Mỹ rút khỏi TPP, Việt Nam nên làm gì?
Kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa cho rằng trong một thế giới mới nhiều biến đổi, đã đến lúc VN không thể trông chờ hay cậy nhờ vào một sức mạnh nào khác ngoài ý chí cải cách của chính mình
Một ngày sau khi tân Tổng thống Donald Trump hôm 23/1 ký sắc lệnh rút Mỹ ra khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP, Trung Quốc tuyên bố cam kết tiếp tục dấn chân vào tiến trình hội nhập kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương trong tinh thần cởi mở, nhiều thành phần và minh bạch. Tại các diễn đàn kinh tế quốc tế gần đây từ thượng đỉnh G20 tới APEC hay Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Trung Quốc liên tục đưa ra những hứa hẹn, bày tỏ sẵn lòng cùng hợp tác với các nước vì thịnh vượng-phát triển kinh tế chung. Và phản hồi ‘tức thời’ hôm 24/1 của Trung Quốc cho thấy dường như Bắc Kinh đã chờ đợi thời cơ từ lâu và sẵn sàng soán ngôi của Mỹ trở thành nước dẫn đầu luật lệ thương mại toàn cầu. Vậy vấn đề đang được nhiều người quan tâm và nêu lên là liệu Trung Quốc có thể hoàn thành tham vọng đi đầu về toàn cầu hóa hay không? Tiến sĩ Vũ Quang Việt, nhà kinh tế từng là Vụ trưởng Vụ Tài khoản Quốc gia thuộc Cục Thống kê Liên hiệp quốc, hiện là tư vấn cho một số định chế quốc tế trong đó có Ngân hàng Phát triển Châu Phi, người có nhiều công trình nghiên cứu và đóng góp cho tư duy kinh tế của Việt Nam, cho rằng: Ngoài niềm tin của các nước và uy tín của Trung Quốc trên trường quốc tế, nội bộ đầy mâu thuẫn của Trung Quốc cũng là một yếu tố khiến Bắc Kinh khó có thể điền khuyết cho Mỹ, như nhận định của kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa từ California, một nhà bình luận phụ trách chuyên mục kinh tế cho nhiều báo đài ở hải ngoại: TPP do Mỹ dẫn đầu sụp đổ, các chính phủ và giới doanh nghiệp Châu Á đang chuẩn bị hướng mắt tới các hiệp định thương mại đa phương thay thế khác, trong đó có Hiệp định Đối tác Kinh tế Khu vực Toàn diện (RCEP). Singapore đã lên tiếng sẽ tiếp tục tham gia vào các sáng kiến hội nhập thương mại khác trong khu vực trong khi Malaysia cho biết đang tìm các lựa chọn thay thế, kể cả RCEP, hiệp định dự kiến sẽ được hoàn tất vào cuối năm 2017. Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 24/1 khẳng định Bắc Kinh “sẽ xúc tiến quá trình thương lượng RCEP và việc xây dựng Hiệp định Tự do Thương mại FTAAP của khu vực Châu Á-Thái Bình Dương nhằm bổ sung xung lượng mới cho sự phát triển kinh tế khu vực và toàn cầu. ” Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng RCEP của Trung Quốc khó có thể lấp khoảng trống mà TPP để lại. Kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa: Chưa biết Trung Quốc sẽ được lợi tới mức nào sau khi Mỹ từ bỏ TPP, nhưng trước mắt, quyết định của tân chính quyền Trump được xem là sẽ làm suy yếu ảnh hưởng của Mỹ tại Châu Á, khi Mỹ đánh mất cơ hội tạo đồng minh tại khu vực, nhất là vùng Đông Nam Á, nơi đang rất cần sự hiện diện của Mỹ để cân bằng với một Trung Quốc ‘trỗi dậy. ’ Ông Trump đã tỏ dấu cho thấy sẽ thay thế đàm phán đa phương ‘toàn diện’ kiểu TPP bằng các hiệp định tự do mậu dịch song phương với từng nước một, điều mà Tiến sĩ Vũ Quang Việt cho rằng sẽ khó khăn hơn: Song, khi Mỹ chuyển từ đàm phán TPP sang đàm phán tự do mậu dịch tay đôi thì các nước như Việt Nam ‘vẫn còn cơ hội’ và ‘dễ áp dụng hơn’ vì đã có một số cam kết trước từ thỏa thuận tự do mậu dịch song phương BTA, theo nhận xét của kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa: Vẫn theo chuyên gia này, ngay cả khi xảy ra một cuộc chiến thương mại thật sự giữa Trung Quốc với Hoa Kỳ thì vẫn có lợi cho các nước thứ ba vốn lệ thuộc vào Trung Quốc và trông đợi sự can thiệp của Hoa Kỳ, như Việt Nam: Kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa: Thế nhưng, giới phân tích cho rằng để hưởng được cái lợi đó đòi hỏi các lãnh đạo Việt Nam phải quyết tâm ‘thoát Trung. ’ Tác giả các bài viết về kinh tế, về chính sách xã hội của Việt Nam, Tiến sĩ Vũ Quang Việt, chia sẻ quan điểm: Kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa cho rằng trong một thế giới mới nhiều biến đổi và đầy ẩn số phía trước, đã đến lúc Việt Nam không thể trông chờ hay cậy nhờ vào một sức mạnh nào khác ngoài ý chí cải cách của chính mình, cải cách để đáp ứng với những yêu cầu mới trên sân chơi quốc tế và để tận dụng cơ hội cho chính mình: Sau khi Mỹ tuyên bố rút khỏi TPP, Việt Nam chưa cho biết có kế hoạch cụ thể như thế nào. TPP, hiệp định tự do thương mại với sự tham gia của 12 nước Châu Á-Thái Bình Dương kể cả Mỹ và Việt Nam, nhưng không có Trung Quốc, do chính quyền của cựu Tổng thống Barack Obama đề xướng, được Bộ trưởng các nước ký hồi tháng 2 năm ngoái sau hơn 5 năm thương thuyết. Hiệp định RCEP do Trung Quốc dẫn đầu gồm 16 nước, trong đó có 10 nước ASEAN và các bạn hàng khu vực như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand và Ấn Độ.