Сайн уу, Билл Гейтс - Коронавирус, вакцин, ирээдүйн тухай
<div class="article-body">
          <h2><div>Дэлхий нийтийг айдаст автуулсаар буй COVID-19 цар тахлын уршигт үр дагаврыг бууруулахын тулд цэнхэр нүдэн гарагийн иргэд бид тахлын голомтод ажиллаж буй албан хаагчдыг урамшуулан талархахаас эхлээд сайн үйлсийн аян өрнүүлэх, хандив цуглуулах зэргээр чадах бүхнээ хийж буй. </div><div><br></div><div>Үүсээд буй нөхцөл байдал болон цар тахлын тухай илүү өргөн цар хүрээтэй мэдээлэл өгөхөөр алдарт комедиан Трэвор Ноа өөрийн The Daily Show нэвтрүүлэгт Microsoft компанийн үүсгэн байгуулагч Билл Гейтсийг урин ярилцсаныг хүргэж байна. Олон улс хөл хорионы дэглэм тогтоогоод буй үед явагдсан энэ ярилцлага ч журмыг зөрчсөнгүй, зайнаас хийгдсэн нь сонирхолтой</div></h2><h4>САЙН УУ, Билл? ГЭРЭЭСЭЭ ХИЙЖ БУЙ THE DAILY SHOW-НД МААНЬ ТАВТАЙ МОРИЛ. ТАНЫ 2015 ОНД TEDX ДЭЭР  ТАВЬЖ БАЙСАН ИЛТГЭЛЭЭС БОЛООД "БИЛЛ ГЕЙТС ХЭЛСНЭЭ БАТЛАХ ГЭЖ ЭНЭ ВИРУСЫГ ТАРААСАН, ГАРАХЫГ НЬ МЭДЭЖ БАЙСАН" ГЭЭД Л БАЙХ ЮМ. ҮҮНД ТАЙЛБАР ӨГӨӨЧ?</h4><p>Тэр үед би 2019 оны сүүлээр коронавирус гарна гэдгийг мэдээгүй л дээ. Илтгэлийн гол зорилго нь ердөө л дэлхийн улс орнуудыг оройтоогүй байгаа дээрээ урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авч, болзошгүй эрсдэлд зориулан хөрөнгө оруулалт хийхийг уриалах байсан. Ингэснээр аюулт үе ирэхэд асар хурдан хариу арга хэмжээ авч чадахаас гадна тахлын тархалтыг бага хэмжээнд барьж чадна гэдэг санаатай байсан юм. <br> <br><b>Харамсалтай нь одоо “Би хэлээд л байсан биз дээ” гээд суух цаг биш.</b> Бидэнд вирусын эсрэг эмчилгээг судлах цаг байсан уу гэвэл байсан. Түүнээс хойш хэд хэдэн ажлыг хийсэн л дээ. Вирусын эсрэг ашиглаж болох эмчилгээ, вакцинуудын талаарх судалгаануудыг зарим улсуудад хийсэн. Уг судалгааны зарим хэсэг New England Journal of Medicine сэтгүүлд нийтлэгдсэн байгаа. Хамгийн гол нь тэр үед яригдаж байсан ажлууд одоо ч хийгдээгүй, дуусаагүй байна. Хугацаа их орж байгаа.</p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/B5smctuV7-Q?rel=0"></iframe>
</div><h4>ТАНЫ ХУВЬД ТӨРӨӨС ХАМААРАЛГҮЙ ХҮН ГЭХЭД ЭНЭ ҮЙЛ ЯВДАЛД УРЬДААС БЭЛТГЭХ ХЭРЭГТЭЙГ ХЭДЭН ЖИЛИЙН ӨМНӨӨС Л ОЙЛГОЖ БАЙСАН БАЙНА. ГЭТЭЛ ЭРХ БАРИГЧИД ЯАГААД ЭНЭ БҮХНИЙ ХАЖУУГААР НЬ ӨНГӨРЧИХСӨН ЮМ БОЛ?</h4><p>Надаас гадна энэ асуудалд санаа зовж байгаа олон мэргэжилтэн байгаа л даа. Онцлог нь COVID-19 өмнө тохиолдож байсан Эбола, Зика, SARS, MERS зэрэг өвчнүүд шиг байсангүй. Шинж тэмдэг илэрдэггүй хэрнээ агаар дуслаар халдварладаг өвчин маш бага байсан юм. Дэлхий нийтээрээ аялж зугаалдаг болсон энэ цаг үед дайн дажнаас илүү халдварт өвчнүүд л хамгийн аюултай болж байна. Энэ л одоо миний нойрыг хулжаадаг хамгийн том асуудал болсон. <br> <br>Манай улс хорио тогтоох, эмчлэх тал дээр туршлага бага болохоор муж бүр өөр өөрсдийнхөөрөө л хичээж байна. Дайны үед л гэхэд тээвэр, хөл хорио, хариу арга хэмжээ тал дээр урьдчилсан туршилт, бэлтгэл их хийж хохирол бага амсахыг хичээдгийг бид санах хэрэгтэй.</p>
<h4>ТА ОЛОН МЭРГЭЖИЛТЭНТЭЙ ХАМТРАН ХАЛДВАРТ ӨВЧНИЙ КЭЙСҮҮД ДЭЭР АЖИЛЛАЖ БАЙСАН ТУРШЛАГАТАЙ. ТЭГВЭЛ ТАНЫХААР ЭРХ БАРИГЧИД БОЛОН БИЗНЕСИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД ОДОО ЮУ ХИЙВЭЛ ДЭЭР ВЭ? </h4><p><b>Нөхцөл байдалдаа тохируулан амьдралын хэв маягаа өөрчил, өөрсдийгөө тусгаарла, гэртээ л бай.</b> Эрх баригчдын зүгээс халдвар авсан хүнтэй хавьтагчдыг хурдан олоход анхаарлаа хандуул. Энэ ажилд зориулан манай сан тархалтын дараагийн үе шатуудын таамаглалуудыг боловсруулж байна. Бид Эрүүл Мэндийн Яамаар дамжуулан муж бүрийн эмнэлгүүдэд амьсгалын замын халдварт өвчин, түүний оношлуур, аппараттай холбоотой зөвлөгөө, чиглэл өгдөг. Одоо бол тахлын эсрэг эм гаргаж авах ажилд төвлөрч байна. <br> <br>Энэ ажлын үр дүн зургаан сарын дотор гарна гэж найдаж байна. Гол нь амьдрал буцаад хэвийн хэмнэлдээ орохын тулд вакцин л хэрэгтэй. Хэрвээ гарчихвал үйлдвэрлэлийг нь дэмжих хэрэгтэй. Тэгж байж олон нийтэд өвчлөлийн эсрэг дархлаа тогтоно.</p>
<h4>НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫГ ИЛҮҮ ТОМ ЗУРГААР ХАРАХ БОЛОМЖ ТАНД БҮРЭН БИЙ. ТАНЫХААР ЯМАР УЛС ОРНУУД ХАМГИЙН САЙН АРГА ХЭМЖЭЭ АВЧ БАЙНА? АНУ ЯАВАЛ ДЭЭР ВЭ? УЛС ОРОН БҮРД ТОХИРОХ АРГА БАРИЛ ГЭЖ БАЙХ УУ?</h4><p>Улс бүр харилцан адилгүй. БНСУ хавьтагчдыг олох, тусгаарлахдаа нэг хэсэг учраа ололгүй сандарч байсан бол одоо арга барилаа олсон. АНУ-ын хувьд БНСУ шиг хяналтыг тогтоох хэцүү, хэтэрхий том, өөр. Хэмжээний хувьд бид БНХАУ-ын Уханьд гарсантай адил арга хэмжээг авч болох юм. Мэдээж хоёр улсад ялгаатай тал олон л доо, манайх тэр хэмжээний хоригийг тавих хэцүү. Гэхдээ сайн мэдээ гэвэл БНХАУ-д одоо байдал дээрдсэн. Бүртгэгдэж буй халдварын тоо буурсан, эргээд хэвийн амьдралын хэмнэл рүүгээ орж байна. Хэрвээ тийм сайн жишээг хараагүй бол Европ болон АНУ-д гарч байгаа энэ нөхцөл байдлыг хяналтандаа авах боломжгүй байсан гэж үзэж болох байлаа. Юу ч болсон бид халдварыг хамгийн бага хэмжээнд байлгахад л анхаарна. Ингэх нь эдийн засгийн хувьд хүндрэл үүсгэх талтай ч эрүүл мэндийн салбарын ачааллыг бууруулна.</p>
<h4>ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЭРСДЭЛ МАШ ИХ ЯРИГДАЖ БАЙНА. ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХЯМРАЛ ГАРЦААГҮЙ ХҮЛЭЭЖ БАЙГАА ЮУ? ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ НАС БАРАЛТАНД НӨЛӨӨЛӨХ ҮҮ?</h4><p>Эцсийн эцэст эдийн засгийн асуудал бидний сонголт биш болчихоод байна. Эдийн засаг хямарна гээд цар тахалд анхаарал хандуулахгүй байж болохгүй. Бараг л бүх хүмүүс ахмад настануудаа энэ вирусаар халдварлачих вий гэж айж, сандарч байгаа шүү дээ. Ингэснээр нийт хүн төрөлхтний 80 орчим хувь нь цар тахлын нөхцөлд тааруулж өдөр тутмын амьдралын хэмнэлээ өөрчилж байна. Үлдсэн 20 хувь нь л үүнд дасан зохицохыг хичээж чадвал тархалт тогтворжиж, сайнаар бодоход сар орчмын дараагаас халдвар буурч эхлэх болно. <br> <br>Мөн урьдчилан сэргийлэх шинжилгээг үр дүнтэй хийснээр сургууль, ажил зэрэг олон газрыг үйл ажиллагаагаа явуулахыг зөвшөөрөх боломжтой. Гэхдээ нэг дор олноор цугладаг, халдвар тархах эрсдэл маш өндөртэй спортын тэмцээн зэрэг үйл ажиллагаануудыг зөвшөөрөх нь дэмий. Эдийн засгийн хувьд буцаж хөл дээрээ босохын тулд бид одоо л маш хүнд бөгөөд зоригтой алхмуудыг хийж, шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч чадахгүй байгаа зарим хүмүүсийг нийтээрээ нэгдмэл санаатай байхад ятгах нь чухал. Зарим бизнесүүд их хэмжээний хохирол амсаж, хүндрэлтэй нөхцөл байдлыг туулах ч гэсэн олон нийтийг эрх ашгийг авч үзвэл энэ л хамгийн зөв алхам байх болно.</p>
<blockquote><p>"Bill &amp; Melinda Gates" сан коронавирусын эсрэг вакцин хөгжүүлэлтийн ажилд 100 сая доллар хандивлахаар болжээ.</p>
<cite><p>Business Insider</p>
</cite></blockquote><h4>ХҮН БҮР ХАЛДВАРААС СЭРГИЙЛЭХ ЭНГИЙН ОЙЛГОЛТУУДТАЙ БАЙГАА. ГЭСЭН Ч БИДЭНД МЭДЭЛГҮЙ ӨНГӨРӨӨЖ БАЙГАА ЧУХАЛ ЗҮЙЛС БАЙГАА ЮУ? БИД ӨӨРСДӨӨ Ч МЭДЭЛГҮЙГЭЭР ӨӨР ХЭН НЭГНИЙ АЖЛЫГ НУРААЧИХААГҮЙ БИЗ ДЭЭ?</h4><p>Шинжилгээг сайн хийх нь л маш чухал. Шинжилгээний хүрээ, чанарыг сайжруулж байж эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж чадна. Ялангуяа дэд бүтцийг хангаж ажилладаг ажилтнуудыг удирдлага нь нэгдсэн байдлаар шинжилгээнд хамруулдаг байх хэрэгтэй байна. Яагаад гэвэл дэд бүтэц буюу тог цахилгаан, ус, дулаан, интернет зэрэг амьдралын хамгийн чухал хэрэгцээ хангагдаж байж л хүмүүс гэрээсээ гарахгүй байх нөхцөл бүрдэж байгаа юм. <br> <br>Одоогоор бид шинжилгээний хариуг 24 цагт багтаан гаргаж байна. <b>Шинжилгээний хариу гарах тэр 24 цагийн хугацаа хүртэл өөрөө маш том эрсдэл. </b>Тэр хооронд сэжигтэй тохиолдлыг хяналгүй өнгөрөөх нь үнэхээр утгагүй. Иймд бид тооноос гадна хурдан байхад анхаарах хэрэгтэй байна. Мөн зарим нэн шаардлагагүй зүйлсийг хийхээ нөхцөл байдал дээрдтэл тэвчээртэй хүлээх хэрэгтэй.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/5fbb8986ecef94c16cf852c366684cbf.jpg"></p><h4><div>НАЙДВАРТАЙ  БАЙЛГАХ ҮҮДНЭЭС ОЛОН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙХ НЬ ЗҮЙН ХЭРЭГ Ч ҮНЭНДЭЭ ЭНЭ ОЛОН ШИНЖИЛГЭЭГ ХИЙХ ГОЛ ЗОРИЛГО, ҮР ДҮН НЬ ЮУ ЮМ БЭ?<br></div></h4><p></p><p>Цаашдаа халдвар авах болон халдвараас үүдэлтэй нас баралтын тоо багасна. Хөгжиж буй орнуудыг аваад үзвэл тэдэнд шинжилгээ авах, тусгаарлах, эмчлэх асуудлууд бүр л хүндрэлтэй байх нь тодорхой. Иймд Энэтхэг, Нигери зэрэг улсуудад хүн амын ихээхэн хэсэг нь суурьшсан газруудаар <b>урьдчилсан шинжилгээнүүдийг аль болох олноор хийж тархалт үүсгэхгүй байхад анхаарах нь зүйтэй</b> юм.</p><p>Би Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгч, Африкийн Холбооны тэргүүн Кирил Рамафосатай ярьсан юм. Африк тивд бүртгэгдээд байгаа халдварын тоо тийм их биш байгаа ч тэр улс орнуудад яаралтай арга хэмжээ авах, анхаарал болгоомжоо сулруулахгүй байхыг тууштай анхааруулж, уриалсаар л байгаа</p>
<h4>ТЭГВЭЛ ЭНЭ ТАХЛЫГ НЭГ ИХ ТООХГҮЙ БАЙГАА УЛС ОРНЫ ИРГЭД АЯЛААД ЭХЭЛБЭЛ ЯАХ ЮМ БЭ? НЭГЭНТ БҮГД ХИЧЭЭХГҮЙ БАЙХАД ХЭСЭГ ХҮМҮҮС НЬ ЗААВАЛ ИНГЭЖ ХИЧЭЭХ ХЭРЭГ БАЙГАА ЮМ УУ? </h4><p>Зарим улс орнууд яаж ч хичээгээд тархалтыг бууруулж чадахгүй байгаа шүү дээ. Тиймээс вакцин гарах хүртэл хяналт муутай байгаа, хөл хорио тогтоогоогүй улс орнуудаас хүн оруулахгүй байх нь зүйтэй. Угаас вакцин гарахгүй, хүмүүс дархлаажихгүй бол хэдэн жилээр ч аялах боломжгүй болохоор байна. <br> <br>АНУ-ын хувьд муж мужаараа хуваагдалгүй, бүх л улсаараа зүтгэх хэрэгтэй. Энэ вирусын онцлог нь маш хурдтай тархдаг, нэг өдрийн дотор гэхэд хоёр дахин нэмэгдэх боломжтой тийм вирус. Иймд халдварлагчдын тоо цөөхөн байсан ч анхаарлаа сулруулалгүй, арга хэмжээгээ сайн авсаар л байх хэрэгтэй. Улс орон бүр халдвар их байгаа газар гэж онцлолгүй нийт улсын хэмжээндээ анхаарч ажилла. Эдийн засгийн хохирол их байх ч гэсэн нэгэнт амсах нь тодорхой хохирлыг эртхэн амсчихвал цаг алдсанаас болж гарах бүр их хэмжээний хохирлоос сэргийлж чадна.</p>
<h4>МӨНГӨ ЭНЭ АСУУДЛЫГ БҮРЭН ШИЙДЭЖ ЧАДАХГҮЙГ БИД ХАРЖ БАЙНА. ОДОО ТА ЯМАР ҮР ДҮНД ХҮРЭХИЙГ ЗОРЬЖ БАЙНА?</h4><p>Хэрэв бид оношлууруудын чадамжийг нэмэгдүүлж чадвал, халдвар авсан болон авах эрсдэлтэй сая сая тохиолдлуудад нөлөөлж чадна. Эцсийн эцэст олон улсын засгийн газрууд энэ үйл явдалд зориулж ихээхэн хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийх нь ойлгомжтой. Гэхдээ тэр үед тулгарах гол асуудал нь тэд хөрөнгө оруулалтаа хэрхэн, юунд зарцуулахаа сайн мэдэхгүйгээс хурдтай арга хэмжээ авч чадахгүйд байгаа юм. <br> <br>Манай сан халдварт өвчин, цар тахлын тухай багагүй мэдлэг, туршлага хуримтлуулсан болохоор энэ талаар тун нухацтай авч үзсэн. Тийм болохоор <b>бэлтгэлтэй байхын тулд вакцин зэрэг чухал ажлуудад хөрөнгө оруулаад эхэлчихсэн хэрэг. </b>Эрт гаргасан санхүүжилт үр ашгаа мэдээж өгнө гэж итгэж байгаа. <br> <br>Бид <b>вакцин хөгжүүлж буй 7 багтай хамтран ажиллаж байна. </b>Гэхдээ тэдэнд зөвхөн судалгаа хийхээс гадна үйлдвэрлэл явуулах орон зай хэрэгтэй. Хэдий тэднээс хоёр нь л амжилттай болно гэж бид тооцоолж байгаа ч бүгдэд нь зориулж үйлдвэр босгохоор ажиллаж байна. Зүгээр л "за аль нь ажиллаж байна, окэй тэгвэл одоо үйлдвэрийг нь барьцгаая" гэж цаг алдахгүйн тулд шүү дээ. <br> <br>Мэдээж бүгдэд нь зориулалтын үйлдвэр барьж, баахан цаг-хөрөнгө зарцуулсны дараа өөр нэг нь л хангалттай байж таарвал хэдэн тэрбум долларыг салхинд дэмий хийсгэсэн хэрэг болно. Гэвч ийм ажил хийхгүй хүлээж цаг алдсны гор нь триллион доллараар хэмжигдэж байгаа үед ийм хэмжээний эрсдэл гаргахаас өөр аргагүй. <br> <br>Вакцины судалгаа хөгжүүлэлтийг хийхэд <b>нэг сар ч маш үнэ цэнтэй болоод байна.</b> Тийм л учраас аль болох эрт эхлүүлсэн ажил хавьгүй илүү үр ашигтай байх учиртай. Бид 18 сарын дотор вакцин гаргаж авахаар ажиллаж байна. <br> <br>Гэхдээ түүнээс өмнө зун гэхэд бизнес, үйлчилгээний байгууллагуудыг хэвийн байдалд оруулах нь чухал. Гэхдээ үйл ажиллагаа нь хэвийн гольдролдоо орсон ч хүмүүс өмнөх шигээ амьдралын хэмнэлдээ орохгүй л болов уу. Үргэлжлүүлэн маск зүүсээр, халдвараас сэргийлсээр л байна.</p>
<h4>Та өмнө нь ийм зүйл болохыг таамаглаж чадсан. Тэгвэл одоо өөр анхааруулмаар зүйл байна уу?</h4><p>COVID-19 бол байгалиас гаралтай тахал. Халдварыг дэлхийн нийт хүн амын нэг хувьд тусахаас хэтрүүлэлгүй эмчлэхийг зорилгоо болгох хэрэгтэй. Гэхдээ энэ удаагийн тахлыг эмчиллээ гээд бүх юм дуусчихна гэсэн үг биш. Ирээдүйд үүнээс ч олон асуудал гарах л болно. Сайн тал нь гэвэл энэ үйл явдал дэлхий нийтийг өөрчилж байна. Ядаж л дараа нь ийм зүйл болоход бид илүү бэлтгэлтэй, дархлаатай, зохион байгуулалттай болсон байх болно.</p>
<h4>Цаг гаргасанд баярлалаа, Билл. Биеэ сайн бодоорой, та бидэнд хэрэгтэй хүн шүү. Удахгүй хамт теннис тоглоно оо.</h4><p>Тэгэлгүй яахав, тэсэн ядан хүлээе.</p>
<h2>Ярилцлага бүтэн эхээрээ: </h2><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/iyFT8qXcOrM?rel=0"></iframe>
</div>          </div>

Дэлхий нийтийг айдаст автуулсаар буй COVID-19 цар тахлын уршигт үр дагаврыг бууруулахын тулд цэнхэр нүдэн гарагийн иргэд бид тахлын голомтод ажиллаж буй албан хаагчдыг урамшуулан талархахаас эхлээд сайн үйлсийн аян өрнүүлэх, хандив цуглуулах зэргээр чадах бүхнээ хийж буй.
Үүсээд буй нөхцөл байдал болон цар тахлын тухай илүү өргөн цар хүрээтэй мэдээлэл өгөхөөр алдарт комедиан Трэвор Ноа өөрийн The Daily Show нэвтрүүлэгт Microsoft компанийн үүсгэн байгуулагч Билл Гейтсийг урин ярилцсаныг хүргэж байна. Олон улс хөл хорионы дэглэм тогтоогоод буй үед явагдсан энэ ярилцлага ч журмыг зөрчсөнгүй, зайнаас хийгдсэн нь сонирхолтой
САЙН УУ, Билл? ГЭРЭЭСЭЭ ХИЙЖ БУЙ THE DAILY SHOW-НД МААНЬ ТАВТАЙ МОРИЛ. ТАНЫ 2015 ОНД TEDX ДЭЭР  ТАВЬЖ БАЙСАН ИЛТГЭЛЭЭС БОЛООД "БИЛЛ ГЕЙТС ХЭЛСНЭЭ БАТЛАХ ГЭЖ ЭНЭ ВИРУСЫГ ТАРААСАН, ГАРАХЫГ НЬ МЭДЭЖ БАЙСАН" ГЭЭД Л БАЙХ ЮМ. ҮҮНД ТАЙЛБАР ӨГӨӨЧ?
Тэр үед би 2019 оны сүүлээр коронавирус гарна гэдгийг мэдээгүй л дээ. Илтгэлийн гол зорилго нь ердөө л дэлхийн улс орнуудыг оройтоогүй байгаа дээрээ урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авч, болзошгүй эрсдэлд зориулан хөрөнгө оруулалт хийхийг уриалах байсан. Ингэснээр аюулт үе ирэхэд асар хурдан хариу арга хэмжээ авч чадахаас гадна тахлын тархалтыг бага хэмжээнд барьж чадна гэдэг санаатай байсан юм.

Харамсалтай нь одоо “Би хэлээд л байсан биз дээ” гээд суух цаг биш.
Бидэнд вирусын эсрэг эмчилгээг судлах цаг байсан уу гэвэл байсан. Түүнээс хойш хэд хэдэн ажлыг хийсэн л дээ. Вирусын эсрэг ашиглаж болох эмчилгээ, вакцинуудын талаарх судалгаануудыг зарим улсуудад хийсэн. Уг судалгааны зарим хэсэг New England Journal of Medicine сэтгүүлд нийтлэгдсэн байгаа. Хамгийн гол нь тэр үед яригдаж байсан ажлууд одоо ч хийгдээгүй, дуусаагүй байна. Хугацаа их орж байгаа.


ТАНЫ ХУВЬД ТӨРӨӨС ХАМААРАЛГҮЙ ХҮН ГЭХЭД ЭНЭ ҮЙЛ ЯВДАЛД УРЬДААС БЭЛТГЭХ ХЭРЭГТЭЙГ ХЭДЭН ЖИЛИЙН ӨМНӨӨС Л ОЙЛГОЖ БАЙСАН БАЙНА. ГЭТЭЛ ЭРХ БАРИГЧИД ЯАГААД ЭНЭ БҮХНИЙ ХАЖУУГААР НЬ ӨНГӨРЧИХСӨН ЮМ БОЛ?
Надаас гадна энэ асуудалд санаа зовж байгаа олон мэргэжилтэн байгаа л даа. Онцлог нь COVID-19 өмнө тохиолдож байсан Эбола, Зика, SARS, MERS зэрэг өвчнүүд шиг байсангүй. Шинж тэмдэг илэрдэггүй хэрнээ агаар дуслаар халдварладаг өвчин маш бага байсан юм. Дэлхий нийтээрээ аялж зугаалдаг болсон энэ цаг үед дайн дажнаас илүү халдварт өвчнүүд л хамгийн аюултай болж байна. Энэ л одоо миний нойрыг хулжаадаг хамгийн том асуудал болсон.

Манай улс хорио тогтоох, эмчлэх тал дээр туршлага бага болохоор муж бүр өөр өөрсдийнхөөрөө л хичээж байна. Дайны үед л гэхэд тээвэр, хөл хорио, хариу арга хэмжээ тал дээр урьдчилсан туршилт, бэлтгэл их хийж хохирол бага амсахыг хичээдгийг бид санах хэрэгтэй.

ТА ОЛОН МЭРГЭЖИЛТЭНТЭЙ ХАМТРАН ХАЛДВАРТ ӨВЧНИЙ КЭЙСҮҮД ДЭЭР АЖИЛЛАЖ БАЙСАН ТУРШЛАГАТАЙ. ТЭГВЭЛ ТАНЫХААР ЭРХ БАРИГЧИД БОЛОН БИЗНЕСИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД ОДОО ЮУ ХИЙВЭЛ ДЭЭР ВЭ?
Нөхцөл байдалдаа тохируулан амьдралын хэв маягаа өөрчил, өөрсдийгөө тусгаарла, гэртээ л бай.
Эрх баригчдын зүгээс халдвар авсан хүнтэй хавьтагчдыг хурдан олоход анхаарлаа хандуул. Энэ ажилд зориулан манай сан тархалтын дараагийн үе шатуудын таамаглалуудыг боловсруулж байна. Бид Эрүүл Мэндийн Яамаар дамжуулан муж бүрийн эмнэлгүүдэд амьсгалын замын халдварт өвчин, түүний оношлуур, аппараттай холбоотой зөвлөгөө, чиглэл өгдөг. Одоо бол тахлын эсрэг эм гаргаж авах ажилд төвлөрч байна.

Энэ ажлын үр дүн зургаан сарын дотор гарна гэж найдаж байна. Гол нь амьдрал буцаад хэвийн хэмнэлдээ орохын тулд вакцин л хэрэгтэй. Хэрвээ гарчихвал үйлдвэрлэлийг нь дэмжих хэрэгтэй. Тэгж байж олон нийтэд өвчлөлийн эсрэг дархлаа тогтоно.

НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫГ ИЛҮҮ ТОМ ЗУРГААР ХАРАХ БОЛОМЖ ТАНД БҮРЭН БИЙ. ТАНЫХААР ЯМАР УЛС ОРНУУД ХАМГИЙН САЙН АРГА ХЭМЖЭЭ АВЧ БАЙНА? АНУ ЯАВАЛ ДЭЭР ВЭ? УЛС ОРОН БҮРД ТОХИРОХ АРГА БАРИЛ ГЭЖ БАЙХ УУ?
Улс бүр харилцан адилгүй. БНСУ хавьтагчдыг олох, тусгаарлахдаа нэг хэсэг учраа ололгүй сандарч байсан бол одоо арга барилаа олсон. АНУ-ын хувьд БНСУ шиг хяналтыг тогтоох хэцүү, хэтэрхий том, өөр. Хэмжээний хувьд бид БНХАУ-ын Уханьд гарсантай адил арга хэмжээг авч болох юм. Мэдээж хоёр улсад ялгаатай тал олон л доо, манайх тэр хэмжээний хоригийг тавих хэцүү. Гэхдээ сайн мэдээ гэвэл БНХАУ-д одоо байдал дээрдсэн. Бүртгэгдэж буй халдварын тоо буурсан, эргээд хэвийн амьдралын хэмнэл рүүгээ орж байна. Хэрвээ тийм сайн жишээг хараагүй бол Европ болон АНУ-д гарч байгаа энэ нөхцөл байдлыг хяналтандаа авах боломжгүй байсан гэж үзэж болох байлаа. Юу ч болсон бид халдварыг хамгийн бага хэмжээнд байлгахад л анхаарна. Ингэх нь эдийн засгийн хувьд хүндрэл үүсгэх талтай ч эрүүл мэндийн салбарын ачааллыг бууруулна.

ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЭРСДЭЛ МАШ ИХ ЯРИГДАЖ БАЙНА. ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХЯМРАЛ ГАРЦААГҮЙ ХҮЛЭЭЖ БАЙГАА ЮУ? ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ НАС БАРАЛТАНД НӨЛӨӨЛӨХ ҮҮ?
Эцсийн эцэст эдийн засгийн асуудал бидний сонголт биш болчихоод байна. Эдийн засаг хямарна гээд цар тахалд анхаарал хандуулахгүй байж болохгүй. Бараг л бүх хүмүүс ахмад настануудаа энэ вирусаар халдварлачих вий гэж айж, сандарч байгаа шүү дээ. Ингэснээр нийт хүн төрөлхтний 80 орчим хувь нь цар тахлын нөхцөлд тааруулж өдөр тутмын амьдралын хэмнэлээ өөрчилж байна. Үлдсэн 20 хувь нь л үүнд дасан зохицохыг хичээж чадвал тархалт тогтворжиж, сайнаар бодоход сар орчмын дараагаас халдвар буурч эхлэх болно.

Мөн урьдчилан сэргийлэх шинжилгээг үр дүнтэй хийснээр сургууль, ажил зэрэг олон газрыг үйл ажиллагаагаа явуулахыг зөвшөөрөх боломжтой. Гэхдээ нэг дор олноор цугладаг, халдвар тархах эрсдэл маш өндөртэй спортын тэмцээн зэрэг үйл ажиллагаануудыг зөвшөөрөх нь дэмий. Эдийн засгийн хувьд буцаж хөл дээрээ босохын тулд бид одоо л маш хүнд бөгөөд зоригтой алхмуудыг хийж, шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч чадахгүй байгаа зарим хүмүүсийг нийтээрээ нэгдмэл санаатай байхад ятгах нь чухал. Зарим бизнесүүд их хэмжээний хохирол амсаж, хүндрэлтэй нөхцөл байдлыг туулах ч гэсэн олон нийтийг эрх ашгийг авч үзвэл энэ л хамгийн зөв алхам байх болно.

"Bill & Melinda Gates" сан коронавирусын эсрэг вакцин хөгжүүлэлтийн ажилд 100 сая доллар хандивлахаар болжээ.

Business Insider

ХҮН БҮР ХАЛДВАРААС СЭРГИЙЛЭХ ЭНГИЙН ОЙЛГОЛТУУДТАЙ БАЙГАА. ГЭСЭН Ч БИДЭНД МЭДЭЛГҮЙ ӨНГӨРӨӨЖ БАЙГАА ЧУХАЛ ЗҮЙЛС БАЙГАА ЮУ? БИД ӨӨРСДӨӨ Ч МЭДЭЛГҮЙГЭЭР ӨӨР ХЭН НЭГНИЙ АЖЛЫГ НУРААЧИХААГҮЙ БИЗ ДЭЭ?
Шинжилгээг сайн хийх нь л маш чухал. Шинжилгээний хүрээ, чанарыг сайжруулж байж эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж чадна. Ялангуяа дэд бүтцийг хангаж ажилладаг ажилтнуудыг удирдлага нь нэгдсэн байдлаар шинжилгээнд хамруулдаг байх хэрэгтэй байна. Яагаад гэвэл дэд бүтэц буюу тог цахилгаан, ус, дулаан, интернет зэрэг амьдралын хамгийн чухал хэрэгцээ хангагдаж байж л хүмүүс гэрээсээ гарахгүй байх нөхцөл бүрдэж байгаа юм.

Одоогоор бид шинжилгээний хариуг 24 цагт багтаан гаргаж байна.
Шинжилгээний хариу гарах тэр 24 цагийн хугацаа хүртэл өөрөө маш том эрсдэл.
Тэр хооронд сэжигтэй тохиолдлыг хяналгүй өнгөрөөх нь үнэхээр утгагүй. Иймд бид тооноос гадна хурдан байхад анхаарах хэрэгтэй байна. Мөн зарим нэн шаардлагагүй зүйлсийг хийхээ нөхцөл байдал дээрдтэл тэвчээртэй хүлээх хэрэгтэй.

НАЙДВАРТАЙ  БАЙЛГАХ ҮҮДНЭЭС ОЛОН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙХ НЬ ЗҮЙН ХЭРЭГ Ч ҮНЭНДЭЭ ЭНЭ ОЛОН ШИНЖИЛГЭЭГ ХИЙХ ГОЛ ЗОРИЛГО, ҮР ДҮН НЬ ЮУ ЮМ БЭ?
Цаашдаа халдвар авах болон халдвараас үүдэлтэй нас баралтын тоо багасна. Хөгжиж буй орнуудыг аваад үзвэл тэдэнд шинжилгээ авах, тусгаарлах, эмчлэх асуудлууд бүр л хүндрэлтэй байх нь тодорхой. Иймд Энэтхэг, Нигери зэрэг улсуудад хүн амын ихээхэн хэсэг нь суурьшсан газруудаар
урьдчилсан шинжилгээнүүдийг аль болох олноор хийж тархалт үүсгэхгүй байхад анхаарах нь зүйтэй
юм.
Би Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгч, Африкийн Холбооны тэргүүн Кирил Рамафосатай ярьсан юм. Африк тивд бүртгэгдээд байгаа халдварын тоо тийм их биш байгаа ч тэр улс орнуудад яаралтай арга хэмжээ авах, анхаарал болгоомжоо сулруулахгүй байхыг тууштай анхааруулж, уриалсаар л байгаа

ТЭГВЭЛ ЭНЭ ТАХЛЫГ НЭГ ИХ ТООХГҮЙ БАЙГАА УЛС ОРНЫ ИРГЭД АЯЛААД ЭХЭЛБЭЛ ЯАХ ЮМ БЭ? НЭГЭНТ БҮГД ХИЧЭЭХГҮЙ БАЙХАД ХЭСЭГ ХҮМҮҮС НЬ ЗААВАЛ ИНГЭЖ ХИЧЭЭХ ХЭРЭГ БАЙГАА ЮМ УУ?
Зарим улс орнууд яаж ч хичээгээд тархалтыг бууруулж чадахгүй байгаа шүү дээ. Тиймээс вакцин гарах хүртэл хяналт муутай байгаа, хөл хорио тогтоогоогүй улс орнуудаас хүн оруулахгүй байх нь зүйтэй. Угаас вакцин гарахгүй, хүмүүс дархлаажихгүй бол хэдэн жилээр ч аялах боломжгүй болохоор байна.

АНУ-ын хувьд муж мужаараа хуваагдалгүй, бүх л улсаараа зүтгэх хэрэгтэй. Энэ вирусын онцлог нь маш хурдтай тархдаг, нэг өдрийн дотор гэхэд хоёр дахин нэмэгдэх боломжтой тийм вирус. Иймд халдварлагчдын тоо цөөхөн байсан ч анхаарлаа сулруулалгүй, арга хэмжээгээ сайн авсаар л байх хэрэгтэй. Улс орон бүр халдвар их байгаа газар гэж онцлолгүй нийт улсын хэмжээндээ анхаарч ажилла. Эдийн засгийн хохирол их байх ч гэсэн нэгэнт амсах нь тодорхой хохирлыг эртхэн амсчихвал цаг алдсанаас болж гарах бүр их хэмжээний хохирлоос сэргийлж чадна.

МӨНГӨ ЭНЭ АСУУДЛЫГ БҮРЭН ШИЙДЭЖ ЧАДАХГҮЙГ БИД ХАРЖ БАЙНА. ОДОО ТА ЯМАР ҮР ДҮНД ХҮРЭХИЙГ ЗОРЬЖ БАЙНА?
Хэрэв бид оношлууруудын чадамжийг нэмэгдүүлж чадвал, халдвар авсан болон авах эрсдэлтэй сая сая тохиолдлуудад нөлөөлж чадна. Эцсийн эцэст олон улсын засгийн газрууд энэ үйл явдалд зориулж ихээхэн хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийх нь ойлгомжтой. Гэхдээ тэр үед тулгарах гол асуудал нь тэд хөрөнгө оруулалтаа хэрхэн, юунд зарцуулахаа сайн мэдэхгүйгээс хурдтай арга хэмжээ авч чадахгүйд байгаа юм.

Манай сан халдварт өвчин, цар тахлын тухай багагүй мэдлэг, туршлага хуримтлуулсан болохоор энэ талаар тун нухацтай авч үзсэн. Тийм болохоор
бэлтгэлтэй байхын тулд вакцин зэрэг чухал ажлуудад хөрөнгө оруулаад эхэлчихсэн хэрэг.
Эрт гаргасан санхүүжилт үр ашгаа мэдээж өгнө гэж итгэж байгаа.

Бид
вакцин хөгжүүлж буй 7 багтай хамтран ажиллаж байна.
Гэхдээ тэдэнд зөвхөн судалгаа хийхээс гадна үйлдвэрлэл явуулах орон зай хэрэгтэй. Хэдий тэднээс хоёр нь л амжилттай болно гэж бид тооцоолж байгаа ч бүгдэд нь зориулж үйлдвэр босгохоор ажиллаж байна. Зүгээр л "за аль нь ажиллаж байна, окэй тэгвэл одоо үйлдвэрийг нь барьцгаая" гэж цаг алдахгүйн тулд шүү дээ.

Мэдээж бүгдэд нь зориулалтын үйлдвэр барьж, баахан цаг-хөрөнгө зарцуулсны дараа өөр нэг нь л хангалттай байж таарвал хэдэн тэрбум долларыг салхинд дэмий хийсгэсэн хэрэг болно. Гэвч ийм ажил хийхгүй хүлээж цаг алдсны гор нь триллион доллараар хэмжигдэж байгаа үед ийм хэмжээний эрсдэл гаргахаас өөр аргагүй.

Вакцины судалгаа хөгжүүлэлтийг хийхэд
нэг сар ч маш үнэ цэнтэй болоод байна.
Тийм л учраас аль болох эрт эхлүүлсэн ажил хавьгүй илүү үр ашигтай байх учиртай. Бид 18 сарын дотор вакцин гаргаж авахаар ажиллаж байна.

Гэхдээ түүнээс өмнө зун гэхэд бизнес, үйлчилгээний байгууллагуудыг хэвийн байдалд оруулах нь чухал. Гэхдээ үйл ажиллагаа нь хэвийн гольдролдоо орсон ч хүмүүс өмнөх шигээ амьдралын хэмнэлдээ орохгүй л болов уу. Үргэлжлүүлэн маск зүүсээр, халдвараас сэргийлсээр л байна.

Та өмнө нь ийм зүйл болохыг таамаглаж чадсан. Тэгвэл одоо өөр анхааруулмаар зүйл байна уу?
COVID-19 бол байгалиас гаралтай тахал. Халдварыг дэлхийн нийт хүн амын нэг хувьд тусахаас хэтрүүлэлгүй эмчлэхийг зорилгоо болгох хэрэгтэй. Гэхдээ энэ удаагийн тахлыг эмчиллээ гээд бүх юм дуусчихна гэсэн үг биш. Ирээдүйд үүнээс ч олон асуудал гарах л болно. Сайн тал нь гэвэл энэ үйл явдал дэлхий нийтийг өөрчилж байна. Ядаж л дараа нь ийм зүйл болоход бид илүү бэлтгэлтэй, дархлаатай, зохион байгуулалттай болсон байх болно.

Цаг гаргасанд баярлалаа, Билл. Биеэ сайн бодоорой, та бидэнд хэрэгтэй хүн шүү. Удахгүй хамт теннис тоглоно оо.
Тэгэлгүй яахав, тэсэн ядан хүлээе.

Ярилцлага бүтэн эхээрээ:


Дэлхий нийтийг айдаст автуулсаар буй COVID-19 цар тахлын уршигт үр дагаврыг бууруулахын тулд цэнхэр нүдэн гарагийн иргэд бид тахлын голомтод ажиллаж буй албан хаагчдыг урамшуулан талархахаас эхлээд сайн үйлсийн аян өрнүүлэх, хандив цуглуулах зэргээр чадах бүхнээ хийж буй.    Үүсээд буй нөхцөл байдал болон цар тахлын тухай илүү өргөн цар хүрээтэй мэдээлэл өгөхөөр алдарт комедиан Трэвор Ноа өөрийн The Daily Show нэвтрүүлэгт Microsoft компанийн үүсгэн байгуулагч Билл Гейтсийг урин ярилцсаныг хүргэж байна. Олон улс хөл хорионы дэглэм тогтоогоод буй үед явагдсан энэ ярилцлага ч журмыг зөрчсөнгүй, зайнаас хийгдсэн нь сонирхолтой
#### САЙН УУ, Билл? ГЭРЭЭСЭЭ ХИЙЖ БУЙ THE DAILY SHOW-НД МААНЬ ТАВТАЙ МОРИЛ. ТАНЫ 2015 ОНД TEDX ДЭЭР  ТАВЬЖ БАЙСАН ИЛТГЭЛЭЭС БОЛООД "БИЛЛ ГЕЙТС ХЭЛСНЭЭ БАТЛАХ ГЭЖ ЭНЭ ВИРУСЫГ ТАРААСАН, ГАРАХЫГ НЬ МЭДЭЖ БАЙСАН" ГЭЭД Л БАЙХ ЮМ. ҮҮНД ТАЙЛБАР ӨГӨӨЧ?
Тэр үед би 2019 оны сүүлээр коронавирус гарна гэдгийг мэдээгүй л дээ. Илтгэлийн гол зорилго нь ердөө л дэлхийн улс орнуудыг оройтоогүй байгаа дээрээ урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авч, болзошгүй эрсдэлд зориулан хөрөнгө оруулалт хийхийг уриалах байсан. Ингэснээр аюулт үе ирэхэд асар хурдан хариу арга хэмжээ авч чадахаас гадна тахлын тархалтыг бага хэмжээнд барьж чадна гэдэг санаатай байсан юм.
**Харамсалтай нь одоо “Би хэлээд л байсан биз дээ” гээд суух цаг биш.** Бидэнд вирусын эсрэг эмчилгээг судлах цаг байсан уу гэвэл байсан. Түүнээс хойш хэд хэдэн ажлыг хийсэн л дээ. Вирусын эсрэг ашиглаж болох эмчилгээ, вакцинуудын талаарх судалгаануудыг зарим улсуудад хийсэн. Уг судалгааны зарим хэсэг New England Journal of Medicine сэтгүүлд нийтлэгдсэн байгаа. Хамгийн гол нь тэр үед яригдаж байсан ажлууд одоо ч хийгдээгүй, дуусаагүй байна. Хугацаа их орж байгаа.
#### ТАНЫ ХУВЬД ТӨРӨӨС ХАМААРАЛГҮЙ ХҮН ГЭХЭД ЭНЭ ҮЙЛ ЯВДАЛД УРЬДААС БЭЛТГЭХ ХЭРЭГТЭЙГ ХЭДЭН ЖИЛИЙН ӨМНӨӨС Л ОЙЛГОЖ БАЙСАН БАЙНА. ГЭТЭЛ ЭРХ БАРИГЧИД ЯАГААД ЭНЭ БҮХНИЙ ХАЖУУГААР НЬ ӨНГӨРЧИХСӨН ЮМ БОЛ?
Надаас гадна энэ асуудалд санаа зовж байгаа олон мэргэжилтэн байгаа л даа. Онцлог нь COVID-19 өмнө тохиолдож байсан Эбола, Зика, SARS, MERS зэрэг өвчнүүд шиг байсангүй. Шинж тэмдэг илэрдэггүй хэрнээ агаар дуслаар халдварладаг өвчин маш бага байсан юм. Дэлхий нийтээрээ аялж зугаалдаг болсон энэ цаг үед дайн дажнаас илүү халдварт өвчнүүд л хамгийн аюултай болж байна. Энэ л одоо миний нойрыг хулжаадаг хамгийн том асуудал болсон.
Манай улс хорио тогтоох, эмчлэх тал дээр туршлага бага болохоор муж бүр өөр өөрсдийнхөөрөө л хичээж байна. Дайны үед л гэхэд тээвэр, хөл хорио, хариу арга хэмжээ тал дээр урьдчилсан туршилт, бэлтгэл их хийж хохирол бага амсахыг хичээдгийг бид санах хэрэгтэй.
#### ТА ОЛОН МЭРГЭЖИЛТЭНТЭЙ ХАМТРАН ХАЛДВАРТ ӨВЧНИЙ КЭЙСҮҮД ДЭЭР АЖИЛЛАЖ БАЙСАН ТУРШЛАГАТАЙ. ТЭГВЭЛ ТАНЫХААР ЭРХ БАРИГЧИД БОЛОН БИЗНЕСИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД ОДОО ЮУ ХИЙВЭЛ ДЭЭР ВЭ?
**Нөхцөл байдалдаа тохируулан амьдралын хэв маягаа өөрчил, өөрсдийгөө тусгаарла, гэртээ л бай.** Эрх баригчдын зүгээс халдвар авсан хүнтэй хавьтагчдыг хурдан олоход анхаарлаа хандуул. Энэ ажилд зориулан манай сан тархалтын дараагийн үе шатуудын таамаглалуудыг боловсруулж байна. Бид Эрүүл Мэндийн Яамаар дамжуулан муж бүрийн эмнэлгүүдэд амьсгалын замын халдварт өвчин, түүний оношлуур, аппараттай холбоотой зөвлөгөө, чиглэл өгдөг. Одоо бол тахлын эсрэг эм гаргаж авах ажилд төвлөрч байна.
Энэ ажлын үр дүн зургаан сарын дотор гарна гэж найдаж байна. Гол нь амьдрал буцаад хэвийн хэмнэлдээ орохын тулд вакцин л хэрэгтэй. Хэрвээ гарчихвал үйлдвэрлэлийг нь дэмжих хэрэгтэй. Тэгж байж олон нийтэд өвчлөлийн эсрэг дархлаа тогтоно.
#### НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫГ ИЛҮҮ ТОМ ЗУРГААР ХАРАХ БОЛОМЖ ТАНД БҮРЭН БИЙ. ТАНЫХААР ЯМАР УЛС ОРНУУД ХАМГИЙН САЙН АРГА ХЭМЖЭЭ АВЧ БАЙНА? АНУ ЯАВАЛ ДЭЭР ВЭ? УЛС ОРОН БҮРД ТОХИРОХ АРГА БАРИЛ ГЭЖ БАЙХ УУ?
Улс бүр харилцан адилгүй. БНСУ хавьтагчдыг олох, тусгаарлахдаа нэг хэсэг учраа ололгүй сандарч байсан бол одоо арга барилаа олсон. АНУ-ын хувьд БНСУ шиг хяналтыг тогтоох хэцүү, хэтэрхий том, өөр. Хэмжээний хувьд бид БНХАУ-ын Уханьд гарсантай адил арга хэмжээг авч болох юм. Мэдээж хоёр улсад ялгаатай тал олон л доо, манайх тэр хэмжээний хоригийг тавих хэцүү. Гэхдээ сайн мэдээ гэвэл БНХАУ-д одоо байдал дээрдсэн. Бүртгэгдэж буй халдварын тоо буурсан, эргээд хэвийн амьдралын хэмнэл рүүгээ орж байна. Хэрвээ тийм сайн жишээг хараагүй бол Европ болон АНУ-д гарч байгаа энэ нөхцөл байдлыг хяналтандаа авах боломжгүй байсан гэж үзэж болох байлаа. Юу ч болсон бид халдварыг хамгийн бага хэмжээнд байлгахад л анхаарна. Ингэх нь эдийн засгийн хувьд хүндрэл үүсгэх талтай ч эрүүл мэндийн салбарын ачааллыг бууруулна.
#### ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЭРСДЭЛ МАШ ИХ ЯРИГДАЖ БАЙНА. ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХЯМРАЛ ГАРЦААГҮЙ ХҮЛЭЭЖ БАЙГАА ЮУ? ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ НАС БАРАЛТАНД НӨЛӨӨЛӨХ ҮҮ?
Эцсийн эцэст эдийн засгийн асуудал бидний сонголт биш болчихоод байна. Эдийн засаг хямарна гээд цар тахалд анхаарал хандуулахгүй байж болохгүй. Бараг л бүх хүмүүс ахмад настануудаа энэ вирусаар халдварлачих вий гэж айж, сандарч байгаа шүү дээ. Ингэснээр нийт хүн төрөлхтний 80 орчим хувь нь цар тахлын нөхцөлд тааруулж өдөр тутмын амьдралын хэмнэлээ өөрчилж байна. Үлдсэн 20 хувь нь л үүнд дасан зохицохыг хичээж чадвал тархалт тогтворжиж, сайнаар бодоход сар орчмын дараагаас халдвар буурч эхлэх болно.
Мөн урьдчилан сэргийлэх шинжилгээг үр дүнтэй хийснээр сургууль, ажил зэрэг олон газрыг үйл ажиллагаагаа явуулахыг зөвшөөрөх боломжтой. Гэхдээ нэг дор олноор цугладаг, халдвар тархах эрсдэл маш өндөртэй спортын тэмцээн зэрэг үйл ажиллагаануудыг зөвшөөрөх нь дэмий. Эдийн засгийн хувьд буцаж хөл дээрээ босохын тулд бид одоо л маш хүнд бөгөөд зоригтой алхмуудыг хийж, шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч чадахгүй байгаа зарим хүмүүсийг нийтээрээ нэгдмэл санаатай байхад ятгах нь чухал. Зарим бизнесүүд их хэмжээний хохирол амсаж, хүндрэлтэй нөхцөл байдлыг туулах ч гэсэн олон нийтийг эрх ашгийг авч үзвэл энэ л хамгийн зөв алхам байх болно.
> "Bill & Melinda Gates" сан коронавирусын эсрэг вакцин хөгжүүлэлтийн ажилд 100 сая доллар хандивлахаар болжээ.
>
> Business Insider
#### ХҮН БҮР ХАЛДВАРААС СЭРГИЙЛЭХ ЭНГИЙН ОЙЛГОЛТУУДТАЙ БАЙГАА. ГЭСЭН Ч БИДЭНД МЭДЭЛГҮЙ ӨНГӨРӨӨЖ БАЙГАА ЧУХАЛ ЗҮЙЛС БАЙГАА ЮУ? БИД ӨӨРСДӨӨ Ч МЭДЭЛГҮЙГЭЭР ӨӨР ХЭН НЭГНИЙ АЖЛЫГ НУРААЧИХААГҮЙ БИЗ ДЭЭ?
Шинжилгээг сайн хийх нь л маш чухал. Шинжилгээний хүрээ, чанарыг сайжруулж байж эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж чадна. Ялангуяа дэд бүтцийг хангаж ажилладаг ажилтнуудыг удирдлага нь нэгдсэн байдлаар шинжилгээнд хамруулдаг байх хэрэгтэй байна. Яагаад гэвэл дэд бүтэц буюу тог цахилгаан, ус, дулаан, интернет зэрэг амьдралын хамгийн чухал хэрэгцээ хангагдаж байж л хүмүүс гэрээсээ гарахгүй байх нөхцөл бүрдэж байгаа юм.
Одоогоор бид шинжилгээний хариуг 24 цагт багтаан гаргаж байна. **Шинжилгээний хариу гарах тэр 24 цагийн хугацаа хүртэл өөрөө маш том эрсдэл.** Тэр хооронд сэжигтэй тохиолдлыг хяналгүй өнгөрөөх нь үнэхээр утгагүй. Иймд бид тооноос гадна хурдан байхад анхаарах хэрэгтэй байна. Мөн зарим нэн шаардлагагүй зүйлсийг хийхээ нөхцөл байдал дээрдтэл тэвчээртэй хүлээх хэрэгтэй.
#### НАЙДВАРТАЙ  БАЙЛГАХ ҮҮДНЭЭС ОЛОН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙХ НЬ ЗҮЙН ХЭРЭГ Ч ҮНЭНДЭЭ ЭНЭ ОЛОН ШИНЖИЛГЭЭГ ХИЙХ ГОЛ ЗОРИЛГО, ҮР ДҮН НЬ ЮУ ЮМ БЭ?
Цаашдаа халдвар авах болон халдвараас үүдэлтэй нас баралтын тоо багасна. Хөгжиж буй орнуудыг аваад үзвэл тэдэнд шинжилгээ авах, тусгаарлах, эмчлэх асуудлууд бүр л хүндрэлтэй байх нь тодорхой. Иймд Энэтхэг, Нигери зэрэг улсуудад хүн амын ихээхэн хэсэг нь суурьшсан газруудаар **урьдчилсан шинжилгээнүүдийг аль болох олноор хийж тархалт үүсгэхгүй байхад анхаарах нь зүйтэй** юм.
Би Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгч, Африкийн Холбооны тэргүүн Кирил Рамафосатай ярьсан юм. Африк тивд бүртгэгдээд байгаа халдварын тоо тийм их биш байгаа ч тэр улс орнуудад яаралтай арга хэмжээ авах, анхаарал болгоомжоо сулруулахгүй байхыг тууштай анхааруулж, уриалсаар л байгаа
#### ТЭГВЭЛ ЭНЭ ТАХЛЫГ НЭГ ИХ ТООХГҮЙ БАЙГАА УЛС ОРНЫ ИРГЭД АЯЛААД ЭХЭЛБЭЛ ЯАХ ЮМ БЭ? НЭГЭНТ БҮГД ХИЧЭЭХГҮЙ БАЙХАД ХЭСЭГ ХҮМҮҮС НЬ ЗААВАЛ ИНГЭЖ ХИЧЭЭХ ХЭРЭГ БАЙГАА ЮМ УУ?
Зарим улс орнууд яаж ч хичээгээд тархалтыг бууруулж чадахгүй байгаа шүү дээ. Тиймээс вакцин гарах хүртэл хяналт муутай байгаа, хөл хорио тогтоогоогүй улс орнуудаас хүн оруулахгүй байх нь зүйтэй. Угаас вакцин гарахгүй, хүмүүс дархлаажихгүй бол хэдэн жилээр ч аялах боломжгүй болохоор байна.
АНУ-ын хувьд муж мужаараа хуваагдалгүй, бүх л улсаараа зүтгэх хэрэгтэй. Энэ вирусын онцлог нь маш хурдтай тархдаг, нэг өдрийн дотор гэхэд хоёр дахин нэмэгдэх боломжтой тийм вирус. Иймд халдварлагчдын тоо цөөхөн байсан ч анхаарлаа сулруулалгүй, арга хэмжээгээ сайн авсаар л байх хэрэгтэй. Улс орон бүр халдвар их байгаа газар гэж онцлолгүй нийт улсын хэмжээндээ анхаарч ажилла. Эдийн засгийн хохирол их байх ч гэсэн нэгэнт амсах нь тодорхой хохирлыг эртхэн амсчихвал цаг алдсанаас болж гарах бүр их хэмжээний хохирлоос сэргийлж чадна.
#### МӨНГӨ ЭНЭ АСУУДЛЫГ БҮРЭН ШИЙДЭЖ ЧАДАХГҮЙГ БИД ХАРЖ БАЙНА. ОДОО ТА ЯМАР ҮР ДҮНД ХҮРЭХИЙГ ЗОРЬЖ БАЙНА?
Хэрэв бид оношлууруудын чадамжийг нэмэгдүүлж чадвал, халдвар авсан болон авах эрсдэлтэй сая сая тохиолдлуудад нөлөөлж чадна. Эцсийн эцэст олон улсын засгийн газрууд энэ үйл явдалд зориулж ихээхэн хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийх нь ойлгомжтой. Гэхдээ тэр үед тулгарах гол асуудал нь тэд хөрөнгө оруулалтаа хэрхэн, юунд зарцуулахаа сайн мэдэхгүйгээс хурдтай арга хэмжээ авч чадахгүйд байгаа юм.
Манай сан халдварт өвчин, цар тахлын тухай багагүй мэдлэг, туршлага хуримтлуулсан болохоор энэ талаар тун нухацтай авч үзсэн. Тийм болохоор **бэлтгэлтэй байхын тулд вакцин зэрэг чухал ажлуудад хөрөнгө оруулаад эхэлчихсэн хэрэг.** Эрт гаргасан санхүүжилт үр ашгаа мэдээж өгнө гэж итгэж байгаа.
Бид **вакцин хөгжүүлж буй 7 багтай хамтран ажиллаж байна.** Гэхдээ тэдэнд зөвхөн судалгаа хийхээс гадна үйлдвэрлэл явуулах орон зай хэрэгтэй. Хэдий тэднээс хоёр нь л амжилттай болно гэж бид тооцоолж байгаа ч бүгдэд нь зориулж үйлдвэр босгохоор ажиллаж байна. Зүгээр л "за аль нь ажиллаж байна, окэй тэгвэл одоо үйлдвэрийг нь барьцгаая" гэж цаг алдахгүйн тулд шүү дээ.
Мэдээж бүгдэд нь зориулалтын үйлдвэр барьж, баахан цаг-хөрөнгө зарцуулсны дараа өөр нэг нь л хангалттай байж таарвал хэдэн тэрбум долларыг салхинд дэмий хийсгэсэн хэрэг болно. Гэвч ийм ажил хийхгүй хүлээж цаг алдсны гор нь триллион доллараар хэмжигдэж байгаа үед ийм хэмжээний эрсдэл гаргахаас өөр аргагүй.
Вакцины судалгаа хөгжүүлэлтийг хийхэд **нэг сар ч маш үнэ цэнтэй болоод байна.** Тийм л учраас аль болох эрт эхлүүлсэн ажил хавьгүй илүү үр ашигтай байх учиртай. Бид 18 сарын дотор вакцин гаргаж авахаар ажиллаж байна.
Гэхдээ түүнээс өмнө зун гэхэд бизнес, үйлчилгээний байгууллагуудыг хэвийн байдалд оруулах нь чухал. Гэхдээ үйл ажиллагаа нь хэвийн гольдролдоо орсон ч хүмүүс өмнөх шигээ амьдралын хэмнэлдээ орохгүй л болов уу. Үргэлжлүүлэн маск зүүсээр, халдвараас сэргийлсээр л байна.
#### Та өмнө нь ийм зүйл болохыг таамаглаж чадсан. Тэгвэл одоо өөр анхааруулмаар зүйл байна уу?
COVID-19 бол байгалиас гаралтай тахал. Халдварыг дэлхийн нийт хүн амын нэг хувьд тусахаас хэтрүүлэлгүй эмчлэхийг зорилгоо болгох хэрэгтэй. Гэхдээ энэ удаагийн тахлыг эмчиллээ гээд бүх юм дуусчихна гэсэн үг биш. Ирээдүйд үүнээс ч олон асуудал гарах л болно. Сайн тал нь гэвэл энэ үйл явдал дэлхий нийтийг өөрчилж байна. Ядаж л дараа нь ийм зүйл болоход бид илүү бэлтгэлтэй, дархлаатай, зохион байгуулалттай болсон байх болно.
#### Цаг гаргасанд баярлалаа, Билл. Биеэ сайн бодоорой, та бидэнд хэрэгтэй хүн шүү. Удахгүй хамт теннис тоглоно оо.
Тэгэлгүй яахав, тэсэн ядан хүлээе.
Ярилцлага бүтэн эхээрээ: