Mastodon: Өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болох уу?
<div class="article-body">
          <p>Олон нийтийн сүлжээг хэдхэн жилийн өмнө цөөн хэдэн хүмүүс ашигладаг байсан бол өдгөө улс орны аюулгүй байдал, эдийн засаг, сонгуулийн үр дүн зэрэгт нөлөөлдөг том хүч болон хөгжжээ. Үүний нэгэн баталгаа болж Дэлхийн хамгийн баян хүн болох Элон Маск өнгөрсөн сард томоохон олон нийтийн сүлжээнүүдийн нэг Твиттерийг худалдан <a href="https://www.nytimes.com/2022/10/27/technology/elon-musk-twitter-deal-complete.html" target="_blank">авав</a>. <br></p>
<p></p><p>Твиттерийг худалдан авсан өдрөөсөө л эхлэн <a href="https://edition.cnn.com/2022/11/03/tech/twitter-layoffs/index.html" target="_blank">ажилчдыг нь халж</a>, <a href="https://www.theverge.com/2022/11/1/23435092/elon-musk-twitter-blue-verification-cost-ads-search" target="_blank">бизнес загварыг нь өөрчлөх</a> зэргээр шийдэмгий үйлдлүүд авч эхэлсэн нь дэмжлэг гэхээсээ илүүтэйгээр шүүмжлэлтэй тулгарч эхэлсэн. Эдгээр үйл явдлууд Твиттерт хүндхэн цаг үеийг авчирч, олон сая хэрэглэгчээ алдах шалтгаан болж байгаа ч Mastodon зэрэг ижил төстэй жижиг платформуудад <a href="https://blog.joinmastodon.org/2022/04/twitter-buyout-puts-mastodon-into-spotlight/" target="_blank">боломж гаргаж</a> байгаа юм. </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/IPSbNdBmWKE?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Mastodon гэж юу вэ?</h3><p>Харагдах байдлын хувьд бусад олон нийтийн сүлжээнээс ялгарах зүйлгүй ч үндсэн ажиллах зарчим нь ялгаатай. Mastodon-ийг дараах дөрвөн шинж чанар нь бусдаас давуу болгодог. </p>
<p></p><p><b>Нээлттэй кодтой (Open Source): </b>2016 онд Mastodon-ийг 23 настай Герман хөгжүүлэгч Юүжен Рочко бүтээж, түүнээс хойш эх кодыг нь нээлттэй байлгаж <a href="https://github.com/mastodon/mastodon" target="_blank">иржээ</a>. Ингэснээр хүссэн хөгжүүлэгчид уг платформыг нэмж хөгжүүлэх, алдааг нь засахаас гадна кодыг ашиглан өөрийн олон нийтийн сүлжээгээ бүтээх боломжтой. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/007afc64-288a-4208-b9d7-3eda84011c1d/7240e2a3fe7f4c5906708508dd3deea4.jpeg"></p><div class="image-caption">Mastodon-ий үүсгэн байгуулагч Юүжен Рочко </div><p></p><p><b>Төвлөрсөн бус (Decentralized):</b> Томоохон олон нийтийн сүлжээнүүд бүгд өөрийн гэсэн сервертэй. Хэрэв тус серверийн ажиллагаа доголдох юм бол тухайн олон нийтийн сүлжээ тэр чигтээ доголдоно гэсэн үг. Харин Mastodon-ий хувьд олон мянган серверээс бүрддэг. Хамгийн сонирхолтой нь хүссэн хүн бүр сервер асааж, өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болж болох юм.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/007afc64-288a-4208-b9d7-3eda84011c1d/a92bae88f2234c77902c4c31cd7456a2.png"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: Mastodon</div><p></p><p><b>Зар сурталчилгаагүй (Not for Sale):</b> Олон нийтийн сүлжээнүүд хэрэглэгчийн анхаарал татахуйц сэдвийг түлхүү харуулах, улмаар зар сурталчилгаа байршуулж мөнгө олох алгоритмтай байдаг. Харин Mastodon-ий хувьд бизнес загвар нь зар сурталчилгаа бус олон нийтийн хандив, тусламж дээр тулгуурладаг учир аливаа мэдээллийг цаг хугацааны дэс, дарааллаар нь харуулдаг.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/007afc64-288a-4208-b9d7-3eda84011c1d/a1412d47ec91d030c1db4537670e67e6.jpeg"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: Mastodon</div><p><b>Өөр хоорондоо хоршин ажиллах (Interoperable): </b>World Wide Web буюу орчин үеийн интернэтийг үндэслэгч Тим Бернерс-Лигийн үүсгэн байгуулсан консорциум 2018 оноос эхлэн <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/activitypub" target="_blank">ActivityPub</a> нэртэй нээлттэй, төвлөрсөн бус олон нийтийн сүлжээний протоколыг албан ёсоор санал болгож эхэлсэн. Үүнийг өдгөө Mastodon, видео хуваалцах <a href="https://joinpeertube.org/" target="_blank">PeerTube</a>, зураг хуваалцах <a href="https://pixelfed.org/" target="_blank">Pixelfed</a> зэрэг платформууд ашигладаг.<br></p>
<p></p><p>Уг протоколыг ашигласан платформууд өөр хоорондоо ижил хэлээр ярих буюу бүрэн хоршин ажиллах (<a href="https://unread.today/articles/edit/en.wikipedia.org/wiki/fediverse" target="_blank">fediverse</a>) боломжтой. Жишээлбэл, Фэйсбүүк, Твиттер хоёр ижил протокол ашигладаг байсан бол бид заавал тус бүрд нь хаяг нээх шаардлагагүй, Фэйсбүүк хаягаараа Твиттерт нэгдэж, ямар ч төвөггүйгээр ашиглаж болох юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/007afc64-288a-4208-b9d7-3eda84011c1d/fcfa9ba35874e6d8c3c6629c7a444738.gif"></p><div class="image-caption">Fediverse: хоршин ажиглладаг серверүүд</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>Mastodon-ий сонирхолтой баримтууд</div></h3><p>- Твиттерийн дуулианаас болж сарын нэг сая идэвхтэй хэрэглэгчтэй <a href="http://techcrunch.com/2022/11/07/boosted-by-twitter-drama-mastodon-reaches-1-million-active-monthly-users" target="_blank">болсон</a>.<br>- Уг платформын цорын ганц бүтэн цагийн ажилтан нь үүсгэн байгуулагч Юүжен Рочко.<br>- Mastodon нь ашгийн бус байгууллага бөгөөд 100 хувь хандивлагч нарын өгсөн хандиваар үйл ажиллагаагаа <a href="http://blog.joinmastodon.org/2021/08/mastodon-now-a-non-profit-organisation" target="_blank">явуулдаг</a>.<br>- АНУ-ын Экс ерөнхийлөгч Доналд Трамп Твиттерт хориглогдсоны дараа үүсгэн байгуулсан Truth Social олон нийтийн сүлжээ Mastodon-ий эх кодыг <a href="http://blog.joinmastodon.org/2021/10/trumps-new-social-media-platform-found-using-mastodon-code" target="_blank">ашигладаг</a>.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/007afc64-288a-4208-b9d7-3eda84011c1d/2f9c34b8807f66753261e91f1c15da33.png"></p><div class="image-caption">Mastodon аппын харагдах байдал</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Mastodon-ийг хэрхэн ашиглах вэ?</h3><p>Ерөнхий ажиллах зарчим нь Твиттер, Фэйсбүүк зэрэгтэй тун төстэй. Гэхдээ хэрэглэгч бүртгүүлэхдээ аль серверт нэгдэх вэ гэдгээ сонгох ёстой болно. Сонирхол, хэл, улс, албан байгууллага зэргээрээ ялгагдах олон мянган серверүүд бий. Гэхдээ аль ч серверийг сонгосон бай дараа нь серверээ солих эсвэл бусад серверүүдэд болж байгаа зүйлс, өрнөж буй яриаг харах, түүнд оролцох боломжтой. </p>
<p></p><p>Харин өөрөө сервер нээж өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болохыг хүсвэл тодорхой хэмжээний технологийн мэдлэг шаардах ч, бага зэрэг илүү мөнгө төлж <a href="https://masto.host/" target="_blank">Masto.host</a>, <a href="https://hostdon.jp/#/" target="_blank">Hostdon</a>, <a href="https://marketplace.digitalocean.com/apps/mastodon" target="_blank">DigitalOcean</a> тэргүүтэй үйлчилгээнүүдийг ашиглавал технологийн мэдлэг шаардахгүйгээр өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээгээ нээж болно. Аль ч тохиолдолд уг платформ нь нээлттэй кодтой учир шаардлагатай сан, тусламж зэрэг нь харьцангуй элбэг <a href="https://docs.joinmastodon.org/" target="_blank">байдаг</a>.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/007afc64-288a-4208-b9d7-3eda84011c1d/71179f7655c94065e140f88694866a73.jpeg"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: Mastodon</div><p></p><p>Өнөөдөр бидний ашиглаж буй олон нийтийн сүлжээнүүд сайны хажуугаар олон сул талтай. Хэдий тийм ч Mastodon шиг одоо байгааг алдааг засаж, илүү сайн байж болох хувилбарыг дэвшүүлж буй шийдлүүд төрөн гарч байгаа нь сайн хэрэг. Олон нийтийн сүлжээ гэх гарт баригдахгүй ч Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай, хүчирхэг, хил хязгааргүй улс ирээдүйд хаашаа хөгжихийг хамтдаа харах л үлдлээ. Хэрэв хараад зогсохгүй, гар бие оролцмоор байгаа бол Mastodon-ийг ашиглан өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй ч болж болох юм шүү. </p><p>Энэ талаар харилцан яриа өрнүүлэрхийг хүсвэл <a href="https://bit.ly/3NOTERu" target="_blank">намайг</a> Mastodon дээр дагаарай. </p>
          </div>

Олон нийтийн сүлжээг хэдхэн жилийн өмнө цөөн хэдэн хүмүүс ашигладаг байсан бол өдгөө улс орны аюулгүй байдал, эдийн засаг, сонгуулийн үр дүн зэрэгт нөлөөлдөг том хүч болон хөгжжээ. Үүний нэгэн баталгаа болж Дэлхийн хамгийн баян хүн болох Элон Маск өнгөрсөн сард томоохон олон нийтийн сүлжээнүүдийн нэг Твиттерийг худалдан
авав
.

Твиттерийг худалдан авсан өдрөөсөө л эхлэн
ажилчдыг нь халж
,
бизнес загварыг нь өөрчлөх
зэргээр шийдэмгий үйлдлүүд авч эхэлсэн нь дэмжлэг гэхээсээ илүүтэйгээр шүүмжлэлтэй тулгарч эхэлсэн. Эдгээр үйл явдлууд Твиттерт хүндхэн цаг үеийг авчирч, олон сая хэрэглэгчээ алдах шалтгаан болж байгаа ч Mastodon зэрэг ижил төстэй жижиг платформуудад
боломж гаргаж
байгаа юм.


Mastodon гэж юу вэ?
Харагдах байдлын хувьд бусад олон нийтийн сүлжээнээс ялгарах зүйлгүй ч үндсэн ажиллах зарчим нь ялгаатай. Mastodon-ийг дараах дөрвөн шинж чанар нь бусдаас давуу болгодог.

Нээлттэй кодтой (Open Source):
2016 онд Mastodon-ийг 23 настай Герман хөгжүүлэгч Юүжен Рочко бүтээж, түүнээс хойш эх кодыг нь нээлттэй байлгаж
иржээ
. Ингэснээр хүссэн хөгжүүлэгчид уг платформыг нэмж хөгжүүлэх, алдааг нь засахаас гадна кодыг ашиглан өөрийн олон нийтийн сүлжээгээ бүтээх боломжтой.

Mastodon-ий үүсгэн байгуулагч Юүжен Рочко
Төвлөрсөн бус (Decentralized):
Томоохон олон нийтийн сүлжээнүүд бүгд өөрийн гэсэн сервертэй. Хэрэв тус серверийн ажиллагаа доголдох юм бол тухайн олон нийтийн сүлжээ тэр чигтээ доголдоно гэсэн үг. Харин Mastodon-ий хувьд олон мянган серверээс бүрддэг. Хамгийн сонирхолтой нь хүссэн хүн бүр сервер асааж, өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болж болох юм.

Эх сурвалж: Mastodon
Зар сурталчилгаагүй (Not for Sale):
Олон нийтийн сүлжээнүүд хэрэглэгчийн анхаарал татахуйц сэдвийг түлхүү харуулах, улмаар зар сурталчилгаа байршуулж мөнгө олох алгоритмтай байдаг. Харин Mastodon-ий хувьд бизнес загвар нь зар сурталчилгаа бус олон нийтийн хандив, тусламж дээр тулгуурладаг учир аливаа мэдээллийг цаг хугацааны дэс, дарааллаар нь харуулдаг.

Эх сурвалж: Mastodon
Өөр хоорондоо хоршин ажиллах (Interoperable):
World Wide Web буюу орчин үеийн интернэтийг үндэслэгч Тим Бернерс-Лигийн үүсгэн байгуулсан консорциум 2018 оноос эхлэн
ActivityPub
нэртэй нээлттэй, төвлөрсөн бус олон нийтийн сүлжээний протоколыг албан ёсоор санал болгож эхэлсэн. Үүнийг өдгөө Mastodon, видео хуваалцах
PeerTube
, зураг хуваалцах
Pixelfed
зэрэг платформууд ашигладаг.

Уг протоколыг ашигласан платформууд өөр хоорондоо ижил хэлээр ярих буюу бүрэн хоршин ажиллах (
fediverse
) боломжтой. Жишээлбэл, Фэйсбүүк, Твиттер хоёр ижил протокол ашигладаг байсан бол бид заавал тус бүрд нь хаяг нээх шаардлагагүй, Фэйсбүүк хаягаараа Твиттерт нэгдэж, ямар ч төвөггүйгээр ашиглаж болох юм.

Fediverse: хоршин ажиглладаг серверүүд
Mastodon-ий сонирхолтой баримтууд
- Твиттерийн дуулианаас болж сарын нэг сая идэвхтэй хэрэглэгчтэй
болсон
.
- Уг платформын цорын ганц бүтэн цагийн ажилтан нь үүсгэн байгуулагч Юүжен Рочко.
- Mastodon нь ашгийн бус байгууллага бөгөөд 100 хувь хандивлагч нарын өгсөн хандиваар үйл ажиллагаагаа
явуулдаг
.
- АНУ-ын Экс ерөнхийлөгч Доналд Трамп Твиттерт хориглогдсоны дараа үүсгэн байгуулсан Truth Social олон нийтийн сүлжээ Mastodon-ий эх кодыг
ашигладаг
.

Mastodon аппын харагдах байдал
Mastodon-ийг хэрхэн ашиглах вэ?
Ерөнхий ажиллах зарчим нь Твиттер, Фэйсбүүк зэрэгтэй тун төстэй. Гэхдээ хэрэглэгч бүртгүүлэхдээ аль серверт нэгдэх вэ гэдгээ сонгох ёстой болно. Сонирхол, хэл, улс, албан байгууллага зэргээрээ ялгагдах олон мянган серверүүд бий. Гэхдээ аль ч серверийг сонгосон бай дараа нь серверээ солих эсвэл бусад серверүүдэд болж байгаа зүйлс, өрнөж буй яриаг харах, түүнд оролцох боломжтой.

Харин өөрөө сервер нээж өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болохыг хүсвэл тодорхой хэмжээний технологийн мэдлэг шаардах ч, бага зэрэг илүү мөнгө төлж
Masto.host
,
Hostdon
,
DigitalOcean
тэргүүтэй үйлчилгээнүүдийг ашиглавал технологийн мэдлэг шаардахгүйгээр өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээгээ нээж болно. Аль ч тохиолдолд уг платформ нь нээлттэй кодтой учир шаардлагатай сан, тусламж зэрэг нь харьцангуй элбэг
байдаг
.

Эх сурвалж: Mastodon
Өнөөдөр бидний ашиглаж буй олон нийтийн сүлжээнүүд сайны хажуугаар олон сул талтай. Хэдий тийм ч Mastodon шиг одоо байгааг алдааг засаж, илүү сайн байж болох хувилбарыг дэвшүүлж буй шийдлүүд төрөн гарч байгаа нь сайн хэрэг. Олон нийтийн сүлжээ гэх гарт баригдахгүй ч Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай, хүчирхэг, хил хязгааргүй улс ирээдүйд хаашаа хөгжихийг хамтдаа харах л үлдлээ. Хэрэв хараад зогсохгүй, гар бие оролцмоор байгаа бол Mastodon-ийг ашиглан өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй ч болж болох юм шүү.
Энэ талаар харилцан яриа өрнүүлэрхийг хүсвэл
намайг
Mastodon дээр дагаарай.

Олон нийтийн сүлжээг хэдхэн жилийн өмнө цөөн хэдэн хүмүүс ашигладаг байсан бол өдгөө улс орны аюулгүй байдал, эдийн засаг, сонгуулийн үр дүн зэрэгт нөлөөлдөг том хүч болон хөгжжээ. Үүний нэгэн баталгаа болж Дэлхийн хамгийн баян хүн болох Элон Маск өнгөрсөн сард томоохон олон нийтийн сүлжээнүүдийн нэг Твиттерийг худалдан авав.
Твиттерийг худалдан авсан өдрөөсөө л эхлэн ажилчдыг нь халж, бизнес загварыг нь өөрчлөх зэргээр шийдэмгий үйлдлүүд авч эхэлсэн нь дэмжлэг гэхээсээ илүүтэйгээр шүүмжлэлтэй тулгарч эхэлсэн. Эдгээр үйл явдлууд Твиттерт хүндхэн цаг үеийг авчирч, олон сая хэрэглэгчээ алдах шалтгаан болж байгаа ч Mastodon зэрэг ижил төстэй жижиг платформуудад боломж гаргаж байгаа юм.
### Mastodon гэж юу вэ?
Харагдах байдлын хувьд бусад олон нийтийн сүлжээнээс ялгарах зүйлгүй ч үндсэн ажиллах зарчим нь ялгаатай. Mastodon-ийг дараах дөрвөн шинж чанар нь бусдаас давуу болгодог.
**Нээлттэй кодтой (Open Source):** 2016 онд Mastodon-ийг 23 настай Герман хөгжүүлэгч Юүжен Рочко бүтээж, түүнээс хойш эх кодыг нь нээлттэй байлгаж иржээ. Ингэснээр хүссэн хөгжүүлэгчид уг платформыг нэмж хөгжүүлэх, алдааг нь засахаас гадна кодыг ашиглан өөрийн олон нийтийн сүлжээгээ бүтээх боломжтой.
Mastodon-ий үүсгэн байгуулагч Юүжен Рочко
**Төвлөрсөн бус (Decentralized):** Томоохон олон нийтийн сүлжээнүүд бүгд өөрийн гэсэн сервертэй. Хэрэв тус серверийн ажиллагаа доголдох юм бол тухайн олон нийтийн сүлжээ тэр чигтээ доголдоно гэсэн үг. Харин Mastodon-ий хувьд олон мянган серверээс бүрддэг. Хамгийн сонирхолтой нь хүссэн хүн бүр сервер асааж, өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болж болох юм.
Эх сурвалж: Mastodon
**Зар сурталчилгаагүй (Not for Sale):** Олон нийтийн сүлжээнүүд хэрэглэгчийн анхаарал татахуйц сэдвийг түлхүү харуулах, улмаар зар сурталчилгаа байршуулж мөнгө олох алгоритмтай байдаг. Харин Mastodon-ий хувьд бизнес загвар нь зар сурталчилгаа бус олон нийтийн хандив, тусламж дээр тулгуурладаг учир аливаа мэдээллийг цаг хугацааны дэс, дарааллаар нь харуулдаг.
Эх сурвалж: Mastodon
**Өөр хоорондоо хоршин ажиллах (Interoperable):** World Wide Web буюу орчин үеийн интернэтийг үндэслэгч Тим Бернерс-Лигийн үүсгэн байгуулсан консорциум 2018 оноос эхлэн ActivityPub нэртэй нээлттэй, төвлөрсөн бус олон нийтийн сүлжээний протоколыг албан ёсоор санал болгож эхэлсэн. Үүнийг өдгөө Mastodon, видео хуваалцах PeerTube, зураг хуваалцах Pixelfed зэрэг платформууд ашигладаг.
Уг протоколыг ашигласан платформууд өөр хоорондоо ижил хэлээр ярих буюу бүрэн хоршин ажиллах (fediverse) боломжтой. Жишээлбэл, Фэйсбүүк, Твиттер хоёр ижил протокол ашигладаг байсан бол бид заавал тус бүрд нь хаяг нээх шаардлагагүй, Фэйсбүүк хаягаараа Твиттерт нэгдэж, ямар ч төвөггүйгээр ашиглаж болох юм.
Fediverse: хоршин ажиглладаг серверүүд
### Mastodon-ий сонирхолтой баримтууд
- Твиттерийн дуулианаас болж сарын нэг сая идэвхтэй хэрэглэгчтэй болсон.
- Уг платформын цорын ганц бүтэн цагийн ажилтан нь үүсгэн байгуулагч Юүжен Рочко.
- Mastodon нь ашгийн бус байгууллага бөгөөд 100 хувь хандивлагч нарын өгсөн хандиваар үйл ажиллагаагаа явуулдаг.
- АНУ-ын Экс ерөнхийлөгч Доналд Трамп Твиттерт хориглогдсоны дараа үүсгэн байгуулсан Truth Social олон нийтийн сүлжээ Mastodon-ий эх кодыг ашигладаг.
Mastodon аппын харагдах байдал
### Mastodon-ийг хэрхэн ашиглах вэ?
Ерөнхий ажиллах зарчим нь Твиттер, Фэйсбүүк зэрэгтэй тун төстэй. Гэхдээ хэрэглэгч бүртгүүлэхдээ аль серверт нэгдэх вэ гэдгээ сонгох ёстой болно. Сонирхол, хэл, улс, албан байгууллага зэргээрээ ялгагдах олон мянган серверүүд бий. Гэхдээ аль ч серверийг сонгосон бай дараа нь серверээ солих эсвэл бусад серверүүдэд болж байгаа зүйлс, өрнөж буй яриаг харах, түүнд оролцох боломжтой.
Харин өөрөө сервер нээж өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй болохыг хүсвэл тодорхой хэмжээний технологийн мэдлэг шаардах ч, бага зэрэг илүү мөнгө төлж Masto.host, Hostdon, DigitalOcean тэргүүтэй үйлчилгээнүүдийг ашиглавал технологийн мэдлэг шаардахгүйгээр өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээгээ нээж болно. Аль ч тохиолдолд уг платформ нь нээлттэй кодтой учир шаардлагатай сан, тусламж зэрэг нь харьцангуй элбэг байдаг.
Эх сурвалж: Mastodon
Өнөөдөр бидний ашиглаж буй олон нийтийн сүлжээнүүд сайны хажуугаар олон сул талтай. Хэдий тийм ч Mastodon шиг одоо байгааг алдааг засаж, илүү сайн байж болох хувилбарыг дэвшүүлж буй шийдлүүд төрөн гарч байгаа нь сайн хэрэг. Олон нийтийн сүлжээ гэх гарт баригдахгүй ч Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай, хүчирхэг, хил хязгааргүй улс ирээдүйд хаашаа хөгжихийг хамтдаа харах л үлдлээ. Хэрэв хараад зогсохгүй, гар бие оролцмоор байгаа бол Mastodon-ийг ашиглан өөрийн гэсэн олон нийтийн сүлжээтэй ч болж болох юм шүү.
Энэ талаар харилцан яриа өрнүүлэрхийг хүсвэл намайг Mastodon дээр дагаарай.