QH phụ thuộc nếu không có cơ quan dự báo độc lập
- "Cơ quan tham mưu phải dự báo chính xác, người quản lý phải biết lắng nghe", ĐBQH Lê Như Tiến, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng QH nói về việc vì sao nhiều dự báo của các cơ quan tham mưu không đến được với Chính phủ.
Tại kỳ họp Quốc hội vừa qua, ông Lê Như Tiến đã phát biểu rằng công tác dự báo vừa qua chưa được coi trọng đúng tầm, tổ chức chưa chặt, tính chuyên nghiệp chưa cao và dự báo thiếu chính xác, thiếu kịp thời. Chuyện dự báo sản lượng lúa gạo, thép, dự báo thời tiết thiếu chính xác, chưa dự báo được các tác động môi trường... là những bài học. Hậu quả mang lại khó lường vì dẫn đến những quyết định sai. Cũng tại kỳ họp vừa qua, khi phát biểu ở Hội trường, ông có đề nghị Quốc hội phải thành lập một cơ quan dự báo độc lập về kinh tế, xã hội. Đề xuất này đã nhận được những ý kiến phản hồi như thế nào từ các cơ quan Quốc hội và Chính phủ? - Tôi đã đề xuất Quốc hội cần có một cơ quan dự báo chiến lược để độc lập trong thẩm tra, kiểm chứng, giám sát các mục tiêu, chỉ tiêu, cứ liệu, số liệu mà Chính phủ và các bộ ngành đưa lên. Nếu Quốc hội không có những cơ quan dự báo đủ mạnh thì cũng chỉ là cơ quan phụ thuộc thôi, phụ thuộc vào những chỉ tiêu và con số mà bộ, ngành đưa lên. Nếu dự báo sai thì hệ lụy là các quyết định cũng sẽ sai theo. Đây là lý do để tôi đề nghị Quốc hội cũng cần có cơ quan độc lập làm công tác dự báo. Vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thành lập Viện nghiên cứu lập pháp. Trong các chức năng, nhiệm vụ được giao có chức năng dự báo. Tôi hy vọng đây cũng là cơ sở và địa chỉ đáng tin cậy cho các cơ quan của Quốc hội trong thẩm tra, giám sát và kiểm định các chỉ tiêu, mục tiêu, ý tưởng của các bộ, ngành. Bộ máy của Viện phải thu hút được người tài vào làm việc. Ngoài nghiên cứu khoa học, Viện nên có thêm chức năng dự báo kinh tế, xã hội, tạo điều kiện cho đại biểu có thông tin, tự tin hơn khi phát biểu trước diễn đàn và khi quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Các viện nghiên cứu lâu nay chỉ quan tâm đến nghiên cứu khoa học nhiều hơn là dự báo. Có bộ, ngành giao chức năng dự báo cho viện nhưng cũng có bộ không giao cho cơ quan nào. Tuy nhiên, từng ủy ban cũng phải củng cố năng lực dự báo của mình, nhìn thấy xu hướng phát triển để đưa ra những cảnh báo. Chẳng hạn Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng Quốc hội trong thời gian tới quan tâm tới những vấn đề gì, thưa ông? - Ủy ban đang thẩm tra Luật Báo chí sửa đổi. Chúng tôi quan tâm tới các vấn đề như, trong 5 hoặc 10 năm tới, mạng lưới thông tin đại chúng phát triển ra sao, đi đến đâu, như thế nào... để có thể đưa ra khuyến nghị với Chính phủ về quản lý báo chí, tạo điều kiện cho báo chí phát triển và hội nhập. Thời gian qua, ta chưa lường được là thông tin trên mạng, đặc biệt thông tin điện tử phát triển rầm rộ, nhất là các blog cá nhân, mỗi người tự làm báo, tự giao thoa thông tin với nhau. Do chưa lường được nên Luật báo chí hiện hành chưa đặt ra được phải quản lý thế nào. Hoặc hiện nay có rất nhiều loại báo khác nhau nên chưa lường được là mỗi tờ báo có nhiều ấn phẩm, mỗi tờ báo có nhiều kênh, báo ngày, báo tuần rồi báo sáng, báo chiều, các chuyên đề, chuyên san, số đặc biệt... Cần xem xét tất cả các xu hướng này trong tương lai để đưa ra quyết định chính xác, vừa quản lý tốt vừa tạo điều kiện cho báo chí hội nhập. 10 năm nữa các phương tiện thông tin đại chúng sẽ còn phát triển với tốc độ nhanh hơn, cần dự báo để có chính sách và luật lệ phù hợp với sự phát triển đó. Trong công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội, tính dự báo phải cao thì tuổi thọ của luật mới dài, dự báo để 10 năm sau luật vẫn dùng được, không phải ban hành hôm nay, mai lại sửa. Phải lường được xu hướng nếu không dự báo tốt thì chỉ lấy hiện tượng của ngày hôm nay để điều chỉnh cho những năm sau. Nhưng cũng có dự báo chính xác song do lý lẽ của người dự báo chưa đủ sức thuyết phục nên nhà quản lý không nghe? Có ủy viên Ủy ban Kinh tế đã từng công nhận điều này? - Đúng là có khi cơ quan tham mưu đưa ra dự báo đúng nhưng người ra quyết định lại không nghe, đó là lỗi của nhà quản lý. Cơ quan tham mưu phải dự báo chính xác, người quản lý phải biết lắng nghe. Hai yếu tố này phải gặp nhau. Cơ quan tham mưu phải có đủ lý lẽ, căn cứ khoa học để thuyết phục còn người quản lý nếu không chịu lắng nghe là sai vì dự báo chỉ là công cụ, phương tiện để phục vụ cho công tác quản lý điều hành. Cơ quan tham mưu chỉ đưa ra lý lẽ và căn cứ khoa học chứ không làm thay cơ quan quản lý, điều hành. Quyết định của người hoạch định chính sách phải căn cứ dự báo, tình hình thực tế của kinh tế, xã hội và dự báo xu hướng, thực tiễn để ra quyết định chính xác. Nếu có dự báo đúng mà nhà quản lý không ra quyết định đúng thì "quả bóng" đã thuộc về nhà quản lý. Cụ thể là gì, thưa ông? Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Quốc hội đã từng có cảnh báo với Chính phủ về việc nếu phát triển các trường đại học một cách ồ ạt sẽ dẫn đến hậu quả là cơ sở vật chất, điều kịện nguồn nhân lực, đặc biệt giáo viên trình độ cao sẽ không đáp ứng đủ. Có tình trạng là một giảng viên nằm trong danh sách nhiều trường, giảng viên cơ hữu thì thiếu mà hầu hết là giảng viên thỉnh giảng, ảnh hưởng chất lượng đào tạo. Mục tiêu phát triển các trường đại học là cần thiết nhưng phải đáp ứng tiêu chí, và điều kiện như về số lượng giáo viên, giảng viên có trình độ cao, cơ sở vật chất. Vừa qua, nhiều trường ĐH được thành lập nhưng địa điểm mượn, giảng viên nhờ. Hiện nay, hầu như các tỉnh đều có trường đại học. Số lượng trường thì nhiều nhưng tổng số giảng viên, thư viện, tài liệu, phòng thí nghiệm, cơ sở thực hành... lại rất ít. Thư viện chỉ có vài trăm đầu sách lèo tèo không phục vụ được cho công tác học tập và nghiên cứu, phòng thí nghiệm không đủ trang thiết bị. Đây là những vấn đề mà Ủy ban từng cảnh báo. Ngoài ra, vừa qua khi giám sát về các thiết chế văn hóa, chúng tôi nhận thấy hàng năm có tới 900 lễ hội trên cả nước. Ủy ban đã cảnh báo nếu cứ để tình trạng lễ hội như hiện nay mà không quản lý tốt sẽ rất lãng phí, một số lễ hội đã biến tướng thành mê tín dị đoan và không giữ được thuần phong mỹ tục. Khi đã có cảnh báo, Chính phủ đã tăng cường quản lý để hoạt động tốt hơn. Lê Nhung