Юу уншив #3: "Космос" номын тухай - Freelancer Дана
<div class="article-body">
          <h2>Асар олон нууц, урт удаан үргэлжлэх түүхийг өөртөө агуулсан хорвоо ертөнц гээч зүйл уг бүтээлээр дамжуулан өөрийн түүхийг хүн төрөлхтөнд нээжээ. “Юу уншив” булангийн шинэ дугаарын зочин бол шинжлэх ухаанд дурлагч Дана. Тэрээр Одон орон судлаач Карл Саганы бичсэн “Космос” хэмээх шинжлэх ухааны номоор дамжуулан хорвоотой хэрхэн танилцсан түүхээ уншигчдад хуваалцсан юм.</h2><blockquote><p>Энэхүү булангийн зочид өөрсдийн шимтэн уншсан, онцлох номын талаар бодол оюун, сэтгэл зүрхээрээ хэрхэн мэдэрснийг хүүрнэх бөгөөд гагцхүү хувийн үзэмж, өөрийн харах өнцгөөс тухайн бүтээлийг дүгнэж буй нь энэ юм. </p>
<cite><p>Unread</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/b0a67884f4414711d10237f34af40568.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">"космос" номыг нэг өгүүлбэрээр</h3><p>Өөрийгөө хамгийн өчүүхнээр мэдрэх боломжийг олгодог ном. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">хэзээ, хэрхэн унших болов?</h3><p>Ямар нэгэн экстрим төрлөөр хичээллэдэг хүмүүсийг бүгд л “догь” гэж үнэлдэг бол “Би математикаар хичээллэдэг” гэж хэлэх үед хүн бүхэн л “яасан уйтгартай юм бэ?” гэж хэлдэг байлаа. Гэтэл миний дотор “Шинжлэх ухаан ч гэсэн догь байж болно шүү дээ” гэх бодол үргэлж төрдөг байсан юм. Тэр цагаас өнөөдрийг хүртэл шинжлэх ухааныг тун ч сонирхолтой төдийгүй, огтхон ч уйтгартай зүйл биш гэдгийг хүмүүст мэдүүлэх гэж хичээж явахдаа энэ номтой танилцсан түүхтэй. Амьдралын шаардлагаар бакалавртаа шинжлэх ухааны чиглэлээр суралцаж чадаагүй болохоор ядаж шинжлэх ухааныг түгээдэг хүн болохоор сэтгэл шулуудаж, интернэтээс “Шинжлэх ухааны шилдэг номууд” гэсэн хайлт хийж үзэхэд, шилдэг номуудын бүх жагсаалтад “Космос” зайлшгүй багтаж байсныг олж хараад шуудхан уншиж эхлэв. Англи хэл дээр уншсан болохоор эхлээд юу ч ойлгоогүй. Монгол хэл дээр хайж байх явцдаа “Цаг хугацааны товч түүх” номыг уншаад суурь ойлголтуудаа авсны дараа дахин энэ номыг уншихад харьцангуй ойлгогдож эхэлсэн. Түүнээс хойш, сэтгэл санаа тавгүйрхэн, нэг л гутрах гээд ирэхээрээ эргүүлж нэг уншихаар “Би ийм өчүүхэн, хорвоо дэлхий ийм уужим шүү дээ” гэдгийг мэдрүүлдэг, ширээний ном минь болсон.<br><br> </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/e9d6c776e60852c3ec1e3bde9c66473e.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>юуны тухай өгүүлдэг вэ?</h3><p>Шинжлэх ухааны ном гэхээр хүмүүс тоо, томъёогоор дүүрэн сурах бичиг гэж ойлгож магадгүй ч энэ номд нэг ч томъёо бичигдээгүй болохыг хэлэх нь зүйтэй. Товчхондоо, дээшээ тэнгэр лүү харахад бидний нүдэнд үзэгддэг тэр л бүгдийг 14 тэрбум жилийн өмнөх түүхээс нь эхлэн тайлбарласан ном юм. Цөөнгүй эрдэмтэд энэ номыг уншаад цаашдаа шинжлэх ухааны чиглэлээр ажиллахаар эргэлзэлгүй шийдсэн байдаг. Хэн бүхэнд ойлгогдохуйц тун энгийн бичиглэлтэй, дундуур нь хөнгөн хошигнолууд хүртэл оруулсан байдаг нь уншихад бүр ч сонирхолтой болгодог юм шиг.<br> </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">тодхон санадаг, өнгөтөөр дүрслэгддэг хэсэг</h3><p>Альберт Эйнштейний бодлын туршилт<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/a94f24758a60499fba39bb8415439a11.png"></p><div class="image-caption">Illustration by Azjargal</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>энэхүү номоос авсан мэдрэмжээ зургаар илэрхийлбэл<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/e1f33157f7ed05188b1c561e41458243.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>хэнд санал болгох вэ?</h3><p>Юу уншихаа хараахан мэдэхгүй байгаа, шинжлэх ухаанд дурлагч хүүхдүүд уншихад нэн тохиромжтой. Гэхдээ, тэнгэр лүү хараад “Хөөх, ямар гоё юм бэ?” гэж боддог хүн болгон уншаасай гэж хүсэж байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ухаарал эсвэл эргэлзээ</h3><p>Эргэлзээ. Номыг уншиж дуусаад хаадаг бол энэ ном уншиж дуусмагц шинэ хаалгыг нээгээд өгсөн мэт л болдог. Хүн төрөлхтний хувьд харь гарагийнхан хэзээнээс ихээхэн эргэлзээ, асуултыг дагуулсаар ирсэн. Тэгвэл уг номон дээр харь гарагийн тухай бүтэн бүлгийн турш өгүүлэхдээ, “Харь гарагийнхан үнэхээр байдаг уу? Хэрвээ байдаг бол ямар өнгө зүс, хэлбэр хэмжээтэй вэ? Тэдэнтэй яаж харилцах вэ?" зэрэг асуултуудад хариулт өгсөн байдаг.</p>
<blockquote><p>Харь гарагийнхан оршин байх магадлалтай. Гэхдээ бидэн дээр ирнэ гэдэг юу л бол. </p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Мөн 1977 онд Вояжер хөлгийг сансарт хөөргөхдөө дотор нь хүн төрөлхтнийг илэрхийлэх диск шиг зүйлийг явуулсан байдаг. Тухайн диск нь дотроо 60 гаруй орны хэлээр “Сайн байна уу?” гэж мэндэлсэн хоолой бичлэг болон байгалийн чимээ, технологийн чимээ, олон улсын үндэсний дуу зэргийг агуулсан. Эдгээр зүйлийг бодоод үзэхээр хэзээ нэгэн цагт харь гарагийнхан энэ дискийг олж сонсох болов уу? Гэх мэт хөвөрсөн олон эргэцүүлэл, асуултуудыг бодол оюунаас уяад үлдээчихдэг.</p>
<blockquote><p>Таныг гараг эрхэс ивээх болтугай. </p>
<cite>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/d4c0b502a4cbe9b81155c09c112413a8.jpg"></p>          </div>

Асар олон нууц, урт удаан үргэлжлэх түүхийг өөртөө агуулсан хорвоо ертөнц гээч зүйл уг бүтээлээр дамжуулан өөрийн түүхийг хүн төрөлхтөнд нээжээ. “Юу уншив” булангийн шинэ дугаарын зочин бол шинжлэх ухаанд дурлагч Дана. Тэрээр Одон орон судлаач Карл Саганы бичсэн “Космос” хэмээх шинжлэх ухааны номоор дамжуулан хорвоотой хэрхэн танилцсан түүхээ уншигчдад хуваалцсан юм.
Энэхүү булангийн зочид өөрсдийн шимтэн уншсан, онцлох номын талаар бодол оюун, сэтгэл зүрхээрээ хэрхэн мэдэрснийг хүүрнэх бөгөөд гагцхүү хувийн үзэмж, өөрийн харах өнцгөөс тухайн бүтээлийг дүгнэж буй нь энэ юм.

Unread

"космос" номыг нэг өгүүлбэрээр
Өөрийгөө хамгийн өчүүхнээр мэдрэх боломжийг олгодог ном.

хэзээ, хэрхэн унших болов?
Ямар нэгэн экстрим төрлөөр хичээллэдэг хүмүүсийг бүгд л “догь” гэж үнэлдэг бол “Би математикаар хичээллэдэг” гэж хэлэх үед хүн бүхэн л “яасан уйтгартай юм бэ?” гэж хэлдэг байлаа. Гэтэл миний дотор “Шинжлэх ухаан ч гэсэн догь байж болно шүү дээ” гэх бодол үргэлж төрдөг байсан юм. Тэр цагаас өнөөдрийг хүртэл шинжлэх ухааныг тун ч сонирхолтой төдийгүй, огтхон ч уйтгартай зүйл биш гэдгийг хүмүүст мэдүүлэх гэж хичээж явахдаа энэ номтой танилцсан түүхтэй. Амьдралын шаардлагаар бакалавртаа шинжлэх ухааны чиглэлээр суралцаж чадаагүй болохоор ядаж шинжлэх ухааныг түгээдэг хүн болохоор сэтгэл шулуудаж, интернэтээс “Шинжлэх ухааны шилдэг номууд” гэсэн хайлт хийж үзэхэд, шилдэг номуудын бүх жагсаалтад “Космос” зайлшгүй багтаж байсныг олж хараад шуудхан уншиж эхлэв. Англи хэл дээр уншсан болохоор эхлээд юу ч ойлгоогүй. Монгол хэл дээр хайж байх явцдаа “Цаг хугацааны товч түүх” номыг уншаад суурь ойлголтуудаа авсны дараа дахин энэ номыг уншихад харьцангуй ойлгогдож эхэлсэн. Түүнээс хойш, сэтгэл санаа тавгүйрхэн, нэг л гутрах гээд ирэхээрээ эргүүлж нэг уншихаар “Би ийм өчүүхэн, хорвоо дэлхий ийм уужим шүү дээ” гэдгийг мэдрүүлдэг, ширээний ном минь болсон.


юуны тухай өгүүлдэг вэ?
Шинжлэх ухааны ном гэхээр хүмүүс тоо, томъёогоор дүүрэн сурах бичиг гэж ойлгож магадгүй ч энэ номд нэг ч томъёо бичигдээгүй болохыг хэлэх нь зүйтэй. Товчхондоо, дээшээ тэнгэр лүү харахад бидний нүдэнд үзэгддэг тэр л бүгдийг 14 тэрбум жилийн өмнөх түүхээс нь эхлэн тайлбарласан ном юм. Цөөнгүй эрдэмтэд энэ номыг уншаад цаашдаа шинжлэх ухааны чиглэлээр ажиллахаар эргэлзэлгүй шийдсэн байдаг. Хэн бүхэнд ойлгогдохуйц тун энгийн бичиглэлтэй, дундуур нь хөнгөн хошигнолууд хүртэл оруулсан байдаг нь уншихад бүр ч сонирхолтой болгодог юм шиг.


тодхон санадаг, өнгөтөөр дүрслэгддэг хэсэг
Альберт Эйнштейний бодлын туршилт

Illustration by Azjargal
энэхүү номоос авсан мэдрэмжээ зургаар илэрхийлбэл
хэнд санал болгох вэ?
Юу уншихаа хараахан мэдэхгүй байгаа, шинжлэх ухаанд дурлагч хүүхдүүд уншихад нэн тохиромжтой. Гэхдээ, тэнгэр лүү хараад “Хөөх, ямар гоё юм бэ?” гэж боддог хүн болгон уншаасай гэж хүсэж байна.

ухаарал эсвэл эргэлзээ
Эргэлзээ. Номыг уншиж дуусаад хаадаг бол энэ ном уншиж дуусмагц шинэ хаалгыг нээгээд өгсөн мэт л болдог. Хүн төрөлхтний хувьд харь гарагийнхан хэзээнээс ихээхэн эргэлзээ, асуултыг дагуулсаар ирсэн. Тэгвэл уг номон дээр харь гарагийн тухай бүтэн бүлгийн турш өгүүлэхдээ, “Харь гарагийнхан үнэхээр байдаг уу? Хэрвээ байдаг бол ямар өнгө зүс, хэлбэр хэмжээтэй вэ? Тэдэнтэй яаж харилцах вэ?" зэрэг асуултуудад хариулт өгсөн байдаг.

Харь гарагийнхан оршин байх магадлалтай. Гэхдээ бидэн дээр ирнэ гэдэг юу л бол.


Мөн 1977 онд Вояжер хөлгийг сансарт хөөргөхдөө дотор нь хүн төрөлхтнийг илэрхийлэх диск шиг зүйлийг явуулсан байдаг. Тухайн диск нь дотроо 60 гаруй орны хэлээр “Сайн байна уу?” гэж мэндэлсэн хоолой бичлэг болон байгалийн чимээ, технологийн чимээ, олон улсын үндэсний дуу зэргийг агуулсан. Эдгээр зүйлийг бодоод үзэхээр хэзээ нэгэн цагт харь гарагийнхан энэ дискийг олж сонсох болов уу? Гэх мэт хөвөрсөн олон эргэцүүлэл, асуултуудыг бодол оюунаас уяад үлдээчихдэг.

Таныг гараг эрхэс ивээх болтугай.



Асар олон нууц, урт удаан үргэлжлэх түүхийг өөртөө агуулсан хорвоо ертөнц гээч зүйл уг бүтээлээр дамжуулан өөрийн түүхийг хүн төрөлхтөнд нээжээ. “Юу уншив” булангийн шинэ дугаарын зочин бол шинжлэх ухаанд дурлагч Дана. Тэрээр Одон орон судлаач Карл Саганы бичсэн “Космос” хэмээх шинжлэх ухааны номоор дамжуулан хорвоотой хэрхэн танилцсан түүхээ уншигчдад хуваалцсан юм.
> Энэхүү булангийн зочид өөрсдийн шимтэн уншсан, онцлох номын талаар бодол оюун, сэтгэл зүрхээрээ хэрхэн мэдэрснийг хүүрнэх бөгөөд гагцхүү хувийн үзэмж, өөрийн харах өнцгөөс тухайн бүтээлийг дүгнэж буй нь энэ юм.
>
> Unread
### "космос" номыг нэг өгүүлбэрээр
Өөрийгөө хамгийн өчүүхнээр мэдрэх боломжийг олгодог ном.
### хэзээ, хэрхэн унших болов?
Ямар нэгэн экстрим төрлөөр хичээллэдэг хүмүүсийг бүгд л “догь” гэж үнэлдэг бол “Би математикаар хичээллэдэг” гэж хэлэх үед хүн бүхэн л “яасан уйтгартай юм бэ?” гэж хэлдэг байлаа. Гэтэл миний дотор “Шинжлэх ухаан ч гэсэн догь байж болно шүү дээ” гэх бодол үргэлж төрдөг байсан юм. Тэр цагаас өнөөдрийг хүртэл шинжлэх ухааныг тун ч сонирхолтой төдийгүй, огтхон ч уйтгартай зүйл биш гэдгийг хүмүүст мэдүүлэх гэж хичээж явахдаа энэ номтой танилцсан түүхтэй. Амьдралын шаардлагаар бакалавртаа шинжлэх ухааны чиглэлээр суралцаж чадаагүй болохоор ядаж шинжлэх ухааныг түгээдэг хүн болохоор сэтгэл шулуудаж, интернэтээс “Шинжлэх ухааны шилдэг номууд” гэсэн хайлт хийж үзэхэд, шилдэг номуудын бүх жагсаалтад “Космос” зайлшгүй багтаж байсныг олж хараад шуудхан уншиж эхлэв. Англи хэл дээр уншсан болохоор эхлээд юу ч ойлгоогүй. Монгол хэл дээр хайж байх явцдаа “Цаг хугацааны товч түүх” номыг уншаад суурь ойлголтуудаа авсны дараа дахин энэ номыг уншихад харьцангуй ойлгогдож эхэлсэн. Түүнээс хойш, сэтгэл санаа тавгүйрхэн, нэг л гутрах гээд ирэхээрээ эргүүлж нэг уншихаар “Би ийм өчүүхэн, хорвоо дэлхий ийм уужим шүү дээ” гэдгийг мэдрүүлдэг, ширээний ном минь болсон.
### юуны тухай өгүүлдэг вэ?
Шинжлэх ухааны ном гэхээр хүмүүс тоо, томъёогоор дүүрэн сурах бичиг гэж ойлгож магадгүй ч энэ номд нэг ч томъёо бичигдээгүй болохыг хэлэх нь зүйтэй. Товчхондоо, дээшээ тэнгэр лүү харахад бидний нүдэнд үзэгддэг тэр л бүгдийг 14 тэрбум жилийн өмнөх түүхээс нь эхлэн тайлбарласан ном юм. Цөөнгүй эрдэмтэд энэ номыг уншаад цаашдаа шинжлэх ухааны чиглэлээр ажиллахаар эргэлзэлгүй шийдсэн байдаг. Хэн бүхэнд ойлгогдохуйц тун энгийн бичиглэлтэй, дундуур нь хөнгөн хошигнолууд хүртэл оруулсан байдаг нь уншихад бүр ч сонирхолтой болгодог юм шиг.
### тодхон санадаг, өнгөтөөр дүрслэгддэг хэсэг
Альберт Эйнштейний бодлын туршилт
Illustration by Azjargal
### энэхүү номоос авсан мэдрэмжээ зургаар илэрхийлбэл
### хэнд санал болгох вэ?
Юу уншихаа хараахан мэдэхгүй байгаа, шинжлэх ухаанд дурлагч хүүхдүүд уншихад нэн тохиромжтой. Гэхдээ, тэнгэр лүү хараад “Хөөх, ямар гоё юм бэ?” гэж боддог хүн болгон уншаасай гэж хүсэж байна.
### ухаарал эсвэл эргэлзээ
Эргэлзээ. Номыг уншиж дуусаад хаадаг бол энэ ном уншиж дуусмагц шинэ хаалгыг нээгээд өгсөн мэт л болдог. Хүн төрөлхтний хувьд харь гарагийнхан хэзээнээс ихээхэн эргэлзээ, асуултыг дагуулсаар ирсэн. Тэгвэл уг номон дээр харь гарагийн тухай бүтэн бүлгийн турш өгүүлэхдээ, “Харь гарагийнхан үнэхээр байдаг уу? Хэрвээ байдаг бол ямар өнгө зүс, хэлбэр хэмжээтэй вэ? Тэдэнтэй яаж харилцах вэ?" зэрэг асуултуудад хариулт өгсөн байдаг.
> Харь гарагийнхан оршин байх магадлалтай. Гэхдээ бидэн дээр ирнэ гэдэг юу л бол.
Мөн 1977 онд Вояжер хөлгийг сансарт хөөргөхдөө дотор нь хүн төрөлхтнийг илэрхийлэх диск шиг зүйлийг явуулсан байдаг. Тухайн диск нь дотроо 60 гаруй орны хэлээр “Сайн байна уу?” гэж мэндэлсэн хоолой бичлэг болон байгалийн чимээ, технологийн чимээ, олон улсын үндэсний дуу зэргийг агуулсан. Эдгээр зүйлийг бодоод үзэхээр хэзээ нэгэн цагт харь гарагийнхан энэ дискийг олж сонсох болов уу? Гэх мэт хөвөрсөн олон эргэцүүлэл, асуултуудыг бодол оюунаас уяад үлдээчихдэг.
> Таныг гараг эрхэс ивээх болтугай.