Thấy chết không cứu, chỉ có ở Trung Quốc?
Giới trẻ Việt Nam chia sẻ thông điệp từ câu chuyện về tai nạn thương tâm của bé gái 2 tuổi ở Trung Quốc
Một tai nạn thương tâm đang khuấy động sự chú ý của quốc tế về lương tâm, đạo đức của người dân trong xã hội Trung Quốc. Một em bé 2 tuổi bị xe tải cán qua người, nằm sóng soài giữa đường chờ chết trước sự thờ ơ của mọi người xung quanh. Sự việc xảy ra ở một ngôi chợ nhỏ tại thành phố Phật Sơn thuộc tỉnh Quảng Đông. Đoạn video do máy camera an ninh địa phương ghi hình được cho thấy lần lượt gần 20 người đi bộ và đi xe đạp ngang qua cô bé không một ai dừng lại giúp em, gọi cấp cứu hay công an, hoặc ít nhất là bế em vào vệ đường, để rồi em bị một chiếc xe tải thứ hai cán tiếp. Đoạn video này được chiếu lên truyền hình Trung Quốc và lan truyền rộng rãi trên kênh Youtube, khiến người ta phẫn nộ và bàng hoàng trước sự vô cảm và thiếu tình người trong xã hội Trung Quốc ngày nay. Người trẻ Việt Nam suy nghĩ gì về câu chuyện này? Đó cũng là chủ đề cuộc trao đổi với 4 bạn trẻ trên Tạp chí Thanh Niên hôm nay là Lê Tân, Hoàng, Tú, và Quốc Bình từ Sài Gòn. Đó là một sự vô cảm đáng sợ của một bộ phận người dân Trung Quốc. Họ thấy chết cũng mặc kệ cho dù là một em bé. Cái gì không có lợi cho bản họ, họ không làm : Khi xem đoạn video đó, mình rất kinh hoàng và kinh ngạc trước sự thờ ơ, bàng quan của người đi đường. Thật đáng để suy nghĩ về xã hội ở Trung Quốc. Em bé đã nằm dưới bánh xe rồi mà tài xế vẫn cố tình cán qua một lần nữa rồi bỏ chạy. Xem tới cảnh đó, em rất bất bình và thất vọng. Những người chứng kiến thật sự họ quá nhẫn tâm. Khác với các bạn, mình không đến nỗi shock như vậy vì trước đây mình đã từng xem qua một video clip ở Trung Quốc chiếu cảnh một em bé bị những người lớn xung quanh đánh đập thậm tệ vì đã ăn cắp một ổ bánh mì nhỏ. Còn người qua đường cũng không can thiệp gì cả. Từ lúc đó, Hoàng đã có ấn tượng là bây giờ đạo đức của người Trung Quốc đã xuống mức quá bại hoại rồi. : Mình nghĩ khác. Có thể một hay hai người không để ý tới, nhưng đây thì gần 20 người tất cả đều làm lơ. Chỉ có người nhặt rác, dù giai cấp rất thấp nhưng có đạo đức, nên đã cứu đứa bé. Không phải họ không để ý, nhưng xã hội đã định hình trong đầu họ rằng khi xảy ra tai nạn, tốt nhất đừng quan tâm để tránh phiền phức. Không thể nào là do vô tình, mà do ý thức của họ rằng không nên xen vào chuyện khác không liên quan tới mình. Một đứa bé cho dù nhỏ 2 tuổi, nhưng em nằm giữa thanh thiên bạch nhật như thế, đi ngang chỉ cần liếc mắt là thấy rồi. Mà em bé đang nằm giữa vũng máu như vậy không thể nào không biết là em đang bị tai nạn. Ít ra em bé cũng phải khóc thét lên một chút, phải có chút âm thanh từ em bé, nhưng người ta vẫn đi qua làm như không thấy gì. Thường theo tâm lý bầy đàn, hễ một người không thấy thì mười người cũng không thấy, một người bu lại thì nhiều người bu lại. Em đã xem video này nhiều lần. Những người trong clip này hoàn toàn không phải do vô tình. Khi em bé bị xe tông đập đầu xuống đường, máu chảy ra rất nhiều, em không phải nằm trong bụi rậm hay trên lề đường hoặc nơi khuất tầm nhìn. Em nằm chính giữa đường đi thì không lý nào những người đi qua không thấy được. Nguyên nhân chính là do pháp luật và cách định hướng giáo dục của xã hội Trung Quốc hiện nay làm cho người ta bàng quan trước mọi việc và sợ ảnh hưởng tới bản thân. Tôi nghe trước đây ở Trung Quốc có một ông cứu người bị nạn và sau đó bị đi tù vì ông ta giải quyết vụ tai nạn đó không đúng trình tự. Chưa một xã hội nào bắt người ta đi tù vì lòng tốt, giúp người mà bị ở tù như vậy. Có lẽ những người trong đoạn video vì tâm lý e sợ pháp luật nên đã làm ngơ. Pháp luật đã góp phần tạo cho người ta sự vô cảm. Pháp luật của Trung Quốc không phải là giáo dục, mà là làm cho người ta sợ, tương tự như ở Việt Nam vậy. Trong lòng họ có lẽ cũng thấy tội, nhưng thôi kệ vì nhiều khi giang tay cứu bị liên lụy thì sao. Họ sợ biết đâu khi vào bệnh viện mà em bé này không có người thân thì họ phải bỏ của cải, tiền bạc ra lo cho em thì sao. Những toan tính đó lấn át một chút nhân tính còn lại trong họ, dẫn tới sự vô cảm đáng sợ của người Trung Quốc hiện nay. Việt Nam cũng gần giống như vậy. Ví dụ khi thấy các vụ đâm chém nhau giữa đường, nhiều người cũng thờ ơ, không bao giờ ngó ngàng hoặc giúp đỡ người bị nạn. Đúng đúng, tôi đồng ý. Còn trường hợp đối với đứa bé 2 tuổi này, thật sự hết nói nổi. Con người khác với con vật ở lòng nhân. Ở đây, họ đã mất hết tính người rồi. Những người đi rất gần với vị trí em đang nằm mà không cứu. Thậm chí người đầu tiên đi qua còn lách qua né. Sau một thời gian thống trị, chính quyền Trung Quốc tạo một nền tảng áp bức, khiến người ta ai nấy chỉ lo thủ thân, sợ liên lụy. Điều này mình thấy cũng tương tự như ở Việt Nam, người dân rất thờ ơ với xã hội, với trách nhiệm. Gặp vấn đề gì họ cũng sợ bị liên lụy bản thân. Câu chuyện ở Trung Quốc cũng là tấm gương để người Việt Nam nhìn vào đánh giá xem xã hội sẽ đi xuống tới mức nào nếu nền giáo dục và pháp luật sai hướng như thế. : ‘Nhân-Nghĩa-Lễ-Trí-Tín’ là thời phong kiến. Còn thời hội nhập này, xã hội và con người Trung Quốc bị đắm chìm trong sự giả dối và vô đạo đức một cách đáng sợ. Người ta nói ‘Ác nhất là Tàu’. Ngày xưa, cứu người là chuyện bình thường. Ở xã hội Trung Quốc ngày nay, cứu một em bé 2 tuổi giống như một chuyện khác thường, và người ta không muốn làm điều khác thường đó. : Như Hong Kong, Singapore, các quốc gia có người gốc Hoa chiếm đa số, văn hóa và đạo đức của họ đâu tới nỗi như ở Trung Quốc đâu? Tại sao riêng trong lục địa Trung Quốc, vấn đề đạo đức người dân lại xuống cấp như vậy? Chính là do chính quyền Trung Quốc đã thay đổi nền giáo dục của nước này rất nhiều so với trước đây. Khi họ lên nắm quyền, họ tuyên truyền chủ nghĩa vô thần, không tôn thờ ai hết. Một yếu tố nữa làm biến chất đạo đức của người dân là các cuộc ‘cải cách văn hóa’, các cuộc đấu tố, khuyến khích người dân làm những việc bất nhân, thất đức, như con cái đi đấu tố cha mẹ. Các chiến dịch ‘Tam Phản’, ‘Ngũ Phản’, các phong trào như ‘Trăm hoa đua nở’, hễ người nào lên tiếng nêu ý kiến trái chiều với đảng cộng sản Trung Quốc đều bị những hình phạt rất tàn khốc. Qua những cuộc cải cách như vậy, chính quyền đã làm cho người dân từ lo sợ tới nghi ngờ và vô cảm trước sự đau khổ của người khác. : : Bây giờ người Trung Quốc rất đông, tới 1,3 tỷ. Mình không thể nói tất cả đều trở nên ‘kinh hoàng’ như trong video clip đó được. Chế độ cầm quyền quyết định chế độ xã hội và chế độ giáo dục. Chế độ cầm quyền đã chà đạp, đạp đổ tín ngưỡng và các tiêu chuẩn đạo đức, tức đức tin vào ‘Thiện hữu, thiện báo-Ác hữu, ác báo’. Tôi thấy cũng vậy. Thể chế chính trị của mình cứ nhìn Trung Quốc để noi theo, sai hay đúng cũng theo, để bảo vệ lợi ích của một nhóm thiểu số trong 80 triệu người. Chỉ có điều là người dân mình, dù sợ, không dám nói về chính trị, nhưng vẫn cố giữ ‘Nhân-Lễ-Nghĩa-Trí-Tín’. Chứ còn nói chung chế độ cộng sản, dù ở Việt Nam hay Trung Quốc, không có một chế độ nào hướng con người tới cái tốt cả. Chế độ ở Việt Nam cũng không làm gì cho dân cả. Qua bao thời kỳ cải cách, mà ‘Cải cách ruộng đất’ là một ví dụ, chỉ toàn là giết dân thôi. Tôi cảm thấy thế hệ 8X, 9X cũng bắt đầu có thái độ thờ ơ như ở Trung Quốc, nhưng chưa tới nỗi vô đạo đức một cách tàn nhẫn như ở Trung Quốc mà thôi. Chế độ ở Việt Nam và Trung Quốc là những chế độ cai trị quá sức chịu đựng của người dân, chỉ làm người ta sợ, chứ không giáo dục người ta cái thiện. Vì sợ, đôi lúc người ta không dám làm những chuyện họ cho là đúng, vì pháp luật, chế độ bảo là sai. : : Xã hội Việt Nam và Trung Quốc tương đồng nhau. Từ nền văn hóa đến chế độ chính trị, ý thức hệ giống nhau, nên không khác Trung Quốc, nhưng ‘đi sau’. Việt Nam mình 15, 20 năm nữa chắc có lẽ cũng không khác Trung Quốc đâu. Cùng một công thức chỉ ra một kết quả thôi, không thể nào khác được. : Chúng ta cần thay đổi cho xã hội tự do hơn, biết quý trọng các giá trị văn hóa, đạo đức, tôn giáo. Tự do về tôn giáo, tín ngưỡng, không bị cưỡng ép như hiện nay thì thuần phong mỹ tục của Việt Nam sẽ không bị tha hóa. : Người trẻ bây giờ cần quan tâm hơn đến chính trị. Không sợ. Người trẻ Việt Nam bây giờ nghe tới chính trị, sợ lắm. Họ cứ nghĩ thôi kệ, việc đó để nhà nước lo, đụng tới chính trị là chết, là bị bắt. Đó là sai. Mình phải hiểu biết về một chế độ chính trị. Nên can đảm nhìn nhận chế độ chính trị của mình tốt hay xấu, đúng hay sai, để phát triển đi lên. Họ nói XHCN là vô sản. Tôi thấy giai cấp công nhân ở Việt Nam đi làm đầu tắt mặt tối, còn giới lãnh đạo vừa có quyền lực, vừa có tiền. Từ đó, người ta bao che tất cả. Họ phủ cả cái bóng lên bầu trời, mà mọi người lại sợ. Tôi nghĩ cần can đảm quan tâm hơn đến chính trị. Từ đó mới thay đổi được giáo dục và nhận thức của con người. Điều đó hoàn toàn có thể. Xuất phát từ nhu cầu cuộc sống, khi người ta bị ràng buộc bởi nền tảng chính trị, người ta sẽ phát sinh nhu cầu cần phải thay đổi. Một phần trong xã hội Việt Nam cũng không hài lòng với thể chế chính trị hiện nay, nhưng chưa tới thời điểm chín mùi nên chưa thay đổi được thôi. Hiện nay có nhiều phương pháp để phát triển xã hội. Chẳng hạn như internet cũng góp phần rất lớn để người dân mở mang tầm mắt. Khi xã hội biến chuyển sẽ thay đổi được thể chế chính trị thôi. Vấn đề là mỗi người dân chúng ta phải biết tự thay đổi bản thân mình trước để góp phần nhỏ thay đổi đất nước này. Có nhiều cách, nhưng mỗi người nên tự trang bị cho mình một kiến thức chung, nhận thức chung về cuộc sống. : Sau khi xem đoạn phim đó, mình nhận xét ‘Thượng bất chính, hạ tắc loạn’, tức chế độ cầm quyền bất chính, thiên hạ đại loạn. Video clip này giống như một hồi chuông cảnh báo, đã đến lúc người dân Trung Quốc phải nhìn vào tình trạng đạo đức chung của xã hội, vào nguyên nhân thâm sâu, cái gì và những ai đang nuôi dưỡng, dung dưỡng cho thói vô đạo đức, ích kỷ, sợ hãi, và bất lực đang tồn tại trong xã hội Trung Quốc. Đó cũng là hồi chuông cảnh tỉnh cho người Việt Nam. Chúng ta cũng nên suy nghĩ đến các vấn đề đó.