Đất nước đang ở trong tình huống đặc biệt
- Nền kinh tế trải qua một năm đầy biến động với biểu hiện trái chiều: đầu năm lạm phát, cuối năm giảm phát. Giá cả thị trường trồi, sụt khiến cho năm 2008 chắc chắn sẽ còn được nhắc đến nhiều như một trường hợp đáng nhớ trong lịch sử kinh tế đất nước. Chuyên gia cao cấp, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Ngô Trí Long (Học viện Tài chính) đã trao đổi với VietNamNet về vấn đề này nhân dịp đầu năm mới.
Ông Ngô Trí Long nói: "Quá trình phát triển kinh tế, nước ta đã trải qua nhiều đợt lạm phát nhưng điểm khác biệt và dễ nhận ra nhất của diễn biến lạm phát năm 2008 mà mức độ lạm phát cao nhất trong vòng 10 năm qua, lên đến 19,89%. Diễn biến giá cả trồi sụt lên xuống theo hai giai đoạn rất rõ. Giai đoạn thứ nhất là lạm phát rất cao đến tháng 7/2008 và 3 tháng cuối năm lại giảm phát. Đây là nét đặc thù, chưa năm nào có. Hiện nay, nền kinh tế vẫn đứng giữa hai làn thách thức, lạm phát vẫn còn tiềm ẩn và nguy cơ giảm phát đã hiện rõ. Chưa bao giờ có hiện tượng vừa lạm phát xong đã phải quay ra ngăn ngừa giảm phát. Nhiệm vụ lúc này là vừa cảnh giác với lạm phát lại vừa phải để ý đến giảm phát, ngăn ngừa thiểu phát. - Lạm phát năm 2008 xảy ra trong điều kiện Việt Nam hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới và điều đó là khó tránh khỏi, ông có nghĩ như vậy? - Lạm phát 2008 khác lạm phát trước ở mấy đặc điểm. Đó là lạm phát không phải do mất cân đối cung cầu mà có rất nhiều thành phần kinh tế cùng tham gia cạnh tranh. Hơn nữa, trong bối cảnh chung, Việt Nam đang hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, đã là thành viên của WTO nên sự tác động từ bên ngoài là một nhân tố mới và có sự chi phối rất mạnh mẽ. Hiện nay, hội nhập của Việt Nam tương đối sâu rộng, nên ngoài những nguyên nhân nội tại thì có những nguyên nhân bên ngoài tác động. Thủ tướng Chính phủ nói rất rõ điều này. Chúng ta cũng có thể dễ dàng nhận ra giá trong nước và giá thế giới như một bình thông nhau, mỗi biến động của giá thế giới sẽ tác động vào giá trong nước. Khi giá nguyên liệu thế giới lên cao thì hàng loạt mặt hàng trong nước tăng theo, gây xáo trộn thị trường. Tuy nhiên, có một đặc điểm nữa cần lưu ý là tại sao cũng cùng một tác động giá thế giới tăng mà các nước không tăng như như nước ta. Nguyên nhân cơ bản là chất lượng tăng trưởng của Việt Nam chưa cao; khả năng cạnh tranh, hiệu quả sản xuất thấp. Với thực trạng này, khi chịu chung tác động bên ngoài như nhau nhưng các nước không có lạm phát cao như Việt Nam. - Nhắc đến lạm phát 2008, nhiều người cũng nhắc đến sự yếu kém trong dự báo và điều hành kinh tế, cá nhân ông nhìn nhận thế nào về vấn đề này? - Nói về lạm phát cũng như nói về một quá trình trị bệnh. Đầu tiên là giai đoạn ủ bệnh, đó chính là những bất cập trong nền kinh tế còn rất lớn và đến cuối năm 2007 bắt đầu biểu hiện ra lạm phát. Lạm phát từ 1998 đến 2003 là 3,1%, từ 2004 bắt đầu gia tăng và đến tháng 2/2007 đã lên mức rất cao. Xu hướng lạm phát gia tăng nhưng Chính phủ chưa thật tập trung vào điều đó cho nên vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế - xã hội rất cao như tăng trưởng GDP 8 - 8,5%. Cũng do nhìn nhận vấn đề chưa thấu đáo nên vẫn để chỉ tiêu tốc độ tăng giá tiêu dùng thấp hơn tăng trưởng. Thực tế đến hết quý I/2008, lạm phát đã cao hơn tốc độ tăng trưởng và đến tháng 3/2008 mới có văn bản 319 của Thủ tướng, tiếp đó là các nghị quyết của Chính phủ về chống lạm phát. Như vậy, ngay từ đầu 2008, chúng ta chưa nhìn nhận đánh giá được những khó khăn và thách thức của nền kinh tế. Chính vì vậy, đã xây dựng chỉ tiêu hơi lạc quan và cho rằng kế hoạch 2006 - 2010 sẽ hoàn thành sớm. Ngay sau đó, khi vấp phải sự suy thoái kinh tế thế giới, lạm phát và rất nhiều nguyên nhân khác chúng ta mới nhận thức lại vấn đề. Phải thừa nhận, có nhiều vấn đề dự báo không chính xác dẫn đến bị động. Sau khi điều chỉnh mục tiêu, ưu tiên chống lạm phát với 8 nhóm giải pháp cùng với tác động từ sự suy giảm kinh tế bên ngoài đã làm giảm lạm phát nhanh. Những giải pháp đó với kỳ vọng đến 2009 lạp phát sẽ giảm dần, không ngờ nó lại chuyển từ thái cực này sang thái cực khác rất nhanh. Tác động kinh tế thế giới làm cho giá đầu vào giảm nhanh, đấy là điều kiện đưa đến giảm phát cuối năm. - Năm 2009 được dự báo là có nhiều biến động và khó khăn. Theo ông, điều hành kinh tế từ năm 2009 cần đặc biệt chú ý đến những vấn đề nào? - Lạm phát tạm thời đã được kiềm chế do hiệu quả từ 8 nhóm giải pháp và những điều kiện tác động thuận lợi từ bên ngoài, nhưng không được chủ quan vì đó mới chỉ là kết quả bước đầu. Còn nhiều vấn đề cần phải lưu ý như những nhân tố tiềm ẩn lạm phát vẫn còn; đầu tư chưa hiệu quả, năng suất, chất lượng cạnh tranh còn thấp; nhân tố thế giới biến động, thiên tai bất ngờ xảy ra... Tất cả những yếu tố đó vẫn còn tác động nên việc giảm được lạm phát chỉ là tạm thời. Đặt trong bối cảnh kinh tế thế giới suy giảm, Việt Nam cũng đưa ra 5 nhóm giải pháp để ngăn chặn suy giảm kinh tế nhưng nếu thực thi không đúng liều lượng sẽ dẫn đến kích cầu quá mức làm lạm phát quay trở lại. Nhưng nếu không kích cầu thì sẽ kinh tế suy giảm và dẫn tới giảm phát. Bài học rút ra từ năm 2008 là phải có nghiên cứu cảnh báo. Tất nhiên, muốn cảnh báo phải có dự báo tốt. Không dự báo tốt khi sự việc xảy ra thì không có được sự chủ động- một yếu tố vô cùng quan trọng. - Giữa hai chiều thách thức quả là vấn đề nan giải, ông có gợi ý gì để có thể sớm có thể thoát ra tình trạng này? - Trong nền kinh tế thị trường, nếu đi trái quy luật của nó thì xảy ra hậu quả rất lớn. Vì thế đòi hỏi người lãnh đạo và người làm trực tiếp đều phải có kiến thức, kỹ năng, có trình độ nhất định trong quản lý kinh tế, không thể duy ý chí. Chúng ta phải luôn coi trọng giải pháp kinh tế là giải pháp hàng đầu, là thượng sách, hạn chế những biện pháp hành chính - biện pháp hạ sách. Tất nhiên vẫn phải dùng đến nó nhưng chỉ trong trường hợp nào đó thôi chứ không thể tùy tiện và kéo dài. Giảm phát tức là giá giảm vẫn tăng trưởng nhưng tăng trưởng chậm hoặc không tăng, thiểu phát là giá giảm và tăng trưởng cũng giảm thậm chí âm và thất nghiệp gia tăng. Thiểu phát cực kỳ nguy hiển, giảm phát trong một thời gian dài sẽ dẫn tới thiểu phát. Năm 2009, trong bối cảnh hiện nay, ngoài tiềm ẩn của lạm phát thì cũng phải chống suy giảm kinh tế - giảm phát. Nếu giảm phát xảy ra thì còn tồi tệ hơn cả lạm phát. Đây là một cảnh báo rất quan trọng và Chính phủ đã nhìn thấy vấn đề này, đã có những biện pháp cụ thể. Tất nhiên, trong cái rủi có cái may, trong bối cảnh kinh tế đang suy giảm nếu ta thoát ra khỏi thì sẽ có cơ hội lớn để vượt lên. Nhưng để làm được điều này là cực kỳ khó vì thực lực nền kinh tế nước ta còn yếu, tri thức thực sự để quản lý kinh tế thị trường còn hạn chế. Đó là những yếu kém cần nhìn nhận nghiêm túc, không được chủ quan, lạc quan tếu trước những thành quả bước đầu. Trong bối cảnh kinh tế thế giới luôn luôn biến động, điều kiện thiên tai luôn rình rập... thì việc nhìn nhận đúng và đưa ra được chính sách phù hợp là vô cùng quan trọng. - Câu chuyện của cuối 2008 và đầu 2009 là cả nước đang dồn sức thực hiện 5 nhóm giải pháp chống suy giảm kinh tế mà tập trung vào các gói kích cầu đầu tư và tiêu dùng. Dưới góc độ người nghiên cứu về thị trường giá cả, ông có ý kiến gì về những khoản đầu tư đang được trông đợi này? - Tất nhiên phải tuân thủ nguyên tắc là phải kích cầu có hiệu quả, đúng trọng điểm để tự nó là một cú hích, một đòn bẩy quan trọng. Làm được như thế, đối tượng thụ hưởng sẽ nâng cao năng lực, hiệu quả. Chứ không phải đưa tiền ra để tiêu xài mà phải chi tiêu một cách hợp lý, hiệu quả. Bởi vì nếu kích cầu không cẩn thận, không đúng chỗ thì còn nguy hiểm và tệ hại hơn. Bối cảnh hiện nay không nên kích cầu tràn lan, chẳng những không bao giờ có hiệu quả mà còn gây lãng phí lớn. Kinh nghiệm các nước là chọn một vài mũi nhọn, một hay một số trong những mặt trọng yếu, để tập trung kích cầu cho có hiệu quả. Cái cần nhưng phải có hiệu quả, chứ cái cần mà không có hiệu quả thì chưa phải đầu tư kích cầu. Kinh nghiệm thì có nhiều, Hàn Quốc đi vào công nghệ mới, công nghệ xanh, có nước lại tập trung vào nông nghiệp nhưng nông nghiệp... Kích cầu phải để tiền túi Nhà nước đi ra và quay về túi Nhà nước. Bỏ tiền ra để người thụ hưởng bảo toàn vốn và đầu tư nâng cao năng lực chứ không phải là tiêu xài mất đi. Kích cầu trong điều kiện ngân sách có hạn, bội chi kéo dài thì càng phải tính toán kỹ. Ngân sách đất nước vốn đã yếu lại phải kích cầu thì việc đưa tiền đến người sử dụng phải tạo ra lợi nhuận lớn và phải quay về Nhà nước. Phước Hà Gửi phản hồi Gửi cho bạn bè In tin này