Уул уурхайн салбарт ногоон хөгжлийг бүтээх нь
<div class="article-body">
          <h2>Хүлэмжийн хийн ялгарлын хамгийн том шалтгаан буй нүүрс бол манай улсын экспортын чухал бүтээгдэхүүн. Эдийн засаг, ДНБ-ий өсөлт нь энэ бүтээгдэхүүнтэй шууд хамааралтай. Гэвч дэлхий дахинд сүүлийн жилүүдэд нүүрсний хэрэглээг үе шаттай бууруулах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсээр буй. <div><div><div><br></div><div>Иймд нүүрсний салбарын зах зээл, төлөв байдал, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг хэлэлцэж, байгальдаа ээлтэй ногоон хөгжлийг бий болгох тухай "Монголын уул уурхайн 7 хоног" чуулганы үеэр "Уул уурхай ба ногоон хөгжил” сэдвээр үргэлжилсэн юм.<div><br></div><div>Энэ хүрээнд энэ чиглэлд ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн байр суурь, уул уурхай, эрчим хүчний салбарын төлөв, чиг хандлагын талаар юу ярилцсаныг тоймлон хүргэе.<br></div></div></div></div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/853c27f76363d650791245ff738cbb98.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн улс орнууд нүүрс болон бусад шатах түлшний хэрэглээг бууруулах, нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудыг хаах, санхүүжүүлэхээ зогсоох, өндөр татвар тогтоох зэрэг төрөл бүрийн арга хэмжээ авсаар байна. Дэлхий нийтэд нүүрстөрөгчийн албан журмын татвар нэвтрээгүй боловч бүс нутгийн хэмжээнд бий. </p><p>Тухайлбал, Аргентин, Канад, Чили, Хятад зэрэг 27 улс нүүрстөрөгчийн <a href="https://earth.org/what-countries-have-a-carbon-tax/" target="_blank">албан татварыг хэрэгжүүлдэг</a>. Жишээ нь Европын орнуудад нүүрстөрөгчийн татвар тонн тутамд<a href="https://www.reuters.com/business/energy/eu-carbon-price-tops-50-euros-first-time-2021-05-04/" target="_blank"> 50 евро </a>хүрсэн бол Канадад 2030 он гэхэд 170 доллар болно гэдгээ зарласан.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Бид хэрхэн ногоорох вэ?</div></h3><p></p><p>Бидний эрчим хүчний хэрэглээний 70 хувь нүүрснээс хамааралтай тул нүүрсний компаниудад ногоон хөгжлийн асуудал тулгамдсан сэдэв болсон. Тухайлбал, "Эрдэнэс Тавантолгой" компани 2025 оноос 500 мВт-ын хүчин чадалтай хийн цахилгаан станц буюу метан хийгээр ажиллах станцыг ашиглалтад оруулахаар бэлдэж байгаа аж. </p><p>Цаашлаад жил дараалан 1200 мВт хүртэл хүчин чадалтай станцуудыг ашиглалтад оруулж, нийт хэрэглэж байгаа цахилгаан эрчим хүчнийхээ <a href="https://miningweek.mn/2022/09/23/%d0%b1-%d0%b3%d0%b0%d0%bd%d1%85%d1%83%d1%8f%d0%b3-%d1%8d%d1%80%d0%b4%d1%8d%d0%bd%d1%8d%d1%81-%d1%82%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd-%d1%82%d0%be%d0%bb%d0%b3%d0%be%d0%b9-%d1%85%d1%85%d0%ba%d1%8d%d0%b4/" target="_blank">30-45 хувийг </a>сэргээгдэх эрчим хүч рүү шилжүүлнэ гэдгээ "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн захирал Б.Ганхуяг мэдэгдсэн.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/505af91bbbe2282c148c706851a3e852.png"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/b6620fd0641c06c73b5dc84f69259174.png"></p><p></p><p><br></p><p>Нөгөө талдаа улс орны хөгжлийн бодлогод багтаасан цемент, газрын тосны үйлдвэр, нүүрс хийжүүлэх, нүүрснээс түлш, хуванцар үйлдвэрлэх томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэх явцад нүүрстөрөгч болон метан хийнүүд зайлшгүй ялгарна. </p><p>Метан бол CO2-оос 30 дахин ихээр дэлхийн дулааралд хүргэдэг. Эдгээрийг бууруулж болох шийдлүүдийн тухайд Монгол нүүрс ассоциацийн гүйцэтгэх захирал Ж.Золжаргал салбарыг хэрхэн ухаалаг ашиглаж, ирээдүйд <a href="https://miningweek.mn/2022/09/23/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b3%d0%be%d0%bb-%d0%bd%d2%af%d2%af%d1%80%d1%81-%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%be%d1%86%d0%b8%d0%b0%d1%86%d0%b8%d0%b9%d0%bd-%d0%b3%d2%af%d0%b9%d1%86%d1%8d%d1%82%d0%b3%d1%8d%d1%85-%d0%b7/" target="_blank">ногоон, хэмнэлттэй, ашигтай ажиллах</a> талаар товч саналыг танилцуулж байв. </p><p>Тухайлбал, ил уурхайн дотоод тээврийн хэрэгслүүдээ оновчлох, илүү хөдөлгөөнийг багасгах, баяжуулах үйлдвэрийн процессыг хялбаршуулах, усны хэмнэлт гаргах зэргээр доод тал нь 20 хувь хэмнэх боломжтой гэв. Цаашлаад:</p>
<ul><li>Нунтаг үнс ашиглах</li><li>Нүүрсний давхаргын уурхайн метан</li><li>CO2-ийг газрын гүнд булшлах</li><li>Төмөр замаар эрдсийг тээвэрлэх</li><li>Эрчим хүчний хэмнэлт</li><li>Уурхайн дэргэд СЭХ ашиглах</li><li>Цахилгаан тээвэр, тоног төхөөрөмж</li><li>Цементийн үйлдвэрүүдийн хаягдал дулааныг ашиглах зэргийг нэвтрүүлэх боломжтойг чуулганы үеэр танилцуулав. Монцемент компани 2016 онд 5МВт суурилагдсан хүчин чадалтай хаягдал дулаанаас цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх WHR үйлдвэрийг барьж, хэрэглээний 40 гаруй хувийг хангасан. Ингэснээр төвийн эрчим хүчний ачааллыг бууруулсан сайн жишээ бий. </li></ul><p> Уул уурхайн салбар ногоон хөгжилд хувь нэмрээ оруулж "Тэрбум мод" үндэсний хөдөлгөөнд уул уурхайн олон компани нэгджээ. Харин ногоон байгууламжийг бий болгоход мэргэшсэн боловсон хүчин дутмаг байгаад хэлэлцүүлгийн зочид санал нэгтэй байв. <br><br>Өнөөдрийн байдлаар ХААИС нь ойн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг ч тоо, ур чадварын хувьд чамлалттай байгаа гэв. Түүнчлэн агропаркууд ч олноор байгуулагдах шаардлагатай бөгөөд "Эрдэнэс Тавантолгой" компани дөрвөн цэг дээр энэ чиглэлийн томоохон парк байгуулахаар ажиллаж байгааг онцоллоо. </p>
          </div>

Хүлэмжийн хийн ялгарлын хамгийн том шалтгаан буй нүүрс бол манай улсын экспортын чухал бүтээгдэхүүн. Эдийн засаг, ДНБ-ий өсөлт нь энэ бүтээгдэхүүнтэй шууд хамааралтай. Гэвч дэлхий дахинд сүүлийн жилүүдэд нүүрсний хэрэглээг үе шаттай бууруулах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсээр буй.
Иймд нүүрсний салбарын зах зээл, төлөв байдал, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг хэлэлцэж, байгальдаа ээлтэй ногоон хөгжлийг бий болгох тухай "Монголын уул уурхайн 7 хоног" чуулганы үеэр "Уул уурхай ба ногоон хөгжил” сэдвээр үргэлжилсэн юм.
Энэ хүрээнд энэ чиглэлд ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн байр суурь, уул уурхай, эрчим хүчний салбарын төлөв, чиг хандлагын талаар юу ярилцсаныг тоймлон хүргэе.
Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн улс орнууд нүүрс болон бусад шатах түлшний хэрэглээг бууруулах, нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудыг хаах, санхүүжүүлэхээ зогсоох, өндөр татвар тогтоох зэрэг төрөл бүрийн арга хэмжээ авсаар байна. Дэлхий нийтэд нүүрстөрөгчийн албан журмын татвар нэвтрээгүй боловч бүс нутгийн хэмжээнд бий.
Тухайлбал, Аргентин, Канад, Чили, Хятад зэрэг 27 улс нүүрстөрөгчийн
албан татварыг хэрэгжүүлдэг
. Жишээ нь Европын орнуудад нүүрстөрөгчийн татвар тонн тутамд
50 евро
хүрсэн бол Канадад 2030 он гэхэд 170 доллар болно гэдгээ зарласан.

Бид хэрхэн ногоорох вэ?
Бидний эрчим хүчний хэрэглээний 70 хувь нүүрснээс хамааралтай тул нүүрсний компаниудад ногоон хөгжлийн асуудал тулгамдсан сэдэв болсон. Тухайлбал, "Эрдэнэс Тавантолгой" компани 2025 оноос 500 мВт-ын хүчин чадалтай хийн цахилгаан станц буюу метан хийгээр ажиллах станцыг ашиглалтад оруулахаар бэлдэж байгаа аж.
Цаашлаад жил дараалан 1200 мВт хүртэл хүчин чадалтай станцуудыг ашиглалтад оруулж, нийт хэрэглэж байгаа цахилгаан эрчим хүчнийхээ
30-45 хувийг
сэргээгдэх эрчим хүч рүү шилжүүлнэ гэдгээ "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн захирал Б.Ганхуяг мэдэгдсэн.

Нөгөө талдаа улс орны хөгжлийн бодлогод багтаасан цемент, газрын тосны үйлдвэр, нүүрс хийжүүлэх, нүүрснээс түлш, хуванцар үйлдвэрлэх томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэх явцад нүүрстөрөгч болон метан хийнүүд зайлшгүй ялгарна.
Метан бол CO2-оос 30 дахин ихээр дэлхийн дулааралд хүргэдэг. Эдгээрийг бууруулж болох шийдлүүдийн тухайд Монгол нүүрс ассоциацийн гүйцэтгэх захирал Ж.Золжаргал салбарыг хэрхэн ухаалаг ашиглаж, ирээдүйд
ногоон, хэмнэлттэй, ашигтай ажиллах
талаар товч саналыг танилцуулж байв.
Тухайлбал, ил уурхайн дотоод тээврийн хэрэгслүүдээ оновчлох, илүү хөдөлгөөнийг багасгах, баяжуулах үйлдвэрийн процессыг хялбаршуулах, усны хэмнэлт гаргах зэргээр доод тал нь 20 хувь хэмнэх боломжтой гэв. Цаашлаад:

Нунтаг үнс ашиглах
Нүүрсний давхаргын уурхайн метан
CO2-ийг газрын гүнд булшлах
Төмөр замаар эрдсийг тээвэрлэх
Эрчим хүчний хэмнэлт
Уурхайн дэргэд СЭХ ашиглах
Цахилгаан тээвэр, тоног төхөөрөмж
Цементийн үйлдвэрүүдийн хаягдал дулааныг ашиглах зэргийг нэвтрүүлэх боломжтойг чуулганы үеэр танилцуулав. Монцемент компани 2016 онд 5МВт суурилагдсан хүчин чадалтай хаягдал дулаанаас цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх WHR үйлдвэрийг барьж, хэрэглээний 40 гаруй хувийг хангасан. Ингэснээр төвийн эрчим хүчний ачааллыг бууруулсан сайн жишээ бий.
Уул уурхайн салбар ногоон хөгжилд хувь нэмрээ оруулж "Тэрбум мод" үндэсний хөдөлгөөнд уул уурхайн олон компани нэгджээ. Харин ногоон байгууламжийг бий болгоход мэргэшсэн боловсон хүчин дутмаг байгаад хэлэлцүүлгийн зочид санал нэгтэй байв.
Өнөөдрийн байдлаар ХААИС нь ойн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг ч тоо, ур чадварын хувьд чамлалттай байгаа гэв. Түүнчлэн агропаркууд ч олноор байгуулагдах шаардлагатай бөгөөд "Эрдэнэс Тавантолгой" компани дөрвөн цэг дээр энэ чиглэлийн томоохон парк байгуулахаар ажиллаж байгааг онцоллоо.

Хүлэмжийн хийн ялгарлын хамгийн том шалтгаан буй нүүрс бол манай улсын экспортын чухал бүтээгдэхүүн. Эдийн засаг, ДНБ-ий өсөлт нь энэ бүтээгдэхүүнтэй шууд хамааралтай. Гэвч дэлхий дахинд сүүлийн жилүүдэд нүүрсний хэрэглээг үе шаттай бууруулах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсээр буй. Иймд нүүрсний салбарын зах зээл, төлөв байдал, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг хэлэлцэж, байгальдаа ээлтэй ногоон хөгжлийг бий болгох тухай "Монголын уул уурхайн 7 хоног" чуулганы үеэр "Уул уурхай ба ногоон хөгжил” сэдвээр үргэлжилсэн юм.   Энэ хүрээнд энэ чиглэлд ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн байр суурь, уул уурхай, эрчим хүчний салбарын төлөв, чиг хандлагын талаар юу ярилцсаныг тоймлон хүргэе.
Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн улс орнууд нүүрс болон бусад шатах түлшний хэрэглээг бууруулах, нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудыг хаах, санхүүжүүлэхээ зогсоох, өндөр татвар тогтоох зэрэг төрөл бүрийн арга хэмжээ авсаар байна. Дэлхий нийтэд нүүрстөрөгчийн албан журмын татвар нэвтрээгүй боловч бүс нутгийн хэмжээнд бий.
Тухайлбал, Аргентин, Канад, Чили, Хятад зэрэг 27 улс нүүрстөрөгчийн албан татварыг хэрэгжүүлдэг. Жишээ нь Европын орнуудад нүүрстөрөгчийн татвар тонн тутамд 50 евро хүрсэн бол Канадад 2030 он гэхэд 170 доллар болно гэдгээ зарласан.
### Бид хэрхэн ногоорох вэ?
Бидний эрчим хүчний хэрэглээний 70 хувь нүүрснээс хамааралтай тул нүүрсний компаниудад ногоон хөгжлийн асуудал тулгамдсан сэдэв болсон. Тухайлбал, "Эрдэнэс Тавантолгой" компани 2025 оноос 500 мВт-ын хүчин чадалтай хийн цахилгаан станц буюу метан хийгээр ажиллах станцыг ашиглалтад оруулахаар бэлдэж байгаа аж.
Цаашлаад жил дараалан 1200 мВт хүртэл хүчин чадалтай станцуудыг ашиглалтад оруулж, нийт хэрэглэж байгаа цахилгаан эрчим хүчнийхээ 30-45 хувийг сэргээгдэх эрчим хүч рүү шилжүүлнэ гэдгээ "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн захирал Б.Ганхуяг мэдэгдсэн.
Нөгөө талдаа улс орны хөгжлийн бодлогод багтаасан цемент, газрын тосны үйлдвэр, нүүрс хийжүүлэх, нүүрснээс түлш, хуванцар үйлдвэрлэх томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэх явцад нүүрстөрөгч болон метан хийнүүд зайлшгүй ялгарна.
Метан бол CO2-оос 30 дахин ихээр дэлхийн дулааралд хүргэдэг. Эдгээрийг бууруулж болох шийдлүүдийн тухайд Монгол нүүрс ассоциацийн гүйцэтгэх захирал Ж.Золжаргал салбарыг хэрхэн ухаалаг ашиглаж, ирээдүйд ногоон, хэмнэлттэй, ашигтай ажиллах талаар товч саналыг танилцуулж байв.
Тухайлбал, ил уурхайн дотоод тээврийн хэрэгслүүдээ оновчлох, илүү хөдөлгөөнийг багасгах, баяжуулах үйлдвэрийн процессыг хялбаршуулах, усны хэмнэлт гаргах зэргээр доод тал нь 20 хувь хэмнэх боломжтой гэв. Цаашлаад:
* Нунтаг үнс ашиглах
* Нүүрсний давхаргын уурхайн метан
* CO2-ийг газрын гүнд булшлах
* Төмөр замаар эрдсийг тээвэрлэх
* Эрчим хүчний хэмнэлт
* Уурхайн дэргэд СЭХ ашиглах
* Цахилгаан тээвэр, тоног төхөөрөмж
* Цементийн үйлдвэрүүдийн хаягдал дулааныг ашиглах зэргийг нэвтрүүлэх боломжтойг чуулганы үеэр танилцуулав. Монцемент компани 2016 онд 5МВт суурилагдсан хүчин чадалтай хаягдал дулаанаас цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх WHR үйлдвэрийг барьж, хэрэглээний 40 гаруй хувийг хангасан. Ингэснээр төвийн эрчим хүчний ачааллыг бууруулсан сайн жишээ бий.
Уул уурхайн салбар ногоон хөгжилд хувь нэмрээ оруулж "Тэрбум мод" үндэсний хөдөлгөөнд уул уурхайн олон компани нэгджээ. Харин ногоон байгууламжийг бий болгоход мэргэшсэн боловсон хүчин дутмаг байгаад хэлэлцүүлгийн зочид санал нэгтэй байв.
Өнөөдрийн байдлаар ХААИС нь ойн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг ч тоо, ур чадварын хувьд чамлалттай байгаа гэв. Түүнчлэн агропаркууд ч олноор байгуулагдах шаардлагатай бөгөөд "Эрдэнэс Тавантолгой" компани дөрвөн цэг дээр энэ чиглэлийн томоохон парк байгуулахаар ажиллаж байгааг онцоллоо.