Şanxay Əməkdaşlıq Şurası və Çin-Rusiya münasibətləri
Çin və Rusiya ABŞ-ın Talibana qarşı mübarizəsini dəstəkləsələr də onlar ABŞ-ın orta Asiya regionundakı mövcudluğundan razı deyillər
Ötən ay Rusiyanın yenicə seçilmişprezidenti Dmitri Medvedev ilk rəsmi səfərini Qazaxıstan və Çinə etdi. Başqa 3 Orta Asiya respubikası ilə yanaşıMoskva, Astana və Pekin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdürlər. Bu təşkilat nisbətən yeniyaranamış qurumdur. 1996-cı ildəyaranan təşkilat ilk öncə Şanxay Beşliyi kimi tanınırdı. Beşliyi Rusiya və Çindən əlavə Qazaxıstan,Qırğızıstan və Tacikistan təşjil edirdi.Qurumun məqsədi üzv dövlətlər arasında sərhəd məsələlərini yoluna qoymaqidi. Kaliforniyada yerləşən Monetery Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun eksperti Cinq Donq Yuanın sözlərinə görə 5il sonra Özbəkistanın təşkilata qoşulması ilə hədəflər dəyişdi. "2001-ci ildə Şanxay ƏməkdaşlıqTəşkilatı adını alan qurum 3 başlıca şər qüvvə ilə mübarizəni qarşısına məqsədqoydu. Bunlar beynəlxalq terrorizm,dini ekstremism və etnik separatçılıq idi," deyə o, söyləyir. Bir çox ekspertlər deyirlər ki,regional təşkilatda Çin və Rusiyanın eyni zamanda təmsil olunması maraqdoğurur. Londonda yerləşən Avropaİslahatları Mərkəzinin eksperti Bobo Lo deyir ki, Şanxay ƏməkdaşlıqTəşkilatının lokomotivi Çindir. Butəşkilata üzv olmaq Çinə öz nüfuzunu Orta Asiyada yaymağa imkan verir. Eyni zamdan Rusiya özünü hələ dəregionda dominant qüvvə kimi görür.Kolumbiya universitetinin professoru Robert Leqvold deyir ki, Moskva vəPekin bir-birinin maraqlarına hörmətlə yanaşırlar: "Çin açıqcasınaRusiyanın regiondakı hegemonluğuna qarşı çıxış etmir. O biri tərəfdən iqtisadi baxımdan dinamik Çin Orta Asiyabazarlarını fəth etməkdədir.Təhlilçilərin fikrincə Çin və Rusiyanın üzərində razılaşdığı mühüm məqamABŞ-ın Orta Asiyadakı roludur." 1991-ci ildə Sovet İttifaqıdağılandan bəri Vaşinqton regionda aktiv rol oynamağa başlayıb. 2001-ci il Sentyabrın 11-i baş vermiş terrorhücumlarından sonra Vaşinqton Əfqanıstanda Taliban rejiminə qarşı mübarizəaparmaq üçün bir neçə hərbi baza kirayəyə götürdü. Robert Leqvold deyir ki, Çin və Rusiya ABŞ-ın Talibana qarşımübarizəsini dəstəkləsələr də onlar ABŞ-ın orta Asiya regionundakımövcudluğundan razı deyillər. Birtərəfdən Çin Orta Asiyadakı ABŞ bazalarını Çinin nüfuzunu məhdudlaşdırmaq cəhdikimi qiymətləndirir. O biri tərfədənRusiya ABŞ-ın tarixi imperiya əyalətlərinə daxil olmasından qəzəblənir. Bobo Lo deyir ki, Moskva və Pekinmühüm bir məsələdə hələ də razılığa gələ bilməyiblər və bu, post-Amerika dünyadüzəni və Orta Asiyanın gələcək siyasi mənzərəsidir "Ruslar sadəcə olaraq əvvəlki statuskvoya qayıtmaq istəyirlər. Çin isə hesab edir ki, onun da bu regiondagüclü nüfuza malik olmaq haqqı var.Belə olan halda Moskva və Pekin əslində bir-birinə rəqibdirlər," deyə o, bildirir. Hər halda qarşıdan gələn illərdə bumünasibətlərin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı daxilində tənzimlənmnəsi maraqlımüşahidə obyekti olacaq.