Хоолны ширээ рүүгээ хамтдаа өнгийцгөөе 
<div class="article-body no-wide-image">
          <p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/0cd6e51fbaee519924dda86d5ff784ab.png"></p><p></p><p dir="ltr">"Идсэн бүхэн тань эм, уусан бүхэн тань рашаан болог ээ" хэмээн монголчууд өнө эртнээс ерөөсөөр ирсэн уламжлалтай ард түмэн. Бид эрүүл хооллох нь урт удаан наслахын эх үндэс хэмээн залхтлаа сонссон ч чухамдаа ямар хүнс хэрэглэвэл өвчин эмгэгээс өөрсдийгөө сэргийлж чадах тухай ул суурьтай мэдлэгээр хомсхон байх нь бий.</p><p dir="ltr">Харамсалтай нь, монголчуудын таван хүн тутмын нэг нь аюулгүй, тэжээллэг, хоол хүнсийг хангалттай хэмжээгээр хүртэж эрүүл, идэвхтэй амьдрахад шаардлагатай шим тэжээлийн хэрэгцээгээ хангаж <a href="https://www.presscenter.mn/Niigem/ediin-zasag/khunsnii-batalgaat-baidal">чадахгүй байна.</a> Цөөн төрлийн хүнс голчилсон, тэнцвэргүй хооллолтын хэв маяг маань биднийг урт хугацаандаа халдварт бус өвчнүүд, зүрх судасны болон хавдраар өвчлөх эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аюултайг мартаж боломгүй.</p><p dir="ltr">Тэгвэл <a href="https://www.khanbank.com/mn/">ХААН Банктай</a> хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын шинэ дугаартаа бид тэнцвэртэй хооллолтын тухай болон хоол тэжээлийг хангах хамгийн наад захын хэрэгцээ болох цэвэр усны ач холбогдлын тухай тайлбарлалаа.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/97c0c847f76693d653781ef25d0ea6a9.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>яагаад монголчуудын жимс жимсгэнэ, хүнсний ногооны хэрэглээ 1988 оны түвшнээс багасах болов?</div></h3><p></p><p dir="ltr">Манай улсын хувьд хүнсний ногооны тариалан харьцангуй шинэ салбар гэхэд хилсдэхгүй. Түүх болон соёлын талаас нүүдэлчин ард түмний үндсэн хоолны цэсэнд мах, сүү, гурил болон байгалийн ургамал, жимсний гаралтай бүтээгдэхүүнүүд ордог байлаа. Харин 1950-аад оноос сангийн аж ахуйнууд түшиглэн ногооны аж ахуйнууд үүсэж, улмаар хүнсний ногооны хэрэглээ <a href="https://www.adb.org/sites/default/files/publication/674011/vegetable-production-value-chains-mongolia-mn.pdf">нэмэгдсэн билээ.</a> Төд удалгүй төмс, сонгино, лууван, байцаа гэх мэт түгээмэл тариалдаг хүнсний ногоонууд бидний байнгын хүнс болох нь тэр. </p><p dir="ltr">Социализмын үеийн нийлүүлэлт, хуваарилалтын төвлөрсөн тогтолцоо нь борлуулалт, материал, техник хангамжийг нь хариуцдаг байсан боловч зах зээлийн нийгэмд шилжих явцад тэдгээр аж ахуйнууд татан буугдаж, тариалан эрхэлдэг сангийн аж ахуйнууд <a href="https://www.adb.org/sites/default/files/publication/674011/vegetable-production-value-chains-mongolia-mn.pdf">дампуурсан түүхтэй. </a>1990 оноос хойш Монгол Улс хүнсний ногооны тариалан, үйлдвэрлэлийг бодлогын түвшинд дэмжих хэд хэдэн үндэсний хөтөлбөрийг цаасан дээр баталсан авч бодит хөрсөн дээр монголчуудын жимс жимсгэнэ, хүнсний ногооны хэрэглээ 30 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад багассан юм.</p><p dir="ltr">Эрүүл мэндийн яамнаас монгол хүн өдөртөө 120 грамм төмс, 260 грамм хүнсний ногоо хэрэглэх шаардлагатай хэмээн <a href="https://ikon.mn/n/2d13">заасан байдаг.</a> Харамсалтай нь, бодит амьдрал дээр хот суурин газрын хүмүүс өдөрт ойролцоогоор 86 грамм төмс, 82 грамм хүнсний ногоо хэрэглэж байгаа бол хөдөө орон нутагт аж төрдөг хүмүүс 84 грамм төмс, 52 грамм хүнсний ногоо өдөрт идэж байгаа гэх судалгааны дүн бий.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/7276d47a1c75ff59af8e33b225a6c1e4.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>хоол тэжээлийн дутагдлын улмаас ямар өвчлөл тархах вэ?</div></h3><p></p><p dir="ltr">Бүх өвчин гэдэснээс эхлэлтэй хэмээн нэгэн цагт Гиппократ хэлсэн байдаг. Тиймдээ ч бид бие болон сэтгэлзүйн хувьд эрүүл байхад шаардлагатай бүхий л шимт бодисоо хангалттай хэмжээнд авахын тулд ходоод руугаа орж буй олон төрлийн хүнсийг зохистой хэмжээнд хэрэглэх нь нэн чухал.</p><p dir="ltr">Гэвч “Монгол улсын насанд хүрэгчдийн дунд шим тэжээлийн зарим бодисын дутагдал болон жингийн илүүдлийн талаарх судалгаа”-ны дүнгээс харахад монголчуудын малын мах ба боловсруулсан гурилан бүтээгдэхүүний хэрэглээ хэт өндөр бөгөөд эсрэгээрээ аминдэм, эрдэс бодис, ханаагүй тосны хүчил, нийлмэл бүтэц бүхий нүүрс ус, эслэгийн үндсэн эх үүсвэр болох жимс, булцуут бус ногоо, бүхэл үр тариа, самар, үр, загас, тахиа шувууны мах болон өндөгний хэрэглээ хангалтгүй байгаа нь <a href="https://ikon.mn/n/2d13">сэтгэл түгшээж байна.</a></p><p dir="ltr">Ялангуяа малын махны илүүдэл хэрэглээ нь аажимдаа зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин, зарим төрлийн хорт хавдрын өвчлөлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аюултайг Харвардын их сургуулийн судлаачдын зүгээс бидэнд<a href="http://itoim.mn/article/qsMna/23950"> анхааруулжээ.</a></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/eb1090c643c3ce07d4ffdff1cc2e7add.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ </span><br></div></h3><p></p><p dir="ltr"><b><i>БИДНИЙ ХООЛЛОХ ХЭВ МАЯГ ТАРГАЛАЛТАНД ХЭРХЭН НӨЛӨӨЛЖ БАЙНА ВЭ?</i></b></p><p dir="ltr">Дээрх судалгаанд хамрагдсан монгол эрчүүдийн 61 хувь, эмэгтэйчүүдийн 51 хувь нь илүүдэл жинтэй эсвэл таргалалттай хэмээн дурдсаныг <a href="http://itoim.mn/article/qsMna/23950">мөн онцолъё. </a></p><p dir="ltr">Судалгааны багийнхан хот болон хөдөөгийн хооллолтын хэв маягийг тодорхойлоход хотын хүн амын биеийн жингийн илүүдэлд хооллолтын хэв маяг нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ. Хүн эрүүл амьдрахад зайлшгүй хэрэгтэй хоол тэжээлээс авах шаардлагатай уураг, өөх тос, нүүрс ус, аминдэм, эрдэс бодис, бичил шим тэжээлийн зохистой харьцаа хот хөдөөгийн аль алинд нь ихээр алдагдсан байгаа нь яахын аргагүй сэтгэл түгшээсэн баримт. Ялангуяа хотын оршин суугчдын хоол хүнс, шим тэжээлийн зохистой харьцаа ихээр алдагджээ. </p><p dir="ltr">Товчхондоо, нас, хүйс, бүсчлэлээс үл хамааран бид хотын хооллолтын хэв маягийг дагах нь биеийн жингийн индекс өндөр байгаатай шууд <a href="http://itoim.mn/article/qsMna/23950">хамааралтай байгаа юм.</a> Хэдийгээр хөдөөгийн хооллолтын хэв маяг нас ахих тусам ажиглагдаж байгаа боловч, яваандаа үндэстэн даяар таргалалт, жингийн илүүдэлтэй хотын хооллолтын хэв маягт шилжилт үргэлжилнэ гэсэн үг. </p><p dir="ltr">Хоол болон шим тэжээлийн зохистой харилцаа алдагдсанаас үүсэх халдварт бус өвчлөлийн эрсдэлийг бууруулахын тулд бид хүн амын хөдөлгөөний идэвхийг нэмэгдүүлж, хүнсний нэр төрлийг олшруулан, эрүүл зөв сонголт хийх шаардлагатай.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/201f9b2a5119d51829dd587998e9c857.jpg"></p><p></p><p dir="ltr"><b><i><br></i></b></p><p dir="ltr"><b><i>ХООЛ ТЭЖЭЭЛИЙГ ХАНГАХ ХАМГИЙН НААД ЗАХЫН ХЭРЭГЦЭЭ БОЛОХ ЦЭВЭР УСНЫ ТАЛААР?</i></b></p><p>Монгол Улсын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд 2030 он гэхэд баталгаат ундны усаар хангагдсан хүн амын эзлэх хувийг 90 хувьд хүргэх <a href="https://sdg.1212.mn/Home/Detail?id=6">зорилт бий. </a>Гэвч одоогийн байдлаар хотын хүн амын 13 орчим хувь, хөдөөгийн хүн амын 56 хувь нь ундны цэвэр усаар хангагдах боломжгүй нөхцөлд <a href="https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/704211/mongolia-country-water-security-assessment-mn.pdf">амьдарч байна. </a> Ундны усны хангамж хангалтгүй байгаа нь хүн амын эрүүл мэндэд шууд сөргөөр нөлөөлөх нь хэн бүхэнд ойлгомжтой биз ээ. <br></p><p dir="ltr">Зөвхөн монгол гэлтгүй дэлхий даяар бактери, вирус, шимэгч хорхой, хорт химийн бодисоор бохирдсон хоол хүнс хэрэглэсний улмаас жил бүр 600 сая гаруй хүн өвдөж, 420 мянган хүн нас бардаг гэж ДЭМБ-ын тооцоогоор<a href="https://www.who.int/mongolia/mn/home/06-06-2020-food-safety-everyone-s-business"> гарсан байдаг.</a> Тийм ч учраас бид стандартын шаардлага хангасан ундны ус хэрэглэх, хаягдал бохир усыг дахин цэвэршүүлэх нь өөрсдийн эрүүл мэндийн төлөө хийж буй үнэт хөрөнгө оруулалт гэдгийг санууштай. Наад зах нь айл өрх, албан байгууллагууд ундны ус зөөх, хадгалахдаа зориулалтын бус савыг ашиглах нь түгээмэл. Энэ нь усны чанар, хүний эрүүл мэндэд олон сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Тиймээс ган, хөнгөн цагаан, төмөр, зэс, шил, шаазан, шавар сав суулга хэрэглэхийг хувийн зүгээс зөвлөж байна.</p><p><br></p>
<p></p><p dir="ltr"><b><i>УНДНЫ УСНЫ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ БОЛОН НҮХЭН ЖОРЛОНГИЙН ХАМААРЛЫН ТУХАЙД?</i></b></p><p dir="ltr">Манай улс байгаль цаг агаарын эрс тэс нөхцөл, усан хангамж, бохир ус зайлуулах шугам сүлжээ, дэд бүтцийн боломжгүйн улмаас гэр хорооллын иргэдийн 94.8 хувь нь нүхэн жорлон <a href="https://www.unicef.org/mongolia/media/896/file/Intl_Expert_Consultation_Sanitation_in_Cold_climate.pdf">ашиглаж байна.</a> Улаанбаатар хотын хэмжээнд байгаа 310 мянган модон жорлон, 130 мянган угаадасны нүх нь хөрс гэр хорооллын хөрсний бохирдлын 88 хувийг <a href="https://www.unicef.org/mongolia/media/896/file/Intl_Expert_Consultation_Sanitation_in_Cold_climate.pdf">үүсгэсээр. </a></p><p dir="ltr">Хамгийн аюултай нь, гэр хорооллын гүний усанд нитратын бохирдол их байгаа нь нүхэн жорлонтой холбоотой. Нүхэн жорлонгоос үүдэлтэй хөрсний бохирдол нь аажимдаа “нитрат” гэх бодисыг <a href="https://ikon.mn/opinion/1uid">үүсгэдэг. </a>Тухайлбал, Дэнжийн мянгад байрлах гүний худгийн уснаас нитрат ундны усны зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 20 дахин их буюу 1,000 мг/л илэрсэн байна. </p><p dir="ltr">Тиймээс бид ундны цэвэр усаа хамгаалан үлдэхийн тулд ойрын хугацаанд нэн дариу жорлонгоо өөрчлөх, хөрс рүү шууд ялгадсаа шингээхгүй байх, угаадсаа шууд жорлон руу асгах зуршлаа өөрчлөх хэрэгтэйг мэргэжилтнүүд онцолж буй.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/9f09779ab0833d39dc66300919a5863b.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>зөвлөмж</div></h3><p><em>Монголчуудын хоол шим тэжээл, таргалалтын талаарх судалгаанаас шим тэжээлийн дутагдал болон илүүдэл жингийн аюулаас хэрхэн урьдчилан сэргийлэх талаарх зөвлөмжийг хүргэж байна.</em></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d33f12e8b93ae1e2a69ca5c0a37ad022.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ</span><br></div></h3><p></p><p>-Хэрэв та шөнийн турш хангалттай нойр авч чаддаггүй нэгэн бол таны бие махбодь өөх тосыг эрчим хүч болгон ашиглах чадвараа аажмаар алдаж төдийгүй хоёрдугаар хэлбэрийн чихрийн шижин, зүрх судасны өвчнөөр өвдөх эрсдэл тань жирийн хүмүүстэй харьцуулахад өндөр болохыг эрдэмтэд <a href="https://www.sciencedaily.com/releases/2022/09/220920100754.htm" target="_blank">тогтоосон байна.</a><br></p><p dir="ltr" role="presentation">-Тафтс болон Харвардын их сургуулийн эрдэмтэд 25 жилийн турш, 200 мянга давсан тооны хүнийг хамруулсан анализ шинжилгээг хийсний дүнд хэт боловсруулсан хүнс түлхүү хэрэглэдэг эрэгтэйчүүд нь арай бага хэрэглэдэг эрчүүдтэй харьцуулахад бүдүүн гэдэсний хорт хавдарт өртөх магадлал нь 29 хувь илүү байгааг <a href="https://www.eurekalert.org/news-releases/963134" target="_blank">нотолжээ.</a></p><p dir="ltr" role="presentation">-ЕБС-ийн орчимд үйл ажиллагаа эрхэлж буй жижиглэн худалдааны газруудад МХЕГ-аас хийсэн шалгалтын хүрээнд хүүхдэд худалдаалахыг хориглосон хүнсийг худалдаалсан, гарал үүсэл нь тодорхойгүй, хадгалах хугацаа нь хэтэрсэн бараа бүтээгдэхүүнийг зарж байсан нийтлэг зөрчил <a href="https://isee.mn/n/41112" target="_blank">илэрсэн байна.</a></p><p dir="ltr" role="presentation">-Энэ хичээлийн жилд ЕБС-ийн нэгээс тавдугаар ангийн 380 гаруй мянган хүүхдийн үдийн хоолонд улсаас 88.4 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн. Гэвч өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор сурагчид 1500 төгрөгөөр илчлэг шим тэжээлтэй хоол өгч чадахгүйд хүрснийг БШУЯ-ын мэргэжилтнүүд <a href="http://eagle.mn/r/105445" target="_blank">онцолж байна.</a></p><p dir="ltr" role="presentation"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/13669ced9227fb4e89561ba07617d9ce.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>САНАЛ БОЛГОХ НЬ</span><br></div></h3><p></p><p dir="ltr"> <b>ВИДЕО: </b></p><p dir="ltr">Бага насандаа хоол тэжээлийн дутагдалд өртөж, хооллолтын буруу хэвшилтэй байсан хүүхдүүд насанд хүрэх явцдаа ADHD, хоёр туйлт эмгэг, сэтгэлийн түгшүүр, стресст өртөх магадлал жирийн хүмүүсээс өндөр байдаг аж. Сэтгэлзүйн эрүүл мэнд болон хоол хүнсний шим тэжээл нь бидний төсөөлснөөс ч илүүтэй хоорондоо холбоотой болохыг Кантербери их сургуулийн сэтгэл судлалын тэнхимийн профессор Жулиа Руклижийн илтгэлээс дэлгэрүүлэн сонирхоорой.</p><p dir="ltr"> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=3dqXHHCc5lA"><b>THE SURPRISINGLY DRAMATIC ROLE OF NUTRITION IN MENTAL HEALTH</b></a></p><p><b>КИНО: </b><br></p><p dir="ltr">Бүх цаг үеийн хамгийн алдартай, хоолны тухай баримтат бүтээл. Түм түжигнэж, бум бужигнасан Токио хотын метроны буудлын хажууханд, ердөө 10 хүний суудалтай сүши ресторанд та захиалга өгөхийн тулд дор хаяж хэдэн сар хүлээх шаардлагатай.</p><p>Тус бүтээлээс та мишелиний 3 одтой энэхүү рестораны ахлах тогоочоор насан туршдаа ажиллаж буй, 85 настай сүши тогооч Жиро Оногийн амьдралын түүх хийгээд түүний ажиллах хэв маягаар дамжуулан хоол гэдэг бидний амьдралд ямар их таашаал, аз жаргал бэлэглэгч гайхалтай “бэлэг” болохыг анзаарч харна аа гэдэгт итгэлтэй байна.</p><p dir="ltr"><a href="https://www.imdb.com/title/tt1772925/"><b>JIRO DREAMS OF SUSHI </b></a></p><p><b>ПОДКАСТ: </b><br></p><p dir="ltr">Тархи ходоодны уялдаа сэдвээр (neuroscience) Dr. Bernhard Loy-той ярилцсан сонирхолтой яриаг санал болгоё.</p><p dir="ltr"><a href="https://www.youtube.com/watch?v=NfWyP1kwgL8&amp;t=1s"><b>ТАРХИ ХОДООДНЫ УЯЛДАА</b></a></p><p><b>НОМ: </b><br></p><p dir="ltr">Харвардын эрдэмтдийн хийсэн Монголчуудын хоол шим тэжээл, таргалалтын талаар судалгааны үр дүнтэй танилцаарай.</p><p dir="ltr"><a href="http://itoim.mn/article/qsMna/23950"><b>МОНГОЛЧУУДЫН ХООЛ ШИМ ТЭЖЭЭЛ, ТАРГАЛАЛТЫН ТАЛААР СУДАЛГАА</b></a></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/01bde2aeae8372491316df3b7a38ecd2.jpeg"></p><p></p><p><i style='caret-color: rgb(28, 28, 28); color: rgb(28, 28, 28); font-family: "SF Display", Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 14.399999618530273px; letter-spacing: 0.15000000596046448px;'><br></i></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.</i><i>Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.</i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>unread media &amp; Khan Bank</p>
</cite></blockquote>          </div>

"Идсэн бүхэн тань эм, уусан бүхэн тань рашаан болог ээ" хэмээн монголчууд өнө эртнээс ерөөсөөр ирсэн уламжлалтай ард түмэн. Бид эрүүл хооллох нь урт удаан наслахын эх үндэс хэмээн залхтлаа сонссон ч чухамдаа ямар хүнс хэрэглэвэл өвчин эмгэгээс өөрсдийгөө сэргийлж чадах тухай ул суурьтай мэдлэгээр хомсхон байх нь бий.
Харамсалтай нь, монголчуудын таван хүн тутмын нэг нь аюулгүй, тэжээллэг, хоол хүнсийг хангалттай хэмжээгээр хүртэж эрүүл, идэвхтэй амьдрахад шаардлагатай шим тэжээлийн хэрэгцээгээ хангаж
чадахгүй байна.
Цөөн төрлийн хүнс голчилсон, тэнцвэргүй хооллолтын хэв маяг маань биднийг урт хугацаандаа халдварт бус өвчнүүд, зүрх судасны болон хавдраар өвчлөх эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аюултайг мартаж боломгүй.
Тэгвэл
ХААН Банктай
хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын шинэ дугаартаа бид тэнцвэртэй хооллолтын тухай болон хоол тэжээлийг хангах хамгийн наад захын хэрэгцээ болох цэвэр усны ач холбогдлын тухай тайлбарлалаа.

яагаад монголчуудын жимс жимсгэнэ, хүнсний ногооны хэрэглээ 1988 оны түвшнээс багасах болов?
Манай улсын хувьд хүнсний ногооны тариалан харьцангуй шинэ салбар гэхэд хилсдэхгүй. Түүх болон соёлын талаас нүүдэлчин ард түмний үндсэн хоолны цэсэнд мах, сүү, гурил болон байгалийн ургамал, жимсний гаралтай бүтээгдэхүүнүүд ордог байлаа. Харин 1950-аад оноос сангийн аж ахуйнууд түшиглэн ногооны аж ахуйнууд үүсэж, улмаар хүнсний ногооны хэрэглээ
нэмэгдсэн билээ.
Төд удалгүй төмс, сонгино, лууван, байцаа гэх мэт түгээмэл тариалдаг хүнсний ногоонууд бидний байнгын хүнс болох нь тэр.
Социализмын үеийн нийлүүлэлт, хуваарилалтын төвлөрсөн тогтолцоо нь борлуулалт, материал, техник хангамжийг нь хариуцдаг байсан боловч зах зээлийн нийгэмд шилжих явцад тэдгээр аж ахуйнууд татан буугдаж, тариалан эрхэлдэг сангийн аж ахуйнууд
дампуурсан түүхтэй.
1990 оноос хойш Монгол Улс хүнсний ногооны тариалан, үйлдвэрлэлийг бодлогын түвшинд дэмжих хэд хэдэн үндэсний хөтөлбөрийг цаасан дээр баталсан авч бодит хөрсөн дээр монголчуудын жимс жимсгэнэ, хүнсний ногооны хэрэглээ 30 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад багассан юм.
Эрүүл мэндийн яамнаас монгол хүн өдөртөө 120 грамм төмс, 260 грамм хүнсний ногоо хэрэглэх шаардлагатай хэмээн
заасан байдаг.
Харамсалтай нь, бодит амьдрал дээр хот суурин газрын хүмүүс өдөрт ойролцоогоор 86 грамм төмс, 82 грамм хүнсний ногоо хэрэглэж байгаа бол хөдөө орон нутагт аж төрдөг хүмүүс 84 грамм төмс, 52 грамм хүнсний ногоо өдөрт идэж байгаа гэх судалгааны дүн бий.

хоол тэжээлийн дутагдлын улмаас ямар өвчлөл тархах вэ?
Бүх өвчин гэдэснээс эхлэлтэй хэмээн нэгэн цагт Гиппократ хэлсэн байдаг. Тиймдээ ч бид бие болон сэтгэлзүйн хувьд эрүүл байхад шаардлагатай бүхий л шимт бодисоо хангалттай хэмжээнд авахын тулд ходоод руугаа орж буй олон төрлийн хүнсийг зохистой хэмжээнд хэрэглэх нь нэн чухал.
Гэвч “Монгол улсын насанд хүрэгчдийн дунд шим тэжээлийн зарим бодисын дутагдал болон жингийн илүүдлийн талаарх судалгаа”-ны дүнгээс харахад монголчуудын малын мах ба боловсруулсан гурилан бүтээгдэхүүний хэрэглээ хэт өндөр бөгөөд эсрэгээрээ аминдэм, эрдэс бодис, ханаагүй тосны хүчил, нийлмэл бүтэц бүхий нүүрс ус, эслэгийн үндсэн эх үүсвэр болох жимс, булцуут бус ногоо, бүхэл үр тариа, самар, үр, загас, тахиа шувууны мах болон өндөгний хэрэглээ хангалтгүй байгаа нь
сэтгэл түгшээж байна.
Ялангуяа малын махны илүүдэл хэрэглээ нь аажимдаа зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин, зарим төрлийн хорт хавдрын өвчлөлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аюултайг Харвардын их сургуулийн судлаачдын зүгээс бидэнд
анхааруулжээ.

"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
БИДНИЙ ХООЛЛОХ ХЭВ МАЯГ ТАРГАЛАЛТАНД ХЭРХЭН НӨЛӨӨЛЖ БАЙНА ВЭ?
Дээрх судалгаанд хамрагдсан монгол эрчүүдийн 61 хувь, эмэгтэйчүүдийн 51 хувь нь илүүдэл жинтэй эсвэл таргалалттай хэмээн дурдсаныг
мөн онцолъё.
Судалгааны багийнхан хот болон хөдөөгийн хооллолтын хэв маягийг тодорхойлоход хотын хүн амын биеийн жингийн илүүдэлд хооллолтын хэв маяг нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ. Хүн эрүүл амьдрахад зайлшгүй хэрэгтэй хоол тэжээлээс авах шаардлагатай уураг, өөх тос, нүүрс ус, аминдэм, эрдэс бодис, бичил шим тэжээлийн зохистой харьцаа хот хөдөөгийн аль алинд нь ихээр алдагдсан байгаа нь яахын аргагүй сэтгэл түгшээсэн баримт. Ялангуяа хотын оршин суугчдын хоол хүнс, шим тэжээлийн зохистой харьцаа ихээр алдагджээ.
Товчхондоо, нас, хүйс, бүсчлэлээс үл хамааран бид хотын хооллолтын хэв маягийг дагах нь биеийн жингийн индекс өндөр байгаатай шууд
хамааралтай байгаа юм.
Хэдийгээр хөдөөгийн хооллолтын хэв маяг нас ахих тусам ажиглагдаж байгаа боловч, яваандаа үндэстэн даяар таргалалт, жингийн илүүдэлтэй хотын хооллолтын хэв маягт шилжилт үргэлжилнэ гэсэн үг.
Хоол болон шим тэжээлийн зохистой харилцаа алдагдсанаас үүсэх халдварт бус өвчлөлийн эрсдэлийг бууруулахын тулд бид хүн амын хөдөлгөөний идэвхийг нэмэгдүүлж, хүнсний нэр төрлийг олшруулан, эрүүл зөв сонголт хийх шаардлагатай.

ХООЛ ТЭЖЭЭЛИЙГ ХАНГАХ ХАМГИЙН НААД ЗАХЫН ХЭРЭГЦЭЭ БОЛОХ ЦЭВЭР УСНЫ ТАЛААР?
Монгол Улсын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд 2030 он гэхэд баталгаат ундны усаар хангагдсан хүн амын эзлэх хувийг 90 хувьд хүргэх
зорилт бий.
Гэвч одоогийн байдлаар хотын хүн амын 13 орчим хувь, хөдөөгийн хүн амын 56 хувь нь ундны цэвэр усаар хангагдах боломжгүй нөхцөлд
амьдарч байна.
Ундны усны хангамж хангалтгүй байгаа нь хүн амын эрүүл мэндэд шууд сөргөөр нөлөөлөх нь хэн бүхэнд ойлгомжтой биз ээ.
Зөвхөн монгол гэлтгүй дэлхий даяар бактери, вирус, шимэгч хорхой, хорт химийн бодисоор бохирдсон хоол хүнс хэрэглэсний улмаас жил бүр 600 сая гаруй хүн өвдөж, 420 мянган хүн нас бардаг гэж ДЭМБ-ын тооцоогоор
гарсан байдаг.
Тийм ч учраас бид стандартын шаардлага хангасан ундны ус хэрэглэх, хаягдал бохир усыг дахин цэвэршүүлэх нь өөрсдийн эрүүл мэндийн төлөө хийж буй үнэт хөрөнгө оруулалт гэдгийг санууштай. Наад зах нь айл өрх, албан байгууллагууд ундны ус зөөх, хадгалахдаа зориулалтын бус савыг ашиглах нь түгээмэл. Энэ нь усны чанар, хүний эрүүл мэндэд олон сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Тиймээс ган, хөнгөн цагаан, төмөр, зэс, шил, шаазан, шавар сав суулга хэрэглэхийг хувийн зүгээс зөвлөж байна.

УНДНЫ УСНЫ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ БОЛОН НҮХЭН ЖОРЛОНГИЙН ХАМААРЛЫН ТУХАЙД?
Манай улс байгаль цаг агаарын эрс тэс нөхцөл, усан хангамж, бохир ус зайлуулах шугам сүлжээ, дэд бүтцийн боломжгүйн улмаас гэр хорооллын иргэдийн 94.8 хувь нь нүхэн жорлон
ашиглаж байна.
Улаанбаатар хотын хэмжээнд байгаа 310 мянган модон жорлон, 130 мянган угаадасны нүх нь хөрс гэр хорооллын хөрсний бохирдлын 88 хувийг
үүсгэсээр.
Хамгийн аюултай нь, гэр хорооллын гүний усанд нитратын бохирдол их байгаа нь нүхэн жорлонтой холбоотой. Нүхэн жорлонгоос үүдэлтэй хөрсний бохирдол нь аажимдаа “нитрат” гэх бодисыг
үүсгэдэг.
Тухайлбал, Дэнжийн мянгад байрлах гүний худгийн уснаас нитрат ундны усны зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 20 дахин их буюу 1,000 мг/л илэрсэн байна.
Тиймээс бид ундны цэвэр усаа хамгаалан үлдэхийн тулд ойрын хугацаанд нэн дариу жорлонгоо өөрчлөх, хөрс рүү шууд ялгадсаа шингээхгүй байх, угаадсаа шууд жорлон руу асгах зуршлаа өөрчлөх хэрэгтэйг мэргэжилтнүүд онцолж буй.

зөвлөмж
Монголчуудын хоол шим тэжээл, таргалалтын талаарх судалгаанаас шим тэжээлийн дутагдал болон илүүдэл жингийн аюулаас хэрхэн урьдчилан сэргийлэх талаарх зөвлөмжийг хүргэж байна.

САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ
-Хэрэв та шөнийн турш хангалттай нойр авч чаддаггүй нэгэн бол таны бие махбодь өөх тосыг эрчим хүч болгон ашиглах чадвараа аажмаар алдаж төдийгүй хоёрдугаар хэлбэрийн чихрийн шижин, зүрх судасны өвчнөөр өвдөх эрсдэл тань жирийн хүмүүстэй харьцуулахад өндөр болохыг эрдэмтэд
тогтоосон байна.
-Тафтс болон Харвардын их сургуулийн эрдэмтэд 25 жилийн турш, 200 мянга давсан тооны хүнийг хамруулсан анализ шинжилгээг хийсний дүнд хэт боловсруулсан хүнс түлхүү хэрэглэдэг эрэгтэйчүүд нь арай бага хэрэглэдэг эрчүүдтэй харьцуулахад бүдүүн гэдэсний хорт хавдарт өртөх магадлал нь 29 хувь илүү байгааг
нотолжээ.
-ЕБС-ийн орчимд үйл ажиллагаа эрхэлж буй жижиглэн худалдааны газруудад МХЕГ-аас хийсэн шалгалтын хүрээнд хүүхдэд худалдаалахыг хориглосон хүнсийг худалдаалсан, гарал үүсэл нь тодорхойгүй, хадгалах хугацаа нь хэтэрсэн бараа бүтээгдэхүүнийг зарж байсан нийтлэг зөрчил
илэрсэн байна.
-Энэ хичээлийн жилд ЕБС-ийн нэгээс тавдугаар ангийн 380 гаруй мянган хүүхдийн үдийн хоолонд улсаас 88.4 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн. Гэвч өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор сурагчид 1500 төгрөгөөр илчлэг шим тэжээлтэй хоол өгч чадахгүйд хүрснийг БШУЯ-ын мэргэжилтнүүд
онцолж байна.

САНАЛ БОЛГОХ НЬ

ВИДЕО:
Бага насандаа хоол тэжээлийн дутагдалд өртөж, хооллолтын буруу хэвшилтэй байсан хүүхдүүд насанд хүрэх явцдаа ADHD, хоёр туйлт эмгэг, сэтгэлийн түгшүүр, стресст өртөх магадлал жирийн хүмүүсээс өндөр байдаг аж. Сэтгэлзүйн эрүүл мэнд болон хоол хүнсний шим тэжээл нь бидний төсөөлснөөс ч илүүтэй хоорондоо холбоотой болохыг Кантербери их сургуулийн сэтгэл судлалын тэнхимийн профессор Жулиа Руклижийн илтгэлээс дэлгэрүүлэн сонирхоорой.

THE SURPRISINGLY DRAMATIC ROLE OF NUTRITION IN MENTAL HEALTH
КИНО:
Бүх цаг үеийн хамгийн алдартай, хоолны тухай баримтат бүтээл. Түм түжигнэж, бум бужигнасан Токио хотын метроны буудлын хажууханд, ердөө 10 хүний суудалтай сүши ресторанд та захиалга өгөхийн тулд дор хаяж хэдэн сар хүлээх шаардлагатай.
Тус бүтээлээс та мишелиний 3 одтой энэхүү рестораны ахлах тогоочоор насан туршдаа ажиллаж буй, 85 настай сүши тогооч Жиро Оногийн амьдралын түүх хийгээд түүний ажиллах хэв маягаар дамжуулан хоол гэдэг бидний амьдралд ямар их таашаал, аз жаргал бэлэглэгч гайхалтай “бэлэг” болохыг анзаарч харна аа гэдэгт итгэлтэй байна.
JIRO DREAMS OF SUSHI
ПОДКАСТ:
Тархи ходоодны уялдаа сэдвээр (neuroscience) Dr. Bernhard Loy-той ярилцсан сонирхолтой яриаг санал болгоё.
ТАРХИ ХОДООДНЫ УЯЛДАА
НОМ:
Харвардын эрдэмтдийн хийсэн Монголчуудын хоол шим тэжээл, таргалалтын талаар судалгааны үр дүнтэй танилцаарай.
МОНГОЛЧУУДЫН ХООЛ ШИМ ТЭЖЭЭЛ, ТАРГАЛАЛТЫН ТАЛААР СУДАЛГАА

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.
Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

unread media & Khan Bank


"Идсэн бүхэн тань эм, уусан бүхэн тань рашаан болог ээ" хэмээн монголчууд өнө эртнээс ерөөсөөр ирсэн уламжлалтай ард түмэн. Бид эрүүл хооллох нь урт удаан наслахын эх үндэс хэмээн залхтлаа сонссон ч чухамдаа ямар хүнс хэрэглэвэл өвчин эмгэгээс өөрсдийгөө сэргийлж чадах тухай ул суурьтай мэдлэгээр хомсхон байх нь бий.
Харамсалтай нь, монголчуудын таван хүн тутмын нэг нь аюулгүй, тэжээллэг, хоол хүнсийг хангалттай хэмжээгээр хүртэж эрүүл, идэвхтэй амьдрахад шаардлагатай шим тэжээлийн хэрэгцээгээ хангаж чадахгүй байна. Цөөн төрлийн хүнс голчилсон, тэнцвэргүй хооллолтын хэв маяг маань биднийг урт хугацаандаа халдварт бус өвчнүүд, зүрх судасны болон хавдраар өвчлөх эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аюултайг мартаж боломгүй.
Тэгвэл ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын шинэ дугаартаа бид тэнцвэртэй хооллолтын тухай болон хоол тэжээлийг хангах хамгийн наад захын хэрэгцээ болох цэвэр усны ач холбогдлын тухай тайлбарлалаа.
### яагаад монголчуудын жимс жимсгэнэ, хүнсний ногооны хэрэглээ 1988 оны түвшнээс багасах болов?
Манай улсын хувьд хүнсний ногооны тариалан харьцангуй шинэ салбар гэхэд хилсдэхгүй. Түүх болон соёлын талаас нүүдэлчин ард түмний үндсэн хоолны цэсэнд мах, сүү, гурил болон байгалийн ургамал, жимсний гаралтай бүтээгдэхүүнүүд ордог байлаа. Харин 1950-аад оноос сангийн аж ахуйнууд түшиглэн ногооны аж ахуйнууд үүсэж, улмаар хүнсний ногооны хэрэглээ нэмэгдсэн билээ. Төд удалгүй төмс, сонгино, лууван, байцаа гэх мэт түгээмэл тариалдаг хүнсний ногоонууд бидний байнгын хүнс болох нь тэр.
Социализмын үеийн нийлүүлэлт, хуваарилалтын төвлөрсөн тогтолцоо нь борлуулалт, материал, техник хангамжийг нь хариуцдаг байсан боловч зах зээлийн нийгэмд шилжих явцад тэдгээр аж ахуйнууд татан буугдаж, тариалан эрхэлдэг сангийн аж ахуйнууд дампуурсан түүхтэй. 1990 оноос хойш Монгол Улс хүнсний ногооны тариалан, үйлдвэрлэлийг бодлогын түвшинд дэмжих хэд хэдэн үндэсний хөтөлбөрийг цаасан дээр баталсан авч бодит хөрсөн дээр монголчуудын жимс жимсгэнэ, хүнсний ногооны хэрэглээ 30 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад багассан юм.
Эрүүл мэндийн яамнаас монгол хүн өдөртөө 120 грамм төмс, 260 грамм хүнсний ногоо хэрэглэх шаардлагатай хэмээн заасан байдаг. Харамсалтай нь, бодит амьдрал дээр хот суурин газрын хүмүүс өдөрт ойролцоогоор 86 грамм төмс, 82 грамм хүнсний ногоо хэрэглэж байгаа бол хөдөө орон нутагт аж төрдөг хүмүүс 84 грамм төмс, 52 грамм хүнсний ногоо өдөрт идэж байгаа гэх судалгааны дүн бий.
### хоол тэжээлийн дутагдлын улмаас ямар өвчлөл тархах вэ?
Бүх өвчин гэдэснээс эхлэлтэй хэмээн нэгэн цагт Гиппократ хэлсэн байдаг. Тиймдээ ч бид бие болон сэтгэлзүйн хувьд эрүүл байхад шаардлагатай бүхий л шимт бодисоо хангалттай хэмжээнд авахын тулд ходоод руугаа орж буй олон төрлийн хүнсийг зохистой хэмжээнд хэрэглэх нь нэн чухал.
Гэвч “Монгол улсын насанд хүрэгчдийн дунд шим тэжээлийн зарим бодисын дутагдал болон жингийн илүүдлийн талаарх судалгаа”-ны дүнгээс харахад монголчуудын малын мах ба боловсруулсан гурилан бүтээгдэхүүний хэрэглээ хэт өндөр бөгөөд эсрэгээрээ аминдэм, эрдэс бодис, ханаагүй тосны хүчил, нийлмэл бүтэц бүхий нүүрс ус, эслэгийн үндсэн эх үүсвэр болох жимс, булцуут бус ногоо, бүхэл үр тариа, самар, үр, загас, тахиа шувууны мах болон өндөгний хэрэглээ хангалтгүй байгаа нь сэтгэл түгшээж байна.
Ялангуяа малын махны илүүдэл хэрэглээ нь аажимдаа зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин, зарим төрлийн хорт хавдрын өвчлөлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аюултайг Харвардын их сургуулийн судлаачдын зүгээс бидэнд анхааруулжээ.
### "GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
***БИДНИЙ ХООЛЛОХ ХЭВ МАЯГ ТАРГАЛАЛТАНД ХЭРХЭН НӨЛӨӨЛЖ БАЙНА ВЭ?***
Дээрх судалгаанд хамрагдсан монгол эрчүүдийн 61 хувь, эмэгтэйчүүдийн 51 хувь нь илүүдэл жинтэй эсвэл таргалалттай хэмээн дурдсаныг мөн онцолъё.
Судалгааны багийнхан хот болон хөдөөгийн хооллолтын хэв маягийг тодорхойлоход хотын хүн амын биеийн жингийн илүүдэлд хооллолтын хэв маяг нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ. Хүн эрүүл амьдрахад зайлшгүй хэрэгтэй хоол тэжээлээс авах шаардлагатай уураг, өөх тос, нүүрс ус, аминдэм, эрдэс бодис, бичил шим тэжээлийн зохистой харьцаа хот хөдөөгийн аль алинд нь ихээр алдагдсан байгаа нь яахын аргагүй сэтгэл түгшээсэн баримт. Ялангуяа хотын оршин суугчдын хоол хүнс, шим тэжээлийн зохистой харьцаа ихээр алдагджээ.
Товчхондоо, нас, хүйс, бүсчлэлээс үл хамааран бид хотын хооллолтын хэв маягийг дагах нь биеийн жингийн индекс өндөр байгаатай шууд хамааралтай байгаа юм. Хэдийгээр хөдөөгийн хооллолтын хэв маяг нас ахих тусам ажиглагдаж байгаа боловч, яваандаа үндэстэн даяар таргалалт, жингийн илүүдэлтэй хотын хооллолтын хэв маягт шилжилт үргэлжилнэ гэсэн үг.
Хоол болон шим тэжээлийн зохистой харилцаа алдагдсанаас үүсэх халдварт бус өвчлөлийн эрсдэлийг бууруулахын тулд бид хүн амын хөдөлгөөний идэвхийг нэмэгдүүлж, хүнсний нэр төрлийг олшруулан, эрүүл зөв сонголт хийх шаардлагатай.
***ХООЛ ТЭЖЭЭЛИЙГ ХАНГАХ ХАМГИЙН НААД ЗАХЫН ХЭРЭГЦЭЭ БОЛОХ ЦЭВЭР УСНЫ ТАЛААР?***
Монгол Улсын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд 2030 он гэхэд баталгаат ундны усаар хангагдсан хүн амын эзлэх хувийг 90 хувьд хүргэх зорилт бий. Гэвч одоогийн байдлаар хотын хүн амын 13 орчим хувь, хөдөөгийн хүн амын 56 хувь нь ундны цэвэр усаар хангагдах боломжгүй нөхцөлд амьдарч байна.  Ундны усны хангамж хангалтгүй байгаа нь хүн амын эрүүл мэндэд шууд сөргөөр нөлөөлөх нь хэн бүхэнд ойлгомжтой биз ээ.
Зөвхөн монгол гэлтгүй дэлхий даяар бактери, вирус, шимэгч хорхой, хорт химийн бодисоор бохирдсон хоол хүнс хэрэглэсний улмаас жил бүр 600 сая гаруй хүн өвдөж, 420 мянган хүн нас бардаг гэж ДЭМБ-ын тооцоогоор гарсан байдаг. Тийм ч учраас бид стандартын шаардлага хангасан ундны ус хэрэглэх, хаягдал бохир усыг дахин цэвэршүүлэх нь өөрсдийн эрүүл мэндийн төлөө хийж буй үнэт хөрөнгө оруулалт гэдгийг санууштай. Наад зах нь айл өрх, албан байгууллагууд ундны ус зөөх, хадгалахдаа зориулалтын бус савыг ашиглах нь түгээмэл. Энэ нь усны чанар, хүний эрүүл мэндэд олон сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Тиймээс ган, хөнгөн цагаан, төмөр, зэс, шил, шаазан, шавар сав суулга хэрэглэхийг хувийн зүгээс зөвлөж байна.
***УНДНЫ УСНЫ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ БОЛОН НҮХЭН ЖОРЛОНГИЙН ХАМААРЛЫН ТУХАЙД?***
Манай улс байгаль цаг агаарын эрс тэс нөхцөл, усан хангамж, бохир ус зайлуулах шугам сүлжээ, дэд бүтцийн боломжгүйн улмаас гэр хорооллын иргэдийн 94.8 хувь нь нүхэн жорлон ашиглаж байна. Улаанбаатар хотын хэмжээнд байгаа 310 мянган модон жорлон, 130 мянган угаадасны нүх нь хөрс гэр хорооллын хөрсний бохирдлын 88 хувийг үүсгэсээр.
Хамгийн аюултай нь, гэр хорооллын гүний усанд нитратын бохирдол их байгаа нь нүхэн жорлонтой холбоотой. Нүхэн жорлонгоос үүдэлтэй хөрсний бохирдол нь аажимдаа “нитрат” гэх бодисыг үүсгэдэг. Тухайлбал, Дэнжийн мянгад байрлах гүний худгийн уснаас нитрат ундны усны зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 20 дахин их буюу 1,000 мг/л илэрсэн байна.
Тиймээс бид ундны цэвэр усаа хамгаалан үлдэхийн тулд ойрын хугацаанд нэн дариу жорлонгоо өөрчлөх, хөрс рүү шууд ялгадсаа шингээхгүй байх, угаадсаа шууд жорлон руу асгах зуршлаа өөрчлөх хэрэгтэйг мэргэжилтнүүд онцолж буй.
### зөвлөмж
*Монголчуудын хоол шим тэжээл, таргалалтын талаарх судалгаанаас шим тэжээлийн дутагдал болон илүүдэл жингийн аюулаас хэрхэн урьдчилан сэргийлэх талаарх зөвлөмжийг хүргэж байна.*
### САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ
-Хэрэв та шөнийн турш хангалттай нойр авч чаддаггүй нэгэн бол таны бие махбодь өөх тосыг эрчим хүч болгон ашиглах чадвараа аажмаар алдаж төдийгүй хоёрдугаар хэлбэрийн чихрийн шижин, зүрх судасны өвчнөөр өвдөх эрсдэл тань жирийн хүмүүстэй харьцуулахад өндөр болохыг эрдэмтэд тогтоосон байна.
-Тафтс болон Харвардын их сургуулийн эрдэмтэд 25 жилийн турш, 200 мянга давсан тооны хүнийг хамруулсан анализ шинжилгээг хийсний дүнд хэт боловсруулсан хүнс түлхүү хэрэглэдэг эрэгтэйчүүд нь арай бага хэрэглэдэг эрчүүдтэй харьцуулахад бүдүүн гэдэсний хорт хавдарт өртөх магадлал нь 29 хувь илүү байгааг нотолжээ.
-ЕБС-ийн орчимд үйл ажиллагаа эрхэлж буй жижиглэн худалдааны газруудад МХЕГ-аас хийсэн шалгалтын хүрээнд хүүхдэд худалдаалахыг хориглосон хүнсийг худалдаалсан, гарал үүсэл нь тодорхойгүй, хадгалах хугацаа нь хэтэрсэн бараа бүтээгдэхүүнийг зарж байсан нийтлэг зөрчил илэрсэн байна.
-Энэ хичээлийн жилд ЕБС-ийн нэгээс тавдугаар ангийн 380 гаруй мянган хүүхдийн үдийн хоолонд улсаас 88.4 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн. Гэвч өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор сурагчид 1500 төгрөгөөр илчлэг шим тэжээлтэй хоол өгч чадахгүйд хүрснийг БШУЯ-ын мэргэжилтнүүд онцолж байна.
### САНАЛ БОЛГОХ НЬ
**ВИДЕО:**
Бага насандаа хоол тэжээлийн дутагдалд өртөж, хооллолтын буруу хэвшилтэй байсан хүүхдүүд насанд хүрэх явцдаа ADHD, хоёр туйлт эмгэг, сэтгэлийн түгшүүр, стресст өртөх магадлал жирийн хүмүүсээс өндөр байдаг аж. Сэтгэлзүйн эрүүл мэнд болон хоол хүнсний шим тэжээл нь бидний төсөөлснөөс ч илүүтэй хоорондоо холбоотой болохыг Кантербери их сургуулийн сэтгэл судлалын тэнхимийн профессор Жулиа Руклижийн илтгэлээс дэлгэрүүлэн сонирхоорой.
**THE SURPRISINGLY DRAMATIC ROLE OF NUTRITION IN MENTAL HEALTH**
**КИНО:**
Бүх цаг үеийн хамгийн алдартай, хоолны тухай баримтат бүтээл. Түм түжигнэж, бум бужигнасан Токио хотын метроны буудлын хажууханд, ердөө 10 хүний суудалтай сүши ресторанд та захиалга өгөхийн тулд дор хаяж хэдэн сар хүлээх шаардлагатай.
Тус бүтээлээс та мишелиний 3 одтой энэхүү рестораны ахлах тогоочоор насан туршдаа ажиллаж буй, 85 настай сүши тогооч Жиро Оногийн амьдралын түүх хийгээд түүний ажиллах хэв маягаар дамжуулан хоол гэдэг бидний амьдралд ямар их таашаал, аз жаргал бэлэглэгч гайхалтай “бэлэг” болохыг анзаарч харна аа гэдэгт итгэлтэй байна.
**JIRO DREAMS OF SUSHI**
**ПОДКАСТ:**
Тархи ходоодны уялдаа сэдвээр (neuroscience) Dr. Bernhard Loy-той ярилцсан сонирхолтой яриаг санал болгоё.
**ТАРХИ ХОДООДНЫ УЯЛДАА**
**НОМ:**
Харвардын эрдэмтдийн хийсэн Монголчуудын хоол шим тэжээл, таргалалтын талаар судалгааны үр дүнтэй танилцаарай.
**МОНГОЛЧУУДЫН ХООЛ ШИМ ТЭЖЭЭЛ, ТАРГАЛАЛТЫН ТАЛААР СУДАЛГАА**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.**Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> unread media & Khan Bank