Future of Jobs: Ирээдүйд ямар мэргэжилтэн илүү үнэ цэнтэй байх вэ? 
<div class="article-body">
          <h2><div>Дэлхийн эдийн засгийн форумаас жил бүр гаргадаг "Future of Jobs" судалгааны 2020 оны тайланд хүн төрөлхтний ирээдүйн ажил мэргэжлийн чиг хандлагад цар тахал ямар өөрчлөлт авчрахыг судлахыг зорьжээ. Цэнхэр гарагийн өнцөг булан бүрд ажиллаж буй манлайлагч, удирдах ажилтнуудаас авсан санал асуулгад түшиглэн гаргадаг уг судалгааны дүгнэлт, үр дүн шинэ цагийн эрэлттэй мэргэжил, мэргэжилтнүүдийг доорх байдлаар тодорхойлжээ. </div></h2><p></p><p>Цар тахлаас үүдэн хаа сайгүй хөл хорио тогтоож, улмаар эдийн засгийн өсөлт эрс саараад буй. Санхүү эдийн засгийн хувьд хор хохиролтой байсан ч нөгөө талаараа ирээдүйг өөр тийш чиглүүлж, дэлхийн хүн амын амьдралын хэв маяг, ажиллах арга барилыг өөрчилж, дижитал нүүүдэлд сонголтгүйгээр түлхсэн цаг үе үргэлжилж байна. Бид дээрх судалгааны тайланд дурдсан <a href="https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2020/12/WEF-future-of-jobs-report-2020-zahidi.htm" target="_blank">онцлох санаануудыг </a>тоймлон хүргэе. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/c371b77dda962e167436a12d48453881.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>хүн ба технологи</h3><p>2021 оноос хойших буюу ирэх таван жилд нийт 85 сая ажлын байр <a href="https://unread.today/c/spotlight-coinhub?preview=true" target="_blank">автоматжих</a> гэнэ. Ажил олгогчид технологи ашиглан механик ажлуудыг хөнгөвчлөх бөгөөд автоматжилтын нөлөөгөөр зарим ажлыг эрхлэхэд шаардагдах ур чадвар, чиг үүрэг өөрчлөгдөх аж. Судалгаанд оролцсон ажил олгогчдын 43 хувь нь технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх замаар орон тоогоо бууруулна гэж үзсэн бол, 41 хувь нь шаардлагатай ажлуудад л гэрээт ажилтнууд хөлсөлнө, харин 34 хувь нь гар ажлаа технологитой хослуулах замаар ажлын байраа нэмэгдүүлнэ гэсэн байна. Нэгтгэн дүгнэвэл, ирэх таван жилд ажлын байран дээрх хүн ба технологийн харьцаа тэнцвэртэй байх бололтой. Ингэснээр бидний өдөр тутмын "уйтгартай" ажлууд хөнгөрөх хэдий ч одооноос технологийн хэрэглээ, түүнтэй хоршин ажиллах чадвартаа анхаарахгүй бол хоцрох нь байна шүү. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/a20badb430add0c2cae7310335e2c1c6.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>роботууд ба ажлын байрны хүртээмж</h3><p></p><p>Роботууд 97 сая ажлын байр бий болгоно гээд төсөөл дөө. Тийм ээ, энэ гарцаагүй бидний ирээдүй. Хийх зүйл нь тодорхой, эсвэл хүний хийх боломжгүй ажлуудыг роботууд хариуцах болно. Харин тэдний хийж чадахгүй мэдрэмж болон сэтгэлгээ шаардсан, soft буюу зөөлөн ур чадварууд шаардлагатай шинэ ажлын байр хүмүүс бидэнд "ногдох" юм. Роботууд хэрэглээнд нэвтрэх тусам хүмүүс ажилгүй болно гэх түгээмэл ойлголт бий. Гэвч тэр бүх роботыг хянах, удирдах шаардлагатай учир санаа зоволтгүй. Товчхондоо, роботод "эзлэгдсэн" ажлын байрууд шинэ ажлын байруудаар нөхөгдөх юм. Харин ч автоматжуулалт ажлын үр бүтээмж, аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх давуу талтай. </p><p>Уул уурхайгаар жишээлье. АНУ-ын баруун хэсгийн Юта мужид байрлах "<a href="https://twitter.com/RTMongolia" target="_blank">Rio Tinto</a>" группийн Кеннекотт зэсийн уурхайд алсын удирдлагатай робот болон бусад автоматжуулсан технологийг уурхайн гүнд ажиллаж буй <a href="https://www.riotinto.com/en/about/innovation/automation" target="_blank">ажилчдын аюулгүй байдлыг хангаж, үйл ажиллагааны зардлыг хэмнэх зорилгоор ашигладаг</a> нь тун чиг үр дүнтэй ажээ. Эл уурхайд ажиллаж буй "<a href="https://www.riotinto.com/news/stories/mark-superhero-robot" target="_blank">Марк-2</a>" загварын робот л гэхэд зорчиход төвөгтэй жижиг орон зайд чөлөөтэй явж, хүний гар хүрэхэд хүндрэлтэй газруудаас хөрс, усны дээж цуглуулж, хөдөлмөрийг асар ихээр хөнгөвчлөхийн дээр уурхайчдад учирч болох эрсдлийг бууруулдаг байна. Хүчилтөрөгчийн хэмжээг тодорхойлж, хүн ажиллах нөхцөл бүрдсэн эсэхийг нягтлан шалгах нь "Марк"-ийн ажлын нэгээхэн хэсэг. Уг роботыг бүтээгч Мэт Кэй "Марк-2"-ыг 3D хэвлэгч машин, олдоц сайтай материал, тоноглолууд ашиглан бүтээсэн нь энэ төрлийн тоног төхөөрөмж худалдан авахад зориулдаг асан зардлыг 90 хүртэлх хувиар бууруулж чадсан гэдэг. Энэ мэт хүн-роботын бүтээлч хослол ирээдүйн өнгө төрх болох юм. Хүнд хэцүү ажлыг заавал өөрсдөө хийх гэлгүй тэр бүхнийг хийж чадах ямар нэг зүйлийг бүтээх, сэтгэх нь ирээдүйд илүү чухал байх нь.</p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/ZqDaXVSyRJ0?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>эрэлттэй ур чадварууд <br><br></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/650bb14bbc41275bccc48a75b87a8582.jpg"></p><p></p><p><br>2025 оноос шүүн тунгаах (аналитик) сэтгэлгээ, бүтээлч хандлага, уян хатан чанар ажлын байран дахь хамгийн эрэлттэй ур чадварууд болно хэмээжээ. Өмнөх жилүүдийн тайлангуудад ч мөн дээрх чадварууд ирээдүй дэх хамгийн эрэлттэй чадваруудаар нэрлэгдсэн бөгөөд энэ янзаараа ирэх таван жилд ч хэвээр байх бололтой. Харин шинээр хувийн зохион байгуулалт, тасралтгүй өөрийгөө хөгжүүлэн суралцах дадал, сэтгэл хөдлөл, стрессээ удирдах чадварууд нэрлэгдсэн байна. Судалгааны өгөгдлийг цуглуулахад LinkedIn болон Coursera хамтран ажилласныг тусгайлан дурдсан нь энэ төрлийн платформууд хөдөлмөрийн зах зээлийг чиг хандлагыг тодорхойлохуйц хэрэглэгч, мэдээллийн сантай болсны илрэл биз ээ. </p><p>Дээр дурдсанчлан, бид элдэв механик, нэгэн хэвийн ажлаас хөндийрч сэтгэж, сэдэхэд илүү цаг зарцуулах болно. Контент бүтээгч, <a href="https://www.riotinto.com/about/innovation/artificial-intelligence" target="_blank">хиймэл оюун хөгжүүлэгч</a>, өгөгдлийн шинжээч, инженер, үүлэн тооцоолол, бүтээгдэхүүн хөгжүүлэгч зэрэг бүтээлч сэтгэхүй шаардсан ажилд гарших нь ирээдүйгээ баталгаажуулах гол арга зам болох нь. Хөгжил дэвшлийг технологитой шууд холбож ойлгох болсон өнөө үед ч, ирээдүйд ч инженер, техникийн мэргэжилтнүүд эрэлттэй хэвээр байх нь ойлгомжтой. Монгол инженер, нарийн мэргэжилтнүүд дэлхийн жишигт нийцсэн ажлын орчин, нөхцөлтэйгөөр эх орондоо ажиллах боломж өргөжсөөр байгаа билээ.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">өсөн дэвжих сэтгэлгээ<br><br></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/70bc8b605a9ae382c5cbf76e88a7ad1f.gif"></p><p></p><p><br>Ирэх жилүүдэд өрсөлдөх чадвараараа тэргүүлэгч компаниуд боловсон хүчнээ чадавхжуулж, ур чадварыг нь дээшлүүлэхэд ихээхэн анхаарал хандуулах төлөвтэй байна. Байгууллагууд ч энэ хандлагыг соргог анхаарч, ажилчдынхаа сурч хөгжих, шаардлагатай гэж үзвэл өөр ажлын байранд шилжин ажиллах боломжийг бүрдүүлэх тал дээр ихээхэн анхаарах болсон. Хурдацтай өөрчлөгдөн шинэчлэгдэж буй өнөөгийн нийгэмд идэвхтэй ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн бараг тал хувь нь ойрын ирээдүйд ажлын байрандаа тэсэж үлдэхийн тулд ур чадвараа ахиулж, шаардлагатай сургалтуудад хамрагдах ёстой болох нь. Энэ өөрчлөлтийг төрийн бодлогын хэмжээнд анхаарч үзэх шаардлагатай хэмээн тус судалгаанд онцолжээ. Судалгаанд оролцогч байгууллагуудын дөнгөж 21 хувь нь ажилтнуудаа мэргэжил, ур чадварын сургалт хөтөлбөрүүдэд хамруулахад төрийн дэмжлэгийг авах боломжтой, төрөөс дэмжлэг үзүүлнэ хэмээн үзэж, найдаж байгаа гэж хариулсан байна. </p><p>Бид ур чадвараа дээшлүүлж, цаг үеийн шаардлагад нийцүүлэн тасралтгүй суралцаж чадвал ирээдүйд хөдөлмөрийн зах зээл яаж ч өөрчлөгдсөн бэлэн байж, ажилгүйчүүдийн нэг бололгүй, хөдөлмөрийн зах зээлийн өөрчлөлтийн давалгааг хохирол багатай туулах боломжтой юм.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>шинэ эгэл ба зайнаас ажиллах нь<br></div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/6c01baa6f4e2fdf4f1cbf1211b5ec4d8.gif"></p><p></p><p><br></p><p>2020 он дэлхий дахиныг зайнаас ажиллах, сурах чадварт сургасан. Цар тахлын асуудал дөнгөж яригдаж эхэлж байх үед бид энэ бүхнийг ердөө түр зуурын нөхцөл байдал мэтээр бодож байв. Гэвч энэхүү онцгой үеийн дадал зуршил, зан үйлүүд түр зуурын арга хэмжээ төдий бус харин "шинэ эгэл"-ийг бий болгох юм гэж хэн санах билээ. Улмаар, цар тахал дууссан хойно ч "зайнаас" гэх маяг бидний амьдрах, ажиллах арга барилтай хамт үлдэх юм.</p><p>Судалгаанд оролцсон байгууллагуудын удирдлагууд ч үүнтэй санал нийлж байна. Тэдний 84 хувь нь цаашид ч энэ хэвээр үргэлжлүүлэн, энэхүү тогтолцоог төгөлдөржүүлж, ажлын орчин, зохион байгуулалтаа дижиталд шилжүүлэх бодолтой гэж хариулжээ. Тэд эхний ээлжинд нийт ажилтныхаа 44 хүртэлх хувийг зайнаас ажиллуулах нь тохиромжтой гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн аж. Мэдээж энэ бол шинэ хандлага, шинэ соёл учраас тухайн компани зайнаас ажиллаж буй ажилтнуудынхаа бүтээмжийг хэрхэн өндөрт барих вэ гэдгээ сайтар бодолцох учиртай. Нөгөө талаас, нийт захирал, менежерүүдийн 78 хувь нь зайнаас ажиллахад бүтээмж буурах нь тодорхой, гэвч тэрхүү эрсдлийг үүрэхдээ бэлэн байна хэмээсэн байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>ногоон эдийн засаг<br></div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/ec2f018de66c29abf8c07b46492bbc43.gif"></p><p></p><p><br>Тогтвортой хөгжлийн зорилтууд хэн бүхний үйл ажиллагаандаа тусгах ёстой зайлшгүй зарчим болсон энэ цаг үед <a href="https://www.greeneconomycoalition.org/news-and-resources/the-5-principles-of-green-economy" target="_blank">ногоон эдийн засаг</a>, нөхөн сэргээлт, байгаль орчинд чиглэсэн бүхий л үйл ажиллагаа, үүнийг дэмжсэн төсөл хөтөлбөрүүд хамгийн эрэлттэй, үнэ цэнтэй ажил болон хувирч байна. Уур амьсгалын өөрчлөлт, экологийн доройтол хэн бүхний санааг зовоож буй. Монголчуудын хувьд, 2030 он хүртэл жил бүр ДНБ-ний дөрвөн хувийг ногоон хөгжилд зориулснаар ажилгүйдлийн түвшнийг хоёр хувиар бууруулж, нэг хүнд ногдох бодит ДНБ-ийг <a href="http://www.nogoonhutuch.mn/p/44" target="_blank">3.1 сая төгрөгт хүргэх боломжтой гэсэн тооцоо</a> байдаг. </p><p>Хүлэмжийн хийн ялгарлыг тэглэхэд онцгой үүрэгтэй, ногоон технологи үйлдвэрлэлийн чухал бүрдэл болох <a href="https://turquoisehill.com/site/assets/files/5257/q4_2020_presentationmar8_final.pdf" target="_blank">зэсийн нөөцөөр</a> манай орон баялаг. Иймд цаашид дотоодын эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүч болсон олборлолт, хайгуулын ажлыг олон улсын стандартад нийцүүлэн, үр дүнтэй зохион байгуулах нь энэ чиглэлд тэргүүлж, ирээдүйгээ баталгаажуулах арга зам билээ. </p><p>Жишээ нь, Оюу толгойн уурхайн менежментийг хариуцагч "<a href="https://twitter.com/RTMongolia" target="_blank">Rio Tinto</a>" зэсийн олборлолтын чанарыг өндөр түвшинд хийж гүйцэтгэхэд шаардлагатай тоног төхөөрөмжүүдэд хөрөнгө оруулахаас гадна дэлхийн даяарх салбар уурхайдынхаа хүрээлэн буй байгаль орчныг хамгаалах, шинэ стандарт тогтоох чиглэлд хэрэгжүүлж буй ажлыг ихээхэн анхаарч хянадаг ажээ. "Оюу толгой"-д Монгол Улсын байгаль орчны багц хуулиуд, дүрэм журмын биелэлтийн хэрэгжилтийг хангах, түүнийг тогтмол хянах үүрэгтэй 40 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй чадварлаг баг ажилладаг байна. Энэ мэтчилэн байгалийн олон янз байдлыг хамгаалах, нөхөн сэргээх мэргэжилтнүүд ирээдүйд эрэлт ихтэй байхыг энэ ташрамд залуустаа сануулъя.</p>
<blockquote><p>Олон улсын сайн туршлагыг уншиж судалж, ирээдүйн шилдэг боловсон хүчин болохын төлөө тасралтгүй суралцаарай. </p>
<cite>
</cite></blockquote>          </div>

Дэлхийн эдийн засгийн форумаас жил бүр гаргадаг "Future of Jobs" судалгааны 2020 оны тайланд хүн төрөлхтний ирээдүйн ажил мэргэжлийн чиг хандлагад цар тахал ямар өөрчлөлт авчрахыг судлахыг зорьжээ. Цэнхэр гарагийн өнцөг булан бүрд ажиллаж буй манлайлагч, удирдах ажилтнуудаас авсан санал асуулгад түшиглэн гаргадаг уг судалгааны дүгнэлт, үр дүн шинэ цагийн эрэлттэй мэргэжил, мэргэжилтнүүдийг доорх байдлаар тодорхойлжээ.
Цар тахлаас үүдэн хаа сайгүй хөл хорио тогтоож, улмаар эдийн засгийн өсөлт эрс саараад буй. Санхүү эдийн засгийн хувьд хор хохиролтой байсан ч нөгөө талаараа ирээдүйг өөр тийш чиглүүлж, дэлхийн хүн амын амьдралын хэв маяг, ажиллах арга барилыг өөрчилж, дижитал нүүүдэлд сонголтгүйгээр түлхсэн цаг үе үргэлжилж байна. Бид дээрх судалгааны тайланд дурдсан
онцлох санаануудыг
тоймлон хүргэе.

хүн ба технологи
2021 оноос хойших буюу ирэх таван жилд нийт 85 сая ажлын байр
автоматжих
гэнэ. Ажил олгогчид технологи ашиглан механик ажлуудыг хөнгөвчлөх бөгөөд автоматжилтын нөлөөгөөр зарим ажлыг эрхлэхэд шаардагдах ур чадвар, чиг үүрэг өөрчлөгдөх аж. Судалгаанд оролцсон ажил олгогчдын 43 хувь нь технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх замаар орон тоогоо бууруулна гэж үзсэн бол, 41 хувь нь шаардлагатай ажлуудад л гэрээт ажилтнууд хөлсөлнө, харин 34 хувь нь гар ажлаа технологитой хослуулах замаар ажлын байраа нэмэгдүүлнэ гэсэн байна. Нэгтгэн дүгнэвэл, ирэх таван жилд ажлын байран дээрх хүн ба технологийн харьцаа тэнцвэртэй байх бололтой. Ингэснээр бидний өдөр тутмын "уйтгартай" ажлууд хөнгөрөх хэдий ч одооноос технологийн хэрэглээ, түүнтэй хоршин ажиллах чадвартаа анхаарахгүй бол хоцрох нь байна шүү.

роботууд ба ажлын байрны хүртээмж
Роботууд 97 сая ажлын байр бий болгоно гээд төсөөл дөө. Тийм ээ, энэ гарцаагүй бидний ирээдүй. Хийх зүйл нь тодорхой, эсвэл хүний хийх боломжгүй ажлуудыг роботууд хариуцах болно. Харин тэдний хийж чадахгүй мэдрэмж болон сэтгэлгээ шаардсан, soft буюу зөөлөн ур чадварууд шаардлагатай шинэ ажлын байр хүмүүс бидэнд "ногдох" юм. Роботууд хэрэглээнд нэвтрэх тусам хүмүүс ажилгүй болно гэх түгээмэл ойлголт бий. Гэвч тэр бүх роботыг хянах, удирдах шаардлагатай учир санаа зоволтгүй. Товчхондоо, роботод "эзлэгдсэн" ажлын байрууд шинэ ажлын байруудаар нөхөгдөх юм. Харин ч автоматжуулалт ажлын үр бүтээмж, аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх давуу талтай.
Уул уурхайгаар жишээлье. АНУ-ын баруун хэсгийн Юта мужид байрлах "
Rio Tinto
" группийн Кеннекотт зэсийн уурхайд алсын удирдлагатай робот болон бусад автоматжуулсан технологийг уурхайн гүнд ажиллаж буй
ажилчдын аюулгүй байдлыг хангаж, үйл ажиллагааны зардлыг хэмнэх зорилгоор ашигладаг
нь тун чиг үр дүнтэй ажээ. Эл уурхайд ажиллаж буй "
Марк-2
" загварын робот л гэхэд зорчиход төвөгтэй жижиг орон зайд чөлөөтэй явж, хүний гар хүрэхэд хүндрэлтэй газруудаас хөрс, усны дээж цуглуулж, хөдөлмөрийг асар ихээр хөнгөвчлөхийн дээр уурхайчдад учирч болох эрсдлийг бууруулдаг байна. Хүчилтөрөгчийн хэмжээг тодорхойлж, хүн ажиллах нөхцөл бүрдсэн эсэхийг нягтлан шалгах нь "Марк"-ийн ажлын нэгээхэн хэсэг. Уг роботыг бүтээгч Мэт Кэй "Марк-2"-ыг 3D хэвлэгч машин, олдоц сайтай материал, тоноглолууд ашиглан бүтээсэн нь энэ төрлийн тоног төхөөрөмж худалдан авахад зориулдаг асан зардлыг 90 хүртэлх хувиар бууруулж чадсан гэдэг. Энэ мэт хүн-роботын бүтээлч хослол ирээдүйн өнгө төрх болох юм. Хүнд хэцүү ажлыг заавал өөрсдөө хийх гэлгүй тэр бүхнийг хийж чадах ямар нэг зүйлийг бүтээх, сэтгэх нь ирээдүйд илүү чухал байх нь.


эрэлттэй ур чадварууд
2025 оноос шүүн тунгаах (аналитик) сэтгэлгээ, бүтээлч хандлага, уян хатан чанар ажлын байран дахь хамгийн эрэлттэй ур чадварууд болно хэмээжээ. Өмнөх жилүүдийн тайлангуудад ч мөн дээрх чадварууд ирээдүй дэх хамгийн эрэлттэй чадваруудаар нэрлэгдсэн бөгөөд энэ янзаараа ирэх таван жилд ч хэвээр байх бололтой. Харин шинээр хувийн зохион байгуулалт, тасралтгүй өөрийгөө хөгжүүлэн суралцах дадал, сэтгэл хөдлөл, стрессээ удирдах чадварууд нэрлэгдсэн байна. Судалгааны өгөгдлийг цуглуулахад LinkedIn болон Coursera хамтран ажилласныг тусгайлан дурдсан нь энэ төрлийн платформууд хөдөлмөрийн зах зээлийг чиг хандлагыг тодорхойлохуйц хэрэглэгч, мэдээллийн сантай болсны илрэл биз ээ.
Дээр дурдсанчлан, бид элдэв механик, нэгэн хэвийн ажлаас хөндийрч сэтгэж, сэдэхэд илүү цаг зарцуулах болно. Контент бүтээгч,
хиймэл оюун хөгжүүлэгч
, өгөгдлийн шинжээч, инженер, үүлэн тооцоолол, бүтээгдэхүүн хөгжүүлэгч зэрэг бүтээлч сэтгэхүй шаардсан ажилд гарших нь ирээдүйгээ баталгаажуулах гол арга зам болох нь. Хөгжил дэвшлийг технологитой шууд холбож ойлгох болсон өнөө үед ч, ирээдүйд ч инженер, техникийн мэргэжилтнүүд эрэлттэй хэвээр байх нь ойлгомжтой. Монгол инженер, нарийн мэргэжилтнүүд дэлхийн жишигт нийцсэн ажлын орчин, нөхцөлтэйгөөр эх орондоо ажиллах боломж өргөжсөөр байгаа билээ.

өсөн дэвжих сэтгэлгээ
Ирэх жилүүдэд өрсөлдөх чадвараараа тэргүүлэгч компаниуд боловсон хүчнээ чадавхжуулж, ур чадварыг нь дээшлүүлэхэд ихээхэн анхаарал хандуулах төлөвтэй байна. Байгууллагууд ч энэ хандлагыг соргог анхаарч, ажилчдынхаа сурч хөгжих, шаардлагатай гэж үзвэл өөр ажлын байранд шилжин ажиллах боломжийг бүрдүүлэх тал дээр ихээхэн анхаарах болсон. Хурдацтай өөрчлөгдөн шинэчлэгдэж буй өнөөгийн нийгэмд идэвхтэй ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн бараг тал хувь нь ойрын ирээдүйд ажлын байрандаа тэсэж үлдэхийн тулд ур чадвараа ахиулж, шаардлагатай сургалтуудад хамрагдах ёстой болох нь. Энэ өөрчлөлтийг төрийн бодлогын хэмжээнд анхаарч үзэх шаардлагатай хэмээн тус судалгаанд онцолжээ. Судалгаанд оролцогч байгууллагуудын дөнгөж 21 хувь нь ажилтнуудаа мэргэжил, ур чадварын сургалт хөтөлбөрүүдэд хамруулахад төрийн дэмжлэгийг авах боломжтой, төрөөс дэмжлэг үзүүлнэ хэмээн үзэж, найдаж байгаа гэж хариулсан байна.
Бид ур чадвараа дээшлүүлж, цаг үеийн шаардлагад нийцүүлэн тасралтгүй суралцаж чадвал ирээдүйд хөдөлмөрийн зах зээл яаж ч өөрчлөгдсөн бэлэн байж, ажилгүйчүүдийн нэг бололгүй, хөдөлмөрийн зах зээлийн өөрчлөлтийн давалгааг хохирол багатай туулах боломжтой юм.

шинэ эгэл ба зайнаас ажиллах нь
2020 он дэлхий дахиныг зайнаас ажиллах, сурах чадварт сургасан. Цар тахлын асуудал дөнгөж яригдаж эхэлж байх үед бид энэ бүхнийг ердөө түр зуурын нөхцөл байдал мэтээр бодож байв. Гэвч энэхүү онцгой үеийн дадал зуршил, зан үйлүүд түр зуурын арга хэмжээ төдий бус харин "шинэ эгэл"-ийг бий болгох юм гэж хэн санах билээ. Улмаар, цар тахал дууссан хойно ч "зайнаас" гэх маяг бидний амьдрах, ажиллах арга барилтай хамт үлдэх юм.
Судалгаанд оролцсон байгууллагуудын удирдлагууд ч үүнтэй санал нийлж байна. Тэдний 84 хувь нь цаашид ч энэ хэвээр үргэлжлүүлэн, энэхүү тогтолцоог төгөлдөржүүлж, ажлын орчин, зохион байгуулалтаа дижиталд шилжүүлэх бодолтой гэж хариулжээ. Тэд эхний ээлжинд нийт ажилтныхаа 44 хүртэлх хувийг зайнаас ажиллуулах нь тохиромжтой гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн аж. Мэдээж энэ бол шинэ хандлага, шинэ соёл учраас тухайн компани зайнаас ажиллаж буй ажилтнуудынхаа бүтээмжийг хэрхэн өндөрт барих вэ гэдгээ сайтар бодолцох учиртай. Нөгөө талаас, нийт захирал, менежерүүдийн 78 хувь нь зайнаас ажиллахад бүтээмж буурах нь тодорхой, гэвч тэрхүү эрсдлийг үүрэхдээ бэлэн байна хэмээсэн байна.

ногоон эдийн засаг
Тогтвортой хөгжлийн зорилтууд хэн бүхний үйл ажиллагаандаа тусгах ёстой зайлшгүй зарчим болсон энэ цаг үед
ногоон эдийн засаг
, нөхөн сэргээлт, байгаль орчинд чиглэсэн бүхий л үйл ажиллагаа, үүнийг дэмжсэн төсөл хөтөлбөрүүд хамгийн эрэлттэй, үнэ цэнтэй ажил болон хувирч байна. Уур амьсгалын өөрчлөлт, экологийн доройтол хэн бүхний санааг зовоож буй. Монголчуудын хувьд, 2030 он хүртэл жил бүр ДНБ-ний дөрвөн хувийг ногоон хөгжилд зориулснаар ажилгүйдлийн түвшнийг хоёр хувиар бууруулж, нэг хүнд ногдох бодит ДНБ-ийг
3.1 сая төгрөгт хүргэх боломжтой гэсэн тооцоо
байдаг.
Хүлэмжийн хийн ялгарлыг тэглэхэд онцгой үүрэгтэй, ногоон технологи үйлдвэрлэлийн чухал бүрдэл болох
зэсийн нөөцөөр
манай орон баялаг. Иймд цаашид дотоодын эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүч болсон олборлолт, хайгуулын ажлыг олон улсын стандартад нийцүүлэн, үр дүнтэй зохион байгуулах нь энэ чиглэлд тэргүүлж, ирээдүйгээ баталгаажуулах арга зам билээ.
Жишээ нь, Оюу толгойн уурхайн менежментийг хариуцагч "
Rio Tinto
" зэсийн олборлолтын чанарыг өндөр түвшинд хийж гүйцэтгэхэд шаардлагатай тоног төхөөрөмжүүдэд хөрөнгө оруулахаас гадна дэлхийн даяарх салбар уурхайдынхаа хүрээлэн буй байгаль орчныг хамгаалах, шинэ стандарт тогтоох чиглэлд хэрэгжүүлж буй ажлыг ихээхэн анхаарч хянадаг ажээ. "Оюу толгой"-д Монгол Улсын байгаль орчны багц хуулиуд, дүрэм журмын биелэлтийн хэрэгжилтийг хангах, түүнийг тогтмол хянах үүрэгтэй 40 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй чадварлаг баг ажилладаг байна. Энэ мэтчилэн байгалийн олон янз байдлыг хамгаалах, нөхөн сэргээх мэргэжилтнүүд ирээдүйд эрэлт ихтэй байхыг энэ ташрамд залуустаа сануулъя.

Олон улсын сайн туршлагыг уншиж судалж, ирээдүйн шилдэг боловсон хүчин болохын төлөө тасралтгүй суралцаарай.



Дэлхийн эдийн засгийн форумаас жил бүр гаргадаг "Future of Jobs" судалгааны 2020 оны тайланд хүн төрөлхтний ирээдүйн ажил мэргэжлийн чиг хандлагад цар тахал ямар өөрчлөлт авчрахыг судлахыг зорьжээ. Цэнхэр гарагийн өнцөг булан бүрд ажиллаж буй манлайлагч, удирдах ажилтнуудаас авсан санал асуулгад түшиглэн гаргадаг уг судалгааны дүгнэлт, үр дүн шинэ цагийн эрэлттэй мэргэжил, мэргэжилтнүүдийг доорх байдлаар тодорхойлжээ.
Цар тахлаас үүдэн хаа сайгүй хөл хорио тогтоож, улмаар эдийн засгийн өсөлт эрс саараад буй. Санхүү эдийн засгийн хувьд хор хохиролтой байсан ч нөгөө талаараа ирээдүйг өөр тийш чиглүүлж, дэлхийн хүн амын амьдралын хэв маяг, ажиллах арга барилыг өөрчилж, дижитал нүүүдэлд сонголтгүйгээр түлхсэн цаг үе үргэлжилж байна. Бид дээрх судалгааны тайланд дурдсан онцлох санаануудыг тоймлон хүргэе.
### хүн ба технологи
2021 оноос хойших буюу ирэх таван жилд нийт 85 сая ажлын байр автоматжих гэнэ. Ажил олгогчид технологи ашиглан механик ажлуудыг хөнгөвчлөх бөгөөд автоматжилтын нөлөөгөөр зарим ажлыг эрхлэхэд шаардагдах ур чадвар, чиг үүрэг өөрчлөгдөх аж. Судалгаанд оролцсон ажил олгогчдын 43 хувь нь технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх замаар орон тоогоо бууруулна гэж үзсэн бол, 41 хувь нь шаардлагатай ажлуудад л гэрээт ажилтнууд хөлсөлнө, харин 34 хувь нь гар ажлаа технологитой хослуулах замаар ажлын байраа нэмэгдүүлнэ гэсэн байна. Нэгтгэн дүгнэвэл, ирэх таван жилд ажлын байран дээрх хүн ба технологийн харьцаа тэнцвэртэй байх бололтой. Ингэснээр бидний өдөр тутмын "уйтгартай" ажлууд хөнгөрөх хэдий ч одооноос технологийн хэрэглээ, түүнтэй хоршин ажиллах чадвартаа анхаарахгүй бол хоцрох нь байна шүү.
### роботууд ба ажлын байрны хүртээмж
Роботууд 97 сая ажлын байр бий болгоно гээд төсөөл дөө. Тийм ээ, энэ гарцаагүй бидний ирээдүй. Хийх зүйл нь тодорхой, эсвэл хүний хийх боломжгүй ажлуудыг роботууд хариуцах болно. Харин тэдний хийж чадахгүй мэдрэмж болон сэтгэлгээ шаардсан, soft буюу зөөлөн ур чадварууд шаардлагатай шинэ ажлын байр хүмүүс бидэнд "ногдох" юм. Роботууд хэрэглээнд нэвтрэх тусам хүмүүс ажилгүй болно гэх түгээмэл ойлголт бий. Гэвч тэр бүх роботыг хянах, удирдах шаардлагатай учир санаа зоволтгүй. Товчхондоо, роботод "эзлэгдсэн" ажлын байрууд шинэ ажлын байруудаар нөхөгдөх юм. Харин ч автоматжуулалт ажлын үр бүтээмж, аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх давуу талтай.
Уул уурхайгаар жишээлье. АНУ-ын баруун хэсгийн Юта мужид байрлах "Rio Tinto" группийн Кеннекотт зэсийн уурхайд алсын удирдлагатай робот болон бусад автоматжуулсан технологийг уурхайн гүнд ажиллаж буй ажилчдын аюулгүй байдлыг хангаж, үйл ажиллагааны зардлыг хэмнэх зорилгоор ашигладаг нь тун чиг үр дүнтэй ажээ. Эл уурхайд ажиллаж буй "Марк-2" загварын робот л гэхэд зорчиход төвөгтэй жижиг орон зайд чөлөөтэй явж, хүний гар хүрэхэд хүндрэлтэй газруудаас хөрс, усны дээж цуглуулж, хөдөлмөрийг асар ихээр хөнгөвчлөхийн дээр уурхайчдад учирч болох эрсдлийг бууруулдаг байна. Хүчилтөрөгчийн хэмжээг тодорхойлж, хүн ажиллах нөхцөл бүрдсэн эсэхийг нягтлан шалгах нь "Марк"-ийн ажлын нэгээхэн хэсэг. Уг роботыг бүтээгч Мэт Кэй "Марк-2"-ыг 3D хэвлэгч машин, олдоц сайтай материал, тоноглолууд ашиглан бүтээсэн нь энэ төрлийн тоног төхөөрөмж худалдан авахад зориулдаг асан зардлыг 90 хүртэлх хувиар бууруулж чадсан гэдэг. Энэ мэт хүн-роботын бүтээлч хослол ирээдүйн өнгө төрх болох юм. Хүнд хэцүү ажлыг заавал өөрсдөө хийх гэлгүй тэр бүхнийг хийж чадах ямар нэг зүйлийг бүтээх, сэтгэх нь ирээдүйд илүү чухал байх нь.
### эрэлттэй ур чадварууд
2025 оноос шүүн тунгаах (аналитик) сэтгэлгээ, бүтээлч хандлага, уян хатан чанар ажлын байран дахь хамгийн эрэлттэй ур чадварууд болно хэмээжээ. Өмнөх жилүүдийн тайлангуудад ч мөн дээрх чадварууд ирээдүй дэх хамгийн эрэлттэй чадваруудаар нэрлэгдсэн бөгөөд энэ янзаараа ирэх таван жилд ч хэвээр байх бололтой. Харин шинээр хувийн зохион байгуулалт, тасралтгүй өөрийгөө хөгжүүлэн суралцах дадал, сэтгэл хөдлөл, стрессээ удирдах чадварууд нэрлэгдсэн байна. Судалгааны өгөгдлийг цуглуулахад LinkedIn болон Coursera хамтран ажилласныг тусгайлан дурдсан нь энэ төрлийн платформууд хөдөлмөрийн зах зээлийг чиг хандлагыг тодорхойлохуйц хэрэглэгч, мэдээллийн сантай болсны илрэл биз ээ.
Дээр дурдсанчлан, бид элдэв механик, нэгэн хэвийн ажлаас хөндийрч сэтгэж, сэдэхэд илүү цаг зарцуулах болно. Контент бүтээгч, хиймэл оюун хөгжүүлэгч, өгөгдлийн шинжээч, инженер, үүлэн тооцоолол, бүтээгдэхүүн хөгжүүлэгч зэрэг бүтээлч сэтгэхүй шаардсан ажилд гарших нь ирээдүйгээ баталгаажуулах гол арга зам болох нь. Хөгжил дэвшлийг технологитой шууд холбож ойлгох болсон өнөө үед ч, ирээдүйд ч инженер, техникийн мэргэжилтнүүд эрэлттэй хэвээр байх нь ойлгомжтой. Монгол инженер, нарийн мэргэжилтнүүд дэлхийн жишигт нийцсэн ажлын орчин, нөхцөлтэйгөөр эх орондоо ажиллах боломж өргөжсөөр байгаа билээ.
### өсөн дэвжих сэтгэлгээ
Ирэх жилүүдэд өрсөлдөх чадвараараа тэргүүлэгч компаниуд боловсон хүчнээ чадавхжуулж, ур чадварыг нь дээшлүүлэхэд ихээхэн анхаарал хандуулах төлөвтэй байна. Байгууллагууд ч энэ хандлагыг соргог анхаарч, ажилчдынхаа сурч хөгжих, шаардлагатай гэж үзвэл өөр ажлын байранд шилжин ажиллах боломжийг бүрдүүлэх тал дээр ихээхэн анхаарах болсон. Хурдацтай өөрчлөгдөн шинэчлэгдэж буй өнөөгийн нийгэмд идэвхтэй ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн бараг тал хувь нь ойрын ирээдүйд ажлын байрандаа тэсэж үлдэхийн тулд ур чадвараа ахиулж, шаардлагатай сургалтуудад хамрагдах ёстой болох нь. Энэ өөрчлөлтийг төрийн бодлогын хэмжээнд анхаарч үзэх шаардлагатай хэмээн тус судалгаанд онцолжээ. Судалгаанд оролцогч байгууллагуудын дөнгөж 21 хувь нь ажилтнуудаа мэргэжил, ур чадварын сургалт хөтөлбөрүүдэд хамруулахад төрийн дэмжлэгийг авах боломжтой, төрөөс дэмжлэг үзүүлнэ хэмээн үзэж, найдаж байгаа гэж хариулсан байна.
Бид ур чадвараа дээшлүүлж, цаг үеийн шаардлагад нийцүүлэн тасралтгүй суралцаж чадвал ирээдүйд хөдөлмөрийн зах зээл яаж ч өөрчлөгдсөн бэлэн байж, ажилгүйчүүдийн нэг бололгүй, хөдөлмөрийн зах зээлийн өөрчлөлтийн давалгааг хохирол багатай туулах боломжтой юм.
### шинэ эгэл ба зайнаас ажиллах нь
2020 он дэлхий дахиныг зайнаас ажиллах, сурах чадварт сургасан. Цар тахлын асуудал дөнгөж яригдаж эхэлж байх үед бид энэ бүхнийг ердөө түр зуурын нөхцөл байдал мэтээр бодож байв. Гэвч энэхүү онцгой үеийн дадал зуршил, зан үйлүүд түр зуурын арга хэмжээ төдий бус харин "шинэ эгэл"-ийг бий болгох юм гэж хэн санах билээ. Улмаар, цар тахал дууссан хойно ч "зайнаас" гэх маяг бидний амьдрах, ажиллах арга барилтай хамт үлдэх юм.
Судалгаанд оролцсон байгууллагуудын удирдлагууд ч үүнтэй санал нийлж байна. Тэдний 84 хувь нь цаашид ч энэ хэвээр үргэлжлүүлэн, энэхүү тогтолцоог төгөлдөржүүлж, ажлын орчин, зохион байгуулалтаа дижиталд шилжүүлэх бодолтой гэж хариулжээ. Тэд эхний ээлжинд нийт ажилтныхаа 44 хүртэлх хувийг зайнаас ажиллуулах нь тохиромжтой гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн аж. Мэдээж энэ бол шинэ хандлага, шинэ соёл учраас тухайн компани зайнаас ажиллаж буй ажилтнуудынхаа бүтээмжийг хэрхэн өндөрт барих вэ гэдгээ сайтар бодолцох учиртай. Нөгөө талаас, нийт захирал, менежерүүдийн 78 хувь нь зайнаас ажиллахад бүтээмж буурах нь тодорхой, гэвч тэрхүү эрсдлийг үүрэхдээ бэлэн байна хэмээсэн байна.
### ногоон эдийн засаг
Тогтвортой хөгжлийн зорилтууд хэн бүхний үйл ажиллагаандаа тусгах ёстой зайлшгүй зарчим болсон энэ цаг үед ногоон эдийн засаг, нөхөн сэргээлт, байгаль орчинд чиглэсэн бүхий л үйл ажиллагаа, үүнийг дэмжсэн төсөл хөтөлбөрүүд хамгийн эрэлттэй, үнэ цэнтэй ажил болон хувирч байна. Уур амьсгалын өөрчлөлт, экологийн доройтол хэн бүхний санааг зовоож буй. Монголчуудын хувьд, 2030 он хүртэл жил бүр ДНБ-ний дөрвөн хувийг ногоон хөгжилд зориулснаар ажилгүйдлийн түвшнийг хоёр хувиар бууруулж, нэг хүнд ногдох бодит ДНБ-ийг 3.1 сая төгрөгт хүргэх боломжтой гэсэн тооцоо байдаг.
Хүлэмжийн хийн ялгарлыг тэглэхэд онцгой үүрэгтэй, ногоон технологи үйлдвэрлэлийн чухал бүрдэл болох зэсийн нөөцөөр манай орон баялаг. Иймд цаашид дотоодын эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүч болсон олборлолт, хайгуулын ажлыг олон улсын стандартад нийцүүлэн, үр дүнтэй зохион байгуулах нь энэ чиглэлд тэргүүлж, ирээдүйгээ баталгаажуулах арга зам билээ.
Жишээ нь, Оюу толгойн уурхайн менежментийг хариуцагч "Rio Tinto" зэсийн олборлолтын чанарыг өндөр түвшинд хийж гүйцэтгэхэд шаардлагатай тоног төхөөрөмжүүдэд хөрөнгө оруулахаас гадна дэлхийн даяарх салбар уурхайдынхаа хүрээлэн буй байгаль орчныг хамгаалах, шинэ стандарт тогтоох чиглэлд хэрэгжүүлж буй ажлыг ихээхэн анхаарч хянадаг ажээ. "Оюу толгой"-д Монгол Улсын байгаль орчны багц хуулиуд, дүрэм журмын биелэлтийн хэрэгжилтийг хангах, түүнийг тогтмол хянах үүрэгтэй 40 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй чадварлаг баг ажилладаг байна. Энэ мэтчилэн байгалийн олон янз байдлыг хамгаалах, нөхөн сэргээх мэргэжилтнүүд ирээдүйд эрэлт ихтэй байхыг энэ ташрамд залуустаа сануулъя.
> Олон улсын сайн туршлагыг уншиж судалж, ирээдүйн шилдэг боловсон хүчин болохын төлөө тасралтгүй суралцаарай.