Riçard Vayts: Qazaxıstan inkişaf edir
Bir vaxtlar kənd təssərüfatı məkanı kimi tanınan bu sabiq Sovet respublikası ötən illər ərzində qüdrətli siyasi elita yetişdirib və bur
İyulun 10-da ConHopkins Universitetinin Mərkəzi Asiya və Qafqaz İnstitutunda “Qazaxıstan vəOnun Qonşuluğu” başlıqlı təqdimat keçirilib.Mühazirəçi Riçard Vayts Qazaxıstanın üzləşdiyi problemlərdən və əldəetdiyi nailiyyətlərdən bəhs edib. Vaşinqton şəhərindəyerləşən Hudson İnstitutunun aparıcı tədqiqatçısı və direktoru olan cənab Vaytsötən onilliyi Qazaxıstan üçün əsasən uğur kimi dəyərləndirdi. Riçard Vaytsın çıxışı İpək Yolu seriyasındanəşr edilən “Qazaxıstan və Avrasiyanın Yeni Beynəlxalq Siyasəti” adlı kitabaəsaslanırdı. Onun sözlərinə görəAstananın yürütdüyü multi-vektorlu siyasət regionda başqa dövlətlər tərəfindəntəqlid edilir. Bir vaxtlar kəndtəssərüfatı məkanı kimi tanınan bu sabiq Sovet respublikası ötən illər ərzindəqüdrətli siyasi elita yetişdirib və burada orta sinif genişlənməkdədir. Vayts nefti iqtisadi inkişafın başlıcamühərriki kimi görür. O biri tərəfdənmüdrik islahatlar və yaxşı qanunlar olmadan Astana bu nailiyyətləri əldə edəbilməzdi. Həmçinin Qzaxıstanhökumətinin yürütdüyü xarici siyasət onu beynəlxalq məkanda tanınan fiqurlardanbirinə çevirib. Sovet dönəmindəQazaxıstan adətən Mərkəzi Asiya dövlətləri qrupuna daxil edilir və ölkə buregional kontekstdə dəyərləndirilirdi.Lakin Astanının Trans-Xəzər siyasəti onun Avro-Asiya məkanında roloynamasına geniş imkanlar yaradıb.Qazaxıstan MDB, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı, və ŞanxayƏməkdaşlıq Təşkilatının üzvü olmaqla yanaşı həm də NATO, Avropa Birliyi vəATƏT-lə sıx əməkdaşlıq edir. RəsmiAstana Rusiya ilə ABŞ arasında ortaq məxrəc qismində kütləvi qırğınsilahlarının məhv edilməsində nüvə qaçamaqlçılığına qarşı mübarizədə aktivliknümayiş etdirib. Vaytsın sözlərinəgörə Prezident Nursultan Nazarbayev hədəfin Qazaxıstanı transkontinentaliqtisadi körpüyə çevrimək olduğunu bəyan edib. Bu baxımdan Qazax rəsmiləri regional nəqliyyat, boru kəmərlərivə kommunikasiya şəbəkələrinin qurulmasına xüsusi diqqət yetiriblər. Onlar ticarətə qoyulan süni maneələri vətarifləri aradan qaldırmaqla Avrasiya regionunda özəl investitisya mühitininyaxşılaşmasına xidmət göstəriblər.Qazaxıstan hökumətinin regional inteqrasiyaya verdiyi önəm təbii ki,Atstananın maraqlarına xidmət edir.Belə ki bir ölkədə baş verən iqtisadi siyasi və ya təhlükəsizlikproblemi o birisinə də təsir göstərir. Eyni zamanda Hudsonİnstitunun alimi ölkənin inkişafının post-Nazarbayev nəslinin götürəcəyikursdan və Avropa qurumları ilə münasibətlərin tənzimlənməsindən asılıolacağını qeyd etdi. Ölkəni uzun müddətidarə etmiş Nazarbayev hazırda sabitliyin qarantıdır. Lakin təminat yoxdur ki, Nazrbayev əvvəl-axır hakimiyyəti tərketdikdən sonra Qazaxıstan təcrübəli rəhbərlik altında inkişafını davam etdirəbiləcək. Bunun üçün isə ciddi siyasi vədemokratik islahatlar tələb olunur.2010-cu ildə Qazaxıstan ATƏT-ə rotasiyalı rəhbərliyi əlinə alacaq. Qazax rəsmiləri bu imtiyazı ölkələrininuğurlu iqtisadi və siyasi islahatlarının göstəricisi kimi nümayişetdirirlər. Eyni zamanda Qərbdövlətləri ümid edirlər ki, Qazaxıstan hökuməti liberal siyasi islahatlarhəyata keçirməklə və ölkəni ATƏT standardlarına yaxınlaşdırmaqla təşkilatalayiqli üzv ola və özünün keçmiş Sovet məkanındakı nüfuzunu genişləndirəbiləcək.