Dəyirmi Masa: İran İslam İnqilabının ildönümü
İran daxilində ölkənin etnik azlıqları və qadınlarla rəftar insan hüquqları təşkilatlarının müntəzəm qınaqlarına tuş gəlir
Bu həftə İran İslam İnqilabının 30-cü ildönümü tamamolur. İslam rejiminin ölkə daxilində vəxaricində yeritdiyi siyasət beynəlxalq gündəmdə başlıca yerlərdən birinitutur. Aparıcı Qərb dövlətləri İranınnüvə proqramından və terrorizmə sponsorluq etməsindən dərin narahatlıqkeçirir. O biri tərəfdən İran daxilindəölkənin etnik azlıqları və qadınlarla rəftar insan hüquqları təşkilatlarınınmüntəzəm qınaqlarına tuş gəlir.İnqilabın irsini və İran cəmiyyətinə təsirlərini müzakirə etmək üçün dəyimimasa söhbətimizə Kanadada yaşayan jurnalist İnsafəli Hidayət və tarixçi Tofiq Türkelidəvət etdik. İnsafəli Hidayət inqilabda Azərbaycanlılarınoynadığı roldan bəhs etdi. O, bildirdiki, şah dönəmində Azərbaycan Türklərinə qarşı diskriminasiyalar geniş halalmışdı. Rza Öəhləvinin ölkədə apardığısosial islahatlar həmçinin əksəriyyəti dindar olan İranlıların heysiyyatınatoxunurdu. Həmin vaxt şah rejiminə qarşıetiraz aksiyaları ilk öncə yalnız Tehranı əhatə edirdi. Sonradan İraqa mühacirət etmiş AyətullaRuhulla Xomeyni İran Azərbaycanında böyük nüfuza malik olan Ayətulla Şəriətmədarivə Ayətullah Xoyei kimi dini liderlərin dəstəyinə arxalanaraq öz inqilabplatformasını İranın başqa guşələrinə yaymağa başladı. Lakin İran İslamçı rejim bərqərar olduqdansonra Xomeyni keçmiş tərəfdarlarını və siyasi rəqiblərini əzməyə başladı. Ölkədə tətbiq olunan dini rejim və qadağalarinsanların geniş kəsimində ikrah hissi doğurdu.Nəticədə İslam inqilabına bəslənən ümidlər boşa çıxdı. Siyasi azadlıqlardan əlavə sosialazadlıqlarını itirmiş bir çox İranlılar vətəni tərk etdi. Tarixçi Tofiq Türkelİslam inqilabından sonra Azərbaycan Türklərinə münasibətin əsaslı dəyişmədiyinibildirdi. Onun sözlərinə görə etnikazlıqlarla rəftarında İslam rejimi daha çox repressiv üsullara və basqılaraüstünlük verdi. İran Azərbaycanında vüsətalan etiraz dalğası da məhz bu növ siyasətin nəticəsi idi. Cənab Türkel qeyd etdi ki, İslamı rəhbərtutduğunu elan edən rəsmi Tehran əslində dövlət siyasətində tipik avtoritarqurum kimi davranır. Azərbaycanlıların anadilində təhsil və başqa mədəni hüquqları pozulmaqda davam edir. Eyni zamanda yürütdüyü xarici siyasətdə İranrejimi müsəlman icmasının maraqlarını deyil, öz qüdrətini qoruyur.