“Монгол Улсын даатгалын зах зээлийн сорилтууд ба шийдлүүд” эрдэм шинжилгээний хурлаас онцлох бүтээлүүд
<div class="article-body">
          <h2><div>СЭЗИС-ийн Санхүүгийн Удирдлагын Тэнхимийн 30 жилийн ойг тохиолдуулан энэ сарын 13-ны өдөр санхүү, даатгалын чиглэлээр суралцаж буй оюутан залуусын дунд “Монгол Улсын даатгалын зах зээлийн сорилтууд ба шийдлүүд” сэдвээр эрдэм шинжилгээний хурлыг зохион байгууллаа. Уг эрдэм шинжилгээний хурал нь санхүү, эдийн засаг, бизнесийн мэргэжлээр суралцаж байгаа оюутнуудад даатгалын салбарыг сонгон судлах, цаашид энэ салбарт ажиллах сонирхлыг нэмэгдүүлэх зорилготой байв. Ингээд гурав дахь жилдээ зохион байгуулагдсан тус эрдэм шинжилгээний хурлаас онцлох бүтээлүүдийг танилцуулъя. </div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/c4a56e9b48f62d593e3def55fff358bd.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Эрдэм шилжилгээний хурлын тухай </h3><p>Манай улсын даатгалын зах зээлийн нөхцөл байдал болон түүнд тулгамдаж буй асуудлыг илрүүлж, тэдгээрийг шийдвэрлэх гарц гаргалгааг судлах нь энэ удаагийн эрдэм шинжилгээний хуралд оролцогчдын үндсэн даалгавар байв. Зохион байгуулагдсан үйл явцын тухайд дөрөвдүгээр сарын 29-нийг хүртэл хураангуй материалыг, тавдугаар сарын 6-ны өдрийг дуустал үндсэн материалыг хүлээн авсан ба нийт ирсэн бүтээлүүдээс найман судалгааны ажлыг сүүлийн шатанд хэлэлцсэн юм. Харин шагналт байруудыг Санхүү Эдийн Засаг болон Монгол Улсын Их сургуулийн оюутнууд тэргүүлсэн билээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>I БАЙР СЭЗИС-ИЙН IV ТҮВШНИЙ ОЮУТНУУД Ч.ЛХАГВА-ЭРДЭНЭ, Э.НОМУУНДАРЬ, М.ИНГА<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/7d216981606178039339ea151b95ba0e.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Судалгааны ажлын сэдэв: “Монгол улсын даатгалын компаниудад зэрэглэл тогтоох нь”</b></p><p><b><i>Үндэслэл</i></b></p><p>Манай улсад албан ёсны даатгалын компаниудын зэрэглэл тогтоох байгууллага байхгүй байгаа нь өнөөгийн чухал асуудал болж байна. Зэрэглэл тогтоолгох нь улс орон болоод байгууллагын ирээдүйн хөгжил дэвшил, цаашдын зорилго, зорилтыг тодорхойлоход ашиглагдах чухал шинжилгээний арга хэрэгсэл юм. Тиймээс энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй даатгалын компаниудын мэдээлэл дээр үндэслэн AHP-TOPSIS аргаар даатгалын компаниудын зэрэглэл тогтоохыг зорилоо.</p><p><b><i>Судалгааны үр дүн</i></b></p><p>AHPTOPSIS аргыг судалгаанд ашиглахад гол анхаарах зүйл бол шалгуур үзүүлэлтүүдийг зөв, оновчтой гаргах асуудал өмнөх судалгааны материалуудад гарч ирсэн. Энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд судлаач нар салбарын тэргүүн мэргэжилтнүүдтэй хэлэлцэх, мэдээлэл цуглуулах, түүвэр судалгаа хийх, бусад судалгааны материалыг судлах зэрэг олон аргаар дамжуулан шалгуур үзүүлэлтүүдийг тодорхойлсон. судалгааны хоёрдугаар хэсгийн хүрээнд бид ердийн даатгалын компаниудыг эрэмбэлэхийн тулд AHP арга зүйг ашигласан бөгөөд үүний үр дүнг үргэлжлүүлэн TOPSIS арга зүй дээр ашигласан. AHP-TOPSIS судалгааны үр дүнд Бодь даатгалын компани хамгийн өндөр зэрэглэлтэй гарсан бөгөөд хамгийн багаар үнэлэгдсэн компани нь Монгол даатгал компани байв.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>II БАЙР СЭЗИС-ИЙН IV ТҮВШНИЙ ОЮУТАН О.АНУЖИН<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/7d1f0ea1f0dd601a4fd07fcb6034c316.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Судалгааны ажлын сэдэв: “Даатгалын компаниудад БОНЗ-ын зэрэглэл тогтоох, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтад ашиглах нь”</b></p><p><b><i>Үндэслэл</i></b></p><p>Эдийн засгийн суурь онолын хүрээнд хүний хязгааргүй хэрэгцээг хязгаарлагдмал нөөц баялгаар хангах асуудал яригддаг. Хүний хэрэгцээг хангах, нөгөө талаар ашиг орлого олохын тулд байгалийн нөөцийг зах замбараагүй хэрэглэдэг байдлыг хязгаарлаж, байгалийн нөөц баялгийг ашигласан бол эргээд байгаль орчиндоо ээлтэй үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж, байгалийн нөхөн сэргээлтийн байгальд ээлтэй текник технологийн шийдлийг нэвтрүүлж чадсан эсэх асуудал нь тухайн байгууллагыг үнэлэх голлох шалгуур үзүүлэлт болсон. Харин нийгмийн амьдралын хүрээн дэх аливаа эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг хохирол багатайгаар даван туулах санхүүгийн нөөц бололцоог бүрдүүлж байдаг даатгалын салбарт тус туршлага хараахан нэвтэрч чадаагүй байгаа нь энэхүү сэдвийн хүрээнд эмпирик судалгааны ажил өрнүүлэх болсон үндэслэл буюу асуудал болно. <br></p><p><b><i>Судалгааны үр дүн</i></b></p><p>Судалгааны үр дүнгээс дурдвал ААН байгууллагуудад БОНЗ-ын мэдлэг мэдээлэл, шалгуур үзүүлэлтүүд зэргийг харгалзан үздэг байх нь чухал хэмээн хөрөнгө оруулагчид үзэж байгаа ч мэдээллийн эх үүсвэр хангалттай бус, үйл ажиллагааны үндсэн тайлан дээрээ мэдээ мэдээлэл бага оруулдгаас шалтгаалан даатгалын салбарт хөгжих боломж нь бага байна. Монгол Улсад дээгүүр байр эзэлдэг гурван даатгалын компанийг сонгон БОНЗ-ын үнэлгээ хийхэд даатгалын салбар нь банк, санхүүгийн байгууллагуудыг бодвол байгаль орчин, нийгэмд ээлтэй үйл ажиллагаа явуулах уг асуудлыг хөндөж эхлэх шаардлагатай байв.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>III БАЙР МУИС-ИЙН ХУУЛЬ ЗҮЙН СУРГУУЛИЙН V ТҮВШНИЙ ОЮУТАН Н.БҮЖИНЛХАМ</div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/d1c6a2a2648484938167f009b2495085.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Судалгааны ажлын сэдэв: “Жолоочийн хариуцлагын даатгалын үнэлгээ, хураамжийн талаарх эрхзүйн зохицуулалт”</b></p><p><b><i>Үндэслэл</i></b></p><p>Техник технологийн үсрэнгүй хөгжлийн үед машин, явган зорчигчийн хөдөлгөөнийг тодорхой хуулиар зохицуулах боловч ирээдүйд учирч болох эрсдэлийг зохицуулах боломжгүй тул тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч нарыг заавал даатгалд хамруулах болсон. Монгол Улсын хувьд даатгалын салбар хөгжөөд 90 гаруй жил болж байгаа хэдий ч Жолоочийн хариуцлагын даатгал нь харьцангуй хожуу буюу 2011 онд Жолоочийн даатгалын тухай хууль батлагдсанаар 2012 оноос хэрэгжиж эхэлсэн. Энэ хууль нь авто тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчийг жолоочийн хариуцлагын даатгалд хамрагдуулан хохирогчийн эрх ашгийг хамгаалах, буруутай жолоочид үүсэх санхүүгийн хүндрэлийг бууруулах ач холбогдолтой юм. Тус судалгааны ажлаар дамжуулан жолоочийн даатгалын санг удирдан хэрэгжүүлэх субьект, түүний эрх зүйн байдлыг тодорхойлж, төрийн оролцоог зохистой болгох замаар даатгалын хураамж, үнэлгээг дахин боловсруулах шаардлага, үндэслэлийг тодруулах зэргээр жолоочийн хариуцлагын даатгалын эрх зүйн зохицуулалтыг судална. <br></p><p><b><i>Судалгааны үр дүн</i></b></p><p>Манай улстай ижил жолоочийн хариуцлагын даатгалыг арилжааны үйл ажиллагаагаар хөгжүүлж буй зарим гадаад орны туршлагаас судалсан. Энэ хүрээнд даатгалын компаниуд дан ганц жолоочийн хариуцлагын даатгалаар хязгаарлахгүйгээр тээврийн хэрэгслийн даатгалтай хослуулан цогц бодлого хэрэгжүүлж хохирогчийн эрх ашиг төдийгүй жолоочийн эрх ашгийг хамтад нь хамгаалсан даатгалын төрлийг бий болгон хураамжийн хэмжээг хамгийн боломжит түвшинд иргэдэд санал болгох замаар хэрэгжүүлж байна. Ингэснээр жолооч нар даатгалын цогц бодлогоос сонгон эрсдэлээ даатгуулахаас гадна арилжааны компаниудын өрсөлдөх чадварт суурилж энэ даатгал хөгжиж буй сайн туршлага болж байгаа юм. Тиймээс албан журмын даатгагчдын холбооны үүргээс жолоочийн хариуцлагын даатгалын үйл ажиллагааг тусгаарлан, түүний эрх зүйн байдлыг тодорхой зохицуулснаар жолоочийн даатгалын санг удирдах субъект тодорхой болж хуулийн зөрчил арилна.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/fa18aac3642424a0abe7143eacdfb7ad.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/bfd75b4a79f598b7f2e807ab75575b88.jpg"></p>          </div>

СЭЗИС-ийн Санхүүгийн Удирдлагын Тэнхимийн 30 жилийн ойг тохиолдуулан энэ сарын 13-ны өдөр санхүү, даатгалын чиглэлээр суралцаж буй оюутан залуусын дунд “Монгол Улсын даатгалын зах зээлийн сорилтууд ба шийдлүүд” сэдвээр эрдэм шинжилгээний хурлыг зохион байгууллаа. Уг эрдэм шинжилгээний хурал нь санхүү, эдийн засаг, бизнесийн мэргэжлээр суралцаж байгаа оюутнуудад даатгалын салбарыг сонгон судлах, цаашид энэ салбарт ажиллах сонирхлыг нэмэгдүүлэх зорилготой байв. Ингээд гурав дахь жилдээ зохион байгуулагдсан тус эрдэм шинжилгээний хурлаас онцлох бүтээлүүдийг танилцуулъя.
Эрдэм шилжилгээний хурлын тухай
Манай улсын даатгалын зах зээлийн нөхцөл байдал болон түүнд тулгамдаж буй асуудлыг илрүүлж, тэдгээрийг шийдвэрлэх гарц гаргалгааг судлах нь энэ удаагийн эрдэм шинжилгээний хуралд оролцогчдын үндсэн даалгавар байв. Зохион байгуулагдсан үйл явцын тухайд дөрөвдүгээр сарын 29-нийг хүртэл хураангуй материалыг, тавдугаар сарын 6-ны өдрийг дуустал үндсэн материалыг хүлээн авсан ба нийт ирсэн бүтээлүүдээс найман судалгааны ажлыг сүүлийн шатанд хэлэлцсэн юм. Харин шагналт байруудыг Санхүү Эдийн Засаг болон Монгол Улсын Их сургуулийн оюутнууд тэргүүлсэн билээ.

I БАЙР СЭЗИС-ИЙН IV ТҮВШНИЙ ОЮУТНУУД Ч.ЛХАГВА-ЭРДЭНЭ, Э.НОМУУНДАРЬ, М.ИНГА
Судалгааны ажлын сэдэв: “Монгол улсын даатгалын компаниудад зэрэглэл тогтоох нь”
Үндэслэл
Манай улсад албан ёсны даатгалын компаниудын зэрэглэл тогтоох байгууллага байхгүй байгаа нь өнөөгийн чухал асуудал болж байна. Зэрэглэл тогтоолгох нь улс орон болоод байгууллагын ирээдүйн хөгжил дэвшил, цаашдын зорилго, зорилтыг тодорхойлоход ашиглагдах чухал шинжилгээний арга хэрэгсэл юм. Тиймээс энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй даатгалын компаниудын мэдээлэл дээр үндэслэн AHP-TOPSIS аргаар даатгалын компаниудын зэрэглэл тогтоохыг зорилоо.
Судалгааны үр дүн
AHPTOPSIS аргыг судалгаанд ашиглахад гол анхаарах зүйл бол шалгуур үзүүлэлтүүдийг зөв, оновчтой гаргах асуудал өмнөх судалгааны материалуудад гарч ирсэн. Энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд судлаач нар салбарын тэргүүн мэргэжилтнүүдтэй хэлэлцэх, мэдээлэл цуглуулах, түүвэр судалгаа хийх, бусад судалгааны материалыг судлах зэрэг олон аргаар дамжуулан шалгуур үзүүлэлтүүдийг тодорхойлсон. судалгааны хоёрдугаар хэсгийн хүрээнд бид ердийн даатгалын компаниудыг эрэмбэлэхийн тулд AHP арга зүйг ашигласан бөгөөд үүний үр дүнг үргэлжлүүлэн TOPSIS арга зүй дээр ашигласан. AHP-TOPSIS судалгааны үр дүнд Бодь даатгалын компани хамгийн өндөр зэрэглэлтэй гарсан бөгөөд хамгийн багаар үнэлэгдсэн компани нь Монгол даатгал компани байв.

II БАЙР СЭЗИС-ИЙН IV ТҮВШНИЙ ОЮУТАН О.АНУЖИН
Судалгааны ажлын сэдэв: “Даатгалын компаниудад БОНЗ-ын зэрэглэл тогтоох, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтад ашиглах нь”
Үндэслэл
Эдийн засгийн суурь онолын хүрээнд хүний хязгааргүй хэрэгцээг хязгаарлагдмал нөөц баялгаар хангах асуудал яригддаг. Хүний хэрэгцээг хангах, нөгөө талаар ашиг орлого олохын тулд байгалийн нөөцийг зах замбараагүй хэрэглэдэг байдлыг хязгаарлаж, байгалийн нөөц баялгийг ашигласан бол эргээд байгаль орчиндоо ээлтэй үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж, байгалийн нөхөн сэргээлтийн байгальд ээлтэй текник технологийн шийдлийг нэвтрүүлж чадсан эсэх асуудал нь тухайн байгууллагыг үнэлэх голлох шалгуур үзүүлэлт болсон. Харин нийгмийн амьдралын хүрээн дэх аливаа эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг хохирол багатайгаар даван туулах санхүүгийн нөөц бололцоог бүрдүүлж байдаг даатгалын салбарт тус туршлага хараахан нэвтэрч чадаагүй байгаа нь энэхүү сэдвийн хүрээнд эмпирик судалгааны ажил өрнүүлэх болсон үндэслэл буюу асуудал болно.
Судалгааны үр дүн
Судалгааны үр дүнгээс дурдвал ААН байгууллагуудад БОНЗ-ын мэдлэг мэдээлэл, шалгуур үзүүлэлтүүд зэргийг харгалзан үздэг байх нь чухал хэмээн хөрөнгө оруулагчид үзэж байгаа ч мэдээллийн эх үүсвэр хангалттай бус, үйл ажиллагааны үндсэн тайлан дээрээ мэдээ мэдээлэл бага оруулдгаас шалтгаалан даатгалын салбарт хөгжих боломж нь бага байна. Монгол Улсад дээгүүр байр эзэлдэг гурван даатгалын компанийг сонгон БОНЗ-ын үнэлгээ хийхэд даатгалын салбар нь банк, санхүүгийн байгууллагуудыг бодвол байгаль орчин, нийгэмд ээлтэй үйл ажиллагаа явуулах уг асуудлыг хөндөж эхлэх шаардлагатай байв.

III БАЙР МУИС-ИЙН ХУУЛЬ ЗҮЙН СУРГУУЛИЙН V ТҮВШНИЙ ОЮУТАН Н.БҮЖИНЛХАМ
Судалгааны ажлын сэдэв: “Жолоочийн хариуцлагын даатгалын үнэлгээ, хураамжийн талаарх эрхзүйн зохицуулалт”
Үндэслэл
Техник технологийн үсрэнгүй хөгжлийн үед машин, явган зорчигчийн хөдөлгөөнийг тодорхой хуулиар зохицуулах боловч ирээдүйд учирч болох эрсдэлийг зохицуулах боломжгүй тул тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч нарыг заавал даатгалд хамруулах болсон. Монгол Улсын хувьд даатгалын салбар хөгжөөд 90 гаруй жил болж байгаа хэдий ч Жолоочийн хариуцлагын даатгал нь харьцангуй хожуу буюу 2011 онд Жолоочийн даатгалын тухай хууль батлагдсанаар 2012 оноос хэрэгжиж эхэлсэн. Энэ хууль нь авто тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчийг жолоочийн хариуцлагын даатгалд хамрагдуулан хохирогчийн эрх ашгийг хамгаалах, буруутай жолоочид үүсэх санхүүгийн хүндрэлийг бууруулах ач холбогдолтой юм. Тус судалгааны ажлаар дамжуулан жолоочийн даатгалын санг удирдан хэрэгжүүлэх субьект, түүний эрх зүйн байдлыг тодорхойлж, төрийн оролцоог зохистой болгох замаар даатгалын хураамж, үнэлгээг дахин боловсруулах шаардлага, үндэслэлийг тодруулах зэргээр жолоочийн хариуцлагын даатгалын эрх зүйн зохицуулалтыг судална.
Судалгааны үр дүн
Манай улстай ижил жолоочийн хариуцлагын даатгалыг арилжааны үйл ажиллагаагаар хөгжүүлж буй зарим гадаад орны туршлагаас судалсан. Энэ хүрээнд даатгалын компаниуд дан ганц жолоочийн хариуцлагын даатгалаар хязгаарлахгүйгээр тээврийн хэрэгслийн даатгалтай хослуулан цогц бодлого хэрэгжүүлж хохирогчийн эрх ашиг төдийгүй жолоочийн эрх ашгийг хамтад нь хамгаалсан даатгалын төрлийг бий болгон хураамжийн хэмжээг хамгийн боломжит түвшинд иргэдэд санал болгох замаар хэрэгжүүлж байна. Ингэснээр жолооч нар даатгалын цогц бодлогоос сонгон эрсдэлээ даатгуулахаас гадна арилжааны компаниудын өрсөлдөх чадварт суурилж энэ даатгал хөгжиж буй сайн туршлага болж байгаа юм. Тиймээс албан журмын даатгагчдын холбооны үүргээс жолоочийн хариуцлагын даатгалын үйл ажиллагааг тусгаарлан, түүний эрх зүйн байдлыг тодорхой зохицуулснаар жолоочийн даатгалын санг удирдах субъект тодорхой болж хуулийн зөрчил арилна.


СЭЗИС-ийн Санхүүгийн Удирдлагын Тэнхимийн 30 жилийн ойг тохиолдуулан энэ сарын 13-ны өдөр санхүү, даатгалын чиглэлээр суралцаж буй оюутан залуусын дунд “Монгол Улсын даатгалын зах зээлийн сорилтууд ба шийдлүүд” сэдвээр эрдэм шинжилгээний хурлыг зохион байгууллаа. Уг эрдэм шинжилгээний хурал нь санхүү, эдийн засаг, бизнесийн мэргэжлээр суралцаж байгаа оюутнуудад даатгалын салбарыг сонгон судлах, цаашид энэ салбарт ажиллах сонирхлыг нэмэгдүүлэх зорилготой байв. Ингээд гурав дахь жилдээ зохион байгуулагдсан тус эрдэм шинжилгээний хурлаас онцлох бүтээлүүдийг танилцуулъя.
### Эрдэм шилжилгээний хурлын тухай
Манай улсын даатгалын зах зээлийн нөхцөл байдал болон түүнд тулгамдаж буй асуудлыг илрүүлж, тэдгээрийг шийдвэрлэх гарц гаргалгааг судлах нь энэ удаагийн эрдэм шинжилгээний хуралд оролцогчдын үндсэн даалгавар байв. Зохион байгуулагдсан үйл явцын тухайд дөрөвдүгээр сарын 29-нийг хүртэл хураангуй материалыг, тавдугаар сарын 6-ны өдрийг дуустал үндсэн материалыг хүлээн авсан ба нийт ирсэн бүтээлүүдээс найман судалгааны ажлыг сүүлийн шатанд хэлэлцсэн юм. Харин шагналт байруудыг Санхүү Эдийн Засаг болон Монгол Улсын Их сургуулийн оюутнууд тэргүүлсэн билээ.
### I БАЙР СЭЗИС-ИЙН IV ТҮВШНИЙ ОЮУТНУУД Ч.ЛХАГВА-ЭРДЭНЭ, Э.НОМУУНДАРЬ, М.ИНГА
**Судалгааны ажлын сэдэв: “Монгол улсын даатгалын компаниудад зэрэглэл тогтоох нь”**
***Үндэслэл***
Манай улсад албан ёсны даатгалын компаниудын зэрэглэл тогтоох байгууллага байхгүй байгаа нь өнөөгийн чухал асуудал болж байна. Зэрэглэл тогтоолгох нь улс орон болоод байгууллагын ирээдүйн хөгжил дэвшил, цаашдын зорилго, зорилтыг тодорхойлоход ашиглагдах чухал шинжилгээний арга хэрэгсэл юм. Тиймээс энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй даатгалын компаниудын мэдээлэл дээр үндэслэн AHP-TOPSIS аргаар даатгалын компаниудын зэрэглэл тогтоохыг зорилоо.
***Судалгааны үр дүн***
AHPTOPSIS аргыг судалгаанд ашиглахад гол анхаарах зүйл бол шалгуур үзүүлэлтүүдийг зөв, оновчтой гаргах асуудал өмнөх судалгааны материалуудад гарч ирсэн. Энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд судлаач нар салбарын тэргүүн мэргэжилтнүүдтэй хэлэлцэх, мэдээлэл цуглуулах, түүвэр судалгаа хийх, бусад судалгааны материалыг судлах зэрэг олон аргаар дамжуулан шалгуур үзүүлэлтүүдийг тодорхойлсон. судалгааны хоёрдугаар хэсгийн хүрээнд бид ердийн даатгалын компаниудыг эрэмбэлэхийн тулд AHP арга зүйг ашигласан бөгөөд үүний үр дүнг үргэлжлүүлэн TOPSIS арга зүй дээр ашигласан. AHP-TOPSIS судалгааны үр дүнд Бодь даатгалын компани хамгийн өндөр зэрэглэлтэй гарсан бөгөөд хамгийн багаар үнэлэгдсэн компани нь Монгол даатгал компани байв.
### II БАЙР СЭЗИС-ИЙН IV ТҮВШНИЙ ОЮУТАН О.АНУЖИН
**Судалгааны ажлын сэдэв: “Даатгалын компаниудад БОНЗ-ын зэрэглэл тогтоох, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтад ашиглах нь”**
***Үндэслэл***
Эдийн засгийн суурь онолын хүрээнд хүний хязгааргүй хэрэгцээг хязгаарлагдмал нөөц баялгаар хангах асуудал яригддаг. Хүний хэрэгцээг хангах, нөгөө талаар ашиг орлого олохын тулд байгалийн нөөцийг зах замбараагүй хэрэглэдэг байдлыг хязгаарлаж, байгалийн нөөц баялгийг ашигласан бол эргээд байгаль орчиндоо ээлтэй үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж, байгалийн нөхөн сэргээлтийн байгальд ээлтэй текник технологийн шийдлийг нэвтрүүлж чадсан эсэх асуудал нь тухайн байгууллагыг үнэлэх голлох шалгуур үзүүлэлт болсон. Харин нийгмийн амьдралын хүрээн дэх аливаа эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг хохирол багатайгаар даван туулах санхүүгийн нөөц бололцоог бүрдүүлж байдаг даатгалын салбарт тус туршлага хараахан нэвтэрч чадаагүй байгаа нь энэхүү сэдвийн хүрээнд эмпирик судалгааны ажил өрнүүлэх болсон үндэслэл буюу асуудал болно.
***Судалгааны үр дүн***
Судалгааны үр дүнгээс дурдвал ААН байгууллагуудад БОНЗ-ын мэдлэг мэдээлэл, шалгуур үзүүлэлтүүд зэргийг харгалзан үздэг байх нь чухал хэмээн хөрөнгө оруулагчид үзэж байгаа ч мэдээллийн эх үүсвэр хангалттай бус, үйл ажиллагааны үндсэн тайлан дээрээ мэдээ мэдээлэл бага оруулдгаас шалтгаалан даатгалын салбарт хөгжих боломж нь бага байна. Монгол Улсад дээгүүр байр эзэлдэг гурван даатгалын компанийг сонгон БОНЗ-ын үнэлгээ хийхэд даатгалын салбар нь банк, санхүүгийн байгууллагуудыг бодвол байгаль орчин, нийгэмд ээлтэй үйл ажиллагаа явуулах уг асуудлыг хөндөж эхлэх шаардлагатай байв.
### III БАЙР МУИС-ИЙН ХУУЛЬ ЗҮЙН СУРГУУЛИЙН V ТҮВШНИЙ ОЮУТАН Н.БҮЖИНЛХАМ
**Судалгааны ажлын сэдэв: “Жолоочийн хариуцлагын даатгалын үнэлгээ, хураамжийн талаарх эрхзүйн зохицуулалт”**
***Үндэслэл***
Техник технологийн үсрэнгүй хөгжлийн үед машин, явган зорчигчийн хөдөлгөөнийг тодорхой хуулиар зохицуулах боловч ирээдүйд учирч болох эрсдэлийг зохицуулах боломжгүй тул тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч нарыг заавал даатгалд хамруулах болсон. Монгол Улсын хувьд даатгалын салбар хөгжөөд 90 гаруй жил болж байгаа хэдий ч Жолоочийн хариуцлагын даатгал нь харьцангуй хожуу буюу 2011 онд Жолоочийн даатгалын тухай хууль батлагдсанаар 2012 оноос хэрэгжиж эхэлсэн. Энэ хууль нь авто тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчийг жолоочийн хариуцлагын даатгалд хамрагдуулан хохирогчийн эрх ашгийг хамгаалах, буруутай жолоочид үүсэх санхүүгийн хүндрэлийг бууруулах ач холбогдолтой юм. Тус судалгааны ажлаар дамжуулан жолоочийн даатгалын санг удирдан хэрэгжүүлэх субьект, түүний эрх зүйн байдлыг тодорхойлж, төрийн оролцоог зохистой болгох замаар даатгалын хураамж, үнэлгээг дахин боловсруулах шаардлага, үндэслэлийг тодруулах зэргээр жолоочийн хариуцлагын даатгалын эрх зүйн зохицуулалтыг судална.
***Судалгааны үр дүн***
Манай улстай ижил жолоочийн хариуцлагын даатгалыг арилжааны үйл ажиллагаагаар хөгжүүлж буй зарим гадаад орны туршлагаас судалсан. Энэ хүрээнд даатгалын компаниуд дан ганц жолоочийн хариуцлагын даатгалаар хязгаарлахгүйгээр тээврийн хэрэгслийн даатгалтай хослуулан цогц бодлого хэрэгжүүлж хохирогчийн эрх ашиг төдийгүй жолоочийн эрх ашгийг хамтад нь хамгаалсан даатгалын төрлийг бий болгон хураамжийн хэмжээг хамгийн боломжит түвшинд иргэдэд санал болгох замаар хэрэгжүүлж байна. Ингэснээр жолооч нар даатгалын цогц бодлогоос сонгон эрсдэлээ даатгуулахаас гадна арилжааны компаниудын өрсөлдөх чадварт суурилж энэ даатгал хөгжиж буй сайн туршлага болж байгаа юм. Тиймээс албан журмын даатгагчдын холбооны үүргээс жолоочийн хариуцлагын даатгалын үйл ажиллагааг тусгаарлан, түүний эрх зүйн байдлыг тодорхой зохицуулснаар жолоочийн даатгалын санг удирдах субъект тодорхой болж хуулийн зөрчил арилна.