Монгол дахь НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO)-ийн хамт олон 
<div class="article-body">
          <p></p><p><b>Хүний анхдагч хэрэгцээ болсон хүнсний хэрэгцээнд анхаарлаа хандуулж, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, хоол хүнсний хангамжийг сайжруулах чиглэлээр Дэлхийн 130 гаруй улсад үйл ажиллагаа явуулдаг НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO) Монголд үйл ажиллагаа явуулаад хэдийн хагас зуун өнгөрчээ. </b></p><p><b>Бид энэ жил түүхт 50 жилийн ойгоо тэмдэглэж буй энэхүү хамт олонтой ажлын онцлог, арга барил хийгээд ХАА салбарт тулгамдаж буй асуудал, шинэлэг инновацын талаар ярилцсанаа ийнхүү хүргэж байна. </b><br></p>
<p></p><p><b>Байршил:</b> Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Нэгдсэн Үндэстний гудамж-14, Сүхбаатар дүүрэг</p><p><b>Сошиал хуудсууд: </b><a href="https://www.facebook.com/FAOMongolia" target="_blank">Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)</a> (Фэйсбүүк), <a href="https://www.instagram.com/fao/" target="_blank">FAO </a>(Инстаграм), <a href="https://twitter.com/FAOMongolia" target="_blank">FAOMongolia</a> (Твиттер)</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><span style="font-size: 21.6px; background-color: rgb(250, 250, 250);">1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ, ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?</span></span></h3><blockquote><p>А.Амгалан, STREAM төслийн зохицуулагч</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/cf530ee21fc0bb07c2092012e9ec7d18.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>НҮБ-ын <a href="https://www.fao.org/mongolia" target="_blank">Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO)</a> нийтдээ 194 гишүүн оронтой, мэргэжлийн төрөлжсөн байгууллага. Бид улс орнуудын хүнс, ХАА-г хэрхэн хөгжүүлэх вэ, газар ус, биологийн төрөл зүйлийг хэрхэн хамгаалж, арвижуулах вэ зэрэг олон талт асуудлыг анхаардаг онцлогтой. Энэ чиглэлийн зөвлөгөө, мэдээллийг дэлхийн, бүс нутгийн, улс орны, аймаг сумын гээд бүх түвшинд түгээдэг тул бидний хувьд өндөр түвшинд бэлтгэгдсэн, нарийн мэргэжлийн боловсон хүчин байх зайлшгүй шаардлагатай. </p><p>Үндсэн мэргэжил маань агрономич. Сурагч ахуй цагтаа “Анхны алхам” бүтээлээс ХАА салбарын тухай анхны ойлголтыг авч, энэ мэргэжлээр суралцах сэдэл төрсөн юм л даа. Улаанбаатар хотоос холдож үзээгүй хүн чинь их сургуулиа төгсөөд л мэргэжлээрээ Говь Алтай, Сэлэнгэ аймгуудад ажиллаж байлаа. Удалгүй АНУ-д мэргэжлийнхээ дагуу дадлага хийхийн сацуу эрдэм шинжилгээний туслах ажилтнаар ажилласны дүнд ХАА, байгаль орчны салбарт хоршин ажиллах чадвар эзэмшсэндээ тун олзуурхаж явдаг юм. Эх орондоо эргэн ирсний дараа НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрөөс хэрэгжүүлж буй төсөлд хэсэг хугацаанд ажиллаад Австралийн Сиднейн их сургуульд магистрын зэргээ хамгаалсан. </p><p>Хамгийн анх 2010 онд “Хүнсний баталгаат байдлыг сайжруулах төсөл”-ийн менежерээр НҮБ-д ажилд орсон түүхтэй. Удалгүй Ази, Номхон далайн бүсийн төв болох Бангкокт газар тариалангийн бүсийн Зөвлөхөөр гурван жил гаруй хугацаанд ажилласан. Тус төвд 44 орон харьяалагддаг ба бид жилдээ 15-17 орчим төсөлд техникийн талаас нь зөвлөж, хариуцан ажилладаг. Тэндэх гурван жил яг л улирлын эцсийн шалгалтаа өгөх гэж байгаа оюутны амьдрал шиг л өнгөрсөн гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь зөвхөн ХАА салбараас гадна тухайн орны эдийн засгийн хөгжилд газар тариалан ямар үр нөлөөтэй вэ, бүсийн түвшинд хэрхэн нөлөөлөх вэ зэргээр олон талаас нь шинжилж, судлах шаардлага гарч байсан. Тухайн улсын зөвхөн ХАА-н салбарыг мэддэг байлаа гээд хангалттай зөвлөгөө өгч чадахгүй тул цаашлаад биотехнологи, биологийн төрөл зүйлийн судалгаа хийх ажилд оролцох гэхчлэн хийх ажлын цар хүрээний хувьд асар өргөн. </p><p>Харин одоо бол хуримтлуулсан туршлагаа Монгол дахь төлөөлөгчийн газартаа хуваалцан ажиллаж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?</span></h3><blockquote><p>Б.Наранцэцэг, Захиргаа, санхүү, хүний нөөцийн ахлах ажилтан</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/5a099a99aadb66ebad346e9e2b70b4ea.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Манай гэр хотын хамгийн түгжрэлтэй хэсэг буюу Нисэхэд байрлалтай. Ажлаасаа хоцрохгүйн тулд үүрийн таван жингээр боссоор хэдийнээ дасчихжээ. Өглөө сэрмэгцээ арван таван минутын хөнгөхөн иога хийгээд шүршүүрт орно. Өглөө зургаан цаг гэхэд л гэрээсээ гарахгүй бол түгжрээнд орох эрсдэлтэй. Тиймээс урьд орой нь өглөөний цайгаа бэлдэж тавьчхаад ажил дээрээ ирээд л тухтай цайлж, ажлынхандаа зориулж кофе чанах зуураа яаралтай цахим шуудангуудаа гүйлгэж харсны эцэст ажлын өдөр албан ёсоор эхэлнэ дээ. </p><p>Миний хувьд байгууллагын санхүү, захиргаа, хүний нөөцийн асуудлыг хариуцдаг. НҮБ нь донор орнуудаас санхүүжилттэй олон улсын байгууллага гэдэг утгаараа төлбөрийн систем нь маш нарийн, олон шат дамжлагатай. Өдөртөө бол арваас хорин төлбөрийн баримтуудыг шалгаж, төв салбар болох Будапешт руу илгээснээр эцсийн гүйлгээ хийгдэнэ. Үндсэн ажлаас гадна төв оффис болон бүсийн төлөөлөгчийн газартай холбогдох, ажлын байран дээр сонгон шалгаруулалт хийх, шинэ ажиллагсдад сургалт орсоор өдөр дуусах нь олонтаа. </p><p>Дийлэнх ажлаа долоо хоногоор төлөвлөдөг ч санхүү дээр гэнэтийн ажлууд овоорох үе бишгүй. Тэр үед бол аль болох бие махбодоо сэргэлэн байлгахын тулд ууланд алхана. Тэрчлэн буддын философи судлах нь миний хамгийн дурлаж хийдэг зүйлсийн нэг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.6px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?</span></h3><blockquote><p>Н.Октябрь, Жолооч</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/28ae5f30e79cbf3e45ee057d7f5cb078.jpeg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr">Миний ажлын онцлог бол цастай, бороотой, шуургатай ямар ч үед аюулгүй найдвартайгаар хамтран ажиллагсдаа нэг цэгээс нөгөөд хүргэх юм. Үүний тулд бүх цаг үед техникээ бэлэн байлгах хэрэгтэй. Ямар ч тохиолдолд бэлэн байж, тухайн ажил үйлсэд саадгүй ажиллахын зэрэгцээ хүний амь насыг авч байгаа учраас хамгийн гол нь аюулгүй байдалд анхаарах хэрэгтэй. Иймээс, жолооны механизм, тоормосны систем, дугуй зэрэг бүхий л зүйлийг хянаж шалгаж ажиллах нь жолооч хүний нөү-хау. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; letter-spacing: 0.5px;'>4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?</span><br></div></h3><blockquote><p>Б.Бүжин, Дижитал мэдээлэл, харилцаа хариуцсан мэргэжилтэн</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/fcb32f8363276347b5a82fa73365072f.jpg"></p><p></p><p dir="ltr"><br></p><p dir="ltr">Байгууллагынхаа дижитал харилцаа холбоо, сошиал медиаг хариуцан ажилладаг. Зарлал мэдээллийн постер, тайлан танилцуулга бэлдэх өдөр тутмын ажилдаа <a href="https://www.canva.com/en_gb/" target="_blank">Canva, </a>харин шинэ санаа эрж хайхдаа <a href="https://www.pinterest.com" target="_blank">Pinterest</a>-ийг ашигладаг. Дотоод сүлжээндээ Microsoft Teams хэрэглэдэг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>5. </span><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; letter-spacing: 0.5px;'>ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?</span></h3><blockquote><p>М.Сэргэлэн, SCALA төслийн мэргэжилтэн </p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/1e806134730a8c9402358e6a2dcc920e.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Аливаа албан уулзалтад явахдаа тэмдэглэлийн дэвтэр ашигладаг. Хүнтэй тулж харилцахдаа компьютерын дэлгэц рүү хараад байх бага зэрэг бүдүүлэг юм шиг санагддаг. Тиймээс тухайн хүний хэлсэн гол санааг шууд гараараа бичээд авчих нь хамгийн энгийн, шалгарсан арга. <br></p><p dir="ltr"> Албан харилцаанд Outlook ашиглана. Миний ажил бүхэлдээ цахим шуудангийн харилцаанаас хамаардаг учраас ажлуудаа эндээ үүсгээд явах нь ажил хөнгөвчилдөг давуу талтай. Мөн тухайн ажлыг гүйцэтгэхдээ үүнээс ямар үр дүн гарах вэ гэх талаас нь бодож хийдэг. Тэгвэл ажил хийх илүү сонирхолтой болж, гараас ажил урамтай гардаг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?</span></h3><blockquote><p>А.Эрдэнэ-Ус, Үйл ажиллагаа хариуцсан ажилтан </p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/f6bc8d3f0ad0e8894d6bcebf72cdc239.jpg"></p><p></p><p><br></p><p class="Paragraph SCXW88891696 BCX9" paraid="1218624880" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{27}">Гэртээ харихаасаа өмнө маргааш хийх ажлынхаа төлөвлөгөөг заавал бичдэг дадалтай. Өглөө нь тухайн ажлуудаа чухлаар нь жагсааснаар ажлын хуваарь илүү ойлгомжтой, цэгцтэй болдог.</p><p class="Paragraph SCXW88891696 BCX9" paraid="1218624880" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{27}">Мэдээж технологийн дэвшлүүд бол хамгийн сайн туслагч. Багийн төлөвлөгөөнд Тrello, Тeams ашигласнаар хэн, ямар ажил хийж буй нь тодорхой бас хүн бүрийг мэдээлэлтэй ойр байхад тусладаг. </p><p class="Paragraph SCXW88891696 BCX9" paraid="991190209" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{53}">Ажлын цагийн хуваарь уян хатан байх нь мөн ажил, амьдралын бүтээмжид эерэгээр нөлөөлдөг. Ажлын өдрөө өглөөний долоон цагт эхлүүлээд чухал ажлуудаа үдийн цайнаас өмнө нугалчихвал бүтээмж эрс нэмэгдэж, оройн цагаар гэрийнхэндээ зарцуулах цаг гардаг. Улаанбаатар хотод бол ид түгжрэлийн цагаар ажлаасаа гарах болонтүгжрэлээс өмнө 16 цагт гэртээ харих хоёр тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. Нэгэнтээ өдөр бүхэн түгжрэлтэй байх нь тодорхой хотод амьдардаг хойно ажлаа эрт дуусгаж л цагаа хэмнэдэг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?</span></h3><blockquote><p>А.Бат-Эрдэнэ, "Дорнод хуурай хээрийн төсөл"-ийн мал аж ахуйн мэргэжилтэн</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/bc964d7689042c3084faf9bf34734b8f.jpg"></p><p></p><p><br></p><p class="Paragraph SCXW105494948 BCX9" paraid="199839954" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{105}">Нэлээн хэдэн жилийн өмнө бол намайг ажлаас бусад цагаар заалнаас л олж болох байсан бол сүүлийн үед харин бөмбөг залахаас илүүтэй дэлхийн улс орнуудын хөгжил дэвшил, түүхэн хөгжлийг судлах дуртай болчхож. Эртний олдворуудаас дээж аваад соёл иргэншлийн талаарх мэдээллийг баталдаг генетикт суурилсан археологийн чиглэлийн төрөл бүрийн гаднын материалуудыг уншиж судална. Эртний соёл иргэншлүүд хэрхэн хөгжиж, түүхийн турш хувьсан өөрчлөгдсөн тухай өөрийн олж мэдсэн зүйлсээ хүүхдүүдээ ярьж өгөхөд тэдний сониуч харц намайг дүүртэл нь цэнэглэж өгдөг юм. </p><p class="Paragraph SCXW105494948 BCX9" paraid="2038390721" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{141}">Хүннү болон Хүннүгээс өмнө манай улсын нутаг дэвсгэр дээр амьдарч байсан хүмүүсийн талаарх судалгааны материал тун хомсхон байдаг юм билээ. Дэлхийн хүн амын өчүүхэн хувийг эзэлдэг мөртөө дэлхийн түүхэнд хэд хэдэн удаа эзэнт гүрэн байгуулж чадсан манай өвөг дээдсийн засаглах чадвар, арга ухааны талаар мэдээлэл хангалттай олдвол үр хүүхдэдээ ярьж өгөх хүсэл дүүрэн байна. </p><p class="Paragraph SCXW105494948 BCX9" paraid="2038390721" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{141}"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/92a92708837e178a11be4d6df8f6974d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/1004d8e11dc5fcdb150e1530ff31eea6.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/59ea9985222b540f412460316cd1c42e.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?</span></h3><blockquote><p>Ц.Энх-Амгалан, Хөтөлбөрийн мэргэжилтэн</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/9ff10b1225e0f1730bd622d73b3d5cfb.jpg"></p><p></p><p><br></p><p class="Paragraph SCXW67420298 BCX9" paraid="413990006" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{167}">Нягтлан бодогч мэргэжилтэй ч байгаль орчин хамгаалах, судлан шинжлэх чиглэлд дуртай гэдгээ хожим таньж мэдсэн. Хүн дуртай ажлаа хийх үедээ чин сэтгэлээ зориулж, асуудлыг нь шийдэж, ядрахаа ч умартан ажилладаг гэдгийг докторт суралцах зургаан жилдээ ухаарч мэдэрсэн юм. Тийм ч учраас чөлөөт цагаараа оюутан, залуучуудад ажил мэргэжлийн чиглүүлэг өгөх карьер көүчийн ажил хийдэг. </p><p class="Paragraph SCXW67420298 BCX9" paraid="413990006" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{167}">Миний хувьд хүүхэд асрах төвөөс эгч, дүү гурван охиныг дэмжихээр болж ирээдүйн амьдрал, ажил мэргэжлийнх нь тухай ярилцах үедээ ойр тойрны дүү нар, залуучуудад өөрийн дуртай, зүйлээ хийж бүтээх нь ямар чухал тухай зөвлөн чиглүүлэх хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон. </p><p class="Paragraph SCXW67420298 BCX9" paraid="468908868" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{203}">Орон нутагт сурч төгссөн залуучууд дийлэнхдээ ажил мэргэжлийн чиг баримжаагүй, хэлж заах хүнгүй тул өөрийн дуртай, чаддаг зүйлээ нээж илрүүлэх боломж бололцоо хомсхон байдаг нь бодит үнэн шүү дээ. Манай байгууллага төрийн, орон нутгийн олон газартай хамтарч ажиллаж хөдөө орон нутгаар сургалт хийдэг. Залуу малчин, фермерүүдтэй уулзаж тэдний ажил мэргэжил, хийх дуртай зүйлс ,ирээдүйд юу хийхийг хүсэж, төлөвлөж байгаа талаар нь ярилцахад маш дуртай хүлээж авдаг юм. Хүнийг хүн утгаар нь хандаж, тэднийг хөгжин дэвжихэд бага ч атугай тусалдаг нь сайхан санагддаг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?</span></h3><blockquote><p dir="ltr">Д.Дүгэрдорж, Цахим хөдөө аж ахуй хариуцсан зөвлөх</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/caaac0041e09907676c44164b8bd5789.jpg"></p><p></p><p><br></p><p class="Paragraph SCXW139445341 BCX9" paraid="963366075" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{239}">Бидний ажлын гол онцлог бол ХАА салбарт тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх, тогтвортой хөгжлийг бий болгох, инновацлаг, технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлэх юм. </p><p class="Paragraph SCXW139445341 BCX9" paraid="963366075" paraeid="{fadb072a-5a72-4f74-b909-371096e5e22b}{239}">Бид 2020 онд Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллага (ITU), ХХААХҮЯ, тухайн үеийн Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газартай хамтран цахим хөдөө аж ахуйн үндэсний стратегийг баталж, цаг үеийн мэдээллээр дамжуулан шийдвэр гаргах хурдыг нэмэгдүүлсний үр дүнд малын эрүүл мэндийг сайжруулах, мөшгөх тогтолцоог хөгжүүлэх зэрэг олон ажлуудыг түнш байгууллагуудтай хамтран хэрэгжүүлсэн амжилттай. <br></p><p class="Paragraph SCXW139445341 BCX9" paraid="1201200307" paraeid="{fb6ba56e-3971-4a7f-ad5c-9e1daa8cfaf0}{14}">Бизнесийн ухаалаг технологид (Business Intelligence) суурилсан ХАА салбарын дашбоард, блокчейн технологид суурилсан махны гарал үүслийн гэрчилгээ, QR кодтой малын ээмэг, микрочипээр дамжуулан малыг ялган тэмдэглэх бүртгэх, цахимд суурилсан ургамал, хүнсний ногооны гарал үүслийн гэрчилгээ, ухаалаг газар тариалангийн зориулалттай дрон зэрэг инновацлаг шийдлүүдийг онцлон дурдах нь зүйтэй. </p><p class="Paragraph SCXW139445341 BCX9" paraid="1201200307" paraeid="{fb6ba56e-3971-4a7f-ad5c-9e1daa8cfaf0}{14}">ХХАА салбарт технологийн старт-ап (Agri-tech), энтрепренер залуусын оролцоо сул байгаа нь манай ажлын гол бэрхшээл. Цаашид салбарын цахим шилжилтийг хурдасгахад хувийн хэвшлийн оролцоо маш чухал. Тиймээс бид ойрын хугацаанд старт-ап болон залуусын оролцоог энэ салбарт нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн ажлыг эрчимжүүлэхээр зорьж байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?</span></h3><blockquote><p>Винод Ахужа, НҮБ-ын ХХААБ-ын Монгол дахь суурин төлөөлөгч</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/6ba6fa6ced3ccf7d4d9f3f1072437bb8.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>2023 онд Монгол дахь НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагын 50 жилийн ой тохиож байгаа. Анх Монгол Улс НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагад 1973 онд гишүүнээр элсэж байсан түүхтэй.<br></p><p> Монголчуудын хувьд нүүдэлчин соёл, уламжлалт ахуйн ухаанаа орчин үеийн технологийн шийдлүүдтэй хоршуулан өөрсдийн гэсэн өвөрмөц арга барилаар ХАА салбарыг хөгжүүлэх боломжтой хэмээн би боддог. Ялангуяа нүүдэлчин соёл бол биологийн олон янз байдлыг хадгалж, байгаль орчиндоо зохицон амьдрах эко амьдралын хэв маяг шүү дээ. Хэрэв монголчууд уламжлалт ахуйгаа уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэлийг тэсвэрлэх чадвартай,илүү үр ашигтай болгож хөгжүүлбэл гайхалтай үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй.</p><p> Сүүлийн жилүүдэд байгаль орчинд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт орж, бэлчээр доройтож, цөлжилт тэлж, ган, зуд, хүчтэй шуурга зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдлийн давтамж нэмэгдсээр байна. Монголын хэмжээнд ялгаруулж буй хүлэмжийн хийн 40 хувь нь хөдөө аж ахуйгаас гаралтайг мөн дурдах нь зүйтэй.</p><p> Түүнчлэн, Монгол Улсын хувьд өлсгөлөнд нэрвэгдсэн орны тоонд багтахгүй хэдий ч хоол хүнс, түүнээс авах шим тэжээлтэй холбоотой халдварт бус өвчин, зүрх судасны өвчлөлийн үзүүлэлт нэлээн өндөр. Эдгээр өвчлөл шууд утгаараа хүмүүсийн өдөр тутамдаа хэрэглэж буй хүнстэй холбогдох тул хүн бүхэн олон нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг боломжийн үнэтэйгээр худалдан авах боломжийг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Энэ чиглэлд бид анхааран ажиллах нь ирээдүйд монгол хүний эрүүл мэндэд эергээр нөлөөлнө гэдэгт итгэлтэй байгаа. </p><p> Хамгийн чухал нь гэвэл дээр дурдсан бүх асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд монголын орчин үеийн залуус, эмэгтэйчүүдийн хамтын ажиллагаа, оролцоо, инновац, шинэлэг санаа бодол, манлайлал ус агаар мэт чухал. Дараагийн 50 жилийн хамтын ажиллагаа маань амжилтаар дүүрэн байна гэдэгт бүрэн итгэлтэй байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?</span></h3><blockquote><p>Б.Дашням, SDG-BE төслийн мэдлэгийн менежментийн мэргэжилтэн</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/9a5e1331ff5077935befa306817b12a1.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Манай байгууллага ажилчдынхаа хөгжил дэвшлийг дэмжих үүднээс сурах боломжуудыг олгодог. Жишээлбэл, Learning Management System гэж бий. Дотоодын чадавхжуулах сургалтууд тогтмол НҮБ-ийн үндсэн зургаан хэл дээр зохиогддог. Сонирхсон сургалтдаа цагийн зөрүүнээс үл хамааран шөнө оройн цагаар ажлаа амжуулаад л сууна. Миний хувьд одоогоор арван долоон хоногийн хугацаатай, Power BI automation - Power applications гэх сургалтад хамрагдаж байна. Зөвхөн мэргэжлийн сургалтуудаас гадна эрүүл оршихуй, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд гэхчлэн ажил, амьдралаа тэнцвэртэй авч явахад чиглэсэн сургалтууд хүртэл бий.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, КИНО, ХӨГЖИМ?</span></h3><blockquote><p dir="ltr">М.Хонгорзул, МАА-ЭЗЭН төслийн хяналт, үнэлгээний мэргэжилтэн</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/6173d3c397189f85ccc2188a35496d7f.jpg"></p><p></p><p><br></p><p class="Paragraph SCXW140108058 BCX9" paraid="1695846797" paraeid="{640e9cdf-f633-4e1d-ba5a-4ce106e72317}{21}">Сүүлийн үед уншсан номууд дундаас маш өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн <a href="http://www.monsudar.mn/books/view/722/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Immune</a> бүтээлийг санал болгоё. Номын зохиолч нь шинжлэх ухаанд сонирхолтой, дархлааны тогтолцоонд дурлагч нэгэн бөгөөд хэдэн арван сая дагагчтай <a href="https://www.youtube.com/@kurzgesagt" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Kurzgesagt-In a Nutshell </a>Юүтүб сувгийн Үүсгэн байгуулагч гэдгээр нь хүмүүс таних байх. </p><p class="Paragraph SCXW140108058 BCX9" paraid="1695846797" paraeid="{640e9cdf-f633-4e1d-ba5a-4ce106e72317}{21}">Номыг уншиж байх явцад хүн болгон өөрийнхөө өмсөх хувцас, идэх хоол, түрхэх гоо сайхны бүтээгдэхүүнээ судалдагтай адил бие дотроо юу болж байгаа талаар мэдлэгтэй болох хэрэгтэй санагдсан. Дархлаа, эс гэх мэт анагаахын нэршлүүдийг сонсоод л бид “ойлгоход хэцүү” хэмээн төвөгшөөх нь элбэг. Харин энэ номд шинжлэх ухааны нарийн төвөгтэй ойлголтыг энгийн үгээр нүдэнд харагдтал тайлбарлаж, хөгжилтэй жишээ, өнгөт зургаар амилуулсан тул хэн ч уншаад ойлгохуйц. </p><p class="Paragraph SCXW140108058 BCX9" paraid="511717467" paraeid="{640e9cdf-f633-4e1d-ba5a-4ce106e72317}{73}">Номыг уншиж дууссаны дараа бидний эсүүд хуруугаа зүсэх төдийд эсвэл хөнгөн ханиад хүрэхэд яаж тулалдаж, нэмэлт хүч дуудаж, тагнуул илгээдэг тухай мэдлэгтэй болно. Хүн ер нь өөрийгөө амьд байлгадаг тогтолцооны талаар наад захын ойлголттой болчихсон тохиолдолд ямарваа нэг өвчин эмгэгт тайван хандах, түүнчлэн ямар ч учир зүйн үндэслэлгүй, ид шидийн гэмээр эм бэлдмэл худалдаалагч нарт олзлогдох магадлал багасах нь тодорхой байх. </p><p class="Paragraph SCXW140108058 BCX9" paraid="1179767945" paraeid="{640e9cdf-f633-4e1d-ba5a-4ce106e72317}{91}">Хөгжим гэвэл төгөлдөр хуурын аялгуунууд сонсох дуртай. Хөгжим хүний сэтгэл санааны байдалтай шууд холбогддог болохоор онцгойлон тэр хамтлаг, энэ дуунд дуртай гэсэн зүйл байхгүй ээ. Хамгийн сүүлд гүн сэтгэгдэл үлдээсэн гэвэл <a href="https://www.youtube.com/watch?v=sFSWlfZ4CXM" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Schindler's List</a> киноны төгөлдөр хуурын аяз. Ажлаа хийх үедээ бол хөгжим огт сонсож чаддаггүй. Бүх зүйл чимээгүй байхад дуртай. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?</span></h3><blockquote><p>Г.Нямжаргал, НҮБ-ын ХХААБ-ын Шадар суурин төлөөлөгч</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/08774de1a3a7044b3b3c67824c7ba656.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Надад мартахгүйг хичээдэг хоёр зөвлөгөө бий. Эхнийх нь ойр дотнын хүмүүсээсээ ойлгож авсан зүйл. Аливаа ажилд амжилт гаргахыг хүсэж байвал олон зүйлсэд сатаарч санаа зоволгүй өөрийн хийх ёстой зүйлээ тултал хий. Хэдийгээр чи хүссэн үр дүндээ хүрч чадаагүй байж болох ч амжилтад нэг алхам ойртож буй хэрэг юм. <br></p><p class="Paragraph SCXW40234767 BCX9" paraid="196496425" paraeid="{640e9cdf-f633-4e1d-ba5a-4ce106e72317}{138}">Хоёр дахь зөвлөгөөг би өмнөх удирдлагаасаа ойлгож авсан. Ажил дээр аливаа асуудал үүссэн үед асуудлаа хэрхэн шийдэх вэ гэдгээ зөвлөлдөх нь чухал болохоос нэг хүнд бурууг тохох чухал биш. Маргалдаадбайвал асуудал хэзээ ч шийдэгдэхгүй. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?</span></h3><blockquote><p>Г.Пагмасүрэн, Мэдээлэл, харилцаа, инновац хариуцсан мэргэжилтэн</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/76ee712e40d35636f83e885993dca564.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Би анх 2018 онд Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Хөгжлийн хөтөлбөрт дадлагын ажилтнаар орон өнөөдрийг хүртэл тасралтгүй таван жил НҮБ-д ажиллаж байна. Одоо НҮБ-ын ХХААБ-д Мэдээлэл, харилцаа, инновац хариуцсан мэргэжилтнээр ажилладаг. Ажлын онцлогоос хамааран инновац, энтренершип болон залуучууд руу чиглэсэн ажлуудыг түлхүү хариуцан хэрэгжүүлдэг учраас оюутан, залуусаас НҮБ-д ажилд орохын тулд яах ёстой, юуг анхаарах хэрэгтэй тухай асуултууд их ирдэг. Энэ боломжийг ашиглан НҮБ-д ажиллахаар төлөвлөж байгаа, эсвэл ирээдүйд ажиллана гэж боддог залуустаа хэрэг болж магадгүй гурван зөвлөгөөг хуваалцмаар байна. </p><p>1.​Хүмүүс ихэвчлэн НҮБ гэхээр нэг байгууллага гэсэн ойлголттой байдаг санагддаг. Гэтэл НҮБ нь хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөр, үйл ажиллагаа, зорилго, цар хүрээнээсээ хамаараад дотроо олон төрөл, байгууллагуудад хуваагддаг. Тэгэхээр тухайн хүн эхлээд ажиллахыг хүсэж буй салбар, чиглэлээ тодорхойлоод, дараа нь НҮБ-ын аль агентлаг таны сонирхож буй салбар чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг тухай судлаарай.</p><p>2.​Ажилд орохоор сонирхож буй албан тушаалаа сайн судлах хэрэгтэй. Жишээ нь, тухайн албан тушаалд ямар үндсэн ур чадваруудыг шаарддаг тухай мэдээллийг өмнө нь зарлагдсан ажлын байрны зар, ажил үүргийн тодорхойлолтыг уншиж, судалснаар мэдэх боломжтой байдаг. </p><p>3.​Ажлын байрны анкет бөглөхдөө өөрийн CV-гээ тухайн ажлын байрны тодорхойлолт, шаардлагад хамгийн боломжит хувилбараар нийцүүлж, тухайн ажлын байранд шаардагдах үндсэн ур чадваруудтай өөрийн ажлын туршлагаа холбогдох нь чухал нэн чухал. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засагчийн орон тоо зарласан байхад бизнесийн салбар дах туршлагаа онцлох нь тухайн ажлын байранд сонгогдох боломжийг буруулах өндөр магадлалтай. </p><p>Эцэст нь хэлэхэд, НҮБ-ын үндсэн зургаан гадаад хэлнээс Монгол Улс дахь төлөөлөгчийн газар зөвхөн Англи хэлний өндөр мэдлэгийг шаарддаг боловч ажлын байран дээр Монгол хэл, ялангуяа Монгол хэлний албан бичгийн хэл, найруулгыг маш өндөр түвшинд эзэмшсэн байх нь чухал юм. Иймд зөвхөн гадаад хэлээ сайжруулахаас гадна, төрөлх Монгол хэлээ сайн сурах хэрэгтэй гэж зөвлөе.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">15.  энэ салбарт ажиллахын хамгийн онцлог зүйл юу вэ?</h3><blockquote><p>С.Жигжидпүрэв, Хөтөлбөрийн техникийн зөвлөх</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/cb307743b97b871a58dfae5f6d78dfd9.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Бид хорвоо ертөнцөд эрүүл саруул оршин амьдрахын тулд хоол хүнс идэх учиртай. Үүний томоохон эх үүсвэр нь ХАА, газар тариалан, мал аж ахуйн салбар. <br></p><p class="Paragraph SCXW172388650 BCX9" paraid="1451588450" paraeid="{d97eceff-2073-4a79-a365-10b82282db16}{31}">Хүний эрүүл, аятай тухтай оршин амьдрахын үндэс суурь болсон энэ салбарын тогтвортой байдал, сайн сайхны төлөө ажилладгаараа бахархдаг. ХХАА салбар бол хүн төрөлхтнийг зөвхөн хоол хүнсээр хангахаас гадна цаашлаад хувцастай, орлоготой амьдрахын үндэс суурь юм. </p><p class="Paragraph SCXW172388650 BCX9" paraid="1135648589" paraeid="{d97eceff-2073-4a79-a365-10b82282db16}{67}">НҮБ-ийн байгууллагад ажиллах нь улсынхаа мал аж ахуйн салбарт шаардлагатай дэмжлэг туслалцаанд гар бие оролцож, дэлхийн орнуудын туршлагаас суралцаж, сайшаалтай жишгүүдийг нэвтрүүлэн нутагшуулах зэргээр олон талын ач холбогдолтой. Би салбартаа ажиллаад 30 гаруй жил өнгөрсөн боловч өдөр бүр шинээр суралцсаар байдаг. </p><p class="Paragraph SCXW172388650 BCX9" paraid="423031679" paraeid="{d97eceff-2073-4a79-a365-10b82282db16}{73}">Сүүлийн жилүүдэд зуд турханы асуудалтай холбоотойгоор уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, даван туулах чадварт суралцах, хамгийн чухал нь мал аж ахуйн үйлвэрлэлийг аз жаргалтай эрхлэх зэрэг төвлөрч байна. </p>
          </div>

Хүний анхдагч хэрэгцээ болсон хүнсний хэрэгцээнд анхаарлаа хандуулж, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, хоол хүнсний хангамжийг сайжруулах чиглэлээр Дэлхийн 130 гаруй улсад үйл ажиллагаа явуулдаг НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO) Монголд үйл ажиллагаа явуулаад хэдийн хагас зуун өнгөрчээ.
Бид энэ жил түүхт 50 жилийн ойгоо тэмдэглэж буй энэхүү хамт олонтой ажлын онцлог, арга барил хийгээд ХАА салбарт тулгамдаж буй асуудал, шинэлэг инновацын талаар ярилцсанаа ийнхүү хүргэж байна.

Байршил:
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Нэгдсэн Үндэстний гудамж-14, Сүхбаатар дүүрэг
Сошиал хуудсууд:
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
(Фэйсбүүк),
FAO
(Инстаграм),
FAOMongolia
(Твиттер)

1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ, ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?
А.Амгалан, STREAM төслийн зохицуулагч

unread.media

НҮБ-ын
Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO)
нийтдээ 194 гишүүн оронтой, мэргэжлийн төрөлжсөн байгууллага. Бид улс орнуудын хүнс, ХАА-г хэрхэн хөгжүүлэх вэ, газар ус, биологийн төрөл зүйлийг хэрхэн хамгаалж, арвижуулах вэ зэрэг олон талт асуудлыг анхаардаг онцлогтой. Энэ чиглэлийн зөвлөгөө, мэдээллийг дэлхийн, бүс нутгийн, улс орны, аймаг сумын гээд бүх түвшинд түгээдэг тул бидний хувьд өндөр түвшинд бэлтгэгдсэн, нарийн мэргэжлийн боловсон хүчин байх зайлшгүй шаардлагатай.
Үндсэн мэргэжил маань агрономич. Сурагч ахуй цагтаа “Анхны алхам” бүтээлээс ХАА салбарын тухай анхны ойлголтыг авч, энэ мэргэжлээр суралцах сэдэл төрсөн юм л даа. Улаанбаатар хотоос холдож үзээгүй хүн чинь их сургуулиа төгсөөд л мэргэжлээрээ Говь Алтай, Сэлэнгэ аймгуудад ажиллаж байлаа. Удалгүй АНУ-д мэргэжлийнхээ дагуу дадлага хийхийн сацуу эрдэм шинжилгээний туслах ажилтнаар ажилласны дүнд ХАА, байгаль орчны салбарт хоршин ажиллах чадвар эзэмшсэндээ тун олзуурхаж явдаг юм. Эх орондоо эргэн ирсний дараа НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрөөс хэрэгжүүлж буй төсөлд хэсэг хугацаанд ажиллаад Австралийн Сиднейн их сургуульд магистрын зэргээ хамгаалсан.
Хамгийн анх 2010 онд “Хүнсний баталгаат байдлыг сайжруулах төсөл”-ийн менежерээр НҮБ-д ажилд орсон түүхтэй. Удалгүй Ази, Номхон далайн бүсийн төв болох Бангкокт газар тариалангийн бүсийн Зөвлөхөөр гурван жил гаруй хугацаанд ажилласан. Тус төвд 44 орон харьяалагддаг ба бид жилдээ 15-17 орчим төсөлд техникийн талаас нь зөвлөж, хариуцан ажилладаг. Тэндэх гурван жил яг л улирлын эцсийн шалгалтаа өгөх гэж байгаа оюутны амьдрал шиг л өнгөрсөн гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь зөвхөн ХАА салбараас гадна тухайн орны эдийн засгийн хөгжилд газар тариалан ямар үр нөлөөтэй вэ, бүсийн түвшинд хэрхэн нөлөөлөх вэ зэргээр олон талаас нь шинжилж, судлах шаардлага гарч байсан. Тухайн улсын зөвхөн ХАА-н салбарыг мэддэг байлаа гээд хангалттай зөвлөгөө өгч чадахгүй тул цаашлаад биотехнологи, биологийн төрөл зүйлийн судалгаа хийх ажилд оролцох гэхчлэн хийх ажлын цар хүрээний хувьд асар өргөн.
Харин одоо бол хуримтлуулсан туршлагаа Монгол дахь төлөөлөгчийн газартаа хуваалцан ажиллаж байна.

2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
Б.Наранцэцэг, Захиргаа, санхүү, хүний нөөцийн ахлах ажилтан

unread.media

Манай гэр хотын хамгийн түгжрэлтэй хэсэг буюу Нисэхэд байрлалтай. Ажлаасаа хоцрохгүйн тулд үүрийн таван жингээр боссоор хэдийнээ дасчихжээ. Өглөө сэрмэгцээ арван таван минутын хөнгөхөн иога хийгээд шүршүүрт орно. Өглөө зургаан цаг гэхэд л гэрээсээ гарахгүй бол түгжрээнд орох эрсдэлтэй. Тиймээс урьд орой нь өглөөний цайгаа бэлдэж тавьчхаад ажил дээрээ ирээд л тухтай цайлж, ажлынхандаа зориулж кофе чанах зуураа яаралтай цахим шуудангуудаа гүйлгэж харсны эцэст ажлын өдөр албан ёсоор эхэлнэ дээ.
Миний хувьд байгууллагын санхүү, захиргаа, хүний нөөцийн асуудлыг хариуцдаг. НҮБ нь донор орнуудаас санхүүжилттэй олон улсын байгууллага гэдэг утгаараа төлбөрийн систем нь маш нарийн, олон шат дамжлагатай. Өдөртөө бол арваас хорин төлбөрийн баримтуудыг шалгаж, төв салбар болох Будапешт руу илгээснээр эцсийн гүйлгээ хийгдэнэ. Үндсэн ажлаас гадна төв оффис болон бүсийн төлөөлөгчийн газартай холбогдох, ажлын байран дээр сонгон шалгаруулалт хийх, шинэ ажиллагсдад сургалт орсоор өдөр дуусах нь олонтаа.
Дийлэнх ажлаа долоо хоногоор төлөвлөдөг ч санхүү дээр гэнэтийн ажлууд овоорох үе бишгүй. Тэр үед бол аль болох бие махбодоо сэргэлэн байлгахын тулд ууланд алхана. Тэрчлэн буддын философи судлах нь миний хамгийн дурлаж хийдэг зүйлсийн нэг.

3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?
Н.Октябрь, Жолооч

unread.media

Миний ажлын онцлог бол цастай, бороотой, шуургатай ямар ч үед аюулгүй найдвартайгаар хамтран ажиллагсдаа нэг цэгээс нөгөөд хүргэх юм. Үүний тулд бүх цаг үед техникээ бэлэн байлгах хэрэгтэй. Ямар ч тохиолдолд бэлэн байж, тухайн ажил үйлсэд саадгүй ажиллахын зэрэгцээ хүний амь насыг авч байгаа учраас хамгийн гол нь аюулгүй байдалд анхаарах хэрэгтэй. Иймээс, жолооны механизм, тоормосны систем, дугуй зэрэг бүхий л зүйлийг хянаж шалгаж ажиллах нь жолооч хүний нөү-хау.

4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?
Б.Бүжин, Дижитал мэдээлэл, харилцаа хариуцсан мэргэжилтэн

unread.media

Байгууллагынхаа дижитал харилцаа холбоо, сошиал медиаг хариуцан ажилладаг. Зарлал мэдээллийн постер, тайлан танилцуулга бэлдэх өдөр тутмын ажилдаа
Canva,
харин шинэ санаа эрж хайхдаа
Pinterest
-ийг ашигладаг. Дотоод сүлжээндээ Microsoft Teams хэрэглэдэг.

5.
ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
М.Сэргэлэн, SCALA төслийн мэргэжилтэн

unread.media

Аливаа албан уулзалтад явахдаа тэмдэглэлийн дэвтэр ашигладаг. Хүнтэй тулж харилцахдаа компьютерын дэлгэц рүү хараад байх бага зэрэг бүдүүлэг юм шиг санагддаг. Тиймээс тухайн хүний хэлсэн гол санааг шууд гараараа бичээд авчих нь хамгийн энгийн, шалгарсан арга.
Албан харилцаанд Outlook ашиглана. Миний ажил бүхэлдээ цахим шуудангийн харилцаанаас хамаардаг учраас ажлуудаа эндээ үүсгээд явах нь ажил хөнгөвчилдөг давуу талтай. Мөн тухайн ажлыг гүйцэтгэхдээ үүнээс ямар үр дүн гарах вэ гэх талаас нь бодож хийдэг. Тэгвэл ажил хийх илүү сонирхолтой болж, гараас ажил урамтай гардаг.

5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?
А.Эрдэнэ-Ус, Үйл ажиллагаа хариуцсан ажилтан

unread.media

Гэртээ харихаасаа өмнө маргааш хийх ажлынхаа төлөвлөгөөг заавал бичдэг дадалтай. Өглөө нь тухайн ажлуудаа чухлаар нь жагсааснаар ажлын хуваарь илүү ойлгомжтой, цэгцтэй болдог.
Мэдээж технологийн дэвшлүүд бол хамгийн сайн туслагч. Багийн төлөвлөгөөнд Тrello, Тeams ашигласнаар хэн, ямар ажил хийж буй нь тодорхой бас хүн бүрийг мэдээлэлтэй ойр байхад тусладаг.
Ажлын цагийн хуваарь уян хатан байх нь мөн ажил, амьдралын бүтээмжид эерэгээр нөлөөлдөг. Ажлын өдрөө өглөөний долоон цагт эхлүүлээд чухал ажлуудаа үдийн цайнаас өмнө нугалчихвал бүтээмж эрс нэмэгдэж, оройн цагаар гэрийнхэндээ зарцуулах цаг гардаг. Улаанбаатар хотод бол ид түгжрэлийн цагаар ажлаасаа гарах болонтүгжрэлээс өмнө 16 цагт гэртээ харих хоёр тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. Нэгэнтээ өдөр бүхэн түгжрэлтэй байх нь тодорхой хотод амьдардаг хойно ажлаа эрт дуусгаж л цагаа хэмнэдэг.

7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
А.Бат-Эрдэнэ, "Дорнод хуурай хээрийн төсөл"-ийн мал аж ахуйн мэргэжилтэн

unread.media

Нэлээн хэдэн жилийн өмнө бол намайг ажлаас бусад цагаар заалнаас л олж болох байсан бол сүүлийн үед харин бөмбөг залахаас илүүтэй дэлхийн улс орнуудын хөгжил дэвшил, түүхэн хөгжлийг судлах дуртай болчхож. Эртний олдворуудаас дээж аваад соёл иргэншлийн талаарх мэдээллийг баталдаг генетикт суурилсан археологийн чиглэлийн төрөл бүрийн гаднын материалуудыг уншиж судална. Эртний соёл иргэншлүүд хэрхэн хөгжиж, түүхийн турш хувьсан өөрчлөгдсөн тухай өөрийн олж мэдсэн зүйлсээ хүүхдүүдээ ярьж өгөхөд тэдний сониуч харц намайг дүүртэл нь цэнэглэж өгдөг юм.
Хүннү болон Хүннүгээс өмнө манай улсын нутаг дэвсгэр дээр амьдарч байсан хүмүүсийн талаарх судалгааны материал тун хомсхон байдаг юм билээ. Дэлхийн хүн амын өчүүхэн хувийг эзэлдэг мөртөө дэлхийн түүхэнд хэд хэдэн удаа эзэнт гүрэн байгуулж чадсан манай өвөг дээдсийн засаглах чадвар, арга ухааны талаар мэдээлэл хангалттай олдвол үр хүүхдэдээ ярьж өгөх хүсэл дүүрэн байна.

8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
Ц.Энх-Амгалан, Хөтөлбөрийн мэргэжилтэн

unread.media

Нягтлан бодогч мэргэжилтэй ч байгаль орчин хамгаалах, судлан шинжлэх чиглэлд дуртай гэдгээ хожим таньж мэдсэн. Хүн дуртай ажлаа хийх үедээ чин сэтгэлээ зориулж, асуудлыг нь шийдэж, ядрахаа ч умартан ажилладаг гэдгийг докторт суралцах зургаан жилдээ ухаарч мэдэрсэн юм. Тийм ч учраас чөлөөт цагаараа оюутан, залуучуудад ажил мэргэжлийн чиглүүлэг өгөх карьер көүчийн ажил хийдэг.
Миний хувьд хүүхэд асрах төвөөс эгч, дүү гурван охиныг дэмжихээр болж ирээдүйн амьдрал, ажил мэргэжлийнх нь тухай ярилцах үедээ ойр тойрны дүү нар, залуучуудад өөрийн дуртай, зүйлээ хийж бүтээх нь ямар чухал тухай зөвлөн чиглүүлэх хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон.
Орон нутагт сурч төгссөн залуучууд дийлэнхдээ ажил мэргэжлийн чиг баримжаагүй, хэлж заах хүнгүй тул өөрийн дуртай, чаддаг зүйлээ нээж илрүүлэх боломж бололцоо хомсхон байдаг нь бодит үнэн шүү дээ. Манай байгууллага төрийн, орон нутгийн олон газартай хамтарч ажиллаж хөдөө орон нутгаар сургалт хийдэг. Залуу малчин, фермерүүдтэй уулзаж тэдний ажил мэргэжил, хийх дуртай зүйлс ,ирээдүйд юу хийхийг хүсэж, төлөвлөж байгаа талаар нь ярилцахад маш дуртай хүлээж авдаг юм. Хүнийг хүн утгаар нь хандаж, тэднийг хөгжин дэвжихэд бага ч атугай тусалдаг нь сайхан санагддаг.

9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?
Д.Дүгэрдорж, Цахим хөдөө аж ахуй хариуцсан зөвлөх

unread.media

Бидний ажлын гол онцлог бол ХАА салбарт тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх, тогтвортой хөгжлийг бий болгох, инновацлаг, технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлэх юм.
Бид 2020 онд Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллага (ITU), ХХААХҮЯ, тухайн үеийн Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газартай хамтран цахим хөдөө аж ахуйн үндэсний стратегийг баталж, цаг үеийн мэдээллээр дамжуулан шийдвэр гаргах хурдыг нэмэгдүүлсний үр дүнд малын эрүүл мэндийг сайжруулах, мөшгөх тогтолцоог хөгжүүлэх зэрэг олон ажлуудыг түнш байгууллагуудтай хамтран хэрэгжүүлсэн амжилттай.
Бизнесийн ухаалаг технологид (Business Intelligence) суурилсан ХАА салбарын дашбоард, блокчейн технологид суурилсан махны гарал үүслийн гэрчилгээ, QR кодтой малын ээмэг, микрочипээр дамжуулан малыг ялган тэмдэглэх бүртгэх, цахимд суурилсан ургамал, хүнсний ногооны гарал үүслийн гэрчилгээ, ухаалаг газар тариалангийн зориулалттай дрон зэрэг инновацлаг шийдлүүдийг онцлон дурдах нь зүйтэй.
ХХАА салбарт технологийн старт-ап (Agri-tech), энтрепренер залуусын оролцоо сул байгаа нь манай ажлын гол бэрхшээл. Цаашид салбарын цахим шилжилтийг хурдасгахад хувийн хэвшлийн оролцоо маш чухал. Тиймээс бид ойрын хугацаанд старт-ап болон залуусын оролцоог энэ салбарт нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн ажлыг эрчимжүүлэхээр зорьж байна.

10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?
Винод Ахужа, НҮБ-ын ХХААБ-ын Монгол дахь суурин төлөөлөгч

unread.media

2023 онд Монгол дахь НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагын 50 жилийн ой тохиож байгаа. Анх Монгол Улс НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагад 1973 онд гишүүнээр элсэж байсан түүхтэй.
Монголчуудын хувьд нүүдэлчин соёл, уламжлалт ахуйн ухаанаа орчин үеийн технологийн шийдлүүдтэй хоршуулан өөрсдийн гэсэн өвөрмөц арга барилаар ХАА салбарыг хөгжүүлэх боломжтой хэмээн би боддог. Ялангуяа нүүдэлчин соёл бол биологийн олон янз байдлыг хадгалж, байгаль орчиндоо зохицон амьдрах эко амьдралын хэв маяг шүү дээ. Хэрэв монголчууд уламжлалт ахуйгаа уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэлийг тэсвэрлэх чадвартай,илүү үр ашигтай болгож хөгжүүлбэл гайхалтай үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй.
Сүүлийн жилүүдэд байгаль орчинд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт орж, бэлчээр доройтож, цөлжилт тэлж, ган, зуд, хүчтэй шуурга зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдлийн давтамж нэмэгдсээр байна. Монголын хэмжээнд ялгаруулж буй хүлэмжийн хийн 40 хувь нь хөдөө аж ахуйгаас гаралтайг мөн дурдах нь зүйтэй.
Түүнчлэн, Монгол Улсын хувьд өлсгөлөнд нэрвэгдсэн орны тоонд багтахгүй хэдий ч хоол хүнс, түүнээс авах шим тэжээлтэй холбоотой халдварт бус өвчин, зүрх судасны өвчлөлийн үзүүлэлт нэлээн өндөр. Эдгээр өвчлөл шууд утгаараа хүмүүсийн өдөр тутамдаа хэрэглэж буй хүнстэй холбогдох тул хүн бүхэн олон нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг боломжийн үнэтэйгээр худалдан авах боломжийг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Энэ чиглэлд бид анхааран ажиллах нь ирээдүйд монгол хүний эрүүл мэндэд эергээр нөлөөлнө гэдэгт итгэлтэй байгаа.
Хамгийн чухал нь гэвэл дээр дурдсан бүх асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд монголын орчин үеийн залуус, эмэгтэйчүүдийн хамтын ажиллагаа, оролцоо, инновац, шинэлэг санаа бодол, манлайлал ус агаар мэт чухал. Дараагийн 50 жилийн хамтын ажиллагаа маань амжилтаар дүүрэн байна гэдэгт бүрэн итгэлтэй байна.

11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?
Б.Дашням, SDG-BE төслийн мэдлэгийн менежментийн мэргэжилтэн

unread.media

Манай байгууллага ажилчдынхаа хөгжил дэвшлийг дэмжих үүднээс сурах боломжуудыг олгодог. Жишээлбэл, Learning Management System гэж бий. Дотоодын чадавхжуулах сургалтууд тогтмол НҮБ-ийн үндсэн зургаан хэл дээр зохиогддог. Сонирхсон сургалтдаа цагийн зөрүүнээс үл хамааран шөнө оройн цагаар ажлаа амжуулаад л сууна. Миний хувьд одоогоор арван долоон хоногийн хугацаатай, Power BI automation - Power applications гэх сургалтад хамрагдаж байна. Зөвхөн мэргэжлийн сургалтуудаас гадна эрүүл оршихуй, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд гэхчлэн ажил, амьдралаа тэнцвэртэй авч явахад чиглэсэн сургалтууд хүртэл бий.

12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, КИНО, ХӨГЖИМ?
М.Хонгорзул, МАА-ЭЗЭН төслийн хяналт, үнэлгээний мэргэжилтэн

unread.media

Сүүлийн үед уншсан номууд дундаас маш өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн
Immune
бүтээлийг санал болгоё. Номын зохиолч нь шинжлэх ухаанд сонирхолтой, дархлааны тогтолцоонд дурлагч нэгэн бөгөөд хэдэн арван сая дагагчтай
Kurzgesagt-In a Nutshell
Юүтүб сувгийн Үүсгэн байгуулагч гэдгээр нь хүмүүс таних байх.
Номыг уншиж байх явцад хүн болгон өөрийнхөө өмсөх хувцас, идэх хоол, түрхэх гоо сайхны бүтээгдэхүүнээ судалдагтай адил бие дотроо юу болж байгаа талаар мэдлэгтэй болох хэрэгтэй санагдсан. Дархлаа, эс гэх мэт анагаахын нэршлүүдийг сонсоод л бид “ойлгоход хэцүү” хэмээн төвөгшөөх нь элбэг. Харин энэ номд шинжлэх ухааны нарийн төвөгтэй ойлголтыг энгийн үгээр нүдэнд харагдтал тайлбарлаж, хөгжилтэй жишээ, өнгөт зургаар амилуулсан тул хэн ч уншаад ойлгохуйц.
Номыг уншиж дууссаны дараа бидний эсүүд хуруугаа зүсэх төдийд эсвэл хөнгөн ханиад хүрэхэд яаж тулалдаж, нэмэлт хүч дуудаж, тагнуул илгээдэг тухай мэдлэгтэй болно. Хүн ер нь өөрийгөө амьд байлгадаг тогтолцооны талаар наад захын ойлголттой болчихсон тохиолдолд ямарваа нэг өвчин эмгэгт тайван хандах, түүнчлэн ямар ч учир зүйн үндэслэлгүй, ид шидийн гэмээр эм бэлдмэл худалдаалагч нарт олзлогдох магадлал багасах нь тодорхой байх.
Хөгжим гэвэл төгөлдөр хуурын аялгуунууд сонсох дуртай. Хөгжим хүний сэтгэл санааны байдалтай шууд холбогддог болохоор онцгойлон тэр хамтлаг, энэ дуунд дуртай гэсэн зүйл байхгүй ээ. Хамгийн сүүлд гүн сэтгэгдэл үлдээсэн гэвэл
Schindler's List
киноны төгөлдөр хуурын аяз. Ажлаа хийх үедээ бол хөгжим огт сонсож чаддаггүй. Бүх зүйл чимээгүй байхад дуртай.

13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?
Г.Нямжаргал, НҮБ-ын ХХААБ-ын Шадар суурин төлөөлөгч

unread.media

Надад мартахгүйг хичээдэг хоёр зөвлөгөө бий. Эхнийх нь ойр дотнын хүмүүсээсээ ойлгож авсан зүйл. Аливаа ажилд амжилт гаргахыг хүсэж байвал олон зүйлсэд сатаарч санаа зоволгүй өөрийн хийх ёстой зүйлээ тултал хий. Хэдийгээр чи хүссэн үр дүндээ хүрч чадаагүй байж болох ч амжилтад нэг алхам ойртож буй хэрэг юм.
Хоёр дахь зөвлөгөөг би өмнөх удирдлагаасаа ойлгож авсан. Ажил дээр аливаа асуудал үүссэн үед асуудлаа хэрхэн шийдэх вэ гэдгээ зөвлөлдөх нь чухал болохоос нэг хүнд бурууг тохох чухал биш. Маргалдаадбайвал асуудал хэзээ ч шийдэгдэхгүй.

14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?
Г.Пагмасүрэн, Мэдээлэл, харилцаа, инновац хариуцсан мэргэжилтэн

unread.media

Би анх 2018 онд Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Хөгжлийн хөтөлбөрт дадлагын ажилтнаар орон өнөөдрийг хүртэл тасралтгүй таван жил НҮБ-д ажиллаж байна. Одоо НҮБ-ын ХХААБ-д Мэдээлэл, харилцаа, инновац хариуцсан мэргэжилтнээр ажилладаг. Ажлын онцлогоос хамааран инновац, энтренершип болон залуучууд руу чиглэсэн ажлуудыг түлхүү хариуцан хэрэгжүүлдэг учраас оюутан, залуусаас НҮБ-д ажилд орохын тулд яах ёстой, юуг анхаарах хэрэгтэй тухай асуултууд их ирдэг. Энэ боломжийг ашиглан НҮБ-д ажиллахаар төлөвлөж байгаа, эсвэл ирээдүйд ажиллана гэж боддог залуустаа хэрэг болж магадгүй гурван зөвлөгөөг хуваалцмаар байна.
1.​Хүмүүс ихэвчлэн НҮБ гэхээр нэг байгууллага гэсэн ойлголттой байдаг санагддаг. Гэтэл НҮБ нь хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөр, үйл ажиллагаа, зорилго, цар хүрээнээсээ хамаараад дотроо олон төрөл, байгууллагуудад хуваагддаг. Тэгэхээр тухайн хүн эхлээд ажиллахыг хүсэж буй салбар, чиглэлээ тодорхойлоод, дараа нь НҮБ-ын аль агентлаг таны сонирхож буй салбар чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг тухай судлаарай.
2.​Ажилд орохоор сонирхож буй албан тушаалаа сайн судлах хэрэгтэй. Жишээ нь, тухайн албан тушаалд ямар үндсэн ур чадваруудыг шаарддаг тухай мэдээллийг өмнө нь зарлагдсан ажлын байрны зар, ажил үүргийн тодорхойлолтыг уншиж, судалснаар мэдэх боломжтой байдаг.
3.​Ажлын байрны анкет бөглөхдөө өөрийн CV-гээ тухайн ажлын байрны тодорхойлолт, шаардлагад хамгийн боломжит хувилбараар нийцүүлж, тухайн ажлын байранд шаардагдах үндсэн ур чадваруудтай өөрийн ажлын туршлагаа холбогдох нь чухал нэн чухал. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засагчийн орон тоо зарласан байхад бизнесийн салбар дах туршлагаа онцлох нь тухайн ажлын байранд сонгогдох боломжийг буруулах өндөр магадлалтай.
Эцэст нь хэлэхэд, НҮБ-ын үндсэн зургаан гадаад хэлнээс Монгол Улс дахь төлөөлөгчийн газар зөвхөн Англи хэлний өндөр мэдлэгийг шаарддаг боловч ажлын байран дээр Монгол хэл, ялангуяа Монгол хэлний албан бичгийн хэл, найруулгыг маш өндөр түвшинд эзэмшсэн байх нь чухал юм. Иймд зөвхөн гадаад хэлээ сайжруулахаас гадна, төрөлх Монгол хэлээ сайн сурах хэрэгтэй гэж зөвлөе.

15.  энэ салбарт ажиллахын хамгийн онцлог зүйл юу вэ?
С.Жигжидпүрэв, Хөтөлбөрийн техникийн зөвлөх

unread.media

Бид хорвоо ертөнцөд эрүүл саруул оршин амьдрахын тулд хоол хүнс идэх учиртай. Үүний томоохон эх үүсвэр нь ХАА, газар тариалан, мал аж ахуйн салбар.
Хүний эрүүл, аятай тухтай оршин амьдрахын үндэс суурь болсон энэ салбарын тогтвортой байдал, сайн сайхны төлөө ажилладгаараа бахархдаг. ХХАА салбар бол хүн төрөлхтнийг зөвхөн хоол хүнсээр хангахаас гадна цаашлаад хувцастай, орлоготой амьдрахын үндэс суурь юм.
НҮБ-ийн байгууллагад ажиллах нь улсынхаа мал аж ахуйн салбарт шаардлагатай дэмжлэг туслалцаанд гар бие оролцож, дэлхийн орнуудын туршлагаас суралцаж, сайшаалтай жишгүүдийг нэвтрүүлэн нутагшуулах зэргээр олон талын ач холбогдолтой. Би салбартаа ажиллаад 30 гаруй жил өнгөрсөн боловч өдөр бүр шинээр суралцсаар байдаг.
Сүүлийн жилүүдэд зуд турханы асуудалтай холбоотойгоор уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, даван туулах чадварт суралцах, хамгийн чухал нь мал аж ахуйн үйлвэрлэлийг аз жаргалтай эрхлэх зэрэг төвлөрч байна.

**Хүний анхдагч хэрэгцээ болсон хүнсний хэрэгцээнд анхаарлаа хандуулж, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, хоол хүнсний хангамжийг сайжруулах чиглэлээр Дэлхийн 130 гаруй улсад үйл ажиллагаа явуулдаг НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO) Монголд үйл ажиллагаа явуулаад хэдийн хагас зуун өнгөрчээ.**
**Бид энэ жил түүхт 50 жилийн ойгоо тэмдэглэж буй энэхүү хамт олонтой ажлын онцлог, арга барил хийгээд ХАА салбарт тулгамдаж буй асуудал, шинэлэг инновацын талаар ярилцсанаа ийнхүү хүргэж байна.**
**Байршил:** Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Нэгдсэн Үндэстний гудамж-14, Сүхбаатар дүүрэг
**Сошиал хуудсууд:** Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) (Фэйсбүүк), FAO (Инстаграм), FAOMongolia (Твиттер)
### 1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ, ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?
> А.Амгалан, STREAM төслийн зохицуулагч
>
> unread.media
НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO) нийтдээ 194 гишүүн оронтой, мэргэжлийн төрөлжсөн байгууллага. Бид улс орнуудын хүнс, ХАА-г хэрхэн хөгжүүлэх вэ, газар ус, биологийн төрөл зүйлийг хэрхэн хамгаалж, арвижуулах вэ зэрэг олон талт асуудлыг анхаардаг онцлогтой. Энэ чиглэлийн зөвлөгөө, мэдээллийг дэлхийн, бүс нутгийн, улс орны, аймаг сумын гээд бүх түвшинд түгээдэг тул бидний хувьд өндөр түвшинд бэлтгэгдсэн, нарийн мэргэжлийн боловсон хүчин байх зайлшгүй шаардлагатай.
Үндсэн мэргэжил маань агрономич. Сурагч ахуй цагтаа “Анхны алхам” бүтээлээс ХАА салбарын тухай анхны ойлголтыг авч, энэ мэргэжлээр суралцах сэдэл төрсөн юм л даа. Улаанбаатар хотоос холдож үзээгүй хүн чинь их сургуулиа төгсөөд л мэргэжлээрээ Говь Алтай, Сэлэнгэ аймгуудад ажиллаж байлаа. Удалгүй АНУ-д мэргэжлийнхээ дагуу дадлага хийхийн сацуу эрдэм шинжилгээний туслах ажилтнаар ажилласны дүнд ХАА, байгаль орчны салбарт хоршин ажиллах чадвар эзэмшсэндээ тун олзуурхаж явдаг юм. Эх орондоо эргэн ирсний дараа НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрөөс хэрэгжүүлж буй төсөлд хэсэг хугацаанд ажиллаад Австралийн Сиднейн их сургуульд магистрын зэргээ хамгаалсан.
Хамгийн анх 2010 онд “Хүнсний баталгаат байдлыг сайжруулах төсөл”-ийн менежерээр НҮБ-д ажилд орсон түүхтэй. Удалгүй Ази, Номхон далайн бүсийн төв болох Бангкокт газар тариалангийн бүсийн Зөвлөхөөр гурван жил гаруй хугацаанд ажилласан. Тус төвд 44 орон харьяалагддаг ба бид жилдээ 15-17 орчим төсөлд техникийн талаас нь зөвлөж, хариуцан ажилладаг. Тэндэх гурван жил яг л улирлын эцсийн шалгалтаа өгөх гэж байгаа оюутны амьдрал шиг л өнгөрсөн гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь зөвхөн ХАА салбараас гадна тухайн орны эдийн засгийн хөгжилд газар тариалан ямар үр нөлөөтэй вэ, бүсийн түвшинд хэрхэн нөлөөлөх вэ зэргээр олон талаас нь шинжилж, судлах шаардлага гарч байсан. Тухайн улсын зөвхөн ХАА-н салбарыг мэддэг байлаа гээд хангалттай зөвлөгөө өгч чадахгүй тул цаашлаад биотехнологи, биологийн төрөл зүйлийн судалгаа хийх ажилд оролцох гэхчлэн хийх ажлын цар хүрээний хувьд асар өргөн.
Харин одоо бол хуримтлуулсан туршлагаа Монгол дахь төлөөлөгчийн газартаа хуваалцан ажиллаж байна.
### 2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
> Б.Наранцэцэг, Захиргаа, санхүү, хүний нөөцийн ахлах ажилтан
>
> unread.media
Манай гэр хотын хамгийн түгжрэлтэй хэсэг буюу Нисэхэд байрлалтай. Ажлаасаа хоцрохгүйн тулд үүрийн таван жингээр боссоор хэдийнээ дасчихжээ. Өглөө сэрмэгцээ арван таван минутын хөнгөхөн иога хийгээд шүршүүрт орно. Өглөө зургаан цаг гэхэд л гэрээсээ гарахгүй бол түгжрээнд орох эрсдэлтэй. Тиймээс урьд орой нь өглөөний цайгаа бэлдэж тавьчхаад ажил дээрээ ирээд л тухтай цайлж, ажлынхандаа зориулж кофе чанах зуураа яаралтай цахим шуудангуудаа гүйлгэж харсны эцэст ажлын өдөр албан ёсоор эхэлнэ дээ.
Миний хувьд байгууллагын санхүү, захиргаа, хүний нөөцийн асуудлыг хариуцдаг. НҮБ нь донор орнуудаас санхүүжилттэй олон улсын байгууллага гэдэг утгаараа төлбөрийн систем нь маш нарийн, олон шат дамжлагатай. Өдөртөө бол арваас хорин төлбөрийн баримтуудыг шалгаж, төв салбар болох Будапешт руу илгээснээр эцсийн гүйлгээ хийгдэнэ. Үндсэн ажлаас гадна төв оффис болон бүсийн төлөөлөгчийн газартай холбогдох, ажлын байран дээр сонгон шалгаруулалт хийх, шинэ ажиллагсдад сургалт орсоор өдөр дуусах нь олонтаа.
Дийлэнх ажлаа долоо хоногоор төлөвлөдөг ч санхүү дээр гэнэтийн ажлууд овоорох үе бишгүй. Тэр үед бол аль болох бие махбодоо сэргэлэн байлгахын тулд ууланд алхана. Тэрчлэн буддын философи судлах нь миний хамгийн дурлаж хийдэг зүйлсийн нэг.
### 3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?
> Н.Октябрь, Жолооч
>
> unread.media
Миний ажлын онцлог бол цастай, бороотой, шуургатай ямар ч үед аюулгүй найдвартайгаар хамтран ажиллагсдаа нэг цэгээс нөгөөд хүргэх юм. Үүний тулд бүх цаг үед техникээ бэлэн байлгах хэрэгтэй. Ямар ч тохиолдолд бэлэн байж, тухайн ажил үйлсэд саадгүй ажиллахын зэрэгцээ хүний амь насыг авч байгаа учраас хамгийн гол нь аюулгүй байдалд анхаарах хэрэгтэй. Иймээс, жолооны механизм, тоормосны систем, дугуй зэрэг бүхий л зүйлийг хянаж шалгаж ажиллах нь жолооч хүний нөү-хау.
### 4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?
> Б.Бүжин, Дижитал мэдээлэл, харилцаа хариуцсан мэргэжилтэн
>
> unread.media
Байгууллагынхаа дижитал харилцаа холбоо, сошиал медиаг хариуцан ажилладаг. Зарлал мэдээллийн постер, тайлан танилцуулга бэлдэх өдөр тутмын ажилдаа Canva, харин шинэ санаа эрж хайхдаа Pinterest-ийг ашигладаг. Дотоод сүлжээндээ Microsoft Teams хэрэглэдэг.
### 5. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
> М.Сэргэлэн, SCALA төслийн мэргэжилтэн
>
> unread.media
Аливаа албан уулзалтад явахдаа тэмдэглэлийн дэвтэр ашигладаг. Хүнтэй тулж харилцахдаа компьютерын дэлгэц рүү хараад байх бага зэрэг бүдүүлэг юм шиг санагддаг. Тиймээс тухайн хүний хэлсэн гол санааг шууд гараараа бичээд авчих нь хамгийн энгийн, шалгарсан арга.
Албан харилцаанд Outlook ашиглана. Миний ажил бүхэлдээ цахим шуудангийн харилцаанаас хамаардаг учраас ажлуудаа эндээ үүсгээд явах нь ажил хөнгөвчилдөг давуу талтай. Мөн тухайн ажлыг гүйцэтгэхдээ үүнээс ямар үр дүн гарах вэ гэх талаас нь бодож хийдэг. Тэгвэл ажил хийх илүү сонирхолтой болж, гараас ажил урамтай гардаг.
### 5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?
> А.Эрдэнэ-Ус, Үйл ажиллагаа хариуцсан ажилтан
>
> unread.media
Гэртээ харихаасаа өмнө маргааш хийх ажлынхаа төлөвлөгөөг заавал бичдэг дадалтай. Өглөө нь тухайн ажлуудаа чухлаар нь жагсааснаар ажлын хуваарь илүү ойлгомжтой, цэгцтэй болдог.
Мэдээж технологийн дэвшлүүд бол хамгийн сайн туслагч. Багийн төлөвлөгөөнд Тrello, Тeams ашигласнаар хэн, ямар ажил хийж буй нь тодорхой бас хүн бүрийг мэдээлэлтэй ойр байхад тусладаг.
Ажлын цагийн хуваарь уян хатан байх нь мөн ажил, амьдралын бүтээмжид эерэгээр нөлөөлдөг. Ажлын өдрөө өглөөний долоон цагт эхлүүлээд чухал ажлуудаа үдийн цайнаас өмнө нугалчихвал бүтээмж эрс нэмэгдэж, оройн цагаар гэрийнхэндээ зарцуулах цаг гардаг. Улаанбаатар хотод бол ид түгжрэлийн цагаар ажлаасаа гарах болонтүгжрэлээс өмнө 16 цагт гэртээ харих хоёр тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. Нэгэнтээ өдөр бүхэн түгжрэлтэй байх нь тодорхой хотод амьдардаг хойно ажлаа эрт дуусгаж л цагаа хэмнэдэг.
### 7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
> А.Бат-Эрдэнэ, "Дорнод хуурай хээрийн төсөл"-ийн мал аж ахуйн мэргэжилтэн
>
> unread.media
Нэлээн хэдэн жилийн өмнө бол намайг ажлаас бусад цагаар заалнаас л олж болох байсан бол сүүлийн үед харин бөмбөг залахаас илүүтэй дэлхийн улс орнуудын хөгжил дэвшил, түүхэн хөгжлийг судлах дуртай болчхож. Эртний олдворуудаас дээж аваад соёл иргэншлийн талаарх мэдээллийг баталдаг генетикт суурилсан археологийн чиглэлийн төрөл бүрийн гаднын материалуудыг уншиж судална. Эртний соёл иргэншлүүд хэрхэн хөгжиж, түүхийн турш хувьсан өөрчлөгдсөн тухай өөрийн олж мэдсэн зүйлсээ хүүхдүүдээ ярьж өгөхөд тэдний сониуч харц намайг дүүртэл нь цэнэглэж өгдөг юм.
Хүннү болон Хүннүгээс өмнө манай улсын нутаг дэвсгэр дээр амьдарч байсан хүмүүсийн талаарх судалгааны материал тун хомсхон байдаг юм билээ. Дэлхийн хүн амын өчүүхэн хувийг эзэлдэг мөртөө дэлхийн түүхэнд хэд хэдэн удаа эзэнт гүрэн байгуулж чадсан манай өвөг дээдсийн засаглах чадвар, арга ухааны талаар мэдээлэл хангалттай олдвол үр хүүхдэдээ ярьж өгөх хүсэл дүүрэн байна.
### 8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
> Ц.Энх-Амгалан, Хөтөлбөрийн мэргэжилтэн
>
> unread.media
Нягтлан бодогч мэргэжилтэй ч байгаль орчин хамгаалах, судлан шинжлэх чиглэлд дуртай гэдгээ хожим таньж мэдсэн. Хүн дуртай ажлаа хийх үедээ чин сэтгэлээ зориулж, асуудлыг нь шийдэж, ядрахаа ч умартан ажилладаг гэдгийг докторт суралцах зургаан жилдээ ухаарч мэдэрсэн юм. Тийм ч учраас чөлөөт цагаараа оюутан, залуучуудад ажил мэргэжлийн чиглүүлэг өгөх карьер көүчийн ажил хийдэг.
Миний хувьд хүүхэд асрах төвөөс эгч, дүү гурван охиныг дэмжихээр болж ирээдүйн амьдрал, ажил мэргэжлийнх нь тухай ярилцах үедээ ойр тойрны дүү нар, залуучуудад өөрийн дуртай, зүйлээ хийж бүтээх нь ямар чухал тухай зөвлөн чиглүүлэх хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон.
Орон нутагт сурч төгссөн залуучууд дийлэнхдээ ажил мэргэжлийн чиг баримжаагүй, хэлж заах хүнгүй тул өөрийн дуртай, чаддаг зүйлээ нээж илрүүлэх боломж бололцоо хомсхон байдаг нь бодит үнэн шүү дээ. Манай байгууллага төрийн, орон нутгийн олон газартай хамтарч ажиллаж хөдөө орон нутгаар сургалт хийдэг. Залуу малчин, фермерүүдтэй уулзаж тэдний ажил мэргэжил, хийх дуртай зүйлс ,ирээдүйд юу хийхийг хүсэж, төлөвлөж байгаа талаар нь ярилцахад маш дуртай хүлээж авдаг юм. Хүнийг хүн утгаар нь хандаж, тэднийг хөгжин дэвжихэд бага ч атугай тусалдаг нь сайхан санагддаг.
### 9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?
> Д.Дүгэрдорж, Цахим хөдөө аж ахуй хариуцсан зөвлөх
>
> unread.media
Бидний ажлын гол онцлог бол ХАА салбарт тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх, тогтвортой хөгжлийг бий болгох, инновацлаг, технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлэх юм.
Бид 2020 онд Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллага (ITU), ХХААХҮЯ, тухайн үеийн Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газартай хамтран цахим хөдөө аж ахуйн үндэсний стратегийг баталж, цаг үеийн мэдээллээр дамжуулан шийдвэр гаргах хурдыг нэмэгдүүлсний үр дүнд малын эрүүл мэндийг сайжруулах, мөшгөх тогтолцоог хөгжүүлэх зэрэг олон ажлуудыг түнш байгууллагуудтай хамтран хэрэгжүүлсэн амжилттай.
Бизнесийн ухаалаг технологид (Business Intelligence) суурилсан ХАА салбарын дашбоард, блокчейн технологид суурилсан махны гарал үүслийн гэрчилгээ, QR кодтой малын ээмэг, микрочипээр дамжуулан малыг ялган тэмдэглэх бүртгэх, цахимд суурилсан ургамал, хүнсний ногооны гарал үүслийн гэрчилгээ, ухаалаг газар тариалангийн зориулалттай дрон зэрэг инновацлаг шийдлүүдийг онцлон дурдах нь зүйтэй.
ХХАА салбарт технологийн старт-ап (Agri-tech), энтрепренер залуусын оролцоо сул байгаа нь манай ажлын гол бэрхшээл. Цаашид салбарын цахим шилжилтийг хурдасгахад хувийн хэвшлийн оролцоо маш чухал. Тиймээс бид ойрын хугацаанд старт-ап болон залуусын оролцоог энэ салбарт нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн ажлыг эрчимжүүлэхээр зорьж байна.
### 10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?
> Винод Ахужа, НҮБ-ын ХХААБ-ын Монгол дахь суурин төлөөлөгч
>
> unread.media
2023 онд Монгол дахь НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагын 50 жилийн ой тохиож байгаа. Анх Монгол Улс НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагад 1973 онд гишүүнээр элсэж байсан түүхтэй.
Монголчуудын хувьд нүүдэлчин соёл, уламжлалт ахуйн ухаанаа орчин үеийн технологийн шийдлүүдтэй хоршуулан өөрсдийн гэсэн өвөрмөц арга барилаар ХАА салбарыг хөгжүүлэх боломжтой хэмээн би боддог. Ялангуяа нүүдэлчин соёл бол биологийн олон янз байдлыг хадгалж, байгаль орчиндоо зохицон амьдрах эко амьдралын хэв маяг шүү дээ. Хэрэв монголчууд уламжлалт ахуйгаа уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэлийг тэсвэрлэх чадвартай,илүү үр ашигтай болгож хөгжүүлбэл гайхалтай үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй.
Сүүлийн жилүүдэд байгаль орчинд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт орж, бэлчээр доройтож, цөлжилт тэлж, ган, зуд, хүчтэй шуурга зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдлийн давтамж нэмэгдсээр байна. Монголын хэмжээнд ялгаруулж буй хүлэмжийн хийн 40 хувь нь хөдөө аж ахуйгаас гаралтайг мөн дурдах нь зүйтэй.
Түүнчлэн, Монгол Улсын хувьд өлсгөлөнд нэрвэгдсэн орны тоонд багтахгүй хэдий ч хоол хүнс, түүнээс авах шим тэжээлтэй холбоотой халдварт бус өвчин, зүрх судасны өвчлөлийн үзүүлэлт нэлээн өндөр. Эдгээр өвчлөл шууд утгаараа хүмүүсийн өдөр тутамдаа хэрэглэж буй хүнстэй холбогдох тул хүн бүхэн олон нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг боломжийн үнэтэйгээр худалдан авах боломжийг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Энэ чиглэлд бид анхааран ажиллах нь ирээдүйд монгол хүний эрүүл мэндэд эергээр нөлөөлнө гэдэгт итгэлтэй байгаа.
Хамгийн чухал нь гэвэл дээр дурдсан бүх асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд монголын орчин үеийн залуус, эмэгтэйчүүдийн хамтын ажиллагаа, оролцоо, инновац, шинэлэг санаа бодол, манлайлал ус агаар мэт чухал. Дараагийн 50 жилийн хамтын ажиллагаа маань амжилтаар дүүрэн байна гэдэгт бүрэн итгэлтэй байна.
### 11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?
> Б.Дашням, SDG-BE төслийн мэдлэгийн менежментийн мэргэжилтэн
>
> unread.media
Манай байгууллага ажилчдынхаа хөгжил дэвшлийг дэмжих үүднээс сурах боломжуудыг олгодог. Жишээлбэл, Learning Management System гэж бий. Дотоодын чадавхжуулах сургалтууд тогтмол НҮБ-ийн үндсэн зургаан хэл дээр зохиогддог. Сонирхсон сургалтдаа цагийн зөрүүнээс үл хамааран шөнө оройн цагаар ажлаа амжуулаад л сууна. Миний хувьд одоогоор арван долоон хоногийн хугацаатай, Power BI automation - Power applications гэх сургалтад хамрагдаж байна. Зөвхөн мэргэжлийн сургалтуудаас гадна эрүүл оршихуй, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд гэхчлэн ажил, амьдралаа тэнцвэртэй авч явахад чиглэсэн сургалтууд хүртэл бий.
### 12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, КИНО, ХӨГЖИМ?
> М.Хонгорзул, МАА-ЭЗЭН төслийн хяналт, үнэлгээний мэргэжилтэн
>
> unread.media
Сүүлийн үед уншсан номууд дундаас маш өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн Immune бүтээлийг санал болгоё. Номын зохиолч нь шинжлэх ухаанд сонирхолтой, дархлааны тогтолцоонд дурлагч нэгэн бөгөөд хэдэн арван сая дагагчтай Kurzgesagt-In a Nutshell Юүтүб сувгийн Үүсгэн байгуулагч гэдгээр нь хүмүүс таних байх.
Номыг уншиж байх явцад хүн болгон өөрийнхөө өмсөх хувцас, идэх хоол, түрхэх гоо сайхны бүтээгдэхүүнээ судалдагтай адил бие дотроо юу болж байгаа талаар мэдлэгтэй болох хэрэгтэй санагдсан. Дархлаа, эс гэх мэт анагаахын нэршлүүдийг сонсоод л бид “ойлгоход хэцүү” хэмээн төвөгшөөх нь элбэг. Харин энэ номд шинжлэх ухааны нарийн төвөгтэй ойлголтыг энгийн үгээр нүдэнд харагдтал тайлбарлаж, хөгжилтэй жишээ, өнгөт зургаар амилуулсан тул хэн ч уншаад ойлгохуйц.
Номыг уншиж дууссаны дараа бидний эсүүд хуруугаа зүсэх төдийд эсвэл хөнгөн ханиад хүрэхэд яаж тулалдаж, нэмэлт хүч дуудаж, тагнуул илгээдэг тухай мэдлэгтэй болно. Хүн ер нь өөрийгөө амьд байлгадаг тогтолцооны талаар наад захын ойлголттой болчихсон тохиолдолд ямарваа нэг өвчин эмгэгт тайван хандах, түүнчлэн ямар ч учир зүйн үндэслэлгүй, ид шидийн гэмээр эм бэлдмэл худалдаалагч нарт олзлогдох магадлал багасах нь тодорхой байх.
Хөгжим гэвэл төгөлдөр хуурын аялгуунууд сонсох дуртай. Хөгжим хүний сэтгэл санааны байдалтай шууд холбогддог болохоор онцгойлон тэр хамтлаг, энэ дуунд дуртай гэсэн зүйл байхгүй ээ. Хамгийн сүүлд гүн сэтгэгдэл үлдээсэн гэвэл Schindler's List киноны төгөлдөр хуурын аяз. Ажлаа хийх үедээ бол хөгжим огт сонсож чаддаггүй. Бүх зүйл чимээгүй байхад дуртай.
### 13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?
> Г.Нямжаргал, НҮБ-ын ХХААБ-ын Шадар суурин төлөөлөгч
>
> unread.media
Надад мартахгүйг хичээдэг хоёр зөвлөгөө бий. Эхнийх нь ойр дотнын хүмүүсээсээ ойлгож авсан зүйл. Аливаа ажилд амжилт гаргахыг хүсэж байвал олон зүйлсэд сатаарч санаа зоволгүй өөрийн хийх ёстой зүйлээ тултал хий. Хэдийгээр чи хүссэн үр дүндээ хүрч чадаагүй байж болох ч амжилтад нэг алхам ойртож буй хэрэг юм.
Хоёр дахь зөвлөгөөг би өмнөх удирдлагаасаа ойлгож авсан. Ажил дээр аливаа асуудал үүссэн үед асуудлаа хэрхэн шийдэх вэ гэдгээ зөвлөлдөх нь чухал болохоос нэг хүнд бурууг тохох чухал биш. Маргалдаадбайвал асуудал хэзээ ч шийдэгдэхгүй.
### 14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?
> Г.Пагмасүрэн, Мэдээлэл, харилцаа, инновац хариуцсан мэргэжилтэн
>
> unread.media
Би анх 2018 онд Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Хөгжлийн хөтөлбөрт дадлагын ажилтнаар орон өнөөдрийг хүртэл тасралтгүй таван жил НҮБ-д ажиллаж байна. Одоо НҮБ-ын ХХААБ-д Мэдээлэл, харилцаа, инновац хариуцсан мэргэжилтнээр ажилладаг. Ажлын онцлогоос хамааран инновац, энтренершип болон залуучууд руу чиглэсэн ажлуудыг түлхүү хариуцан хэрэгжүүлдэг учраас оюутан, залуусаас НҮБ-д ажилд орохын тулд яах ёстой, юуг анхаарах хэрэгтэй тухай асуултууд их ирдэг. Энэ боломжийг ашиглан НҮБ-д ажиллахаар төлөвлөж байгаа, эсвэл ирээдүйд ажиллана гэж боддог залуустаа хэрэг болж магадгүй гурван зөвлөгөөг хуваалцмаар байна.
1.​Хүмүүс ихэвчлэн НҮБ гэхээр нэг байгууллага гэсэн ойлголттой байдаг санагддаг. Гэтэл НҮБ нь хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөр, үйл ажиллагаа, зорилго, цар хүрээнээсээ хамаараад дотроо олон төрөл, байгууллагуудад хуваагддаг. Тэгэхээр тухайн хүн эхлээд ажиллахыг хүсэж буй салбар, чиглэлээ тодорхойлоод, дараа нь НҮБ-ын аль агентлаг таны сонирхож буй салбар чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг тухай судлаарай.
2.​Ажилд орохоор сонирхож буй албан тушаалаа сайн судлах хэрэгтэй. Жишээ нь, тухайн албан тушаалд ямар үндсэн ур чадваруудыг шаарддаг тухай мэдээллийг өмнө нь зарлагдсан ажлын байрны зар, ажил үүргийн тодорхойлолтыг уншиж, судалснаар мэдэх боломжтой байдаг.
3.​Ажлын байрны анкет бөглөхдөө өөрийн CV-гээ тухайн ажлын байрны тодорхойлолт, шаардлагад хамгийн боломжит хувилбараар нийцүүлж, тухайн ажлын байранд шаардагдах үндсэн ур чадваруудтай өөрийн ажлын туршлагаа холбогдох нь чухал нэн чухал. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засагчийн орон тоо зарласан байхад бизнесийн салбар дах туршлагаа онцлох нь тухайн ажлын байранд сонгогдох боломжийг буруулах өндөр магадлалтай.
Эцэст нь хэлэхэд, НҮБ-ын үндсэн зургаан гадаад хэлнээс Монгол Улс дахь төлөөлөгчийн газар зөвхөн Англи хэлний өндөр мэдлэгийг шаарддаг боловч ажлын байран дээр Монгол хэл, ялангуяа Монгол хэлний албан бичгийн хэл, найруулгыг маш өндөр түвшинд эзэмшсэн байх нь чухал юм. Иймд зөвхөн гадаад хэлээ сайжруулахаас гадна, төрөлх Монгол хэлээ сайн сурах хэрэгтэй гэж зөвлөе.
### 15.  энэ салбарт ажиллахын хамгийн онцлог зүйл юу вэ?
> С.Жигжидпүрэв, Хөтөлбөрийн техникийн зөвлөх
>
> unread.media
Бид хорвоо ертөнцөд эрүүл саруул оршин амьдрахын тулд хоол хүнс идэх учиртай. Үүний томоохон эх үүсвэр нь ХАА, газар тариалан, мал аж ахуйн салбар.
Хүний эрүүл, аятай тухтай оршин амьдрахын үндэс суурь болсон энэ салбарын тогтвортой байдал, сайн сайхны төлөө ажилладгаараа бахархдаг. ХХАА салбар бол хүн төрөлхтнийг зөвхөн хоол хүнсээр хангахаас гадна цаашлаад хувцастай, орлоготой амьдрахын үндэс суурь юм.
НҮБ-ийн байгууллагад ажиллах нь улсынхаа мал аж ахуйн салбарт шаардлагатай дэмжлэг туслалцаанд гар бие оролцож, дэлхийн орнуудын туршлагаас суралцаж, сайшаалтай жишгүүдийг нэвтрүүлэн нутагшуулах зэргээр олон талын ач холбогдолтой. Би салбартаа ажиллаад 30 гаруй жил өнгөрсөн боловч өдөр бүр шинээр суралцсаар байдаг.
Сүүлийн жилүүдэд зуд турханы асуудалтай холбоотойгоор уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, даван туулах чадварт суралцах, хамгийн чухал нь мал аж ахуйн үйлвэрлэлийг аз жаргалтай эрхлэх зэрэг төвлөрч байна.