Mai Khôi – chân dung nữ ‘chiến binh’ nhận giải Roosevelt Four Freedoms
Giải thưởng được trao vào thời điểm Mai Khôi đang thực hiện dự án âm nhạc có tên “Bad Activist”. Hỏi tại sao lại tự nhận mình “dở tệ”, Khôi chỉ cười bảo: “Chuyện dở hay giỏi không phải là vấn đề. Vấn đề là dù mình có dở hay giỏi thì mình đã trở thành nhà hoạt động”.
Đỗ Nguyễn Mai Khôi, nữ ca sĩ hiếm hoi trong làng nghệ thuật Việt Nam dám dấn thân vào hoạt động đấu tranh cho các quyền tự do cơ bản của người dân, vừa được Viện Roosevelt trao giải thưởng Four Freedoms (tạm dịch “Tứ tự do”) vì những thành tích đóng góp của cô trong thời gian qua. , Mai Khôi bày tỏ cảm xúc với VOA. Giải thưởng Roosevelt Four Freedoms được trao mỗi năm cho những người có thành tích thể hiện những nguyên tắc mà Tổng thống Roosevelt đã tuyên bố trong bài phát biểu lịch sử của ông trước Quốc hội Hoa Kỳ vào ngày 6/1/1941. Đó là bốn điều cần thiết cho một nền dân chủ: Tự do ngôn luận và biểu đạt, tự do tín ngưỡng, tự do mong muốn, và tự do khỏi nỗi sợ hãi. Cho đến nay, những người đã nhận giải thưởng Four Freedoms của Viện Roosevelt bao gồm nhiều tên tuổi lớn của mọi thời đại, trong đó có thể kể Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela, các tổng thống Mỹ như Harry S. Truman, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Thượng nghị sĩ J. William Fulbright… , Mai Khôi nói. Tự nhận mình là một “nữ chiến binh” rất phù hợp để tham gia vào “chiến trường” giành quyền tự do biểu đạt, tự do ngôn luận cho người dân Việt Nam, Mai Khôi cho biết: . Trong mắt Khôi, “ai cũng có thể trở thành một nhà hoạt động” nếu họ chịu dấn thân, tìm hiểu, học hỏi để mở rộng kiến thức của mình. Còn Khôi, “có âm nhạc, Khôi giống như có thêm đôi cánh” nhờ sức truyền tải mạnh mẽ của nó. “Tự do” đã được Khôi nỗ lực thể hiện từ trong cách sáng tác, chọn bài hát, chọn trang phục, lối biểu diễn, cách nói chuyện hay thể hiện trước công chúng. Báo chí Việt Nam từng gán cho cô biệt hiệu “Lady Gaga của Việt Nam” với cá tính nổi loạn, hơi ngông, dám đi ngược với đám đông để làm điều mình thích. Thế nhưng, cô cũng được xem là một nghệ sĩ tử tế, ít quan tâm đến tiền tài danh vọng cho bằng sự tự do sáng tạo và cống hiến những tinh hoa nghệ thuật cho công chúng. Cũng chẳng sao. Nếu sự nổi loạn của cô không lấn sân sang chính trị, có lẽ sự nghiệp và cuộc sống của cô ca sĩ có khả năng sáng tác cũng sẽ như bao nghệ sĩ khác, được công chúng ái mộ và nhung lụa bao quanh. Nhưng ngã rẽ bắt đầu kể từ khi Khôi tự ra ứng cử làm đại biểu quốc hội vào tháng 3/2016 giữa lúc đang là một ca sĩ có lượng fan khá lớn. Chỉ hai tuần sau, Khôi bị công an “tấn công” sô ca nhạc của mình. , Khôi cho biết. Năm đó, Khôi tiếp tục tham gia tuần hành phản đối Công ty Formosa đã gây ra thảm họa môi trường ở Hà Tĩnh khiến hàng trăm ngàn hộ dân mất kế sinh nhai và ngành du lịch của khu vực gần như bị phá huỷ khi doanh thu bị sụt giảm đến 90%. Như một hậu quả đương nhiên ở đất nước độc đảng, mức độ đàn áp của nhà cầm quyền đối với Khôi ngày càng tăng, đến cả nhà trọ cũng chịu sức ép buộc phải đuổi vợ chồng cô ra khỏi nhà. Tiếp theo đó là những mất mát, từ người hâm mộ cho đến bạn bè, đồng nghiệp. Giới nghệ sĩ cũng ngấm ngầm loại cô ra khỏi “danh sách bạn bè”. . Nhưng mất mát lớn nhất đối với nữ “chiến binh” Mai Khôi là hai lần mà cô nói là “bị thương nặng” kể từ lúc tham gia vào chiến trường giành quyền tự do. . Lần “bị thương” thứ hai, theo lời Khôi, là khi cô phản đối Tổng thống Donald Trump vì ông đã không đề cập đến vấn đề nhân quyền khi ông đến Việt Nam vào năm 2017. Rất nhiều người từ yêu thương cô đã chuyển sang chống đối, chỉ trích, “mắng nhiếc” và phủ nhận toàn bộ những nỗ lực đấu tranh lâu nay của cô. Lần “bị thương” này, với Khôi, có lẽ đau hơn rất nhiều vì trong đó có rất nhiều người “cùng chiến tuyến” với cô trong công cuộc đấu tranh cho dân chủ, nhân quyền cho Việt Nam. Mai Khôi là một trong những nhà bất đồng chính kiến mà Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đã gặp trong chuyến thăm Việt Nam vào năm 2016. Để thực hiện được cuộc gặp, cô đã phải lẩn trốn trước trước đó để tránh bị chính quyền ngăn cản và bắt giữ. Năm 2018, Tổ chức Ân xá Quốc tế đưa Mai Khôi vào danh sách “12 nhà hoạt động nhân quyền truyền cảm hứng để theo dõi”. Sau lần bị câu lưu 8 tiếng tại sân bay Nội Bài, Hà Nội, và bị tịch thu toàn bộ các bản sao album mới Dissent (“Bất đồng”) sau chuyến lưu diễn châu Âu vào cuối năm 2018, Khôi đã được sắp xếp sang Mỹ sống. Thừa nhận tình trạng bị hạn chế của các nhà hoạt động khi ra khỏi đất nước, Mai Khôi cho biết hướng hoạt động chính của cô khi ở nước ngoài là “khuyến khích, tạo cảm hứng để tất cả mọi người trở thành nhà hoạt động”. . Giải thưởng Roosevelt Four Freedoms được trao cho Mai Khôi ngay vào thời điểm cô đang thực hiện dự án âm nhạc có tên “Bad Activist” (tạm dịch “Nhà hoạt động dở tệ”) theo thể loại nhạc kể chuyện. Hỏi tại sao lại tự nhận mình “dở tệ”, Khôi chỉ cười giòn tan, rồi bảo: . Và “nhà hoạt động dở tệ” ấy lại tiếp tục độc hành trên con đường truyền cảm hứng bằng âm nhạc, thức tỉnh những người chưa bao giờ biết đến những quyền tự do cơ bản mà họ vốn có...