Солгой гартнуудын баяр: “Онош” нь тодорхойгүй онцгой хүмүүс 
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Наймдугаар сарын 13 бол солгой гартнуудын өдөр. Дундад зууны үед Европт зүүн гараа ашиглах нь илбэ, чөтгөртэй холбоотой бөгөөд гаж, буруу хэмээн үздэг байжээ. Тиймдээ ч Латин хэлний ‘left” буюу “зүүн” хэмээх үг нь Эртний Ром тэргүүтэй олон соёлд муу ёрын хэмээх утгатай гэдэг.  </div><div><br></div><div>Тиймээс дэлхийн нийт хүн амын аравхан хувийг эзэлдэг эдгээр хүмүүсийн өөр байдлыг ойлгож, хүлээн зөвшөөрөхийг сануулах гэж, цаашлаад солгой гартай хүмүүст өдөр тутамд нь тулгардаг асуудлыг олон нийтэд таниулах гэж энэхүү өдрийг тэмдэглэж эхэлжээ. Баруун гартнуудын ертөнцөд гэмтэж, бүдэрч яваа эдгээр хүмүүс тийм өвөрмөц, онцгой хүмүүс үнэхээр мөн үү? Шинжлэх ухаан тэднийг хэрхэн судалж, ямар дүгнэлтэд хүрэв?  </div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Анхнаасаа яагаад баруун гар давамгай ашиглах болов?  </h3><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/l2Je5jHpMF6hx097W" width="480" height="360" style="none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p>Эрт дээр үеийн археологийн олдвор, багаж хэрэгсэл, урлагийн бүтээлүүд дээрх элэгдлийн хэв маяг хүн төрөлхтний баруун гар давамгай байсныг <a href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3258574/" target="_blank">баталдаг.</a> Неандертальчууд болон эртний хомо сапиенсийн эдэлж хэрэглэж байсан чулуун хусуур, хутга зэрэг багаж хэрэгслийн зориулалт, хэв маяг нь голчлон баруун гарт ашиглах зориулалттай байсан гэсэн үг. Мөн Францын Ласко хотын нэгэн балар эртний агуйн зургуудыг судлахад ханан дээр үлдсэн гарын мөрүүд зүүн гарын мөр байсан нь зураачид баруун гараараа зургаа зурж, зүүн гараараа хана түшсэн болохыг баталдаг ажээ. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Солгой хүмүүсийн тархи баруун гартнуудаас өөр байдаг уу? </h3><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/1nTuXXQnr5Ucy9JCbt" width="480" height="271" style="none;none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p>Солгой гартай хүмүүсийн тархины бүтцийн нэг том ялгаа нь хүний сайн дурын хөдөлгөөнийг удирддаг тархины мотор кортекс хэсэг юм. Баруун гартай хүмүүсийн хувьд зүүн тархи нь баруун гарын хөдөлгөөнийг нь зохицуулдаг бол солгой хүмүүсийн хувьд баруун тархины <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30826624/" target="_blank">мотор кортекс</a> нь илүүтэй хөгжсөн байдаг учраас зүүн гар нь давамгай ажилладаг. Харин үүнд яг энэ уураг эсвэл энэ ген нөлөөлдөг гэх нарийн шалтгааныг одоо хүртэл эрдэмтэд тогтоож чадаагүй байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Солгой гар ба шизофрени </h3><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/Q7cSYkRD51U3CLIYfv" width="480" height="269" style="none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p><a href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3969300/" target="_blank">2013 оны мета-анализ судалгаагаар </a>шизофрени (сэтгэцийн хүнд эмгэг) өвчтэй хүмүүс солгой гартай байх магадлал өндөр болохыг тогтоожээ. Тодруулбал, шизофрени өвчтэй хүмүүсийн дунд солгой гартай хүний ​​тархалт ойролцоогоор 10-12 хувь байсан нь нийт хүн амын 8-10 хувиас бага зэрэг өндөр байна. <br> <br>Тархины хоёр хагасыг хооронд нь холбодог корпус каллосумийн хэвийн бус хөгжил нь солгой гар болон шизофрени өвчинд аль алинд нь нөлөөлдөг аж. Гэхдээ холбоо ажиглагдана гэдэг нь шалтгаан-үр дагаврыг шууд холбож ойлгож болно гэсэн үг биш бөгөөд шизофрени нь солгой хүмүүст үүсдэг зүйл биш гэдгийг санаарай. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Солгой хүмүүс илүү бүтээлч байдаг уу?  </h3><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/xzJWJnR9Au3Fm" width="480" height="271" style="none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p>Бидний тархины зүүн тал нь хэл яриа, логик зэргийг хариуцсан аналитик тал. Харин баруун тал нь төсөөлөл, орон зайн ухамсар зэрэг зүйлсийг удирддаг бүтээлч тал юм. Тархины хоёр тал нь корпус каллосум хэмээх хэсгээр дамжуулан байнга харилцдаг бөгөөд бидний хийж буй ихэнх ажлыг хоёр тархи хамтарч гүйцэтгэдэг. <br> <br>Нэг ёсондоо баруун гартай хүмүүсийн зүүн тархи нь илүү хөгжсөн болохоор логик сэтгэлгээ сайтай эсвэл солгой хүмүүс илүү бүтээлч гэсэн хэт хялбарчилсан ойлголт нь дэндүү явцуу буюу буруу гэсэн үг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Солгой байх нь гентэй холбоотой юу?  </h3><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/O5YEgIWPd2TlR6NHfg" width="480" height="271" style="none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p>Солгой хүмүүсийг солгой болгоод буй ганцхан ген байдаг гэхээс илүүтэй маш олон генүүдийн нөлөөгөөр солгой болдог хэмээн ойлгох нь зүйтэй. Түүхэн явцад солгой гартай холбоотой байж болзошгүй генүүдийг нээж илрүүлсэн ч яг энэ л ген ийнхүү нөлөөлж байна гэж тогтоож чадаагүй юм. <br> <br>Харин сүүлд Их Британийн Биобанк дахь 38,322 солгой гартай хүмүүсийн мэдээлэл дээр <a href="https://www.nature.com/articles/s41467-024-46277-w" target="_blank">геномын судалгаа </a>хийжээ. Энэхүү судалгааны үр дүнд солгой гарыг тодорхойлдог дөрвөн генийн байрлалыг тодорхойлсон бөгөөд тэдгээрийн гурав нь тархины хөгжил, бүтцэд оролцдог уурагтай холбоотой байв. Ялангуяа эдгээр уургууд нь эсийн араг ясыг бүрдүүлдэг микротубулуудтай холбоотой байсан юм. Тиймээс эхийн хэвлийд байхад энэ уураг хэр их ялгарснаас хамаарч баруун, солгой байх нь тодорхойлогддог аж. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Солгой хүмүүс богино насалдаг уу?  </h3><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/AssqAJR8ib5WmCNGOU" width="480" height="269" style="none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p>Үгүй. Зүүн гартай хүмүүс баруун гартай хүмүүсээс дунджаар долоон насаар бага насалдаг хэмээх яриа байдаг. Энэ нь <a href="https://archpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13690-023-01156-6#:~:text=In%201991%2C%20Halpern%20and%20Coren,reported%20rates%20of%20left%2Dhandedness." target="_blank">1991 онд</a> Дайан Халперн, Стэнли Корен нарын гаргасан судалгаатай холбоотой. Тэд судалгаагаа хийхдээ нас барагсдын баруун эсвэл зүүн гартай байсан эсэхийг гэр бүлийнхнээс нь асуух байдлаар судалжээ. Үүнийг нь судлаачид статистикийн хувьд алдаатай хэмээн үзсэн. Түүнчлэн Их Британий анагаах ухааны сэтгүүлд нийтлэгдсэн <a href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7058267/" target="_blank">2002 оны судалгаагаар</a> солгой болон баруун гартай хүмүүсийн нас баралтын түвшинд мэдэгдэхүйц ялгаа гараагүйг судалсан ажээ. </p>
<p></p><p><b><i>Тайлагдашгүй оньсого мэт эдгээр хүмүүсийг ойлгох гэж судлаачид хичээсээр. Зарим судалгаагаар солгой хүмүүс осол гэмтэлд өртөх эрсдэл нь илүү өндөр байдгийг харуулдаг. Жишээ нь дөрвөн жилийн хугацаанд сурагчдын дунд хийсэн судалгаагаар солгой хүмүүс ноцтой осолд өртөх эрсдэл 89 хувиар илүү байдгийг тогтоожээ. </i></b><b><i>Тиймээс баруун гартуудад зориулсан ертөнцөд амьдарч буй солгой гартнуудаа хайрлаарай.</i></b></p><p> <br></p>
          </div>

Наймдугаар сарын 13 бол солгой гартнуудын өдөр. Дундад зууны үед Европт зүүн гараа ашиглах нь илбэ, чөтгөртэй холбоотой бөгөөд гаж, буруу хэмээн үздэг байжээ. Тиймдээ ч Латин хэлний ‘left” буюу “зүүн” хэмээх үг нь Эртний Ром тэргүүтэй олон соёлд муу ёрын хэмээх утгатай гэдэг.
Тиймээс дэлхийн нийт хүн амын аравхан хувийг эзэлдэг эдгээр хүмүүсийн өөр байдлыг ойлгож, хүлээн зөвшөөрөхийг сануулах гэж, цаашлаад солгой гартай хүмүүст өдөр тутамд нь тулгардаг асуудлыг олон нийтэд таниулах гэж энэхүү өдрийг тэмдэглэж эхэлжээ. Баруун гартнуудын ертөнцөд гэмтэж, бүдэрч яваа эдгээр хүмүүс тийм өвөрмөц, онцгой хүмүүс үнэхээр мөн үү? Шинжлэх ухаан тэднийг хэрхэн судалж, ямар дүгнэлтэд хүрэв?
Анхнаасаа яагаад баруун гар давамгай ашиглах болов?
Эрт дээр үеийн археологийн олдвор, багаж хэрэгсэл, урлагийн бүтээлүүд дээрх элэгдлийн хэв маяг хүн төрөлхтний баруун гар давамгай байсныг
баталдаг.
Неандертальчууд болон эртний хомо сапиенсийн эдэлж хэрэглэж байсан чулуун хусуур, хутга зэрэг багаж хэрэгслийн зориулалт, хэв маяг нь голчлон баруун гарт ашиглах зориулалттай байсан гэсэн үг. Мөн Францын Ласко хотын нэгэн балар эртний агуйн зургуудыг судлахад ханан дээр үлдсэн гарын мөрүүд зүүн гарын мөр байсан нь зураачид баруун гараараа зургаа зурж, зүүн гараараа хана түшсэн болохыг баталдаг ажээ.

Солгой хүмүүсийн тархи баруун гартнуудаас өөр байдаг уу?
Солгой гартай хүмүүсийн тархины бүтцийн нэг том ялгаа нь хүний сайн дурын хөдөлгөөнийг удирддаг тархины мотор кортекс хэсэг юм. Баруун гартай хүмүүсийн хувьд зүүн тархи нь баруун гарын хөдөлгөөнийг нь зохицуулдаг бол солгой хүмүүсийн хувьд баруун тархины
мотор кортекс
нь илүүтэй хөгжсөн байдаг учраас зүүн гар нь давамгай ажилладаг. Харин үүнд яг энэ уураг эсвэл энэ ген нөлөөлдөг гэх нарийн шалтгааныг одоо хүртэл эрдэмтэд тогтоож чадаагүй байна.

Солгой гар ба шизофрени
2013 оны мета-анализ судалгаагаар
шизофрени (сэтгэцийн хүнд эмгэг) өвчтэй хүмүүс солгой гартай байх магадлал өндөр болохыг тогтоожээ. Тодруулбал, шизофрени өвчтэй хүмүүсийн дунд солгой гартай хүний ​​тархалт ойролцоогоор 10-12 хувь байсан нь нийт хүн амын 8-10 хувиас бага зэрэг өндөр байна.

Тархины хоёр хагасыг хооронд нь холбодог корпус каллосумийн хэвийн бус хөгжил нь солгой гар болон шизофрени өвчинд аль алинд нь нөлөөлдөг аж. Гэхдээ холбоо ажиглагдана гэдэг нь шалтгаан-үр дагаврыг шууд холбож ойлгож болно гэсэн үг биш бөгөөд шизофрени нь солгой хүмүүст үүсдэг зүйл биш гэдгийг санаарай.

Солгой хүмүүс илүү бүтээлч байдаг уу?
Бидний тархины зүүн тал нь хэл яриа, логик зэргийг хариуцсан аналитик тал. Харин баруун тал нь төсөөлөл, орон зайн ухамсар зэрэг зүйлсийг удирддаг бүтээлч тал юм. Тархины хоёр тал нь корпус каллосум хэмээх хэсгээр дамжуулан байнга харилцдаг бөгөөд бидний хийж буй ихэнх ажлыг хоёр тархи хамтарч гүйцэтгэдэг.

Нэг ёсондоо баруун гартай хүмүүсийн зүүн тархи нь илүү хөгжсөн болохоор логик сэтгэлгээ сайтай эсвэл солгой хүмүүс илүү бүтээлч гэсэн хэт хялбарчилсан ойлголт нь дэндүү явцуу буюу буруу гэсэн үг.

Солгой байх нь гентэй холбоотой юу?
Солгой хүмүүсийг солгой болгоод буй ганцхан ген байдаг гэхээс илүүтэй маш олон генүүдийн нөлөөгөөр солгой болдог хэмээн ойлгох нь зүйтэй. Түүхэн явцад солгой гартай холбоотой байж болзошгүй генүүдийг нээж илрүүлсэн ч яг энэ л ген ийнхүү нөлөөлж байна гэж тогтоож чадаагүй юм.

Харин сүүлд Их Британийн Биобанк дахь 38,322 солгой гартай хүмүүсийн мэдээлэл дээр
геномын судалгаа
хийжээ. Энэхүү судалгааны үр дүнд солгой гарыг тодорхойлдог дөрвөн генийн байрлалыг тодорхойлсон бөгөөд тэдгээрийн гурав нь тархины хөгжил, бүтцэд оролцдог уурагтай холбоотой байв. Ялангуяа эдгээр уургууд нь эсийн араг ясыг бүрдүүлдэг микротубулуудтай холбоотой байсан юм. Тиймээс эхийн хэвлийд байхад энэ уураг хэр их ялгарснаас хамаарч баруун, солгой байх нь тодорхойлогддог аж.

Солгой хүмүүс богино насалдаг уу?
Үгүй. Зүүн гартай хүмүүс баруун гартай хүмүүсээс дунджаар долоон насаар бага насалдаг хэмээх яриа байдаг. Энэ нь
1991 онд
Дайан Халперн, Стэнли Корен нарын гаргасан судалгаатай холбоотой. Тэд судалгаагаа хийхдээ нас барагсдын баруун эсвэл зүүн гартай байсан эсэхийг гэр бүлийнхнээс нь асуух байдлаар судалжээ. Үүнийг нь судлаачид статистикийн хувьд алдаатай хэмээн үзсэн. Түүнчлэн Их Британий анагаах ухааны сэтгүүлд нийтлэгдсэн
2002 оны судалгаагаар
солгой болон баруун гартай хүмүүсийн нас баралтын түвшинд мэдэгдэхүйц ялгаа гараагүйг судалсан ажээ.

Тайлагдашгүй оньсого мэт эдгээр хүмүүсийг ойлгох гэж судлаачид хичээсээр. Зарим судалгаагаар солгой хүмүүс осол гэмтэлд өртөх эрсдэл нь илүү өндөр байдгийг харуулдаг. Жишээ нь дөрвөн жилийн хугацаанд сурагчдын дунд хийсэн судалгаагаар солгой хүмүүс ноцтой осолд өртөх эрсдэл 89 хувиар илүү байдгийг тогтоожээ.
Тиймээс баруун гартуудад зориулсан ертөнцөд амьдарч буй солгой гартнуудаа хайрлаарай.


Наймдугаар сарын 13 бол солгой гартнуудын өдөр. Дундад зууны үед Европт зүүн гараа ашиглах нь илбэ, чөтгөртэй холбоотой бөгөөд гаж, буруу хэмээн үздэг байжээ. Тиймдээ ч Латин хэлний ‘left” буюу “зүүн” хэмээх үг нь Эртний Ром тэргүүтэй олон соёлд муу ёрын хэмээх утгатай гэдэг.    Тиймээс дэлхийн нийт хүн амын аравхан хувийг эзэлдэг эдгээр хүмүүсийн өөр байдлыг ойлгож, хүлээн зөвшөөрөхийг сануулах гэж, цаашлаад солгой гартай хүмүүст өдөр тутамд нь тулгардаг асуудлыг олон нийтэд таниулах гэж энэхүү өдрийг тэмдэглэж эхэлжээ. Баруун гартнуудын ертөнцөд гэмтэж, бүдэрч яваа эдгээр хүмүүс тийм өвөрмөц, онцгой хүмүүс үнэхээр мөн үү? Шинжлэх ухаан тэднийг хэрхэн судалж, ямар дүгнэлтэд хүрэв?
### Анхнаасаа яагаад баруун гар давамгай ашиглах болов?
Эрт дээр үеийн археологийн олдвор, багаж хэрэгсэл, урлагийн бүтээлүүд дээрх элэгдлийн хэв маяг хүн төрөлхтний баруун гар давамгай байсныг баталдаг. Неандертальчууд болон эртний хомо сапиенсийн эдэлж хэрэглэж байсан чулуун хусуур, хутга зэрэг багаж хэрэгслийн зориулалт, хэв маяг нь голчлон баруун гарт ашиглах зориулалттай байсан гэсэн үг. Мөн Францын Ласко хотын нэгэн балар эртний агуйн зургуудыг судлахад ханан дээр үлдсэн гарын мөрүүд зүүн гарын мөр байсан нь зураачид баруун гараараа зургаа зурж, зүүн гараараа хана түшсэн болохыг баталдаг ажээ.
### Солгой хүмүүсийн тархи баруун гартнуудаас өөр байдаг уу?
Солгой гартай хүмүүсийн тархины бүтцийн нэг том ялгаа нь хүний сайн дурын хөдөлгөөнийг удирддаг тархины мотор кортекс хэсэг юм. Баруун гартай хүмүүсийн хувьд зүүн тархи нь баруун гарын хөдөлгөөнийг нь зохицуулдаг бол солгой хүмүүсийн хувьд баруун тархины мотор кортекс нь илүүтэй хөгжсөн байдаг учраас зүүн гар нь давамгай ажилладаг. Харин үүнд яг энэ уураг эсвэл энэ ген нөлөөлдөг гэх нарийн шалтгааныг одоо хүртэл эрдэмтэд тогтоож чадаагүй байна.
### Солгой гар ба шизофрени
2013 оны мета-анализ судалгаагаар шизофрени (сэтгэцийн хүнд эмгэг) өвчтэй хүмүүс солгой гартай байх магадлал өндөр болохыг тогтоожээ. Тодруулбал, шизофрени өвчтэй хүмүүсийн дунд солгой гартай хүний ​​тархалт ойролцоогоор 10-12 хувь байсан нь нийт хүн амын 8-10 хувиас бага зэрэг өндөр байна.
Тархины хоёр хагасыг хооронд нь холбодог корпус каллосумийн хэвийн бус хөгжил нь солгой гар болон шизофрени өвчинд аль алинд нь нөлөөлдөг аж. Гэхдээ холбоо ажиглагдана гэдэг нь шалтгаан-үр дагаврыг шууд холбож ойлгож болно гэсэн үг биш бөгөөд шизофрени нь солгой хүмүүст үүсдэг зүйл биш гэдгийг санаарай.
### Солгой хүмүүс илүү бүтээлч байдаг уу?
Бидний тархины зүүн тал нь хэл яриа, логик зэргийг хариуцсан аналитик тал. Харин баруун тал нь төсөөлөл, орон зайн ухамсар зэрэг зүйлсийг удирддаг бүтээлч тал юм. Тархины хоёр тал нь корпус каллосум хэмээх хэсгээр дамжуулан байнга харилцдаг бөгөөд бидний хийж буй ихэнх ажлыг хоёр тархи хамтарч гүйцэтгэдэг.
Нэг ёсондоо баруун гартай хүмүүсийн зүүн тархи нь илүү хөгжсөн болохоор логик сэтгэлгээ сайтай эсвэл солгой хүмүүс илүү бүтээлч гэсэн хэт хялбарчилсан ойлголт нь дэндүү явцуу буюу буруу гэсэн үг.
### Солгой байх нь гентэй холбоотой юу?
Солгой хүмүүсийг солгой болгоод буй ганцхан ген байдаг гэхээс илүүтэй маш олон генүүдийн нөлөөгөөр солгой болдог хэмээн ойлгох нь зүйтэй. Түүхэн явцад солгой гартай холбоотой байж болзошгүй генүүдийг нээж илрүүлсэн ч яг энэ л ген ийнхүү нөлөөлж байна гэж тогтоож чадаагүй юм.
Харин сүүлд Их Британийн Биобанк дахь 38,322 солгой гартай хүмүүсийн мэдээлэл дээр геномын судалгаа хийжээ. Энэхүү судалгааны үр дүнд солгой гарыг тодорхойлдог дөрвөн генийн байрлалыг тодорхойлсон бөгөөд тэдгээрийн гурав нь тархины хөгжил, бүтцэд оролцдог уурагтай холбоотой байв. Ялангуяа эдгээр уургууд нь эсийн араг ясыг бүрдүүлдэг микротубулуудтай холбоотой байсан юм. Тиймээс эхийн хэвлийд байхад энэ уураг хэр их ялгарснаас хамаарч баруун, солгой байх нь тодорхойлогддог аж.
### Солгой хүмүүс богино насалдаг уу?
Үгүй. Зүүн гартай хүмүүс баруун гартай хүмүүсээс дунджаар долоон насаар бага насалдаг хэмээх яриа байдаг. Энэ нь 1991 онд Дайан Халперн, Стэнли Корен нарын гаргасан судалгаатай холбоотой. Тэд судалгаагаа хийхдээ нас барагсдын баруун эсвэл зүүн гартай байсан эсэхийг гэр бүлийнхнээс нь асуух байдлаар судалжээ. Үүнийг нь судлаачид статистикийн хувьд алдаатай хэмээн үзсэн. Түүнчлэн Их Британий анагаах ухааны сэтгүүлд нийтлэгдсэн 2002 оны судалгаагаар солгой болон баруун гартай хүмүүсийн нас баралтын түвшинд мэдэгдэхүйц ялгаа гараагүйг судалсан ажээ.
***Тайлагдашгүй оньсого мэт эдгээр хүмүүсийг ойлгох гэж судлаачид хичээсээр. Зарим судалгаагаар солгой хүмүүс осол гэмтэлд өртөх эрсдэл нь илүү өндөр байдгийг харуулдаг. Жишээ нь дөрвөн жилийн хугацаанд сурагчдын дунд хийсэн судалгаагаар солгой хүмүүс ноцтой осолд өртөх эрсдэл 89 хувиар илүү байдгийг тогтоожээ.*** ***Тиймээс баруун гартуудад зориулсан ертөнцөд амьдарч буй солгой гартнуудаа хайрлаарай.***