Би хүүхдээ ингэж өсгөдөг: Ү.Сэцэнгийн ээж Ч.Батцэцэг 
<div class="article-body">
          <h2>Хөдөө нутгийн үзэсгэлэнг биширч, “Нийслэл хүүхэн” ингээд “Хөдөөний хүүхэн” болов оо. Хүүхэд өсгөх арга ухаанаас хуваалцдаг, Unread-ийн хамгийн элгэмсэг булангийн энэ удаагийн дугаараар бид уугуул гарал нь Улаанбаатар боловч суугуул нутгаараа Хантайг сонгосон зөгийн аж ахуй эрхлэгч бүсгүйтэй ярилцлаа. Түүний амьдралд хандах хандлага, ертөнцийг үзэх үзэл нь дэндүү гэмээр эрх чөлөөтэй байдгаас үзэхэд Сэцэн охиных нь эрх дураараа, басхүү сониучхан өсөж буй нь гайхах зүйлгүй мэт санагдав. </h2><p><b>Нэр:</b> Чагдгаагийн Батцэцэг <br><b>Байршил:</b> Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай, 2-р баг <br><b>Ажил:</b> "Хантай Зөгийн Аж Ахуй"-н Менежер <br><b>Ам бүл:</b> 2</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Бидэнд гэр бүлээ товч танилцуулна уу. Гэр бүлийн үүргээ хэрхэн хуваарилдаг вэ?</h3><p>Долоон настай Сэцэн охин, хөрш айлын (эзэн нь урт хугацаагаар хот руу явсан) Харцага нохой бид гурвуул Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай багийн төвд амьдардаг. Хүүхэд хүүхдийнхээ үүргийг, ээж ээжийнхээ үүргийг, нохой аавын үүргийг гүйцэтгэж байна. Аав хүний чухал үүрэг бол хүүхэдтэйгээ тоглох, гэр бүлээ хамгаалах гэж боддог. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/c491137bd7820ec0bf6ab64eccf74e4d.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Танай гэр бүлийн өглөө, оройны дадлууд гэвэл?</h3><p>Сэцэн өглөө гаргаж хөглөрүүлсэн тоглоомоо орой заавал хураана. Орондоо орохын өмнө нусаа сайтар нийнэ. Өөр дадал гэх зүйл бараг л байхгүй. Үргэлж хамт байдаг болохоор ихэнх зүйлийг хамтдаа хийдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлэхдээ ашигладаг сонирхолтой аргаасаа хуваалцвал?</h3><p>Би өмнө нь хүүхэд өсгөсөн туршлага, мэдлэг байхгүй. Хуулиар хүлээсэн асран халамжлагчийн үүргээ биелүүлж, аль болох хэн хэнийхээ эрхийг зөрчихгүй байхыг хүсдэг. Миний хувьд хүүхдийн сонгох эрх, үг хэлэх эрх, санал өгөх эрх, гэр бүлийн баялагаас хуваалцах эрхийг дээдэлдэг, хүүхдийн оролцоот, ил тод засаглалтай гэр бүлд төрж өссөн. Тиймээс хүүхдэдээ тийм л нөхцлийг бүрдүүлж өгөхийг хичээдэг. Мэдээж ээж нь учраас зарим зүйл дээр давуу эрх эдлэх тохиолдол бий.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/c43de3f507987df4ffbb2104ceccee72.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Танай гэр бүлийн дуртай хүүхдийн бүтээгдэхүүн, гэр бүлийн контент?</h3><p>Байгалийн шинжлэх ухааны холбогдолтой контентыг хамтдаа үзэх дуртай. National Geographic суваг, Dorling Kindersley Limited паблишингийн бүх номд дуртай. Мангаа редакцын динозавртай карт, Динозаврын музей, Дүдү музей гэх мэт бүхий л музейг үзэх дуртай. Хөдөө амьдардаг болсноос хойш тэр бүр үзэх боломж гарахгүй л байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div> </div><div><br></div><div>Хүүхэдтэй болсноор таны ажлын арга барил, үзэл бодол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?</div></h3><p>Өмнө нь хүүхэд, нохой, муур гурваас төвөгшөөдөг байсан. Хүүхэдтэй болоод гурвууланг нь ойлгож эхэлж байна. Сэцэн хаа ч явсан намайг байнга дагаж явдаг. Хурал цуглаан, бизнес аялал, хог цэвэрлэгээнд ч хамт явна. Тиймээс бизнесийн аливаа шийдвэр гаргалтдаа эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн нийгмийн асуудалд мэдрэмжтэй хандахыг хичээдэг болсон. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/ffb10956723bc6fd79e0bc3f70ba1ec0.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Яагаад хөдөө амьдрахаар шийдсэн бэ?</h3><p>Би арай залуудаа хөдөө амьдрах сонголтыг хийсэн бол малчин болох байлаа. Аав, ээж хоёр тэтгэвэртээ гарсныхаа дараа хөдөө гарч, байгаль хамгаалагч болж амьдрахыг хүсдэг байсан ч биелүүлж чадаагүй юм. Миний хувьд Улаанбаатар хотын утаа, түгжрэлээс залхан хөдөө амьдрахаар шийдсэн ч угтаа энэ нь аав, ээжийнхээ мөрөөдлийг өвлөж авсан мэт санагддаг. Энэ шийдвэрийнхээ ачаар хөдөөд маш их зүйлийг сурч, амьдрах ухаан, амьд үлдэх чадвар, байгальтай харилцах зөн совин сайжирч байна. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/35bf00f3306d9cbbed891f141f733abd.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Хөдөө амьдрах шийдвэрийг охин нь хэрхэн хүлээж авсан бэ?</h3><p>Сэцэн том болоод хаана, хэрхэн амьдрахаа өөрөө сонгох хэдий ч хөдөө амьдрах, нүүдлийн соёл иргэншлийг залгамжлах хувилбарыг сонголтод нь нэмж өгөхийг хүссэн юм. Охин маань хотдоо илүү дуртай ч ээжтэйгээ хамт байхыг сонгоод хөдөө амьдарч байгаа нь өөрт нь таалагдаж байгаа бололтой л харагддаг. Хотод байгаа төрөл төрөгсдөө хааяа санадаг болохоор Сэцэнгийн хайртай нагац, үеэлүүдийг хөдөө рүү урвуулах оролдлого хийсээр л байна. Сэцэн сая Хантайн бага сургуульд нэгдүгээр ангиа төгссөн юм. Охиноо 10 нас хүрэхээр нь дунд ангидаа хаана сурах сонголтыг өөрөөр нь хийлгэнэ. Эхний таван жил Сэцэн намайг дагасан, харин дараагийн таван жилд би Сэцэнг дагана. Тэгээд дараа нь мөр, мөрөө хөөнө.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/18f8b9a7094aa83b00b0219f9a0591cc.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Хөдөө амьдрах нь гэр бүлийн уур амьсгал, хүүхдийнх нь төлөвшилд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?</h3><p>Хөдөө бол хүүхдэд зориулагдсан газар. Хотод үргэлж хүүхэд харах хүн хэрэгтэй байдаг бол хөдөөд хүүхдүүд өөрсдийгөө харчихдаг. Замын хөдөлгөөн, танихгүй хүн байхгүй тул аюулгүй. Хүүхэд сургуульдаа өөрсдөө ирж очно. Хүссэн айлдаа ороод цангаагаа тайлж эсвэл борооноос хорогдож болно. Өглөө ажилтай юм шиг гараад л өдөржин хүссэнээрээ тоглож яваад ирдэг. Энэ утгаараа үзэж харах, таньж мэдэх юм ихтэй, сонирхолтой бөгөөд бодит ертөнц бол хөдөө юм. Сэцэнд хөдөөгөөс хамгийн их таалагддаг зүйл нь хүссэнээрээ гүйж, харайж болох том талбай, орон зай буюу эрх чөлөө гэсэн.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/428291e12b24a0451ff1c335ec63dad3.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Ээжийн хувиар хамгийн их баярлаж, бахархсан мөч?</h3><p>Сэцэнг хэний ч өмнө өөрийнхөөрөө байж, айх эмээх зүйлгүй үзэл бодлоо илэрхийлэх үед би өөрөөрөө бахархдаг. Бага байхаас нь хариуцлагатай сонголт хийх, сонголтынхоо үр дагаварыг тооцоолох, бие дааж шийдвэр гаргаж сурахад нь туслах гэж хичээж ирсэн. Жишээ нь, өглөө сэрээгээд хичээлдээ явах эсэхийг нь асуудаг. Явахыг хүсэхгүй бол яв гэж хүчилдэггүй. Тиймээс энэ жил хичээлээ их тасалсан. Унших дуртай ч бичих дургүйгээсээ болоод бичих чадвараар үеийнхнээсээ хоцорч яваа. Хүүхэд дуртай зүйлээ хүссэн үедээ сурах нь амжилттай сурах үндэс гэж боддог. Өчигдөр л гэхэд надаас Фотошоп дээр яаж ажиллахыг зааж өгөөч гэж хүссэн.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/1ad9a36ca686c2765b0448c4e67d2540.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Хүүхэд өсгөхтэй холбоотой авсан хамгийн сайн зөвлөгөө юу вэ?</h3><p>Манай найз, надтай адил хотоос хөдөөд шилжин суурьшсан Мөнхцэцэг гэж бүсгүй бий. Одоо Хутаг-Өндөр сумын төвд амьдардаг. Гэр бүл, хүүхэд хүмүүжлийн чиглэлээр мэргэшсэн, таван хүүхдийн ээж. Тэр найз маань хэм хэмжээ, дадал зуршлын талаар Сэцэн бид хоёрт зөвлөгөө өгдөг. Сэцэнгийн хоёр дахь ээж, хувийн сэтгэл зүйч л гэсэн үг. Тэр хоёр муудаж, сайдаж янз бүр болно. Гэсэн ч өөрсдөө л учраа олдог. Би төгс ээж биш. Сайн ч ээж биш. Харин муу ээж болчихгүйг л хичээж яваа туршлагагүй ээж. Тиймээс найз нөхөд, төрөл төрөгсөд, багш нараас үргэлж дэмжлэг авдаг.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/580f3604e5e0fc504263ab9224c44dbc.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Хүүхдээ ямар хүн болоосой, ямар чанарыг өөриймшүүлээсэй гэж хүсдэг вэ?</h3><p>Надад манай аав шударга байдлыг, ээж энэрэнгүй байдлыг өвлүүлсэн. Энэ хоёрыг хослуулж тунг нь тааруулж амьдрах амаргүй. Энэ нөү хау-аа л хүүхдэдээ өвлүүлэхийг хичээнэ. Бусдыг нь амьдрал заагаад өгчих байх. </p>
          </div>

Хөдөө нутгийн үзэсгэлэнг биширч, “Нийслэл хүүхэн” ингээд “Хөдөөний хүүхэн” болов оо. Хүүхэд өсгөх арга ухаанаас хуваалцдаг, Unread-ийн хамгийн элгэмсэг булангийн энэ удаагийн дугаараар бид уугуул гарал нь Улаанбаатар боловч суугуул нутгаараа Хантайг сонгосон зөгийн аж ахуй эрхлэгч бүсгүйтэй ярилцлаа. Түүний амьдралд хандах хандлага, ертөнцийг үзэх үзэл нь дэндүү гэмээр эрх чөлөөтэй байдгаас үзэхэд Сэцэн охиных нь эрх дураараа, басхүү сониучхан өсөж буй нь гайхах зүйлгүй мэт санагдав.
Нэр:
Чагдгаагийн Батцэцэг
Байршил:
Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай, 2-р баг
Ажил:
"Хантай Зөгийн Аж Ахуй"-н Менежер
Ам бүл:
2

Бидэнд гэр бүлээ товч танилцуулна уу. Гэр бүлийн үүргээ хэрхэн хуваарилдаг вэ?
Долоон настай Сэцэн охин, хөрш айлын (эзэн нь урт хугацаагаар хот руу явсан) Харцага нохой бид гурвуул Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай багийн төвд амьдардаг. Хүүхэд хүүхдийнхээ үүргийг, ээж ээжийнхээ үүргийг, нохой аавын үүргийг гүйцэтгэж байна. Аав хүний чухал үүрэг бол хүүхэдтэйгээ тоглох, гэр бүлээ хамгаалах гэж боддог.

Танай гэр бүлийн өглөө, оройны дадлууд гэвэл?
Сэцэн өглөө гаргаж хөглөрүүлсэн тоглоомоо орой заавал хураана. Орондоо орохын өмнө нусаа сайтар нийнэ. Өөр дадал гэх зүйл бараг л байхгүй. Үргэлж хамт байдаг болохоор ихэнх зүйлийг хамтдаа хийдэг.

Хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлэхдээ ашигладаг сонирхолтой аргаасаа хуваалцвал?
Би өмнө нь хүүхэд өсгөсөн туршлага, мэдлэг байхгүй. Хуулиар хүлээсэн асран халамжлагчийн үүргээ биелүүлж, аль болох хэн хэнийхээ эрхийг зөрчихгүй байхыг хүсдэг. Миний хувьд хүүхдийн сонгох эрх, үг хэлэх эрх, санал өгөх эрх, гэр бүлийн баялагаас хуваалцах эрхийг дээдэлдэг, хүүхдийн оролцоот, ил тод засаглалтай гэр бүлд төрж өссөн. Тиймээс хүүхдэдээ тийм л нөхцлийг бүрдүүлж өгөхийг хичээдэг. Мэдээж ээж нь учраас зарим зүйл дээр давуу эрх эдлэх тохиолдол бий.

Танай гэр бүлийн дуртай хүүхдийн бүтээгдэхүүн, гэр бүлийн контент?
Байгалийн шинжлэх ухааны холбогдолтой контентыг хамтдаа үзэх дуртай. National Geographic суваг, Dorling Kindersley Limited паблишингийн бүх номд дуртай. Мангаа редакцын динозавртай карт, Динозаврын музей, Дүдү музей гэх мэт бүхий л музейг үзэх дуртай. Хөдөө амьдардаг болсноос хойш тэр бүр үзэх боломж гарахгүй л байна.


Хүүхэдтэй болсноор таны ажлын арга барил, үзэл бодол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?
Өмнө нь хүүхэд, нохой, муур гурваас төвөгшөөдөг байсан. Хүүхэдтэй болоод гурвууланг нь ойлгож эхэлж байна. Сэцэн хаа ч явсан намайг байнга дагаж явдаг. Хурал цуглаан, бизнес аялал, хог цэвэрлэгээнд ч хамт явна. Тиймээс бизнесийн аливаа шийдвэр гаргалтдаа эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн нийгмийн асуудалд мэдрэмжтэй хандахыг хичээдэг болсон.

Яагаад хөдөө амьдрахаар шийдсэн бэ?
Би арай залуудаа хөдөө амьдрах сонголтыг хийсэн бол малчин болох байлаа. Аав, ээж хоёр тэтгэвэртээ гарсныхаа дараа хөдөө гарч, байгаль хамгаалагч болж амьдрахыг хүсдэг байсан ч биелүүлж чадаагүй юм. Миний хувьд Улаанбаатар хотын утаа, түгжрэлээс залхан хөдөө амьдрахаар шийдсэн ч угтаа энэ нь аав, ээжийнхээ мөрөөдлийг өвлөж авсан мэт санагддаг. Энэ шийдвэрийнхээ ачаар хөдөөд маш их зүйлийг сурч, амьдрах ухаан, амьд үлдэх чадвар, байгальтай харилцах зөн совин сайжирч байна.

Хөдөө амьдрах шийдвэрийг охин нь хэрхэн хүлээж авсан бэ?
Сэцэн том болоод хаана, хэрхэн амьдрахаа өөрөө сонгох хэдий ч хөдөө амьдрах, нүүдлийн соёл иргэншлийг залгамжлах хувилбарыг сонголтод нь нэмж өгөхийг хүссэн юм. Охин маань хотдоо илүү дуртай ч ээжтэйгээ хамт байхыг сонгоод хөдөө амьдарч байгаа нь өөрт нь таалагдаж байгаа бололтой л харагддаг. Хотод байгаа төрөл төрөгсдөө хааяа санадаг болохоор Сэцэнгийн хайртай нагац, үеэлүүдийг хөдөө рүү урвуулах оролдлого хийсээр л байна. Сэцэн сая Хантайн бага сургуульд нэгдүгээр ангиа төгссөн юм. Охиноо 10 нас хүрэхээр нь дунд ангидаа хаана сурах сонголтыг өөрөөр нь хийлгэнэ. Эхний таван жил Сэцэн намайг дагасан, харин дараагийн таван жилд би Сэцэнг дагана. Тэгээд дараа нь мөр, мөрөө хөөнө.

Хөдөө амьдрах нь гэр бүлийн уур амьсгал, хүүхдийнх нь төлөвшилд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?
Хөдөө бол хүүхдэд зориулагдсан газар. Хотод үргэлж хүүхэд харах хүн хэрэгтэй байдаг бол хөдөөд хүүхдүүд өөрсдийгөө харчихдаг. Замын хөдөлгөөн, танихгүй хүн байхгүй тул аюулгүй. Хүүхэд сургуульдаа өөрсдөө ирж очно. Хүссэн айлдаа ороод цангаагаа тайлж эсвэл борооноос хорогдож болно. Өглөө ажилтай юм шиг гараад л өдөржин хүссэнээрээ тоглож яваад ирдэг. Энэ утгаараа үзэж харах, таньж мэдэх юм ихтэй, сонирхолтой бөгөөд бодит ертөнц бол хөдөө юм. Сэцэнд хөдөөгөөс хамгийн их таалагддаг зүйл нь хүссэнээрээ гүйж, харайж болох том талбай, орон зай буюу эрх чөлөө гэсэн.

Ээжийн хувиар хамгийн их баярлаж, бахархсан мөч?
Сэцэнг хэний ч өмнө өөрийнхөөрөө байж, айх эмээх зүйлгүй үзэл бодлоо илэрхийлэх үед би өөрөөрөө бахархдаг. Бага байхаас нь хариуцлагатай сонголт хийх, сонголтынхоо үр дагаварыг тооцоолох, бие дааж шийдвэр гаргаж сурахад нь туслах гэж хичээж ирсэн. Жишээ нь, өглөө сэрээгээд хичээлдээ явах эсэхийг нь асуудаг. Явахыг хүсэхгүй бол яв гэж хүчилдэггүй. Тиймээс энэ жил хичээлээ их тасалсан. Унших дуртай ч бичих дургүйгээсээ болоод бичих чадвараар үеийнхнээсээ хоцорч яваа. Хүүхэд дуртай зүйлээ хүссэн үедээ сурах нь амжилттай сурах үндэс гэж боддог. Өчигдөр л гэхэд надаас Фотошоп дээр яаж ажиллахыг зааж өгөөч гэж хүссэн.

Хүүхэд өсгөхтэй холбоотой авсан хамгийн сайн зөвлөгөө юу вэ?
Манай найз, надтай адил хотоос хөдөөд шилжин суурьшсан Мөнхцэцэг гэж бүсгүй бий. Одоо Хутаг-Өндөр сумын төвд амьдардаг. Гэр бүл, хүүхэд хүмүүжлийн чиглэлээр мэргэшсэн, таван хүүхдийн ээж. Тэр найз маань хэм хэмжээ, дадал зуршлын талаар Сэцэн бид хоёрт зөвлөгөө өгдөг. Сэцэнгийн хоёр дахь ээж, хувийн сэтгэл зүйч л гэсэн үг. Тэр хоёр муудаж, сайдаж янз бүр болно. Гэсэн ч өөрсдөө л учраа олдог. Би төгс ээж биш. Сайн ч ээж биш. Харин муу ээж болчихгүйг л хичээж яваа туршлагагүй ээж. Тиймээс найз нөхөд, төрөл төрөгсөд, багш нараас үргэлж дэмжлэг авдаг.

Хүүхдээ ямар хүн болоосой, ямар чанарыг өөриймшүүлээсэй гэж хүсдэг вэ?
Надад манай аав шударга байдлыг, ээж энэрэнгүй байдлыг өвлүүлсэн. Энэ хоёрыг хослуулж тунг нь тааруулж амьдрах амаргүй. Энэ нөү хау-аа л хүүхдэдээ өвлүүлэхийг хичээнэ. Бусдыг нь амьдрал заагаад өгчих байх.

Хөдөө нутгийн үзэсгэлэнг биширч, “Нийслэл хүүхэн” ингээд “Хөдөөний хүүхэн” болов оо. Хүүхэд өсгөх арга ухаанаас хуваалцдаг, Unread-ийн хамгийн элгэмсэг булангийн энэ удаагийн дугаараар бид уугуул гарал нь Улаанбаатар боловч суугуул нутгаараа Хантайг сонгосон зөгийн аж ахуй эрхлэгч бүсгүйтэй ярилцлаа. Түүний амьдралд хандах хандлага, ертөнцийг үзэх үзэл нь дэндүү гэмээр эрх чөлөөтэй байдгаас үзэхэд Сэцэн охиных нь эрх дураараа, басхүү сониучхан өсөж буй нь гайхах зүйлгүй мэт санагдав.
**Нэр:** Чагдгаагийн Батцэцэг
**Байршил:** Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай, 2-р баг
**Ажил:** "Хантай Зөгийн Аж Ахуй"-н Менежер
**Ам бүл:** 2
### Бидэнд гэр бүлээ товч танилцуулна уу. Гэр бүлийн үүргээ хэрхэн хуваарилдаг вэ?
Долоон настай Сэцэн охин, хөрш айлын (эзэн нь урт хугацаагаар хот руу явсан) Харцага нохой бид гурвуул Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай багийн төвд амьдардаг. Хүүхэд хүүхдийнхээ үүргийг, ээж ээжийнхээ үүргийг, нохой аавын үүргийг гүйцэтгэж байна. Аав хүний чухал үүрэг бол хүүхэдтэйгээ тоглох, гэр бүлээ хамгаалах гэж боддог.
### Танай гэр бүлийн өглөө, оройны дадлууд гэвэл?
Сэцэн өглөө гаргаж хөглөрүүлсэн тоглоомоо орой заавал хураана. Орондоо орохын өмнө нусаа сайтар нийнэ. Өөр дадал гэх зүйл бараг л байхгүй. Үргэлж хамт байдаг болохоор ихэнх зүйлийг хамтдаа хийдэг.
### Хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлэхдээ ашигладаг сонирхолтой аргаасаа хуваалцвал?
Би өмнө нь хүүхэд өсгөсөн туршлага, мэдлэг байхгүй. Хуулиар хүлээсэн асран халамжлагчийн үүргээ биелүүлж, аль болох хэн хэнийхээ эрхийг зөрчихгүй байхыг хүсдэг. Миний хувьд хүүхдийн сонгох эрх, үг хэлэх эрх, санал өгөх эрх, гэр бүлийн баялагаас хуваалцах эрхийг дээдэлдэг, хүүхдийн оролцоот, ил тод засаглалтай гэр бүлд төрж өссөн. Тиймээс хүүхдэдээ тийм л нөхцлийг бүрдүүлж өгөхийг хичээдэг. Мэдээж ээж нь учраас зарим зүйл дээр давуу эрх эдлэх тохиолдол бий.
### Танай гэр бүлийн дуртай хүүхдийн бүтээгдэхүүн, гэр бүлийн контент?
Байгалийн шинжлэх ухааны холбогдолтой контентыг хамтдаа үзэх дуртай. National Geographic суваг, Dorling Kindersley Limited паблишингийн бүх номд дуртай. Мангаа редакцын динозавртай карт, Динозаврын музей, Дүдү музей гэх мэт бүхий л музейг үзэх дуртай. Хөдөө амьдардаг болсноос хойш тэр бүр үзэх боломж гарахгүй л байна.
### Хүүхэдтэй болсноор таны ажлын арга барил, үзэл бодол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?
Өмнө нь хүүхэд, нохой, муур гурваас төвөгшөөдөг байсан. Хүүхэдтэй болоод гурвууланг нь ойлгож эхэлж байна. Сэцэн хаа ч явсан намайг байнга дагаж явдаг. Хурал цуглаан, бизнес аялал, хог цэвэрлэгээнд ч хамт явна. Тиймээс бизнесийн аливаа шийдвэр гаргалтдаа эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн нийгмийн асуудалд мэдрэмжтэй хандахыг хичээдэг болсон.
### Яагаад хөдөө амьдрахаар шийдсэн бэ?
Би арай залуудаа хөдөө амьдрах сонголтыг хийсэн бол малчин болох байлаа. Аав, ээж хоёр тэтгэвэртээ гарсныхаа дараа хөдөө гарч, байгаль хамгаалагч болж амьдрахыг хүсдэг байсан ч биелүүлж чадаагүй юм. Миний хувьд Улаанбаатар хотын утаа, түгжрэлээс залхан хөдөө амьдрахаар шийдсэн ч угтаа энэ нь аав, ээжийнхээ мөрөөдлийг өвлөж авсан мэт санагддаг. Энэ шийдвэрийнхээ ачаар хөдөөд маш их зүйлийг сурч, амьдрах ухаан, амьд үлдэх чадвар, байгальтай харилцах зөн совин сайжирч байна.
### Хөдөө амьдрах шийдвэрийг охин нь хэрхэн хүлээж авсан бэ?
Сэцэн том болоод хаана, хэрхэн амьдрахаа өөрөө сонгох хэдий ч хөдөө амьдрах, нүүдлийн соёл иргэншлийг залгамжлах хувилбарыг сонголтод нь нэмж өгөхийг хүссэн юм. Охин маань хотдоо илүү дуртай ч ээжтэйгээ хамт байхыг сонгоод хөдөө амьдарч байгаа нь өөрт нь таалагдаж байгаа бололтой л харагддаг. Хотод байгаа төрөл төрөгсдөө хааяа санадаг болохоор Сэцэнгийн хайртай нагац, үеэлүүдийг хөдөө рүү урвуулах оролдлого хийсээр л байна. Сэцэн сая Хантайн бага сургуульд нэгдүгээр ангиа төгссөн юм. Охиноо 10 нас хүрэхээр нь дунд ангидаа хаана сурах сонголтыг өөрөөр нь хийлгэнэ. Эхний таван жил Сэцэн намайг дагасан, харин дараагийн таван жилд би Сэцэнг дагана. Тэгээд дараа нь мөр, мөрөө хөөнө.
### Хөдөө амьдрах нь гэр бүлийн уур амьсгал, хүүхдийнх нь төлөвшилд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?
Хөдөө бол хүүхдэд зориулагдсан газар. Хотод үргэлж хүүхэд харах хүн хэрэгтэй байдаг бол хөдөөд хүүхдүүд өөрсдийгөө харчихдаг. Замын хөдөлгөөн, танихгүй хүн байхгүй тул аюулгүй. Хүүхэд сургуульдаа өөрсдөө ирж очно. Хүссэн айлдаа ороод цангаагаа тайлж эсвэл борооноос хорогдож болно. Өглөө ажилтай юм шиг гараад л өдөржин хүссэнээрээ тоглож яваад ирдэг. Энэ утгаараа үзэж харах, таньж мэдэх юм ихтэй, сонирхолтой бөгөөд бодит ертөнц бол хөдөө юм. Сэцэнд хөдөөгөөс хамгийн их таалагддаг зүйл нь хүссэнээрээ гүйж, харайж болох том талбай, орон зай буюу эрх чөлөө гэсэн.
### Ээжийн хувиар хамгийн их баярлаж, бахархсан мөч?
Сэцэнг хэний ч өмнө өөрийнхөөрөө байж, айх эмээх зүйлгүй үзэл бодлоо илэрхийлэх үед би өөрөөрөө бахархдаг. Бага байхаас нь хариуцлагатай сонголт хийх, сонголтынхоо үр дагаварыг тооцоолох, бие дааж шийдвэр гаргаж сурахад нь туслах гэж хичээж ирсэн. Жишээ нь, өглөө сэрээгээд хичээлдээ явах эсэхийг нь асуудаг. Явахыг хүсэхгүй бол яв гэж хүчилдэггүй. Тиймээс энэ жил хичээлээ их тасалсан. Унших дуртай ч бичих дургүйгээсээ болоод бичих чадвараар үеийнхнээсээ хоцорч яваа. Хүүхэд дуртай зүйлээ хүссэн үедээ сурах нь амжилттай сурах үндэс гэж боддог. Өчигдөр л гэхэд надаас Фотошоп дээр яаж ажиллахыг зааж өгөөч гэж хүссэн.
### Хүүхэд өсгөхтэй холбоотой авсан хамгийн сайн зөвлөгөө юу вэ?
Манай найз, надтай адил хотоос хөдөөд шилжин суурьшсан Мөнхцэцэг гэж бүсгүй бий. Одоо Хутаг-Өндөр сумын төвд амьдардаг. Гэр бүл, хүүхэд хүмүүжлийн чиглэлээр мэргэшсэн, таван хүүхдийн ээж. Тэр найз маань хэм хэмжээ, дадал зуршлын талаар Сэцэн бид хоёрт зөвлөгөө өгдөг. Сэцэнгийн хоёр дахь ээж, хувийн сэтгэл зүйч л гэсэн үг. Тэр хоёр муудаж, сайдаж янз бүр болно. Гэсэн ч өөрсдөө л учраа олдог. Би төгс ээж биш. Сайн ч ээж биш. Харин муу ээж болчихгүйг л хичээж яваа туршлагагүй ээж. Тиймээс найз нөхөд, төрөл төрөгсөд, багш нараас үргэлж дэмжлэг авдаг.
### Хүүхдээ ямар хүн болоосой, ямар чанарыг өөриймшүүлээсэй гэж хүсдэг вэ?
Надад манай аав шударга байдлыг, ээж энэрэнгүй байдлыг өвлүүлсэн. Энэ хоёрыг хослуулж тунг нь тааруулж амьдрах амаргүй. Энэ нөү хау-аа л хүүхдэдээ өвлүүлэхийг хичээнэ. Бусдыг нь амьдрал заагаад өгчих байх.