Nhạc Việt: Những trào lưu sớm nở tối tàn
- Nền âm nhạc Việt Nam chưa đạt đến ngưỡng chuyên nghiệp nên việc tạo trào lưu ở Việt Nam cũng khó khăn và chậm chạp. Khi thế giới có gì thì Việt Nam cũng có cái đó nhưng các trào lưu âm nhạc thực sự lại không xuất hiện.
Thiếu trào lưu, không chỉ ở Việt Nam… Diễn biến âm nhạc thế giới những năm trở lại đây đã có dấu hiệu chững lại rồi sau đó lại bùng phát mạnh mẽ. Sự bùng phát ấy có được phần lớn là do các trào lưu âm nhạc được tạo ra để gây sự chú ý cho người nghe, người xem. Tuy nhiên, những năm gần đây, căn bệnh thiếu trào lưu đã là căn bệnh toàn cầu, nhiều người đổ lỗi rằng, do sự tác động của các phương tiện truyền thông, Internet nhưng thực tế thì sự tác động qua lại của truyền thông, Internet cũng đã giúp công nghiệp giải trí, lịch sử âm nhạc có nhiều bước tiến rõ rệt. Âm nhạc luôn cần vận động và có những yếu tố mới lạ để thu hút công chúng. Không ai phủ nhận nhạc Cổ điển, Jazz, Rock & Roll… rất hay nhưng sứ mệnh của chúng đã là lịch sử, công chúng cần những điều khác biệt để họ cảm thấy hứng thú. Cái mới rất cần thiết cho sự phát triển âm nhạc, có khi một trào lưu lại sinh ra một dòng nhạc mới nhưng cũng có khi một trào lưu mới lại tạo động lực cho sự phát triển sau đó. Có những dòng nhạc sinh ra sau những trào lưu đã được gọi tên như modern rock, trip-hop, world, new age... thì có những dòng nhạc người ta không thể phân loại. Nhìn lại những thời điểm đó, có những dòng nhạc được sinh ra cùng trào lưu được một vài năm và lặn mất tăm như Lambada, Macarena, Techno… bên cạnh những dòng nhạc có sức sống bền bỉ như Latin, R&B, Hip hop... Có thời kỳ người yêu nhạc có xu hướng chỉ thích ca sỹ khoe giọng như Whitney, Mariah… nhưng có những lúc người ta mê những bước nhảy tuyệt đẹp của Michael Jackson, Ricky, Justin… hay những động tác nóng bỏng của Jennifer Lopez, Beyonce và có khi công chúng lại tỏ quan tâm đến hát và múa theo đội hình. Hip hop là trào lưu gần nhất cũng đã kéo dài gần chục năm, và dường như người ta chưa tìm ra cách khác để lôi kéo công chúng. Cũng thật khó để tìm trào lưu mới khi mà ngay cả việc chuyển từ hát sang nói, chửi đổng các rapper đã làm rồi, album siêu tưởng đến ý tưởng và cả những album cài các quiz cũng đã có người thực hiện. Người nghe đang mất dần sự hứng thú với Hip hop thế nhưng lại chưa có một trào lưu nào mới đủ lớn để thuyết phục. Và căn bệnh thiếu trào lưu đang cộng hưởng cho sự bão hòa và đóng băng của âm nhạc thế giới. Và những trào lưu nhạc Việt… “sớm nở, tối tàn” Việt Nam cũng nằm trong dòng chảy chung của âm nhạc thế giới nên sự ảnh hưởng là tất yếu. Tuy nhiên, Việt Nam lại có những đặc điểm riêng và vì thế các trào lưu ở Việt Nam cũng tương đối khác biệt. Như đã nói, trào lưu luôn có tác động tích cực, nhất là một nền âm nhạc chưa có nhiều dấu ấn và phát triển đáng kể so với mặt bằng chung, càng có nhiều trào lưu sẽ càng khuyến khích sự phát triển. Thiếu trào lưu chẳng khác nào thiếu sự quan tâm của công chúng. Nhiều người cho rằng công chúng Việt nhợt nhạt, thiết nghĩ sự nhợt nhạt cũng là do không có nhiều trào lưu để khiến họ quan tâm hơn. Ai cũng thấy khi có trào lưu mới thì các ca khúc cũng có điểm tựa và dễ thành “hit” hơn. Khi không có trào lưu thì đương nhiên showbiz Việt sẽ trở nên phẳng lặng và thiếu vận động. Nhìn lại 20 năm vừa qua của nền nhạc Việt (không bao gồm nhạc tiền chiến và trước giải phóng) thấy sự chuyển biến chậm chạp từ nhạc cách mạng, dần sang xây dựng đất nước, cùng thời điểm với nhạc trữ tình quê hương (hay còn gọi là nhạc vàng) và bùng nổ nhạc trẻ vào những năm 90. Vào thời điểm ấy, người ta không hề có khái niệm phân loại nhạc, âm nhạc Việt phát triển rất bột phát và trở thành thời vàng son. Từ anh sinh viên, chị bán hàng, cán bộ công chức đều có thể lẩm nhẩm những Thì thầm mùa xuân, Giọt sương trên mí mắt, Vào hạ… Sự bùng nổ vào thời điểm đấy đã phần nào nâng cao thị hiếu thẩm mỹ âm nhạc của công chúng lúc ấy. Tiếp theo là phong trào nhạc Rock cùng với Bức Tường những tưởng như sẽ đưa đến một trào lưu mới cho nhạc Việt nhưng lại chết yểu sau khi tái xuất không lâu và nhường cho trào lưu “trưng trổ” nên ngôi. Sở dĩ gọi là trào lưu “trưng trổ” là vì chưa có tên gọi nào chính xác trong khi báo chí Việt Nam tạm gọi là dòng “dân gian đương đại”. Gọi là trưng trổ vì hầu hết trào lưu này sử dụng những bản hòa âm mang hơi hám world, new age, alternative… và cộng với những chất liệu tương đối “dân gian” để câu thính giả. Có thể nói đây là một trào lưu tốt, định hướng người nghe quan tâm nhiều hơn đến phần hòa âm và hiệu quả thể hiện. Khai phá cho trào lưu này là Nhật thực của Ngọc Đại với những bản hòa âm màu sắc của Đỗ Bảo cùng giọng hát tinh và quái của Hà Trần. Và khi trào lưu này được Lê Minh Sơn đẩy lên thì nó được gọi tên là “dân gian đương đại”. Tuy nhiên, nếu tách riêng giai điệu khỏi lời ca của bài hát gắn với tên tuổi Lê Minh Sơn - Bên bờ ao nhà mình và hòa âm theo lối Flamenco sở trường của Lê Minh Sơn thì sẽ thấy nó khá Tây, không thấy ngũ cung hay dân tộc như người ta tưởng. Cái dân tộc chỉ được liên tưởng từ hòa âm và ca từ rất “nông thôn” cùng những í a, í à khiến người nghe dễ lẫn và khó nhận ra là chúng không nhiều dân tộc tính như nhạc của Phó Đức Phương, Trần Tiến… Chờ đợi gì ở 2009? Những trào lưu đang nhen nhóm trong năm 2008, dù tạo được ấn tượng tốt nhưng chưa chưa thể phát triển mạnh có thể sẽ “có đất dụng võ” trong năm nay. Đầu tiên phải kể đến Girlicous, đây là một thuật ngữ nước ngoài để chỉ âm nhạc của những cô gái đa năng, ngoại hình xinh đẹp, vũ đạo tốt cùng crew (vũ đoàn) và gắn liền với hình ảnh thời trang nóng bỏng. Mẫu hình giải trí này đã được các ông bầu “mát tay” ở lãnh địa châu Âu áp dụng thành công cho những Pussycat Dolls, Danity Kane… Ở Việt Nam, cuối năm 2008, sự ra mắt bất ngờ của những Girlicous Việt cũng đầy ấn tượng và dường như trào lưu này đang lan tỏa mạnh khi những Hồ Ngọc Hà, Phương Vy, Trà My và gần đây nhất là Lưu Hương Giang, Thủy Tiên cũng vũ đoàn, thời trang và dòng âm nhạc nóng bỏng, mang âm hưởng thành thị của Dance/ R&B trên những sân khấu lớn. Ca sĩ/ âm nhạc Indie (độc lập) xuất hiện khá lâu nhưng trào lưu này được đẩy rộ lên cũng vào nửa cuối 2008 và dự kiến 2009 sẽ có những cuộc rượt đuổi ngoạn mục của những “nghệ sĩ” Indie. Ca sĩ độc lập luôn tự viết nhạc, tự hát, tự làm Producer cho sản phẩm của mình, hiện nay, dẫn đầu trào lưu này là Mai Khôi. Những sản phẩm của cô luôn chứng minh rằng, cô là ca sĩ Indie đúng nghĩa. Những sáng tác của cô luôn đầy đặn và dù không nổi đình, nổi đám nhưng cô vẫn có chỗ đứng nhất định. Trào lưu ca sĩ Indie sẽ tiếp tục ghi nhận những cái tên như Mỹ Tâm, Hồ Quỳnh Hương, Minh Thư, Thủy Tiên… nếu họ dám chịu đa năng theo đuổi mẫu hình mới này. Bên cạnh đó, có thể nhận thấy ngay rằng khi âm nhạc đang thiếu trào lưu mới và suy thoái thì người ta sẽ có xu hướng chấp nhận những ca khúc dễ nghe và tương đối chuẩn mực ít phá cách. Đó cũng là điều dễ hiểu khi người ta ngán với âm nhạc tưng bừng thì họ muốn nghe những thứ êm dịu. Những show diễn tổng hợp của các Diva như Mỹ Linh, Thanh Lam, Hồng Nhung, Trần Thu Hà nếu có, sẽ là những món thưởng thức dễ chịu bên cạnh những ồn ào mới mẻ lại chưa đủ ngấm. Sự xuất hiện các giải thưởng âm nhạc khiến dư luận “lùm xùm” về chuyện công bằng, minh bạch hơn là định hướng nên những Mai Vàng, Làn Sóng Xanh… không thể làm cho khán giả tìm nghe những gì họ tôn vinh. Thế nên dẫu có những hy vọng đáng mừng cho năm nay nhưng diện mạo nhạc Việt 2009 vẫn còn khá mờ mịt. Vĩnh Khang – Anh Dũng