Tưởng nhớ 200 năm ngày sinh của nhà văn Edgar Allan Poe
Cuộc đời ông là một chuỗi những bi kịch và bất hạnh. Bị cha bỏ rơi từ lúc mới một tuổi, Edgar Poe được mẹ nuôi dưỡng nhưng bà đã chết v
Tưởng nhớ 200 năm ngày sinh của nhà văn Edgar Allan Poe, bưu điện Hoa Kỳ đã cho phát hành con tem mang hình ảnh của ông, đồng thời viện bảo tàng tại nhiều thành phố nơi ông từng sống qua cũng tưởng nhớ ông bằng cách cho diễn những vở kịch, trích đọc văn thơ của ông và những lễ lạc khác. Văn thơ của Edgar Allan Poe được xếp vào loại bí hiểm và kinh dị, điên loạn và chết chóc. Ông sống một cuộc đời ngắn ngủi và bất hạnh. Ông ra đời ngày 19 tháng giêng năm 1809 tại Boston, bang Massachusetts. Song thân của ông đều là diễn viên sân khấu. Lúc ông còn ẵm ngửa cũng là lúc cha ông từ bỏ gia đình. Khi ông được 2 tuổi thì mẹ ông từ trần. Vào lúc đó, hai mẹ con ông sống tại thành phố Richmond, bang Virginia. Edgar Poe được một thương gia giàu có tại Richmond tên là John Allan đem về nuôi. Tuy thương gia này chưa bao giờ chính thức nhận ông làm con nuôi nhưng từ đó cậu bé được đặt tên là Edgar Allan Poe. Thuở nhỏ, Edgar Allan Poe học tại Anh và Richmond, Hoa Kỳ. Ông từng theo học tại đại học Virginia ở Charlottesville. Là một sinh viên khá giỏi nhưng ông lại mắc tật rượu chè, cờ bạc và đâm nợ nần. Người cha nuôi của ông từ chối không chịu trả tiền nợ vì thua bạc cho ông và cũng không còn muốn tiếp tục trả học phí cho ông nữa nên Edgar Poe đành bỏ học, dọn dến Boston viết báo và soạn bài vở cho một tờ nguyệt san tại đó. Edgar Poe cũng từng phục vụ trong quân đội được 2 năm trước khi vào học tại trường võ bị West Point với ý định trở thành một sỹ quan, và chỉ theo học tại đây được có 6 tháng rồi bị loại. Nhưng vào lúc đó, Edgar Poe đã xuất bản được 3 tập thơ. Ông bắt đầu viết văn khi sống với người cô ruột tại Baltimore, bang Maryland. Tháng 10 năm 1833, ông đoạt một giải thưởng về chuyện ngắn do một tờ báo địa phương tổ chức. Giải thưởng đó trị giá 50 đô la thời bấy giờ và được nhận vào làm chủ biên cho tờ Southern Literary Messenger ở Richmond, bang Virginia. Trong khoảng thời gian này ông đãõ cho xuất bản nhiều tác phẩm. Năm 1834, Edgar Poe cưới cô em họ 13 tuổi con người cô ruột, 4 năm sau họ dọn sang Philadelphia, bang Pennsylvania. Tại đây Poe làm chủ biên cho tờ Burton’s Gentlemans Magazine và tiếp tục sáng tác. Rất nhiều truyện kinh dị nhất của ông được xuất bản trong khoảng thời gian này. Edgar Poe đã sử dụng một lối viết truyện khác thường so với những nhà văn đương thời với ông, đó là để cho một nhân vật trong truyện thuật lại những gì đang diễn ra. Truyện ngắn 'The Tell-Tale Heart' là một thí dụ điển hình. Ông cũng còn được ghi nhớ như một tác giả viết truyện trinh thám giả tưởng, với nhân vật chính là một nhà điều tra phải giải quyết những vụ án mạng và tội ác khác. Và quả thực, Edgar Poe được coi là cha đẻ của tiểu thuyết trinh thám đương đại. Nhân vật giả tưởng, thám tử C. August Dupin lần đầu tiên xuất hiện trong tác phẩm 'The Murders In the Rue Morgue' vào năm 1841. Thám tử Dupin sau đó còn thấy xuất hiện trong những truyện như 'The Mystery of Marie Roget' và 'The Purloined Letter'. Arthur Conan Doyle, cha đẻ của thám tử Sherlock Holmes trong truyện trinh thám giả tưởng, đã viết về ảnh hưởng của Edgar Poe đối với những nhà sáng tác tiểu thuyết trinh thám khác như sau: “Mỗi tác giả có thể tự họ xếp đặt các tình tiết, các diễn biến, nhưng cái nghệ thuật chính của tiểu thuyết trinh thám thì phải truy nguyên về những câu truyện đáng nể với thám tử Dupin, thật kỳ diệu với sức mạnh siêu việt, sự bí ẩn và những tình tiết diễn biến mau chóng, ly kỳ." Ông Jeff Jerome, người quản lý căn nhà và cũng là viện bảo tàng Edgar Allan Poe tại thành phố Baltimore, bang Maryland, cho biết nhiều nhà sáng tác nổi tiếng khác cũng đã chịu ảnh hưởng của Edgar Allan Poe, ví dụ như H.G. Wells và Alfred Hitchcock. Ảnh hưởng của Edgar Poe còn lan rộng sang lãnh vực kịch nghệ, phim ảnh, ca nhạc kịch, âm nhạc, hoạt họa, truyền hình và hội họa; nói tóm lại, đến mọi hình thức nghệ thuật. Một giải thưởng mang tên một tác phẩm nổi tiếng của ông 'The Raven Award' được trao cho những cá nhân, tổ chức hay doanh nghiệp có công tiếp tục gìn giữ ảnh hưởng của Edgar Poe. Năm nay, Hiệp Hội Edgar Allan Poe và viện bảo tàng Poe House tại Baltimore được trao giải này. Edgar Allan Poe rất nổi tiếng sau bài thơ 'The Raven' (Con Quạ), được xuất bản năm 1845. Bài thơ rất gợi hình và vần điệu nghe như tiếng nhạc u ẩn, trầm buồn. Nhân vật chính trong bài thơ 'The Raven' là một người đàn ông vừa mất người vợ yêu dấu về tay tử thần, thao thức trong cô đơn, thấy một con quạ đen đậu bên thành cửa trong ánh sáng hiu hắt vàng vọt giữa đêm trường và muốn chuyện trò với nó, nhưng nó vẫn im lặng và cuối cùng con vật chỉ gật gù thốt ra những âm thanh nghe như 'nevermore …never more' không bao giờ nữa, không bao giờ nữa... Nét sầu thảm và kinh dị trong các tác phẩm của Edgar Poe có thể khiến cho độc giả ngờ rằng tâm trí ông không bình thường. Nhưng những người biết ông đều nói rằng ông là một người rất tử tế dễ thương. Người vợ yêu dấu của ông từ trần năm 1847 sau nhiều năm dài chống chỏi với bệnh lao. Đồng thời tờ báo mà ông chủ biên cũng lụn bại và sức khỏe của ông suy sụp. Ông tạ thế ngày 7 tháng 10 năm 1849 trong tình cảnh hết sức khó hiểu Người ta tìm thấy ông trong một quán rượu tại Baltimore, quần áo rách rưới tả tơi, mê sảng, không biết mình ở đâu và tại sao đến đấy. ông được đưa vào bệnh viện và ông qua đời 4 ngày sau đó, hưởng dương 40 tuổi. Qua nhiều năm tháng, các sử gia và các chuyên gia y học đã cố tìm cách giải thích nguyên nhân cái chết của Edgar Poe. Một số cho rằng ông đã uống rượu để quên sầu và đã chết vì rượu. Một số lại cho rằng ông bị mắc bệnh dại do bị chó hay một con vật như chồn, cáo, sóc bị bệnh dại cắn. Nhiều cư dân tại Baltimore thì cho rằng ông đã bị những băng đảng du đãng ở địa phương đánh đập. Hằng năm, chừng 2,000 người đến viếng mộ phần của Edgar Poe tại Baltimore, và cứ mỗi năm vào 19 tháng giêng, sinh nhật của ông, giữa mùa đông lạnh cóng, nhiều người hiếu kỳ tụ tập ở bên ngoài khu mộ chí để nhìn qua rào, nín thở theo dõi một người khoác áo choàng đen, mũ đen phủ kín mặt, xuất hiện vào giữa đêm khuya thanh vắng, từ bên kia nghĩa trang tiến về phía mộ phần của Edgar Poe, trịnh trọng đặt một chai rượu cognac và 3 bông hồng đỏ ở đấy rồi biến mất. Không ai trong số những cư dân ở Baltimore muốn truy tìm tung tích của người khách lạ nửa đêm này. Họ muốn giữ cho câu chuyện cứ mãi mãi bí ẩn, như chính cuộc sống và cái chết của nhà văn Edgar Allan Poe. Sau đây là bài thơ The Raven dịch giả: Lý Lãng Nhân, cư ngụ tại Alabama, Hoa Kỳ. Eagerly I wished the morrow;—vainly I had sought to borrow "Sir," said I, "or Madam, truly your forgiveness I implore; Bird or beast upon the sculptured bust above his chamber door, Startled at the stillness broken by reply so aptly spoken, On the cushion's velvet lining that the lamp-light gloated o'er, Prophet!" said I, "thing of evil! —prophet still, if bird or devil! — "Prophet!" said I, "thing of evil! —prophet still, if bird or devil! Leave no black plume as a token of that lie thy soul hath spoken! Leave my loneliness unbroken! —quit the bust above my door! Nửa đêm buồn nghe chán chường mệt mỏi Ngẫm sách xưa bao tích cũ lãng quên Thiu thiu buồn chợt nghe tiếng nhẹ êm Như ai gõ cửa phòng nghe lạch cạch Tôi lẩm bẩm, độ chừng mình có khách Chắc thế thôi, chứ chẳng có gì hơn! Tôi nhớ rõ tháng Chạp đầy giá rét Que củi tàn lịm chết bóng ma riêng Ước gì mai tôi học được phép thiêng Ngưng đau khổ vì Lenore yêu dấu Người thiếu nữ đẹp như tiên nga đó Đã vô danh mãi mãi đến bao giờ! Tiếng xạc xào màn lụa tím mơ hồ Rung trong tôi một lạ thường kinh sợ Để trấn áp nhịp tim run loạn xạ Tôi nhủ thầm: chắc có khách xin vào Khách muộn đang chờ đâu phía cửa ngoài Chắc thế thôi, chẳng có gì hơn nữa! Hết ngập ngừng, hồn tôi vừa tỉnh ngủ “Xin thưa Ông, hay Bà, thứ lỗi cho Tôi ngủ quên nên không nghe tiếng gõ Tiếng gõ nhẹ nhưng âm vang còn đó Nào, tôi xin mở rộng cửa ra đây”: Tối mịt mùng, chỉ có bóng đêm dầy! Nhìn đêm tối bỗng rùng mình kinh hãi Tưởng chừng mình đang cơn mộng dị thường Đêm lặng yên, như ngưng đọng lạ lùng Trừ tiếng vọng Lenore về thủ thỉ! Tiếng tôi gọi Lenore tuy rất khẽ Chỉ thế thôi, nào có thấy gì hơn! Trở vào phòng hồn tôi như bốc lửa Khi tôi nghe tiếng gõ cửa mạnh hơn Tự bảo mình: chắc rèm cửa gió rung Cần xem lại, có gì đâu bí mật! Hãy tĩnh tâm để suy ra lẽ thật: Chắc gió lùa, chứ chẳng có gì hơn! Cửa sổ mở, chợt thấy rung đôi cánh Một Quạ đen oai vệ đã hiện hình Chẳng buồn chào, hay chẳng chút ngập ngừng Như Lãnh chúa ngự ngay trên đầu cửa Trên bức tượng bán thân, trên ngưỡng cửa Quạ ngồi yên, thôi chẳng thấy gì hơn! Nhìn Quạ đen khiến tôi mỉm cười suông Vẻ trang trọng uy nghiêm và chững chạc “Mồng nhẳn nhụi, hình dung không nhút nhát Chắc Quạ xưa về bến lạc đêm đen - Xưng tên đi, sứ giả của Diêm Vương!” Quạ cất tiếng: “Chẳng bao giờ, mãi mãi!” Tôi thích thú nghe lời chim tỏ rõ Câu trả lời tuy vô nghĩa, vô tâm Đời chưa ai có diễm phúc cho bằng Được chim lạ đậu ngay trên ngưỡng cửa Cầm hay thú, đang ngự trên tượng giữa Với danh xưng: “Mãi mãi chẳng bao giờ!” Quạ lặng yên ngự trên đầu tượng cửa Lời thốt ra hồn xuất cõi u linh Một lời thôi, lông cánh nhẹ rung rinh Tôi lẩm bẩm: “Bạn xưa rồi cất cánh – Ngày mai về, Hy vọng đã bay xa. ” Quạ kêu lên: “Mãi mãi chẳng bao giờ” Trong lặng yên, giật mình nghe chim nói Tự nhủ thầm: chim chỉ nhớ những lời Chủ khổ đau vì Họa đến tơi bời Dồn dập như điệp khúc ca bi đát Đám tang buồn Hy vọng lên tiếng hát: “Chẳng bao giờ, mãi mãi chẳng bao giờ!” Nhưng Quạ đen vẫn khiến tôi cười mỉm Mang ghế ngồi đối diện tượng và chim Trong nhung êm tôi thả mộng suy tìm Mong thấu hiểu tiếng chim, điềm hung tợn Chim sầu thảm, dị thường, và rùng rợn Cất tiếng kêu: “Mãi mãi chẳng bao giờ!” Tôi ngồi đó đoán chừng và chẳng nói Để mắt chim rực lửa chiếu tim mình Tôi ngả đầu trên gối tựa nhung mềm Ánh đèn chìm trong nhung lụa dịu êm Trên gối đó tranh sáng hòa nhung tím Nàng chẳng còn ngả đầu nữa bao giờ! Tôi tưởng thấy không khí đầy ngào ngạt Tỏa mùi hương từ bình khói vô hình Tiếng chuông rung theo bước của thiên thần Thượng Đế ban linh dược ngưng đau khổ Cho tôi quên kỷ niệm Lenore đó Quạ kêu lên: “Mãi mãi chẳng bao giờ!” Hỡi Tiên tri, Hung thần hay Ác quỷ Ma cám dỗ lừa người, hay Bão tố Bờ hoang liêu, miền ám ảnh đam mê Nơi quê hương của kinh dị thảm thê Có ai biết nhựa thơm trên núi cũ? Quạ kêu lên: “Mãi mãi chẳng bao giờ!” Hỡi Tiên tri, Hung thần hay Ác quỷ Ôi, Thiên đàng, ôi, Thượng Đế Bề trên Cho hồn tôi trĩu nặng chốn Địa đàng Được ghì chặt Lenore người thánh nữ Ôm tuyệt sắc Lenore, nàng tiên nữ! Quạ kêu lên: “Mãi mãi chẳng bao giờ!” Hãy từ giã! dù Chim hay Ác quỷ Hãy trở về Bão tố cõi Diêm vương! Đừng lưu lại lông đen của dối gian Đừng lưu lại cô đơn trên ngưỡng cửa Hãy ngưng mổ tim ta, xa khung cửa Quạ kêu lên: “Mãi mãi chẳng bao giờ” Quạ chẳng đi, Quạ vẫn ngồi lì đó Trên cửa phòng, trên đầu tượng bán thân Mắt chiếu ngời như Ác quỷ mơ mòng Ánh đèn hắt bóng đen lên sàn gỗ Linh hồn tôi lặng lờ trong bóng đó Chẳng bay lên - Mãi mãi chẳng bao giờ! My beautiful Annabel Lee; So that her high-born kinsmen came To shut her up in a sepulchre The angels, not half so happy in Heaven, (1949) Vương quốc xưa bên bờ biển cả, Lý-Lệ-An thiếu nữ trâm anh! Tình nàng vằng vặc cao xanh, Tình ta hơn những mối tình thiên thu. Yêu nhau thuở còn thơ ngây ấy, Vương quốc kia sóng dậy bồi hồi. Tim ta một nhịp sóng đôi, Thiên thần thượng giới ngậm ngùi hờn ghen. Ôi! Hồng nhan hoa nhường nguyệt thẹn! Giữa đêm đen gió buốt thổi về, Xác hoa giã biệt sông mê, Bào huynh nàng đã đưa về mộ xa. Biển xanh nước bao la biền biệt, Vương quốc xưa tha thiết tình ta. Mộ xây kép ánh trăng tà, Biển xanh vằng vặc lòng ta nhớ nàng. Thiên thần nửa thiên đàng hạnh phúc, Còn hờn ghen ngưỡng phục tình ta. Là đây thơ nhạc giao hòa, Là đây bạc mệnh--lời ca cõi trần. Từ mây cao gió vần vũ thổi, Lạnh hồn hoa chìm nổi anh linh. Tình ta là cả trời xanh, Cao xa hơn những mối tình thiên thu. Biển sâu quỉ âm u với gọi, Sáo thiên thần thượng giới lâng lâng. Chẳng hề tán loạn tâm thân, Hồn ta gói trọn hồn nàng Lệ An. Nửa miệng hoa trăng tàn như cắt, Ngàn sao trong đôi mắt người yêu. Lý Lệ An vẫn yêu kiều, Cùng ta cõi mộng dệt nhiều ý thơ. Sao đã mọc không mờ ánh mắt, Trăng đã lên hiu hắt mộng vàng Cô dâu, hiền nội, người thương, Ta nằm đây cạnh mộ nàng sóng đôi, Triều dâng biển sóng bồi hồi, Biển xanh ta vẫn muôn đời có nhau.