Ứng xử theo kiểu 'mất tiền mua mâm thì đâm cho thủng'
- Người đi lễ thì càng ngày càng ít kiến thức về tín ngưỡng, tôn giáo. Họ tưởng như càng cúng bái nhiều, bỏ tiền công đức nhiều thì sẽ được phù hộ nhiều.
1. Ngày xưa, hội lễ là của các làng. Hội nhỏ của làng, hội to là cả tổng. Một năm mỗi làng có một lần mở hội vào mùa xuân hoặc mùa thu để quy tập đời sống tinh thần con người trong làng và mở cửa giao lưu với làng xung quanh. Khách đến đông càng mừng, những gia đình trong làng còn chia nhau mời khách về ăn cơm, về nghỉ đêm... Lễ hội là dịp để dân làng bày tỏ lòng hiếu khách. Về tôn giáo tín ngưỡng, hội làng chủ yếu là tưởng niệm thành hoàng làng, thường là một anh hùng dân tộc hay một tổ nghề, không có gì "ghê gớm" hay mang tính dị đoan. Trải qua chiến tranh dài thì hội lễ dần phai nhạt đi; đình, đền, chùa, miếu bị đập phá, không có cơ hội phát triển. Hòa bình, hết thời kỳ bao cấp thì hội lễ quay lại cùng với phong trào trùng tu, xây dựng đình đền, chùa, miếu. Đến giờ thì hình ảnh hội lễ đã bị thay đổi hoàn toàn, từ những hội lễ mang tính chất tinh thần đã biến tướng sang tính chất dịch vụ, là cơ hội để kiếm tiền. Chưa kể sự phát triển không ổn định của kinh tế dẫn tới tâm lý mê tín di đoạn. Những địa phương đi đầu trong việc kiếm tiền từ hội lễ là Hà Tây (lễ hội chùa Hương), Ninh Bình (khu Tam Cốc-Bích Động) và Quảng Ninh (khu danh thắng Yên Tử)... Đường xá đến những hội lễ này xa xôi, phong cảnh nhiều và đẹp nên người ta mở các dịch vụ đi thuyền, gửi xe, ngủ trọ, ăn uống... để phục vụ khách. Lâu dần, đây trở thành nguồn thu của người địa phương, chính quyền cũng không quản lý được. Từ đó, các địa phương khác cũng phát triển du lịch di tích, bất kể vào dịp hội lễ hay không. Họ bán vé vào di tích, bán vé trông xe, mở hàng quán... tràn vào kinh doanh di tích, hội lễ. Có kinh doanh hướng dẫn du lịch kiểu làng xã như ở chùa Thầy (trẻ con hướng dẫn du lịch) hoặc kinh doanh hàng quán ngay trong di tích như chùa Tây Phương.... Nếu ai để ý đến di tích thì thấy chùa Thầy, chùa Trăm Gian, chùa Tây Phương, chùa Hương... môi trường xuống cấp nghiêm trọng, có thể nói đã thành... xác xơ. 2. Một điểm lạ nữa là tín ngưỡng trở nên quá rườm rà phức tạp. Nơi nào cũng tăng cường hòm công đức, chỗ nào cũng lập ban thờ để kiếm thu nhập. Riêng cách sử dụng thu nhập này cũng rất phức tạp. Có nơi thì ban quản lý di tích thu hết, chỉ chia cho đền, phủ, chùa một phần rất nhỏ để sinh hoạt. Có nơi lại chia theo hòm công đức, hòm này của ban quản lý, hòm kia của đền của phủ. Có nơi thì huyện, xã, thôn... đều thu, chia nhau theo một tỷ lệ nhất định. Kết quả là tiền bảo quản di tích không ai chịu trách nhiệm, còn khai thác thì năm bè bảy mối, không ai chịu ai, chỉ nhượng bộ nhau để cùng thu tiền. Trong khoảng 20 năm nay, nhu cầu hành hương đi lễ của dân, nhu cầu đi du lịch lễ hội của khách trong và ngoài nước tăng lên đáng kể. Đây cũng là một sức ép cho các địa phương vốn chưa quen với việc phục vụ một lượng người quá lớn tại một thời điểm. Hội lễ đã trở thành hoạt động thường niên ở tất cả địa phương trong toàn quốc, tuy mục đích tinh thần vẫn tốt đẹp: có sự nhắc nhở về truyền thống; có phục hồi các trò chơi, nghề nghiệp xưa; có kết nối bè bạn, có đề cao quan hệ tương thân tương ái... Nhưng những bất cập nảy sinh cũng nhiều không kém: đây là dịp làng xã kiếm tiền, bán hàng quán, trông xe, giá của dịch vụ tăng lên một cách bất bình thường, bắt chẹt người đi lễ v.v... Quan hệ cộng đồng làng xóm thì quyền lợi phải chia chung, không có cách nào khác cả. Đã hình thành những đội bán hàng chuyên nghiệp ở tất cả hội lễ, kể cả trò chơi kiếm tiền (vui chơi có thưởng) không liên quan đến truyền thống hội lễ. 3. Người đi lễ thì do ban thờ nhiều, hòm công đức nhiều mà họ phải chia ra lễ bái, nên họ mua rất nhiều vàng hương, tiền âm phủ, dùng tiền thật được đổi nhỏ để rắc khắp nơi. Họ càng ngày càng ít kiến thức về tín ngưỡng tôn giáo, trình độ văn hóa cũng thấp, chỉ sự mê tín dị đoan lên rất cao. Họ tưởng như càng cúng bái nhiều, bỏ tiền công đức nhiều thì sẽ được phù hộ nhiều. Đáng nói nhất là sự mê tín dị đoan, người đời cứ đua nhau đủ hình thức, nào dâng sớ, xin ấn, xin bùa, rút quẻ thẻ... niềm tin bị lung tung, vô hướng. Họ cắm hương bừa bãi không chỉ vào những bát hương mà cắm khắp nơi, kể cả vào... cây cảnh. Họ bị ép giá sinh hoạt rất nhiều nên họ trở thành vô ý thức, theo kiểu "mất tiền mua mâm thì đâm cho thủng". Họ vứt rác, xả đồ ăn thức uống tùy tiện, vỏ đồ hộp, nilon, giấy, vệ sinh, chai bia rượu... ngổn ngang mọi nơi. Sau mỗi đợt lễ hội, rác của khu vực di tích thật kinh khủng. Địa phương không đủ sức dọn, chấp nhận tình trạng rác rưởi như thế. Chưa kể, mỗi dịp hội lễ hàng vạn người tới, không nhà vệ sinh nào có thể chứa được hết, nhà vệ sinh ngày thường vốn rất tồi, nên người ta "mất vệ sinh" bừa bãi khắp đồng ruộng, vườn tược xung quanh di tích. Hàng tuần sau, mùi khai thối vẫn còn... Dù cùng là sự xuống cấp, lộn xộn, nhưng ở những mảnh đất văn hóa có truyền thống vẫn đỡ hơn. Giới sinh viên đi đền chùa rất nhiều nên làm gương về mặt văn hóa. Người lớn đã "hư hỏng", giới trẻ cần phải làm gương về mặt tín ngưỡng, môi trường, gìn giữ di tích cổ. Đừng vì địa phương đối xử với mình... mà tỏ ra vô văn hóa. Khách du lịch phải tôn trọng địa phương thì địa phương mới tôn trọng khách. Một bên cứ vứt rác, một bên cứ giã tiền thì sẽ ngày càng tệ hơn thôi. Hội lễ thiếu tinh thần công dân thì thành dị đoan, thương mại. Bản chất lễ hội là văn hóa, phải có tinh thần công dân mới giữ được tinh thần văn hóa lễ hội. Phan Cẩm Thượng Ho ten: Duong Dia chi: Kim Ngưu E-mail: decembermoon2107@yahoo.com Tieu de: reply Noi dung: Cuối năm trước đi Bà Chúa Kho, hàng quán, dịch vụ san sát, dải từ ngoài đường vào tận trong đền. Thêm nữa là đền đông người thế mà tìm cái thùng rác cũng khó khăn. Ho ten: Dia chi: E-mail: timkiemchan@yahoo.com Tieu de: Hay lam tu thien tu chinh nguoi than cua chung ta Noi dung: Rất hoan nghênh bài viết của tác giả. Đây là một thực trạng đáng báo động mà trước tiên những du khách là các đối tượng cần lưu tâm, sau đó là trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Chúng ta đều biết Phật giáo có dạy "Phật ở tại tâm". Nếu chúng ta muốn công đức hay muốn làm điều thiện thì không nhất thiết phải nhét vào tay tượng Phật hay vứt bừa bãi. Tôi có nhớ một câu ngạn ngữ Anh "Nếu muốn làm từ thiện thì hãy xuất phát từ chính gia đình và những người thân của mình", và tôi nghĩ đó là cách mà chúng ta cầu may và tích đức tốt nhất. Ho ten: hoang minh Dia chi: nghia tan-cau giay E-mail: backinhxa@yahoo.com Tieu de: Người ta tưởng chen lấn để khấn là Phật yêu Noi dung: Chỉ mới mấy hôm trước thôi, tôi đi Yên Tử, lần đầu tiên đi cảm nhận mệt mỏi vì leo núi thì ít, mà cảm nhận về chen chúc nhau thì nặng vô cùng. Đành rằng tín ngưỡng ai cũng có, nhưng có cần thiết tới mức thành niên hai mấy tuổi chen ngang làm ngã bà cụ gần 80 không? Chưa kể đường lên Yên Tử nguy hiểm vô cùng. Còn nữa, rác rưởi vứt khắp nơi. Chỉ khi nào người VN có ý thức như người châu Âu thì nền kinh tế của VN mới mong được sánh bằng những cường quốc ở châu Á, chứ chưa dám nói đến tầm thế giới. Ho ten: kim ngọc Dia chi: vĩnh yên- vĩnh phúc E-mail: ngocanh7904@yahoo.com.vn Tieu de: ý kiến bức xúc Noi dung: Tôi rất dồng tình với ý kiến của các bạn, nhất là tác giả bài viết, tôi đã chứng kiến những cảnh đó ở rất nhiều đền chùa rồi, tôi cũng thiết nghĩ không phải là cứ công đức hay cúng lễ nhiều tiền thì được phù hộ nhiều. Cái cốt yếu là ở trong "Tâm" của chính mình, mong rằng mọi người chúng ta hiểu rõ điều đó mà ứng xử sao cho tốt. Ho ten: Phạm Phương Đông Dia chi: Hà Nội E-mail: zichzacman@yahoo.com Tieu de: Ý thức không chỉ của người đi lễ Noi dung: Trong triết lý của Phật giáo có quan niệm: "Phật tại tâm" hoặc không cần đến chùa lễ Phật mà chỉ cần Tâm trong sáng là đã đến với Phật rồi. Phật thì làm gì có tiền, Thánh thần làm gì có tiền? Vậy chúng ta xin thì lấy gì ra để cho!? Khi đi chùa lễ Phật hoặc đền này phủ nọ cốt là cho tâm thanh thản, cho thêm 1 hy vọng, 1 đức tin để khi trở về tập trung tốt vào công việc của mình, khi đó tiền bạc sẽ có. Ho ten: Đào duy Liêm Dia chi: Bạch mai- Hà nội E-mail: liem1936@gmail.com Tieu de: Về vấn đề tín ngưỡng Noi dung: Hiện nay, thật hiếm tìm được một nơi chùa chiền còn giữ được nét văn hóa xưa kia: rêu phong, tĩnh mịch, thanh tịnh, và thiêng liêng.Vào những nơi ấy bây giờ hầu như bất cứ chỗ nào cũng thấy "hòm công đức" là chính. Buồn vô cùng. Ho ten: Nguyen Phan Dia chi: 165 Le loi GV HCM E-mail: nvphttsc@yahoo.com.vn Tieu de: Âu cung loi la do nen giao duc !? Noi dung: Chuyện chen lấn xô đẩy của người dân đâu chỉ có ở lễ hội, đền chùa, mà ngày cả đi tàu xe, vào rạp hát, mau bán ở chợ, siêu thị... cũng vậy. Hình như không chen lấn xô đẩy mới là chuyện lạ ở VN? Ho ten: Nguyễn Trần Linh Dia chi: Hà Nội E-mail: ntlinh7777@yahoo.com Tieu de: Về lễ hội thời nay Noi dung: Tôi rất đồng ý với bài viết. Đã từ lâu nay, tôi thấy yếu tố tâm linh, tinh thần Việt trong các lễ hội đã phai nhạt đi quá nhiều. Có lỗi trong việc này bên cạnh mê tín, dị đoan của một bộ phận nhân dân, cũng có phần lớn bắt nguồn từ ý thức, thái độ trong quản lý văn hóa, giáo dục đạo đức, lối sống của các cấp quản lý. Nếu chúng ta không kịp "tỉnh giấc", sự "phù phiếm" sẽ thành mối họa cho Văn hóa nước nhà! Ho ten: Vu Xuan Hien Dia chi: 98 Bach Dang E-mail: vuxuanhienhn@yahoo.com Tieu de: Noi dung: Ở Văn Miếu (Hà Nội), tôi còn nhìn thấy ông Chu Văn An, người nổi tiếng liêm khiết thời nhà Lý, đã từng dâng sớ chém 7 tên quan tham nhung, nhưng giờ đây cả hai tay ông cầm cả nắm tiền. Ho ten: tuan Dia chi: doi can E-mail: tinhchokhong2030@yahoo.com Tieu de: Ứng xử theo kiểu "mất tiền mua mâm thì đâm cho thủng" Noi dung: Nhà báo phản ánh đúng thực trạng rồi, như tôi đây năm ngoái đi chùa Hương thấy lộn xộn, rác ngập kinh khủng thì cạch từ nay không bao giờ bén mảng đến thăm thú gì nữa, mặc dù từ Hà Nội đến đó cũng ko xa lắm (trước đây tôi đi 2 lần còn vắng người nên cảnh vật vẫn tương đối sạch- giờ thì không thể chấp nhận nổi). Ho ten: Chau Quy Le Dia chi: Autralia E-mail: chauquy_le@yahoo.com.au Tieu de: y kien Noi dung: Qua bài viết trên VietNamNet, tuy chúng tôi ở nước ngoài, nhưng cũng buồn cho văn hóa trong nước, nhất là các lễ hội truêỳn thống. Chẳng lẽ Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch không có cách nào đề nghị Chính phủ cử những đoàn kiểm tra xử lý nghiêm sao? Người nước ngoài khi về VN dự lễ hội sẽ đánh giá thế nào về người VN qua những tiêu cực như vậy? Chẳng lẽ chúng ta cứ để mặc?