Хүүхдийн эрхийг дээдэлсэн сургалтын орчин бүрдүүлэх нь
<div class="article-body no-wide-image">
          <p></p><p dir="ltr">Нобелийн шагналт, эдийн засагч Жеймс Хейкман “Боловсролд хөрөнгө оруулсан 1 доллар тутмын эргэх ашиг нь 13 доллар гэдгийг тооцоолж, хувь хүний хөгжилд оруулсан хөрөнгө оруулалт нь зөвхөн боловсрол олж авч буй тэр хэсэг хүмүүст бус, улс орны эдийн засгийн хөгжилд бүхэлд нь өндөр үр ашигтай байдаг" хэмээсэн байдаг. </p><p dir="ltr">Монгол Улсын иргэн сурч боловсрох эрхтэй, төрөөс бүх нийтийн боловсролыг үнэ төлбөргүй олгоно хэмээн заасан боловч тогтолцооноос гээгдэж буй анхаарах шаардлагатай бүлэг цөөнгүй бий. Хүний эрхийн үндэсний комисс (ХЭҮК)-оос хийсэн судалгаагаар манай улсын 12-18 насны 10 хүүхэд тутмын найм нь ямар нэгэн хүчирхийлэлд өртдөг ба давтамжийн хувьд гэр бүл, сургуулийн орчинд бие махбодын хүчирхийлэлд хамгийн их өртдөг хэмээн тогтоогджээ. Монгол Улс дахь хүүхдийн эрхийн хамгийн нийтлэг зөрчил нь "үл хайхрах" хүчирхийлэл бөгөөд нийт хүүхдийн 82.8 хувь нь ямар нэгэн байдлаар хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулсан нь цочирдом дүн юм. </p><p dir="ltr"><a href="https://www.khanbank.com/mn/">ХААН Банк</a>тай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын оны эхний удаагийн дугаартаа бид "Хэнийг ч ардаа үл орхих чанартай боловсрол олгох" уриатай НҮБ-ын <a href="https://unesco.mn/?page_id=295">тогтвортой хөгжлий</a>н дөрөвдүгээр зорилгын хүрээнд хүний эрхэд ээлтэй боловсролын орчин, соёлын тухайн сэдвийг хөндлөө. </p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/91d67d54f430c45cebfa464a1e220234.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>сургуулийн орчин хүүхдэд ээлтэй байж чадаж байна уу?</div></h3><p></p><p dir="ltr">Манай улсын нийт хүн амын 32.6 хувь буюу нэг сая гаруй хүүхэд, залуус боловсролын үйлчилгээнд хамрагдаж байна. Үүнээс 24.7 хувь нь цэцэрлэгт, 56.8 хувь нь ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж буй. </p><p dir="ltr">Дээр дурдсанчлан 2020 оны байдлаар 6-18 насны 35,196 хүүхэд жилийн 224-245 хоногийн хугацаанд буюу есөн сар эцэг эх, гэр бүлээсээ хол 517 дотуур байранд амьдарч, боловсрол эзэмшиж байжээ. Уг судалгаа, тоо баримтыг хэдийгээр жил бүр шинэчлэн гаргадаг ч дорвитой сайжруулалт, шинэчлэлтийн ажлыг эхлүүлэх шалтгаан болж чадахгүй байсаар өдийг хүрсэн нь гайхашралтай. </p><p dir="ltr">Өөрөөр хэлбэл, дотуур байранд амьдарч буй хүүхдүүдэд эрүүл, аюулгүй, хүчирхийлэлгүй орчин бүрдээгүй, хүүхдийн эрх хангагдахгүй байгааг удаа дараа хийсэн судалгааны дүн нотолж буй бөгөөд тус онд хийгдсэн судалгаанд нийт дотуур байрны 76.2 хувьд хүүхдүүдийн дунд бие биенээ дээрэлхэх явдал их, бага ямар нэг хэмжээгээр байгааг харуулжээ. </p><p dir="ltr">ХЭҮК-оос хийсэн судалгаанд Улаанбаатар хотод амьдарч буй 12-18 насны нийт 4264 хүүхдийг хамруулснаас 82.8 хувь нь ямар нэгэн байдлаар хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулсан нь цочирдом дүн юм. Асуулгад хамрагдсан хоёр хүүхэд тутмын нэг нь амьдарч буй орчноо аюулгүй, хамгаалагдсан гэж үздэггүй, 38.3 хувь нь сургуулийн орчноос (багш, сургуулийн атаман, нийгмийн ажилтан, дотуур байрны багшаас) хамгийн их айдаг хэмээжээ.</p><p dir="ltr">Сургуулийн орчинд хүүхдийн эрхийг зөрчиж, хүчирхийлэл үйлдэгч гол этгээдээр дээд ангийн хүүхэд (47.6 хувь), багш (15 хувь) гэж хариулсан байгаа нь хүүхдийн хоёр дахь “гэр” болсон орчин нь аюулгүй, хүүхдэд ээлтэй бус байгаагийн илрэл юм.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/06ac3333f4dcb569360de4dfce7362e1.png"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/bf61402f453f533bd96b906ccca6c97b.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүд хамтдаа "хөгжиж" чадаж байна уу?</div></h3><p></p><p dir="ltr">Улаанбаатар хот даяар хэл ярианы болон харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүд суралцах боломжтой хоёрхон сургууль байдаг нь 29, 116-р сургууль. Улаанбаатар хот хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд хэр ээлтэй вэ гэх асуултад 29-р сургуулийн төгсөх ангийн сурагч Ш.Золбоо “<em>Тусгай хэрэгцээт хүүхдүүд сурдаг 29, 116-р сургуулийн эргэн тойрны орчин сурагчдад үнэхээр ээлгүй. Хүүхэд том хүний тусламжгүйгээр чөлөөтэй зам гараад гэртээ харих, сургалтад явах ямар ч боломжгүй. Мөн манай улсад аль хэдийнэ баригдаад дууссан болон шинээр баригдаж буй орон сууцны хотхон, оффисын барилгуудын бараг 99 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст зориулагдаагүй, стандартын бус барилгууд байдаг. Би өөрөө тусгай хэрэгцээтэй иргэн учраас хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст ээлгүй эдгээр барилгыг хараад сэтгэл үнэхээр их өвддөг юм” </em>хэмээн хариулсан юм. </p><p dir="ltr">Наад зах нь цар тахлын хоёр жилийн хугацаанд цацагдсан теле хичээлүүд дохионы хэлний шаардлага хангахгүй байснаас бусад сурагчидтай харьцуулахад тусгай хэрэгцээт сурагчид илүүтэй хичээл хоцрогдсон байх жишээтэй. </p><p dir="ltr">Ташрамд дурдахад, Товхимлыг хамтран бэлтгэгч ХААН Банкнаас дөрвөн жилийн өмнө хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд чиглэсэн хөтөлбөрийн хүрээнд оюуны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн суралцдаг 25-р тусгай сургуулийн хөдөлмөрийн танхимыг засварлан<a href="https://gogo.mn/r/226378?i=" target="_blank"> тохижуулж байсан билээ.</a> Түүнчлэн өнгөрсөн хоёр жилийн турш хүүхэд залуусын эрүүл мэнд, хүсэл мөрөөдлийг дэмжих зорилгоор УБ хотын дүүргүүд болон 21 аймгуудад нийт 33<a href="https://ikon.mn/n/2c8p" target="_blank"> сагсан бөмбөгийн талбайг</a> өөрсдийн хөрөнгөөр байгуулсан юм. </p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/94372db9edf75c007396a0994d097ad6.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.6px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ</span><br></div></h3><p></p><p><strong><em>Хил доторх хэлний асуудлыг хэрхэх вэ?</em></strong></p><p dir="ltr">Монгол Улс Үндсэн хуульдаа “...хүн амын өөр хэл бүхий үндэстний цөөнх эх хэлээрээ суралцах, харилцах, соёл урлаг, шинжлэх ухааны үйл ажиллагаа явуулах эрхийг үл хөндөх...” заалтаар үндэстний цөөнхийн төрөлх хэл дээрээ сурч боловсрох эрхийг баталгаажуулсан байдаг. Гэвч одоог хүртэл нэгдсэн бодлого хэрэгжүүлэх ёстой Боловсрол, шинжлэх ухааны яам казах хэлээр сургалт явуулж буй сургуулийн сургалтын талаар нарийвчилсан зохицуулалт хийгээгүй нь хачирхалтай.<br><br>Манай орны хувьд казах, тува гэсэн үндэстний цөөнхтэй улс. "Боловсрол эвсэл"-ээс хийсэн хэд хэдэн судалгаагаар “Казах үндэстэн байх нь сургуулийн орчин дахь үе тэнгийн дарамт дээрэлхэлтийн шалтгаан болж байна” гэж хэлснээс үзвэл үндэстний цөөнх байх нь жендерт суурилсан хүчирхийлэлд өртөх, ялгаварлан гадуурхагдах нөхцөл болж буйг харж болох юм.<br><br>Сонирхуулахад, өнгөрсөн хичээлийн жилд Баян-Өлгий аймаг даяар ЕБС төгссөн нийт төгсөгчдөөс ердөө арав хүрэхгүй хүүхэд монгол хэлний шалгалтдаа 600-гаас дээш оноо авчээ. Сүүлийн гурван жил дараалан монгол хэлний шалгалтад сурагчдын авсан дүнгийн үзүүлэлтээр 21 аймгаас Баян-Өлгий аймаг хамгийн сүүлийн байрыг эзэлсэн аж. </p><p dir="ltr">Хос хэлээр суралцаж буй сурагчид яагаад монгол хэлэндээ муу байгаа тухайд Алтанцөгц сумын сургуулийн ахлах, дунд анги хариуцсан сургалтын менежер Мухаммед “<em>Хос хэлний хөтөлбөрийг тухай аймгийн Боловсрол, соёлын газар баталдаг тогтолцоотой. Гэтэл энэ хүүхдүүд Баян-Өлгий аймгийн харьяаллаас гадна Монгол Улсын иргэн. Уг нь бага ангидаа дан ганц казахаар хичээлээ үзсэн хүүхдүүдийг дунд ангид нь монгол хэлээр чөлөөтэй ярьж, бичдэг болгохын тулд харин ч монгол хүүхдүүдийн үздэгээс ч олон цагийг монгол хэлний хичээлд тусгайлан зориулж өгмөөр байгаа юм. Гэтэл эсрэгээрээ, дунд ангид гэхэд Монголын уран зохиолын хичээлийн цагаас хасагдаж, казахын хэл уран зохиолын хичээл орж байгааг үнэхээр ойлгохгүй байна” гэж хариулсан юм.</em></p><p dir="ltr"><em><br></em></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d4100187cdda5f943998e8012416284e.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.6px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ</span><br></div></h3><p></p><p><strong><em>Жендэрт суурилсан ялгаварлан гадуурхалтын тухайд</em></strong></p><p dir="ltr">Манай улсын хэмжээнд буй сумдын дотуур байранд нийтдээ 34,000 гаруй хүүхэд амьдардаг бөгөөд нийт байрны 74 хувь нь стандартын шаардлага огт хангаагүй модон жорлонтой. Дүн өвлийн хүйтэнд гадаа жорлонд бие засдагаас болж хүүхдүүд бөөр, давсагны өвчтэй болохоос гадна дулааны улиралд бохирдол ихтэй, ариутгаагүйгээс элдэв халдварт өвчин тусах ч эрсдэлтэй. </p><p dir="ltr">Сумын дотуур байранд амьдардаг ахлах ангийн охин “Охид, хөвгүүд бүгд л усанд явна, түлээ бэлдэнэ, угаадсаа асгана гээд ажил айхтар их. Өвлийн хүйтэнд зарим охид доороосоо даарснаас болж цистит гээд эмэгтэйчүүдийн өвчин тусна. Модон жорлонг эрэгтэй, эмэгтэйгээр нь зааглаж өгсөн ч хаана, хэн орж байгааг мэдэх боломжгүй учраас шөнө оройн цагаар дэггүй хөвгүүд охидыг айлгаж ичээх явдал хүртэл гарна шүү дээ. Бас ариун цэврийн хэрэглэлээ тухтай солих боломж хомс байдаг нь хамгийн хэцүү. Заримдаа жорлон орох гэсээр байтал сарын тэмдэг нэвтэрчихдэг нь үнэхээр санаа зовмоор” хэмээн тайлбарлав. </p><p dir="ltr">Түүнчлэн хэвшмэл ойлголтоос үүдэн эцэг эхчүүд охидынхоо боловсролд илүү анхаарч хөвгүүдээ орхих тохиолдол бий. Анги ахих тусам хөвгүүд боловсрол эзэмшихгүй байх нь ихсэж байгааг зарим нэг судалгаанаас хялбархан харж болно. </p><p dir="ltr">Жишээ нь, 17-19 насны хөвгүүдийн 89 хувь нь суурь боловсрол эзэмшсэн байдаг бол 20-22 насны хөвгүүдийн 66 хувь нь бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн байдаг гэжээ. Суурь боловсрол эзэмшээгүй хөвгүүдийн ирээдүйд гарах үр нөлөө асар их. Ажлын хэтийн төлөв, цалин хөлс, ажлын сэтгэл ханамж, сонголт, зан төлөвт нөлөөлж, улмаар хөвгүүд, эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд, хүчирхийллийн соёл, гэр бүлийн шийдвэрт нөлөөлж болдгийг хайхралгүй өнгөрөөх учиргүй.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/238270050277b4c94f388b7a69c209e0.jpg"></p><div class="image-caption">Сумын сургуулийн дотуур байрны модон жорлон </div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.6px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ: </span><br></div></h3><p></p><p dir="ltr"><br>-Энэ жилээс төсвийн шинэчлэлийн хүрээнд ЕБС-ын хамгийн залуу багшийн цалин 1,050,000 төгрөгөөс эхэлж байна. Энэ нь өнгөрөгч жилүүдтэй харьцуулахад 37 хувийн <a href="https://ikon.mn/n/2ssu" target="_blank">нэмэгдэл юм. </a></p><p dir="ltr">-Боловсролын Технологийн Төвийн дэргэдэх Монголын анхны цахим сургууль болох MEDLE-д аравдугаар ангид суралцаж буй улсын хэмжээний 10,407 сурагч хамрагдаж, 148 багшаар зайнаас хичээл <a href="https://ikon.mn/n/2srj" target="_blank">заалгаж байна. </a></p><p dir="ltr">-Өнгөрсөн жил Токио хотод байгуулагдсан академик хичээлийг эрчимжүүлсэн видео тоглоомын сургалттай хослуулсан цахим спортын ахлах сургууль анхны <a href="https://www.nytimes.com/2023/02/25/business/japan-esports-school-refusal.html?searchResultPosition=4" target="_blank">төгсөлтөө хийлээ. </a></p><p dir="ltr">-Ирэх мягмар гарагт АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байдены сонгуулын мөрийн хөтөлбөрт багтсан, АНУ-ын 40 сая гаруй хүн сургалтын төлбөрийн зээлийг тэглэх хөтөлбөр хэрэгжих боломжтой эсэх талаар Дээд Шүүх <a href="https://www.bbc.com/news/world-us-canada-64752727" target="_blank">хуралдана. </a></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/5137565bc2910100a864a0fc5dca38ad.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.6px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>САНАЛ БОЛГОХ НЬ</span><br></div></h3><p></p><p> <strong>ВИДЕО:</strong></p><p dir="ltr">Хил дагасан малчин өрхийн хүүхдүүдийн сургууль завсардалтыг багасгаж, боловсрол олгох зорилгоор анх байгуулагдсан “Улаан хад” бага сургууль Улаанбаатараас 2000 км, хилээс 8 км-ийн зайд буйдхан оршдог. Энэхүү баримтат бүтээлээс та алс хязгаар нутагт ч хэрэв иргэд, сурган хүмүүжүүлэгчид санаачилгатай, сэтгэлтэй байж чадвал хүүхэд нэг бүрийн сурч, боловсрох эрхийг хөхиүлэн дэмжиж болдог юм байна гэх үлгэр жишээ шийдлийг олж харах нь лавтай. </p><p><strong style='caret-color: rgb(233, 233, 233); color: rgb(233, 233, 233); font-size: 14px; text-align: justify; font-family: "open sans", "helvetica neue", helvetica, arial, sans-serif;'><a href="https://www.youtube.com/watch?v=ctggYWws8sU" target="_blank">TRIP TO BAYAN-ULGII MONGOLIA</a></strong><br><br><a href="https://www.youtube.com/watch?v=3dqXHHCc5lA" target="_blank"><strong style='color: rgb(0, 0, 0); font-family: "open sans", "helvetica neue", helvetica, arial, sans-serif;'>КИНО: </strong></a><br><br>Хөдөө суманд амьдардаг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүү ангийнхныхаа хамт сургуулийн аварга шалгаруулах сагсан бөмбөгийн тэмцээнд оролцохоор бэлтгэл хийж буй үйл явдлаар “Дасгалжуулагч” // The Coach кино эхэлнэ. Хөгжлийн бэрхшээлтэй байна гэдэг хүний өөрийн үнэ цэнээ олж мэдрэх, хүрээлэлдээ хүлээн зөвшөөрөгдөх байдалд саад учруулдаггүй болохыг харуулсан, тун гэгээлэг мессежтэй энэхүү бүтээлийг гэр бүлээрээ үзэхийг санал болгоё. <br><br><strong style='caret-color: rgb(233, 233, 233); color: rgb(233, 233, 233); text-align: justify; font-family: "open sans", "helvetica neue", helvetica, arial, sans-serif; font-size: 15px;'><a href="https://www.facebook.com/Coach.officialfilm" target="_blank">ДАСГАЛЖУУЛАГЧ </a></strong><br><br><strong>ПОДКАСТ: </strong></p><p dir="ltr">Монголын боловсролын салбарт тулгараад байгаа хамгийн чухал асуудал, нэгэнтээ үүсчихсэн байгаа боловсролын тэгш бус байдлын ирээдүйд учруулж болохуйц бодит аюул хийгээд орчин цагийн сурагч дэлхийн иргэн болохын төлөө ямар чадваруудад анхаарлаа хандуулбал зохилтой талаар олон мэдээллийг тус дугаараас сонсох боломжтой. </p><p><br><a href="https://www.youtube.com/watch?v=ctggYWws8sU" target="_blank"><strong>ЗАЛУУС, БОЛОВСРОЛ, ДЭЛХИЙ-В.БАЯРСАЙХАН</strong></a><br><br><strong>НОМ</strong>: <br><br>Номын зохиолч Жюли Богарт уламжлалт боловсролын тогтолцоонд найдахын оронд таван хүүхдэдээ гэрээр боловсрол олгож, нэр хүндтэй дээд сургуульд элсүүлж чадсан туршлагатай ээж юм. Тэрээр тус бүтээлээрээ дамжуулан бага насны хүүхдийнхээ сониуч хандлагыг бөхөөлгүйгээр сурах үйлд шамдуулах, аливаад суралцах үйл явцыг хэрхэн баяр баясгалантайгаар хүлээж авдаг болгох тухайд олон сонирхолтой зөвлөгөөг эцэг эхчүүдэд өгсөн юм. <br><br><a href="https://www.goodreads.com/en/book/show/40711379" target="_blank"><strong>THE BRAVE LEARNER</strong></a></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2f89ae4c9828beb5a639c3e3be3c3d20.jpeg"></p><p></p><p><i style='caret-color: rgb(28, 28, 28); color: rgb(28, 28, 28); font-family: "SF Display", Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 14.4px; letter-spacing: 0.15px;'><br></i></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.</i><i>Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.</i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p> Unread media &amp; Khan Bank</p>
</cite></blockquote>          </div>

Нобелийн шагналт, эдийн засагч Жеймс Хейкман “Боловсролд хөрөнгө оруулсан 1 доллар тутмын эргэх ашиг нь 13 доллар гэдгийг тооцоолж, хувь хүний хөгжилд оруулсан хөрөнгө оруулалт нь зөвхөн боловсрол олж авч буй тэр хэсэг хүмүүст бус, улс орны эдийн засгийн хөгжилд бүхэлд нь өндөр үр ашигтай байдаг" хэмээсэн байдаг.
Монгол Улсын иргэн сурч боловсрох эрхтэй, төрөөс бүх нийтийн боловсролыг үнэ төлбөргүй олгоно хэмээн заасан боловч тогтолцооноос гээгдэж буй анхаарах шаардлагатай бүлэг цөөнгүй бий. Хүний эрхийн үндэсний комисс (ХЭҮК)-оос хийсэн судалгаагаар манай улсын 12-18 насны 10 хүүхэд тутмын найм нь ямар нэгэн хүчирхийлэлд өртдөг ба давтамжийн хувьд гэр бүл, сургуулийн орчинд бие махбодын хүчирхийлэлд хамгийн их өртдөг хэмээн тогтоогджээ. Монгол Улс дахь хүүхдийн эрхийн хамгийн нийтлэг зөрчил нь "үл хайхрах" хүчирхийлэл бөгөөд нийт хүүхдийн 82.8 хувь нь ямар нэгэн байдлаар хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулсан нь цочирдом дүн юм.
ХААН Банк
тай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын оны эхний удаагийн дугаартаа бид "Хэнийг ч ардаа үл орхих чанартай боловсрол олгох" уриатай НҮБ-ын
тогтвортой хөгжлий
н дөрөвдүгээр зорилгын хүрээнд хүний эрхэд ээлтэй боловсролын орчин, соёлын тухайн сэдвийг хөндлөө.

сургуулийн орчин хүүхдэд ээлтэй байж чадаж байна уу?
Манай улсын нийт хүн амын 32.6 хувь буюу нэг сая гаруй хүүхэд, залуус боловсролын үйлчилгээнд хамрагдаж байна. Үүнээс 24.7 хувь нь цэцэрлэгт, 56.8 хувь нь ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж буй.
Дээр дурдсанчлан 2020 оны байдлаар 6-18 насны 35,196 хүүхэд жилийн 224-245 хоногийн хугацаанд буюу есөн сар эцэг эх, гэр бүлээсээ хол 517 дотуур байранд амьдарч, боловсрол эзэмшиж байжээ. Уг судалгаа, тоо баримтыг хэдийгээр жил бүр шинэчлэн гаргадаг ч дорвитой сайжруулалт, шинэчлэлтийн ажлыг эхлүүлэх шалтгаан болж чадахгүй байсаар өдийг хүрсэн нь гайхашралтай.
Өөрөөр хэлбэл, дотуур байранд амьдарч буй хүүхдүүдэд эрүүл, аюулгүй, хүчирхийлэлгүй орчин бүрдээгүй, хүүхдийн эрх хангагдахгүй байгааг удаа дараа хийсэн судалгааны дүн нотолж буй бөгөөд тус онд хийгдсэн судалгаанд нийт дотуур байрны 76.2 хувьд хүүхдүүдийн дунд бие биенээ дээрэлхэх явдал их, бага ямар нэг хэмжээгээр байгааг харуулжээ.
ХЭҮК-оос хийсэн судалгаанд Улаанбаатар хотод амьдарч буй 12-18 насны нийт 4264 хүүхдийг хамруулснаас 82.8 хувь нь ямар нэгэн байдлаар хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулсан нь цочирдом дүн юм. Асуулгад хамрагдсан хоёр хүүхэд тутмын нэг нь амьдарч буй орчноо аюулгүй, хамгаалагдсан гэж үздэггүй, 38.3 хувь нь сургуулийн орчноос (багш, сургуулийн атаман, нийгмийн ажилтан, дотуур байрны багшаас) хамгийн их айдаг хэмээжээ.
Сургуулийн орчинд хүүхдийн эрхийг зөрчиж, хүчирхийлэл үйлдэгч гол этгээдээр дээд ангийн хүүхэд (47.6 хувь), багш (15 хувь) гэж хариулсан байгаа нь хүүхдийн хоёр дахь “гэр” болсон орчин нь аюулгүй, хүүхдэд ээлтэй бус байгаагийн илрэл юм.

хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүд хамтдаа "хөгжиж" чадаж байна уу?
Улаанбаатар хот даяар хэл ярианы болон харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүд суралцах боломжтой хоёрхон сургууль байдаг нь 29, 116-р сургууль. Улаанбаатар хот хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд хэр ээлтэй вэ гэх асуултад 29-р сургуулийн төгсөх ангийн сурагч Ш.Золбоо “
Тусгай хэрэгцээт хүүхдүүд сурдаг 29, 116-р сургуулийн эргэн тойрны орчин сурагчдад үнэхээр ээлгүй. Хүүхэд том хүний тусламжгүйгээр чөлөөтэй зам гараад гэртээ харих, сургалтад явах ямар ч боломжгүй. Мөн манай улсад аль хэдийнэ баригдаад дууссан болон шинээр баригдаж буй орон сууцны хотхон, оффисын барилгуудын бараг 99 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст зориулагдаагүй, стандартын бус барилгууд байдаг. Би өөрөө тусгай хэрэгцээтэй иргэн учраас хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст ээлгүй эдгээр барилгыг хараад сэтгэл үнэхээр их өвддөг юм”
хэмээн хариулсан юм.
Наад зах нь цар тахлын хоёр жилийн хугацаанд цацагдсан теле хичээлүүд дохионы хэлний шаардлага хангахгүй байснаас бусад сурагчидтай харьцуулахад тусгай хэрэгцээт сурагчид илүүтэй хичээл хоцрогдсон байх жишээтэй.
Ташрамд дурдахад, Товхимлыг хамтран бэлтгэгч ХААН Банкнаас дөрвөн жилийн өмнө хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд чиглэсэн хөтөлбөрийн хүрээнд оюуны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн суралцдаг 25-р тусгай сургуулийн хөдөлмөрийн танхимыг засварлан
тохижуулж байсан билээ.
Түүнчлэн өнгөрсөн хоёр жилийн турш хүүхэд залуусын эрүүл мэнд, хүсэл мөрөөдлийг дэмжих зорилгоор УБ хотын дүүргүүд болон 21 аймгуудад нийт 33
сагсан бөмбөгийн талбайг
өөрсдийн хөрөнгөөр байгуулсан юм.

"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
Хил доторх хэлний асуудлыг хэрхэх вэ?
Монгол Улс Үндсэн хуульдаа “...хүн амын өөр хэл бүхий үндэстний цөөнх эх хэлээрээ суралцах, харилцах, соёл урлаг, шинжлэх ухааны үйл ажиллагаа явуулах эрхийг үл хөндөх...” заалтаар үндэстний цөөнхийн төрөлх хэл дээрээ сурч боловсрох эрхийг баталгаажуулсан байдаг. Гэвч одоог хүртэл нэгдсэн бодлого хэрэгжүүлэх ёстой Боловсрол, шинжлэх ухааны яам казах хэлээр сургалт явуулж буй сургуулийн сургалтын талаар нарийвчилсан зохицуулалт хийгээгүй нь хачирхалтай.
Манай орны хувьд казах, тува гэсэн үндэстний цөөнхтэй улс. "Боловсрол эвсэл"-ээс хийсэн хэд хэдэн судалгаагаар “Казах үндэстэн байх нь сургуулийн орчин дахь үе тэнгийн дарамт дээрэлхэлтийн шалтгаан болж байна” гэж хэлснээс үзвэл үндэстний цөөнх байх нь жендерт суурилсан хүчирхийлэлд өртөх, ялгаварлан гадуурхагдах нөхцөл болж буйг харж болох юм.
Сонирхуулахад, өнгөрсөн хичээлийн жилд Баян-Өлгий аймаг даяар ЕБС төгссөн нийт төгсөгчдөөс ердөө арав хүрэхгүй хүүхэд монгол хэлний шалгалтдаа 600-гаас дээш оноо авчээ. Сүүлийн гурван жил дараалан монгол хэлний шалгалтад сурагчдын авсан дүнгийн үзүүлэлтээр 21 аймгаас Баян-Өлгий аймаг хамгийн сүүлийн байрыг эзэлсэн аж.
Хос хэлээр суралцаж буй сурагчид яагаад монгол хэлэндээ муу байгаа тухайд Алтанцөгц сумын сургуулийн ахлах, дунд анги хариуцсан сургалтын менежер Мухаммед “
Хос хэлний хөтөлбөрийг тухай аймгийн Боловсрол, соёлын газар баталдаг тогтолцоотой. Гэтэл энэ хүүхдүүд Баян-Өлгий аймгийн харьяаллаас гадна Монгол Улсын иргэн. Уг нь бага ангидаа дан ганц казахаар хичээлээ үзсэн хүүхдүүдийг дунд ангид нь монгол хэлээр чөлөөтэй ярьж, бичдэг болгохын тулд харин ч монгол хүүхдүүдийн үздэгээс ч олон цагийг монгол хэлний хичээлд тусгайлан зориулж өгмөөр байгаа юм. Гэтэл эсрэгээрээ, дунд ангид гэхэд Монголын уран зохиолын хичээлийн цагаас хасагдаж, казахын хэл уран зохиолын хичээл орж байгааг үнэхээр ойлгохгүй байна” гэж хариулсан юм.

"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
Жендэрт суурилсан ялгаварлан гадуурхалтын тухайд
Манай улсын хэмжээнд буй сумдын дотуур байранд нийтдээ 34,000 гаруй хүүхэд амьдардаг бөгөөд нийт байрны 74 хувь нь стандартын шаардлага огт хангаагүй модон жорлонтой. Дүн өвлийн хүйтэнд гадаа жорлонд бие засдагаас болж хүүхдүүд бөөр, давсагны өвчтэй болохоос гадна дулааны улиралд бохирдол ихтэй, ариутгаагүйгээс элдэв халдварт өвчин тусах ч эрсдэлтэй.
Сумын дотуур байранд амьдардаг ахлах ангийн охин “Охид, хөвгүүд бүгд л усанд явна, түлээ бэлдэнэ, угаадсаа асгана гээд ажил айхтар их. Өвлийн хүйтэнд зарим охид доороосоо даарснаас болж цистит гээд эмэгтэйчүүдийн өвчин тусна. Модон жорлонг эрэгтэй, эмэгтэйгээр нь зааглаж өгсөн ч хаана, хэн орж байгааг мэдэх боломжгүй учраас шөнө оройн цагаар дэггүй хөвгүүд охидыг айлгаж ичээх явдал хүртэл гарна шүү дээ. Бас ариун цэврийн хэрэглэлээ тухтай солих боломж хомс байдаг нь хамгийн хэцүү. Заримдаа жорлон орох гэсээр байтал сарын тэмдэг нэвтэрчихдэг нь үнэхээр санаа зовмоор” хэмээн тайлбарлав.
Түүнчлэн хэвшмэл ойлголтоос үүдэн эцэг эхчүүд охидынхоо боловсролд илүү анхаарч хөвгүүдээ орхих тохиолдол бий. Анги ахих тусам хөвгүүд боловсрол эзэмшихгүй байх нь ихсэж байгааг зарим нэг судалгаанаас хялбархан харж болно.
Жишээ нь, 17-19 насны хөвгүүдийн 89 хувь нь суурь боловсрол эзэмшсэн байдаг бол 20-22 насны хөвгүүдийн 66 хувь нь бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн байдаг гэжээ. Суурь боловсрол эзэмшээгүй хөвгүүдийн ирээдүйд гарах үр нөлөө асар их. Ажлын хэтийн төлөв, цалин хөлс, ажлын сэтгэл ханамж, сонголт, зан төлөвт нөлөөлж, улмаар хөвгүүд, эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд, хүчирхийллийн соёл, гэр бүлийн шийдвэрт нөлөөлж болдгийг хайхралгүй өнгөрөөх учиргүй.

Сумын сургуулийн дотуур байрны модон жорлон
САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ:
-Энэ жилээс төсвийн шинэчлэлийн хүрээнд ЕБС-ын хамгийн залуу багшийн цалин 1,050,000 төгрөгөөс эхэлж байна. Энэ нь өнгөрөгч жилүүдтэй харьцуулахад 37 хувийн
нэмэгдэл юм.
-Боловсролын Технологийн Төвийн дэргэдэх Монголын анхны цахим сургууль болох MEDLE-д аравдугаар ангид суралцаж буй улсын хэмжээний 10,407 сурагч хамрагдаж, 148 багшаар зайнаас хичээл
заалгаж байна.
-Өнгөрсөн жил Токио хотод байгуулагдсан академик хичээлийг эрчимжүүлсэн видео тоглоомын сургалттай хослуулсан цахим спортын ахлах сургууль анхны
төгсөлтөө хийлээ.
-Ирэх мягмар гарагт АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байдены сонгуулын мөрийн хөтөлбөрт багтсан, АНУ-ын 40 сая гаруй хүн сургалтын төлбөрийн зээлийг тэглэх хөтөлбөр хэрэгжих боломжтой эсэх талаар Дээд Шүүх
хуралдана.

САНАЛ БОЛГОХ НЬ

ВИДЕО:
Хил дагасан малчин өрхийн хүүхдүүдийн сургууль завсардалтыг багасгаж, боловсрол олгох зорилгоор анх байгуулагдсан “Улаан хад” бага сургууль Улаанбаатараас 2000 км, хилээс 8 км-ийн зайд буйдхан оршдог. Энэхүү баримтат бүтээлээс та алс хязгаар нутагт ч хэрэв иргэд, сурган хүмүүжүүлэгчид санаачилгатай, сэтгэлтэй байж чадвал хүүхэд нэг бүрийн сурч, боловсрох эрхийг хөхиүлэн дэмжиж болдог юм байна гэх үлгэр жишээ шийдлийг олж харах нь лавтай.
TRIP TO BAYAN-ULGII MONGOLIA
КИНО:
Хөдөө суманд амьдардаг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүү ангийнхныхаа хамт сургуулийн аварга шалгаруулах сагсан бөмбөгийн тэмцээнд оролцохоор бэлтгэл хийж буй үйл явдлаар “Дасгалжуулагч” // The Coach кино эхэлнэ. Хөгжлийн бэрхшээлтэй байна гэдэг хүний өөрийн үнэ цэнээ олж мэдрэх, хүрээлэлдээ хүлээн зөвшөөрөгдөх байдалд саад учруулдаггүй болохыг харуулсан, тун гэгээлэг мессежтэй энэхүү бүтээлийг гэр бүлээрээ үзэхийг санал болгоё.
ДАСГАЛЖУУЛАГЧ
ПОДКАСТ:
Монголын боловсролын салбарт тулгараад байгаа хамгийн чухал асуудал, нэгэнтээ үүсчихсэн байгаа боловсролын тэгш бус байдлын ирээдүйд учруулж болохуйц бодит аюул хийгээд орчин цагийн сурагч дэлхийн иргэн болохын төлөө ямар чадваруудад анхаарлаа хандуулбал зохилтой талаар олон мэдээллийг тус дугаараас сонсох боломжтой.
ЗАЛУУС, БОЛОВСРОЛ, ДЭЛХИЙ-В.БАЯРСАЙХАН
НОМ
:
Номын зохиолч Жюли Богарт уламжлалт боловсролын тогтолцоонд найдахын оронд таван хүүхдэдээ гэрээр боловсрол олгож, нэр хүндтэй дээд сургуульд элсүүлж чадсан туршлагатай ээж юм. Тэрээр тус бүтээлээрээ дамжуулан бага насны хүүхдийнхээ сониуч хандлагыг бөхөөлгүйгээр сурах үйлд шамдуулах, аливаад суралцах үйл явцыг хэрхэн баяр баясгалантайгаар хүлээж авдаг болгох тухайд олон сонирхолтой зөвлөгөөг эцэг эхчүүдэд өгсөн юм.
THE BRAVE LEARNER

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.
Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

Unread media & Khan Bank


Нобелийн шагналт, эдийн засагч Жеймс Хейкман “Боловсролд хөрөнгө оруулсан 1 доллар тутмын эргэх ашиг нь 13 доллар гэдгийг тооцоолж, хувь хүний хөгжилд оруулсан хөрөнгө оруулалт нь зөвхөн боловсрол олж авч буй тэр хэсэг хүмүүст бус, улс орны эдийн засгийн хөгжилд бүхэлд нь өндөр үр ашигтай байдаг" хэмээсэн байдаг.
Монгол Улсын иргэн сурч боловсрох эрхтэй, төрөөс бүх нийтийн боловсролыг үнэ төлбөргүй олгоно хэмээн заасан боловч тогтолцооноос гээгдэж буй анхаарах шаардлагатай бүлэг цөөнгүй бий. Хүний эрхийн үндэсний комисс (ХЭҮК)-оос хийсэн судалгаагаар манай улсын 12-18 насны 10 хүүхэд тутмын найм нь ямар нэгэн хүчирхийлэлд өртдөг ба давтамжийн хувьд гэр бүл, сургуулийн орчинд бие махбодын хүчирхийлэлд хамгийн их өртдөг хэмээн тогтоогджээ. Монгол Улс дахь хүүхдийн эрхийн хамгийн нийтлэг зөрчил нь "үл хайхрах" хүчирхийлэл бөгөөд нийт хүүхдийн 82.8 хувь нь ямар нэгэн байдлаар хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулсан нь цочирдом дүн юм.
ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын оны эхний удаагийн дугаартаа бид "Хэнийг ч ардаа үл орхих чанартай боловсрол олгох" уриатай НҮБ-ын тогтвортой хөгжлийн дөрөвдүгээр зорилгын хүрээнд хүний эрхэд ээлтэй боловсролын орчин, соёлын тухайн сэдвийг хөндлөө.
### сургуулийн орчин хүүхдэд ээлтэй байж чадаж байна уу?
Манай улсын нийт хүн амын 32.6 хувь буюу нэг сая гаруй хүүхэд, залуус боловсролын үйлчилгээнд хамрагдаж байна. Үүнээс 24.7 хувь нь цэцэрлэгт, 56.8 хувь нь ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж буй.
Дээр дурдсанчлан 2020 оны байдлаар 6-18 насны 35,196 хүүхэд жилийн 224-245 хоногийн хугацаанд буюу есөн сар эцэг эх, гэр бүлээсээ хол 517 дотуур байранд амьдарч, боловсрол эзэмшиж байжээ. Уг судалгаа, тоо баримтыг хэдийгээр жил бүр шинэчлэн гаргадаг ч дорвитой сайжруулалт, шинэчлэлтийн ажлыг эхлүүлэх шалтгаан болж чадахгүй байсаар өдийг хүрсэн нь гайхашралтай.
Өөрөөр хэлбэл, дотуур байранд амьдарч буй хүүхдүүдэд эрүүл, аюулгүй, хүчирхийлэлгүй орчин бүрдээгүй, хүүхдийн эрх хангагдахгүй байгааг удаа дараа хийсэн судалгааны дүн нотолж буй бөгөөд тус онд хийгдсэн судалгаанд нийт дотуур байрны 76.2 хувьд хүүхдүүдийн дунд бие биенээ дээрэлхэх явдал их, бага ямар нэг хэмжээгээр байгааг харуулжээ.
ХЭҮК-оос хийсэн судалгаанд Улаанбаатар хотод амьдарч буй 12-18 насны нийт 4264 хүүхдийг хамруулснаас 82.8 хувь нь ямар нэгэн байдлаар хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулсан нь цочирдом дүн юм. Асуулгад хамрагдсан хоёр хүүхэд тутмын нэг нь амьдарч буй орчноо аюулгүй, хамгаалагдсан гэж үздэггүй, 38.3 хувь нь сургуулийн орчноос (багш, сургуулийн атаман, нийгмийн ажилтан, дотуур байрны багшаас) хамгийн их айдаг хэмээжээ.
Сургуулийн орчинд хүүхдийн эрхийг зөрчиж, хүчирхийлэл үйлдэгч гол этгээдээр дээд ангийн хүүхэд (47.6 хувь), багш (15 хувь) гэж хариулсан байгаа нь хүүхдийн хоёр дахь “гэр” болсон орчин нь аюулгүй, хүүхдэд ээлтэй бус байгаагийн илрэл юм.
### хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүд хамтдаа "хөгжиж" чадаж байна уу?
Улаанбаатар хот даяар хэл ярианы болон харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүд суралцах боломжтой хоёрхон сургууль байдаг нь 29, 116-р сургууль. Улаанбаатар хот хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд хэр ээлтэй вэ гэх асуултад 29-р сургуулийн төгсөх ангийн сурагч Ш.Золбоо “*Тусгай хэрэгцээт хүүхдүүд сурдаг 29, 116-р сургуулийн эргэн тойрны орчин сурагчдад үнэхээр ээлгүй. Хүүхэд том хүний тусламжгүйгээр чөлөөтэй зам гараад гэртээ харих, сургалтад явах ямар ч боломжгүй. Мөн манай улсад аль хэдийнэ баригдаад дууссан болон шинээр баригдаж буй орон сууцны хотхон, оффисын барилгуудын бараг 99 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст зориулагдаагүй, стандартын бус барилгууд байдаг. Би өөрөө тусгай хэрэгцээтэй иргэн учраас хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст ээлгүй эдгээр барилгыг хараад сэтгэл үнэхээр их өвддөг юм”* хэмээн хариулсан юм.
Наад зах нь цар тахлын хоёр жилийн хугацаанд цацагдсан теле хичээлүүд дохионы хэлний шаардлага хангахгүй байснаас бусад сурагчидтай харьцуулахад тусгай хэрэгцээт сурагчид илүүтэй хичээл хоцрогдсон байх жишээтэй.
Ташрамд дурдахад, Товхимлыг хамтран бэлтгэгч ХААН Банкнаас дөрвөн жилийн өмнө хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд чиглэсэн хөтөлбөрийн хүрээнд оюуны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн суралцдаг 25-р тусгай сургуулийн хөдөлмөрийн танхимыг засварлан тохижуулж байсан билээ. Түүнчлэн өнгөрсөн хоёр жилийн турш хүүхэд залуусын эрүүл мэнд, хүсэл мөрөөдлийг дэмжих зорилгоор УБ хотын дүүргүүд болон 21 аймгуудад нийт 33 сагсан бөмбөгийн талбайг өөрсдийн хөрөнгөөр байгуулсан юм.
### "GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
***Хил доторх хэлний асуудлыг хэрхэх вэ?***
Монгол Улс Үндсэн хуульдаа “...хүн амын өөр хэл бүхий үндэстний цөөнх эх хэлээрээ суралцах, харилцах, соёл урлаг, шинжлэх ухааны үйл ажиллагаа явуулах эрхийг үл хөндөх...” заалтаар үндэстний цөөнхийн төрөлх хэл дээрээ сурч боловсрох эрхийг баталгаажуулсан байдаг. Гэвч одоог хүртэл нэгдсэн бодлого хэрэгжүүлэх ёстой Боловсрол, шинжлэх ухааны яам казах хэлээр сургалт явуулж буй сургуулийн сургалтын талаар нарийвчилсан зохицуулалт хийгээгүй нь хачирхалтай.
Манай орны хувьд казах, тува гэсэн үндэстний цөөнхтэй улс. "Боловсрол эвсэл"-ээс хийсэн хэд хэдэн судалгаагаар “Казах үндэстэн байх нь сургуулийн орчин дахь үе тэнгийн дарамт дээрэлхэлтийн шалтгаан болж байна” гэж хэлснээс үзвэл үндэстний цөөнх байх нь жендерт суурилсан хүчирхийлэлд өртөх, ялгаварлан гадуурхагдах нөхцөл болж буйг харж болох юм.
Сонирхуулахад, өнгөрсөн хичээлийн жилд Баян-Өлгий аймаг даяар ЕБС төгссөн нийт төгсөгчдөөс ердөө арав хүрэхгүй хүүхэд монгол хэлний шалгалтдаа 600-гаас дээш оноо авчээ. Сүүлийн гурван жил дараалан монгол хэлний шалгалтад сурагчдын авсан дүнгийн үзүүлэлтээр 21 аймгаас Баян-Өлгий аймаг хамгийн сүүлийн байрыг эзэлсэн аж.
Хос хэлээр суралцаж буй сурагчид яагаад монгол хэлэндээ муу байгаа тухайд Алтанцөгц сумын сургуулийн ахлах, дунд анги хариуцсан сургалтын менежер Мухаммед “*Хос хэлний хөтөлбөрийг тухай аймгийн Боловсрол, соёлын газар баталдаг тогтолцоотой. Гэтэл энэ хүүхдүүд Баян-Өлгий аймгийн харьяаллаас гадна Монгол Улсын иргэн. Уг нь бага ангидаа дан ганц казахаар хичээлээ үзсэн хүүхдүүдийг дунд ангид нь монгол хэлээр чөлөөтэй ярьж, бичдэг болгохын тулд харин ч монгол хүүхдүүдийн үздэгээс ч олон цагийг монгол хэлний хичээлд тусгайлан зориулж өгмөөр байгаа юм. Гэтэл эсрэгээрээ, дунд ангид гэхэд Монголын уран зохиолын хичээлийн цагаас хасагдаж, казахын хэл уран зохиолын хичээл орж байгааг үнэхээр ойлгохгүй байна” гэж хариулсан юм.*
### "GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
***Жендэрт суурилсан ялгаварлан гадуурхалтын тухайд***
Манай улсын хэмжээнд буй сумдын дотуур байранд нийтдээ 34,000 гаруй хүүхэд амьдардаг бөгөөд нийт байрны 74 хувь нь стандартын шаардлага огт хангаагүй модон жорлонтой. Дүн өвлийн хүйтэнд гадаа жорлонд бие засдагаас болж хүүхдүүд бөөр, давсагны өвчтэй болохоос гадна дулааны улиралд бохирдол ихтэй, ариутгаагүйгээс элдэв халдварт өвчин тусах ч эрсдэлтэй.
Сумын дотуур байранд амьдардаг ахлах ангийн охин “Охид, хөвгүүд бүгд л усанд явна, түлээ бэлдэнэ, угаадсаа асгана гээд ажил айхтар их. Өвлийн хүйтэнд зарим охид доороосоо даарснаас болж цистит гээд эмэгтэйчүүдийн өвчин тусна. Модон жорлонг эрэгтэй, эмэгтэйгээр нь зааглаж өгсөн ч хаана, хэн орж байгааг мэдэх боломжгүй учраас шөнө оройн цагаар дэггүй хөвгүүд охидыг айлгаж ичээх явдал хүртэл гарна шүү дээ. Бас ариун цэврийн хэрэглэлээ тухтай солих боломж хомс байдаг нь хамгийн хэцүү. Заримдаа жорлон орох гэсээр байтал сарын тэмдэг нэвтэрчихдэг нь үнэхээр санаа зовмоор” хэмээн тайлбарлав.
Түүнчлэн хэвшмэл ойлголтоос үүдэн эцэг эхчүүд охидынхоо боловсролд илүү анхаарч хөвгүүдээ орхих тохиолдол бий. Анги ахих тусам хөвгүүд боловсрол эзэмшихгүй байх нь ихсэж байгааг зарим нэг судалгаанаас хялбархан харж болно.
Жишээ нь, 17-19 насны хөвгүүдийн 89 хувь нь суурь боловсрол эзэмшсэн байдаг бол 20-22 насны хөвгүүдийн 66 хувь нь бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн байдаг гэжээ. Суурь боловсрол эзэмшээгүй хөвгүүдийн ирээдүйд гарах үр нөлөө асар их. Ажлын хэтийн төлөв, цалин хөлс, ажлын сэтгэл ханамж, сонголт, зан төлөвт нөлөөлж, улмаар хөвгүүд, эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд, хүчирхийллийн соёл, гэр бүлийн шийдвэрт нөлөөлж болдгийг хайхралгүй өнгөрөөх учиргүй.
Сумын сургуулийн дотуур байрны модон жорлон
### САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ:
-Энэ жилээс төсвийн шинэчлэлийн хүрээнд ЕБС-ын хамгийн залуу багшийн цалин 1,050,000 төгрөгөөс эхэлж байна. Энэ нь өнгөрөгч жилүүдтэй харьцуулахад 37 хувийн нэмэгдэл юм.
-Боловсролын Технологийн Төвийн дэргэдэх Монголын анхны цахим сургууль болох MEDLE-д аравдугаар ангид суралцаж буй улсын хэмжээний 10,407 сурагч хамрагдаж, 148 багшаар зайнаас хичээл заалгаж байна.
-Өнгөрсөн жил Токио хотод байгуулагдсан академик хичээлийг эрчимжүүлсэн видео тоглоомын сургалттай хослуулсан цахим спортын ахлах сургууль анхны төгсөлтөө хийлээ.
-Ирэх мягмар гарагт АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байдены сонгуулын мөрийн хөтөлбөрт багтсан, АНУ-ын 40 сая гаруй хүн сургалтын төлбөрийн зээлийг тэглэх хөтөлбөр хэрэгжих боломжтой эсэх талаар Дээд Шүүх хуралдана.
### САНАЛ БОЛГОХ НЬ
**ВИДЕО:**
Хил дагасан малчин өрхийн хүүхдүүдийн сургууль завсардалтыг багасгаж, боловсрол олгох зорилгоор анх байгуулагдсан “Улаан хад” бага сургууль Улаанбаатараас 2000 км, хилээс 8 км-ийн зайд буйдхан оршдог. Энэхүү баримтат бүтээлээс та алс хязгаар нутагт ч хэрэв иргэд, сурган хүмүүжүүлэгчид санаачилгатай, сэтгэлтэй байж чадвал хүүхэд нэг бүрийн сурч, боловсрох эрхийг хөхиүлэн дэмжиж болдог юм байна гэх үлгэр жишээ шийдлийг олж харах нь лавтай.
**TRIP TO BAYAN-ULGII MONGOLIA**
**КИНО:**
Хөдөө суманд амьдардаг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүү ангийнхныхаа хамт сургуулийн аварга шалгаруулах сагсан бөмбөгийн тэмцээнд оролцохоор бэлтгэл хийж буй үйл явдлаар “Дасгалжуулагч” // The Coach кино эхэлнэ. Хөгжлийн бэрхшээлтэй байна гэдэг хүний өөрийн үнэ цэнээ олж мэдрэх, хүрээлэлдээ хүлээн зөвшөөрөгдөх байдалд саад учруулдаггүй болохыг харуулсан, тун гэгээлэг мессежтэй энэхүү бүтээлийг гэр бүлээрээ үзэхийг санал болгоё.
**ДАСГАЛЖУУЛАГЧ**
**ПОДКАСТ:**
Монголын боловсролын салбарт тулгараад байгаа хамгийн чухал асуудал, нэгэнтээ үүсчихсэн байгаа боловсролын тэгш бус байдлын ирээдүйд учруулж болохуйц бодит аюул хийгээд орчин цагийн сурагч дэлхийн иргэн болохын төлөө ямар чадваруудад анхаарлаа хандуулбал зохилтой талаар олон мэдээллийг тус дугаараас сонсох боломжтой.
**ЗАЛУУС, БОЛОВСРОЛ, ДЭЛХИЙ-В.БАЯРСАЙХАН**
**НОМ**:
Номын зохиолч Жюли Богарт уламжлалт боловсролын тогтолцоонд найдахын оронд таван хүүхдэдээ гэрээр боловсрол олгож, нэр хүндтэй дээд сургуульд элсүүлж чадсан туршлагатай ээж юм. Тэрээр тус бүтээлээрээ дамжуулан бага насны хүүхдийнхээ сониуч хандлагыг бөхөөлгүйгээр сурах үйлд шамдуулах, аливаад суралцах үйл явцыг хэрхэн баяр баясгалантайгаар хүлээж авдаг болгох тухайд олон сонирхолтой зөвлөгөөг эцэг эхчүүдэд өгсөн юм.
**THE BRAVE LEARNER**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.**Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
>  Unread media & Khan Bank