"ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга О. Лхагвасүрэн  
<div class="article-body">
          <h2>Бид энэ удаагийн дугаартаа "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн Үүсгэн байгуулагч, Гүйцэтгэх захирал О. Лхагвасүрэнг урилаа. Тэрээр Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, Олон Улсын Санхүүгийн Корпорац зэрэг томоохон санхүүгийн байгууллагад хөгжлийн эдийн засгийн мэргэжилтнээр 20 орчим жил ажилласан туршлагатай. Түүний томоохон төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилтийг удирдан ажиллах арга барил болон амьдралын хэв маягтай хамтдаа танилцъя.  </h2><p></p><p><b>Байршил:</b> Меру цамхаг, 10 давхар, 1003 тоот </p><p><b>Эрхэлдэг ажил:</b> "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Сэцэнбилгүүн” ХХК-ийн Үүсгэн байгуулагч</p><p><b>Хэрэглэдэг гар утас:</b> Samsung Galaxy S21</p><p><b>Хэрэглэдэг компьютер:</b> ASUS ZenBook UX</p><p><b>Сошиал хуудсууд</b>: <a href="https://twitter.com/lochir" target="_blank">lochir </a>(Твиттер), <a href="https://mn.linkedin.com/in/ochir-lkhagvasuren-8a648a30" target="_blank">Ochir Lkhagvasuren</a> (Линкэдин), <a href="https://www.facebook.com/profile.php?id=100051713985766&amp;paipv=0&amp;eav=AfbeAduk6kXksOHKJxN65wm7u0Il7aH42YglVh_N9M5O9xY9yo66mTP14MqhDrk5AHA&amp;_rdr" target="_blank">Очирын Лхагвасүрэн</a> (Фэйсбүүк), <a href="https://www.instagram.com/ochir_masha/?igshid=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D" target="_blank">Ochir Masha</a> (Инстаграм)</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/f2fcdc674d04a94e8acb2b197b4f654b.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div> </div><div><br></div><div>Таны карьераас бид юу, юуг мэдэх ёстой вэ?  </div></h3><p></p><p>Би Санхүү Эдийн Засгийн Дээд сургуулийг төгсөөд хэсэг хугацаанд сургуульдаа санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхимд багшаар ажилласан. Дараа нь 1998 оноос эхлэн Азийн Хөгжлийн Банкны Монголд хэрэгжүүлж эхэлсэн Төрийн захиргааны шинэчлэлийн хөтөлбөр дээр ажиллахаар болсон. Монгол Улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн тогтолцооноос зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй түүхэн цаг үе таарсан учраас улсын төсөв тун ч ойлгомжгүй байлаа. Ингээд улсын төсөв, эдийн засгийн шинэчлэлийг Азийн Хөгжлийн Банкны техник туслалцааны хөтөлбөрийн хүрээнд нэвтрүүлэх ажилд оролцож олон улсын байгууллагад ажлын гараагаа эхэлсэн дээ. Энэ ажлын хамгийн чухал үр дүн нь яах аргагүй үр дүнд суурилсан төсвийн төлөвлөлт, дунд хугацааны төсвийн хүрээ, төрийн сангийн тогтолцоог бий болгох ажлууд байлаа.</p><p>Төслийнхөө хүрээнд АНУ дахь Дэлхийн Банкны төв оффист туршлага судлах завшаан тэр үед тохиолоо. Яагаад ч юм тухайн үед Дэлхийн Банкинд орж ажиллана гэдэг чамгүй даваа ч гэлээ надад өөрийгөө сориод үзэх хүсэл оргилсон гэх үү дээ. Ингэж шийдсэнээс хэдхэн сарын дараа сониноос Дэлхийн банкинд санхүүгийн удирдлагын мэргэжилтэн хайж буйг хараад анкетаа илгээж, шалгаруулалтын үйл явцад зургаан сар зарцуулсны эцэст Дэлхийн банкны Бүс хариуцсан захиралтай дөрөв гаруй цаг ярилцлагад ороод санхүүгийн удирдлагын мэргэжилтний албан тушаалд тэнцэж байв. Дэлхийн банкинд орсон минь надад том хаалгыг нээж, карьерт минь чухал эргэлт авчирсан гэж хардаг. </p><p>Дэлхийн банкинд санхүүгийн удирдлагын чиглэлээр ажиллаж байгаад Монгол дахь хөтөлбөр хариуцсан мэргэжилтнээр ажиллах болов. Ерөнхийдөө Монгол Улсад хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрийг Засгийн газартай хэлэлцэх, хуваарилалт хийх, хамтын ажиллагааны түншлэлийн хөтөлбөрөө тохирох үүргийг хариуцдаг байсан. Дэлхийн банкинд ажиллах хугацаандаа Монгол Улсад 600 сая орчим ам.доллартой тэнцэх 30 гаруй төсөл хөтөлбөрийг Засгийн газартай тохирон хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон байдаг. Тус хөрөнгө оруулалтын 70 хувь нь эрчим хүч, ус, цахилгаан холбоо, авто зам тээвэр зэрэг дэд бүтцийн салбарт хийгдсэн. Мөн Дэлхийн банкинд 13 жил ажиллаад гарахаасаа өмнө хэсэг хугацаанд АНУ-ын Вашингтон ДС хотод байрлах Дэлхийн банкны төв оффист Зүүн Өмнөд Ази, Номхон Далайн Бүс хариуцсан Дэд Ерөнхийлөгчийн ажлын албанд Монгол, Хятад улсын хөтөлбөрүүдийг хариуцан ажилласан. </p><p>Харин сүүлийн найман жил “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийг найзтайгаа хамтран үүсгэн байгуулж, хувийн хэвшил болон олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудын Монголд хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрүүдэд зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж байна. Ихэвчлэн уул уурхай, ХАА, барилгын материалын үйлдвэрлэл, эрчим хүчний чиглэлийн томоохон төслүүдэд хөрөнгө оруулалтын зөвлөхөөр ажилладаг. Энэ оноос хөрөнгийн зах зээлд хүч сорихоор ажиллаж эхлээд байна. Монголд хөрөнгийн зах зээл маш сонирхолтой цаг үедээ ирсэн гэж би боддог юм. Тиймээс "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн даргын ажлыг хүлээж аваад идэвхтэй ажиллаж байна. Монголын хөрөнгийн зах зээлд урт хугацааны, хариуцлагатай, тогтвортой хөрөнгө оруулалтыг хөгжүүлэхэд бид хувь нэмрээ оруулахаар амбиц, зорилгоо тодорхойлсон.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/3aa79f2c7c6266b655eab2e5a2a5e4e6.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Таны ажлын дундаж нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ? </h3><p>Хүү маань ЕБС-ийн сурагч учраас сургуульд нь өглөөний найман цагт хүргэж өгдөг. Тэгээд ажилдаа ирээд тухайн өдрөө төлөвлөнө. Багийнхан маань надад ямар уулзалтууд товлосон байгааг календариас шалгасны дараа тухайн долоон хоногт төвлөрөх гол ажлуудаа харна. Арван цагаас хойш ихэвчлэн уулзалттай байдаг. Уулзалтгүй байвал хянах шаардлагатай бичиг цаасны ажлууддаа төвлөрнө. Орой таваас хойш хүмүүс уулзалт товлох нь ховор болохоор долоо хүртэл компьютерынхоо ард суух нь элбэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Таны ажлын нөү-хау? </h3><p></p><p>Дэлхийн банкинд ажиллаж байхад шууд л долоон төсөлд үнэлгээ хийхээс эхлээд амаргүй сорилтуудтай тулж байсан. Гэхдээ үүний ачаар олон ажилд зэрэг төвлөрөх чадварт суралцсан гэж боддог. </p><p>Өнгөрсөн гурван жилийн хугацаанд том хэмжээний гурван төслийг зэрэг удирджээ. Өглөө нь ногоон орон сууцны хөрөнгө оруулалтын сангийн төсөл дээр ажиллаж байснаа үдээс хойш усны эсвэл ноолуурын төслийн гүйцэтгэл дээр ажиллах хэрэг гарна. Олон ажилд зэрэг төвлөрөхийн тулд нэг санах ёстой зүйл бол төсөл бүрийн хэрэгжилтийн явцыг тогтмол хянаж цаашид хийх ажлуудаа тодорхой салган төлөвлөж байх явдал юм. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/4d9b64c9bfbfdc8212237314ddf7ffc5.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Ашиглахгүй байж чаддаггүй апп, хэрэгслүүд юу вэ? </h3><p></p><p>Google-ийн бүх аппууд тэр дундаа календарийг тогтмол ашиглаж байна. Мөн тэмдэглэл хийдэг аппууд, To-Do жагсаалтын апп, цахим уулзалтын Zoom, Teams, Meets-ийг, харин Wechat-ийг ажлын шаардлагаар өдөр тутам хэрэглэдэг. Үүн дээр нэмээд Outlook и-мэйл апп хамгийн чухалд тооцогдоно. </p><p>Мэдээж Твиттер, Инстаграм, Фэйсбүүк цахим сүлжээнүүдийг ашиглана. Түүнчлэн сүүлийн үед дэлгэрээд буй цахим төлбөр, тооцооны аппуудыг ашиглаж байна. Харин хувийн сонирхлоороо Kindle аппаас цахим ном унших дуртай. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/d93b49f04038786fc2effef225d2ff16.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ? </h3><p></p><p>Цаг хэмнэхэд хамгийн тустай арга бол төлөвлөх гэж боддог. Аливаа уулзалтыг долоо хоногийн өмнө төлөвлөчихвөл календарьдаа оруулаад үр дүнтэй хуваарилахад хялбар байдаг. Үүнээс гадна хурдтай, цэгцтэй ажиллах нь нэг чухал чадвар юм. Аливаа асуудлыг хурдан шийдээд явбал багийнханд маань ч юу хийх нь ойлгомжтой. Бид долоо хоногийн Даваа, Лхагва гарагуудад хуралдаад хэн, хэн юу хийхээ ярилцаад тогтчихдог. </p><p>Харин хувийн амьдралдаа цагаа хэмнэх үүднээс зурагт үзэх эсвэл цахим сүлжээнд их хугацаа зарцуулдаггүй. Яг үзье гэж зорьсон, үнэхээр сонирхол татсан контентоо нөхөөд үзчихдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Хийх ажлаа хэрхэн төлөвлөдөг вэ? <br></div></h3><p></p><p>Жижиг дэвтэр дээр тухайн асуудлаа өнгийн балаар ялган бичээд ард нь хэр чухал эсэхээс хамаараад асуултын тэмдгээр тэмдэглэдэг. Тэгээд ажлаа богино, дунд, урт хугацааны гэж ангилаад ханын календарьд урт хугацааны ажлуудаа тэмдэглэнэ. </p><p>Уулзалтад явахдаа байнга өнгийн бал ашиглан асуудлыг яаралтай бус бол хар болон цэнхэр өнгөөр, харин анхаарах ёстой чухал бол улаан болон ягаанаар бичдэг. Ингээд ялгачихаар өдрийн төгсгөлд хянахад амар. </p><p>Миний ажиллаж ирсэн төслүүд ихэвчлэн урт хугацаанд хэрэгждэг, тодорхой эерэг үр нөлөө авчирдаг тул маш сайн төлөвлөж хянах, эрсдэлээ удирдахыг шаарддаг. Иймээс төсөл бүрийн нарийвчилсан төлөвлөгөө багийнхантайгаа нухацтай хэлэлцэж гаргадаг. Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн төслүүд дээр ажиллана гэдэг цаг хугацаа, хүчин чармайлт, тэвчээр шаардсан ажил. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/24f9ac097e00a6768dba77dc0ab08c96.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Эрч хүчээ хэрхэн сэлбэдэг вэ? </h3><p></p><p>Манай гэр хотоос 20 километрийн зайд байрладаг. Лагерь дээрээ амьдраад бараг таван жил болжээ. Хөдөө амьдрахын давуу тал нь цэвэр агаар. Нөхөртэйгөө хамт долоо хоногийн Бямба гараг бүр өглөө эрт босоод уулын жимээр алхдаг юм. Нийт 11 км замыг туулан алхсаар 11 цагт гэртээ буцаж ирдэг. Ингэж л ирэх долоо хоногийнхоо эрч хүчийг авдаг. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/b1b2078f9f6078e063697b6d7817c821.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div> </div><div>Үндсэн ажлынхаа хажуугаар дурлаж хийдэг төсөл/ажил юу вэ? </div></h3><p></p><p>Сурах бичигт тооцогдохуйц мэргэжлийн чиглэлийн ном сонгож, орчуулах нь миний хобби. Залуучуудад илүү сайн мэргэжилтэн болоход нь туслах зорилгоор долоон жилийн өмнө Ауруг хэвлэлийн газрыг Батчимэг найзтайгаа хамтран байгуулсан. Одоогийн байдлаар бид долоон номыг Англи, Хятад хэлнээс орчуулан гаргасан байна. </p><p>Миний хувьд анх хөрөнгө оруулалтын зөвлөх чиглэлээр ажиллаж эхлэхдээ “Төслийн санхүүжилт”-ийг ширээний номоороо сонгосон юм. Төслийг эдийн засгийн ашигтай удирдахад туслах 700 хуудастай уг номыг найман сар хугацаанд орчуулж эх хэл дээрээ хэвлэсэн. Түүнчлэн Монголын их дээд сургуулийн магистрын оюутнуудын ширээний ном шахуу болсон Ранжит Кумарын “Судалгааны арга зүй” гэх номыг орчуулсан байна. Мөн АНУ-ын тэргүүн хатагтай асан Элеанор Рузвельт гэх одоогоос бараг амьдарч асан эмэгтэйчүүдийн манлайлалд асар их нөлөөтэй, НҮБ-д Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг бичиж, батлуулсан эмэгтэйн түүхийг Монгол хэлнээ манай хэвлэлийн газар орчуулан гаргасан юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/b29bc9d2ad114278c90914facc065e96.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Хийж буй ажлын онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэршээлтэй талууд? </h3><p></p><p>Эерэг тал нь үргэлж бусдад туслах, зөвлөх, тэднээс суралцах боломж олгодог учраас би сэтгэл хангалуун байдаг. Өдөр бүр хэн нэгэн ямар нэг шинэ санаагаа хөгжүүлэх оргилсон хүсэл, эрмэлзэлтэйгээр надтай уулзах нь тун сонирхолтой, бас хариуцлагатай. Тухайн харилцагчийн санааг төсөл болгон хөгжүүлэх, загварчлах, хөрөнгө оруулалт татах, санхүүжилт босгох нь амаргүй сорилт ч гэлээ мэргэжилтний хувьд итгэл дааж хариуцлагатай хамтран ажиллахад бүх боломжоо дайчилдаг. Нэг жишээ дурдая л даа. Хэдэн жилийн өмнө манай нэг харилцагч “Импортоос хараат бус болохын тулд түүхий эдээ дотооддоо үйлдвэрлэх хүсэлтэй” байгаагаа ярьж байсан юм. Дэлхий даяар байгаль орчинд ээлтэй бизнесийн загвар өдгөө тренд болсон гэж хэлж болно. Бид ч үйлчилүүлэгчиддээ аль болох тогтвортой, байгаль орчинд ээлтэй шийдлийг дагасан санхүүжилт татахад нь туслахыг эрмэлздэг. Тэр харилцагч маань бидэнтэй хамтран ажиллаж хаягдал цаасыг Монгол улсын хэмжээнд татан цуглуулж дахин боловсруулаад цаас болон сав баглаа боодол хийж байна. Эргээд харахад, энэ бүхэн нийгэмд тодорхой хэмжээний эерэг нөлөө үзүүлж буй нь таатай санагддаг.</p><p>Аливаа бизнес, төслүүд үргэлж эрсдэл дагуулж байдаг. Тэр эрсдэлийг урьдчилан харах, харилцагчиддаа зөвөөр ойлгуулах, эрсдлээс сэргийлэх, удирдахад нь туслах нь бидний бас нэг томоохон үүрэг байдаг. Тэгэхээр санхүү, хөрөнгө оруулалтын зөвлөхийн хамгийн чухал үүрэг бол тодорхой бус нөхцөл байдал, гадаад, дотоод хүчин зүйлсийг сайтар судлах, сорилтуудыг аль болох тодорхой болгох явдал. Монгол улсын хувьд эдийн засгийн огцом өсөлт, бууралтын давтамж өндөртэй байдгаас тодорхой бус нөхцөл байдал төслүүдэд сөрөг нөлөөтэй, амаргүй гэж хэлж болно.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/50b6001d1a6c7f7563db225b027bc38e.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Та одоо юун дээр төвлөрч байгаа вэ? Ойрын төлөвлөгөө? </h3><p></p><p class="s3">Одоогоор би “ТэнГэр Капитал” ҮЦК-ийн ТУЗ-ын даргаболон “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын албантушаалыг хавсран гүйцэтгэж байна. </p><p class="s3">“Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн хүрээнд сүүлийн хоёр жилийнхугацаанд төвлөрөн ажиллаж буй төслүүдээсээ онцлон дурдвал, Уур амьсгалын ногоон сан болон Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжиж буй “Орлогод нийцсэн ногоон орон сууцны санхүүжилт”-ийн хаалттай хөрөнгө оруулалтын сангийн ажил. Улаанбаатар хотын гэр хорооллын 100 га газрыг чөлөөлж ногоон орон сууц барих төслийн санхүүгийн зөвлөхөөр бид ажиллаж байна. Мөн дэд бүтцийн санхүүжилтийн хүрээнд Хөвсгөл, Булган, Дундговь, Сүхбаатар, Хэнтий аймагт Азийн Хөгжлийн Банкны дэмжлэгтэйгээр шинэ цэвэрлэх байгууламж барьж байгуулсан. Энэ төслийн хүрээнд бид эдгээр 5 аймгийн төслийн менежментийн зөвлөхөөр ажиллаж томоохон хөрөнгө оруулалтаа нөхөх хэмжээнд усны үнэ, тарифийн бодлого, цэвэр усны эх үүсвэрийн гидравлик болон санхүүгийн удирдлагын цогц төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлсэн.</p><p class="s3">Харин “ТэнГэр Капитал” ҮЦК-ийн хувьд шинэ төрлийн үйлчилгээг нэвтрүүлэхээр нилээн шаргуу ажиллаж байна. Дээр хэлсэнчлэн, дэлхий нийтээр байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлж буй уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарлын эсрэг томоохон бизнес, төслүүд ногоон арга замаар ажиллахыг хичээх болсон. Үүний хүрээнд бид ч бастогтвортой, ногоон санхүүжилтийн арга хэрэгслийг Монголын хөрөнгийн зах зээлд нэвтрүүлэхэд хувь нэмэр оруулахаар идэвхтэй ажиллаж байна.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/118c4e79-3aba-49d1-bcd9-6c08e56348d2/187115edb1053c842db18a033da1671a.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Та өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж, суралцдаг вэ? </h3><p>Дэлхийн банкинд ажиллаж байхдаа сургалт, шинэ мэдээлэлтэй ойр байсан ч одоо бага зэрэг орхигдоод байна уу даа гэж хараад байна. Тиймээс сүүлийн үед вебинарт суух болсон. Жишээлбэл, хамгийн сүүлд Монголын ногоон санхүүжилтийн ТОС холбоо, Олон улсын санхүүгийн корпорацтай хамтран зохион байгуулж буй ”Тогтвортой санхүүжилтийн 7 хоног сургалтад идэвхтэй хамрагдлаа. Тогтвортой хөгжилтэй холбоотой сүүлийн үеийн мэдээллийг энэ сургалтаас авсан. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Санал болгох ном, хөгжим, кино? </h3><p></p><p>Номын хувьд Ауруг хэвлэлийн газраас санхүүгийн мэргэжилтнүүдэд зориулан гаргах гэж буй Оксфордын нягтлан бодох бүртгэлийн толь бичгийг санал болгоё. Мөн эмэгтэйчүүдийн манлайлал, оролцооны тухай Элеонора Рузвельтийн намтарыг санал болгомоор байна. Яг одоо уншиж буй ном болох Нетфликсийн үүсгэн байгуулагч Марк Рэндолфын бичсэн “That will never work”-ийг бас санал болгоё. </p><p>Лагерь руу явах замд автомашиндаа Bee Gees, Whitney Houston-ы дууг сонсох дуртай. Сүүлийн үед The Baatar гэх Монгол каунтри чиглэлийн дуучныг сонсож байна. </p><p>Киноны хувьд хоёр долоо хоногийн өмнө кино театрт үзсэн “Монгол” МУСК их таалагдсан. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө? </h3><p>Монгол улс ардчилсан нийгэм рүү шилжиж, бүх зүйл тэр чигтээ өөрчлөгдсөн 1990 оны хавар аравдугаар ангиа төгссөн юм. Мэргэжил сонголт гэдэг маш хэцүү, ойлгомжгүй зүйл болж хувирсан л даа. Ингээд аав минь Удирдлагын академийн Батбаяр багш дээрээ дагуулж очлоо. Учир нь их сургууль болон Санхүү эдийн засгийн дээд сургуулийн алийг нь сонгохоо шийдэж чадахгүй байсан юм. Тэр багш надад “Санхүү эдийн засгийн дээд сургууль бол эдийн засгийг орчин үед шинээр түгээх гэж буй, ирээдүйтэй сургууль болох шинжтэй” хэмээн зөвлөсний дагуу одоогийн СЭЗИС-д элсэхээр шийдсэн. Тухайн үед бүх хүүхэд их сургуулийг сонгож байхад дээд сургуульд орсондоо бага зэрэг харамссан ч сургуульдаа суралцаж, эхлээд л ямар сайн зөвлөгөө авснаа ойлгож, ялгааг нь харсан даа. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Бусдад шидэх санаа? </h3><p>Залуу насандаа битгий залхуураарай. Олдож буй бүхий л боломжуудад өөрийгөө сорьж үзээрэй. Хүн нэг л амьдардаг учраас бүх сорилтыг туул. Аливаа зүйлийг мэдэхгүй гээд хойш суухын оронд чадахын төлөө хичээх зүтгэлийг өөртөө бий болгоорой. Хөдөлмөрч, хичээнгүй зан чанар хүнийг бий болгодог юм шүү. </p>
          </div>

Бид энэ удаагийн дугаартаа "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн Үүсгэн байгуулагч, Гүйцэтгэх захирал О. Лхагвасүрэнг урилаа. Тэрээр Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, Олон Улсын Санхүүгийн Корпорац зэрэг томоохон санхүүгийн байгууллагад хөгжлийн эдийн засгийн мэргэжилтнээр 20 орчим жил ажилласан туршлагатай. Түүний томоохон төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилтийг удирдан ажиллах арга барил болон амьдралын хэв маягтай хамтдаа танилцъя.
Байршил:
Меру цамхаг, 10 давхар, 1003 тоот
Эрхэлдэг ажил:
"ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Сэцэнбилгүүн” ХХК-ийн Үүсгэн байгуулагч
Хэрэглэдэг гар утас:
Samsung Galaxy S21
Хэрэглэдэг компьютер:
ASUS ZenBook UX
Сошиал хуудсууд
:
lochir
(Твиттер),
Ochir Lkhagvasuren
(Линкэдин),
Очирын Лхагвасүрэн
(Фэйсбүүк),
Ochir Masha
(Инстаграм)


Таны карьераас бид юу, юуг мэдэх ёстой вэ?
Би Санхүү Эдийн Засгийн Дээд сургуулийг төгсөөд хэсэг хугацаанд сургуульдаа санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхимд багшаар ажилласан. Дараа нь 1998 оноос эхлэн Азийн Хөгжлийн Банкны Монголд хэрэгжүүлж эхэлсэн Төрийн захиргааны шинэчлэлийн хөтөлбөр дээр ажиллахаар болсон. Монгол Улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн тогтолцооноос зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй түүхэн цаг үе таарсан учраас улсын төсөв тун ч ойлгомжгүй байлаа. Ингээд улсын төсөв, эдийн засгийн шинэчлэлийг Азийн Хөгжлийн Банкны техник туслалцааны хөтөлбөрийн хүрээнд нэвтрүүлэх ажилд оролцож олон улсын байгууллагад ажлын гараагаа эхэлсэн дээ. Энэ ажлын хамгийн чухал үр дүн нь яах аргагүй үр дүнд суурилсан төсвийн төлөвлөлт, дунд хугацааны төсвийн хүрээ, төрийн сангийн тогтолцоог бий болгох ажлууд байлаа.
Төслийнхөө хүрээнд АНУ дахь Дэлхийн Банкны төв оффист туршлага судлах завшаан тэр үед тохиолоо. Яагаад ч юм тухайн үед Дэлхийн Банкинд орж ажиллана гэдэг чамгүй даваа ч гэлээ надад өөрийгөө сориод үзэх хүсэл оргилсон гэх үү дээ. Ингэж шийдсэнээс хэдхэн сарын дараа сониноос Дэлхийн банкинд санхүүгийн удирдлагын мэргэжилтэн хайж буйг хараад анкетаа илгээж, шалгаруулалтын үйл явцад зургаан сар зарцуулсны эцэст Дэлхийн банкны Бүс хариуцсан захиралтай дөрөв гаруй цаг ярилцлагад ороод санхүүгийн удирдлагын мэргэжилтний албан тушаалд тэнцэж байв. Дэлхийн банкинд орсон минь надад том хаалгыг нээж, карьерт минь чухал эргэлт авчирсан гэж хардаг.
Дэлхийн банкинд санхүүгийн удирдлагын чиглэлээр ажиллаж байгаад Монгол дахь хөтөлбөр хариуцсан мэргэжилтнээр ажиллах болов. Ерөнхийдөө Монгол Улсад хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрийг Засгийн газартай хэлэлцэх, хуваарилалт хийх, хамтын ажиллагааны түншлэлийн хөтөлбөрөө тохирох үүргийг хариуцдаг байсан. Дэлхийн банкинд ажиллах хугацаандаа Монгол Улсад 600 сая орчим ам.доллартой тэнцэх 30 гаруй төсөл хөтөлбөрийг Засгийн газартай тохирон хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон байдаг. Тус хөрөнгө оруулалтын 70 хувь нь эрчим хүч, ус, цахилгаан холбоо, авто зам тээвэр зэрэг дэд бүтцийн салбарт хийгдсэн. Мөн Дэлхийн банкинд 13 жил ажиллаад гарахаасаа өмнө хэсэг хугацаанд АНУ-ын Вашингтон ДС хотод байрлах Дэлхийн банкны төв оффист Зүүн Өмнөд Ази, Номхон Далайн Бүс хариуцсан Дэд Ерөнхийлөгчийн ажлын албанд Монгол, Хятад улсын хөтөлбөрүүдийг хариуцан ажилласан.
Харин сүүлийн найман жил “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийг найзтайгаа хамтран үүсгэн байгуулж, хувийн хэвшил болон олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудын Монголд хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрүүдэд зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж байна. Ихэвчлэн уул уурхай, ХАА, барилгын материалын үйлдвэрлэл, эрчим хүчний чиглэлийн томоохон төслүүдэд хөрөнгө оруулалтын зөвлөхөөр ажилладаг. Энэ оноос хөрөнгийн зах зээлд хүч сорихоор ажиллаж эхлээд байна. Монголд хөрөнгийн зах зээл маш сонирхолтой цаг үедээ ирсэн гэж би боддог юм. Тиймээс "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн даргын ажлыг хүлээж аваад идэвхтэй ажиллаж байна. Монголын хөрөнгийн зах зээлд урт хугацааны, хариуцлагатай, тогтвортой хөрөнгө оруулалтыг хөгжүүлэхэд бид хувь нэмрээ оруулахаар амбиц, зорилгоо тодорхойлсон.

Таны ажлын дундаж нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?
Хүү маань ЕБС-ийн сурагч учраас сургуульд нь өглөөний найман цагт хүргэж өгдөг. Тэгээд ажилдаа ирээд тухайн өдрөө төлөвлөнө. Багийнхан маань надад ямар уулзалтууд товлосон байгааг календариас шалгасны дараа тухайн долоон хоногт төвлөрөх гол ажлуудаа харна. Арван цагаас хойш ихэвчлэн уулзалттай байдаг. Уулзалтгүй байвал хянах шаардлагатай бичиг цаасны ажлууддаа төвлөрнө. Орой таваас хойш хүмүүс уулзалт товлох нь ховор болохоор долоо хүртэл компьютерынхоо ард суух нь элбэг.

Таны ажлын нөү-хау?
Дэлхийн банкинд ажиллаж байхад шууд л долоон төсөлд үнэлгээ хийхээс эхлээд амаргүй сорилтуудтай тулж байсан. Гэхдээ үүний ачаар олон ажилд зэрэг төвлөрөх чадварт суралцсан гэж боддог.
Өнгөрсөн гурван жилийн хугацаанд том хэмжээний гурван төслийг зэрэг удирджээ. Өглөө нь ногоон орон сууцны хөрөнгө оруулалтын сангийн төсөл дээр ажиллаж байснаа үдээс хойш усны эсвэл ноолуурын төслийн гүйцэтгэл дээр ажиллах хэрэг гарна. Олон ажилд зэрэг төвлөрөхийн тулд нэг санах ёстой зүйл бол төсөл бүрийн хэрэгжилтийн явцыг тогтмол хянаж цаашид хийх ажлуудаа тодорхой салган төлөвлөж байх явдал юм.

Ашиглахгүй байж чаддаггүй апп, хэрэгслүүд юу вэ?
Google-ийн бүх аппууд тэр дундаа календарийг тогтмол ашиглаж байна. Мөн тэмдэглэл хийдэг аппууд, To-Do жагсаалтын апп, цахим уулзалтын Zoom, Teams, Meets-ийг, харин Wechat-ийг ажлын шаардлагаар өдөр тутам хэрэглэдэг. Үүн дээр нэмээд Outlook и-мэйл апп хамгийн чухалд тооцогдоно.
Мэдээж Твиттер, Инстаграм, Фэйсбүүк цахим сүлжээнүүдийг ашиглана. Түүнчлэн сүүлийн үед дэлгэрээд буй цахим төлбөр, тооцооны аппуудыг ашиглаж байна. Харин хувийн сонирхлоороо Kindle аппаас цахим ном унших дуртай.

Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?
Цаг хэмнэхэд хамгийн тустай арга бол төлөвлөх гэж боддог. Аливаа уулзалтыг долоо хоногийн өмнө төлөвлөчихвөл календарьдаа оруулаад үр дүнтэй хуваарилахад хялбар байдаг. Үүнээс гадна хурдтай, цэгцтэй ажиллах нь нэг чухал чадвар юм. Аливаа асуудлыг хурдан шийдээд явбал багийнханд маань ч юу хийх нь ойлгомжтой. Бид долоо хоногийн Даваа, Лхагва гарагуудад хуралдаад хэн, хэн юу хийхээ ярилцаад тогтчихдог.
Харин хувийн амьдралдаа цагаа хэмнэх үүднээс зурагт үзэх эсвэл цахим сүлжээнд их хугацаа зарцуулдаггүй. Яг үзье гэж зорьсон, үнэхээр сонирхол татсан контентоо нөхөөд үзчихдэг.

Хийх ажлаа хэрхэн төлөвлөдөг вэ?
Жижиг дэвтэр дээр тухайн асуудлаа өнгийн балаар ялган бичээд ард нь хэр чухал эсэхээс хамаараад асуултын тэмдгээр тэмдэглэдэг. Тэгээд ажлаа богино, дунд, урт хугацааны гэж ангилаад ханын календарьд урт хугацааны ажлуудаа тэмдэглэнэ.
Уулзалтад явахдаа байнга өнгийн бал ашиглан асуудлыг яаралтай бус бол хар болон цэнхэр өнгөөр, харин анхаарах ёстой чухал бол улаан болон ягаанаар бичдэг. Ингээд ялгачихаар өдрийн төгсгөлд хянахад амар.
Миний ажиллаж ирсэн төслүүд ихэвчлэн урт хугацаанд хэрэгждэг, тодорхой эерэг үр нөлөө авчирдаг тул маш сайн төлөвлөж хянах, эрсдэлээ удирдахыг шаарддаг. Иймээс төсөл бүрийн нарийвчилсан төлөвлөгөө багийнхантайгаа нухацтай хэлэлцэж гаргадаг. Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн төслүүд дээр ажиллана гэдэг цаг хугацаа, хүчин чармайлт, тэвчээр шаардсан ажил.

Эрч хүчээ хэрхэн сэлбэдэг вэ?
Манай гэр хотоос 20 километрийн зайд байрладаг. Лагерь дээрээ амьдраад бараг таван жил болжээ. Хөдөө амьдрахын давуу тал нь цэвэр агаар. Нөхөртэйгөө хамт долоо хоногийн Бямба гараг бүр өглөө эрт босоод уулын жимээр алхдаг юм. Нийт 11 км замыг туулан алхсаар 11 цагт гэртээ буцаж ирдэг. Ингэж л ирэх долоо хоногийнхоо эрч хүчийг авдаг.


Үндсэн ажлынхаа хажуугаар дурлаж хийдэг төсөл/ажил юу вэ?
Сурах бичигт тооцогдохуйц мэргэжлийн чиглэлийн ном сонгож, орчуулах нь миний хобби. Залуучуудад илүү сайн мэргэжилтэн болоход нь туслах зорилгоор долоон жилийн өмнө Ауруг хэвлэлийн газрыг Батчимэг найзтайгаа хамтран байгуулсан. Одоогийн байдлаар бид долоон номыг Англи, Хятад хэлнээс орчуулан гаргасан байна.
Миний хувьд анх хөрөнгө оруулалтын зөвлөх чиглэлээр ажиллаж эхлэхдээ “Төслийн санхүүжилт”-ийг ширээний номоороо сонгосон юм. Төслийг эдийн засгийн ашигтай удирдахад туслах 700 хуудастай уг номыг найман сар хугацаанд орчуулж эх хэл дээрээ хэвлэсэн. Түүнчлэн Монголын их дээд сургуулийн магистрын оюутнуудын ширээний ном шахуу болсон Ранжит Кумарын “Судалгааны арга зүй” гэх номыг орчуулсан байна. Мөн АНУ-ын тэргүүн хатагтай асан Элеанор Рузвельт гэх одоогоос бараг амьдарч асан эмэгтэйчүүдийн манлайлалд асар их нөлөөтэй, НҮБ-д Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг бичиж, батлуулсан эмэгтэйн түүхийг Монгол хэлнээ манай хэвлэлийн газар орчуулан гаргасан юм.

Хийж буй ажлын онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэршээлтэй талууд?
Эерэг тал нь үргэлж бусдад туслах, зөвлөх, тэднээс суралцах боломж олгодог учраас би сэтгэл хангалуун байдаг. Өдөр бүр хэн нэгэн ямар нэг шинэ санаагаа хөгжүүлэх оргилсон хүсэл, эрмэлзэлтэйгээр надтай уулзах нь тун сонирхолтой, бас хариуцлагатай. Тухайн харилцагчийн санааг төсөл болгон хөгжүүлэх, загварчлах, хөрөнгө оруулалт татах, санхүүжилт босгох нь амаргүй сорилт ч гэлээ мэргэжилтний хувьд итгэл дааж хариуцлагатай хамтран ажиллахад бүх боломжоо дайчилдаг. Нэг жишээ дурдая л даа. Хэдэн жилийн өмнө манай нэг харилцагч “Импортоос хараат бус болохын тулд түүхий эдээ дотооддоо үйлдвэрлэх хүсэлтэй” байгаагаа ярьж байсан юм. Дэлхий даяар байгаль орчинд ээлтэй бизнесийн загвар өдгөө тренд болсон гэж хэлж болно. Бид ч үйлчилүүлэгчиддээ аль болох тогтвортой, байгаль орчинд ээлтэй шийдлийг дагасан санхүүжилт татахад нь туслахыг эрмэлздэг. Тэр харилцагч маань бидэнтэй хамтран ажиллаж хаягдал цаасыг Монгол улсын хэмжээнд татан цуглуулж дахин боловсруулаад цаас болон сав баглаа боодол хийж байна. Эргээд харахад, энэ бүхэн нийгэмд тодорхой хэмжээний эерэг нөлөө үзүүлж буй нь таатай санагддаг.
Аливаа бизнес, төслүүд үргэлж эрсдэл дагуулж байдаг. Тэр эрсдэлийг урьдчилан харах, харилцагчиддаа зөвөөр ойлгуулах, эрсдлээс сэргийлэх, удирдахад нь туслах нь бидний бас нэг томоохон үүрэг байдаг. Тэгэхээр санхүү, хөрөнгө оруулалтын зөвлөхийн хамгийн чухал үүрэг бол тодорхой бус нөхцөл байдал, гадаад, дотоод хүчин зүйлсийг сайтар судлах, сорилтуудыг аль болох тодорхой болгох явдал. Монгол улсын хувьд эдийн засгийн огцом өсөлт, бууралтын давтамж өндөртэй байдгаас тодорхой бус нөхцөл байдал төслүүдэд сөрөг нөлөөтэй, амаргүй гэж хэлж болно.

Та одоо юун дээр төвлөрч байгаа вэ? Ойрын төлөвлөгөө?
Одоогоор би “ТэнГэр Капитал” ҮЦК-ийн ТУЗ-ын даргаболон “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын албантушаалыг хавсран гүйцэтгэж байна.
“Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн хүрээнд сүүлийн хоёр жилийнхугацаанд төвлөрөн ажиллаж буй төслүүдээсээ онцлон дурдвал, Уур амьсгалын ногоон сан болон Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжиж буй “Орлогод нийцсэн ногоон орон сууцны санхүүжилт”-ийн хаалттай хөрөнгө оруулалтын сангийн ажил. Улаанбаатар хотын гэр хорооллын 100 га газрыг чөлөөлж ногоон орон сууц барих төслийн санхүүгийн зөвлөхөөр бид ажиллаж байна. Мөн дэд бүтцийн санхүүжилтийн хүрээнд Хөвсгөл, Булган, Дундговь, Сүхбаатар, Хэнтий аймагт Азийн Хөгжлийн Банкны дэмжлэгтэйгээр шинэ цэвэрлэх байгууламж барьж байгуулсан. Энэ төслийн хүрээнд бид эдгээр 5 аймгийн төслийн менежментийн зөвлөхөөр ажиллаж томоохон хөрөнгө оруулалтаа нөхөх хэмжээнд усны үнэ, тарифийн бодлого, цэвэр усны эх үүсвэрийн гидравлик болон санхүүгийн удирдлагын цогц төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлсэн.
Харин “ТэнГэр Капитал” ҮЦК-ийн хувьд шинэ төрлийн үйлчилгээг нэвтрүүлэхээр нилээн шаргуу ажиллаж байна. Дээр хэлсэнчлэн, дэлхий нийтээр байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлж буй уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарлын эсрэг томоохон бизнес, төслүүд ногоон арга замаар ажиллахыг хичээх болсон. Үүний хүрээнд бид ч бастогтвортой, ногоон санхүүжилтийн арга хэрэгслийг Монголын хөрөнгийн зах зээлд нэвтрүүлэхэд хувь нэмэр оруулахаар идэвхтэй ажиллаж байна.

Та өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж, суралцдаг вэ?
Дэлхийн банкинд ажиллаж байхдаа сургалт, шинэ мэдээлэлтэй ойр байсан ч одоо бага зэрэг орхигдоод байна уу даа гэж хараад байна. Тиймээс сүүлийн үед вебинарт суух болсон. Жишээлбэл, хамгийн сүүлд Монголын ногоон санхүүжилтийн ТОС холбоо, Олон улсын санхүүгийн корпорацтай хамтран зохион байгуулж буй ”Тогтвортой санхүүжилтийн 7 хоног сургалтад идэвхтэй хамрагдлаа. Тогтвортой хөгжилтэй холбоотой сүүлийн үеийн мэдээллийг энэ сургалтаас авсан.

Санал болгох ном, хөгжим, кино?
Номын хувьд Ауруг хэвлэлийн газраас санхүүгийн мэргэжилтнүүдэд зориулан гаргах гэж буй Оксфордын нягтлан бодох бүртгэлийн толь бичгийг санал болгоё. Мөн эмэгтэйчүүдийн манлайлал, оролцооны тухай Элеонора Рузвельтийн намтарыг санал болгомоор байна. Яг одоо уншиж буй ном болох Нетфликсийн үүсгэн байгуулагч Марк Рэндолфын бичсэн “That will never work”-ийг бас санал болгоё.
Лагерь руу явах замд автомашиндаа Bee Gees, Whitney Houston-ы дууг сонсох дуртай. Сүүлийн үед The Baatar гэх Монгол каунтри чиглэлийн дуучныг сонсож байна.
Киноны хувьд хоёр долоо хоногийн өмнө кино театрт үзсэн “Монгол” МУСК их таалагдсан.

Авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?
Монгол улс ардчилсан нийгэм рүү шилжиж, бүх зүйл тэр чигтээ өөрчлөгдсөн 1990 оны хавар аравдугаар ангиа төгссөн юм. Мэргэжил сонголт гэдэг маш хэцүү, ойлгомжгүй зүйл болж хувирсан л даа. Ингээд аав минь Удирдлагын академийн Батбаяр багш дээрээ дагуулж очлоо. Учир нь их сургууль болон Санхүү эдийн засгийн дээд сургуулийн алийг нь сонгохоо шийдэж чадахгүй байсан юм. Тэр багш надад “Санхүү эдийн засгийн дээд сургууль бол эдийн засгийг орчин үед шинээр түгээх гэж буй, ирээдүйтэй сургууль болох шинжтэй” хэмээн зөвлөсний дагуу одоогийн СЭЗИС-д элсэхээр шийдсэн. Тухайн үед бүх хүүхэд их сургуулийг сонгож байхад дээд сургуульд орсондоо бага зэрэг харамссан ч сургуульдаа суралцаж, эхлээд л ямар сайн зөвлөгөө авснаа ойлгож, ялгааг нь харсан даа.

Бусдад шидэх санаа?
Залуу насандаа битгий залхуураарай. Олдож буй бүхий л боломжуудад өөрийгөө сорьж үзээрэй. Хүн нэг л амьдардаг учраас бүх сорилтыг туул. Аливаа зүйлийг мэдэхгүй гээд хойш суухын оронд чадахын төлөө хичээх зүтгэлийг өөртөө бий болгоорой. Хөдөлмөрч, хичээнгүй зан чанар хүнийг бий болгодог юм шүү.

Бид энэ удаагийн дугаартаа "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн Үүсгэн байгуулагч, Гүйцэтгэх захирал О. Лхагвасүрэнг урилаа. Тэрээр Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, Олон Улсын Санхүүгийн Корпорац зэрэг томоохон санхүүгийн байгууллагад хөгжлийн эдийн засгийн мэргэжилтнээр 20 орчим жил ажилласан туршлагатай. Түүний томоохон төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилтийг удирдан ажиллах арга барил болон амьдралын хэв маягтай хамтдаа танилцъя.
**Байршил:** Меру цамхаг, 10 давхар, 1003 тоот
**Эрхэлдэг ажил:** "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга, “Сэцэнбилгүүн” ХХК-ийн Үүсгэн байгуулагч
**Хэрэглэдэг гар утас:** Samsung Galaxy S21
**Хэрэглэдэг компьютер:** ASUS ZenBook UX
**Сошиал хуудсууд**: lochir (Твиттер), Ochir Lkhagvasuren (Линкэдин), Очирын Лхагвасүрэн (Фэйсбүүк), Ochir Masha (Инстаграм)
### Таны карьераас бид юу, юуг мэдэх ёстой вэ?
Би Санхүү Эдийн Засгийн Дээд сургуулийг төгсөөд хэсэг хугацаанд сургуульдаа санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн тэнхимд багшаар ажилласан. Дараа нь 1998 оноос эхлэн Азийн Хөгжлийн Банкны Монголд хэрэгжүүлж эхэлсэн Төрийн захиргааны шинэчлэлийн хөтөлбөр дээр ажиллахаар болсон. Монгол Улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн тогтолцооноос зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй түүхэн цаг үе таарсан учраас улсын төсөв тун ч ойлгомжгүй байлаа. Ингээд улсын төсөв, эдийн засгийн шинэчлэлийг Азийн Хөгжлийн Банкны техник туслалцааны хөтөлбөрийн хүрээнд нэвтрүүлэх ажилд оролцож олон улсын байгууллагад ажлын гараагаа эхэлсэн дээ. Энэ ажлын хамгийн чухал үр дүн нь яах аргагүй үр дүнд суурилсан төсвийн төлөвлөлт, дунд хугацааны төсвийн хүрээ, төрийн сангийн тогтолцоог бий болгох ажлууд байлаа.
Төслийнхөө хүрээнд АНУ дахь Дэлхийн Банкны төв оффист туршлага судлах завшаан тэр үед тохиолоо. Яагаад ч юм тухайн үед Дэлхийн Банкинд орж ажиллана гэдэг чамгүй даваа ч гэлээ надад өөрийгөө сориод үзэх хүсэл оргилсон гэх үү дээ. Ингэж шийдсэнээс хэдхэн сарын дараа сониноос Дэлхийн банкинд санхүүгийн удирдлагын мэргэжилтэн хайж буйг хараад анкетаа илгээж, шалгаруулалтын үйл явцад зургаан сар зарцуулсны эцэст Дэлхийн банкны Бүс хариуцсан захиралтай дөрөв гаруй цаг ярилцлагад ороод санхүүгийн удирдлагын мэргэжилтний албан тушаалд тэнцэж байв. Дэлхийн банкинд орсон минь надад том хаалгыг нээж, карьерт минь чухал эргэлт авчирсан гэж хардаг.
Дэлхийн банкинд санхүүгийн удирдлагын чиглэлээр ажиллаж байгаад Монгол дахь хөтөлбөр хариуцсан мэргэжилтнээр ажиллах болов. Ерөнхийдөө Монгол Улсад хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрийг Засгийн газартай хэлэлцэх, хуваарилалт хийх, хамтын ажиллагааны түншлэлийн хөтөлбөрөө тохирох үүргийг хариуцдаг байсан. Дэлхийн банкинд ажиллах хугацаандаа Монгол Улсад 600 сая орчим ам.доллартой тэнцэх 30 гаруй төсөл хөтөлбөрийг Засгийн газартай тохирон хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон байдаг. Тус хөрөнгө оруулалтын 70 хувь нь эрчим хүч, ус, цахилгаан холбоо, авто зам тээвэр зэрэг дэд бүтцийн салбарт хийгдсэн. Мөн Дэлхийн банкинд 13 жил ажиллаад гарахаасаа өмнө хэсэг хугацаанд АНУ-ын Вашингтон ДС хотод байрлах Дэлхийн банкны төв оффист Зүүн Өмнөд Ази, Номхон Далайн Бүс хариуцсан Дэд Ерөнхийлөгчийн ажлын албанд Монгол, Хятад улсын хөтөлбөрүүдийг хариуцан ажилласан.
Харин сүүлийн найман жил “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийг найзтайгаа хамтран үүсгэн байгуулж, хувийн хэвшил болон олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудын Монголд хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрүүдэд зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж байна. Ихэвчлэн уул уурхай, ХАА, барилгын материалын үйлдвэрлэл, эрчим хүчний чиглэлийн томоохон төслүүдэд хөрөнгө оруулалтын зөвлөхөөр ажилладаг. Энэ оноос хөрөнгийн зах зээлд хүч сорихоор ажиллаж эхлээд байна. Монголд хөрөнгийн зах зээл маш сонирхолтой цаг үедээ ирсэн гэж би боддог юм. Тиймээс "ТэнГэр Капитал ҮЦК” ХХК-ийн ТУЗ-ийн даргын ажлыг хүлээж аваад идэвхтэй ажиллаж байна. Монголын хөрөнгийн зах зээлд урт хугацааны, хариуцлагатай, тогтвортой хөрөнгө оруулалтыг хөгжүүлэхэд бид хувь нэмрээ оруулахаар амбиц, зорилгоо тодорхойлсон.
### Таны ажлын дундаж нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?
Хүү маань ЕБС-ийн сурагч учраас сургуульд нь өглөөний найман цагт хүргэж өгдөг. Тэгээд ажилдаа ирээд тухайн өдрөө төлөвлөнө. Багийнхан маань надад ямар уулзалтууд товлосон байгааг календариас шалгасны дараа тухайн долоон хоногт төвлөрөх гол ажлуудаа харна. Арван цагаас хойш ихэвчлэн уулзалттай байдаг. Уулзалтгүй байвал хянах шаардлагатай бичиг цаасны ажлууддаа төвлөрнө. Орой таваас хойш хүмүүс уулзалт товлох нь ховор болохоор долоо хүртэл компьютерынхоо ард суух нь элбэг.
### Таны ажлын нөү-хау?
Дэлхийн банкинд ажиллаж байхад шууд л долоон төсөлд үнэлгээ хийхээс эхлээд амаргүй сорилтуудтай тулж байсан. Гэхдээ үүний ачаар олон ажилд зэрэг төвлөрөх чадварт суралцсан гэж боддог.
Өнгөрсөн гурван жилийн хугацаанд том хэмжээний гурван төслийг зэрэг удирджээ. Өглөө нь ногоон орон сууцны хөрөнгө оруулалтын сангийн төсөл дээр ажиллаж байснаа үдээс хойш усны эсвэл ноолуурын төслийн гүйцэтгэл дээр ажиллах хэрэг гарна. Олон ажилд зэрэг төвлөрөхийн тулд нэг санах ёстой зүйл бол төсөл бүрийн хэрэгжилтийн явцыг тогтмол хянаж цаашид хийх ажлуудаа тодорхой салган төлөвлөж байх явдал юм.
### Ашиглахгүй байж чаддаггүй апп, хэрэгслүүд юу вэ?
Google-ийн бүх аппууд тэр дундаа календарийг тогтмол ашиглаж байна. Мөн тэмдэглэл хийдэг аппууд, To-Do жагсаалтын апп, цахим уулзалтын Zoom, Teams, Meets-ийг, харин Wechat-ийг ажлын шаардлагаар өдөр тутам хэрэглэдэг. Үүн дээр нэмээд Outlook и-мэйл апп хамгийн чухалд тооцогдоно.
Мэдээж Твиттер, Инстаграм, Фэйсбүүк цахим сүлжээнүүдийг ашиглана. Түүнчлэн сүүлийн үед дэлгэрээд буй цахим төлбөр, тооцооны аппуудыг ашиглаж байна. Харин хувийн сонирхлоороо Kindle аппаас цахим ном унших дуртай.
### Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?
Цаг хэмнэхэд хамгийн тустай арга бол төлөвлөх гэж боддог. Аливаа уулзалтыг долоо хоногийн өмнө төлөвлөчихвөл календарьдаа оруулаад үр дүнтэй хуваарилахад хялбар байдаг. Үүнээс гадна хурдтай, цэгцтэй ажиллах нь нэг чухал чадвар юм. Аливаа асуудлыг хурдан шийдээд явбал багийнханд маань ч юу хийх нь ойлгомжтой. Бид долоо хоногийн Даваа, Лхагва гарагуудад хуралдаад хэн, хэн юу хийхээ ярилцаад тогтчихдог.
Харин хувийн амьдралдаа цагаа хэмнэх үүднээс зурагт үзэх эсвэл цахим сүлжээнд их хугацаа зарцуулдаггүй. Яг үзье гэж зорьсон, үнэхээр сонирхол татсан контентоо нөхөөд үзчихдэг.
### Хийх ажлаа хэрхэн төлөвлөдөг вэ?
Жижиг дэвтэр дээр тухайн асуудлаа өнгийн балаар ялган бичээд ард нь хэр чухал эсэхээс хамаараад асуултын тэмдгээр тэмдэглэдэг. Тэгээд ажлаа богино, дунд, урт хугацааны гэж ангилаад ханын календарьд урт хугацааны ажлуудаа тэмдэглэнэ.
Уулзалтад явахдаа байнга өнгийн бал ашиглан асуудлыг яаралтай бус бол хар болон цэнхэр өнгөөр, харин анхаарах ёстой чухал бол улаан болон ягаанаар бичдэг. Ингээд ялгачихаар өдрийн төгсгөлд хянахад амар.
Миний ажиллаж ирсэн төслүүд ихэвчлэн урт хугацаанд хэрэгждэг, тодорхой эерэг үр нөлөө авчирдаг тул маш сайн төлөвлөж хянах, эрсдэлээ удирдахыг шаарддаг. Иймээс төсөл бүрийн нарийвчилсан төлөвлөгөө багийнхантайгаа нухацтай хэлэлцэж гаргадаг. Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн төслүүд дээр ажиллана гэдэг цаг хугацаа, хүчин чармайлт, тэвчээр шаардсан ажил.
### Эрч хүчээ хэрхэн сэлбэдэг вэ?
Манай гэр хотоос 20 километрийн зайд байрладаг. Лагерь дээрээ амьдраад бараг таван жил болжээ. Хөдөө амьдрахын давуу тал нь цэвэр агаар. Нөхөртэйгөө хамт долоо хоногийн Бямба гараг бүр өглөө эрт босоод уулын жимээр алхдаг юм. Нийт 11 км замыг туулан алхсаар 11 цагт гэртээ буцаж ирдэг. Ингэж л ирэх долоо хоногийнхоо эрч хүчийг авдаг.
### Үндсэн ажлынхаа хажуугаар дурлаж хийдэг төсөл/ажил юу вэ?
Сурах бичигт тооцогдохуйц мэргэжлийн чиглэлийн ном сонгож, орчуулах нь миний хобби. Залуучуудад илүү сайн мэргэжилтэн болоход нь туслах зорилгоор долоон жилийн өмнө Ауруг хэвлэлийн газрыг Батчимэг найзтайгаа хамтран байгуулсан. Одоогийн байдлаар бид долоон номыг Англи, Хятад хэлнээс орчуулан гаргасан байна.
Миний хувьд анх хөрөнгө оруулалтын зөвлөх чиглэлээр ажиллаж эхлэхдээ “Төслийн санхүүжилт”-ийг ширээний номоороо сонгосон юм. Төслийг эдийн засгийн ашигтай удирдахад туслах 700 хуудастай уг номыг найман сар хугацаанд орчуулж эх хэл дээрээ хэвлэсэн. Түүнчлэн Монголын их дээд сургуулийн магистрын оюутнуудын ширээний ном шахуу болсон Ранжит Кумарын “Судалгааны арга зүй” гэх номыг орчуулсан байна. Мөн АНУ-ын тэргүүн хатагтай асан Элеанор Рузвельт гэх одоогоос бараг амьдарч асан эмэгтэйчүүдийн манлайлалд асар их нөлөөтэй, НҮБ-д Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг бичиж, батлуулсан эмэгтэйн түүхийг Монгол хэлнээ манай хэвлэлийн газар орчуулан гаргасан юм.
### Хийж буй ажлын онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэршээлтэй талууд?
Эерэг тал нь үргэлж бусдад туслах, зөвлөх, тэднээс суралцах боломж олгодог учраас би сэтгэл хангалуун байдаг. Өдөр бүр хэн нэгэн ямар нэг шинэ санаагаа хөгжүүлэх оргилсон хүсэл, эрмэлзэлтэйгээр надтай уулзах нь тун сонирхолтой, бас хариуцлагатай. Тухайн харилцагчийн санааг төсөл болгон хөгжүүлэх, загварчлах, хөрөнгө оруулалт татах, санхүүжилт босгох нь амаргүй сорилт ч гэлээ мэргэжилтний хувьд итгэл дааж хариуцлагатай хамтран ажиллахад бүх боломжоо дайчилдаг. Нэг жишээ дурдая л даа. Хэдэн жилийн өмнө манай нэг харилцагч “Импортоос хараат бус болохын тулд түүхий эдээ дотооддоо үйлдвэрлэх хүсэлтэй” байгаагаа ярьж байсан юм. Дэлхий даяар байгаль орчинд ээлтэй бизнесийн загвар өдгөө тренд болсон гэж хэлж болно. Бид ч үйлчилүүлэгчиддээ аль болох тогтвортой, байгаль орчинд ээлтэй шийдлийг дагасан санхүүжилт татахад нь туслахыг эрмэлздэг. Тэр харилцагч маань бидэнтэй хамтран ажиллаж хаягдал цаасыг Монгол улсын хэмжээнд татан цуглуулж дахин боловсруулаад цаас болон сав баглаа боодол хийж байна. Эргээд харахад, энэ бүхэн нийгэмд тодорхой хэмжээний эерэг нөлөө үзүүлж буй нь таатай санагддаг.
Аливаа бизнес, төслүүд үргэлж эрсдэл дагуулж байдаг. Тэр эрсдэлийг урьдчилан харах, харилцагчиддаа зөвөөр ойлгуулах, эрсдлээс сэргийлэх, удирдахад нь туслах нь бидний бас нэг томоохон үүрэг байдаг. Тэгэхээр санхүү, хөрөнгө оруулалтын зөвлөхийн хамгийн чухал үүрэг бол тодорхой бус нөхцөл байдал, гадаад, дотоод хүчин зүйлсийг сайтар судлах, сорилтуудыг аль болох тодорхой болгох явдал. Монгол улсын хувьд эдийн засгийн огцом өсөлт, бууралтын давтамж өндөртэй байдгаас тодорхой бус нөхцөл байдал төслүүдэд сөрөг нөлөөтэй, амаргүй гэж хэлж болно.
### Та одоо юун дээр төвлөрч байгаа вэ? Ойрын төлөвлөгөө?
Одоогоор би “ТэнГэр Капитал” ҮЦК-ийн ТУЗ-ын даргаболон “Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын албантушаалыг хавсран гүйцэтгэж байна.
“Сэцэн Билгүүн” ХХК-ийн хүрээнд сүүлийн хоёр жилийнхугацаанд төвлөрөн ажиллаж буй төслүүдээсээ онцлон дурдвал, Уур амьсгалын ногоон сан болон Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжиж буй “Орлогод нийцсэн ногоон орон сууцны санхүүжилт”-ийн хаалттай хөрөнгө оруулалтын сангийн ажил. Улаанбаатар хотын гэр хорооллын 100 га газрыг чөлөөлж ногоон орон сууц барих төслийн санхүүгийн зөвлөхөөр бид ажиллаж байна. Мөн дэд бүтцийн санхүүжилтийн хүрээнд Хөвсгөл, Булган, Дундговь, Сүхбаатар, Хэнтий аймагт Азийн Хөгжлийн Банкны дэмжлэгтэйгээр шинэ цэвэрлэх байгууламж барьж байгуулсан. Энэ төслийн хүрээнд бид эдгээр 5 аймгийн төслийн менежментийн зөвлөхөөр ажиллаж томоохон хөрөнгө оруулалтаа нөхөх хэмжээнд усны үнэ, тарифийн бодлого, цэвэр усны эх үүсвэрийн гидравлик болон санхүүгийн удирдлагын цогц төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлсэн.
Харин “ТэнГэр Капитал” ҮЦК-ийн хувьд шинэ төрлийн үйлчилгээг нэвтрүүлэхээр нилээн шаргуу ажиллаж байна. Дээр хэлсэнчлэн, дэлхий нийтээр байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлж буй уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарлын эсрэг томоохон бизнес, төслүүд ногоон арга замаар ажиллахыг хичээх болсон. Үүний хүрээнд бид ч бастогтвортой, ногоон санхүүжилтийн арга хэрэгслийг Монголын хөрөнгийн зах зээлд нэвтрүүлэхэд хувь нэмэр оруулахаар идэвхтэй ажиллаж байна.
### Та өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж, суралцдаг вэ?
Дэлхийн банкинд ажиллаж байхдаа сургалт, шинэ мэдээлэлтэй ойр байсан ч одоо бага зэрэг орхигдоод байна уу даа гэж хараад байна. Тиймээс сүүлийн үед вебинарт суух болсон. Жишээлбэл, хамгийн сүүлд Монголын ногоон санхүүжилтийн ТОС холбоо, Олон улсын санхүүгийн корпорацтай хамтран зохион байгуулж буй ”Тогтвортой санхүүжилтийн 7 хоног сургалтад идэвхтэй хамрагдлаа. Тогтвортой хөгжилтэй холбоотой сүүлийн үеийн мэдээллийг энэ сургалтаас авсан.
### Санал болгох ном, хөгжим, кино?
Номын хувьд Ауруг хэвлэлийн газраас санхүүгийн мэргэжилтнүүдэд зориулан гаргах гэж буй Оксфордын нягтлан бодох бүртгэлийн толь бичгийг санал болгоё. Мөн эмэгтэйчүүдийн манлайлал, оролцооны тухай Элеонора Рузвельтийн намтарыг санал болгомоор байна. Яг одоо уншиж буй ном болох Нетфликсийн үүсгэн байгуулагч Марк Рэндолфын бичсэн “That will never work”-ийг бас санал болгоё.
Лагерь руу явах замд автомашиндаа Bee Gees, Whitney Houston-ы дууг сонсох дуртай. Сүүлийн үед The Baatar гэх Монгол каунтри чиглэлийн дуучныг сонсож байна.
Киноны хувьд хоёр долоо хоногийн өмнө кино театрт үзсэн “Монгол” МУСК их таалагдсан.
### Авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?
Монгол улс ардчилсан нийгэм рүү шилжиж, бүх зүйл тэр чигтээ өөрчлөгдсөн 1990 оны хавар аравдугаар ангиа төгссөн юм. Мэргэжил сонголт гэдэг маш хэцүү, ойлгомжгүй зүйл болж хувирсан л даа. Ингээд аав минь Удирдлагын академийн Батбаяр багш дээрээ дагуулж очлоо. Учир нь их сургууль болон Санхүү эдийн засгийн дээд сургуулийн алийг нь сонгохоо шийдэж чадахгүй байсан юм. Тэр багш надад “Санхүү эдийн засгийн дээд сургууль бол эдийн засгийг орчин үед шинээр түгээх гэж буй, ирээдүйтэй сургууль болох шинжтэй” хэмээн зөвлөсний дагуу одоогийн СЭЗИС-д элсэхээр шийдсэн. Тухайн үед бүх хүүхэд их сургуулийг сонгож байхад дээд сургуульд орсондоо бага зэрэг харамссан ч сургуульдаа суралцаж, эхлээд л ямар сайн зөвлөгөө авснаа ойлгож, ялгааг нь харсан даа.
### Бусдад шидэх санаа?
Залуу насандаа битгий залхуураарай. Олдож буй бүхий л боломжуудад өөрийгөө сорьж үзээрэй. Хүн нэг л амьдардаг учраас бүх сорилтыг туул. Аливаа зүйлийг мэдэхгүй гээд хойш суухын оронд чадахын төлөө хичээх зүтгэлийг өөртөө бий болгоорой. Хөдөлмөрч, хичээнгүй зан чанар хүнийг бий болгодог юм шүү.