Study hacks: Хичээлийн шинэ жилд сэтгэлзүйгээ хэрхэн бэлдэх вэ?
<div class="article-body">
          <p>Цар тахлаас үүдэн сүүлийн хоёр жил орчим боловсролын салбар урьд хэзээ ч тулгарч байгаагүй даваа бэрхийг туулж, оюутан сурагчид, эцэг эхчүүд ч түүнд дасан зохицох гэж багагүй чармайлт гаргасан. Цахим, танхим хосолсон сургалтаас үүдэлтэйгээр оюутан сурагчдын зарим нь найз нөхөдтэйгээ дотносож чадаагүй, эсвэл сургуулийн хамт олон, багш нартайгаа сайн танилцаж амжаагүй зэрэг хүндрэл тулгарч байгаа нь хичээлийн шинэ жилээ тэнүүн угтахад саад болж байж мэдэх юм. Иймээс бүх сурагч, оюутан залуустаа сэтгэлзүйгээ бэлдэхэд хэрэгтэй зөвлөгөөг хүргэж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">1. "Үгүй" гэж хэлж сурах<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/5770f70341a07dd676596908f400c452.png"></p><p>Чи өөрөө зорьж, дурлаж хиймээргүй л байвал заавал ямар нэг клуб, сайн дурын ажил, хурал зөвлөгөөн зэрэгт суух албагүй. Заримдаа найзуудтайгаа гармааргүй, гэртээ өнжиж өөртөө цаг гаргамаар байвал түүнийгээ л хийгээрэй. Цар тахлын нөхцөл байдалтай холбоотой хичээл сургууль завсардсан нь шууд болон шууд бусаар бидний сэтгэлзүйд нөлөө үзүүлснийг хэн хүнгүй анзаарсан биз ээ. Ийм үед өөрийн тань сэтгэл зүй, эрүүл мэнд, тайван байдал хамгаас чухал тул зарим нэг зүйлд зааг тогтоох нь чухал шүү.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">2. Нойрыг чухалчилж сурах</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/2e8aef03eb894881e1b4c2ba0c286126.jpg"></p><p>Бие даалтынхаа цагийг тулгаж өмнөх орой нь нойргүй сууж үзээгүй оюутан, сурагч гэж үгүй биз. Шалгалтдаа бэлдэх, даалгавраа дуусгах гээд шөнөжин суухаас өөр сонголтгүй өдрүүд олонтоо. Гэхдээ энэ хичээлийн жилээс нойроо бүтэн авч, өдөрт 7-8 цагийн нойртой явж чадаж байгаа эсэхдээ анхаарч эхлээрэй. Нойр хүний биеийн болоод сэтгэлзүйн эрүүл мэндэд шууд нөлөөлдөг. Дутуу нойртой өдрүүдэд ямар ч эрч хүчгүй, анхаарал төвлөрч чадахгүй, ажлын бүтээмж муу байдаг шүү дээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>3. Эрүүл зөв хооллох</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/65be207dd6e1fd613104dc9d20e501e8.png"></p><p>Хичээлийн ачаалалд дарагдсан үед гадуур, түргэхэн хооллох нь түгээмэл үзэгдэл. Миний бие л гэхэд, 12-р ангиа төгсдөг жил ходоод хавиар гэнэт айхтар хатгуулж, хичээлээсээ чөлөө аваад үзүүлтэл, ходоодны ихэнх өвчний үндсэн шалтгаан болдог хеликобактерийн хэмжээ хэвийнхээс хэт ихэссэн гэсэн мэдээ сонсож билээ. Юунаас болж ингэтлээ хүндрэв гэтэл сүүлийн хоёр жил бараг өдөр бүр шахам гадуур хооллож явсантай минь шууд холбоотой байсан. Эрүүл биед саруул ухаан оршино гэж дээд үеийнхэн зүгээр ч нэг хэлээгүй ажээ. Дотор эрхтэн өвдөж эхлэхэд хүн юу ч сэтгэж, хийж чадахгүйн дээр сэтгэл санаанд асар сөргөөр нөлөөлдөг. Иймээс түргэн хоол биш, болж өгвөл гэртээ бэлтгэсэн, амин дэм ихтэй эрүүл хоол идэх нь чухал шүү.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4. Хоббитой болох</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/fd1fb67bc64285b1be2ffc0187b48e0a.jpg"></p><p>Ном унших, кино үзэх, эсвэл сонирхдог зүйлээрээ холбогдсон найз нөхөд, хүрээлэлтэй болох зэрэг өөрийнхөө сэтгэлийг баясгаж, тархиндаа цэнгэг агаар оруулахад тань туслах хоббитой болоорой. Зөвхөн хичээл сургуульдаа дарагдаад байвал сэтгэлзүйн байдал улам дордох учраас өөртөө зав чөлөө гаргаж, тэр цагаа өөртэйгөө ажиллахад зарцуулаарай. Сүүлийн үед кино сонирхогч, номын хорхойтнууд эсвэл бүр скейтбордоор хичээллэгчид гээд залуус өөрсдийн сонирхдог төрөл бүрийн зүйлсээр коммюнити үүсгэдэг болжээ. Заавал нэгдэнэ гэлтгүй, өөрөө найзуудтайгаа нийлээд бусдыг уриалан дуудаж бүлгэм үүсгэж болно шүү дээ. Тийм биз?</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">5. Анхаарал сарниулах зүйлсээс холдох</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/d88e4f6b62d51017f238f65b85affefd.jpg"></p><p>Жоржтауны их сургуулийн компьютерын шинжлэх ухааны профессор, зохиолч Кал Ньюпортын бичсэн “Deep Work” ном анхаарлаа гүнзгий төвлөрүүлж ажиллах тухай, нэг зүйлээс нөгөө зүйл рүү шилжихэд анхаарал хэдий хэмжээгээр буурдаг зэрэг орчин цагт хүмүүст хамгийн ихээр тулгамдаж буй асуудлын талаар жинтэйхэн хөндсөн бүтээл билээ. Бидний өдөр тутмын амьдрал гар утас, таблет, компьютер, зурагт зэрэг анхаарлыг маань хэдэн мянга хувааж бүтээмжийг бууруулж байдаг зүйлсээр хүрээлэгдсэн тухай эл номд өгүүлдэг. Хэдий чинээ анхаарал хуваагдаж, төвлөрч чадахгүй байна, төдий хэрээр даалгавраа хийх цаг сунгагдсаар, энэ нь сүүлдээ хичээл хийх сонирхол буурахад хүртэл нөлөөлж болно. Иймээс анхаарлыг тань сарниулж, төвлөрөхөд садаа болж буй зүйлсээс холхон байж сураарай.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">6. Дүн таныг бүрэн илэрхийлэхгүй</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/e956c4d62511fc8eb4a2dd9968177920.jpg"></p><p>Тэмцээн уралдааны медаль, онц дүн, ЭЕШ-ын 800 оноо гээд л… Өнөөдрийн боловсролын салбарт сурагчдын амжилтыг тодорхойлж буй нийтлэг үзүүлэлтүүд…Сайны хажуугаар саар гэгчээр, залуу үе хүсэж буй чиглэлээ сонгох нь элбэгшиж, хэн нэгний дарамт шахалтаар сурах хандлага багасаж буй ч гэлээ математиктаа сайн хүүхэд л хамгийн мундаг гэх нийтлэг ойлголт өөрчлөгдөөгүй хэвээр л байна. Чи загасыг нисэж чадсангүй гээд бууруушааж болохгүй гэдэг шиг огт сонирхоогүй чиглэлийг нь тулгаж, тэр хүүхдийн потенциалыг хэвшмэл ойлголтоор хязгаарлах хандлага байсаар буй нь харамсалтай. Иймээс эцэг эхчүүд хүүхдээ сонирхож буй төрлөөр нь хичээллүүлэх, бусдын хүлээлтээр хүүхдийнхээ ирээдүйг тодорхойлохгүй байх зэрэгт анхаарах нь чухал. Өсөж хөгжих зам, боломж нэгээр хязгаарлагдахгүй. Спорт, урлагт сайн, үлгэр дуурайл авахуйц зан чанар, дадал, дэгтэй байна гэдэг мөн л өсөж хөгжиж буйн илрэл билээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">7. Сэтгэлзүйн эрүүл мэнд</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/28503a052e65691a97ff30c4acc0ed5d.png"></p><p>Сүүлийн үед боловсролын салбар гэлтгүй бүхий л төрлийн байгууллагууд сэтгэлзүйчтэй болж, хувь хүмүүсийн хувьд ч цаашдын ажил амьдрал хэрхэх нь сэтгэлзүйн эрүүл мэнд тогтвортой байхаас хамаардаг болоод буй. Ахлах ангийн сурагчид, оюутан залуус тогтмол сургуулийнхаа сэтгэлзүйчтэй уулзаж, эсвэл сэтгэлзүйн эрүүл мэндээ хянаж, өөрийгөө ажиглаж явах нь чухал гэдгийг санаарай.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">8. Хэт их хичээх хэрэггүй</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/f7f0cf840bf47e27295349e3a5fb56a0.jpg"></p><p>Ахлах анги, их сургуулийн он жилүүд таны амьдралын нэгээхэн хэсэг болохоос насан туршид үргэлжлэх зүйл биш гэдгийг юу юунаас илүүтэй санаарай. Шийдвэрлэхэд хүнд хэцүү асуудлууд гарч ирэх ч гэлээ аль болохоор одоогийн нөхцөл байдлаа бодитоор мэдэрч, сайн сайхан дурсамж үлдээх дээр төвлөрөөрэй гэж зөвлөе.<br> <br><i>Ковер зураг: NPR-ийн илюстратор LA Johnson</i></p>
          </div>

Цар тахлаас үүдэн сүүлийн хоёр жил орчим боловсролын салбар урьд хэзээ ч тулгарч байгаагүй даваа бэрхийг туулж, оюутан сурагчид, эцэг эхчүүд ч түүнд дасан зохицох гэж багагүй чармайлт гаргасан. Цахим, танхим хосолсон сургалтаас үүдэлтэйгээр оюутан сурагчдын зарим нь найз нөхөдтэйгээ дотносож чадаагүй, эсвэл сургуулийн хамт олон, багш нартайгаа сайн танилцаж амжаагүй зэрэг хүндрэл тулгарч байгаа нь хичээлийн шинэ жилээ тэнүүн угтахад саад болж байж мэдэх юм. Иймээс бүх сурагч, оюутан залуустаа сэтгэлзүйгээ бэлдэхэд хэрэгтэй зөвлөгөөг хүргэж байна.

1. "Үгүй" гэж хэлж сурах
Чи өөрөө зорьж, дурлаж хиймээргүй л байвал заавал ямар нэг клуб, сайн дурын ажил, хурал зөвлөгөөн зэрэгт суух албагүй. Заримдаа найзуудтайгаа гармааргүй, гэртээ өнжиж өөртөө цаг гаргамаар байвал түүнийгээ л хийгээрэй. Цар тахлын нөхцөл байдалтай холбоотой хичээл сургууль завсардсан нь шууд болон шууд бусаар бидний сэтгэлзүйд нөлөө үзүүлснийг хэн хүнгүй анзаарсан биз ээ. Ийм үед өөрийн тань сэтгэл зүй, эрүүл мэнд, тайван байдал хамгаас чухал тул зарим нэг зүйлд зааг тогтоох нь чухал шүү.

2. Нойрыг чухалчилж сурах
Бие даалтынхаа цагийг тулгаж өмнөх орой нь нойргүй сууж үзээгүй оюутан, сурагч гэж үгүй биз. Шалгалтдаа бэлдэх, даалгавраа дуусгах гээд шөнөжин суухаас өөр сонголтгүй өдрүүд олонтоо. Гэхдээ энэ хичээлийн жилээс нойроо бүтэн авч, өдөрт 7-8 цагийн нойртой явж чадаж байгаа эсэхдээ анхаарч эхлээрэй. Нойр хүний биеийн болоод сэтгэлзүйн эрүүл мэндэд шууд нөлөөлдөг. Дутуу нойртой өдрүүдэд ямар ч эрч хүчгүй, анхаарал төвлөрч чадахгүй, ажлын бүтээмж муу байдаг шүү дээ.

3. Эрүүл зөв хооллох
Хичээлийн ачаалалд дарагдсан үед гадуур, түргэхэн хооллох нь түгээмэл үзэгдэл. Миний бие л гэхэд, 12-р ангиа төгсдөг жил ходоод хавиар гэнэт айхтар хатгуулж, хичээлээсээ чөлөө аваад үзүүлтэл, ходоодны ихэнх өвчний үндсэн шалтгаан болдог хеликобактерийн хэмжээ хэвийнхээс хэт ихэссэн гэсэн мэдээ сонсож билээ. Юунаас болж ингэтлээ хүндрэв гэтэл сүүлийн хоёр жил бараг өдөр бүр шахам гадуур хооллож явсантай минь шууд холбоотой байсан. Эрүүл биед саруул ухаан оршино гэж дээд үеийнхэн зүгээр ч нэг хэлээгүй ажээ. Дотор эрхтэн өвдөж эхлэхэд хүн юу ч сэтгэж, хийж чадахгүйн дээр сэтгэл санаанд асар сөргөөр нөлөөлдөг. Иймээс түргэн хоол биш, болж өгвөл гэртээ бэлтгэсэн, амин дэм ихтэй эрүүл хоол идэх нь чухал шүү.

4. Хоббитой болох
Ном унших, кино үзэх, эсвэл сонирхдог зүйлээрээ холбогдсон найз нөхөд, хүрээлэлтэй болох зэрэг өөрийнхөө сэтгэлийг баясгаж, тархиндаа цэнгэг агаар оруулахад тань туслах хоббитой болоорой. Зөвхөн хичээл сургуульдаа дарагдаад байвал сэтгэлзүйн байдал улам дордох учраас өөртөө зав чөлөө гаргаж, тэр цагаа өөртэйгөө ажиллахад зарцуулаарай. Сүүлийн үед кино сонирхогч, номын хорхойтнууд эсвэл бүр скейтбордоор хичээллэгчид гээд залуус өөрсдийн сонирхдог төрөл бүрийн зүйлсээр коммюнити үүсгэдэг болжээ. Заавал нэгдэнэ гэлтгүй, өөрөө найзуудтайгаа нийлээд бусдыг уриалан дуудаж бүлгэм үүсгэж болно шүү дээ. Тийм биз?

5. Анхаарал сарниулах зүйлсээс холдох
Жоржтауны их сургуулийн компьютерын шинжлэх ухааны профессор, зохиолч Кал Ньюпортын бичсэн “Deep Work” ном анхаарлаа гүнзгий төвлөрүүлж ажиллах тухай, нэг зүйлээс нөгөө зүйл рүү шилжихэд анхаарал хэдий хэмжээгээр буурдаг зэрэг орчин цагт хүмүүст хамгийн ихээр тулгамдаж буй асуудлын талаар жинтэйхэн хөндсөн бүтээл билээ. Бидний өдөр тутмын амьдрал гар утас, таблет, компьютер, зурагт зэрэг анхаарлыг маань хэдэн мянга хувааж бүтээмжийг бууруулж байдаг зүйлсээр хүрээлэгдсэн тухай эл номд өгүүлдэг. Хэдий чинээ анхаарал хуваагдаж, төвлөрч чадахгүй байна, төдий хэрээр даалгавраа хийх цаг сунгагдсаар, энэ нь сүүлдээ хичээл хийх сонирхол буурахад хүртэл нөлөөлж болно. Иймээс анхаарлыг тань сарниулж, төвлөрөхөд садаа болж буй зүйлсээс холхон байж сураарай.

6. Дүн таныг бүрэн илэрхийлэхгүй
Тэмцээн уралдааны медаль, онц дүн, ЭЕШ-ын 800 оноо гээд л… Өнөөдрийн боловсролын салбарт сурагчдын амжилтыг тодорхойлж буй нийтлэг үзүүлэлтүүд…Сайны хажуугаар саар гэгчээр, залуу үе хүсэж буй чиглэлээ сонгох нь элбэгшиж, хэн нэгний дарамт шахалтаар сурах хандлага багасаж буй ч гэлээ математиктаа сайн хүүхэд л хамгийн мундаг гэх нийтлэг ойлголт өөрчлөгдөөгүй хэвээр л байна. Чи загасыг нисэж чадсангүй гээд бууруушааж болохгүй гэдэг шиг огт сонирхоогүй чиглэлийг нь тулгаж, тэр хүүхдийн потенциалыг хэвшмэл ойлголтоор хязгаарлах хандлага байсаар буй нь харамсалтай. Иймээс эцэг эхчүүд хүүхдээ сонирхож буй төрлөөр нь хичээллүүлэх, бусдын хүлээлтээр хүүхдийнхээ ирээдүйг тодорхойлохгүй байх зэрэгт анхаарах нь чухал. Өсөж хөгжих зам, боломж нэгээр хязгаарлагдахгүй. Спорт, урлагт сайн, үлгэр дуурайл авахуйц зан чанар, дадал, дэгтэй байна гэдэг мөн л өсөж хөгжиж буйн илрэл билээ.

7. Сэтгэлзүйн эрүүл мэнд
Сүүлийн үед боловсролын салбар гэлтгүй бүхий л төрлийн байгууллагууд сэтгэлзүйчтэй болж, хувь хүмүүсийн хувьд ч цаашдын ажил амьдрал хэрхэх нь сэтгэлзүйн эрүүл мэнд тогтвортой байхаас хамаардаг болоод буй. Ахлах ангийн сурагчид, оюутан залуус тогтмол сургуулийнхаа сэтгэлзүйчтэй уулзаж, эсвэл сэтгэлзүйн эрүүл мэндээ хянаж, өөрийгөө ажиглаж явах нь чухал гэдгийг санаарай.

8. Хэт их хичээх хэрэггүй
Ахлах анги, их сургуулийн он жилүүд таны амьдралын нэгээхэн хэсэг болохоос насан туршид үргэлжлэх зүйл биш гэдгийг юу юунаас илүүтэй санаарай. Шийдвэрлэхэд хүнд хэцүү асуудлууд гарч ирэх ч гэлээ аль болохоор одоогийн нөхцөл байдлаа бодитоор мэдэрч, сайн сайхан дурсамж үлдээх дээр төвлөрөөрэй гэж зөвлөе.

Ковер зураг: NPR-ийн илюстратор LA Johnson

Цар тахлаас үүдэн сүүлийн хоёр жил орчим боловсролын салбар урьд хэзээ ч тулгарч байгаагүй даваа бэрхийг туулж, оюутан сурагчид, эцэг эхчүүд ч түүнд дасан зохицох гэж багагүй чармайлт гаргасан. Цахим, танхим хосолсон сургалтаас үүдэлтэйгээр оюутан сурагчдын зарим нь найз нөхөдтэйгээ дотносож чадаагүй, эсвэл сургуулийн хамт олон, багш нартайгаа сайн танилцаж амжаагүй зэрэг хүндрэл тулгарч байгаа нь хичээлийн шинэ жилээ тэнүүн угтахад саад болж байж мэдэх юм. Иймээс бүх сурагч, оюутан залуустаа сэтгэлзүйгээ бэлдэхэд хэрэгтэй зөвлөгөөг хүргэж байна.
### 1. "Үгүй" гэж хэлж сурах
Чи өөрөө зорьж, дурлаж хиймээргүй л байвал заавал ямар нэг клуб, сайн дурын ажил, хурал зөвлөгөөн зэрэгт суух албагүй. Заримдаа найзуудтайгаа гармааргүй, гэртээ өнжиж өөртөө цаг гаргамаар байвал түүнийгээ л хийгээрэй. Цар тахлын нөхцөл байдалтай холбоотой хичээл сургууль завсардсан нь шууд болон шууд бусаар бидний сэтгэлзүйд нөлөө үзүүлснийг хэн хүнгүй анзаарсан биз ээ. Ийм үед өөрийн тань сэтгэл зүй, эрүүл мэнд, тайван байдал хамгаас чухал тул зарим нэг зүйлд зааг тогтоох нь чухал шүү.
### 2. Нойрыг чухалчилж сурах
Бие даалтынхаа цагийг тулгаж өмнөх орой нь нойргүй сууж үзээгүй оюутан, сурагч гэж үгүй биз. Шалгалтдаа бэлдэх, даалгавраа дуусгах гээд шөнөжин суухаас өөр сонголтгүй өдрүүд олонтоо. Гэхдээ энэ хичээлийн жилээс нойроо бүтэн авч, өдөрт 7-8 цагийн нойртой явж чадаж байгаа эсэхдээ анхаарч эхлээрэй. Нойр хүний биеийн болоод сэтгэлзүйн эрүүл мэндэд шууд нөлөөлдөг. Дутуу нойртой өдрүүдэд ямар ч эрч хүчгүй, анхаарал төвлөрч чадахгүй, ажлын бүтээмж муу байдаг шүү дээ.
### 3. Эрүүл зөв хооллох
Хичээлийн ачаалалд дарагдсан үед гадуур, түргэхэн хооллох нь түгээмэл үзэгдэл. Миний бие л гэхэд, 12-р ангиа төгсдөг жил ходоод хавиар гэнэт айхтар хатгуулж, хичээлээсээ чөлөө аваад үзүүлтэл, ходоодны ихэнх өвчний үндсэн шалтгаан болдог хеликобактерийн хэмжээ хэвийнхээс хэт ихэссэн гэсэн мэдээ сонсож билээ. Юунаас болж ингэтлээ хүндрэв гэтэл сүүлийн хоёр жил бараг өдөр бүр шахам гадуур хооллож явсантай минь шууд холбоотой байсан. Эрүүл биед саруул ухаан оршино гэж дээд үеийнхэн зүгээр ч нэг хэлээгүй ажээ. Дотор эрхтэн өвдөж эхлэхэд хүн юу ч сэтгэж, хийж чадахгүйн дээр сэтгэл санаанд асар сөргөөр нөлөөлдөг. Иймээс түргэн хоол биш, болж өгвөл гэртээ бэлтгэсэн, амин дэм ихтэй эрүүл хоол идэх нь чухал шүү.
### 4. Хоббитой болох
Ном унших, кино үзэх, эсвэл сонирхдог зүйлээрээ холбогдсон найз нөхөд, хүрээлэлтэй болох зэрэг өөрийнхөө сэтгэлийг баясгаж, тархиндаа цэнгэг агаар оруулахад тань туслах хоббитой болоорой. Зөвхөн хичээл сургуульдаа дарагдаад байвал сэтгэлзүйн байдал улам дордох учраас өөртөө зав чөлөө гаргаж, тэр цагаа өөртэйгөө ажиллахад зарцуулаарай. Сүүлийн үед кино сонирхогч, номын хорхойтнууд эсвэл бүр скейтбордоор хичээллэгчид гээд залуус өөрсдийн сонирхдог төрөл бүрийн зүйлсээр коммюнити үүсгэдэг болжээ. Заавал нэгдэнэ гэлтгүй, өөрөө найзуудтайгаа нийлээд бусдыг уриалан дуудаж бүлгэм үүсгэж болно шүү дээ. Тийм биз?
### 5. Анхаарал сарниулах зүйлсээс холдох
Жоржтауны их сургуулийн компьютерын шинжлэх ухааны профессор, зохиолч Кал Ньюпортын бичсэн “Deep Work” ном анхаарлаа гүнзгий төвлөрүүлж ажиллах тухай, нэг зүйлээс нөгөө зүйл рүү шилжихэд анхаарал хэдий хэмжээгээр буурдаг зэрэг орчин цагт хүмүүст хамгийн ихээр тулгамдаж буй асуудлын талаар жинтэйхэн хөндсөн бүтээл билээ. Бидний өдөр тутмын амьдрал гар утас, таблет, компьютер, зурагт зэрэг анхаарлыг маань хэдэн мянга хувааж бүтээмжийг бууруулж байдаг зүйлсээр хүрээлэгдсэн тухай эл номд өгүүлдэг. Хэдий чинээ анхаарал хуваагдаж, төвлөрч чадахгүй байна, төдий хэрээр даалгавраа хийх цаг сунгагдсаар, энэ нь сүүлдээ хичээл хийх сонирхол буурахад хүртэл нөлөөлж болно. Иймээс анхаарлыг тань сарниулж, төвлөрөхөд садаа болж буй зүйлсээс холхон байж сураарай.
### 6. Дүн таныг бүрэн илэрхийлэхгүй
Тэмцээн уралдааны медаль, онц дүн, ЭЕШ-ын 800 оноо гээд л… Өнөөдрийн боловсролын салбарт сурагчдын амжилтыг тодорхойлж буй нийтлэг үзүүлэлтүүд…Сайны хажуугаар саар гэгчээр, залуу үе хүсэж буй чиглэлээ сонгох нь элбэгшиж, хэн нэгний дарамт шахалтаар сурах хандлага багасаж буй ч гэлээ математиктаа сайн хүүхэд л хамгийн мундаг гэх нийтлэг ойлголт өөрчлөгдөөгүй хэвээр л байна. Чи загасыг нисэж чадсангүй гээд бууруушааж болохгүй гэдэг шиг огт сонирхоогүй чиглэлийг нь тулгаж, тэр хүүхдийн потенциалыг хэвшмэл ойлголтоор хязгаарлах хандлага байсаар буй нь харамсалтай. Иймээс эцэг эхчүүд хүүхдээ сонирхож буй төрлөөр нь хичээллүүлэх, бусдын хүлээлтээр хүүхдийнхээ ирээдүйг тодорхойлохгүй байх зэрэгт анхаарах нь чухал. Өсөж хөгжих зам, боломж нэгээр хязгаарлагдахгүй. Спорт, урлагт сайн, үлгэр дуурайл авахуйц зан чанар, дадал, дэгтэй байна гэдэг мөн л өсөж хөгжиж буйн илрэл билээ.
### 7. Сэтгэлзүйн эрүүл мэнд
Сүүлийн үед боловсролын салбар гэлтгүй бүхий л төрлийн байгууллагууд сэтгэлзүйчтэй болж, хувь хүмүүсийн хувьд ч цаашдын ажил амьдрал хэрхэх нь сэтгэлзүйн эрүүл мэнд тогтвортой байхаас хамаардаг болоод буй. Ахлах ангийн сурагчид, оюутан залуус тогтмол сургуулийнхаа сэтгэлзүйчтэй уулзаж, эсвэл сэтгэлзүйн эрүүл мэндээ хянаж, өөрийгөө ажиглаж явах нь чухал гэдгийг санаарай.
### 8. Хэт их хичээх хэрэггүй
Ахлах анги, их сургуулийн он жилүүд таны амьдралын нэгээхэн хэсэг болохоос насан туршид үргэлжлэх зүйл биш гэдгийг юу юунаас илүүтэй санаарай. Шийдвэрлэхэд хүнд хэцүү асуудлууд гарч ирэх ч гэлээ аль болохоор одоогийн нөхцөл байдлаа бодитоор мэдэрч, сайн сайхан дурсамж үлдээх дээр төвлөрөөрэй гэж зөвлөе.
*Ковер зураг: NPR-ийн илюстратор LA Johnson*