Günər Özkan: ‘Qərbin münaqişələrə təsir imkanları azalıb…’
Türkiyəli ekspert Qafqazda Sabitlik və Əməkdaşlıq Platformu ətrafındakı son diplomatik təmasları Amerikanın səsinə şərh etdi
Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya, Gürcüstan və Ermənistanınxarici işlər nazirlərinin müavinləri bu gün İstanbulda Qafqaz Sabitlik vəƏməkdaşlıq Platformunun bir qurum kimi formalaşdırılmasını müzakirə ediblər. Hələlik toplantının təfərrüatlarıbarədə heç bir məlumat verilmir. Ancaq Türkiyəmətbuatının yazdığına görə, Ankara diplomatlara ildə 1-2 dəfə bu ölkələrinliderlərinin sammitlər keçirməsini təklif edir. Bir sıra ekspertlər isəregiondakı münaqişələrin fonunda bu tip toplantılara skeptik yanaşırlar. Ankarada yerləşən BeynəlxalqStrateji Araşdırmalar Təşkilatının Qafqaz və Xəzər regionları üzrə təhlilçisiGünər Özkan mövzu ilə bağlı Amerikanın səsinə müsahibə verib: QafqazdaSabitlik və Əməkdaşlıq Platformu ideyası belə görünür ki, artıq reallığa çevrilməkdədir.Lakin, bu ideya əsasında təşkilat yaratmaq nə dərəcədə münasibdir? Əslində, bu, ideyaya cəlb olunan tərəflərinbəzi vacib problemlərə nə qədər ciddi yanaşmasından asılıdır. Daha dəqiqi,Gürcüstandakı müharibədən sonra regiondakı oyunçuların öz problemlərininhəllində nə qədər maraqlı olması sual doğurur. Nəzərə almaq lazımdır ki, QafqazEvi yaratmaq planının təməli iqtisadi və enerji sahəsində əməkdaşlıq yolu ilə,problemləri həll etmək ideyasına əsaslanıb. Əslində, bu yanaşma tərzi əvvəllər də sınaqdankeçirilib. Hələ Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri çəkilərkən, belə bir ideya var idi ki,bu marşrut Qarabağ torpaqlarından keçməklə, Ermənistan üzərindən Türkiyəyəistiqamətlənsin. O vaxt bu təklif Amerikalılardan gəlmişdi, hətta onun ətrafındamüzakirələr də aparıldı. Lakin heç bir nəticə əldə olunmadı. İndi isə, mənim gümanımagörə, Türkiyənin təklif etdiyi Qafqaz Platforumunun da təməlində Nabukkolayihəsi durur. Yəni, bu xəttin Ermənistan üzərindən keçməsi... Amma buideya indiki halda regiona sülh gətirə bilərmi? Beləliklə də hazırda bağlıqapılar arxasında keçirilən görüşlərdə, fərz edirəm ki, məhz bu ideya müzakirəolunur. Və bu məsələnin gündəmə gəlməsi də əslində, Gürcüstandakı müharibə iləbilavasitə əlaqədar olub... Qafqaz Evi ideyasının təşəbbüskarları bu təklif barədə danışarkən, diqqəti birqayda olaraq, ideyanın siyasi agırlığına yönəldirlər. Ancaq son aylarda Ankaranıntəşəbbüsü ilə nə Azərbaycanla Ermənistan arasında keçirilən görüşlərdən, nə dəRusiya və Gürcüstan rəhbərləri iləaparılan danışıqlardan bir nəticə əldəolunmadı. Bizim müşahidələrimizdən belə qənaətə gəlmək olar ki, Türkiyənin irəli sürdüyübu ideyanın əslində, tam reallığa çevrilməsi üçün Dağlıq Qarabağ problemininhəlli vacibdir. Digər təfərdən, Ermənistanın uydurma soyqırım məsələsinin dünyamüstəvisində təbliğatından da nə dərəcədə əl çəkəcəyi sual doğurur. Beləliklədə, bu cür siyasi problemlər həll olunduqdan sonra Nabukko kimi layihələrinicrasından danışmaq mümkündür. Ancaqbunu necə etmək lazımdır? Bu günə qədər Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan buideya çərçivəsində problemlərinin ən yüksək səviyyədə müzakirəsinərazılıqlarını ifadə ediblər. Bunun özü pozitiv əlamətdir. Amma bu cürmüzakirələrdə təfərlər arasında kimin ilk addımı atacağı, növbəti addımın nəolacağı kimi suallar da aydınlaşdırılmalıdır. Bu istiqamətdə də nəticə olsa, ozaman böyük işlərdən danışmaq olar. Ancaq indiki şərtlər altında proqnoz verməkhəqiqətən çətindir. Qafqaz Evi formatının digər təşkilatlardan fərqi ondadır ki, burada, regionölkələri özləri toplaşıb problemlərini həll etməyə çalışırlar. Bu nə qədərmümkün görünür? Bu ölkələrin təkbaşına, məsələn, Qərbin iştirakı olmadanregindakı problemləri çözmək imkanları varmı? Gürcüstandakı müharibədən sonra Qərbin regiondakı problemlərə təsir imkanı dahada azaldı. Onların rolu olsa-olsa, ATƏT çərçivəsində, özü də Rusiyanın icazəverdiyi formada ola bilər. Digər tərəfdən isə, həm Amerika, həm də AvropaBirliyinin Gürcüstandakı proseslərdən sonra Rusiyanı hiddətləndirəcək bir addımatacaqlarını düşünmürəm...