10 kinh nghiệm Obama nên học từ Bush
Có nhiều điều mà Tổng thống mới đắc cử Mỹ Barack Obama có thể học từ người tiền nhiệm George W. Bush mặc dù trước khi ra đi, ông Bush phủ một đám mây đen lớn lên nhiệm kỳ của Obama: Hai cuộc chiến chưa kết thúc và một cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính khổng lồ. Đây là 10 bài học được đúc kết từ nhiệm kỳ của ông Bush.
1. Không thụ động Mùa thu năm 2002, ông Bush đã chứng kiến sự đối đầu đột ngột giữa cố vấn an ninh quốc gia Condoleezza Rice và Bộ trưởng Quốc phòng Donald H. Rumsfeld tại Nhà Trắng sau khi ông Rumsfeld trình bày vắn tắt trước Hội đồng An ninh quốc gia về kế hoạch chiến tranh Iraq. Bà Rice muốn giữ một bản sao về báo cáo mang tên Polo Step của Lầu Năm góc. Song, ông Rumsfeld đã từ chối, với tay qua bàn và giật lại tài liệu tuyệt mật này từ tay bà Rice, ngay trước mặt Tổng thống. “Bà không cần tài liệu này”, ông nói. “Tôi sẽ để hai người giải quyết việc này”, ông Bush nói, sau đó quay lưng và bước ra ngoài phòng họp. Sau đó, bà Rice phải cử một trợ lý sang Lầu Năm góc để lấy một bản sao của tài liệu nói trên từ Tham mưu trưởng liên quân. Lẽ ra ông Bush không nên chịu đựng trò chơi quyền lực của Rumsfeld. Thay vì một nhóm các quan chức đối kháng, ông Bush có một nhóm những người "đâm dao sau lưng" với những bất đồng dai dẳng, nguy hiểm về những nguyên tắc cơ bản trong chính sách đối ngoại. 2. Tranh luận công khai Trong suốt thời gian quan trọng này, Phó Tổng thống Cheney đã hối thúc Ngoại trưởng Colin Powell xem xét nghiêm túc khả năng Iraq có lẽ liên quan tới các vụ tấn công khủng bố 11/9/2001. Ông Powell coi đề xuất này là nực cười, cuối cùng kết luận rằng Saddam Hussein và Osama bin Laden không hợp tác với nhau và ông Cheny “ấm đầu”. Tuy nhiên, Cheney và Powell không tranh cãi về vấn đề này trước mặt Bush. Cheney thường đưa ra những lời khuyên riêng rẽ cho Tổng thống song hiếm khi được yêu cầu tranh luận với những quan chức khác để kiểm tra lập luận của ông. Sau khi Mỹ xâm lược Iraq, Cheny đã ăn tối cùng một số trợ lý và bè bạn. “Colin luôn cản trở những việc chúng ta đang cố gắng làm”, Cheney nói khi họ nâng cốc chúc mừng Bush và cười nhạo Powell. Kiểu nhạo báng này đã ngầm phá hoại sự thống nhất về mục tiêu của chính quyền Bush và cho thấy giọng điệu bẩn thỉu có thể xuất hiện khi sự tranh luận công khai bị bóp nghẹt bởi những mâu thuẫn dai dẳng và thù hằn cá nhân. 3. Nắm vững khái niệm cơ bản Tổng thống không nên quản lý những việc vụn vặt, song phải hiểu rằng không thể để người khác thay mình nắm những quan điểm cơ bản. Chẳng hạn, Tướng George Casey, Tư lệnh quân đội Mỹ ở Iraq từ năm 2004 tới 2007 đã kết luận rằng, Tổng thống Bush thiếu những hiểu biết cơ bản về cuộc chiến Iraq. Casey tin rằng Bush coi đó là một cuộc chiến bình thường, chứ không phải một chiến dịch chống nổi dậy để giành sự ủng hộ của người dân Iraq. Ông Bush liên tục yêu cầu những con số thống kê về số kẻ thù bị tiêu diệt. “Chúng ta không thể giết chóc để giành chiến thắng ở Iraq”, Tướng David Petraeu nói sau đó. 4. Nghe được những cảnh báo Vào ngày 18/6/2003, trước khi rắc rối thực sự phát triển ở Iraq, Tướng Jay Garner, quan chức đầu tiên phụ trách nỗ lực tái thiết Iraq, đã cảnh báo ông Rumsfeld rằng giải tán quân đội của Saddam và thanh trừng quá nhiều người trung thành với Đảng Baath cầm quyền trước đây là những sai lầm “bi kịch”. Tuy nhiên, trong một cuộc họp muộn hơn ngày hôm đó tại phòng Bầu dục với ông Bush, chẳng có cảnh báo nào như vậy được nói ra. Thay vào đó, ông Garner báo cáo với Bush rằng trong 70 cuộc gặp với người Iraq, họ luôn nói “Chúa phù hộ cho ông Bush”. Lẽ ra ông Bush nên hỏi ông Garner liệu ông ta có bất kỳ lo lắng nào không, và có lẽ ông Bush nên đưa ông Rumsfeld khỏi ra khỏi phòng họp và nói một câu gì đó đại loại như: “Này Jay, ông đã ở đó, tôi muốn biết tình hình thực tế ở đó. Đừng giấu giếm bất kỳ điều gì”. Thỉnh thoảng Bush cho rằng, ông biết quan điểm cá nhân của các trợ lý mà không cần hỏi từng người. Có lẽ ông đã đưa ra quyết định quan trọng nhất trong nhiệm kỳ tổng thống – Liệu có nên xâm lược Iraq hay không? – mà không trực tiếp hỏi Powell, Rumsfeld hay Giám đốc CIA George Tenet về những khuyến nghị của họ. Ông cũng không tham vấn cả cha đẻ là cựu Tổng thống George H. W. Bush, người đã tham chiến năm 1991 để đánh bật quân Iraq khỏi Kuwait. 5. Thúc đẩy văn hóa hoài nghi Tổng thống và các tướng lĩnh không phải sống trên sự hoài nghi. Tuy nhiên, họ nên học để yêu sự hoài nghi. “Bạn không nên là con vẹt trên vai của Bộ trưởng”, cố vấn an ninh quốc gia của Obama nói với bạn ông là Tướng Peter Pace, người lúc đó là Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân – một nhóm bị cho là đã bị Rumsfeld làm cho suy yếu. Nghi ngờ không phải là kẻ thù của chính sách tốt. Nó có thể giúp các lãnh đạo đánh giá những biện pháp thay thế, cân nhắc về những quyết định lớn và sau đó đưa ra những sửa đổi về đường lối nếu cần. 6. Nhận dữ liệu mâu thuẫn Trong giai đoạn từ 2004-2006, CIA báo cáo rằng Iraq đang trở nên bạo lực và ít ổn định hơn. Vào giữa năm 2006, Meghan O’Sullivan, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh quốc gia của Bush, đã có một nhận xét thẳng thừng về các điều kiện ở Baghdad: “Đó là địa ngục, thưa Tổng thống”. Tuy nhiên, Lầu Năm góc vẫn lạc quan và báo cáo rằng, chiến lược rút bớt lính Mỹ và trao quyền kiểm soát an ninh cho người Iraq sẽ kết thúc vào năm 2009 trong “sự tự chủ”. Bush chưa bao giờ khăng khăng rằng, phải làm rõ giữa “địa ngục” và “tự chủ”. 7. Chỉ mạnh khi nói thật Trong nhiều năm sau cuộc xâm lược Iraq, Bush luôn luôn đưa ra những đánh giá lạc quan trước công chúng. “Chúng ta đang giành chiến thắng”, ông Bush nhận xét trong một cuộc họp báo vào tháng 10/2006, trong khi mọi người biết rằng cuộc chiến đang xấu đi. Vào ngày 5/2/2005, khi được bổ nhiệm làm cố vấn an ninh quốc gia, Stephen J. Hadley đã đưa ra một đánh giá bí mật và riêng tư về những vấn đề trong nhiệm kỳ đầu của ông Bush. “Tôi cho chúng tôi điểm B trừ về việc phát triển chính sách và D trừ về thực hiện chính sách”, ông nói. Sau đó, Tổng thống Bush có nói rằng, ông biết chiến lược Iraq đang không phát huy tác dụng. Vậy làm sao nước Mỹ có thể đang giành thắng lợi với một chiến lược đang hấp hối? Sau vụ 11/9, ông Bush đã nói thẳng về một cuộc chiến chống khủng bố có thể kéo dài một thế hệ cũng như khả năng xảy ra các cuộc tấn công khủng bố khác trên đất Mỹ. Sự nói thẳng đó đã đánh dấu thời kỳ lãnh đạo tuyệt vời nhất và sự tín nhiệm cao nhất mà ông Bush có được. Các tổng thống chỉ mạnh khi họ nói thật. 8. Động cơ đúng nhưng chưa đủ “Tôi tin rằng chúng ta có nghĩa vụ giải phóng mọi người”, ông Bush nói vào cuối năm 2003 và ông thực sự muốn mang lại dân chủ cho Afghanistan và Iraq. Trong khi chuẩn bị bài diễn văn nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông Bush nói với nhà viết diễn văn chính của ông là Michael Gerson: “Tương lai của nước Mỹ và an ninh của người Mỹ phụ thuộc vào sự truyền bá tự do”. Sau đó, trong bài diễn văn dài 17 phút, ông Bush đã nói rằng, mục đích của ông trong chính sách đối ngoại là “chấm dứt sự chuyên chế trong thế của chúng ta”. Tuy nhiên, mục đích cao cả trên đã thường xuyên che mắt Bush và các cộng sự của ông, làm họ không thấy được những hậu quả của sự vội vàng thúc đẩy dân chủ này. Chẳng hạn, trong năm 2005, Bush và Nội các chiến tranh của ông đã dành đa phần thời gian thúc đẩy các cuộc bầu cử tự do tại Iraq. Các cuộc bầu cử này kết thúc với việc người Sunnis thiểu số bị cô lập và gieo mầm cho bạo lực bè phái đẫm máu năm 2006. 9. Có tư duy chiến lược Chỉ có Tổng thống và có lẽ là cố vấn an ninh quốc gia mới có thể thúc đẩy một cơ quan phản ứng nghĩ về mục tiêu chiến lược của chính quyền trong một, hai hoặc bốn năm tới. Sau đó, các kế hoạch chi tiết phải được vạch ra để đạt được các mục tiêu đó. Thường thì các tổng thống được đánh giá bởi thành công của các kế hoạch dài hạn chứ không phải thông qua việc quản lý các cuộc khủng hoảng hàng ngày. Chẳng hạn, trong cuộc chiến tranh Afghanistan và Iraq, chính quyền Bush quan tâm rất ít với việc gì sẽ xảy ra sau khi Taliban và Đảng Baath của Saddam sụp đổ. Một số quyết định chiến lược như giải tán quân đội, bãi bỏ Hội đồng chính phủ đã được đưa ra ở Iraq mà không có sự tham gia của Hội đồng an ninh quốc gia và Tổng thống. Obama sẽ trở thành một tổng thống thống tốt nếu theo tấm gương của một Tổng thống Dân chủ trẻ tuổi, người luôn đưa ra những kế hoạch dài hạn. Bill Clinton bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống vào năm 1993 sau khi hứa giảm thâm hụt ngân sách liên bang 50% trong vòng 4 năm. Kế hoạch ban đầu có vẻ lung lay và Clinton đã bị chỉ trích rất nhiều trong hơn 1 năm sau đó. Tuy nhiên, ông và nhóm của ông vẫn quyết tâm theo đuổi chiến lược cơ bản của họ là cắt giảm chi tiêu liên bang và tăng thuế - một nền tảng lớn cho sự thịnh vượng về kinh tế kỷ nguyên Clinton. Chính sự hoạch định chiến lược cổ điển, sự sẵn sàng trả giá trong ngắn hạn để đạt được các lợi ích lâu dài, phần nào làm nên thành công của Clinton. 10. Sẵn sàng minh bạch Một số phiên bản của những việc xảy ra trong Nhà Trắng sẽ luôn lọt tới tai công chúng và tất cả mọi người sẽ hạnh phúc hơn nếu phiên bản đó càng chính xác càng tốt. Minh Sơn (Theo Washington Post)