"Би хэрхэн ажилладаг вэ?" - Монголын Урлагийн Зөвлөлийн дэд захирал Б.Номинтуяа
<div class="article-body">
          <h2>Манай өнөөдрийн зочин бол 4 настайгаас уран нугарч, хар багаасаа урлагтай амьдралаа салшгүй холбосон Б.Номинтуяа юм. Тэрээр 22 нас хүртлээ мэргэжлийн уран нугараачаар ажиллахдаа 20 гаруй улсаар тойрон тоглолт хийж, олон улсын томоохон тэмцээнүүдээс медаль авч, Монголынхоо нэрийг дуурсгаж явсан бөгөөд уран нугараачийн карьер нь дуусахад урлагаасаа холдохгүй хэмээн Монголын Урлагийн Зөвлөлд туслах ажилтнаар орж байжээ. Түүнээс хойш Монголын хамгийн том ТББ-ууд нэг, урлагийн салбарт жилдээ нийт 500 мянга орчим долларын санхүүжилт бүхий 40 гаруй төслийг хэрэгжүүлдэг энэ том байгууллагад тууштай ажиллаж, тушаал дэвшсээр өдгөө дэд захирлын зэрэгт хүрсэн байна. Энэ хугацаанд тэрээр дэлхийд алдартай Колумбиагийн их сургуульд урлагийн менежментээр суралцаж төгсжээ. Швейцарийн Давост болсон 2016 оны Дэлхий Эдийн Засгийн Форумаас "Дэлхийн соёлын 40 лидер”-ийг нэрлэхэд Боно, Леонардо ди Каприо, Кэвин Спэйси нарын хамт энэ <a href="http://widgets.weforum.org/davos-arts-2016/" target="_blank" style='font-family: "PT Sans Narrow", Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 20.4px; line-height: 24.48px; background-color: rgb(255, 255, 255);'>жагсаалтад</a> багтсан түүнийг бид саяхан Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн энэ жилийн тэргүүний хувиар Женевт болсон дэлхийн кураторуудын уулзалтад яваад ирснийх нь дараа ярилцлаа.</h2><p><b>Байршил:</b> Улаанбаатар, Монгол<br><b>Одоо эрхэлж буй ажил, албан тушаал: </b>Монголын Урлагийн зөвлөлийн дэд захирал, Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн тэргүүн<br><b>Таны ажиллах арга барилыг ганц хоёр үгээр тодорхойлбол: </b>Бүтээлч байдлаар үнэт зүйлсийг бий болгох<br><b>Хэрэглэдэг гар утас:</b> iPhone SE<br><b>Хэрэглэдэг компьютер:</b> Macbook Air 13 <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/6dba989f59942dfc2e9082987455f0ef.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Таны ажлын хамгийн онцлох арга барил?</h3><p>Би багаасаа өөрийнхөө хүсэл мөрөөдлийг дагаж амьдарсаар ирсэн. Миний хийсэн сонголтууд бүгд үнэт зүйлс, итгэл үнэмшил дээр минь тулгуурлаж хийгдсэн байдаг. Түүндээ хүрэхэд бүтээлч байх нь чухал. Дагаж дуурайж, хуулбарлаад байх биш, асуудлыгаа олон талаас нь хараад, эргэцүүлж бодоод, бусдын тусламжтайгаар илүү бүтээлч байдлаар ажиллахыг хичээдэг.<br><br>Би баг удирдахдаа дандаа урд нь алхах биш зөв үедээ дунд нь орж, хийж чаддаг хүмүүсээр хийлгэж, ярьж чаддагаар нь яриулахыг хичээдэг. Эцсийн эцэст миний амбиц гол нь биш, хийж буй ажлын үр дүн чухал гэдгийг бусдадаа ойлгуулахыг эрмэлздэг. Өдий хүртэл хугацаанд ажиллаж байсан олон мундаг лидерүүд, менторуудаас ийм байх нь хамгийн зөв, үр бүтээлтэй байдаг гэдгийг ойлгож авсан. Төвийг сахиж, дундын байр суурьтай байх нь чухал. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/e5484438a09db1135838629ec71bb664.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та хамгийн их ашигладаг, ашиглах дуртай програм, аппликэйшнүүдээсээ нэрлэнэ үү?</h3><p><a href="http://www.columbia.edu/" target="_blank">Колумбиагийн Их Сургуульд</a> сурч байсан үеэсээ хойш <a href="http://www.nytimes.com/services/mobile/index.html" target="_blank">New York Times</a>, <a href="http://www.newyorker.com/" target="_blank">New Yorker</a>-ийг байнга уншдаг болсон. Апп-ийг нь ашиглаж, төрөл төрлөөр нь ангилсан чанартай сайн контентуудаас нь их зүйл мэдэж авдаг. <br><br>Ажлаа сошиал медиагаас салгаж хийхийг эрмэлздэг. Яг ажиллах үедээ зөвхөн дэлгэц дээрээ хийх зүйлсээ л гаргаж, төвлөрч ажилладаг. Имэйл болон <a href="http://www.viber.com/en/" target="_blank">Viber</a>-ийг их ашигладаг.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та ажлын өрөө, ажлын орчноо дүрсэлнэ үү?</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/b60dbea622af9d373f54ad0060516ca5.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/6c37083b4f0acfb785e3049949a7a200.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/0a56de7de3d889f510fff6a818e25642.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/dc3145b9c2eef175f362a7a2a82184e6.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?</h3><p>Мультитаск буюу олон юмыг зэрэг хийж цагийг хэмнэдэг. Би аливаа ажлыг өөрийнхөө толгойд төсөөлж чадаж байвал хийж чадна гэдгээ мэддэг. Эцсийнхээ үр дүнг, түүнд хүрэх замаа төсөөлж байна гэсэн үг. Түүндээ шаардлагатай мэдээллүүдийг энэ тэндээс, кино үзэж, юм уншиж, хүмүүстэй ярилцаж цуглуулдаг. Юу ч хийж байсан ажлуудаа зэрэг зэрэг урагшлуулж байна гэсэн үг.<br><br>Миний хувьд өглөө босоод тухайн өдөр хийх ажлаа төсөөлдөг дадалтай. Өглөө босоод шууд босоод гараад явчилгүй, заавал тодорхой цаг гаргаж, тухайн өдрийнхөө хийх ёстой зүйлсээ, тэрийгээ яаж хийх талаараа төсөөллийг толгойдоо буулгадаг. Энэ маань ч бүтээмжтэй байхад их үр дүнгээ өгдөг гэж боддог шүү.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/a9421100cc3469372716da346b53d92f.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та хийх ажлын жагсаалтаа юун дээр, яаж хөтөлдөг вэ?</h3><p>Наадаг цаас ашиглаж өдрийнхөө хийх ажлын жагсаалтыг гаргадаг. Байнга дэвтэр авч явж, мартчих вий гэсэн чухал зүйлсээ тэмдэглэж байдаг. Миний хувьд ажлын онцлогоос шалтгаалан ямар нэг юманд баригдахгүй, удирдах арга барил маань чөлөөтэй, уян хатан байхыг эрмэлздэг. Тийм учир жижиг сажиг зүйлсийг заавал хийх ёстой гэж өөрийгөө уяад байхыг хүсдэггүй. Жижиг зүйлстэй орооцолдоод байхаар том зургаа харж чадахаа больчихдог юм шиг санагддаг.<br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/917728c4637e163464900c467086d32a.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та ямар зүйлсийг хийхдээ гаргууд вэ?</h3><p>Аливааг томоор харж, төсөөлөн бодох чадвараа илүү хөгжүүлсэн гэж боддог. Зохион байгуулж буй бүжгэн жүжгийнхээ тоглолтыг эхнээс нь дуустал хүртэл нь яаж хийхээ, яаж харагдахыг нь, юуг өгүүлэхийг нь толгойдоо бодчихсон ажлаа эхлүүлдэг. Төслүүдийнхээ үр дүнг нүдэндээ харчихсан байдаг гэсэн үг л дээ. Тэр маань ч баг удирдаж, ажил урагшлуулахад хэрэг болдог.<br><br>Гэртээ бол хоол сайн хийдэг. Миний хувьд гэрийн орон зай их чухал. Нугардаг байхдаа ямар ч хэцүү үед, ямар ч зовлон тохиосон тайзан дээр гараад нүүр дүүрэн инээмсэглээд үзүүлбэрээ дуусгах ёстой байдаг байлаа. Үзэгчид миний зовлонг үзэх гэж ирээгүй гэдгийг багш маань үргэлж хэлдэг байв. Тайз бол юунаас ч үл хамааран хийх зүйлээ тултал нь хийх ёстой талбар. Харин гэр бол тайвшрал авдаг, өөрөөрөө байж чаддаг газар минь байх ёстой. Би 22 оронд амьдарч байсан учир хаана ч дасан зохицон амьдарч чаддаг. Тэр хэрээрээ хаана ч байсан өөрийн гэр шиг уур амьсгалыг бүрдүүлж чаддаг болсон гэж боддог. <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/abcf8884e039e9f6b6b319b91203b60b.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Таны эрхэлж буй ажлын онцлог нь юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрхшээлтэй талууд?</h3><p><a href="http://artcouncil.mn/" target="_blank">Монголын Урлагийн зөвлөл</a> бүтээгдэхүүн зардаггүй, борлуулдаггүй, харин үнэт зүйлсийг бий болгохыг зорьдог оюунлаг байгууллага. Бид жил бүр 40-45 төсөл хэрэгжүүлж, Монголын урлагийг дэлхийд таниулах, дэлхийд данстай монгол уран бүтээлчдийг нутагтаа алдаршуулах, үзэгчдээ боловсруулах чиглэлээр ажиллаж байна. Бид авьяастай уран бүтээлчдийн үзэгчид, сонсогчдод хүрэх гүүр нь болохыг зорьдог. Тэр уулзварыг хамгийн бүтээмжтэй байлгах, сонирхолтой байлгах нь бидний ажил. Гэхдээ уран бүтээлчдийг өөрсдийг нь үргэлж сорьж тасралтгүй хөгжүүлж байх нь, нөгөө талаараа тэдний бүтээлийг хүмүүст шууд утгаар нь хүргэх, ойлгуулах нь түвэгтэй ажил. Гэвч би өөрөө уран бүтээлч байсан болохоор аль аль талын зовлон жаргалыг ойлгож, бэрхшээлтэй зүйлсийг сорилт гэж хардаг. Бид үзэгчдэд шинэ санаачилга, шинэ бүтээлийг тогтмол хүргэхийг эрмэлздэг. Мэдээж хүн үзэж байгаагүй, дасаагүй, шинэ зүйлдээ хойрго байдаг ч зөв хийж чадвал амжилтанд хүрч чаддаг. <br><br><a href="http://www.globalshapers.org/hubs/ulaanbaatar" target="_blank">Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар </a>нийгэмлэгийн хувьд <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/World_Economic_Forum" target="_blank">Дэлхийн Эдийн засгийн форумын</a> дэргэдэх 30 хүртэлх залуусын нэгдэл. Бид зөвхөн өөр өөрсдийн салбартаа манлайлаад зогсохгүй чаддаг зүйлсээрээ нийгэмдээ хувь нэмрээ оруулж, эргэн тойрноо сайжруулахыг эрмэлздэг. Залуучууд сайн дураараа нэгдэж байгаа нэгдэл гэдэг утгаараа хавтгай бүтэцтэй, хэн нэгэн толгойлж, цойлоод байдаггүй онцлогтой. Өнгөрсөн жил Давосын уулзалтанд Канадын ерөнхий сайд <a href="http://pm.gc.ca/eng/news/2016/01/21/prime-minister-trudeau-meets-extraordinary-young-people-world-economic-forum" target="_blank">Жастин Трюдотой уулзаж байхад </a>түүний хэлсэн нэг үг их санаанд үлдсэн юм. "Бусдын санаа үргэлж таныхаас дээр байдаг, тэрийг хүлээж авч чаддаг байх хэрэгтэй" гэсэн үгийг нь санаж, энэ хамт олны энэ жилийн куратороор (зохицуулагч) ажиллах хугацаандаа ямар урд урагшаа алхаж, ямар цагт хойшоо орох вэ гэдгээ мэдэрч ажиллахыг хичээж байна.<br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/b1ea0bd4e6b4d2c75dd475688af69ce8.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та яг одоо юун дээр төвлөрөн ажиллаж байна вэ?</h3><p>Урлагийн зөвлөлийн хувьд монгол агуулгатай дэлхийн жишигт нийцсэн уран бүтээлийг хэн хэрхэн туурвих вэ гэдэг дээр анхаарч ажиллаж байна. Ямар ч төсөл хэрэгжүүлсэн глобал сэдвийг сонгон авч, түүнийг монгол авьяасаар бодит болгох нь чухал. Бид байгаагаа улам тордож, байхгүй зүйлсээ, ялангуяа техникийн туслалцаагаа гадны хамтрагчдаасаа авах замаар төслүүдээ хэрэгжүүлж байна. Техник технологийн дэвшлийг соёл урлагтай холбож, тэр нь өөрөө залууст хүрэх, ойлгоход хэцүү байгаа бүтээлийг ойлгуулах, мэдрүүлэх, мэдүүлэх гол суваг нь юм байна гэж харж байгаа. Ирэх сард Улаанбаатарын Кино Фестивал маань явагдана. Энэ жил анх удаа Англиас бүтээл ирж байгаа, Каннын кино наадмын шилдэг оролцогчид бүтээлээ ирүүлсэн.<br><br>Глобал Шэйпэрс маань <a href="http://www.adb.org/" target="_blank">Азийн Хөгжлийн Банк</a>, Зам тээврийн яамтай хамтран зам тээврийн аюулгүй байдлыг сайжруулах зорилго бүхий "Амин Хариуцлага" төслийг хэрэгжүүлж байгаа. Төслийн маань олон нийтэд зориулсан <a href="https://www.facebook.com/events/1357817170910026/" target="_blank">танилцуулах өдөрлөг</a> энэ бямба гарагт Сүхбаатарын талбайд болох гэж байна. Бид залуусын хэлээр, хэлэх гэсэн санаагаа шийдвэр гаргагчидтай хамтран хүргэж байгаагаараа онцлогтой. Энэ үеэр хүүхдийн суудлын хэрэглээг сурталчилж, сайн жолооч нарыг урамшуулан, ирээдүйн жолооч нарт зориулсан сонирхолтой тэмцээнүүд болох болно. <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/cbc28629f3a587a5fa2f981aa2748fa4.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/4435c56217981c688b2b02918679c81c.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та сая оролцоод ирсэн хурлынхаа сонин сайхнаас хуваалцахгүй юу?</h3><p>Миний бие өнгөрсөн сард Женев хотноо Глобал Шэйпэрсийн кураторуудын уулзалтанд оролцоод ирлээ. Энэ хурлаас<a href="http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2015-2016/box-1-the-inclusive-growth-and-development-report/" target="_blank"> inclusive development</a> буюу иргэний нийгэм, залуучуудын байгууллагын оролцоо цаашдын хөгжлийн бодлого тодорхойлоход, шийдвэр гаргах түвшинд ихээхэн чухал байр суурьтай болж ирж байгаа нь илтэд анзаарагдаж байлаа. Бидний өмнөх үеийнхний хувьд эхлээд сайн ажил, сайн албан тушаалд очоод, дараа нь нийгэмдээ хувь нэмрээ оруулах байсан бол одоогийн үеийнхэн бүлгээрээ нийлж, нийгмээ өөрчлөх шинэлэг шийдлүүдийг гаргаж ирдэг болсон байна гэдгийг онцолж байна лээ. Залуус хүлээн авагч биш хувь нэмэр оруулагч болсон үзэл бодлын өөрчлөлтийн цэг дээр бид байна. Олон улсын байгууллагууд ч өмнө нь залууст хэрхэн туслах вэ гэж санаа хайдаг байсан бол одоо яаж хамтрах вэ гэж боддог болтлоо сэтгэлгээгээ өөрчилж байна. Тийм учраас залуус яаж хамгийн үр ашигтайгаар шийдвэр гаргах түвшинд буй өмнөх үеийнхэнтэй хэрхэн хамтран ажиллах вэ гэдэг нь их чухал асуудал болжээ.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/e9828b15283f83aa391488eb434b5aeb.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та ажиллаж байх үедээ хөгжим сонсдог уу? Ямар төрлийн хөгжим таныг эрч хүчтэй болгодог вэ?</h3><p>Яг ажиллаж байх үедээ биш завсарлах үедээ хөгжим заавал сонсдог. Ажил руугаа, гэр лүүгээ явах үедээ бас хөгжим сонсоно. Би <a href="https://www.spotify.com" target="_blank">Spotify</a>-г сүүлийн 4 жил идэвхтэй ашиглаж байна. Хэд хэдэн сонсдог листтэй. <a href="http://www.maxrichtermusic.com/en/index.php" target="_blank">M.Ричер</a>, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Philip_Glass" target="_blank">Ф.Гласс</a>, <a href="http://tandun.com/" target="_blank">Тан Дун</a> зэрэг нандин дуугаралттай минималистик хөгжмийн зохиолчдод дуртай. Филипп Гласстай Нью Йоркод уулзах завшаан тохиож байлаа. <a href="http://muse.mu/" target="_blank">Muse</a>, <a href="http://www.tameimpala.com/" target="_blank">Tame Impala</a>, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Sade_(band)" target="_blank">Sade</a>, <a href="http://www.mpjmusic.com/" target="_blank">Мэтью Пэрримэн</a>-ийн дуунуудад дуртай. Кэрол Киддийн "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=0rhM8lyU5nk" target="_blank">When I Dream</a>" бол миний хамгийн дуртай дуу. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/fb96059ab305e0d74be99b2c43621157.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та яг одоо ямар ном/нийтлэл уншиж байна?</h3><p>Хамгийн сүүлд <a href="https://www.1843magazine.com/features/why-do-we-work-so-hard/?page=1#comments" target="_blank">Why Do We Work So Hard </a>нэртэй нийтлэлийг <a href="http://www.economist.com/" target="_blank">The Economist</a>-оос уншсан юм байна. Байнга л завгүй гээд өөрөө өөрсдийгөө шоронд хорьж, тусгаарлачихсан мэт амьдардаг өнөөгийн үеийнхэнд их хэрэгтэй санаанууд харагдсан. <br><br>Ойрын үед медиа арт их судалж байгаа. Технологийг урлагийн салбарын аюул биш холбоос гүүр гэж харахыг хичээж байгаа. Тийм учраас медиа артыг дэлхийг том судлаачид, уран бүтээлчид хэрхэн тайлбарлаж, ойлгож байгаа тухай хийсэн судалгааг одоогоор уншиж байна. <br><br>Өнгөрсөн 10-р сард зохиолч <a href="http://www.ayurzana.mn/mn" target="_blank">Г.Аюурзана </a>ахтай Солонгосын урлагийн зөвлөлийн урилгаар Солонгос улсад айлчилсан юм. Аяллын үеэр анх удаа түүнтэй олон сэдвээр ярилцаж үзсэн. Миний хувьд ертөнцийг үзэх үзэл, олон талын мэдлэг, төвийг барьдаг хандлага нь их таалагдсан. Тиймдээ ч түүний "<a href="http://p.yandii.pms.mn/index.php?module=menu&amp;cmd=content&amp;id=57&amp;menu_id=43" target="_blank">Хэвтрийн хүн</a>" романыг уншиж байна. Монгол хэл дээрээ нэг их ном уншдаггүй "дутагдлаа" засах гэж эрмэлзэж байгаа.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Таныг ажиллаагүй үед тань хаанаас олж болох вэ?</h3><p>Амралтаа ихэвчлэн гэртээ өнгөрөөдөг. Бас усанд сэлж, нуруугаа амраах дуртай. Сунгалтын дасгал их хийнэ. Уран нугаралт гэдэг миний амьдралын салшгүй хэсэг учир энэ чадвараа алдахгүй байхыг хичээдэг. Зундаа бол цэцэрлэгт хүрээлэнд гүйнэ дээ. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/4530f57e2df215563e1bd8bcca7e933d.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та илүү нээлттэй хүн үү, эсвэл дотогшоо хүн үү? Энэ нь таны ажилд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?</h3><p>Уг хүн маань дотогшоо хүн. Гэхдээ микрофон өгөөд тайзан дээр гарчихвал нээлттэй байж чадна. Өмнө хэлсэнчлэн "тайзан дээр" буюу ажлаа хийх үедээ нээлттэй гэж болно.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та хэдээс хэдэн цагийн хооронд унтдаг вэ?</h3><p>Тогтсон хуваарь байхгүй, ажлын ачааллаас л хамаардаг гэж хэлж болно. Заримдаа их ажилтай үед бол унтахгүй явах өдрүүд байхад 2 өдөр дараалж унтах үе ч бий. Их сургуульд сурч байхдаа өдөрт дор хаяж 2 цаг унтахгүй бол маргааш нь юу ч ойлгохгүй, гараас ч юм гарахгүй юм байна гэдгийг ойлгож байлаа. Ер нь бол 4-7 сарын хооронд бага унтана, 9-11 сарыг дуустал бүр бага унтана. Сэтгэл санаагаа бэлдчихэн байдаг болохоор гайгүй даваад гарчихдаг. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/64119c37d301fa257e0511726d01b8c1.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Залуу мэргэжилтнүүдэд хандан хамгийн чухал нэг зөвлөгөө өгөөч гэвэл юу гэх вэ?</h3><p>Үнэт зүйлсээ аль болох эрт олж, ойлгож аваарай гэж хэлмээр байна. Ажиллаж байгаа газартай чинь, хийж байгаа зүйлтэй чинь тэр бүхэн нийцэж байгаа эсэх л эцсийн үр дүнд их нөлөөтэй. Эцсийн эцэст хүн үнэт зүйлийнхээ, итгэл үнэмшлийнхээ төлөө л ажилладаг, төөрч будилж явсаар эргээд түүнийгээ олсон газраа л буудаг юм шиг санагддаг. <br><br>Иргэний нийгэм, төрийн бус байгууллагуудад ажиллаж байгаа бол хамтын ажиллагаа их чухал. Хүнтэй хамтарч ажиллаж сурах хэрэгтэй. Шийдвэр гарч буй үйл явц нь ил тод бөгөөд шударга газар ажиллах, үгүй бол тийм систем бий болгох нь их чухал. Тэгж байж л танай үнэт зүйлс удаан хугацаанд оршин тогтноно. Үгүй бол лидертэйгээ хамт уначих гээд байдаг юм. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/7c035aa2c8d3efec7de0cb72d51e4585.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Та хэнээс урам зориг, эрч хүч олж авдаг вэ?</h3><p>Аялал миний хувьд маш чухал. Аль болох олон орноор явж, олон ертөнцийг нээж, олон хүмүүстэй танилцахыг эрмэлздэг. Сүүлийн жилүүдэд, жил бүрийн эхний саруудад гадагшаа аялах цаг гаргахыг хичээж байгаа. Аяллаас олж авсан шинэ санаа, шинэ урам зориг, шинэ танил нөхөд маань намайг бүтэн жилийн турш эрч хүчээр цэнэглэчихдэг гэж хэлж болно.<br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/39215060ec42b688d4588465f99545c7.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Таны амьдралдаа авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?</h3><p>Монголын анхны уран нугараачдын нэг, ардын жүжигчин <a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BE%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BB%D1%83%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%A6%D1%8D%D0%BD%D0%B4-%D0%90%D1%8E%D1%83%D1%88" target="_blank">Т.Цэнд-Аюуш</a> багш минь надад "Юу ч хийсэн, юм хийхээр шийдсэн л бол, сонгосон л бол хамгийн сайнаар нь хий, хийж байгаа зүйлдээ хамгийн сайн нь бай" гэж сургасан. Уран бүтээлч хүнд сахилга бат, тэвчээр маш чухал. Тэр бүгдийг даван гарч, хамгийн сайн нь байхын төлөө тэмүүлэх зан чанарыг бидэнд суулгаж чадсан. Бид сайхан нугарч, үзүүлбэрээ онц хийчихээд гарч ирэхэд сайн ёслохгүй байна гэж багш маань загнадаг байлаа. "Ёсолж чадахгүй бол хэрэг алга" гээд бухимддаг байсных нь учрыг сүүлд л ойлгосон. Ямар ч зүйлийг чи ганцаараа хийж чадахгүй, олон хүмүүсийн хувь нэмрээр ажил бүтдэг, тийм учир тусалсан, дэмжсэн, хамтарсан хүмүүстээ талархаж сурах хэрэгтэй, баярлах хэрэгтэй гэдэг асар том агуулга багшийн маань үгэнд байж. <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="http://www.unread.today/webroot/files/f014f3f6b0fb8bc7ba24410da617b72b.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Дараагийн удаа энэ буланд хэнийг оруулж, ажлын арга барилтай нь танилцмаар байна вэ?</h3><p>Нугардаг байхдаа манай баг гурван нугараачтай, үзүүлбэрээ хийхэд би хөнгөнөөрөө хамгийн дээр нь нугардаг байсан юм. Хамгийн дээр нь гарч гол анхаарлыг татаж байна гэсэн үг. Хамгийн доор нь харин илүү чадалтай хүчтэй охин маань гарч, илүү их ачаалал авч, суурь нь болдог байлаа. Харин бид хоёрын дунд байдаг охин доороо байгаа охин дээр тэнцвэрээ хадгалж, дээрээ байгаа намайг тогтоох үүргийг давхар гүйцэтгэдэг байлаа. Ийм үүрэгтэй нугараачид хамгийн ур чадвартай, сайн нь байдаг. Эндээс би амьдрал дээр ч гэсэн оролцогч талуудыг холбох үүрэгтэй яг ийм хүмүүсийн үүрэг ямар чухал вэ гэдгийг ойлгосон. <br><br>Тийм ч учраасаливаа том төслүүд, байгууллагуудад ийм үүрэг гүйцэтгэдэг хүмүүсээс онцолмоор байна. Гүйцэтгэгчид болон шийдвэр гаргагчдын дунд байж, аль алиных нь хэлээр харилцаж, авсан мэдээллүүдээ сайн боловсруулж, ажлыг урагшлуулж, гол нь бүтээж байна гэсэн үг. Тийм хүмүүсийг тэр болгон онцолж, танилцуулаад байдаггүй юм шиг санагддаг. Тэд бол сурах зүйл ихтэй, мундаг арга барилтай, жинхэнэ мэргэжилтнүүд. АНУ-ын ЭСЯ-ны соёлын атташегийн туслах Эрдэнэцэцэг, АХБ-ны мэргэжилтэн Өнөржаргал нарыг онцолъё. Олон ч төслүүд, ажлын ард энэ хүмүүстэй хамт гарсан даа.</p>
<blockquote><p> Lifehacker сайтаас санаа аван эхлүүлсэн “Би хэрхэн ажилладаг вэ?” булангаараа бид лхагва гараг бүр амжилттай яваа, бүтээлч хүмүүсийн ажиллах арга барил, дадал хэвшлийг танилцуулдаг. Та хэн хэний ажлын арга барилтай танилцмаар байгаагаа editor@unread.today рүү бичээрэй. </p>
</blockquote>          </div>

Манай өнөөдрийн зочин бол 4 настайгаас уран нугарч, хар багаасаа урлагтай амьдралаа салшгүй холбосон Б.Номинтуяа юм. Тэрээр 22 нас хүртлээ мэргэжлийн уран нугараачаар ажиллахдаа 20 гаруй улсаар тойрон тоглолт хийж, олон улсын томоохон тэмцээнүүдээс медаль авч, Монголынхоо нэрийг дуурсгаж явсан бөгөөд уран нугараачийн карьер нь дуусахад урлагаасаа холдохгүй хэмээн Монголын Урлагийн Зөвлөлд туслах ажилтнаар орж байжээ. Түүнээс хойш Монголын хамгийн том ТББ-ууд нэг, урлагийн салбарт жилдээ нийт 500 мянга орчим долларын санхүүжилт бүхий 40 гаруй төслийг хэрэгжүүлдэг энэ том байгууллагад тууштай ажиллаж, тушаал дэвшсээр өдгөө дэд захирлын зэрэгт хүрсэн байна. Энэ хугацаанд тэрээр дэлхийд алдартай Колумбиагийн их сургуульд урлагийн менежментээр суралцаж төгсжээ. Швейцарийн Давост болсон 2016 оны Дэлхий Эдийн Засгийн Форумаас "Дэлхийн соёлын 40 лидер”-ийг нэрлэхэд Боно, Леонардо ди Каприо, Кэвин Спэйси нарын хамт энэ
жагсаалтад
багтсан түүнийг бид саяхан Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн энэ жилийн тэргүүний хувиар Женевт болсон дэлхийн кураторуудын уулзалтад яваад ирснийх нь дараа ярилцлаа.
Байршил:
Улаанбаатар, Монгол
Одоо эрхэлж буй ажил, албан тушаал:
Монголын Урлагийн зөвлөлийн дэд захирал, Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн тэргүүн
Таны ажиллах арга барилыг ганц хоёр үгээр тодорхойлбол:
Бүтээлч байдлаар үнэт зүйлсийг бий болгох
Хэрэглэдэг гар утас:
iPhone SE
Хэрэглэдэг компьютер:
Macbook Air 13

Таны ажлын хамгийн онцлох арга барил?
Би багаасаа өөрийнхөө хүсэл мөрөөдлийг дагаж амьдарсаар ирсэн. Миний хийсэн сонголтууд бүгд үнэт зүйлс, итгэл үнэмшил дээр минь тулгуурлаж хийгдсэн байдаг. Түүндээ хүрэхэд бүтээлч байх нь чухал. Дагаж дуурайж, хуулбарлаад байх биш, асуудлыгаа олон талаас нь хараад, эргэцүүлж бодоод, бусдын тусламжтайгаар илүү бүтээлч байдлаар ажиллахыг хичээдэг.
Би баг удирдахдаа дандаа урд нь алхах биш зөв үедээ дунд нь орж, хийж чаддаг хүмүүсээр хийлгэж, ярьж чаддагаар нь яриулахыг хичээдэг. Эцсийн эцэст миний амбиц гол нь биш, хийж буй ажлын үр дүн чухал гэдгийг бусдадаа ойлгуулахыг эрмэлздэг. Өдий хүртэл хугацаанд ажиллаж байсан олон мундаг лидерүүд, менторуудаас ийм байх нь хамгийн зөв, үр бүтээлтэй байдаг гэдгийг ойлгож авсан. Төвийг сахиж, дундын байр суурьтай байх нь чухал.

Та хамгийн их ашигладаг, ашиглах дуртай програм, аппликэйшнүүдээсээ нэрлэнэ үү?
Колумбиагийн Их Сургуульд
сурч байсан үеэсээ хойш
New York Times
,
New Yorker
-ийг байнга уншдаг болсон. Апп-ийг нь ашиглаж, төрөл төрлөөр нь ангилсан чанартай сайн контентуудаас нь их зүйл мэдэж авдаг.
Ажлаа сошиал медиагаас салгаж хийхийг эрмэлздэг. Яг ажиллах үедээ зөвхөн дэлгэц дээрээ хийх зүйлсээ л гаргаж, төвлөрч ажилладаг. Имэйл болон
Viber
-ийг их ашигладаг.

Та ажлын өрөө, ажлын орчноо дүрсэлнэ үү?
Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?
Мультитаск буюу олон юмыг зэрэг хийж цагийг хэмнэдэг. Би аливаа ажлыг өөрийнхөө толгойд төсөөлж чадаж байвал хийж чадна гэдгээ мэддэг. Эцсийнхээ үр дүнг, түүнд хүрэх замаа төсөөлж байна гэсэн үг. Түүндээ шаардлагатай мэдээллүүдийг энэ тэндээс, кино үзэж, юм уншиж, хүмүүстэй ярилцаж цуглуулдаг. Юу ч хийж байсан ажлуудаа зэрэг зэрэг урагшлуулж байна гэсэн үг.
Миний хувьд өглөө босоод тухайн өдөр хийх ажлаа төсөөлдөг дадалтай. Өглөө босоод шууд босоод гараад явчилгүй, заавал тодорхой цаг гаргаж, тухайн өдрийнхөө хийх ёстой зүйлсээ, тэрийгээ яаж хийх талаараа төсөөллийг толгойдоо буулгадаг. Энэ маань ч бүтээмжтэй байхад их үр дүнгээ өгдөг гэж боддог шүү.

Та хийх ажлын жагсаалтаа юун дээр, яаж хөтөлдөг вэ?
Наадаг цаас ашиглаж өдрийнхөө хийх ажлын жагсаалтыг гаргадаг. Байнга дэвтэр авч явж, мартчих вий гэсэн чухал зүйлсээ тэмдэглэж байдаг. Миний хувьд ажлын онцлогоос шалтгаалан ямар нэг юманд баригдахгүй, удирдах арга барил маань чөлөөтэй, уян хатан байхыг эрмэлздэг. Тийм учир жижиг сажиг зүйлсийг заавал хийх ёстой гэж өөрийгөө уяад байхыг хүсдэггүй. Жижиг зүйлстэй орооцолдоод байхаар том зургаа харж чадахаа больчихдог юм шиг санагддаг.

Та ямар зүйлсийг хийхдээ гаргууд вэ?
Аливааг томоор харж, төсөөлөн бодох чадвараа илүү хөгжүүлсэн гэж боддог. Зохион байгуулж буй бүжгэн жүжгийнхээ тоглолтыг эхнээс нь дуустал хүртэл нь яаж хийхээ, яаж харагдахыг нь, юуг өгүүлэхийг нь толгойдоо бодчихсон ажлаа эхлүүлдэг. Төслүүдийнхээ үр дүнг нүдэндээ харчихсан байдаг гэсэн үг л дээ. Тэр маань ч баг удирдаж, ажил урагшлуулахад хэрэг болдог.
Гэртээ бол хоол сайн хийдэг. Миний хувьд гэрийн орон зай их чухал. Нугардаг байхдаа ямар ч хэцүү үед, ямар ч зовлон тохиосон тайзан дээр гараад нүүр дүүрэн инээмсэглээд үзүүлбэрээ дуусгах ёстой байдаг байлаа. Үзэгчид миний зовлонг үзэх гэж ирээгүй гэдгийг багш маань үргэлж хэлдэг байв. Тайз бол юунаас ч үл хамааран хийх зүйлээ тултал нь хийх ёстой талбар. Харин гэр бол тайвшрал авдаг, өөрөөрөө байж чаддаг газар минь байх ёстой. Би 22 оронд амьдарч байсан учир хаана ч дасан зохицон амьдарч чаддаг. Тэр хэрээрээ хаана ч байсан өөрийн гэр шиг уур амьсгалыг бүрдүүлж чаддаг болсон гэж боддог.

Таны эрхэлж буй ажлын онцлог нь юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрхшээлтэй талууд?
Монголын Урлагийн зөвлөл
бүтээгдэхүүн зардаггүй, борлуулдаггүй, харин үнэт зүйлсийг бий болгохыг зорьдог оюунлаг байгууллага. Бид жил бүр 40-45 төсөл хэрэгжүүлж, Монголын урлагийг дэлхийд таниулах, дэлхийд данстай монгол уран бүтээлчдийг нутагтаа алдаршуулах, үзэгчдээ боловсруулах чиглэлээр ажиллаж байна. Бид авьяастай уран бүтээлчдийн үзэгчид, сонсогчдод хүрэх гүүр нь болохыг зорьдог. Тэр уулзварыг хамгийн бүтээмжтэй байлгах, сонирхолтой байлгах нь бидний ажил. Гэхдээ уран бүтээлчдийг өөрсдийг нь үргэлж сорьж тасралтгүй хөгжүүлж байх нь, нөгөө талаараа тэдний бүтээлийг хүмүүст шууд утгаар нь хүргэх, ойлгуулах нь түвэгтэй ажил. Гэвч би өөрөө уран бүтээлч байсан болохоор аль аль талын зовлон жаргалыг ойлгож, бэрхшээлтэй зүйлсийг сорилт гэж хардаг. Бид үзэгчдэд шинэ санаачилга, шинэ бүтээлийг тогтмол хүргэхийг эрмэлздэг. Мэдээж хүн үзэж байгаагүй, дасаагүй, шинэ зүйлдээ хойрго байдаг ч зөв хийж чадвал амжилтанд хүрч чаддаг.
Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар
нийгэмлэгийн хувьд
Дэлхийн Эдийн засгийн форумын
дэргэдэх 30 хүртэлх залуусын нэгдэл. Бид зөвхөн өөр өөрсдийн салбартаа манлайлаад зогсохгүй чаддаг зүйлсээрээ нийгэмдээ хувь нэмрээ оруулж, эргэн тойрноо сайжруулахыг эрмэлздэг. Залуучууд сайн дураараа нэгдэж байгаа нэгдэл гэдэг утгаараа хавтгай бүтэцтэй, хэн нэгэн толгойлж, цойлоод байдаггүй онцлогтой. Өнгөрсөн жил Давосын уулзалтанд Канадын ерөнхий сайд
Жастин Трюдотой уулзаж байхад
түүний хэлсэн нэг үг их санаанд үлдсэн юм. "Бусдын санаа үргэлж таныхаас дээр байдаг, тэрийг хүлээж авч чаддаг байх хэрэгтэй" гэсэн үгийг нь санаж, энэ хамт олны энэ жилийн куратороор (зохицуулагч) ажиллах хугацаандаа ямар урд урагшаа алхаж, ямар цагт хойшоо орох вэ гэдгээ мэдэрч ажиллахыг хичээж байна.

Та яг одоо юун дээр төвлөрөн ажиллаж байна вэ?
Урлагийн зөвлөлийн хувьд монгол агуулгатай дэлхийн жишигт нийцсэн уран бүтээлийг хэн хэрхэн туурвих вэ гэдэг дээр анхаарч ажиллаж байна. Ямар ч төсөл хэрэгжүүлсэн глобал сэдвийг сонгон авч, түүнийг монгол авьяасаар бодит болгох нь чухал. Бид байгаагаа улам тордож, байхгүй зүйлсээ, ялангуяа техникийн туслалцаагаа гадны хамтрагчдаасаа авах замаар төслүүдээ хэрэгжүүлж байна. Техник технологийн дэвшлийг соёл урлагтай холбож, тэр нь өөрөө залууст хүрэх, ойлгоход хэцүү байгаа бүтээлийг ойлгуулах, мэдрүүлэх, мэдүүлэх гол суваг нь юм байна гэж харж байгаа. Ирэх сард Улаанбаатарын Кино Фестивал маань явагдана. Энэ жил анх удаа Англиас бүтээл ирж байгаа, Каннын кино наадмын шилдэг оролцогчид бүтээлээ ирүүлсэн.
Глобал Шэйпэрс маань
Азийн Хөгжлийн Банк
, Зам тээврийн яамтай хамтран зам тээврийн аюулгүй байдлыг сайжруулах зорилго бүхий "Амин Хариуцлага" төслийг хэрэгжүүлж байгаа. Төслийн маань олон нийтэд зориулсан
танилцуулах өдөрлөг
энэ бямба гарагт Сүхбаатарын талбайд болох гэж байна. Бид залуусын хэлээр, хэлэх гэсэн санаагаа шийдвэр гаргагчидтай хамтран хүргэж байгаагаараа онцлогтой. Энэ үеэр хүүхдийн суудлын хэрэглээг сурталчилж, сайн жолооч нарыг урамшуулан, ирээдүйн жолооч нарт зориулсан сонирхолтой тэмцээнүүд болох болно.

Та сая оролцоод ирсэн хурлынхаа сонин сайхнаас хуваалцахгүй юу?
Миний бие өнгөрсөн сард Женев хотноо Глобал Шэйпэрсийн кураторуудын уулзалтанд оролцоод ирлээ. Энэ хурлаас
inclusive development
буюу иргэний нийгэм, залуучуудын байгууллагын оролцоо цаашдын хөгжлийн бодлого тодорхойлоход, шийдвэр гаргах түвшинд ихээхэн чухал байр суурьтай болж ирж байгаа нь илтэд анзаарагдаж байлаа. Бидний өмнөх үеийнхний хувьд эхлээд сайн ажил, сайн албан тушаалд очоод, дараа нь нийгэмдээ хувь нэмрээ оруулах байсан бол одоогийн үеийнхэн бүлгээрээ нийлж, нийгмээ өөрчлөх шинэлэг шийдлүүдийг гаргаж ирдэг болсон байна гэдгийг онцолж байна лээ. Залуус хүлээн авагч биш хувь нэмэр оруулагч болсон үзэл бодлын өөрчлөлтийн цэг дээр бид байна. Олон улсын байгууллагууд ч өмнө нь залууст хэрхэн туслах вэ гэж санаа хайдаг байсан бол одоо яаж хамтрах вэ гэж боддог болтлоо сэтгэлгээгээ өөрчилж байна. Тийм учраас залуус яаж хамгийн үр ашигтайгаар шийдвэр гаргах түвшинд буй өмнөх үеийнхэнтэй хэрхэн хамтран ажиллах вэ гэдэг нь их чухал асуудал болжээ.

Та ажиллаж байх үедээ хөгжим сонсдог уу? Ямар төрлийн хөгжим таныг эрч хүчтэй болгодог вэ?
Яг ажиллаж байх үедээ биш завсарлах үедээ хөгжим заавал сонсдог. Ажил руугаа, гэр лүүгээ явах үедээ бас хөгжим сонсоно. Би
Spotify
-г сүүлийн 4 жил идэвхтэй ашиглаж байна. Хэд хэдэн сонсдог листтэй.
M.Ричер
,
Ф.Гласс
,
Тан Дун
зэрэг нандин дуугаралттай минималистик хөгжмийн зохиолчдод дуртай. Филипп Гласстай Нью Йоркод уулзах завшаан тохиож байлаа.
Muse
,
Tame Impala
,
Sade
,
Мэтью Пэрримэн
-ийн дуунуудад дуртай. Кэрол Киддийн "
When I Dream
" бол миний хамгийн дуртай дуу.

Та яг одоо ямар ном/нийтлэл уншиж байна?
Хамгийн сүүлд
Why Do We Work So Hard
нэртэй нийтлэлийг
The Economist
-оос уншсан юм байна. Байнга л завгүй гээд өөрөө өөрсдийгөө шоронд хорьж, тусгаарлачихсан мэт амьдардаг өнөөгийн үеийнхэнд их хэрэгтэй санаанууд харагдсан.
Ойрын үед медиа арт их судалж байгаа. Технологийг урлагийн салбарын аюул биш холбоос гүүр гэж харахыг хичээж байгаа. Тийм учраас медиа артыг дэлхийг том судлаачид, уран бүтээлчид хэрхэн тайлбарлаж, ойлгож байгаа тухай хийсэн судалгааг одоогоор уншиж байна.
Өнгөрсөн 10-р сард зохиолч
Г.Аюурзана
ахтай Солонгосын урлагийн зөвлөлийн урилгаар Солонгос улсад айлчилсан юм. Аяллын үеэр анх удаа түүнтэй олон сэдвээр ярилцаж үзсэн. Миний хувьд ертөнцийг үзэх үзэл, олон талын мэдлэг, төвийг барьдаг хандлага нь их таалагдсан. Тиймдээ ч түүний "
Хэвтрийн хүн
" романыг уншиж байна. Монгол хэл дээрээ нэг их ном уншдаггүй "дутагдлаа" засах гэж эрмэлзэж байгаа.

Таныг ажиллаагүй үед тань хаанаас олж болох вэ?
Амралтаа ихэвчлэн гэртээ өнгөрөөдөг. Бас усанд сэлж, нуруугаа амраах дуртай. Сунгалтын дасгал их хийнэ. Уран нугаралт гэдэг миний амьдралын салшгүй хэсэг учир энэ чадвараа алдахгүй байхыг хичээдэг. Зундаа бол цэцэрлэгт хүрээлэнд гүйнэ дээ.

Та илүү нээлттэй хүн үү, эсвэл дотогшоо хүн үү? Энэ нь таны ажилд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
Уг хүн маань дотогшоо хүн. Гэхдээ микрофон өгөөд тайзан дээр гарчихвал нээлттэй байж чадна. Өмнө хэлсэнчлэн "тайзан дээр" буюу ажлаа хийх үедээ нээлттэй гэж болно.

Та хэдээс хэдэн цагийн хооронд унтдаг вэ?
Тогтсон хуваарь байхгүй, ажлын ачааллаас л хамаардаг гэж хэлж болно. Заримдаа их ажилтай үед бол унтахгүй явах өдрүүд байхад 2 өдөр дараалж унтах үе ч бий. Их сургуульд сурч байхдаа өдөрт дор хаяж 2 цаг унтахгүй бол маргааш нь юу ч ойлгохгүй, гараас ч юм гарахгүй юм байна гэдгийг ойлгож байлаа. Ер нь бол 4-7 сарын хооронд бага унтана, 9-11 сарыг дуустал бүр бага унтана. Сэтгэл санаагаа бэлдчихэн байдаг болохоор гайгүй даваад гарчихдаг.

Залуу мэргэжилтнүүдэд хандан хамгийн чухал нэг зөвлөгөө өгөөч гэвэл юу гэх вэ?
Үнэт зүйлсээ аль болох эрт олж, ойлгож аваарай гэж хэлмээр байна. Ажиллаж байгаа газартай чинь, хийж байгаа зүйлтэй чинь тэр бүхэн нийцэж байгаа эсэх л эцсийн үр дүнд их нөлөөтэй. Эцсийн эцэст хүн үнэт зүйлийнхээ, итгэл үнэмшлийнхээ төлөө л ажилладаг, төөрч будилж явсаар эргээд түүнийгээ олсон газраа л буудаг юм шиг санагддаг.
Иргэний нийгэм, төрийн бус байгууллагуудад ажиллаж байгаа бол хамтын ажиллагаа их чухал. Хүнтэй хамтарч ажиллаж сурах хэрэгтэй. Шийдвэр гарч буй үйл явц нь ил тод бөгөөд шударга газар ажиллах, үгүй бол тийм систем бий болгох нь их чухал. Тэгж байж л танай үнэт зүйлс удаан хугацаанд оршин тогтноно. Үгүй бол лидертэйгээ хамт уначих гээд байдаг юм.

Та хэнээс урам зориг, эрч хүч олж авдаг вэ?
Аялал миний хувьд маш чухал. Аль болох олон орноор явж, олон ертөнцийг нээж, олон хүмүүстэй танилцахыг эрмэлздэг. Сүүлийн жилүүдэд, жил бүрийн эхний саруудад гадагшаа аялах цаг гаргахыг хичээж байгаа. Аяллаас олж авсан шинэ санаа, шинэ урам зориг, шинэ танил нөхөд маань намайг бүтэн жилийн турш эрч хүчээр цэнэглэчихдэг гэж хэлж болно.

Таны амьдралдаа авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?
Монголын анхны уран нугараачдын нэг, ардын жүжигчин
Т.Цэнд-Аюуш
багш минь надад "Юу ч хийсэн, юм хийхээр шийдсэн л бол, сонгосон л бол хамгийн сайнаар нь хий, хийж байгаа зүйлдээ хамгийн сайн нь бай" гэж сургасан. Уран бүтээлч хүнд сахилга бат, тэвчээр маш чухал. Тэр бүгдийг даван гарч, хамгийн сайн нь байхын төлөө тэмүүлэх зан чанарыг бидэнд суулгаж чадсан. Бид сайхан нугарч, үзүүлбэрээ онц хийчихээд гарч ирэхэд сайн ёслохгүй байна гэж багш маань загнадаг байлаа. "Ёсолж чадахгүй бол хэрэг алга" гээд бухимддаг байсных нь учрыг сүүлд л ойлгосон. Ямар ч зүйлийг чи ганцаараа хийж чадахгүй, олон хүмүүсийн хувь нэмрээр ажил бүтдэг, тийм учир тусалсан, дэмжсэн, хамтарсан хүмүүстээ талархаж сурах хэрэгтэй, баярлах хэрэгтэй гэдэг асар том агуулга багшийн маань үгэнд байж.

Дараагийн удаа энэ буланд хэнийг оруулж, ажлын арга барилтай нь танилцмаар байна вэ?
Нугардаг байхдаа манай баг гурван нугараачтай, үзүүлбэрээ хийхэд би хөнгөнөөрөө хамгийн дээр нь нугардаг байсан юм. Хамгийн дээр нь гарч гол анхаарлыг татаж байна гэсэн үг. Хамгийн доор нь харин илүү чадалтай хүчтэй охин маань гарч, илүү их ачаалал авч, суурь нь болдог байлаа. Харин бид хоёрын дунд байдаг охин доороо байгаа охин дээр тэнцвэрээ хадгалж, дээрээ байгаа намайг тогтоох үүргийг давхар гүйцэтгэдэг байлаа. Ийм үүрэгтэй нугараачид хамгийн ур чадвартай, сайн нь байдаг. Эндээс би амьдрал дээр ч гэсэн оролцогч талуудыг холбох үүрэгтэй яг ийм хүмүүсийн үүрэг ямар чухал вэ гэдгийг ойлгосон.
Тийм ч учраасаливаа том төслүүд, байгууллагуудад ийм үүрэг гүйцэтгэдэг хүмүүсээс онцолмоор байна. Гүйцэтгэгчид болон шийдвэр гаргагчдын дунд байж, аль алиных нь хэлээр харилцаж, авсан мэдээллүүдээ сайн боловсруулж, ажлыг урагшлуулж, гол нь бүтээж байна гэсэн үг. Тийм хүмүүсийг тэр болгон онцолж, танилцуулаад байдаггүй юм шиг санагддаг. Тэд бол сурах зүйл ихтэй, мундаг арга барилтай, жинхэнэ мэргэжилтнүүд. АНУ-ын ЭСЯ-ны соёлын атташегийн туслах Эрдэнэцэцэг, АХБ-ны мэргэжилтэн Өнөржаргал нарыг онцолъё. Олон ч төслүүд, ажлын ард энэ хүмүүстэй хамт гарсан даа.

Lifehacker сайтаас санаа аван эхлүүлсэн “Би хэрхэн ажилладаг вэ?” булангаараа бид лхагва гараг бүр амжилттай яваа, бүтээлч хүмүүсийн ажиллах арга барил, дадал хэвшлийг танилцуулдаг. Та хэн хэний ажлын арга барилтай танилцмаар байгаагаа editor@unread.today рүү бичээрэй.


Манай өнөөдрийн зочин бол 4 настайгаас уран нугарч, хар багаасаа урлагтай амьдралаа салшгүй холбосон Б.Номинтуяа юм. Тэрээр 22 нас хүртлээ мэргэжлийн уран нугараачаар ажиллахдаа 20 гаруй улсаар тойрон тоглолт хийж, олон улсын томоохон тэмцээнүүдээс медаль авч, Монголынхоо нэрийг дуурсгаж явсан бөгөөд уран нугараачийн карьер нь дуусахад урлагаасаа холдохгүй хэмээн Монголын Урлагийн Зөвлөлд туслах ажилтнаар орж байжээ. Түүнээс хойш Монголын хамгийн том ТББ-ууд нэг, урлагийн салбарт жилдээ нийт 500 мянга орчим долларын санхүүжилт бүхий 40 гаруй төслийг хэрэгжүүлдэг энэ том байгууллагад тууштай ажиллаж, тушаал дэвшсээр өдгөө дэд захирлын зэрэгт хүрсэн байна. Энэ хугацаанд тэрээр дэлхийд алдартай Колумбиагийн их сургуульд урлагийн менежментээр суралцаж төгсжээ. Швейцарийн Давост болсон 2016 оны Дэлхий Эдийн Засгийн Форумаас "Дэлхийн соёлын 40 лидер”-ийг нэрлэхэд Боно, Леонардо ди Каприо, Кэвин Спэйси нарын хамт энэ жагсаалтад багтсан түүнийг бид саяхан Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн энэ жилийн тэргүүний хувиар Женевт болсон дэлхийн кураторуудын уулзалтад яваад ирснийх нь дараа ярилцлаа.
**Байршил:** Улаанбаатар, Монгол
**Одоо эрхэлж буй ажил, албан тушаал:** Монголын Урлагийн зөвлөлийн дэд захирал, Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн тэргүүн
**Таны ажиллах арга барилыг ганц хоёр үгээр тодорхойлбол:** Бүтээлч байдлаар үнэт зүйлсийг бий болгох
**Хэрэглэдэг гар утас:** iPhone SE
**Хэрэглэдэг компьютер:** Macbook Air 13
### Таны ажлын хамгийн онцлох арга барил?
Би багаасаа өөрийнхөө хүсэл мөрөөдлийг дагаж амьдарсаар ирсэн. Миний хийсэн сонголтууд бүгд үнэт зүйлс, итгэл үнэмшил дээр минь тулгуурлаж хийгдсэн байдаг. Түүндээ хүрэхэд бүтээлч байх нь чухал. Дагаж дуурайж, хуулбарлаад байх биш, асуудлыгаа олон талаас нь хараад, эргэцүүлж бодоод, бусдын тусламжтайгаар илүү бүтээлч байдлаар ажиллахыг хичээдэг.
Би баг удирдахдаа дандаа урд нь алхах биш зөв үедээ дунд нь орж, хийж чаддаг хүмүүсээр хийлгэж, ярьж чаддагаар нь яриулахыг хичээдэг. Эцсийн эцэст миний амбиц гол нь биш, хийж буй ажлын үр дүн чухал гэдгийг бусдадаа ойлгуулахыг эрмэлздэг. Өдий хүртэл хугацаанд ажиллаж байсан олон мундаг лидерүүд, менторуудаас ийм байх нь хамгийн зөв, үр бүтээлтэй байдаг гэдгийг ойлгож авсан. Төвийг сахиж, дундын байр суурьтай байх нь чухал.
### Та хамгийн их ашигладаг, ашиглах дуртай програм, аппликэйшнүүдээсээ нэрлэнэ үү?
Колумбиагийн Их Сургуульд сурч байсан үеэсээ хойш New York Times, New Yorker-ийг байнга уншдаг болсон. Апп-ийг нь ашиглаж, төрөл төрлөөр нь ангилсан чанартай сайн контентуудаас нь их зүйл мэдэж авдаг.
Ажлаа сошиал медиагаас салгаж хийхийг эрмэлздэг. Яг ажиллах үедээ зөвхөн дэлгэц дээрээ хийх зүйлсээ л гаргаж, төвлөрч ажилладаг. Имэйл болон Viber-ийг их ашигладаг.
### Та ажлын өрөө, ажлын орчноо дүрсэлнэ үү?
### Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?
Мультитаск буюу олон юмыг зэрэг хийж цагийг хэмнэдэг. Би аливаа ажлыг өөрийнхөө толгойд төсөөлж чадаж байвал хийж чадна гэдгээ мэддэг. Эцсийнхээ үр дүнг, түүнд хүрэх замаа төсөөлж байна гэсэн үг. Түүндээ шаардлагатай мэдээллүүдийг энэ тэндээс, кино үзэж, юм уншиж, хүмүүстэй ярилцаж цуглуулдаг. Юу ч хийж байсан ажлуудаа зэрэг зэрэг урагшлуулж байна гэсэн үг.
Миний хувьд өглөө босоод тухайн өдөр хийх ажлаа төсөөлдөг дадалтай. Өглөө босоод шууд босоод гараад явчилгүй, заавал тодорхой цаг гаргаж, тухайн өдрийнхөө хийх ёстой зүйлсээ, тэрийгээ яаж хийх талаараа төсөөллийг толгойдоо буулгадаг. Энэ маань ч бүтээмжтэй байхад их үр дүнгээ өгдөг гэж боддог шүү.
### Та хийх ажлын жагсаалтаа юун дээр, яаж хөтөлдөг вэ?
Наадаг цаас ашиглаж өдрийнхөө хийх ажлын жагсаалтыг гаргадаг. Байнга дэвтэр авч явж, мартчих вий гэсэн чухал зүйлсээ тэмдэглэж байдаг. Миний хувьд ажлын онцлогоос шалтгаалан ямар нэг юманд баригдахгүй, удирдах арга барил маань чөлөөтэй, уян хатан байхыг эрмэлздэг. Тийм учир жижиг сажиг зүйлсийг заавал хийх ёстой гэж өөрийгөө уяад байхыг хүсдэггүй. Жижиг зүйлстэй орооцолдоод байхаар том зургаа харж чадахаа больчихдог юм шиг санагддаг.
### Та ямар зүйлсийг хийхдээ гаргууд вэ?
Аливааг томоор харж, төсөөлөн бодох чадвараа илүү хөгжүүлсэн гэж боддог. Зохион байгуулж буй бүжгэн жүжгийнхээ тоглолтыг эхнээс нь дуустал хүртэл нь яаж хийхээ, яаж харагдахыг нь, юуг өгүүлэхийг нь толгойдоо бодчихсон ажлаа эхлүүлдэг. Төслүүдийнхээ үр дүнг нүдэндээ харчихсан байдаг гэсэн үг л дээ. Тэр маань ч баг удирдаж, ажил урагшлуулахад хэрэг болдог.
Гэртээ бол хоол сайн хийдэг. Миний хувьд гэрийн орон зай их чухал. Нугардаг байхдаа ямар ч хэцүү үед, ямар ч зовлон тохиосон тайзан дээр гараад нүүр дүүрэн инээмсэглээд үзүүлбэрээ дуусгах ёстой байдаг байлаа. Үзэгчид миний зовлонг үзэх гэж ирээгүй гэдгийг багш маань үргэлж хэлдэг байв. Тайз бол юунаас ч үл хамааран хийх зүйлээ тултал нь хийх ёстой талбар. Харин гэр бол тайвшрал авдаг, өөрөөрөө байж чаддаг газар минь байх ёстой. Би 22 оронд амьдарч байсан учир хаана ч дасан зохицон амьдарч чаддаг. Тэр хэрээрээ хаана ч байсан өөрийн гэр шиг уур амьсгалыг бүрдүүлж чаддаг болсон гэж боддог.
### Таны эрхэлж буй ажлын онцлог нь юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрхшээлтэй талууд?
Монголын Урлагийн зөвлөл бүтээгдэхүүн зардаггүй, борлуулдаггүй, харин үнэт зүйлсийг бий болгохыг зорьдог оюунлаг байгууллага. Бид жил бүр 40-45 төсөл хэрэгжүүлж, Монголын урлагийг дэлхийд таниулах, дэлхийд данстай монгол уран бүтээлчдийг нутагтаа алдаршуулах, үзэгчдээ боловсруулах чиглэлээр ажиллаж байна. Бид авьяастай уран бүтээлчдийн үзэгчид, сонсогчдод хүрэх гүүр нь болохыг зорьдог. Тэр уулзварыг хамгийн бүтээмжтэй байлгах, сонирхолтой байлгах нь бидний ажил. Гэхдээ уран бүтээлчдийг өөрсдийг нь үргэлж сорьж тасралтгүй хөгжүүлж байх нь, нөгөө талаараа тэдний бүтээлийг хүмүүст шууд утгаар нь хүргэх, ойлгуулах нь түвэгтэй ажил. Гэвч би өөрөө уран бүтээлч байсан болохоор аль аль талын зовлон жаргалыг ойлгож, бэрхшээлтэй зүйлсийг сорилт гэж хардаг. Бид үзэгчдэд шинэ санаачилга, шинэ бүтээлийг тогтмол хүргэхийг эрмэлздэг. Мэдээж хүн үзэж байгаагүй, дасаагүй, шинэ зүйлдээ хойрго байдаг ч зөв хийж чадвал амжилтанд хүрч чаддаг.
Глобал Шэйпэрс Улаанбаатар нийгэмлэгийн хувьд Дэлхийн Эдийн засгийн форумын дэргэдэх 30 хүртэлх залуусын нэгдэл. Бид зөвхөн өөр өөрсдийн салбартаа манлайлаад зогсохгүй чаддаг зүйлсээрээ нийгэмдээ хувь нэмрээ оруулж, эргэн тойрноо сайжруулахыг эрмэлздэг. Залуучууд сайн дураараа нэгдэж байгаа нэгдэл гэдэг утгаараа хавтгай бүтэцтэй, хэн нэгэн толгойлж, цойлоод байдаггүй онцлогтой. Өнгөрсөн жил Давосын уулзалтанд Канадын ерөнхий сайд Жастин Трюдотой уулзаж байхад түүний хэлсэн нэг үг их санаанд үлдсэн юм. "Бусдын санаа үргэлж таныхаас дээр байдаг, тэрийг хүлээж авч чаддаг байх хэрэгтэй" гэсэн үгийг нь санаж, энэ хамт олны энэ жилийн куратороор (зохицуулагч) ажиллах хугацаандаа ямар урд урагшаа алхаж, ямар цагт хойшоо орох вэ гэдгээ мэдэрч ажиллахыг хичээж байна.
### Та яг одоо юун дээр төвлөрөн ажиллаж байна вэ?
Урлагийн зөвлөлийн хувьд монгол агуулгатай дэлхийн жишигт нийцсэн уран бүтээлийг хэн хэрхэн туурвих вэ гэдэг дээр анхаарч ажиллаж байна. Ямар ч төсөл хэрэгжүүлсэн глобал сэдвийг сонгон авч, түүнийг монгол авьяасаар бодит болгох нь чухал. Бид байгаагаа улам тордож, байхгүй зүйлсээ, ялангуяа техникийн туслалцаагаа гадны хамтрагчдаасаа авах замаар төслүүдээ хэрэгжүүлж байна. Техник технологийн дэвшлийг соёл урлагтай холбож, тэр нь өөрөө залууст хүрэх, ойлгоход хэцүү байгаа бүтээлийг ойлгуулах, мэдрүүлэх, мэдүүлэх гол суваг нь юм байна гэж харж байгаа. Ирэх сард Улаанбаатарын Кино Фестивал маань явагдана. Энэ жил анх удаа Англиас бүтээл ирж байгаа, Каннын кино наадмын шилдэг оролцогчид бүтээлээ ирүүлсэн.
Глобал Шэйпэрс маань Азийн Хөгжлийн Банк, Зам тээврийн яамтай хамтран зам тээврийн аюулгүй байдлыг сайжруулах зорилго бүхий "Амин Хариуцлага" төслийг хэрэгжүүлж байгаа. Төслийн маань олон нийтэд зориулсан танилцуулах өдөрлөг энэ бямба гарагт Сүхбаатарын талбайд болох гэж байна. Бид залуусын хэлээр, хэлэх гэсэн санаагаа шийдвэр гаргагчидтай хамтран хүргэж байгаагаараа онцлогтой. Энэ үеэр хүүхдийн суудлын хэрэглээг сурталчилж, сайн жолооч нарыг урамшуулан, ирээдүйн жолооч нарт зориулсан сонирхолтой тэмцээнүүд болох болно.
### Та сая оролцоод ирсэн хурлынхаа сонин сайхнаас хуваалцахгүй юу?
Миний бие өнгөрсөн сард Женев хотноо Глобал Шэйпэрсийн кураторуудын уулзалтанд оролцоод ирлээ. Энэ хурлаас inclusive development буюу иргэний нийгэм, залуучуудын байгууллагын оролцоо цаашдын хөгжлийн бодлого тодорхойлоход, шийдвэр гаргах түвшинд ихээхэн чухал байр суурьтай болж ирж байгаа нь илтэд анзаарагдаж байлаа. Бидний өмнөх үеийнхний хувьд эхлээд сайн ажил, сайн албан тушаалд очоод, дараа нь нийгэмдээ хувь нэмрээ оруулах байсан бол одоогийн үеийнхэн бүлгээрээ нийлж, нийгмээ өөрчлөх шинэлэг шийдлүүдийг гаргаж ирдэг болсон байна гэдгийг онцолж байна лээ. Залуус хүлээн авагч биш хувь нэмэр оруулагч болсон үзэл бодлын өөрчлөлтийн цэг дээр бид байна. Олон улсын байгууллагууд ч өмнө нь залууст хэрхэн туслах вэ гэж санаа хайдаг байсан бол одоо яаж хамтрах вэ гэж боддог болтлоо сэтгэлгээгээ өөрчилж байна. Тийм учраас залуус яаж хамгийн үр ашигтайгаар шийдвэр гаргах түвшинд буй өмнөх үеийнхэнтэй хэрхэн хамтран ажиллах вэ гэдэг нь их чухал асуудал болжээ.
### Та ажиллаж байх үедээ хөгжим сонсдог уу? Ямар төрлийн хөгжим таныг эрч хүчтэй болгодог вэ?
Яг ажиллаж байх үедээ биш завсарлах үедээ хөгжим заавал сонсдог. Ажил руугаа, гэр лүүгээ явах үедээ бас хөгжим сонсоно. Би Spotify-г сүүлийн 4 жил идэвхтэй ашиглаж байна. Хэд хэдэн сонсдог листтэй. M.Ричер, Ф.Гласс, Тан Дун зэрэг нандин дуугаралттай минималистик хөгжмийн зохиолчдод дуртай. Филипп Гласстай Нью Йоркод уулзах завшаан тохиож байлаа. Muse, Tame Impala, Sade), Мэтью Пэрримэн-ийн дуунуудад дуртай. Кэрол Киддийн "When I Dream" бол миний хамгийн дуртай дуу.
### Та яг одоо ямар ном/нийтлэл уншиж байна?
Хамгийн сүүлд Why Do We Work So Hard нэртэй нийтлэлийг The Economist-оос уншсан юм байна. Байнга л завгүй гээд өөрөө өөрсдийгөө шоронд хорьж, тусгаарлачихсан мэт амьдардаг өнөөгийн үеийнхэнд их хэрэгтэй санаанууд харагдсан.
Ойрын үед медиа арт их судалж байгаа. Технологийг урлагийн салбарын аюул биш холбоос гүүр гэж харахыг хичээж байгаа. Тийм учраас медиа артыг дэлхийг том судлаачид, уран бүтээлчид хэрхэн тайлбарлаж, ойлгож байгаа тухай хийсэн судалгааг одоогоор уншиж байна.
Өнгөрсөн 10-р сард зохиолч Г.Аюурзана ахтай Солонгосын урлагийн зөвлөлийн урилгаар Солонгос улсад айлчилсан юм. Аяллын үеэр анх удаа түүнтэй олон сэдвээр ярилцаж үзсэн. Миний хувьд ертөнцийг үзэх үзэл, олон талын мэдлэг, төвийг барьдаг хандлага нь их таалагдсан. Тиймдээ ч түүний "Хэвтрийн хүн" романыг уншиж байна. Монгол хэл дээрээ нэг их ном уншдаггүй "дутагдлаа" засах гэж эрмэлзэж байгаа.
### Таныг ажиллаагүй үед тань хаанаас олж болох вэ?
Амралтаа ихэвчлэн гэртээ өнгөрөөдөг. Бас усанд сэлж, нуруугаа амраах дуртай. Сунгалтын дасгал их хийнэ. Уран нугаралт гэдэг миний амьдралын салшгүй хэсэг учир энэ чадвараа алдахгүй байхыг хичээдэг. Зундаа бол цэцэрлэгт хүрээлэнд гүйнэ дээ.
### Та илүү нээлттэй хүн үү, эсвэл дотогшоо хүн үү? Энэ нь таны ажилд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
Уг хүн маань дотогшоо хүн. Гэхдээ микрофон өгөөд тайзан дээр гарчихвал нээлттэй байж чадна. Өмнө хэлсэнчлэн "тайзан дээр" буюу ажлаа хийх үедээ нээлттэй гэж болно.
### Та хэдээс хэдэн цагийн хооронд унтдаг вэ?
Тогтсон хуваарь байхгүй, ажлын ачааллаас л хамаардаг гэж хэлж болно. Заримдаа их ажилтай үед бол унтахгүй явах өдрүүд байхад 2 өдөр дараалж унтах үе ч бий. Их сургуульд сурч байхдаа өдөрт дор хаяж 2 цаг унтахгүй бол маргааш нь юу ч ойлгохгүй, гараас ч юм гарахгүй юм байна гэдгийг ойлгож байлаа. Ер нь бол 4-7 сарын хооронд бага унтана, 9-11 сарыг дуустал бүр бага унтана. Сэтгэл санаагаа бэлдчихэн байдаг болохоор гайгүй даваад гарчихдаг.
### Залуу мэргэжилтнүүдэд хандан хамгийн чухал нэг зөвлөгөө өгөөч гэвэл юу гэх вэ?
Үнэт зүйлсээ аль болох эрт олж, ойлгож аваарай гэж хэлмээр байна. Ажиллаж байгаа газартай чинь, хийж байгаа зүйлтэй чинь тэр бүхэн нийцэж байгаа эсэх л эцсийн үр дүнд их нөлөөтэй. Эцсийн эцэст хүн үнэт зүйлийнхээ, итгэл үнэмшлийнхээ төлөө л ажилладаг, төөрч будилж явсаар эргээд түүнийгээ олсон газраа л буудаг юм шиг санагддаг.
Иргэний нийгэм, төрийн бус байгууллагуудад ажиллаж байгаа бол хамтын ажиллагаа их чухал. Хүнтэй хамтарч ажиллаж сурах хэрэгтэй. Шийдвэр гарч буй үйл явц нь ил тод бөгөөд шударга газар ажиллах, үгүй бол тийм систем бий болгох нь их чухал. Тэгж байж л танай үнэт зүйлс удаан хугацаанд оршин тогтноно. Үгүй бол лидертэйгээ хамт уначих гээд байдаг юм.
### Та хэнээс урам зориг, эрч хүч олж авдаг вэ?
Аялал миний хувьд маш чухал. Аль болох олон орноор явж, олон ертөнцийг нээж, олон хүмүүстэй танилцахыг эрмэлздэг. Сүүлийн жилүүдэд, жил бүрийн эхний саруудад гадагшаа аялах цаг гаргахыг хичээж байгаа. Аяллаас олж авсан шинэ санаа, шинэ урам зориг, шинэ танил нөхөд маань намайг бүтэн жилийн турш эрч хүчээр цэнэглэчихдэг гэж хэлж болно.
### Таны амьдралдаа авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?
Монголын анхны уран нугараачдын нэг, ардын жүжигчин Т.Цэнд-Аюуш багш минь надад "Юу ч хийсэн, юм хийхээр шийдсэн л бол, сонгосон л бол хамгийн сайнаар нь хий, хийж байгаа зүйлдээ хамгийн сайн нь бай" гэж сургасан. Уран бүтээлч хүнд сахилга бат, тэвчээр маш чухал. Тэр бүгдийг даван гарч, хамгийн сайн нь байхын төлөө тэмүүлэх зан чанарыг бидэнд суулгаж чадсан. Бид сайхан нугарч, үзүүлбэрээ онц хийчихээд гарч ирэхэд сайн ёслохгүй байна гэж багш маань загнадаг байлаа. "Ёсолж чадахгүй бол хэрэг алга" гээд бухимддаг байсных нь учрыг сүүлд л ойлгосон. Ямар ч зүйлийг чи ганцаараа хийж чадахгүй, олон хүмүүсийн хувь нэмрээр ажил бүтдэг, тийм учир тусалсан, дэмжсэн, хамтарсан хүмүүстээ талархаж сурах хэрэгтэй, баярлах хэрэгтэй гэдэг асар том агуулга багшийн маань үгэнд байж.
### Дараагийн удаа энэ буланд хэнийг оруулж, ажлын арга барилтай нь танилцмаар байна вэ?
Нугардаг байхдаа манай баг гурван нугараачтай, үзүүлбэрээ хийхэд би хөнгөнөөрөө хамгийн дээр нь нугардаг байсан юм. Хамгийн дээр нь гарч гол анхаарлыг татаж байна гэсэн үг. Хамгийн доор нь харин илүү чадалтай хүчтэй охин маань гарч, илүү их ачаалал авч, суурь нь болдог байлаа. Харин бид хоёрын дунд байдаг охин доороо байгаа охин дээр тэнцвэрээ хадгалж, дээрээ байгаа намайг тогтоох үүргийг давхар гүйцэтгэдэг байлаа. Ийм үүрэгтэй нугараачид хамгийн ур чадвартай, сайн нь байдаг. Эндээс би амьдрал дээр ч гэсэн оролцогч талуудыг холбох үүрэгтэй яг ийм хүмүүсийн үүрэг ямар чухал вэ гэдгийг ойлгосон.
Тийм ч учраасаливаа том төслүүд, байгууллагуудад ийм үүрэг гүйцэтгэдэг хүмүүсээс онцолмоор байна. Гүйцэтгэгчид болон шийдвэр гаргагчдын дунд байж, аль алиных нь хэлээр харилцаж, авсан мэдээллүүдээ сайн боловсруулж, ажлыг урагшлуулж, гол нь бүтээж байна гэсэн үг. Тийм хүмүүсийг тэр болгон онцолж, танилцуулаад байдаггүй юм шиг санагддаг. Тэд бол сурах зүйл ихтэй, мундаг арга барилтай, жинхэнэ мэргэжилтнүүд. АНУ-ын ЭСЯ-ны соёлын атташегийн туслах Эрдэнэцэцэг, АХБ-ны мэргэжилтэн Өнөржаргал нарыг онцолъё. Олон ч төслүүд, ажлын ард энэ хүмүүстэй хамт гарсан даа.
> Lifehacker сайтаас санаа аван эхлүүлсэн “Би хэрхэн ажилладаг вэ?” булангаараа бид лхагва гараг бүр амжилттай яваа, бүтээлч хүмүүсийн ажиллах арга барил, дадал хэвшлийг танилцуулдаг. Та хэн хэний ажлын арга барилтай танилцмаар байгаагаа editor@unread.today рүү бичээрэй.