CQ đại diện ngoại giao không là 'vương quốc' của ngành nào
- Khi hiệu quả sử dụng sứ quán ở nước ngoài hiện nay còn thấp thì phải tạo cơ chế, luật pháp giúp phát huy hơn nữa vai trò toàn diện của đại sứ, người đứng đầu cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, đặc biệt trong nhiệm vụ ngoại giao kinh tế.
Đây là vấn đề được Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm đặt ra tại buổi thảo luận cuối tuần qua ở Ủy ban Thường vụ Quốc hội, về dự án Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Lãng phí Dù nhắc đi nhắc lại “gia đình tôi có nhiều người làm ngoại giao nên tôi hiểu rõ ngành ngoại giao thế nào”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Danh Vĩnh vẫn bảo vệ quan điểm muốn để hệ thống thương vụ tồn tại như cơ chế cũ, tức trực thuộc cơ quan đại diện, chỉ chịu sự chỉ đạo về mặt đối ngoại của đại sứ quán, trong khi chịu sự chỉ đạo chính, về chuyên môn của bộ chủ quản. Ông Vĩnh trần tình Bộ Công thương đã rất "xúc động" khi Bộ Ngoại giao cho rằng Bộ Công thương là đối tác quan trọng. Nhưng ông Vĩnh vẫn kiên quyết: “Bộ Ngoại giao không làm thay chuyên môn của Bộ Công thương được”. Người đứng đầu cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật - Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm dứt khoát không đồng tình cơ chế hoạt động của thương vụ độc lập. Khẳng định nhiều lần vai trò quan trọng của hệ thống thương vụ, song ông Khiêm chỉ rõ: Hệ thống thương vụ chỉ có thể phát huy hơn nữa vai trò của mình khi làm tốt chức năng tham mưu chung cho người đứng đầu cơ quan đại diện, cho Nhà nước. Theo dự án luật, bộ phận kinh tế, thương mại, đầu tư, du lịch, lao động, khoa học - công nghệ sẽ được ghép thành một bộ phận chung. Dù tổ chức mô hình này nhưng luật sẽ vẫn tạo cơ chế cho các bộ, ngành chỉ đạo chuyên môn cán bộ biệt phái, nhưng đồng thời phải thông báo cho đại sứ, người đứng đầu cơ quan đại diện để chỉ đạo triển khai các hoạt động ở địa bàn sở tại. Cơ quan soạn thảo luật cho rằng việc tổ chức như vậy để phát huy sức mạnh tổng hợp của sứ quán, tránh tình trạng chia năm, xẻ bảy, không thống nhất. “Đại sứ quán bề thế nhưng nếu chỉ sử dụng làm ngoại giao chính trị, mà không phát huy thúc đẩy làm thương mại, kinh tế, đầu tư, du lịch thì lãng phí”, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm nói. Người đứng đầu Bộ Ngoại giao lập luận: “Sứ quán là cơ quan uy tín, có thể tận dụng để giúp thương vụ phát triển. Chúng tôi không tổ chức như vậy để triệt tiêu thương vụ, không coi nhẹ đầu tư hay thương vụ mất đi. Xúc tiến thương mại mà không sử dụng sức mạnh chung của đại sứ quán để hỗ trợ thì lãng phí”. Đại sứ phải “đặc mệnh toàn quyền” Chủ nhiệm UB Pháp luật của QH Nguyễn Văn Thuận đồng tình với quan điểm của Bộ Ngoại giao khi nhấn mạnh cơ quan đại diện thực hiện nhiệm vụ cho đất nước, không phải là “vương quốc” riêng của ngành ngoại giao hay của riêng riêng bộ, ngành nào. Chỉ xác định như vậy mới xây dựng được cơ quan đại diện ngoại giao đúng “tầm”. Hiện nay, các hoạt động xúc tiến thương mại đang được thực hiện dưới nhiều hình thức, bởi nhiều hiệp hội, tổ chức, hay doanh nghiệp. Với cơ quan đại diện ngoại giao, cần phát huy vai trò chung của sứ quán, đặc biệt vai trò của đại sứ trong nhiệm vụ ngoại giao kinh tế. “Đại sứ không chỉ là nhà chính trị mà phải là nhà kinh tế, quân sự, ngoại giao... Mỗi ngành giữ quyền của mình là không được”, ông Thuận nêu quan điểm. Trưởng Ban Dân nguyện Trần Thế Vượng đặt câu hỏi: Nếu ngành nào cũng muốn độc lập, Bộ Công thương có lý lẽ riêng về vai trò thúc đẩy xuất khẩu, thương mại, Bộ Lao động có lý lẽ về thúc đẩy xuất khẩu lao động, ngành du lịch cũng đấu tranh hoạt động riêng thì mô hình tổ chức chung của sứ quán sẽ như thế nào? “Tôi tán thành phải tập trung với nhau, sẽ đặc biệt chú trọng kinh tế đối ngoại nhưng phải phát huy vai trò đại sứ quán và cá nhân ông đại sứ trong lĩnh vực đó”, ông Vượng nói. Chủ nhiệm Văn phòng QH Trần Đình Đàn nhấn mạnh chức danh “đặc mệnh toàn quyền” của đại sứ hiện vẫn còn hạn chế. Do vậy, phải đảm bảo phát huy vai trò, chức năng của người đứng đầu cơ quan đại diện, để mọi quyết định đưa ra có sự thống nhất, tập trung đầu mối. Theo ông Đàn, người đại diện cho Nhà nước Việt Nam ở nước ngoài phải là người đại diện cả về ý chí và quyền lực trong mọi quyết định chung vì đất nước. Mọi tổ chức đều phải đảm bảo phát huy tốt hơn vai trò của thương vụ hay bất cứ bộ phận nào khác, cũng như vai trò người chỉ huy thống nhất trong cơ quan đại diện ngoại giao. Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài sẽ được Quốc hội thảo luận và thông qua trong năm nay. Xuân Linh