Tìm hướng đi mới cho hàng hóa Việt Nam
- Năm 2009 nhiều khó khăn được dự báo sẽ còn nặng nề hơn đối với nền kinh tế Việt Nam khi suy thoái kinh tế thế giới tiếp tục kéo dài. Những khó khăn đó, đòi hỏi cả khu vực sản xuất cũng như lưu thông phải có sự điều chỉnh để vượt lên. Tìm hướng đi mới cho hàng hóa Việt Nam là câu chuyện quan trọng nhất để hóa giải những thách thức cho nền kinh tế.
Những tháng đầu năm cả nước phải tập trung để kiềm chế lạm phát nhưng những tháng cuối năm lại phải chuyển sang đối phó với vấn đề suy giảm tăng trưởng. Đó là hiện tượng chưa từng xảy ra. Sáu tháng đầu năm 2008, giá xuất nhập khẩu bình quân của dầu thô tăng 69,52%, gạo tăng 85%, cà phê tăng 40,18%, than đá tăng 68%, phân bón tăng 96%, phôi thép tăng 52%... so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, trong nước những diễn biến thiên tai, dịch bệnh phức tạp đã ảnh hưởng xấu đến sản xuất và xuất khẩu. Sự biến động trên thị trường tài chính, tiền tệ trong nước như việc tăng lãi suất huy động và cho vay của các ngân hàng thương mại đã đẩy chi phí sản xuất của doanh nghiệp (DN) tăng cao, tỷ giá VND/USD biến động khá phức tạp... cũng gây khó khăn cho nhiều DN nhập khẩu hàng hóa và đẩy giá hàng nhập khẩu tăng mạnh, ảnh hưởng đến giá trong nước. Bên cạnh đó, do yếu tố tâm lý và thông tin không đầy đủ đã dẫn tới cơn sốt gạo, xi măng... với giá cả tăng gấp 2-3 lần thông thường. Tuy nhiên, 3 tháng cuối năm, chỉ số tăng giá tiêu dùng (CPI) đã giảm dần do thị trường hàng hóa thế giới giảm giá sâu, giá xăng dầu trong nước được liên tục điều chỉnh giảm, nguồn cung nhiều loại hàng hóa như sắt thép, phân bón, lương thực... khá dồi dào trong khi tiêu thụ chậm. Đặc biệt, 3 tháng cuối năm, giá nhiều loại hàng hóa thiết yếu trên thị trường liên tục giảm. Hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều DN lại gặp khó khăn do sản xuất đình trệ, tồn kho nhiều loại hàng hóa... Khó khăn này cũng được cho là sẽ kéo dài và trở thành thách thức chính trong năm 2009. Theo ông Bùi Xuân Khu, Thứ trưởng Bộ Công Thương, trong năm 2008, xuất khẩu đã đạt thành tích với kim ngạch đạt 63 tỷ USD, tăng 29% so với năm trước. Đây là năm có kim ngạch xuất khẩu cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Nhập siêu được tích cực kiềm chế nên chỉ còn ở mức 17 tỷ USD, tăng 37%. Thị trường trong nước tăng 31% tổng mức luân chuyển hàng hóa. Năng lực sản xuất của nền kinh tế được tăng cường khi các dự án trọng điểm như Nhiệt điện Cà mau 1 - 2, Thủy điện Tuyên Quang, A Vương, Nhiệt điện Nhơn Trạch 1 đều đưa vào vận hành đúng tiến độ...Đây chính là nguồn lực mới để chuẩn bị cho nền kinh tế có thêm đà phát triển. Thưa ông, năm 2009, đâu sẽ là khâu cốt yếu mà ngành Công Thương sẽ tập trung để giải quyết nhằm vượt qua được những khó khăn do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu? - Trong nhiệm vụ 2009, ngành Công Thương đã triển khai chương trình hành động để thực hiện 5 nhóm gải pháp chống suy giảm kinh tế của Chính phủ. Tuy năm 2009, tình hình sẽ còn khó khăn hơn năm 2008 nhưng chúng tôi vẫn nhận kế hoạch cao hơn 2008. Mục tiêu đề ra là xuất khẩu tăng 13%. Bên cạnh đó, vẫn phải đảm bảo cung cầu thị trường trong nước, tiếp tục hội nhập kinh tế quốc tế. Nhiệm vụ chính mà Chính phủ đã đề ra cho 2009 là tiếp tục vượt qua khó khăn thách thức trong sản xuất, xuất khẩu, kích cầu tiêu dùng và đầu tư. Chính vì thế, Bộ Công Thương cùng với các DN đã có nhiều kiến nghị để Chính phủ và các bộ, ngành cùng nhau tháo gỡ cho năm 2009, nhất là các cơ chế chính sách về tài chính, tiền tệ, thuế, xúc tiến thương mai. đẩy mạnh đầu tư, tiết giảm chi phí trong sản xuất... Bộ Công Thương được giao xây dựng đề án đẩy mạnh xuất khẩu. Đây là vấn đề rất quan trọng, chỉ có đẩy mạnh xuất khẩu, khai thác tốt thi trường trong nước mới tạo điều kiện để gia tăng sản xuất, nâng cao thu nhập. Nhiều cảnh báo, xuất khẩu 2009 có khả năng chỉ đạt 5%, cá nhân ông có nghĩ ngay cả mục tiêu tăng kim ngạch xuất khẩu 13% mà Bộ Công Thương đặt ra cũng rất khó trở thành hiện thực? Thực tế, khi chúng ta xây dựng phương án tăng xuất khẩu 13% nhiều chuyên gia đã cảnh báo đây sẽ là một thách thức rất lớn nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới suy giảm. Tất nhiên, mức tăng kim ngạch xuất khẩu như vậy có phần quan trọng là do chúng ta xây dựng phương án giá dầu thô bình quân năm 2009 là 70 USD/thùng... Nhưng hiện nay, giá dầu giảm, xuất khẩu dầu thô có thể tụt hàng tỷ USD, giá lương thực cũng sụt giảm không ít. Còn lại là trông chờ vào công nghiệp chế biến. Nhưng mặt hàng xuất khẩu quan trọng như dệt may, chúng ta hướng chủ yếu đến thị trường Mỹ, nhưng nền kinh tế Mỹ đang khó khăn như thế thì phải tính lại và khai thác những thị trường mới, với những mặt hàng mới. Bên cạnh đó, chúng ta cũng hy vọng những tập đoàn lớn đang đầu tư vào Việt Nam như Canon, Intel, Foxcom sẽ đưa các nhà máy đi vào sản xuất, đẩy mạnh xuất khẩu hàng công nghệ cao. Điều này sẽ góp phần đỡ cho phần sụt giảm xuất khẩu. Với tác động khủng hoảng, hàng hóa Việt Nam phải cạnh tranh khốc liệt hơn với hàng hóa cùng chủng loại của các nước khác trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu tại các thị trường chủ lực (Hoa Kỳ, EU) có xu hướng giảm. Thuận lợi về giá nhìn chung sẽ không còn, giá hàng hóa tiếp tục đứng ở mức thấp do nhu cầu nhập khẩu và khả năng tiêu thụ tại các thị trường giảm. Nhiều hàng rào phi thuế và các biện pháp bảo hộ được các nước dựng lên sẽ ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam như thủy sản, sản phẩm gỗ...; các mặt hàng công nghiệp chế biến như dệt may, giầy dép... Trong khi đó, sản lượng một số mặt hàng nông sản, khoáng sản đã đến ngưỡng, khó có khả năng tăng trưởng cao, đặc biệt lượng dầu thô xuất khẩu sẽ giảm khoảng 3,3-4 triệu tấn do làm nguyên liệu cho nhà máy lọc dầu Dung Quất. Vì thế, để để đạt mục tiêu tăng trưởng 13% kim ngạch xuất khẩu, cần phải tìm ra những yếu tố mới như mặt hàng, thị trường xuất khẩu mới, đẩy nhanh các dự án đầu tư sản xuất hàng xuất khẩu mới đi vào hoạt động... Hiện nay, Bộ Công Thương cũng đang xây dựng các cơ chế để tháo gỡ trình Chính phủ, thậm chí có những cơ chế phải trình Quốc hội như giảm thuế... để hỗ trợ sản xuất và xuất khẩu. Mở thị trường mới là một hướng đi quan trọng, vây đâu là những địa chỉ hướng tới của của hàng hóa Việt Nam trong thời gian tới, thưa ông? Chúng ta chủ trương tăng cường mở rộng thị trường xuất khẩu sang các khu vực ít bị tác động của khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế như Bắc Phi, Trung Đông, Mỹ La Tinh..., theo hướng xúc tiến theo từng ngành hàng, từng hợp đồng xuất khẩu lớn. Tăng cường tiếp xúc cấp cao để mở rộng thị trường, quan hệ buôn bán, vận động theo các kênh chính thức và không chính thức để ứng phó với chính sách bảo hộ mậu dịch, dỡ bỏ các rào cản thuế và phi thuế để tăng kim ngạch xuất khẩu. Kêu gọi và thu hút các tập đoàn lớn nước ngoài đầu tư sản xuất hàng xuất khẩu tại Việt Nam. Các thị trường chủ lực của ta trong năm 2009 vẫn là thị trường châu Á (Nhật Bản, ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông), châu Âu (chủ yếu là EU), Bắc Mỹ (Hoa kỳ, Canada) và châu Đại Dương (Australia). Tiếp tục khai thác và thâm nhập một số thị trường truyền thống như Nga, Đông Âu hoặc thị trường mới như Trung Đông, Mỹ La tinh, châu Phi. Thị trường châu Phi được dự báo kinh tế sẽ có thuận lợi và không có đột biến trong chính sách thương mại, đòi hỏi ở thị trường này không quá khắt khe, vì vậy đây là thị trường rất tiềm năng cho Việt Nam. Vì thế, mục tiêu đặt ra năm 2009 là sẽ phấn đấu xuất khẩu đạt 2,3 tỷ USD, tăng 89% so với năm 2008 riêng tại châu Phi. Thị trường trong nước 2008 đã có nhiều biến động mạnh và bất ngờ. Ông có dự báo gì cho diễn biến thi trường trong nước trong năm 2009? - Tôi nghĩ 2009 biến động sẽ ít hơn, vì sức mua giảm, đột biến về giá sẽ ít xảy ra. Tuy nhiên, cơ quan quản lý vẫn phải tập trung theo dõi, kiểm soát các diễn biến của thị trường hàng hóa để chủ động giải quyết các mâu thuẫn và tình huống phát sinh nhằm bảo đảm đủ nguồn cung ứng những mặt hàng trọng yếu với giá cả ổn định, cương quyết không để xảy ra tình trạng đứt nguồn, sốt giá; xử lý một cách kịp thời, nghiêm minh mọi hành vi đầu cơ, găm hàng, nâng giá bất hợp pháp, buôn lậu và gian lận thương mại làm rối loạn thị trường, tác động xấu tới sản xuất và đời sống. Bên cạnh đó, sẽ kiểm soát độc quyền, cạnh tranh, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, chống độc quyền nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp Bộ Công Thương sẽ xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ "Đề án phát triển hệ thống phân phối các mặt hàng thiết yếu", trong đó tập trung vào các mặt hàng lương thực, xăng dầu, phân bón, sắt thép, xi măng và thuốc chữa bệnh để hoạt động sản xuất kinh doanh của các mặt hàng này bảo đảm được sự quản lý của Nhà nước nhằm ổn định thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Xin cảm ơn ông! Phước Hà thực hiện