Bülənt Əlirza: “Türkmən qazı Qərbə yox, Rusiyaya gedəcək”
Türkiyə baş nazirinin Türkmənistana səfərinə Vaşınqtondan və Ankaradan ekspert rəyləri
Türkiyənin Başnaziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan NABUKKO layihəsinin taleyini müzakirə etmək üçün bugündən Türkmənistana rəsmi səfərə çıxır. Türkiyə hökümətinin açıqlamasına görə,iki günlük səfərin əsas mövzusu habelə regional əməkdaşlıq məsələləri olacaq.Ankarada belə hesab edilir ki, Türkmənistan qazının Azərbaycan və Türkiyəvasitəsi ilə Avropaya ixracı məsələsi hazırda böyük sual altındadır. Belə ki,son iki ayda Qafqazda baş verən hadisələr qaz layihəsinin də reallığı barədəşübhələri artırıb. Ankarada yerləşənAvrasiya Strateji Araşdırmalar Mərkəzininrəhbəri Sinan Oğanın fikrincə, Ərdoğanın Aşqabad səfəri NABUKKO-nuntaleyini müəyyən edəcək. Amma cənab Oğan deyir ki, Azərbaycan da bu danışıqlaracəlb edilməlidir. "Bu günə qədər çox şey danışılsa da,protokollar imzalansa da, Türkmənistanla ciddi bir layihəni hələ də reallaşdırabilməmişik. Əlbəttə, bunun əsas səbəbiXəzər dənizindən keçməli olan xəttin heç cür müəyyənləşməməsidir. Türkmənqazının NABUKKO-ya çıxışı üçün yeganə düzgün yol Azərbaycan marşrutudur.Deməli, təkcə Türkiyə-Türkmənistanəlaqələri bu iş üçün azdır. Ona görə də, Azərbaycanı bu prosesə gətirməklazımdır. Məncə, Tayib Ərdoğanın Türkmənistan səfəri isə NABUKKO xəttinintaleyini müəyyənlirmək üçün önəmlidir". Türkiyəli analitikdeyir ki, indi NABUKKO layihəsi əvvəlkindən daha realdır. Onun fikrincə,Gürcüstandakı hadisələr bu kəmərin təhlükəsizliyi barədə sualları ortadanqaldırıb, belə ki, Gürcüstanın daha Abxaziya və Osetiya kimi problemləriqalmayıb. Və bu ölkədə yaxın illərdə növbəti müharibənin olacağını gözləməkolmaz. Vaşinqtondakı siyasidairələrdə isə Rusiyanın Gürcüstana təcavüzündən sonra Orta Asiya və Xəzərqazının Avropaya alternativ yollarla nəqli məsələsində o qədər də nikbinlikmüşahidə olunmur. Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar mərkəzinin ekspertiBülənt Əlirza deyir ki, indi NABUKKO layihəsinin vəziyyəti əvvəlkindən daha da zəifdir. "Türkmənistan qazınınXəzərin altından Azəbaycana, oradan isə Türkiyəya və NABUKKO layihəsiləAvropaya getməsi danışılmışdı. Amma Türkmənistan artıq qazını, çox günam kiRusiyaya verəcək. Beləliklə, Xəzərin altından keçək kəmər üçün keşmişdə dəehtimal zəif idi, indi daha da zəifdir. Qafqazda müharibə olub. Orada yeni birkəmər çəkmək üçün pul tapmaq da lazımdır. İndi dünyada qlobal maliyyə böhranıda yaşanır. Bu böhranda kim ola milyardlarla dollarlıq yatırım qoyacaq, bu dasual altındadır. Məncə, qarşıda Azərbaycan qazınını bir hissəsini Türkiyəyə,digər hissəsini bəlkə də, Rusiyaya satacaq. Türkmən qazı Qərbə yox, Rusiyayagedəcək. Bir tərəfdən də Rusiyanın Türkiyəyə yeni təklifi var: Mavi axınınikincisini çəkmək. Deməli, Türkiyə təkcə Şərq-Qərb xəttində önəmli rol oynamır,o cümlədən Şimal-Cənub layihəsində də Rusiya ilə işbirliyinə girib və onunlobbiçiliyini aparır". Bülənt Əlirza deyirki, son iki ayda Qafqazda cərəyan edənhadisələr enerji diplomatiyasının mənzərəsini dəyişib. Və yeni mənzərədə Qərbino cümlədən Azərbaycan kimi ölkələrin hansı rol oynayacağını bir neçə həftədənsonra Amerikanın yeni prezidenti müəyyənləşdirəcək.