Türkiyə Yaxın Şərq ölkələri üçün model ola bilərmi?
Amerika mətbuatında mövzuya böyük yer verilsə də, ekspertlər məsələyə ehtiyatla yanaşır
Brukinqs institutunda keçirilən müzakirələrdə Vaşinqtonun aparıcı ekspertləri Türkiyə modeli mövzusunu şərh edib Yaxın Şərq və Şimali Afrika ölkələrində başlamış hərəkatlardan sonra bu ölkələrin gələcək inkişafı modeli kimi Türkiyəyə üz tuta bilməsi mövzusu bu günlər Amerika mətbuatında geniş müzakirə olunur. Bu həftə Vaşinqtonda Brukins institutunda aparıcı ekspertlərin iştirakı ilə bu mövzuya həsr edilmiş elmi seminar keçirilib. Həm siyasi dairələr, həm də mətbuatda Türkiyənin ərəb ölkələri üçün model ola biləcəyi, müsəlman ölkəsində demokratiyanın inkişafının mümkünlüyü fikrini dəstəkləyənlərin sayı kifayət qədərdir. Lakin buna şübhə ilə yanaşanlar da az deyil. Mövzu yeni olmasa da, ərəb ölkələrini bürümüş xalq hərakatları onun daha geniş müzakirəsinə yol açıb. Təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Robert Kaplan qəzetində dərc etdiyi məqalədə yazır ki, Türkiyə islam demokratiyası baxımından bu ölkələr üçün model rolunu oynaya bilər. Bununla belə, Türkiyə və Yaxın Şərq məsələləri ilə uzun zamandır məşğul olan ekspertlər məsələyə bir qədər ehtiyatla yanaşır. Ekspertlər ilk öncəTürkiyə modeli ilə nəyin nəzərdə tutulduğunu sual edir. Jurnalist Semih İdizin fikrincə, Türkiyə modeli dedikdə qərb parlamentli demokratiya və dünyəvilik prinsiplərinə əsaslanan qərb modeli nəzərdə tutulur.deyə o bildirir. Lihay universitetində tədqiqatçı alim, Karneqi Beynəlxalq Sülh fondunda ekspert Henri Barki Türkiyənin ərəb ölkələrinə model ola biləcəyi fikrinin real olmadığını düşünür. “deyə o bildirir. Barki Misirdə Türkiyədə 1980-ci illərdə gedən proseslər indi başlasa, ölkənin 30 il bundan sonra Türkiyənin hazırkı durumuna yaxın ola biləcəyini bildirir. O, Yaxın Şərq üçün model olaraq İndoneziya və ya Latın Amerikası ölkələrinə baxmağı tövsiyə edir. Xarici Əlaqələr Şurasının eksperti Stiven Kuk Türkiyə silahlı qüvvələrinin sistemdəki roluna işarə edərək, Türkiyənin model ola bilməyəcəyini bildirir. Misir haqda yeni kitab yazan Kuk bu ölkədə ordunun Mübarək rejimi ilə bağlı olduğuna diqqəti çəkir. “deyə o bildirir. Brukinqs institutunda Türkiyə proqramlarının direktoru Ömər Taşpınar Türkiyənin model deyil, ərəb ölkələri üçün ilham mənbəyi ola biləcəyini bildirir. “deyə o bildirir. Ərəb ölkələrinin ümumiləşdirilə bilməyəcəyini deyən Taşpınar Türkiyəni bu ölkələrdən fərqləndirən beş əsas cəhəti göstərir. Bunlar dövlətçilik və imperatorluq ənənələri, demokratiya normaları, kapitalizm, sufilik ənənələri və Avropa Birliyinə üzv olmaq istəyidir. Amerika mətbuatında Türkiyənin üsyanlar nəticəsində rejimlərin dəyişdiyi ərəb ölkələri üçün model rolunu oynaya bilməsi məsələsi geniş müzakirə edilsə də, ekspertlər bu məsələni geniş perspektivdən şərh etməyə üstünlük verir. Jurnalist və yazar Dilşad Əliyarlı 20 ildən artıqdır "Amerikanın səsi"ndə çalışır. Azərbaycan xidmətində televiziya proqramlarının yaradıcılarından biri olan Dilşad Əliyarlı proqramının redaktoru və aparıcısıdır. Dilşad Əliyarlı ABŞ-dan Azərbaycan dilində yayımlanan ilk televiziya xəbər proqramının ilk aparıcısı olub.