Эх дэлхийд ээлтэй ирээдүйн тээврийн хэрэгслийн эрэлд 
<div class="article-body no-wide-image">
          <p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/afa3502507b9195bf3071ea90cd29395.png"></p><p></p><p dir="ltr">Хүн төрөлхтөн түүхийнхээ 99.9 хувьд нь чулуужсан түлш, газрын тосноос хамааралгүйгээр амьдарч ирсэн. Бид ажил гэрийнхээ хооронд төмөр хүлгээр давхих бус алхаж, морь унаж, дарвуулт хөлөг онгоцоор далай тэнгисийг гаталдаг байв. Харин аж үйлдвэрийн хувьсгалын үр дүн болох төмөр замын зүтгүүр, аварга том усан онгоц бидэнд тив алгасан аялах, худалдаа хийх цоо шинэ боломжийг авчрахын сацуу хүрээлэн буй орчны бохирдол гэх цоо шинэ толгойн өвчнийг ч "бэлэглэсэн" билээ. </p><p dir="ltr">Тээврийн хэрэгслээс үүдэлтэй утаа өдгөө нийт хүлэмжийн хийн 10 орчим хувийг бүрдүүлж, хүний эрүүл мэнд төдийгүй байгаль орчинд ч хортой нөлөө үзүүлсээр. Тэгвэл энэхүү асуудлыг тодорхой хэмжээнд шийдэж чадна хэмээн хүн төрөлхтний итгэж буй цахилгаан машины эрэлт сүүлийн жилүүдэд огцом нэмэгдэж, 2020 оны сүүлээр гэхэд <a href="https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2021?mode=overview" target="_blank">10 сая гаруй</a> цахилгаан машин дэлхийн хотуудаар сүлжилдэж байна.<br></p><p>Цар тахлын улмаас автомашины борлуулалт<a href="https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2021?mode=overview" target="_blank"> </a><a href="https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2021?mode=overview" target="_blank">16</a><a> хувиар</a> буурсан ч цахилгаан автомашины худалдаа эсрэгээрээ 41 хувиар өссөн нь ирээдүйн чиг хандлагыг харуулах мэт. Үүний зэрэгцээ дэлхийн улс орны засгийн газрууд цахилгаан автомашины борлуулалтыг дэмжих зорилгоор 14 тэрбум ам.доллар зарцуулсан нь 2019 оныхоос <a href="https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2021?mode=overview" target="_blank">25 хувиар </a>өссөн дүн юм. <br><br>Тиймээс тогтвортой хөгжлийг дэмжигч <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal" target="_blank">ХААН Банктай</a> хамтран бэлтгэдэг цахим товхимлын шинэхэн дугаартаа бид “Ирээдүйн тээврийн хэрэгсэл” хэмээн нэрлэгдэж байгаа цахилгаан машины эргэн тойрон дахь боломжуудыг онцолж, эргэлзээтэй олон асуултад хариулт өгөхөөр бэлтгэлээ.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/015c046af50ff89d532780c1e94e584d.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>машины утаа хүний эрүүл мэндэд хэр аюултай вэ?</div></h3><p></p><p>Өдгөө дэлхий даяар <a href="https://hedgescompany.com/blog/2021/06/how-many-cars-are-there-in-the-world/" target="_blank">1.5 тэрбум</a> автомашин хөдөлгөөнд оролцож буй бөгөөд 1000 хүн тутамд<a href="https://hedgescompany.com/blog/2021/06/how-many-cars-are-there-in-the-world/" target="_blank"> 710 </a>тээврийн хэрэгсэл оногддог гэсэн статистикаар Хойд Америк хамгийн олон автомашинтай бүс нутгаар тодорчээ. Зөвхөн Монголд төдийгүй дэлхий нийтээр газрын тосноос гаралтай уламжлалт шатахууныг өдөр тутамдаа хэрэглэж буй. Уламжлалт түлшийг шатаах явцад автомашинаас ялгарах утаа нүүрстөрөгчийн дутуу болон давхар исэл, хүхэрлэг хий, хөө тортог, хар тугалга, кадми, альдегид зэрэг 260 гаруй төрлийн хорт бодис агаарт ялгаруулдаг болохыг ДЭМБ тогтоосон. Үүний улмаас амьсгалын замын цочмог болон архаг өвчин, харшлын эмгэг, сэтгэхүйн эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг алдагдуулах, бие ядрах сульдах цаашлаад хорт хавдар үүсэх, ургийн өсөлт зогсох зэрэг ноцтой үр дагавар гарч байгаа юм. Өвлийн улиралд царцсан автомашин тэр дундаа хуучин автомашин хорт утаа маш их ялгаруулдаг аж.<br><br>Зөвхөн автомашин төдийгүй онгоц, хүнд оврын ачааны машин, хүн тээврийн зориулалттай автобус гэх зэрэг уламжлалт түлшээр ажилладаг тээврийн хэрэгслүүд нийлээд дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн 10 гаруй хувь буюу ганцхан жилийн дотор <a href="https://www.google.com/url?sa=t&amp;rct=j&amp;q=&amp;esrc=s&amp;source=web&amp;cd=&amp;ved=2ahUKEwiS7Zyul8j5AhUPtlYBHfQ8AdsQFnoECBsQAw&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.cnbc.com%2F2021%2F02%2F14%2Fbill-gates-concepts-to-understand-the-climate-crisis.html&amp;usg=AOvVaw0yhyw_aRUswJ3BtPzdcmoN" target="_blank">51 тэрбум тонн</a> хийг агаар мандалд ялгаруулж байна. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/43da9fb3b7a01e601cdf0fc160c1cd1a.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>шатахууныг орлох арга замууд юу вэ?</div></h3><p></p><p dir="ltr">Эрдэнэ шиш, чихрийн нишингээс гаргаж авсан бензин бол сүүлийн жилүүдэд хамгийн өргөн ашиглагдаж буй био түлш. АНУ-д зарагддаг нийт түлшний 10 орчим хувийг эрдэншишээс гаргаж авсан этанол эзэлдэг бол, чихрийн нишингийн экспортоор дэлхийд тэргүүлэгч Бразилд этилийн спиртээр 100 хувь ажилладаг машиныг их хэмжээгээр үйлдвэрлэх болж. Энэ төрлийн шатахууны сайн тал нь нүүрстөрөгчийн давхар ислийг уламжлалт түвшнээс хавьгүй бага ялгаруулдаг.<br><br>Гэвч эдгээр үр тариаг ургуулах явцад ихээхэн хэмжээний бордоо шаардагдах төдийгүй хүнсний асуудал хурцадмал байдалд хэдийнээ шилжсэн энэ цаг үед шатахуунаар ашиглахын тулд ургуулж буй эрдэнэшиш нь үр тарианы үйлдвэрлэлд ноцтой хохирол учруулах магадлалтай. Хэрэв этанолыг өргөнөөр хэрэглээд эхэлбэл бид машиндаа шатахуун дүүргэх аль эсвэл өглөөний хоолондоо нэвс идэх гэсэн хоёрын аль нэгийг л сонгох шаардлагатай болж мэднэ. Хүнсний хаягдал, эрдэнэшишийн үндэс, модны үртсээс дэвшилтэт био түлш гаргаж авах туршилтыг олон стартапууд туршиж буй ч одоогоор бүтэлтэй болсон тохиолдол ховорхон. </p><p dir="ltr">Түүнээс гадна, усан дахь устөрөгчийг нүүрстөрөгчийн давхар исэл дэх нүүрстөрөгчтэй нэгтгэж үүсгэх нүүрсустөрөгчийн түлш нь байгальд тун ээлтэй технологи юм. Харамсалтай нь, агаар мандалд нүүрстөрөгч ялгаруулахгүйгээр устөрөгчийг үйлдвэрлэхэд маш их зардал гардаг тул энэ төрлийн шатахуун жирийн түлшээс бараг 3.5 дахин үнэтэй тусаж буй. </p><p dir="ltr">Өөрөөр хэлбэл, АНУ-ын дундаж өрх жилд ойролцоогоор 2000 долларыг бензинд зарцуулдаг гэвэл байгаль орчинд ээлтэй шатахуун хэрэглэхийн тулд нэмэлт 4000 долларын зардал гарах аж. Тэгвэл цахилгаан машин бидний халаасанд хүндрэл учруулахгүй байхын зэрэгцээ үнэхээр хүрээлэн буй орчинд аюулгүй сонголт байж чадах уу?<br></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2dd13ab4be3e106647ca63b74b828b66.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'><br></span></div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ </span></h3><p></p><p dir="ltr"><em><strong>Цахилгаан автомашиныг цэнэглэж буй эрчим хүч нь өөрөө хүлэмжий хий ялгаруулдаг бол бид өөрсдийгөө хуурч байгаагаас ялгаагүй хэрэг үү?</strong></em><br><br>Автомашин үйлдвэрлэлийн өлгий нутаг болсон Герман 2030 он гэхэд дотоод шаталтат хөдөлгүүрт (ICE) автомашин үйлдвэрлэлэхээ бүрмөсөн зогсоох болно гэдгээ өнгөрөгч оны сүүлээр <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">зарласан.</a> Зөвхөн Герман ч биш дэлхийн <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">40 гаруй</a> улс 2050 оноос өмнө ICE тээврийн хэрэгслээс бүрэн татгалзах амлалт өгөөд буй.<br><br>Дэлхий даяар цахилгаан автомашины (EV) борлуулалт 2021 онд <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">80 хувиар өсөж,</a> "Тоёота", "Фольксваген" зэрэг компани тус салбарт 170 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийхээ энэ жил сүр дуулиантай гэгч нь зарлав. Хэрэв өдгөө автомашин борлуулалтын ердөө <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">7.2</a> хувийг эзэлж байгаа цахилгаан машины хэрэглээ ирэх 10 жилд төлөвлөсөн ёсоор өсвөл бидэнд хангалттай эрчим хүчний нөөц байгаа юу?<br><br>Гунигтай нь, одоогоор үгүй. Ялангуяа манай улстай адил гаднаас эрчим хүч импортлон авдаг, хангалттай эрчим хүчний эх үүсвэргүй хөгжиж буй улс орны хувьд сэргээгдэх эрчим хүчээр машин цэнэглэнэ гэдэг тун ч хэцүүхэн сорилт. </p><p dir="ltr">Цахилгаан машин цэнэглэх станцын хөрөнгө оруулалтын зардал, дэд бүтцийн хүндрэлтэй асуудлаас шалтгаалан одоог хүртэл дэлхийн аль ч хот хангалттай хэмжээний, хүрэлцээт станцтай болж чадаагүй л байна. 60 минутын дотор буюу түргэн цэнэглэх чадвартай станцын зардал <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">35800 </a>доллароос эхэлдэг тул байгууллага бүр ажилтнууддаа зориулан станц байгуулах санхүүгийн хувьд хүндрэлтэй байх нь ойлгомжтой. </p><p dir="ltr">Гэхдээ хэрэв та өөрийн амьдарч буй амины орон сууц, хашаа байшиндаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр байрлуулж чадваас байгальд 100 хувь ээлтэй төдийгүй асар хямд зардлаар цахилгаан машинаа цэнэглэх боломжтой шүү.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/40dc9ed79ced50e88fca5fd93e8ac0e2.jpg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr"><em><strong>Онгоц цахилгаанаар ажиллладаг хөдөлгүүртэй болохын тулд 35 дахин хүнд жинтэй болохоос өөр аргагүй юу?</strong></em></p><p dir="ltr">Одоогийн байдлаар зах зээл дээрх хамгийн шилдэг цахилгаан онгоц нь бүрэн цэнэглэсэн үедээ гурван цагийн турш хоёр зорчигч тээвэрлэж, цагт 210 миль хурдлах чадалтай. Үүнтэй харьцуулахад, дунд багтаамжийн "Боинг-787" нь дүүрэн шатахуунтайгаар 20 цагийн турш цагт 650 миль хурдалж, 296 зорчигч тээвэрлэх боломжтой. </p><p dir="ltr">Учир нь гэвэл, бидний өнөөдрийн хэрэглэж буй хамгийн шилдэг лити-ион цахилгаан хураагуур нь бензинээс 35 дахин бага эрчим хүч агуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, нэг литр шатахуунтай ижил хэмжээний эрчим хүч гаргаж авахын тулд одоо байгаагаас 35 дахин их жинтэй цахилгаан хураагуур хэрэг болно гэсэн үг. Онгоцны шатахууныг био түлшээр солих нь хамгийн боломжит шийдвэр байгаа ч бензиний үнийн өсөлтийг дагаад тасалбарын үнэ нэмэгдэх нь тодорхой.</p><p dir="ltr">Харин хогийн машин, хот доторх автобус зэрэг нь ерөнхийдөө хөнгөн жинтэй, харьцангуй богино маршруттай, орой бүр тогтсон нэг газраа зогсдог давуу талтай тул эхний ээлжинд эдгээр тээврийн хэрэгслийг цахилгаан хөдөлгүүртэй болгох боломж бүрэн дүүрэн бий. Жишээлбэл, 12 сая хүн амтай Шэньжэнь хот сүүлийн аравхан жилийн хугацаанд нийтдээ 16,000 гаруй автобус, таксиныхаа бараг гуравны хоёрыг цахилгаан хөдөлгүүрт болгон сольжээ.<br></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d3f1bf5eacd930209fb88130ff4a58c1.jpeg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr"><strong><em>Өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг хангах хэмжээний хангалттай түүхий эдийн нөөц байгаа юу?</em></strong></p><p>Цахилгаан машиныг үйлдвэрлэхийн тулд бидэнд уламжлалт тээврийн хэрэгсэлтэй харьцуулахад <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">зургаа дахин</a> их ашигт малтмалын нөөц шаардлагатай. ОУЭА-ийн тооцоолсноор 2040 он гэхэд <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">70 сая </a>цахилгаан машин зам дээр давхих бөгөөд үүнийг даган хэрэгцээт ашигт малтмалын эрэлт ирэх жилүүдэд <a href="https://www.weforum.org/agenda/2022/01/the-ev-revolution-obstacles-solutions/" target="_blank">30 дахин</a> нэмэгдэх төлөвтэй. Геологийн түвшинд хийсэн хайгуулаар дийлэнх түүхий эд нөөцийн хомсдолгүй байгаа ч ирээдүйд олборлох явцад байгаль орчинд ээлтэй аргаар эрэлт хэрэгцээг хангаж чадах уу? гэдэг чухал асуудал юм. <br><br>Цахилгаан автомашины хамгийн чухал бүтээгдэхүүн болох цахилгаан хураагуурын гол түүхий эд литийн үнэ л гэхэд өнгөрсөн жилтэй харьцуулахад бараг <a href="https://electrek.co/2022/08/11/soaring-ev-demand-pushes-lithium-market-double-2030/" target="_blank">400 хувиар өсөж,</a> шинэ технологи хөгжүүлэгчид илүү чадалтай цахилгаан хураагуур зохион бүтээхийн төлөө олон тэрбумын хөрөнгө оруулалтыг энэ салбарт хийж байна. Ойрын жишээ гэхэд, Дэлхийн хамгийн том цэнэг хураагуур үйлдвэрлэгч Contemporary Amperex Technology Унгарт цэнэг хураагуурын аварга үйлдвэрийг барих болсноо энэ долоо хоногийн эхээр <a href="https://electrek.co/2022/08/12/catl-announces-giant-new-100-gwh-battery-plant-hungary/" target="_blank">мэдэгдсэн билээ.</a> Ингэснээр "Тесла"-д цэнэг хураагуур нийлүүлдэг тэд Mercedes-Benz болон BMW-д цэнэг хураагуур нийлүүлэх боломжтой болох юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/e9f865adf5f0a238a85fffb1fc9bbdc4.jpg"></p><p></p><p><br></p><p><em><strong>Зөвлөгөө:</strong></em><br><br>Судалгаагаар автомашинууд нийт насжилтын хугацааныхаа <a href="https://www.sparksustainability.com/sparkblog/12-alternatives-to-owning-a-car" target="_blank">92 хувийг</a> зогсоолд өнгөрүүлдэг бөгөөд хувийн хэрэгцээнд ашиглагддаг автомашин өдөрт дунджаар ердөө нэгээс гурван км зай туулдаг юм байна. Тэгвэл бид өдөр тутамдаа машин унахгүйгээр хэрхэн хотын амьдралд идэвхтэй оролцох боломжтой вэ? Бид танд хамгийн боломжит хэд хэдэн хувилбарыг санал болгож байна. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/eecc8f8faffa76d5c2069601801bb4e1.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ</span></div></h3><p></p><p>-АНУ-ын Сенат 2030 он гэхэд хүлэмжийн хийн ялгаруулалтыг 40 хувь бууруулах зорилтын хүрээнд 430 тэрбум ам. долларын хуулийн төслийг баталлаа. Уг хуулийн хүрээнд АНУ-д шинээр цахилгаан тээврийн хэрэгсэл худалдан авсан хүн бүр 7500 доллартай тэнцэх татварын <a href="https://www.nytimes.com/live/2022/08/07/us/climate-tax-deal-vote" target="_blank">хөнгөлөлт эдлэх аж. </a></p><p>-Дэлхийн автомашин үйлдвэрлэгчид цахилгаан машин болон цахилгаан хураагуурын технологид хагас их наяд гаруй хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөж байгаагаас үүдэн литийн үнэ 2021 онтой харьцуулахад 400 гаруй хувиар өсөж, дээд амжилт <a href="https://electrek.co/2022/08/11/soaring-ev-demand-pushes-lithium-market-double-2030/" target="_blank">тогтоогоод байна.</a></p><p>-Хэрэв та цахилгаан машинаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн тусламжтай цэнэглэхийг хүсэж байвал ХААН Банкны санал болгож буй, жилийн гурван хувийн хүүтэй “Ногоон зээл”-ийн нөхцөлтэй <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal/product/406" target="_blank">танилцаарай.</a></p><p>-2017 оноос эхлэн Монгол Улсын Засгийн газрын зүгээс цахилгаан машины хэрэглээг эрчимтэй нэмэгдүүлэх зорилгоор тус машиныг онцгой албан татвар болон авто зам ашигласны төлбөрөөс чөлөөлсөн гэдгийг <a href="https://ikon.mn/n/18ux" target="_blank">та мэдэх үү?</a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/5ec4b35816988012b375db60d03dee81.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>САНАЛ БОЛГОХ НЬ</span><br></div></h3><p></p><p><strong>ВИДЕО:</strong></p><p dir="ltr">Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар хүчтэй дуу хоолойгоо илэрхийлдэг “Our Changing Climate” чухам яагаад цахилгаан машин биднийг аварч чадахгүй талаар өөрсдийн үзэл бодлоо тус видеогоор илэрхийлсэн юм. Тэдний үзэж буйгаар хүн бүхэн цахилгаан машин худалдан авбал нөхцөл байдал дорвитой өөрчлөгдөхгүй бөгөөд харин нийтийн тээврийн хэрэгслийг бүхэлд нь цахилгаан болгож, үнийн хувьд уян хатан болгох шаардлагатай гэнэ. <br><br></p><p><strong style='caret-color: rgb(0, 0, 0); color: rgb(0, 0, 0); font-family: "open sans", "helvetica neue", helvetica, arial, sans-serif; font-size: 15px;'> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=vn9Vl0G53lA" target="_blank">WHY ELECTRIC CAR WON'T SAVE US</a></strong><br><br><strong>КИНО: </strong>Хүн төрөлхтөн цахилгаан машиныг өдөр тутамдаа ашиглаж болно гэх санааг бодит болгосон "Тесла" энэхүү зах зээлийг олон жилийн турш дангаар эзэгнэсэн. Гэвч сүүлийн үед Элон Маскийн хааны титэм ганхаж эхлэн, ирээдүйн автомашины зах зээлд ноёрхох уралдаан эгзэгтэй үе шатандаа орж буй. "Тесла"-ийн ололт амжилт хийгээд бүтэлгүйтлийн цаадах шалтгаан, тэднийг унагах зорилготой бусад өрсөлдөгчдийнх нь нууц хөзрийн тухай энэхүү баримтат бүтээл өгүүлэх болно. <br><br><strong style='caret-color: rgb(0, 0, 0); color: rgb(0, 0, 0); font-family: "open sans", "helvetica neue", helvetica, arial, sans-serif; font-size: 15px;'> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=RTZdzFCmIgs" target="_blank">TESLA AND ELON MASK: THE FUTURE OF ELECTRIC CARS</a></strong><br><br><strong>ПОДКАСТ: </strong>Цахилгаан машины зах зээл, онцлох үйл явдал болон ногоон эрчим хүчний талаарх хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллийг цаг алдалгүй авахыг хүсвэл "The Elektrek" подкаст сувгийг дагаарай. <br><br><a href="https://www.google.com/url?sa=t&amp;rct=j&amp;q=&amp;esrc=s&amp;source=web&amp;cd=&amp;ved=2ahUKEwiX-JLtn8j5AhU_tlYBHccnCdsQFnoECAcQAQ&amp;url=https%3A%2F%2Felectrek.co%2Fguides%2Felectrek-podcast%2F&amp;usg=AOvVaw39alhVM8GfZd_Hye2bT4hL" target="_blank"><strong>THE ELEKTREK </strong></a><br><br><strong>НОМ</strong>: АНУ-ын нийтийн тээврийн салбарт 38 жилийн турш ажилласан, чадварлаг мэргэжилтэн Пол Комфорт ирээдүйн нийтийн тээврийн талаарх өөрийн төсөөллийг эл номдоо буулгажээ. Нийтийн тээврийг цахилгаан болгож хүртээмжийг ихэсгэх, түрээсийн цахилгаан скүүтер, дугуйн хэрэглээг нэмэгдүүлэх гэх зэрэг энгийн үйлдэл нь хүрээлэн буй орчинд хэрхэн эергээр нөлөөлөх тухай мэдэхийг хүсвэл тус номыг сонирхоод үзэхэд гэмгүй. <br><br><strong><a href="https://www.amazon.com/Future-Public-Transportation-Paul-Comfort/dp/B084QLSWKB/ref=pd_rhf_d_dp_s_ci_mcx_mr_hp_d_sccl_1_2/146-8385425-5877728?pd_rd_w=D6HB8&amp;content-id=amzn1.sym.0a853d15-c5a9-4695-90cd-fdc0b630b803&amp;pf_rd_p=0a853d15-c5a9-4695-90cd-fdc0b630b803&amp;pf_rd_r=S369D95R8J1R48QBPW1X&amp;pd_rd_wg=FVQFv&amp;pd_rd_r=03481453-5d1a-4073-a8aa-84cadc806980&amp;pd_rd_i=B084QLSWKB&amp;psc=1" target="_blank">THE FUTURE OF PUBLIC TRANSPORTATION</a></strong></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/548a7f275913612150ad61aa7cf4f3e2.jpeg"></p><p></p><p><i style='caret-color: rgb(28, 28, 28); color: rgb(28, 28, 28); font-family: "SF Display", Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 14.399999618530273px; letter-spacing: 0.15000000596046448px;'><br></i></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.</i><i>Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.</i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>Unread media &amp; Khan Bank</p>
</cite></blockquote>          </div>

Хүн төрөлхтөн түүхийнхээ 99.9 хувьд нь чулуужсан түлш, газрын тосноос хамааралгүйгээр амьдарч ирсэн. Бид ажил гэрийнхээ хооронд төмөр хүлгээр давхих бус алхаж, морь унаж, дарвуулт хөлөг онгоцоор далай тэнгисийг гаталдаг байв. Харин аж үйлдвэрийн хувьсгалын үр дүн болох төмөр замын зүтгүүр, аварга том усан онгоц бидэнд тив алгасан аялах, худалдаа хийх цоо шинэ боломжийг авчрахын сацуу хүрээлэн буй орчны бохирдол гэх цоо шинэ толгойн өвчнийг ч "бэлэглэсэн" билээ.
Тээврийн хэрэгслээс үүдэлтэй утаа өдгөө нийт хүлэмжийн хийн 10 орчим хувийг бүрдүүлж, хүний эрүүл мэнд төдийгүй байгаль орчинд ч хортой нөлөө үзүүлсээр. Тэгвэл энэхүү асуудлыг тодорхой хэмжээнд шийдэж чадна хэмээн хүн төрөлхтний итгэж буй цахилгаан машины эрэлт сүүлийн жилүүдэд огцом нэмэгдэж, 2020 оны сүүлээр гэхэд
10 сая гаруй
цахилгаан машин дэлхийн хотуудаар сүлжилдэж байна.
Цар тахлын улмаас автомашины борлуулалт

16
хувиар
буурсан ч цахилгаан автомашины худалдаа эсрэгээрээ 41 хувиар өссөн нь ирээдүйн чиг хандлагыг харуулах мэт. Үүний зэрэгцээ дэлхийн улс орны засгийн газрууд цахилгаан автомашины борлуулалтыг дэмжих зорилгоор 14 тэрбум ам.доллар зарцуулсан нь 2019 оныхоос
25 хувиар
өссөн дүн юм.
Тиймээс тогтвортой хөгжлийг дэмжигч
ХААН Банктай
хамтран бэлтгэдэг цахим товхимлын шинэхэн дугаартаа бид “Ирээдүйн тээврийн хэрэгсэл” хэмээн нэрлэгдэж байгаа цахилгаан машины эргэн тойрон дахь боломжуудыг онцолж, эргэлзээтэй олон асуултад хариулт өгөхөөр бэлтгэлээ.

машины утаа хүний эрүүл мэндэд хэр аюултай вэ?
Өдгөө дэлхий даяар
1.5 тэрбум
автомашин хөдөлгөөнд оролцож буй бөгөөд 1000 хүн тутамд
710
тээврийн хэрэгсэл оногддог гэсэн статистикаар Хойд Америк хамгийн олон автомашинтай бүс нутгаар тодорчээ. Зөвхөн Монголд төдийгүй дэлхий нийтээр газрын тосноос гаралтай уламжлалт шатахууныг өдөр тутамдаа хэрэглэж буй. Уламжлалт түлшийг шатаах явцад автомашинаас ялгарах утаа нүүрстөрөгчийн дутуу болон давхар исэл, хүхэрлэг хий, хөө тортог, хар тугалга, кадми, альдегид зэрэг 260 гаруй төрлийн хорт бодис агаарт ялгаруулдаг болохыг ДЭМБ тогтоосон. Үүний улмаас амьсгалын замын цочмог болон архаг өвчин, харшлын эмгэг, сэтгэхүйн эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг алдагдуулах, бие ядрах сульдах цаашлаад хорт хавдар үүсэх, ургийн өсөлт зогсох зэрэг ноцтой үр дагавар гарч байгаа юм. Өвлийн улиралд царцсан автомашин тэр дундаа хуучин автомашин хорт утаа маш их ялгаруулдаг аж.
Зөвхөн автомашин төдийгүй онгоц, хүнд оврын ачааны машин, хүн тээврийн зориулалттай автобус гэх зэрэг уламжлалт түлшээр ажилладаг тээврийн хэрэгслүүд нийлээд дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн 10 гаруй хувь буюу ганцхан жилийн дотор
51 тэрбум тонн
хийг агаар мандалд ялгаруулж байна.

шатахууныг орлох арга замууд юу вэ?
Эрдэнэ шиш, чихрийн нишингээс гаргаж авсан бензин бол сүүлийн жилүүдэд хамгийн өргөн ашиглагдаж буй био түлш. АНУ-д зарагддаг нийт түлшний 10 орчим хувийг эрдэншишээс гаргаж авсан этанол эзэлдэг бол, чихрийн нишингийн экспортоор дэлхийд тэргүүлэгч Бразилд этилийн спиртээр 100 хувь ажилладаг машиныг их хэмжээгээр үйлдвэрлэх болж. Энэ төрлийн шатахууны сайн тал нь нүүрстөрөгчийн давхар ислийг уламжлалт түвшнээс хавьгүй бага ялгаруулдаг.
Гэвч эдгээр үр тариаг ургуулах явцад ихээхэн хэмжээний бордоо шаардагдах төдийгүй хүнсний асуудал хурцадмал байдалд хэдийнээ шилжсэн энэ цаг үед шатахуунаар ашиглахын тулд ургуулж буй эрдэнэшиш нь үр тарианы үйлдвэрлэлд ноцтой хохирол учруулах магадлалтай. Хэрэв этанолыг өргөнөөр хэрэглээд эхэлбэл бид машиндаа шатахуун дүүргэх аль эсвэл өглөөний хоолондоо нэвс идэх гэсэн хоёрын аль нэгийг л сонгох шаардлагатай болж мэднэ. Хүнсний хаягдал, эрдэнэшишийн үндэс, модны үртсээс дэвшилтэт био түлш гаргаж авах туршилтыг олон стартапууд туршиж буй ч одоогоор бүтэлтэй болсон тохиолдол ховорхон.
Түүнээс гадна, усан дахь устөрөгчийг нүүрстөрөгчийн давхар исэл дэх нүүрстөрөгчтэй нэгтгэж үүсгэх нүүрсустөрөгчийн түлш нь байгальд тун ээлтэй технологи юм. Харамсалтай нь, агаар мандалд нүүрстөрөгч ялгаруулахгүйгээр устөрөгчийг үйлдвэрлэхэд маш их зардал гардаг тул энэ төрлийн шатахуун жирийн түлшээс бараг 3.5 дахин үнэтэй тусаж буй.
Өөрөөр хэлбэл, АНУ-ын дундаж өрх жилд ойролцоогоор 2000 долларыг бензинд зарцуулдаг гэвэл байгаль орчинд ээлтэй шатахуун хэрэглэхийн тулд нэмэлт 4000 долларын зардал гарах аж. Тэгвэл цахилгаан машин бидний халаасанд хүндрэл учруулахгүй байхын зэрэгцээ үнэхээр хүрээлэн буй орчинд аюулгүй сонголт байж чадах уу?

"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
Цахилгаан автомашиныг цэнэглэж буй эрчим хүч нь өөрөө хүлэмжий хий ялгаруулдаг бол бид өөрсдийгөө хуурч байгаагаас ялгаагүй хэрэг үү?
Автомашин үйлдвэрлэлийн өлгий нутаг болсон Герман 2030 он гэхэд дотоод шаталтат хөдөлгүүрт (ICE) автомашин үйлдвэрлэлэхээ бүрмөсөн зогсоох болно гэдгээ өнгөрөгч оны сүүлээр
зарласан.
Зөвхөн Герман ч биш дэлхийн
40 гаруй
улс 2050 оноос өмнө ICE тээврийн хэрэгслээс бүрэн татгалзах амлалт өгөөд буй.
Дэлхий даяар цахилгаан автомашины (EV) борлуулалт 2021 онд
80 хувиар өсөж,
"Тоёота", "Фольксваген" зэрэг компани тус салбарт 170 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийхээ энэ жил сүр дуулиантай гэгч нь зарлав. Хэрэв өдгөө автомашин борлуулалтын ердөө
7.2
хувийг эзэлж байгаа цахилгаан машины хэрэглээ ирэх 10 жилд төлөвлөсөн ёсоор өсвөл бидэнд хангалттай эрчим хүчний нөөц байгаа юу?
Гунигтай нь, одоогоор үгүй. Ялангуяа манай улстай адил гаднаас эрчим хүч импортлон авдаг, хангалттай эрчим хүчний эх үүсвэргүй хөгжиж буй улс орны хувьд сэргээгдэх эрчим хүчээр машин цэнэглэнэ гэдэг тун ч хэцүүхэн сорилт.
Цахилгаан машин цэнэглэх станцын хөрөнгө оруулалтын зардал, дэд бүтцийн хүндрэлтэй асуудлаас шалтгаалан одоог хүртэл дэлхийн аль ч хот хангалттай хэмжээний, хүрэлцээт станцтай болж чадаагүй л байна. 60 минутын дотор буюу түргэн цэнэглэх чадвартай станцын зардал
35800
доллароос эхэлдэг тул байгууллага бүр ажилтнууддаа зориулан станц байгуулах санхүүгийн хувьд хүндрэлтэй байх нь ойлгомжтой.
Гэхдээ хэрэв та өөрийн амьдарч буй амины орон сууц, хашаа байшиндаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр байрлуулж чадваас байгальд 100 хувь ээлтэй төдийгүй асар хямд зардлаар цахилгаан машинаа цэнэглэх боломжтой шүү.

Онгоц цахилгаанаар ажиллладаг хөдөлгүүртэй болохын тулд 35 дахин хүнд жинтэй болохоос өөр аргагүй юу?
Одоогийн байдлаар зах зээл дээрх хамгийн шилдэг цахилгаан онгоц нь бүрэн цэнэглэсэн үедээ гурван цагийн турш хоёр зорчигч тээвэрлэж, цагт 210 миль хурдлах чадалтай. Үүнтэй харьцуулахад, дунд багтаамжийн "Боинг-787" нь дүүрэн шатахуунтайгаар 20 цагийн турш цагт 650 миль хурдалж, 296 зорчигч тээвэрлэх боломжтой.
Учир нь гэвэл, бидний өнөөдрийн хэрэглэж буй хамгийн шилдэг лити-ион цахилгаан хураагуур нь бензинээс 35 дахин бага эрчим хүч агуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, нэг литр шатахуунтай ижил хэмжээний эрчим хүч гаргаж авахын тулд одоо байгаагаас 35 дахин их жинтэй цахилгаан хураагуур хэрэг болно гэсэн үг. Онгоцны шатахууныг био түлшээр солих нь хамгийн боломжит шийдвэр байгаа ч бензиний үнийн өсөлтийг дагаад тасалбарын үнэ нэмэгдэх нь тодорхой.
Харин хогийн машин, хот доторх автобус зэрэг нь ерөнхийдөө хөнгөн жинтэй, харьцангуй богино маршруттай, орой бүр тогтсон нэг газраа зогсдог давуу талтай тул эхний ээлжинд эдгээр тээврийн хэрэгслийг цахилгаан хөдөлгүүртэй болгох боломж бүрэн дүүрэн бий. Жишээлбэл, 12 сая хүн амтай Шэньжэнь хот сүүлийн аравхан жилийн хугацаанд нийтдээ 16,000 гаруй автобус, таксиныхаа бараг гуравны хоёрыг цахилгаан хөдөлгүүрт болгон сольжээ.

Өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг хангах хэмжээний хангалттай түүхий эдийн нөөц байгаа юу?
Цахилгаан машиныг үйлдвэрлэхийн тулд бидэнд уламжлалт тээврийн хэрэгсэлтэй харьцуулахад
зургаа дахин
их ашигт малтмалын нөөц шаардлагатай. ОУЭА-ийн тооцоолсноор 2040 он гэхэд
70 сая
цахилгаан машин зам дээр давхих бөгөөд үүнийг даган хэрэгцээт ашигт малтмалын эрэлт ирэх жилүүдэд
30 дахин
нэмэгдэх төлөвтэй. Геологийн түвшинд хийсэн хайгуулаар дийлэнх түүхий эд нөөцийн хомсдолгүй байгаа ч ирээдүйд олборлох явцад байгаль орчинд ээлтэй аргаар эрэлт хэрэгцээг хангаж чадах уу? гэдэг чухал асуудал юм.
Цахилгаан автомашины хамгийн чухал бүтээгдэхүүн болох цахилгаан хураагуурын гол түүхий эд литийн үнэ л гэхэд өнгөрсөн жилтэй харьцуулахад бараг
400 хувиар өсөж,
шинэ технологи хөгжүүлэгчид илүү чадалтай цахилгаан хураагуур зохион бүтээхийн төлөө олон тэрбумын хөрөнгө оруулалтыг энэ салбарт хийж байна. Ойрын жишээ гэхэд, Дэлхийн хамгийн том цэнэг хураагуур үйлдвэрлэгч Contemporary Amperex Technology Унгарт цэнэг хураагуурын аварга үйлдвэрийг барих болсноо энэ долоо хоногийн эхээр
мэдэгдсэн билээ.
Ингэснээр "Тесла"-д цэнэг хураагуур нийлүүлдэг тэд Mercedes-Benz болон BMW-д цэнэг хураагуур нийлүүлэх боломжтой болох юм.

Зөвлөгөө:
Судалгаагаар автомашинууд нийт насжилтын хугацааныхаа
92 хувийг
зогсоолд өнгөрүүлдэг бөгөөд хувийн хэрэгцээнд ашиглагддаг автомашин өдөрт дунджаар ердөө нэгээс гурван км зай туулдаг юм байна. Тэгвэл бид өдөр тутамдаа машин унахгүйгээр хэрхэн хотын амьдралд идэвхтэй оролцох боломжтой вэ? Бид танд хамгийн боломжит хэд хэдэн хувилбарыг санал болгож байна.

САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ
-АНУ-ын Сенат 2030 он гэхэд хүлэмжийн хийн ялгаруулалтыг 40 хувь бууруулах зорилтын хүрээнд 430 тэрбум ам. долларын хуулийн төслийг баталлаа. Уг хуулийн хүрээнд АНУ-д шинээр цахилгаан тээврийн хэрэгсэл худалдан авсан хүн бүр 7500 доллартай тэнцэх татварын
хөнгөлөлт эдлэх аж.
-Дэлхийн автомашин үйлдвэрлэгчид цахилгаан машин болон цахилгаан хураагуурын технологид хагас их наяд гаруй хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөж байгаагаас үүдэн литийн үнэ 2021 онтой харьцуулахад 400 гаруй хувиар өсөж, дээд амжилт
тогтоогоод байна.
-Хэрэв та цахилгаан машинаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн тусламжтай цэнэглэхийг хүсэж байвал ХААН Банкны санал болгож буй, жилийн гурван хувийн хүүтэй “Ногоон зээл”-ийн нөхцөлтэй
танилцаарай.
-2017 оноос эхлэн Монгол Улсын Засгийн газрын зүгээс цахилгаан машины хэрэглээг эрчимтэй нэмэгдүүлэх зорилгоор тус машиныг онцгой албан татвар болон авто зам ашигласны төлбөрөөс чөлөөлсөн гэдгийг
та мэдэх үү?

САНАЛ БОЛГОХ НЬ
ВИДЕО:
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар хүчтэй дуу хоолойгоо илэрхийлдэг “Our Changing Climate” чухам яагаад цахилгаан машин биднийг аварч чадахгүй талаар өөрсдийн үзэл бодлоо тус видеогоор илэрхийлсэн юм. Тэдний үзэж буйгаар хүн бүхэн цахилгаан машин худалдан авбал нөхцөл байдал дорвитой өөрчлөгдөхгүй бөгөөд харин нийтийн тээврийн хэрэгслийг бүхэлд нь цахилгаан болгож, үнийн хувьд уян хатан болгох шаардлагатай гэнэ.

WHY ELECTRIC CAR WON'T SAVE US
КИНО:
Хүн төрөлхтөн цахилгаан машиныг өдөр тутамдаа ашиглаж болно гэх санааг бодит болгосон "Тесла" энэхүү зах зээлийг олон жилийн турш дангаар эзэгнэсэн. Гэвч сүүлийн үед Элон Маскийн хааны титэм ганхаж эхлэн, ирээдүйн автомашины зах зээлд ноёрхох уралдаан эгзэгтэй үе шатандаа орж буй. "Тесла"-ийн ололт амжилт хийгээд бүтэлгүйтлийн цаадах шалтгаан, тэднийг унагах зорилготой бусад өрсөлдөгчдийнх нь нууц хөзрийн тухай энэхүү баримтат бүтээл өгүүлэх болно.

TESLA AND ELON MASK: THE FUTURE OF ELECTRIC CARS
ПОДКАСТ:
Цахилгаан машины зах зээл, онцлох үйл явдал болон ногоон эрчим хүчний талаарх хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллийг цаг алдалгүй авахыг хүсвэл "The Elektrek" подкаст сувгийг дагаарай.
THE ELEKTREK
НОМ
: АНУ-ын нийтийн тээврийн салбарт 38 жилийн турш ажилласан, чадварлаг мэргэжилтэн Пол Комфорт ирээдүйн нийтийн тээврийн талаарх өөрийн төсөөллийг эл номдоо буулгажээ. Нийтийн тээврийг цахилгаан болгож хүртээмжийг ихэсгэх, түрээсийн цахилгаан скүүтер, дугуйн хэрэглээг нэмэгдүүлэх гэх зэрэг энгийн үйлдэл нь хүрээлэн буй орчинд хэрхэн эергээр нөлөөлөх тухай мэдэхийг хүсвэл тус номыг сонирхоод үзэхэд гэмгүй.
THE FUTURE OF PUBLIC TRANSPORTATION

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.
Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

Unread media & Khan Bank


Хүн төрөлхтөн түүхийнхээ 99.9 хувьд нь чулуужсан түлш, газрын тосноос хамааралгүйгээр амьдарч ирсэн. Бид ажил гэрийнхээ хооронд төмөр хүлгээр давхих бус алхаж, морь унаж, дарвуулт хөлөг онгоцоор далай тэнгисийг гаталдаг байв. Харин аж үйлдвэрийн хувьсгалын үр дүн болох төмөр замын зүтгүүр, аварга том усан онгоц бидэнд тив алгасан аялах, худалдаа хийх цоо шинэ боломжийг авчрахын сацуу хүрээлэн буй орчны бохирдол гэх цоо шинэ толгойн өвчнийг ч "бэлэглэсэн" билээ.
Тээврийн хэрэгслээс үүдэлтэй утаа өдгөө нийт хүлэмжийн хийн 10 орчим хувийг бүрдүүлж, хүний эрүүл мэнд төдийгүй байгаль орчинд ч хортой нөлөө үзүүлсээр. Тэгвэл энэхүү асуудлыг тодорхой хэмжээнд шийдэж чадна хэмээн хүн төрөлхтний итгэж буй цахилгаан машины эрэлт сүүлийн жилүүдэд огцом нэмэгдэж, 2020 оны сүүлээр гэхэд 10 сая гаруй цахилгаан машин дэлхийн хотуудаар сүлжилдэж байна.
Цар тахлын улмаас автомашины борлуулалт16хувиар буурсан ч цахилгаан автомашины худалдаа эсрэгээрээ 41 хувиар өссөн нь ирээдүйн чиг хандлагыг харуулах мэт. Үүний зэрэгцээ дэлхийн улс орны засгийн газрууд цахилгаан автомашины борлуулалтыг дэмжих зорилгоор 14 тэрбум ам.доллар зарцуулсан нь 2019 оныхоос 25 хувиар өссөн дүн юм.
Тиймээс тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг цахим товхимлын шинэхэн дугаартаа бид “Ирээдүйн тээврийн хэрэгсэл” хэмээн нэрлэгдэж байгаа цахилгаан машины эргэн тойрон дахь боломжуудыг онцолж, эргэлзээтэй олон асуултад хариулт өгөхөөр бэлтгэлээ.
### машины утаа хүний эрүүл мэндэд хэр аюултай вэ?
Өдгөө дэлхий даяар 1.5 тэрбум автомашин хөдөлгөөнд оролцож буй бөгөөд 1000 хүн тутамд 710 тээврийн хэрэгсэл оногддог гэсэн статистикаар Хойд Америк хамгийн олон автомашинтай бүс нутгаар тодорчээ. Зөвхөн Монголд төдийгүй дэлхий нийтээр газрын тосноос гаралтай уламжлалт шатахууныг өдөр тутамдаа хэрэглэж буй. Уламжлалт түлшийг шатаах явцад автомашинаас ялгарах утаа нүүрстөрөгчийн дутуу болон давхар исэл, хүхэрлэг хий, хөө тортог, хар тугалга, кадми, альдегид зэрэг 260 гаруй төрлийн хорт бодис агаарт ялгаруулдаг болохыг ДЭМБ тогтоосон. Үүний улмаас амьсгалын замын цочмог болон архаг өвчин, харшлын эмгэг, сэтгэхүйн эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг алдагдуулах, бие ядрах сульдах цаашлаад хорт хавдар үүсэх, ургийн өсөлт зогсох зэрэг ноцтой үр дагавар гарч байгаа юм. Өвлийн улиралд царцсан автомашин тэр дундаа хуучин автомашин хорт утаа маш их ялгаруулдаг аж.
Зөвхөн автомашин төдийгүй онгоц, хүнд оврын ачааны машин, хүн тээврийн зориулалттай автобус гэх зэрэг уламжлалт түлшээр ажилладаг тээврийн хэрэгслүүд нийлээд дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн 10 гаруй хувь буюу ганцхан жилийн дотор 51 тэрбум тонн хийг агаар мандалд ялгаруулж байна.
### шатахууныг орлох арга замууд юу вэ?
Эрдэнэ шиш, чихрийн нишингээс гаргаж авсан бензин бол сүүлийн жилүүдэд хамгийн өргөн ашиглагдаж буй био түлш. АНУ-д зарагддаг нийт түлшний 10 орчим хувийг эрдэншишээс гаргаж авсан этанол эзэлдэг бол, чихрийн нишингийн экспортоор дэлхийд тэргүүлэгч Бразилд этилийн спиртээр 100 хувь ажилладаг машиныг их хэмжээгээр үйлдвэрлэх болж. Энэ төрлийн шатахууны сайн тал нь нүүрстөрөгчийн давхар ислийг уламжлалт түвшнээс хавьгүй бага ялгаруулдаг.
Гэвч эдгээр үр тариаг ургуулах явцад ихээхэн хэмжээний бордоо шаардагдах төдийгүй хүнсний асуудал хурцадмал байдалд хэдийнээ шилжсэн энэ цаг үед шатахуунаар ашиглахын тулд ургуулж буй эрдэнэшиш нь үр тарианы үйлдвэрлэлд ноцтой хохирол учруулах магадлалтай. Хэрэв этанолыг өргөнөөр хэрэглээд эхэлбэл бид машиндаа шатахуун дүүргэх аль эсвэл өглөөний хоолондоо нэвс идэх гэсэн хоёрын аль нэгийг л сонгох шаардлагатай болж мэднэ. Хүнсний хаягдал, эрдэнэшишийн үндэс, модны үртсээс дэвшилтэт био түлш гаргаж авах туршилтыг олон стартапууд туршиж буй ч одоогоор бүтэлтэй болсон тохиолдол ховорхон.
Түүнээс гадна, усан дахь устөрөгчийг нүүрстөрөгчийн давхар исэл дэх нүүрстөрөгчтэй нэгтгэж үүсгэх нүүрсустөрөгчийн түлш нь байгальд тун ээлтэй технологи юм. Харамсалтай нь, агаар мандалд нүүрстөрөгч ялгаруулахгүйгээр устөрөгчийг үйлдвэрлэхэд маш их зардал гардаг тул энэ төрлийн шатахуун жирийн түлшээс бараг 3.5 дахин үнэтэй тусаж буй.
Өөрөөр хэлбэл, АНУ-ын дундаж өрх жилд ойролцоогоор 2000 долларыг бензинд зарцуулдаг гэвэл байгаль орчинд ээлтэй шатахуун хэрэглэхийн тулд нэмэлт 4000 долларын зардал гарах аж. Тэгвэл цахилгаан машин бидний халаасанд хүндрэл учруулахгүй байхын зэрэгцээ үнэхээр хүрээлэн буй орчинд аюулгүй сонголт байж чадах уу?
### "GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
***Цахилгаан автомашиныг цэнэглэж буй эрчим хүч нь өөрөө хүлэмжий хий ялгаруулдаг бол бид өөрсдийгөө хуурч байгаагаас ялгаагүй хэрэг үү?***
Автомашин үйлдвэрлэлийн өлгий нутаг болсон Герман 2030 он гэхэд дотоод шаталтат хөдөлгүүрт (ICE) автомашин үйлдвэрлэлэхээ бүрмөсөн зогсоох болно гэдгээ өнгөрөгч оны сүүлээр зарласан. Зөвхөн Герман ч биш дэлхийн 40 гаруй улс 2050 оноос өмнө ICE тээврийн хэрэгслээс бүрэн татгалзах амлалт өгөөд буй.
Дэлхий даяар цахилгаан автомашины (EV) борлуулалт 2021 онд 80 хувиар өсөж, "Тоёота", "Фольксваген" зэрэг компани тус салбарт 170 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийхээ энэ жил сүр дуулиантай гэгч нь зарлав. Хэрэв өдгөө автомашин борлуулалтын ердөө 7.2 хувийг эзэлж байгаа цахилгаан машины хэрэглээ ирэх 10 жилд төлөвлөсөн ёсоор өсвөл бидэнд хангалттай эрчим хүчний нөөц байгаа юу?
Гунигтай нь, одоогоор үгүй. Ялангуяа манай улстай адил гаднаас эрчим хүч импортлон авдаг, хангалттай эрчим хүчний эх үүсвэргүй хөгжиж буй улс орны хувьд сэргээгдэх эрчим хүчээр машин цэнэглэнэ гэдэг тун ч хэцүүхэн сорилт.
Цахилгаан машин цэнэглэх станцын хөрөнгө оруулалтын зардал, дэд бүтцийн хүндрэлтэй асуудлаас шалтгаалан одоог хүртэл дэлхийн аль ч хот хангалттай хэмжээний, хүрэлцээт станцтай болж чадаагүй л байна. 60 минутын дотор буюу түргэн цэнэглэх чадвартай станцын зардал 35800 доллароос эхэлдэг тул байгууллага бүр ажилтнууддаа зориулан станц байгуулах санхүүгийн хувьд хүндрэлтэй байх нь ойлгомжтой.
Гэхдээ хэрэв та өөрийн амьдарч буй амины орон сууц, хашаа байшиндаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр байрлуулж чадваас байгальд 100 хувь ээлтэй төдийгүй асар хямд зардлаар цахилгаан машинаа цэнэглэх боломжтой шүү.
***Онгоц цахилгаанаар ажиллладаг хөдөлгүүртэй болохын тулд 35 дахин хүнд жинтэй болохоос өөр аргагүй юу?***
Одоогийн байдлаар зах зээл дээрх хамгийн шилдэг цахилгаан онгоц нь бүрэн цэнэглэсэн үедээ гурван цагийн турш хоёр зорчигч тээвэрлэж, цагт 210 миль хурдлах чадалтай. Үүнтэй харьцуулахад, дунд багтаамжийн "Боинг-787" нь дүүрэн шатахуунтайгаар 20 цагийн турш цагт 650 миль хурдалж, 296 зорчигч тээвэрлэх боломжтой.
Учир нь гэвэл, бидний өнөөдрийн хэрэглэж буй хамгийн шилдэг лити-ион цахилгаан хураагуур нь бензинээс 35 дахин бага эрчим хүч агуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, нэг литр шатахуунтай ижил хэмжээний эрчим хүч гаргаж авахын тулд одоо байгаагаас 35 дахин их жинтэй цахилгаан хураагуур хэрэг болно гэсэн үг. Онгоцны шатахууныг био түлшээр солих нь хамгийн боломжит шийдвэр байгаа ч бензиний үнийн өсөлтийг дагаад тасалбарын үнэ нэмэгдэх нь тодорхой.
Харин хогийн машин, хот доторх автобус зэрэг нь ерөнхийдөө хөнгөн жинтэй, харьцангуй богино маршруттай, орой бүр тогтсон нэг газраа зогсдог давуу талтай тул эхний ээлжинд эдгээр тээврийн хэрэгслийг цахилгаан хөдөлгүүртэй болгох боломж бүрэн дүүрэн бий. Жишээлбэл, 12 сая хүн амтай Шэньжэнь хот сүүлийн аравхан жилийн хугацаанд нийтдээ 16,000 гаруй автобус, таксиныхаа бараг гуравны хоёрыг цахилгаан хөдөлгүүрт болгон сольжээ.
***Өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг хангах хэмжээний хангалттай түүхий эдийн нөөц байгаа юу?***
Цахилгаан машиныг үйлдвэрлэхийн тулд бидэнд уламжлалт тээврийн хэрэгсэлтэй харьцуулахад зургаа дахин их ашигт малтмалын нөөц шаардлагатай. ОУЭА-ийн тооцоолсноор 2040 он гэхэд 70 сая цахилгаан машин зам дээр давхих бөгөөд үүнийг даган хэрэгцээт ашигт малтмалын эрэлт ирэх жилүүдэд 30 дахин нэмэгдэх төлөвтэй. Геологийн түвшинд хийсэн хайгуулаар дийлэнх түүхий эд нөөцийн хомсдолгүй байгаа ч ирээдүйд олборлох явцад байгаль орчинд ээлтэй аргаар эрэлт хэрэгцээг хангаж чадах уу? гэдэг чухал асуудал юм.
Цахилгаан автомашины хамгийн чухал бүтээгдэхүүн болох цахилгаан хураагуурын гол түүхий эд литийн үнэ л гэхэд өнгөрсөн жилтэй харьцуулахад бараг 400 хувиар өсөж, шинэ технологи хөгжүүлэгчид илүү чадалтай цахилгаан хураагуур зохион бүтээхийн төлөө олон тэрбумын хөрөнгө оруулалтыг энэ салбарт хийж байна. Ойрын жишээ гэхэд, Дэлхийн хамгийн том цэнэг хураагуур үйлдвэрлэгч Contemporary Amperex Technology Унгарт цэнэг хураагуурын аварга үйлдвэрийг барих болсноо энэ долоо хоногийн эхээр мэдэгдсэн билээ. Ингэснээр "Тесла"-д цэнэг хураагуур нийлүүлдэг тэд Mercedes-Benz болон BMW-д цэнэг хураагуур нийлүүлэх боломжтой болох юм.
***Зөвлөгөө:***
Судалгаагаар автомашинууд нийт насжилтын хугацааныхаа 92 хувийг зогсоолд өнгөрүүлдэг бөгөөд хувийн хэрэгцээнд ашиглагддаг автомашин өдөрт дунджаар ердөө нэгээс гурван км зай туулдаг юм байна. Тэгвэл бид өдөр тутамдаа машин унахгүйгээр хэрхэн хотын амьдралд идэвхтэй оролцох боломжтой вэ? Бид танд хамгийн боломжит хэд хэдэн хувилбарыг санал болгож байна.
### САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ
-АНУ-ын Сенат 2030 он гэхэд хүлэмжийн хийн ялгаруулалтыг 40 хувь бууруулах зорилтын хүрээнд 430 тэрбум ам. долларын хуулийн төслийг баталлаа. Уг хуулийн хүрээнд АНУ-д шинээр цахилгаан тээврийн хэрэгсэл худалдан авсан хүн бүр 7500 доллартай тэнцэх татварын хөнгөлөлт эдлэх аж.
-Дэлхийн автомашин үйлдвэрлэгчид цахилгаан машин болон цахилгаан хураагуурын технологид хагас их наяд гаруй хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөж байгаагаас үүдэн литийн үнэ 2021 онтой харьцуулахад 400 гаруй хувиар өсөж, дээд амжилт тогтоогоод байна.
-Хэрэв та цахилгаан машинаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн тусламжтай цэнэглэхийг хүсэж байвал ХААН Банкны санал болгож буй, жилийн гурван хувийн хүүтэй “Ногоон зээл”-ийн нөхцөлтэй танилцаарай.
-2017 оноос эхлэн Монгол Улсын Засгийн газрын зүгээс цахилгаан машины хэрэглээг эрчимтэй нэмэгдүүлэх зорилгоор тус машиныг онцгой албан татвар болон авто зам ашигласны төлбөрөөс чөлөөлсөн гэдгийг та мэдэх үү?
### САНАЛ БОЛГОХ НЬ
**ВИДЕО:**
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар хүчтэй дуу хоолойгоо илэрхийлдэг “Our Changing Climate” чухам яагаад цахилгаан машин биднийг аварч чадахгүй талаар өөрсдийн үзэл бодлоо тус видеогоор илэрхийлсэн юм. Тэдний үзэж буйгаар хүн бүхэн цахилгаан машин худалдан авбал нөхцөл байдал дорвитой өөрчлөгдөхгүй бөгөөд харин нийтийн тээврийн хэрэгслийг бүхэлд нь цахилгаан болгож, үнийн хувьд уян хатан болгох шаардлагатай гэнэ.
**WHY ELECTRIC CAR WON'T SAVE US**
**КИНО:** Хүн төрөлхтөн цахилгаан машиныг өдөр тутамдаа ашиглаж болно гэх санааг бодит болгосон "Тесла" энэхүү зах зээлийг олон жилийн турш дангаар эзэгнэсэн. Гэвч сүүлийн үед Элон Маскийн хааны титэм ганхаж эхлэн, ирээдүйн автомашины зах зээлд ноёрхох уралдаан эгзэгтэй үе шатандаа орж буй. "Тесла"-ийн ололт амжилт хийгээд бүтэлгүйтлийн цаадах шалтгаан, тэднийг унагах зорилготой бусад өрсөлдөгчдийнх нь нууц хөзрийн тухай энэхүү баримтат бүтээл өгүүлэх болно.
**TESLA AND ELON MASK: THE FUTURE OF ELECTRIC CARS**
**ПОДКАСТ:** Цахилгаан машины зах зээл, онцлох үйл явдал болон ногоон эрчим хүчний талаарх хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллийг цаг алдалгүй авахыг хүсвэл "The Elektrek" подкаст сувгийг дагаарай.
**THE ELEKTREK**
**НОМ**: АНУ-ын нийтийн тээврийн салбарт 38 жилийн турш ажилласан, чадварлаг мэргэжилтэн Пол Комфорт ирээдүйн нийтийн тээврийн талаарх өөрийн төсөөллийг эл номдоо буулгажээ. Нийтийн тээврийг цахилгаан болгож хүртээмжийг ихэсгэх, түрээсийн цахилгаан скүүтер, дугуйн хэрэглээг нэмэгдүүлэх гэх зэрэг энгийн үйлдэл нь хүрээлэн буй орчинд хэрхэн эергээр нөлөөлөх тухай мэдэхийг хүсвэл тус номыг сонирхоод үзэхэд гэмгүй.
**THE FUTURE OF PUBLIC TRANSPORTATION**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.**Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> Unread media & Khan Bank