Đón Tết sớm bằng lễ đổ đầu
- Từ 25 tháng chạp nơi đây bắt đầu ăn Tết. Nhà nào cũng vậy, đều bày lễ cúng đổ đầu, cảm ơn các thần linh phù hộ cho mình sau một năm mạnh cái chân, cái tay, sáng cái đầu để làm ra nhiều hạt lúa, nói được cái lời hay. Đây là lễ thức mang đậm nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Chăm H’roi tại Phú Yên đã bao đời nay.
Sáng 25 tháng chạp, già làng Ma Phọm dậy sớm hơn mọi ngày khi con gà rừng trên đỉnh núi Bà Sân cất tiếng gáy đầu tiên. Ông giục mọi người trong gia đình cùng dậy chuẩn bị để tiến hành thủ tục đón Tết đổ đầu. Ông sai thằng cháu nội La Văn Trí chạy ra dòng suối Cà Tơn lấy về cho ông bầu nước mát chảy từ mạch rừng trên dãy Trường Sơn. Ché rượu to nhất được bà Mí Phọm tự tay ủ lấy cách đây 3 tháng được mang ra chùi rửa sạch sẽ. Con gà cồ to nhất được nhốt riêng từ mấy hôm nay là thứ lễ vật không thể thiếu trong lễ đổ đầu. Gia đình Ma Phọm bắt đầu đón Tết. Trước khi vào lễ, già làng Ma Phọm trong bộ quần áo thổ cẩm truyền thống chỉnh tề, nghiêm trang vái bốn phương và cất lời khấn vái trời đất: “Năm hết Tết đến, hôm nay nhà Ma Phọm cúng lễ đổ đầu, xin phép Giàng cùng các thần sông, thần suối, thần rừng được lên chòi rinh (kho thóc) mang lúa về nấu cơm mới, xin được lấy bầu nước tinh khiết từ nguồn suối mạch rừng, được cắt tiết gà để làm phép đổ đầu tạ ơn thần linh…”. Lúa từ chòi rinh mang về sấy khô, giã thành gạo rồi nấu cơm. Con gà làm vật hiến lễ được mang ra cắt tiết, làm lông, mổ rửa sạch, cắt lấy hai chân luộc riêng. Tiết gà giữ lại một phần ba để hòa với bát rượu hút ra từ ché rượu cúng làm phép đổ đầu. Đồ cúng là ché rượu ngon nhất, một con gà cồ to, nồi cơm lúa mới, những cây bánh tét, hoa trái trong vườn. Đến giờ cúng, Ma Phọm thắp đèn sáp ong gắn trên cần ché rượu. Mọi người trong nhà, đàn ông bên trái, đàn bà bên phải, ngồi nghiêm trang bên mâm cúng để nghe khấn lễ. Ma Phọm vừa khấn vừa bốc gạo vãi lên mời Yàng pơkah. Yàng pơsưh sẽ về tiễn năm cũ đón năm mới, nhờ các thần linh phù giúp cho gia đình khỏe mạnh, mùa màng bội thu. Nắm gạo thứ hai được thầy cúng vãi ra mời thần núi, thần sông, mời ông bà tổ tiên, về cùng gia đình Ma Phọm hưởng lễ. Nghi lễ quan trọng nhất của Tết “đổ đầu” là sau khi hành lễ chính thức, các thành viên trong gia đình được thầy cúng đổ mấy giọt máu gà hòa với rượu lên đầu, vào trán, thể hiện sự sinh sôi nảy nở, sự tái sinh mang ý nghĩa phồn thực cùng với ước vọng tạo ra sức sống mới khi bước vào năm mới. Sau lễ cúng, gia đình mời bà con hàng xóm cùng mọi người ăn uống, chúc tụng. Tết này Phú Mỡ đã "màu mỡ" hơn Tháng chạp, nắng mai bừng lên khắp núi rừng vùng cao Phú Mỡ. Ngọn La Hiên hùng vĩ vút cao và dòng suối Cà Tơn vẫn trong xanh. Những ngày này, 558 hộ người Chăm H’Roi ở các buôn làng xã vùng cao Phú Mỡ đều sống trong không khí rộn ràng. Ban ngày, dân làng tập trung làm cỏ lúa đông xuân lần một. Tranh thủ lúc rảnh tay, đàn ông lo sửa sang nhà cửa, chuồng trại chăn nuôi bò, heo, lau rửa các công cụ sản xuất như cày bừa, rìu rựa, chày cối. Đàn bà hoàn thành những bức thổ cẩm, quét dọn nhà cửa, đánh rửa nồi niêu, ấm chén, bát đũa, chuẩn bị con gà béo, ché rượu ngon, gói bánh tét, mua trầu cau cùng những vật dụng cần thiết khác cho Tết. Nhưng Tết trên vùng cao Phú Mỡ vui nhất vẫn là đêm giao thừa. Toàn xã có 6 thôn nhưng có đến 7 nhà rông văn hóa. Hỏi ra mới biết, ở thôn Phú Giang có làng Bè và làng Hội. Khi huyện phân bổ chỉ tiêu hỗ trợ xây nhà rông văn hóa thì nhà văn hóa đặt tại làng Hội. Bà con làng Bè đề nghị và được hỗ trợ xây dựng thêm cho làng Bè 1 nhà rông văn hóa nữa. Đêm giao thừa, các già làng cùng tổ chức đêm hội cồng chiêng. Xóm làng quây quần bên nhau mời nhau rượu cần, chuyện trò râm ran, nhìn lại kết quả lao động của năm qua rút ra bài học kinh nghiệm bổ sung và phương hướng kế hoạch lao động sản xuất của năm mới phải đạt được những kết quả mới. Tại các nhà rông thường diễn ra các trò chơi dân gian đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ; rồi các môn thể thao bóng chuyền, bóng đá, cờ tướng. Cũng trong dịp này từng buôn làng chọn ra những gia đình tiêu biểu như các gia đình già làng Ma Nghĩa, Ma Hường, Ma Phọm, Mí Diễn, Oi Tứ, Oi Lương sẽ được dân làng tổ chức đội cồng đến từng nhà múa hát chúc tụng chung vui cùng gia đình trong buổi sáng mồng một Tết.