Солонгосын хойгийн асуудалтай холбоотой мэдвэл зохих зүйлс + "Монголын форум" олон улсын семинарын тухай
<div class="article-body">
          <h2>Эртний Жусон гүрний үеэс нааш 1910 он хүртэл нэг хэлтэй, нэг соёлтой, нэг үзэл баримтлалтай нэгдмэл оршин тогтнож байсан Солонгос үндэстний газар нутаг сүүлийн 100 жилийн хугацаанд дэлхий дээрх улс төр болон дайны хамгийн маргаантай, халуун цэг болтлоо өөрчлөгджээ. Хоёрдугаар дайны үед гаднын орнуудын халдлага, эзэрхийллийн нөлөөгөөр Солонгосын хойд хэсэг ЗХУ (одоогийн ОХУ), өмнөд хэсэг АНУ-ын үзэл баримтлалаар удирдуулан харамсалтайгаар хоёр талд хуваагдсан нь өнөөг хүртэл үргэлжилсээр буй. Энэ удаа бид орчин үеийн дэлхий ертөнц дэх улс төр, геополитикийн ховорхон кэйс болох БНАСАУ, БНСУ-ын тухай мэдэх ёстой зүйлсийг тань түүвэрлэн хүргэе. <div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/9275e60f9b6bad966525815ede40a3a9.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Хаанаас эхлэв?</h3><p></p><p>1910-1945 оны хооронд Япон Улсын эрхшээлд байсан жусон үндэстний хувь заяа Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа төсөөлөшгүй байдлаар эргэсэн нь АНУ ба ЗХУ-ын Солонгос улсыг хуваан хяналтандаа байлгах буюу түр хугацаанд удирдан чиглүүлэх зорилго бүхий гэрээ байлаа. Япон Улс дайнд ялагдал хүлээсэн нь олон жил хөрш улсынхаа эрхшээлд байсан жусон үндэстнүүдийн хувьд нэг талаар сайн мэдээ ч, нөгөө талаар бараг л "эзэнгүй" байдалд ороод байсан тэдний хувьд Ази тивд нөлөөллөө тогтоохоор санаархсан их гүрнүүдийн нүдэнд нэг үгээр бэлэн хоол болж харагдсан нь гунигт үр дүнд хүргэсэн нь энэ. </p><p>Мэдээж хэрэг түүхийн энэ л эгзэгтэй хугацаанд жусон үндэстний юу гэж бодох, ямар шийдвэр гаргах нь хэнд ч сонин байсангүй. Тийм эрх ч, хүч ч байсангүй. 1950-1953 оны хооронд олон улс үндэстнийг хамарсан их тулалдааныг хийсэн улс төр, геополитик, зэр зэвсэг, үзэл баримтлалын зөрчилдөөн өнөө ч үргэлжилсээр байгааг бид мэднэ. Хүйтэн дайны үеийн хамгийн тод ул мөрүүдийн нэг болж үлдсэн хоёр Солонгосын асуудал хэзээ ч дэлбэрч мэдэх бөмбөг мэт байдалд байсаар энд иржээ.</p><p>Дэлхийн улс орнууд газарзүйн байрлал болон нийгэм, соёл, эдийн засаг, улс төрийн бодлого зэргээс хамааран хэд хэдэн бүс нутагт хуваагддаг. Зүүн хойд Азийн бүс нутагт Монгол, Орос, Хятад, хоёр Солонгос, Япон багтдаг бөгөөд дэлхийн хүн амын тавны нэг нь амьдарч дотоодын нийт бүтээгдэхүүний дөрөвний нэгийг дангаараа үйлдвэрлэдэг, цэрэг армийн хүч, цөмийн зэвсэг хамгийн шигүү бөөгнөрсөн онцлогтой газар юм. Солонгосын дайн дууссаны дараах өдгөө 70 жилийн хугацаанд Зүүн хойд Азийн бүс нутагт байнгын түгшүүр, аюул занал нүүрэлж байсан ч бүс нутгийн улсууд энх тайвнаар зэрэгцэн оршиж, даяарчлалд тулгуурласан эдийн засаг, нийгмийн соёл хамгийн хурдтай хөгжиж ирсэн нь онцлууштай.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">СОЛОНГОСЫН ХОЙГИЙН АСУУДАЛ ба цөмийн зэвсэг</h3><p></p><p>Хүйтэн дайны үед Зүүн хойд Ази, тэр дундаа Солонгосын хойг АНУ болон ЗХУ-н үзэл суртал, хүйтэн дайны сөргөлдөөний гол төвүүдийн нэг болсон юм. Учир нь, АНУ өөрийн холбоотон болох Япон, Өмнөд Солонгост (БНСУ) цөмийн зэвсгээ байрлуулснаар Зүүн хойд Ази цөмийн дайн дэгдэж болзошгүй хоёрдагч бүс нутаг болжээ. Өөрөөр хэлбэл хүйтэн дайны дараа Европт цөмийн зэвсгийн аюул багасаж ирсэн ч, Зүүн хойд Азид байдал хурцдаж эхэлсэн байна. Хэдийгээр 1990-ээд оны эхээр АНУ нь Өмнөд Солонгос дахь арми, зэвсэглэлээ багасгасан боловч хоёр Солонгосын харилцаа улам хурцадмал болсноор цэрэг, зэр зэвсгийн хүчээ бие даан зузаатгах болсон гэдэг.</p><p>2006 онд Умард Солонгос (БНАСАУ) АНУ-ын дарамт шахалтаас улсаа хамгаалах үндэслэлээр удаа дарааллан цөмийн зэвсэг, тив алгасагч пуужинг амжилттай туршсанаар цөмийн зэвсэгтэй улс болсон юм. Ингэснээр Солонгосын хойг, Зүүн хойд Ази нь цөмийн цэнэгт хошуутай баллистик пуужинтай, цөмийн дайн дэгдэж болзошгүй хамгийн аюултай бүс нутаг болж хувирсан байна. НҮБ нь Солонгосын хойгийн нөхцөл байдлыг энх тайвны замаар шийдвэрлэх зорилгоор олон талт арга хэмжээ, яриа хэлэлцээ хийж ирсэн боловч Өмнөд, Хойд Солонгос, тэднийг дэмжигч их гүрнүүд тууштай, урт хугацаатай яриа хэлэлцээрийн ширээнд суухгүй байсаар өдийг хүрснийг бэлхнээ харж болно. </p><p>Цөмийн зэвсэглэлийн асуудлыг амжилттай шийдвэрлэсэн тохиолдолд л Солонгосын хойгийн энх тайван байдал, хоёр улсын нэгдлийн тухай асуудлыг үргэлжлүүлэн ярих боломжтой хэмээн олон улсын харилцааны судлаачид дүгнэдэг. Мөн нөгөө талаас нь буюу эхлээд нэгдлийн асуудлыг авч үзэх нь Солонгосын хойгийн цөмийн зэвсгийн аюулыг шийдвэрлэх гол зам болох бөгөөд энэ л бүс нутгийн хөгжилд томоохон түлхэц болж чадна гэж үздэг судлаачид бий. Энэ мэтээр ярих, хэлэлцэх олон хувилбар, санал санаачилга гардаг ч одоог хүртэл уг асуудлыг хаанаас нь, ямар улс төрийн зарчим, үндэсний сэтгэлгээнд тулгуурлаж шийдвэрлэх, ямар арга зам ашиглан хүрэх талаар нэгдсэн ойлголтгүй, тодорхойгүй хэвээр байсаар буй. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">тооны хэлээр</h3><p class="MsoNormal">- <b><a href="https://www.statista.com/statistics/748985/south-korea-number-alive-and-dead-families-divided-by-korean-war/#:~:text=As%20of%20August%202021%2C%20there,to%201953%20separated%20many%20families." target="_blank">47'000</a></b>: 2021 оны байдлаар хуваагдлийн үеэр салсан гэр бүлийн хүмүүсийн тоо 47 мянган гэж тооцоолжээ.<br>- <b><a href="https://edition.cnn.com/2013/06/28/world/asia/korean-war-fast-facts/index.html" target="_blank">67'000'000'000</a></b>: Солонгосын дайнд бусад улс орнууд томоохон туслалцаа үзүүлсэн бөгөөд АНУ хувьд нийт 67 тэрбум долларыг дайнд зарцуулсан байна.<br>-<b> <a href="https://edition.cnn.com/2013/06/28/world/asia/korean-war-fast-facts/index.html" target="_blank">135'000</a></b>: 1950 оны 6 сарын 25 нд Хойд Солонгосийн арми 135 мянган цэрэг 38 дахь шугамыг давуулж Өмнөд Солонгос улсруу довтолжээ.<br>- <b><a href="https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/06/north-korean-defector-mom-escape-south-korea/" target="_blank">33'800</a></b>: 1998 оны байдлаар 33800 гаруй хүн Хойд Солонгосоос дүрвэх гэж оролджээ.<br>- <b><a href="https://www.statista.com/statistics/748939/south-korea-number-alive-and-dead-families-divided-by-korean-war-by-age-group/" target="_blank">21</a></b>: 2022 оны зургаадугаар сарын байдлаар хуваагдлын үеэр салсан гэр бүлүүдийг нэгтгэн уулзуулах зорилготой нийт 21<a href="https://www.statista.com/statistics/748939/south-korea-number-alive-and-dead-families-divided-by-korean-war-by-age-group/"> </a>удаагийн арга хэмжээг зохион байгуулжээ. Салсан гэр бүлүүдийн хувьд дийлэнх хүмүүс нь одоогоор 70-90 насныхан байгаа ажээ .</p>
<p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/e790e569ed6356d1d9a090dae7913004.jpg"></p><p> <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Монгол улсын үзэл баримтлал</h3><p></p><p>Монгол Улс хүн ам, эдийн засаг, цэрэг, зэр зэвсгийн хувьд нөөц багатайгаас гадна олон жилийн турш амар тайван амьдарч ирсэн учир 1990 оны нийгмийн шилжилтийг тайван замаар хийж ардчилалд шилжсэнээрээ олон улс, Дэлхийн хамтын нийгэмлэг, олон улсын байгууллагуудын талархлыг хүлээсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл бид нийгэм, улс төр, эдийн засгийн шинэчлэлийг амжилттайгаар хийж бүс нутгийн улсуудтай найрсаг хамтын ажиллагаатай Энхийг эрхэмлэгч улс болсон билээ.</p><p>Бид анх 1992 онд цөмийн зэвсэггүй улс болох санаачилгаа зарлан, цөмийн зэвсэггүй статусаа олон улсаар хүлээн зөвшөөрүүлэх чиглэлд хүчин чармайлт гаргаж ажиллласны дүнд 1998 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей Монгол Улсын цөмийн зэвсэггүй статусыг хүлээн зөвшөөрч тусгай тогтоол гаргасан юм. Энэ нь Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг баталгаажуулсан, олон улс орны анхаарлыг татсан чухал алхам болсон байна. Улмаар 2012 онд НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн таван гишүүн орон болох ОХУ, БНХАУ, АНУ, Их Британи, Франц улсууд "Цөмийн зэвсгийн аюул тулгарахад тусламж үзүүлэх болно" хэмээн албан ёсоор мэдэгдсэн байдаг. Мөн ОХУ, БНХАУ нь хөрш их гүрний хувьд олон улсын эрх зүйн хүрээнд Монгол Улсын цөмийн зэвсэггүй бүсийг хамгаалах үүргээ үргэлж санаж, биелүүлэхээ мэдэгдсэн юм. </p><p class="MsoNormal">НҮБ-ын Нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерреш, "Монгол Улс цөмийн зэвсгээс ангид байх статусын үлгэр жишээ бодлого хэрэгжүүлснээс гадна олон улсын энхийг сахиулах ажиллагаа, бүс нутаг дахь энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах үйлсэд үлэмж хувь нэмэр оруулж байгаа чухал тоглогч" хэмээснээс гадна “Монгол Улс өнөөгийн зөрчилтэй дэлхий ертөнцөд энх тайвны бэлгэ тэмдэг болж байгаа”-г онцлон тэмдэглэсэн байдаг ажээ. <i></i></p><p>Үүнээс гадна, хамгийн чухал нь Монгол улс хоёр Солонгостой сайн хөршийн харилцаатай байдаг цөөн орны хувьд олон жил тасалдаад байгаа "зургаан талт яриа" хэлэлцээг эхлүүлж шинэ шатанд авч ирэхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэх боломжтой гэж геополитик судлаачид дүгнэдгийг дурдахгүй өнгөрөх аргагүй. Одоогийн байдлаар цөмийн зэвсгээс ангид бүс нутгийн жагсаалтад Латин Америк, Карибын тэнгисийн бүс нутаг, Номхон далайн өмнөд хэсэг, Зүүн Өмнөд Ази, Төв Ази, Африк тив бүхэлдээ багтдаг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">“МОНГОЛЫН ФОРУМ” ОЛОН УЛСЫН СЕМИНАРын тухай<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/06632981b13831d5d75128c1ba9b164b.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>2022 оны хоёрдугаар сард эхэлсэн Орос – Украйны дайны улмаас олон улсын харилцан итгэлцэл суларч, шинэ сорилтуудтай нүүр тулж буй. Үүнийг дагаад Солонгосын хойгийн хурцадмал байдал ч улам бүр түгшүүртэй болж байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэх нь төр, Засгийн газрын хэмжээнд төдийгүй иргэний нийгмийн байгууллагууд, судалгааны институт, хүрээлэн, эрдэмтэн судлаачдын үүрэг чухал болох юм. </p><p>Үүнтэй холбогдуулан Зүүн хойд Азийн энх тайван, аюулгүй байдал, түүнд нөлөөлөх Монгол улсын оролцооны тухай “Mongolia forum on Northeast Asian Peaceful Development and Korean unification” хэмээх олон улсын бага хурал өнгөрөгч есдүгээр сарын 21, 22-нд Улаанбаатар хотноо болжээ. Тус хуралд АНУ, ОХУ, БНХАУ, БНСУ, Япон, Монгол, Малайз зэрэг долоон орны 30 гаруй судлаач эрдэмтэд, нийгэм улс төрийн зүтгэлтнүүд оролцож бүс нутагт тулгарч буй олон талт асуудлын талаар санал бодлоо солилцсон байна. Зохион байгуулагч болох “Цэнхэр сүлд”, “Дэлхийн энхийн Их наадам” ТББ-уудын зүгээс судлаачдын илтгэлийн эмхэтгэлийг хэвлэн гаргахаа мэдэгдсэн юм.</p><p>Ирээдүйд Орос– Украйн, Хятад– Тайвань, Ойрхи Дорнод– Европын холбоо, Өмнөд– Хойд Солонгосын энхтайван, найрамдлын уулзалт хэлэлцээрүүд манай улсад хийгдэж, Монгол Улс дэлхийн энхтайван, аюулгүй байдлын их хуралдай болох бүрэн боломж бидэнд бий.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/acaba0eff075d7df146e65a02d0aa182.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/e3da1faabbd94a8a29e66f735cad459d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/98260ea3f7918b9b547e9b211b1db268.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/28766dcacb3204cb5f1fe2816284e80d.jpg"></p>          </div>

Эртний Жусон гүрний үеэс нааш 1910 он хүртэл нэг хэлтэй, нэг соёлтой, нэг үзэл баримтлалтай нэгдмэл оршин тогтнож байсан Солонгос үндэстний газар нутаг сүүлийн 100 жилийн хугацаанд дэлхий дээрх улс төр болон дайны хамгийн маргаантай, халуун цэг болтлоо өөрчлөгджээ. Хоёрдугаар дайны үед гаднын орнуудын халдлага, эзэрхийллийн нөлөөгөөр Солонгосын хойд хэсэг ЗХУ (одоогийн ОХУ), өмнөд хэсэг АНУ-ын үзэл баримтлалаар удирдуулан харамсалтайгаар хоёр талд хуваагдсан нь өнөөг хүртэл үргэлжилсээр буй. Энэ удаа бид орчин үеийн дэлхий ертөнц дэх улс төр, геополитикийн ховорхон кэйс болох БНАСАУ, БНСУ-ын тухай мэдэх ёстой зүйлсийг тань түүвэрлэн хүргэе.
Хаанаас эхлэв?
1910-1945 оны хооронд Япон Улсын эрхшээлд байсан жусон үндэстний хувь заяа Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа төсөөлөшгүй байдлаар эргэсэн нь АНУ ба ЗХУ-ын Солонгос улсыг хуваан хяналтандаа байлгах буюу түр хугацаанд удирдан чиглүүлэх зорилго бүхий гэрээ байлаа. Япон Улс дайнд ялагдал хүлээсэн нь олон жил хөрш улсынхаа эрхшээлд байсан жусон үндэстнүүдийн хувьд нэг талаар сайн мэдээ ч, нөгөө талаар бараг л "эзэнгүй" байдалд ороод байсан тэдний хувьд Ази тивд нөлөөллөө тогтоохоор санаархсан их гүрнүүдийн нүдэнд нэг үгээр бэлэн хоол болж харагдсан нь гунигт үр дүнд хүргэсэн нь энэ.
Мэдээж хэрэг түүхийн энэ л эгзэгтэй хугацаанд жусон үндэстний юу гэж бодох, ямар шийдвэр гаргах нь хэнд ч сонин байсангүй. Тийм эрх ч, хүч ч байсангүй. 1950-1953 оны хооронд олон улс үндэстнийг хамарсан их тулалдааныг хийсэн улс төр, геополитик, зэр зэвсэг, үзэл баримтлалын зөрчилдөөн өнөө ч үргэлжилсээр байгааг бид мэднэ. Хүйтэн дайны үеийн хамгийн тод ул мөрүүдийн нэг болж үлдсэн хоёр Солонгосын асуудал хэзээ ч дэлбэрч мэдэх бөмбөг мэт байдалд байсаар энд иржээ.
Дэлхийн улс орнууд газарзүйн байрлал болон нийгэм, соёл, эдийн засаг, улс төрийн бодлого зэргээс хамааран хэд хэдэн бүс нутагт хуваагддаг. Зүүн хойд Азийн бүс нутагт Монгол, Орос, Хятад, хоёр Солонгос, Япон багтдаг бөгөөд дэлхийн хүн амын тавны нэг нь амьдарч дотоодын нийт бүтээгдэхүүний дөрөвний нэгийг дангаараа үйлдвэрлэдэг, цэрэг армийн хүч, цөмийн зэвсэг хамгийн шигүү бөөгнөрсөн онцлогтой газар юм. Солонгосын дайн дууссаны дараах өдгөө 70 жилийн хугацаанд Зүүн хойд Азийн бүс нутагт байнгын түгшүүр, аюул занал нүүрэлж байсан ч бүс нутгийн улсууд энх тайвнаар зэрэгцэн оршиж, даяарчлалд тулгуурласан эдийн засаг, нийгмийн соёл хамгийн хурдтай хөгжиж ирсэн нь онцлууштай.

СОЛОНГОСЫН ХОЙГИЙН АСУУДАЛ ба цөмийн зэвсэг
Хүйтэн дайны үед Зүүн хойд Ази, тэр дундаа Солонгосын хойг АНУ болон ЗХУ-н үзэл суртал, хүйтэн дайны сөргөлдөөний гол төвүүдийн нэг болсон юм. Учир нь, АНУ өөрийн холбоотон болох Япон, Өмнөд Солонгост (БНСУ) цөмийн зэвсгээ байрлуулснаар Зүүн хойд Ази цөмийн дайн дэгдэж болзошгүй хоёрдагч бүс нутаг болжээ. Өөрөөр хэлбэл хүйтэн дайны дараа Европт цөмийн зэвсгийн аюул багасаж ирсэн ч, Зүүн хойд Азид байдал хурцдаж эхэлсэн байна. Хэдийгээр 1990-ээд оны эхээр АНУ нь Өмнөд Солонгос дахь арми, зэвсэглэлээ багасгасан боловч хоёр Солонгосын харилцаа улам хурцадмал болсноор цэрэг, зэр зэвсгийн хүчээ бие даан зузаатгах болсон гэдэг.
2006 онд Умард Солонгос (БНАСАУ) АНУ-ын дарамт шахалтаас улсаа хамгаалах үндэслэлээр удаа дарааллан цөмийн зэвсэг, тив алгасагч пуужинг амжилттай туршсанаар цөмийн зэвсэгтэй улс болсон юм. Ингэснээр Солонгосын хойг, Зүүн хойд Ази нь цөмийн цэнэгт хошуутай баллистик пуужинтай, цөмийн дайн дэгдэж болзошгүй хамгийн аюултай бүс нутаг болж хувирсан байна. НҮБ нь Солонгосын хойгийн нөхцөл байдлыг энх тайвны замаар шийдвэрлэх зорилгоор олон талт арга хэмжээ, яриа хэлэлцээ хийж ирсэн боловч Өмнөд, Хойд Солонгос, тэднийг дэмжигч их гүрнүүд тууштай, урт хугацаатай яриа хэлэлцээрийн ширээнд суухгүй байсаар өдийг хүрснийг бэлхнээ харж болно.
Цөмийн зэвсэглэлийн асуудлыг амжилттай шийдвэрлэсэн тохиолдолд л Солонгосын хойгийн энх тайван байдал, хоёр улсын нэгдлийн тухай асуудлыг үргэлжлүүлэн ярих боломжтой хэмээн олон улсын харилцааны судлаачид дүгнэдэг. Мөн нөгөө талаас нь буюу эхлээд нэгдлийн асуудлыг авч үзэх нь Солонгосын хойгийн цөмийн зэвсгийн аюулыг шийдвэрлэх гол зам болох бөгөөд энэ л бүс нутгийн хөгжилд томоохон түлхэц болж чадна гэж үздэг судлаачид бий. Энэ мэтээр ярих, хэлэлцэх олон хувилбар, санал санаачилга гардаг ч одоог хүртэл уг асуудлыг хаанаас нь, ямар улс төрийн зарчим, үндэсний сэтгэлгээнд тулгуурлаж шийдвэрлэх, ямар арга зам ашиглан хүрэх талаар нэгдсэн ойлголтгүй, тодорхойгүй хэвээр байсаар буй.

тооны хэлээр
-
47'000
: 2021 оны байдлаар хуваагдлийн үеэр салсан гэр бүлийн хүмүүсийн тоо 47 мянган гэж тооцоолжээ.
-
67'000'000'000
: Солонгосын дайнд бусад улс орнууд томоохон туслалцаа үзүүлсэн бөгөөд АНУ хувьд нийт 67 тэрбум долларыг дайнд зарцуулсан байна.
-

135'000
: 1950 оны 6 сарын 25 нд Хойд Солонгосийн арми 135 мянган цэрэг 38 дахь шугамыг давуулж Өмнөд Солонгос улсруу довтолжээ.
-
33'800
: 1998 оны байдлаар 33800 гаруй хүн Хойд Солонгосоос дүрвэх гэж оролджээ.
-
21
: 2022 оны зургаадугаар сарын байдлаар хуваагдлын үеэр салсан гэр бүлүүдийг нэгтгэн уулзуулах зорилготой нийт 21

удаагийн арга хэмжээг зохион байгуулжээ. Салсан гэр бүлүүдийн хувьд дийлэнх хүмүүс нь одоогоор 70-90 насныхан байгаа ажээ .





Монгол улсын үзэл баримтлал
Монгол Улс хүн ам, эдийн засаг, цэрэг, зэр зэвсгийн хувьд нөөц багатайгаас гадна олон жилийн турш амар тайван амьдарч ирсэн учир 1990 оны нийгмийн шилжилтийг тайван замаар хийж ардчилалд шилжсэнээрээ олон улс, Дэлхийн хамтын нийгэмлэг, олон улсын байгууллагуудын талархлыг хүлээсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл бид нийгэм, улс төр, эдийн засгийн шинэчлэлийг амжилттайгаар хийж бүс нутгийн улсуудтай найрсаг хамтын ажиллагаатай Энхийг эрхэмлэгч улс болсон билээ.
Бид анх 1992 онд цөмийн зэвсэггүй улс болох санаачилгаа зарлан, цөмийн зэвсэггүй статусаа олон улсаар хүлээн зөвшөөрүүлэх чиглэлд хүчин чармайлт гаргаж ажиллласны дүнд 1998 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей Монгол Улсын цөмийн зэвсэггүй статусыг хүлээн зөвшөөрч тусгай тогтоол гаргасан юм. Энэ нь Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг баталгаажуулсан, олон улс орны анхаарлыг татсан чухал алхам болсон байна. Улмаар 2012 онд НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн таван гишүүн орон болох ОХУ, БНХАУ, АНУ, Их Британи, Франц улсууд "Цөмийн зэвсгийн аюул тулгарахад тусламж үзүүлэх болно" хэмээн албан ёсоор мэдэгдсэн байдаг. Мөн ОХУ, БНХАУ нь хөрш их гүрний хувьд олон улсын эрх зүйн хүрээнд Монгол Улсын цөмийн зэвсэггүй бүсийг хамгаалах үүргээ үргэлж санаж, биелүүлэхээ мэдэгдсэн юм.
НҮБ-ын Нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерреш, "Монгол Улс цөмийн зэвсгээс ангид байх статусын үлгэр жишээ бодлого хэрэгжүүлснээс гадна олон улсын энхийг сахиулах ажиллагаа, бүс нутаг дахь энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах үйлсэд үлэмж хувь нэмэр оруулж байгаа чухал тоглогч" хэмээснээс гадна “Монгол Улс өнөөгийн зөрчилтэй дэлхий ертөнцөд энх тайвны бэлгэ тэмдэг болж байгаа”-г онцлон тэмдэглэсэн байдаг ажээ.
Үүнээс гадна, хамгийн чухал нь Монгол улс хоёр Солонгостой сайн хөршийн харилцаатай байдаг цөөн орны хувьд олон жил тасалдаад байгаа "зургаан талт яриа" хэлэлцээг эхлүүлж шинэ шатанд авч ирэхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэх боломжтой гэж геополитик судлаачид дүгнэдгийг дурдахгүй өнгөрөх аргагүй. Одоогийн байдлаар цөмийн зэвсгээс ангид бүс нутгийн жагсаалтад Латин Америк, Карибын тэнгисийн бүс нутаг, Номхон далайн өмнөд хэсэг, Зүүн Өмнөд Ази, Төв Ази, Африк тив бүхэлдээ багтдаг.

“МОНГОЛЫН ФОРУМ” ОЛОН УЛСЫН СЕМИНАРын тухай
2022 оны хоёрдугаар сард эхэлсэн Орос – Украйны дайны улмаас олон улсын харилцан итгэлцэл суларч, шинэ сорилтуудтай нүүр тулж буй. Үүнийг дагаад Солонгосын хойгийн хурцадмал байдал ч улам бүр түгшүүртэй болж байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэх нь төр, Засгийн газрын хэмжээнд төдийгүй иргэний нийгмийн байгууллагууд, судалгааны институт, хүрээлэн, эрдэмтэн судлаачдын үүрэг чухал болох юм.
Үүнтэй холбогдуулан Зүүн хойд Азийн энх тайван, аюулгүй байдал, түүнд нөлөөлөх Монгол улсын оролцооны тухай “Mongolia forum on Northeast Asian Peaceful Development and Korean unification” хэмээх олон улсын бага хурал өнгөрөгч есдүгээр сарын 21, 22-нд Улаанбаатар хотноо болжээ. Тус хуралд АНУ, ОХУ, БНХАУ, БНСУ, Япон, Монгол, Малайз зэрэг долоон орны 30 гаруй судлаач эрдэмтэд, нийгэм улс төрийн зүтгэлтнүүд оролцож бүс нутагт тулгарч буй олон талт асуудлын талаар санал бодлоо солилцсон байна. Зохион байгуулагч болох “Цэнхэр сүлд”, “Дэлхийн энхийн Их наадам” ТББ-уудын зүгээс судлаачдын илтгэлийн эмхэтгэлийг хэвлэн гаргахаа мэдэгдсэн юм.
Ирээдүйд Орос– Украйн, Хятад– Тайвань, Ойрхи Дорнод– Европын холбоо, Өмнөд– Хойд Солонгосын энхтайван, найрамдлын уулзалт хэлэлцээрүүд манай улсад хийгдэж, Монгол Улс дэлхийн энхтайван, аюулгүй байдлын их хуралдай болох бүрэн боломж бидэнд бий.


Эртний Жусон гүрний үеэс нааш 1910 он хүртэл нэг хэлтэй, нэг соёлтой, нэг үзэл баримтлалтай нэгдмэл оршин тогтнож байсан Солонгос үндэстний газар нутаг сүүлийн 100 жилийн хугацаанд дэлхий дээрх улс төр болон дайны хамгийн маргаантай, халуун цэг болтлоо өөрчлөгджээ. Хоёрдугаар дайны үед гаднын орнуудын халдлага, эзэрхийллийн нөлөөгөөр Солонгосын хойд хэсэг ЗХУ (одоогийн ОХУ), өмнөд хэсэг АНУ-ын үзэл баримтлалаар удирдуулан харамсалтайгаар хоёр талд хуваагдсан нь өнөөг хүртэл үргэлжилсээр буй. Энэ удаа бид орчин үеийн дэлхий ертөнц дэх улс төр, геополитикийн ховорхон кэйс болох БНАСАУ, БНСУ-ын тухай мэдэх ёстой зүйлсийг тань түүвэрлэн хүргэе.
### Хаанаас эхлэв?
1910-1945 оны хооронд Япон Улсын эрхшээлд байсан жусон үндэстний хувь заяа Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа төсөөлөшгүй байдлаар эргэсэн нь АНУ ба ЗХУ-ын Солонгос улсыг хуваан хяналтандаа байлгах буюу түр хугацаанд удирдан чиглүүлэх зорилго бүхий гэрээ байлаа. Япон Улс дайнд ялагдал хүлээсэн нь олон жил хөрш улсынхаа эрхшээлд байсан жусон үндэстнүүдийн хувьд нэг талаар сайн мэдээ ч, нөгөө талаар бараг л "эзэнгүй" байдалд ороод байсан тэдний хувьд Ази тивд нөлөөллөө тогтоохоор санаархсан их гүрнүүдийн нүдэнд нэг үгээр бэлэн хоол болж харагдсан нь гунигт үр дүнд хүргэсэн нь энэ.
Мэдээж хэрэг түүхийн энэ л эгзэгтэй хугацаанд жусон үндэстний юу гэж бодох, ямар шийдвэр гаргах нь хэнд ч сонин байсангүй. Тийм эрх ч, хүч ч байсангүй. 1950-1953 оны хооронд олон улс үндэстнийг хамарсан их тулалдааныг хийсэн улс төр, геополитик, зэр зэвсэг, үзэл баримтлалын зөрчилдөөн өнөө ч үргэлжилсээр байгааг бид мэднэ. Хүйтэн дайны үеийн хамгийн тод ул мөрүүдийн нэг болж үлдсэн хоёр Солонгосын асуудал хэзээ ч дэлбэрч мэдэх бөмбөг мэт байдалд байсаар энд иржээ.
Дэлхийн улс орнууд газарзүйн байрлал болон нийгэм, соёл, эдийн засаг, улс төрийн бодлого зэргээс хамааран хэд хэдэн бүс нутагт хуваагддаг. Зүүн хойд Азийн бүс нутагт Монгол, Орос, Хятад, хоёр Солонгос, Япон багтдаг бөгөөд дэлхийн хүн амын тавны нэг нь амьдарч дотоодын нийт бүтээгдэхүүний дөрөвний нэгийг дангаараа үйлдвэрлэдэг, цэрэг армийн хүч, цөмийн зэвсэг хамгийн шигүү бөөгнөрсөн онцлогтой газар юм. Солонгосын дайн дууссаны дараах өдгөө 70 жилийн хугацаанд Зүүн хойд Азийн бүс нутагт байнгын түгшүүр, аюул занал нүүрэлж байсан ч бүс нутгийн улсууд энх тайвнаар зэрэгцэн оршиж, даяарчлалд тулгуурласан эдийн засаг, нийгмийн соёл хамгийн хурдтай хөгжиж ирсэн нь онцлууштай.
### СОЛОНГОСЫН ХОЙГИЙН АСУУДАЛ ба цөмийн зэвсэг
Хүйтэн дайны үед Зүүн хойд Ази, тэр дундаа Солонгосын хойг АНУ болон ЗХУ-н үзэл суртал, хүйтэн дайны сөргөлдөөний гол төвүүдийн нэг болсон юм. Учир нь, АНУ өөрийн холбоотон болох Япон, Өмнөд Солонгост (БНСУ) цөмийн зэвсгээ байрлуулснаар Зүүн хойд Ази цөмийн дайн дэгдэж болзошгүй хоёрдагч бүс нутаг болжээ. Өөрөөр хэлбэл хүйтэн дайны дараа Европт цөмийн зэвсгийн аюул багасаж ирсэн ч, Зүүн хойд Азид байдал хурцдаж эхэлсэн байна. Хэдийгээр 1990-ээд оны эхээр АНУ нь Өмнөд Солонгос дахь арми, зэвсэглэлээ багасгасан боловч хоёр Солонгосын харилцаа улам хурцадмал болсноор цэрэг, зэр зэвсгийн хүчээ бие даан зузаатгах болсон гэдэг.
2006 онд Умард Солонгос (БНАСАУ) АНУ-ын дарамт шахалтаас улсаа хамгаалах үндэслэлээр удаа дарааллан цөмийн зэвсэг, тив алгасагч пуужинг амжилттай туршсанаар цөмийн зэвсэгтэй улс болсон юм. Ингэснээр Солонгосын хойг, Зүүн хойд Ази нь цөмийн цэнэгт хошуутай баллистик пуужинтай, цөмийн дайн дэгдэж болзошгүй хамгийн аюултай бүс нутаг болж хувирсан байна. НҮБ нь Солонгосын хойгийн нөхцөл байдлыг энх тайвны замаар шийдвэрлэх зорилгоор олон талт арга хэмжээ, яриа хэлэлцээ хийж ирсэн боловч Өмнөд, Хойд Солонгос, тэднийг дэмжигч их гүрнүүд тууштай, урт хугацаатай яриа хэлэлцээрийн ширээнд суухгүй байсаар өдийг хүрснийг бэлхнээ харж болно.
Цөмийн зэвсэглэлийн асуудлыг амжилттай шийдвэрлэсэн тохиолдолд л Солонгосын хойгийн энх тайван байдал, хоёр улсын нэгдлийн тухай асуудлыг үргэлжлүүлэн ярих боломжтой хэмээн олон улсын харилцааны судлаачид дүгнэдэг. Мөн нөгөө талаас нь буюу эхлээд нэгдлийн асуудлыг авч үзэх нь Солонгосын хойгийн цөмийн зэвсгийн аюулыг шийдвэрлэх гол зам болох бөгөөд энэ л бүс нутгийн хөгжилд томоохон түлхэц болж чадна гэж үздэг судлаачид бий. Энэ мэтээр ярих, хэлэлцэх олон хувилбар, санал санаачилга гардаг ч одоог хүртэл уг асуудлыг хаанаас нь, ямар улс төрийн зарчим, үндэсний сэтгэлгээнд тулгуурлаж шийдвэрлэх, ямар арга зам ашиглан хүрэх талаар нэгдсэн ойлголтгүй, тодорхойгүй хэвээр байсаар буй.
### тооны хэлээр
- **47'000**: 2021 оны байдлаар хуваагдлийн үеэр салсан гэр бүлийн хүмүүсийн тоо 47 мянган гэж тооцоолжээ.
- **67'000'000'000**: Солонгосын дайнд бусад улс орнууд томоохон туслалцаа үзүүлсэн бөгөөд АНУ хувьд нийт 67 тэрбум долларыг дайнд зарцуулсан байна.
- **135'000**: 1950 оны 6 сарын 25 нд Хойд Солонгосийн арми 135 мянган цэрэг 38 дахь шугамыг давуулж Өмнөд Солонгос улсруу довтолжээ.
- **33'800**: 1998 оны байдлаар 33800 гаруй хүн Хойд Солонгосоос дүрвэх гэж оролджээ.
- **21**: 2022 оны зургаадугаар сарын байдлаар хуваагдлын үеэр салсан гэр бүлүүдийг нэгтгэн уулзуулах зорилготой нийт 21удаагийн арга хэмжээг зохион байгуулжээ. Салсан гэр бүлүүдийн хувьд дийлэнх хүмүүс нь одоогоор 70-90 насныхан байгаа ажээ .
### Монгол улсын үзэл баримтлал
Монгол Улс хүн ам, эдийн засаг, цэрэг, зэр зэвсгийн хувьд нөөц багатайгаас гадна олон жилийн турш амар тайван амьдарч ирсэн учир 1990 оны нийгмийн шилжилтийг тайван замаар хийж ардчилалд шилжсэнээрээ олон улс, Дэлхийн хамтын нийгэмлэг, олон улсын байгууллагуудын талархлыг хүлээсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл бид нийгэм, улс төр, эдийн засгийн шинэчлэлийг амжилттайгаар хийж бүс нутгийн улсуудтай найрсаг хамтын ажиллагаатай Энхийг эрхэмлэгч улс болсон билээ.
Бид анх 1992 онд цөмийн зэвсэггүй улс болох санаачилгаа зарлан, цөмийн зэвсэггүй статусаа олон улсаар хүлээн зөвшөөрүүлэх чиглэлд хүчин чармайлт гаргаж ажиллласны дүнд 1998 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей Монгол Улсын цөмийн зэвсэггүй статусыг хүлээн зөвшөөрч тусгай тогтоол гаргасан юм. Энэ нь Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг баталгаажуулсан, олон улс орны анхаарлыг татсан чухал алхам болсон байна. Улмаар 2012 онд НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн таван гишүүн орон болох ОХУ, БНХАУ, АНУ, Их Британи, Франц улсууд "Цөмийн зэвсгийн аюул тулгарахад тусламж үзүүлэх болно" хэмээн албан ёсоор мэдэгдсэн байдаг. Мөн ОХУ, БНХАУ нь хөрш их гүрний хувьд олон улсын эрх зүйн хүрээнд Монгол Улсын цөмийн зэвсэггүй бүсийг хамгаалах үүргээ үргэлж санаж, биелүүлэхээ мэдэгдсэн юм.
НҮБ-ын Нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерреш, "Монгол Улс цөмийн зэвсгээс ангид байх статусын үлгэр жишээ бодлого хэрэгжүүлснээс гадна олон улсын энхийг сахиулах ажиллагаа, бүс нутаг дахь энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах үйлсэд үлэмж хувь нэмэр оруулж байгаа чухал тоглогч" хэмээснээс гадна “Монгол Улс өнөөгийн зөрчилтэй дэлхий ертөнцөд энх тайвны бэлгэ тэмдэг болж байгаа”-г онцлон тэмдэглэсэн байдаг ажээ.
Үүнээс гадна, хамгийн чухал нь Монгол улс хоёр Солонгостой сайн хөршийн харилцаатай байдаг цөөн орны хувьд олон жил тасалдаад байгаа "зургаан талт яриа" хэлэлцээг эхлүүлж шинэ шатанд авч ирэхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэх боломжтой гэж геополитик судлаачид дүгнэдгийг дурдахгүй өнгөрөх аргагүй. Одоогийн байдлаар цөмийн зэвсгээс ангид бүс нутгийн жагсаалтад Латин Америк, Карибын тэнгисийн бүс нутаг, Номхон далайн өмнөд хэсэг, Зүүн Өмнөд Ази, Төв Ази, Африк тив бүхэлдээ багтдаг.
### “МОНГОЛЫН ФОРУМ” ОЛОН УЛСЫН СЕМИНАРын тухай
2022 оны хоёрдугаар сард эхэлсэн Орос – Украйны дайны улмаас олон улсын харилцан итгэлцэл суларч, шинэ сорилтуудтай нүүр тулж буй. Үүнийг дагаад Солонгосын хойгийн хурцадмал байдал ч улам бүр түгшүүртэй болж байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэх нь төр, Засгийн газрын хэмжээнд төдийгүй иргэний нийгмийн байгууллагууд, судалгааны институт, хүрээлэн, эрдэмтэн судлаачдын үүрэг чухал болох юм.
Үүнтэй холбогдуулан Зүүн хойд Азийн энх тайван, аюулгүй байдал, түүнд нөлөөлөх Монгол улсын оролцооны тухай “Mongolia forum on Northeast Asian Peaceful Development and Korean unification” хэмээх олон улсын бага хурал өнгөрөгч есдүгээр сарын 21, 22-нд Улаанбаатар хотноо болжээ. Тус хуралд АНУ, ОХУ, БНХАУ, БНСУ, Япон, Монгол, Малайз зэрэг долоон орны 30 гаруй судлаач эрдэмтэд, нийгэм улс төрийн зүтгэлтнүүд оролцож бүс нутагт тулгарч буй олон талт асуудлын талаар санал бодлоо солилцсон байна. Зохион байгуулагч болох “Цэнхэр сүлд”, “Дэлхийн энхийн Их наадам” ТББ-уудын зүгээс судлаачдын илтгэлийн эмхэтгэлийг хэвлэн гаргахаа мэдэгдсэн юм.
Ирээдүйд Орос– Украйн, Хятад– Тайвань, Ойрхи Дорнод– Европын холбоо, Өмнөд– Хойд Солонгосын энхтайван, найрамдлын уулзалт хэлэлцээрүүд манай улсад хийгдэж, Монгол Улс дэлхийн энхтайван, аюулгүй байдлын их хуралдай болох бүрэн боломж бидэнд бий.