Azərbaycan neftini Qərbə haradan göndərsin?
Vaşinqtonda narahatdırlar ki, Azərbaycan enerji resurslarının Rusiya və İran üzərindən nəqlini nə qədər davam etdirəcək
Amerika dövlət katibi Kandaliza Raysın bu günlərdə Qazağıstanasəfəri beynəlxalq diqqəti yenidən Xəzərvə Orta Asiya regionlarının enerji ixracatındakı problemlərə yönəldib. Qərbdairələri sual edirlər ki, Rusiya ilə Gürcüstan arasında müharibəbaşlayanda və Qafqazdan Türkiyəyə və Qara dənizə gedən kəmərlər bağlanandaAzərbaycan əvvəlcə bu dəyişikliklərin müvəqqəti olduğunu bildirmişdi. Ammaartıq bir aydan çoxdur ki, müharibə dayanıb. Azərbaycan isə neftin Rusiya vəİran vasitəsilə ixracını hələ də davam etdirir. "Financial Times" qəzetinin buyaxınlarda Bakıdan qayıtmış əməkdaşı İzabel Qorts yazır ki, neftlə zəngin Azərbaycan Gürcüstanböhranına trans-Xəzər neft kəmərinə etibarını azaltmaqla cavab verdi. Onun buhərəkətləri ABŞ-da və Avropa Birliyində narahatlıqlar yaradıb. İndi Vaşinqtondasual edirlər ki, Azərbaycan neftin ixracını Rusiya və İran vasitəsilə nə qədərdavam etdirəcək, çünki Qafqazda vəziyyət çox risklidir. Narahatlığa səbəb budur ki, AzərbaycanRusiyaya kiçik həcmdə neft ixrac etsə də, bu Kreml üçün çox vacibdir, çünkiMoskva Xəzər enerjisi üzərində nəzarəti əldə saxlamaqda israrlıdır. ABŞ dövlət katibi Kondoliza RaysınQazağıstana səfəri ərəfəsində Amerika qəzetləri yazırdılar ki, VaşinqtonunMərkəzi Asiya ölkələrini özünün dəstəklədiyi kəmərlər vasitəsilə ixraca sövqetməsi qarışıq uğurlarla nəticələnib və artıq iflasa uğraya bilər. Belə ki,Qazaxıstan Moskva ilə yeni ixrac yollarına dair danışıqlar aparır, Azərbaycanisə Rusiyanın Gürcüstandakı hərəkətlərini lənətləyən Qərbə qoşulmur. Bunula belə, iki gün əvvəl AstanadaAmerika dövlət katibi ilə görüşmüş Qazagıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevəmin edib ki, onlar Orta Asiya və xəzərin enerji resurslarının Qərbə nəqlindəAzərbaycanla eyni maraqları bölüşürlər. Amma bu işdə siyasi və maliyyədəstəyinə ehtiyac duyulur. Belə ki, indi investorlar Xəzər dəhlizinə daha təhlükəlivariant kimi baxırlar. Bu dəhliz üzərindəki təhlükələr Bakı və Astananı daciddi düşündürür. Amma vəziyyətin dəyişib-dəyişmədiyi hələ bəlli deyil. Enerjı məsələləru üzrə ekspert İlhamŞaban "Amerikanın səsi" radiosuna bildirib ki, əslində indi vəziyyətgöründüyündən daha qəlizdir. Onun firkincə, Gürcüstandakı hadisələrAzərbaycanla Qazağıstanı uzunmüddətli problemlərə salıb: "Gürcüstandakı hadisələr Azərbaycanınixrac imkanlarını minimuma endirdi. Azərbaycan isə məcbur oldu ki, çıxış yoluüçün İran tərəfi ilə danışıqlar aparsın. O vaxt belə güman edilirdi ki, buproseslər uzun çəkə bilər. Ona görə də 300 min barrel neftin İran üzərindəndaşınması barədə razılıq əldə edildi. Amma iş orasındadır ki, 100 min barrelneft daşınandan sonra, artıq BTC kəməri işə düşdü və bütünlükdə Azərbaycan özneftini o istiqamətdə daşıdı. 200 min barrel nefti isə Azərbaycan İranqarşısında götürdüyü öhdəliyə uyğun olaraq, bu ilin sonunacaq o istiqamətdədaşıyacaq. Ümumiyyətlə bu, həm də gözlənilməz hadisələr üçün İran marşrutunuyoxlamaq baxımından əlverişlidir. O ki qaldı Qazağıstana, mən düşünmürəm ki buölkə neftin Qərbə Azərbaycan üzərindən nəqli planlarından daşınsın. Sadəcəolaraq, müharibə bu marşrutların üzərində təhlükəsizlik problemləriniaktuallaşdırdı. Beləliklə burada söhbət mövcud reallıqdan istifadə edərək,imkanların reallaşdırılmasından gedir". Buna baxmayaraq, belə təəssüratyaranır ki, cənab Nazarbayev və onun azərbaycanlı həmkarı Rusiyaya güzəştetməyə məcbur olunsalar da, onların alternativ Transqafqaz dəhlizini inkişafetdirmək məsələsindəki maraqları olduğu kimi qalmaqdadır.