Mark Almond: `Azərbaycanla Ermənistan mövqelərini aydın bildirsinlər`
Britaniyalı ekspert Qarabağ nizamlaması ətrafında son vəziyyəti Amerikanın səsinə şərh edib
DağlıqQarabağ münaqişəsi ətrafında son həftələrdə cərəyan edən diplomatik fəallıqQərb institutlarının diqqətini nizamlama prosesinə cəmləşdirib. Münaqişətərəfləri və vasitəçilər qarşıdakı aylarda da bir sıra yüksək səviyyəligörüşlərə hazırlaşırlar. Bir sıra Qərb təhlilçilərinə görə isə, əslində indibaş verənlər sülh prosesində reallıqdan uzaq təəssürat yaradıb. Londonda yerləşən Oxford Universitetinin professoru Mark Almond Qarabağnizamlaması ətrafında son vəziyyəti Amerikanın səsinə şərh edib. Qafqaz üzrə mütəxəssis Mark Almond müsahibəsində deyib ki, hazırda Qarabağnizamlaması ətrafında cərəyan edən proseslərə Azərbaycan və Ermənistanaverilmiş bir sınaq dövrü kimi baxılmalıdır. Yəni indi bəlli olacaq ki, buölkələrin liderləri doğrudan sülh istəyirlər, yoxsa sülh danışıqları arxasındagizlənirlər: "Problem ondan ibarətdir ki, son razılaşma əldə olunmayana qədərhadisələr istənilən istiqamət ala bilər. Yerlərdə praktiki məsələlərinin həlliilə bağlı belə təhlükə mövcuddur. Buna görə də, ekspert deyir ki, indi müxtəlifistiqamətlərdən – Rusiyadan, Türkiyədən və hətta İrandan gələn sülh təklifləriəslində proses ətrafında beynəlxalq çəkişmələrin bariz sübutudur". Mark Almond deyir ki, aydın görünür ki, Gürcüstandakımüharibədən sonra Qarabağ münaqişəsi ətrafında kontekst dəyişib. Xüsusən dəTürkiyənin son addımları bölgədəki mühiti dəyişib. Amma onun fikrincə,problem budur ki, Ankara məhz Gürcüstan olayları nəticəsində verdiyi iqtisadiitkilərə görə, yeni sülh təşəbbüsü ilə çıxış edib. Bölgədə tərəflərinmaraqlarını tutuşdurmaq isə olduqca çətin bir məsələdir. Belə ki, məsələn,Türkiyə ilə sərhədlərin açılması Ermənistanı qane edə bilər, amma DağlıqQarabağda buna fərqli münasibət bəslənilir. Bakıda Ankara ilə Yerevanınyaxınlaşması birmənalı qarşılanmayıb. Tərəflər kəskin qaçqın problemini çözəbilməyiblər. Bu kimi praktiki məsələlər əngələ çevrilib. Hərçənd ki,danışıqların özündə irəliləyiş nəzərə çarpır: “İndi Rusiya da İlham ƏliyevləSerj Sarkisyana nizamlama ilə bağlı bəyanat imzalatdırıb. Sizcə, bu, Qarabağdanışıqlarında yeni mərhələ sayıla bilərmi» sualımıza Mark Almonduncavabı belə oldu ki, bunu demək bir qədər tezdir, çünki hər ikicəmiyyətdə mümkün güzəştlərə güclü müqavimət var. Onun fikrincə, bu, elə birmərhələdir ki, danışıqlar prosesi qəfildən real bir prosesə çevrilib.Buna görə də səmimi olmaq mərhələsi gəlib çatıb – tərəflər aydın mövqebildirməlidilər ki, doğrudan da sülhün əldə olunmasını istəyirlər, yoxsa onlarstatus-kvo vəziyyətində özlərini daha rahat hiss edirlər». MarkAlmond deyir ki, indi Azərbaycan öz davranışları ilə vasitəçilər arasında seçimetmək istəmədiyini göstərir. Bu əslində düz yoldur çünki məsələn, RusiyanınAzərbaycan və Ermənistana olan münasibəti Gürcüstana olan münasibətindənfərqlidir. Gürcüstandan fərqli olaraq Azərbaycan və Ermənistan balanslı xaricisiyasət yürüdürlər, həm Rusiya ilə normal əlaqələri var, həm də Qərbləəməkdaşlıq edirlər. Buna görə də onun fikrincə, indi Moskvada münaqişəninhəllini istəyənlər istəməyənlərdən daha çoxdur. Ekspertdeyir ki, həmişəki kimi, indi də hər iki tərəfdə güzəştə getmək asandeyil. “Sizcə indiki vəziyyətdə problemin çözümünü tapmaq mümkündürmü”sualına cavabda Mark Almond vurguladı ki, “istənilən halda Qərblə Rusiyanınmünasibətləri Qarabağ problemi kölgəsində qalır. Qarabağ məsələsi Qafqazdasabitlik baxımından daha təhlükəlidir. Siyasi dairələr və liderlər son zamanlarbu mövzu ətrafında qızğın mübahisələrə qatılıblar. Beynəlxalq səviyyədətərəflər razılığa gəlsələr də, bu razılığı əhaliyə təqdim etmək müşkül görünəbilər. Xüsuslə də Ermənistanda. Burada razılıq nüfuzlu Ermənistan və Qarabağelitaları tərəfindən qəbul edilməlidir. «Bütünbunlara baxmayaraq, diplomatik təmaslara son qoyulmamalıdır. Çünki hər kəs başadüşür ki, münaqişə sənin düşündüyündən fərqli şəkildə yaranır. Hamı anlayır ki,Cənubi Osetiya münaqişəsi Qarabağda mümkün münaqişədən daha kiçikdir. Bu, sankihərbi yoldan danışanları ayıltdı», - deyə ekspert vurğulayıb.