Яруу найрагч минь, үнэн дүр чинь энэ! Үүлсийн цаана чи хаан...
<div class="article-body">
          <h2><div>Өнөөдөр бол дэлхийн яруу найргийн өдөр. Утга уран зохиол, тэр дундаа яруу найраг урт түүхтэй. Гэхдээ энэ түүх хүн төрөлхтөнд цаг ямагт хэрэгтэй байсаар ирсэн. Харин яруу найрагчид нь стандартын бус сэтгэлгээтэй гэдгээрээ үргэлжид нийгэмд эзлэх байр суурьгүй, харь хүмүүс мэтээр үзэгддэг байв. Гэвч үнэндээ энэхүү зүй тогтол шинэ нийгмийн давалгаатай цуг арилан одсон.</div><div><br></div><div>Харин манай оронд үзэл санааны зөрчил ихээхэн ажиглагддаг. Гэвч яруу найраг цаг ямагт оршин тогтнож, хүмүүс ч яруу найргийг хүртэж мэдэрсээр л буй билээ. Ингээд уншигч танд шүлгийн тухай шүлэг бүхий долоон найрагчийн бүтээлийг сонгон танилцуулж байна.</div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Зохиолч, яруу найрагч Гун-аажавын Аюурзана<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/a39f032d0dc590d43b80b47d67115771.png"></p><p></p><p>* * *</p><p>Усан будгийн зураг шиг <br>Ууланд татсан будан... <br>Бурханы бүтээсэн бүхэн сайхан. <br>Уншсан хүний сэтгэлд <br>Шүлгийн минь гэгээ тусвал <br>Би ч бас Бурхан.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Яруу найрагч Батчулууны Эрдэнэсолонго<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/738c65068dc4d3973a32b62706dd8f6c.png"></p><p></p><p> * * * </p><p>Ухаж ухаж <br>Ганц сувд олсон чинь <br>Урьд нь хэрэглээд хаясан хүний <br>Шүлс байсан байна. <br>Уйлмаар юм аа, шүлэг бичих…</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Яруу найрагч Батжаргалын Одгэрэл<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/71ba6ce583174a3449fddb90c7f36459.png"></p><p></p><p>* * *</p><p>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй сайхан нутаг, бөглүү хязгаар <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй зовлонт амьдрал, гажаагүй амьдрал <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй сайхан дүү нар, ялдам эгч нар <br>Зам, жим, нам, өвөл, хаврын шуурга <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй өвгөн багш <br>Аав, Ээж, өндөр тэнгэр, тансаг түүх <br>Хүн төрөхийн гайхамшиг, орчин үе, цаг хугацаа <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй хуурамч нөхөрлөл, жинхэнэ үзэн ядалт <br>Олон олон дурлал <br>Уналт ба сэргэлт, ханын хуучин цаг зогсох мөч <br>Нэгэн үс цайрах ба нэгэн өдөрт хэдэнтээ баярлах тохиол <br>Гуч шүргэхэд олон морь, олон нохой, олон хүний өөдлөхийг үзэх гуниг <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй этгээд утасны модод <br>Мэс засал, Өрнөд хийгээд Дорнод гэх үг, утга <br>Мах идэхийн тухай эргэцүүлэл, бие биетэйгээн мэтгэлцэн улайрах явдал <br>Хүний ухааныг магтах эндүүрэл, шүүмжлэх ихэрхэл <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй үлгэрийн хүмүүжил, хожмын боловсрол <br>Шоргоолжноос хүн үүссэн байх гэх бодол <br>Сэлбийн гүүрэн дээрх бүх хүнийг таньдаг болсон үе <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй элэг, зүрх, нүд, хуучин шинэ үзэг <br>Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй…</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Яруу найрагч Лувсандоржийн Өлзийтөгс<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/3b70d44368f7e1a50f9f762d570ee897.png"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>ЗАРЛАЛ </b><br> <br>Энэлж бичсэн шүлгээ би хямдхан зарна <br>Эрхэм ээ! Та хүссэнээ л ав <br>Арилжсан мөнгөөрөө би ганц хундага дарс, <br>Ахиухан өгвөл чинь гоёлын даашинз авна. <br> <br>Хэврэгхэн амьдралд дуртай хэн нэгэнд нь <br>Хэрэг болж мэдэх юм, зовлон шингээсэн мөрүүд минь <br>Хэмгүй алдарт дурлагсад авбал автугай <br>Хэн бичсэн нь хамаагүй, сайхан шүлэг л мандтугай <br> <br>Зовж бичсэн шүлгээ би зоосоор арилжина <br>Золгүй ядуу нэгэнд нь талх авч өгнө <br>Инээдтэй, дорой санагддаг энэ цагийн найрагчдын <br>Ичгүүргүй жүжигт оролцмоор бол…</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Яруу найрагч Ренчиний Чойном<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/9826f977a158c24e1122920e8db8b820.png"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>ШҮЛГИЙН ТУХАЙ ШҮЛЭГ </b><br> <br>Хаанаас чинь ийм цэцэн цэлмэг үг гардаг юм бэ гэж <br>Хачирхаж зарим нь тоглоом шоглоомоор асуух юм. <br>Хаана гоё үг байна гэж эрж сурч яваагүй болохоор <br>Хариулах үгээ л харин, өөрсдөөс нь гуймаар байна. <br> <br>Тохойн чинээ нялхаасаа хагацал өнчрөл үзэж <br>Тоглоом ихтэй орчлонгийн хатуу дарсыг балгаж <br>Тоост энэ хорвоогийн хар цагааны ялгааг <br>Томоо суугаагүй мөрөндөө үүрч өссөний минь гэрч <br> <br>Эрх танхил насыг минь ээрүүл адил эргүүлж <br>Эмзэг булбарай биед минь ааруул адил шохоорхож <br>Эгчмэд бүдүүн биеийнхээ нууц бүхнийг таниулсан <br>Эл дол хүмүүсээр энхрийлүүлж явсаны минь үлдэц <br> <br>Хол нутгийн усыг аяны замд залгилж <br>Хорин хэлийн хөвгүүдтэй алаг цооггүй үерхэж <br>Хор эм хоёрыг амсах асгах зэрэгцэж <br>Хотын хүйтэн гудамжинд цэнгэж явсаны минь хүч <br> <br>Алд энэхэн биеийнхээ эрүүл мэндийг сүйтгэж <br>Алт мөнгөөр үнэлэшгүй залуу насаа шийтгэж <br>Анир чимээгүй шөнөөр нойргүй суусны минь ач <br>Ардынхаа цэцэн үгийг дутуухан холбож сурсан юм.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Яруу найрагч Батхүүгийн Батзаяа<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/9144adbc163e662a060e5ad1a96c124d.png"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>МИНИЙ ШҮЛГҮҮДИЙГ </b><br> <br>Миний шүлгүүдийг <br>Хуримын ширээний ард, эсвэл <br>Хүүгээ салхилуулаад наралж суухдаа <br>уншиж болохгүй. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Онгоцны буудлаас хүн тосохдоо, эсвэл <br>Охиноо цэцэрлэгээс нь авах гээд хүлээж суухдаа <br>уншиж болохгүй. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Эхнэрийнхээ халуун өвөрт, эсвэл <br>Ээжийнхээ чанасан цайг ууж суухдаа <br>уншиж болохгүй. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Аавынхаа насны баяр дээр, эсвэл <br>Анхныхаа цалингаа аваад харьж явахдаа <br>уншиж болохгүй. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Өглөө уншиж болохгүй, <br>өдөр ч уншиж болохгүй. <br>Өөрийгөө жаргалтай байна гэж бодох үедээ <br>бүр ч уншиж болохгүй <br>Миний шүлгүүдийг <br>Ээжийнхээ алчуур норсон байхыг хараад, эсвэл <br>Эхнэрээсээ салаад ганцаардаж суувал уншиж болно. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Ажлаасаа халагдчихаад харьмааргүй бол, эсвэл <br>Аавыгаа халамцуу уйлж суухыг сэм харчихаад <br>уншиж болно. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Сэтгэл нэг их уярсан үедээ, эсвэл <br>Сэрэлгүй үүрд унтах сан гэж гэнэт бодогдвол <br>уншиж болно. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Үргэлж согтуу баймаар санагдаад эхэлвэл, эсвэл <br>Үсрэх үү, үлдэх үү байрны дээрэв дээр уншиж болно. <br>Миний шүлгүүдийг <br>Өглөө болж өгөхгүй шөнө урт санагдвал, эсвэл <br>Өөр эмэгтэйн гэрээс нөхөр чинь залгаад <br>Өнөөдөр очихгүй гэж хэлвэл уншиж болно. <br>Миний шүлгүүдийг <br>биеэрээ, эсвэл, сэтгэлээрээ мэдэрвэл, <br>бичсэн газар нь л уншвал...</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Яруу найрагч, орчуулагч Амарбаатарын Урантогос<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/faefd7019dddfac851aead9590fde909.png"></p><p>* * * <br> <br>Яруу найраг бол маш халуун тамлалт, бүр бодсоноос ч хэрцгий санагдах <br>Адгуу таашаалтай урвуулсан зүрх сэтгэлийн ариун явдал <br>Тэртээ дээр цөлөгдсөн оддыг санаад л ганцаардахад <br>Тэмчих гарынх нь үзүүр духанд минь хүрсэнийг хараач! <br>Гэхдээ.. энэ бол, энэ хашилтан доторх яруу найраг гэдэг бол <br>Хааяа бодогдоод замхрах зүүд, мухар зөн мэт <br>Хаалгыг минь хүлээлгэх тэр эрийн харц мэтНүдэн дотор орчихоод тархи судас тэмтэчдэг <br>Нөгөө л амьдралд байх бидний таних ахуй <br>Гэхдээ... энэ яруу найраг <br>Гэрлийн шил аль эсвэл болор хундагатай адилхан <br>Энгийн үнэнийг олоход гадаад төрх нь дайсагнадаг <br>Ээжийг минь ээж болгосон цаг хугацааны заль юм <br>Гэхдээ... гэгээн сайхан эсвэл гүн гүнзгий дороос <br>Гэтлэж үл таних хэн ч биш нэгэн <br>Энэ бүхнийг бодож, миний гараар хийлгэчихээд <br>Эцэс сүүлд нь элгээ хөштөл инээж байх мэт санагддаг <br>Эмгэнэл юм, яруу найраг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Францын яруу найрагч Шарль Бодлер<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/30fd9e6ea569435f991eb2650373cfde.png"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>САЛХИЧ ШУВУУ </b><br> <br>Хөлгүй тэнгисийн нулимс мэт шорвог мандал, <br>Урт холын аянаас уйдаж залхсан далайчид <br>Хөлөг онгоцыг мөнхөд дагалдагч салхич шувуудаас <br>Урхидан бариад зугаацан наадахыг сэджээ. <br> <br>Номин хөх тэнгэрийн эрх чөлөөт эзэн <br>Нойтон тавцан дээр гутамшигтайяа тэрийн ойчоод, <br>Хүчирхэг хоёр жигүүрээ бяцарч салмарсан сэлүүр мэт <br>Хөөрхийлөлтэйеэ чирсээр гаслантайяа түгдэгнэнэ. <br> <br>Саяхан л огторгуйг эрхшээж асан ид хавт жигүүртэн <br>Шархдаж бэртээд одоо бусдын доог болжээ <br>Саваагүй нэг нь хошуу руу нь гаансаа шургуулан даажигнаж <br>Салбадай зантнууд хөөрхийг элэглэн догонцож хөгжилдөнө. <br> <br>Яруу найрагч минь, үнэн дүр чинь энэ! Үүлсийн цаана чи хаан, <br>Ялдам солонгыг дорд үзэж, шуургыг урин дуудна. <br>Гайхамшиг цогцолсон үл үзэгдэгч жигүүр чинь харин <br>Газраар явахад садаа болж бусдын тохууг амсана. <br> <br><b>Орчуулсан Г.Аюурзана</b></p>
          </div>

Өнөөдөр бол дэлхийн яруу найргийн өдөр. Утга уран зохиол, тэр дундаа яруу найраг урт түүхтэй. Гэхдээ энэ түүх хүн төрөлхтөнд цаг ямагт хэрэгтэй байсаар ирсэн. Харин яруу найрагчид нь стандартын бус сэтгэлгээтэй гэдгээрээ үргэлжид нийгэмд эзлэх байр суурьгүй, харь хүмүүс мэтээр үзэгддэг байв. Гэвч үнэндээ энэхүү зүй тогтол шинэ нийгмийн давалгаатай цуг арилан одсон.
Харин манай оронд үзэл санааны зөрчил ихээхэн ажиглагддаг. Гэвч яруу найраг цаг ямагт оршин тогтнож, хүмүүс ч яруу найргийг хүртэж мэдэрсээр л буй билээ. Ингээд уншигч танд шүлгийн тухай шүлэг бүхий долоон найрагчийн бүтээлийг сонгон танилцуулж байна.
Зохиолч, яруу найрагч Гун-аажавын Аюурзана
* * *
Усан будгийн зураг шиг
Ууланд татсан будан...
Бурханы бүтээсэн бүхэн сайхан.
Уншсан хүний сэтгэлд
Шүлгийн минь гэгээ тусвал
Би ч бас Бурхан.

Яруу найрагч Батчулууны Эрдэнэсолонго
* * *
Ухаж ухаж
Ганц сувд олсон чинь
Урьд нь хэрэглээд хаясан хүний
Шүлс байсан байна.
Уйлмаар юм аа, шүлэг бичих…

Яруу найрагч Батжаргалын Одгэрэл
* * *
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй сайхан нутаг, бөглүү хязгаар
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй зовлонт амьдрал, гажаагүй амьдрал
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй сайхан дүү нар, ялдам эгч нар
Зам, жим, нам, өвөл, хаврын шуурга
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй өвгөн багш
Аав, Ээж, өндөр тэнгэр, тансаг түүх
Хүн төрөхийн гайхамшиг, орчин үе, цаг хугацаа
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй хуурамч нөхөрлөл, жинхэнэ үзэн ядалт
Олон олон дурлал
Уналт ба сэргэлт, ханын хуучин цаг зогсох мөч
Нэгэн үс цайрах ба нэгэн өдөрт хэдэнтээ баярлах тохиол
Гуч шүргэхэд олон морь, олон нохой, олон хүний өөдлөхийг үзэх гуниг
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй этгээд утасны модод
Мэс засал, Өрнөд хийгээд Дорнод гэх үг, утга
Мах идэхийн тухай эргэцүүлэл, бие биетэйгээн мэтгэлцэн улайрах явдал
Хүний ухааныг магтах эндүүрэл, шүүмжлэх ихэрхэл
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй үлгэрийн хүмүүжил, хожмын боловсрол
Шоргоолжноос хүн үүссэн байх гэх бодол
Сэлбийн гүүрэн дээрх бүх хүнийг таньдаг болсон үе
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй элэг, зүрх, нүд, хуучин шинэ үзэг
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй…

Яруу найрагч Лувсандоржийн Өлзийтөгс
ЗАРЛАЛ

Энэлж бичсэн шүлгээ би хямдхан зарна
Эрхэм ээ! Та хүссэнээ л ав
Арилжсан мөнгөөрөө би ганц хундага дарс,
Ахиухан өгвөл чинь гоёлын даашинз авна.

Хэврэгхэн амьдралд дуртай хэн нэгэнд нь
Хэрэг болж мэдэх юм, зовлон шингээсэн мөрүүд минь
Хэмгүй алдарт дурлагсад авбал автугай
Хэн бичсэн нь хамаагүй, сайхан шүлэг л мандтугай

Зовж бичсэн шүлгээ би зоосоор арилжина
Золгүй ядуу нэгэнд нь талх авч өгнө
Инээдтэй, дорой санагддаг энэ цагийн найрагчдын
Ичгүүргүй жүжигт оролцмоор бол…

Яруу найрагч Ренчиний Чойном
ШҮЛГИЙН ТУХАЙ ШҮЛЭГ

Хаанаас чинь ийм цэцэн цэлмэг үг гардаг юм бэ гэж
Хачирхаж зарим нь тоглоом шоглоомоор асуух юм.
Хаана гоё үг байна гэж эрж сурч яваагүй болохоор
Хариулах үгээ л харин, өөрсдөөс нь гуймаар байна.

Тохойн чинээ нялхаасаа хагацал өнчрөл үзэж
Тоглоом ихтэй орчлонгийн хатуу дарсыг балгаж
Тоост энэ хорвоогийн хар цагааны ялгааг
Томоо суугаагүй мөрөндөө үүрч өссөний минь гэрч

Эрх танхил насыг минь ээрүүл адил эргүүлж
Эмзэг булбарай биед минь ааруул адил шохоорхож
Эгчмэд бүдүүн биеийнхээ нууц бүхнийг таниулсан
Эл дол хүмүүсээр энхрийлүүлж явсаны минь үлдэц

Хол нутгийн усыг аяны замд залгилж
Хорин хэлийн хөвгүүдтэй алаг цооггүй үерхэж
Хор эм хоёрыг амсах асгах зэрэгцэж
Хотын хүйтэн гудамжинд цэнгэж явсаны минь хүч

Алд энэхэн биеийнхээ эрүүл мэндийг сүйтгэж
Алт мөнгөөр үнэлэшгүй залуу насаа шийтгэж
Анир чимээгүй шөнөөр нойргүй суусны минь ач
Ардынхаа цэцэн үгийг дутуухан холбож сурсан юм.

Яруу найрагч Батхүүгийн Батзаяа
МИНИЙ ШҮЛГҮҮДИЙГ

Миний шүлгүүдийг
Хуримын ширээний ард, эсвэл
Хүүгээ салхилуулаад наралж суухдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Онгоцны буудлаас хүн тосохдоо, эсвэл
Охиноо цэцэрлэгээс нь авах гээд хүлээж суухдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Эхнэрийнхээ халуун өвөрт, эсвэл
Ээжийнхээ чанасан цайг ууж суухдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Аавынхаа насны баяр дээр, эсвэл
Анхныхаа цалингаа аваад харьж явахдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Өглөө уншиж болохгүй,
өдөр ч уншиж болохгүй.
Өөрийгөө жаргалтай байна гэж бодох үедээ
бүр ч уншиж болохгүй
Миний шүлгүүдийг
Ээжийнхээ алчуур норсон байхыг хараад, эсвэл
Эхнэрээсээ салаад ганцаардаж суувал уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Ажлаасаа халагдчихаад харьмааргүй бол, эсвэл
Аавыгаа халамцуу уйлж суухыг сэм харчихаад
уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Сэтгэл нэг их уярсан үедээ, эсвэл
Сэрэлгүй үүрд унтах сан гэж гэнэт бодогдвол
уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Үргэлж согтуу баймаар санагдаад эхэлвэл, эсвэл
Үсрэх үү, үлдэх үү байрны дээрэв дээр уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Өглөө болж өгөхгүй шөнө урт санагдвал, эсвэл
Өөр эмэгтэйн гэрээс нөхөр чинь залгаад
Өнөөдөр очихгүй гэж хэлвэл уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
биеэрээ, эсвэл, сэтгэлээрээ мэдэрвэл,
бичсэн газар нь л уншвал...

Яруу найрагч, орчуулагч Амарбаатарын Урантогос
* * *

Яруу найраг бол маш халуун тамлалт, бүр бодсоноос ч хэрцгий санагдах
Адгуу таашаалтай урвуулсан зүрх сэтгэлийн ариун явдал
Тэртээ дээр цөлөгдсөн оддыг санаад л ганцаардахад
Тэмчих гарынх нь үзүүр духанд минь хүрсэнийг хараач!
Гэхдээ.. энэ бол, энэ хашилтан доторх яруу найраг гэдэг бол
Хааяа бодогдоод замхрах зүүд, мухар зөн мэт
Хаалгыг минь хүлээлгэх тэр эрийн харц мэтНүдэн дотор орчихоод тархи судас тэмтэчдэг
Нөгөө л амьдралд байх бидний таних ахуй
Гэхдээ... энэ яруу найраг
Гэрлийн шил аль эсвэл болор хундагатай адилхан
Энгийн үнэнийг олоход гадаад төрх нь дайсагнадаг
Ээжийг минь ээж болгосон цаг хугацааны заль юм
Гэхдээ... гэгээн сайхан эсвэл гүн гүнзгий дороос
Гэтлэж үл таних хэн ч биш нэгэн
Энэ бүхнийг бодож, миний гараар хийлгэчихээд
Эцэс сүүлд нь элгээ хөштөл инээж байх мэт санагддаг
Эмгэнэл юм, яруу найраг.

Францын яруу найрагч Шарль Бодлер
САЛХИЧ ШУВУУ

Хөлгүй тэнгисийн нулимс мэт шорвог мандал,
Урт холын аянаас уйдаж залхсан далайчид
Хөлөг онгоцыг мөнхөд дагалдагч салхич шувуудаас
Урхидан бариад зугаацан наадахыг сэджээ.

Номин хөх тэнгэрийн эрх чөлөөт эзэн
Нойтон тавцан дээр гутамшигтайяа тэрийн ойчоод,
Хүчирхэг хоёр жигүүрээ бяцарч салмарсан сэлүүр мэт
Хөөрхийлөлтэйеэ чирсээр гаслантайяа түгдэгнэнэ.

Саяхан л огторгуйг эрхшээж асан ид хавт жигүүртэн
Шархдаж бэртээд одоо бусдын доог болжээ
Саваагүй нэг нь хошуу руу нь гаансаа шургуулан даажигнаж
Салбадай зантнууд хөөрхийг элэглэн догонцож хөгжилдөнө.

Яруу найрагч минь, үнэн дүр чинь энэ! Үүлсийн цаана чи хаан,
Ялдам солонгыг дорд үзэж, шуургыг урин дуудна.
Гайхамшиг цогцолсон үл үзэгдэгч жигүүр чинь харин
Газраар явахад садаа болж бусдын тохууг амсана.

Орчуулсан Г.Аюурзана

Өнөөдөр бол дэлхийн яруу найргийн өдөр. Утга уран зохиол, тэр дундаа яруу найраг урт түүхтэй. Гэхдээ энэ түүх хүн төрөлхтөнд цаг ямагт хэрэгтэй байсаар ирсэн. Харин яруу найрагчид нь стандартын бус сэтгэлгээтэй гэдгээрээ үргэлжид нийгэмд эзлэх байр суурьгүй, харь хүмүүс мэтээр үзэгддэг байв. Гэвч үнэндээ энэхүү зүй тогтол шинэ нийгмийн давалгаатай цуг арилан одсон.    Харин манай оронд үзэл санааны зөрчил ихээхэн ажиглагддаг. Гэвч яруу найраг цаг ямагт оршин тогтнож, хүмүүс ч яруу найргийг хүртэж мэдэрсээр л буй билээ. Ингээд уншигч танд шүлгийн тухай шүлэг бүхий долоон найрагчийн бүтээлийг сонгон танилцуулж байна.
### Зохиолч, яруу найрагч Гун-аажавын Аюурзана
\* \* \*
Усан будгийн зураг шиг
Ууланд татсан будан...
Бурханы бүтээсэн бүхэн сайхан.
Уншсан хүний сэтгэлд
Шүлгийн минь гэгээ тусвал
Би ч бас Бурхан.
### Яруу найрагч Батчулууны Эрдэнэсолонго
\* \* \*
Ухаж ухаж
Ганц сувд олсон чинь
Урьд нь хэрэглээд хаясан хүний
Шүлс байсан байна.
Уйлмаар юм аа, шүлэг бичих…
### Яруу найрагч Батжаргалын Одгэрэл
\* \* \*
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй сайхан нутаг, бөглүү хязгаар
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй зовлонт амьдрал, гажаагүй амьдрал
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй сайхан дүү нар, ялдам эгч нар
Зам, жим, нам, өвөл, хаврын шуурга
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй өвгөн багш
Аав, Ээж, өндөр тэнгэр, тансаг түүх
Хүн төрөхийн гайхамшиг, орчин үе, цаг хугацаа
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй хуурамч нөхөрлөл, жинхэнэ үзэн ядалт
Олон олон дурлал
Уналт ба сэргэлт, ханын хуучин цаг зогсох мөч
Нэгэн үс цайрах ба нэгэн өдөрт хэдэнтээ баярлах тохиол
Гуч шүргэхэд олон морь, олон нохой, олон хүний өөдлөхийг үзэх гуниг
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй этгээд утасны модод
Мэс засал, Өрнөд хийгээд Дорнод гэх үг, утга
Мах идэхийн тухай эргэцүүлэл, бие биетэйгээн мэтгэлцэн улайрах явдал
Хүний ухааныг магтах эндүүрэл, шүүмжлэх ихэрхэл
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй үлгэрийн хүмүүжил, хожмын боловсрол
Шоргоолжноос хүн үүссэн байх гэх бодол
Сэлбийн гүүрэн дээрх бүх хүнийг таньдаг болсон үе
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй элэг, зүрх, нүд, хуучин шинэ үзэг
Шүлэг бичихгүй байхын аргагүй…
### Яруу найрагч Лувсандоржийн Өлзийтөгс
**ЗАРЛАЛ**
Энэлж бичсэн шүлгээ би хямдхан зарна
Эрхэм ээ! Та хүссэнээ л ав
Арилжсан мөнгөөрөө би ганц хундага дарс,
Ахиухан өгвөл чинь гоёлын даашинз авна.
Хэврэгхэн амьдралд дуртай хэн нэгэнд нь
Хэрэг болж мэдэх юм, зовлон шингээсэн мөрүүд минь
Хэмгүй алдарт дурлагсад авбал автугай
Хэн бичсэн нь хамаагүй, сайхан шүлэг л мандтугай
Зовж бичсэн шүлгээ би зоосоор арилжина
Золгүй ядуу нэгэнд нь талх авч өгнө
Инээдтэй, дорой санагддаг энэ цагийн найрагчдын
Ичгүүргүй жүжигт оролцмоор бол…
### Яруу найрагч Ренчиний Чойном
**ШҮЛГИЙН ТУХАЙ ШҮЛЭГ**
Хаанаас чинь ийм цэцэн цэлмэг үг гардаг юм бэ гэж
Хачирхаж зарим нь тоглоом шоглоомоор асуух юм.
Хаана гоё үг байна гэж эрж сурч яваагүй болохоор
Хариулах үгээ л харин, өөрсдөөс нь гуймаар байна.
Тохойн чинээ нялхаасаа хагацал өнчрөл үзэж
Тоглоом ихтэй орчлонгийн хатуу дарсыг балгаж
Тоост энэ хорвоогийн хар цагааны ялгааг
Томоо суугаагүй мөрөндөө үүрч өссөний минь гэрч
Эрх танхил насыг минь ээрүүл адил эргүүлж
Эмзэг булбарай биед минь ааруул адил шохоорхож
Эгчмэд бүдүүн биеийнхээ нууц бүхнийг таниулсан
Эл дол хүмүүсээр энхрийлүүлж явсаны минь үлдэц
Хол нутгийн усыг аяны замд залгилж
Хорин хэлийн хөвгүүдтэй алаг цооггүй үерхэж
Хор эм хоёрыг амсах асгах зэрэгцэж
Хотын хүйтэн гудамжинд цэнгэж явсаны минь хүч
Алд энэхэн биеийнхээ эрүүл мэндийг сүйтгэж
Алт мөнгөөр үнэлэшгүй залуу насаа шийтгэж
Анир чимээгүй шөнөөр нойргүй суусны минь ач
Ардынхаа цэцэн үгийг дутуухан холбож сурсан юм.
### Яруу найрагч Батхүүгийн Батзаяа
**МИНИЙ ШҮЛГҮҮДИЙГ**
Миний шүлгүүдийг
Хуримын ширээний ард, эсвэл
Хүүгээ салхилуулаад наралж суухдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Онгоцны буудлаас хүн тосохдоо, эсвэл
Охиноо цэцэрлэгээс нь авах гээд хүлээж суухдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Эхнэрийнхээ халуун өвөрт, эсвэл
Ээжийнхээ чанасан цайг ууж суухдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Аавынхаа насны баяр дээр, эсвэл
Анхныхаа цалингаа аваад харьж явахдаа
уншиж болохгүй.
Миний шүлгүүдийг
Өглөө уншиж болохгүй,
өдөр ч уншиж болохгүй.
Өөрийгөө жаргалтай байна гэж бодох үедээ
бүр ч уншиж болохгүй
Миний шүлгүүдийг
Ээжийнхээ алчуур норсон байхыг хараад, эсвэл
Эхнэрээсээ салаад ганцаардаж суувал уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Ажлаасаа халагдчихаад харьмааргүй бол, эсвэл
Аавыгаа халамцуу уйлж суухыг сэм харчихаад
уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Сэтгэл нэг их уярсан үедээ, эсвэл
Сэрэлгүй үүрд унтах сан гэж гэнэт бодогдвол
уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Үргэлж согтуу баймаар санагдаад эхэлвэл, эсвэл
Үсрэх үү, үлдэх үү байрны дээрэв дээр уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
Өглөө болж өгөхгүй шөнө урт санагдвал, эсвэл
Өөр эмэгтэйн гэрээс нөхөр чинь залгаад
Өнөөдөр очихгүй гэж хэлвэл уншиж болно.
Миний шүлгүүдийг
биеэрээ, эсвэл, сэтгэлээрээ мэдэрвэл,
бичсэн газар нь л уншвал...
### Яруу найрагч, орчуулагч Амарбаатарын Урантогос
\* \* \*
Яруу найраг бол маш халуун тамлалт, бүр бодсоноос ч хэрцгий санагдах
Адгуу таашаалтай урвуулсан зүрх сэтгэлийн ариун явдал
Тэртээ дээр цөлөгдсөн оддыг санаад л ганцаардахад
Тэмчих гарынх нь үзүүр духанд минь хүрсэнийг хараач!
Гэхдээ.. энэ бол, энэ хашилтан доторх яруу найраг гэдэг бол
Хааяа бодогдоод замхрах зүүд, мухар зөн мэт
Хаалгыг минь хүлээлгэх тэр эрийн харц мэтНүдэн дотор орчихоод тархи судас тэмтэчдэг
Нөгөө л амьдралд байх бидний таних ахуй
Гэхдээ... энэ яруу найраг
Гэрлийн шил аль эсвэл болор хундагатай адилхан
Энгийн үнэнийг олоход гадаад төрх нь дайсагнадаг
Ээжийг минь ээж болгосон цаг хугацааны заль юм
Гэхдээ... гэгээн сайхан эсвэл гүн гүнзгий дороос
Гэтлэж үл таних хэн ч биш нэгэн
Энэ бүхнийг бодож, миний гараар хийлгэчихээд
Эцэс сүүлд нь элгээ хөштөл инээж байх мэт санагддаг
Эмгэнэл юм, яруу найраг.
### Францын яруу найрагч Шарль Бодлер
**САЛХИЧ ШУВУУ**
Хөлгүй тэнгисийн нулимс мэт шорвог мандал,
Урт холын аянаас уйдаж залхсан далайчид
Хөлөг онгоцыг мөнхөд дагалдагч салхич шувуудаас
Урхидан бариад зугаацан наадахыг сэджээ.
Номин хөх тэнгэрийн эрх чөлөөт эзэн
Нойтон тавцан дээр гутамшигтайяа тэрийн ойчоод,
Хүчирхэг хоёр жигүүрээ бяцарч салмарсан сэлүүр мэт
Хөөрхийлөлтэйеэ чирсээр гаслантайяа түгдэгнэнэ.
Саяхан л огторгуйг эрхшээж асан ид хавт жигүүртэн
Шархдаж бэртээд одоо бусдын доог болжээ
Саваагүй нэг нь хошуу руу нь гаансаа шургуулан даажигнаж
Салбадай зантнууд хөөрхийг элэглэн догонцож хөгжилдөнө.
Яруу найрагч минь, үнэн дүр чинь энэ! Үүлсийн цаана чи хаан,
Ялдам солонгыг дорд үзэж, шуургыг урин дуудна.
Гайхамшиг цогцолсон үл үзэгдэгч жигүүр чинь харин
Газраар явахад садаа болж бусдын тохууг амсана.
**Орчуулсан Г.Аюурзана**