'Lão mai' đón Tết muộn
- Thời tiết giá lạnh vào những ngày cuối năm làm cho hàng ngàn chậu mai ở các làng hoa xứ Huế nở muộn. Một cái Tết Kỷ Sửu hiếm mai vàng đang đến trên vùng đất cố đô.
Một thời làng mai Ngũ Điền Không biết vì lí do gì mà làng mai vùng Ngũ Điền bên phá Tam Giang, đặc biệt là hoa mai Điền Hòa lại có cánh hoa đẹp và hương thơm riêng biệt không giống với hoa mai ở các làng ven đô xứ Huế. Hoa mai ở vùng Ngũ Điền có nhiều chủng loại khác nhau như Hoàng diệp mai, Diệp cúc mai, trong đó Hoàng trúc mai là giống mai quý được xem là “báu vật độc nhất vô nhị” chỉ trồng được ở vùng đất Điền Hòa, đây là loại hoa màu vàng óng, có từ 5 cánh trở lên, rất lâu tàn. Nghệ nhân Nguyễn Văn Bé một người chơi mai thâm niên ở đây cho biết: “Thông thường người chơi mai ở Điền Hòa thường tự hào với “dân chơi mai sành điệu” là quê mình đã ươm trồng và giữ gìn được giống quý như Hoàng trúc mai, nhưng năm nay thì chịu thua thôi chú ơi, mai giống ươm lên chết cả, hoa thì nở muộn, nhà nào may mắn lắm có một đến 2 chậu là kịp chơi Tết thôi”. So với nhiều người dân sành mai ở thành phố Huế. Dân chơi mai ở Điền Hòa thường tạo thế cho cây mai mang phong thái, dáng vóc đặc trưng của một làng quê giàu truyền thống lễ hội với 2 thế chính: Đó là thế long vân và long giáng, mai phải được trồng trong chậu và uốn theo các thế của con rồng. Trong lúc người chơi mai ở các vùng miền khác thường chọn mai thế trực hoặc thác đổ, lân, phụng. Chính vì cách chơi kỳ công mà vùng Điền Hòa, Điền Hải đã sản sinh các cụ được xem là “sư phụ” chơi mai như cụ Nguyễn Văn Để, Đỗ Khả. Anh Nguyễn Văn Tám, ở xã Điền Hòa cho biết: “Nhà tui có gần 200 gốc mai trên 15 năm tuổi nhưng không có một chậu nào ra hoa cả, đã 3 đời chơi mai rồi thế mà không năm mô buồn như ri, mọi năm không chỉ bán cho người dân trên Huế về mua, mà còn bán cả cho bà con Việt kiều về ăn Tết ở quê, rồi đem mai sang Mỹ, Pháp luôn, giờ chỉ còn cách nhìn mai nở sau Tết thôi”. Không riêng gì gia đình anh Tám, gần 600 hộ trồng mai ở Ngũ Điền hoa mai đều nở muộn. “Đìu hiu”các làng mai ven đô Đối với người Huế, thú chơi mai đã trở thành một phần nhân cách Huế. Người Huế yêu quý hoàng mai như yêu quý chính tiềm thức nội tâm. Họ lặng lẽ chiêm nghiệm trong suốt cả cuộc đời. Hoàng mai Huế là minh chứng hùng hồn về nội lực vượt gian khó để tồn tại giữa thời gian, ấy vậy mà mùa mai Tết Kỷ Sửu 2009, ở các làng ven đô thành phố Huế những người dân hằng ngày “sống, chết với hoàng mai” giờ phải ngậm ngùi nhìn hàng ngàn chậu mai không ra hoa trong dịp Tết. Anh Nguyễn Phúc, 43 tuổi ở xóm 4 làng Lại Thế xã Phú Thượng cho biết: “Mọi năm đến dịp này hoa Mai đã nở rất đều, chỉ có cách bơm nhẹ các thuốc trừ sâu hại lá, năm nay mất hết, gần 50 người ở làng Lại Thế đầu tư 400 triệu để trồng mai, chắc là năm ni không có Tết rồi”. Cùng cảnh với anh Phúc là hàng trăm hộ dân trồng mai chuyên nghiệp ở Kim Long, Thủy Vân, Vỹ Dạ, An Đông cũng “lao đao” vì mai Tết. Ông Ngô Văn Tuấn 64 tuổi, một hộ dân chuyên trồng mai kiểng tại làng Vân Dương xã Thủy Vân tâm sự: “Gần 300 hoàng mai được trồng trong khuôn viên nhà tôi trong đó có 30 gốc từ 50 năm tuổi trở lên đều thua ông trời. Nghề mô cũng có cái khó. Riêng đối với chơi mai kỳ công hơn nhiều, chấp nhận lấy ngắn nuôi dài thôi. Những năm trước hoa nở rất đều, năm nay mưa nhiều nên lá vàng và rất chậm nở. Nhiều năm rồi nhờ trồng mai mà tôi đã sửa sang nhà cửa có chút ít vốn để dành”. Mỗi năm nhờ trồng mai ông Tuấn cũng thu nhập từ 80 đến 100 triệu đồng... Ngày nay nếu có dịp về thăm các làng mai ven đô xứ Huế, dễ dàng nhận ra người “chơi mai” bây giờ phần lớn là bán – mua. Định giá theo tiền bạc đã khiến suy biến đi rất nhiều ý nghĩa chơi mai đích thực. Ngày xưa người chơi mai Huế tận tụy có thể rất nghèo hoặc lắm lúc túng quẫn - không bao giờ bán, mua hay định giá mai theo tiền bạc. Họ rất ít nói về mai của mình, không như những "lái mai" hoặc chuyên gia trồng mai bỏ chợ. Giá trị mai Huế mang tính gia đình và truyền thống. Anh “Hùng Tịnh Tâm Viên” một đại gia chơi mai ở Huế thổ lộ: “Người chơi mai nghiêm túc, hay nói cách khác một cây mai thật sự có giá trị ngoài thân, thế, bộ rễ và dòng mai, nó còn gắn liền với lịch sử ra đời của dòng tộc. Một cây mai đôi khi có đến 3 thế hệ cùng chơi”. Những ngày Tết không đầy hương sắc mai vàng, nhưng có lẽ buồn nhất vẫn là những con người siêng năng làm việc, suốt cả năm trời chỉ mong đến dịp Tết đem hoa mai, đem xuân đến với mọi nhà.