Hành trình của tôi: Một lần đến với Tùng Nùn
(Blog Việt - Hành trình của những người trẻ)
Lời TS: Họ là những người trẻ tuổi. Họ là những chàng trai, cô gái đại diện cho thế hệ 8X, 9X năng động, đầy nhiệt huyết, và sức khám phá không giới hạn. Dường như với những "cái đầu nóng và trái tim nhiệt thành" không có một giới hạn, khó khăn, hay thử thách nào có thể cản bước họ trên những cuộc hành trình của mình. Đó có thể là những cuộc hành trình khởi đầu cho tuổi 18 đang dần dần trở thành cột mốc quan trọng của mỗi người trẻ tuổi. Đó có thể là những chuyến đi, những cuộc chinh phục thiên nhiên hùng vĩ để vượt qua chính mình. Đó có thể là những thu lượm từ cuộc sống xung quanh từ những lần xách balô lên và tiến về những miền đất lạ. Đó cũng có thể là cuộc sống du học mới mẻ, đầy màu sắc và mang đậm tính toàn cầu hóa từ các du học sinh. Tất cả họ đang chuyển động và đang khẳng định với tất cả mọi người về một THẾ HỆ XÊ DỊCH! Hãy gửi về cho Blog Việt những cuộc hành trình không bao giờ quên của bạn, hay những người bạn quen biết để tất cả mọi người có cơ hội cảm nhận và chia sẻ với những chuyến đi đầy ý nghĩa của những người trẻ! * * * Mở đầu là nhật kí hành trình đến với Tùng Nùn gửi đến từ blogger BienThuy * * * Chúng tôi khởi hành đi bản Tùng Nùn vào sáng ngày 8/6, một ngày Chủ Nhật ngập tràn ánh nắng. Tôi nằm ngủ ngon lành trên xe vì đêm trước về muộn mà vẫn phải ngồi packing cho chuyến đi. Đoạn đường từ Hà Nội lên Tuyên Quang có nhiều chỗ khá xấu, cả chiếc xe tải chở đồ lẫn chiếc xe chở chúng tôi đôi lúc đi rất chậm. Đường quốc lộ chính hình như đang sửa sang, thấy anh lái xe nói vậy, và chúng tôi phải vòng qua đường tắt. Sau bữa trưa ở thị xã Tuyên Quang, cuộc hành trình tiếp tục với đường đèo khúc khuỷu, gập gềnh. Bắt đầu từ khu vực Huyện Quản Bạ thuộc tỉnh Hà Giang, chúng tôi liên tục leo lên núi rồi lại xuống thung lũng, những khúc cua tay áo cứ nối tiếp nhau như không bao giờ hết. Một bên là núi, một bên là vực. Thật sợ nhưng cũng thật đẹp và hùng vĩ. Cảnh sắc thiên nhiên với màu xanh của núi non, màu trắng của mây trời, màu vàng nhẹ của nắng, màu bàng bạc của những dòng thác chảy từ đỉnh núi hòa quyện vào nhau, tạo nên một bức tranh thủy mặc đầy thi vị. Anh Thân, cán bộ bên dự án Caritas Thụy Sỹ, đi cùng chúng tôi trên chuyến xe này kể rất nhiều câu chuyện thú vị về đồng bào dân tộc nơi đây, về những địa danh nổi tiếng, về trại nuôi BBC (Black Bone Chicken) – Gà xương đen (đây là cách gọi vui của mọi người trong dự án), về những con đường heo hút có từ thời Pháp thuộc… Những câu chuyện này khiến chúng tôi đôi lúc lại rộ lên những tràng cười sảng khoái, đôi lúc lại trầm ngâm suy nghĩ. Đúng là có đi lên những vùng cao mới hiểu được rằng có bao nhiêu đồng bào trên đó còn thiếu thốn và nghèo khổ, để nhìn lại cuộc sống nơi đô thị và nhận ra chúng ta còn quá sung sướng và no đủ… Sau khi vượt qua những con đường hiểm trở, qua những ruộng ngô xanh mát mắt, qua những đám mây mù mờ ảo trên Cổng Trời, qua những thung lũng với vài mái nhà nhỏ leo teo, chúng tôi cũng đến được thị trấn Tam Sơn. Đêm đó chúng tôi nghỉ ở Nhà khách Tỉnh ủy, lấy sức để sáng hôm sau xuống bản Tùng Nùn. Tiếng gà gáy sáng văng vẳng báo một ngày mới bắt đầu. Cái không khí trong lành đến thuần khiết nơi đây thật khiến cho tâm hồn người ta sảng khoái và cơ thể trở nên khỏe khoắn hơn. Mây trắng bao phủ tất cả những đỉnh núi xung quanh tạo nên một bức tranh quá hoàn hảo về một buổi sáng trên vùng cao này. Chúng tôi ăn sáng ở nhà hàng Khương Tố, sau đấy ra khu chợ Tam Sơn mua sắm thực phẩm để nấu ăn trong ngày. Chúng tôi sẽ ở 3 đêm dưới bản, và sẽ phải tự lo liệu tất cả mọi thứ cho mình. Đây quả thực là một điều thú vị, tất nhiên có một chút thử thách trong đó, nhất là đối với 9 cô cậu học sinh trong đoàn. Sau hơn 1 giờ đồng hồ đi ô tô từ thị trấn Tam Sơn, qua vài dãy núi và thung lũng, chúng tôi tới bản Tùng Nùn. Học sinh được sắp xếp ở trường mẫu giáo mới xây bằng tiền dự án của tổ chức Caritas, còn chúng tôi ở một ngôi nhà xây bằng đất, trước đây dùng làm lớp học, còn bây giờ là nơi họp hành của dân bản. Cán bộ của dự án Caritas đã rất chu đáo khi sắp xếp chăn màn cho chúng tôi, và chuẩn bị một số dụng cụ nấu ăn, nồi niêu và một chiếc bếp ga dưới gian nhà bếp. Lúc ấy chúng tôi đang sử dụng vài chiếc bóng điện nhờ nguồn điện từ chiếc máy phát nhỏ nhỏ phía đầu hồi. Chúng tôi phải dùng nhà vệ sinh chung ở khu học sinh ở, nhưng gần như tôi không dùng đến. Ở đây, thiên nhiên còn vẻ hoang sơ, và việc đi vệ sinh giữa đất trời thế này đôi khi lại giúp ta hồi tưởng về hồi đầu những năm 90 của thế kỷ 20, khi mà ngay cả thủ đô Hà Nội, nhất là các huyện ngoại thành vẫn còn nghèo, còn băm bèo nuôi lợn, còn vất vả sớm hôm với ruộng lúa nương khoai… Anh Tiến lái xe nhìn thấy cảnh chúng tôi sẽ phải ngủ nghê trong ngôi nhà đất đó thì sợ, liền xin về lại thị trấn Tam Sơn 1, 2 đêm. Thôi đành vậy, vì thực tế chúng tôi cũng không cần đến xe trong thời gian ở đây, và cũng không muốn vì công việc của mình mà lại bắt anh lái xe chịu khổ theo. Một lúc sau, chiếc xe U-oát của dự án chở bọn tôi cùng bác già làng leo lên con dốc để xem nhà máy thủy điện Thái An đang được xây dựng phía dưới dòng sông nhỏ vắt qua làng bản. Vậy là Chúng tôi được các em học sinh đãi món mỳ ống trong bữa trưa, và thực sự thì ngoài anh Rob ra, 3 chị em người Việt gồm có tôi, chị Hoa, chị Hương rất khó để có thể thích nghi với nó. Vậy là, bữa tối chắc chắn là chúng tôi sẽ phải lăn vào bếp để không bị đói… Đầu giờ chiều, trời hơi u ám, lất phất mưa. Chiếc máy phát điện tự nhiên hỏng và được mang đi sửa ở tận Tam Sơn, như vậy có nghĩa là chúng tôi chắc chắn sẽ không có điện vào buổi tối. Theo kế hoạch thì đoàn chúng tôi sẽ đi trồng cây cùng dân bản. Anh Thân bảo, nếu trời mưa thế này thì hay là sơn trường trước, còn trồng cây để hôm sau không mưa thì đi. Thế nhưng được lúc sau trời hưng hửng nắng, chúng tôi quyết định lên đường. Đi được qua mấy ruộng lúa thì trời lại bắt đầu mưa to, chúng tôi trú tạm ở ngôi trường mẫu giáo cũ cũng được xây bằng đất. Sau đấy thì nhất trí đi tiếp, mặc dù trời vẫn tiếp tục mưa. Ngoài chị Hương mặc áo mưa ra thì chúng tôi để đầu trần, mặc cho mưa tuôn xối xả. Trên đường tới địa điểm trồng cây, chúng tôi có đi qua nhà anh Lềnh phó thôn gọi anh dẫn đường. Chúng tôi từ từ leo lên núi, cố gắng bám vào tất cả các cành cây vươn ra để không bị trượt chân. Trời mưa, lá cây rụng bị ướt nên rất trơn, hơn nữa đường lên khá dốc và cao, cả đoàn lặng lẽ bước theo anh Lềnh Mãi sau cũng lên tới đỉnh, bà con dân bản đã tập trung rất đông trên đó. Anh Thân cầm cuốc đào hố và hướng dẫn mọi người khoét lỗ, đặt cây, đắp đất như thế nào để cây trồng xong không bị chết. Sau đấy tất cả mọi người chia nhau người cuốc người trồng. Mặc trời mưa to, không khí làm việc rất hào hứng và sôi nổi. Tôi để ý có một cô gái trẻ địu cả con lên đỉnh núi để trồng cây giữa trời mưa như thế. Một lúc sau, sau khi anh Thân ra bảo về nhà cho con khỏi ốm, cô mới chịu đi về. Theo như anh Thân, dân bản đi trồng cây thế này cũng được tính công. Cán bộ dự án phải khéo lắm, phải vất vả lắm, gian nan lắm mới thuyết phục được họ tham gia và có ý thức trồng rừng, bảo vệ rừng. Họ còn nghèo, và họ chưa thể hiểu hết tầm quan trọng của rừng đối với môi trường sinh thái, đối với chính đời sống của họ và của mọi người, nên nhiệm vụ của dự án là phải tuyên truyền, khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động chăm sóc và gìn giữ rừng, vào hoạt động trồng cây gây rừng. Rất khó, nhưng không phải là không làm được, nhất là với những người dân thật thà chất phác nơi đây. Mưa càng lúc càng to, mây mù sà xuống đỉnh núi trắng xóa, chỉ nhìn thấy những bụi sim và tán cây nhỏ được trồng từ đợt trước hiện lên xanh xanh trước mặt. Mọi người vẫn miệt mài làm việc bên những cây thông giống nhỏ xinh, hy vọng một ngày mai chúng sẽ lớn lên xanh tốt, bám đất sâu hơn để bảo vệ núi rừng và cuộc sống nơi đây, mang lại môi trường trong lành cho dân bản… Xuống núi cũng là một thử thách cho những người không quen với gian khổ. Có lẽ không ai là không bị trượt chân ngã một, hai lần, có lẽ không ai giữ được một bộ quần áo gọi là sạch sẽ. Chị Hoa xách dép chạy tít đằng sau, chị Hương suýt ngã vì áo mưa mắc vào gốc cây (sau đấy thì vứt luôn cả áo mưa), tôi thì 2 lần ngã dúi dụi vì trượt chân trên nền đất trơn tuồi tuội. Bẩn, mệt, ướt như chuột lột, nhưng thật vui vì chúng tôi đã đóng góp một phần công sức dù là rất bé thôi đối với vùng đất này, và vui hơn khi chúng tôi hiểu được ý nghĩa to lớn của cây xanh, của rừng đối với môi trường và cuộc sống nơi đây, hiểu được sự vất vả, nghèo khó của nhân dân Tùng Nùn nói riêng và nhân dân vùng cao nói chung, thấm thía được sự khó khăn và cái tâm của những người làm dự án ở nơi xa xôi hẻo lánh này. Chúng tôi trở về nơi ở lúc trời chạng vạng. 3 chị em và Rob chui vào bếp chuẩn bị nấu ăn. Tôi băm thịt, chị Hương nấu cơm, Rob nhặt rau, ngâm mộc nhĩ và nấm, chị Hoa rán đậu và chuẩn bị nấu canh. Sau đấy thì Rob, chị Hoa và tôi cũng hoàn thành được cái món ăn mà có lẽ cả Tây cả ta đều thích: món nem Việt Nam. Bữa tối bốc khói nghi ngút, mấy đứa học sinh suýt xoa, cảm ơn rối rít thầy cô. Cả thầy cả trò ngồi ăn dưới ánh nến lập lòe, một khung cảnh có thể nói là khá nên thơ và lãng mạn, đặc biệt lại trong một đêm mưa và tiếng côn trùng ỉ ôi ngoài ruộng ngô, nương lúa. Và rồi một luật mới được đưa ra, thầy cô sẽ nấu ăn tất cả các bữa, còn học sinh thì lo dọn dẹp và rửa bát đĩa. Một sự công bằng tuyệt đối thực sự đáng khâm phục. Mưa vẫn chưa lúc nào ngớt. Tôi hứng nước mưa từ giọt ranh của khu nhà bếp, cùng thùng nước được dẫn từ chiếc bể xi măng phía đầu hồi để tắm. Lâu lắm rồi, có lẽ thế, mới được tắm ngoài trời, giữa tiếng mưa rừng rơi, bên hiên của một cái bếp được ghép lại từ những miếng ván gỗ, và bên ánh nến phập phù ở bậc cửa. Ngoài trời tối đen như mực, mưa xối xả xuống nền đất ẩm ướt, quang cảnh có lẽ hơi rờn rợn đối với những người yếu bóng vía. Đêm hôm đó, tôi ngủ sâu và ngon tới mức không biết giời giăng gì trên cái giường tôi tự tay sắp xếp và thiết kế được giăng màn cẩn thận. Chưa bị con muỗi nào xơi tái. Buổi sáng dậy hít sâu vào lồng ngực cái không khí vô cùng trong lành, thấy cuộc đời tươi sáng. Trời dần hửng nắng. Sau bữa sáng với món thịt hun khói mà học sinh mang theo, chúng tôi chuẩn bị đồ nghề để sơn mấy gian phòng học tiểu học ở ngay sát nơi chúng tôi ở. Những phòng học này được Nhà nước cấp tiền xây dựng. Thỉnh thoảng trong lúc nghỉ, tôi chui vào phòng, nằm lên giường và hứng cái nắng oi bức xuyên qua hai cái lỗ hình chữ nhật khá to trên trần nhà. Họ khoét chúng để đón ánh sáng vào phòng khi không có điện. Tất cả đống quần áo bẩn đã được tôi vò qua loa rồi căng lên hàng giậu phía trước mấy căn nhà, hy vọng trời vẫn nắng đến chiều. Chị Hoa đi nhờ xe máy của một cô giáo ở bản xuống chợ bản mua thực phẩm, khi về chả mua được gì ngoài ít rau xanh vì ra hơi muộn nên họ đã mua bán hết. Vậy là buổi trưa sẽ ăn đạm bạc. Buổi chiều, tôi gọi điện cho anh Tiến lái xe nhờ mua thực phẩm từ Tam Sơn rồi sáng hôm sau mang vào bản cho chúng tôi. Tiện thể cũng nhờ anh Thân mua giúp 3 con gà chân đen cho ngày hôm sau. Tất cả chúng tôi đều muốn thử món này. Hôm ấy có ông Marco, giám đốc Caritas Thụy Sỹ tại Việt Nam cùng một số khách ở Bỉ xuống thăm bản Tùng Nùn và qua chỗ chúng tôi, khi chúng tôi đang lăn sơn phía trong và đánh giấy ráp phía ngoài mấy phòng học. Buổi tối, chúng tôi chia làm 4 nhóm đi tham quan và ăn tối ở 4 gia đình dân tộc khác nhau: H’Mong, Tày, Nùng, Mường. Tôi đi thăm gia đình người H’Mong, có anh chồng làm Bí thư thôn. May mắn nhóm tôi vớ được anh Thân đi cùng. Trong nhóm còn có anh Dình trưởng thôn và một số người nữa. Bữa tối của chúng tôi diễn ra dưới ánh đèn dầu leo lét. Một bát ngô xay ăn thay cơm, một bát thịt béo (mỡ), một bát thịt cả nạc cả mỡ, một bát thịt gà rang (nghe anh Thân kể thì như vậy là sang lắm, chứ bình thường thì không có), một tô canh móng giò lợn thui với bí ngô nấu cả quả (cả vỏ lẫn ruột), và một đĩa rau muống luộc. Chúng tôi ngồi vui vẻ chuyện trò, uống rượu ngô với vị hơi nồng nồng, cay cay. Rượu khá nhẹ. Cứ sau mỗi lần uống hết chén, cái chú ngồi cạnh tôi lại đưa tay ra bắt tay tôi. Đó dường như là phép lịch sự của người Mông. Bữa ăn trôi qua trong tiếng cười giòn giã của mọi người, từ chuyện dự án tới chuyện phong tục tập quán, chuyện ma chay cưới hỏi của người Mông. Lại một đêm nữa trôi qua trên bản Tùng Nùn, dưới ánh nến lập lòe. Buổi sáng ngày 11/6, tôi và chị Hương dậy sớm đi dạo lên phía trên bản. Cảnh vật ban sớm thật yên ả và thanh bình. Dòng thác chảy từ trên đỉnh núi trông như một dải lụa trắng vắt qua sườn núi, bản làng hình như được thu nhỏ lại trong tầm mắt khi chúng tôi đi lên trên dốc cao. Trên đường về, gặp bọn trẻ trong bản. Đáng yêu lắm. Chúng cứ chạy theo tôi xem cái máy ảnh, mà cứ cúi xuống chụp thì chúng lại xấu hổ lấy tay che mặt. Chợt tôi gặp 2 chị em cô bé con xinh xắn và cực kỳ dễ thương, vừa giơ máy ảnh lên chụp thì cô em khóc ré lên, phải chạy vào nhà lấy túi kẹo ra dỗ mới nín. Tôi cho bọn trẻ xung quanh ít kẹo và ngồi chơi với chúng trên bãi cỏ. Ôi nhìn cái cảnh chúng chơi đùa với nhau thích không thể tả. Hồn nhiên, vô tư chạy nhảy… Anh Tiến cũng đã lái xe về tới bản mang theo số thực phẩm mà sẽ nuôi sống tất cả bọn tôi trong ngày cuối cùng ở đây. Sau khi leo lên sườn núi, chui vào ruộng ngô để đi theo tiếng gọi tự nhiên, tôi tiếp tục cùng đám học sinh sơn trường. Gần trưa, tôi diễn lại trò băm thịt trong bếp, anh Tiến chị Hương thì lụi cụi với cơm, rau, canh, củi, chị Hoa vẫn giã chức đầu bếp trưởng. Chị Hương quyết định đun cơm bằng bếp củi cho đỡ bị khê giống hôm trước. Cuối cùng thì vẫn hơi có mùi, và đáy nồi quá mỏng. Sau lúc hoàn tất tất cả các công việc buổi chiều, chúng tôi vẫn là người chuẩn bị bữa ăn tối. Anh Tiến cắt tiết và mổ 3 con gà xương đen (tôi thì chịu), Rob, chị Hương và tôi vẫn lo mấy thứ lặt vặt. Thế là bữa tối đã có món gà cải thiện, nhưng có lẽ gà xương đen rang với gừng không thể ngon được bằng đem đi hầm, bởi vì thịt của nó rất mềm, sau khi rang thì rụng thịt một nơi, xương một nơi. 8 giờ tối, sau thời gian chuẩn bị lỉnh kỉnh máy phát điện, loa đài, buổi giao lưu văn nghệ chính thức diễn ra. Dân bản đến xem rất đông. Theo Anh Thân thì chưa bao giờ đông như thế. Đoàn học sinh chúng tôi biểu diễn được 3 tiết mục, trong đó có bài “Một con vịt” tập tành từ hôm đầu tiên, còn lại là toàn dân bản biểu diễn. Các tiết mục khá đặc sắc và đậm bản sắc truyền thống của từng dân tộc. Người dân đi xem văn nghệ với vẻ mặt vô cùng rạng rỡ và phấn khởi. Họ phải đi rất xa, từ trên các triền núi và bản xa để đến đây xem biểu diễn. Có lẽ phải lâu lắm mới có những dịp như vậy, nên họ thực sự háo hức. Đêm đó có trăng rất sáng… Kết thúc phần văn nghệ, chúng tôi được tham gia vào phần lửa trại. Mọi người nắm tay nhau chạy vòng quanh đống lửa, khá vui. Lúc lửa vừa tàn cũng là lúc trời bắt đầu mưa, chúng tôi được mời vào phòng học liên hoan bánh kẹo và uống rượu ngô. Vậy là đêm cuối cùng ở bản Tùng Nùn cũng qua, vẫn trong ánh nến. Sáng hôm chúng tôi khời hành về Hà Nội trời mưa lất phất. Có nhiều người dân ra tiễn chúng tôi, có cả mấy đứa trẻ. Tạm biệt Tùng Nùn, tạm biệt núi rừng nơi đây, tạm biệt những con người mến khách và chất phác, tạm biệt những khoảnh khắc đáng nhớ, chúng tôi lại về với công việc thường ngày. Về tới Tam Sơn, chúng tôi có ghé qua văn phòng Caritas ở đó và chào tạm biệt anh Thân, cám ơn vì tất cả những gì tổ chức đã giúp đỡ trong thời gian đoàn ở Tùng Nùn, sau đó thì lên đường về Hà Nội. Chúng tôi đã gặp một chuyện không may khi đi qua Lập Thạch , Vĩnh Phúc. Tay lái xe tải ngược chiều chúng tôi ngủ gật, mất lái, để tránh va chạm, xe chở bọn tôi lao xuống rệ đường, rất may có hàng rào của nhà bên cạnh chặn lại, và không có ai bị sao. Chờ mãi chúng tôi mới nhờ được chiếc xe tải khác kéo xe chúng tôi lên để tiếp tục về Hà Nội. Một chuyến đi có khá nhiều sự kiện, nhưng thật may tất cả đều trở về khỏe mạnh và an toàn, riêng tôi bị dĩn đốt nổi nốt đầy người. Tuy nhiên, những điều có được sau chuyến đi sẽ là những trải nghiệm đáng quý cho riêng tôi, và đặc biệt là cho những cô cậu học sinh trường tôi hiểu hơn về cộng đồng mình đang sống, có cái nhìn đúng đắn hơn về xã hội, về con người, về môi trường xung quanh, và thấm thía được sự khó khăn, vất vả của bà con vùng cao trên đất nước ta, để biết chia sẻ cho những người có cuộc sống còn nghèo khổ hơn rất nhiều so với cuộc sống đầy đủ mà các em đang có. Gửi từ blog Dân Nhà Quê Vài nét về tác giả: simple, easygoing, sense of humor Cảm nhận và những điều muốn sẻ chia mời bạn gửi theo mẫu sau hoặc email bài viết, đường link blog về địa chỉ blogviet@vietnamnet.vn