Өглөөний цайг өөртөө юу? Дайсандаа юу? 
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Та өөрийгөө автомашинаар холын аялалд гарах гэж байна  хэмээн төсөөлөөд үз дээ. Хэрэв шатахууны заалт тань дундаас доогуур зааж байвал шатахуун түгээх газарт зайлшгүй саатах шаардлагатай. </div><div><br></div><div>Шатахуун  хийхгүй удаан явбал автомашины хөдөлгүүр зогсож, эд ангиудад гэмтэл учирна гэдгийг бид сайн мэднэ. Харин бие махбоддоо яг ийм эвдрэлийг үүсгэсээр яваагаа та мэдэх үү? ДЭМБ-ийн 2002-2014 онд хийгдсэн “Залуу үеийн таргалалт болон түүнтэй холбоотой хооллолт, зан байдлын судалгаа”-нд өсвөр насныхны гуравны нэг нь өглөөний цайгаа тогтмол алгасдаг гэсэн үр дүн гарсан байдаг. Энэ нийтлэлийг уншиж суугаа та ч бас өглөөний цайгаа уудаггүй юм биш биз? <br></div><div><br></div><div>Өглөөний цайгаа уухгүй гарах нь өнөөдрийн хувьд  сүртэй том “эвдрэл” биш мэт санагдаж болох ч урт хугацааны аяллыг тань зогсоох хэмжээний хүчтэй. Энэ удаагийн нийтлэлээр өглөөний цайтай холбоотой асуудлуудыг шинжлэх ухааны үндэстэйгээр хамтдаа тайлцгаая. </div><div><br></div></h2><p></p><p><i>Яаж яваад сериал, гахайн мах, өндөг хүн бүрийн төсөөлдөг стандарт өглөөний цай болоод хувирчхав?</i></p><p><i><br></i></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/29b887a95a08c1d50f40972369aea123.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ҮНДЭСТЭЙГЭЭР ТАЙЛБАРЛАВАЛ:<br></div></h3><p></p><p>Хүн өглөө сэрэх үед кортизол даавар ихээр ялгардаг бөгөөд энэ үед бидний бие цаанаасаа глюкоз буюу энерги шаардаж эхэлнэ. Хэрэв энэ үед нь хэрэгцээт энергийн эх үүсвэрээр нь хангахгүй (өглөөний цайгаа уухгүй) бол биднээс ч ухаантай бие организм маань хэвийн ажиллагаагаа хангахын тулд өмнө нь биед тань хадгалагдсан энергийг ашиглаж эхэлдэг дүрэмтэй.<br></p><p>Хэдий энэ үйл явц тийм сүртэй санагдахгүй байж болох ч урт хугацаандаа стресст илүү өртөмтгий болгох, сэтгэн бодох чадварт сөргөөр нөлөөлөх, гормоны тэнцвэргүй байдал цаашлаад бодисын солилцооны доголдол үүсгэх эрсдэл үүсгэдэг.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/c342d1ba49c6ffe524292046778ed0c7.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>түгээмэл асуулт хариулт </h3><p></p><p><b><i> 1. Овьёос идвэл турах уу?</i></b></p><p>Овьёос нь тураадаг хүнс гэж алдаршсан ч өглөөний цайндаа хэрэглэх нь цусан дахь сахарын хэмжээг огцом ихэсгэдэг учраас бидний бодож байгаа шиг тийм ч эрүүл сонголт биш. Ялангуяа хатаасан жимстэй, гранола маягийн овьёос нь (зөгийн бал, сахар зэргээр амталж, чанаж, хатаагаад савласан овьёосны төрлүүд) цусан дахь сахарыг илүү ихэсгэдэг бөгөөд энгийн овьёосон дээрээ зөгийн бал, шоколад, үзэм, хасарваань, чангааз гэх мэтийг нэмэх нь ч мөн адил үр дүнтэй. <br></p><p>Товчхондоо, овьёос тураах хүнс хэмээн алдаршсан шалтгаан нь ердөө түүнд агуулагдах эслэг нь ходоодны гүрвэлзэх хөдөлгөөнийг дэмждэгээс үүдсэн хэрэг. Тиймээс зөвхөн овьёос идсэнээрээ турна гэдэг тун өрөөсгөл ойлголт юм. </p><p><b><i>2. Өглөөний цай уухгүй байх нь таргалалтаас сэргийлэх үү?</i> </b></p><p>Зарим судалгаагаар өглөөний цайгаа алгасах нь биеийн жингээ хасахад нөлөөлдгийг баталсан байдаг. Гэвч уг судалгаанууд нь 2-3 долоо хоног, сарын хугацаанд буюу маш богино хугацаанд хийгдсэн байдгаараа асуудалтай.</p><p>Өмнөд солонгосчуудын өглөөний цай болон бодисын солилцоо хоорондын хамаарлыг хүйс, нас, ажил зэрэг хүчин зүйлийг харгалзан судалсан судалгааны үр дүнгээр өглөөний цайгаа тогтмол алгасдаг залуу эрэгтэй ажилтнуудын биохимийн шинжилгээний хариунд бодисын солилцооны өөрчлөлт <a href="https://nutritionandmetabolism.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12986-020-00526-z" target="_blank">ажиглагдаж байжээ. </a></p><p>Тиймээс өглөөний цайг уухгүй байх нь богино хугацаандаа жин хасахад тусалж байгаа мэт санагдах боловч урт хугацаандаа таны төсөөлөө ч үгүй өвчлөлийн суурь шалтгаан болох эрсдэлтэй гэдгийг санууштай. </p><p>Уг судалгаа нь 1998 оноос хойш жил бүр зохион байгуулагдаж байгаа бөгөөд солонгосчуудын эрүүл мэнд, хоол тэжээлийн байдлын талаарх судалгааны өгөгдөл дээр суурилсан тул бусад богино хугацааны судалгаануудтай харьцуулахад илүү урт хугацааны өөрчлөлт, ажиглалтын талаарх мэдээлэл өгч чадаж буйгаараа онцлог. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/c12761b6aa9eb8238db1795745d14fb1.gif"></p><p></p><p><br></p><p><b><i>3. Кофег хэзээ уувал зүгээр вэ?</i></b></p><p>Өлөн элгэн дээрээ кофе уух нь ходоодны хүчлийн ялгаралтыг нэмэгдүүлж, ходоодны цочрол, рефлюкс, ходоодны хямрал үүсгэх сөрөг нөлөөтэй. Нэмж дурдахад, кофег өлөн элгэн дээрээ хэрэглэх нь төмрийн шимэгдэлтийг бууруулдаг байна. </p><p><b><i>4. Өглөөний цай болон ажлын бүтээмж хооронд хамаарал бий юу?</i></b></p><p>Их Британи улсын Лийдсийн их сургуулийн сэтгэл судлалын хүрээлэнгийн судалгаагаар хүүхэд, өсвөр үеийнхний өглөөний цай болон хичээлийн гүйцэтгэлийн хооронд эерэг хамаарал байгааг тогтоосон байдаг. Өглөөний цайгаа тогтмол иддэг хүүхдүүд нь өглөөний цайгаа иддэггүй хүүхдүүдтэй харьцуулахад хичээлийн ирц, сурлагын дүн өндөр болон зан чанарын хувьд эерэг, нийтэч байгаа хамаарлыг ажиглажээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">сая долларын эргэлзээ</h3><p></p><p><b><i> 1. Өглөөний цайгаа уухгүй байвал чихрийн шижин үүсэхэд нөлөөлдөг гэж үү?</i></b><br>Өглөөний цайгаа тогтмол уудаггүй хүмүүс өдөр бүр өглөөний цайгаа уудаг хүмүүстэй харьцуулахад II-р хэлбэрийн чихрийн шижин өвчнөөр өвчлөх эрсдэл 21 хувиар өндөр <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22456660/" target="_blank">байгааг тогтоожээ. </a></p><p>Өглөөний цайгаа уухгүй байх нь инсулины тэвчил үүсгэх буюу энгийнээр биеийн эсүүд инсулинд зохих ёсоор хариу үйлдэл үзүүлэхгүй байх нөхцөлийг үүсгэж, яваандаа чихрийн шижин тусах эрсдэл нэмэгддэг гэсэн үг юм. </p><p><b><i>2. Өглөөний цай ба зүрх</i></b></p><p>Өглөөний цайгаа алгасах нь холестерины түвшинд сөргөөр нөлөөлж, "муу" холестериныг нэмэгдүүлж, эсрэгээрээ "сайн" буюу бидний биед хэрэгтэй холестериныг бууруулж, тэнцвэргүй байдал үүсгэснээр судасны хатуурал цаашлаад зүрхний шигдээс, цус харвалт болон бусад зүрх судасны хүндрэлийн <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28982495/" target="_blank">эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. </a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/a0d5c234baa1ac7f6c8f4c7d06b1a392.gif"></p><p></p><p><b><i><br></i></b></p><p><b><i>3. Ямар өглөөний цай уувал зүгээр вэ?</i></b><br></p><p><b>Уураглаг өглөөний цай.</b></p><p>Уургаар баялаг өглөөний цайнд өндөг, чанасан мах, хар шөл, бүрсэн тараг гэх мэт ордог бол нүүрс ус, сахар ихтэй хүнсэнд торт, талх, жигнэмэг, сериал, шарвин, жимсний смүүти гэх мэт нэрлээд байвал дуусахгүй их хүнс орно. Уураглаг хоол нь нүүрс ус, сахар ихтэй хүнснээс илүү удаан шингэдэг тул хоол идсэний дараа удаан хугацаанд цатгалан <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23703835/" target="_blank">мэдрэмж төрүүлдэг. </a>Тийм ч учраас цусан дахь сахарын хэмжээг тогтвортой байлгаж, инсулины мэдрэг байдлыг сайжруулдаг давуу талтай. Гэхдээ мэдээж нүүрс усыг тэр чигт нь хасах нь утгагүй бөгөөд өглөө хамгийн түрүүнд чихэрлэг жимсний смүүти уухаас илүү өндөг шарж идэх нь цусан дахь сахарыг огцом өсгөхгүй ээ гэдэг л санаа юм. </p><p><b><i>4. Шар тос залгих тренд</i></b></p><p>Кофе, сүүтэй цайндаа эсвэл өлөн элгэн дээрээ шар тос залгих гэх мэтээр тренд болоод буй энэ хүнс нь уламжлалт анагаах ухааны “од” орц.</p><p>Гэхдээ уламжлалт анагаах ухаанд шар тосыг хүн бүр хэрэглэх нь оновчтой сонголт биш болох тухай мөн дурддаг. Уламжлалт анагаах ухаанд хүмүүсийг хий, шар, бадгана махбодтой хэмээн ангилдаг. Хувь хүн болгонд өөр өөрсдийн махбодод тохирсон хоол хүнс гэж байдаг бөгөөд хий махбод нь амьсгалах, хөдөлгөх, аливаа ажилд хүчлүүлэх, бодисын солилцооны бүх урвалуудыг хэвийн явуулах, биеийн бүхий л хөдөлгөөнүүдийг захирах үүрэгтэй. Харин шар тосыг хий дарах зорилгоор удаан хэрэглэх эсвэл шарын өвөрмөц чанартай хүмүүс байнга хэрэглэх нь тийм ч тохиромжтой биш гэдгийг санууштай.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/fe5ebf565e312d16a426b8c5a073f853.png"></p><p></p><p>Эцэст нь хэлэхэд бүх юм хэмжээнээсээ хэтэрвэл аюултай. Шуудхан нэг өглөө иддэг бүх зүйлдээ хатуу дэглэм тогтоох нь ч бас утгагүй. Бид энэхүү нийтлэлээрээ хэт нэг талыг барьсан мэдээлэл буюу ийм л өглөөний цай уу, энэ нь л сайн гэсэн мэдээлэл өгч чадахгүй. Учир нь шинжлэх ухаан маш нарийн төвөгтэй бөгөөд өнөөдөр тийм гэж сэтгэл зүрхээрээ итгэж байсан зүйл тань маргаашийн дотор шинэ судалгаагаар няцаагдах боломжтой.<br></p><p>Мэдээж өглөө торт идэж, кофегоо уух нь танд илүү таатай санагддаг бол ингэж цайлахад асуудал байхгүй шүү дээ. Гэхдээ удаан хугацааны турш ийм чихэрлэг өглөөний цай уух нь яагаад эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй вэ гэдэг учир шалтгааныг нь мэдээд авахад илүүдэхгүй болов уу.</p>
          </div>

Та өөрийгөө автомашинаар холын аялалд гарах гэж байна  хэмээн төсөөлөөд үз дээ. Хэрэв шатахууны заалт тань дундаас доогуур зааж байвал шатахуун түгээх газарт зайлшгүй саатах шаардлагатай.
Шатахуун  хийхгүй удаан явбал автомашины хөдөлгүүр зогсож, эд ангиудад гэмтэл учирна гэдгийг бид сайн мэднэ. Харин бие махбоддоо яг ийм эвдрэлийг үүсгэсээр яваагаа та мэдэх үү? ДЭМБ-ийн 2002-2014 онд хийгдсэн “Залуу үеийн таргалалт болон түүнтэй холбоотой хооллолт, зан байдлын судалгаа”-нд өсвөр насныхны гуравны нэг нь өглөөний цайгаа тогтмол алгасдаг гэсэн үр дүн гарсан байдаг. Энэ нийтлэлийг уншиж суугаа та ч бас өглөөний цайгаа уудаггүй юм биш биз?
Өглөөний цайгаа уухгүй гарах нь өнөөдрийн хувьд  сүртэй том “эвдрэл” биш мэт санагдаж болох ч урт хугацааны аяллыг тань зогсоох хэмжээний хүчтэй. Энэ удаагийн нийтлэлээр өглөөний цайтай холбоотой асуудлуудыг шинжлэх ухааны үндэстэйгээр хамтдаа тайлцгаая.
Яаж яваад сериал, гахайн мах, өндөг хүн бүрийн төсөөлдөг стандарт өглөөний цай болоод хувирчхав?

ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ҮНДЭСТЭЙГЭЭР ТАЙЛБАРЛАВАЛ:
Хүн өглөө сэрэх үед кортизол даавар ихээр ялгардаг бөгөөд энэ үед бидний бие цаанаасаа глюкоз буюу энерги шаардаж эхэлнэ. Хэрэв энэ үед нь хэрэгцээт энергийн эх үүсвэрээр нь хангахгүй (өглөөний цайгаа уухгүй) бол биднээс ч ухаантай бие организм маань хэвийн ажиллагаагаа хангахын тулд өмнө нь биед тань хадгалагдсан энергийг ашиглаж эхэлдэг дүрэмтэй.
Хэдий энэ үйл явц тийм сүртэй санагдахгүй байж болох ч урт хугацаандаа стресст илүү өртөмтгий болгох, сэтгэн бодох чадварт сөргөөр нөлөөлөх, гормоны тэнцвэргүй байдал цаашлаад бодисын солилцооны доголдол үүсгэх эрсдэл үүсгэдэг.

түгээмэл асуулт хариулт
1. Овьёос идвэл турах уу?
Овьёос нь тураадаг хүнс гэж алдаршсан ч өглөөний цайндаа хэрэглэх нь цусан дахь сахарын хэмжээг огцом ихэсгэдэг учраас бидний бодож байгаа шиг тийм ч эрүүл сонголт биш. Ялангуяа хатаасан жимстэй, гранола маягийн овьёос нь (зөгийн бал, сахар зэргээр амталж, чанаж, хатаагаад савласан овьёосны төрлүүд) цусан дахь сахарыг илүү ихэсгэдэг бөгөөд энгийн овьёосон дээрээ зөгийн бал, шоколад, үзэм, хасарваань, чангааз гэх мэтийг нэмэх нь ч мөн адил үр дүнтэй.
Товчхондоо, овьёос тураах хүнс хэмээн алдаршсан шалтгаан нь ердөө түүнд агуулагдах эслэг нь ходоодны гүрвэлзэх хөдөлгөөнийг дэмждэгээс үүдсэн хэрэг. Тиймээс зөвхөн овьёос идсэнээрээ турна гэдэг тун өрөөсгөл ойлголт юм.
2. Өглөөний цай уухгүй байх нь таргалалтаас сэргийлэх үү?

Зарим судалгаагаар өглөөний цайгаа алгасах нь биеийн жингээ хасахад нөлөөлдгийг баталсан байдаг. Гэвч уг судалгаанууд нь 2-3 долоо хоног, сарын хугацаанд буюу маш богино хугацаанд хийгдсэн байдгаараа асуудалтай.
Өмнөд солонгосчуудын өглөөний цай болон бодисын солилцоо хоорондын хамаарлыг хүйс, нас, ажил зэрэг хүчин зүйлийг харгалзан судалсан судалгааны үр дүнгээр өглөөний цайгаа тогтмол алгасдаг залуу эрэгтэй ажилтнуудын биохимийн шинжилгээний хариунд бодисын солилцооны өөрчлөлт
ажиглагдаж байжээ.
Тиймээс өглөөний цайг уухгүй байх нь богино хугацаандаа жин хасахад тусалж байгаа мэт санагдах боловч урт хугацаандаа таны төсөөлөө ч үгүй өвчлөлийн суурь шалтгаан болох эрсдэлтэй гэдгийг санууштай.
Уг судалгаа нь 1998 оноос хойш жил бүр зохион байгуулагдаж байгаа бөгөөд солонгосчуудын эрүүл мэнд, хоол тэжээлийн байдлын талаарх судалгааны өгөгдөл дээр суурилсан тул бусад богино хугацааны судалгаануудтай харьцуулахад илүү урт хугацааны өөрчлөлт, ажиглалтын талаарх мэдээлэл өгч чадаж буйгаараа онцлог.

3. Кофег хэзээ уувал зүгээр вэ?
Өлөн элгэн дээрээ кофе уух нь ходоодны хүчлийн ялгаралтыг нэмэгдүүлж, ходоодны цочрол, рефлюкс, ходоодны хямрал үүсгэх сөрөг нөлөөтэй. Нэмж дурдахад, кофег өлөн элгэн дээрээ хэрэглэх нь төмрийн шимэгдэлтийг бууруулдаг байна.
4. Өглөөний цай болон ажлын бүтээмж хооронд хамаарал бий юу?
Их Британи улсын Лийдсийн их сургуулийн сэтгэл судлалын хүрээлэнгийн судалгаагаар хүүхэд, өсвөр үеийнхний өглөөний цай болон хичээлийн гүйцэтгэлийн хооронд эерэг хамаарал байгааг тогтоосон байдаг. Өглөөний цайгаа тогтмол иддэг хүүхдүүд нь өглөөний цайгаа иддэггүй хүүхдүүдтэй харьцуулахад хичээлийн ирц, сурлагын дүн өндөр болон зан чанарын хувьд эерэг, нийтэч байгаа хамаарлыг ажиглажээ.

сая долларын эргэлзээ
1. Өглөөний цайгаа уухгүй байвал чихрийн шижин үүсэхэд нөлөөлдөг гэж үү?
Өглөөний цайгаа тогтмол уудаггүй хүмүүс өдөр бүр өглөөний цайгаа уудаг хүмүүстэй харьцуулахад II-р хэлбэрийн чихрийн шижин өвчнөөр өвчлөх эрсдэл 21 хувиар өндөр
байгааг тогтоожээ.
Өглөөний цайгаа уухгүй байх нь инсулины тэвчил үүсгэх буюу энгийнээр биеийн эсүүд инсулинд зохих ёсоор хариу үйлдэл үзүүлэхгүй байх нөхцөлийг үүсгэж, яваандаа чихрийн шижин тусах эрсдэл нэмэгддэг гэсэн үг юм.
2. Өглөөний цай ба зүрх
Өглөөний цайгаа алгасах нь холестерины түвшинд сөргөөр нөлөөлж, "муу" холестериныг нэмэгдүүлж, эсрэгээрээ "сайн" буюу бидний биед хэрэгтэй холестериныг бууруулж, тэнцвэргүй байдал үүсгэснээр судасны хатуурал цаашлаад зүрхний шигдээс, цус харвалт болон бусад зүрх судасны хүндрэлийн
эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.

3. Ямар өглөөний цай уувал зүгээр вэ?
Уураглаг өглөөний цай.
Уургаар баялаг өглөөний цайнд өндөг, чанасан мах, хар шөл, бүрсэн тараг гэх мэт ордог бол нүүрс ус, сахар ихтэй хүнсэнд торт, талх, жигнэмэг, сериал, шарвин, жимсний смүүти гэх мэт нэрлээд байвал дуусахгүй их хүнс орно. Уураглаг хоол нь нүүрс ус, сахар ихтэй хүнснээс илүү удаан шингэдэг тул хоол идсэний дараа удаан хугацаанд цатгалан
мэдрэмж төрүүлдэг.
Тийм ч учраас цусан дахь сахарын хэмжээг тогтвортой байлгаж, инсулины мэдрэг байдлыг сайжруулдаг давуу талтай. Гэхдээ мэдээж нүүрс усыг тэр чигт нь хасах нь утгагүй бөгөөд өглөө хамгийн түрүүнд чихэрлэг жимсний смүүти уухаас илүү өндөг шарж идэх нь цусан дахь сахарыг огцом өсгөхгүй ээ гэдэг л санаа юм.
4. Шар тос залгих тренд
Кофе, сүүтэй цайндаа эсвэл өлөн элгэн дээрээ шар тос залгих гэх мэтээр тренд болоод буй энэ хүнс нь уламжлалт анагаах ухааны “од” орц.
Гэхдээ уламжлалт анагаах ухаанд шар тосыг хүн бүр хэрэглэх нь оновчтой сонголт биш болох тухай мөн дурддаг. Уламжлалт анагаах ухаанд хүмүүсийг хий, шар, бадгана махбодтой хэмээн ангилдаг. Хувь хүн болгонд өөр өөрсдийн махбодод тохирсон хоол хүнс гэж байдаг бөгөөд хий махбод нь амьсгалах, хөдөлгөх, аливаа ажилд хүчлүүлэх, бодисын солилцооны бүх урвалуудыг хэвийн явуулах, биеийн бүхий л хөдөлгөөнүүдийг захирах үүрэгтэй. Харин шар тосыг хий дарах зорилгоор удаан хэрэглэх эсвэл шарын өвөрмөц чанартай хүмүүс байнга хэрэглэх нь тийм ч тохиромжтой биш гэдгийг санууштай.

Эцэст нь хэлэхэд бүх юм хэмжээнээсээ хэтэрвэл аюултай. Шуудхан нэг өглөө иддэг бүх зүйлдээ хатуу дэглэм тогтоох нь ч бас утгагүй. Бид энэхүү нийтлэлээрээ хэт нэг талыг барьсан мэдээлэл буюу ийм л өглөөний цай уу, энэ нь л сайн гэсэн мэдээлэл өгч чадахгүй. Учир нь шинжлэх ухаан маш нарийн төвөгтэй бөгөөд өнөөдөр тийм гэж сэтгэл зүрхээрээ итгэж байсан зүйл тань маргаашийн дотор шинэ судалгаагаар няцаагдах боломжтой.
Мэдээж өглөө торт идэж, кофегоо уух нь танд илүү таатай санагддаг бол ингэж цайлахад асуудал байхгүй шүү дээ. Гэхдээ удаан хугацааны турш ийм чихэрлэг өглөөний цай уух нь яагаад эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй вэ гэдэг учир шалтгааныг нь мэдээд авахад илүүдэхгүй болов уу.

Та өөрийгөө автомашинаар холын аялалд гарах гэж байна  хэмээн төсөөлөөд үз дээ. Хэрэв шатахууны заалт тань дундаас доогуур зааж байвал шатахуун түгээх газарт зайлшгүй саатах шаардлагатай.    Шатахуун  хийхгүй удаан явбал автомашины хөдөлгүүр зогсож, эд ангиудад гэмтэл учирна гэдгийг бид сайн мэднэ. Харин бие махбоддоо яг ийм эвдрэлийг үүсгэсээр яваагаа та мэдэх үү? ДЭМБ-ийн 2002-2014 онд хийгдсэн “Залуу үеийн таргалалт болон түүнтэй холбоотой хооллолт, зан байдлын судалгаа”-нд өсвөр насныхны гуравны нэг нь өглөөний цайгаа тогтмол алгасдаг гэсэн үр дүн гарсан байдаг. Энэ нийтлэлийг уншиж суугаа та ч бас өглөөний цайгаа уудаггүй юм биш биз?    Өглөөний цайгаа уухгүй гарах нь өнөөдрийн хувьд  сүртэй том “эвдрэл” биш мэт санагдаж болох ч урт хугацааны аяллыг тань зогсоох хэмжээний хүчтэй. Энэ удаагийн нийтлэлээр өглөөний цайтай холбоотой асуудлуудыг шинжлэх ухааны үндэстэйгээр хамтдаа тайлцгаая.
*Яаж яваад сериал, гахайн мах, өндөг хүн бүрийн төсөөлдөг стандарт өглөөний цай болоод хувирчхав?*
### ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ҮНДЭСТЭЙГЭЭР ТАЙЛБАРЛАВАЛ:
Хүн өглөө сэрэх үед кортизол даавар ихээр ялгардаг бөгөөд энэ үед бидний бие цаанаасаа глюкоз буюу энерги шаардаж эхэлнэ. Хэрэв энэ үед нь хэрэгцээт энергийн эх үүсвэрээр нь хангахгүй (өглөөний цайгаа уухгүй) бол биднээс ч ухаантай бие организм маань хэвийн ажиллагаагаа хангахын тулд өмнө нь биед тань хадгалагдсан энергийг ашиглаж эхэлдэг дүрэмтэй.
Хэдий энэ үйл явц тийм сүртэй санагдахгүй байж болох ч урт хугацаандаа стресст илүү өртөмтгий болгох, сэтгэн бодох чадварт сөргөөр нөлөөлөх, гормоны тэнцвэргүй байдал цаашлаад бодисын солилцооны доголдол үүсгэх эрсдэл үүсгэдэг.
### түгээмэл асуулт хариулт
***1. Овьёос идвэл турах уу?***
Овьёос нь тураадаг хүнс гэж алдаршсан ч өглөөний цайндаа хэрэглэх нь цусан дахь сахарын хэмжээг огцом ихэсгэдэг учраас бидний бодож байгаа шиг тийм ч эрүүл сонголт биш. Ялангуяа хатаасан жимстэй, гранола маягийн овьёос нь (зөгийн бал, сахар зэргээр амталж, чанаж, хатаагаад савласан овьёосны төрлүүд) цусан дахь сахарыг илүү ихэсгэдэг бөгөөд энгийн овьёосон дээрээ зөгийн бал, шоколад, үзэм, хасарваань, чангааз гэх мэтийг нэмэх нь ч мөн адил үр дүнтэй.
Товчхондоо, овьёос тураах хүнс хэмээн алдаршсан шалтгаан нь ердөө түүнд агуулагдах эслэг нь ходоодны гүрвэлзэх хөдөлгөөнийг дэмждэгээс үүдсэн хэрэг. Тиймээс зөвхөн овьёос идсэнээрээ турна гэдэг тун өрөөсгөл ойлголт юм.
***2. Өглөөний цай уухгүй байх нь таргалалтаас сэргийлэх үү?***
Зарим судалгаагаар өглөөний цайгаа алгасах нь биеийн жингээ хасахад нөлөөлдгийг баталсан байдаг. Гэвч уг судалгаанууд нь 2-3 долоо хоног, сарын хугацаанд буюу маш богино хугацаанд хийгдсэн байдгаараа асуудалтай.
Өмнөд солонгосчуудын өглөөний цай болон бодисын солилцоо хоорондын хамаарлыг хүйс, нас, ажил зэрэг хүчин зүйлийг харгалзан судалсан судалгааны үр дүнгээр өглөөний цайгаа тогтмол алгасдаг залуу эрэгтэй ажилтнуудын биохимийн шинжилгээний хариунд бодисын солилцооны өөрчлөлт ажиглагдаж байжээ.
Тиймээс өглөөний цайг уухгүй байх нь богино хугацаандаа жин хасахад тусалж байгаа мэт санагдах боловч урт хугацаандаа таны төсөөлөө ч үгүй өвчлөлийн суурь шалтгаан болох эрсдэлтэй гэдгийг санууштай.
Уг судалгаа нь 1998 оноос хойш жил бүр зохион байгуулагдаж байгаа бөгөөд солонгосчуудын эрүүл мэнд, хоол тэжээлийн байдлын талаарх судалгааны өгөгдөл дээр суурилсан тул бусад богино хугацааны судалгаануудтай харьцуулахад илүү урт хугацааны өөрчлөлт, ажиглалтын талаарх мэдээлэл өгч чадаж буйгаараа онцлог.
***3. Кофег хэзээ уувал зүгээр вэ?***
Өлөн элгэн дээрээ кофе уух нь ходоодны хүчлийн ялгаралтыг нэмэгдүүлж, ходоодны цочрол, рефлюкс, ходоодны хямрал үүсгэх сөрөг нөлөөтэй. Нэмж дурдахад, кофег өлөн элгэн дээрээ хэрэглэх нь төмрийн шимэгдэлтийг бууруулдаг байна.
***4. Өглөөний цай болон ажлын бүтээмж хооронд хамаарал бий юу?***
Их Британи улсын Лийдсийн их сургуулийн сэтгэл судлалын хүрээлэнгийн судалгаагаар хүүхэд, өсвөр үеийнхний өглөөний цай болон хичээлийн гүйцэтгэлийн хооронд эерэг хамаарал байгааг тогтоосон байдаг. Өглөөний цайгаа тогтмол иддэг хүүхдүүд нь өглөөний цайгаа иддэггүй хүүхдүүдтэй харьцуулахад хичээлийн ирц, сурлагын дүн өндөр болон зан чанарын хувьд эерэг, нийтэч байгаа хамаарлыг ажиглажээ.
### сая долларын эргэлзээ
***1. Өглөөний цайгаа уухгүй байвал чихрийн шижин үүсэхэд нөлөөлдөг гэж үү?***
Өглөөний цайгаа тогтмол уудаггүй хүмүүс өдөр бүр өглөөний цайгаа уудаг хүмүүстэй харьцуулахад II-р хэлбэрийн чихрийн шижин өвчнөөр өвчлөх эрсдэл 21 хувиар өндөр байгааг тогтоожээ.
Өглөөний цайгаа уухгүй байх нь инсулины тэвчил үүсгэх буюу энгийнээр биеийн эсүүд инсулинд зохих ёсоор хариу үйлдэл үзүүлэхгүй байх нөхцөлийг үүсгэж, яваандаа чихрийн шижин тусах эрсдэл нэмэгддэг гэсэн үг юм.
***2. Өглөөний цай ба зүрх***
Өглөөний цайгаа алгасах нь холестерины түвшинд сөргөөр нөлөөлж, "муу" холестериныг нэмэгдүүлж, эсрэгээрээ "сайн" буюу бидний биед хэрэгтэй холестериныг бууруулж, тэнцвэргүй байдал үүсгэснээр судасны хатуурал цаашлаад зүрхний шигдээс, цус харвалт болон бусад зүрх судасны хүндрэлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.
***3. Ямар өглөөний цай уувал зүгээр вэ?***
**Уураглаг өглөөний цай.**
Уургаар баялаг өглөөний цайнд өндөг, чанасан мах, хар шөл, бүрсэн тараг гэх мэт ордог бол нүүрс ус, сахар ихтэй хүнсэнд торт, талх, жигнэмэг, сериал, шарвин, жимсний смүүти гэх мэт нэрлээд байвал дуусахгүй их хүнс орно. Уураглаг хоол нь нүүрс ус, сахар ихтэй хүнснээс илүү удаан шингэдэг тул хоол идсэний дараа удаан хугацаанд цатгалан мэдрэмж төрүүлдэг. Тийм ч учраас цусан дахь сахарын хэмжээг тогтвортой байлгаж, инсулины мэдрэг байдлыг сайжруулдаг давуу талтай. Гэхдээ мэдээж нүүрс усыг тэр чигт нь хасах нь утгагүй бөгөөд өглөө хамгийн түрүүнд чихэрлэг жимсний смүүти уухаас илүү өндөг шарж идэх нь цусан дахь сахарыг огцом өсгөхгүй ээ гэдэг л санаа юм.
***4. Шар тос залгих тренд***
Кофе, сүүтэй цайндаа эсвэл өлөн элгэн дээрээ шар тос залгих гэх мэтээр тренд болоод буй энэ хүнс нь уламжлалт анагаах ухааны “од” орц.
Гэхдээ уламжлалт анагаах ухаанд шар тосыг хүн бүр хэрэглэх нь оновчтой сонголт биш болох тухай мөн дурддаг. Уламжлалт анагаах ухаанд хүмүүсийг хий, шар, бадгана махбодтой хэмээн ангилдаг. Хувь хүн болгонд өөр өөрсдийн махбодод тохирсон хоол хүнс гэж байдаг бөгөөд хий махбод нь амьсгалах, хөдөлгөх, аливаа ажилд хүчлүүлэх, бодисын солилцооны бүх урвалуудыг хэвийн явуулах, биеийн бүхий л хөдөлгөөнүүдийг захирах үүрэгтэй. Харин шар тосыг хий дарах зорилгоор удаан хэрэглэх эсвэл шарын өвөрмөц чанартай хүмүүс байнга хэрэглэх нь тийм ч тохиромжтой биш гэдгийг санууштай.
Эцэст нь хэлэхэд бүх юм хэмжээнээсээ хэтэрвэл аюултай. Шуудхан нэг өглөө иддэг бүх зүйлдээ хатуу дэглэм тогтоох нь ч бас утгагүй. Бид энэхүү нийтлэлээрээ хэт нэг талыг барьсан мэдээлэл буюу ийм л өглөөний цай уу, энэ нь л сайн гэсэн мэдээлэл өгч чадахгүй. Учир нь шинжлэх ухаан маш нарийн төвөгтэй бөгөөд өнөөдөр тийм гэж сэтгэл зүрхээрээ итгэж байсан зүйл тань маргаашийн дотор шинэ судалгаагаар няцаагдах боломжтой.
Мэдээж өглөө торт идэж, кофегоо уух нь танд илүү таатай санагддаг бол ингэж цайлахад асуудал байхгүй шүү дээ. Гэхдээ удаан хугацааны турш ийм чихэрлэг өглөөний цай уух нь яагаад эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй вэ гэдэг учир шалтгааныг нь мэдээд авахад илүүдэхгүй болов уу.