Energy Drink: Өнөөдрийн нойроо маргаашийн эрч хүчээр солих нь  
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Энэ шалгалтын ард гарчихвал, энэ ажлыг л өнөө шөнө нугалчихвал гэсээр шөнийн нойроо энергийн ундаагаар аргалж яваа юм биш биз? Энергийн ундааг муу гэдэг ч яг ямар найрлага нь муу юм бол? Яагаад бид кофейнд тэгтлээ шунан дурладаг юм бэ? Кофейн хэрэглэхээ зогсоомогц бидний бие яагаад түүнийг тэгтлээ их нэхдэг юм бол? хэмээн хэзээ нэгэн цагт бодож л байсан биз дээ. </div><div><br></div><div>Супермаркетын ундааны тасгаас энергийн ундаа сонгох болгондоо эдгээр асуултыг өөрөөсөө асуудаг хэдий ч гүүглэдэж амжаагүй яваа танд хөнгөхөн, цогц мэдээлэл хүргэхээр ээлжит “Тайлбарлах нь” булангийн нийтлэлээ бэлдлээ.  </div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/705e6be3e62fa4be2bc0577f9ef675ce.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Түгээмэл асуулт, хариулт  </div></h3><p></p><p><b>Энергийн ундаа тийм муу юу? </b><br><br>Бидний тархинд “Аденозин рецептор” буюу тархийг зохистой үед нь унтраах дохиог өгдөг чухал хэсэг байдаг. Харин энергийн ундааг уух бүрд бидний тархин дотор яг л унтах гээд хэвтэж байхад салж хагацадаггүй найзуудын нэг маань гэрт урилгагүй зочлоод унтуулахгүй байгаатай ижил үйл явдал өрнөдөг аж. Сонирхолтой нь ингээд зогсчихгүй. Энергийн ундаа уух нь гинжин урвал үүсгэдэг буюу өнөөх найз чинь бүр гарч зугаалъя гээд чамайг хором ч зүгээр суулгахгүй.</p><p>Өөрөөр хэлбэл уг ундааг уух явцад бөөрний дээд булчирхайнаас адерналин хэмээх даавар ялгарна. Угтаа адерналин биднийг баавгайнаас зугтаж байх үед хэрэгтэй юу гэхээс ажлаа төвлөрч хийхэд тийм ч шаардлагатай бодис биш. Ийм аминд тулсан ховор тохиолдолд хэрэгцээтэй, нэн шаардлагатай чухал даавар энгийн үед ялгарахаар зүрхний цохилт хурдсаж, анхаарал илүү төвлөрч, бид ердийн үетэйгээ харьцуулахад илүү хурдтай хөдөлж эхлэх нь ойлгомжтой болов уу. </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/Tk7SM8nVzKThSbBJnR" width="480" height="401" style="none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p></p><p><br></p><p>Харин урт хугацаандаа тогтмол адреналин ялгаруулаад байх нь бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагааг сулруулж, <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32958376/" target="_blank">"Бөөрний дээд булчирхайн сульдаа" </a>өвчнөөр өвчлөхөд ч хүргэж болдог. Уг даавар яг хэрэгтэй үед зохистой хэмжээгээрээ ялгарч чадахаа байснаар илүү их энергийг зарцуулах гэж хичээх тусам цусны даралт ихсэж, зүрх судасны өвчлөлд хөтөлнө.</p><p> Бүр цаашлаад хэвийн түвшнээс давсан сахарын хэрэглээ нь биднийг хоёрдугаар төрлийн чихрийн шижинд өртөх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Тиймээс та нэг энергийн ундаагаар маргаашийнхаа эрч хүч, эрүүл мэндийг сольж байна хэмээн ойлгож болох юм.</p>
<p></p><p><b>Энергийн ундааны гол орц юу вэ?</b></p><p>Мэдээж бидний хамгийн сайн мэдэх кофейн бол энергийн ундааны хамгийн гол үйлчлэгч орц. Кофейнаас гадна энергийн ундаанд үйлчилгээг нь нэмэгдүүлэх зорилгоор олон өөр нэгдлүүд агуулагддаг (В витамин, таурин амин хүчил, их хэмжээний сахар гэх мэт). </p><p>Тухайлбал таурин нь эсийн <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11926272/" target="_blank">кальцийн ионыг тогтворжуулж</a>, биеийн булчингийн агшилт, суналт, мэдрэлийн дохио зэргийг хэвийн явуулахад оролцдог. Нэг ёсондоо биеийн хүчний ажил хийхэд булчинг бэлдэж, анхаарлыг сайжруулж байна гэсэн үг. Спорт ундаануудад тауриныг ашигладаг нь агуулагддаг нь ийм учиртай.</p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/AmC5W2bbc41wY" width="480" height="346" style="none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p></p><p><br></p><p>В витамины хувьд илүү хурдан хугацаанд энерги үүсгэхэд тусалж буй орц. Учир нь В витамин нь бодисын солилцооны олон урвалд <a href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9662251/#:~:text=B%20vitamins%20act%20as%20coenzymes,the%20brain%20and%20nervous%20system." target="_blank">коэнзим болдог,</a> өөрөөр хэлбэл идсэн хоолыг энерги болгох үүрэгтэй гэсэн үг. Гэвч В витамин нь усанд уусдаг витамин учраас биед хангалттай хэмжээнд байгаа тохиолдолд шээсээр биеэс гадагшилдаг. Тиймээс зүгээр л энергийн ундаанд оролцоод байгаа шалтгаан нь илүү хурдан энерги үүсгэх зориулалттай хэмээн ойлгож болно. </p><p><b>Энергийн ундаа донтуулагчтай юу? </b><br><br>Тийм гэхдээ таны бодож байгаа шиг биш. Юун түрүүнд бид кофе (кофейн)-аас хэрхэн хамааралтай болдгийг судалъя. Кофейн нь хүний тархинд таашаал, сэтгэл ханамж, урам зориг хариуцсан даавар болох допаминыг ялгаруулдаг. </p><p>Тархинд аденозин хэмээх бодис өдрийн турш хуримтлагдсаар эцэст нь рецептортой холбогдож, бидэнд ядрах мэдрэмж төрүүлдэг хэрэг. Харин энэхүү холбоос үүсэх явцад кофейн “шаврын хаалт” хийсний улмаас бид эрч хүчтэй , сэргэг болдог гэсэн үг. Харин кофейнийг хэрэглэхээ болих үед өнөөх хаалт нурж, уул овоо шиг хуримтлагдсан аденозин гэнэт үерлэнэ.</p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/wpkOy0WHt58QBbuWco" width="480" height="271" style="none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p></p><p><br></p><p>Допамин анх өсөхдөө богино хугацаандаа таашаалтай боловч допамины түвшин хэвийн хэмжээ рүү дөхөх тусам бид энгийн үеэсээ илүү ядарч хямрахад хүрдэг аж. Энэ үйл явцыг л бид донтчихлоо гэж яриад байдаг хэрэг. Тэгэхээр шуудхан хэлэхэд энергийн ундаанд шууд утгаараа донтуулагч үйлчилгээтэй бодис байхгүй ч хэдий ч удаан хугацаанд тогтмол хэрэглэх тусам үйлчилгээ, нөлөө нь буурдаг гэсэн үг.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/be765994304e1677d44624606cd329fe.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Сая долларын эргэлзээ </h3><p></p><p><b>Кофейн ба тархи </b><br><br>Энергийн ундаа гэхээс илүүтэй ерөнхийдөө кофейн нь хүний тархинд урт хугацаандаа ямар өөрчлөлтүүд авчирдгийг эрдэмтэд судалсаар байна. Зарим судлаачид кофейн нь анхаарал төвлөрөл сайжруулдаг хэмээн үздэг ч зарим нь урт хугацаанд сайнаасаа илүү саар үр дагавруудтай хэмээн үздэг. <br><br>Тухайлбал <a href="https://www.inc.com/bill-murphy-jr/neuroscience-says-drinking-coffee-like-this-boosts-brain-function-makes-you-live-longer.html#:~:text=A%20double%2Dblind%20study%20out,better%20performance%20on%20memory%20tests." target="_blank">Nature Neuroscience </a>сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар ямар нэг даалгаврыг гүйцэтгэсний дараа 200 мг кофейн хэрэглэх нь (нэг аяга кофе) ой санамжийг сайжруулж, 24 цагийн дараа мэдээллийг илүү сайн хадгалж, хурдан санахад тусалдаг болохыг тогтоожээ. Цаашлаад, урт хугацааны судалгаагаар идэр дунд насандаа өдөрт 3-5 аяга кофе уудаг хүмүүс хожим Альцгеймерийн өвчинд өртөх эрсдэл 65 хувь буурдаг хэмээн судалсан аж.<br></p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/26gR0VKRgr1yIsJEY" width="480" height="365" style="none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><p></p><p><br></p><p>Эсрэгээрээ 400 мянган хүн дээр хийсэн 11 жилийн хугацаатай судалгаагаар өдөрт 1-2 аяга кофе уудаг хүмүүсийг өдөрт зургаагаас дээш аягийг уудаг хүмүүстэй харьцуулахад тархины нийт эзлэхүүн нь тэр дундаа гиппокампус хэсэг буюу богино болон урт хугацааны санах ойг хариуцдаг бүс нь нь <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34165394/" target="_blank">бага байгааг тогтоожээ</a>.<br><br>Түүнчлэн тэд <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34165394/" target="_blank">деменцитэй болох эрсдэл </a>53 хувиар их байдаг. Энэхүү үр дүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг хараахан тогтоогоогүй ч судлаачид кофейнд агуулагдах их хэмжээний кафестол хэмээх бодис (холестериныг нэмэгдүүлдэг кофенд агуулагддаг молекул) байж болох юм хэмээн таамаглаж байгаа юм. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Ирээдүйгээс илгээсэн захидал  </h3><p></p><p><b>Теакрин болон динамин</b><br><br>Судлаачид теакрин болон динамин хэмээх кофейнийг орлох нэгдлийг судлаад байгаа юм. Теакрин нь <i>Camellia assamica </i>хэмээх ургамлаас гаралтай нэгдэл бөгөөд химийн бүтцийн хувьд <a href="https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1280/theacrine" target="_blank">кофейнтэй төстэй.</a> Аденозины рецепторуудад кофейнтэй ижил хурдаарүйлчилдэг бөгөөд ялгаатай нь биед хурдан шингэж, бодисын солилцоонд оролцдог тул хэрэглээгүй үед ядраахгүй шинж чанараараа анхаарал татаад байгаа хэрэг. </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe src="https://giphy.com/embed/xUPGcvCuJDFgKcNkbe" width="480" height="480" style="none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none;none" frameborder="0"></iframe></div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Таны мэдээгүй сонирхолтой баримт </h3><p>Анх <a href="https://hansard.parliament.uk/Commons/2012-07-11/debates/1207121000005/HighEnergyCaffeineDrinks" target="_blank">1996 онд</a> Франц улсад энергийн ундааг худалдаалахыг хориглосноос хойш олон улс орнуудын энергийн ундаанд хяналт тавих замнал эхэлжээ. Тухайлбал, <a href="https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2269729&amp;language=en" target="_blank">2012 онд </a>Кувейт улсад хоёр залуу энергийн ундааг их хэмжээгээр хэтрүүлэн хэрэглэж, нас барсан харамсалтай хэргээс үүдэж 16-с доош насны хүүхдүүдэд энергийн ундаа зарахыг хориглосон.<br><br>Түүнчлэн <a href="https://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/07/12/energy.drinks/" target="_blank">2001 онд</a> Швед улсад архийг энергийн ундаатай хольж хэрэглэснээс болж нас баралт бүртгэгдэж байсан юм. Энэ үйл явдлаас хойш Шведийн зарим аж ахуй нэгжүүд 2007 оноос хойш 16-аасс доош насны хүүхдүүдэд энергийн ундаа зарахгүй байх шийдвэрийг тус тус гаргаж байжээ. </p>
<p></p><p><b><i>Аль ч талаас нь эргүүлж тойруулсан энергийн ундаа хүний биед хор хөнөөлтэй нь гарцаагүй. Мэдээж хүний амьдралд нойргүй хонох тохиолдол бишгүй олон. </i></b></p><p><b><i>Чухам эдгээр онцгой тохиолдолд л энергийн ундаа тус болохоор бүтээгдсэнээс биш өдөр бүрийн ажил үйлээ эрхлэх явцдаа энергийн ундаагаар биеэ цэнэглэх зуршил нь таны биеийн батарейг урт хугацаандаа хэзээ ч асахгүй болтол шатаах нигууртай юм.</i></b></p>
<blockquote><p>Тиймээс аль болох эрт энергийн ундаанаас татгалзаарай! </p>
<cite>
</cite></blockquote>          </div>

Энэ шалгалтын ард гарчихвал, энэ ажлыг л өнөө шөнө нугалчихвал гэсээр шөнийн нойроо энергийн ундаагаар аргалж яваа юм биш биз? Энергийн ундааг муу гэдэг ч яг ямар найрлага нь муу юм бол? Яагаад бид кофейнд тэгтлээ шунан дурладаг юм бэ? Кофейн хэрэглэхээ зогсоомогц бидний бие яагаад түүнийг тэгтлээ их нэхдэг юм бол? хэмээн хэзээ нэгэн цагт бодож л байсан биз дээ.
Супермаркетын ундааны тасгаас энергийн ундаа сонгох болгондоо эдгээр асуултыг өөрөөсөө асуудаг хэдий ч гүүглэдэж амжаагүй яваа танд хөнгөхөн, цогц мэдээлэл хүргэхээр ээлжит “Тайлбарлах нь” булангийн нийтлэлээ бэлдлээ.
Түгээмэл асуулт, хариулт
Энергийн ундаа тийм муу юу?
Бидний тархинд “Аденозин рецептор” буюу тархийг зохистой үед нь унтраах дохиог өгдөг чухал хэсэг байдаг. Харин энергийн ундааг уух бүрд бидний тархин дотор яг л унтах гээд хэвтэж байхад салж хагацадаггүй найзуудын нэг маань гэрт урилгагүй зочлоод унтуулахгүй байгаатай ижил үйл явдал өрнөдөг аж. Сонирхолтой нь ингээд зогсчихгүй. Энергийн ундаа уух нь гинжин урвал үүсгэдэг буюу өнөөх найз чинь бүр гарч зугаалъя гээд чамайг хором ч зүгээр суулгахгүй.
Өөрөөр хэлбэл уг ундааг уух явцад бөөрний дээд булчирхайнаас адерналин хэмээх даавар ялгарна. Угтаа адерналин биднийг баавгайнаас зугтаж байх үед хэрэгтэй юу гэхээс ажлаа төвлөрч хийхэд тийм ч шаардлагатай бодис биш. Ийм аминд тулсан ховор тохиолдолд хэрэгцээтэй, нэн шаардлагатай чухал даавар энгийн үед ялгарахаар зүрхний цохилт хурдсаж, анхаарал илүү төвлөрч, бид ердийн үетэйгээ харьцуулахад илүү хурдтай хөдөлж эхлэх нь ойлгомжтой болов уу.

Харин урт хугацаандаа тогтмол адреналин ялгаруулаад байх нь бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагааг сулруулж,
"Бөөрний дээд булчирхайн сульдаа"
өвчнөөр өвчлөхөд ч хүргэж болдог. Уг даавар яг хэрэгтэй үед зохистой хэмжээгээрээ ялгарч чадахаа байснаар илүү их энергийг зарцуулах гэж хичээх тусам цусны даралт ихсэж, зүрх судасны өвчлөлд хөтөлнө.
Бүр цаашлаад хэвийн түвшнээс давсан сахарын хэрэглээ нь биднийг хоёрдугаар төрлийн чихрийн шижинд өртөх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Тиймээс та нэг энергийн ундаагаар маргаашийнхаа эрч хүч, эрүүл мэндийг сольж байна хэмээн ойлгож болох юм.

Энергийн ундааны гол орц юу вэ?
Мэдээж бидний хамгийн сайн мэдэх кофейн бол энергийн ундааны хамгийн гол үйлчлэгч орц. Кофейнаас гадна энергийн ундаанд үйлчилгээг нь нэмэгдүүлэх зорилгоор олон өөр нэгдлүүд агуулагддаг (В витамин, таурин амин хүчил, их хэмжээний сахар гэх мэт).
Тухайлбал таурин нь эсийн
кальцийн ионыг тогтворжуулж
, биеийн булчингийн агшилт, суналт, мэдрэлийн дохио зэргийг хэвийн явуулахад оролцдог. Нэг ёсондоо биеийн хүчний ажил хийхэд булчинг бэлдэж, анхаарлыг сайжруулж байна гэсэн үг. Спорт ундаануудад тауриныг ашигладаг нь агуулагддаг нь ийм учиртай.

В витамины хувьд илүү хурдан хугацаанд энерги үүсгэхэд тусалж буй орц. Учир нь В витамин нь бодисын солилцооны олон урвалд
коэнзим болдог,
өөрөөр хэлбэл идсэн хоолыг энерги болгох үүрэгтэй гэсэн үг. Гэвч В витамин нь усанд уусдаг витамин учраас биед хангалттай хэмжээнд байгаа тохиолдолд шээсээр биеэс гадагшилдаг. Тиймээс зүгээр л энергийн ундаанд оролцоод байгаа шалтгаан нь илүү хурдан энерги үүсгэх зориулалттай хэмээн ойлгож болно.
Энергийн ундаа донтуулагчтай юу?
Тийм гэхдээ таны бодож байгаа шиг биш. Юун түрүүнд бид кофе (кофейн)-аас хэрхэн хамааралтай болдгийг судалъя. Кофейн нь хүний тархинд таашаал, сэтгэл ханамж, урам зориг хариуцсан даавар болох допаминыг ялгаруулдаг.
Тархинд аденозин хэмээх бодис өдрийн турш хуримтлагдсаар эцэст нь рецептортой холбогдож, бидэнд ядрах мэдрэмж төрүүлдэг хэрэг. Харин энэхүү холбоос үүсэх явцад кофейн “шаврын хаалт” хийсний улмаас бид эрч хүчтэй , сэргэг болдог гэсэн үг. Харин кофейнийг хэрэглэхээ болих үед өнөөх хаалт нурж, уул овоо шиг хуримтлагдсан аденозин гэнэт үерлэнэ.

Допамин анх өсөхдөө богино хугацаандаа таашаалтай боловч допамины түвшин хэвийн хэмжээ рүү дөхөх тусам бид энгийн үеэсээ илүү ядарч хямрахад хүрдэг аж. Энэ үйл явцыг л бид донтчихлоо гэж яриад байдаг хэрэг. Тэгэхээр шуудхан хэлэхэд энергийн ундаанд шууд утгаараа донтуулагч үйлчилгээтэй бодис байхгүй ч хэдий ч удаан хугацаанд тогтмол хэрэглэх тусам үйлчилгээ, нөлөө нь буурдаг гэсэн үг.

Сая долларын эргэлзээ
Кофейн ба тархи
Энергийн ундаа гэхээс илүүтэй ерөнхийдөө кофейн нь хүний тархинд урт хугацаандаа ямар өөрчлөлтүүд авчирдгийг эрдэмтэд судалсаар байна. Зарим судлаачид кофейн нь анхаарал төвлөрөл сайжруулдаг хэмээн үздэг ч зарим нь урт хугацаанд сайнаасаа илүү саар үр дагавруудтай хэмээн үздэг.
Тухайлбал
Nature Neuroscience
сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар ямар нэг даалгаврыг гүйцэтгэсний дараа 200 мг кофейн хэрэглэх нь (нэг аяга кофе) ой санамжийг сайжруулж, 24 цагийн дараа мэдээллийг илүү сайн хадгалж, хурдан санахад тусалдаг болохыг тогтоожээ. Цаашлаад, урт хугацааны судалгаагаар идэр дунд насандаа өдөрт 3-5 аяга кофе уудаг хүмүүс хожим Альцгеймерийн өвчинд өртөх эрсдэл 65 хувь буурдаг хэмээн судалсан аж.

Эсрэгээрээ 400 мянган хүн дээр хийсэн 11 жилийн хугацаатай судалгаагаар өдөрт 1-2 аяга кофе уудаг хүмүүсийг өдөрт зургаагаас дээш аягийг уудаг хүмүүстэй харьцуулахад тархины нийт эзлэхүүн нь тэр дундаа гиппокампус хэсэг буюу богино болон урт хугацааны санах ойг хариуцдаг бүс нь нь
бага байгааг тогтоожээ
.
Түүнчлэн тэд
деменцитэй болох эрсдэл
53 хувиар их байдаг. Энэхүү үр дүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг хараахан тогтоогоогүй ч судлаачид кофейнд агуулагдах их хэмжээний кафестол хэмээх бодис (холестериныг нэмэгдүүлдэг кофенд агуулагддаг молекул) байж болох юм хэмээн таамаглаж байгаа юм.

Ирээдүйгээс илгээсэн захидал
Теакрин болон динамин
Судлаачид теакрин болон динамин хэмээх кофейнийг орлох нэгдлийг судлаад байгаа юм. Теакрин нь
Camellia assamica
хэмээх ургамлаас гаралтай нэгдэл бөгөөд химийн бүтцийн хувьд
кофейнтэй төстэй.
Аденозины рецепторуудад кофейнтэй ижил хурдаарүйлчилдэг бөгөөд ялгаатай нь биед хурдан шингэж, бодисын солилцоонд оролцдог тул хэрэглээгүй үед ядраахгүй шинж чанараараа анхаарал татаад байгаа хэрэг.

Таны мэдээгүй сонирхолтой баримт
Анх
1996 онд
Франц улсад энергийн ундааг худалдаалахыг хориглосноос хойш олон улс орнуудын энергийн ундаанд хяналт тавих замнал эхэлжээ. Тухайлбал,
2012 онд
Кувейт улсад хоёр залуу энергийн ундааг их хэмжээгээр хэтрүүлэн хэрэглэж, нас барсан харамсалтай хэргээс үүдэж 16-с доош насны хүүхдүүдэд энергийн ундаа зарахыг хориглосон.
Түүнчлэн
2001 онд
Швед улсад архийг энергийн ундаатай хольж хэрэглэснээс болж нас баралт бүртгэгдэж байсан юм. Энэ үйл явдлаас хойш Шведийн зарим аж ахуй нэгжүүд 2007 оноос хойш 16-аасс доош насны хүүхдүүдэд энергийн ундаа зарахгүй байх шийдвэрийг тус тус гаргаж байжээ.

Аль ч талаас нь эргүүлж тойруулсан энергийн ундаа хүний биед хор хөнөөлтэй нь гарцаагүй. Мэдээж хүний амьдралд нойргүй хонох тохиолдол бишгүй олон.
Чухам эдгээр онцгой тохиолдолд л энергийн ундаа тус болохоор бүтээгдсэнээс биш өдөр бүрийн ажил үйлээ эрхлэх явцдаа энергийн ундаагаар биеэ цэнэглэх зуршил нь таны биеийн батарейг урт хугацаандаа хэзээ ч асахгүй болтол шатаах нигууртай юм.

Тиймээс аль болох эрт энергийн ундаанаас татгалзаарай!



Энэ шалгалтын ард гарчихвал, энэ ажлыг л өнөө шөнө нугалчихвал гэсээр шөнийн нойроо энергийн ундаагаар аргалж яваа юм биш биз? Энергийн ундааг муу гэдэг ч яг ямар найрлага нь муу юм бол? Яагаад бид кофейнд тэгтлээ шунан дурладаг юм бэ? Кофейн хэрэглэхээ зогсоомогц бидний бие яагаад түүнийг тэгтлээ их нэхдэг юм бол? хэмээн хэзээ нэгэн цагт бодож л байсан биз дээ.    Супермаркетын ундааны тасгаас энергийн ундаа сонгох болгондоо эдгээр асуултыг өөрөөсөө асуудаг хэдий ч гүүглэдэж амжаагүй яваа танд хөнгөхөн, цогц мэдээлэл хүргэхээр ээлжит “Тайлбарлах нь” булангийн нийтлэлээ бэлдлээ.
### Түгээмэл асуулт, хариулт
**Энергийн ундаа тийм муу юу?**
Бидний тархинд “Аденозин рецептор” буюу тархийг зохистой үед нь унтраах дохиог өгдөг чухал хэсэг байдаг. Харин энергийн ундааг уух бүрд бидний тархин дотор яг л унтах гээд хэвтэж байхад салж хагацадаггүй найзуудын нэг маань гэрт урилгагүй зочлоод унтуулахгүй байгаатай ижил үйл явдал өрнөдөг аж. Сонирхолтой нь ингээд зогсчихгүй. Энергийн ундаа уух нь гинжин урвал үүсгэдэг буюу өнөөх найз чинь бүр гарч зугаалъя гээд чамайг хором ч зүгээр суулгахгүй.
Өөрөөр хэлбэл уг ундааг уух явцад бөөрний дээд булчирхайнаас адерналин хэмээх даавар ялгарна. Угтаа адерналин биднийг баавгайнаас зугтаж байх үед хэрэгтэй юу гэхээс ажлаа төвлөрч хийхэд тийм ч шаардлагатай бодис биш. Ийм аминд тулсан ховор тохиолдолд хэрэгцээтэй, нэн шаардлагатай чухал даавар энгийн үед ялгарахаар зүрхний цохилт хурдсаж, анхаарал илүү төвлөрч, бид ердийн үетэйгээ харьцуулахад илүү хурдтай хөдөлж эхлэх нь ойлгомжтой болов уу.
Харин урт хугацаандаа тогтмол адреналин ялгаруулаад байх нь бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагааг сулруулж, "Бөөрний дээд булчирхайн сульдаа" өвчнөөр өвчлөхөд ч хүргэж болдог. Уг даавар яг хэрэгтэй үед зохистой хэмжээгээрээ ялгарч чадахаа байснаар илүү их энергийг зарцуулах гэж хичээх тусам цусны даралт ихсэж, зүрх судасны өвчлөлд хөтөлнө.
Бүр цаашлаад хэвийн түвшнээс давсан сахарын хэрэглээ нь биднийг хоёрдугаар төрлийн чихрийн шижинд өртөх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Тиймээс та нэг энергийн ундаагаар маргаашийнхаа эрч хүч, эрүүл мэндийг сольж байна хэмээн ойлгож болох юм.
**Энергийн ундааны гол орц юу вэ?**
Мэдээж бидний хамгийн сайн мэдэх кофейн бол энергийн ундааны хамгийн гол үйлчлэгч орц. Кофейнаас гадна энергийн ундаанд үйлчилгээг нь нэмэгдүүлэх зорилгоор олон өөр нэгдлүүд агуулагддаг (В витамин, таурин амин хүчил, их хэмжээний сахар гэх мэт).
Тухайлбал таурин нь эсийн кальцийн ионыг тогтворжуулж, биеийн булчингийн агшилт, суналт, мэдрэлийн дохио зэргийг хэвийн явуулахад оролцдог. Нэг ёсондоо биеийн хүчний ажил хийхэд булчинг бэлдэж, анхаарлыг сайжруулж байна гэсэн үг. Спорт ундаануудад тауриныг ашигладаг нь агуулагддаг нь ийм учиртай.
В витамины хувьд илүү хурдан хугацаанд энерги үүсгэхэд тусалж буй орц. Учир нь В витамин нь бодисын солилцооны олон урвалд коэнзим болдог, өөрөөр хэлбэл идсэн хоолыг энерги болгох үүрэгтэй гэсэн үг. Гэвч В витамин нь усанд уусдаг витамин учраас биед хангалттай хэмжээнд байгаа тохиолдолд шээсээр биеэс гадагшилдаг. Тиймээс зүгээр л энергийн ундаанд оролцоод байгаа шалтгаан нь илүү хурдан энерги үүсгэх зориулалттай хэмээн ойлгож болно.
**Энергийн ундаа донтуулагчтай юу?**
Тийм гэхдээ таны бодож байгаа шиг биш. Юун түрүүнд бид кофе (кофейн)-аас хэрхэн хамааралтай болдгийг судалъя. Кофейн нь хүний тархинд таашаал, сэтгэл ханамж, урам зориг хариуцсан даавар болох допаминыг ялгаруулдаг.
Тархинд аденозин хэмээх бодис өдрийн турш хуримтлагдсаар эцэст нь рецептортой холбогдож, бидэнд ядрах мэдрэмж төрүүлдэг хэрэг. Харин энэхүү холбоос үүсэх явцад кофейн “шаврын хаалт” хийсний улмаас бид эрч хүчтэй , сэргэг болдог гэсэн үг. Харин кофейнийг хэрэглэхээ болих үед өнөөх хаалт нурж, уул овоо шиг хуримтлагдсан аденозин гэнэт үерлэнэ.
Допамин анх өсөхдөө богино хугацаандаа таашаалтай боловч допамины түвшин хэвийн хэмжээ рүү дөхөх тусам бид энгийн үеэсээ илүү ядарч хямрахад хүрдэг аж. Энэ үйл явцыг л бид донтчихлоо гэж яриад байдаг хэрэг. Тэгэхээр шуудхан хэлэхэд энергийн ундаанд шууд утгаараа донтуулагч үйлчилгээтэй бодис байхгүй ч хэдий ч удаан хугацаанд тогтмол хэрэглэх тусам үйлчилгээ, нөлөө нь буурдаг гэсэн үг.
### Сая долларын эргэлзээ
**Кофейн ба тархи**
Энергийн ундаа гэхээс илүүтэй ерөнхийдөө кофейн нь хүний тархинд урт хугацаандаа ямар өөрчлөлтүүд авчирдгийг эрдэмтэд судалсаар байна. Зарим судлаачид кофейн нь анхаарал төвлөрөл сайжруулдаг хэмээн үздэг ч зарим нь урт хугацаанд сайнаасаа илүү саар үр дагавруудтай хэмээн үздэг.
Тухайлбал Nature Neuroscience сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар ямар нэг даалгаврыг гүйцэтгэсний дараа 200 мг кофейн хэрэглэх нь (нэг аяга кофе) ой санамжийг сайжруулж, 24 цагийн дараа мэдээллийг илүү сайн хадгалж, хурдан санахад тусалдаг болохыг тогтоожээ. Цаашлаад, урт хугацааны судалгаагаар идэр дунд насандаа өдөрт 3-5 аяга кофе уудаг хүмүүс хожим Альцгеймерийн өвчинд өртөх эрсдэл 65 хувь буурдаг хэмээн судалсан аж.
Эсрэгээрээ 400 мянган хүн дээр хийсэн 11 жилийн хугацаатай судалгаагаар өдөрт 1-2 аяга кофе уудаг хүмүүсийг өдөрт зургаагаас дээш аягийг уудаг хүмүүстэй харьцуулахад тархины нийт эзлэхүүн нь тэр дундаа гиппокампус хэсэг буюу богино болон урт хугацааны санах ойг хариуцдаг бүс нь нь бага байгааг тогтоожээ.
Түүнчлэн тэд деменцитэй болох эрсдэл 53 хувиар их байдаг. Энэхүү үр дүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг хараахан тогтоогоогүй ч судлаачид кофейнд агуулагдах их хэмжээний кафестол хэмээх бодис (холестериныг нэмэгдүүлдэг кофенд агуулагддаг молекул) байж болох юм хэмээн таамаглаж байгаа юм.
### Ирээдүйгээс илгээсэн захидал
**Теакрин болон динамин**
Судлаачид теакрин болон динамин хэмээх кофейнийг орлох нэгдлийг судлаад байгаа юм. Теакрин нь *Camellia assamica* хэмээх ургамлаас гаралтай нэгдэл бөгөөд химийн бүтцийн хувьд кофейнтэй төстэй. Аденозины рецепторуудад кофейнтэй ижил хурдаарүйлчилдэг бөгөөд ялгаатай нь биед хурдан шингэж, бодисын солилцоонд оролцдог тул хэрэглээгүй үед ядраахгүй шинж чанараараа анхаарал татаад байгаа хэрэг.
### Таны мэдээгүй сонирхолтой баримт
Анх 1996 онд Франц улсад энергийн ундааг худалдаалахыг хориглосноос хойш олон улс орнуудын энергийн ундаанд хяналт тавих замнал эхэлжээ. Тухайлбал, 2012 онд Кувейт улсад хоёр залуу энергийн ундааг их хэмжээгээр хэтрүүлэн хэрэглэж, нас барсан харамсалтай хэргээс үүдэж 16-с доош насны хүүхдүүдэд энергийн ундаа зарахыг хориглосон.
Түүнчлэн 2001 онд Швед улсад архийг энергийн ундаатай хольж хэрэглэснээс болж нас баралт бүртгэгдэж байсан юм. Энэ үйл явдлаас хойш Шведийн зарим аж ахуй нэгжүүд 2007 оноос хойш 16-аасс доош насны хүүхдүүдэд энергийн ундаа зарахгүй байх шийдвэрийг тус тус гаргаж байжээ.
***Аль ч талаас нь эргүүлж тойруулсан энергийн ундаа хүний биед хор хөнөөлтэй нь гарцаагүй. Мэдээж хүний амьдралд нойргүй хонох тохиолдол бишгүй олон.***
***Чухам эдгээр онцгой тохиолдолд л энергийн ундаа тус болохоор бүтээгдсэнээс биш өдөр бүрийн ажил үйлээ эрхлэх явцдаа энергийн ундаагаар биеэ цэнэглэх зуршил нь таны биеийн батарейг урт хугацаандаа хэзээ ч асахгүй болтол шатаах нигууртай юм.***
> Тиймээс аль болох эрт энергийн ундаанаас татгалзаарай!