Би хүүхдээ ингэж өсгөдөг: 3 хүүхдийн ээж Ц.Алтансор
<div class="article-body">
          <h2><div>Өнөөдрийн дугаарт бид англи хэл, STEAM, EQ зэрэг хүүхдийн хөгжилд чиглэсэн олон улсын хөтөлбөрүүдийг албан ёсны эрхтэйгээр эх орондоо нэвтрүүлэн, бага насны хүүхдийн цогц хөгжлийг дэмжих зорилго тавин ажиллаж буй “Q Education Group”-ийн үүсгэн байгуулагч Ц.Алтансорыг урилаа.</div><div>Түүний хувьд Монголын анхны EQ хөтөлбөртэй "Q Kids" цэцэрлэгийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд өдгөө тав дахь жилийнхээ ойн хүрээнд Ривер Гарден дахь шинэхэн салбараа нээж байгаа юм. Түүнчлэн "EQ KiddyZ" төслийн хүрээнд “Сэтгэл зүйн боловсролыг бага наснаас олгох” контент төслийг нэвтрүүлэн 20 мянга гаруй хүүхдэд хүргэснээс гадна дэлхийн 45 улсад салбартай "Nutty Scientists" олон улсын франчайз лабораториороо дамжуулан шинжлэх ухааны мэдлэгийг сонирхолтой аргаар түгээж байгаа билээ. Харин энэ удаагийнхаа дугаарт бид түүнийг боловсролын салбарын эмэгтэй манлайлагчдын нэг гэхээс илүүтэй гурван хүүхдийн ээж, гэрийн эзэгтэй талаас нь танилцуулахыг зорилоо.</div></h2><p><b>Нэр: </b>Ц.Алтансор<br><b>Ажил:</b> "Q Education Group”-ийн үүсгэн байгуулагч, "Nutty Scientist Mongolia" хүүхдийн энтертайнмент лабораторийн үүсгэн байгуулагч<br><b>Ам бүл: </b>5<br><b>Сошиал хуудсууд:</b> <a href="https://www.facebook.com/AltansorTs/events/?paipv=0&amp;eav=AfYKg4y-TfIbP8Bk2gw2Rf6sn6v-IfYTjGGjHwtMb2yGF35LGxU0kzqrb3p_gO_KXiQ&amp;_rdr" target="_blank">Цогтхүүгийн Алтансор</a> (Фэйсбүүк),<a href="https://www.instagram.com/altansoroo/" target="_blank"> @altansoroo </a>(Инстаграм)</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/85ff9be67fc27d2317f105b0e181685b.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>1. Бидэнд гэр бүлээ товч танилцуулна уу? Гэр бүлийн үүргээ хэрхэн хуваарилдаг вэ?<br></div></h3><p>Миний ханийг Н.Норов гэдэг. Эмч мэргэжилтэй, одоогоор санхүүгийн салбарт мэргэшин ажилладаг. Бид хоёр дунд сургуульд байхаасаа бие биесээ мэддэг болж, дотноссоор амьдралаа холбосон. Одоо нэг хүү, хоёр охинтой, ам бүл тавуулаа өнөр өтгөн айл болжээ. <br> <br>Манай гэр бүл аль болох нэг нэгэнтэйгээ ярилцаж ойлголцохыг чухалчилдаг. Тиймдээ ч гэрийн ажил үүргээ хүүхдүүдтэйгээ ярилцаж хуваарилаад, долоо хоног бүрийн хоолны цэсээ хамтдаа гаргадаг юм. Ихэнхдээ ням болон даваа гарагийн хоолыг аав хариуцдаг. Лхагва болон баасан гарагийг ээж, мягмар болон пүрэв гарагийг охид маань хариуцна. Охидын хувьд 12, 15 настай харьцангуй том болчихсон болохоор ээж аавтайгаа гэрийн ажлын ачааллыг аль хэдийн хуваалцаж, тусад ороод эхэлчихсэн. Ер нь бодоод байхад, бүсгүйчүүд давамгайлсан манайх шиг айлд аав заавал хоол хийж, нарийн ширийн ажилд ороод байх шаардлага бага л даа. Гэхдээ нөхөр бид хоёр хүүхдүүддээ багаас нь гэр бүлийн үүргийн хуваарилалт, хүйсийн харьцаа, хариуцлагыг үлгэрлэж харуулахыг хүсдэг учраас хөл хорионы үед ч аавын хоол хийх хуваарь хэвээр үлдсэн.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">2. Танай гэрийнхний өглөө, оройны дадлууд гэвэл?</h3><p>Энгийн үед бол өглөө хамтдаа цайгаа уугаад гардаг. Манай охид биеэ даачихсан болохоор асуудалгүй, харин хүү маань балчир тул өдрийнх нь хуваарийг хамтран гаргаж өгч тусалдаг. Харин оройдоо 22 цагаас хойш гар утас, ухаалаг төхөөрөмжнөөс хол байлгана. Энэ нь хүүхдүүдээ ядраахгүй, бөх унтуулахад тустай байдаг л даа. Хөл хорионы үед бол хуваарь яалт ч үгүй өөрчлөгдсөн. Хамгийн түрүүнд ажиглагдсан зүйл гэвэл, хөдөлгөөний дутагдалд орж, улмаар жин нэмж байгаа нь илт ажиглагдсан. Тиймээс өдрийнхөө хуваарьт дасгал хийх, хамтдаа тоглох цагийг заавал оруулж, энэ цагаа үр дүнтэй болгохын тулд нэмэлтээр хөлөгт тоглоом, гүйлтийн зам хүртэл авсан даа. <br> <br>Ер нь эцэг эх, хүүхэдтэйгээ 18 зун, 18 өвлийг л үддэг гэдэг. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэвэл 18 дахь зун, 18 дахь өвлөөс эхлэн хүүхдүүд маань том болж нийгмийн амьдралд оролцон бие даан амьдарч, хувийн ертөнцөө бүтээх болно. Тиймээс хүүхдүүдээ том болохоос өмнөх энэ богинохон хугацаанд байнга давтагддаг дадал төдийхнөөс илүүтэй олон зүйлийг хамтдаа хийж, сайхан дурсамж бүтээхийг хүсдэг. Тиймдээ ч хийх зүйлийн жагсаалтаа (Bucket List) гаргаж, боломж гарах бүрд аль болох алгасалгүй хамт хийхийг зорьдог.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/64b3cf935604d515ec3b4eb56c61ff3e.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/ad0cb10fb088448c9a31bf4df844206e.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">3. Хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлэхдээ ашигладаг сонирхолтой арга, техникээсээ хуваалцвал?</h3><p>Хүүхдийнхээ онцлог, нас, сэтгэхүй, сэтгэл зүйн онцлогоос хамаарч ямар аргаар харилцаж ойлголцох вэ гэдгээ зөв сонгох хэрэгтэй болдог. Жишээ нь, өсвөр насны хүүхдийн хувьд аливааг их эмзэг хүлээж авдаг болохоор алдаа дутагдлыг нь шууд хэлчихвэл хичээл зүтгэл нь амархан мохож, өөртөө итгэлгүй болж, ярилцахаас татгалзах гэх мэт асуудлууд үүсэх нь бий. Тийм учраас эцэг эхийн зүгээс бодсоноо шууд хэлэхээс илүүтэй өөр зүйл дээр жишээ авч, харьцуулан жиших боломж олгож, өөрөөр нь дүгнэлт хийлгүүлэх аргыг ашигладаг. Ингэхдээ хэлэхийг хүссэн санааг маань илэрхийлэх киног хайлт хийж олоод, түүнийгээ хамт сууж үзэнгээ ярилцдаг юм. "Энэ дүр ингэсэн болохоор ийм үр дүнд хүрлээ, тэр хүний энэ зан чанар нь тус боллоо" гэх мэтээр дүрүүдийг нь дүгнэх явцдаа хүүхдэдээ хэлэхийг хүссэн зүйлээ илэрхийлнэ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4. Танай гэрийнхний дуртай хүүхдийн бүтээгдэхүүн, хүүхдийн/гэр бүлийн контент?</h3><p>Гэр бүлээрээ хамт сууж байгаад, амралтын өдрүүдээр Netflix–ээс кино сонгож үзэх дуртай. Орчин үеийн хүүхдүүдийг ухаалаг төхөөрөмжгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. Тиймээс аль болох хязгаарлаж хориглолгүйгээр зөв хэрэглээг нь дэмжиж, чиглүүлж өгөхийг хүсдэг. Бага насны хүүхдэдээ аль болох "educational" буюу боловсрол олгох талын, бүтээлч сэтгэлгээ хөгжүүлсэн хөгжилтэй аппуудыг хэрэг болгон урьдчилан судалж байж авч өгдөг. Энэ чиглэлийн аппын сайн тал нь боловсрол олгохоос гадна, тархийг ачаалуулж, ажиллуулж байдаг болохоор донтуулдаггүй юм. Эсрэгээрээ, ямар ч үед Youtube үзүүлэхээс зайлсхийдэг. Тэнд байдаг энтертайнмент контентууд нь юу ч бодох шаардлагагүй, зөвхөн үзэж, ямар ч агуулгагүйгээр баясгахад зориулагдсан байдаг тул ядрах мэдрэмжийг бууруулж, улмаар дэлгэцийн өмнө олон цагаар донтон суух шалтгаан болдог. <br> <br>Оройн цагаар бол мандала, эсвэл кодоор буддаг апп-аар янз бүрийн дүрс будуулах нь тархийг нь амрааж, унтаж амрахад бэлдэж өгдөг ач холбогдолтой байдаг.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/b679a4edbc0e3def4d301035077fcd2b.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>5. Хүүхэдтэй болсноор таны ажлын арга барил, үзэл бодол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?<br></div></h3><p>Ер нь бүсгүй хүн ээж болохоороо байгалийнхаа зөнгөөр, хэнээр ч хэлүүлэлтгүй хүүхдээ хайрлаж, хамгаалж, тэтгэж сурдаг. Гэхдээ амьдралын жамаар ээж болно, нөгөө талаас бүх л ухамсар төлөвшлөөрөө эх хүн гэдгээ сайтар мэдэрсэн ээж болно гэдэг шал өөр ойлголтууд шиг санагдсан. Тиймдээ ч, зүгээр л миний өхөөрдөм хүү/охин, миний хүүхэд гэж хараад хайрлан эрхлүүлж, зөвхөн бие физиологи, материаллаг хэрэгцээг нь хангахад анхаарах бус, харин ч яг өөртэйгөө адил авч үзэн, орон зайг нь хүндэлж, мэдрэмжийг нь ойлгон, сэтгэл зүйн хэрэгцээг нь өгч чаддаг ээж болох гэж хичээж суралцаж явна. <br> <br>Сүүлийн үед үр хүүхдээ сайн хүн болгоно, төлөвшүүлнэ, хөгжүүлнэ гэхээс илүүтэй тэднийхээ амьдрах нийгмийн төлөө би юу хийж чадах билээ гэж их боддог болсон... Өнөөдөр хүүхдийнхээ сайн сайхны төлөө хэрэндээ л ирээдүйг нь амжилттай, аз жаргалтай болгох гэж өндөр боловсрол эзэмшүүлж, байдгаараа хичээдэг ч сайн бодоод үзэхээр тэдний эргэн тойрон, хүрээлэл, нийгэмд энэ бүхэн тэгш, хүртээмжтэй болохгүй л бол бүх хувийн хүчин чармайлт маань ямар ч нэмэргүй болоод дуусна. Энэ бодол, ойлголт л өнөөдрийн хийж буй ажил, үзэл баримтлалд минь гүнзгий нөлөөлсөн. Ер нь ээж болоод, үүнийгээ бүрэн ойлгосноос хойш санаачилж хийсэн ажил бүхэн хүүхдүүдтэй минь холбоотой, тэднийгээ хараад ойлгож ухаарсан зүйлсээс улбаатай байдаг. <br> <br>Анх том охиндоо хүсдэг байснаараа хүүхдэд айдасгүй, аюулгүй, гэр шиг нь мэдрэмж өгч чаддагаас гадна сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжийг ойлгож, хөгжүүлэх цэцэрлэг нээх хүсэлдээ хөтлөгдөн "Q Kids"-ээ нээж байсан бол дараа нь дунд охиныхоо шинжлэх ухааны туршилтанд дурладаг талыг нь ажиглаж "Nutty Scientists" олон улсын хөтөлбөрийн албан ёсны эрхийг Монголд оруулж ирэн олон хүүхдэд өөрөө бүтээх, турших боломжийг олгохыг зорьсон. Цаашлаад номоор дамжуулж олон мянган хүүхдэд сэтгэл хөдлөлийн боловсрол олгох төслөө амжилттай хэрэгжүүлээд явж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">6. Та хэрхэн амардаг вэ? эцэг эхийн хувиар бусдын туслалцааг хэр авдаг вэ?</h3><p>Миний хувьд эмээ, өвөө дээрээ өссөн хүүхэд л дээ. Өвөө эмээгийн хайр хүүхдэд их зөөлөн буудаг болоод ч тэр үү, буурай нар дээрээ өссөн хүүхэд илүү хүнлэг, халамжтай мөртөө чөлөөт сэтгэлгээ сайтай болж төлөвшдөг шиг санагддаг. Сул тал нь харьцангуй эрт хагацлыг мэдэрдэг байх. Миний хувьд ч, тэр хагацал тухайн үедээ их хэцүү байсан болохоор ээж болсныхоо дараа хүүхдүүдээ аль болох өөрөө өсгөхийг эрмэлздэг байсан. Гэхдээ миний хувьд, оюутан байхдаа анхныхаа хүүхдийг төрүүлж, тухайн үедээ өөрөө ч хүүхдээрээ байсан болохоор аав, ээжийнхээ дэмжлэг туслалцааг их авсан. Одоо бодоход, аав ээжийн тус байсан тулдаа л энэ бүхнийг амжуулсан байх. Хоёр охиныг маань өсгөж өгсөн ач буянд нь аав ээждээ үргэлж талархдаг. Бага хүүгээ АНУ-д төрүүлсэн болохоор нөхөртэйгөө хамтраад яг өөрсдөө өсгөсөн. Энэ үеийн нөхрийн орон зай, түшиг тулгуурыг юутай ч зүйрлэшгүй. <br> <br>Амрах тал дээр, гэр бүлээрээ хамт байгальд гарах дуртай. Сүүлийн үед хамтдаа ууланд алхах их таатай санагддаг болсон. Энэ үед хүүхдээ хөгжүүлэх боломж ч их гардаг юм билээ. Алхах явцад хүүхэд шантарна, хөл нь өвдөнө, шалтаг тоочно, даарна гээд асуудал их. Тэр үед нь "Уг нь бидний очих газар тэнд харагдаж байна, энэ хүртэл ирсэн юм чинь цаашлаад гарах уу? Эсвэл дундаас нь ингээд орхих уу?" гээд асуухад бодож байгаад "За за ээж ээ, би тэвчээд гарна аа" гэдэг. Энэ мэт спортоор дамжуулан зорьсон зүйлдээ амар хялбар хүрдэггүйг ойлгуулж, эхэлсэн зүйлээ дуусгахын чухлыг мэдрүүлж, бэрхшээлийг даван туулах чадварт сургах нь үр дүнтэй санагддаг. <br> <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">7. Ажилладаг ээж байхын хамгийн хэцүү нь?</h3><p>Хүн ямар ч зүйлд төгс байна гэж үгүй. Нэг талд анхаарахад нөгөө тал нь орхигддог, бүгдэд нь жигд анхаарвал аль нь ч бүрэн нөөцдөө хүртэл хөгжихгүй. Тиймээс анхнаасаа алийг нь сонгож, түүнийхээ төлөө юуг, хэрхэн золиослохоо сайтар ухамсарлан, түүнээс ирэх үр дагаварт бэлтгэлтэй байж, тэр бүрд өөрийгөө буруутгаж, шийтгэхгүй байх нь чухал мэт. Төгс эцэг эх гэж байдаггүй, 40 хувьд нь л сайн байж, үлдсэн 60 хувьд нь зүгээр л чадахаараа хичээгээд, шударга байж, уучлалт гуйгаад явахад болно гэлцдэг. Бидний хувьд, хүүхдүүддээ төгс байх гэж хүчлэлгүй үнэн байхыг л эрмэлздэг. Хүүхдүүддээ уурлах, гомдох, эргээд хүүхдүүдээ уурлуулах, гомдоох үе мэдээж бий. Гэхдээ тэр бүрийнхээ араас эргээд заавал цаг гарган ярилцаж, тухайн үеийн сэтгэл хөдлөлөө тайлбарлаж, уучлал гуйх ёстой үедээ "Би ээж" гээд гэдийж суулгүй шударгаар уучлал гуйдаг. Үүний нэг давуу тал нь, ингэснээр хүүхдүүд багаасаа хүний сэтгэл хөдлөл, тухайн сэтгэл хөдлөлөөс гарч болох ааш араншинтай танилцаж, эргээд өөрийгөө ч танихад тусалдаг. <br> <br>Мэдээж ажилладаг ээж, аав байхын бэрхшээлтэй тал нь хүүхдүүддээ гаргах цаг дутмаг болдог. Гэхдээ хүүхдийнхээ хажууд байна гээд тэдэндээ чанартай цаг ховор гаргадаг байснаас чанартай цаг гаргаж чаддаг хөдөлмөрч аав, ээж байж, амьдралыг өөрсдөөрөө үлгэрлэх нь илүү санагддаг. Тиймээс хүүхдийнхээ төрсөн өдөр, ямар нэг тэмдэглэлт баярууд дээр нь заавал хамт байхаар төлөвлөнө. Үүнийгээ ч хамт олныхоо дунд ажил хэрэг болгож, нялх балчир хүүхэдтэй эцэг эхэд хүүхдийнх нь төрсөн өдрөөр бүтэн өдрийн цалинтай чөлөө, бага насны хүүхэдтэй бол хагас өдрийн чөлөө олгож, өсвөр насны хүүхэдтэй бол тухайн өдөр цагаас нь эрт тарааж, хүүхэдтэйгээ хамт байх нөхцөлийг нь бүрдүүлэхийг хичээдэг.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/28c54f506ac36d84987ab786f87ed21f.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/e816c057056b96b23e6841e6a50de019.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">8. Эцэг эхийн хувиар хамгийн их баярласан, бахархсан мөч?"</h3><p>Нэг удаа хадам ээж маань хүүхдүүдэд зориулаад хоолой өвдөхөд түрхдэг тос авч ирсэн юм. Тухайн үедээ хоолой нь өвдөхөөр түрхэнэ гэж бодоод өнгөрсөн. Маргааш өглөө нь гал тогоонд сав суулга дуугараад байхаар нь ороод хартал охин маань "Миний хажууд суудаг хүүхдийн хоолой нь өвдчихсөн, өвдөөд хэцүү байгаа. Энэ тосыг түрхээд өгвөл гайгүй болчих байх" гээд тосоо нэг саванд юүлэх гээд зогсож байсан. Тэр мөчид хүүхдээрээ маш их бахархсан. Миний хүүхэд хүнийг гэх сэтгэлтэй, бусдын төлөө зүрхтэй, халамжтай хүн болж өсөж буйг мэдрэх тэр мэдрэмж миний хувьд ямар ч тэмцээн, олимпиадын медаль, өргөмжлөлтэй дүйцэхээргүй баяр баясал байсан.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">9. Хүүхэд өсгөхтэй холбоотой авсан хамгийн сайн зөвлөгөө юу байсан бэ? </h3><p>Би хувьдаа, эмээ, ээжийнхээ хүмүүжлийн аргуудад их дуртай. Эмээ минь намайг бага байхад маш их үлгэр уншиж өгдөг, түүнийгээ эргээд яриулдаг хүн байлаа. Бид хоёр хэдэн ч ном дуусгасан юм бүү мэд. Уншиж өгөөд л байхаар үлгэрүүд маань бүр цээжинд орчихно. Тэгж байгаад нэг өдөр "Өнөөдөр чи эмээдээ яриад өгөөч" гэнэ. Эхэндээ хүүхэд сандарна, ээрнэ, гацна. Дараагийн удаа илүү сайн ярихын тулд өмнө нь тоодоггүй байсан үлгэрүүдээ ахиж сонсохдоо ихэд анхаарна. Яваа яваандаа сайжирна. Тэр үед эмээгээсээ сонссон, эмээдээ ярьж өгсөн үлгэр бүр намайг тодорхой агуулгын дор цэгцтэй илтгэх, өөрийгөө сандралгүй илэрхийлэх, бичгийн хэлээ сайжруулах, төсөөлөн бодох чадварыг хөгжүүлсэн гол хөшүүрэг болсон. <br> <br>Нөгөө талаас аав ээж хоёр маань надад ухаан орсон цагаас л ямар нэг зүйл болоход "Би чамд итгэж байна" гэж хэлдэг, түүнийгээ мэдрүүлдэг байсан нь эргээд хүүхэд эцэг эхийнхээ итгэлийг дааж явах, илүү сайн руу тэмүүлэх сэдэл болсон. Гэр бүлээсээ ойлгож авсан эдгээр үлгэрлэлийг одоо ч хүүхдүүддээ дамжуулахыг зорьдог юм. Хүүхдүүддээ "Би чамд итгэж байна", "Зүгээр дээ, би чамайг ойлгож байна" гэдгээ хэлдэг, үйлдлээрээ харуулдаг. Ингэхдээ эхлээд хүүхдийнхээ өнцгөөс бодож, шаардлагатай л биш бол аль болох хэт урдуур нь орж өмнөөс нь юм хийлгүй, алдах боломж олгон, гаргасан эрсдэлд нь хүлээцтэй хандахыг боддог доо.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">10. Хүүхдээ ямар хүн болоосой гэж, ямар чанарыг өөриймшүүлээсэй гэж хүсдэг вэ?</h3><p>Хүнийг ойлгодог, хайрладаг, ямар ч үед өөрийнхөөрөө байж чаддаг, бусдад түүнийгээ зөвөөр илэрхийлж чаддаг хүн байгаасай гэж боддог. Үнэндээ загасчны морь усгүй гэдэг шиг үе бишгүй байдаг ч хийж буй ажил, түүндээ хүрэх гэсэн тэмүүлэл минь хүүхдүүдэд маань шууд бусаар хүчтэй нөлөөлж байдгийг олж харсан. Хүүхдүүд минь багаасаа өөрийгөө таньж мэдэхийг хичээж, зорилго тавьж, хамгийн гол нь суралцах хөгжих хүсэл тэмүүлэл дүүрэн байгааг хараад өөр олон зүйл хүсдэггүй дээ.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/4987729d73b9d6d41848b681cf12bdec.jpg"></p>          </div>

Өнөөдрийн дугаарт бид англи хэл, STEAM, EQ зэрэг хүүхдийн хөгжилд чиглэсэн олон улсын хөтөлбөрүүдийг албан ёсны эрхтэйгээр эх орондоо нэвтрүүлэн, бага насны хүүхдийн цогц хөгжлийг дэмжих зорилго тавин ажиллаж буй “Q Education Group”-ийн үүсгэн байгуулагч Ц.Алтансорыг урилаа.
Түүний хувьд Монголын анхны EQ хөтөлбөртэй "Q Kids" цэцэрлэгийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд өдгөө тав дахь жилийнхээ ойн хүрээнд Ривер Гарден дахь шинэхэн салбараа нээж байгаа юм. Түүнчлэн "EQ KiddyZ" төслийн хүрээнд “Сэтгэл зүйн боловсролыг бага наснаас олгох” контент төслийг нэвтрүүлэн 20 мянга гаруй хүүхдэд хүргэснээс гадна дэлхийн 45 улсад салбартай "Nutty Scientists" олон улсын франчайз лабораториороо дамжуулан шинжлэх ухааны мэдлэгийг сонирхолтой аргаар түгээж байгаа билээ. Харин энэ удаагийнхаа дугаарт бид түүнийг боловсролын салбарын эмэгтэй манлайлагчдын нэг гэхээс илүүтэй гурван хүүхдийн ээж, гэрийн эзэгтэй талаас нь танилцуулахыг зорилоо.
Нэр:
Ц.Алтансор
Ажил:
"Q Education Group”-ийн үүсгэн байгуулагч, "Nutty Scientist Mongolia" хүүхдийн энтертайнмент лабораторийн үүсгэн байгуулагч
Ам бүл:
5
Сошиал хуудсууд:

Цогтхүүгийн Алтансор
(Фэйсбүүк),
@altansoroo
(Инстаграм)

1. Бидэнд гэр бүлээ товч танилцуулна уу? Гэр бүлийн үүргээ хэрхэн хуваарилдаг вэ?
Миний ханийг Н.Норов гэдэг. Эмч мэргэжилтэй, одоогоор санхүүгийн салбарт мэргэшин ажилладаг. Бид хоёр дунд сургуульд байхаасаа бие биесээ мэддэг болж, дотноссоор амьдралаа холбосон. Одоо нэг хүү, хоёр охинтой, ам бүл тавуулаа өнөр өтгөн айл болжээ.

Манай гэр бүл аль болох нэг нэгэнтэйгээ ярилцаж ойлголцохыг чухалчилдаг. Тиймдээ ч гэрийн ажил үүргээ хүүхдүүдтэйгээ ярилцаж хуваарилаад, долоо хоног бүрийн хоолны цэсээ хамтдаа гаргадаг юм. Ихэнхдээ ням болон даваа гарагийн хоолыг аав хариуцдаг. Лхагва болон баасан гарагийг ээж, мягмар болон пүрэв гарагийг охид маань хариуцна. Охидын хувьд 12, 15 настай харьцангуй том болчихсон болохоор ээж аавтайгаа гэрийн ажлын ачааллыг аль хэдийн хуваалцаж, тусад ороод эхэлчихсэн. Ер нь бодоод байхад, бүсгүйчүүд давамгайлсан манайх шиг айлд аав заавал хоол хийж, нарийн ширийн ажилд ороод байх шаардлага бага л даа. Гэхдээ нөхөр бид хоёр хүүхдүүддээ багаас нь гэр бүлийн үүргийн хуваарилалт, хүйсийн харьцаа, хариуцлагыг үлгэрлэж харуулахыг хүсдэг учраас хөл хорионы үед ч аавын хоол хийх хуваарь хэвээр үлдсэн.

2. Танай гэрийнхний өглөө, оройны дадлууд гэвэл?
Энгийн үед бол өглөө хамтдаа цайгаа уугаад гардаг. Манай охид биеэ даачихсан болохоор асуудалгүй, харин хүү маань балчир тул өдрийнх нь хуваарийг хамтран гаргаж өгч тусалдаг. Харин оройдоо 22 цагаас хойш гар утас, ухаалаг төхөөрөмжнөөс хол байлгана. Энэ нь хүүхдүүдээ ядраахгүй, бөх унтуулахад тустай байдаг л даа. Хөл хорионы үед бол хуваарь яалт ч үгүй өөрчлөгдсөн. Хамгийн түрүүнд ажиглагдсан зүйл гэвэл, хөдөлгөөний дутагдалд орж, улмаар жин нэмж байгаа нь илт ажиглагдсан. Тиймээс өдрийнхөө хуваарьт дасгал хийх, хамтдаа тоглох цагийг заавал оруулж, энэ цагаа үр дүнтэй болгохын тулд нэмэлтээр хөлөгт тоглоом, гүйлтийн зам хүртэл авсан даа.

Ер нь эцэг эх, хүүхэдтэйгээ 18 зун, 18 өвлийг л үддэг гэдэг. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэвэл 18 дахь зун, 18 дахь өвлөөс эхлэн хүүхдүүд маань том болж нийгмийн амьдралд оролцон бие даан амьдарч, хувийн ертөнцөө бүтээх болно. Тиймээс хүүхдүүдээ том болохоос өмнөх энэ богинохон хугацаанд байнга давтагддаг дадал төдийхнөөс илүүтэй олон зүйлийг хамтдаа хийж, сайхан дурсамж бүтээхийг хүсдэг. Тиймдээ ч хийх зүйлийн жагсаалтаа (Bucket List) гаргаж, боломж гарах бүрд аль болох алгасалгүй хамт хийхийг зорьдог.

3. Хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлэхдээ ашигладаг сонирхолтой арга, техникээсээ хуваалцвал?
Хүүхдийнхээ онцлог, нас, сэтгэхүй, сэтгэл зүйн онцлогоос хамаарч ямар аргаар харилцаж ойлголцох вэ гэдгээ зөв сонгох хэрэгтэй болдог. Жишээ нь, өсвөр насны хүүхдийн хувьд аливааг их эмзэг хүлээж авдаг болохоор алдаа дутагдлыг нь шууд хэлчихвэл хичээл зүтгэл нь амархан мохож, өөртөө итгэлгүй болж, ярилцахаас татгалзах гэх мэт асуудлууд үүсэх нь бий. Тийм учраас эцэг эхийн зүгээс бодсоноо шууд хэлэхээс илүүтэй өөр зүйл дээр жишээ авч, харьцуулан жиших боломж олгож, өөрөөр нь дүгнэлт хийлгүүлэх аргыг ашигладаг. Ингэхдээ хэлэхийг хүссэн санааг маань илэрхийлэх киног хайлт хийж олоод, түүнийгээ хамт сууж үзэнгээ ярилцдаг юм. "Энэ дүр ингэсэн болохоор ийм үр дүнд хүрлээ, тэр хүний энэ зан чанар нь тус боллоо" гэх мэтээр дүрүүдийг нь дүгнэх явцдаа хүүхдэдээ хэлэхийг хүссэн зүйлээ илэрхийлнэ.

4. Танай гэрийнхний дуртай хүүхдийн бүтээгдэхүүн, хүүхдийн/гэр бүлийн контент?
Гэр бүлээрээ хамт сууж байгаад, амралтын өдрүүдээр Netflix–ээс кино сонгож үзэх дуртай. Орчин үеийн хүүхдүүдийг ухаалаг төхөөрөмжгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. Тиймээс аль болох хязгаарлаж хориглолгүйгээр зөв хэрэглээг нь дэмжиж, чиглүүлж өгөхийг хүсдэг. Бага насны хүүхдэдээ аль болох "educational" буюу боловсрол олгох талын, бүтээлч сэтгэлгээ хөгжүүлсэн хөгжилтэй аппуудыг хэрэг болгон урьдчилан судалж байж авч өгдөг. Энэ чиглэлийн аппын сайн тал нь боловсрол олгохоос гадна, тархийг ачаалуулж, ажиллуулж байдаг болохоор донтуулдаггүй юм. Эсрэгээрээ, ямар ч үед Youtube үзүүлэхээс зайлсхийдэг. Тэнд байдаг энтертайнмент контентууд нь юу ч бодох шаардлагагүй, зөвхөн үзэж, ямар ч агуулгагүйгээр баясгахад зориулагдсан байдаг тул ядрах мэдрэмжийг бууруулж, улмаар дэлгэцийн өмнө олон цагаар донтон суух шалтгаан болдог.

Оройн цагаар бол мандала, эсвэл кодоор буддаг апп-аар янз бүрийн дүрс будуулах нь тархийг нь амрааж, унтаж амрахад бэлдэж өгдөг ач холбогдолтой байдаг.

5. Хүүхэдтэй болсноор таны ажлын арга барил, үзэл бодол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?
Ер нь бүсгүй хүн ээж болохоороо байгалийнхаа зөнгөөр, хэнээр ч хэлүүлэлтгүй хүүхдээ хайрлаж, хамгаалж, тэтгэж сурдаг. Гэхдээ амьдралын жамаар ээж болно, нөгөө талаас бүх л ухамсар төлөвшлөөрөө эх хүн гэдгээ сайтар мэдэрсэн ээж болно гэдэг шал өөр ойлголтууд шиг санагдсан. Тиймдээ ч, зүгээр л миний өхөөрдөм хүү/охин, миний хүүхэд гэж хараад хайрлан эрхлүүлж, зөвхөн бие физиологи, материаллаг хэрэгцээг нь хангахад анхаарах бус, харин ч яг өөртэйгөө адил авч үзэн, орон зайг нь хүндэлж, мэдрэмжийг нь ойлгон, сэтгэл зүйн хэрэгцээг нь өгч чаддаг ээж болох гэж хичээж суралцаж явна.

Сүүлийн үед үр хүүхдээ сайн хүн болгоно, төлөвшүүлнэ, хөгжүүлнэ гэхээс илүүтэй тэднийхээ амьдрах нийгмийн төлөө би юу хийж чадах билээ гэж их боддог болсон... Өнөөдөр хүүхдийнхээ сайн сайхны төлөө хэрэндээ л ирээдүйг нь амжилттай, аз жаргалтай болгох гэж өндөр боловсрол эзэмшүүлж, байдгаараа хичээдэг ч сайн бодоод үзэхээр тэдний эргэн тойрон, хүрээлэл, нийгэмд энэ бүхэн тэгш, хүртээмжтэй болохгүй л бол бүх хувийн хүчин чармайлт маань ямар ч нэмэргүй болоод дуусна. Энэ бодол, ойлголт л өнөөдрийн хийж буй ажил, үзэл баримтлалд минь гүнзгий нөлөөлсөн. Ер нь ээж болоод, үүнийгээ бүрэн ойлгосноос хойш санаачилж хийсэн ажил бүхэн хүүхдүүдтэй минь холбоотой, тэднийгээ хараад ойлгож ухаарсан зүйлсээс улбаатай байдаг.

Анх том охиндоо хүсдэг байснаараа хүүхдэд айдасгүй, аюулгүй, гэр шиг нь мэдрэмж өгч чаддагаас гадна сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжийг ойлгож, хөгжүүлэх цэцэрлэг нээх хүсэлдээ хөтлөгдөн "Q Kids"-ээ нээж байсан бол дараа нь дунд охиныхоо шинжлэх ухааны туршилтанд дурладаг талыг нь ажиглаж "Nutty Scientists" олон улсын хөтөлбөрийн албан ёсны эрхийг Монголд оруулж ирэн олон хүүхдэд өөрөө бүтээх, турших боломжийг олгохыг зорьсон. Цаашлаад номоор дамжуулж олон мянган хүүхдэд сэтгэл хөдлөлийн боловсрол олгох төслөө амжилттай хэрэгжүүлээд явж байна.

6. Та хэрхэн амардаг вэ? эцэг эхийн хувиар бусдын туслалцааг хэр авдаг вэ?
Миний хувьд эмээ, өвөө дээрээ өссөн хүүхэд л дээ. Өвөө эмээгийн хайр хүүхдэд их зөөлөн буудаг болоод ч тэр үү, буурай нар дээрээ өссөн хүүхэд илүү хүнлэг, халамжтай мөртөө чөлөөт сэтгэлгээ сайтай болж төлөвшдөг шиг санагддаг. Сул тал нь харьцангуй эрт хагацлыг мэдэрдэг байх. Миний хувьд ч, тэр хагацал тухайн үедээ их хэцүү байсан болохоор ээж болсныхоо дараа хүүхдүүдээ аль болох өөрөө өсгөхийг эрмэлздэг байсан. Гэхдээ миний хувьд, оюутан байхдаа анхныхаа хүүхдийг төрүүлж, тухайн үедээ өөрөө ч хүүхдээрээ байсан болохоор аав, ээжийнхээ дэмжлэг туслалцааг их авсан. Одоо бодоход, аав ээжийн тус байсан тулдаа л энэ бүхнийг амжуулсан байх. Хоёр охиныг маань өсгөж өгсөн ач буянд нь аав ээждээ үргэлж талархдаг. Бага хүүгээ АНУ-д төрүүлсэн болохоор нөхөртэйгөө хамтраад яг өөрсдөө өсгөсөн. Энэ үеийн нөхрийн орон зай, түшиг тулгуурыг юутай ч зүйрлэшгүй.

Амрах тал дээр, гэр бүлээрээ хамт байгальд гарах дуртай. Сүүлийн үед хамтдаа ууланд алхах их таатай санагддаг болсон. Энэ үед хүүхдээ хөгжүүлэх боломж ч их гардаг юм билээ. Алхах явцад хүүхэд шантарна, хөл нь өвдөнө, шалтаг тоочно, даарна гээд асуудал их. Тэр үед нь "Уг нь бидний очих газар тэнд харагдаж байна, энэ хүртэл ирсэн юм чинь цаашлаад гарах уу? Эсвэл дундаас нь ингээд орхих уу?" гээд асуухад бодож байгаад "За за ээж ээ, би тэвчээд гарна аа" гэдэг. Энэ мэт спортоор дамжуулан зорьсон зүйлдээ амар хялбар хүрдэггүйг ойлгуулж, эхэлсэн зүйлээ дуусгахын чухлыг мэдрүүлж, бэрхшээлийг даван туулах чадварт сургах нь үр дүнтэй санагддаг.


7. Ажилладаг ээж байхын хамгийн хэцүү нь?
Хүн ямар ч зүйлд төгс байна гэж үгүй. Нэг талд анхаарахад нөгөө тал нь орхигддог, бүгдэд нь жигд анхаарвал аль нь ч бүрэн нөөцдөө хүртэл хөгжихгүй. Тиймээс анхнаасаа алийг нь сонгож, түүнийхээ төлөө юуг, хэрхэн золиослохоо сайтар ухамсарлан, түүнээс ирэх үр дагаварт бэлтгэлтэй байж, тэр бүрд өөрийгөө буруутгаж, шийтгэхгүй байх нь чухал мэт. Төгс эцэг эх гэж байдаггүй, 40 хувьд нь л сайн байж, үлдсэн 60 хувьд нь зүгээр л чадахаараа хичээгээд, шударга байж, уучлалт гуйгаад явахад болно гэлцдэг. Бидний хувьд, хүүхдүүддээ төгс байх гэж хүчлэлгүй үнэн байхыг л эрмэлздэг. Хүүхдүүддээ уурлах, гомдох, эргээд хүүхдүүдээ уурлуулах, гомдоох үе мэдээж бий. Гэхдээ тэр бүрийнхээ араас эргээд заавал цаг гарган ярилцаж, тухайн үеийн сэтгэл хөдлөлөө тайлбарлаж, уучлал гуйх ёстой үедээ "Би ээж" гээд гэдийж суулгүй шударгаар уучлал гуйдаг. Үүний нэг давуу тал нь, ингэснээр хүүхдүүд багаасаа хүний сэтгэл хөдлөл, тухайн сэтгэл хөдлөлөөс гарч болох ааш араншинтай танилцаж, эргээд өөрийгөө ч танихад тусалдаг.

Мэдээж ажилладаг ээж, аав байхын бэрхшээлтэй тал нь хүүхдүүддээ гаргах цаг дутмаг болдог. Гэхдээ хүүхдийнхээ хажууд байна гээд тэдэндээ чанартай цаг ховор гаргадаг байснаас чанартай цаг гаргаж чаддаг хөдөлмөрч аав, ээж байж, амьдралыг өөрсдөөрөө үлгэрлэх нь илүү санагддаг. Тиймээс хүүхдийнхээ төрсөн өдөр, ямар нэг тэмдэглэлт баярууд дээр нь заавал хамт байхаар төлөвлөнө. Үүнийгээ ч хамт олныхоо дунд ажил хэрэг болгож, нялх балчир хүүхэдтэй эцэг эхэд хүүхдийнх нь төрсөн өдрөөр бүтэн өдрийн цалинтай чөлөө, бага насны хүүхэдтэй бол хагас өдрийн чөлөө олгож, өсвөр насны хүүхэдтэй бол тухайн өдөр цагаас нь эрт тарааж, хүүхэдтэйгээ хамт байх нөхцөлийг нь бүрдүүлэхийг хичээдэг.

8. Эцэг эхийн хувиар хамгийн их баярласан, бахархсан мөч?"
Нэг удаа хадам ээж маань хүүхдүүдэд зориулаад хоолой өвдөхөд түрхдэг тос авч ирсэн юм. Тухайн үедээ хоолой нь өвдөхөөр түрхэнэ гэж бодоод өнгөрсөн. Маргааш өглөө нь гал тогоонд сав суулга дуугараад байхаар нь ороод хартал охин маань "Миний хажууд суудаг хүүхдийн хоолой нь өвдчихсөн, өвдөөд хэцүү байгаа. Энэ тосыг түрхээд өгвөл гайгүй болчих байх" гээд тосоо нэг саванд юүлэх гээд зогсож байсан. Тэр мөчид хүүхдээрээ маш их бахархсан. Миний хүүхэд хүнийг гэх сэтгэлтэй, бусдын төлөө зүрхтэй, халамжтай хүн болж өсөж буйг мэдрэх тэр мэдрэмж миний хувьд ямар ч тэмцээн, олимпиадын медаль, өргөмжлөлтэй дүйцэхээргүй баяр баясал байсан.

9. Хүүхэд өсгөхтэй холбоотой авсан хамгийн сайн зөвлөгөө юу байсан бэ?
Би хувьдаа, эмээ, ээжийнхээ хүмүүжлийн аргуудад их дуртай. Эмээ минь намайг бага байхад маш их үлгэр уншиж өгдөг, түүнийгээ эргээд яриулдаг хүн байлаа. Бид хоёр хэдэн ч ном дуусгасан юм бүү мэд. Уншиж өгөөд л байхаар үлгэрүүд маань бүр цээжинд орчихно. Тэгж байгаад нэг өдөр "Өнөөдөр чи эмээдээ яриад өгөөч" гэнэ. Эхэндээ хүүхэд сандарна, ээрнэ, гацна. Дараагийн удаа илүү сайн ярихын тулд өмнө нь тоодоггүй байсан үлгэрүүдээ ахиж сонсохдоо ихэд анхаарна. Яваа яваандаа сайжирна. Тэр үед эмээгээсээ сонссон, эмээдээ ярьж өгсөн үлгэр бүр намайг тодорхой агуулгын дор цэгцтэй илтгэх, өөрийгөө сандралгүй илэрхийлэх, бичгийн хэлээ сайжруулах, төсөөлөн бодох чадварыг хөгжүүлсэн гол хөшүүрэг болсон.

Нөгөө талаас аав ээж хоёр маань надад ухаан орсон цагаас л ямар нэг зүйл болоход "Би чамд итгэж байна" гэж хэлдэг, түүнийгээ мэдрүүлдэг байсан нь эргээд хүүхэд эцэг эхийнхээ итгэлийг дааж явах, илүү сайн руу тэмүүлэх сэдэл болсон. Гэр бүлээсээ ойлгож авсан эдгээр үлгэрлэлийг одоо ч хүүхдүүддээ дамжуулахыг зорьдог юм. Хүүхдүүддээ "Би чамд итгэж байна", "Зүгээр дээ, би чамайг ойлгож байна" гэдгээ хэлдэг, үйлдлээрээ харуулдаг. Ингэхдээ эхлээд хүүхдийнхээ өнцгөөс бодож, шаардлагатай л биш бол аль болох хэт урдуур нь орж өмнөөс нь юм хийлгүй, алдах боломж олгон, гаргасан эрсдэлд нь хүлээцтэй хандахыг боддог доо.

10. Хүүхдээ ямар хүн болоосой гэж, ямар чанарыг өөриймшүүлээсэй гэж хүсдэг вэ?
Хүнийг ойлгодог, хайрладаг, ямар ч үед өөрийнхөөрөө байж чаддаг, бусдад түүнийгээ зөвөөр илэрхийлж чаддаг хүн байгаасай гэж боддог. Үнэндээ загасчны морь усгүй гэдэг шиг үе бишгүй байдаг ч хийж буй ажил, түүндээ хүрэх гэсэн тэмүүлэл минь хүүхдүүдэд маань шууд бусаар хүчтэй нөлөөлж байдгийг олж харсан. Хүүхдүүд минь багаасаа өөрийгөө таньж мэдэхийг хичээж, зорилго тавьж, хамгийн гол нь суралцах хөгжих хүсэл тэмүүлэл дүүрэн байгааг хараад өөр олон зүйл хүсдэггүй дээ.


Өнөөдрийн дугаарт бид англи хэл, STEAM, EQ зэрэг хүүхдийн хөгжилд чиглэсэн олон улсын хөтөлбөрүүдийг албан ёсны эрхтэйгээр эх орондоо нэвтрүүлэн, бага насны хүүхдийн цогц хөгжлийг дэмжих зорилго тавин ажиллаж буй “Q Education Group”-ийн үүсгэн байгуулагч Ц.Алтансорыг урилаа.  Түүний хувьд Монголын анхны EQ хөтөлбөртэй "Q Kids" цэцэрлэгийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд өдгөө тав дахь жилийнхээ ойн хүрээнд Ривер Гарден дахь шинэхэн салбараа нээж байгаа юм. Түүнчлэн "EQ KiddyZ" төслийн хүрээнд “Сэтгэл зүйн боловсролыг бага наснаас олгох” контент төслийг нэвтрүүлэн 20 мянга гаруй хүүхдэд хүргэснээс гадна дэлхийн 45 улсад салбартай "Nutty Scientists" олон улсын франчайз лабораториороо дамжуулан шинжлэх ухааны мэдлэгийг сонирхолтой аргаар түгээж байгаа билээ. Харин энэ удаагийнхаа дугаарт бид түүнийг боловсролын салбарын эмэгтэй манлайлагчдын нэг гэхээс илүүтэй гурван хүүхдийн ээж, гэрийн эзэгтэй талаас нь танилцуулахыг зорилоо.
**Нэр:** Ц.Алтансор
**Ажил:** "Q Education Group”-ийн үүсгэн байгуулагч, "Nutty Scientist Mongolia" хүүхдийн энтертайнмент лабораторийн үүсгэн байгуулагч
**Ам бүл:** 5
**Сошиал хуудсууд:** Цогтхүүгийн Алтансор (Фэйсбүүк), @altansoroo (Инстаграм)
### 1. Бидэнд гэр бүлээ товч танилцуулна уу? Гэр бүлийн үүргээ хэрхэн хуваарилдаг вэ?
Миний ханийг Н.Норов гэдэг. Эмч мэргэжилтэй, одоогоор санхүүгийн салбарт мэргэшин ажилладаг. Бид хоёр дунд сургуульд байхаасаа бие биесээ мэддэг болж, дотноссоор амьдралаа холбосон. Одоо нэг хүү, хоёр охинтой, ам бүл тавуулаа өнөр өтгөн айл болжээ.
Манай гэр бүл аль болох нэг нэгэнтэйгээ ярилцаж ойлголцохыг чухалчилдаг. Тиймдээ ч гэрийн ажил үүргээ хүүхдүүдтэйгээ ярилцаж хуваарилаад, долоо хоног бүрийн хоолны цэсээ хамтдаа гаргадаг юм. Ихэнхдээ ням болон даваа гарагийн хоолыг аав хариуцдаг. Лхагва болон баасан гарагийг ээж, мягмар болон пүрэв гарагийг охид маань хариуцна. Охидын хувьд 12, 15 настай харьцангуй том болчихсон болохоор ээж аавтайгаа гэрийн ажлын ачааллыг аль хэдийн хуваалцаж, тусад ороод эхэлчихсэн. Ер нь бодоод байхад, бүсгүйчүүд давамгайлсан манайх шиг айлд аав заавал хоол хийж, нарийн ширийн ажилд ороод байх шаардлага бага л даа. Гэхдээ нөхөр бид хоёр хүүхдүүддээ багаас нь гэр бүлийн үүргийн хуваарилалт, хүйсийн харьцаа, хариуцлагыг үлгэрлэж харуулахыг хүсдэг учраас хөл хорионы үед ч аавын хоол хийх хуваарь хэвээр үлдсэн.
### 2. Танай гэрийнхний өглөө, оройны дадлууд гэвэл?
Энгийн үед бол өглөө хамтдаа цайгаа уугаад гардаг. Манай охид биеэ даачихсан болохоор асуудалгүй, харин хүү маань балчир тул өдрийнх нь хуваарийг хамтран гаргаж өгч тусалдаг. Харин оройдоо 22 цагаас хойш гар утас, ухаалаг төхөөрөмжнөөс хол байлгана. Энэ нь хүүхдүүдээ ядраахгүй, бөх унтуулахад тустай байдаг л даа. Хөл хорионы үед бол хуваарь яалт ч үгүй өөрчлөгдсөн. Хамгийн түрүүнд ажиглагдсан зүйл гэвэл, хөдөлгөөний дутагдалд орж, улмаар жин нэмж байгаа нь илт ажиглагдсан. Тиймээс өдрийнхөө хуваарьт дасгал хийх, хамтдаа тоглох цагийг заавал оруулж, энэ цагаа үр дүнтэй болгохын тулд нэмэлтээр хөлөгт тоглоом, гүйлтийн зам хүртэл авсан даа.
Ер нь эцэг эх, хүүхэдтэйгээ 18 зун, 18 өвлийг л үддэг гэдэг. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэвэл 18 дахь зун, 18 дахь өвлөөс эхлэн хүүхдүүд маань том болж нийгмийн амьдралд оролцон бие даан амьдарч, хувийн ертөнцөө бүтээх болно. Тиймээс хүүхдүүдээ том болохоос өмнөх энэ богинохон хугацаанд байнга давтагддаг дадал төдийхнөөс илүүтэй олон зүйлийг хамтдаа хийж, сайхан дурсамж бүтээхийг хүсдэг. Тиймдээ ч хийх зүйлийн жагсаалтаа (Bucket List) гаргаж, боломж гарах бүрд аль болох алгасалгүй хамт хийхийг зорьдог.
### 3. Хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлэхдээ ашигладаг сонирхолтой арга, техникээсээ хуваалцвал?
Хүүхдийнхээ онцлог, нас, сэтгэхүй, сэтгэл зүйн онцлогоос хамаарч ямар аргаар харилцаж ойлголцох вэ гэдгээ зөв сонгох хэрэгтэй болдог. Жишээ нь, өсвөр насны хүүхдийн хувьд аливааг их эмзэг хүлээж авдаг болохоор алдаа дутагдлыг нь шууд хэлчихвэл хичээл зүтгэл нь амархан мохож, өөртөө итгэлгүй болж, ярилцахаас татгалзах гэх мэт асуудлууд үүсэх нь бий. Тийм учраас эцэг эхийн зүгээс бодсоноо шууд хэлэхээс илүүтэй өөр зүйл дээр жишээ авч, харьцуулан жиших боломж олгож, өөрөөр нь дүгнэлт хийлгүүлэх аргыг ашигладаг. Ингэхдээ хэлэхийг хүссэн санааг маань илэрхийлэх киног хайлт хийж олоод, түүнийгээ хамт сууж үзэнгээ ярилцдаг юм. "Энэ дүр ингэсэн болохоор ийм үр дүнд хүрлээ, тэр хүний энэ зан чанар нь тус боллоо" гэх мэтээр дүрүүдийг нь дүгнэх явцдаа хүүхдэдээ хэлэхийг хүссэн зүйлээ илэрхийлнэ.
### 4. Танай гэрийнхний дуртай хүүхдийн бүтээгдэхүүн, хүүхдийн/гэр бүлийн контент?
Гэр бүлээрээ хамт сууж байгаад, амралтын өдрүүдээр Netflix–ээс кино сонгож үзэх дуртай. Орчин үеийн хүүхдүүдийг ухаалаг төхөөрөмжгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. Тиймээс аль болох хязгаарлаж хориглолгүйгээр зөв хэрэглээг нь дэмжиж, чиглүүлж өгөхийг хүсдэг. Бага насны хүүхдэдээ аль болох "educational" буюу боловсрол олгох талын, бүтээлч сэтгэлгээ хөгжүүлсэн хөгжилтэй аппуудыг хэрэг болгон урьдчилан судалж байж авч өгдөг. Энэ чиглэлийн аппын сайн тал нь боловсрол олгохоос гадна, тархийг ачаалуулж, ажиллуулж байдаг болохоор донтуулдаггүй юм. Эсрэгээрээ, ямар ч үед Youtube үзүүлэхээс зайлсхийдэг. Тэнд байдаг энтертайнмент контентууд нь юу ч бодох шаардлагагүй, зөвхөн үзэж, ямар ч агуулгагүйгээр баясгахад зориулагдсан байдаг тул ядрах мэдрэмжийг бууруулж, улмаар дэлгэцийн өмнө олон цагаар донтон суух шалтгаан болдог.
Оройн цагаар бол мандала, эсвэл кодоор буддаг апп-аар янз бүрийн дүрс будуулах нь тархийг нь амрааж, унтаж амрахад бэлдэж өгдөг ач холбогдолтой байдаг.
### 5. Хүүхэдтэй болсноор таны ажлын арга барил, үзэл бодол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?
Ер нь бүсгүй хүн ээж болохоороо байгалийнхаа зөнгөөр, хэнээр ч хэлүүлэлтгүй хүүхдээ хайрлаж, хамгаалж, тэтгэж сурдаг. Гэхдээ амьдралын жамаар ээж болно, нөгөө талаас бүх л ухамсар төлөвшлөөрөө эх хүн гэдгээ сайтар мэдэрсэн ээж болно гэдэг шал өөр ойлголтууд шиг санагдсан. Тиймдээ ч, зүгээр л миний өхөөрдөм хүү/охин, миний хүүхэд гэж хараад хайрлан эрхлүүлж, зөвхөн бие физиологи, материаллаг хэрэгцээг нь хангахад анхаарах бус, харин ч яг өөртэйгөө адил авч үзэн, орон зайг нь хүндэлж, мэдрэмжийг нь ойлгон, сэтгэл зүйн хэрэгцээг нь өгч чаддаг ээж болох гэж хичээж суралцаж явна.
Сүүлийн үед үр хүүхдээ сайн хүн болгоно, төлөвшүүлнэ, хөгжүүлнэ гэхээс илүүтэй тэднийхээ амьдрах нийгмийн төлөө би юу хийж чадах билээ гэж их боддог болсон... Өнөөдөр хүүхдийнхээ сайн сайхны төлөө хэрэндээ л ирээдүйг нь амжилттай, аз жаргалтай болгох гэж өндөр боловсрол эзэмшүүлж, байдгаараа хичээдэг ч сайн бодоод үзэхээр тэдний эргэн тойрон, хүрээлэл, нийгэмд энэ бүхэн тэгш, хүртээмжтэй болохгүй л бол бүх хувийн хүчин чармайлт маань ямар ч нэмэргүй болоод дуусна. Энэ бодол, ойлголт л өнөөдрийн хийж буй ажил, үзэл баримтлалд минь гүнзгий нөлөөлсөн. Ер нь ээж болоод, үүнийгээ бүрэн ойлгосноос хойш санаачилж хийсэн ажил бүхэн хүүхдүүдтэй минь холбоотой, тэднийгээ хараад ойлгож ухаарсан зүйлсээс улбаатай байдаг.
Анх том охиндоо хүсдэг байснаараа хүүхдэд айдасгүй, аюулгүй, гэр шиг нь мэдрэмж өгч чаддагаас гадна сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжийг ойлгож, хөгжүүлэх цэцэрлэг нээх хүсэлдээ хөтлөгдөн "Q Kids"-ээ нээж байсан бол дараа нь дунд охиныхоо шинжлэх ухааны туршилтанд дурладаг талыг нь ажиглаж "Nutty Scientists" олон улсын хөтөлбөрийн албан ёсны эрхийг Монголд оруулж ирэн олон хүүхдэд өөрөө бүтээх, турших боломжийг олгохыг зорьсон. Цаашлаад номоор дамжуулж олон мянган хүүхдэд сэтгэл хөдлөлийн боловсрол олгох төслөө амжилттай хэрэгжүүлээд явж байна.
### 6. Та хэрхэн амардаг вэ? эцэг эхийн хувиар бусдын туслалцааг хэр авдаг вэ?
Миний хувьд эмээ, өвөө дээрээ өссөн хүүхэд л дээ. Өвөө эмээгийн хайр хүүхдэд их зөөлөн буудаг болоод ч тэр үү, буурай нар дээрээ өссөн хүүхэд илүү хүнлэг, халамжтай мөртөө чөлөөт сэтгэлгээ сайтай болж төлөвшдөг шиг санагддаг. Сул тал нь харьцангуй эрт хагацлыг мэдэрдэг байх. Миний хувьд ч, тэр хагацал тухайн үедээ их хэцүү байсан болохоор ээж болсныхоо дараа хүүхдүүдээ аль болох өөрөө өсгөхийг эрмэлздэг байсан. Гэхдээ миний хувьд, оюутан байхдаа анхныхаа хүүхдийг төрүүлж, тухайн үедээ өөрөө ч хүүхдээрээ байсан болохоор аав, ээжийнхээ дэмжлэг туслалцааг их авсан. Одоо бодоход, аав ээжийн тус байсан тулдаа л энэ бүхнийг амжуулсан байх. Хоёр охиныг маань өсгөж өгсөн ач буянд нь аав ээждээ үргэлж талархдаг. Бага хүүгээ АНУ-д төрүүлсэн болохоор нөхөртэйгөө хамтраад яг өөрсдөө өсгөсөн. Энэ үеийн нөхрийн орон зай, түшиг тулгуурыг юутай ч зүйрлэшгүй.
Амрах тал дээр, гэр бүлээрээ хамт байгальд гарах дуртай. Сүүлийн үед хамтдаа ууланд алхах их таатай санагддаг болсон. Энэ үед хүүхдээ хөгжүүлэх боломж ч их гардаг юм билээ. Алхах явцад хүүхэд шантарна, хөл нь өвдөнө, шалтаг тоочно, даарна гээд асуудал их. Тэр үед нь "Уг нь бидний очих газар тэнд харагдаж байна, энэ хүртэл ирсэн юм чинь цаашлаад гарах уу? Эсвэл дундаас нь ингээд орхих уу?" гээд асуухад бодож байгаад "За за ээж ээ, би тэвчээд гарна аа" гэдэг. Энэ мэт спортоор дамжуулан зорьсон зүйлдээ амар хялбар хүрдэггүйг ойлгуулж, эхэлсэн зүйлээ дуусгахын чухлыг мэдрүүлж, бэрхшээлийг даван туулах чадварт сургах нь үр дүнтэй санагддаг.
### 7. Ажилладаг ээж байхын хамгийн хэцүү нь?
Хүн ямар ч зүйлд төгс байна гэж үгүй. Нэг талд анхаарахад нөгөө тал нь орхигддог, бүгдэд нь жигд анхаарвал аль нь ч бүрэн нөөцдөө хүртэл хөгжихгүй. Тиймээс анхнаасаа алийг нь сонгож, түүнийхээ төлөө юуг, хэрхэн золиослохоо сайтар ухамсарлан, түүнээс ирэх үр дагаварт бэлтгэлтэй байж, тэр бүрд өөрийгөө буруутгаж, шийтгэхгүй байх нь чухал мэт. Төгс эцэг эх гэж байдаггүй, 40 хувьд нь л сайн байж, үлдсэн 60 хувьд нь зүгээр л чадахаараа хичээгээд, шударга байж, уучлалт гуйгаад явахад болно гэлцдэг. Бидний хувьд, хүүхдүүддээ төгс байх гэж хүчлэлгүй үнэн байхыг л эрмэлздэг. Хүүхдүүддээ уурлах, гомдох, эргээд хүүхдүүдээ уурлуулах, гомдоох үе мэдээж бий. Гэхдээ тэр бүрийнхээ араас эргээд заавал цаг гарган ярилцаж, тухайн үеийн сэтгэл хөдлөлөө тайлбарлаж, уучлал гуйх ёстой үедээ "Би ээж" гээд гэдийж суулгүй шударгаар уучлал гуйдаг. Үүний нэг давуу тал нь, ингэснээр хүүхдүүд багаасаа хүний сэтгэл хөдлөл, тухайн сэтгэл хөдлөлөөс гарч болох ааш араншинтай танилцаж, эргээд өөрийгөө ч танихад тусалдаг.
Мэдээж ажилладаг ээж, аав байхын бэрхшээлтэй тал нь хүүхдүүддээ гаргах цаг дутмаг болдог. Гэхдээ хүүхдийнхээ хажууд байна гээд тэдэндээ чанартай цаг ховор гаргадаг байснаас чанартай цаг гаргаж чаддаг хөдөлмөрч аав, ээж байж, амьдралыг өөрсдөөрөө үлгэрлэх нь илүү санагддаг. Тиймээс хүүхдийнхээ төрсөн өдөр, ямар нэг тэмдэглэлт баярууд дээр нь заавал хамт байхаар төлөвлөнө. Үүнийгээ ч хамт олныхоо дунд ажил хэрэг болгож, нялх балчир хүүхэдтэй эцэг эхэд хүүхдийнх нь төрсөн өдрөөр бүтэн өдрийн цалинтай чөлөө, бага насны хүүхэдтэй бол хагас өдрийн чөлөө олгож, өсвөр насны хүүхэдтэй бол тухайн өдөр цагаас нь эрт тарааж, хүүхэдтэйгээ хамт байх нөхцөлийг нь бүрдүүлэхийг хичээдэг.
### 8. Эцэг эхийн хувиар хамгийн их баярласан, бахархсан мөч?"
Нэг удаа хадам ээж маань хүүхдүүдэд зориулаад хоолой өвдөхөд түрхдэг тос авч ирсэн юм. Тухайн үедээ хоолой нь өвдөхөөр түрхэнэ гэж бодоод өнгөрсөн. Маргааш өглөө нь гал тогоонд сав суулга дуугараад байхаар нь ороод хартал охин маань "Миний хажууд суудаг хүүхдийн хоолой нь өвдчихсөн, өвдөөд хэцүү байгаа. Энэ тосыг түрхээд өгвөл гайгүй болчих байх" гээд тосоо нэг саванд юүлэх гээд зогсож байсан. Тэр мөчид хүүхдээрээ маш их бахархсан. Миний хүүхэд хүнийг гэх сэтгэлтэй, бусдын төлөө зүрхтэй, халамжтай хүн болж өсөж буйг мэдрэх тэр мэдрэмж миний хувьд ямар ч тэмцээн, олимпиадын медаль, өргөмжлөлтэй дүйцэхээргүй баяр баясал байсан.
### 9. Хүүхэд өсгөхтэй холбоотой авсан хамгийн сайн зөвлөгөө юу байсан бэ?
Би хувьдаа, эмээ, ээжийнхээ хүмүүжлийн аргуудад их дуртай. Эмээ минь намайг бага байхад маш их үлгэр уншиж өгдөг, түүнийгээ эргээд яриулдаг хүн байлаа. Бид хоёр хэдэн ч ном дуусгасан юм бүү мэд. Уншиж өгөөд л байхаар үлгэрүүд маань бүр цээжинд орчихно. Тэгж байгаад нэг өдөр "Өнөөдөр чи эмээдээ яриад өгөөч" гэнэ. Эхэндээ хүүхэд сандарна, ээрнэ, гацна. Дараагийн удаа илүү сайн ярихын тулд өмнө нь тоодоггүй байсан үлгэрүүдээ ахиж сонсохдоо ихэд анхаарна. Яваа яваандаа сайжирна. Тэр үед эмээгээсээ сонссон, эмээдээ ярьж өгсөн үлгэр бүр намайг тодорхой агуулгын дор цэгцтэй илтгэх, өөрийгөө сандралгүй илэрхийлэх, бичгийн хэлээ сайжруулах, төсөөлөн бодох чадварыг хөгжүүлсэн гол хөшүүрэг болсон.
Нөгөө талаас аав ээж хоёр маань надад ухаан орсон цагаас л ямар нэг зүйл болоход "Би чамд итгэж байна" гэж хэлдэг, түүнийгээ мэдрүүлдэг байсан нь эргээд хүүхэд эцэг эхийнхээ итгэлийг дааж явах, илүү сайн руу тэмүүлэх сэдэл болсон. Гэр бүлээсээ ойлгож авсан эдгээр үлгэрлэлийг одоо ч хүүхдүүддээ дамжуулахыг зорьдог юм. Хүүхдүүддээ "Би чамд итгэж байна", "Зүгээр дээ, би чамайг ойлгож байна" гэдгээ хэлдэг, үйлдлээрээ харуулдаг. Ингэхдээ эхлээд хүүхдийнхээ өнцгөөс бодож, шаардлагатай л биш бол аль болох хэт урдуур нь орж өмнөөс нь юм хийлгүй, алдах боломж олгон, гаргасан эрсдэлд нь хүлээцтэй хандахыг боддог доо.
### 10. Хүүхдээ ямар хүн болоосой гэж, ямар чанарыг өөриймшүүлээсэй гэж хүсдэг вэ?
Хүнийг ойлгодог, хайрладаг, ямар ч үед өөрийнхөөрөө байж чаддаг, бусдад түүнийгээ зөвөөр илэрхийлж чаддаг хүн байгаасай гэж боддог. Үнэндээ загасчны морь усгүй гэдэг шиг үе бишгүй байдаг ч хийж буй ажил, түүндээ хүрэх гэсэн тэмүүлэл минь хүүхдүүдэд маань шууд бусаар хүчтэй нөлөөлж байдгийг олж харсан. Хүүхдүүд минь багаасаа өөрийгөө таньж мэдэхийг хичээж, зорилго тавьж, хамгийн гол нь суралцах хөгжих хүсэл тэмүүлэл дүүрэн байгааг хараад өөр олон зүйл хүсдэггүй дээ.