Quê tôi: Loạn lễ và hội
- Kể từ ngày phát triển kinh tế thị trường đến giờ làng quê nảy sinh ra biết bao nhiêu lễ và hội. Cũ có, mới có, hay có, dở có nào là hội đồng ngũ; đồng niên, đồng hao, đồng học, rồi hội con gái làng Đông lấy chồng làng Hạ, con trai làng Đông lấy gái làng Hạ, lại còn hội những người có vợ đang lao động ở nước ngoài… Thật là loạn hội.
Đã lâu rồi tôi mới có dịp trở về thăm quê để dự đám cưới cô cháu họ. Sau hơn 20 năm trời xa cách, tôi như được sống lại những kỷ niệm êm đềm của tuổi ấu thơ. Những dải đồi trọc xưa kia chúng tôi vẫn chăn trâu cắt cỏ, hái sim thì nay được khoác lên mình tấm áo xanh của bạch đàn, vải thiều, nhãn… Những nếp nhà tranh được thay bằng những mái ngói; thấp thoáng đã có ngôi nhà hai tầng, mái bằng, sân thượng. Chú em tôi làm công tác ở UBND xã cho biết kể từ sau khoán 10, quê mình đã có nhiều tiến bộ trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội. Đảng bộ địa phương nhiều năm đạt danh hiệu trong sạch, vững mạnh. Song vấn đề nâng cao dân trí trong việc phát triển những lễ và hội ở địa phương vẫn còn nhiều bất cập. Đã qua rồi cái thời đám cưới ông chú tôi được tổ chức ở hội trường UBND xã với chén trà, điếu thuốc lá cuốn, hai câu đối treo trang trọng: “Gái yêu chồng đảm nhiệm việc chung. Trai yêu vợ sẵn sàng chiến đấu” mà đám cưới nào ở quê tôi hồi đó cũng thấy treo. Mấy hôm sau chú tôi khoác ba lô lên đường vào Nam chiến đấu và đã không trở về… Đám cưới cháu lần này, từ đầu làng đã thấy không khí ồn ào, huyên náo. Những tiếng gọi nhau í ới với những cái tên nghe ngồ ngộ của các vị tổng chỉ huy buổi lễ. Thôi thì cũng đủ mọi nghi lễ: dạm hỏi, cưới, nhạc sống, nhạc chín, quay video, chụp ảnh, trang điểm cô dâu… Địa phương quy định cấm hút thuốc lá thì tiệc mặn hôm cưới cũng hết trên 100 mâm cỗ cùng gần 60 lít “quốc lủi”, đấy là chưa kể vài chục mâm hôm trước dựng rạp, hôm sau còn lại mặt nữa. Vào tiệc mặn, dân làng đến dự, người mừng mười ngàn, kẻ hai mươi ngàn, còn người mừng được năm mươi nghìn có được là bao, song vẫn phải tổ chức chu đáo, trọng thể để “trả nợ miệng” và dân làng khỏi cười chê, ông anh tôi bảo vậy. Khi được biết lịch đón dâu của nhà trai vào 12 giờ trưa, tôi lại càng ngạc nhiên bởi nhà chú rể cách nhà cô dâu chưa đầy 1km. Xưa kia, ở quê tôi thường đón dâu vào buổi chiều tối. Chú em tôi giải thích, ở đây, các đám cưới bây giờ đều đón dâu vào ban ngày để tránh đám thanh niên gây gổ, đánh lộn. Thế mà có tránh được đâu, khi đưa cháu gái tôi ra khỏi ngõ vài chục mét để về nhà chồng đã gặp ngay một vụ đánh nhau giữa hai nhóm thanh niên xóm nọ làng kia. Mọi người phải can thiệp mãi mới dàn hòa được thì bộ cánh đi dự đám cưới của chúng đã nhem nhuốc bùn đất. Trong buổi mít tinh mừng đám cưới, đâu rồi những lời phát biểu trịnh trọng của ban tổ chức, những “trưởng trò, phó trống” điều khiển chương trình văn nghệ; những lời ca tiếng hát, điệu hò quen thuộc của đám cưới thôn quê trong tiềm thức tôi thời thơ ấu, thay vào đó là thứ nhạc tây xập xình và hỗn loạn đủ chủng loại. Giữa sân khấu - chỗ trang trọng nhất của buổi lễ, một đám thanh niên cởi trần, áo buộc ngang thắt lưng khuỳnh chân, khuỳnh tay giậm giật một điệu nhảy mà tôi có cảm giác như vũ điệu của một bộ lạc nào vậy. Buổi tối ngồi uống trà, ông anh tôi tâm sự: Chưa hết đâu chú ạ, kể từ ngày phát triển kinh tế thị trường đến giờ, làng quê nảy sinh ra biết bao nhiêu lễ và hội. Cũ có, mới có, hay có, dở có nào là hội đồng ngũ; đồng niên, đồng hao, đồng học, rồi hội con gái làng Đông lấy chồng làng Hạ, con trai làng Đông lấy gái làng Hạ, lại còn hội những người có vợ đang lao động ở nước ngoài… Thật là loạn hội. Có chuyện nực cười là thằng cháu con chú em tôi đang học tiểu học cũng tham gia vào hội đồng niên, tiền đóng gạo góp của cha mẹ nộp cho chúng đã đành rồi, mà đến khi nấu nướng liên hoan thì các bậc phụ huynh cũng phải nhúng tay vào vì chúng đâu đã biết nấu ăn. Ông anh tôi than phiền, từ ngày về nghỉ ở quê đã phải tham gia tới 7 - 8 hội, kinh tế gia đình ở thôn quê cũng chẳng sung túc gì mà cứ phải đóng gạo, đóng tiền và tổn phí quá nhiều thời gian cho hội hè, còn thời gian đâu mà lao động sản xuất nữa? “Phép vua thua lệ làng”, không tham gia đâu có được, họ sẽ cho là mình sợ tốn kém, không hòa mình với dân làng rồi sẽ bị xa lánh, bị cô lập. Rời làng, tôi trĩu nặng suy tư. Cái lũy tre làng quen thuộc vẫn oằn mình xuống bởi những lễ hội tràn lan. Giá như nó chỉ dừng lại ở mức độ nhất định và đúng với ý nghĩa văn hóa của nó thì tốt biết bao? Vấn đề này cần được sự quan tâm hơn nữa của các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương trong việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Hoàng Lân Chia sẻ của bạn!