Born Retro: Хуучиршгүй үнэ цэн, хүлээлтээс давсан догь бүтээл  
<div class="article-body">
          <h2><div>Сэтгэлд хоногшсон хуучны дуунууд өнгөрсөн дуртгал, үргэлж санагдах хайртай хүмүүсийн тухай бодогдуулдаг шидтэй агаад яг л ирж буй урин хавар шиг хачин дотно, дулаахан мэдрэмж төрүүлж, бие сэтгэлийг хөглөх нь бий. Фм радио, гудамж талбайд эгшиглэж буй энэ цаг үеийн хит уран бүтээлүүдийг магад зуун жилийн дараа бидний үр хүүхэд сонсвол юу мэдэрч, юуг олж харж, ерөөс тэд юу гэж хэлэх бол?     <br></div><div><br></div><div>Зориудаар нэгэн үеийн хөгжмийг сэргээх зорилгоор бүтээгдэж байгаа төсөл бол “Born Retro”. Төслийн баг XX зууны хөгжмийн зохиолчдын мартагдахын ирмэг дээрх дуунуудыг сонгож, цоо шинээр найруулж буй бөгөөд 50 жилээс өмнөх үеийнхний уран бүтээлүүдийг эрэн хайж, сэргээж, хуучиршгүй үнэ цэн бүтээж буйгаар гойд ялгарч буй. Шинэ дугаартаа төслийн гүйцэтгэх продюсер З.Энхмөнх, гоцлол хуучирч Э.Цэндсүрэн, хөгжмийн найруулагч, продюсер prismobeats нарын бүтээсэн “Born Retro” төслийн тухай хөөрөлдсөнийг хүлээн авна уу.  <br></div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/d3a9f5b0d3ee40aa90e40946d9fc41d6.jpg"></p><div class="image-caption">Төслийн баг </div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">сэдэл</h3><p></p><p dir="ltr"><b>З.Энхмөнх:</b> Шинэ үеийн залуус язгуур, үндэсний хөгжмийг сонсож ойлгоё гэвч хэлбэрийн хувьд хуучинсаг байгаагийн улмаас тэдний сонирхлыг татахгүй байгаа тал бий. Үндэсний хөгжим, дууг тэдэнд илүү дөт хүрэх жанрт хөрвүүлэх нь “Born Retro” төслийн нэгэн зорилго. Хуучирч Э.Цэндсүрэн бид хоёр эртний танилууд, 2021 оноос хойш түүний уран бүтээлүүдэд ко-продюсерээр ажиллаж, өнгөрсөн жил<a href="https://www.instagram.com/aydu.records/"> Aydu Records</a> лабелыг үүсгэн байгуулсан. </p><p dir="ltr">Хуучны нийтийн дууг шинэчлэн найруулбал яах бол гэж бид хоорондоо ярилцдаг байлаа. Том хөгжмийн бүтээлүүдэд ардын дууг өргөн ашиглагддаг, басхүү форматыг нь өөрчилнө гэдэг тийм ч амаргүй. Rework буюу өмнө нь байсан дууг шинэчлэх нь анхдагч бүтээлийг улам дэлгэрүүлж, насыг нь уртасгах ач холбогдолтой. Бид нэлээд ярилцаж, судалсаар Д. Лувсаншарав гуайн “Би чамд хайртай” бүтээлийг шинэчлэн найруулахаар болж, prismobeats-ийн chillhop жанрыг хуучрын гоцлолтой хослуулан, реппер Doid дуулж 2022 оны арванхоёрдугаар сард анхны бүтээлээ цацсан. Шинэ жилийн үеэр хараахан цагаа олоогүй санагдсан ч маш олон хүнд хүрч, таалагдсан. Түүндээ урамшиж, дууны бүтээлийн сангаас XX зууны үед ховор найруулагдсан, хүмүүсийн мэддэг боловч сэргээгдээгүй хөгжмийг дахин найруулахаар шийдэж “Born Retro” төсөл төрсөн түүхтэй.</p><p dir="ltr"><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/ihMJfVg_6Z0?rel=0"></iframe>
</div><p></p><p dir="ltr"><b><br></b></p><p dir="ltr"><b>Э.Цэндсүрэн:</b> Хуучир гэдэг нь “huqin” гэх хятад үгнээс гаралтай бөгөөд Ху буюу Хүннүчүүд Чин буюу хуур гэсэн утгатай. Ж.Бадраа гуай “Хүннү хуур” гэж орчуулсан байдаг. Миний хувьд урлагт хайртай гэр бүлд өссөн учраас багаасаа л хөгжимчин болно гэдгээ мэдэрдэг байлаа. Аав маань ая зохиодог, ээж минь шанз, ёочин, ятга зэрэг ямар ч хөгжмийг хэвлүүлэн тоглодог, дуулдаг авьяастай. Би 2006 онд Хөгжим бүжгийн коллежийг төгсөөд үргэлжлүүлэн 2017 онд Шанхайн консерваторт магистраар суралцсан. Хятадад хуучир хөгжим сүүлийн 100 жил тайзны хөгжим болж хөгжсөн бөгөөд манай хүн амаас ч олон хүн мэргэжлийн түвшинд уг хөгжмийг тоглодог учир тунчиг өрсөлдөөнтэй. Төсөөлбөл, хүссэнээрээ гангарч болох дүүрэн хувцастай шүүгээ л гэсэн үг. Шанхайд сурч байх үедээ уран бүтээл хийх хүслээр оргилж явсан нь төслөө эхлүүлэх нэгэн шалтгаан болсон.</p><p><b>prismobeat: </b>Ээж маань мэргэжлийн хуучирч. Тэр нандин дуугаралтууд багаас л чихэнд хоногшсон учир хөгжүүлэн найруулж, орчин үеийн хэллэгээр догь хөгжим хийхэд ер бэрхшээлтэй санагдаагүй. Хөгжмийн зэмсэг тэр дундаа хуучир хөгжмөөр гоцолж буйгаараа манай төсөл нэн өвөрмөц. Өөрийн ашигладаг дуугаралтаа, хуучрын саундад хэрхэн тааруулах нь шинэлэг ажил байсныг дурдах нь зүйтэй. Д. Лувсаншарав гуайн “Би чамд хайртай бүтээл” өөрийн гэсэн функц, аккордтой, аялгуутай. Тэр гайхамшигтай бүтээлийн хэмжээ, гармони, стилийг нь шинэчлэн, шинээр үг зохиож реппер дуучинтай болгон сэргээж бүтээсэн. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/4ee3689ebd164e598a80970298f34464.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/2d799123850d3686dac9ec9bba6ec172.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ялгарал</h3><p></p><p dir="ltr"><b>Шинэчилсэн найруулга </b></p><p><b>З.Энхмөнх: </b>Энэ бүтээл хэзээ, хэнд зориулагдсан бэ, ямар хөгжмөөр бичигдсэн бэ, хэн зохиож, хэн дуулсан бэ гэдгийг харуулах нь чухал. Тиймээс бидний хувьд уран бүтээлийн хэдэн хувийг хадгалж, хэдэн хувийг нь шинээр зохиох вэ гэдэг дээр төвлөрөн ажилладаг. Сэргээн найруулах буюу Rework бүтээл гэдэг нь хуучин хөгжмийг ижил нэрээр шинэчлэн найруулж туурвихыг хэлнэ. Ингэх нь эх ажлыг эвдэх бус, зохион байгуулалтын хувьд өөрчилж, шинэ хэв шинжид оруулсан гэсэн үг . Цаг үетэйгээ уялдуулан шинэчлэхдээ аливаа уран бүтээлч өөрийн стиль, өнгө төрхийг шингээх нь бий. Үүнийг манай хуульд “Үүсмэл бүтээл” гэж нэрлэсэн байдаг. Жишээ нь “Зулзаган цагаан хус” бүтээлд үндсэн сэдэв ая нь хуучрын дахилт хэсэгт нь орж ирдэг бол “Униар татсан уулсын дээгүүр” бүтээлд оргил хэсэгт орж ирдэг. </p><p dir="ltr"><b>Хуучиршгүй бүтээл </b></p><p dir="ltr">Уран бүтээлчдийн хувьд 10, 20, 30 жилийн дараа сонсоход ч сэтгэлд хоногшин үлдэх сайн дуурьсалтай, уран дүрстэй бүтээл хийхийг хүссэн. Харин бизнес талаасаа Multisensory буюу сонсголоор дамжуулж авдаг брэнд хоногшилт гэсэн үг. Цагаан сараар Coca Cola-ын рекламд үндсэн аяыг морин хуураар тоглосон байх жишээтэй. Энэ нь нэг төрлийн брэнд хоногшилтод чухал нөлөөтэй. Түүн шиг сайн хөгжим сонсоод эмоци, мэдрэмж төрж, сонссон хүн таашаал авснаар брэнд хоногших бүтээл хийхийг зорьсон. Манайд сүүлийн таван жилд үндэсний компаниуд маркетингийн энэ аргачлалыг илүүтэй нэвтрүүлж, брэнддээ зориулан тусгайлан хөгжим зохиох болсон нь сайшаалтай. Бидний хувьд "Born Retro" Vol.1 цомогтоо Говь, Мобиком, Апу Дэйри мөн Central ТВ зэрэг үндэсний брэндүүдтэй хамтарч ажилласан. Бусад компаниуд ч бидэнтэй хамтарч ажиллахад нээлттэй бөгөөд манай видеонд брэндээ байршуулж, өөрсдийн реклам, сошиал идэвхжүүлэлтдээ ашиглах боломжтой.</p><p><b>Бүтээлийн сонголт </b><b>Э.Цэндсүрэн:</b> <br></p>
<ul><li>Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Д.Лувсаншаравын “Би чамд хайртай”</li><li>Сүхбаатарын одонт, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч С.Гончигсумлаагийн “Униар татсан уулсын дээгүүр”</li><li>Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч, цэргийн хөгжмийн удирдаач Ш.Эрдэнэбатын “Цэнгэлтэй үдэш”</li><li>Хөгжмийн зохиолч Хаймчигийн Баатарын “Зулзган цагаан хус” зэрэг яг л бидний өвөө, эмээ, аав ээжийн үеийнхний сонсож өссөн нандин бүтээлүүдийг сонгосон. Сонсож өссөн эл бүтээлүүдээ шинэчлэн найруулж, зочин артистуудын хамтаар бүтээсэндээ маш их баяртай байна. Хэрэв аав минь байсан бол бүр илүү талархах байсан байх. </li></ul><p>Гудамжинд зөрөх 15, 16 настай жаалаас Монголын ямар хөгжмийн зохиолчийг мэдэх вэ гэвэл Н.Жанцанноров, Б.Шарав нарыг л тоотой дурдах байх. Гэхдээ тэднээс өмнө олон хөгжмийн зохиолчид байсан, мөн байгаа гэдгийг таниулж, алдаршуулах нь төслийн зорилго. Жишээ нь Г.Дарамзагд гуайг салбарын хүрээнийхэн гэхээс хүмүүс тэр бүр сайн мэддэггүй. Тиймээс дуучдын хувьд ч олон чиглэлийн артистуудыг судалж, бүтээл тус бүрд нэг зочин уран бүтээлч (реппер Doid, дуучин Маралжингоо, Twinpearly, Энгүүн)-ийг урьж оролцуулан уран бүтээлчид маань дуулах хэсгийн үгээ өөрсдөө зохиодог онцлогтой. Дуу гарсны дараа сонсоход нээрэн л энэ хүн байж дээ гэж санагдсан. <br> <br>Бидний сурснаар хөгжимчин хүн өөрөө хөгжмөө зохиогоод тоглох нь ховорхон. Миний хувьд энэ таван бүтээлээр дамжуулан зохиож туурвих үүтгэл маань эхэлсэн болов уу. Үндсэн бүтээл дээр шинэ ая, шинэ үг зохиож үүсмэл бүтээл гарах учраас зүйрлэвэл prismobeats гэх гацуур модны чимэглэл нь бид гэсэн үг. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/8e3c3a21b34418c188afe1c399938b5c.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">born retro гэж юу вэ?</h3><p>Нэг талаараа өмнөх үеийн хөгжмийн зохиолчдыг алдаршуулах, ардын хөгжим бол гэгээн сайхан өв соёл юм гэдгийг таниулахыг зорьсон. Нөгөө талдаа одоогийн бид аав ээж, өвөө эмээгийн үргэлжлэл шиг бидний ирээдүйд амьдрах шалтгаан тэд юм шүү гэсэн санаагаар "Born Retro" хэмээн нэрлэсэн. <br><br>Гадаадад хэсэг уран бүтээлчдийг цуглуулан нэг сэдэв өгч бүтээл хийх орон зайгаар хангадаг урлангаар хангах хөтөлбөр гэж байдаг. Born Retro бол яг л тэр. Бүтээлийн үзэл санаа, ая, хөгжим байна, хүссэнээрээ ажилла гэх орон зайг нээж өгсөн. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">баг </h3><p><b>З.Энхмөнх:</b> Төслийн багийн хувьд бид гурваас гадна аудио, видео, хөгжмийн багуудтайгаа ажилладаг. Видео продакшн үндсэн таван гишүүнтэй. Би зургийн багаа удирдан, найруулж кино баг яаж ажилладаг тэр жишгээр ажилладаг. Vol.1 цомог таван бүтээлтэй байсан бол Vol.2 жазз стилиэр хөгжмөө найруулснаараа онцлог. Үүнийгээ бид Fat Cat Jazz Club-ийн хөгжимчидтэй хамтран хоёр сарын хугацаанд зургаан бүтээлийг найруулсан. <br> <br><b>prismobeat:</b> Хөгжмийн найруулагчийн хувьд дуугаралт тааруулахаас илүүтэй нэгэнт зохиогдсон монгол хөгжмийг өөр гармонтой болгох нь амаргүй ажил байсан. Хэн нэгний дуулснаар хэзээний л чихэнд хоногшсон бүтээл учраас өөрөөр дахин бүтээнэ гэдэг уран бүтээлчийн хувьд томоохон сорилт.“Би чамд хайртай”, “Чи минь битгий мартаарай” бүтээлүүдийг chillhop жанрыг барьж хийсэн бол үлдсэн гурван дуу илүү r&amp;b, pop тал руугаа болсон гэж хэлж болно. Миний хувьд бүтээлийн үндсэн гармон, ерөнхий биет хөдөлгөөнийг зохиож, иймэрхүү байвал яах вэ гэж уран бүтээлчдэдээ танилцуулдаг. Хөгжимчид, продюсер, артистууд сонсож үзээд нэмэх шинэ санаануудаа хуваалцаж, маш бага буцаалт ирсэнд баяртай байгаа. Chillhop хөгжим ерөнхийдөө зөөлөн гитартай байдаг учир баг хамт олонд хамгийн чухал дурдах хүмүүс бол гитарчид. Гитарын дуу дуулалтдаа дарагддаг боловч хоолойг нь авчихвал ямар чухал үүрэгтэй гэдэг нь сонсогдоно. Манай уран бүтээлд гитарчин Батболд, Үйтүмэн нар тун чухал хувь нэмэр оруулсан. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/eae3bab9a49248f1ade6d1c66e78274a.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/5d4414e44d48b2f752873393b8ca031d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/b3c1e67f75bb70ad466a9feede6e4d35.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ирээдүй</h3><p><b>З.Энхмөнх: </b>Төсөл цаашид хэрхэн үргэлжлэх вэ гэдэг нь чухал. Ойрын нэг сардаа багтаан бид "Born Retrо" Vol.2 цомгоо цацаж, 11 бүтээлээрээ бүрэн хэмжээний тоглолт хийнэ. Цаашид бодсон зүйл олон байгаагаас үргэлжлүүлэн мультимедиа төсөл болгон хуучны хөгжмийн зохиолчдын бүтээлүүдийг төрөлжүүлэх, эх сурвалжуудыг улам судлах ажил байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">эрсдэл</h3><p><b>Э.Цэндсүрэн:</b> Тухайн бүтээл хүмүүст хэрхэн хүрэх вэ гэдэг нь бүхий л бүтээгчдэд тулгардаг зүйл байх. Үүнд цаг хугацаа ч шаардлагатай. Бидний хувьд нийтэд шууд таалагдана гэж бодоогүй. Гурвуулаа мэргэжлийн хөгжимчид учраас сурсан мэдсэнээ бүтээлдээ шингээсэн. Одоогийн 50+ настнууд анхны хувилбараар нь сонсож, хоногшсон учраас жигтэй санагдсан байж магадгүй. Тийм боловч “Би чамд хайртай” бүтээлийг сонсоод энэ ямар учиртай дуу вэ гэж эх бүтээл рүү нь эргэн хандаж, сонирхож байгаа нь бидний зорилго.<br></p>
          </div>

Сэтгэлд хоногшсон хуучны дуунууд өнгөрсөн дуртгал, үргэлж санагдах хайртай хүмүүсийн тухай бодогдуулдаг шидтэй агаад яг л ирж буй урин хавар шиг хачин дотно, дулаахан мэдрэмж төрүүлж, бие сэтгэлийг хөглөх нь бий. Фм радио, гудамж талбайд эгшиглэж буй энэ цаг үеийн хит уран бүтээлүүдийг магад зуун жилийн дараа бидний үр хүүхэд сонсвол юу мэдэрч, юуг олж харж, ерөөс тэд юу гэж хэлэх бол?
Зориудаар нэгэн үеийн хөгжмийг сэргээх зорилгоор бүтээгдэж байгаа төсөл бол “Born Retro”. Төслийн баг XX зууны хөгжмийн зохиолчдын мартагдахын ирмэг дээрх дуунуудыг сонгож, цоо шинээр найруулж буй бөгөөд 50 жилээс өмнөх үеийнхний уран бүтээлүүдийг эрэн хайж, сэргээж, хуучиршгүй үнэ цэн бүтээж буйгаар гойд ялгарч буй. Шинэ дугаартаа төслийн гүйцэтгэх продюсер З.Энхмөнх, гоцлол хуучирч Э.Цэндсүрэн, хөгжмийн найруулагч, продюсер prismobeats нарын бүтээсэн “Born Retro” төслийн тухай хөөрөлдсөнийг хүлээн авна уу.
Төслийн баг
сэдэл
З.Энхмөнх:
Шинэ үеийн залуус язгуур, үндэсний хөгжмийг сонсож ойлгоё гэвч хэлбэрийн хувьд хуучинсаг байгаагийн улмаас тэдний сонирхлыг татахгүй байгаа тал бий. Үндэсний хөгжим, дууг тэдэнд илүү дөт хүрэх жанрт хөрвүүлэх нь “Born Retro” төслийн нэгэн зорилго. Хуучирч Э.Цэндсүрэн бид хоёр эртний танилууд, 2021 оноос хойш түүний уран бүтээлүүдэд ко-продюсерээр ажиллаж, өнгөрсөн жил
Aydu Records
лабелыг үүсгэн байгуулсан.
Хуучны нийтийн дууг шинэчлэн найруулбал яах бол гэж бид хоорондоо ярилцдаг байлаа. Том хөгжмийн бүтээлүүдэд ардын дууг өргөн ашиглагддаг, басхүү форматыг нь өөрчилнө гэдэг тийм ч амаргүй. Rework буюу өмнө нь байсан дууг шинэчлэх нь анхдагч бүтээлийг улам дэлгэрүүлж, насыг нь уртасгах ач холбогдолтой. Бид нэлээд ярилцаж, судалсаар Д. Лувсаншарав гуайн “Би чамд хайртай” бүтээлийг шинэчлэн найруулахаар болж, prismobeats-ийн chillhop жанрыг хуучрын гоцлолтой хослуулан, реппер Doid дуулж 2022 оны арванхоёрдугаар сард анхны бүтээлээ цацсан. Шинэ жилийн үеэр хараахан цагаа олоогүй санагдсан ч маш олон хүнд хүрч, таалагдсан. Түүндээ урамшиж, дууны бүтээлийн сангаас XX зууны үед ховор найруулагдсан, хүмүүсийн мэддэг боловч сэргээгдээгүй хөгжмийг дахин найруулахаар шийдэж “Born Retro” төсөл төрсөн түүхтэй.


Э.Цэндсүрэн:
Хуучир гэдэг нь “huqin” гэх хятад үгнээс гаралтай бөгөөд Ху буюу Хүннүчүүд Чин буюу хуур гэсэн утгатай. Ж.Бадраа гуай “Хүннү хуур” гэж орчуулсан байдаг. Миний хувьд урлагт хайртай гэр бүлд өссөн учраас багаасаа л хөгжимчин болно гэдгээ мэдэрдэг байлаа. Аав маань ая зохиодог, ээж минь шанз, ёочин, ятга зэрэг ямар ч хөгжмийг хэвлүүлэн тоглодог, дуулдаг авьяастай. Би 2006 онд Хөгжим бүжгийн коллежийг төгсөөд үргэлжлүүлэн 2017 онд Шанхайн консерваторт магистраар суралцсан. Хятадад хуучир хөгжим сүүлийн 100 жил тайзны хөгжим болж хөгжсөн бөгөөд манай хүн амаас ч олон хүн мэргэжлийн түвшинд уг хөгжмийг тоглодог учир тунчиг өрсөлдөөнтэй. Төсөөлбөл, хүссэнээрээ гангарч болох дүүрэн хувцастай шүүгээ л гэсэн үг. Шанхайд сурч байх үедээ уран бүтээл хийх хүслээр оргилж явсан нь төслөө эхлүүлэх нэгэн шалтгаан болсон.
prismobeat:
Ээж маань мэргэжлийн хуучирч. Тэр нандин дуугаралтууд багаас л чихэнд хоногшсон учир хөгжүүлэн найруулж, орчин үеийн хэллэгээр догь хөгжим хийхэд ер бэрхшээлтэй санагдаагүй. Хөгжмийн зэмсэг тэр дундаа хуучир хөгжмөөр гоцолж буйгаараа манай төсөл нэн өвөрмөц. Өөрийн ашигладаг дуугаралтаа, хуучрын саундад хэрхэн тааруулах нь шинэлэг ажил байсныг дурдах нь зүйтэй. Д. Лувсаншарав гуайн “Би чамд хайртай бүтээл” өөрийн гэсэн функц, аккордтой, аялгуутай. Тэр гайхамшигтай бүтээлийн хэмжээ, гармони, стилийг нь шинэчлэн, шинээр үг зохиож реппер дуучинтай болгон сэргээж бүтээсэн.

ялгарал
Шинэчилсэн найруулга
З.Энхмөнх:
Энэ бүтээл хэзээ, хэнд зориулагдсан бэ, ямар хөгжмөөр бичигдсэн бэ, хэн зохиож, хэн дуулсан бэ гэдгийг харуулах нь чухал. Тиймээс бидний хувьд уран бүтээлийн хэдэн хувийг хадгалж, хэдэн хувийг нь шинээр зохиох вэ гэдэг дээр төвлөрөн ажилладаг. Сэргээн найруулах буюу Rework бүтээл гэдэг нь хуучин хөгжмийг ижил нэрээр шинэчлэн найруулж туурвихыг хэлнэ. Ингэх нь эх ажлыг эвдэх бус, зохион байгуулалтын хувьд өөрчилж, шинэ хэв шинжид оруулсан гэсэн үг . Цаг үетэйгээ уялдуулан шинэчлэхдээ аливаа уран бүтээлч өөрийн стиль, өнгө төрхийг шингээх нь бий. Үүнийг манай хуульд “Үүсмэл бүтээл” гэж нэрлэсэн байдаг. Жишээ нь “Зулзаган цагаан хус” бүтээлд үндсэн сэдэв ая нь хуучрын дахилт хэсэгт нь орж ирдэг бол “Униар татсан уулсын дээгүүр” бүтээлд оргил хэсэгт орж ирдэг.
Хуучиршгүй бүтээл
Уран бүтээлчдийн хувьд 10, 20, 30 жилийн дараа сонсоход ч сэтгэлд хоногшин үлдэх сайн дуурьсалтай, уран дүрстэй бүтээл хийхийг хүссэн. Харин бизнес талаасаа Multisensory буюу сонсголоор дамжуулж авдаг брэнд хоногшилт гэсэн үг. Цагаан сараар Coca Cola-ын рекламд үндсэн аяыг морин хуураар тоглосон байх жишээтэй. Энэ нь нэг төрлийн брэнд хоногшилтод чухал нөлөөтэй. Түүн шиг сайн хөгжим сонсоод эмоци, мэдрэмж төрж, сонссон хүн таашаал авснаар брэнд хоногших бүтээл хийхийг зорьсон. Манайд сүүлийн таван жилд үндэсний компаниуд маркетингийн энэ аргачлалыг илүүтэй нэвтрүүлж, брэнддээ зориулан тусгайлан хөгжим зохиох болсон нь сайшаалтай. Бидний хувьд "Born Retro" Vol.1 цомогтоо Говь, Мобиком, Апу Дэйри мөн Central ТВ зэрэг үндэсний брэндүүдтэй хамтарч ажилласан. Бусад компаниуд ч бидэнтэй хамтарч ажиллахад нээлттэй бөгөөд манай видеонд брэндээ байршуулж, өөрсдийн реклам, сошиал идэвхжүүлэлтдээ ашиглах боломжтой.
Бүтээлийн сонголт
Э.Цэндсүрэн:


Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Д.Лувсаншаравын “Би чамд хайртай”
Сүхбаатарын одонт, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч С.Гончигсумлаагийн “Униар татсан уулсын дээгүүр”
Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч, цэргийн хөгжмийн удирдаач Ш.Эрдэнэбатын “Цэнгэлтэй үдэш”
Хөгжмийн зохиолч Хаймчигийн Баатарын “Зулзган цагаан хус” зэрэг яг л бидний өвөө, эмээ, аав ээжийн үеийнхний сонсож өссөн нандин бүтээлүүдийг сонгосон. Сонсож өссөн эл бүтээлүүдээ шинэчлэн найруулж, зочин артистуудын хамтаар бүтээсэндээ маш их баяртай байна. Хэрэв аав минь байсан бол бүр илүү талархах байсан байх.
Гудамжинд зөрөх 15, 16 настай жаалаас Монголын ямар хөгжмийн зохиолчийг мэдэх вэ гэвэл Н.Жанцанноров, Б.Шарав нарыг л тоотой дурдах байх. Гэхдээ тэднээс өмнө олон хөгжмийн зохиолчид байсан, мөн байгаа гэдгийг таниулж, алдаршуулах нь төслийн зорилго. Жишээ нь Г.Дарамзагд гуайг салбарын хүрээнийхэн гэхээс хүмүүс тэр бүр сайн мэддэггүй. Тиймээс дуучдын хувьд ч олон чиглэлийн артистуудыг судалж, бүтээл тус бүрд нэг зочин уран бүтээлч (реппер Doid, дуучин Маралжингоо, Twinpearly, Энгүүн)-ийг урьж оролцуулан уран бүтээлчид маань дуулах хэсгийн үгээ өөрсдөө зохиодог онцлогтой. Дуу гарсны дараа сонсоход нээрэн л энэ хүн байж дээ гэж санагдсан.

Бидний сурснаар хөгжимчин хүн өөрөө хөгжмөө зохиогоод тоглох нь ховорхон. Миний хувьд энэ таван бүтээлээр дамжуулан зохиож туурвих үүтгэл маань эхэлсэн болов уу. Үндсэн бүтээл дээр шинэ ая, шинэ үг зохиож үүсмэл бүтээл гарах учраас зүйрлэвэл prismobeats гэх гацуур модны чимэглэл нь бид гэсэн үг.

born retro гэж юу вэ?
Нэг талаараа өмнөх үеийн хөгжмийн зохиолчдыг алдаршуулах, ардын хөгжим бол гэгээн сайхан өв соёл юм гэдгийг таниулахыг зорьсон. Нөгөө талдаа одоогийн бид аав ээж, өвөө эмээгийн үргэлжлэл шиг бидний ирээдүйд амьдрах шалтгаан тэд юм шүү гэсэн санаагаар "Born Retro" хэмээн нэрлэсэн.
Гадаадад хэсэг уран бүтээлчдийг цуглуулан нэг сэдэв өгч бүтээл хийх орон зайгаар хангадаг урлангаар хангах хөтөлбөр гэж байдаг. Born Retro бол яг л тэр. Бүтээлийн үзэл санаа, ая, хөгжим байна, хүссэнээрээ ажилла гэх орон зайг нээж өгсөн.

баг
З.Энхмөнх:
Төслийн багийн хувьд бид гурваас гадна аудио, видео, хөгжмийн багуудтайгаа ажилладаг. Видео продакшн үндсэн таван гишүүнтэй. Би зургийн багаа удирдан, найруулж кино баг яаж ажилладаг тэр жишгээр ажилладаг. Vol.1 цомог таван бүтээлтэй байсан бол Vol.2 жазз стилиэр хөгжмөө найруулснаараа онцлог. Үүнийгээ бид Fat Cat Jazz Club-ийн хөгжимчидтэй хамтран хоёр сарын хугацаанд зургаан бүтээлийг найруулсан.

prismobeat:
Хөгжмийн найруулагчийн хувьд дуугаралт тааруулахаас илүүтэй нэгэнт зохиогдсон монгол хөгжмийг өөр гармонтой болгох нь амаргүй ажил байсан. Хэн нэгний дуулснаар хэзээний л чихэнд хоногшсон бүтээл учраас өөрөөр дахин бүтээнэ гэдэг уран бүтээлчийн хувьд томоохон сорилт.“Би чамд хайртай”, “Чи минь битгий мартаарай” бүтээлүүдийг chillhop жанрыг барьж хийсэн бол үлдсэн гурван дуу илүү r&b, pop тал руугаа болсон гэж хэлж болно. Миний хувьд бүтээлийн үндсэн гармон, ерөнхий биет хөдөлгөөнийг зохиож, иймэрхүү байвал яах вэ гэж уран бүтээлчдэдээ танилцуулдаг. Хөгжимчид, продюсер, артистууд сонсож үзээд нэмэх шинэ санаануудаа хуваалцаж, маш бага буцаалт ирсэнд баяртай байгаа. Chillhop хөгжим ерөнхийдөө зөөлөн гитартай байдаг учир баг хамт олонд хамгийн чухал дурдах хүмүүс бол гитарчид. Гитарын дуу дуулалтдаа дарагддаг боловч хоолойг нь авчихвал ямар чухал үүрэгтэй гэдэг нь сонсогдоно. Манай уран бүтээлд гитарчин Батболд, Үйтүмэн нар тун чухал хувь нэмэр оруулсан.

ирээдүй
З.Энхмөнх:
Төсөл цаашид хэрхэн үргэлжлэх вэ гэдэг нь чухал. Ойрын нэг сардаа багтаан бид "Born Retrо" Vol.2 цомгоо цацаж, 11 бүтээлээрээ бүрэн хэмжээний тоглолт хийнэ. Цаашид бодсон зүйл олон байгаагаас үргэлжлүүлэн мультимедиа төсөл болгон хуучны хөгжмийн зохиолчдын бүтээлүүдийг төрөлжүүлэх, эх сурвалжуудыг улам судлах ажил байна.

эрсдэл
Э.Цэндсүрэн:
Тухайн бүтээл хүмүүст хэрхэн хүрэх вэ гэдэг нь бүхий л бүтээгчдэд тулгардаг зүйл байх. Үүнд цаг хугацаа ч шаардлагатай. Бидний хувьд нийтэд шууд таалагдана гэж бодоогүй. Гурвуулаа мэргэжлийн хөгжимчид учраас сурсан мэдсэнээ бүтээлдээ шингээсэн. Одоогийн 50+ настнууд анхны хувилбараар нь сонсож, хоногшсон учраас жигтэй санагдсан байж магадгүй. Тийм боловч “Би чамд хайртай” бүтээлийг сонсоод энэ ямар учиртай дуу вэ гэж эх бүтээл рүү нь эргэн хандаж, сонирхож байгаа нь бидний зорилго.

Сэтгэлд хоногшсон хуучны дуунууд өнгөрсөн дуртгал, үргэлж санагдах хайртай хүмүүсийн тухай бодогдуулдаг шидтэй агаад яг л ирж буй урин хавар шиг хачин дотно, дулаахан мэдрэмж төрүүлж, бие сэтгэлийг хөглөх нь бий. Фм радио, гудамж талбайд эгшиглэж буй энэ цаг үеийн хит уран бүтээлүүдийг магад зуун жилийн дараа бидний үр хүүхэд сонсвол юу мэдэрч, юуг олж харж, ерөөс тэд юу гэж хэлэх бол?    Зориудаар нэгэн үеийн хөгжмийг сэргээх зорилгоор бүтээгдэж байгаа төсөл бол “Born Retro”. Төслийн баг XX зууны хөгжмийн зохиолчдын мартагдахын ирмэг дээрх дуунуудыг сонгож, цоо шинээр найруулж буй бөгөөд 50 жилээс өмнөх үеийнхний уран бүтээлүүдийг эрэн хайж, сэргээж, хуучиршгүй үнэ цэн бүтээж буйгаар гойд ялгарч буй. Шинэ дугаартаа төслийн гүйцэтгэх продюсер З.Энхмөнх, гоцлол хуучирч Э.Цэндсүрэн, хөгжмийн найруулагч, продюсер prismobeats нарын бүтээсэн “Born Retro” төслийн тухай хөөрөлдсөнийг хүлээн авна уу.
Төслийн баг
### сэдэл
**З.Энхмөнх:** Шинэ үеийн залуус язгуур, үндэсний хөгжмийг сонсож ойлгоё гэвч хэлбэрийн хувьд хуучинсаг байгаагийн улмаас тэдний сонирхлыг татахгүй байгаа тал бий. Үндэсний хөгжим, дууг тэдэнд илүү дөт хүрэх жанрт хөрвүүлэх нь “Born Retro” төслийн нэгэн зорилго. Хуучирч Э.Цэндсүрэн бид хоёр эртний танилууд, 2021 оноос хойш түүний уран бүтээлүүдэд ко-продюсерээр ажиллаж, өнгөрсөн жил Aydu Records лабелыг үүсгэн байгуулсан.
Хуучны нийтийн дууг шинэчлэн найруулбал яах бол гэж бид хоорондоо ярилцдаг байлаа. Том хөгжмийн бүтээлүүдэд ардын дууг өргөн ашиглагддаг, басхүү форматыг нь өөрчилнө гэдэг тийм ч амаргүй. Rework буюу өмнө нь байсан дууг шинэчлэх нь анхдагч бүтээлийг улам дэлгэрүүлж, насыг нь уртасгах ач холбогдолтой. Бид нэлээд ярилцаж, судалсаар Д. Лувсаншарав гуайн “Би чамд хайртай” бүтээлийг шинэчлэн найруулахаар болж, prismobeats-ийн chillhop жанрыг хуучрын гоцлолтой хослуулан, реппер Doid дуулж 2022 оны арванхоёрдугаар сард анхны бүтээлээ цацсан. Шинэ жилийн үеэр хараахан цагаа олоогүй санагдсан ч маш олон хүнд хүрч, таалагдсан. Түүндээ урамшиж, дууны бүтээлийн сангаас XX зууны үед ховор найруулагдсан, хүмүүсийн мэддэг боловч сэргээгдээгүй хөгжмийг дахин найруулахаар шийдэж “Born Retro” төсөл төрсөн түүхтэй.
**Э.Цэндсүрэн:** Хуучир гэдэг нь “huqin” гэх хятад үгнээс гаралтай бөгөөд Ху буюу Хүннүчүүд Чин буюу хуур гэсэн утгатай. Ж.Бадраа гуай “Хүннү хуур” гэж орчуулсан байдаг. Миний хувьд урлагт хайртай гэр бүлд өссөн учраас багаасаа л хөгжимчин болно гэдгээ мэдэрдэг байлаа. Аав маань ая зохиодог, ээж минь шанз, ёочин, ятга зэрэг ямар ч хөгжмийг хэвлүүлэн тоглодог, дуулдаг авьяастай. Би 2006 онд Хөгжим бүжгийн коллежийг төгсөөд үргэлжлүүлэн 2017 онд Шанхайн консерваторт магистраар суралцсан. Хятадад хуучир хөгжим сүүлийн 100 жил тайзны хөгжим болж хөгжсөн бөгөөд манай хүн амаас ч олон хүн мэргэжлийн түвшинд уг хөгжмийг тоглодог учир тунчиг өрсөлдөөнтэй. Төсөөлбөл, хүссэнээрээ гангарч болох дүүрэн хувцастай шүүгээ л гэсэн үг. Шанхайд сурч байх үедээ уран бүтээл хийх хүслээр оргилж явсан нь төслөө эхлүүлэх нэгэн шалтгаан болсон.
**prismobeat:** Ээж маань мэргэжлийн хуучирч. Тэр нандин дуугаралтууд багаас л чихэнд хоногшсон учир хөгжүүлэн найруулж, орчин үеийн хэллэгээр догь хөгжим хийхэд ер бэрхшээлтэй санагдаагүй. Хөгжмийн зэмсэг тэр дундаа хуучир хөгжмөөр гоцолж буйгаараа манай төсөл нэн өвөрмөц. Өөрийн ашигладаг дуугаралтаа, хуучрын саундад хэрхэн тааруулах нь шинэлэг ажил байсныг дурдах нь зүйтэй. Д. Лувсаншарав гуайн “Би чамд хайртай бүтээл” өөрийн гэсэн функц, аккордтой, аялгуутай. Тэр гайхамшигтай бүтээлийн хэмжээ, гармони, стилийг нь шинэчлэн, шинээр үг зохиож реппер дуучинтай болгон сэргээж бүтээсэн.
### ялгарал
**Шинэчилсэн найруулга**
**З.Энхмөнх:** Энэ бүтээл хэзээ, хэнд зориулагдсан бэ, ямар хөгжмөөр бичигдсэн бэ, хэн зохиож, хэн дуулсан бэ гэдгийг харуулах нь чухал. Тиймээс бидний хувьд уран бүтээлийн хэдэн хувийг хадгалж, хэдэн хувийг нь шинээр зохиох вэ гэдэг дээр төвлөрөн ажилладаг. Сэргээн найруулах буюу Rework бүтээл гэдэг нь хуучин хөгжмийг ижил нэрээр шинэчлэн найруулж туурвихыг хэлнэ. Ингэх нь эх ажлыг эвдэх бус, зохион байгуулалтын хувьд өөрчилж, шинэ хэв шинжид оруулсан гэсэн үг . Цаг үетэйгээ уялдуулан шинэчлэхдээ аливаа уран бүтээлч өөрийн стиль, өнгө төрхийг шингээх нь бий. Үүнийг манай хуульд “Үүсмэл бүтээл” гэж нэрлэсэн байдаг. Жишээ нь “Зулзаган цагаан хус” бүтээлд үндсэн сэдэв ая нь хуучрын дахилт хэсэгт нь орж ирдэг бол “Униар татсан уулсын дээгүүр” бүтээлд оргил хэсэгт орж ирдэг.
**Хуучиршгүй бүтээл**
Уран бүтээлчдийн хувьд 10, 20, 30 жилийн дараа сонсоход ч сэтгэлд хоногшин үлдэх сайн дуурьсалтай, уран дүрстэй бүтээл хийхийг хүссэн. Харин бизнес талаасаа Multisensory буюу сонсголоор дамжуулж авдаг брэнд хоногшилт гэсэн үг. Цагаан сараар Coca Cola-ын рекламд үндсэн аяыг морин хуураар тоглосон байх жишээтэй. Энэ нь нэг төрлийн брэнд хоногшилтод чухал нөлөөтэй. Түүн шиг сайн хөгжим сонсоод эмоци, мэдрэмж төрж, сонссон хүн таашаал авснаар брэнд хоногших бүтээл хийхийг зорьсон. Манайд сүүлийн таван жилд үндэсний компаниуд маркетингийн энэ аргачлалыг илүүтэй нэвтрүүлж, брэнддээ зориулан тусгайлан хөгжим зохиох болсон нь сайшаалтай. Бидний хувьд "Born Retro" Vol.1 цомогтоо Говь, Мобиком, Апу Дэйри мөн Central ТВ зэрэг үндэсний брэндүүдтэй хамтарч ажилласан. Бусад компаниуд ч бидэнтэй хамтарч ажиллахад нээлттэй бөгөөд манай видеонд брэндээ байршуулж, өөрсдийн реклам, сошиал идэвхжүүлэлтдээ ашиглах боломжтой.
**Бүтээлийн сонголт** **Э.Цэндсүрэн:**
* Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Д.Лувсаншаравын “Би чамд хайртай”
* Сүхбаатарын одонт, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч С.Гончигсумлаагийн “Униар татсан уулсын дээгүүр”
* Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч, цэргийн хөгжмийн удирдаач Ш.Эрдэнэбатын “Цэнгэлтэй үдэш”
* Хөгжмийн зохиолч Хаймчигийн Баатарын “Зулзган цагаан хус” зэрэг яг л бидний өвөө, эмээ, аав ээжийн үеийнхний сонсож өссөн нандин бүтээлүүдийг сонгосон. Сонсож өссөн эл бүтээлүүдээ шинэчлэн найруулж, зочин артистуудын хамтаар бүтээсэндээ маш их баяртай байна. Хэрэв аав минь байсан бол бүр илүү талархах байсан байх.
Гудамжинд зөрөх 15, 16 настай жаалаас Монголын ямар хөгжмийн зохиолчийг мэдэх вэ гэвэл Н.Жанцанноров, Б.Шарав нарыг л тоотой дурдах байх. Гэхдээ тэднээс өмнө олон хөгжмийн зохиолчид байсан, мөн байгаа гэдгийг таниулж, алдаршуулах нь төслийн зорилго. Жишээ нь Г.Дарамзагд гуайг салбарын хүрээнийхэн гэхээс хүмүүс тэр бүр сайн мэддэггүй. Тиймээс дуучдын хувьд ч олон чиглэлийн артистуудыг судалж, бүтээл тус бүрд нэг зочин уран бүтээлч (реппер Doid, дуучин Маралжингоо, Twinpearly, Энгүүн)-ийг урьж оролцуулан уран бүтээлчид маань дуулах хэсгийн үгээ өөрсдөө зохиодог онцлогтой. Дуу гарсны дараа сонсоход нээрэн л энэ хүн байж дээ гэж санагдсан.
Бидний сурснаар хөгжимчин хүн өөрөө хөгжмөө зохиогоод тоглох нь ховорхон. Миний хувьд энэ таван бүтээлээр дамжуулан зохиож туурвих үүтгэл маань эхэлсэн болов уу. Үндсэн бүтээл дээр шинэ ая, шинэ үг зохиож үүсмэл бүтээл гарах учраас зүйрлэвэл prismobeats гэх гацуур модны чимэглэл нь бид гэсэн үг.
### born retro гэж юу вэ?
Нэг талаараа өмнөх үеийн хөгжмийн зохиолчдыг алдаршуулах, ардын хөгжим бол гэгээн сайхан өв соёл юм гэдгийг таниулахыг зорьсон. Нөгөө талдаа одоогийн бид аав ээж, өвөө эмээгийн үргэлжлэл шиг бидний ирээдүйд амьдрах шалтгаан тэд юм шүү гэсэн санаагаар "Born Retro" хэмээн нэрлэсэн.
Гадаадад хэсэг уран бүтээлчдийг цуглуулан нэг сэдэв өгч бүтээл хийх орон зайгаар хангадаг урлангаар хангах хөтөлбөр гэж байдаг. Born Retro бол яг л тэр. Бүтээлийн үзэл санаа, ая, хөгжим байна, хүссэнээрээ ажилла гэх орон зайг нээж өгсөн.
### баг
**З.Энхмөнх:** Төслийн багийн хувьд бид гурваас гадна аудио, видео, хөгжмийн багуудтайгаа ажилладаг. Видео продакшн үндсэн таван гишүүнтэй. Би зургийн багаа удирдан, найруулж кино баг яаж ажилладаг тэр жишгээр ажилладаг. Vol.1 цомог таван бүтээлтэй байсан бол Vol.2 жазз стилиэр хөгжмөө найруулснаараа онцлог. Үүнийгээ бид Fat Cat Jazz Club-ийн хөгжимчидтэй хамтран хоёр сарын хугацаанд зургаан бүтээлийг найруулсан.
**prismobeat:** Хөгжмийн найруулагчийн хувьд дуугаралт тааруулахаас илүүтэй нэгэнт зохиогдсон монгол хөгжмийг өөр гармонтой болгох нь амаргүй ажил байсан. Хэн нэгний дуулснаар хэзээний л чихэнд хоногшсон бүтээл учраас өөрөөр дахин бүтээнэ гэдэг уран бүтээлчийн хувьд томоохон сорилт.“Би чамд хайртай”, “Чи минь битгий мартаарай” бүтээлүүдийг chillhop жанрыг барьж хийсэн бол үлдсэн гурван дуу илүү r&b, pop тал руугаа болсон гэж хэлж болно. Миний хувьд бүтээлийн үндсэн гармон, ерөнхий биет хөдөлгөөнийг зохиож, иймэрхүү байвал яах вэ гэж уран бүтээлчдэдээ танилцуулдаг. Хөгжимчид, продюсер, артистууд сонсож үзээд нэмэх шинэ санаануудаа хуваалцаж, маш бага буцаалт ирсэнд баяртай байгаа. Chillhop хөгжим ерөнхийдөө зөөлөн гитартай байдаг учир баг хамт олонд хамгийн чухал дурдах хүмүүс бол гитарчид. Гитарын дуу дуулалтдаа дарагддаг боловч хоолойг нь авчихвал ямар чухал үүрэгтэй гэдэг нь сонсогдоно. Манай уран бүтээлд гитарчин Батболд, Үйтүмэн нар тун чухал хувь нэмэр оруулсан.
### ирээдүй
**З.Энхмөнх:** Төсөл цаашид хэрхэн үргэлжлэх вэ гэдэг нь чухал. Ойрын нэг сардаа багтаан бид "Born Retrо" Vol.2 цомгоо цацаж, 11 бүтээлээрээ бүрэн хэмжээний тоглолт хийнэ. Цаашид бодсон зүйл олон байгаагаас үргэлжлүүлэн мультимедиа төсөл болгон хуучны хөгжмийн зохиолчдын бүтээлүүдийг төрөлжүүлэх, эх сурвалжуудыг улам судлах ажил байна.
### эрсдэл
**Э.Цэндсүрэн:** Тухайн бүтээл хүмүүст хэрхэн хүрэх вэ гэдэг нь бүхий л бүтээгчдэд тулгардаг зүйл байх. Үүнд цаг хугацаа ч шаардлагатай. Бидний хувьд нийтэд шууд таалагдана гэж бодоогүй. Гурвуулаа мэргэжлийн хөгжимчид учраас сурсан мэдсэнээ бүтээлдээ шингээсэн. Одоогийн 50+ настнууд анхны хувилбараар нь сонсож, хоногшсон учраас жигтэй санагдсан байж магадгүй. Тийм боловч “Би чамд хайртай” бүтээлийг сонсоод энэ ямар учиртай дуу вэ гэж эх бүтээл рүү нь эргэн хандаж, сонирхож байгаа нь бидний зорилго.