“Харуул занги U18 2024” тэмцээнээс мэдвэл зохих таван зүйл
<div class="article-body">
          <h2><div>Эхлэхээс өмнө хэд хэдэн тоо баримтыг дурдъя. </div><div><br></div><div>- 2028 он гэхэд мэдээлэл технологийн салбар дахь ажлын байр дэлхий даяар 12 хувиар өсөх төлөвтэй байна.  </div><div>- 2023 оны байдлаар дэлхийн 109 оронд ажиллаж буй мэдээлэл технологийн 26,8 сая мэргэжилтэн байна.  <br></div><div>- АНУ, Хятад, Япон, Швейцарь зэрэг улс оронд мэдээлэл технологийн мэргэжилтэн жилд дунджаар 90,000 долларын цалин авдаг.  <br></div><div>- Манай оронд системийн аюулгүй байдлын мэргэжилтний дундаж цалин 2,500,000₮ - 3,500,000₮ байдаг нь дундаж цалингийн хэмжээнээс 12-оос 52 хувиар илүү дүн.  <br></div><div>- МУ-ын Кибер Аюулгүй Байдлын тухай хуульд төрийн болон онц чухал дэд бүтэц бүхий 200 гаруй байгууллага кибер аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий нэгж, ажилтантай болох хуулийн заалт бий. <br></div><div><br></div><div>Хөдөлмөрийн зах зээлийн хамгийн өндөр үнэлгээг мэдээлэл технологийн салбар эзэгнэж буйг дээрх тоо баримтуудаас харж болно. Манай оронд ч мөн адил сүүлийн жилүүдэд компьютерын шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн салбар дунд сургууль төгсөгчдийн дунд мэргэжил сонголтын хамгийн тэргүүн эгнээнд бичигдэж буй.   </div><div><br></div><div>Тэгвэл энэхүү салбарыг сонгохоор шийдсэн сурагчдад урам зориг өгөх, олон нийтэд сурталчлах, цаашид энэхүү мэргэжлээр ажиллаж, эх орныхоо кибер аюулгүй байдлыг хамгаалах чадварлаг мэргэжилтэн болох сэдлийг нь өдөөх зорилготой “Харуул занги U18” тэмцээний энэ жилийн тов зарлагдлаа. ЕБС-ийн сурагчдын дунд зохион байгуулагдаж буй уг тэмцээний талаар таны мэдвэл зохих таван зүйлийг энэ удаагийн нийтлэлдээ онцолж байна.  <br></div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/6bff0c02d1bcdd2ff368068c30def8b8.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>1. "харуул занги u18" тэмцээний тухай</h3><p></p><p>Харуул занги гэдэг нь “Тугийг Булаа” буюу “Capture-the-Flag" төрлийн кибер аюулгүй байдлын тэмцээн юм. Тэмцээнд оролцогчид гурав хүртэлх тооны гишүүнээр багаа бүрдүүлж, кибер аюулгүй байдлын төрөл бүрийн даалгаврыг бусад багаас өрсөн биелүүлэх байдлаар оноо цуглуулах зарчимтай. Тэмцээний турш тоглогчид компьютерын систем, сүлжээ, программ, нууцлал, аюулгүй байдал зэрэг өргөн хүрээний мэдлэг, туршлагыг хуримтлуулахаас гадна аливаа системийг хэрхэн хакдах талаар хэрэглээнд суурилсан мэдлэг, ур чадварыг эзэмшинэ.</p><p><b>Яагаад заавал системийг хакдах тэмцээн зохиодог вэ?</b></p><p>Энэ нь ирээдүйн хакеруудыг бэлтгэж байгаа хэрэг огтоос биш. Системийг гартаа авахын тулд хакерууд хэрхэн сэтгэдгийг мэдээлэл технологийн мэргэжилтнүүд мэдэж гэмээнэ гэмт үйлдлийг таслан зогсоож чадна шүү дээ.</p><p>Кибер системд ямар бодитой эрсдэл оршин буйг олон нийт тэр бүр мэддэггүй. Тиймээс энэ төрлийн тэмцээнийг хяналттай орчинд явуулснаар оролцогчид интернэт болон кибер орчноос үүдэн гарч болох аюул эрсдэлийг танин мэдэж, үнэн зөв ойлголтыг авснаар цахим орчныг зөв зохистой хэрэглэх нөхцөл бүрдэх учиртай. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/4362dc8a76efdb3a7328ce3c88fda427.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>2. оролцогчдод нээгдэх боломжууд</h3><p></p><p>“Харуул занги” тэмцээнд оролцоход үнэ төлбөргүй бөгөөд танд ердөө интернэт холболттой компьютер байхад л хангалттай. Тэмцээнд оролцогчдын цаашдын амьдралд багагүй нөлөө үзүүлэх олон боломж нээгдэх бөгөөд тэдгээрээс цөөн хэдийг нь дурдвал:</p><p>- Оролцогчид хожим нь мэдээлэл технологийн ажил горилоход уг тэмцээнд үзүүлсэн амжилт нь томоохон давуу тал болдог тул ЕБС-аа төгсөөд шууд ажлын байран дээр гарч кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн, программистаар ажиллах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл “Харуул занги” тэмцээн нь мэдээлэл технологийн байгууллагуудын шинэ мэргэжилтнээ эрэлхийлэх нэгэн талбар болдог.<br>- Сонирхол нэгт, нөхөрсөг хамт олны нэг хэсэг болж, мэдээлэл технологийн ертөнцөд дөрөө харших хамтрагчид эндээс төрөн гардаг.<br>- Монголын их дээд сургуулиудаас сургалтын төлбөрийн хөнгөлөлт, тэтгэлэг хүртэх боломж нээгддэг.<br>- Кибер аюулгүй байдал, компьютерийн ухааны чиглэлээр хилийн чанадад суралцахаар зэхэж буй залуус элсэлтийн өргөдөл гаргахад уг тэмцээнд оролцсон туршлага нь давуу тал болно. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/1b40452a56f722bc4c9c9d7e24f70fc8.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>3. тэмцээний үе шат болон оноожуулалтын систем</h3><p></p><p><b>I шат </b><br>Тэмцээний эхний шатыг цахимаар зохион байгуулах тул оролцогчид байгаа газраасаа шууд оролцох боломжтой. Эхний шат нь jeopardy хэлбэрээр явагдах бөгөөд даалгаврууд web, reverse-pwn, crypto, forensic, misc гэсэн төрлүүдээс бүрдэнэ. Өгөгдсөн даалгавруудыг амжилттай гүйцэтгэсэн эхний арван баг II шатанд оролцох эрхээ авах юм.</p><p><b>II шат<br></b>Шалгарсан арван баг Улаанбаатар хот дахь Nest Education сургууль дээр хүрэлцэн ирж, тэмцээний шийдвэрлэх шатны өрсөлдөөнийг өрнүүлнэ. Энэ үед эхний шатны адилаар өгөгдсөн даалгаврыг цагтай уралдан гүйцэтгэж, даалгаврыг түрүүлж амжилттай гүйцэтгэсэн багууд шилдгээр тодрох болно.</p><p>Шагналын сан: 4,200,000₮ </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4. шилдэг оролцогчдын зөвлөмж</h3><p>“Харуул занги” тэмцээнд амжилттай оролцож, улмаар шууд ажлын байран дээр гарсан туршлагууд цөөнгүй бий. Тэдний зүгээс энэ жилийн оролцогчдод дараах зөвлөмжүүдийг хүргэж байна.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/2255a869a581d2a434118a591e12e021.jpg"></p><p></p><p><br>Анх “Game Patch, Phishing page” гэх мэт зүйлсийг хэрхэн үүсгэх талаар Юүтүбээс сонирхож эхэлснээр мэдээлэл технологийн аялал маань эхэлж байлаа. Дараа нь компьютер худалдан авч, илүү гүнзгий түвшинд судлах боломж бүрдсэн гэх үү дээ. Энэ жилийн оролцогчид аливаа бодлого, даалгаврын жишээг харж, цээжлэх бус гүн гүнзгий ойлгохыг хичээгээрэй.</p><p>Цээжлэх арга барил ашиглах үед ур чадвар, туршлагыг тодорхой түвшинд нэмэх боловч даалгавраа ойлгох гэж хичээж байгаа хүний ур чадвар, туршлага харанхуй цээжилсэн нэгнээс хэд дахин илүү нэмэгддэг мэт санагдсан. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/d3046a80263837cd69a7a2fd38c56de9.jpg"></p><p></p><p><br>Тэмцээн уралдааны туршлага дутмаг багууд суурь ойлголтгүйгээр бүх төрлийн бодлогуудыг бодох гэж оролдож буй нь өнгөрсөн жил ажиглагдсан. Дагнасан төрөлгүй, бүх тал руу үсчих нь нэг талаараа өрөөсгөл бөгөөд эцэст нь тогтсон ойлголтгүй, дорвитой бодсон бодлого ч үгүй дуусах эрсдэлтэй. Тиймээс тэмцээнд оролцохоосоо өмнө багаараа ярилцан сонирхож буй төрлүүдээ хуваан авч, тухайн төрлөөрөө гүнзгийрүүлэн судлах нь үр дүнтэй шүү.</p><p>Богино хугацаанд мэдлэг, ур чадвараа нэмэгдүүлэхийн тулд сургалтын гарын авлагыг нь урьдчилан өгч, дараа нь бодлого бодох дээр төвлөрдөг платформуудыг сонгон суралцаж, ctftime.org зэрэг сайтаар тогтмол тэмцээнд оролцвол ур чадвараа хурдан бөгөөд цэгцтэйгээр дээшлүүлэх боломжтой. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/7f589b2359a04f43886e36f1b45b29bc.jpg"></p><p><br>CTF бол урт хугацааны тоглоом. Үр дүн нь багагүй хичээл зүтгэлийн дараа гардаг болохоор тууштай байх тийм ч амархан биш. Намайг тууштай байхад нөлөөлсөн хамгийн том хүчин зүйл бол хамт олон гэж бодож байна. Учир нь би ганцаараа л зүтгээд байсан бол өдийг хүртэл явахгүй байсан болов уу. Тиймээс Монголд зохиогдож буй энэ төрлийн тэмцээн уралдаанд алгасалгүй оролцож, танилын хүрээгээ тэлээрэй. Эцэст нь гэж хэлэхэд, ууртай ширүүн харагддаг ах нараас эмээлгүй, мэдэхгүй зүйлээ асууж байгаарай. Ихэнх нь огт цааргалалгүй, харин ч уриалгахан хариулдаг шүү. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">5. хэрэв та орон нутгийн сурагч бол</h3><p>Зохион байгуулагчдын зүгээс оролцогчдын байршил, санхүүгийн боломж зэргээс үл хамааран бүгд тэгш боломжоор хангагдан оролцохыг эрмэлзэж буй тул II шатанд орон нутгаас шалгарсан багийн Улаанбаатарт ирэх, буцах зардлыг тэмцээний зохион байгуулагч тал 100 хувь хариуцах аж. </p>
<blockquote><p>Бүртгэл дуусах хугацаа: Тавдугаар сарын 19 <br>Бүртгүүлэх холбоос: <a href="https://u18-2024.haruulzangi.mn/" target="_blank">haruulzangi.mn</a><br>Дэлгэрэнгүй мэдээлэл: <a href="https://www.facebook.com/haruulzangiCTF?__cft__[0]=AZUCFHxY1ZfbOT5f9smiuknPSkZYh7QsttQAxaSAA9TX5FB_mvrRtqj7QVnr7Mfraep_nTsnVsV5HwaK3FX1BD2dZuwhynemjz44KXfacWZ1dzxSyzO1KOKrw-wNhK9Gucp_tM9NNPZaz4eXx62DOlz6QVWBJ_8VDXoem4U7sS5Zf6catxJhiVaj_nDkKYGVJNtJStnA-qCpJPwBAy_fK9_t&amp;__tn__=-UC%2CP-R" target="_blank">Харуул Занги</a></p>
<cite>
</cite></blockquote>          </div>

Эхлэхээс өмнө хэд хэдэн тоо баримтыг дурдъя.
- 2028 он гэхэд мэдээлэл технологийн салбар дахь ажлын байр дэлхий даяар 12 хувиар өсөх төлөвтэй байна.
- 2023 оны байдлаар дэлхийн 109 оронд ажиллаж буй мэдээлэл технологийн 26,8 сая мэргэжилтэн байна.
- АНУ, Хятад, Япон, Швейцарь зэрэг улс оронд мэдээлэл технологийн мэргэжилтэн жилд дунджаар 90,000 долларын цалин авдаг.
- Манай оронд системийн аюулгүй байдлын мэргэжилтний дундаж цалин 2,500,000₮ - 3,500,000₮ байдаг нь дундаж цалингийн хэмжээнээс 12-оос 52 хувиар илүү дүн.
- МУ-ын Кибер Аюулгүй Байдлын тухай хуульд төрийн болон онц чухал дэд бүтэц бүхий 200 гаруй байгууллага кибер аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий нэгж, ажилтантай болох хуулийн заалт бий.
Хөдөлмөрийн зах зээлийн хамгийн өндөр үнэлгээг мэдээлэл технологийн салбар эзэгнэж буйг дээрх тоо баримтуудаас харж болно. Манай оронд ч мөн адил сүүлийн жилүүдэд компьютерын шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн салбар дунд сургууль төгсөгчдийн дунд мэргэжил сонголтын хамгийн тэргүүн эгнээнд бичигдэж буй.
Тэгвэл энэхүү салбарыг сонгохоор шийдсэн сурагчдад урам зориг өгөх, олон нийтэд сурталчлах, цаашид энэхүү мэргэжлээр ажиллаж, эх орныхоо кибер аюулгүй байдлыг хамгаалах чадварлаг мэргэжилтэн болох сэдлийг нь өдөөх зорилготой “Харуул занги U18” тэмцээний энэ жилийн тов зарлагдлаа. ЕБС-ийн сурагчдын дунд зохион байгуулагдаж буй уг тэмцээний талаар таны мэдвэл зохих таван зүйлийг энэ удаагийн нийтлэлдээ онцолж байна.
1. "харуул занги u18" тэмцээний тухай
Харуул занги гэдэг нь “Тугийг Булаа” буюу “Capture-the-Flag" төрлийн кибер аюулгүй байдлын тэмцээн юм. Тэмцээнд оролцогчид гурав хүртэлх тооны гишүүнээр багаа бүрдүүлж, кибер аюулгүй байдлын төрөл бүрийн даалгаврыг бусад багаас өрсөн биелүүлэх байдлаар оноо цуглуулах зарчимтай. Тэмцээний турш тоглогчид компьютерын систем, сүлжээ, программ, нууцлал, аюулгүй байдал зэрэг өргөн хүрээний мэдлэг, туршлагыг хуримтлуулахаас гадна аливаа системийг хэрхэн хакдах талаар хэрэглээнд суурилсан мэдлэг, ур чадварыг эзэмшинэ.
Яагаад заавал системийг хакдах тэмцээн зохиодог вэ?
Энэ нь ирээдүйн хакеруудыг бэлтгэж байгаа хэрэг огтоос биш. Системийг гартаа авахын тулд хакерууд хэрхэн сэтгэдгийг мэдээлэл технологийн мэргэжилтнүүд мэдэж гэмээнэ гэмт үйлдлийг таслан зогсоож чадна шүү дээ.
Кибер системд ямар бодитой эрсдэл оршин буйг олон нийт тэр бүр мэддэггүй. Тиймээс энэ төрлийн тэмцээнийг хяналттай орчинд явуулснаар оролцогчид интернэт болон кибер орчноос үүдэн гарч болох аюул эрсдэлийг танин мэдэж, үнэн зөв ойлголтыг авснаар цахим орчныг зөв зохистой хэрэглэх нөхцөл бүрдэх учиртай.

2. оролцогчдод нээгдэх боломжууд
“Харуул занги” тэмцээнд оролцоход үнэ төлбөргүй бөгөөд танд ердөө интернэт холболттой компьютер байхад л хангалттай. Тэмцээнд оролцогчдын цаашдын амьдралд багагүй нөлөө үзүүлэх олон боломж нээгдэх бөгөөд тэдгээрээс цөөн хэдийг нь дурдвал:
- Оролцогчид хожим нь мэдээлэл технологийн ажил горилоход уг тэмцээнд үзүүлсэн амжилт нь томоохон давуу тал болдог тул ЕБС-аа төгсөөд шууд ажлын байран дээр гарч кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн, программистаар ажиллах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл “Харуул занги” тэмцээн нь мэдээлэл технологийн байгууллагуудын шинэ мэргэжилтнээ эрэлхийлэх нэгэн талбар болдог.
- Сонирхол нэгт, нөхөрсөг хамт олны нэг хэсэг болж, мэдээлэл технологийн ертөнцөд дөрөө харших хамтрагчид эндээс төрөн гардаг.
- Монголын их дээд сургуулиудаас сургалтын төлбөрийн хөнгөлөлт, тэтгэлэг хүртэх боломж нээгддэг.
- Кибер аюулгүй байдал, компьютерийн ухааны чиглэлээр хилийн чанадад суралцахаар зэхэж буй залуус элсэлтийн өргөдөл гаргахад уг тэмцээнд оролцсон туршлага нь давуу тал болно.

3. тэмцээний үе шат болон оноожуулалтын систем
I шат
Тэмцээний эхний шатыг цахимаар зохион байгуулах тул оролцогчид байгаа газраасаа шууд оролцох боломжтой. Эхний шат нь jeopardy хэлбэрээр явагдах бөгөөд даалгаврууд web, reverse-pwn, crypto, forensic, misc гэсэн төрлүүдээс бүрдэнэ. Өгөгдсөн даалгавруудыг амжилттай гүйцэтгэсэн эхний арван баг II шатанд оролцох эрхээ авах юм.
II шат
Шалгарсан арван баг Улаанбаатар хот дахь Nest Education сургууль дээр хүрэлцэн ирж, тэмцээний шийдвэрлэх шатны өрсөлдөөнийг өрнүүлнэ. Энэ үед эхний шатны адилаар өгөгдсөн даалгаврыг цагтай уралдан гүйцэтгэж, даалгаврыг түрүүлж амжилттай гүйцэтгэсэн багууд шилдгээр тодрох болно.
Шагналын сан: 4,200,000₮

4. шилдэг оролцогчдын зөвлөмж
“Харуул занги” тэмцээнд амжилттай оролцож, улмаар шууд ажлын байран дээр гарсан туршлагууд цөөнгүй бий. Тэдний зүгээс энэ жилийн оролцогчдод дараах зөвлөмжүүдийг хүргэж байна.

Анх “Game Patch, Phishing page” гэх мэт зүйлсийг хэрхэн үүсгэх талаар Юүтүбээс сонирхож эхэлснээр мэдээлэл технологийн аялал маань эхэлж байлаа. Дараа нь компьютер худалдан авч, илүү гүнзгий түвшинд судлах боломж бүрдсэн гэх үү дээ. Энэ жилийн оролцогчид аливаа бодлого, даалгаврын жишээг харж, цээжлэх бус гүн гүнзгий ойлгохыг хичээгээрэй.
Цээжлэх арга барил ашиглах үед ур чадвар, туршлагыг тодорхой түвшинд нэмэх боловч даалгавраа ойлгох гэж хичээж байгаа хүний ур чадвар, туршлага харанхуй цээжилсэн нэгнээс хэд дахин илүү нэмэгддэг мэт санагдсан.

Тэмцээн уралдааны туршлага дутмаг багууд суурь ойлголтгүйгээр бүх төрлийн бодлогуудыг бодох гэж оролдож буй нь өнгөрсөн жил ажиглагдсан. Дагнасан төрөлгүй, бүх тал руу үсчих нь нэг талаараа өрөөсгөл бөгөөд эцэст нь тогтсон ойлголтгүй, дорвитой бодсон бодлого ч үгүй дуусах эрсдэлтэй. Тиймээс тэмцээнд оролцохоосоо өмнө багаараа ярилцан сонирхож буй төрлүүдээ хуваан авч, тухайн төрлөөрөө гүнзгийрүүлэн судлах нь үр дүнтэй шүү.
Богино хугацаанд мэдлэг, ур чадвараа нэмэгдүүлэхийн тулд сургалтын гарын авлагыг нь урьдчилан өгч, дараа нь бодлого бодох дээр төвлөрдөг платформуудыг сонгон суралцаж, ctftime.org зэрэг сайтаар тогтмол тэмцээнд оролцвол ур чадвараа хурдан бөгөөд цэгцтэйгээр дээшлүүлэх боломжтой.

CTF бол урт хугацааны тоглоом. Үр дүн нь багагүй хичээл зүтгэлийн дараа гардаг болохоор тууштай байх тийм ч амархан биш. Намайг тууштай байхад нөлөөлсөн хамгийн том хүчин зүйл бол хамт олон гэж бодож байна. Учир нь би ганцаараа л зүтгээд байсан бол өдийг хүртэл явахгүй байсан болов уу. Тиймээс Монголд зохиогдож буй энэ төрлийн тэмцээн уралдаанд алгасалгүй оролцож, танилын хүрээгээ тэлээрэй. Эцэст нь гэж хэлэхэд, ууртай ширүүн харагддаг ах нараас эмээлгүй, мэдэхгүй зүйлээ асууж байгаарай. Ихэнх нь огт цааргалалгүй, харин ч уриалгахан хариулдаг шүү.

5. хэрэв та орон нутгийн сурагч бол
Зохион байгуулагчдын зүгээс оролцогчдын байршил, санхүүгийн боломж зэргээс үл хамааран бүгд тэгш боломжоор хангагдан оролцохыг эрмэлзэж буй тул II шатанд орон нутгаас шалгарсан багийн Улаанбаатарт ирэх, буцах зардлыг тэмцээний зохион байгуулагч тал 100 хувь хариуцах аж.

Бүртгэл дуусах хугацаа: Тавдугаар сарын 19
Бүртгүүлэх холбоос:
haruulzangi.mn
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл:
Харуул Занги



Эхлэхээс өмнө хэд хэдэн тоо баримтыг дурдъя.    - 2028 он гэхэд мэдээлэл технологийн салбар дахь ажлын байр дэлхий даяар 12 хувиар өсөх төлөвтэй байна.  - 2023 оны байдлаар дэлхийн 109 оронд ажиллаж буй мэдээлэл технологийн 26,8 сая мэргэжилтэн байна.  - АНУ, Хятад, Япон, Швейцарь зэрэг улс оронд мэдээлэл технологийн мэргэжилтэн жилд дунджаар 90,000 долларын цалин авдаг.  - Манай оронд системийн аюулгүй байдлын мэргэжилтний дундаж цалин 2,500,000₮ - 3,500,000₮ байдаг нь дундаж цалингийн хэмжээнээс 12-оос 52 хувиар илүү дүн.  - МУ-ын Кибер Аюулгүй Байдлын тухай хуульд төрийн болон онц чухал дэд бүтэц бүхий 200 гаруй байгууллага кибер аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий нэгж, ажилтантай болох хуулийн заалт бий.    Хөдөлмөрийн зах зээлийн хамгийн өндөр үнэлгээг мэдээлэл технологийн салбар эзэгнэж буйг дээрх тоо баримтуудаас харж болно. Манай оронд ч мөн адил сүүлийн жилүүдэд компьютерын шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн салбар дунд сургууль төгсөгчдийн дунд мэргэжил сонголтын хамгийн тэргүүн эгнээнд бичигдэж буй.    Тэгвэл энэхүү салбарыг сонгохоор шийдсэн сурагчдад урам зориг өгөх, олон нийтэд сурталчлах, цаашид энэхүү мэргэжлээр ажиллаж, эх орныхоо кибер аюулгүй байдлыг хамгаалах чадварлаг мэргэжилтэн болох сэдлийг нь өдөөх зорилготой “Харуул занги U18” тэмцээний энэ жилийн тов зарлагдлаа. ЕБС-ийн сурагчдын дунд зохион байгуулагдаж буй уг тэмцээний талаар таны мэдвэл зохих таван зүйлийг энэ удаагийн нийтлэлдээ онцолж байна.
### 1. "харуул занги u18" тэмцээний тухай
Харуул занги гэдэг нь “Тугийг Булаа” буюу “Capture-the-Flag" төрлийн кибер аюулгүй байдлын тэмцээн юм. Тэмцээнд оролцогчид гурав хүртэлх тооны гишүүнээр багаа бүрдүүлж, кибер аюулгүй байдлын төрөл бүрийн даалгаврыг бусад багаас өрсөн биелүүлэх байдлаар оноо цуглуулах зарчимтай. Тэмцээний турш тоглогчид компьютерын систем, сүлжээ, программ, нууцлал, аюулгүй байдал зэрэг өргөн хүрээний мэдлэг, туршлагыг хуримтлуулахаас гадна аливаа системийг хэрхэн хакдах талаар хэрэглээнд суурилсан мэдлэг, ур чадварыг эзэмшинэ.
**Яагаад заавал системийг хакдах тэмцээн зохиодог вэ?**
Энэ нь ирээдүйн хакеруудыг бэлтгэж байгаа хэрэг огтоос биш. Системийг гартаа авахын тулд хакерууд хэрхэн сэтгэдгийг мэдээлэл технологийн мэргэжилтнүүд мэдэж гэмээнэ гэмт үйлдлийг таслан зогсоож чадна шүү дээ.
Кибер системд ямар бодитой эрсдэл оршин буйг олон нийт тэр бүр мэддэггүй. Тиймээс энэ төрлийн тэмцээнийг хяналттай орчинд явуулснаар оролцогчид интернэт болон кибер орчноос үүдэн гарч болох аюул эрсдэлийг танин мэдэж, үнэн зөв ойлголтыг авснаар цахим орчныг зөв зохистой хэрэглэх нөхцөл бүрдэх учиртай.
### 2. оролцогчдод нээгдэх боломжууд
“Харуул занги” тэмцээнд оролцоход үнэ төлбөргүй бөгөөд танд ердөө интернэт холболттой компьютер байхад л хангалттай. Тэмцээнд оролцогчдын цаашдын амьдралд багагүй нөлөө үзүүлэх олон боломж нээгдэх бөгөөд тэдгээрээс цөөн хэдийг нь дурдвал:
- Оролцогчид хожим нь мэдээлэл технологийн ажил горилоход уг тэмцээнд үзүүлсэн амжилт нь томоохон давуу тал болдог тул ЕБС-аа төгсөөд шууд ажлын байран дээр гарч кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн, программистаар ажиллах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл “Харуул занги” тэмцээн нь мэдээлэл технологийн байгууллагуудын шинэ мэргэжилтнээ эрэлхийлэх нэгэн талбар болдог.
- Сонирхол нэгт, нөхөрсөг хамт олны нэг хэсэг болж, мэдээлэл технологийн ертөнцөд дөрөө харших хамтрагчид эндээс төрөн гардаг.
- Монголын их дээд сургуулиудаас сургалтын төлбөрийн хөнгөлөлт, тэтгэлэг хүртэх боломж нээгддэг.
- Кибер аюулгүй байдал, компьютерийн ухааны чиглэлээр хилийн чанадад суралцахаар зэхэж буй залуус элсэлтийн өргөдөл гаргахад уг тэмцээнд оролцсон туршлага нь давуу тал болно.
### 3. тэмцээний үе шат болон оноожуулалтын систем
**I шат**
Тэмцээний эхний шатыг цахимаар зохион байгуулах тул оролцогчид байгаа газраасаа шууд оролцох боломжтой. Эхний шат нь jeopardy хэлбэрээр явагдах бөгөөд даалгаврууд web, reverse-pwn, crypto, forensic, misc гэсэн төрлүүдээс бүрдэнэ. Өгөгдсөн даалгавруудыг амжилттай гүйцэтгэсэн эхний арван баг II шатанд оролцох эрхээ авах юм.
**II шат**Шалгарсан арван баг Улаанбаатар хот дахь Nest Education сургууль дээр хүрэлцэн ирж, тэмцээний шийдвэрлэх шатны өрсөлдөөнийг өрнүүлнэ. Энэ үед эхний шатны адилаар өгөгдсөн даалгаврыг цагтай уралдан гүйцэтгэж, даалгаврыг түрүүлж амжилттай гүйцэтгэсэн багууд шилдгээр тодрох болно.
Шагналын сан: 4,200,000₮
### 4. шилдэг оролцогчдын зөвлөмж
“Харуул занги” тэмцээнд амжилттай оролцож, улмаар шууд ажлын байран дээр гарсан туршлагууд цөөнгүй бий. Тэдний зүгээс энэ жилийн оролцогчдод дараах зөвлөмжүүдийг хүргэж байна.
Анх “Game Patch, Phishing page” гэх мэт зүйлсийг хэрхэн үүсгэх талаар Юүтүбээс сонирхож эхэлснээр мэдээлэл технологийн аялал маань эхэлж байлаа. Дараа нь компьютер худалдан авч, илүү гүнзгий түвшинд судлах боломж бүрдсэн гэх үү дээ. Энэ жилийн оролцогчид аливаа бодлого, даалгаврын жишээг харж, цээжлэх бус гүн гүнзгий ойлгохыг хичээгээрэй.
Цээжлэх арга барил ашиглах үед ур чадвар, туршлагыг тодорхой түвшинд нэмэх боловч даалгавраа ойлгох гэж хичээж байгаа хүний ур чадвар, туршлага харанхуй цээжилсэн нэгнээс хэд дахин илүү нэмэгддэг мэт санагдсан.
Тэмцээн уралдааны туршлага дутмаг багууд суурь ойлголтгүйгээр бүх төрлийн бодлогуудыг бодох гэж оролдож буй нь өнгөрсөн жил ажиглагдсан. Дагнасан төрөлгүй, бүх тал руу үсчих нь нэг талаараа өрөөсгөл бөгөөд эцэст нь тогтсон ойлголтгүй, дорвитой бодсон бодлого ч үгүй дуусах эрсдэлтэй. Тиймээс тэмцээнд оролцохоосоо өмнө багаараа ярилцан сонирхож буй төрлүүдээ хуваан авч, тухайн төрлөөрөө гүнзгийрүүлэн судлах нь үр дүнтэй шүү.
Богино хугацаанд мэдлэг, ур чадвараа нэмэгдүүлэхийн тулд сургалтын гарын авлагыг нь урьдчилан өгч, дараа нь бодлого бодох дээр төвлөрдөг платформуудыг сонгон суралцаж, ctftime.org зэрэг сайтаар тогтмол тэмцээнд оролцвол ур чадвараа хурдан бөгөөд цэгцтэйгээр дээшлүүлэх боломжтой.
CTF бол урт хугацааны тоглоом. Үр дүн нь багагүй хичээл зүтгэлийн дараа гардаг болохоор тууштай байх тийм ч амархан биш. Намайг тууштай байхад нөлөөлсөн хамгийн том хүчин зүйл бол хамт олон гэж бодож байна. Учир нь би ганцаараа л зүтгээд байсан бол өдийг хүртэл явахгүй байсан болов уу. Тиймээс Монголд зохиогдож буй энэ төрлийн тэмцээн уралдаанд алгасалгүй оролцож, танилын хүрээгээ тэлээрэй. Эцэст нь гэж хэлэхэд, ууртай ширүүн харагддаг ах нараас эмээлгүй, мэдэхгүй зүйлээ асууж байгаарай. Ихэнх нь огт цааргалалгүй, харин ч уриалгахан хариулдаг шүү.
### 5. хэрэв та орон нутгийн сурагч бол
Зохион байгуулагчдын зүгээс оролцогчдын байршил, санхүүгийн боломж зэргээс үл хамааран бүгд тэгш боломжоор хангагдан оролцохыг эрмэлзэж буй тул II шатанд орон нутгаас шалгарсан багийн Улаанбаатарт ирэх, буцах зардлыг тэмцээний зохион байгуулагч тал 100 хувь хариуцах аж.
> Бүртгэл дуусах хугацаа: Тавдугаар сарын 19
> Бүртгүүлэх холбоос: haruulzangi.mn
> Дэлгэрэнгүй мэдээлэл: Харуул Занги