И-Монгол академийн хамт олон 
<div class="article-body">
          <h2>Төрийн олон үйлчилгээг цахимжуулан нэг цонхонд нэгтгэж, дижитал шилжилтийг түүчээлж буй E-Mongolia систем нь Монгол Улсад нэвтрээд өдгөө хоёр жил болжээ. Иргэн бүрд төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй, түргэн шуурхай, чирэгдэлгүй, хүнд сурталгүй, ил тод болгож буй тус системээр дамжуулан 600 гаруй төрийн үйлчилгээг хэзээ ч, хаанаас ч цахим хэлбэрээр авах боломж бүрдсэн. <div><div><br></div><div>Тиймээс өнөөдрийн дугаартаа энэхүү төслийг гардан хэрэгжүүлж буй Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамны харьяа И-Монгол академийн хамт олныг онцоллоо. Тэд салбар бүрд мэдээллийн технологийн дэвшлийг нэгдсэн бодлого, төлөвлөлттэйгөөр нэвтрүүлж, төрийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, мэдээллийн систем, дэд бүтцийн найдвартай ажиллагааг хангах, иргэдэд цахим ур чадвар олгох, сурталчлан таниулах зорилгоор үйл ажиллагаагаа явуулж буй. </div></div></h2><p><b>Байршил:</b> Мэдээллийн технологийн үндэсний парк, 4-р давхар</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ, ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?</div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/56b735fd1c56a4e29222e750d6ba49e8.jpg"></p><blockquote><p>Л.Энхбат</p>
<cite><p>"И-Монгол академи" улсын төсөвт үйлдвэрийн газрын захирал</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Би МУИС-ийг Мэдээллийн технологийн инженер мэргэжлээр төгссөн. Ажлын гараагаа би 2007 онд Иргэний нисэхийн ерөнхий газрын харьяа "Чингис хаан" олон улсын нисэх буудлын холбооны албанд техникчээр эхлүүлж, мэдээллийн технологи, харилцаа, холбооны салбарт анх хөл тавьж байлаа. Үүний дараа инженер, удирдах газарт мэргэжилтэн болж, дэвшин ажиллаж байсан.</p><p>Улмаар тухайн үеийн Засгийн газрын тохируулагч агентлаг болох Харилцаа, холбоо, мэдээлэл технологийн газарт (одоогийн <a href="https://mddc.gov.mn/mn/" target="_blank">Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам</a>) Систем нэгтгэлийн албаны даргаар ажиллаж, "E-Mongolia" төсөлтэй холбогдох эхлэлээ тавьсан. Яг энэ үеэс л уг төслийн эх суурийг тавих бэлтгэл ажилд тэр үеийн хамт олон, удирдлагуудтай хамтран зүтгэж эхлэв. Мөн 2020 онд агентлагийн газрын дарга, яамны газрын дарга зэрэг албан тушаалд томилогдон ажилласан туршлагатай. </p><p>2020 онд ердөө аравхан хүний бүрэлдэхүүнтэй эхэлж байсан төсөл маань 2021 онд батлагдсан<a href="https://mojha.gov.mn/?p=6881" target="_blank"> цахим хөгжлийн багц хуулиуд</a>ын хүрээнд "И-Монгол академи" улсын төсөвт үйлдвэрийн газар болон өргөжин тэлж, өдгөө 70 гаруй ажилтантайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Миний хувьд академийнхаа захирлын албан тушаалыг энэ оны хоёрдугаар сараас гүйцэтгэж эхэлсэн. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/619362a0700da9abf64adc31621fd239.jpg"></p><blockquote><p>Н.Чингүүн</p>
<cite><p>Иргэд олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Цахим шуудангаа шалгахаас эхэлдэг. "E-Mongolia"-ийн сошиалтай холбоотой бүх ажлыг хариуцдаг тул нэг бүрчлэн иргэдээс ирсэн асуулт, хүсэлтэд хариулдаг. Тухайлбал, Фэйсбүүкээр өдөрт 500 орчим чат ирдэг. Мөн өмнөх өдөр нь ажил тарснаас хойш дунджаар 30-40 мэйл ирсэн байдаг. Тэр бүгдээс өөрөө шийдэхийг нь шийдэж, шаардлагатай бол хариуцах газар руу нь дамжуулна.</p><p>Заримдаа цайндаа ч орж амжихгүй ажилдаа уягдах үе бий. Манай ажилтнуудын ихэнх нь эмэгтэйчүүд, тэр дундаас амаржих дөхсөн хоёр ээж байгаа. Ачаалалтай үед тэднийгээ ядраахгүйн тулд цайнд нь оруулчхаад, өөрөө иргэддээ үйлчлэх зэргээр дарга, цэргийн ялгаа гаргалгүй ажлаа хийдэг.</p><p>Яг одоогоор цэцэрлэг, сургуулийн бүртгэл эхэлчихсэн, ачаалал ихтэй байгаа юм. Тиймээс бид гаднын жишгээр амралтын өдрөөр 10-17 цаг хүртэл ажиллах хуваарь гаргаж, иргэддээ үйлчилж байна. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/7c046abf91b68f5f0590973a6de31e61.jpg"></p><blockquote><p>Э.Билгүүн</p>
<cite><p>Системийн админ </p>
</cite></blockquote><p>Системийн зохион байгуулалтыг хийж, хөгжүүлэгчийн бичсэн кодыг асуудалгүй ажиллах орчин бэлтгэн системийн хэвийн бүрэн бүтэн ажиллагааг хангах нь миний үндсэн үүрэг. Ажилдаа ирээд юун түрүүнд өөрийн хариуцдаг системүүдийг шалгадаг. Систем хөгжүүлэлт гэдэг нь тасралтгүй үргэлжлэх цикл учраас бүрэн бүтэн ажиллагааг хангахын тулд ихэнхдээ шинэ систем, технологиудыг хэрхэн нэвтрүүлэх тал дээр судалгаа туршилтуудыг багийн гишүүдтэйгээ хамтран хийдэг. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/c6efe6218eae17ff45ec9e4886ee3f2c.jpg"></p><blockquote><p>Э.Оюунгоо</p>
<cite><p>Цахим ур чадвар хөгжүүлэлтийн албаны дарга</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Манай алба нь бүх нийтийн цахим ур чадварыг хөгжүүлэх зорилготой. Энгийн мэт сонсогдож болох ч сорилт дүүрэн ажил. Учир нь, цахим ур чадварт суралцаж буй иргэд янз бүрийн ур чадвартай байдаг учраас яг цав тохирсон сургалтын арга зүй боловсруулах нь бидэнд төдийгүй олон улсад ч шинэ сорилт болж, судлагдсаар байна.</p><p>Бидний хувьд ард иргэддээ цахим ур чадварыг олгохын тулд аливаа том ажлыг жижиг төсөл болгон хувааж, хөгжүүлдэг. Товчхондоо судалгаа, статистик мэдээлэлд суурилан агуулгаа боловсруулж, цахим ур чадвар хангалтгүй байгаа зорилтот бүлгийн хэрэглэгчдийг тодорхойлон зөвхөн тэдэнд чиглэхийг хичээдэг гэсэн үг. Энэ арга барилынхаа дагуу сүүлийн гурван сарын хугацаанд хөдөө орон нутаг, алслагдсан бүсийн иргэдэд зориулсан сургалтын агуулга боловсруулж, туршилтын сургалтыг хийгээд байна. Үр дүнд нь, юу сурснаа багаараа ярилцаад дахин агуулга, арга зүйгээ сайжруулах туршилт хийхээр зорьж байгаа.</p><p>Харин баг хамт олноо удирдаж буйн хувьд тоон мэдээлэл, үр дүнд суурилсан инновацлаг арга барилаар ажиллахыг эрмэлздэг. Ингэхдээ result based approach (үр дүнд суурилсан хандлага), <a href="https://www.productplan.com/glossary/scrum-meeting/" target="_blank">scrum</a> болон design thinking (загварчлах сэтгэлгээ) арга зүйг хослуулан ашигладаг. Бид бүтээмж өндөртэй, хурдтай бөгөөд чанартай гүйцэтгэлтэйгээр ажиллахын тулд өдөр бүр босоо уулзалт хийж, хэн дээр ямар ажил, хэр явцтай явж байгаа болон тулгамдаж байгаа асуудлыг нь тодорхойлж хамтдаа шийдлийг боловсруулдаг.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/fa1422b0878fdb0e72c658d0505c6523.jpg"></p><blockquote><p>Э.Цэнд-Аюуш</p>
<cite><p>UX/UI дизайнер</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Өдөр тутамдаа ашигладаг ажлын гол хэрэгсэл маань <a href="https://www.figma.com/" target="_blank">Figma</a>. Апп болон вэбийн интерфэйс буюу хэрэглэгчид харагдах хэсгийг нэг бүрчлэн зурах, хуудсуудтай хэрхэн холбогдож, яаж ажиллахыг харуулахад тусалдаг юм. Ингэснээр удирдлага, хөгжүүлэгчдэдээ дизайнаа танилцуулж, ойлгуулахад хялбар болдог. Одоогоор тун удахгүй эхлэх “Цахим үндэстэн” аяны вэб сайт платформын дизайн дээр төвлөрөн ажиллаж байна.</p><p>Мөн тархи хөгжүүлэх дасгал хийхдээ <a href="https://elevateapp.com/" target="_blank">Elevate</a> апп-ыг ашигладаг. Логик сэтгэлгээ, математик, ой тогтоолт сайжруулах дасгалууд нь тархиа сэргээхэд их тусалдаг шүү. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/e54baddde366bd4e8a6fa04de761c566.jpg"></p><blockquote><p>Б.Батзул</p>
<cite><p>Ашиглалт, үйлчилгээний албаны админ</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Миний хувьд хийх ажлаа долоо хоног болон өдөр өдрөөр нь төлөвлөж, тухай бүрд биелэлтийг нь шалгадаг. Үүнтэй холбоотой хамгийн сайн туршлага гэвэл өнгөрсөн оны аравдугаар сараас эхлэн энэ оны долдугаар сар хүртэл үргэлжилсэн орон нутгийг цахимжуулах аян байлаа. 21 аймгийн 1200 үйлчилгээг цахим болгож, нэг аймгийн төрийн үйлчилгээнүүдийг долоо хоногт багтан цахимжуулах төлөвлөгөөний дагуу шахуу цагийн хуваарьтай ажиллажээ. Үүнд, мэдээж төлөвлөлт, бэлтгэл ажил, цагийн менежмент асар чухал байсан шүү. </p><p>Бид төлөвлөгөөт хугацааныхаа эхний хоёр өдрийг үйлчилгээний бизнес процессын судалгаа болон нэвтрүүлэх шаардлагатай үйлчилгээний бүрэн мэдээллийг байгууллагуудаас нэгтгэн авахад зарцуулсан. Үргэлжлүүлэн системийн угсралт хийх, иргэдийн хүсэлтийг хүлээн авч, хэрхэн шийдвэрлэх тухай төрийн байгууллагын албан хаагчдад сургалт хийх зэргээр олон ажлыг зэрэг бөгөөд үр дүнтэй хийхээр зорьцгоосон. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">6. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?</h3><p></p><p><b>Л.Энхбат:</b> Манай байгууллагын хувьд яамныхаа стратеги төлөвлөгөөний дагуу нэг жилийн ажлын төлөвлөгөө гаргадаг. Үүний дагуу ажлуудаа улирал, сар, долоо хоногоор нь хуваарилна. Цаг үеийн байдлаас шалтгаалан нэмэлт ажлууд гарах үе байдаг учраас ойрын хугацаанд хийж гүйцэтгэх чухал шаардлагатай ажлаас эрэмбэлж, дунд болон урт хугацааны ажлуудаа төлөвлөдөг.</p><p>Мөн баг хамт олонтойгоо сайтар ойлголцох, мэдээлэл солилцож ажиллах нь ажил хэрэг урагштай, бүтэмжтэй байхын үндэс. Тиймээс багийнхантайгаа тогтмол ярилцаж, ажиллах нөхцөл боломжийг нь бүрдүүлэхэд ихээхэн ач холбогдол өгөхийг хичээнэ. Мөн хэлтэс, албаны дарга нартаа тодорхой хэмжээний эрх мэдлийг нь олгож, хариуцлага хүлээлгэн ажиллах нөхцөлийг нь бүрдүүлж өгөхийг эрмэлздэг.</p><p>Харин хувийн төлөвлөгөөгөө өмнөх долоо хоногт нь ерөнхийлөн гаргадаг. Ихэнхдээ долоо, тав, гурав хоногоор төлөвлөж, тэдгээртэй холбогдох албаны и-мэйл, албан бичиг зэрэгтэй дотоод системээрээ дамжуулан танилцаад үүрэг чиглэлүүдийг оноох байдлаар ажилладаг.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/360d84a323a8c70abf9478b8a2ee0da6.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?</h3><p><b>Ө.Тэмүүлэн:</b> Сүүлийн үед цэцэрлэг, сургуулийн бүртгэлтэй холбоотойгоор шөнөжин сууж ажиллах ачаалалтай үе таарч байгаа. Хийсэн үйлчилгээгээ олон нийтэд хүргэхийн тулд ахин дахин шалгаж, алдаа гарвал засах хэрэгтэй болдог. Ер нь ажлын ачаалал их үед эрч хүчээ сэлбэхийн тулд амралтын аль нэг өдөр юу ч хийлгүй зөвхөн өөртөө цаг гаргахыг хичээх болсон. Боксоор хичээллээд долоон сар гаруй хугацаа өнгөрч байна. Стрессдэж ядарсан үедээ хөлсөө гаргаж, гүйх дуртай. <br></p>
<p><b>Э.Цэнд-Аюуш:</b> Сэтгэл зүй ажилд чухал нөлөө үзүүлдэг учраас тогтвортой байлгахад их анхаардаг. Амралтын өдрүүдээр бясалгал хийн, бодлоо цэгцэлж, ням гарагт зөвхөн өөртөө цаг гарган, өмнөх долоо хоногт ямар байсан, ирэх долоо хоногт ямар сэтгэгдэлтэй ажиллах вэ зэргээр ажлуудаа төлөвлөж, эрч хүчээ сэлбэдэг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/503e86840ed3e5330d0647bf72288e49.jpg"></p><blockquote><p>Б.Номин-Эрдэнэ</p>
<cite><p>Back-end хөгжүүлэгч программист</p>
</cite></blockquote><p>Би AI, Big Data нэлээн сонирхдог. Тиймээс магистрын судалгааны ажлаа "machine learning" сэдвээр хамгаалсан. Мөн "Speech to text"-ийг шимтэн судалдаг. Энэ хүсэл сонирхлыг минь байгууллагаас дэмжиж, онлайн сургалтад хамруулсан. Ер нь, манай хамт олон бие биеийнхээ сонирхон сурмаар байгаа бүхнийг тун нааштай хүлээн авч, холбогдох сургалтуудад хамруулдаг нь ажлын бүтээмжид ихээхэн нөлөөлдөг гэж боддог.</p>
<p></p><p><b>Э.Цэнд-Аюуш:</b> Миний хийж буй UX/UI дизайнерын ажилд хэрэглэгчийн өнцөг их чухал. Зөвхөн өөрийнхөө нүдээр хараад боллоо гэж бодож огт болохгүй. Үргэлж асууж, эргэлзэж, хэрэглэгчийн санал хүсэлтийг сонсох хэрэгтэй. Энэ нь дизайныг илүү өргөн хүрээнд харж, өөрийгөө сайжруулах боломжийг олгодог.</p><p>Үндсэн мэргэжил маань график дизайнер. Гурван жилийн өмнөөс ажлын шаардлагаар бие дааж UX/UI дизайныг сурч эхэлсэн. Одоо <a href="https://www.coursera.org/" target="_blank">Coursera</a> цахим сургалтаар Google-ийн UX дизайнеруудын хичээлийг үзэж байгаа. Үүний дагуу тусгай хэрэгцээт хүмүүст хэрхэн хүртээмжтэй дизайныг бий болгох талаар чухал ойлголтуудыг сурч байна. Энэ сургалт хийж буй ажилтай маань ч сайн уялдаж байгаа шүү. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/4b74176bc7a32ddff85e9c09b2030da7.jpg"></p><blockquote><p>Б.Эрдэнэбаяр</p>
<cite><p>Ахлах программист, хөгжүүлэгч</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Би <a href="https://datacenter.gov.mn/service/xyp" target="_blank">ХУР</a> болон E-Mongolia системийн хөгжүүлэлтийн багийг ахалдаг. "E-Mongolia" системээс иргэд 600 гаруй төрлийн үйлчилгээг нэг дороос авах боломжтой бөгөөд бид энэ тоог ирэх онд 1000 хүргэх зорилготой ажиллаж байна. Бидний ажил гар ажиллагаатай системүүдийг автоматжуулж, иргэдэд хүртээмжтэй болгож буйгаараа онцлогтой. Жишээ нь, хүүхдээ цэцэрлэгт бүртгүүлэхийн тулд сугалаанд найдаж, урт дараалал хүлээдэг байсан бол энэ удаа цахимаар хүсэлтээ гаргаж байна. Эцэг эхчүүдийн хувьд ашиглахад тун амар болсон байх.</p><p>Манай ажлын сул тал гэвэл програмчлал, хөгжүүлэлтэд их цаг зарцуулдаг. Ер нь л амралт багатай, ажил ихтэй нь л хүндрэл бэрхшээл болов уу. <br></p>
<p></p><p><b>Н.Чингүүн:</b> Төрийн үйлчилгээг авлигал, хүнд сурталгүйгээр иргэдэд хүртээмжтэй, шуурхай хүргэж байгаа нь миний ажлын эерэг тал. Визэнд орох гээд гэрчилгээгээ авч чадахгүй, яарч сандарсан хүмүүст асуудлыг нь хоёр гуравхан минутын дотор шийдэж өгөхөд л тэд цахим үйлчилгээг яагаад ашиглах хэрэгтэйг ойлгодог юм шиг санагддаг шүү. Хамгийн энгийн жишээ гэвэл, би таван жилийн өмнө эрүүгийн хэргийн хариуцлага хүлээж байгаагүй гэсэн цагдаагийн тодорхойлолт авахаар бүтэн өдөржин урт дараалалд зогсож байлаа. Харин одоо хоёрхон минутын дотор л E-Mongolia системээс авч болно.</p><p>Бэрхшээлийн хувьд бид цахим шилжилт рүү хөл тавиад удаагүй байна. Иргэдийн зүгээс хэт төгс зүйл шаардаж байгаа нь биднийг урамшуулах гэхээсээ илүү зарим тохиолдолд урам зоригийг мохоодог. Иргэдтэй тулж харьцдаг манай төвийн хувьд түүнийг хамгийн ойроос мэдэрдэг юм. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?</h3><p></p><p><b>Э.Оюунгоо:</b> Үндэстэн даяараа цахим шилжилт хийхэд "E-Mongolia" платформ том үүрэг гүйцэтгэж байгаа. Тиймээс монгол хүний цахим ур чадварыг хөгжүүлэх нь бидний анхаарах хамгийн чухал ажил юм. </p><p>Мөн тун удахгүй ирэх есдүгээр сард иргэдийн цахим ур чадварыг хөгжүүлж, үндэсний хэмжээнд цахим шилжилтийн бэлэн байдлыг хангах зорилгоор “Цахим үндэстэн” аян эхлүүлэх гэж байна. 2021 онд манай улсад хийсэн өрхийн судалгаагаар иргэдийн цахим ур чадварын түвшин <b>43.8</b> хувьтай гэх тооцоо гарсан. Энэ тоог хамгийн богино хугацаанд хурдтай дээшлүүлэхийн тулд манай баг кампанит ажил хийж, тэр дундаа тоон хуваагдалд өртөж буй малчин, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, орон нутгийн иргэдэд хүртээмжтэй хүргэх зорилгоор 21 аймаг 330 суманд 1000 сургагч багш бэлтгэхээр зэхэж байна. Тэдгээр бэлтгэгдсэн сургагч багш нар 2023 оны нэгдүгээр сараас эхлэн орон нутгийн иргэдэд сургалт зохион байгуулах юм. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/03ed7536a2a03bc96adb3e1f473823f2.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?</div></h3><p></p><p><b>Ө.Тэмүүлэн:</b> Би онлайн сургалтуудад хамрагдах дуртай. Ихэвчлэн "Coursera"-гаас хичээлээ үздэг. Хамгийн анх 2019 онд Стэнфордын их сургуулийн "AI machine learning"-ийн тухай сурч байсан. Хичээлээ үзээд, жижиг даалгаврууд гүйцэтгэх замаар шалгалтаа өгөөд сертификат авдаг. Тун хялбар. Харин нэмэлт мэдээллээ "Youtube"-ээр дамжуулан суралцдаг.</p><p>Одоогоор "<a href="https://www.uclan.ac.uk/" target="_blank">University of Central Lancashire</a>"-т компьютер шинжлэлийн чиглэлээр онлайнаар суралцаж байна. Манай сургууль лекц, хичээл гээд бүх хэрэгтэй судлагдахуунуудыг бэлдэж өгдөг болохоор миний хувьд бие даан суралцаж, шалгалтаа сайн өгөхөд хангалттай. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, ХӨГЖИМ, КИНО?</div></h3><p></p><p><b>Э.Оюунгоо:</b> Сэтгэлд хамгийн их үлдсэн ном гэвэл одоогоос 3-4 жилийн өмнө уншиж байсан <a href="http://www.monsudar.mn/books/view/14/" target="_blank">“Сингапурын хөгжлийн нууц”</a>-ыг нэрлэмээр байна. Мөн <a href="https://www.amazon.com/How-Google-Works-Eric-Schmidt/dp/1455582328" target="_blank">"How Google Works"</a>, <a href="https://www.amazon.com/Machine-Platform-Crowd-Harnessing-Digital/dp/1543615791" target="_blank">"Machine, Platform, Crowd"</a> зэрэг номыг санал болгоё. Харин кино гэвэл ихэвчлэн баримтат төрлийн кино үзэх дуртай. Netflix-ийн <a href="https://www.youtube.com/watch?v=cTQ3Ko9ZKg8" target="_blank">“Our Planet”</a> баримтат киног санал болгоё. Хүрээлэн буй орчин болон уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай тун сайн тайлбарласан юм шиг санагдсан.</p><p><b>Н.Чингүүн:</b> Миний хувьд яг одоо Бенжамин Граэмын “<a href="http://www.monsudar.mn/books/view/224/" target="_blank">Ухаалаг хөрөнгө оруулагч</a>” номыг уншиж байна. Мөнгөө хэрхэн зарцуулах тухай өгүүлдэг энэ номоос хувь хүнээс эхлээд улс орны эдийн засгийн хувьд хэрхэн санхүүгийн бэрхшээлд орохгүй байх тухай бичсэн. Киноны тухайд “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=bLvqoHBptjg" target="_blank">Forrest Gump</a>”-ыг хэд ч үзсэн уйддаггүй. Хүн өөрөө хичээж чадвал ямар ч зүйлд амжилт гаргах чадвартайг тод томруунаар харуулдаг бүтээл шүү. Бизнес хийсэн ч, дайнд оролцсон ч, теннис тоглосон ч эхлүүлсэн зүйлдээ тууштай байвал амжилт гаргадаг гэдгийг үзэх бүрдээ ойлгож, урам авдаг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/e8c13c82f2adf3a7066538b92265bd82.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Ө.Тэмүүлэн:</b> Аавын хэлсэн нэг үг бий. "Аливааг хийх үедээ удтал бодолгүй, урагшлах хэрэгтэй" гэдэг. Миний хувьд хийхээсээ өмнө төлөвлөж, их удаан боддог. Түүнээсээ болоод шантрах тохиолдол ч гарна. Яг энэ зөвлөгөөний дагуу "E-Mongolia" гэх гэр бүлдээ ирсэн. Би Ковид-19 гарах үед АНУ-д ахлах сургуулиа төгсөх гээд сурч байсан болохоор хичээл, сургууль гээд бүх зүйл онлайн байдалд шилжсэн ч тийм ч том асуудал болоогүй. </p><p>Харин Монголд байгаа найзуудаас маань хэцүү зүйлс их сонсогдсон. Жишээ нь, бага сургуулийн хүүхдүүд зурагтаар хичээлээ үзэж байсан нь яг үр дүнтэй байсан эсэх, хичээлээ ойлгож чадсан уу гэдэг нь эргэлзээтэй санагдсан. Тиймээс би эх орондоо ирээд мэдээлэл технологийн салбарт өөрийн хувь нэмрээ оруулахыг хамгийн их хүссэн. Бакалаврын дипломгүй юм чинь бүтэхгүй дээ гэж бодож байсан ч аавынхаа хэлснээр зориглоод үзтэл бүтчихсэн.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/da912851618f7ffaa19670544ce540c8.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>Л.Энхбат:</b> Мэдээлэл технологийн салбар гэдэг шинэ технологи, санал, санаачилга зогсолтгүй гарч ирж байдгаараа ихээхэн онцлогтой. Тиймээс ч өдрөөс өдөрт, цагаас цагт тасралтгүй хөгжиж байдаг маш сонирхолтой бөгөөд өрсөлдөөнтэй салбар юм. Ямар сайндаа “бүтэн найман цаг унтахад л салбарын хөгжлөөс хоцрогдоно шүү” гэх шог яриа гарах вэ дээ. (инээв)</p><p>Манай салбарт боловсон хүчний эрэлт хэрэгцээ их байгааг энэ ташрамд цохон хэлмээр байна. Монголд гэлтгүй олон улсад ч мэдээллийн технологи, програм хангамж, харилцаа холбооны чиглэлээр хүний нөөц дутмаг байгаа. Энэ чиглэлээр төгсөж байгаа шинэхэн төгсөгчдийг ажиглаад байхад заавал шинэ технологи ашиглаж байж, хөгжин дэвшинэ гэх эрмэлзэлтэй байгаа нь харагддаг. Мэдээж тийм хүсэл эрмэлзэлтэй байх нь зөв ч, ажлын туршлага, нэг зүйлийг тултал хийж чадах эсэхээс шалтгаалж үнэлэмж нэмэгддэг гэдгийг санах хэрэгтэй. Тиймээс энэ салбарт ажиллах залуучууд заавал шинэ технологи суралцаж, ажиллана гэж байхаар өөртөө нийцсэн арга барилаа олж, энгийн бөгөөд найдвартай ажиллаж байгаа технологиудыг ашиглан туршлага хуримтлуулж, тууштай ажиллахыг зөвлөж байна. Туршлага, үнэлэмж гэдэг нь хоорондоо салшгүй ойлголт бөгөөд тууштай байдлаас гарч ирдэг юм шүү.</p>
          </div>

Төрийн олон үйлчилгээг цахимжуулан нэг цонхонд нэгтгэж, дижитал шилжилтийг түүчээлж буй E-Mongolia систем нь Монгол Улсад нэвтрээд өдгөө хоёр жил болжээ. Иргэн бүрд төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй, түргэн шуурхай, чирэгдэлгүй, хүнд сурталгүй, ил тод болгож буй тус системээр дамжуулан 600 гаруй төрийн үйлчилгээг хэзээ ч, хаанаас ч цахим хэлбэрээр авах боломж бүрдсэн.
Тиймээс өнөөдрийн дугаартаа энэхүү төслийг гардан хэрэгжүүлж буй Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамны харьяа И-Монгол академийн хамт олныг онцоллоо. Тэд салбар бүрд мэдээллийн технологийн дэвшлийг нэгдсэн бодлого, төлөвлөлттэйгөөр нэвтрүүлж, төрийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, мэдээллийн систем, дэд бүтцийн найдвартай ажиллагааг хангах, иргэдэд цахим ур чадвар олгох, сурталчлан таниулах зорилгоор үйл ажиллагаагаа явуулж буй.
Байршил:
Мэдээллийн технологийн үндэсний парк, 4-р давхар

1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ, ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?
Л.Энхбат

"И-Монгол академи" улсын төсөвт үйлдвэрийн газрын захирал

Би МУИС-ийг Мэдээллийн технологийн инженер мэргэжлээр төгссөн. Ажлын гараагаа би 2007 онд Иргэний нисэхийн ерөнхий газрын харьяа "Чингис хаан" олон улсын нисэх буудлын холбооны албанд техникчээр эхлүүлж, мэдээллийн технологи, харилцаа, холбооны салбарт анх хөл тавьж байлаа. Үүний дараа инженер, удирдах газарт мэргэжилтэн болж, дэвшин ажиллаж байсан.
Улмаар тухайн үеийн Засгийн газрын тохируулагч агентлаг болох Харилцаа, холбоо, мэдээлэл технологийн газарт (одоогийн
Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам
) Систем нэгтгэлийн албаны даргаар ажиллаж, "E-Mongolia" төсөлтэй холбогдох эхлэлээ тавьсан. Яг энэ үеэс л уг төслийн эх суурийг тавих бэлтгэл ажилд тэр үеийн хамт олон, удирдлагуудтай хамтран зүтгэж эхлэв. Мөн 2020 онд агентлагийн газрын дарга, яамны газрын дарга зэрэг албан тушаалд томилогдон ажилласан туршлагатай.
2020 онд ердөө аравхан хүний бүрэлдэхүүнтэй эхэлж байсан төсөл маань 2021 онд батлагдсан
цахим хөгжлийн багц хуулиуд
ын хүрээнд "И-Монгол академи" улсын төсөвт үйлдвэрийн газар болон өргөжин тэлж, өдгөө 70 гаруй ажилтантайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Миний хувьд академийнхаа захирлын албан тушаалыг энэ оны хоёрдугаар сараас гүйцэтгэж эхэлсэн.

2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
Н.Чингүүн

Иргэд олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга

Цахим шуудангаа шалгахаас эхэлдэг. "E-Mongolia"-ийн сошиалтай холбоотой бүх ажлыг хариуцдаг тул нэг бүрчлэн иргэдээс ирсэн асуулт, хүсэлтэд хариулдаг. Тухайлбал, Фэйсбүүкээр өдөрт 500 орчим чат ирдэг. Мөн өмнөх өдөр нь ажил тарснаас хойш дунджаар 30-40 мэйл ирсэн байдаг. Тэр бүгдээс өөрөө шийдэхийг нь шийдэж, шаардлагатай бол хариуцах газар руу нь дамжуулна.
Заримдаа цайндаа ч орж амжихгүй ажилдаа уягдах үе бий. Манай ажилтнуудын ихэнх нь эмэгтэйчүүд, тэр дундаас амаржих дөхсөн хоёр ээж байгаа. Ачаалалтай үед тэднийгээ ядраахгүйн тулд цайнд нь оруулчхаад, өөрөө иргэддээ үйлчлэх зэргээр дарга, цэргийн ялгаа гаргалгүй ажлаа хийдэг.
Яг одоогоор цэцэрлэг, сургуулийн бүртгэл эхэлчихсэн, ачаалал ихтэй байгаа юм. Тиймээс бид гаднын жишгээр амралтын өдрөөр 10-17 цаг хүртэл ажиллах хуваарь гаргаж, иргэддээ үйлчилж байна.

Э.Билгүүн

Системийн админ

Системийн зохион байгуулалтыг хийж, хөгжүүлэгчийн бичсэн кодыг асуудалгүй ажиллах орчин бэлтгэн системийн хэвийн бүрэн бүтэн ажиллагааг хангах нь миний үндсэн үүрэг. Ажилдаа ирээд юун түрүүнд өөрийн хариуцдаг системүүдийг шалгадаг. Систем хөгжүүлэлт гэдэг нь тасралтгүй үргэлжлэх цикл учраас бүрэн бүтэн ажиллагааг хангахын тулд ихэнхдээ шинэ систем, технологиудыг хэрхэн нэвтрүүлэх тал дээр судалгаа туршилтуудыг багийн гишүүдтэйгээ хамтран хийдэг.

3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?
Э.Оюунгоо

Цахим ур чадвар хөгжүүлэлтийн албаны дарга

Манай алба нь бүх нийтийн цахим ур чадварыг хөгжүүлэх зорилготой. Энгийн мэт сонсогдож болох ч сорилт дүүрэн ажил. Учир нь, цахим ур чадварт суралцаж буй иргэд янз бүрийн ур чадвартай байдаг учраас яг цав тохирсон сургалтын арга зүй боловсруулах нь бидэнд төдийгүй олон улсад ч шинэ сорилт болж, судлагдсаар байна.
Бидний хувьд ард иргэддээ цахим ур чадварыг олгохын тулд аливаа том ажлыг жижиг төсөл болгон хувааж, хөгжүүлдэг. Товчхондоо судалгаа, статистик мэдээлэлд суурилан агуулгаа боловсруулж, цахим ур чадвар хангалтгүй байгаа зорилтот бүлгийн хэрэглэгчдийг тодорхойлон зөвхөн тэдэнд чиглэхийг хичээдэг гэсэн үг. Энэ арга барилынхаа дагуу сүүлийн гурван сарын хугацаанд хөдөө орон нутаг, алслагдсан бүсийн иргэдэд зориулсан сургалтын агуулга боловсруулж, туршилтын сургалтыг хийгээд байна. Үр дүнд нь, юу сурснаа багаараа ярилцаад дахин агуулга, арга зүйгээ сайжруулах туршилт хийхээр зорьж байгаа.
Харин баг хамт олноо удирдаж буйн хувьд тоон мэдээлэл, үр дүнд суурилсан инновацлаг арга барилаар ажиллахыг эрмэлздэг. Ингэхдээ result based approach (үр дүнд суурилсан хандлага),
scrum
болон design thinking (загварчлах сэтгэлгээ) арга зүйг хослуулан ашигладаг. Бид бүтээмж өндөртэй, хурдтай бөгөөд чанартай гүйцэтгэлтэйгээр ажиллахын тулд өдөр бүр босоо уулзалт хийж, хэн дээр ямар ажил, хэр явцтай явж байгаа болон тулгамдаж байгаа асуудлыг нь тодорхойлж хамтдаа шийдлийг боловсруулдаг.

4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?
Э.Цэнд-Аюуш

UX/UI дизайнер

Өдөр тутамдаа ашигладаг ажлын гол хэрэгсэл маань
Figma
. Апп болон вэбийн интерфэйс буюу хэрэглэгчид харагдах хэсгийг нэг бүрчлэн зурах, хуудсуудтай хэрхэн холбогдож, яаж ажиллахыг харуулахад тусалдаг юм. Ингэснээр удирдлага, хөгжүүлэгчдэдээ дизайнаа танилцуулж, ойлгуулахад хялбар болдог. Одоогоор тун удахгүй эхлэх “Цахим үндэстэн” аяны вэб сайт платформын дизайн дээр төвлөрөн ажиллаж байна.
Мөн тархи хөгжүүлэх дасгал хийхдээ
Elevate
апп-ыг ашигладаг. Логик сэтгэлгээ, математик, ой тогтоолт сайжруулах дасгалууд нь тархиа сэргээхэд их тусалдаг шүү.

5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?
Б.Батзул

Ашиглалт, үйлчилгээний албаны админ

Миний хувьд хийх ажлаа долоо хоног болон өдөр өдрөөр нь төлөвлөж, тухай бүрд биелэлтийг нь шалгадаг. Үүнтэй холбоотой хамгийн сайн туршлага гэвэл өнгөрсөн оны аравдугаар сараас эхлэн энэ оны долдугаар сар хүртэл үргэлжилсэн орон нутгийг цахимжуулах аян байлаа. 21 аймгийн 1200 үйлчилгээг цахим болгож, нэг аймгийн төрийн үйлчилгээнүүдийг долоо хоногт багтан цахимжуулах төлөвлөгөөний дагуу шахуу цагийн хуваарьтай ажиллажээ. Үүнд, мэдээж төлөвлөлт, бэлтгэл ажил, цагийн менежмент асар чухал байсан шүү.
Бид төлөвлөгөөт хугацааныхаа эхний хоёр өдрийг үйлчилгээний бизнес процессын судалгаа болон нэвтрүүлэх шаардлагатай үйлчилгээний бүрэн мэдээллийг байгууллагуудаас нэгтгэн авахад зарцуулсан. Үргэлжлүүлэн системийн угсралт хийх, иргэдийн хүсэлтийг хүлээн авч, хэрхэн шийдвэрлэх тухай төрийн байгууллагын албан хаагчдад сургалт хийх зэргээр олон ажлыг зэрэг бөгөөд үр дүнтэй хийхээр зорьцгоосон.

6. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
Л.Энхбат:
Манай байгууллагын хувьд яамныхаа стратеги төлөвлөгөөний дагуу нэг жилийн ажлын төлөвлөгөө гаргадаг. Үүний дагуу ажлуудаа улирал, сар, долоо хоногоор нь хуваарилна. Цаг үеийн байдлаас шалтгаалан нэмэлт ажлууд гарах үе байдаг учраас ойрын хугацаанд хийж гүйцэтгэх чухал шаардлагатай ажлаас эрэмбэлж, дунд болон урт хугацааны ажлуудаа төлөвлөдөг.
Мөн баг хамт олонтойгоо сайтар ойлголцох, мэдээлэл солилцож ажиллах нь ажил хэрэг урагштай, бүтэмжтэй байхын үндэс. Тиймээс багийнхантайгаа тогтмол ярилцаж, ажиллах нөхцөл боломжийг нь бүрдүүлэхэд ихээхэн ач холбогдол өгөхийг хичээнэ. Мөн хэлтэс, албаны дарга нартаа тодорхой хэмжээний эрх мэдлийг нь олгож, хариуцлага хүлээлгэн ажиллах нөхцөлийг нь бүрдүүлж өгөхийг эрмэлздэг.
Харин хувийн төлөвлөгөөгөө өмнөх долоо хоногт нь ерөнхийлөн гаргадаг. Ихэнхдээ долоо, тав, гурав хоногоор төлөвлөж, тэдгээртэй холбогдох албаны и-мэйл, албан бичиг зэрэгтэй дотоод системээрээ дамжуулан танилцаад үүрэг чиглэлүүдийг оноох байдлаар ажилладаг.

7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
Ө.Тэмүүлэн:
Сүүлийн үед цэцэрлэг, сургуулийн бүртгэлтэй холбоотойгоор шөнөжин сууж ажиллах ачаалалтай үе таарч байгаа. Хийсэн үйлчилгээгээ олон нийтэд хүргэхийн тулд ахин дахин шалгаж, алдаа гарвал засах хэрэгтэй болдог. Ер нь ажлын ачаалал их үед эрч хүчээ сэлбэхийн тулд амралтын аль нэг өдөр юу ч хийлгүй зөвхөн өөртөө цаг гаргахыг хичээх болсон. Боксоор хичээллээд долоон сар гаруй хугацаа өнгөрч байна. Стрессдэж ядарсан үедээ хөлсөө гаргаж, гүйх дуртай.

Э.Цэнд-Аюуш:
Сэтгэл зүй ажилд чухал нөлөө үзүүлдэг учраас тогтвортой байлгахад их анхаардаг. Амралтын өдрүүдээр бясалгал хийн, бодлоо цэгцэлж, ням гарагт зөвхөн өөртөө цаг гарган, өмнөх долоо хоногт ямар байсан, ирэх долоо хоногт ямар сэтгэгдэлтэй ажиллах вэ зэргээр ажлуудаа төлөвлөж, эрч хүчээ сэлбэдэг.

8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
Б.Номин-Эрдэнэ

Back-end хөгжүүлэгч программист

Би AI, Big Data нэлээн сонирхдог. Тиймээс магистрын судалгааны ажлаа "machine learning" сэдвээр хамгаалсан. Мөн "Speech to text"-ийг шимтэн судалдаг. Энэ хүсэл сонирхлыг минь байгууллагаас дэмжиж, онлайн сургалтад хамруулсан. Ер нь, манай хамт олон бие биеийнхээ сонирхон сурмаар байгаа бүхнийг тун нааштай хүлээн авч, холбогдох сургалтуудад хамруулдаг нь ажлын бүтээмжид ихээхэн нөлөөлдөг гэж боддог.

Э.Цэнд-Аюуш:
Миний хийж буй UX/UI дизайнерын ажилд хэрэглэгчийн өнцөг их чухал. Зөвхөн өөрийнхөө нүдээр хараад боллоо гэж бодож огт болохгүй. Үргэлж асууж, эргэлзэж, хэрэглэгчийн санал хүсэлтийг сонсох хэрэгтэй. Энэ нь дизайныг илүү өргөн хүрээнд харж, өөрийгөө сайжруулах боломжийг олгодог.
Үндсэн мэргэжил маань график дизайнер. Гурван жилийн өмнөөс ажлын шаардлагаар бие дааж UX/UI дизайныг сурч эхэлсэн. Одоо
Coursera
цахим сургалтаар Google-ийн UX дизайнеруудын хичээлийг үзэж байгаа. Үүний дагуу тусгай хэрэгцээт хүмүүст хэрхэн хүртээмжтэй дизайныг бий болгох талаар чухал ойлголтуудыг сурч байна. Энэ сургалт хийж буй ажилтай маань ч сайн уялдаж байгаа шүү.

9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?
Б.Эрдэнэбаяр

Ахлах программист, хөгжүүлэгч

Би
ХУР
болон E-Mongolia системийн хөгжүүлэлтийн багийг ахалдаг. "E-Mongolia" системээс иргэд 600 гаруй төрлийн үйлчилгээг нэг дороос авах боломжтой бөгөөд бид энэ тоог ирэх онд 1000 хүргэх зорилготой ажиллаж байна. Бидний ажил гар ажиллагаатай системүүдийг автоматжуулж, иргэдэд хүртээмжтэй болгож буйгаараа онцлогтой. Жишээ нь, хүүхдээ цэцэрлэгт бүртгүүлэхийн тулд сугалаанд найдаж, урт дараалал хүлээдэг байсан бол энэ удаа цахимаар хүсэлтээ гаргаж байна. Эцэг эхчүүдийн хувьд ашиглахад тун амар болсон байх.
Манай ажлын сул тал гэвэл програмчлал, хөгжүүлэлтэд их цаг зарцуулдаг. Ер нь л амралт багатай, ажил ихтэй нь л хүндрэл бэрхшээл болов уу.

Н.Чингүүн:
Төрийн үйлчилгээг авлигал, хүнд сурталгүйгээр иргэдэд хүртээмжтэй, шуурхай хүргэж байгаа нь миний ажлын эерэг тал. Визэнд орох гээд гэрчилгээгээ авч чадахгүй, яарч сандарсан хүмүүст асуудлыг нь хоёр гуравхан минутын дотор шийдэж өгөхөд л тэд цахим үйлчилгээг яагаад ашиглах хэрэгтэйг ойлгодог юм шиг санагддаг шүү. Хамгийн энгийн жишээ гэвэл, би таван жилийн өмнө эрүүгийн хэргийн хариуцлага хүлээж байгаагүй гэсэн цагдаагийн тодорхойлолт авахаар бүтэн өдөржин урт дараалалд зогсож байлаа. Харин одоо хоёрхон минутын дотор л E-Mongolia системээс авч болно.
Бэрхшээлийн хувьд бид цахим шилжилт рүү хөл тавиад удаагүй байна. Иргэдийн зүгээс хэт төгс зүйл шаардаж байгаа нь биднийг урамшуулах гэхээсээ илүү зарим тохиолдолд урам зоригийг мохоодог. Иргэдтэй тулж харьцдаг манай төвийн хувьд түүнийг хамгийн ойроос мэдэрдэг юм.

10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?
Э.Оюунгоо:
Үндэстэн даяараа цахим шилжилт хийхэд "E-Mongolia" платформ том үүрэг гүйцэтгэж байгаа. Тиймээс монгол хүний цахим ур чадварыг хөгжүүлэх нь бидний анхаарах хамгийн чухал ажил юм.
Мөн тун удахгүй ирэх есдүгээр сард иргэдийн цахим ур чадварыг хөгжүүлж, үндэсний хэмжээнд цахим шилжилтийн бэлэн байдлыг хангах зорилгоор “Цахим үндэстэн” аян эхлүүлэх гэж байна. 2021 онд манай улсад хийсэн өрхийн судалгаагаар иргэдийн цахим ур чадварын түвшин
43.8
хувьтай гэх тооцоо гарсан. Энэ тоог хамгийн богино хугацаанд хурдтай дээшлүүлэхийн тулд манай баг кампанит ажил хийж, тэр дундаа тоон хуваагдалд өртөж буй малчин, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, орон нутгийн иргэдэд хүртээмжтэй хүргэх зорилгоор 21 аймаг 330 суманд 1000 сургагч багш бэлтгэхээр зэхэж байна. Тэдгээр бэлтгэгдсэн сургагч багш нар 2023 оны нэгдүгээр сараас эхлэн орон нутгийн иргэдэд сургалт зохион байгуулах юм.

11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?
Ө.Тэмүүлэн:
Би онлайн сургалтуудад хамрагдах дуртай. Ихэвчлэн "Coursera"-гаас хичээлээ үздэг. Хамгийн анх 2019 онд Стэнфордын их сургуулийн "AI machine learning"-ийн тухай сурч байсан. Хичээлээ үзээд, жижиг даалгаврууд гүйцэтгэх замаар шалгалтаа өгөөд сертификат авдаг. Тун хялбар. Харин нэмэлт мэдээллээ "Youtube"-ээр дамжуулан суралцдаг.
Одоогоор "
University of Central Lancashire
"-т компьютер шинжлэлийн чиглэлээр онлайнаар суралцаж байна. Манай сургууль лекц, хичээл гээд бүх хэрэгтэй судлагдахуунуудыг бэлдэж өгдөг болохоор миний хувьд бие даан суралцаж, шалгалтаа сайн өгөхөд хангалттай.

12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, ХӨГЖИМ, КИНО?
Э.Оюунгоо:
Сэтгэлд хамгийн их үлдсэн ном гэвэл одоогоос 3-4 жилийн өмнө уншиж байсан
“Сингапурын хөгжлийн нууц”
-ыг нэрлэмээр байна. Мөн
"How Google Works"
,
"Machine, Platform, Crowd"
зэрэг номыг санал болгоё. Харин кино гэвэл ихэвчлэн баримтат төрлийн кино үзэх дуртай. Netflix-ийн
“Our Planet”
баримтат киног санал болгоё. Хүрээлэн буй орчин болон уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай тун сайн тайлбарласан юм шиг санагдсан.
Н.Чингүүн:
Миний хувьд яг одоо Бенжамин Граэмын “
Ухаалаг хөрөнгө оруулагч
” номыг уншиж байна. Мөнгөө хэрхэн зарцуулах тухай өгүүлдэг энэ номоос хувь хүнээс эхлээд улс орны эдийн засгийн хувьд хэрхэн санхүүгийн бэрхшээлд орохгүй байх тухай бичсэн. Киноны тухайд “
Forrest Gump
”-ыг хэд ч үзсэн уйддаггүй. Хүн өөрөө хичээж чадвал ямар ч зүйлд амжилт гаргах чадвартайг тод томруунаар харуулдаг бүтээл шүү. Бизнес хийсэн ч, дайнд оролцсон ч, теннис тоглосон ч эхлүүлсэн зүйлдээ тууштай байвал амжилт гаргадаг гэдгийг үзэх бүрдээ ойлгож, урам авдаг.

13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?
Ө.Тэмүүлэн:
Аавын хэлсэн нэг үг бий. "Аливааг хийх үедээ удтал бодолгүй, урагшлах хэрэгтэй" гэдэг. Миний хувьд хийхээсээ өмнө төлөвлөж, их удаан боддог. Түүнээсээ болоод шантрах тохиолдол ч гарна. Яг энэ зөвлөгөөний дагуу "E-Mongolia" гэх гэр бүлдээ ирсэн. Би Ковид-19 гарах үед АНУ-д ахлах сургуулиа төгсөх гээд сурч байсан болохоор хичээл, сургууль гээд бүх зүйл онлайн байдалд шилжсэн ч тийм ч том асуудал болоогүй.
Харин Монголд байгаа найзуудаас маань хэцүү зүйлс их сонсогдсон. Жишээ нь, бага сургуулийн хүүхдүүд зурагтаар хичээлээ үзэж байсан нь яг үр дүнтэй байсан эсэх, хичээлээ ойлгож чадсан уу гэдэг нь эргэлзээтэй санагдсан. Тиймээс би эх орондоо ирээд мэдээлэл технологийн салбарт өөрийн хувь нэмрээ оруулахыг хамгийн их хүссэн. Бакалаврын дипломгүй юм чинь бүтэхгүй дээ гэж бодож байсан ч аавынхаа хэлснээр зориглоод үзтэл бүтчихсэн.

14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?
Л.Энхбат:
Мэдээлэл технологийн салбар гэдэг шинэ технологи, санал, санаачилга зогсолтгүй гарч ирж байдгаараа ихээхэн онцлогтой. Тиймээс ч өдрөөс өдөрт, цагаас цагт тасралтгүй хөгжиж байдаг маш сонирхолтой бөгөөд өрсөлдөөнтэй салбар юм. Ямар сайндаа “бүтэн найман цаг унтахад л салбарын хөгжлөөс хоцрогдоно шүү” гэх шог яриа гарах вэ дээ. (инээв)
Манай салбарт боловсон хүчний эрэлт хэрэгцээ их байгааг энэ ташрамд цохон хэлмээр байна. Монголд гэлтгүй олон улсад ч мэдээллийн технологи, програм хангамж, харилцаа холбооны чиглэлээр хүний нөөц дутмаг байгаа. Энэ чиглэлээр төгсөж байгаа шинэхэн төгсөгчдийг ажиглаад байхад заавал шинэ технологи ашиглаж байж, хөгжин дэвшинэ гэх эрмэлзэлтэй байгаа нь харагддаг. Мэдээж тийм хүсэл эрмэлзэлтэй байх нь зөв ч, ажлын туршлага, нэг зүйлийг тултал хийж чадах эсэхээс шалтгаалж үнэлэмж нэмэгддэг гэдгийг санах хэрэгтэй. Тиймээс энэ салбарт ажиллах залуучууд заавал шинэ технологи суралцаж, ажиллана гэж байхаар өөртөө нийцсэн арга барилаа олж, энгийн бөгөөд найдвартай ажиллаж байгаа технологиудыг ашиглан туршлага хуримтлуулж, тууштай ажиллахыг зөвлөж байна. Туршлага, үнэлэмж гэдэг нь хоорондоо салшгүй ойлголт бөгөөд тууштай байдлаас гарч ирдэг юм шүү.

Төрийн олон үйлчилгээг цахимжуулан нэг цонхонд нэгтгэж, дижитал шилжилтийг түүчээлж буй E-Mongolia систем нь Монгол Улсад нэвтрээд өдгөө хоёр жил болжээ. Иргэн бүрд төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй, түргэн шуурхай, чирэгдэлгүй, хүнд сурталгүй, ил тод болгож буй тус системээр дамжуулан 600 гаруй төрийн үйлчилгээг хэзээ ч, хаанаас ч цахим хэлбэрээр авах боломж бүрдсэн. Тиймээс өнөөдрийн дугаартаа энэхүү төслийг гардан хэрэгжүүлж буй Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамны харьяа И-Монгол академийн хамт олныг онцоллоо. Тэд салбар бүрд мэдээллийн технологийн дэвшлийг нэгдсэн бодлого, төлөвлөлттэйгөөр нэвтрүүлж, төрийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, мэдээллийн систем, дэд бүтцийн найдвартай ажиллагааг хангах, иргэдэд цахим ур чадвар олгох, сурталчлан таниулах зорилгоор үйл ажиллагаагаа явуулж буй.
**Байршил:** Мэдээллийн технологийн үндэсний парк, 4-р давхар
### 1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ, ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?
> Л.Энхбат
>
> "И-Монгол академи" улсын төсөвт үйлдвэрийн газрын захирал
Би МУИС-ийг Мэдээллийн технологийн инженер мэргэжлээр төгссөн. Ажлын гараагаа би 2007 онд Иргэний нисэхийн ерөнхий газрын харьяа "Чингис хаан" олон улсын нисэх буудлын холбооны албанд техникчээр эхлүүлж, мэдээллийн технологи, харилцаа, холбооны салбарт анх хөл тавьж байлаа. Үүний дараа инженер, удирдах газарт мэргэжилтэн болж, дэвшин ажиллаж байсан.
Улмаар тухайн үеийн Засгийн газрын тохируулагч агентлаг болох Харилцаа, холбоо, мэдээлэл технологийн газарт (одоогийн Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам) Систем нэгтгэлийн албаны даргаар ажиллаж, "E-Mongolia" төсөлтэй холбогдох эхлэлээ тавьсан. Яг энэ үеэс л уг төслийн эх суурийг тавих бэлтгэл ажилд тэр үеийн хамт олон, удирдлагуудтай хамтран зүтгэж эхлэв. Мөн 2020 онд агентлагийн газрын дарга, яамны газрын дарга зэрэг албан тушаалд томилогдон ажилласан туршлагатай.
2020 онд ердөө аравхан хүний бүрэлдэхүүнтэй эхэлж байсан төсөл маань 2021 онд батлагдсан цахим хөгжлийн багц хуулиудын хүрээнд "И-Монгол академи" улсын төсөвт үйлдвэрийн газар болон өргөжин тэлж, өдгөө 70 гаруй ажилтантайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Миний хувьд академийнхаа захирлын албан тушаалыг энэ оны хоёрдугаар сараас гүйцэтгэж эхэлсэн.
### 2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
> Н.Чингүүн
>
> Иргэд олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга
Цахим шуудангаа шалгахаас эхэлдэг. "E-Mongolia"-ийн сошиалтай холбоотой бүх ажлыг хариуцдаг тул нэг бүрчлэн иргэдээс ирсэн асуулт, хүсэлтэд хариулдаг. Тухайлбал, Фэйсбүүкээр өдөрт 500 орчим чат ирдэг. Мөн өмнөх өдөр нь ажил тарснаас хойш дунджаар 30-40 мэйл ирсэн байдаг. Тэр бүгдээс өөрөө шийдэхийг нь шийдэж, шаардлагатай бол хариуцах газар руу нь дамжуулна.
Заримдаа цайндаа ч орж амжихгүй ажилдаа уягдах үе бий. Манай ажилтнуудын ихэнх нь эмэгтэйчүүд, тэр дундаас амаржих дөхсөн хоёр ээж байгаа. Ачаалалтай үед тэднийгээ ядраахгүйн тулд цайнд нь оруулчхаад, өөрөө иргэддээ үйлчлэх зэргээр дарга, цэргийн ялгаа гаргалгүй ажлаа хийдэг.
Яг одоогоор цэцэрлэг, сургуулийн бүртгэл эхэлчихсэн, ачаалал ихтэй байгаа юм. Тиймээс бид гаднын жишгээр амралтын өдрөөр 10-17 цаг хүртэл ажиллах хуваарь гаргаж, иргэддээ үйлчилж байна.
> Э.Билгүүн
>
> Системийн админ
Системийн зохион байгуулалтыг хийж, хөгжүүлэгчийн бичсэн кодыг асуудалгүй ажиллах орчин бэлтгэн системийн хэвийн бүрэн бүтэн ажиллагааг хангах нь миний үндсэн үүрэг. Ажилдаа ирээд юун түрүүнд өөрийн хариуцдаг системүүдийг шалгадаг. Систем хөгжүүлэлт гэдэг нь тасралтгүй үргэлжлэх цикл учраас бүрэн бүтэн ажиллагааг хангахын тулд ихэнхдээ шинэ систем, технологиудыг хэрхэн нэвтрүүлэх тал дээр судалгаа туршилтуудыг багийн гишүүдтэйгээ хамтран хийдэг.
### 3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?
> Э.Оюунгоо
>
> Цахим ур чадвар хөгжүүлэлтийн албаны дарга
Манай алба нь бүх нийтийн цахим ур чадварыг хөгжүүлэх зорилготой. Энгийн мэт сонсогдож болох ч сорилт дүүрэн ажил. Учир нь, цахим ур чадварт суралцаж буй иргэд янз бүрийн ур чадвартай байдаг учраас яг цав тохирсон сургалтын арга зүй боловсруулах нь бидэнд төдийгүй олон улсад ч шинэ сорилт болж, судлагдсаар байна.
Бидний хувьд ард иргэддээ цахим ур чадварыг олгохын тулд аливаа том ажлыг жижиг төсөл болгон хувааж, хөгжүүлдэг. Товчхондоо судалгаа, статистик мэдээлэлд суурилан агуулгаа боловсруулж, цахим ур чадвар хангалтгүй байгаа зорилтот бүлгийн хэрэглэгчдийг тодорхойлон зөвхөн тэдэнд чиглэхийг хичээдэг гэсэн үг. Энэ арга барилынхаа дагуу сүүлийн гурван сарын хугацаанд хөдөө орон нутаг, алслагдсан бүсийн иргэдэд зориулсан сургалтын агуулга боловсруулж, туршилтын сургалтыг хийгээд байна. Үр дүнд нь, юу сурснаа багаараа ярилцаад дахин агуулга, арга зүйгээ сайжруулах туршилт хийхээр зорьж байгаа.
Харин баг хамт олноо удирдаж буйн хувьд тоон мэдээлэл, үр дүнд суурилсан инновацлаг арга барилаар ажиллахыг эрмэлздэг. Ингэхдээ result based approach (үр дүнд суурилсан хандлага), scrum болон design thinking (загварчлах сэтгэлгээ) арга зүйг хослуулан ашигладаг. Бид бүтээмж өндөртэй, хурдтай бөгөөд чанартай гүйцэтгэлтэйгээр ажиллахын тулд өдөр бүр босоо уулзалт хийж, хэн дээр ямар ажил, хэр явцтай явж байгаа болон тулгамдаж байгаа асуудлыг нь тодорхойлж хамтдаа шийдлийг боловсруулдаг.
### 4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?
> Э.Цэнд-Аюуш
>
> UX/UI дизайнер
Өдөр тутамдаа ашигладаг ажлын гол хэрэгсэл маань Figma. Апп болон вэбийн интерфэйс буюу хэрэглэгчид харагдах хэсгийг нэг бүрчлэн зурах, хуудсуудтай хэрхэн холбогдож, яаж ажиллахыг харуулахад тусалдаг юм. Ингэснээр удирдлага, хөгжүүлэгчдэдээ дизайнаа танилцуулж, ойлгуулахад хялбар болдог. Одоогоор тун удахгүй эхлэх “Цахим үндэстэн” аяны вэб сайт платформын дизайн дээр төвлөрөн ажиллаж байна.
Мөн тархи хөгжүүлэх дасгал хийхдээ Elevate апп-ыг ашигладаг. Логик сэтгэлгээ, математик, ой тогтоолт сайжруулах дасгалууд нь тархиа сэргээхэд их тусалдаг шүү.
### 5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?
> Б.Батзул
>
> Ашиглалт, үйлчилгээний албаны админ
Миний хувьд хийх ажлаа долоо хоног болон өдөр өдрөөр нь төлөвлөж, тухай бүрд биелэлтийг нь шалгадаг. Үүнтэй холбоотой хамгийн сайн туршлага гэвэл өнгөрсөн оны аравдугаар сараас эхлэн энэ оны долдугаар сар хүртэл үргэлжилсэн орон нутгийг цахимжуулах аян байлаа. 21 аймгийн 1200 үйлчилгээг цахим болгож, нэг аймгийн төрийн үйлчилгээнүүдийг долоо хоногт багтан цахимжуулах төлөвлөгөөний дагуу шахуу цагийн хуваарьтай ажиллажээ. Үүнд, мэдээж төлөвлөлт, бэлтгэл ажил, цагийн менежмент асар чухал байсан шүү.
Бид төлөвлөгөөт хугацааныхаа эхний хоёр өдрийг үйлчилгээний бизнес процессын судалгаа болон нэвтрүүлэх шаардлагатай үйлчилгээний бүрэн мэдээллийг байгууллагуудаас нэгтгэн авахад зарцуулсан. Үргэлжлүүлэн системийн угсралт хийх, иргэдийн хүсэлтийг хүлээн авч, хэрхэн шийдвэрлэх тухай төрийн байгууллагын албан хаагчдад сургалт хийх зэргээр олон ажлыг зэрэг бөгөөд үр дүнтэй хийхээр зорьцгоосон.
### 6. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
**Л.Энхбат:** Манай байгууллагын хувьд яамныхаа стратеги төлөвлөгөөний дагуу нэг жилийн ажлын төлөвлөгөө гаргадаг. Үүний дагуу ажлуудаа улирал, сар, долоо хоногоор нь хуваарилна. Цаг үеийн байдлаас шалтгаалан нэмэлт ажлууд гарах үе байдаг учраас ойрын хугацаанд хийж гүйцэтгэх чухал шаардлагатай ажлаас эрэмбэлж, дунд болон урт хугацааны ажлуудаа төлөвлөдөг.
Мөн баг хамт олонтойгоо сайтар ойлголцох, мэдээлэл солилцож ажиллах нь ажил хэрэг урагштай, бүтэмжтэй байхын үндэс. Тиймээс багийнхантайгаа тогтмол ярилцаж, ажиллах нөхцөл боломжийг нь бүрдүүлэхэд ихээхэн ач холбогдол өгөхийг хичээнэ. Мөн хэлтэс, албаны дарга нартаа тодорхой хэмжээний эрх мэдлийг нь олгож, хариуцлага хүлээлгэн ажиллах нөхцөлийг нь бүрдүүлж өгөхийг эрмэлздэг.
Харин хувийн төлөвлөгөөгөө өмнөх долоо хоногт нь ерөнхийлөн гаргадаг. Ихэнхдээ долоо, тав, гурав хоногоор төлөвлөж, тэдгээртэй холбогдох албаны и-мэйл, албан бичиг зэрэгтэй дотоод системээрээ дамжуулан танилцаад үүрэг чиглэлүүдийг оноох байдлаар ажилладаг.
### 7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
**Ө.Тэмүүлэн:** Сүүлийн үед цэцэрлэг, сургуулийн бүртгэлтэй холбоотойгоор шөнөжин сууж ажиллах ачаалалтай үе таарч байгаа. Хийсэн үйлчилгээгээ олон нийтэд хүргэхийн тулд ахин дахин шалгаж, алдаа гарвал засах хэрэгтэй болдог. Ер нь ажлын ачаалал их үед эрч хүчээ сэлбэхийн тулд амралтын аль нэг өдөр юу ч хийлгүй зөвхөн өөртөө цаг гаргахыг хичээх болсон. Боксоор хичээллээд долоон сар гаруй хугацаа өнгөрч байна. Стрессдэж ядарсан үедээ хөлсөө гаргаж, гүйх дуртай.
**Э.Цэнд-Аюуш:** Сэтгэл зүй ажилд чухал нөлөө үзүүлдэг учраас тогтвортой байлгахад их анхаардаг. Амралтын өдрүүдээр бясалгал хийн, бодлоо цэгцэлж, ням гарагт зөвхөн өөртөө цаг гарган, өмнөх долоо хоногт ямар байсан, ирэх долоо хоногт ямар сэтгэгдэлтэй ажиллах вэ зэргээр ажлуудаа төлөвлөж, эрч хүчээ сэлбэдэг.
### 8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
> Б.Номин-Эрдэнэ
>
> Back-end хөгжүүлэгч программист
Би AI, Big Data нэлээн сонирхдог. Тиймээс магистрын судалгааны ажлаа "machine learning" сэдвээр хамгаалсан. Мөн "Speech to text"-ийг шимтэн судалдаг. Энэ хүсэл сонирхлыг минь байгууллагаас дэмжиж, онлайн сургалтад хамруулсан. Ер нь, манай хамт олон бие биеийнхээ сонирхон сурмаар байгаа бүхнийг тун нааштай хүлээн авч, холбогдох сургалтуудад хамруулдаг нь ажлын бүтээмжид ихээхэн нөлөөлдөг гэж боддог.
**Э.Цэнд-Аюуш:** Миний хийж буй UX/UI дизайнерын ажилд хэрэглэгчийн өнцөг их чухал. Зөвхөн өөрийнхөө нүдээр хараад боллоо гэж бодож огт болохгүй. Үргэлж асууж, эргэлзэж, хэрэглэгчийн санал хүсэлтийг сонсох хэрэгтэй. Энэ нь дизайныг илүү өргөн хүрээнд харж, өөрийгөө сайжруулах боломжийг олгодог.
Үндсэн мэргэжил маань график дизайнер. Гурван жилийн өмнөөс ажлын шаардлагаар бие дааж UX/UI дизайныг сурч эхэлсэн. Одоо Coursera цахим сургалтаар Google-ийн UX дизайнеруудын хичээлийг үзэж байгаа. Үүний дагуу тусгай хэрэгцээт хүмүүст хэрхэн хүртээмжтэй дизайныг бий болгох талаар чухал ойлголтуудыг сурч байна. Энэ сургалт хийж буй ажилтай маань ч сайн уялдаж байгаа шүү.
### 9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?
> Б.Эрдэнэбаяр
>
> Ахлах программист, хөгжүүлэгч
Би ХУР болон E-Mongolia системийн хөгжүүлэлтийн багийг ахалдаг. "E-Mongolia" системээс иргэд 600 гаруй төрлийн үйлчилгээг нэг дороос авах боломжтой бөгөөд бид энэ тоог ирэх онд 1000 хүргэх зорилготой ажиллаж байна. Бидний ажил гар ажиллагаатай системүүдийг автоматжуулж, иргэдэд хүртээмжтэй болгож буйгаараа онцлогтой. Жишээ нь, хүүхдээ цэцэрлэгт бүртгүүлэхийн тулд сугалаанд найдаж, урт дараалал хүлээдэг байсан бол энэ удаа цахимаар хүсэлтээ гаргаж байна. Эцэг эхчүүдийн хувьд ашиглахад тун амар болсон байх.
Манай ажлын сул тал гэвэл програмчлал, хөгжүүлэлтэд их цаг зарцуулдаг. Ер нь л амралт багатай, ажил ихтэй нь л хүндрэл бэрхшээл болов уу.
**Н.Чингүүн:** Төрийн үйлчилгээг авлигал, хүнд сурталгүйгээр иргэдэд хүртээмжтэй, шуурхай хүргэж байгаа нь миний ажлын эерэг тал. Визэнд орох гээд гэрчилгээгээ авч чадахгүй, яарч сандарсан хүмүүст асуудлыг нь хоёр гуравхан минутын дотор шийдэж өгөхөд л тэд цахим үйлчилгээг яагаад ашиглах хэрэгтэйг ойлгодог юм шиг санагддаг шүү. Хамгийн энгийн жишээ гэвэл, би таван жилийн өмнө эрүүгийн хэргийн хариуцлага хүлээж байгаагүй гэсэн цагдаагийн тодорхойлолт авахаар бүтэн өдөржин урт дараалалд зогсож байлаа. Харин одоо хоёрхон минутын дотор л E-Mongolia системээс авч болно.
Бэрхшээлийн хувьд бид цахим шилжилт рүү хөл тавиад удаагүй байна. Иргэдийн зүгээс хэт төгс зүйл шаардаж байгаа нь биднийг урамшуулах гэхээсээ илүү зарим тохиолдолд урам зоригийг мохоодог. Иргэдтэй тулж харьцдаг манай төвийн хувьд түүнийг хамгийн ойроос мэдэрдэг юм.
### 10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?
**Э.Оюунгоо:** Үндэстэн даяараа цахим шилжилт хийхэд "E-Mongolia" платформ том үүрэг гүйцэтгэж байгаа. Тиймээс монгол хүний цахим ур чадварыг хөгжүүлэх нь бидний анхаарах хамгийн чухал ажил юм.
Мөн тун удахгүй ирэх есдүгээр сард иргэдийн цахим ур чадварыг хөгжүүлж, үндэсний хэмжээнд цахим шилжилтийн бэлэн байдлыг хангах зорилгоор “Цахим үндэстэн” аян эхлүүлэх гэж байна. 2021 онд манай улсад хийсэн өрхийн судалгаагаар иргэдийн цахим ур чадварын түвшин **43.8** хувьтай гэх тооцоо гарсан. Энэ тоог хамгийн богино хугацаанд хурдтай дээшлүүлэхийн тулд манай баг кампанит ажил хийж, тэр дундаа тоон хуваагдалд өртөж буй малчин, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, орон нутгийн иргэдэд хүртээмжтэй хүргэх зорилгоор 21 аймаг 330 суманд 1000 сургагч багш бэлтгэхээр зэхэж байна. Тэдгээр бэлтгэгдсэн сургагч багш нар 2023 оны нэгдүгээр сараас эхлэн орон нутгийн иргэдэд сургалт зохион байгуулах юм.
### 11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?
**Ө.Тэмүүлэн:** Би онлайн сургалтуудад хамрагдах дуртай. Ихэвчлэн "Coursera"-гаас хичээлээ үздэг. Хамгийн анх 2019 онд Стэнфордын их сургуулийн "AI machine learning"-ийн тухай сурч байсан. Хичээлээ үзээд, жижиг даалгаврууд гүйцэтгэх замаар шалгалтаа өгөөд сертификат авдаг. Тун хялбар. Харин нэмэлт мэдээллээ "Youtube"-ээр дамжуулан суралцдаг.
Одоогоор "University of Central Lancashire"-т компьютер шинжлэлийн чиглэлээр онлайнаар суралцаж байна. Манай сургууль лекц, хичээл гээд бүх хэрэгтэй судлагдахуунуудыг бэлдэж өгдөг болохоор миний хувьд бие даан суралцаж, шалгалтаа сайн өгөхөд хангалттай.
### 12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, ХӨГЖИМ, КИНО?
**Э.Оюунгоо:** Сэтгэлд хамгийн их үлдсэн ном гэвэл одоогоос 3-4 жилийн өмнө уншиж байсан “Сингапурын хөгжлийн нууц”-ыг нэрлэмээр байна. Мөн "How Google Works", "Machine, Platform, Crowd" зэрэг номыг санал болгоё. Харин кино гэвэл ихэвчлэн баримтат төрлийн кино үзэх дуртай. Netflix-ийн “Our Planet” баримтат киног санал болгоё. Хүрээлэн буй орчин болон уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай тун сайн тайлбарласан юм шиг санагдсан.
**Н.Чингүүн:** Миний хувьд яг одоо Бенжамин Граэмын “Ухаалаг хөрөнгө оруулагч” номыг уншиж байна. Мөнгөө хэрхэн зарцуулах тухай өгүүлдэг энэ номоос хувь хүнээс эхлээд улс орны эдийн засгийн хувьд хэрхэн санхүүгийн бэрхшээлд орохгүй байх тухай бичсэн. Киноны тухайд “Forrest Gump”-ыг хэд ч үзсэн уйддаггүй. Хүн өөрөө хичээж чадвал ямар ч зүйлд амжилт гаргах чадвартайг тод томруунаар харуулдаг бүтээл шүү. Бизнес хийсэн ч, дайнд оролцсон ч, теннис тоглосон ч эхлүүлсэн зүйлдээ тууштай байвал амжилт гаргадаг гэдгийг үзэх бүрдээ ойлгож, урам авдаг.
### 13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?
**Ө.Тэмүүлэн:** Аавын хэлсэн нэг үг бий. "Аливааг хийх үедээ удтал бодолгүй, урагшлах хэрэгтэй" гэдэг. Миний хувьд хийхээсээ өмнө төлөвлөж, их удаан боддог. Түүнээсээ болоод шантрах тохиолдол ч гарна. Яг энэ зөвлөгөөний дагуу "E-Mongolia" гэх гэр бүлдээ ирсэн. Би Ковид-19 гарах үед АНУ-д ахлах сургуулиа төгсөх гээд сурч байсан болохоор хичээл, сургууль гээд бүх зүйл онлайн байдалд шилжсэн ч тийм ч том асуудал болоогүй.
Харин Монголд байгаа найзуудаас маань хэцүү зүйлс их сонсогдсон. Жишээ нь, бага сургуулийн хүүхдүүд зурагтаар хичээлээ үзэж байсан нь яг үр дүнтэй байсан эсэх, хичээлээ ойлгож чадсан уу гэдэг нь эргэлзээтэй санагдсан. Тиймээс би эх орондоо ирээд мэдээлэл технологийн салбарт өөрийн хувь нэмрээ оруулахыг хамгийн их хүссэн. Бакалаврын дипломгүй юм чинь бүтэхгүй дээ гэж бодож байсан ч аавынхаа хэлснээр зориглоод үзтэл бүтчихсэн.
### 14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?
**Л.Энхбат:** Мэдээлэл технологийн салбар гэдэг шинэ технологи, санал, санаачилга зогсолтгүй гарч ирж байдгаараа ихээхэн онцлогтой. Тиймээс ч өдрөөс өдөрт, цагаас цагт тасралтгүй хөгжиж байдаг маш сонирхолтой бөгөөд өрсөлдөөнтэй салбар юм. Ямар сайндаа “бүтэн найман цаг унтахад л салбарын хөгжлөөс хоцрогдоно шүү” гэх шог яриа гарах вэ дээ. (инээв)
Манай салбарт боловсон хүчний эрэлт хэрэгцээ их байгааг энэ ташрамд цохон хэлмээр байна. Монголд гэлтгүй олон улсад ч мэдээллийн технологи, програм хангамж, харилцаа холбооны чиглэлээр хүний нөөц дутмаг байгаа. Энэ чиглэлээр төгсөж байгаа шинэхэн төгсөгчдийг ажиглаад байхад заавал шинэ технологи ашиглаж байж, хөгжин дэвшинэ гэх эрмэлзэлтэй байгаа нь харагддаг. Мэдээж тийм хүсэл эрмэлзэлтэй байх нь зөв ч, ажлын туршлага, нэг зүйлийг тултал хийж чадах эсэхээс шалтгаалж үнэлэмж нэмэгддэг гэдгийг санах хэрэгтэй. Тиймээс энэ салбарт ажиллах залуучууд заавал шинэ технологи суралцаж, ажиллана гэж байхаар өөртөө нийцсэн арга барилаа олж, энгийн бөгөөд найдвартай ажиллаж байгаа технологиудыг ашиглан туршлага хуримтлуулж, тууштай ажиллахыг зөвлөж байна. Туршлага, үнэлэмж гэдэг нь хоорондоо салшгүй ойлголт бөгөөд тууштай байдлаас гарч ирдэг юм шүү.