Бид хэрхэн суралцдаг вэ? - Австралийн Засгийн газрын тэтгэлэг хүртсэн залуус
<div class="article-body">
          <h2>“Бид хэрхэн суралцдаг вэ?” булангийн гуравдугаар дугаарт тавтай морил. Энэ удаа бид Австралийн Засгийн газрын тэтгэлгээр магистрын түвшинд суралцаж буй залуусыг онцолж байна. <div><br></div><div>Монгол Улсын хүний нөөцийг бэхжүүлэх зорилтын хүрээнд 1993 оноос хойш Австралийн их дээд сургуулиудад магистр, докторын зэрэгт 750 гаруй Монгол залуус уг тэтгэлгээр суралцаад буй. </div><div><br></div><span class="heading14 " id="js-heading-1" style="margin: 0px; line-height: 30px;">Австралийн Засгийн газрын тэтгэлэг нь </span>жил бүрийн хоёрдугаар сарын 1-ээс дөрөвдүгээр сарын 30-ны өдрийг дуустал өргөдөл хүлээн авдаг бөгөөд сургалтын төлбөр, хоёр талын нисэх онгоцны тийз, байрны түрээс, сургалтын материалын зардал зэрэгт ашиглагдах нэг удаагийн суурьших олговор, амьжиргааны зардал, баримжаа олгох сургалтын зардал, эрүүл мэндийн даатгалын зардлууд уг тэтгэлэгт багтана.  </h2><blockquote><p>Австралийн Засгийн газрын тэтгэлгээр магистрын зэрэгт суралцах сонгон шалгаруулалт яг одоо явагдаж байгаа бөгөөд тэтгэлгийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй <a href="https://mongolia.embassy.gov.au/ulnbmongolian/AAMmongolian.html" target="_blank">энд</a> дарж танилцаарай.</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">1. ТА АВСТРАЛИЙН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТЭТГЭЛЭГТ ТЭНЦСЭН ТУРШЛАГААСАА ХУВААЛЦАНА УУ?  <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/858fcbbbc807296efa2252866663b525.jpg"></p><div class="image-caption">Queensland University of Technology</div><p></p><p><br>Ихэнх тэтгэлгийн мэдээлэл ихэвчлэн оюутан, залуучуудад чиглэсэн санагддаг. Гэртээ хүүхдээ хараад сууж байгаа ээж, ажлынхаа хажуугаар IELTS-ын шалгалт, тэтгэлэгт бэлдэхээр төлөвлөж буй бүсгүйчүүдэд зориулсан мэдээлэл миний бодлоор нэн ховор. Тиймээс гурван хүүхэдтэй ээж хүний хувьд тэтгэлэгт тэнцсэн туршлагаа бусад ээж нарт хуваалцаж, урам зоригоор тэтгэхсэн гэж их боддог байсан юм.</p><p>Тэтгэлэг авахыг зорьсон л бол түүнийхээ төлөө өдөр бүр төлөвлөгөөтэйгөөр ямар нэгэн үйлдэл хийж хэвшээрэй. Ээжүүдийн хувьд гэр бүл, үр хүүхэд, ажил карьерынхаа хажуугаар тэтгэлэгт бэлдэхэд багагүй цаг хугацаа, эрч хүч, тодорхой золиос шаарддаг. Тиймээс англи хэл, тэтгэлгийн материал зэрэг бэлтгэл ажлуудыг өдрийн хамгийн бүтээмжтэй үедээ төлөвлөн, өдөр бүр давтах нь ажил амьдралынхаа тэнцвэрийг алдагдуулахгүйгээр тэтгэлэгт бэлдэх боломжийг олгох болов уу. </p><p>Миний хувьд нэг жилийн хугацаанд өдөр бүр ойролцоогоор хоёр цагийг тэтгэлэгт бэлдэхэд зарцуулдаг байсан. Өглөө хүүхдүүдээ сэрэхээс өмнө IELTS-д нэг цаг бэлдээд ажилдаа гарна. Өдөр цайны цагаар тэтгэлгийн эссэгээ хэрхэн бичих талаар уншиж судлаад, орой унтахаасаа өмнө 30 минут эссэнийхээ бичвэр дээр ажилладаг байсан. Дараагийн үе болох ярилцлагын шатандаа тэнцсэн бол энэ нь таны илгээсэн материал тухайн тэтгэлгийн зорилготой нийцсэн болохыг илтгэнэ. Тиймээс ярилцлагын үеэр өмнө нь явуулсан материал дээрээ бичсэн зүйлсээ маш тодорхой, цэгцтэй ярих нь чухал. Жишээ нь миний хувьд, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, үйлчлүүлэгчийн аюулгүй байдлыг сайжруулах сэдвийн хүрээнд эссэгээ бичсэн. Ярилцлагын үеэр тухайн сэдэвтэй холбоотой ноцтой тоо баримтууд болон ажил дээрээ тулгарч байсан тохиолдлуудыг аль болох энгийн англи үгнүүд ашиглан тайлбарлаж байсан юм. Ингэснээр ярилцлага авч буй өөр өөр салбарын хүмүүст үнэхээр шийдвэрлэх шаардлагатай тулгамдсан асуудал байна гэсэн сэдэл өгснөөр тэтгэлэгт тэнцэж, улмаар <a href="https://www.qut.edu.au/" target="_blank">Queensland University of Technology</a> сургуульд суралцах боломж олдсон болов уу гэж боддог. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">2. ТЭТГЭЛГИЙН ШАЛГАРУУЛАЛТЫН ҮЕ ШАТУУДАД ХЭРХЭН БЭЛДСЭН БЭ? <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/d4883b6f498eb77fdb8f6d326f1cd18f.jpg"></p><p></p><p><br>Миний хувьд 2019 онд Баянхонгор аймгийн Гадаад харилцаа, аялал жуулчлалын албанд ажиллаж байхдаа өргөдөл гаргасан. Эхний шатандаа тэнцэхэд нэн шаардлагатай зүйл бол IELTS-ийн оноо. Тухайн үед IELTS-ийн шалгалтыг олон газар авдаггүй байсан учраас шалгалтын суудлын олдоц тун бага байлаа. Орон нутагтаа бэлдээд Улаанбаатар руу ирж шалгалт өгөх байсан тул хүлээлгийн жагсаалтад нь бүртгүүлж, нэлээд тулгаж шалгалтаа өгсөн. Гэхдээ өргөдлийн шатанд шаардагдах материалууд болон бусад зүйлсээ урьдчилаад бэлдсэн байсан тул асуудал үүсээгүй хэрэг. Тухайн үед Монголд <a href="https://www.giz.de/de/weltweit/384.html" target="_blank">Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэгээс</a> орон нутгийн хөгжлийн төслүүд хэрэгжүүлж байсан ба тэдгээрийн Баянхонгор аймаг дахь зохицуулагчаар ажиллаж байлаа. Төслийн нэг чиглэл нь аялал жуулчлал байсан тул цаашдын зорилготойгоо нийцүүлэн тогтвортой аялал жуулчлалын чиглэлээр <a href="https://www.monash.edu/" target="_blank">Monash University</a> сурахаар өргөдлөө гаргасан нь тэр юм.</p><p>Дараагийн шат болох ярилцлагын үеэр юу хийсэн бэ? гэхээс илүүтэй юу хийхийг зорьж байгаа вэ?, Түүнд тань Австрали улсын боловсрол болоод академик бус хүчин зүйлс хэрхэн яаж туслах вэ?, ерөөс яг юу сурах гэж байна вэ?, тэр нь ирээдүйд ямар хувь нэмэр оруулах вэ? гэдгийг ойлгомжтой, логиктойгоор илэрхийлэх учиртай. Ярилцлагад бэлдэхдээ асуух магадлалтай асуултуудыг жагсаагаад өдөр бүр бэлдэж, бүр Баянхонгороос Улаанбаатар руу автобусаар ирэх замдаа хүртэл бэлдсэн сэн. Мөн тухайн үед тэтгэлгээр суралцаж байсан хүнээс ярилцлагад орохоосоо өмнө зөвлөгөө авсан нь их тус болсон. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">3. ТАНЫ СУРАЛЦАХУЙН АРГА БАРИЛ, АМЖИЛТТАЙ СУРАЛЦАХ НӨҮ-ХАУ <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/9243f4c2cd71d181a9e2a6bccb0a04df.jpg"></p><p></p><p><br>Австралид ирээд хамгийн түрүүнд анзаарсан зүйл бол сургалтын арга барилын ялгаатай байдал. Багш оюутнууд хоорондоо тун чөлөөтэй мэтгэлцдэгийн дээр оюутнууд хичээл дээр хэлэлцэх сэдвийг лекц, заавал унших материалаас давуулан судалчихсан байдгийг анзаараад багагүй сүрдэж билээ. Харин сургуулиас үнэ төлбөргүй санал болгодог сэтгэл зүйчийн цаг, академик бичвэрийн зөвлөгөө зэрэг үйлчилгээ эхний улиралд маш их тус болсон. Гадаадад тэтгэлгээр суралцаж буй гэдэг утгаараа асар их хариуцлага, шинэ орчинд дасах үйл явц, хичээлийн ачаалал зэргээс хамаараад стресстэх магадлал өндөр тул дээрх тусламжуудыг санаа зоволтгүй авч байх хэрэгтэй санагдсан. </p><p>Суралцах хичээлүүдээ өөрийн хамгийн сайн төвлөрч чаддаг цагуудаар сонгох, ангийнхаа эсвэл курсийнхээ хамгийн “хэнхэг” оюутнуудтай найзлах, хичээл бүр дээр багшаас асуух хэдэн асуулт заавал бэлдэж очих, кампус дотор хамгийн сайн төвлөрч чадах тухтай орон зайгаа олох зэрэг аргыг ашиглавал амжилттай суралцах нь гарцаагүй болов уу.</p><p>Харин хичээлийн бус цагаар гэх үү, ямартай ч сэтгэл санаа тааруу үедээ дуртай киногоо үзэж тайтгарах, урт өдрийн дараа өөрийгөө урамшуулах дуртай амттаны газраа олох, огт хичээл бодолгүй амардаг өдөртэй болох, тухтай, өөрийнхөөрөө байж болох орон зайг хотоосоо олох гэх мэт арга барилаар амьдарч, суралцаж байна даа. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4. ОЮУТНЫ НЭГ ӨДӨР ТАНЬ ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ? <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/e077991566773e598bd59667e831ea53.jpg"></p><p></p><p><br>Уг тэтгэлэг нь бүтэн цагаар суралцах бүх талын боломжоор хангадаг бөгөөд бид илүү их цагийг мэргэжил, ур чадвараа хөгжүүлэхтэй холбоотой судалгаа хийх болон бусад боловсролын арга хэмжээнүүдэд оролцож, олон улсын оюутан залуустай туршлага солилцох байдлаар өнгөрүүлдэг. Гадаадын их сургуульд магистрын зэрэгт суралцана гэдэг нь аливаа курс хичээлүүдийг тухайн улиралдаа үзэж, үнэлгээ авч, дараа дараагийн курсдээ суралцана гэх ойлголтоос тэс өөр бөгөөд бие даан судалгаа хийж, эзэмшсэн мэргэжил, сонгосон хөтөлбөр, ажиллаж буй салбар чиглэлийн дагуу цаашид яаж илүү бүтээмжтэй ажиллах, ямар үр дүн гаргаснаар эх орон хийгээд салбартаа хувь нэмэр оруулж, шинэчлэл авчирч чадах вэ? гэдэгт төвлөрдөг.</p><p>Миний хувьд Монгол Улсын Эрчим хүчний салбарт тодорхой хэмжээний туршлага хуримтлуулсны дараа энд ирсэн тул <a href="https://www.unsw.edu.au/" target="_blank">University of New South Wales</a> сургуулиас олж авсан мэдлэгээ илүү бодитой, практикал байдлаар яаж ажил мэргэжилдээ шингээх вэ? гэдэг тал дээр түлхүү анхаарч суралцаж байна. Иймээс миний нэг өдрийн дийлэнх цаг хугацааг шинэ техник технологиуд болон холбогдох шинжлэх ухааны ололт, бүтээлүүдийг унших, харьцуулах, дүгнэх, олон улсын оюутнуудтай багаар ажиллахад зарцуулдаг гэж хэлж болно. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">5. ОЮУТНЫ ХУВИАР ХАМГИЙН ИХЭЭР АШИГЛАЖ БУЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/f2a513eb6b1cc5515d0fb56e380f9879.jpg"></p><p><br>Хичээлтэй холбоотой тэмдэглэлүүдээ Goodnotes, төлөвлөлттэй холбоотой зүйлсээ Google Calendar дээр тэмдэглэдэг. Хичээлийн хуваарь, хичээлээс гадуурх үйл ажиллагаа зэрэг цогц мэдээллийг Monash University сургуулийнхаа аппууд болон вебсайтаас авчихдаг нь тун амар. Тогтмол уншиж, судалж байх шаардлагатай байдаг тул номын сангийн вебсайтын тусламжтайгаар судалгааны ажлуудаа үнэ төлбөргүйгээр олж унших боломжтой байдаг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">6. ХИЧЭЭЛ, ШАЛГАЛТУУДДАА ХЭРХЭН БЭЛДЭЖ, ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ? <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/49b6872433ae874b03366a7c765d8afa.jpg"></p><p><br>Австралийн их дээд сургуулиуд нь улирал дөнгөж эхэлмэгц тухайн хичээлтэй холбоотой бүх мэдээллийг оюутнуудад өгдөг нь хичээл болон шалгалтаа улирлын эхнээс нарийн төлөвлөхөд тун тустай. Миний хувьд хамгийн түрүүнд суралцах хичээлийнхээ дагуу судлах гол эх сурвалжуудыг уншаад тухайн хичээлийн талаар ерөнхий ойлголт авдаг. Дараа нь тухайн өдрийн сэдвийг хичээл орохоос өмнө гүйлгэж нэг уншаад хичээлийн үеэр уншсан зүйлсээ бататган, ойлгомжгүй зүйлсээ багшаас асуудаг. Шалгалт, бие даалтуудыг улирал эхэлмэгц нарийн төлөвлөхийг хичээдэг бөгөөд ингэхдээ шалгалтуудын эцсийн хугацааг сар өдрөөр нь дараалуулан гол шаардлагуудтай нь жагсаан бичнэ. Дараа нь холбогдолтой, чухал гэсэн эх сурвалжуудыг цуглуулан бага багаар уншиж тэмдэглэдэг тул шалгалт эхэлмэгц гэнэт ухаан орж, огцом ачаалал авна гэж айх зүйлгүй.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?<br><br></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/3a2257258a85e4825d44b43b545a3dc2.jpg"></p><p></p><p><br>1. Хэрэгтэй, хэрэггүй зүйлд цагаа гарздахгүй байх нь хэчнээн чухал болохыг ойлгосон. Харин оронд нь үр бүтээлтэй, сайн төлөвлөлттэй байхын тулд мэрийдэг болоод байна. Үүний нэг жишээ нь, сүүлийн үед календарыг маш нарийн хөтөлж сураад байна. Хувь, хувьсгалын ажлуудаа цаг, минутаар нь төлөвлөөд, хянаад явахаар бүх зүйл цаг хугацаандаа хийгдэж байгаа тул урам зориг, эрч хүчээ үүнээс л авч байна даа.</p><p>2. Фэйсбүүкээ нэг сар орчим идэвхгүй төлөвт шилжүүлж үзсэн. Ингэснээр цагаа сошиал медиад дэмий өнгөрөөгөөд байснаа илрүүлж, одоо бол фэйсбүүк, инстаграм руу өдөрт нэг цаг л орж байна. Туршилт ч гэх үү, туршлага ч гэх үү энэхүү зүйлийн ачаар тархи амарч, гэр бүлдээ, өөртөө, найз нөхдөдөө, хичээлдээ илүү төвлөрөх болж, бүтээмж ч мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.</p><p>3. Долоо хоногт дор хаяж хоёр удаа гүйх юм уу фитнес хийдэг. Эндхийн сургуулиудад бассейн, фитнес заал, бадментон, гүйлтийн гадаа талбай гээд спортын бүхий л төрлөөр хичээллэж болох орчинг цогцлоосон байдаг нь сайшаалтай.</p><p>4. Хүмүүстэй танилцаж, хүрээллээ тэлж, найз нөхөд, танилуудтайгаа уулзаж, ярилцах, бие биенээсээ суралцаж, цагийг хөгжилтэй, үр бүтээлтэй өнгөрүүлэх нь ямар ч хүн хэрэгжүүлэхэд гарцаагүй ажилладаг эрч хүч нөхөх шалгарсан арга.</p><p>5. Сайн унтаж амрах, өөртөө массаж хийж булчингаа суллах, сунгалт хийх, амьсгалаа удаан авч гаргах, уужрах, бясалгах зэргээр өөрийгөө амраадаг. Хамгийн чухал нь өөртөө талархлын цаг гаргаж, тухайн өдөрт болсон таван сайхан зүйлдээ талархсанаар эрч хүч, сайхан энергийг өөртөө бий болгох дуртай. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">8. СУРАЛЦАХЫН ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ? <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/d0bc33b4ea8ab7df71bce54a8c7a9d59.jpg"></p><p></p><p><br>“University of New South Wales” нь Сэргээгдэх эрчим хүч, тархмал эх үүсгүүрийн чиглэлээр дэлхийд тэргүүлэх хэмжээний судалгааны баг, лаборатори, хүний нөөцийн чадавхтай бөгөөд энэхүү боломжуудыг сургуулийн оюутнууддаа хэзээд нээлттэй байлгадаг. Тиймээс оюутнуудын ажилладаг төслүүд (бидний ойлголтоор бол бие даалт эсвэл курсын ажил) нь эрчим хүчний салбарт тулгамдаад буй аливаа асуудалд гарц гаргалгаа эрэлхийлэх, бүрэн судлагдаагүй технологийн талаар судалж, өөрсдөө шийдэл боловсруулах байдлаар ажиллахыг шаарддаг тул энэ нь суралцахын зэрэгцээ туршлагаа нэмэгдүүлэх боломжийг бүрдүүлж буй хэрэг юм.</p><p>Сонгосон хөтөлбөрөө дагнан суралцахаас гадна бусад чиглэлийн оюутнуудтай туршлага солилцох замаар мэдлэг, ур чадвараа хөгжүүлэх, арга хэмжээнүүдэд хамтарч оролцох гэх мэт зүйлсэд цаг гаргаж байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">9. СУРАЛЦАЖ БУЙ ЧИГЛЭЛИЙН ТАНЬ ОНЦЛОГ? ОДОО СУРАЛЦАЖ БУЙ СУРГУУЛИА ЯМАР ШАЛГУУРААР СОНГОСОН БЭ? <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/981aaf89cfd62aaceee111ac449bd5bb.jpg"></p><p><br>Мэргэжил маань медиа салбарын дийлэнх орон зайд хөрвөх өргөн цар хүрээтэй хичээлүүд үзэх боломжтойгоороо хамгийн онцлог болов уу. Сонгон суралцах хичээлээрээ дамжуулан кино наадмын зохион байгуулалт, кино шүүмж, дата анализ, гэрэл зураг сэтгүүл зүйд үзүүлэх нөлөө, медиа байгууллагын удирдлага гэх зэрэг гүнзгийрүүлэн судлахыг хүссэн бүх сэдвээ суралцаж буйдаа туйлын сэтгэл хангалуун байна. Сургуулиа сонгохдоо их сургуулиудыг сургалтын чанараар нь эрэмбэлсэн жагсаалтыг харж, мөн урлагийн хот гэх хочтой Мельбурн хотод амьдрахыг илүүд үзэж сонголтоо хийсэн. Мөн сүүлийн хоёр улиралд судалгаа хийх хүсэлтэй байсан тул өөрийн хүссэн судалгааны ажилтай хамгийн ойр ажилладаг профессор байгаа эсэхийг нягтлахаа ч мартаагүй. Одоогоор Монголын ЛГБТИК+ олон нийтийнхээ талаар судалгааны ажлаа зорьсон удирдагч багштайгаа эхлүүлээд явж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">10. ГАДААДАД СУРАЛЦАХЫН СОРИЛТ БА БЭРХШЭЭЛҮҮД <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/4c8b5e1d4c0d025e8fb2b0589504cb37.jpg"></p><p></p><p><br>Гадаадад суралцах нь тоймгүй олон боломжуудаар дүүрэн боловч нөгөөтэйгүүр асар их сорилт. <a href="https://www.unimelb.edu.au/" target="_blank">Melbourne University</a>-ийн төдийгүй байгууллагуудын олон сонирхолтой, үр өгөөжтэй хөтөлбөрүүдэд дадлагажигчаар ажиллах боломжууд нээлттэй байдаг. Үүний зэрэгцээ хичээл, бие даалт зэрэгт тодорхой хугацааг зарцуулж, бодож сайжруулах шаардлагатай шүү дээ. Цагийг нь тулгаад хийж болох ч амжилттай сайн үр дүн гаргана гэдэг юу л бол. Тиймээс цагаа сайн төлөвлөж, бага цагт их зүйл амжуулж сурах нь хамгийн сорилттой мөртлөө чухал чадвар санагдсан.</p><p>Бидэнд заавал судлах материал гэж бий. Түүнийгээ сайтар судалж, хичээлдээ урьдчилан бэлдээд лекцийн үеэр асуух асуултуудаа тодорхой болгох хэрэгтэй байдаг ч Ази оюутнууд өөрсдийгөө илэрхийлэх, асуулт асуухаас төвөгшөөх, санаа зовох хандлагатай байдаг. Угтаа оюутнууд асуудлыг олон талаас харж, хэлэлцүүлэг өрнүүлснээр шүүмжлэлт сэтгэлгээ, асуудалд дүн шинжилгээ хийх чадвар сайжирна шүү дээ. Тиймээс манай тивийн залуус өдөр тутамдаа энгийн гэлтгүй асуулт асууж, яриа өрнүүлэн сониуч байвал сайн сан. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">11. ЭНЭ УЛИРЛЫН ХАМГИЙН ОНЦЛОХ ХИЧЭЭЛ? СУРГУУЛИА ТӨГССӨНИЙ ДАРААХ ТАНЫ ОЙРЫН ЗОРИЛТ? <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/25d4bdee6e52ebeab8e1c0fe1f966037.jpg"></p><p></p><p><br>“Төрийн санхүүгийн удирдлага” гэх хичээл Сангийн яаманд ажиллаж байх хугацаандаа хариуцсан ажилтай минь шууд хамааралтай байсан тул сонирхлыг минь ихээхэн татсан. Тус хичээлд Австрали Улсын хууль, эрх зүйн орчин, төсвийн оновчтой удирдлагын тогтолцоо, төсвийн хөрөнгө оруулалт болоод зарцуулалтыг яаж илүү оновчтой болгох талаар судалсан юм. Уг хичээлийн хүрээнд Монгол Улсын хувьд төсвийн орлогын төсөөллийг боловсруулахад ОУ-ын түвшинд үнэлэгдэхүйц боловсронгуй тогтолцоог байгуулж чадсан ч төсвийн зарлага болон хөрөнгийг оновчтой зарцуулах тогтолцоо төдийлөн сайн хөгжөөгүй байгааг ойлгосон.</p><p>Австрали Улсад үр дүнд суурилсан тогтолцооны дагуу төсвийн хуваарилалт хийдэг бол Монгол Улс хяналтад суурилсан тогтолцооны дагуу төсвийн хуваарилалт хийдэг. Өөрөөр хэлбэл Австрали Улсад төрийн албан хаагчид хуваарилагдсан хөрөнгөө шаардлагатай зүйлсэд уян хатан байдлаар зарцуулах эрхтэйн дээр үр дүнтэй ажиллахыг гол зорилгоо болгодог. Харин Монгол Улсад хяналт, төсвийн сахилга бат дээр илүү ач холбогдол өгч, үүний улмаас төрийн албан хаагчид яг батлагдсан төсвийн дагуу зарцуулалт хийх буюу төсөвт баригдаж ажилладаг нь анзаарагдаж байлаа.</p><p>30 жилийн өмнө Австрали Улс одоогийн манай орных шиг тогтолцоотой байсан ч урт хугацааны, тогтвортой төсвийн бодлого шаардлагатай байгааг ойлгож, үр дүнд суурилсан төсвийн хуваарилалтын тогтолцоог аажмаар нэвтрүүлж эхэлсэн гэдэг. Үүнийхээ хүрээнд хууль, эрх зүйн орчинд өөрчлөлт оруулахаас гадна төрийн албан хаагчдын ажиллах арга барил, соёлын хувьд ихээхэн өөрчлөлтийг оруулснаар төсвийн тогтолцоогоо амжилттай өөрчилж чадсан.</p><p><a href="https://www.anu.edu.au/" target="_blank">Australian National University</a>-ээс олж авсан мэдлэг, туршлагаа Монгол Улсдаа нутагшуулах нь миний зорилго. Тиймээс мастерын зэргээ хамгаалж дуусмагцаа эх орондоо очиж, Сангийн яамандаа үргэлжлүүлэн ажиллах төлөвлөгөөтэй байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">12. АВСТРАЛИД СУРАЛЦАХ, ТЭР ДУНДАА ЗГ-ЫН ТЭТГЭЛГЭЭР СУРАЛЦАХЫН ДАВУУ ТАЛ, БОЛОМЖУУД <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/7e4830cc2e6e1a4f800a61cea56cc0c0.jpg"></p><p></p><p><br>1. Гэр бүл, найз нөхөд, хамт олон гээд дассан орчноосоо орон зайн хувьд тусгаарлагдсан байгаа тул санаа зовох зүйлс ч танагдаж, хичээлдээ голчлон анхаарч байгаа нь тун олзуурхууштай.</p><p>2. Олон төрлийн хүмүүс, тэр дундаа Австралийн тэтгэлэг хүртсэн олон орны оюутнууд, уг тэтгэлэгтэй холбоотой хүмүүс болон байгууллагатай харилцаа холбоо тогтоосноор хүрээллээ тэлэх боломж олдоно.</p><p>3. Бүх биш ч тодорхой хурал, семинар, сургалтуудад оролцоход тэтгэлгээс хөрөнгө оруулалт хийдэг. Оюутан хүсэлт гаргавал тэтгэлгийн зүгээс судалгааны ажлаа бичихэд туслах зөвлөхийг гурван удаа хоёр цагаар цалинжуулах боломжтой. Мөн Австралийн өөр нэг хотод мэргэжлийнхээ дагуу семинар, хурал, сургалтад оролцохоор явахад тэтгэлгийн зүгээс төлбөр, зардлыг хариуцдаг.</p><p>4. Гэр бүлтэйгээ хамтдаа явах боломжтой бөгөөд ингэснээр таны гэр бүлийг ч бас сурч, хөгжихөд нь хөрөнгө оруулж буй хэрэг юм. Тухайлбал, хүүхдийн маань цэцэрлэгийн төлбөрийн 80-90 хувийг Австралийн ЗГ хөнгөлж байгаа бөгөөд сургууль ч мөн адил. Бас гэр бүлийн хүн нь бүтэн цагаар ажиллах эрхтэй байдаг. Ерөөс зөвхөн тэтгэлгээр гэлтгүй Австралид суралцах үед оюутнуудад хүргэх мэдээллийг нэг шугамаар, шударга түгээдэг тул өөрөө л зөв мэдээллийн шугамуудаа сошиал медиа дээр дагаж, сургуулийн вебсайтаа өдөр бүр шалгаж, сайн төлөвлөлттэй суралцаж чадвал олон боломжуудыг сургуулиас олгодог. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">13. САНАЛ БОЛГОХ ДУУ, КИНО, НОМ <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/61b83d9bfe16731ca398cac0b3fb1f8c.jpg"></p><p></p><p><br>Пауло Коэльогийн Алхимич номыг уншаарай гэж зөвлөмөөр байна. Дотоод хүнээ сонсож, хүсэл мөрөөдлөө дагахад бүх зүйл боломжтой байдаг. Гэвч хүмүүс шинэ зүйл туршиж, эрсдэл гаргахаас эмээдэг тухай Сантиого гэх хоньчин залуугаар төлөөлүүлэн өгүүлдэг.</p><p>Киноны хувьд Inside Bill’s brain-ийг санал болгомоор байна. Билл Гэйтсийн сониуч, байгаль дэлхийд эерэг өөрчлөлт авчрахад хувь нэмрээ оруулах гэсэн тэмүүлэл, санаачилсан төслүүд нь их сонирхол татсан.</p><p>Дууны тухайд гэвэл өөрийн дуртай One republic-Counting stars-ийг санал болгоё. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">14. АВСТРАЛИЙН ЗГ-ЫН ТЭТГЭЛГИЙГ СОНИРХОЖ, МӨН БЭЛДЭЖ БУЙ ЗАЛУУСТ ШИДЭХ САНАА <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/5908965f6c64071f8a7fe52b9c6d012a.jpg"></p><p><br>Тэтгэлэгт хөтөлбөрт тавигдах шаардлагыг хангахаас гадна яагаад Австрали Улсад суралцмаар байгаа зорилгоо тодорхойлох хэрэгтэй. Үүнийг хүн болгон захиж магадгүй ч үнэхээр л дахин дахин сануулахуйц чухал зүйл юм шүү. Австрали Улсад суралцаад хамгаалсан эрдмийн зэрэг, туршлага, харилцаа холбоогоо юуны төлөө ашиглах, Монгол болон Австрали Улс хоорондын харилцаанд ямар эерэг нөлөө үзүүлж чадах вэ? Гэдэг талаар сайтар эргэцүүлэх аваас эссэ, ярилцлагандаа илүү бодитой хариулт өгөх болов уу. </p>
          </div>

“Бид хэрхэн суралцдаг вэ?” булангийн гуравдугаар дугаарт тавтай морил. Энэ удаа бид Австралийн Засгийн газрын тэтгэлгээр магистрын түвшинд суралцаж буй залуусыг онцолж байна.
Монгол Улсын хүний нөөцийг бэхжүүлэх зорилтын хүрээнд 1993 оноос хойш Австралийн их дээд сургуулиудад магистр, докторын зэрэгт 750 гаруй Монгол залуус уг тэтгэлгээр суралцаад буй.
Австралийн Засгийн газрын тэтгэлэг нь
жил бүрийн хоёрдугаар сарын 1-ээс дөрөвдүгээр сарын 30-ны өдрийг дуустал өргөдөл хүлээн авдаг бөгөөд сургалтын төлбөр, хоёр талын нисэх онгоцны тийз, байрны түрээс, сургалтын материалын зардал зэрэгт ашиглагдах нэг удаагийн суурьших олговор, амьжиргааны зардал, баримжаа олгох сургалтын зардал, эрүүл мэндийн даатгалын зардлууд уг тэтгэлэгт багтана.
Австралийн Засгийн газрын тэтгэлгээр магистрын зэрэгт суралцах сонгон шалгаруулалт яг одоо явагдаж байгаа бөгөөд тэтгэлгийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй
энд
дарж танилцаарай.


1. ТА АВСТРАЛИЙН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТЭТГЭЛЭГТ ТЭНЦСЭН ТУРШЛАГААСАА ХУВААЛЦАНА УУ?
Queensland University of Technology
Ихэнх тэтгэлгийн мэдээлэл ихэвчлэн оюутан, залуучуудад чиглэсэн санагддаг. Гэртээ хүүхдээ хараад сууж байгаа ээж, ажлынхаа хажуугаар IELTS-ын шалгалт, тэтгэлэгт бэлдэхээр төлөвлөж буй бүсгүйчүүдэд зориулсан мэдээлэл миний бодлоор нэн ховор. Тиймээс гурван хүүхэдтэй ээж хүний хувьд тэтгэлэгт тэнцсэн туршлагаа бусад ээж нарт хуваалцаж, урам зоригоор тэтгэхсэн гэж их боддог байсан юм.
Тэтгэлэг авахыг зорьсон л бол түүнийхээ төлөө өдөр бүр төлөвлөгөөтэйгөөр ямар нэгэн үйлдэл хийж хэвшээрэй. Ээжүүдийн хувьд гэр бүл, үр хүүхэд, ажил карьерынхаа хажуугаар тэтгэлэгт бэлдэхэд багагүй цаг хугацаа, эрч хүч, тодорхой золиос шаарддаг. Тиймээс англи хэл, тэтгэлгийн материал зэрэг бэлтгэл ажлуудыг өдрийн хамгийн бүтээмжтэй үедээ төлөвлөн, өдөр бүр давтах нь ажил амьдралынхаа тэнцвэрийг алдагдуулахгүйгээр тэтгэлэгт бэлдэх боломжийг олгох болов уу.
Миний хувьд нэг жилийн хугацаанд өдөр бүр ойролцоогоор хоёр цагийг тэтгэлэгт бэлдэхэд зарцуулдаг байсан. Өглөө хүүхдүүдээ сэрэхээс өмнө IELTS-д нэг цаг бэлдээд ажилдаа гарна. Өдөр цайны цагаар тэтгэлгийн эссэгээ хэрхэн бичих талаар уншиж судлаад, орой унтахаасаа өмнө 30 минут эссэнийхээ бичвэр дээр ажилладаг байсан. Дараагийн үе болох ярилцлагын шатандаа тэнцсэн бол энэ нь таны илгээсэн материал тухайн тэтгэлгийн зорилготой нийцсэн болохыг илтгэнэ. Тиймээс ярилцлагын үеэр өмнө нь явуулсан материал дээрээ бичсэн зүйлсээ маш тодорхой, цэгцтэй ярих нь чухал. Жишээ нь миний хувьд, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, үйлчлүүлэгчийн аюулгүй байдлыг сайжруулах сэдвийн хүрээнд эссэгээ бичсэн. Ярилцлагын үеэр тухайн сэдэвтэй холбоотой ноцтой тоо баримтууд болон ажил дээрээ тулгарч байсан тохиолдлуудыг аль болох энгийн англи үгнүүд ашиглан тайлбарлаж байсан юм. Ингэснээр ярилцлага авч буй өөр өөр салбарын хүмүүст үнэхээр шийдвэрлэх шаардлагатай тулгамдсан асуудал байна гэсэн сэдэл өгснөөр тэтгэлэгт тэнцэж, улмаар
Queensland University of Technology
сургуульд суралцах боломж олдсон болов уу гэж боддог.

2. ТЭТГЭЛГИЙН ШАЛГАРУУЛАЛТЫН ҮЕ ШАТУУДАД ХЭРХЭН БЭЛДСЭН БЭ?
Миний хувьд 2019 онд Баянхонгор аймгийн Гадаад харилцаа, аялал жуулчлалын албанд ажиллаж байхдаа өргөдөл гаргасан. Эхний шатандаа тэнцэхэд нэн шаардлагатай зүйл бол IELTS-ийн оноо. Тухайн үед IELTS-ийн шалгалтыг олон газар авдаггүй байсан учраас шалгалтын суудлын олдоц тун бага байлаа. Орон нутагтаа бэлдээд Улаанбаатар руу ирж шалгалт өгөх байсан тул хүлээлгийн жагсаалтад нь бүртгүүлж, нэлээд тулгаж шалгалтаа өгсөн. Гэхдээ өргөдлийн шатанд шаардагдах материалууд болон бусад зүйлсээ урьдчилаад бэлдсэн байсан тул асуудал үүсээгүй хэрэг. Тухайн үед Монголд
Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэгээс
орон нутгийн хөгжлийн төслүүд хэрэгжүүлж байсан ба тэдгээрийн Баянхонгор аймаг дахь зохицуулагчаар ажиллаж байлаа. Төслийн нэг чиглэл нь аялал жуулчлал байсан тул цаашдын зорилготойгоо нийцүүлэн тогтвортой аялал жуулчлалын чиглэлээр
Monash University
сурахаар өргөдлөө гаргасан нь тэр юм.
Дараагийн шат болох ярилцлагын үеэр юу хийсэн бэ? гэхээс илүүтэй юу хийхийг зорьж байгаа вэ?, Түүнд тань Австрали улсын боловсрол болоод академик бус хүчин зүйлс хэрхэн яаж туслах вэ?, ерөөс яг юу сурах гэж байна вэ?, тэр нь ирээдүйд ямар хувь нэмэр оруулах вэ? гэдгийг ойлгомжтой, логиктойгоор илэрхийлэх учиртай. Ярилцлагад бэлдэхдээ асуух магадлалтай асуултуудыг жагсаагаад өдөр бүр бэлдэж, бүр Баянхонгороос Улаанбаатар руу автобусаар ирэх замдаа хүртэл бэлдсэн сэн. Мөн тухайн үед тэтгэлгээр суралцаж байсан хүнээс ярилцлагад орохоосоо өмнө зөвлөгөө авсан нь их тус болсон.

3. ТАНЫ СУРАЛЦАХУЙН АРГА БАРИЛ, АМЖИЛТТАЙ СУРАЛЦАХ НӨҮ-ХАУ
Австралид ирээд хамгийн түрүүнд анзаарсан зүйл бол сургалтын арга барилын ялгаатай байдал. Багш оюутнууд хоорондоо тун чөлөөтэй мэтгэлцдэгийн дээр оюутнууд хичээл дээр хэлэлцэх сэдвийг лекц, заавал унших материалаас давуулан судалчихсан байдгийг анзаараад багагүй сүрдэж билээ. Харин сургуулиас үнэ төлбөргүй санал болгодог сэтгэл зүйчийн цаг, академик бичвэрийн зөвлөгөө зэрэг үйлчилгээ эхний улиралд маш их тус болсон. Гадаадад тэтгэлгээр суралцаж буй гэдэг утгаараа асар их хариуцлага, шинэ орчинд дасах үйл явц, хичээлийн ачаалал зэргээс хамаараад стресстэх магадлал өндөр тул дээрх тусламжуудыг санаа зоволтгүй авч байх хэрэгтэй санагдсан.
Суралцах хичээлүүдээ өөрийн хамгийн сайн төвлөрч чаддаг цагуудаар сонгох, ангийнхаа эсвэл курсийнхээ хамгийн “хэнхэг” оюутнуудтай найзлах, хичээл бүр дээр багшаас асуух хэдэн асуулт заавал бэлдэж очих, кампус дотор хамгийн сайн төвлөрч чадах тухтай орон зайгаа олох зэрэг аргыг ашиглавал амжилттай суралцах нь гарцаагүй болов уу.
Харин хичээлийн бус цагаар гэх үү, ямартай ч сэтгэл санаа тааруу үедээ дуртай киногоо үзэж тайтгарах, урт өдрийн дараа өөрийгөө урамшуулах дуртай амттаны газраа олох, огт хичээл бодолгүй амардаг өдөртэй болох, тухтай, өөрийнхөөрөө байж болох орон зайг хотоосоо олох гэх мэт арга барилаар амьдарч, суралцаж байна даа.

4. ОЮУТНЫ НЭГ ӨДӨР ТАНЬ ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
Уг тэтгэлэг нь бүтэн цагаар суралцах бүх талын боломжоор хангадаг бөгөөд бид илүү их цагийг мэргэжил, ур чадвараа хөгжүүлэхтэй холбоотой судалгаа хийх болон бусад боловсролын арга хэмжээнүүдэд оролцож, олон улсын оюутан залуустай туршлага солилцох байдлаар өнгөрүүлдэг. Гадаадын их сургуульд магистрын зэрэгт суралцана гэдэг нь аливаа курс хичээлүүдийг тухайн улиралдаа үзэж, үнэлгээ авч, дараа дараагийн курсдээ суралцана гэх ойлголтоос тэс өөр бөгөөд бие даан судалгаа хийж, эзэмшсэн мэргэжил, сонгосон хөтөлбөр, ажиллаж буй салбар чиглэлийн дагуу цаашид яаж илүү бүтээмжтэй ажиллах, ямар үр дүн гаргаснаар эх орон хийгээд салбартаа хувь нэмэр оруулж, шинэчлэл авчирч чадах вэ? гэдэгт төвлөрдөг.
Миний хувьд Монгол Улсын Эрчим хүчний салбарт тодорхой хэмжээний туршлага хуримтлуулсны дараа энд ирсэн тул
University of New South Wales
сургуулиас олж авсан мэдлэгээ илүү бодитой, практикал байдлаар яаж ажил мэргэжилдээ шингээх вэ? гэдэг тал дээр түлхүү анхаарч суралцаж байна. Иймээс миний нэг өдрийн дийлэнх цаг хугацааг шинэ техник технологиуд болон холбогдох шинжлэх ухааны ололт, бүтээлүүдийг унших, харьцуулах, дүгнэх, олон улсын оюутнуудтай багаар ажиллахад зарцуулдаг гэж хэлж болно.

5. ОЮУТНЫ ХУВИАР ХАМГИЙН ИХЭЭР АШИГЛАЖ БУЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД
Хичээлтэй холбоотой тэмдэглэлүүдээ Goodnotes, төлөвлөлттэй холбоотой зүйлсээ Google Calendar дээр тэмдэглэдэг. Хичээлийн хуваарь, хичээлээс гадуурх үйл ажиллагаа зэрэг цогц мэдээллийг Monash University сургуулийнхаа аппууд болон вебсайтаас авчихдаг нь тун амар. Тогтмол уншиж, судалж байх шаардлагатай байдаг тул номын сангийн вебсайтын тусламжтайгаар судалгааны ажлуудаа үнэ төлбөргүйгээр олж унших боломжтой байдаг.

6. ХИЧЭЭЛ, ШАЛГАЛТУУДДАА ХЭРХЭН БЭЛДЭЖ, ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
Австралийн их дээд сургуулиуд нь улирал дөнгөж эхэлмэгц тухайн хичээлтэй холбоотой бүх мэдээллийг оюутнуудад өгдөг нь хичээл болон шалгалтаа улирлын эхнээс нарийн төлөвлөхөд тун тустай. Миний хувьд хамгийн түрүүнд суралцах хичээлийнхээ дагуу судлах гол эх сурвалжуудыг уншаад тухайн хичээлийн талаар ерөнхий ойлголт авдаг. Дараа нь тухайн өдрийн сэдвийг хичээл орохоос өмнө гүйлгэж нэг уншаад хичээлийн үеэр уншсан зүйлсээ бататган, ойлгомжгүй зүйлсээ багшаас асуудаг. Шалгалт, бие даалтуудыг улирал эхэлмэгц нарийн төлөвлөхийг хичээдэг бөгөөд ингэхдээ шалгалтуудын эцсийн хугацааг сар өдрөөр нь дараалуулан гол шаардлагуудтай нь жагсаан бичнэ. Дараа нь холбогдолтой, чухал гэсэн эх сурвалжуудыг цуглуулан бага багаар уншиж тэмдэглэдэг тул шалгалт эхэлмэгц гэнэт ухаан орж, огцом ачаалал авна гэж айх зүйлгүй.

7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
1. Хэрэгтэй, хэрэггүй зүйлд цагаа гарздахгүй байх нь хэчнээн чухал болохыг ойлгосон. Харин оронд нь үр бүтээлтэй, сайн төлөвлөлттэй байхын тулд мэрийдэг болоод байна. Үүний нэг жишээ нь, сүүлийн үед календарыг маш нарийн хөтөлж сураад байна. Хувь, хувьсгалын ажлуудаа цаг, минутаар нь төлөвлөөд, хянаад явахаар бүх зүйл цаг хугацаандаа хийгдэж байгаа тул урам зориг, эрч хүчээ үүнээс л авч байна даа.
2. Фэйсбүүкээ нэг сар орчим идэвхгүй төлөвт шилжүүлж үзсэн. Ингэснээр цагаа сошиал медиад дэмий өнгөрөөгөөд байснаа илрүүлж, одоо бол фэйсбүүк, инстаграм руу өдөрт нэг цаг л орж байна. Туршилт ч гэх үү, туршлага ч гэх үү энэхүү зүйлийн ачаар тархи амарч, гэр бүлдээ, өөртөө, найз нөхдөдөө, хичээлдээ илүү төвлөрөх болж, бүтээмж ч мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.
3. Долоо хоногт дор хаяж хоёр удаа гүйх юм уу фитнес хийдэг. Эндхийн сургуулиудад бассейн, фитнес заал, бадментон, гүйлтийн гадаа талбай гээд спортын бүхий л төрлөөр хичээллэж болох орчинг цогцлоосон байдаг нь сайшаалтай.
4. Хүмүүстэй танилцаж, хүрээллээ тэлж, найз нөхөд, танилуудтайгаа уулзаж, ярилцах, бие биенээсээ суралцаж, цагийг хөгжилтэй, үр бүтээлтэй өнгөрүүлэх нь ямар ч хүн хэрэгжүүлэхэд гарцаагүй ажилладаг эрч хүч нөхөх шалгарсан арга.
5. Сайн унтаж амрах, өөртөө массаж хийж булчингаа суллах, сунгалт хийх, амьсгалаа удаан авч гаргах, уужрах, бясалгах зэргээр өөрийгөө амраадаг. Хамгийн чухал нь өөртөө талархлын цаг гаргаж, тухайн өдөрт болсон таван сайхан зүйлдээ талархсанаар эрч хүч, сайхан энергийг өөртөө бий болгох дуртай.

8. СУРАЛЦАХЫН ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
“University of New South Wales” нь Сэргээгдэх эрчим хүч, тархмал эх үүсгүүрийн чиглэлээр дэлхийд тэргүүлэх хэмжээний судалгааны баг, лаборатори, хүний нөөцийн чадавхтай бөгөөд энэхүү боломжуудыг сургуулийн оюутнууддаа хэзээд нээлттэй байлгадаг. Тиймээс оюутнуудын ажилладаг төслүүд (бидний ойлголтоор бол бие даалт эсвэл курсын ажил) нь эрчим хүчний салбарт тулгамдаад буй аливаа асуудалд гарц гаргалгаа эрэлхийлэх, бүрэн судлагдаагүй технологийн талаар судалж, өөрсдөө шийдэл боловсруулах байдлаар ажиллахыг шаарддаг тул энэ нь суралцахын зэрэгцээ туршлагаа нэмэгдүүлэх боломжийг бүрдүүлж буй хэрэг юм.
Сонгосон хөтөлбөрөө дагнан суралцахаас гадна бусад чиглэлийн оюутнуудтай туршлага солилцох замаар мэдлэг, ур чадвараа хөгжүүлэх, арга хэмжээнүүдэд хамтарч оролцох гэх мэт зүйлсэд цаг гаргаж байна.

9. СУРАЛЦАЖ БУЙ ЧИГЛЭЛИЙН ТАНЬ ОНЦЛОГ? ОДОО СУРАЛЦАЖ БУЙ СУРГУУЛИА ЯМАР ШАЛГУУРААР СОНГОСОН БЭ?
Мэргэжил маань медиа салбарын дийлэнх орон зайд хөрвөх өргөн цар хүрээтэй хичээлүүд үзэх боломжтойгоороо хамгийн онцлог болов уу. Сонгон суралцах хичээлээрээ дамжуулан кино наадмын зохион байгуулалт, кино шүүмж, дата анализ, гэрэл зураг сэтгүүл зүйд үзүүлэх нөлөө, медиа байгууллагын удирдлага гэх зэрэг гүнзгийрүүлэн судлахыг хүссэн бүх сэдвээ суралцаж буйдаа туйлын сэтгэл хангалуун байна. Сургуулиа сонгохдоо их сургуулиудыг сургалтын чанараар нь эрэмбэлсэн жагсаалтыг харж, мөн урлагийн хот гэх хочтой Мельбурн хотод амьдрахыг илүүд үзэж сонголтоо хийсэн. Мөн сүүлийн хоёр улиралд судалгаа хийх хүсэлтэй байсан тул өөрийн хүссэн судалгааны ажилтай хамгийн ойр ажилладаг профессор байгаа эсэхийг нягтлахаа ч мартаагүй. Одоогоор Монголын ЛГБТИК+ олон нийтийнхээ талаар судалгааны ажлаа зорьсон удирдагч багштайгаа эхлүүлээд явж байна.

10. ГАДААДАД СУРАЛЦАХЫН СОРИЛТ БА БЭРХШЭЭЛҮҮД
Гадаадад суралцах нь тоймгүй олон боломжуудаар дүүрэн боловч нөгөөтэйгүүр асар их сорилт.
Melbourne University
-ийн төдийгүй байгууллагуудын олон сонирхолтой, үр өгөөжтэй хөтөлбөрүүдэд дадлагажигчаар ажиллах боломжууд нээлттэй байдаг. Үүний зэрэгцээ хичээл, бие даалт зэрэгт тодорхой хугацааг зарцуулж, бодож сайжруулах шаардлагатай шүү дээ. Цагийг нь тулгаад хийж болох ч амжилттай сайн үр дүн гаргана гэдэг юу л бол. Тиймээс цагаа сайн төлөвлөж, бага цагт их зүйл амжуулж сурах нь хамгийн сорилттой мөртлөө чухал чадвар санагдсан.
Бидэнд заавал судлах материал гэж бий. Түүнийгээ сайтар судалж, хичээлдээ урьдчилан бэлдээд лекцийн үеэр асуух асуултуудаа тодорхой болгох хэрэгтэй байдаг ч Ази оюутнууд өөрсдийгөө илэрхийлэх, асуулт асуухаас төвөгшөөх, санаа зовох хандлагатай байдаг. Угтаа оюутнууд асуудлыг олон талаас харж, хэлэлцүүлэг өрнүүлснээр шүүмжлэлт сэтгэлгээ, асуудалд дүн шинжилгээ хийх чадвар сайжирна шүү дээ. Тиймээс манай тивийн залуус өдөр тутамдаа энгийн гэлтгүй асуулт асууж, яриа өрнүүлэн сониуч байвал сайн сан.

11. ЭНЭ УЛИРЛЫН ХАМГИЙН ОНЦЛОХ ХИЧЭЭЛ? СУРГУУЛИА ТӨГССӨНИЙ ДАРААХ ТАНЫ ОЙРЫН ЗОРИЛТ?
“Төрийн санхүүгийн удирдлага” гэх хичээл Сангийн яаманд ажиллаж байх хугацаандаа хариуцсан ажилтай минь шууд хамааралтай байсан тул сонирхлыг минь ихээхэн татсан. Тус хичээлд Австрали Улсын хууль, эрх зүйн орчин, төсвийн оновчтой удирдлагын тогтолцоо, төсвийн хөрөнгө оруулалт болоод зарцуулалтыг яаж илүү оновчтой болгох талаар судалсан юм. Уг хичээлийн хүрээнд Монгол Улсын хувьд төсвийн орлогын төсөөллийг боловсруулахад ОУ-ын түвшинд үнэлэгдэхүйц боловсронгуй тогтолцоог байгуулж чадсан ч төсвийн зарлага болон хөрөнгийг оновчтой зарцуулах тогтолцоо төдийлөн сайн хөгжөөгүй байгааг ойлгосон.
Австрали Улсад үр дүнд суурилсан тогтолцооны дагуу төсвийн хуваарилалт хийдэг бол Монгол Улс хяналтад суурилсан тогтолцооны дагуу төсвийн хуваарилалт хийдэг. Өөрөөр хэлбэл Австрали Улсад төрийн албан хаагчид хуваарилагдсан хөрөнгөө шаардлагатай зүйлсэд уян хатан байдлаар зарцуулах эрхтэйн дээр үр дүнтэй ажиллахыг гол зорилгоо болгодог. Харин Монгол Улсад хяналт, төсвийн сахилга бат дээр илүү ач холбогдол өгч, үүний улмаас төрийн албан хаагчид яг батлагдсан төсвийн дагуу зарцуулалт хийх буюу төсөвт баригдаж ажилладаг нь анзаарагдаж байлаа.
30 жилийн өмнө Австрали Улс одоогийн манай орных шиг тогтолцоотой байсан ч урт хугацааны, тогтвортой төсвийн бодлого шаардлагатай байгааг ойлгож, үр дүнд суурилсан төсвийн хуваарилалтын тогтолцоог аажмаар нэвтрүүлж эхэлсэн гэдэг. Үүнийхээ хүрээнд хууль, эрх зүйн орчинд өөрчлөлт оруулахаас гадна төрийн албан хаагчдын ажиллах арга барил, соёлын хувьд ихээхэн өөрчлөлтийг оруулснаар төсвийн тогтолцоогоо амжилттай өөрчилж чадсан.
Australian National University
-ээс олж авсан мэдлэг, туршлагаа Монгол Улсдаа нутагшуулах нь миний зорилго. Тиймээс мастерын зэргээ хамгаалж дуусмагцаа эх орондоо очиж, Сангийн яамандаа үргэлжлүүлэн ажиллах төлөвлөгөөтэй байна.

12. АВСТРАЛИД СУРАЛЦАХ, ТЭР ДУНДАА ЗГ-ЫН ТЭТГЭЛГЭЭР СУРАЛЦАХЫН ДАВУУ ТАЛ, БОЛОМЖУУД
1. Гэр бүл, найз нөхөд, хамт олон гээд дассан орчноосоо орон зайн хувьд тусгаарлагдсан байгаа тул санаа зовох зүйлс ч танагдаж, хичээлдээ голчлон анхаарч байгаа нь тун олзуурхууштай.
2. Олон төрлийн хүмүүс, тэр дундаа Австралийн тэтгэлэг хүртсэн олон орны оюутнууд, уг тэтгэлэгтэй холбоотой хүмүүс болон байгууллагатай харилцаа холбоо тогтоосноор хүрээллээ тэлэх боломж олдоно.
3. Бүх биш ч тодорхой хурал, семинар, сургалтуудад оролцоход тэтгэлгээс хөрөнгө оруулалт хийдэг. Оюутан хүсэлт гаргавал тэтгэлгийн зүгээс судалгааны ажлаа бичихэд туслах зөвлөхийг гурван удаа хоёр цагаар цалинжуулах боломжтой. Мөн Австралийн өөр нэг хотод мэргэжлийнхээ дагуу семинар, хурал, сургалтад оролцохоор явахад тэтгэлгийн зүгээс төлбөр, зардлыг хариуцдаг.
4. Гэр бүлтэйгээ хамтдаа явах боломжтой бөгөөд ингэснээр таны гэр бүлийг ч бас сурч, хөгжихөд нь хөрөнгө оруулж буй хэрэг юм. Тухайлбал, хүүхдийн маань цэцэрлэгийн төлбөрийн 80-90 хувийг Австралийн ЗГ хөнгөлж байгаа бөгөөд сургууль ч мөн адил. Бас гэр бүлийн хүн нь бүтэн цагаар ажиллах эрхтэй байдаг. Ерөөс зөвхөн тэтгэлгээр гэлтгүй Австралид суралцах үед оюутнуудад хүргэх мэдээллийг нэг шугамаар, шударга түгээдэг тул өөрөө л зөв мэдээллийн шугамуудаа сошиал медиа дээр дагаж, сургуулийн вебсайтаа өдөр бүр шалгаж, сайн төлөвлөлттэй суралцаж чадвал олон боломжуудыг сургуулиас олгодог.

13. САНАЛ БОЛГОХ ДУУ, КИНО, НОМ
Пауло Коэльогийн Алхимич номыг уншаарай гэж зөвлөмөөр байна. Дотоод хүнээ сонсож, хүсэл мөрөөдлөө дагахад бүх зүйл боломжтой байдаг. Гэвч хүмүүс шинэ зүйл туршиж, эрсдэл гаргахаас эмээдэг тухай Сантиого гэх хоньчин залуугаар төлөөлүүлэн өгүүлдэг.
Киноны хувьд Inside Bill’s brain-ийг санал болгомоор байна. Билл Гэйтсийн сониуч, байгаль дэлхийд эерэг өөрчлөлт авчрахад хувь нэмрээ оруулах гэсэн тэмүүлэл, санаачилсан төслүүд нь их сонирхол татсан.
Дууны тухайд гэвэл өөрийн дуртай One republic-Counting stars-ийг санал болгоё.

14. АВСТРАЛИЙН ЗГ-ЫН ТЭТГЭЛГИЙГ СОНИРХОЖ, МӨН БЭЛДЭЖ БУЙ ЗАЛУУСТ ШИДЭХ САНАА
Тэтгэлэгт хөтөлбөрт тавигдах шаардлагыг хангахаас гадна яагаад Австрали Улсад суралцмаар байгаа зорилгоо тодорхойлох хэрэгтэй. Үүнийг хүн болгон захиж магадгүй ч үнэхээр л дахин дахин сануулахуйц чухал зүйл юм шүү. Австрали Улсад суралцаад хамгаалсан эрдмийн зэрэг, туршлага, харилцаа холбоогоо юуны төлөө ашиглах, Монгол болон Австрали Улс хоорондын харилцаанд ямар эерэг нөлөө үзүүлж чадах вэ? Гэдэг талаар сайтар эргэцүүлэх аваас эссэ, ярилцлагандаа илүү бодитой хариулт өгөх болов уу.

“Бид хэрхэн суралцдаг вэ?” булангийн гуравдугаар дугаарт тавтай морил. Энэ удаа бид Австралийн Засгийн газрын тэтгэлгээр магистрын түвшинд суралцаж буй залуусыг онцолж байна.   Монгол Улсын хүний нөөцийг бэхжүүлэх зорилтын хүрээнд 1993 оноос хойш Австралийн их дээд сургуулиудад магистр, докторын зэрэгт 750 гаруй Монгол залуус уг тэтгэлгээр суралцаад буй.   Австралийн Засгийн газрын тэтгэлэг нь жил бүрийн хоёрдугаар сарын 1-ээс дөрөвдүгээр сарын 30-ны өдрийг дуустал өргөдөл хүлээн авдаг бөгөөд сургалтын төлбөр, хоёр талын нисэх онгоцны тийз, байрны түрээс, сургалтын материалын зардал зэрэгт ашиглагдах нэг удаагийн суурьших олговор, амьжиргааны зардал, баримжаа олгох сургалтын зардал, эрүүл мэндийн даатгалын зардлууд уг тэтгэлэгт багтана.
> Австралийн Засгийн газрын тэтгэлгээр магистрын зэрэгт суралцах сонгон шалгаруулалт яг одоо явагдаж байгаа бөгөөд тэтгэлгийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй энд дарж танилцаарай.
### 1. ТА АВСТРАЛИЙН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТЭТГЭЛЭГТ ТЭНЦСЭН ТУРШЛАГААСАА ХУВААЛЦАНА УУ?
Queensland University of Technology
Ихэнх тэтгэлгийн мэдээлэл ихэвчлэн оюутан, залуучуудад чиглэсэн санагддаг. Гэртээ хүүхдээ хараад сууж байгаа ээж, ажлынхаа хажуугаар IELTS-ын шалгалт, тэтгэлэгт бэлдэхээр төлөвлөж буй бүсгүйчүүдэд зориулсан мэдээлэл миний бодлоор нэн ховор. Тиймээс гурван хүүхэдтэй ээж хүний хувьд тэтгэлэгт тэнцсэн туршлагаа бусад ээж нарт хуваалцаж, урам зоригоор тэтгэхсэн гэж их боддог байсан юм.
Тэтгэлэг авахыг зорьсон л бол түүнийхээ төлөө өдөр бүр төлөвлөгөөтэйгөөр ямар нэгэн үйлдэл хийж хэвшээрэй. Ээжүүдийн хувьд гэр бүл, үр хүүхэд, ажил карьерынхаа хажуугаар тэтгэлэгт бэлдэхэд багагүй цаг хугацаа, эрч хүч, тодорхой золиос шаарддаг. Тиймээс англи хэл, тэтгэлгийн материал зэрэг бэлтгэл ажлуудыг өдрийн хамгийн бүтээмжтэй үедээ төлөвлөн, өдөр бүр давтах нь ажил амьдралынхаа тэнцвэрийг алдагдуулахгүйгээр тэтгэлэгт бэлдэх боломжийг олгох болов уу.
Миний хувьд нэг жилийн хугацаанд өдөр бүр ойролцоогоор хоёр цагийг тэтгэлэгт бэлдэхэд зарцуулдаг байсан. Өглөө хүүхдүүдээ сэрэхээс өмнө IELTS-д нэг цаг бэлдээд ажилдаа гарна. Өдөр цайны цагаар тэтгэлгийн эссэгээ хэрхэн бичих талаар уншиж судлаад, орой унтахаасаа өмнө 30 минут эссэнийхээ бичвэр дээр ажилладаг байсан. Дараагийн үе болох ярилцлагын шатандаа тэнцсэн бол энэ нь таны илгээсэн материал тухайн тэтгэлгийн зорилготой нийцсэн болохыг илтгэнэ. Тиймээс ярилцлагын үеэр өмнө нь явуулсан материал дээрээ бичсэн зүйлсээ маш тодорхой, цэгцтэй ярих нь чухал. Жишээ нь миний хувьд, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, үйлчлүүлэгчийн аюулгүй байдлыг сайжруулах сэдвийн хүрээнд эссэгээ бичсэн. Ярилцлагын үеэр тухайн сэдэвтэй холбоотой ноцтой тоо баримтууд болон ажил дээрээ тулгарч байсан тохиолдлуудыг аль болох энгийн англи үгнүүд ашиглан тайлбарлаж байсан юм. Ингэснээр ярилцлага авч буй өөр өөр салбарын хүмүүст үнэхээр шийдвэрлэх шаардлагатай тулгамдсан асуудал байна гэсэн сэдэл өгснөөр тэтгэлэгт тэнцэж, улмаар Queensland University of Technology сургуульд суралцах боломж олдсон болов уу гэж боддог.
### 2. ТЭТГЭЛГИЙН ШАЛГАРУУЛАЛТЫН ҮЕ ШАТУУДАД ХЭРХЭН БЭЛДСЭН БЭ?
Миний хувьд 2019 онд Баянхонгор аймгийн Гадаад харилцаа, аялал жуулчлалын албанд ажиллаж байхдаа өргөдөл гаргасан. Эхний шатандаа тэнцэхэд нэн шаардлагатай зүйл бол IELTS-ийн оноо. Тухайн үед IELTS-ийн шалгалтыг олон газар авдаггүй байсан учраас шалгалтын суудлын олдоц тун бага байлаа. Орон нутагтаа бэлдээд Улаанбаатар руу ирж шалгалт өгөх байсан тул хүлээлгийн жагсаалтад нь бүртгүүлж, нэлээд тулгаж шалгалтаа өгсөн. Гэхдээ өргөдлийн шатанд шаардагдах материалууд болон бусад зүйлсээ урьдчилаад бэлдсэн байсан тул асуудал үүсээгүй хэрэг. Тухайн үед Монголд Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэгээс орон нутгийн хөгжлийн төслүүд хэрэгжүүлж байсан ба тэдгээрийн Баянхонгор аймаг дахь зохицуулагчаар ажиллаж байлаа. Төслийн нэг чиглэл нь аялал жуулчлал байсан тул цаашдын зорилготойгоо нийцүүлэн тогтвортой аялал жуулчлалын чиглэлээр Monash University сурахаар өргөдлөө гаргасан нь тэр юм.
Дараагийн шат болох ярилцлагын үеэр юу хийсэн бэ? гэхээс илүүтэй юу хийхийг зорьж байгаа вэ?, Түүнд тань Австрали улсын боловсрол болоод академик бус хүчин зүйлс хэрхэн яаж туслах вэ?, ерөөс яг юу сурах гэж байна вэ?, тэр нь ирээдүйд ямар хувь нэмэр оруулах вэ? гэдгийг ойлгомжтой, логиктойгоор илэрхийлэх учиртай. Ярилцлагад бэлдэхдээ асуух магадлалтай асуултуудыг жагсаагаад өдөр бүр бэлдэж, бүр Баянхонгороос Улаанбаатар руу автобусаар ирэх замдаа хүртэл бэлдсэн сэн. Мөн тухайн үед тэтгэлгээр суралцаж байсан хүнээс ярилцлагад орохоосоо өмнө зөвлөгөө авсан нь их тус болсон.
### 3. ТАНЫ СУРАЛЦАХУЙН АРГА БАРИЛ, АМЖИЛТТАЙ СУРАЛЦАХ НӨҮ-ХАУ
Австралид ирээд хамгийн түрүүнд анзаарсан зүйл бол сургалтын арга барилын ялгаатай байдал. Багш оюутнууд хоорондоо тун чөлөөтэй мэтгэлцдэгийн дээр оюутнууд хичээл дээр хэлэлцэх сэдвийг лекц, заавал унших материалаас давуулан судалчихсан байдгийг анзаараад багагүй сүрдэж билээ. Харин сургуулиас үнэ төлбөргүй санал болгодог сэтгэл зүйчийн цаг, академик бичвэрийн зөвлөгөө зэрэг үйлчилгээ эхний улиралд маш их тус болсон. Гадаадад тэтгэлгээр суралцаж буй гэдэг утгаараа асар их хариуцлага, шинэ орчинд дасах үйл явц, хичээлийн ачаалал зэргээс хамаараад стресстэх магадлал өндөр тул дээрх тусламжуудыг санаа зоволтгүй авч байх хэрэгтэй санагдсан.
Суралцах хичээлүүдээ өөрийн хамгийн сайн төвлөрч чаддаг цагуудаар сонгох, ангийнхаа эсвэл курсийнхээ хамгийн “хэнхэг” оюутнуудтай найзлах, хичээл бүр дээр багшаас асуух хэдэн асуулт заавал бэлдэж очих, кампус дотор хамгийн сайн төвлөрч чадах тухтай орон зайгаа олох зэрэг аргыг ашиглавал амжилттай суралцах нь гарцаагүй болов уу.
Харин хичээлийн бус цагаар гэх үү, ямартай ч сэтгэл санаа тааруу үедээ дуртай киногоо үзэж тайтгарах, урт өдрийн дараа өөрийгөө урамшуулах дуртай амттаны газраа олох, огт хичээл бодолгүй амардаг өдөртэй болох, тухтай, өөрийнхөөрөө байж болох орон зайг хотоосоо олох гэх мэт арга барилаар амьдарч, суралцаж байна даа.
### 4. ОЮУТНЫ НЭГ ӨДӨР ТАНЬ ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
Уг тэтгэлэг нь бүтэн цагаар суралцах бүх талын боломжоор хангадаг бөгөөд бид илүү их цагийг мэргэжил, ур чадвараа хөгжүүлэхтэй холбоотой судалгаа хийх болон бусад боловсролын арга хэмжээнүүдэд оролцож, олон улсын оюутан залуустай туршлага солилцох байдлаар өнгөрүүлдэг. Гадаадын их сургуульд магистрын зэрэгт суралцана гэдэг нь аливаа курс хичээлүүдийг тухайн улиралдаа үзэж, үнэлгээ авч, дараа дараагийн курсдээ суралцана гэх ойлголтоос тэс өөр бөгөөд бие даан судалгаа хийж, эзэмшсэн мэргэжил, сонгосон хөтөлбөр, ажиллаж буй салбар чиглэлийн дагуу цаашид яаж илүү бүтээмжтэй ажиллах, ямар үр дүн гаргаснаар эх орон хийгээд салбартаа хувь нэмэр оруулж, шинэчлэл авчирч чадах вэ? гэдэгт төвлөрдөг.
Миний хувьд Монгол Улсын Эрчим хүчний салбарт тодорхой хэмжээний туршлага хуримтлуулсны дараа энд ирсэн тул University of New South Wales сургуулиас олж авсан мэдлэгээ илүү бодитой, практикал байдлаар яаж ажил мэргэжилдээ шингээх вэ? гэдэг тал дээр түлхүү анхаарч суралцаж байна. Иймээс миний нэг өдрийн дийлэнх цаг хугацааг шинэ техник технологиуд болон холбогдох шинжлэх ухааны ололт, бүтээлүүдийг унших, харьцуулах, дүгнэх, олон улсын оюутнуудтай багаар ажиллахад зарцуулдаг гэж хэлж болно.
### 5. ОЮУТНЫ ХУВИАР ХАМГИЙН ИХЭЭР АШИГЛАЖ БУЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД
Хичээлтэй холбоотой тэмдэглэлүүдээ Goodnotes, төлөвлөлттэй холбоотой зүйлсээ Google Calendar дээр тэмдэглэдэг. Хичээлийн хуваарь, хичээлээс гадуурх үйл ажиллагаа зэрэг цогц мэдээллийг Monash University сургуулийнхаа аппууд болон вебсайтаас авчихдаг нь тун амар. Тогтмол уншиж, судалж байх шаардлагатай байдаг тул номын сангийн вебсайтын тусламжтайгаар судалгааны ажлуудаа үнэ төлбөргүйгээр олж унших боломжтой байдаг.
### 6. ХИЧЭЭЛ, ШАЛГАЛТУУДДАА ХЭРХЭН БЭЛДЭЖ, ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
Австралийн их дээд сургуулиуд нь улирал дөнгөж эхэлмэгц тухайн хичээлтэй холбоотой бүх мэдээллийг оюутнуудад өгдөг нь хичээл болон шалгалтаа улирлын эхнээс нарийн төлөвлөхөд тун тустай. Миний хувьд хамгийн түрүүнд суралцах хичээлийнхээ дагуу судлах гол эх сурвалжуудыг уншаад тухайн хичээлийн талаар ерөнхий ойлголт авдаг. Дараа нь тухайн өдрийн сэдвийг хичээл орохоос өмнө гүйлгэж нэг уншаад хичээлийн үеэр уншсан зүйлсээ бататган, ойлгомжгүй зүйлсээ багшаас асуудаг. Шалгалт, бие даалтуудыг улирал эхэлмэгц нарийн төлөвлөхийг хичээдэг бөгөөд ингэхдээ шалгалтуудын эцсийн хугацааг сар өдрөөр нь дараалуулан гол шаардлагуудтай нь жагсаан бичнэ. Дараа нь холбогдолтой, чухал гэсэн эх сурвалжуудыг цуглуулан бага багаар уншиж тэмдэглэдэг тул шалгалт эхэлмэгц гэнэт ухаан орж, огцом ачаалал авна гэж айх зүйлгүй.
### 7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
1. Хэрэгтэй, хэрэггүй зүйлд цагаа гарздахгүй байх нь хэчнээн чухал болохыг ойлгосон. Харин оронд нь үр бүтээлтэй, сайн төлөвлөлттэй байхын тулд мэрийдэг болоод байна. Үүний нэг жишээ нь, сүүлийн үед календарыг маш нарийн хөтөлж сураад байна. Хувь, хувьсгалын ажлуудаа цаг, минутаар нь төлөвлөөд, хянаад явахаар бүх зүйл цаг хугацаандаа хийгдэж байгаа тул урам зориг, эрч хүчээ үүнээс л авч байна даа.
2. Фэйсбүүкээ нэг сар орчим идэвхгүй төлөвт шилжүүлж үзсэн. Ингэснээр цагаа сошиал медиад дэмий өнгөрөөгөөд байснаа илрүүлж, одоо бол фэйсбүүк, инстаграм руу өдөрт нэг цаг л орж байна. Туршилт ч гэх үү, туршлага ч гэх үү энэхүү зүйлийн ачаар тархи амарч, гэр бүлдээ, өөртөө, найз нөхдөдөө, хичээлдээ илүү төвлөрөх болж, бүтээмж ч мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.
3. Долоо хоногт дор хаяж хоёр удаа гүйх юм уу фитнес хийдэг. Эндхийн сургуулиудад бассейн, фитнес заал, бадментон, гүйлтийн гадаа талбай гээд спортын бүхий л төрлөөр хичээллэж болох орчинг цогцлоосон байдаг нь сайшаалтай.
4. Хүмүүстэй танилцаж, хүрээллээ тэлж, найз нөхөд, танилуудтайгаа уулзаж, ярилцах, бие биенээсээ суралцаж, цагийг хөгжилтэй, үр бүтээлтэй өнгөрүүлэх нь ямар ч хүн хэрэгжүүлэхэд гарцаагүй ажилладаг эрч хүч нөхөх шалгарсан арга.
5. Сайн унтаж амрах, өөртөө массаж хийж булчингаа суллах, сунгалт хийх, амьсгалаа удаан авч гаргах, уужрах, бясалгах зэргээр өөрийгөө амраадаг. Хамгийн чухал нь өөртөө талархлын цаг гаргаж, тухайн өдөрт болсон таван сайхан зүйлдээ талархсанаар эрч хүч, сайхан энергийг өөртөө бий болгох дуртай.
### 8. СУРАЛЦАХЫН ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
“University of New South Wales” нь Сэргээгдэх эрчим хүч, тархмал эх үүсгүүрийн чиглэлээр дэлхийд тэргүүлэх хэмжээний судалгааны баг, лаборатори, хүний нөөцийн чадавхтай бөгөөд энэхүү боломжуудыг сургуулийн оюутнууддаа хэзээд нээлттэй байлгадаг. Тиймээс оюутнуудын ажилладаг төслүүд (бидний ойлголтоор бол бие даалт эсвэл курсын ажил) нь эрчим хүчний салбарт тулгамдаад буй аливаа асуудалд гарц гаргалгаа эрэлхийлэх, бүрэн судлагдаагүй технологийн талаар судалж, өөрсдөө шийдэл боловсруулах байдлаар ажиллахыг шаарддаг тул энэ нь суралцахын зэрэгцээ туршлагаа нэмэгдүүлэх боломжийг бүрдүүлж буй хэрэг юм.
Сонгосон хөтөлбөрөө дагнан суралцахаас гадна бусад чиглэлийн оюутнуудтай туршлага солилцох замаар мэдлэг, ур чадвараа хөгжүүлэх, арга хэмжээнүүдэд хамтарч оролцох гэх мэт зүйлсэд цаг гаргаж байна.
### 9. СУРАЛЦАЖ БУЙ ЧИГЛЭЛИЙН ТАНЬ ОНЦЛОГ? ОДОО СУРАЛЦАЖ БУЙ СУРГУУЛИА ЯМАР ШАЛГУУРААР СОНГОСОН БЭ?
Мэргэжил маань медиа салбарын дийлэнх орон зайд хөрвөх өргөн цар хүрээтэй хичээлүүд үзэх боломжтойгоороо хамгийн онцлог болов уу. Сонгон суралцах хичээлээрээ дамжуулан кино наадмын зохион байгуулалт, кино шүүмж, дата анализ, гэрэл зураг сэтгүүл зүйд үзүүлэх нөлөө, медиа байгууллагын удирдлага гэх зэрэг гүнзгийрүүлэн судлахыг хүссэн бүх сэдвээ суралцаж буйдаа туйлын сэтгэл хангалуун байна. Сургуулиа сонгохдоо их сургуулиудыг сургалтын чанараар нь эрэмбэлсэн жагсаалтыг харж, мөн урлагийн хот гэх хочтой Мельбурн хотод амьдрахыг илүүд үзэж сонголтоо хийсэн. Мөн сүүлийн хоёр улиралд судалгаа хийх хүсэлтэй байсан тул өөрийн хүссэн судалгааны ажилтай хамгийн ойр ажилладаг профессор байгаа эсэхийг нягтлахаа ч мартаагүй. Одоогоор Монголын ЛГБТИК+ олон нийтийнхээ талаар судалгааны ажлаа зорьсон удирдагч багштайгаа эхлүүлээд явж байна.
### 10. ГАДААДАД СУРАЛЦАХЫН СОРИЛТ БА БЭРХШЭЭЛҮҮД
Гадаадад суралцах нь тоймгүй олон боломжуудаар дүүрэн боловч нөгөөтэйгүүр асар их сорилт. Melbourne University-ийн төдийгүй байгууллагуудын олон сонирхолтой, үр өгөөжтэй хөтөлбөрүүдэд дадлагажигчаар ажиллах боломжууд нээлттэй байдаг. Үүний зэрэгцээ хичээл, бие даалт зэрэгт тодорхой хугацааг зарцуулж, бодож сайжруулах шаардлагатай шүү дээ. Цагийг нь тулгаад хийж болох ч амжилттай сайн үр дүн гаргана гэдэг юу л бол. Тиймээс цагаа сайн төлөвлөж, бага цагт их зүйл амжуулж сурах нь хамгийн сорилттой мөртлөө чухал чадвар санагдсан.
Бидэнд заавал судлах материал гэж бий. Түүнийгээ сайтар судалж, хичээлдээ урьдчилан бэлдээд лекцийн үеэр асуух асуултуудаа тодорхой болгох хэрэгтэй байдаг ч Ази оюутнууд өөрсдийгөө илэрхийлэх, асуулт асуухаас төвөгшөөх, санаа зовох хандлагатай байдаг. Угтаа оюутнууд асуудлыг олон талаас харж, хэлэлцүүлэг өрнүүлснээр шүүмжлэлт сэтгэлгээ, асуудалд дүн шинжилгээ хийх чадвар сайжирна шүү дээ. Тиймээс манай тивийн залуус өдөр тутамдаа энгийн гэлтгүй асуулт асууж, яриа өрнүүлэн сониуч байвал сайн сан.
### 11. ЭНЭ УЛИРЛЫН ХАМГИЙН ОНЦЛОХ ХИЧЭЭЛ? СУРГУУЛИА ТӨГССӨНИЙ ДАРААХ ТАНЫ ОЙРЫН ЗОРИЛТ?
“Төрийн санхүүгийн удирдлага” гэх хичээл Сангийн яаманд ажиллаж байх хугацаандаа хариуцсан ажилтай минь шууд хамааралтай байсан тул сонирхлыг минь ихээхэн татсан. Тус хичээлд Австрали Улсын хууль, эрх зүйн орчин, төсвийн оновчтой удирдлагын тогтолцоо, төсвийн хөрөнгө оруулалт болоод зарцуулалтыг яаж илүү оновчтой болгох талаар судалсан юм. Уг хичээлийн хүрээнд Монгол Улсын хувьд төсвийн орлогын төсөөллийг боловсруулахад ОУ-ын түвшинд үнэлэгдэхүйц боловсронгуй тогтолцоог байгуулж чадсан ч төсвийн зарлага болон хөрөнгийг оновчтой зарцуулах тогтолцоо төдийлөн сайн хөгжөөгүй байгааг ойлгосон.
Австрали Улсад үр дүнд суурилсан тогтолцооны дагуу төсвийн хуваарилалт хийдэг бол Монгол Улс хяналтад суурилсан тогтолцооны дагуу төсвийн хуваарилалт хийдэг. Өөрөөр хэлбэл Австрали Улсад төрийн албан хаагчид хуваарилагдсан хөрөнгөө шаардлагатай зүйлсэд уян хатан байдлаар зарцуулах эрхтэйн дээр үр дүнтэй ажиллахыг гол зорилгоо болгодог. Харин Монгол Улсад хяналт, төсвийн сахилга бат дээр илүү ач холбогдол өгч, үүний улмаас төрийн албан хаагчид яг батлагдсан төсвийн дагуу зарцуулалт хийх буюу төсөвт баригдаж ажилладаг нь анзаарагдаж байлаа.
30 жилийн өмнө Австрали Улс одоогийн манай орных шиг тогтолцоотой байсан ч урт хугацааны, тогтвортой төсвийн бодлого шаардлагатай байгааг ойлгож, үр дүнд суурилсан төсвийн хуваарилалтын тогтолцоог аажмаар нэвтрүүлж эхэлсэн гэдэг. Үүнийхээ хүрээнд хууль, эрх зүйн орчинд өөрчлөлт оруулахаас гадна төрийн албан хаагчдын ажиллах арга барил, соёлын хувьд ихээхэн өөрчлөлтийг оруулснаар төсвийн тогтолцоогоо амжилттай өөрчилж чадсан.
Australian National University-ээс олж авсан мэдлэг, туршлагаа Монгол Улсдаа нутагшуулах нь миний зорилго. Тиймээс мастерын зэргээ хамгаалж дуусмагцаа эх орондоо очиж, Сангийн яамандаа үргэлжлүүлэн ажиллах төлөвлөгөөтэй байна.
### 12. АВСТРАЛИД СУРАЛЦАХ, ТЭР ДУНДАА ЗГ-ЫН ТЭТГЭЛГЭЭР СУРАЛЦАХЫН ДАВУУ ТАЛ, БОЛОМЖУУД
1. Гэр бүл, найз нөхөд, хамт олон гээд дассан орчноосоо орон зайн хувьд тусгаарлагдсан байгаа тул санаа зовох зүйлс ч танагдаж, хичээлдээ голчлон анхаарч байгаа нь тун олзуурхууштай.
2. Олон төрлийн хүмүүс, тэр дундаа Австралийн тэтгэлэг хүртсэн олон орны оюутнууд, уг тэтгэлэгтэй холбоотой хүмүүс болон байгууллагатай харилцаа холбоо тогтоосноор хүрээллээ тэлэх боломж олдоно.
3. Бүх биш ч тодорхой хурал, семинар, сургалтуудад оролцоход тэтгэлгээс хөрөнгө оруулалт хийдэг. Оюутан хүсэлт гаргавал тэтгэлгийн зүгээс судалгааны ажлаа бичихэд туслах зөвлөхийг гурван удаа хоёр цагаар цалинжуулах боломжтой. Мөн Австралийн өөр нэг хотод мэргэжлийнхээ дагуу семинар, хурал, сургалтад оролцохоор явахад тэтгэлгийн зүгээс төлбөр, зардлыг хариуцдаг.
4. Гэр бүлтэйгээ хамтдаа явах боломжтой бөгөөд ингэснээр таны гэр бүлийг ч бас сурч, хөгжихөд нь хөрөнгө оруулж буй хэрэг юм. Тухайлбал, хүүхдийн маань цэцэрлэгийн төлбөрийн 80-90 хувийг Австралийн ЗГ хөнгөлж байгаа бөгөөд сургууль ч мөн адил. Бас гэр бүлийн хүн нь бүтэн цагаар ажиллах эрхтэй байдаг. Ерөөс зөвхөн тэтгэлгээр гэлтгүй Австралид суралцах үед оюутнуудад хүргэх мэдээллийг нэг шугамаар, шударга түгээдэг тул өөрөө л зөв мэдээллийн шугамуудаа сошиал медиа дээр дагаж, сургуулийн вебсайтаа өдөр бүр шалгаж, сайн төлөвлөлттэй суралцаж чадвал олон боломжуудыг сургуулиас олгодог.
### 13. САНАЛ БОЛГОХ ДУУ, КИНО, НОМ
Пауло Коэльогийн Алхимич номыг уншаарай гэж зөвлөмөөр байна. Дотоод хүнээ сонсож, хүсэл мөрөөдлөө дагахад бүх зүйл боломжтой байдаг. Гэвч хүмүүс шинэ зүйл туршиж, эрсдэл гаргахаас эмээдэг тухай Сантиого гэх хоньчин залуугаар төлөөлүүлэн өгүүлдэг.
Киноны хувьд Inside Bill’s brain-ийг санал болгомоор байна. Билл Гэйтсийн сониуч, байгаль дэлхийд эерэг өөрчлөлт авчрахад хувь нэмрээ оруулах гэсэн тэмүүлэл, санаачилсан төслүүд нь их сонирхол татсан.
Дууны тухайд гэвэл өөрийн дуртай One republic-Counting stars-ийг санал болгоё.
### 14. АВСТРАЛИЙН ЗГ-ЫН ТЭТГЭЛГИЙГ СОНИРХОЖ, МӨН БЭЛДЭЖ БУЙ ЗАЛУУСТ ШИДЭХ САНАА
Тэтгэлэгт хөтөлбөрт тавигдах шаардлагыг хангахаас гадна яагаад Австрали Улсад суралцмаар байгаа зорилгоо тодорхойлох хэрэгтэй. Үүнийг хүн болгон захиж магадгүй ч үнэхээр л дахин дахин сануулахуйц чухал зүйл юм шүү. Австрали Улсад суралцаад хамгаалсан эрдмийн зэрэг, туршлага, харилцаа холбоогоо юуны төлөө ашиглах, Монгол болон Австрали Улс хоорондын харилцаанд ямар эерэг нөлөө үзүүлж чадах вэ? Гэдэг талаар сайтар эргэцүүлэх аваас эссэ, ярилцлагандаа илүү бодитой хариулт өгөх болов уу.