Айдсыг тайлбарлах нь 
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2>Өнөөдөр болж буй аймшгийн баярын өдрийг тохиолдуулан айдсын тухай тайлбарлахаар бэлдлээ. Яагаад зарим хүмүүс аймшгийн кино үзэх тийм дуртай байдаг юм бол? Хүн айхаараа яагаад гацчихдаг вэ? Хүний тархины айдас болон аз жаргалыг мэдрэх хэсэг нэг газарт байрладаг уу? гэх зэрэг сонирхолтой асуултуудад уг нийтлэл хариулах болно. <br><br></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/2c31029010ff6d5c48e10c4c022b94a0.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>ТҮГЭЭМЭЛ АСУУЛТ, ХАРИУЛТ </h3><p></p><p><b>Хүн яагаад айсан үедээ гацдаг вэ?</b><br></p><p>Хувьслын явцад хүн болон амьтад аюулд орсон үедээ дайснаас өөрийгөө хамгаалахын тулд үхсэн дүр үзүүлэх байдлаар өөрсдийгөө авардаг байжээ. Энэ нь нэг ёсондоо ямар ч үйлдэл хийлгүй зүрхний цохилтоо багасгахын зэрэгцээ өөрийгөө тайвшруулж, хормын дараа ямар үйлдэл хийх тухайгаа бодож буй байгалийн инстинкт. <br> <br>Хүн аюулыг мэдэрмэгц тархины "амигдала" хэсэг тухайн аюултай нөхцөлд хариу үзүүлэх дохиог дамжуулдаг. Үүний дараа "гипоталамус" руу дохио очиж, бие махбодод шууд нөлөөлөх “парасимпатик мэдрэлийн систем” ажиллаж эхэлдэг юм. Энэ үед тархины урд талын хэсэг буюу "prefrontal cortex" нь үзэгдэх, сонсогдох мэдрэмжийг хурцатгаж, аюулын түвшнийг нарийн судалж, үнэлдэг ажээ.<br></p><p>Парасимпатик мэдрэлийн системийн тусламжтай зүрхний цохилт удааширч, цусны даралт буурч, биед “брадикарди” нэртэй үйл явц үүсдэг. Энэ нь амьтан болон хүнийг хөдөлгөөнгүй болгох, аюулд өртөхөөс зайлсхийх буюу бидний хэлж буйгаар “гацах” үйл явц. Энэ үед хүний булчингууд хөдлөхгүй, ямар ч үйлдэл хийхгүй байгаа хэр нь аюул ойртсон үед хамгийн хурднаараа зугтах бэлтгэлээ хийдэг байх нь. <br><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/3o6Mblav2fu8SkCrCg" width="480" height="362" style="none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p></p><p><b><br>Яагаад зарим хүмүүс аймшгийн кино үзэх дуртай байдаг вэ?</b><br></p><p>Аймшгийн кино үзэх үед хүнд айдас болон догдлох хоёр мэдрэмж холилдон төрдөг. Финландын Туркугийн Их сургуулийн <a href="https://www.sciencedaily.com/releases/2020/01/200124104518.htm#google_vignette" target="_blank">судалгаагаар</a> аймшгийн кино үзэж буй хүмүүсийн 91 хувийнх нь айдсыг боловсруулах тархины амигдала хэсэг нь идэвхтэй ажиллаж байсан хэдий ч тэд өөрсдийгөө аюулгүй орчинд байгаа гэдгээ мэдэж байгаа учраас бодит байдал дээр аюулд орсноос хамаагүй бага хэмжээгээр адреналин ялгаруулж байжээ. </p><p> <br>Тархинд адреналин ялгарсны дараа таашаал, урам зоригийн мэдрэмж төрүүлэх үүрэгтэй <a href="https://neurosciencenews.com/horror-movie-brain-excitement-15557/" target="_blank">допамины хэмжээ </a>нэмэгддэг бөгөөд хүмүүс өөрсдийн хамгаалалтад буй аюулгүй мэдрэмжийг таашаадаг аж. <a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14747049241258355" target="_blank">Судалгаагаар </a>уг допамины ялгаруулалт нь аймшгийн кино үзсэнээс хойш 30 минут хүртэл үргэлжилж, хүмүүсийг euphoric буюу баяр баясгалантай, сэтгэл ханамжтай байдалд бага ч болов хугацаанд аваачдаг нь зарим хүмүүсийн хувьд таашаалтай байдаг байх нь. Товчхондоо, бидний тархи айдастай нүүр тулсныхаа төлөө шагнал авсан мэт мэдрэмжийг мэдэрч буй гэсэн үг. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/1860958bb56fa492e524dfd14f72f134.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>САЯ ДОЛЛАРЫН ЭРГЭЛЗЭЭ </h3><p></p><p><b>Айсан хүнд аргал хүртэл хөдөлнө <br></b> <br>Хүн хүчтэй айдсын мэдрэмж мэдрэх үед тархинд айдсын хэт мэдрэгшил хэмээх үзэгдэл үүсдэг. Хэт их айдсын хариу урвалыг нэг өдөр боловсруулах хэрэгтэй болох үед тархи өндөр түгшүүрийн <a href="https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-mindful-self-express/201909/understanding-brain-circuits-fear-stress-and-anxiety" target="_blank">горимд шилждэг</a> хэрэг л дээ. Нэлээн хүнд аюул осолтой тулгарсан хүмүүсийн хувьд жишээлбэл, авто осолд орсон хүн чанга чимээ, эсвэл хурдтай хөдөлж буй зүйлээс айж эхэлдэг. Энэ тохиолдолд биднийг тайвшруулах үүрэгтэй тархины урд хэсэг (prefrontal cortex) хяналтаа алдаж, амигдала “гол дүрд тоглох” хандлагатай болж эхэлдэг гэсэн үг. </p><p>Үндэсний Сэтгэцийн Эрүүл Мэндийн Хүрээлэнгийн судалгаагаар архаг түгшүүртэй хүмүүсийн 70 хувьд тархины урд хэсгийн үйл ажиллагаа буурдаг нь амигдала хэсгээ “номхруулж” тайвшруулахад хүндрэлтэй байдагтай холбоотой юсанж. Энэ үйл явцын улмаас бидэнд “бүх зүйл аймшигтай” мэт санагддаг ажээ. </p>
<p></p><p><b><i>Эцэст нь, эрт дээр үеийн адилаар илдэж хөөх араатан амьтан байхгүй ч өнөө цагт цахим орчин, ажлын газар, сургууль, гэр бүл зэрэг илүү нарийн нийлмэл нөхцөлд бид айдсыг мэдрэх болжээ. </i></b></p><p><b><i>Тиймээс аль болох сэтгэлзүйгээ тайван, тогтвортой байлгахын тулд серотонин даавраа ялгаруулах буюу байгальд гарах, бясалгал хийх, биеэ хөдөлгөх зэрэг зүйлсийг завгүй амьдралынхаа хэмнэлд багтаах гэж хичээгээрэй.</i></b><br></p>
          </div>

Өнөөдөр болж буй аймшгийн баярын өдрийг тохиолдуулан айдсын тухай тайлбарлахаар бэлдлээ. Яагаад зарим хүмүүс аймшгийн кино үзэх тийм дуртай байдаг юм бол? Хүн айхаараа яагаад гацчихдаг вэ? Хүний тархины айдас болон аз жаргалыг мэдрэх хэсэг нэг газарт байрладаг уу? гэх зэрэг сонирхолтой асуултуудад уг нийтлэл хариулах болно.
ТҮГЭЭМЭЛ АСУУЛТ, ХАРИУЛТ
Хүн яагаад айсан үедээ гацдаг вэ?
Хувьслын явцад хүн болон амьтад аюулд орсон үедээ дайснаас өөрийгөө хамгаалахын тулд үхсэн дүр үзүүлэх байдлаар өөрсдийгөө авардаг байжээ. Энэ нь нэг ёсондоо ямар ч үйлдэл хийлгүй зүрхний цохилтоо багасгахын зэрэгцээ өөрийгөө тайвшруулж, хормын дараа ямар үйлдэл хийх тухайгаа бодож буй байгалийн инстинкт.

Хүн аюулыг мэдэрмэгц тархины "амигдала" хэсэг тухайн аюултай нөхцөлд хариу үзүүлэх дохиог дамжуулдаг. Үүний дараа "гипоталамус" руу дохио очиж, бие махбодод шууд нөлөөлөх “парасимпатик мэдрэлийн систем” ажиллаж эхэлдэг юм. Энэ үед тархины урд талын хэсэг буюу "prefrontal cortex" нь үзэгдэх, сонсогдох мэдрэмжийг хурцатгаж, аюулын түвшнийг нарийн судалж, үнэлдэг ажээ.
Парасимпатик мэдрэлийн системийн тусламжтай зүрхний цохилт удааширч, цусны даралт буурч, биед “брадикарди” нэртэй үйл явц үүсдэг. Энэ нь амьтан болон хүнийг хөдөлгөөнгүй болгох, аюулд өртөхөөс зайлсхийх буюу бидний хэлж буйгаар “гацах” үйл явц. Энэ үед хүний булчингууд хөдлөхгүй, ямар ч үйлдэл хийхгүй байгаа хэр нь аюул ойртсон үед хамгийн хурднаараа зугтах бэлтгэлээ хийдэг байх нь.

Яагаад зарим хүмүүс аймшгийн кино үзэх дуртай байдаг вэ?
Аймшгийн кино үзэх үед хүнд айдас болон догдлох хоёр мэдрэмж холилдон төрдөг. Финландын Туркугийн Их сургуулийн
судалгаагаар
аймшгийн кино үзэж буй хүмүүсийн 91 хувийнх нь айдсыг боловсруулах тархины амигдала хэсэг нь идэвхтэй ажиллаж байсан хэдий ч тэд өөрсдийгөө аюулгүй орчинд байгаа гэдгээ мэдэж байгаа учраас бодит байдал дээр аюулд орсноос хамаагүй бага хэмжээгээр адреналин ялгаруулж байжээ.

Тархинд адреналин ялгарсны дараа таашаал, урам зоригийн мэдрэмж төрүүлэх үүрэгтэй
допамины хэмжээ
нэмэгддэг бөгөөд хүмүүс өөрсдийн хамгаалалтад буй аюулгүй мэдрэмжийг таашаадаг аж.
Судалгаагаар
уг допамины ялгаруулалт нь аймшгийн кино үзсэнээс хойш 30 минут хүртэл үргэлжилж, хүмүүсийг euphoric буюу баяр баясгалантай, сэтгэл ханамжтай байдалд бага ч болов хугацаанд аваачдаг нь зарим хүмүүсийн хувьд таашаалтай байдаг байх нь. Товчхондоо, бидний тархи айдастай нүүр тулсныхаа төлөө шагнал авсан мэт мэдрэмжийг мэдэрч буй гэсэн үг.

САЯ ДОЛЛАРЫН ЭРГЭЛЗЭЭ
Айсан хүнд аргал хүртэл хөдөлнө

Хүн хүчтэй айдсын мэдрэмж мэдрэх үед тархинд айдсын хэт мэдрэгшил хэмээх үзэгдэл үүсдэг. Хэт их айдсын хариу урвалыг нэг өдөр боловсруулах хэрэгтэй болох үед тархи өндөр түгшүүрийн
горимд шилждэг
хэрэг л дээ. Нэлээн хүнд аюул осолтой тулгарсан хүмүүсийн хувьд жишээлбэл, авто осолд орсон хүн чанга чимээ, эсвэл хурдтай хөдөлж буй зүйлээс айж эхэлдэг. Энэ тохиолдолд биднийг тайвшруулах үүрэгтэй тархины урд хэсэг (prefrontal cortex) хяналтаа алдаж, амигдала “гол дүрд тоглох” хандлагатай болж эхэлдэг гэсэн үг.
Үндэсний Сэтгэцийн Эрүүл Мэндийн Хүрээлэнгийн судалгаагаар архаг түгшүүртэй хүмүүсийн 70 хувьд тархины урд хэсгийн үйл ажиллагаа буурдаг нь амигдала хэсгээ “номхруулж” тайвшруулахад хүндрэлтэй байдагтай холбоотой юсанж. Энэ үйл явцын улмаас бидэнд “бүх зүйл аймшигтай” мэт санагддаг ажээ.

Эцэст нь, эрт дээр үеийн адилаар илдэж хөөх араатан амьтан байхгүй ч өнөө цагт цахим орчин, ажлын газар, сургууль, гэр бүл зэрэг илүү нарийн нийлмэл нөхцөлд бид айдсыг мэдрэх болжээ.
Тиймээс аль болох сэтгэлзүйгээ тайван, тогтвортой байлгахын тулд серотонин даавраа ялгаруулах буюу байгальд гарах, бясалгал хийх, биеэ хөдөлгөх зэрэг зүйлсийг завгүй амьдралынхаа хэмнэлд багтаах гэж хичээгээрэй.

Өнөөдөр болж буй аймшгийн баярын өдрийг тохиолдуулан айдсын тухай тайлбарлахаар бэлдлээ. Яагаад зарим хүмүүс аймшгийн кино үзэх тийм дуртай байдаг юм бол? Хүн айхаараа яагаад гацчихдаг вэ? Хүний тархины айдас болон аз жаргалыг мэдрэх хэсэг нэг газарт байрладаг уу? гэх зэрэг сонирхолтой асуултуудад уг нийтлэл хариулах болно.
### ТҮГЭЭМЭЛ АСУУЛТ, ХАРИУЛТ
**Хүн яагаад айсан үедээ гацдаг вэ?**
Хувьслын явцад хүн болон амьтад аюулд орсон үедээ дайснаас өөрийгөө хамгаалахын тулд үхсэн дүр үзүүлэх байдлаар өөрсдийгөө авардаг байжээ. Энэ нь нэг ёсондоо ямар ч үйлдэл хийлгүй зүрхний цохилтоо багасгахын зэрэгцээ өөрийгөө тайвшруулж, хормын дараа ямар үйлдэл хийх тухайгаа бодож буй байгалийн инстинкт.
Хүн аюулыг мэдэрмэгц тархины "амигдала" хэсэг тухайн аюултай нөхцөлд хариу үзүүлэх дохиог дамжуулдаг. Үүний дараа "гипоталамус" руу дохио очиж, бие махбодод шууд нөлөөлөх “парасимпатик мэдрэлийн систем” ажиллаж эхэлдэг юм. Энэ үед тархины урд талын хэсэг буюу "prefrontal cortex" нь үзэгдэх, сонсогдох мэдрэмжийг хурцатгаж, аюулын түвшнийг нарийн судалж, үнэлдэг ажээ.
Парасимпатик мэдрэлийн системийн тусламжтай зүрхний цохилт удааширч, цусны даралт буурч, биед “брадикарди” нэртэй үйл явц үүсдэг. Энэ нь амьтан болон хүнийг хөдөлгөөнгүй болгох, аюулд өртөхөөс зайлсхийх буюу бидний хэлж буйгаар “гацах” үйл явц. Энэ үед хүний булчингууд хөдлөхгүй, ямар ч үйлдэл хийхгүй байгаа хэр нь аюул ойртсон үед хамгийн хурднаараа зугтах бэлтгэлээ хийдэг байх нь.
**Яагаад зарим хүмүүс аймшгийн кино үзэх дуртай байдаг вэ?**
Аймшгийн кино үзэх үед хүнд айдас болон догдлох хоёр мэдрэмж холилдон төрдөг. Финландын Туркугийн Их сургуулийн судалгаагаар аймшгийн кино үзэж буй хүмүүсийн 91 хувийнх нь айдсыг боловсруулах тархины амигдала хэсэг нь идэвхтэй ажиллаж байсан хэдий ч тэд өөрсдийгөө аюулгүй орчинд байгаа гэдгээ мэдэж байгаа учраас бодит байдал дээр аюулд орсноос хамаагүй бага хэмжээгээр адреналин ялгаруулж байжээ.
Тархинд адреналин ялгарсны дараа таашаал, урам зоригийн мэдрэмж төрүүлэх үүрэгтэй допамины хэмжээ нэмэгддэг бөгөөд хүмүүс өөрсдийн хамгаалалтад буй аюулгүй мэдрэмжийг таашаадаг аж. Судалгаагаар уг допамины ялгаруулалт нь аймшгийн кино үзсэнээс хойш 30 минут хүртэл үргэлжилж, хүмүүсийг euphoric буюу баяр баясгалантай, сэтгэл ханамжтай байдалд бага ч болов хугацаанд аваачдаг нь зарим хүмүүсийн хувьд таашаалтай байдаг байх нь. Товчхондоо, бидний тархи айдастай нүүр тулсныхаа төлөө шагнал авсан мэт мэдрэмжийг мэдэрч буй гэсэн үг.
### САЯ ДОЛЛАРЫН ЭРГЭЛЗЭЭ
**Айсан хүнд аргал хүртэл хөдөлнө**
Хүн хүчтэй айдсын мэдрэмж мэдрэх үед тархинд айдсын хэт мэдрэгшил хэмээх үзэгдэл үүсдэг. Хэт их айдсын хариу урвалыг нэг өдөр боловсруулах хэрэгтэй болох үед тархи өндөр түгшүүрийн горимд шилждэг хэрэг л дээ. Нэлээн хүнд аюул осолтой тулгарсан хүмүүсийн хувьд жишээлбэл, авто осолд орсон хүн чанга чимээ, эсвэл хурдтай хөдөлж буй зүйлээс айж эхэлдэг. Энэ тохиолдолд биднийг тайвшруулах үүрэгтэй тархины урд хэсэг (prefrontal cortex) хяналтаа алдаж, амигдала “гол дүрд тоглох” хандлагатай болж эхэлдэг гэсэн үг.
Үндэсний Сэтгэцийн Эрүүл Мэндийн Хүрээлэнгийн судалгаагаар архаг түгшүүртэй хүмүүсийн 70 хувьд тархины урд хэсгийн үйл ажиллагаа буурдаг нь амигдала хэсгээ “номхруулж” тайвшруулахад хүндрэлтэй байдагтай холбоотой юсанж. Энэ үйл явцын улмаас бидэнд “бүх зүйл аймшигтай” мэт санагддаг ажээ.
***Эцэст нь, эрт дээр үеийн адилаар илдэж хөөх араатан амьтан байхгүй ч өнөө цагт цахим орчин, ажлын газар, сургууль, гэр бүл зэрэг илүү нарийн нийлмэл нөхцөлд бид айдсыг мэдрэх болжээ.***
***Тиймээс аль болох сэтгэлзүйгээ тайван, тогтвортой байлгахын тулд серотонин даавраа ялгаруулах буюу байгальд гарах, бясалгал хийх, биеэ хөдөлгөх зэрэг зүйлсийг завгүй амьдралынхаа хэмнэлд багтаах гэж хичээгээрэй.***