Việt Nam cần hệ thống kiểm toán hữu hiệu
Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam sẽ bảo trợ khóa huấn luyện kiểm toán vào tháng 9 tới tại thành phố Hồ Chí Minh
Sau khi Việt Nam tái hội nhập cùng thế giới, giữ vững mức tăng trưởngcao trong nhiều năm liền, thì tình thế đã có dấu hiệu kém thuận lợi. Thị trường chứng khoán suy sụp, thị trường nhà đất đóng băng, nạn thamnhũng vẫn còn là mục tiêu chính phủ cam kết tận diệt hàng năm. Mộttrong những vũ khí hiện đại, nhưng dễ sử dụng và hiệu quả, nhằm đối phóvới các tình hình tiêu cực đó là một hệ thống kiểm toán hữu hiệu. LêDân của đài VOA trình bày thêm về việc này qua trao đổi cùng tiến sĩJames Roth, người được phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam bảo trợkhóa huấn luyện vào tháng 9 tới tại thành phố Hồ Chí Minh. Năm2007, khi thị trường chứng khoán Việt Nam đang tăng trưởng không ngừng,chính phủ dự định đẩy mạnh cổ phần hóa các doanh nghiệp lớn của nhànước và cho niêm yết trên thị trường chứng khoán. Trở ngại lớn lúc bấygiờ là Việt Nam không có đủ công ty kiểm toán đạt chuẩn và được phépkiểm toán các công ty niêm yết chứng khoán. Với hàng ngàn côngty đại chúng và trên 200 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứngkhoán, Việt Nam có hơn 150 công ty kiểm toán, nhưng chỉ có 11 công tyđược phép kiểm toán các công ty niêm yết, thì tình trạng đó quả là quátải. Để giải quyết nhanh, gọn và lẹ, bộ Tài chính Việt Nam ra quyếtđịnh hạ chuẩn xét duyệt các công ty được phép kiểm toán các doanhnghiệp niên yết chứng khoán. Nhận xét về việc này, ông Robert G.Tautges, chủ tịch tập đoàn Kiểm toán Quốc tế HLB, hồi tháng 10 nămngoái đến Việt Nam dự hội thảo quốc tế đã nói với báo Thanh Niên rằngdù quá tải, Việt Nam cũng không nên hạ chuẩn các công ty kiểm toán chođủ số. Lý do là hiện nay tại Việt Nam cũng như trên thế giới, tất cảcác nhà đầu tư đều sử dụng báo cáo tài chính đã được kiểm toán bởi cáccông ty kiểm toán có chất lượng và đáp ứng chuẩn mực quốc tế để đưa racác quyết định đầu tư. Nếu hạ chuẩn, báo cáo tài chính sẽ không đáp ứngđược mong muốn của họ và việc đầu tư sẽ giảm sút. Nhận định đócũng được tiến sĩ James Roth chia sẻ. Ông là chủ tịch công ty tư vấn vàhuấn luyện kiểm toán AuditTrends đang tiến hành một loạt khóa huấnluyện vòng quanh thế giới. Vào tháng 9 tới, ông có hai ngày làm việctại thành phố Hồ Chí Minh dưới sự bảo trợ của phòng Thương mại Hoa Kỳ ởViệt Nam. Ông Roth cho biết: "Vâng, tôi nghĩ là Việt Nam có mộtnền kinh tế phát triển rất là nhanh chóng, nhưng năm nay cũng có nhữngtrở ngại tiềm ẩn, mà ta có thể ví như 'bom bên vệ đường'. Tôi khôngmuốn đi vào chi tiết vì tôi không phải kinh tế gia, nhưng khi quan sátthì cũng có nhiều quan tâm về sự tăng trưởng quá nhanh, có thể nói làvượt quá tầm kiểm soát. Nhu cầu của một nền kinh tế để tiếp tục pháttriển là đầu tư nước ngoài. Mà các nhà đầu tư nước ngoài muốn biết thậtchắc chắn về những gì họ mua và cảm thấy phần nào yên tâm. Phải có hyvọng hợp lý đến mức nào đó về lọi nhuận thu được, sau khi lượng địnhnhững rủi ro có thể xảy ra. Đó là vấn đề minh bạch. Họ muốn thấy rõnhững gì họ bỏ tiền ra mua." Việt Nam hiện có trên 200 doanhnghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán, hàng ngàn doanh nghiệpkhông, hay chưa niêm yết, mà vẫn có mua bán cổ phiếu gọi là OTC, tứcOver-the-Counter, và hàng chục ngàn doanh nghiệp khác, gọi là doanhnghiệp đại chúng. Tất cả chỉ trông cậy vào khoảng trên 150 côngty kiểm toán. Trong số đó chỉ có 11 công ty được phép kiểm toán cácdoanh nghiệp niêm yết. Những số liệu đó cho thấy tình hình khan hiếm vàcấp bách đến độ nào. Đó là chưa kể đến các lãnh vực khác cũng rất cầnkiểm toán trung thực và hiệu quả. Về lợi ích của việc kiểm toánđúng theo tiêu chuẩn quốc tế, tiến sĩ James Roth cho biết: "Những gì màkiểm toán nội bộ làm là thật sự tạo lợi ích cho một tổ chức, xuống tớitừng cấp độ. Theo định nghĩa của kiểm toán nội bộ thì đây là một nhiệmvụ tư vấn, độc lập và có định hướng, mà thật sự làm tăng thêm giá trịvà cải thiện hoạt động của một tổ chức. Nó không đơn thuần chỉ là phầnvụ kiểm soát, nó giúp tổ chức đạt mục tiêu, áp dụng các tiến trình quycủ, đồng thời quản lý được những rủi ro tài chính. Tất cả những điều đólàm tăng thêm uy tín và giá trị của một tổ chức. " Theo nguyênlý thì kỹ thuật kiểm toán được thiết kế để phát hiện tất cả những bấtthường trong quá trình hoạt động của một tổ chức. Thông thường, báo cáotài chính của các doanh nghiệp đã bao gồm những rủi ro đã dự kiến. Tuânthủ việc công bố các thông tin một cách đầy đủ, trung thực, không nhữngchỉ là nhiệm vụ, mà rõ ràng còn là quyền lợi của họ nữa. Nếumột tổ chức hay doanh nghiệp nào không muốn công bố thông tin là đã tựđánh mất, hay làm giảm thiểu uy tín của mình. Đặc biệt là đối với cácnhà đầu tư. Mặt khác, kiểm toán tốt hiển nhiên là công cụ không những chống, mà còn phòng ngừa tham nhũng hiệu quả. Gầnđây, khi vụ đề án 112 'Tin học hóa quản lý hành chính Nhà nước giaiđoạn 2001-005' vở lỡ, cơ quan Kiểm toán Nhà nước phải thú nhận là khôngthể làm rõ mức độ thất thoát, tham nhũng. Trong một cuộc họp báo, ôngVương Đình Huệ, tổng kiểm toán nhà nước, phải tuyên bố là mức thấtthoát cụ thể là bao nhiêu thì còn phải chờ kết quả điều tra của...côngan. Cụ thể như việc báo cáo của Kiểm toán Nhà nước, trang 17 cóghi việc hợp đồng giữa bộ Giáo dục với công ty máy tính CMC xây dựngphần mềm làm mất 445 triệu rưỡi đồng vì không có sản phẩm. Trong khi đóphần mềm này của công ty đã được áp dụng nhiều nơi, đoạt nhiều giảithưởng và được sử dụng rộng rãi tại các cơ sở giáo dục, mà Kiểm toánNhà nước lại không biết. Khi được hỏi là nếu có một hệ thốngkiểm toán hữu hiệu thì liệu nạn tham nhũng có thể diệt được tận gốc haykhông? Tiến sĩ James Roth khẳng định: " Vâng, rất là nhiều. Ngay cả ởmức độ kiểm toán nội bộ cơ bản nhất, nó cũng khảo sát mức tuân thủ vềnhững nguyên lý cơ bản, những tiến trình hoạt động, và phát hiện ngaycác vụ gian lận. Còn kiểm toán nội bộ cao cấp hơn có thể lượng giá cáigọi là 'văn hóa đặc thù' của một cơ quan nhà nước, để đưa ra những đềnghị cải tiến để tạo ra một "nền văn hóa nhiều đạo đức hơn. " Nhucầu cấp bách của Việt Nam về chuyên viên và công ty kiểm toán tầm cỡquốc tế thì ai cũng nhận thấy, nhưng việc hạ chuẩn để có ngay nhiềuchuyên viên, công ty kiểm toán, rõ ràng không phải là giải pháp hay, dùlà ít tốn kém nhất. Thiếu bác sĩ chuyên khoa mà hạ chuẩn tốtnghiệp của sinh viên y khoa thì phương hại tới sự an toàn của ngườibệnh, tác động sức khỏe người dân. Hạ chuẩn chuyên viên vàcông ty kiểm toán còn gây hại từ công tác cổ phần hóa, phát triển thịtrường chứng khoán, ngân hàng, mà còn vô hiệu hóa công tác phòng chốngtham nhũng trong nhiều năm tới.