12 Şəhrivər bəyannaməsinin 64-cü il dönümüdür
S.C.Pişəvərinin həyatı haqqında kitabın müəllifi Əkrəm Bijə ilə müsahibə: Azərbaycan Demokratik Firqəsinin təsisini elan edən bəyannamə
12 Şəhrivər Bəyənnaməsi, onun tarixi barədə nə deyəbilərsiniz? 12 Şəhrivər bəyənnaməsi İran tarixinin 1325-ci il Şəhrivərayının 12-nə yəni bizimtarixlə 1945-ciilin sentyabr ayının 3-nə təsadüf edir. Bu bəyannamə Azərbaycan DemokratFirqəsinin yaradılmasını elan edən bir bəyannamədir. Ona qədər Seyid Cəfər Pişəvəribaşda olmaqla, ümumi İran miqyasında azadlıq götürülürdü. Yəni İran xalqlarınınŞah istibdadından azad olması məsələsiqaldırılmışdı.Ancaq, hadisələrin sonrakı gedişi göstərdi ki, Seyid Cəfər Pişəvəri kimişəhpərəst qüvvələrlə azərbaycançıların suyu bir arxa getməyəcək . Məsələ beləoldu ki, xalqın öz müqəddəratını özü təyin etməsi üçün mütləq onun mübarizəsinərəhbərlik edən bir partiyaya ehtiyac yarandı. Bu ehtiyacı hamıdan əvvəl həminpartiyanın lideri, yaradıcılarından olan Seyid Cəfər Pişəvəri başa düşdü. O,1945-ci ilin iyul ayında Azərbaycana gəldi, öz həmfikirləri iləməsləhətləşmələr apardı və 47 nəfərin imzası ilə 1945-ci il sentyabr ayının3-də 12 Şəhrivər adlanan bəyənnamə elan olundu. Bu bəyənnamə ilə Demokrat Firqəsinin əsası qoyuldu. BuFirqənin məramları nədən ibarət idi?Firqənin məramları şüarlar adıilə bəyənnamədə əks olunmuşdu. Orada təxminən 20 şüar var. Bu şüarlardagöstərilir ki, bizim məqsədimiz Azərbaycanı azad etmək, Azərbaycana İranhüdudları daxilində muxtariyyət vermək, Azərbaycan kəndlilərinə torpaq vermək Azərbaycandilini dövlət dili elan etmək, azadlığı bərqərar etmək, Azərbaycanda yaşayanqeyri-azərbaycanlıların hüquqlarını tanımaq və onların mədəniyyətinin, dilinininkişafına şərait yaratmaq, sənayeni yenidən dirçəltmək, yəni sənayesahiblərinə kömək etmək, məktəbləri, yolları, şəhərləri, kəndləri abadlaşdırmaqvə s. Buradakı şüarların hər birinin altında Azərbaycanın müstəqilliyi,abadlaşdırılması, Şahlıq rejimindən azad olmaq məsələsi idi. Bəyənnamə küllüşəkildə, böyük tirajla əhali içərisində yayıldı və xalq 12 Şəhrivərbəyannaməsində uzun illərdir qəlbində bəslədiyi, uğrunda mübarizə apardığıməsələləri gördü. Ona görə də, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sıralarına çoxsürətlə axın başladı. Hamı bu Firqənin yaradılması ilə öz nicatını, özazadlığını, vətəninin gələcək taleyini gördü. Hətta Azərbaycanda təşkilatı olanİran Xalq Partiyası da gördü ki, bu Firqənin şüarlarıdaha mütərəqqi xarakterlidir, ona görə dəhəmin təşkilatın üzvlərikütləvi şəkildəFirqəyə üzv oldu. Azərbaycan Demokrat Firqəsiöz məramlarına nə dərəcədə çatdı?Bu şüarlarda yazılan maddələrindemək olar ki, hamısına yönəldi, ancaq tam həyata keçirilməsi üçün vaxtçatmadı. Hökumət cəmi bir il yaşadı. Ancaq bu bir il ərzində Səyid Cəfər Pişəvərihökuməti böyük tədbirlər həyata keçirmişdi.