Ажлаас халшрах хам шинжтэй холбоотой 4 үнэн, 4 ташаа ойлголт 
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2>КОВИД-19 цар тахлын үеэр бид гэрийнхээ зөөлөн буйдан дээр тухлан, дэлгэцийн ард сууж хичээл, ажилдаа хамрагдсаар дөрвөн жилийг ардаа үлдээжээ. Цар тахлын дараах хөл хорио цуцлагдаж, амьдралын хэв маягаа буцаан олж авахыг хичээх энэ үед “Burn-out Syndrome” буюу ажлаас халшрах хам шинж хэмээх ойлголт дэлгэрч, зарим маань өөрсдийгөө энэ шинж тэмдэгтэй хэмээн оношлоод амжсан байх. <div><br></div><div>Тиймээс бид энэ нийтлэлээрээ ажлаас халшрах хам шинж болон түүнтэй холбоотой дөрвөн үнэн, дөрвөн ташаа ойлголтыг уншигчдадаа хүргэж байна. </div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ажлаас халшрах хам шинжийн талаар товчхон </h3><p>Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын тодорхойлсноор, ажлаас халшрах хам шинж нь сэтгэцийн болон бие махбодын эмгэг биш боловч эдгээртэй төстэй шинж тэмдгүүдийг багтаасан синдром юм. Энэхүү хам шинж үүсэхэд урт хугацааны ажлын ачаалал, стресс хамгийн ихээр нөлөөлдөг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">хаанаас гаралтай үг юм бэ? </h3><p>Burn-out гэх нэр томьёо нь “Burn until fuel e<b>x</b>hausted” буюу “Түлшээ дуустал нь шатаа” гэх хэллэгээс <a href="https://www.etymonline.com/word/burn-out#:~:text=also%20burnout%2C%20%22drug%20user%2C,from%20overload%22%20(1931)." target="_blank">гаралтай.</a> Харин хамгийн анх энэхүү нэр томьёог сэтгэл судлалын салбарт Америкийн сэтгэл судлаач Герберт Фройденбергер Psychotherapy: Theory, Research, and Practice сэтгүүлд 1974 онд нийтэлсэн судалгааны ажилдаа архаг стрессийн улмаас мэргэжлийн хүмүүст илэрч буй сэтгэлзүйн хямрал болон ажлын бүтээмж, гүйцэтгэл буурах үзэгдлийг тайлбарлахдаа <a href="https://www.semanticscholar.org/paper/Staff-burn-out-Freudenberger/c56e422412edc99ef1c616944d76b4b9304a35a5" target="_blank">ашигласан байдаг.</a></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4 үнэн ойлголт <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/7408bae8c82add359aca48c2d206cfe1.png"></p><p></p><p><br></p><p>Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинжийн үндсэн шалтгаан нь урт хугацааны ажлын хэт их ачаалал, удаан үргэлжилсэн стресс юм. Энэ нь бидний сэтгэлзүй болон бие махбодыг туйлдуулж, эцэж цуцах мэдрэмж төрүүлдэг. Гэхдээ энэ ачаалал, стресс нь дан ганц ажлын байраар хязгаарлагдахгүй.</p><p>Өдөр тутмын амьдралдаа хийдэг олон жижиг, том үйлдлүүд ч нөлөөлөх хүчин зүйл болдог. Жишээ нь, нойрны чанар, хоол хүнснээс авах шим тэжээл, дэлгэцийн хэт их хэрэглээ, хөдөлгөөний дутагдал, гэр бүлийн уур амьсгал, түгжрэл гэх мэт.</p><p>Товчхондоо бидний буруу амьдралын хэв маяг маань бага багаар ажлаас халшрах хам шинжийн үүдэнд биднийг аваачиж байдаг гэсэн үг. Тиймээс өдөр тутмын хэв маягаа эрүүл, зохистой байлгах нь энэ хам шинжээс сэргийлэх чухал алхам юм.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/135fbe1be0c2d497f54ea6ba23de8104.png"></p><p></p><p><br></p><p>Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинжийн улмаас ажлын бүтээмж буурахад нөлөөлдөг хүчин зүйлсийг зөвхөн стресс, ажлын ачааллаар хязгаарлаж ойлгох нь учир дутагдалтай. Энэхүү хам шинж үүсэх гол шалтгаануудын нэг нь бидний бие организмд ялгардаг кортизол хэмээх дааврын түвшинтэй шууд холбоотой.</p><p>Кортизол нь бөөрний дээд булчирхайгаас ялгардаг бөгөөд стрессийн үед “тэмц эсвэл зугт” (fight or flight) гэх хамгаалах механизмыг идэвхжүүлэх үндсэн үүрэгтэй. </p><p>Уг механизм нь бидний биеийг стрессийн үед хамгаалж, хариу үзүүлэх үүрэгтэй боловч архаг стрессийн үед үйл ажиллагаа нь туйлдаа хүрч, зохицуулах чадвараа алддаг <a href="https://www.verywellmind.com/what-is-the-fight-or-flight-response-2795194" target="_blank">гэмтэй</a>. Үүнээс үүдэн кортизол даавар их хэмжээгээр ялгарч тархины “Гиппокамп (Hippocampus - тархины ой тогтоолт, суралцахуй, орон зайн баримжааг хариуцдаг хэсэг)”-ыг гэмтээснээр бидний ажиллах чадвар <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4561403/" target="_blank">буурдаг байна. </a><br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">сонирхууштай факт </h3><p></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">1956 онд Америкийн сэтгэл судлаач Жорж Миллер “Шидэт тоо 7 (Magic number 7)” гэх шинэ санаагаа дэвшүүлж байжээ. Энэ нь бид 7 ± 2 буюу 5-9 ширхэг мэдээллийг (үг, тоо зэрэг жижиг мэдээлэл) өөрсдийн богино хугацааны ой тогтоолтдоо тогтоож, хадгалж чаддаг гэсэн үг юм. Хамгийн сонирхолтой нь 1970-д онд амьдарч байсан хүмүүс 5-9 ширхэг мэдээллийг тогтоож чаддаг байсан бол их хотын амьдрал, дижитал эрин зууны салхинд цохигдож яваа бидний хувьд 4±1 тооны мэдээллийг л хадгалж чаддаг болсон байна. </p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/29a7dbe9920ffe1b2e923b5b7739d2cf.png"></p><p></p><p><br></p><p>Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинж нь бие махбод, сэтгэлзүй, зан төлөвийн үндсэн гурван хүчин зүйлд нөлөөлж, улмаар олон сөрөг үр дагавар үүсгэдэг. Энэ шинж тэмдэг нь зөвхөн стресс, ядаргаа бус, цаашлаад хүнд төрлийн сэтгэцийн болон бие махбодын өвчин эмгэгт хүргэх аюултай.</p><p>Тухайлбал, сэтгэл гутрал <a href="https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/symptoms-causes/syc-20356007" target="_blank">(depression),</a> хоёр туйлт сэтгэцийн эмгэг <a href="https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bipolar-disorder/symptoms-causes/syc-20355955" target="_blank">(bipolar disorder)</a>, гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг<a href="https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967#:~:text=Overview,uncontrollable%20thoughts%20about%20the%20event." target="_blank"> (post-traumatic stress disorder)</a>, сэтгэл түгших эмгэг <a href="https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anxiety/symptoms-causes/syc-20350961" target="_blank">(anxiety)</a> зэрэг олон сэтгэцийн болон биеийн өвчин эмгэгт хүргэх аюултай.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/e57edf6809536261cfc29fc1ca0f8792.png"></p><p></p><p><br></p><p>Үнэн. Хүний орчлон болсон хойно байнга л хатуу хүтүү, хар барааныг нь дурдаад байна гэж юу байх вэ, нэг ч гэсэн сайн сайхан талыг нь дурдъя. Мэдээж үүнийг даван туулах боломжтой. Үүнээс гарахын тулд хувь хүний зүгээс чамгүй хөлс урсгах шаардлагатай. Хэрэв та өөрийгөө үнэхээр ажлаас халшрах хам шинжтэй болсон гэж бодож байгаа бол бид таныг мэргэжлийн байгууллагын тусламж үйлчилгээг аваасай хэмээн хүсэж байна.</p><p>Мэргэжлийн байгууллага, мэргэжлийн хүний туслалцаа, үйлчилгээ гэдэг бол энэ тохиолдолд зайлшгүй шаардлагатай зүйл. Мэргэжлийн байгууллагад хандсанаар та ажлаас халшрах хам шинжийн тест бөглөж, үүнээс урьдчилан сэргийлэх арга замын талаар мэргэжилтнүүдээс зөвлөгөө авах боломжтой.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4 ташаа ойлголт <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2660e0f5be364674daa93d8b8fc9731d.png"></p><p></p><p><br></p><p>Худал. Залхуу хүрэх ажлаас халшрах хам шинж хоёрын хооронд төө хэртэй зай бий. Энгийнээр хэрхэн залхуурал, ажлаас халшрах хам шинж хоёрыг ялгаж болох талаар авч үзье. Хэрэв залхуу чинь хүрсэн ч амар, хялбар зугаатай зүйлсийг хийж, түүнээсээ бүрэн дүүрэн таашаал авч чадаж байвал энэ бол ажлаас халшрах хам шинж биш юм. </p><p>Учир нь ажлаас халшрах хам шинжид өртсөн хүмүүс өмнө нь таашаадаг байсан зүйлсээсээ бүрэн дүүрэн таашаал авч чадахаа больсон байдаг. Хэрэв танд ямар нэгэн ажил хийх хүсэл төрөхгүй, аливаа ажлыг хойшлуулаад байгаа ч бие махбодь тань эрүүл, өвчинд өртөмхий биш, сэтгэл түгшилт харьцангуй бага байвал энэ нь ч мөн ажлаас халшрах хам шинж биш юм. Танд зүгээр л ажлаа хийх урам зориг, тодорхой, бодитой зорилго байхгүй байгааг илтгэж байгаа юм. </p><p>Дашрамд дурдахад аливаа өвчин, эмгэг, синдромыг тодорхойлохдоо цөөн хэдэн илэрсэн шинж тэмдгээр оношлох нь учир дутагдалтай. Яг л хамраас цус гарлаа гээд хорт хавдар тусчихлаа гэж оношлож болохгүйтэй агаар нэг гэсэн үг. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/a64ae524b21da587a035fd75bfb7ecdc.png"></p><p></p><p><br></p><p>Худал. Гэртээ хүүхдээ асарч буй хүмүүс болон ажилгүйдэлд өртсөн хүмүүс ч ажлаас халшрах хам шинжид өртөж болно. Айл гэрийн сайн эзэгтэй, эсвэл өрх гэрийн сайн тэргүүн байх гэж хичээх, тухайн хүлээлтдээ хүрч чадахгүй байгаагаасаа болоод зовох зэрэг нь ажлаас халшрах хам шинжид өртөх магадлалыг нэмэгдүүлдэг. </p><p>Дэлхийн 42 орны нийт 17409 гэртээ хүүхдээ асардаг болон асарч байсан хүмүүсээс авсан судалгааны үр дүнд нийт судалгаанд оролцогчдын 77 хувь буюу 13405 оролцогч ажлаас халшрах хам шинжид өртөж байсан хэмээн <a href="https://www.google.com/url?q=https://wellness.osu.edu/sites/default/files/documents/2022/05/OCWO_ParentalBurnout_3674200_Report_FINAL.pdf?utm_source%3Dchatgpt.com&amp;sa=D&amp;source=docs&amp;ust=1737862948650573&amp;usg=AOvVaw0jL7kp9YHKPQP4BlwMpmhT" target="_blank">хариулжээ</a>. Тиймээс ажлаас халшрах хам шинж нь зөвхөн ажлын байран дээр гэлтгүй ажлын байрнаас ч гадуур үүсэж болдог гэдгийг анхаарууштай. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">сонирхууштай факт</h3><p></p><p>2015 оны 3-р сард Сэтгэл судлалын шинжлэх ухааны нийгэмлэгээс гаргасан ганцаардал, нийгмээс тусгаарлагдмал байдлын эрсдлийн талаар хийсэн судалгаагаар ганцаардал нь зөвхөн сэтгэлзүйн хувьд сөрөг нөлөөтэйгөөс гадна бидний махбодод ч нөлөөтэйг онцлон тэмдэглэсэн байна. Уг судалгаагаар ганцаардалд өртөх нь хүний бие махбодод 15 ширхэг утаат тамхи татсантай дүйцэхүйц хэмжээний хор хөнөөлийг учруулдаг хэмээн <a href="https://sci-hub.se/10.1177/1745691614568352">үзжээ</a>.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/6cd0fab50d7493454b418601ec9764e1.png"></p><p></p><p><br></p><p>Худал. Амралт аваад хэсэг хугацаанд шийдэгдчихсэн юм шиг байж болох ч хувь хүн ажлын байрны зохион байгуулалт болон дадал зуршлуудаа өөрчилж байж асуудал сая нэг тийш болно. Дээр дурдсанчлан ажлаас халшрах хам шинж нь зөвхөн ажлын байран дээр тулгамдаж буй стресс болон ачааллаас үүсэлтэй биш юм. Үүнээс гадна бидний амьдралын хэв маяг болон амьдарч буй орчин нөхцөл маань ч үүнд нөлөөлдөг. Тиймээс бид амралт, ажлын орчин нөхцлөө илүү сайжруулж, зохион байгуулалттай болгох шаардлагатай. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2d46457b1cd1013f5f73d95873f05f9e.png"></p><p></p><p><br></p><p>Үнэний ортой ч худал. Ажлаас халшрах хам шинж үүсэхэд стресс голлох үүрэг гүйцэтгэдэг ч энэ хоёр нь тусдаа ойлголтууд юм. Ажлаас халшрах хам шинж нь урт хугацааны, удаан давтамжтай стресс болон ажлын ачааллаас үүсэлтэй. Үүнийг үүсгэхэд нөлөөлж буй стресс нь архаг стресс байх нь элбэг. Харин энгийн стрессийн хувьд бидний нойрны хэмнэл, эрч хүч, сэтгэл санааны байдал зэрэг зүйлст нөлөөтэй боловч үргэлжлэх хугацааны хувьд богино, сөрөг нөлөөний хувьд ч <a href="https://www.calm.com/blog/stress-vs-burnout" target="_blank">харьцангуй бага</a> гэдгээрээ ялгаатай. </p><p>Аливаа өвчин эмгэгээс урьдчилан сэргийлж болдог шиг бид ч гэсэн танд ажлаас халшрах хам шинжээс урьдчилан сэргийлэх хэд хэдэн энгийн бөгөөд хэн хүний амьдралын бор хөрсөн дээр буусан 4 аргыг нийтлэлийнхээ төгсгөлд хуваалцъя. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">урьдчилан сэргийлэх 4 арга</h3><h4>Эмх цэгц ба жижиг үйлдлүүд</h4><p>Бид мөсөн уулыг шууд хагалах гэж оролдсоноос бэлээс нь эхлээд жижиг хэсгүүдээр нь хуваан хагалсан нь алсдаа илүү үр дүнтэй. Хийж гүйцэтгэх шаардлагатай ажлуудаасаа бага ч атугай зай аваад ажиллаж буй орчноо бага багаар цэгцлээд үзээрэй. Ширээгээ цэвэрлэх, цэгцлэх зэрэг бидний өдөр тутамдаа тогтмол хийж буй жижиг үйлдлүүд бидний амьдралын хамгийн том өөрчлөлтүүдийн тулах цэг болдог.</p>
<h4>Хүлээн зөвшөөрөх дадалд суралцах</h4><p></p><p>Ажил дээр чинь асуудал тулгарч, тэр их ажлын ачаалал уур уцаарыг тань хааяа барж байна уу? Мэдээж энэ бүхнийг хүлээн зөвшөөрмөөргүй санагдах нь ойлгомжтой. Харин энэ үед та өөрөөсөө ингэж нэг асуугаад үзээрэй. </p><p>Сүүлийн үед миний амьдралд юу өөрчлөгдөв? Би үүнд хэрхэн дасан зохицож чадах вэ? Ердөө ганц минут! Аливаа зүйлсийг хүлээн зөвшөөрч, дасан зохицож чаддаг байна гэдэг хүмүүн бидний олж авах ёстой үнэт чадваруудын нэг мөнөөсөө мөн. Тийм учир таныг нэг ч удаа болов өөрөөсөө дээрх асуултыг асуугаад үзээсэй хэмээн хүсэж байна.</p>
<blockquote><p>Бид аливаа зүйлсийг хүлээн зөвшөөрөхөөс нааш юуг ч өөрчилж чадахгүй. </p>
<cite><p>Карл Юнг</p>
</cite></blockquote><h4>Хүлээлтийг бага тавь </h4><p>Бидний өөрсдөдөө урам хугарах, өөрсдийн үнэ цэнээ алдах томоохон шалтгаануудын нэг бол бид өөрсдөдөө ямар хүлээлт тавьсан бэ, гэх асуудал юм. Өдөрт олон ажил амжуулахаар төлөвлөөд нэгийг нь ч амжуулалгүй хагас дутуу орхисноос тухайн өдөртөө нэг л ажил амжуулах гэж төлөвлөөд, түүнийгээ биелүүлээд дуусгах нь хавь илүү дээр (нэгээр илүү бол мянгаар илүү). Тиймээс өдөрт нэг л ажлыг хийнэ гэж төлөвлөөд түүндээ өөрийн эрч хүч, анхаарлыг зарцуулаарай.</p>
<h4>Өөртөө амралт өг </h4><p></p><p>Нумын хөвчийг суллахгүй татаад л байвал хэзээ нэгэн цагт тасрах л болно. Бид ч нумын хөвчнөөс ялгарах зүйлгүй. Өөрөө өөртөө амралт өгөхгүй яваад л байх юм бол хэзээ нэгэн цагт нумын хөвч шиг тасраад унах нь хууль.</p><p>Гэвч амралтаараа ч зөв амарч чаддаггүй бидний нэг муу зан бий. Орчин үеийн хүмүүс бид нийгмийн сүлжээнд амьдралынхаа ихэнх цаг хугацаа, эрч хүчээ соруулах болсон гэдгийг тайлбарлуулалтгүй хэн бүхэн маань ойлгох биз ээ. Тиймээс амралт авахдаа аль болох нийгмийн сүлжээ, дэлгэцээс хол байхыг хичээгээрэй.</p>
          </div>

КОВИД-19 цар тахлын үеэр бид гэрийнхээ зөөлөн буйдан дээр тухлан, дэлгэцийн ард сууж хичээл, ажилдаа хамрагдсаар дөрвөн жилийг ардаа үлдээжээ. Цар тахлын дараах хөл хорио цуцлагдаж, амьдралын хэв маягаа буцаан олж авахыг хичээх энэ үед “Burn-out Syndrome” буюу ажлаас халшрах хам шинж хэмээх ойлголт дэлгэрч, зарим маань өөрсдийгөө энэ шинж тэмдэгтэй хэмээн оношлоод амжсан байх.
Тиймээс бид энэ нийтлэлээрээ ажлаас халшрах хам шинж болон түүнтэй холбоотой дөрвөн үнэн, дөрвөн ташаа ойлголтыг уншигчдадаа хүргэж байна.
ажлаас халшрах хам шинжийн талаар товчхон
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын тодорхойлсноор, ажлаас халшрах хам шинж нь сэтгэцийн болон бие махбодын эмгэг биш боловч эдгээртэй төстэй шинж тэмдгүүдийг багтаасан синдром юм. Энэхүү хам шинж үүсэхэд урт хугацааны ажлын ачаалал, стресс хамгийн ихээр нөлөөлдөг.

хаанаас гаралтай үг юм бэ?
Burn-out гэх нэр томьёо нь “Burn until fuel e
x
hausted” буюу “Түлшээ дуустал нь шатаа” гэх хэллэгээс
гаралтай.
Харин хамгийн анх энэхүү нэр томьёог сэтгэл судлалын салбарт Америкийн сэтгэл судлаач Герберт Фройденбергер Psychotherapy: Theory, Research, and Practice сэтгүүлд 1974 онд нийтэлсэн судалгааны ажилдаа архаг стрессийн улмаас мэргэжлийн хүмүүст илэрч буй сэтгэлзүйн хямрал болон ажлын бүтээмж, гүйцэтгэл буурах үзэгдлийг тайлбарлахдаа
ашигласан байдаг.

4 үнэн ойлголт
Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинжийн үндсэн шалтгаан нь урт хугацааны ажлын хэт их ачаалал, удаан үргэлжилсэн стресс юм. Энэ нь бидний сэтгэлзүй болон бие махбодыг туйлдуулж, эцэж цуцах мэдрэмж төрүүлдэг. Гэхдээ энэ ачаалал, стресс нь дан ганц ажлын байраар хязгаарлагдахгүй.
Өдөр тутмын амьдралдаа хийдэг олон жижиг, том үйлдлүүд ч нөлөөлөх хүчин зүйл болдог. Жишээ нь, нойрны чанар, хоол хүнснээс авах шим тэжээл, дэлгэцийн хэт их хэрэглээ, хөдөлгөөний дутагдал, гэр бүлийн уур амьсгал, түгжрэл гэх мэт.
Товчхондоо бидний буруу амьдралын хэв маяг маань бага багаар ажлаас халшрах хам шинжийн үүдэнд биднийг аваачиж байдаг гэсэн үг. Тиймээс өдөр тутмын хэв маягаа эрүүл, зохистой байлгах нь энэ хам шинжээс сэргийлэх чухал алхам юм.

Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинжийн улмаас ажлын бүтээмж буурахад нөлөөлдөг хүчин зүйлсийг зөвхөн стресс, ажлын ачааллаар хязгаарлаж ойлгох нь учир дутагдалтай. Энэхүү хам шинж үүсэх гол шалтгаануудын нэг нь бидний бие организмд ялгардаг кортизол хэмээх дааврын түвшинтэй шууд холбоотой.
Кортизол нь бөөрний дээд булчирхайгаас ялгардаг бөгөөд стрессийн үед “тэмц эсвэл зугт” (fight or flight) гэх хамгаалах механизмыг идэвхжүүлэх үндсэн үүрэгтэй.
Уг механизм нь бидний биеийг стрессийн үед хамгаалж, хариу үзүүлэх үүрэгтэй боловч архаг стрессийн үед үйл ажиллагаа нь туйлдаа хүрч, зохицуулах чадвараа алддаг
гэмтэй
. Үүнээс үүдэн кортизол даавар их хэмжээгээр ялгарч тархины “Гиппокамп (Hippocampus - тархины ой тогтоолт, суралцахуй, орон зайн баримжааг хариуцдаг хэсэг)”-ыг гэмтээснээр бидний ажиллах чадвар
буурдаг байна.

сонирхууштай факт
1956 онд Америкийн сэтгэл судлаач Жорж Миллер “Шидэт тоо 7 (Magic number 7)” гэх шинэ санаагаа дэвшүүлж байжээ. Энэ нь бид 7 ± 2 буюу 5-9 ширхэг мэдээллийг (үг, тоо зэрэг жижиг мэдээлэл) өөрсдийн богино хугацааны ой тогтоолтдоо тогтоож, хадгалж чаддаг гэсэн үг юм. Хамгийн сонирхолтой нь 1970-д онд амьдарч байсан хүмүүс 5-9 ширхэг мэдээллийг тогтоож чаддаг байсан бол их хотын амьдрал, дижитал эрин зууны салхинд цохигдож яваа бидний хувьд 4±1 тооны мэдээллийг л хадгалж чаддаг болсон байна.

Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинж нь бие махбод, сэтгэлзүй, зан төлөвийн үндсэн гурван хүчин зүйлд нөлөөлж, улмаар олон сөрөг үр дагавар үүсгэдэг. Энэ шинж тэмдэг нь зөвхөн стресс, ядаргаа бус, цаашлаад хүнд төрлийн сэтгэцийн болон бие махбодын өвчин эмгэгт хүргэх аюултай.
Тухайлбал, сэтгэл гутрал
(depression),
хоёр туйлт сэтгэцийн эмгэг
(bipolar disorder)
, гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг
(post-traumatic stress disorder)
, сэтгэл түгших эмгэг
(anxiety)
зэрэг олон сэтгэцийн болон биеийн өвчин эмгэгт хүргэх аюултай.

Үнэн. Хүний орчлон болсон хойно байнга л хатуу хүтүү, хар барааныг нь дурдаад байна гэж юу байх вэ, нэг ч гэсэн сайн сайхан талыг нь дурдъя. Мэдээж үүнийг даван туулах боломжтой. Үүнээс гарахын тулд хувь хүний зүгээс чамгүй хөлс урсгах шаардлагатай. Хэрэв та өөрийгөө үнэхээр ажлаас халшрах хам шинжтэй болсон гэж бодож байгаа бол бид таныг мэргэжлийн байгууллагын тусламж үйлчилгээг аваасай хэмээн хүсэж байна.
Мэргэжлийн байгууллага, мэргэжлийн хүний туслалцаа, үйлчилгээ гэдэг бол энэ тохиолдолд зайлшгүй шаардлагатай зүйл. Мэргэжлийн байгууллагад хандсанаар та ажлаас халшрах хам шинжийн тест бөглөж, үүнээс урьдчилан сэргийлэх арга замын талаар мэргэжилтнүүдээс зөвлөгөө авах боломжтой.

4 ташаа ойлголт
Худал. Залхуу хүрэх ажлаас халшрах хам шинж хоёрын хооронд төө хэртэй зай бий. Энгийнээр хэрхэн залхуурал, ажлаас халшрах хам шинж хоёрыг ялгаж болох талаар авч үзье. Хэрэв залхуу чинь хүрсэн ч амар, хялбар зугаатай зүйлсийг хийж, түүнээсээ бүрэн дүүрэн таашаал авч чадаж байвал энэ бол ажлаас халшрах хам шинж биш юм.
Учир нь ажлаас халшрах хам шинжид өртсөн хүмүүс өмнө нь таашаадаг байсан зүйлсээсээ бүрэн дүүрэн таашаал авч чадахаа больсон байдаг. Хэрэв танд ямар нэгэн ажил хийх хүсэл төрөхгүй, аливаа ажлыг хойшлуулаад байгаа ч бие махбодь тань эрүүл, өвчинд өртөмхий биш, сэтгэл түгшилт харьцангуй бага байвал энэ нь ч мөн ажлаас халшрах хам шинж биш юм. Танд зүгээр л ажлаа хийх урам зориг, тодорхой, бодитой зорилго байхгүй байгааг илтгэж байгаа юм.
Дашрамд дурдахад аливаа өвчин, эмгэг, синдромыг тодорхойлохдоо цөөн хэдэн илэрсэн шинж тэмдгээр оношлох нь учир дутагдалтай. Яг л хамраас цус гарлаа гээд хорт хавдар тусчихлаа гэж оношлож болохгүйтэй агаар нэг гэсэн үг.

Худал. Гэртээ хүүхдээ асарч буй хүмүүс болон ажилгүйдэлд өртсөн хүмүүс ч ажлаас халшрах хам шинжид өртөж болно. Айл гэрийн сайн эзэгтэй, эсвэл өрх гэрийн сайн тэргүүн байх гэж хичээх, тухайн хүлээлтдээ хүрч чадахгүй байгаагаасаа болоод зовох зэрэг нь ажлаас халшрах хам шинжид өртөх магадлалыг нэмэгдүүлдэг.
Дэлхийн 42 орны нийт 17409 гэртээ хүүхдээ асардаг болон асарч байсан хүмүүсээс авсан судалгааны үр дүнд нийт судалгаанд оролцогчдын 77 хувь буюу 13405 оролцогч ажлаас халшрах хам шинжид өртөж байсан хэмээн
хариулжээ
. Тиймээс ажлаас халшрах хам шинж нь зөвхөн ажлын байран дээр гэлтгүй ажлын байрнаас ч гадуур үүсэж болдог гэдгийг анхаарууштай.

сонирхууштай факт
2015 оны 3-р сард Сэтгэл судлалын шинжлэх ухааны нийгэмлэгээс гаргасан ганцаардал, нийгмээс тусгаарлагдмал байдлын эрсдлийн талаар хийсэн судалгаагаар ганцаардал нь зөвхөн сэтгэлзүйн хувьд сөрөг нөлөөтэйгөөс гадна бидний махбодод ч нөлөөтэйг онцлон тэмдэглэсэн байна. Уг судалгаагаар ганцаардалд өртөх нь хүний бие махбодод 15 ширхэг утаат тамхи татсантай дүйцэхүйц хэмжээний хор хөнөөлийг учруулдаг хэмээн
үзжээ
.


Худал. Амралт аваад хэсэг хугацаанд шийдэгдчихсэн юм шиг байж болох ч хувь хүн ажлын байрны зохион байгуулалт болон дадал зуршлуудаа өөрчилж байж асуудал сая нэг тийш болно. Дээр дурдсанчлан ажлаас халшрах хам шинж нь зөвхөн ажлын байран дээр тулгамдаж буй стресс болон ачааллаас үүсэлтэй биш юм. Үүнээс гадна бидний амьдралын хэв маяг болон амьдарч буй орчин нөхцөл маань ч үүнд нөлөөлдөг. Тиймээс бид амралт, ажлын орчин нөхцлөө илүү сайжруулж, зохион байгуулалттай болгох шаардлагатай.

Үнэний ортой ч худал. Ажлаас халшрах хам шинж үүсэхэд стресс голлох үүрэг гүйцэтгэдэг ч энэ хоёр нь тусдаа ойлголтууд юм. Ажлаас халшрах хам шинж нь урт хугацааны, удаан давтамжтай стресс болон ажлын ачааллаас үүсэлтэй. Үүнийг үүсгэхэд нөлөөлж буй стресс нь архаг стресс байх нь элбэг. Харин энгийн стрессийн хувьд бидний нойрны хэмнэл, эрч хүч, сэтгэл санааны байдал зэрэг зүйлст нөлөөтэй боловч үргэлжлэх хугацааны хувьд богино, сөрөг нөлөөний хувьд ч
харьцангуй бага
гэдгээрээ ялгаатай.
Аливаа өвчин эмгэгээс урьдчилан сэргийлж болдог шиг бид ч гэсэн танд ажлаас халшрах хам шинжээс урьдчилан сэргийлэх хэд хэдэн энгийн бөгөөд хэн хүний амьдралын бор хөрсөн дээр буусан 4 аргыг нийтлэлийнхээ төгсгөлд хуваалцъя.

урьдчилан сэргийлэх 4 арга
Эмх цэгц ба жижиг үйлдлүүд
Бид мөсөн уулыг шууд хагалах гэж оролдсоноос бэлээс нь эхлээд жижиг хэсгүүдээр нь хуваан хагалсан нь алсдаа илүү үр дүнтэй. Хийж гүйцэтгэх шаардлагатай ажлуудаасаа бага ч атугай зай аваад ажиллаж буй орчноо бага багаар цэгцлээд үзээрэй. Ширээгээ цэвэрлэх, цэгцлэх зэрэг бидний өдөр тутамдаа тогтмол хийж буй жижиг үйлдлүүд бидний амьдралын хамгийн том өөрчлөлтүүдийн тулах цэг болдог.

Хүлээн зөвшөөрөх дадалд суралцах
Ажил дээр чинь асуудал тулгарч, тэр их ажлын ачаалал уур уцаарыг тань хааяа барж байна уу? Мэдээж энэ бүхнийг хүлээн зөвшөөрмөөргүй санагдах нь ойлгомжтой. Харин энэ үед та өөрөөсөө ингэж нэг асуугаад үзээрэй.
Сүүлийн үед миний амьдралд юу өөрчлөгдөв? Би үүнд хэрхэн дасан зохицож чадах вэ? Ердөө ганц минут! Аливаа зүйлсийг хүлээн зөвшөөрч, дасан зохицож чаддаг байна гэдэг хүмүүн бидний олж авах ёстой үнэт чадваруудын нэг мөнөөсөө мөн. Тийм учир таныг нэг ч удаа болов өөрөөсөө дээрх асуултыг асуугаад үзээсэй хэмээн хүсэж байна.

Бид аливаа зүйлсийг хүлээн зөвшөөрөхөөс нааш юуг ч өөрчилж чадахгүй.

Карл Юнг

Хүлээлтийг бага тавь
Бидний өөрсдөдөө урам хугарах, өөрсдийн үнэ цэнээ алдах томоохон шалтгаануудын нэг бол бид өөрсдөдөө ямар хүлээлт тавьсан бэ, гэх асуудал юм. Өдөрт олон ажил амжуулахаар төлөвлөөд нэгийг нь ч амжуулалгүй хагас дутуу орхисноос тухайн өдөртөө нэг л ажил амжуулах гэж төлөвлөөд, түүнийгээ биелүүлээд дуусгах нь хавь илүү дээр (нэгээр илүү бол мянгаар илүү). Тиймээс өдөрт нэг л ажлыг хийнэ гэж төлөвлөөд түүндээ өөрийн эрч хүч, анхаарлыг зарцуулаарай.

Өөртөө амралт өг
Нумын хөвчийг суллахгүй татаад л байвал хэзээ нэгэн цагт тасрах л болно. Бид ч нумын хөвчнөөс ялгарах зүйлгүй. Өөрөө өөртөө амралт өгөхгүй яваад л байх юм бол хэзээ нэгэн цагт нумын хөвч шиг тасраад унах нь хууль.
Гэвч амралтаараа ч зөв амарч чаддаггүй бидний нэг муу зан бий. Орчин үеийн хүмүүс бид нийгмийн сүлжээнд амьдралынхаа ихэнх цаг хугацаа, эрч хүчээ соруулах болсон гэдгийг тайлбарлуулалтгүй хэн бүхэн маань ойлгох биз ээ. Тиймээс амралт авахдаа аль болох нийгмийн сүлжээ, дэлгэцээс хол байхыг хичээгээрэй.

КОВИД-19 цар тахлын үеэр бид гэрийнхээ зөөлөн буйдан дээр тухлан, дэлгэцийн ард сууж хичээл, ажилдаа хамрагдсаар дөрвөн жилийг ардаа үлдээжээ. Цар тахлын дараах хөл хорио цуцлагдаж, амьдралын хэв маягаа буцаан олж авахыг хичээх энэ үед “Burn-out Syndrome” буюу ажлаас халшрах хам шинж хэмээх ойлголт дэлгэрч, зарим маань өөрсдийгөө энэ шинж тэмдэгтэй хэмээн оношлоод амжсан байх.   Тиймээс бид энэ нийтлэлээрээ ажлаас халшрах хам шинж болон түүнтэй холбоотой дөрвөн үнэн, дөрвөн ташаа ойлголтыг уншигчдадаа хүргэж байна.
### ажлаас халшрах хам шинжийн талаар товчхон
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын тодорхойлсноор, ажлаас халшрах хам шинж нь сэтгэцийн болон бие махбодын эмгэг биш боловч эдгээртэй төстэй шинж тэмдгүүдийг багтаасан синдром юм. Энэхүү хам шинж үүсэхэд урт хугацааны ажлын ачаалал, стресс хамгийн ихээр нөлөөлдөг.
### хаанаас гаралтай үг юм бэ?
Burn-out гэх нэр томьёо нь “Burn until fuel e**x**hausted” буюу “Түлшээ дуустал нь шатаа” гэх хэллэгээс гаралтай..) Харин хамгийн анх энэхүү нэр томьёог сэтгэл судлалын салбарт Америкийн сэтгэл судлаач Герберт Фройденбергер Psychotherapy: Theory, Research, and Practice сэтгүүлд 1974 онд нийтэлсэн судалгааны ажилдаа архаг стрессийн улмаас мэргэжлийн хүмүүст илэрч буй сэтгэлзүйн хямрал болон ажлын бүтээмж, гүйцэтгэл буурах үзэгдлийг тайлбарлахдаа ашигласан байдаг.
### 4 үнэн ойлголт
Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинжийн үндсэн шалтгаан нь урт хугацааны ажлын хэт их ачаалал, удаан үргэлжилсэн стресс юм. Энэ нь бидний сэтгэлзүй болон бие махбодыг туйлдуулж, эцэж цуцах мэдрэмж төрүүлдэг. Гэхдээ энэ ачаалал, стресс нь дан ганц ажлын байраар хязгаарлагдахгүй.
Өдөр тутмын амьдралдаа хийдэг олон жижиг, том үйлдлүүд ч нөлөөлөх хүчин зүйл болдог. Жишээ нь, нойрны чанар, хоол хүнснээс авах шим тэжээл, дэлгэцийн хэт их хэрэглээ, хөдөлгөөний дутагдал, гэр бүлийн уур амьсгал, түгжрэл гэх мэт.
Товчхондоо бидний буруу амьдралын хэв маяг маань бага багаар ажлаас халшрах хам шинжийн үүдэнд биднийг аваачиж байдаг гэсэн үг. Тиймээс өдөр тутмын хэв маягаа эрүүл, зохистой байлгах нь энэ хам шинжээс сэргийлэх чухал алхам юм.
Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинжийн улмаас ажлын бүтээмж буурахад нөлөөлдөг хүчин зүйлсийг зөвхөн стресс, ажлын ачааллаар хязгаарлаж ойлгох нь учир дутагдалтай. Энэхүү хам шинж үүсэх гол шалтгаануудын нэг нь бидний бие организмд ялгардаг кортизол хэмээх дааврын түвшинтэй шууд холбоотой.
Кортизол нь бөөрний дээд булчирхайгаас ялгардаг бөгөөд стрессийн үед “тэмц эсвэл зугт” (fight or flight) гэх хамгаалах механизмыг идэвхжүүлэх үндсэн үүрэгтэй.
Уг механизм нь бидний биеийг стрессийн үед хамгаалж, хариу үзүүлэх үүрэгтэй боловч архаг стрессийн үед үйл ажиллагаа нь туйлдаа хүрч, зохицуулах чадвараа алддаг гэмтэй. Үүнээс үүдэн кортизол даавар их хэмжээгээр ялгарч тархины “Гиппокамп (Hippocampus - тархины ой тогтоолт, суралцахуй, орон зайн баримжааг хариуцдаг хэсэг)”-ыг гэмтээснээр бидний ажиллах чадвар буурдаг байна.
### сонирхууштай факт
1956 онд Америкийн сэтгэл судлаач Жорж Миллер “Шидэт тоо 7 (Magic number 7)” гэх шинэ санаагаа дэвшүүлж байжээ. Энэ нь бид 7 ± 2 буюу 5-9 ширхэг мэдээллийг (үг, тоо зэрэг жижиг мэдээлэл) өөрсдийн богино хугацааны ой тогтоолтдоо тогтоож, хадгалж чаддаг гэсэн үг юм. Хамгийн сонирхолтой нь 1970-д онд амьдарч байсан хүмүүс 5-9 ширхэг мэдээллийг тогтоож чаддаг байсан бол их хотын амьдрал, дижитал эрин зууны салхинд цохигдож яваа бидний хувьд 4±1 тооны мэдээллийг л хадгалж чаддаг болсон байна.
Үнэн. Ажлаас халшрах хам шинж нь бие махбод, сэтгэлзүй, зан төлөвийн үндсэн гурван хүчин зүйлд нөлөөлж, улмаар олон сөрөг үр дагавар үүсгэдэг. Энэ шинж тэмдэг нь зөвхөн стресс, ядаргаа бус, цаашлаад хүнд төрлийн сэтгэцийн болон бие махбодын өвчин эмгэгт хүргэх аюултай.
Тухайлбал, сэтгэл гутрал (depression), хоёр туйлт сэтгэцийн эмгэг (bipolar disorder), гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг (post-traumatic stress disorder), сэтгэл түгших эмгэг (anxiety) зэрэг олон сэтгэцийн болон биеийн өвчин эмгэгт хүргэх аюултай.
Үнэн. Хүний орчлон болсон хойно байнга л хатуу хүтүү, хар барааныг нь дурдаад байна гэж юу байх вэ, нэг ч гэсэн сайн сайхан талыг нь дурдъя. Мэдээж үүнийг даван туулах боломжтой. Үүнээс гарахын тулд хувь хүний зүгээс чамгүй хөлс урсгах шаардлагатай. Хэрэв та өөрийгөө үнэхээр ажлаас халшрах хам шинжтэй болсон гэж бодож байгаа бол бид таныг мэргэжлийн байгууллагын тусламж үйлчилгээг аваасай хэмээн хүсэж байна.
Мэргэжлийн байгууллага, мэргэжлийн хүний туслалцаа, үйлчилгээ гэдэг бол энэ тохиолдолд зайлшгүй шаардлагатай зүйл. Мэргэжлийн байгууллагад хандсанаар та ажлаас халшрах хам шинжийн тест бөглөж, үүнээс урьдчилан сэргийлэх арга замын талаар мэргэжилтнүүдээс зөвлөгөө авах боломжтой.
### 4 ташаа ойлголт
Худал. Залхуу хүрэх ажлаас халшрах хам шинж хоёрын хооронд төө хэртэй зай бий. Энгийнээр хэрхэн залхуурал, ажлаас халшрах хам шинж хоёрыг ялгаж болох талаар авч үзье. Хэрэв залхуу чинь хүрсэн ч амар, хялбар зугаатай зүйлсийг хийж, түүнээсээ бүрэн дүүрэн таашаал авч чадаж байвал энэ бол ажлаас халшрах хам шинж биш юм.
Учир нь ажлаас халшрах хам шинжид өртсөн хүмүүс өмнө нь таашаадаг байсан зүйлсээсээ бүрэн дүүрэн таашаал авч чадахаа больсон байдаг. Хэрэв танд ямар нэгэн ажил хийх хүсэл төрөхгүй, аливаа ажлыг хойшлуулаад байгаа ч бие махбодь тань эрүүл, өвчинд өртөмхий биш, сэтгэл түгшилт харьцангуй бага байвал энэ нь ч мөн ажлаас халшрах хам шинж биш юм. Танд зүгээр л ажлаа хийх урам зориг, тодорхой, бодитой зорилго байхгүй байгааг илтгэж байгаа юм.
Дашрамд дурдахад аливаа өвчин, эмгэг, синдромыг тодорхойлохдоо цөөн хэдэн илэрсэн шинж тэмдгээр оношлох нь учир дутагдалтай. Яг л хамраас цус гарлаа гээд хорт хавдар тусчихлаа гэж оношлож болохгүйтэй агаар нэг гэсэн үг.
Худал. Гэртээ хүүхдээ асарч буй хүмүүс болон ажилгүйдэлд өртсөн хүмүүс ч ажлаас халшрах хам шинжид өртөж болно. Айл гэрийн сайн эзэгтэй, эсвэл өрх гэрийн сайн тэргүүн байх гэж хичээх, тухайн хүлээлтдээ хүрч чадахгүй байгаагаасаа болоод зовох зэрэг нь ажлаас халшрах хам шинжид өртөх магадлалыг нэмэгдүүлдэг.
Дэлхийн 42 орны нийт 17409 гэртээ хүүхдээ асардаг болон асарч байсан хүмүүсээс авсан судалгааны үр дүнд нийт судалгаанд оролцогчдын 77 хувь буюу 13405 оролцогч ажлаас халшрах хам шинжид өртөж байсан хэмээн хариулжээ. Тиймээс ажлаас халшрах хам шинж нь зөвхөн ажлын байран дээр гэлтгүй ажлын байрнаас ч гадуур үүсэж болдог гэдгийг анхаарууштай.
### сонирхууштай факт
2015 оны 3-р сард Сэтгэл судлалын шинжлэх ухааны нийгэмлэгээс гаргасан ганцаардал, нийгмээс тусгаарлагдмал байдлын эрсдлийн талаар хийсэн судалгаагаар ганцаардал нь зөвхөн сэтгэлзүйн хувьд сөрөг нөлөөтэйгөөс гадна бидний махбодод ч нөлөөтэйг онцлон тэмдэглэсэн байна. Уг судалгаагаар ганцаардалд өртөх нь хүний бие махбодод 15 ширхэг утаат тамхи татсантай дүйцэхүйц хэмжээний хор хөнөөлийг учруулдаг хэмээн үзжээ.
Худал. Амралт аваад хэсэг хугацаанд шийдэгдчихсэн юм шиг байж болох ч хувь хүн ажлын байрны зохион байгуулалт болон дадал зуршлуудаа өөрчилж байж асуудал сая нэг тийш болно. Дээр дурдсанчлан ажлаас халшрах хам шинж нь зөвхөн ажлын байран дээр тулгамдаж буй стресс болон ачааллаас үүсэлтэй биш юм. Үүнээс гадна бидний амьдралын хэв маяг болон амьдарч буй орчин нөхцөл маань ч үүнд нөлөөлдөг. Тиймээс бид амралт, ажлын орчин нөхцлөө илүү сайжруулж, зохион байгуулалттай болгох шаардлагатай.
Үнэний ортой ч худал. Ажлаас халшрах хам шинж үүсэхэд стресс голлох үүрэг гүйцэтгэдэг ч энэ хоёр нь тусдаа ойлголтууд юм. Ажлаас халшрах хам шинж нь урт хугацааны, удаан давтамжтай стресс болон ажлын ачааллаас үүсэлтэй. Үүнийг үүсгэхэд нөлөөлж буй стресс нь архаг стресс байх нь элбэг. Харин энгийн стрессийн хувьд бидний нойрны хэмнэл, эрч хүч, сэтгэл санааны байдал зэрэг зүйлст нөлөөтэй боловч үргэлжлэх хугацааны хувьд богино, сөрөг нөлөөний хувьд ч харьцангуй бага гэдгээрээ ялгаатай.
Аливаа өвчин эмгэгээс урьдчилан сэргийлж болдог шиг бид ч гэсэн танд ажлаас халшрах хам шинжээс урьдчилан сэргийлэх хэд хэдэн энгийн бөгөөд хэн хүний амьдралын бор хөрсөн дээр буусан 4 аргыг нийтлэлийнхээ төгсгөлд хуваалцъя.
### урьдчилан сэргийлэх 4 арга
#### Эмх цэгц ба жижиг үйлдлүүд
Бид мөсөн уулыг шууд хагалах гэж оролдсоноос бэлээс нь эхлээд жижиг хэсгүүдээр нь хуваан хагалсан нь алсдаа илүү үр дүнтэй. Хийж гүйцэтгэх шаардлагатай ажлуудаасаа бага ч атугай зай аваад ажиллаж буй орчноо бага багаар цэгцлээд үзээрэй. Ширээгээ цэвэрлэх, цэгцлэх зэрэг бидний өдөр тутамдаа тогтмол хийж буй жижиг үйлдлүүд бидний амьдралын хамгийн том өөрчлөлтүүдийн тулах цэг болдог.
#### Хүлээн зөвшөөрөх дадалд суралцах
Ажил дээр чинь асуудал тулгарч, тэр их ажлын ачаалал уур уцаарыг тань хааяа барж байна уу? Мэдээж энэ бүхнийг хүлээн зөвшөөрмөөргүй санагдах нь ойлгомжтой. Харин энэ үед та өөрөөсөө ингэж нэг асуугаад үзээрэй.
Сүүлийн үед миний амьдралд юу өөрчлөгдөв? Би үүнд хэрхэн дасан зохицож чадах вэ? Ердөө ганц минут! Аливаа зүйлсийг хүлээн зөвшөөрч, дасан зохицож чаддаг байна гэдэг хүмүүн бидний олж авах ёстой үнэт чадваруудын нэг мөнөөсөө мөн. Тийм учир таныг нэг ч удаа болов өөрөөсөө дээрх асуултыг асуугаад үзээсэй хэмээн хүсэж байна.
> Бид аливаа зүйлсийг хүлээн зөвшөөрөхөөс нааш юуг ч өөрчилж чадахгүй.
>
> Карл Юнг
#### Хүлээлтийг бага тавь
Бидний өөрсдөдөө урам хугарах, өөрсдийн үнэ цэнээ алдах томоохон шалтгаануудын нэг бол бид өөрсдөдөө ямар хүлээлт тавьсан бэ, гэх асуудал юм. Өдөрт олон ажил амжуулахаар төлөвлөөд нэгийг нь ч амжуулалгүй хагас дутуу орхисноос тухайн өдөртөө нэг л ажил амжуулах гэж төлөвлөөд, түүнийгээ биелүүлээд дуусгах нь хавь илүү дээр (нэгээр илүү бол мянгаар илүү). Тиймээс өдөрт нэг л ажлыг хийнэ гэж төлөвлөөд түүндээ өөрийн эрч хүч, анхаарлыг зарцуулаарай.
#### Өөртөө амралт өг
Нумын хөвчийг суллахгүй татаад л байвал хэзээ нэгэн цагт тасрах л болно. Бид ч нумын хөвчнөөс ялгарах зүйлгүй. Өөрөө өөртөө амралт өгөхгүй яваад л байх юм бол хэзээ нэгэн цагт нумын хөвч шиг тасраад унах нь хууль.
Гэвч амралтаараа ч зөв амарч чаддаггүй бидний нэг муу зан бий. Орчин үеийн хүмүүс бид нийгмийн сүлжээнд амьдралынхаа ихэнх цаг хугацаа, эрч хүчээ соруулах болсон гэдгийг тайлбарлуулалтгүй хэн бүхэн маань ойлгох биз ээ. Тиймээс амралт авахдаа аль болох нийгмийн сүлжээ, дэлгэцээс хол байхыг хичээгээрэй.