Хүн байгаль хоорондын хамаарлыг соёл болгон түгээж яваа- Ө.Төрболд

<div class="article-body">
          <blockquote><p>"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.</p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p></p><p dir="ltr">Энэ удаагийн зочинтойгоо миний бие нэлээд хэдэн жилийн өмнө Холден Колфилдоор дамжуулан танилцсан түүхтэй. Х.Колфилд гэгч нь XX зууны хамгийн шилдэг романы тоонд зүй ёсоор орох “<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/The_Catcher_in_the_Rye">The Catcher in the Rye</a>”-ын гол дүр, айхтар тэрслүү өсвөр насны хөвгүүний нэр л дээ. Цахим ертөнцийн тусламжтай өөр хоорондоо уншсан номын сэтгэгдлээ хуваалцсаар зүс таних болсон эчнээ танил маань харин энэ оны эхээр төрсөн нутагтаа суурьшиж, дарсны мэргэжилтэн буюу Sommelier-иар ажиллаж буй тухай сонссон дариу усан үзмийн ундаан тухай сонирхолтой ярилцлага бэлтгэхээр цаг товлосон маань энэхүү хөргийн урьдач шалтаг болсон билээ.</p><p dir="ltr">Дарсны соёл, зохистой хэрэглээний талаар тун ч албан байдлаар эхэлсэн бидний яриа цаашилсаар Францад амьдралынхаа тал хугацааг өнгөрүүлсэн мань эрийн амьдралын түүх, sommelier мэргэжлийг эзэмших болсон шалтгаан, буддизмын хоосон чанар гээд хорвоо ертөнцийн байж болох бүхий л сэдвийг хамарсан гэхэд хилсдэхгүй. Баянхошууны эцэс дэх алга дарам хашаа байшинд эмээтэйгээ өссөн бяцхан жаал хэрхэн хүсэл мөрөөдлөө олохын төлөө алс холын Францыг зорьсныг, Парисын захад орших ядуусын хорооллын цор ганц ази хөвүүн хэрхэн хэдэн үеэрээ виноны эдэлбэр газар эзэмшиж байгаа европчуудтай өрсөлдөн дарсны мэргэжилтэн болж чадсан тухай түүхийг энэ удаагийн хөрөг маань хүүрнэнэ.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/416f004c4a6d590eb20e374b55244592.jpg"></p><p></p><p dir="ltr"><br></p><p dir="ltr">Зах зээлийн эдийн засгийн шуурга бидний эцэг эхийн халаасыг мөрөөдөлтэй нь цуг хүчтэй гэгч нь сэгсэрсэн тэр цаг үед Төрболд мэндэлсэн аж. Нийгэм хувьсан өөрчлөгдөхийн хэрээр миллениал, gen-z, альфа гэхчлэн тус тусын онцлогтой шинэ үе гарч ирдэг. Харамсалтай нь, 90-ээд онд өсөж торнисон бидний үеийнхнийг “lost generation” буюу “алдагдсан үеийнхэн” хэмээн нэрлэчихэд болохгүй зүйл үгүй мэт. Биднийг ухаан орсон цагаас эхлээд л ангийн хүүхдийн бараг гуравны нэгийнх нь эцэг эх өрх тусгаарласан аль эсэхүл амин зуулгаа өөд татахын төлөө харь оронд хөдөлмөрлөж буй тухай яриа жир үгс мэт л чихний хажуугаар өнгөрдөг байв. Төрболдын гэр бүл ч энэ үеийнхний нийтлэг хувь заяаг давтан эцэг эх хоёр нь түүнийг сэвлэгээ ч үргээж амжаагүй шахам байхад Солонгос руу ажил хийхээр яван ганц хүүгээ эмээд нь даатгажээ.</p><p dir="ltr">Улаанбаатар хотын хот тохижуулах албанд насаараа ажилласан цэцэрлэгч эмээтэйгээ тэрээр Баянхошууны эцэс дэх хашаандаа Франц явах хүртлээ амьдран суужээ. Өглөө бүхэн гүнгэрваатай бурхнаа дэс дарааллынх нь дагуу нэг бүрчлэн цэвэрлэж, өөрийнх нь тэргүүнд хүргээд авдаг эмээгийнхээ үйлдлийг хүү анхааралтэй гэгч нь ажиглан хардаг байв. Бурхны ном судрын талаар айхтар сургааль айлдахгүй ч хашаа хороондоо цэвэрхэн суухаас авахуулаад байгаль дэлхийгээ хэрхэн хайрлаж, буян хишгийг нь хүртэж амьдрахыг үйлдлээрээ үлгэрлэсэн эмээгийнхээ ачаар хүү буддын шашныг хүндэтгэн дээдэлдэг, дээрээс нь ургамал, хөрсөнд хачин их хайртай нэгэн болж өсөж өндийх нь тэр. Улмаар түүний эмээгээс өвлөн авсан хүмүүжил ирээдүйн мэргэжлээ сонгох чухал хөшүүрэг болжээ. <i>“Алив юмс бие биенээсээ хамаарч, туйлын эмх цэгцтэй, зүй тогтолтойгоор оршдог. Угтаа усан үзмийн дарс бол хүн ба байгаль хоорондын хамаарал юм” </i>гээд цааш нь тэрээр "<i>Усан үзмийн мод ороонго төрөлдөө багтах бөгөөд хэрэв хүн санаа тавин халамжлахгүй л бол хангалттай сайн жимс өгдөггүй. Хүн зайлшгүй байж гэмээнэ энэхүү байгалийн бүтээл эцсийн бүтээгдэхүүн болох гүйцэд боловсорсон усан үзмийн жимсийг ургуулдаг учиртай. Тэгэхээр сайн чанарын дарс эсгэнэ гэдэг тэр чигтээ газар нутгийнхаа онцлогийг мэддэг, модныхоо хүслийг сонсдог, хөрсөө хайрладаг хүний хийх ажил юм” </i><i> </i>хэмээн надад тэр дарсны тухай анхан шатны ойлголтыг тайлбарласан билээ.</p><p dir="ltr">Төрболдыг 12 нас хүрэх үед сая нэг юм эцэг эх нь тэнгис далайг гатлан төрсөн нутагтаа хэсэгхэн саатсан боловч удалгүй ээж нь ахиад л аян замд мордох шаардлагатай болж гэнэ. Харин энэ удаад ганц биеэрээ хүүгээ дагуулан Франц явжээ. </p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2ad4f547dd06737613607046c915f35b.png"></p><p></p><p><br></p><p>Эцэг эхийнхээ эзгүйд айл айл дамжсаар аль хэдийн бие даан, хэрсүүжсэн хүү энэ удаад ч ээжээсээ тусдаа амьдрах шаардлагатай болов. Улаанбаатар хотоос дариу 10 дахин их хүн амтай, түм түжигнэж бум бужигнасан Парист хөлөө олохын тулд ээж нь хотын төвд ажил хийн амьдарч эхэлсэн бөгөөд харин хүүгээ хотын захын жижигхэн улсын сургуульд оруулахаас аргагүйд хүрсэн аж. Ажлын өдрүүдээр сургуультайгаа ойрхон хөлсний байранд хүү гав ганцаараа амьдарч, хичэээлдээ явсаар баасан гарагт ганц удаа ээжтэйгээ уулздаг хуваарьтай. Энэ үеэс л тэр бусдаас хамааралгүйгээр амьдралынхаа чухал шийдвэрийг гаргах зоригтой нэгэн болоод хувирчихаж. Ядуусын хороололд амьдардаг, даржин цагаачдын дунд сургуульд цорын ганц ази сурагч байх тэрхүү цаг үед уран зохиол хүүгийн дотнын найз, үлгэр дуурайл авах анд нөхөр нь болсон гэдэг. Ийнхүү сургуулиа төгссөнийхөө дараа Төрболд <a href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Panth%C3%A9on-Sorbonne%20" target="_blank">Panthéon-Sorbonne</a> Их сургуульд хуулийн чиглэлээр элсэн оржээ. <br></p><p dir="ltr"><i>“Ээж л намайг хуульч болгохыг хүссэн юм. Би ч ирээдүйнхээ тухай айхтар бодож төлөвлөсөн зүйл байхгүй тул хуулийн ангид элсээд орчихсон. Гэхдээ хоёр жил сураад хэзээ ч өөрийгөө хуульчаар ажиллах нэгэн биш юм байна гэдгээ ойлгосон. Хуулийн хүрээнд ямар ч буруу үйл хийсэн хүн өршөөгдөж болохын зэрэгцээ хүний санаанд оромгүй жигшмээр үйлдэл хийсэн нэгэн ч өмгөөлүүлэх эрхтэй байдаг нь хувь хүний минь философитой зөрчилдөөд байсан хэрэг. </i></p><p dir="ltr"><i>Дээрээс нь өдөр бүхэн гэмт хэргийн асуудал сонсож, шийдвэрлэнэ гэдэг яавч над шиг хүнд тохирох ажил биш юм байна лээ. Би өөрөө тайван амьдралыг эрхэмлэдэг, амгалан талдаа хүн.”</i></p><p dir="ltr"><i><br></i></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/f58f39e5e4bf26335ab2caa0d8461196.jpeg"></p><p></p><p dir="ltr"><br></p><p dir="ltr">Гэр бүлийн шахалтаар орсон их сургуулийнхаа хаалгийг том толгойлоод гаднаас нь дангинатал хаасныхаа дараа Төрболд би одоо хаачих вэ? насанд хүрсэн хүний хувиар цаашдаа яажшуухан амьдрах билээ? гэдэг асуулттай нүүр тулав. Ойр зуурын хэрэглээгээ хангах цагийн ажил хийсээр гэнэтхэн шинэ он гарахаас гурав хоногийн өмнө баярын уур амьсгалаас зугтааж, дансандаа байсан эцсийн 300 еврогоо шавхаад Швейцарын “Мон Пелерин” уулын өвөрт байрлах Раптэн Чойлон хийд рүү гараад давчихиж ээ. </p><p dir="ltr"><i>“Тухайн үедээ би хэзээ ч очиж үзээгүй газар луугаа бага мөнгөтэй явах нь өөрийгөө “нурааж дахиад бүтээх” хамгийн сонгодог арга гэж бодож байлаа.” </i></p><p dir="ltr">Яг л Х.Колфилд сургуулиасаа хөөгдөснийхөө дараа Нью-Иорк хотоор галзуу солиотой зугаалдаг шиг Төрболд ч ахуйн хүлээснээсээ амьдралдаа цор ганц удаа ч болтугай ангижраад үзье хэмээн шийдээд, эцсийн хэдэн еврогоороо буйдхан хийдэд ирсэн нь энэ. Тэр сүмд шинэ он угтах мөч амьдралынх нь хамгийн сайхан цаг үе байсан тухай дурсаад "<i>Гөрж ороосон үсээ хусаад тэдний дунд үүрд үлдмээр санагдсан ч гадаад ертөнцөд намайг туулж амжаагүй түмэн зовлон, хийж бараагүй буман нүгэл хүлээж байгааг санан тэр бодлоо хаясан” </i>хэмээв. Энэхүү аялал түүнийг хараахан хийдийн хуварга болгон үлдээж чадаагүй ч амьдралынхаа томоохон сорилтыг давахад нь үлэмж нөлөө үзүүлжээ. </p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/c436b895bc48b9b79831a65e12c2ed88.jpeg"></p><blockquote><p>Мэргэн ухаантан дайн байлдааны үйлдэл хийхгүйгээр ялан дийлдэг бол харанхуй мунхагууд л ялахын тулд дайн тулаан хийдэг.</p>
<cite><p>Сүнзийн "Дайтах урлаг" бүтээлээс</p>
</cite></blockquote><p></p><p><br></p><p>Парист ирснийхээ дараа тэр эргэлт буцалтгүйгээр Sommelier буюу дарсны мэргэжилтэн болохоор шийдсэн гэнэ. Болох болохдоо хамгийн шилдэг нь болно гэж өөртөө амлажээ. Sommelier гэдэг нь товчхондоо өндөр зэрэглэлийн ресторанд хүрэлцэн ирсэн үйлчлүүлэгчдэд уух дарсыг нь санал болгон, үүсэл гарал, үүх түүхийг нь нэгд нэгэнгүй тайлбарлаж өгдөг нэгэн юм. Дарс гэдэг өнгөн дээрээ ердийн алкохол агуулсан ундаа мэт хэрнээ газар зүй, ургамал судлал, геологи, химийн ухааныг хамаарсан ойлголт. Нөгөө талдаа өөрсдийн эдэлбэр газартаа усан үзмийг хайрлан ургуулсан нэгэн гэр бүлийн дор хаяж дөрөв, таван үеийн түүх. Тэгэхээр дарсны мэргэжилтэн гэх хүн үйлчлүүлэгчид зөвхөн дарс төдийгүй түүх, мэдрэмж зардаг аа гэсэн үг. Харин дарсны тухай академик мэдлэг олж аван цаашдаа дарстай холбоотой ажил эрхлэхийн тулд зайлшгүй WSET шалгалтын дөрвөн шатыг давах ёстой. “Wine &amp; Spirit Education Trust буюу товчоор <a href="https://www.wsetglobal.com" target="_blank">WSET</a> нь 1969 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойш дарс, спиртийн чиглэлээр албан ёсны сургалт, шалгалт зохион байгуулж буй дэлхийд тэргүүлэгч байгууллага юм.</p><p> “Энэ ш<i>алгалтыг өгөхөөсөө өмнө би Парисын нэгэн жижигхэн ресторанд ахлах тогоочийн туслах хийдэг байлаа. Гал тогооны ажил гэдэг ерөөсөө өглөө долоон цагаас үдшийн 11 хүртэл тасралтгүй үргэлжилдэг үйл явц. Даваагаас бямба гараг хүртэл амсхийх завгүй ажиллана гэдэг бас л шаггүй хүнд даваа шүү.”</i></p><p><i><br></i></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/9db31fe16ab46d6f8325a4e479a28160.jpg"></p><div class="image-caption">Одоо ажиллаж буй "Jangsu" ресторан</div><p></p><p dir="ltr"><br></p><p dir="ltr">Зоогийн газартаа жил гаран яг л энэ хэмнэлээр ажилласны дараа ахлах тогооч нь түүнд WSET шалгалт өгөхийг зөвлөн, айхтар өндөр шалгалтын төлбөрийг ч өмнөөс нь төлөхөөр тохирчээ. Яг тэр үеэр аз, эз аль нь болохыг мэдэхгүй ч европ даяар цар тахал дэгдэн үйлчилгээний байгууллагын ажилчид дор хаяж гурван сар гэртээ суух болж. Төрболд тэр хугацаанд л шалгалтаа амжиж өгөхгүй бол дахиж хэзээ ч өөрт нь ийм сул цаг гарахгүй гэдгийг мэдэж байсан учраас ёстой л дайнд тулалдах гэж байгаа цэрэг лугаа адил шалгалтандаа бэлджээ.</p><p dir="ltr">Сонирхолтой нь, энэ давааг давахад хар багаас л амьдралд нь нөлөөлсөөр ирсэн өнөөх буддизм тусалсан гэдэг. “Тэр шалгалтын ард гарахад англи болон франц хэл төгс байх нь наад захын шаардлага. Дээрээс нь жирийн үед жил хагасын хугацаанд үзэх ёстой хичээлийн программыг гуравхан сарын дотор дуусгах хэрэгтэй. Гэтэл би чинь унаган англи, франц хэлгүй зүгээр л цагаач хүүхэд. Тэгээд л том том судар номыг цээжээр мэддэг өндөр оюуны чадамжтай лам нартай адилхан аргаар хичээл хийж эхэлсэн. Өглөө дөрвөн цагт нүдээ нээгээд л бодол тогтворжоогүй өлсгөлөн, нойрондоо хамгийн түрүүнд номоо уншина. Өдрийн турш өл залгуулах хэмжээний багахан хоол идчихээд л үргэлжлүүлээд тасралтгүй хичээлээ хийнэ. Гадаад ертөнцтэй холбогдох сошиал медиа, тв, харилцаа холбоо юу ч байхгүй.”</p><p dir="ltr">Өдөрт хийх ганцхан дасгал болох өглөөний гүйлтийнхээ үеэр Эйфэлийн цамхагийн хажуугаар өнгөрнө, чихэнд нь Эминемийн “Lose Yourself” сонсогдоно. </p><p>For me to wanna stay in one spot, another day of monotony's<br>Gotten me to the point, I'm like a snail I've got<br>To formulate a plot or end up in jail or shot<br>Success is my only motherfuckin' option, failure's not</p><p><i>“Хараал идсэн ядуу амьдралын хэмнэлээс гарах ёстойгоо, энэ цүнхээл дотор хэзээ ч үлдэж болохгүйгээ мэдэж байсан болохоор тэр дипломыг л авчихъя, тэгээд амьдралаа өөрчилье гэх ганцхан зорилго л надад байсан.”</i></p><p>Үр дүнд нь олон үеэрээ виноны эдэлбэр газартай өв залгамжлагчид, олон жилийн турш виноны агуулахад ажилласан мэргэжилтнүүд, эмч профессор гэх мэт академик суурьтай хүмүүсээс бүрдсэн ангийн өрсөлдөгчид дотроосоо хамгийн өндөр оноогоор гуравдугаар шатаа давсан ажээ. Харин одоо тэр энэхүү дипломоо баталгаажуулан дөрөвдүгээр шатаа давахын тулд Монголдоо хэсэг хугацаанд мэргэжлээрээ ажиллаж байгаа юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/629752c99611d85a337a8bbad89299bf.png"></p><div class="image-caption">WSET бэлдэж байх үе </div><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/de485ae3871c5c58b8f2a876cd105176.png"></p><div class="image-caption">WSET  бэлдэж байх үе </div><p></p><p><br></p><p>Урьд Герман улсад дарс үйлдвэрлэхэд таатай нөхцөлүүд бүрддэггүй байж л дээ. Жилийн дундаж температураас шалтгаалж усан үзмийн ороонгийн үндэс, мөчир нь хөлдчихдөг эсвээс цэцэг нь дэлбээлэхгүй, жимс нь гүйцэд боловсордоггүй. Гэтэл дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт, дулаарлын нөлөөгөөр 1970 оны үеэс Riesling гэх усан үзмийн сорт нь урьд, урьдаасаа илүү сайн ургадаг болжээ. Юу гэхээр цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас Монгол Улсын өмнөд бүс нутгийн хэсгээр усан үзэм ургах боломжтой үе алсдаа тохионо. Жишээ дурдахад Ниншя буюу Хотонгийн өөртөө засах оронд өдгөө хотонгууд дарс үйлдвэрлэдэг. Ниншя бол ӨМӨЗО-той хил залгаа Хятадын нэгж шүү дээ. </p><p dir="ltr">Монгол Улсын эх газрын эрс тэс уур амьсгал нь ургамлын ургал эрхтэнд тустай. Учир юу гэвээс өвлийн улиралд усан үзмийн ороонгийн фотосинтез удааширч, унтаа байдал руу шилжин өлчирждөг. Цэцэглэхгүй, жимслэхгүй тул нийлэгжсэн нүүрс усаа үндэсний системээ (root system) хөгжүүлж, бэхжүүлэхэд ашигладаг. Өвөл, зун ээлжилдэггүй дулаан оронд усан үзмийн ороонго жилд хоёр удаа ургац өгөх бөгөөд амт чанаргүй жимс боловсруулдаг аж. Харин хүйтний улиралд унтаа байдал руу шилжих нь дулааны улиралд эрүүл, амт чанартай жимс ургаж гүйцэхэд нөлөөлнө. </p><p dir="ltr">Хүсэл тэмүүллээ хэрхэн зураглаж байна даа гэх миний дэвэргэн асуултад түүний өгсөн хариулт энэ. Түүнчлэн ирээдүйд дэлхий даяарх дарсны мэргэжилтэн бүхний мөрөөдөл болсон “Master of wine” (одоогоор дэлхий дээр энэ цолтой ердөө 300 хүн байдаг) цолонд хүрэхийг хүсэж буйгаа ч дурдсан. Харин түүнийхээ дараа эх орондоо ч юм уу өөрийн сонгосон эдэлбэр газартаа сайн чанарын дарс үйлдвэрлэн тариаланч өвгөн болох эгэл мөрөөдөл түүнд бий. </p><p>“<i>Хөгшин хүн өөрөө сүүдэрт нь суухгүй гэдгээ мэдсээр атлаа мод тариалах үед нийгэм хөгждөг гэх үг байдаг даа. Миний буурай эмээ амьд ахуй цагтаа сүүдэрт нь хөлөө жийгээд суухгүй гэдгээ мэдэж байсан ч Улаанбаатар хотдоо хэдэн зуун мод тарьсан. Харин одоо би ажлаа тараад харих бүрийдээ эмээгийнхээ тарьсан модны хажуугаар зөрж өнгөрдөг. Яг л үүн шиг өөрөө ашиг шимийг нь хүртэхгүй байж мэдэх ч үр хойчдоо хэрэгтэй зүйл хийж бүтээгээд дуусах нь миний амьдралын төлөвлөгөө” </i>гэх түүний үгсийг сонсоод сэтгүүлч миний бахдал өөрийн эрхгүй төрж, ярилцлагаа сэтгэл дүүрэн төгсгөсөн билээ.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2f459a61486d516787f0c8069f805c80.jpg"></p><div class="image-caption">Жансу рестораны ерөнхий тогооч Т.Баттөмөрийн хамт </div><blockquote><p></p><p>Ө.Төрболдын сошиал хуудас:</p><p><a href="https://www.facebook.com/lsezon" target="_blank">Facebook</a></p><p><a href="https://www.instagram.com/seu.ho/" target="_blank">Instagram</a></p><p>Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.</p>
<cite><p>Unread.media</p>
</cite></blockquote>          </div>

"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.

unread.media

Энэ удаагийн зочинтойгоо миний бие нэлээд хэдэн жилийн өмнө Холден Колфилдоор дамжуулан танилцсан түүхтэй. Х.Колфилд гэгч нь XX зууны хамгийн шилдэг романы тоонд зүй ёсоор орох “
The Catcher in the Rye
”-ын гол дүр, айхтар тэрслүү өсвөр насны хөвгүүний нэр л дээ. Цахим ертөнцийн тусламжтай өөр хоорондоо уншсан номын сэтгэгдлээ хуваалцсаар зүс таних болсон эчнээ танил маань харин энэ оны эхээр төрсөн нутагтаа суурьшиж, дарсны мэргэжилтэн буюу Sommelier-иар ажиллаж буй тухай сонссон дариу усан үзмийн ундаан тухай сонирхолтой ярилцлага бэлтгэхээр цаг товлосон маань энэхүү хөргийн урьдач шалтаг болсон билээ.
Дарсны соёл, зохистой хэрэглээний талаар тун ч албан байдлаар эхэлсэн бидний яриа цаашилсаар Францад амьдралынхаа тал хугацааг өнгөрүүлсэн мань эрийн амьдралын түүх, sommelier мэргэжлийг эзэмших болсон шалтгаан, буддизмын хоосон чанар гээд хорвоо ертөнцийн байж болох бүхий л сэдвийг хамарсан гэхэд хилсдэхгүй. Баянхошууны эцэс дэх алга дарам хашаа байшинд эмээтэйгээ өссөн бяцхан жаал хэрхэн хүсэл мөрөөдлөө олохын төлөө алс холын Францыг зорьсныг, Парисын захад орших ядуусын хорооллын цор ганц ази хөвүүн хэрхэн хэдэн үеэрээ виноны эдэлбэр газар эзэмшиж байгаа европчуудтай өрсөлдөн дарсны мэргэжилтэн болж чадсан тухай түүхийг энэ удаагийн хөрөг маань хүүрнэнэ.

Зах зээлийн эдийн засгийн шуурга бидний эцэг эхийн халаасыг мөрөөдөлтэй нь цуг хүчтэй гэгч нь сэгсэрсэн тэр цаг үед Төрболд мэндэлсэн аж. Нийгэм хувьсан өөрчлөгдөхийн хэрээр миллениал, gen-z, альфа гэхчлэн тус тусын онцлогтой шинэ үе гарч ирдэг. Харамсалтай нь, 90-ээд онд өсөж торнисон бидний үеийнхнийг “lost generation” буюу “алдагдсан үеийнхэн” хэмээн нэрлэчихэд болохгүй зүйл үгүй мэт. Биднийг ухаан орсон цагаас эхлээд л ангийн хүүхдийн бараг гуравны нэгийнх нь эцэг эх өрх тусгаарласан аль эсэхүл амин зуулгаа өөд татахын төлөө харь оронд хөдөлмөрлөж буй тухай яриа жир үгс мэт л чихний хажуугаар өнгөрдөг байв. Төрболдын гэр бүл ч энэ үеийнхний нийтлэг хувь заяаг давтан эцэг эх хоёр нь түүнийг сэвлэгээ ч үргээж амжаагүй шахам байхад Солонгос руу ажил хийхээр яван ганц хүүгээ эмээд нь даатгажээ.
Улаанбаатар хотын хот тохижуулах албанд насаараа ажилласан цэцэрлэгч эмээтэйгээ тэрээр Баянхошууны эцэс дэх хашаандаа Франц явах хүртлээ амьдран суужээ. Өглөө бүхэн гүнгэрваатай бурхнаа дэс дарааллынх нь дагуу нэг бүрчлэн цэвэрлэж, өөрийнх нь тэргүүнд хүргээд авдаг эмээгийнхээ үйлдлийг хүү анхааралтэй гэгч нь ажиглан хардаг байв. Бурхны ном судрын талаар айхтар сургааль айлдахгүй ч хашаа хороондоо цэвэрхэн суухаас авахуулаад байгаль дэлхийгээ хэрхэн хайрлаж, буян хишгийг нь хүртэж амьдрахыг үйлдлээрээ үлгэрлэсэн эмээгийнхээ ачаар хүү буддын шашныг хүндэтгэн дээдэлдэг, дээрээс нь ургамал, хөрсөнд хачин их хайртай нэгэн болж өсөж өндийх нь тэр. Улмаар түүний эмээгээс өвлөн авсан хүмүүжил ирээдүйн мэргэжлээ сонгох чухал хөшүүрэг болжээ.
“Алив юмс бие биенээсээ хамаарч, туйлын эмх цэгцтэй, зүй тогтолтойгоор оршдог. Угтаа усан үзмийн дарс бол хүн ба байгаль хоорондын хамаарал юм”
гээд цааш нь тэрээр "
Усан үзмийн мод ороонго төрөлдөө багтах бөгөөд хэрэв хүн санаа тавин халамжлахгүй л бол хангалттай сайн жимс өгдөггүй. Хүн зайлшгүй байж гэмээнэ энэхүү байгалийн бүтээл эцсийн бүтээгдэхүүн болох гүйцэд боловсорсон усан үзмийн жимсийг ургуулдаг учиртай. Тэгэхээр сайн чанарын дарс эсгэнэ гэдэг тэр чигтээ газар нутгийнхаа онцлогийг мэддэг, модныхоо хүслийг сонсдог, хөрсөө хайрладаг хүний хийх ажил юм”

хэмээн надад тэр дарсны тухай анхан шатны ойлголтыг тайлбарласан билээ.
Төрболдыг 12 нас хүрэх үед сая нэг юм эцэг эх нь тэнгис далайг гатлан төрсөн нутагтаа хэсэгхэн саатсан боловч удалгүй ээж нь ахиад л аян замд мордох шаардлагатай болж гэнэ. Харин энэ удаад ганц биеэрээ хүүгээ дагуулан Франц явжээ.

Эцэг эхийнхээ эзгүйд айл айл дамжсаар аль хэдийн бие даан, хэрсүүжсэн хүү энэ удаад ч ээжээсээ тусдаа амьдрах шаардлагатай болов. Улаанбаатар хотоос дариу 10 дахин их хүн амтай, түм түжигнэж бум бужигнасан Парист хөлөө олохын тулд ээж нь хотын төвд ажил хийн амьдарч эхэлсэн бөгөөд харин хүүгээ хотын захын жижигхэн улсын сургуульд оруулахаас аргагүйд хүрсэн аж. Ажлын өдрүүдээр сургуультайгаа ойрхон хөлсний байранд хүү гав ганцаараа амьдарч, хичэээлдээ явсаар баасан гарагт ганц удаа ээжтэйгээ уулздаг хуваарьтай. Энэ үеэс л тэр бусдаас хамааралгүйгээр амьдралынхаа чухал шийдвэрийг гаргах зоригтой нэгэн болоод хувирчихаж. Ядуусын хороололд амьдардаг, даржин цагаачдын дунд сургуульд цорын ганц ази сурагч байх тэрхүү цаг үед уран зохиол хүүгийн дотнын найз, үлгэр дуурайл авах анд нөхөр нь болсон гэдэг. Ийнхүү сургуулиа төгссөнийхөө дараа Төрболд
Panthéon-Sorbonne
Их сургуульд хуулийн чиглэлээр элсэн оржээ.
“Ээж л намайг хуульч болгохыг хүссэн юм. Би ч ирээдүйнхээ тухай айхтар бодож төлөвлөсөн зүйл байхгүй тул хуулийн ангид элсээд орчихсон. Гэхдээ хоёр жил сураад хэзээ ч өөрийгөө хуульчаар ажиллах нэгэн биш юм байна гэдгээ ойлгосон. Хуулийн хүрээнд ямар ч буруу үйл хийсэн хүн өршөөгдөж болохын зэрэгцээ хүний санаанд оромгүй жигшмээр үйлдэл хийсэн нэгэн ч өмгөөлүүлэх эрхтэй байдаг нь хувь хүний минь философитой зөрчилдөөд байсан хэрэг.
Дээрээс нь өдөр бүхэн гэмт хэргийн асуудал сонсож, шийдвэрлэнэ гэдэг яавч над шиг хүнд тохирох ажил биш юм байна лээ. Би өөрөө тайван амьдралыг эрхэмлэдэг, амгалан талдаа хүн.”

Гэр бүлийн шахалтаар орсон их сургуулийнхаа хаалгийг том толгойлоод гаднаас нь дангинатал хаасныхаа дараа Төрболд би одоо хаачих вэ? насанд хүрсэн хүний хувиар цаашдаа яажшуухан амьдрах билээ? гэдэг асуулттай нүүр тулав. Ойр зуурын хэрэглээгээ хангах цагийн ажил хийсээр гэнэтхэн шинэ он гарахаас гурав хоногийн өмнө баярын уур амьсгалаас зугтааж, дансандаа байсан эцсийн 300 еврогоо шавхаад Швейцарын “Мон Пелерин” уулын өвөрт байрлах Раптэн Чойлон хийд рүү гараад давчихиж ээ.
“Тухайн үедээ би хэзээ ч очиж үзээгүй газар луугаа бага мөнгөтэй явах нь өөрийгөө “нурааж дахиад бүтээх” хамгийн сонгодог арга гэж бодож байлаа.”
Яг л Х.Колфилд сургуулиасаа хөөгдөснийхөө дараа Нью-Иорк хотоор галзуу солиотой зугаалдаг шиг Төрболд ч ахуйн хүлээснээсээ амьдралдаа цор ганц удаа ч болтугай ангижраад үзье хэмээн шийдээд, эцсийн хэдэн еврогоороо буйдхан хийдэд ирсэн нь энэ. Тэр сүмд шинэ он угтах мөч амьдралынх нь хамгийн сайхан цаг үе байсан тухай дурсаад "
Гөрж ороосон үсээ хусаад тэдний дунд үүрд үлдмээр санагдсан ч гадаад ертөнцөд намайг туулж амжаагүй түмэн зовлон, хийж бараагүй буман нүгэл хүлээж байгааг санан тэр бодлоо хаясан”
хэмээв. Энэхүү аялал түүнийг хараахан хийдийн хуварга болгон үлдээж чадаагүй ч амьдралынхаа томоохон сорилтыг давахад нь үлэмж нөлөө үзүүлжээ.

Мэргэн ухаантан дайн байлдааны үйлдэл хийхгүйгээр ялан дийлдэг бол харанхуй мунхагууд л ялахын тулд дайн тулаан хийдэг.

Сүнзийн "Дайтах урлаг" бүтээлээс

Парист ирснийхээ дараа тэр эргэлт буцалтгүйгээр Sommelier буюу дарсны мэргэжилтэн болохоор шийдсэн гэнэ. Болох болохдоо хамгийн шилдэг нь болно гэж өөртөө амлажээ. Sommelier гэдэг нь товчхондоо өндөр зэрэглэлийн ресторанд хүрэлцэн ирсэн үйлчлүүлэгчдэд уух дарсыг нь санал болгон, үүсэл гарал, үүх түүхийг нь нэгд нэгэнгүй тайлбарлаж өгдөг нэгэн юм. Дарс гэдэг өнгөн дээрээ ердийн алкохол агуулсан ундаа мэт хэрнээ газар зүй, ургамал судлал, геологи, химийн ухааныг хамаарсан ойлголт. Нөгөө талдаа өөрсдийн эдэлбэр газартаа усан үзмийг хайрлан ургуулсан нэгэн гэр бүлийн дор хаяж дөрөв, таван үеийн түүх. Тэгэхээр дарсны мэргэжилтэн гэх хүн үйлчлүүлэгчид зөвхөн дарс төдийгүй түүх, мэдрэмж зардаг аа гэсэн үг. Харин дарсны тухай академик мэдлэг олж аван цаашдаа дарстай холбоотой ажил эрхлэхийн тулд зайлшгүй WSET шалгалтын дөрвөн шатыг давах ёстой. “Wine & Spirit Education Trust буюу товчоор
WSET
нь 1969 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойш дарс, спиртийн чиглэлээр албан ёсны сургалт, шалгалт зохион байгуулж буй дэлхийд тэргүүлэгч байгууллага юм.
“Энэ ш
алгалтыг өгөхөөсөө өмнө би Парисын нэгэн жижигхэн ресторанд ахлах тогоочийн туслах хийдэг байлаа. Гал тогооны ажил гэдэг ерөөсөө өглөө долоон цагаас үдшийн 11 хүртэл тасралтгүй үргэлжилдэг үйл явц. Даваагаас бямба гараг хүртэл амсхийх завгүй ажиллана гэдэг бас л шаггүй хүнд даваа шүү.”

Одоо ажиллаж буй "Jangsu" ресторан
Зоогийн газартаа жил гаран яг л энэ хэмнэлээр ажилласны дараа ахлах тогооч нь түүнд WSET шалгалт өгөхийг зөвлөн, айхтар өндөр шалгалтын төлбөрийг ч өмнөөс нь төлөхөөр тохирчээ. Яг тэр үеэр аз, эз аль нь болохыг мэдэхгүй ч европ даяар цар тахал дэгдэн үйлчилгээний байгууллагын ажилчид дор хаяж гурван сар гэртээ суух болж. Төрболд тэр хугацаанд л шалгалтаа амжиж өгөхгүй бол дахиж хэзээ ч өөрт нь ийм сул цаг гарахгүй гэдгийг мэдэж байсан учраас ёстой л дайнд тулалдах гэж байгаа цэрэг лугаа адил шалгалтандаа бэлджээ.
Сонирхолтой нь, энэ давааг давахад хар багаас л амьдралд нь нөлөөлсөөр ирсэн өнөөх буддизм тусалсан гэдэг. “Тэр шалгалтын ард гарахад англи болон франц хэл төгс байх нь наад захын шаардлага. Дээрээс нь жирийн үед жил хагасын хугацаанд үзэх ёстой хичээлийн программыг гуравхан сарын дотор дуусгах хэрэгтэй. Гэтэл би чинь унаган англи, франц хэлгүй зүгээр л цагаач хүүхэд. Тэгээд л том том судар номыг цээжээр мэддэг өндөр оюуны чадамжтай лам нартай адилхан аргаар хичээл хийж эхэлсэн. Өглөө дөрвөн цагт нүдээ нээгээд л бодол тогтворжоогүй өлсгөлөн, нойрондоо хамгийн түрүүнд номоо уншина. Өдрийн турш өл залгуулах хэмжээний багахан хоол идчихээд л үргэлжлүүлээд тасралтгүй хичээлээ хийнэ. Гадаад ертөнцтэй холбогдох сошиал медиа, тв, харилцаа холбоо юу ч байхгүй.”
Өдөрт хийх ганцхан дасгал болох өглөөний гүйлтийнхээ үеэр Эйфэлийн цамхагийн хажуугаар өнгөрнө, чихэнд нь Эминемийн “Lose Yourself” сонсогдоно.
For me to wanna stay in one spot, another day of monotony's
Gotten me to the point, I'm like a snail I've got
To formulate a plot or end up in jail or shot
Success is my only motherfuckin' option, failure's not
“Хараал идсэн ядуу амьдралын хэмнэлээс гарах ёстойгоо, энэ цүнхээл дотор хэзээ ч үлдэж болохгүйгээ мэдэж байсан болохоор тэр дипломыг л авчихъя, тэгээд амьдралаа өөрчилье гэх ганцхан зорилго л надад байсан.”
Үр дүнд нь олон үеэрээ виноны эдэлбэр газартай өв залгамжлагчид, олон жилийн турш виноны агуулахад ажилласан мэргэжилтнүүд, эмч профессор гэх мэт академик суурьтай хүмүүсээс бүрдсэн ангийн өрсөлдөгчид дотроосоо хамгийн өндөр оноогоор гуравдугаар шатаа давсан ажээ. Харин одоо тэр энэхүү дипломоо баталгаажуулан дөрөвдүгээр шатаа давахын тулд Монголдоо хэсэг хугацаанд мэргэжлээрээ ажиллаж байгаа юм.

WSET бэлдэж байх үе
WSET  бэлдэж байх үе
Урьд Герман улсад дарс үйлдвэрлэхэд таатай нөхцөлүүд бүрддэггүй байж л дээ. Жилийн дундаж температураас шалтгаалж усан үзмийн ороонгийн үндэс, мөчир нь хөлдчихдөг эсвээс цэцэг нь дэлбээлэхгүй, жимс нь гүйцэд боловсордоггүй. Гэтэл дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт, дулаарлын нөлөөгөөр 1970 оны үеэс Riesling гэх усан үзмийн сорт нь урьд, урьдаасаа илүү сайн ургадаг болжээ. Юу гэхээр цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас Монгол Улсын өмнөд бүс нутгийн хэсгээр усан үзэм ургах боломжтой үе алсдаа тохионо. Жишээ дурдахад Ниншя буюу Хотонгийн өөртөө засах оронд өдгөө хотонгууд дарс үйлдвэрлэдэг. Ниншя бол ӨМӨЗО-той хил залгаа Хятадын нэгж шүү дээ.
Монгол Улсын эх газрын эрс тэс уур амьсгал нь ургамлын ургал эрхтэнд тустай. Учир юу гэвээс өвлийн улиралд усан үзмийн ороонгийн фотосинтез удааширч, унтаа байдал руу шилжин өлчирждөг. Цэцэглэхгүй, жимслэхгүй тул нийлэгжсэн нүүрс усаа үндэсний системээ (root system) хөгжүүлж, бэхжүүлэхэд ашигладаг. Өвөл, зун ээлжилдэггүй дулаан оронд усан үзмийн ороонго жилд хоёр удаа ургац өгөх бөгөөд амт чанаргүй жимс боловсруулдаг аж. Харин хүйтний улиралд унтаа байдал руу шилжих нь дулааны улиралд эрүүл, амт чанартай жимс ургаж гүйцэхэд нөлөөлнө.
Хүсэл тэмүүллээ хэрхэн зураглаж байна даа гэх миний дэвэргэн асуултад түүний өгсөн хариулт энэ. Түүнчлэн ирээдүйд дэлхий даяарх дарсны мэргэжилтэн бүхний мөрөөдөл болсон “Master of wine” (одоогоор дэлхий дээр энэ цолтой ердөө 300 хүн байдаг) цолонд хүрэхийг хүсэж буйгаа ч дурдсан. Харин түүнийхээ дараа эх орондоо ч юм уу өөрийн сонгосон эдэлбэр газартаа сайн чанарын дарс үйлдвэрлэн тариаланч өвгөн болох эгэл мөрөөдөл түүнд бий.
“
Хөгшин хүн өөрөө сүүдэрт нь суухгүй гэдгээ мэдсээр атлаа мод тариалах үед нийгэм хөгждөг гэх үг байдаг даа. Миний буурай эмээ амьд ахуй цагтаа сүүдэрт нь хөлөө жийгээд суухгүй гэдгээ мэдэж байсан ч Улаанбаатар хотдоо хэдэн зуун мод тарьсан. Харин одоо би ажлаа тараад харих бүрийдээ эмээгийнхээ тарьсан модны хажуугаар зөрж өнгөрдөг. Яг л үүн шиг өөрөө ашиг шимийг нь хүртэхгүй байж мэдэх ч үр хойчдоо хэрэгтэй зүйл хийж бүтээгээд дуусах нь миний амьдралын төлөвлөгөө”
гэх түүний үгсийг сонсоод сэтгүүлч миний бахдал өөрийн эрхгүй төрж, ярилцлагаа сэтгэл дүүрэн төгсгөсөн билээ.

Жансу рестораны ерөнхий тогооч Т.Баттөмөрийн хамт
Ө.Төрболдын сошиал хуудас:
Facebook
Instagram
Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.

Unread.media


> "Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.
>
> unread.media
Энэ удаагийн зочинтойгоо миний бие нэлээд хэдэн жилийн өмнө Холден Колфилдоор дамжуулан танилцсан түүхтэй. Х.Колфилд гэгч нь XX зууны хамгийн шилдэг романы тоонд зүй ёсоор орох “The Catcher in the Rye”-ын гол дүр, айхтар тэрслүү өсвөр насны хөвгүүний нэр л дээ. Цахим ертөнцийн тусламжтай өөр хоорондоо уншсан номын сэтгэгдлээ хуваалцсаар зүс таних болсон эчнээ танил маань харин энэ оны эхээр төрсөн нутагтаа суурьшиж, дарсны мэргэжилтэн буюу Sommelier-иар ажиллаж буй тухай сонссон дариу усан үзмийн ундаан тухай сонирхолтой ярилцлага бэлтгэхээр цаг товлосон маань энэхүү хөргийн урьдач шалтаг болсон билээ.
Дарсны соёл, зохистой хэрэглээний талаар тун ч албан байдлаар эхэлсэн бидний яриа цаашилсаар Францад амьдралынхаа тал хугацааг өнгөрүүлсэн мань эрийн амьдралын түүх, sommelier мэргэжлийг эзэмших болсон шалтгаан, буддизмын хоосон чанар гээд хорвоо ертөнцийн байж болох бүхий л сэдвийг хамарсан гэхэд хилсдэхгүй. Баянхошууны эцэс дэх алга дарам хашаа байшинд эмээтэйгээ өссөн бяцхан жаал хэрхэн хүсэл мөрөөдлөө олохын төлөө алс холын Францыг зорьсныг, Парисын захад орших ядуусын хорооллын цор ганц ази хөвүүн хэрхэн хэдэн үеэрээ виноны эдэлбэр газар эзэмшиж байгаа европчуудтай өрсөлдөн дарсны мэргэжилтэн болж чадсан тухай түүхийг энэ удаагийн хөрөг маань хүүрнэнэ.
Зах зээлийн эдийн засгийн шуурга бидний эцэг эхийн халаасыг мөрөөдөлтэй нь цуг хүчтэй гэгч нь сэгсэрсэн тэр цаг үед Төрболд мэндэлсэн аж. Нийгэм хувьсан өөрчлөгдөхийн хэрээр миллениал, gen-z, альфа гэхчлэн тус тусын онцлогтой шинэ үе гарч ирдэг. Харамсалтай нь, 90-ээд онд өсөж торнисон бидний үеийнхнийг “lost generation” буюу “алдагдсан үеийнхэн” хэмээн нэрлэчихэд болохгүй зүйл үгүй мэт. Биднийг ухаан орсон цагаас эхлээд л ангийн хүүхдийн бараг гуравны нэгийнх нь эцэг эх өрх тусгаарласан аль эсэхүл амин зуулгаа өөд татахын төлөө харь оронд хөдөлмөрлөж буй тухай яриа жир үгс мэт л чихний хажуугаар өнгөрдөг байв. Төрболдын гэр бүл ч энэ үеийнхний нийтлэг хувь заяаг давтан эцэг эх хоёр нь түүнийг сэвлэгээ ч үргээж амжаагүй шахам байхад Солонгос руу ажил хийхээр яван ганц хүүгээ эмээд нь даатгажээ.
Улаанбаатар хотын хот тохижуулах албанд насаараа ажилласан цэцэрлэгч эмээтэйгээ тэрээр Баянхошууны эцэс дэх хашаандаа Франц явах хүртлээ амьдран суужээ. Өглөө бүхэн гүнгэрваатай бурхнаа дэс дарааллынх нь дагуу нэг бүрчлэн цэвэрлэж, өөрийнх нь тэргүүнд хүргээд авдаг эмээгийнхээ үйлдлийг хүү анхааралтэй гэгч нь ажиглан хардаг байв. Бурхны ном судрын талаар айхтар сургааль айлдахгүй ч хашаа хороондоо цэвэрхэн суухаас авахуулаад байгаль дэлхийгээ хэрхэн хайрлаж, буян хишгийг нь хүртэж амьдрахыг үйлдлээрээ үлгэрлэсэн эмээгийнхээ ачаар хүү буддын шашныг хүндэтгэн дээдэлдэг, дээрээс нь ургамал, хөрсөнд хачин их хайртай нэгэн болж өсөж өндийх нь тэр. Улмаар түүний эмээгээс өвлөн авсан хүмүүжил ирээдүйн мэргэжлээ сонгох чухал хөшүүрэг болжээ. *“Алив юмс бие биенээсээ хамаарч, туйлын эмх цэгцтэй, зүй тогтолтойгоор оршдог. Угтаа усан үзмийн дарс бол хүн ба байгаль хоорондын хамаарал юм”* гээд цааш нь тэрээр "*Усан үзмийн мод ороонго төрөлдөө багтах бөгөөд хэрэв хүн санаа тавин халамжлахгүй л бол хангалттай сайн жимс өгдөггүй. Хүн зайлшгүй байж гэмээнэ энэхүү байгалийн бүтээл эцсийн бүтээгдэхүүн болох гүйцэд боловсорсон усан үзмийн жимсийг ургуулдаг учиртай. Тэгэхээр сайн чанарын дарс эсгэнэ гэдэг тэр чигтээ газар нутгийнхаа онцлогийг мэддэг, модныхоо хүслийг сонсдог, хөрсөө хайрладаг хүний хийх ажил юм”* хэмээн надад тэр дарсны тухай анхан шатны ойлголтыг тайлбарласан билээ.
Төрболдыг 12 нас хүрэх үед сая нэг юм эцэг эх нь тэнгис далайг гатлан төрсөн нутагтаа хэсэгхэн саатсан боловч удалгүй ээж нь ахиад л аян замд мордох шаардлагатай болж гэнэ. Харин энэ удаад ганц биеэрээ хүүгээ дагуулан Франц явжээ.
Эцэг эхийнхээ эзгүйд айл айл дамжсаар аль хэдийн бие даан, хэрсүүжсэн хүү энэ удаад ч ээжээсээ тусдаа амьдрах шаардлагатай болов. Улаанбаатар хотоос дариу 10 дахин их хүн амтай, түм түжигнэж бум бужигнасан Парист хөлөө олохын тулд ээж нь хотын төвд ажил хийн амьдарч эхэлсэн бөгөөд харин хүүгээ хотын захын жижигхэн улсын сургуульд оруулахаас аргагүйд хүрсэн аж. Ажлын өдрүүдээр сургуультайгаа ойрхон хөлсний байранд хүү гав ганцаараа амьдарч, хичэээлдээ явсаар баасан гарагт ганц удаа ээжтэйгээ уулздаг хуваарьтай. Энэ үеэс л тэр бусдаас хамааралгүйгээр амьдралынхаа чухал шийдвэрийг гаргах зоригтой нэгэн болоод хувирчихаж. Ядуусын хороололд амьдардаг, даржин цагаачдын дунд сургуульд цорын ганц ази сурагч байх тэрхүү цаг үед уран зохиол хүүгийн дотнын найз, үлгэр дуурайл авах анд нөхөр нь болсон гэдэг. Ийнхүү сургуулиа төгссөнийхөө дараа Төрболд Panthéon-Sorbonne Их сургуульд хуулийн чиглэлээр элсэн оржээ.
*“Ээж л намайг хуульч болгохыг хүссэн юм. Би ч ирээдүйнхээ тухай айхтар бодож төлөвлөсөн зүйл байхгүй тул хуулийн ангид элсээд орчихсон. Гэхдээ хоёр жил сураад хэзээ ч өөрийгөө хуульчаар ажиллах нэгэн биш юм байна гэдгээ ойлгосон. Хуулийн хүрээнд ямар ч буруу үйл хийсэн хүн өршөөгдөж болохын зэрэгцээ хүний санаанд оромгүй жигшмээр үйлдэл хийсэн нэгэн ч өмгөөлүүлэх эрхтэй байдаг нь хувь хүний минь философитой зөрчилдөөд байсан хэрэг.*
*Дээрээс нь өдөр бүхэн гэмт хэргийн асуудал сонсож, шийдвэрлэнэ гэдэг яавч над шиг хүнд тохирох ажил биш юм байна лээ. Би өөрөө тайван амьдралыг эрхэмлэдэг, амгалан талдаа хүн.”*
Гэр бүлийн шахалтаар орсон их сургуулийнхаа хаалгийг том толгойлоод гаднаас нь дангинатал хаасныхаа дараа Төрболд би одоо хаачих вэ? насанд хүрсэн хүний хувиар цаашдаа яажшуухан амьдрах билээ? гэдэг асуулттай нүүр тулав. Ойр зуурын хэрэглээгээ хангах цагийн ажил хийсээр гэнэтхэн шинэ он гарахаас гурав хоногийн өмнө баярын уур амьсгалаас зугтааж, дансандаа байсан эцсийн 300 еврогоо шавхаад Швейцарын “Мон Пелерин” уулын өвөрт байрлах Раптэн Чойлон хийд рүү гараад давчихиж ээ.
*“Тухайн үедээ би хэзээ ч очиж үзээгүй газар луугаа бага мөнгөтэй явах нь өөрийгөө “нурааж дахиад бүтээх” хамгийн сонгодог арга гэж бодож байлаа.”*
Яг л Х.Колфилд сургуулиасаа хөөгдөснийхөө дараа Нью-Иорк хотоор галзуу солиотой зугаалдаг шиг Төрболд ч ахуйн хүлээснээсээ амьдралдаа цор ганц удаа ч болтугай ангижраад үзье хэмээн шийдээд, эцсийн хэдэн еврогоороо буйдхан хийдэд ирсэн нь энэ. Тэр сүмд шинэ он угтах мөч амьдралынх нь хамгийн сайхан цаг үе байсан тухай дурсаад "*Гөрж ороосон үсээ хусаад тэдний дунд үүрд үлдмээр санагдсан ч гадаад ертөнцөд намайг туулж амжаагүй түмэн зовлон, хийж бараагүй буман нүгэл хүлээж байгааг санан тэр бодлоо хаясан”* хэмээв. Энэхүү аялал түүнийг хараахан хийдийн хуварга болгон үлдээж чадаагүй ч амьдралынхаа томоохон сорилтыг давахад нь үлэмж нөлөө үзүүлжээ.
> Мэргэн ухаантан дайн байлдааны үйлдэл хийхгүйгээр ялан дийлдэг бол харанхуй мунхагууд л ялахын тулд дайн тулаан хийдэг.
>
> Сүнзийн "Дайтах урлаг" бүтээлээс
Парист ирснийхээ дараа тэр эргэлт буцалтгүйгээр Sommelier буюу дарсны мэргэжилтэн болохоор шийдсэн гэнэ. Болох болохдоо хамгийн шилдэг нь болно гэж өөртөө амлажээ. Sommelier гэдэг нь товчхондоо өндөр зэрэглэлийн ресторанд хүрэлцэн ирсэн үйлчлүүлэгчдэд уух дарсыг нь санал болгон, үүсэл гарал, үүх түүхийг нь нэгд нэгэнгүй тайлбарлаж өгдөг нэгэн юм. Дарс гэдэг өнгөн дээрээ ердийн алкохол агуулсан ундаа мэт хэрнээ газар зүй, ургамал судлал, геологи, химийн ухааныг хамаарсан ойлголт. Нөгөө талдаа өөрсдийн эдэлбэр газартаа усан үзмийг хайрлан ургуулсан нэгэн гэр бүлийн дор хаяж дөрөв, таван үеийн түүх. Тэгэхээр дарсны мэргэжилтэн гэх хүн үйлчлүүлэгчид зөвхөн дарс төдийгүй түүх, мэдрэмж зардаг аа гэсэн үг. Харин дарсны тухай академик мэдлэг олж аван цаашдаа дарстай холбоотой ажил эрхлэхийн тулд зайлшгүй WSET шалгалтын дөрвөн шатыг давах ёстой. “Wine & Spirit Education Trust буюу товчоор WSET нь 1969 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойш дарс, спиртийн чиглэлээр албан ёсны сургалт, шалгалт зохион байгуулж буй дэлхийд тэргүүлэгч байгууллага юм.
“Энэ ш*алгалтыг өгөхөөсөө өмнө би Парисын нэгэн жижигхэн ресторанд ахлах тогоочийн туслах хийдэг байлаа. Гал тогооны ажил гэдэг ерөөсөө өглөө долоон цагаас үдшийн 11 хүртэл тасралтгүй үргэлжилдэг үйл явц. Даваагаас бямба гараг хүртэл амсхийх завгүй ажиллана гэдэг бас л шаггүй хүнд даваа шүү.”*
Одоо ажиллаж буй "Jangsu" ресторан
Зоогийн газартаа жил гаран яг л энэ хэмнэлээр ажилласны дараа ахлах тогооч нь түүнд WSET шалгалт өгөхийг зөвлөн, айхтар өндөр шалгалтын төлбөрийг ч өмнөөс нь төлөхөөр тохирчээ. Яг тэр үеэр аз, эз аль нь болохыг мэдэхгүй ч европ даяар цар тахал дэгдэн үйлчилгээний байгууллагын ажилчид дор хаяж гурван сар гэртээ суух болж. Төрболд тэр хугацаанд л шалгалтаа амжиж өгөхгүй бол дахиж хэзээ ч өөрт нь ийм сул цаг гарахгүй гэдгийг мэдэж байсан учраас ёстой л дайнд тулалдах гэж байгаа цэрэг лугаа адил шалгалтандаа бэлджээ.
Сонирхолтой нь, энэ давааг давахад хар багаас л амьдралд нь нөлөөлсөөр ирсэн өнөөх буддизм тусалсан гэдэг. “Тэр шалгалтын ард гарахад англи болон франц хэл төгс байх нь наад захын шаардлага. Дээрээс нь жирийн үед жил хагасын хугацаанд үзэх ёстой хичээлийн программыг гуравхан сарын дотор дуусгах хэрэгтэй. Гэтэл би чинь унаган англи, франц хэлгүй зүгээр л цагаач хүүхэд. Тэгээд л том том судар номыг цээжээр мэддэг өндөр оюуны чадамжтай лам нартай адилхан аргаар хичээл хийж эхэлсэн. Өглөө дөрвөн цагт нүдээ нээгээд л бодол тогтворжоогүй өлсгөлөн, нойрондоо хамгийн түрүүнд номоо уншина. Өдрийн турш өл залгуулах хэмжээний багахан хоол идчихээд л үргэлжлүүлээд тасралтгүй хичээлээ хийнэ. Гадаад ертөнцтэй холбогдох сошиал медиа, тв, харилцаа холбоо юу ч байхгүй.”
Өдөрт хийх ганцхан дасгал болох өглөөний гүйлтийнхээ үеэр Эйфэлийн цамхагийн хажуугаар өнгөрнө, чихэнд нь Эминемийн “Lose Yourself” сонсогдоно.
For me to wanna stay in one spot, another day of monotony's
Gotten me to the point, I'm like a snail I've got
To formulate a plot or end up in jail or shot
Success is my only motherfuckin' option, failure's not
*“Хараал идсэн ядуу амьдралын хэмнэлээс гарах ёстойгоо, энэ цүнхээл дотор хэзээ ч үлдэж болохгүйгээ мэдэж байсан болохоор тэр дипломыг л авчихъя, тэгээд амьдралаа өөрчилье гэх ганцхан зорилго л надад байсан.”*
Үр дүнд нь олон үеэрээ виноны эдэлбэр газартай өв залгамжлагчид, олон жилийн турш виноны агуулахад ажилласан мэргэжилтнүүд, эмч профессор гэх мэт академик суурьтай хүмүүсээс бүрдсэн ангийн өрсөлдөгчид дотроосоо хамгийн өндөр оноогоор гуравдугаар шатаа давсан ажээ. Харин одоо тэр энэхүү дипломоо баталгаажуулан дөрөвдүгээр шатаа давахын тулд Монголдоо хэсэг хугацаанд мэргэжлээрээ ажиллаж байгаа юм.
WSET бэлдэж байх үе
WSET бэлдэж байх үе
Урьд Герман улсад дарс үйлдвэрлэхэд таатай нөхцөлүүд бүрддэггүй байж л дээ. Жилийн дундаж температураас шалтгаалж усан үзмийн ороонгийн үндэс, мөчир нь хөлдчихдөг эсвээс цэцэг нь дэлбээлэхгүй, жимс нь гүйцэд боловсордоггүй. Гэтэл дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт, дулаарлын нөлөөгөөр 1970 оны үеэс Riesling гэх усан үзмийн сорт нь урьд, урьдаасаа илүү сайн ургадаг болжээ. Юу гэхээр цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас Монгол Улсын өмнөд бүс нутгийн хэсгээр усан үзэм ургах боломжтой үе алсдаа тохионо. Жишээ дурдахад Ниншя буюу Хотонгийн өөртөө засах оронд өдгөө хотонгууд дарс үйлдвэрлэдэг. Ниншя бол ӨМӨЗО-той хил залгаа Хятадын нэгж шүү дээ.
Монгол Улсын эх газрын эрс тэс уур амьсгал нь ургамлын ургал эрхтэнд тустай. Учир юу гэвээс өвлийн улиралд усан үзмийн ороонгийн фотосинтез удааширч, унтаа байдал руу шилжин өлчирждөг. Цэцэглэхгүй, жимслэхгүй тул нийлэгжсэн нүүрс усаа үндэсний системээ (root system) хөгжүүлж, бэхжүүлэхэд ашигладаг. Өвөл, зун ээлжилдэггүй дулаан оронд усан үзмийн ороонго жилд хоёр удаа ургац өгөх бөгөөд амт чанаргүй жимс боловсруулдаг аж. Харин хүйтний улиралд унтаа байдал руу шилжих нь дулааны улиралд эрүүл, амт чанартай жимс ургаж гүйцэхэд нөлөөлнө.
Хүсэл тэмүүллээ хэрхэн зураглаж байна даа гэх миний дэвэргэн асуултад түүний өгсөн хариулт энэ. Түүнчлэн ирээдүйд дэлхий даяарх дарсны мэргэжилтэн бүхний мөрөөдөл болсон “Master of wine” (одоогоор дэлхий дээр энэ цолтой ердөө 300 хүн байдаг) цолонд хүрэхийг хүсэж буйгаа ч дурдсан. Харин түүнийхээ дараа эх орондоо ч юм уу өөрийн сонгосон эдэлбэр газартаа сайн чанарын дарс үйлдвэрлэн тариаланч өвгөн болох эгэл мөрөөдөл түүнд бий.
“*Хөгшин хүн өөрөө сүүдэрт нь суухгүй гэдгээ мэдсээр атлаа мод тариалах үед нийгэм хөгждөг гэх үг байдаг даа. Миний буурай эмээ амьд ахуй цагтаа сүүдэрт нь хөлөө жийгээд суухгүй гэдгээ мэдэж байсан ч Улаанбаатар хотдоо хэдэн зуун мод тарьсан. Харин одоо би ажлаа тараад харих бүрийдээ эмээгийнхээ тарьсан модны хажуугаар зөрж өнгөрдөг. Яг л үүн шиг өөрөө ашиг шимийг нь хүртэхгүй байж мэдэх ч үр хойчдоо хэрэгтэй зүйл хийж бүтээгээд дуусах нь миний амьдралын төлөвлөгөө”* гэх түүний үгсийг сонсоод сэтгүүлч миний бахдал өөрийн эрхгүй төрж, ярилцлагаа сэтгэл дүүрэн төгсгөсөн билээ.
Жансу рестораны ерөнхий тогооч Т.Баттөмөрийн хамт
> Ө.Төрболдын сошиал хуудас:
>
> Facebook
>
> Instagram
>
> Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.
>
> Unread.media