Hỏi đáp Y học: Bệnh phổi mô kẽ
Trong chương trình Hỏi đáp Y học tuần này, thính giả Lê Thị Quỳnh Trang ở Nha Trang, Việt Nam, gửi câu hỏi thắc mắc về bệnh viêm mô kẽ hạ đòn phổi phải
Thính giả Lê Thị Quỳnh Trang hỏi về bệnh phổi mô kẽ: Xin nói rõ là tôi không thể tư vấn cho một trường hợp cá biệt nào cả. Thêm một vấn đề nữa là tôi không hành nghề trong môi trường y khoa tiếng Việt, nên những danh từ khoa học (thuật ngữ) tôi dùng trong tiếng Anh hoặc tôi dịch qua tiếng Việt có thể không hoàn toàn tương ứng với thuật ngữ tiếng Việt mà quý thính giả nêu ra. Với những giới hạn đó, trong mục đích cùng học hỏi, tôi xin vào đề bàn về bệnh có tên là "interstitial lung disease" mà tôi xin tạm dịch làm "bệnh phổi mô kẽ". Chúng ta biết rằng trong phổi có hàng triệu (chừng 500 triệu) túi nhỏ chứa không khí và gọi là phế nang (phế =phổi, nang là cái túi) (alveoli). Không khí từ ngoài hít vào căng các phế nang và đem oxy vào máu, thán khí (CO2) được thải vào phế nang và đi theo hơi thở ra ngoài. Những mô nằm giữa các phế nang gọi là mô kẽ (interstitial tissue), theo nghĩa nằm xen kẽ giữa các phế nang. (1) Bệnh nhân ho và hụt hơi, khó thở (short breath). Ngoài ra có thể có những biến chứng ảnh hưởng đến hệ tim mạch, mạch máu trong phổi: cao huyết áp (hypertension), cao huyết áp trong phổi (pulmonary hypertension), suy tim (heart failure). Các đầu ngón tay có thể to tròn, móng tay cong xuống, như đầu đũa đánh trống (clubbed fingers). (2) Có những triệu chứng được quan sát trên hình quang tuyến, chụp hình phổi hay CT scan (cắt lát kỹ thuật số). Ví dụ bác sĩ quang tuyến có thể thấy những vết "nám": "đặc" (consolidation) hay “như mặt kính mờ đục” (ground glass appearance), thường cả hai bên phổi, nằm ngoại biên phổi (bilateral, peripheral lesions). (Trường hợp bệnh nhân ở đây, chỉ một vùng phổi dưới xương đòn gánh bị bệnh, chúng ta không thể bàn riêng trường hợp này được) (3) Cơ năng phổi (ví dụ: đo lượng không khí lúc thở ra thở vào, lúc thở hết sức mạnh (spirometry), đo áp suất Oxy trong máu (oximetry) (4) Sinh thiết (thử thịt, biopsy) cho thấy hiện tượng viêm và xơ trong mô bao quanh các phế nang. (có thể lấy mẫu tế bào trong phổi bằng cách soi cuống phổi và "rửa" cuống phổi [lavage] hay giải phẫu mở lồng ngực lấy mẫu mô ra thử) Các chất độc, ô nhiễm không khí; Trị liệu bằng quang tuyến (ví dụ bệnh nhân ung thư vú có thể có những vùng viêm phổi kẽ ở chỗ chiếu quang tuyến), hoá trị liệu. Nói một cách dễ hiểu, do nhiều lý do khác nhau, mô thẹo (sẹo) (scar tissue) dần dần thay thế mô kẽ, làm các phế nang khó giãn nở như bình thường, giảm cơ năng phổi, gây ho và khó thở. Bệnh viêm kẽ ở phổi thường không đảo ngược được. Thuốc corticoid có thể được dùng để ngăn chặn cơ chế viêm hoặc làm chậm lại nhưng có thể không hữu hiệu lắm, và nhất là không thể có kết quả nhanh chóng được. Corticoid như prednisone lúc đầu dùng liều cao, bệnh nhân giảm triệu chứng thì giảm liều từ từ cho đến khi bớt hẳn. Tuy nhiên, khó thay đổi tiến trình của căn bệnh (progression of the disease). Người bệnh dễ mắc những bệnh nhiễm trùng như lao, nhưng bệnh viêm phổi kẽ không phải là bệnh truyền nhiễm. Những biện pháp phòng ngừa như tránh các chất kháng nguyên, thay đổi môi trường làm việc, mang các máy thở lọc không khí (respirator; che kín mũi miệng và gồm những cartridge lọc không khí, không phải khẩu trang thường), cải thiện thoáng khí nơi làm việc có thể có ích nhưng lắm khi khó áp dụng. Tóm lại, câu hỏi của vị thính giả đặt ra cho chúng ta cơ hội để tìm hiểu và học hỏi về một bệnh quan trọng liên hệ nhiều đến các yếu tố về môi sinh, nhất là về ô nhiễm kỹ nghệ cũng như bàn về những cơ nguy nghề nghiệp có thể xảy ra trong nông nghiệp cũng như công nghệ. Có lẽ bệnh nhân nên trở lại bác sĩ của mình để bác sĩ theo dõi tiếp, khám sát thêm, điều chỉnh liều thuốc nếu cần, và để có dịp cho bác sĩ trả lời những thắc mắc có thể có. Những : Chúc bệnh nhân may mắn, Bác sĩ Hồ Văn Hiền ---------------------------------------- Cảm ơn bác sĩ Hồ Văn Hiền. Chúng tôi cũng xin cảm ơn thính giả đã tham gia chương trình Hỏi đáp Y học này. Quý vị có thể nghe lại các bài giải đáp trên mạng Internet ở địa chỉ voatiengviet. com Chúng tôi vẫn dành đường dây điện thoại để tiếp nhận các thắc mắc khác của quý thính giả về sức khỏe và y học thường thức. Số điện thoại dành cho mục Hỏi đáp Y học là (202) 205-7890, ngày giờ nhận câu hỏi là thứ Ba và thứ Năm mỗi tuần, từ 8 giờ 30 đến 9 giờ 30 tối, giờ Việt Nam. Quý vị cũng có thể gửi câu hỏi cho chúng tôi bằng điện thư đến địa chỉ Vietnamese@voanews.com.