Nhân sĩ: Không thể dùng đồng tiền để nhồi nhét văn hóa
- Dĩ nhiên, một nguồn tài chính quan trọng của các cơ quan truyền thông là quảng cáo và họ phải tính toán sao để có lợi nhuận. Tuy nhiên, người ta không thể biện minh tất cả mọi sự từ góc độ kinh doanh. Công chúng không thể không đòi hỏi ý thức văn hóa ở những người trực tiếp làm văn hóa - TS. Ngô Tự Lập
Giáo sư Chu Hảo (Nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ, Giám đốc, Tổng biên tập NXB Tri thức): Không thể dùng sức mạnh đồng tiền để nhồi nhét văn hóa Trước hết, tôi muốn chia sẻ rằng vấn nạn lớn nhất mà chúng ta hiện đang phải đối mặt không phải là kinh tế mà là văn hóa và giáo dục. Nếu chỉ được cho xem các phim ủy mị của Hàn Quốc hay phim dã sử của Trung Quốc thì thế giới tinh thần của người Việt càng ngày càng nghèo nàn, mai một đi. Mặt khác, qua cách làm này, những người hữu trách ở các đài truyền hình tỏ ra họ không mấy quan tâm đến chức năng giáo dục thẩm mỹ. Người ta có thể tiếp tục đưa ra những lý lẽ về kinh tế - như được tài trợ, được quảng cáo… - để biện minh cho sự duy trì tình trạng này. Song, có hai điểm bất cập trong cách lập luận này. Thứ nhất, không lẽ chỉ vì lý do kinh tế mà có thể chấp nhận việc buộc người dân phải xem đi xem lại cùng một số thứ dù có thấy nhàm chán đến đâu đi nữa? Thứ hai, không lẽ người ta không nhận ra rằng những người tài trợ văn hóa cho chúng ta, họ cũng có ý định riêng của mình, và không lẽ chúng ta chấp nhận cho phép họ dùng sức mạnh đồng tiền để đạt được điều họ muốn là nhồi nhét văn hóa của họ vào tâm trí người dân chúng ta? Chính vì vậy, lý do kinh tế dứt khoát không phải là lý do chính đáng. Dĩ nhiên, chúng ta đều biết rằng các đài truyền hình trung ương cũng như địa phương, bên cạnh nhiệm vụ chính trị, giáo dục, v.v. còn phải duy trì những hoạt động để tự trang trải chi phí. Tuy nhiên, rất có thể rằng nguyên nhân của tình trạng mà chúng ta đang nói chính là ở đó: ở lợi ích kinh tế của một số tập thể và cá nhân. Việc đó không dễ gì làm rõ ra được, và cũng không dễ gì buộc họ từ bỏ lợi ích của họ. Nhưng, nếu đã khó thì cần phải có bàn tay can thiệp của Nhà nước. Nhà phê bình văn học Lại Nguyên Ân: Hậu quả rất tệ hại tuy không dễ thấy Tôi đã thấy những người, vì quá quen xem phim Trung Quốc, Hàn Quốc nên gần như không thể xem phim các nguồn khác, kể cả phim Mỹ, đơn giản là vì đầu óc đã bị khuôn vào lối kể chuyện mạch thẳng, không dễ quay trở lại tiếp nhận những cách kể chuyện khác, nói rộng ra là những cách tư duy khác. Hệ quả này đối với công chúng phải nói là thứ hậu quả rất tệ hại tuy không dễ thấy. Nói rằng những nguồn phim như của Ấn Độ, Thái Lan, v.v… đều không hợp với công chúng của ta, − theo tôi, là cách nói bao biện. Phim chiếu trên truyền hình không quá lệ thuộc vào tình trạng công chúng có mua vé vào rạp hay không, và liệu quý vị đã làm những điều tra khả tín chưa để có thể nhận định như thế? Mà dẫu có tình trạng công chúng chưa thích thì lẽ ra vẫn nên tận dụng điều kiện của truyền hình “cứ phát dù ít người xem” để đưa công chúng làm quen với những nền điện ảnh mà họ chưa biết. TS. Ngô Tự Lập (Giảng viên Khoa Quốc tế-ĐHQGHN): Chưa ý thức đầy đủ về cái gọi là sự xâm lăng văn hóa Đây không đơn thuần là vấn đề của ngành truyền hình hay điện ảnh. Nó phải được đặt trong một bối cảnh rộng lớn hơn, đó là môi trường truyền thông mới (new media environment). Cho đến nay, cả chính quyền, các cơ quan hoạt động trong lĩnh vực văn hóa lẫn người dân đều vẫn chưa ý thức đầy đủ về cái gọi là sự xâm lăng văn hóa. Nhà nước nói nhiều đến sự bảo tồn văn hóa, nhưng về mặt bản sắc văn hóa chúng ta dường như đang tự đánh mất mình? Chúng ta đã nói nhiều đến sự xuống cấp của điện ảnh, âm nhạc, văn hóa đọc, v.v. Thế nhưng, đó chỉ là hệ quả. Cũng cần tránh một quan điểm sai lầm là coi sự bao cấp luôn luôn là nguyên nhân cho mọi cái dở, kém. Người ta quên rằng, chính nhờ bao cấp mà điện ảnh Xô-viết đạt tới những đỉnh cao nghệ thuật mà đến nay thế giới vẫn còn ngưỡng mộ như Chiến hạm Potyomkin, Người mẹ, Solyaris, Bài ca người lính… Các nền điện ảnh phương Tây - Pháp, Đức, Ý… - cũng ít nhiều đều có tài trợ, và chính nhờ vậy mà vẫn tiếp tục có những đỉnh cao nghệ thuật bên cạnh dòng phim thương mại. Vấn đề chính không phải là tài trợ hay không tài trợ. Vấn đề ở chỗ tài trợ có đúng người, đúng chỗ, đúng cách hay không. Vấn đề thứ hai liên quan đến các cơ quan truyền thông. Dĩ nhiên, một nguồn tài chính quan trọng của các cơ quan truyền thông là quảng cáo và họ phải tính toán sao để có lợi nhuận. Tuy nhiên, người ta không thể biện minh tất cả mọi sự từ góc độ kinh doanh. Công chúng không thể không đòi hỏi ý thức văn hóa ở những người trực tiếp làm văn hóa. Một ví dụ là nhạc nền của các chương trình truyền hình rất Việt Nam, như giới thiệu phong cảnh đất nước, cũng hiếm khi sử dụng nhạc trong nước với nhạc cụ dân tộc, mà lại thường dùng dùng nhạc nước ngoài, phổ biến nhất là nhạc do Richard Clayderman chơi! Người ta không nghĩ đến sự cần thiết phải cho thế hệ trẻ. Nhà văn Trần Thị Trường: Những người có trách nhiệm hãy thương lấy trẻ em nước nhà! Tôi được biết những tuần lễ, liên hoan phim châu Âu ở Việt Nam người ta tài trợ phim để chiếu ở các rạp, truyền hình nên liên hệ với họ lấy phim mà chiếu vì tôi đi xem thấy rạp cũng vắng. Liệu có phải do mỹ cảm rẻ tiền đã được nhồi nhét quá nhiều nên khán giả ta không thích xem những phim nhẹ nhàng mà sâu sắc, thâm thúy, thẩm mỹ cao của châu Âu nữa hay không? Thêm một vấn đề nữa: thói quen sinh hoạt chung không gian với người lớn ở Việt Nam hiện nay khiến trẻ em cũng bị nhiễm nặng văn hóa Hàn, Trung thông qua phim ảnh. Trẻ vị thành niên yêu quá nhiều, sướt mướt quá nhiều, tay ba quá nhiều và ngày nay họ cho như thế mới là sành điệu. Sự hung bạo của thiếu nhi và thiếu niên bây giờ là do ảnh hưởng của phim chưởng. Tôi coi những thứ đó là rác rưởi và ở nhà tôi trẻ con không bao giờ được xem những thứ đó. Lúc nào tôi cũng đau đáu là làm sao truyền hình đừng làm hỏng người xem nước Việt bằng quá nhiều những bộ phim rẻ tiền như thế. Tôi van các ông chịu trách nhiệm, các ông hãy thương lấy trẻ em nước nhà! Nhà văn Trần Nhương: Các vị lãnh đạo văn hóa phải nghĩ đến đất nước Người ta đang muốn tuyên truyền cho lịch sử Trung Quốc và văn hóa Hàn Quốc. Đó là cái không thể chấp nhận được. Các vị lãnh đạo văn hóa phải nghĩ đến đất nước. Nếu đứng về văn hóa lâu dài đối với lớp trẻ là không thể được, cần phải có cách nhìn nhận đúng và hạn chế. Giả sử như phim của chúng ta chưa đủ thì có thể kiếm phim từ những nguồn khác hoặc các chương trình giải trí kiểu khác chứ không thể chỉ dành thời lượng cho phim Trung Quốc và Hàn Quốc. Đó không phải nhu cầu của người VN. Khán giả chẳng còn sự lựa chọn nào khác nên đành phải chấp nhận mà thôi. Tuấn Hải - Thụ Nhân (Thực hiện) Ho ten: Đức Hạnh Dia chi: TPP Hồ Chí Minh E-mail: duchanh77@yahoo.com Tieu de: Cần xem lại cơ chế bán sóng của các Đài TH trong cả nước Noi dung: Những ý kiến trả lời PV trong bài "Cần cân đối lợi nhuận" của nhà cung cấp phim có những ngụy biện, che dấu một cơ chế làm ăn liên kết giữa việc bán sóng (thực ra là bán chữ ký) của nhà Đài với việc kinh doanh văn hóa phẩm vô trách nhiệm của các công ty. Họ có những đường dây nhập phim Hàn Quốc, Trung Quốc và đường dây bán sóng mua sóng, bán quảng cáo đã định hình và làm ăn kéo dài hàng chục năm nay, nhồi văn hóa Hàn quốc, Trung Quốc vào đầu thế hệ trẻ. Họ có tội với dân tộc. Nhưng trách nhiệm lại ở những người quản lý văn hóa. Họ không nhận ra vấn đề hoặc có ý làm ngơ, thả nổi vì họ có quyền lợi trong phương thức làm ăn đó? Cám ơn VNNet đã đặt vấn đề một cách có trách nhiệm. VNNet là tờ báo có bản lĩnh và có định hướng đúng và có tinh thần dân chủ cao. Khi huấn luyện viên Caslito bị các báo khác chỉ trích, âm thầm đau khổ thì VNNet chia sẻ. Điều đó chứng tỏ những vấn đề VNNet đưa ra thường khách quan và có tầm, có tác động thiết thực vào cuộc sống xã hội. Đây là vấn đề rất lớn liên quan đến cốt cách văn hóa, bản lĩnh tự cường của dân tộc VN mà cha ông ta đã bao đời gìn giữ, củng cố và phát triển. Chúng ta không thể bán rẻ dân tộc vì một vài đồng lợi nhuận của một nhóm người. Đề nghị các cấp lãnh đạo rà soát lại ngay cơ chế bán sóng nhân danh xã hội hóa, xem có sự buông lỏng quản lý theo định hướng và sử dụng quyền lực để trục lợi gây hại cho xã hội nói chung và lớp trẻ nói riêng không, nếu có cần chấn chỉnh nghiêm khắc, kịp thời. Một lần nữa cám ơn VNNet cho chúng tôi cơ hội nói những điều bức xúc không biết nói ở đâu. Ho ten: Nguyễn Văn Trung Dia chi: Công ty CP Ô tô Trường Hải E-mail: trunghicc1@gmail.com Tieu de: Gửi bài Noi dung: Thực ra chúng ta cũng không thể phủ nhận được sức hấp dẫn của phim Trung Quốc và phim Hàn Quốc với khám giả Việt Nam. Tôi cũng rất tâm đắc với ý kiến của bài viết này, chúng ta cần phải khai thác phim của các nước khác để hiểu biết hơn về sự đa dạng của các nền văn hóa. Tôi cũng rất thích xem phim của một số nước khác như: Ấn Độ, Pháp,... Nhưng rất tiếc là trong thời gian gần đây các Nhà Đài mà tôi xem như: VTV, Hà Nội, Hải Dương... hầu như không còn chiếu phim của những nước này. Hy vọng rằng trong thời gian tới các nhà Đài sẽ quan tâm hơn đến nhu cầu đa dạng của khám giả.