Đang vào mùa cao điểm bệnh thủy đậu, quai bị
- Các chuyên gia y tế cảnh báo, TP.HCM đang bắt đầu vào mùa cao điểm của bệnh thủy đậu và quai bị. Từ tháng 12/2008 đến ngày 5/2, Khoa Nhiễm - BV Nhi Đồng 1 đã điều trị cho 24 trẻ, chủ yếu là trẻ sơ sinh, vì thủy đậu gây biến chứng, đặc biệt nhiễm trùng da.
Chị Lê Thị Thu T. (26 tuổi, quận 5 - TP.HCM) sinh em bé vào ngày 19/1. Bà ngoại vừa vào bệnh viện chăm bé được 3 ngày, thì phát hiện hông của mình nổi vài ba mụn nước. Đi khám, bác sĩ chẩn đoán bà bị thủy đậu. Vội vàng rời khỏi cháu ngoại, nhưng đã quá muộn. Bé chưa kịp có tên đã mắc bệnh thủy đậu và phải vào điều trị tại Khoa Nhiễm - BV Nhi Đồng 1 vào ngày 2/2. Chị T. cũng bị lây từ con. Bệnh thủy đậu còn có nhiều tên gọi khác như trái rạ, phỏng rạ, một số địa phương miền trung còn gọi là bệnh “lên tót”. Bệnh do siêu vi trùng varicella – zoster herpes gây ra. Đây là bệnh rất hay lây. Nên nếu không được chích ngừa thì gần như 80% số người sẽ bị mắc bệnh trước 20 tuổi. Bệnh thủy đậu thường có thời gian ủ bệnh từ 10–14 ngày sau khi tiếp xúc với người bệnh. Khởi phát bệnh thường đột ngột với triệu chứng nổi mụn nước (nốt rạ), mụn nước nổi ở vùng đầu mặt, chi và thân. Mụn nước xuất hiện rất nhanh, trong vòng 12-24 giờ có thể nổi toàn thân. Mụn nước có kích thước từ 1-3mm đường kính, chứa dịch trong, tuy nhiên những trường hợp nặng, mụn nước sẽ to hơn hay khi nhiễm thêm vi trùng mụn nước sẽ có màu đục do chứa mủ. Bên cạnh đó, trẻ nhỏ thường kèm sốt nhẹ, biếng ăn nhưng ở người lớn hay trẻ lớn thường kèm sốt cao, đau đầu, đau cơ, nôn ói. Bệnh sẽ kéo dài từ 7–10 ngày nếu không có biến chứng, các nốt rạ sẽ khô dần, bong vảy, thâm da nơi nổi mụn nước nhưng không để lại sẹo, nhưng nếu bị nhiễm trùng mụn nước có thể để lại sẹo. Coi chừng thủy đậu... BS. Trương Hữu Khanh - Trưởng khoa Nhiễm, BV Nhi Đồng 1, cảnh báo: "Bệnh thủy đậu thường gặp ở trẻ em, tuy nhiên người lớn nếu chưa mắc bệnh khi tiếp xúc với người bệnh cũng bị lây bệnh và bệnh nặng hơn trẻ em. Bệnh thường xảy ra rải rác quanh năm, nhưng xuất hiện nhiều từ tháng giêng đến tháng sáu trong năm. Khoảng 70% số trường hợp mắc bệnh trong năm gặp trong những tháng này. Hằng năm, BV Nhi Đồng 1 điều trị cho 800 đến 1000 trẻ mắc bệnh thủy đậu. Biến chứng nhẹ của bệnh là nhiễm trùng da nơi mụn nước xuất hiện, nặng hơn vi trùng có thể xâm nhập từ mụn nước vào máu gây nhiễm trùng huyết. Các biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não, viêm tiểu não… là các biến chứng có thể nguy hiểm đến tính mạng, hay để lại di chứng sau này. Phụ nữ mang thai nếu mắc bệnh thủy đậu sẽ rất nguy hiểm vì sẽ dễ bị biến chứng nặng, đặc biệt là viêm phổi. Khi phụ nữ mang thai bị thủy đậu ở 3 tháng đầu của thai kỳ siêu vi trùng sẽ lây qua bào thai sẽ gây sảy thai, hay khi sinh ra trẻ bẩm sinh với nhiều dị tật như đầu nhỏ, co gồng tay chân, bại não, sẹo bẩm sinh… Còn nếu bị trong những ngày sắp sinh hay sau sinh trẻ bị lây bệnh sẽ bệnh rất nặng với mụn nước nổi rất nhiều và dễ bị biến chứng viêm phổi. Theo các chuyên gia, bệnh thủy đậu nếu nhẹ có thể điều trị tại nhà, trẻ chỉ cần nhập viện khi có biến chứng. Hiện nay bệnh đã có thuốc điều trị đặc hiệu chống siêu vi trùng gây bệnh là thuốc Acyclorvir nhưng cần phải điều trị sớm trong 2-3 ngày đầu và chi phí cao. Bên cạnh điều trị thuốc chống siêu vi trùng là điều trị hạ sốt, vệ sinh thân thể tránh các biến chứng nhiễm trùng, không cần phải kiêng cữ gì. Trước đây, người ta cho rằng khi trẻ con mắc bệnh thủy đậu phải kiêng ăn, kiêng gió, kiêng tắm. Đó là quan niệm sai lầm, và có thể khiến bệnh nặng hơn. Điều quan trọng là phải theo dõi và phát hiện kịp thời các biến chứng và nên tránh các thuốc có thể gây bệnh nặng hơn như corticoide, ibuprofene. Cách phòng ngừa có hiệu quả bệnh thủy đậu hiện nay là chích ngừa. Trẻ có thể bắt đầu chích ngừa từ 18 tháng tuổi hay bất kỳ ở lứa tuổi nào sau đó khi có điều kiện. Nhiều phụ huynh có một quan niệm sai lầm là chỉ nghĩ đến chích ngừa khi xung quanh có nhiều trẻ nhiễm bệnh (từ tháng giêng đến tháng sáu) nhưng chích vào thời điểm này thì khả năng phòng ngừa ít hơn vì có thể trẻ đã tiếp xúc với siêu vi trùng gây bệnh rồi. Thời điểm chích ngừa tốt nhất là khi trẻ bắt đầu đi nhà trẻ. Đừng lơ là quai bị Cũng theo BS. Khánh, hiện nay quai bị đang bắt đầu vào mùa cao điểm. Trong ngày 5/2, Khoa Nhiễm tiếp nhận điều trị cho 3 bé trai từ 6-7 tuổi, do có biến chứng viêm màng não. Tại miền Nam Việt Nam, bệnh thường xuất hiện từ tháng 10 kéo dài đến tháng sáu năm sau và cao điểm từ tháng 12 đến tháng 3–4. Tuổi mắc bệnh thường là tuổi bắt đầu đi học (sau 3-5 tuổi) khi trẻ tiếp xúc với môi trường nhà trẻ, mẫu giáo, tiểu học. Theo thống kê năm 2007, hơn 3000 trẻ được chẩn đoán mắc bệnh quai bị. 500 trẻ được theo dõi ngoại viện tại phòng khám Khoa Nhiễm. Và khoảng 1/10 trong số này phải nhập viện để điều trị. Quai bị là bệnh nhiễm trùng của các tuyến nước bọt (tuyến sản xuất ra nước miếng giúp tiêu hóa thức ăn) do siêu vi trùng paramyxovirus gây ra. Đây là bệnh lành tính nhưng khả năng lây lan rất cao. Ở các nước đang phát triển như Việt Nam đa số những người trưởng thành đã mắc bệnh trước đây. Nếu như không được chủng ngừa, gần như đa số các trẻ khi tiếp xúc với cộng đồng sẽ mắc bệnh quai bị. "Bệnh quai bị thường ít biến chứng và nếu có đa số các biến chứng cũng lành tính sẽ khỏi nếu được theo dõi và điều trị đúng và rất hiếm khi gây tử vong. Biến chứng thường gặp nhất là viêm màng não. Đây là biến chứng lành tính, xuất hiện khi các triệu chứng sưng vùng mang tai đang giảm dần, trẻ sẽ đau đầu nhiều hơn, nôn ói, mệt mỏi. Thăm khám có thể thấy cổ cứng, gập đầu khó khăn, cằm không thể gập xuống ngực được. Một biến chứng khác gây lo lắng cho phụ huynh là viêm tinh hoàn ở bé trai hay viêm buồng trứng ở trẻ gái. Đây là biến chứng thường xảy ra ở tuổi dậy thì (hơn 7 tuổi)," BS. Khanh cho biết. Trẻ trai sốt cao, đau đầu nhiều và đặc biệt là triệu chứng đau nhiều vùng bìu (nơi chứa tinh hoàn) có thể 1 hay 2 bên đây là biến chứng cần điều trị đúng và kịp thời để tránh di chứng vô sinh sau này. Đối với trẻ gái khi có biến chứng viêm buồng trứng sẽ biểu hiện bằng triệu chứng đau bụng nhiều và cần được siêu âm để chẩn đoán. Đây là bệnh lành tính nên có thể điều trị tại nhà, nhưng quan trọng là cần theo dõi để phát hiện kịp thời các biến chứng. Và đặc biệt quan trọng là cần phải xác định không phải 2 bệnh nặng nhưng có thể lầm là bệnh bạch hầu và bệnh viêm hạch cổ do vi trùng. Thường nếu là 2 bệnh này trẻ sẽ sốt rất cao và lừ đừ nhưng tốt nhất cần phải khám bác sĩ chuyên khoa để xác định đây là quai bị chứ không phải là 2 bệnh trên. BS. Khanh cảnh báo, một số điều trị dân gian sai lầm nên tránh đối với bệnh quai bị: Dùng mực tàu hay nhọ nồi vẽ lên vùng sưng (khoáng) là không cần thiết. Đây là quan niệm sai cho rằng bệnh xuất hiện quá nhanh do “tà ma" nhưng thật sự bệnh do siêu vi trùng gây nên. Đắp lá cây, đắp vôi hay dán cao vào vùng sưng đều nguy hiểm vì có thể gây nóng và phỏng vùng sưng, gây nhiễm trùng do vi trùng từ ngoài xâm nhập vào tuyến mang tai đang viêm sẽ làm nặng hơn và có thể gây ra nhiễm trùng máu. Hương Cát