Türkdilli ölkələrin Parlament Assambleyası yaradıldı
Türkiyəli deputat Əlaəddin Böyükqaya hesab edir ki, yeni Assambleya türk ölkələri arasında vəhdəti artıracaq
Azərbaycan,Türkiyə, Qazaxıstan, Türkmənistan və Qırğızıstan Türkdilli dövlətlərin Parlament Assambleyasını yaradıblar. Cümə günü İstanbulda5 ölkənin qanunverici orqan rəhbərlərinin iştirakı ilə keçirilən iclasda Assambleyanınməramnaməsi olunub. Türkmənistan və Özbəkistan görüşdə iştirakdan imtina ediblər. Assambleyanınməramnaməsinə görə, onu yaratmaqda məqsəd türkdilli ölkələrin birliyinə nailolmaq və ortaq problemləri, eləcə də başqaməsələləri birlikdə müzakirə edib, qanunverici qərarlar qəbul etməkdir. Assambleyanınyaradıcılarından olan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin komissiya rəhbəri millətvəkili Əlaəddin Böyükqaya Amerikanın səsinə deyib ki, ortaq parlament Assambleyasınınyaradılması türkdilli ölkələrin inteqrasiyasını daha da sürətləndirəcək. Onun fikrincə,birgə qanunverici orqanın fəaliyyətə başlaması bu, dünyadakı bütün türklər üçün yaxşı şansdır: “Hamının biryerdə olması türklər arasında bir vəhdətin olduğunu göstərəcək. Düzdür, bəziişlər yavaş gedir. Amma gəlin keçmişə baxaq. Əvəllər türk dünyası hansı vəziyyətdəidi indi necədir. Deməli, tədricən bu işləri görmək mümkündür”. Amma bir sıra müşahidəçilər isə türkdilli dövlətlərinhazırda bir çox siyasi və iqtisadi məsələlərdə birlik nümayiş etdirmədiyini əsasgətirərək, onların birliyinin yaranmasına skeptik yanaşırlar. İndiyədəktürkdilli ölkələr arasında qarşılıqlı vəhdətin möhkəmlənməsinə yönələn bir çoxqərarlar qəbul edilib, amma gerçəkləşməyib. Bunlar arasında ortaq dilin yaradılmasıüzərində işlərin aparılması, Türkdilli Dövlətlər Birliyinin yaradılması üçünkonsepsiyanın hazırlanması da olub. Bundan əlavə, dünyadakı türkdilli dövlətlərarasında nə iqtisadi, nə də siyasi məsələlərdə birlik müşahidə edilmir. Misalüçün Ermənistan Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı müxtəlif iddialarla çıxış etsə də,Mərkəzi Asiya dövlətləri onunla diplomatik və iqtisadi əlaqələr saxlayırlar. İqtisadiməsələlərə gəldikdə isə, Qazaxıstanla Türkmənistan öz neft və qazının Avropayaixracının tək Azərbaycanla Türkiyə deyil, o cümlədən Rusiya ərazisindənaparılması barədə düşünürlər. Hərçənd, türkiyəli deputat ƏlaəddinBöyükqaya bu cür siyasi kurs fərqlərini türkdilli ölkələrin birliyi yolunda ciddiəngəl saymır. Onun fikrincə, siyasi müstəvilərdə türk birliyininyaranması üçün vacib olan əsas amil, müxtəlif türk xalqlarının onların ümumikökdən qaynaqlanmasını və bir biri ilə qardaş olmasını anlamasıdır. Iqtisadi məsələlərəgəldikdə, Türkiyəli parlamentar diqqəti regonun bu ölkələr üçün vacibinfrastrukturuna yönəldir: “İndi Bakıdan Fransaya qədər bir dəmir yolu çəkilməkdədir.Deməli, ortada böyük bir iş gedir. Halbuki, Rusiya-Gürcüstan müharibəsindənsonra regionda böyük strateji dəyişikliklər olmuşdu”. Bəs Türk ölkələrinin Parlament Assambleyası hansı qərarlarıqəbul edəcək? Bu qurum məsələn bu günə qədər heç bir ölkə tərəfindən rəsmən tanınmamışXocalı soyqırımı kimi hadisələrə siyasi qiymət verə bilərmi? Əlaəddin Böyükqayabunda problem görmür. “Türkiyədə Xocalı qətliamını çox yaxından öyrəniblər.Türk xalqı Xocalıda nələr olduğunu bilir. Azərbaycanla Türkiyənin əməkdaşlığısayəsində Qarabağ probleminin çözüləcəyinə inanırıq”. Amma bütün hallarda, Qərb təhlilçilərinə görə, siyasivə iqtisadi müstəqilliklərini tam təmin etməmiş, türkdilli ölk lər arasında uzunmüddətlibirlik çətin ki, mümkün ola...