Lầm lũi những thân già Tết 'không quê'
-Tại xóm chài bãi giữa sông Hồng, cụ Trần Thị Thanh, 68 tuổi, ngồi bó gối bên trong chiếc lều phao, mắt dõi xa theo hướng cầu Long Biên (Hà Nội), nơi dòng người tấp nập qua lại. Đây đã là Tết thứ 20, cụ Thanh không về quê Duy Tiên, Hà Nam vui Tết.
Trong những xóm ngụ cư giữa lòng Hà thành, vẫn còn có hàng trăm phận người khốn khó, khi năm hết Tết đến, có quê nhưng khi cuộc sống lâm vào cảnh khốn khó, không về được. Khi Tết kề sát từng ngày, thời gian cũng như chậm lại để mọi người nghĩ về gia đình, quê quán thì cái nghèo và sự khốn khó lại hiện ra trước mắt họ… Cả đời lang bạt, Tết… không quê Đến xóm chài bãi giữa sông Hồng, khi chúng tôi hỏi về quê quán của mỗi người, ai cũng có quê quán, những kí ức ngày xưa hiện về rõ mồn một trong những câu chuyện vì miếng cơm manh áo rời làng. Cả xóm bãi giữa có hơn chục cụ đã trên 60 tuổi nhưng đã nhiều năm nay các cụ đều chưa một lần về quê ăn Tết. Cuộc đời cụ Thanh là chuỗi ngày lang bạt, năm 20 tuổi bà rời quê Duy Tiên, Hà Nam theo chồng rời quê nghèo, rồi lang bạt từ Bắc vào Nam, làm đủ mọi thứ nghề từ buôn hàng gánh, cuốc mướn cà phê, nhặt rác. Khi chồng chết, cùng đứa con lang bạt khắp các “xóm nhảy dù” ở Hà Nội. Hơn 10 năm trước, bà lần đầu tiên bước chân xuống bãi giữa sông Hồng không một đồng trong túi. Khi đó, bà chỉ nghĩ tìm được chỗ ngủ tạm qua đêm, không ngờ nó cũng gắn bó với bà đến tận bây giờ. 20 năm xa quê, bà Thanh chưa một lần quay lại quê cũ đón Tết, nhưng khi trò chuyện với chúng tôi, những ký ức về Tết quê vẫn hiện lên rõ trong tâm trí bà: Những lời chúc tụng, những cặp bánh chưng tự tay bà làm, hay những lễ hội đình làng bà tham gia ở vùng đất Duy Tiên, Hà Nam… của hơn 20 năm trước. Gần hết những người có tuổi sống ở bãi giữa sông Hồng này, vì cuộc sống khó khăn nên khi tuổi già hắt bóng thì phụ thuộc hoàn toàn vào hàng xóm láng giềng giúp đỡ. Trong những ngày Tết đến cận kề, khi chúng tôi đến thăm xóm bãi giữa sông Hồng thì cũng là lúc bà con trong xóm nghèo đang vận động người nhiều 10 nghìn người ít 5 nghìn giúp đỡ ông Trọng mắc bệnh phổi vừa ra viện. Ông Trọng năm nay 60 tuổi, quê gốc ở Đồng Hỷ, Thái Nguyên, nhưng cũng đã hơn 10 năm nay ông chưa một lần về quê đón Tết. Năm nay ông Trọng tính toán tích cóp về thăm lại quê đón Tết một lần, nhưng rồi cái nghèo, cái khó và những cơn đau cứ hành hạ khiến ông Trọng không về lại được. Giọng yếu ớt, ông Trọng bảo: “Tôi đã vào cái tuổi gần đất xa trời rồi, muốn về thăm lại quê gốc một lần mà không biết có còn về được nữa không. Lúc khỏe thì không có tiền về, còn bây giờ tích cóp mãi được ít tiền thì lại ốm đau hành hạ…”. Trong những người xa quê lâu năm chưa về lại quê ăn Tết, cụ Nguyễn Thị Hạnh, 71 tuổi, quê gốc ở Mỹ Đức, Hà Nội là người có thâm niên xa quê lâu nhất. Hơn 30 năm trước cụ Hạnh lấy chồng ở Gia Lâm (Hà Nội), nhưng sau khi sinh được hai người con thì chồng cụ qua đời. Sau khi chồng chết, ông chú chồng đòi lấy lại đất nên lúc đó cụ Hạnh phải dìu dắt hai con nhỏ sống lưu lạc khắp nơi, rồi cuối cùng chạy về bến giữa sông Hồng đã 10 năm nay. Những ngày tết đã sắp đến, Cụ Hạnh bảo: “Dù xa quê nhưng tôi vẫn nhớ những ngày Tết ở quê rõ mồn một. Nhiều lần tôi tính định về thăm lại quê một lần, nhưng rồi vì không có tiền nên tôi lại không về nữa”. Bãi giữa sông Hồng hình thành cũng đã hơn chục năm, nhưng năm nào cũng vậy, cứ vào dịp Tết các cụ lại cố động viên nhau: “Thôi thì sống ở đâu, quê ở đó, xem như xóm bãi giữa sông Hồng này là quê hương thứ hai của mình”, cụ Huyền cho biết. Quê nhà gần mà xa Căn nhà xiêu vẹo đằng sau chùa Hà (phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy) ngay cạnh nghĩa địa của phường, có 7 người sống trong diện tích chỉ gần 20m2. Căn hộ của vợ chồng Bà Thuận, ông Việt vào mỗi chiều nổi bật cả xóm bởi mùi khói nồng bốc lên từ bếp lửa ngay trước nhà. Quê ông bà cùng ở Lạc Đạo, Hưng Yên, cách Hà Nội chưa đầy 50km, nhưng 7 năm rồi ông bà chưa một lần ghé về vui Tết. Bà Thuận bảo, đã nhiều năm cả hai vợ chống cũng muốn về quê chơi Tết một lần nhưng cái nghèo, cái khó khiến ông bà không về được. Ngay trong những ngày Tết thì cả gia đình cũng phải tranh thủ ra đường kiếm thêm tiền. Ông Việt năm ngoái làm bơm vá xe ở vỉa hè Cầu Giấy cũng kiếm được mỗi ngày gần 200 nghìn đồng, còn bà Thuận đi bán xôi dạo cho những người phải ở lại công sở trực trong mấy ngày Tết cũng kiếm được mỗi ngày hơn 100 nghìn. Gia đình ông bà có tất cả 6 người con thì ba cô con gái đã vào Nam làm công nhân. Mới đây ông Thuận nhận được tin các con báo, Tết nay không có tiền về. Chỉ cách gia đình chị Thìn một tấm rèm bằng tre nứa, bà Kim Thị Huệ (55 tuổi), người mù cả hai mắt trong những ngày giáp Tết cũng đang loay hoay chưa biết ra sao. Trong túp lều xơ xác bên trong chẳng có gì ngoài cái giường cũ người ta vứt đi được bà mượn người nhặt vào, bà Huệ ngồi kể về cuộc đời lang bạt kiếm sống suốt hơn 30 năm nơi đất Hà Thành. Bà Huệ quê gốc ở Liên Hòa, Lập Thạch (Vĩnh Phúc), mẹ bà mất từ năm bà mới lên 2, sống với bố đến năm 20 tuổi thì bố qua đời, đấy cũng là lúc bà Hòa phải bỏ quê đi tha hương kiếm sống. Từ đó đến nay, đã hơn 30 năm bà phải sống lầm lũi hết các con phố, ngõ ngách ở Hà Nội, bà bảo, gần như không có con phố nào bà chưa đặt chân đến. Nghĩ lại hơn 30 cái Tết ở Hà Nội, bà Hòa từng phải sống lầm lũi ở chân cầu Long Biên rồi vật vờ ở khu chợ Đồng Xuân bán nước, bán bánh mỳ. Ngày đó, biết bà không nhìn thấy gì, có người thương tình nhập bánh cho bà bán rồi bà mở quán nước bán thêm cũng đủ sống qua ngày. Nhưng rồi khi quy hoạch lại chợ Đồng Xuân thì cũng đồng nghĩa quán của bà phải dẹp để xây chợ. Bà lại sống lang thang không nhà... Năm 1997 bà Hòa về sống ở khu đất nghĩa địa Dịch Vọng (Cầu Giấy), rồi được nhận vào Hội người mù của quận làm tăm cho đến bây giờ. Cuộc sống ở hội người mù khiến cho bà bớt vất vả hơn, nhưng nó cũng chẳng giúp được bà nhiều, nhất là khi càng ngày tuổi già sức yếu. Khi chúng tôi hỏi về Tết, bà Hòa lặng im một lúc rồi bào bảo, đã suốt hơn 30 năm nay rồi bà không mong có Tết, vì cứ mỗi lần Tết đến cuộc sống của bà lại bị đảo lộn. Những ngày thường, ngoài làm tăm bà còn đi bán vé số kiếm thêm được từ 20 đến 30 nghìn đồng, còn những ngày Tết người ở Hà Nội vắng nên bà không bán được. Trong đợt tết Dương lịch vừa rồi, bà Hòa định về thăm quê để thắp hương cho cha mẹ, nhưng rồi vì không có tiền nên bà lại đành… khất đến năm sau. “Đã lâu rồi không về quê cũng thấy nhớ, nhưng tôi mù và cũng không có tiền nên thôi đành để năm sau”, bà Hòa thành thật. Tết đến là dịp mọi người được vui chơi, gia đình xum họp, nhưng ở đâu đó vẫn còn biết bao người vẫn phải chấp nhận sồng lang bạt xa quê hàng chục năm trời chỉ vì miếng cơm manh áo… Bài và ảnh: Vũ Điệp