Unread туршив: Веган уу, карнивор уу? 
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Сүүлийн жилүүдэд бидний дунд “тренд” болж, нийгмийг хоёр талцуулаад буй хооллолтын төрлүүд болох Карнивор (махан) болон Веган (ургамлын гаралтай) хэмээх хоорондоо тэс өөр, хоёр өөр туйлын хооллолтыг туршсан хувийн туршлагаас энэ удаагийн “Unread туршив” булангаар хуваалцаж байна. </div><div><br></div><div>Карнивор хоолны дэглэм нь 2018 оноос эхлэн эрчимтэй дэлгэрсэн бөгөөд АНУ-ын мэс засалч, “Carnivore Diet” номын зохиолч Шон Бэйкерийн нөлөөгөөр олон нийтийн сүлжээгээр тархаж, “Мах бол эрүүл мэндэд хамгийн тустай хүнс” гэх шинэ хандлагыг бий болгосон байдаг.  </div><div><br></div><div>Энэхүү дэглэм нь ургамлын гаралтай хүнсийг бүрэн хасаж, зөвхөн амьтны гаралтай уураг, өөх тосонд тулгуурлан хооллохыг хэлэх бол, веган хооллолт нь эсрэгээрээ мах, өндөг, сүү зэргийг хасаж, зөвхөн ургамлын гаралтай хүнсээр хооллодог онцлогтой. Веган хооллолт нь уур амьсгалын өөрчлөлт, амьтны эрх, эрүүл мэнд зэрэг олон шалтгааны улмаас дэлхий дахинд улам бүр түгэх болсныг бид хэдийн мэдэх билээ.   </div><div><br></div></h2><h1>Нэг буюу Карнивор туршлага <div><br></div></h1><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Талх, ногоо, жимсгүй амьдрал буюу карнивор хооллолт гэж юу вэ? </h3><p></p><p>Товчхондоо бол карнивор хооллолт нь зөвхөн махан гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн (төрөл бүрийн мах, махан бүтээгдэхүүн, масло, өндөг гм.) болон өөх, тосыг л хэрэглэдэг хоолны дэглэм юм. </p><p>Мах, махан бүтээгдэхүүн нь хэдэн зуун, мянган жилийн турш монголчуудын үндсэн хүнс байсаар ирсэн. Түүхийн баримтуудаас харахад өвлийн улиралд бид зөвхөн махаар хооллож ирсэн гэдэг нь энэхүү хооллолтын хэв маяг бидэнд огт шинэ зүйл биш гэдгийг харуулна. Тиймээс карнивор хооллолт нь бидний хувьд “шинэ тренд” гэхээсээ илүү, эртний дадал зуршлын дахин сэргэлт гэж хэлж болох юм. </p><p>Карнивор дэглэмийг эхлүүлэхэд хамгийн түрүүнд тулгарч болох асуудал нь хоолны сонголтын хязгаартай байдал. Өглөө, өдөр, оройн аль ч хоолонд зөвхөн мах, өндөг, загас, цөцгийн тос иднэ гэдэг зарим хүний хувьд тийм ч амар биш байж болно. Нүүрс ус их хэрэглэдэг байсан хүмүүст бол бүр ч илүү хүндрэлтэй байх магадлалтай (гэнэт их хэмжээгээр нүүрс усны хэрэглээгээ багасгаж буй тул). </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/0-IuVcM8w8g?rel=0"></iframe>
</div><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Давуу талууд:</b><br></p><p>- Өлсөх мэдрэмж багасах: Махан хоол илүү цатгалан мэдрэмж төрүүлдэг. (Гэхдээ шууд багасахгүй. Хамгийн багадаа нэг долоо хоног тэвчих юм бол бага багаар дасаж эхэлдэг) <br>- Эрч хүч нэмэгдсэн мэдрэмж төрөх <br>- Гэдэс дүүрэх, хий оргих мэдрэмж багасах. <br>- Төмрийн дутагдлаа нэмэлт бэлдмэлгүйгээр хурдан нөхөх боломжтой <br>- Глютенд мэдрэг эсвэл инсулин дөжрөлтэй хүмүүст хамгийн тохиромжтой хооллолт </p><p><br><b>Сул талууд: </b></p><p>- Хоолны сонголт хязгаарлагдмал тул амархан уйдах магадлалтай <br>- Гадуур хооллох боломж хомс <br>- Мах үнэтэй газар халаасанд ээлгүй</p><p><br></p>
<h1>Хоёр буюу Веган туршлага <div><br></div></h1><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Амьтны гаралтай бүх төрлийн хүнснээс хол амьдрал буюу веган хооллолт гэж юу вэ? </div></h3><p></p><p>Веган хооллолт гэдэг нь нэг ёсондоо зөвхөн ургамлын гаралтай хүнсээр (хүний булчинг тэжээдэг гол тэжээл болох уураг агуулсан шар буурцаг, төрөл бүрийн шош, сэвэг зарам, дүпү гм.) хооллон өөрт хэрэгтэй шим тэжээлээ авах дэглэм юм. <br>Хүнсний сонголт өргөн бөгөөд ногоо, үр тариа, буурцаг, жимс зэргийг хоолныхоо үндэс болгосноор өдөр тутмын хоолны цэс төрөлжих боломжтой. Мөн амьтдын эрхийг хамгаалсан гэдгээрээ онцлог талтай. Харин тус хооллолтыг сонгохдоо биеийн онцлог, удамшил, мөн хангалттай хэмжээний амин дэм авч буй эсэхээс шалтгаалж тус хооллолтыг дагах эсэхээ шийдэх ёстой. Улмаар хэрэв та веган болохоор шийдсэн бол зөвхөн уураг эсвэл шим тэжээлд анхаарахын зэрэгцээ, төмөр болон эрдсүүдэд ч мөн анхаарлаа хандуулах хэрэгтэйг санууштай.</p><p> <br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/SdnEbJZoNg8?rel=0"></iframe>
</div><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Давуу талууд: </b></p><p>- Уур бухимдал багасаж, сэтгэл зүй тайван болох хандлагатай <br>- Олон төрлийн шөл гаргах боломжтой тул манай орон шиг хуурай сэрүүн уур амьсгалд ч мөн биеийн дулаанаа хадгалахад тустай (зөвхөн халуун орныхон хэрэглэдэг гэсэн хэвшмэл ойлголтод баригдах шаардлагагүй) </p><p><b>Сул талууд: </b></p><p>- Уураг хангалттай авч буй эсэхдээ үргэлж анхаарах <br>- Мөн төмөр хангалттай авч чадаж буй эсэхдээ анхаарах (нэмэлтээр төмрийн бэлдмэл хэрэглэж буй бол ходоодны эрүүл мэндэд анхаарах шаардлагатай) <br>- Гадуур хооллох үед махгүй, сүүгүй, өндөггүй хоол олох нь хүндрэлтэй <br>Монгол орон шиг сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, малын гаралтай хүнс ихээр хэрэглэдэг улсад голлох хүнснээс татгалзах шаардлага тулгарах бөгөөд улмаар кальци болон шүдний эрүүл мэндэд давхар анхаарах нөхцөл үүсэх эрсдэлтэй <br>- Биеийн хүч шаардсан ажлын үед бага зэрэг ядрах мэдрэмж төрөх магадлалтай</p><p> <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Биед гарсан өөрчлөлтүүд </h3><p></p><p>Миний хувьд 2018 оноос холимог хоолтон (flexiterian) буюу долоо хоногийн 2-3 өдөр веган, бусад өдрүүдэд нь энгийн дэглэмээр хооллодог байсан. Харин 2019 оноос цагаан хоолтон (vegeterian) болж, 2021 оноос 2022 оны гуравдугаар сар хүртэл бүрэн веган байсан юм. Одоогоор веган биш бөгөөд эрүүл мэндийн шалтгаан, эмчийн зөвлөгөөний дагуу буцаад энгийн хооллож байгаа. Үүний шалтгаан нь архаг төмрийн дутагдал, цагаан эс өссөн зэрэг (веган байхдаа хангалттай хэмжээний витамин болон төмөр авдаг байсан) байсан юм. Хэдийгээр миний хувьд амин дэм болон тэжээлийн хэрэгцээгээ хангаж байсан ч байнгын хяналт болон өөрт тохирсон нэмэлт бэлдмэлүүдийг авч чадаагүйгээс уг асуудал үүссэн. Тиймээс хэрвээ та веган болох гэж буй бол өөрийн биед хэрэгтэй шим тэжээлээ авч буй эсэхдээ үргэлж хяналт тавих нь чухал. <br><br></p><p>Веган байх үед ажиглагдсан эерэг шинж нь сэтгэл илүү тайван, тогтуун байсан бөгөөд уур бухимдал ч мөн дагаад буурсан. Түүнчлэн арьсны өнгө сэргэж, батгашил багассан. <br></p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/jTBTX_IRb4o?rel=0"></iframe>
</div><p></p><p><br></p><p>Харин карнивор хооллолтын хувьд цус багадалттайгаа оношлуулснаас хойш буюу 2023 оны долоодугаар сараас нэг сарын хугацаанд барьж үзсэн юм. Эхний долоо хоногт илүү ядарсан, ам заваарах мэдрэмж төрсөн хэдий ч хоёр болон гурав дахь долоо хоногоос эдгээр мэдрэмжүүд байхгүй болсон. Харин дөрөвдүгээр долоо хоногоос харин нойр булчирхай бага зэрэг өвдсөнд дотрын эмчээс лавлахад олон төрлийн махыг нэг дор, эсвэл нэг өдөр хольж хэрэглэх нь нойр булчирхайг цочроодог болохыг анхааруулсан. Иймд хэрэв та карнивор дэглэмийг турших гэж буй бол олон төрлийн махыг нэг дор хольж хэрэглэхгүй байхыг анхаарууштай. <br>Энэ хооллолтыг туршиж байх үед ажиглагдсан эерэг шинжүүд нь бие хөнгөн, биеийн жин, цусны даралт хэвийн байсан. Мөн глютен задалж чаддаггүй эсвэл харшилтай хүмүүст уг хооллолт их тохирох санагдсан.</p><p> <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Аль хооллолт нь зөв бэ? </div></h3><p></p><p>Карнивор болон веган хооллолт нь хоёулаа өөр өөрийн давуу болон сул талтай. Нэг нь уураг, өөх тосоор баялаг бол нөгөө нь эслэг, амин дэмээр дүүрэн. Карнивор нь хатуу дэг журам, тодорхой хязгаар бүхий амьдралын хэв маяг бол веган нь байгальд ээлтэй, илүү тэнцвэртэй байхыг эрмэлздэг хооллолт. </p><p> <br>Мөн хооллолтын сонголт нь зөвхөн бие махбод төдийгүй, итгэл үнэмшил, амьдралын философитой ч холбоотой. Хамгийн гол нь хоолоо ухаалгаар, ухамсартайгаар сонгож, өөрт тохирохыг нь сонгох хэрэгтэй. Тиймээс зарим үед хэт туйлшрахын оронд тэнцвэртэй хооллох нь чухал болохыг санан, аливаа трендыг сохроор дагах бус өөрт тохирох хооллолтыг сонгож эрүүл энх байхыг хүсье.</p><p> <br></p>
          </div>

Сүүлийн жилүүдэд бидний дунд “тренд” болж, нийгмийг хоёр талцуулаад буй хооллолтын төрлүүд болох Карнивор (махан) болон Веган (ургамлын гаралтай) хэмээх хоорондоо тэс өөр, хоёр өөр туйлын хооллолтыг туршсан хувийн туршлагаас энэ удаагийн “Unread туршив” булангаар хуваалцаж байна.
Карнивор хоолны дэглэм нь 2018 оноос эхлэн эрчимтэй дэлгэрсэн бөгөөд АНУ-ын мэс засалч, “Carnivore Diet” номын зохиолч Шон Бэйкерийн нөлөөгөөр олон нийтийн сүлжээгээр тархаж, “Мах бол эрүүл мэндэд хамгийн тустай хүнс” гэх шинэ хандлагыг бий болгосон байдаг.
Энэхүү дэглэм нь ургамлын гаралтай хүнсийг бүрэн хасаж, зөвхөн амьтны гаралтай уураг, өөх тосонд тулгуурлан хооллохыг хэлэх бол, веган хооллолт нь эсрэгээрээ мах, өндөг, сүү зэргийг хасаж, зөвхөн ургамлын гаралтай хүнсээр хооллодог онцлогтой. Веган хооллолт нь уур амьсгалын өөрчлөлт, амьтны эрх, эрүүл мэнд зэрэг олон шалтгааны улмаас дэлхий дахинд улам бүр түгэх болсныг бид хэдийн мэдэх билээ.
Нэг буюу Карнивор туршлага
Талх, ногоо, жимсгүй амьдрал буюу карнивор хооллолт гэж юу вэ?
Товчхондоо бол карнивор хооллолт нь зөвхөн махан гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн (төрөл бүрийн мах, махан бүтээгдэхүүн, масло, өндөг гм.) болон өөх, тосыг л хэрэглэдэг хоолны дэглэм юм.
Мах, махан бүтээгдэхүүн нь хэдэн зуун, мянган жилийн турш монголчуудын үндсэн хүнс байсаар ирсэн. Түүхийн баримтуудаас харахад өвлийн улиралд бид зөвхөн махаар хооллож ирсэн гэдэг нь энэхүү хооллолтын хэв маяг бидэнд огт шинэ зүйл биш гэдгийг харуулна. Тиймээс карнивор хооллолт нь бидний хувьд “шинэ тренд” гэхээсээ илүү, эртний дадал зуршлын дахин сэргэлт гэж хэлж болох юм.
Карнивор дэглэмийг эхлүүлэхэд хамгийн түрүүнд тулгарч болох асуудал нь хоолны сонголтын хязгаартай байдал. Өглөө, өдөр, оройн аль ч хоолонд зөвхөн мах, өндөг, загас, цөцгийн тос иднэ гэдэг зарим хүний хувьд тийм ч амар биш байж болно. Нүүрс ус их хэрэглэдэг байсан хүмүүст бол бүр ч илүү хүндрэлтэй байх магадлалтай (гэнэт их хэмжээгээр нүүрс усны хэрэглээгээ багасгаж буй тул).


Давуу талууд:
- Өлсөх мэдрэмж багасах: Махан хоол илүү цатгалан мэдрэмж төрүүлдэг. (Гэхдээ шууд багасахгүй. Хамгийн багадаа нэг долоо хоног тэвчих юм бол бага багаар дасаж эхэлдэг)
- Эрч хүч нэмэгдсэн мэдрэмж төрөх
- Гэдэс дүүрэх, хий оргих мэдрэмж багасах.
- Төмрийн дутагдлаа нэмэлт бэлдмэлгүйгээр хурдан нөхөх боломжтой
- Глютенд мэдрэг эсвэл инсулин дөжрөлтэй хүмүүст хамгийн тохиромжтой хооллолт
Сул талууд:
- Хоолны сонголт хязгаарлагдмал тул амархан уйдах магадлалтай
- Гадуур хооллох боломж хомс
- Мах үнэтэй газар халаасанд ээлгүй

Хоёр буюу Веган туршлага
Амьтны гаралтай бүх төрлийн хүнснээс хол амьдрал буюу веган хооллолт гэж юу вэ?
Веган хооллолт гэдэг нь нэг ёсондоо зөвхөн ургамлын гаралтай хүнсээр (хүний булчинг тэжээдэг гол тэжээл болох уураг агуулсан шар буурцаг, төрөл бүрийн шош, сэвэг зарам, дүпү гм.) хооллон өөрт хэрэгтэй шим тэжээлээ авах дэглэм юм.
Хүнсний сонголт өргөн бөгөөд ногоо, үр тариа, буурцаг, жимс зэргийг хоолныхоо үндэс болгосноор өдөр тутмын хоолны цэс төрөлжих боломжтой. Мөн амьтдын эрхийг хамгаалсан гэдгээрээ онцлог талтай. Харин тус хооллолтыг сонгохдоо биеийн онцлог, удамшил, мөн хангалттай хэмжээний амин дэм авч буй эсэхээс шалтгаалж тус хооллолтыг дагах эсэхээ шийдэх ёстой. Улмаар хэрэв та веган болохоор шийдсэн бол зөвхөн уураг эсвэл шим тэжээлд анхаарахын зэрэгцээ, төмөр болон эрдсүүдэд ч мөн анхаарлаа хандуулах хэрэгтэйг санууштай.



Давуу талууд:
- Уур бухимдал багасаж, сэтгэл зүй тайван болох хандлагатай
- Олон төрлийн шөл гаргах боломжтой тул манай орон шиг хуурай сэрүүн уур амьсгалд ч мөн биеийн дулаанаа хадгалахад тустай (зөвхөн халуун орныхон хэрэглэдэг гэсэн хэвшмэл ойлголтод баригдах шаардлагагүй)
Сул талууд:
- Уураг хангалттай авч буй эсэхдээ үргэлж анхаарах
- Мөн төмөр хангалттай авч чадаж буй эсэхдээ анхаарах (нэмэлтээр төмрийн бэлдмэл хэрэглэж буй бол ходоодны эрүүл мэндэд анхаарах шаардлагатай)
- Гадуур хооллох үед махгүй, сүүгүй, өндөггүй хоол олох нь хүндрэлтэй
Монгол орон шиг сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, малын гаралтай хүнс ихээр хэрэглэдэг улсад голлох хүнснээс татгалзах шаардлага тулгарах бөгөөд улмаар кальци болон шүдний эрүүл мэндэд давхар анхаарах нөхцөл үүсэх эрсдэлтэй
- Биеийн хүч шаардсан ажлын үед бага зэрэг ядрах мэдрэмж төрөх магадлалтай


Биед гарсан өөрчлөлтүүд
Миний хувьд 2018 оноос холимог хоолтон (flexiterian) буюу долоо хоногийн 2-3 өдөр веган, бусад өдрүүдэд нь энгийн дэглэмээр хооллодог байсан. Харин 2019 оноос цагаан хоолтон (vegeterian) болж, 2021 оноос 2022 оны гуравдугаар сар хүртэл бүрэн веган байсан юм. Одоогоор веган биш бөгөөд эрүүл мэндийн шалтгаан, эмчийн зөвлөгөөний дагуу буцаад энгийн хооллож байгаа. Үүний шалтгаан нь архаг төмрийн дутагдал, цагаан эс өссөн зэрэг (веган байхдаа хангалттай хэмжээний витамин болон төмөр авдаг байсан) байсан юм. Хэдийгээр миний хувьд амин дэм болон тэжээлийн хэрэгцээгээ хангаж байсан ч байнгын хяналт болон өөрт тохирсон нэмэлт бэлдмэлүүдийг авч чадаагүйгээс уг асуудал үүссэн. Тиймээс хэрвээ та веган болох гэж буй бол өөрийн биед хэрэгтэй шим тэжээлээ авч буй эсэхдээ үргэлж хяналт тавих нь чухал.
Веган байх үед ажиглагдсан эерэг шинж нь сэтгэл илүү тайван, тогтуун байсан бөгөөд уур бухимдал ч мөн дагаад буурсан. Түүнчлэн арьсны өнгө сэргэж, батгашил багассан.


Харин карнивор хооллолтын хувьд цус багадалттайгаа оношлуулснаас хойш буюу 2023 оны долоодугаар сараас нэг сарын хугацаанд барьж үзсэн юм. Эхний долоо хоногт илүү ядарсан, ам заваарах мэдрэмж төрсөн хэдий ч хоёр болон гурав дахь долоо хоногоос эдгээр мэдрэмжүүд байхгүй болсон. Харин дөрөвдүгээр долоо хоногоос харин нойр булчирхай бага зэрэг өвдсөнд дотрын эмчээс лавлахад олон төрлийн махыг нэг дор, эсвэл нэг өдөр хольж хэрэглэх нь нойр булчирхайг цочроодог болохыг анхааруулсан. Иймд хэрэв та карнивор дэглэмийг турших гэж буй бол олон төрлийн махыг нэг дор хольж хэрэглэхгүй байхыг анхаарууштай.
Энэ хооллолтыг туршиж байх үед ажиглагдсан эерэг шинжүүд нь бие хөнгөн, биеийн жин, цусны даралт хэвийн байсан. Мөн глютен задалж чаддаггүй эсвэл харшилтай хүмүүст уг хооллолт их тохирох санагдсан.


Аль хооллолт нь зөв бэ?
Карнивор болон веган хооллолт нь хоёулаа өөр өөрийн давуу болон сул талтай. Нэг нь уураг, өөх тосоор баялаг бол нөгөө нь эслэг, амин дэмээр дүүрэн. Карнивор нь хатуу дэг журам, тодорхой хязгаар бүхий амьдралын хэв маяг бол веган нь байгальд ээлтэй, илүү тэнцвэртэй байхыг эрмэлздэг хооллолт.

Мөн хооллолтын сонголт нь зөвхөн бие махбод төдийгүй, итгэл үнэмшил, амьдралын философитой ч холбоотой. Хамгийн гол нь хоолоо ухаалгаар, ухамсартайгаар сонгож, өөрт тохирохыг нь сонгох хэрэгтэй. Тиймээс зарим үед хэт туйлшрахын оронд тэнцвэртэй хооллох нь чухал болохыг санан, аливаа трендыг сохроор дагах бус өөрт тохирох хооллолтыг сонгож эрүүл энх байхыг хүсье.


Сүүлийн жилүүдэд бидний дунд “тренд” болж, нийгмийг хоёр талцуулаад буй хооллолтын төрлүүд болох Карнивор (махан) болон Веган (ургамлын гаралтай) хэмээх хоорондоо тэс өөр, хоёр өөр туйлын хооллолтыг туршсан хувийн туршлагаас энэ удаагийн “Unread туршив” булангаар хуваалцаж байна.    Карнивор хоолны дэглэм нь 2018 оноос эхлэн эрчимтэй дэлгэрсэн бөгөөд АНУ-ын мэс засалч, “Carnivore Diet” номын зохиолч Шон Бэйкерийн нөлөөгөөр олон нийтийн сүлжээгээр тархаж, “Мах бол эрүүл мэндэд хамгийн тустай хүнс” гэх шинэ хандлагыг бий болгосон байдаг.    Энэхүү дэглэм нь ургамлын гаралтай хүнсийг бүрэн хасаж, зөвхөн амьтны гаралтай уураг, өөх тосонд тулгуурлан хооллохыг хэлэх бол, веган хооллолт нь эсрэгээрээ мах, өндөг, сүү зэргийг хасаж, зөвхөн ургамлын гаралтай хүнсээр хооллодог онцлогтой. Веган хооллолт нь уур амьсгалын өөрчлөлт, амьтны эрх, эрүүл мэнд зэрэг олон шалтгааны улмаас дэлхий дахинд улам бүр түгэх болсныг бид хэдийн мэдэх билээ.
Нэг буюу Карнивор туршлага
### Талх, ногоо, жимсгүй амьдрал буюу карнивор хооллолт гэж юу вэ?
Товчхондоо бол карнивор хооллолт нь зөвхөн махан гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн (төрөл бүрийн мах, махан бүтээгдэхүүн, масло, өндөг гм.) болон өөх, тосыг л хэрэглэдэг хоолны дэглэм юм.
Мах, махан бүтээгдэхүүн нь хэдэн зуун, мянган жилийн турш монголчуудын үндсэн хүнс байсаар ирсэн. Түүхийн баримтуудаас харахад өвлийн улиралд бид зөвхөн махаар хооллож ирсэн гэдэг нь энэхүү хооллолтын хэв маяг бидэнд огт шинэ зүйл биш гэдгийг харуулна. Тиймээс карнивор хооллолт нь бидний хувьд “шинэ тренд” гэхээсээ илүү, эртний дадал зуршлын дахин сэргэлт гэж хэлж болох юм.
Карнивор дэглэмийг эхлүүлэхэд хамгийн түрүүнд тулгарч болох асуудал нь хоолны сонголтын хязгаартай байдал. Өглөө, өдөр, оройн аль ч хоолонд зөвхөн мах, өндөг, загас, цөцгийн тос иднэ гэдэг зарим хүний хувьд тийм ч амар биш байж болно. Нүүрс ус их хэрэглэдэг байсан хүмүүст бол бүр ч илүү хүндрэлтэй байх магадлалтай (гэнэт их хэмжээгээр нүүрс усны хэрэглээгээ багасгаж буй тул).
**Давуу талууд:**
- Өлсөх мэдрэмж багасах: Махан хоол илүү цатгалан мэдрэмж төрүүлдэг. (Гэхдээ шууд багасахгүй. Хамгийн багадаа нэг долоо хоног тэвчих юм бол бага багаар дасаж эхэлдэг)
- Эрч хүч нэмэгдсэн мэдрэмж төрөх
- Гэдэс дүүрэх, хий оргих мэдрэмж багасах.
- Төмрийн дутагдлаа нэмэлт бэлдмэлгүйгээр хурдан нөхөх боломжтой
- Глютенд мэдрэг эсвэл инсулин дөжрөлтэй хүмүүст хамгийн тохиромжтой хооллолт
**Сул талууд:**
- Хоолны сонголт хязгаарлагдмал тул амархан уйдах магадлалтай
- Гадуур хооллох боломж хомс
- Мах үнэтэй газар халаасанд ээлгүй
Хоёр буюу Веган туршлага
### Амьтны гаралтай бүх төрлийн хүнснээс хол амьдрал буюу веган хооллолт гэж юу вэ?
Веган хооллолт гэдэг нь нэг ёсондоо зөвхөн ургамлын гаралтай хүнсээр (хүний булчинг тэжээдэг гол тэжээл болох уураг агуулсан шар буурцаг, төрөл бүрийн шош, сэвэг зарам, дүпү гм.) хооллон өөрт хэрэгтэй шим тэжээлээ авах дэглэм юм.
Хүнсний сонголт өргөн бөгөөд ногоо, үр тариа, буурцаг, жимс зэргийг хоолныхоо үндэс болгосноор өдөр тутмын хоолны цэс төрөлжих боломжтой. Мөн амьтдын эрхийг хамгаалсан гэдгээрээ онцлог талтай. Харин тус хооллолтыг сонгохдоо биеийн онцлог, удамшил, мөн хангалттай хэмжээний амин дэм авч буй эсэхээс шалтгаалж тус хооллолтыг дагах эсэхээ шийдэх ёстой. Улмаар хэрэв та веган болохоор шийдсэн бол зөвхөн уураг эсвэл шим тэжээлд анхаарахын зэрэгцээ, төмөр болон эрдсүүдэд ч мөн анхаарлаа хандуулах хэрэгтэйг санууштай.
**Давуу талууд:**
- Уур бухимдал багасаж, сэтгэл зүй тайван болох хандлагатай
- Олон төрлийн шөл гаргах боломжтой тул манай орон шиг хуурай сэрүүн уур амьсгалд ч мөн биеийн дулаанаа хадгалахад тустай (зөвхөн халуун орныхон хэрэглэдэг гэсэн хэвшмэл ойлголтод баригдах шаардлагагүй)
**Сул талууд:**
- Уураг хангалттай авч буй эсэхдээ үргэлж анхаарах
- Мөн төмөр хангалттай авч чадаж буй эсэхдээ анхаарах (нэмэлтээр төмрийн бэлдмэл хэрэглэж буй бол ходоодны эрүүл мэндэд анхаарах шаардлагатай)
- Гадуур хооллох үед махгүй, сүүгүй, өндөггүй хоол олох нь хүндрэлтэй
Монгол орон шиг сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, малын гаралтай хүнс ихээр хэрэглэдэг улсад голлох хүнснээс татгалзах шаардлага тулгарах бөгөөд улмаар кальци болон шүдний эрүүл мэндэд давхар анхаарах нөхцөл үүсэх эрсдэлтэй
- Биеийн хүч шаардсан ажлын үед бага зэрэг ядрах мэдрэмж төрөх магадлалтай
### Биед гарсан өөрчлөлтүүд
Миний хувьд 2018 оноос холимог хоолтон (flexiterian) буюу долоо хоногийн 2-3 өдөр веган, бусад өдрүүдэд нь энгийн дэглэмээр хооллодог байсан. Харин 2019 оноос цагаан хоолтон (vegeterian) болж, 2021 оноос 2022 оны гуравдугаар сар хүртэл бүрэн веган байсан юм. Одоогоор веган биш бөгөөд эрүүл мэндийн шалтгаан, эмчийн зөвлөгөөний дагуу буцаад энгийн хооллож байгаа. Үүний шалтгаан нь архаг төмрийн дутагдал, цагаан эс өссөн зэрэг (веган байхдаа хангалттай хэмжээний витамин болон төмөр авдаг байсан) байсан юм. Хэдийгээр миний хувьд амин дэм болон тэжээлийн хэрэгцээгээ хангаж байсан ч байнгын хяналт болон өөрт тохирсон нэмэлт бэлдмэлүүдийг авч чадаагүйгээс уг асуудал үүссэн. Тиймээс хэрвээ та веган болох гэж буй бол өөрийн биед хэрэгтэй шим тэжээлээ авч буй эсэхдээ үргэлж хяналт тавих нь чухал.
Веган байх үед ажиглагдсан эерэг шинж нь сэтгэл илүү тайван, тогтуун байсан бөгөөд уур бухимдал ч мөн дагаад буурсан. Түүнчлэн арьсны өнгө сэргэж, батгашил багассан.
Харин карнивор хооллолтын хувьд цус багадалттайгаа оношлуулснаас хойш буюу 2023 оны долоодугаар сараас нэг сарын хугацаанд барьж үзсэн юм. Эхний долоо хоногт илүү ядарсан, ам заваарах мэдрэмж төрсөн хэдий ч хоёр болон гурав дахь долоо хоногоос эдгээр мэдрэмжүүд байхгүй болсон. Харин дөрөвдүгээр долоо хоногоос харин нойр булчирхай бага зэрэг өвдсөнд дотрын эмчээс лавлахад олон төрлийн махыг нэг дор, эсвэл нэг өдөр хольж хэрэглэх нь нойр булчирхайг цочроодог болохыг анхааруулсан. Иймд хэрэв та карнивор дэглэмийг турших гэж буй бол олон төрлийн махыг нэг дор хольж хэрэглэхгүй байхыг анхаарууштай.
Энэ хооллолтыг туршиж байх үед ажиглагдсан эерэг шинжүүд нь бие хөнгөн, биеийн жин, цусны даралт хэвийн байсан. Мөн глютен задалж чаддаггүй эсвэл харшилтай хүмүүст уг хооллолт их тохирох санагдсан.
### Аль хооллолт нь зөв бэ?
Карнивор болон веган хооллолт нь хоёулаа өөр өөрийн давуу болон сул талтай. Нэг нь уураг, өөх тосоор баялаг бол нөгөө нь эслэг, амин дэмээр дүүрэн. Карнивор нь хатуу дэг журам, тодорхой хязгаар бүхий амьдралын хэв маяг бол веган нь байгальд ээлтэй, илүү тэнцвэртэй байхыг эрмэлздэг хооллолт.
Мөн хооллолтын сонголт нь зөвхөн бие махбод төдийгүй, итгэл үнэмшил, амьдралын философитой ч холбоотой. Хамгийн гол нь хоолоо ухаалгаар, ухамсартайгаар сонгож, өөрт тохирохыг нь сонгох хэрэгтэй. Тиймээс зарим үед хэт туйлшрахын оронд тэнцвэртэй хооллох нь чухал болохыг санан, аливаа трендыг сохроор дагах бус өөрт тохирох хооллолтыг сонгож эрүүл энх байхыг хүсье.