Thống đốc Nguyễn Văn Giàu: người ngồi ghế nóng thời lạm phát
- Những diễn biến thất thường của thị trường tiền tệ năm 2008 đã khiến nhiều người gọi Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Giàu là người ngồi trên chiếc ghế nóng nhất. Nhưng bản thân ông lại không nghĩ như vậy. Vì sao?
Nguyên tắc chống lạm phát là bằng mọi cách phải hút tiền từ lưu thông về. Thực tế cho thấy, khi tiền được hút về nhiều thông qua hệ thống ngân hàng thì cũng sẽ kéo theo nhiều hệ quả và ngành ngân hàng cùng với vị "tư lệnh" của mình trở thành lĩnh vực, vị trí "nóng" được tập trung "soi" nhất. Nóng bỏng lãi suất Nỗi khiếp sợ nhất của thị trường ngân hàng năm 2008 là cuộc đua tăng lãi suất giữa các ngân hàng và các quyết định can thiệp, điều chỉnh từ phía Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Đầu tiên là công điện cấm các ngân hàng thương mại không được tăng lãi suất huy động quá 12%. Thời điểm đó, có không ít ý kiến cho rằng đây là một quyết định can thiệp hành chính không phù hợp với cơ chế thị trường và có thể mang lại nhiều hệ lụy xấu. Nhưng đặt quyết định trên trong tình hình cuối tháng 2/2008 - khi các ngân hàng thương mại chạy đua lãi suất khủng khiếp, người gửi tiền đổ xô rút và gửi tiền để gửi lại, hưởng lãi suất cao, dòng vốn chảy từ ngân hàng này sang ngân hàng khác... - thì không thể không nói nó đã góp phần đảm bảo ổn định trong thời điểm nhạy cảm. Tâm sự về quyết định này, Thống đốc Nguyễn Văn Giàu cho biết, đúng là khi ban hành quyết định đó đã có người cho rằng đó là hành động "phi thị trường", nhưng cũng có người nhìn nhận là một hành động dũng cảm. "Nhưng đối với tôi, điều đó là đúng và cần thiết và với tình hình lúc đó, tôi sợ là nếu không ban hành thì có lẽ sẽ làm tổn thương nền kinh tế và người dân"- ông nói. Ông Giàu nói tiếp, sau đó, từ 19/5, NHNN điều hành lãi suất theo lãi suất cơ bản. Đến nay, cả trong và ngoài nước đều cho rằng đây là cách điều hành lãi suất hợp lý nhất trong bối cảnh hiện nay. Tất nhiên, chính sách lãi suất sẽ phải phù hợp với từng giai đoạn. Tuy nhiên, với tình hình biến động thế giới như trong năm 2008 vừa qua thì ngay cả các chuyên gia kinh tế kỳ cựu như Green Span cũng phải nhìn nhận lại: tự do hóa hay duy trì sự can thiệp trực tiếp cũng đều có vấn đề. Điều quan trọng là sự can thiệp kịp thời, phù hợp của Nhà nước sẽ mang lại hiệu quả trong thực tiễn. Câu chuyện của lãi suất dường như đã dịu đi khi cơ chế điều hành theo lãi suất cơ bản được vận hành tốt, thị trường bình ổn, lạm phát dần được kiềm chế. NHNN cũng đã không vội vàng trước các dấu hiệu đơn lẻ để giảm lãi suất sớm từ cuối quý II và đầu quý III/2008 như một số ý kiến. Ông Giàu kể lại, thời điểm đó kiềm chế lạm phát vẫn là mục tiêu ưu tiên, nhiệm vụ của NHNN là phải rút bớt tiền từ lưu thông về. Muốn làm được điều này, buộc phải nâng lãi suất để hút tiền. "Vì thế, tôi và các anh em trong ban lãnh đạo đã phải kiên trì, chịu rất nhiều áp lực từ phía dư luận, từ các ngân hàng thương mại cũng như quan điểm chưa thực sự thống nhất trong bộ máy. Tại thời điểm đó, NHNN đã rút được 37 nghìn tỷ đồng tiền mặt và kết quả này được giới phân tích tài chính nước ngoài đánh giá rất cao", ông Giàu cho biết. Bất thường tỷ giá Năm 2008 cũng là năm tỷ giá VND với USD có những đợt biến động mạnh. Bên cạnh chuyện lãi suất, thanh khoản, an toàn hệ thống thì tỷ giá cũng có nhiều diễn biến kịch tính. Thực tế, đây là bài toán khó của một quốc gia chứ không phải chỉ của Thống đốc NHNN. Những biện pháp quyết liệt để bình ổn tỷ giá và những quyết định mạnh tay để nới biên độ giao dịch tỷ giá lên đến mức cao nhất 3% vào cuối năm đã được đưa ra. Thống đốc Nguyễn Văn Giàu cho biết, tỷ giá đối với ông thực sự là một cuộc đấu tranh bền bỉ, nhất là trong điều kiện nhập siêu đầu năm 2008 gia tăng với tốc độ phi mã. Những năm 1999-2001, mỗi năm Việt Nam nhập siêu 1 tỷ USD. Giai đoạn 2002 - 2006 nhập siêu nâng lên 5 tỷ. Nhưng đến năm 2007 con số nhập siêu đã là 14,1 tỷ USD và năm 2008 nếu không có những giải pháp quyết liệt thì chắc chắn con số này không dừng lại ở 17 tỷ USD như kết quả thống kê cuối năm. Khi nhập siêu tăng cao, điều hành tỷ giá cũng chịu rất nhiều sức ép. "Chỉ khi Bộ Công Thương tính toán và đưa ra phương án với Chính phủ là nhập siêu dưới 20 tỷ USD thì tôi mới đưa phương án về tỷ giá được. Bởi vì dự trữ ngoại hối của nước la còn "mỏng", trên 20 tỷ USD"- ông Giàu nói. Ông nói tiếp: "Để đi đến quyết định nới biên độ lên 2%, tôi phải thực sự "quyết đấu", cho tới ngày 19/6/2008, Thủ tướng kết luận nhập siêu dưới 20 tỷ USD và yêu cầu NHNN phải đưa phương án tỷ giá thì ngay ngày 26/6 tôi đã đưa phương án điều chỉnh của mình. Và bây giờ, chính Giám đốc IMF phụ trách khu vực Đông Nam Á cũng khẳng định con đường đi của chính sách tỷ giá Việt Nam là đúng đắn. Còn Chủ tịch ADB Kukoda đã từng nói với tôi, một trong những cái may mắn là ông còn quản lý tỷ giá, nếu ông thả nổi thì con đường mà ông kiểm soát lạm phát còn dài lắm...". Khi Chính phủ điều chỉnh mục tiêu từ tăng trưởng sang kiềm chế lạm phát, NHNN đã thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ. Một trong những biện pháp để hút tiền về là phát hành tín phiếu bắt buộc. Việc làm này đã bị phê phán là gây bị động cho ngân hàng khi các quyết định quá gấp gây mất thanh khoản, cũng có người chê trách NHNN tại sao thấy thiếu thanh khoản mà không "bơm" tiền. Phân tích về việc này, ông Nguyễn Văn Giàu nói rằng nếu như việc rút bớt tiền từ lưu thông nặng về việc nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc sẽ khiến cả ngân hàng và người vay vốn khó khăn vì lãi suất sẽ rất cao. Việc phát hành tín phiếu là có lợi hơn cả bởi lãi suất tín phiếu cao. "Tôi và anh em ngân hàng đồng thuận, cùng "tả xung hữu đột" tối ngày và kiên trì theo đuổi thực hiện cho được mục tiêu kiềm chế lạm phát. Các quyết định đưa ra đều được tính toán rất kỹ đến sức khỏe của các ngân hàng, tất nhiên có những ngân hàng khó khăn vẫn phải có những động thái hỗ trợ. Đó chính là việc cần thiết nhưng mọi quyết định hút tiền về hay bơm tiền hỗ trợ đều được cân nhắc vì đây là lĩnh vực rất nhạy cảm""- ông Giàu nói. Không có "ghế nóng", "ghế mát"! Làm Thống đốc NHNN cũng đúng vào lúc nền kinh tế biến động, ông Nguyễn Văn Giàu luôn được nhiều người nhắc đến với hình ảnh "người ngồi trên ghế nóng" nhưng đối với ông gần như không có khái niệm "ghế nóng". Ông tâm sự rằng đã là nhiệm vụ được giao thì phải hoàn thành ở mức độ cao nhất. Ông không nói nhưng nhiều cán bộ kể lại: Thống đốc có gia đình trong Nam, ông sống một mình và làm việc với tất cả niềm say mê. Chuyện Thống đốc làm việc xuyên ngày nghỉ, ăn cơm hộp là bình thường. Ngay cả vào lúc tình hình ngân hàng đang căng thẳng thì bố ông cũng đang ở trong tình trạng "thập tử nhất sinh" bị xuất huyết dạ dày nặng nhưng ông cũng không thể bỏ công việc mà về chăm sóc lúc cha mẹ ốm đau, bệnh tật được. Ông Giàu tâm sự: "Đúng là công việc nặng nề nhưng cái nghiệp làm ngân hàng đã ăn vào xương máu rồi nên tôi không nghĩ đến việc "nóng", "nguội". "Tôi chỉ nghĩ một cách đơn giản là khi mình nhận thức được yêu cầu của đất nước thì mình phải làm hết mình! Mà muốn làm hết mình được thì phải có tập thể, tổ chức. Việc lớn, việc nhỏ gì cũng phải bàn bạc tập thể. Còn hỏi có sợ cái "ghế" này không thì tôi cho rằng chỉ sợ khi mình tư lợi, mình làm sai! Còn đương nhiên trong quá trình làm, nếu có vấn đề gì thì phải tiếp thu và điều chỉnh cho phù hợp với tình hình. Đó cũng chính là sự linh hoạt của chính sách tiền tệ"- ông trải lòng. Niềm vui của Thống đốc, như ông nói là các đồng sự của ông cũng tận tâm, tận lực. Ông cho hay, bốn ông vụ trưởng, ông nào tóc cũng bạc lên gấp 3 lần. Thứ Bảy, Chủ nhật nào cũng làm việc...Tất cả hướng đến mục tiêu hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ nhất được giao. Phước Hà