Салхиар наадах бийр
<div class="article-body">
          <h2><div>Өнөө цагийн Монголын уран зургийн нэгэн өвөрмөц, содон төлөөлөгч болсон уран  бүтээлч бол эх орныхоо соёл урлаг, ёс заншил, үүх түүхийг гадаадын олон улсад гайхамшигтайгаар таниулж яваа зураач С.Заяасайхан юм. Түүний ээлжит бие даасан үзэсгэлэн болох "The Wind players" үзэсгэлэн Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд нээлтээ хийсэн билээ.  </div><div><br></div><div>Үзэсгэлэнд тавигдсан зураг бүр өөрийн гэсэн давтагдашгүй онцлог, харилцан адилгүй шинж чанартай. Үүнээс гадна бүхэлдээ түүхэн цаг хугацааг орчин үеийн хөгжилтэй холбосон зураачийн эрэлхийлэл, оюуны нэгэн цогц санаа юм. </div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ЭХЛЭХ ЦЭГИЙН ДУРСАМЖ<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/baacab698c712655ed6036f42dfd9af5.png"></p><div class="image-caption">Shape of The Sound 2019 | Acrylic on canvas 140x190</div><p></p><p class="MsoNormal">Зураач <a href="https://www.facebook.com/Zayasaikhan" target="_blank">С.Заяасайхан</a> 15 настайдаа лам болохоор шийдэн хоёр жил шашны ном үзэж суухдаа хөгшчүүлд бурхны зураг хуулбарлан зурж өгдөг байснаас сэтгэл зүрх оюун бодол нь уран зурагт татагдаж, өөрийнх нь сонирхол, хүсэл тэмүүлэл нь уран зураг байсныг ойлгожээ.<br></p><p class="MsoNormal">Ийнхүү 1997 онд СУИС-ийн монгол зургийн ангид элсэн оров. Гэвч тэрээр зураач болохын тулд заавал сургуульд явах шаардлагагүй гэсэн бодолдоо одоо ч үнэнч хэвээр үлдсэн нэгэн. Түүний аав Самбуу нь зураг их сайхан зурдаг байсан учир нэг л өдөр аав шигээ гоё зураг зурмаар санагдаж бийр цаас нийлүүлсэн гэдэг.</p><p class="MsoNormal">Нэгэн удаа тэр Цагаан дарь эх бурхныг ихэд хичээнгүйлэн шөнөжингөө зурж дуусгачхаад аавынхаа нүдэнд харагдахаар газар тавьчхаад унтав. Өглөө болоход аав нь "Миний хүү зураач болчихжээ" гэж хэлсэн бөгөөд тэдгээр үгс одоог хүртэл дурсамж дотор нь амьд оршдог тухай дурсан ярьсан байдаг.</p><p class="MsoNormal">Алдарт барималч Даши Намдаковын баримлуудыг уран зурагт буулгачихсан юм шиг мэдрэмж С.Заяасайханы бүтээлүүдийг харахад төрдөг тухай зарим шүүмжлэгчид өгүүлсэн нь бий. Гэвч үнэндээ мэргэжлийн шүүмжлэгчид Намдаковын баримал домог зүйн имперсионизм төрөлд хамаатах шинж агуулсныг мэднэ. Харин С.Заяасайханы уран зургууд өнгөлөг байдлаараа имперсионизм байж болох ч илүү зөөлөн, түүхэн цаг үеийг орчин үеийн нийгмийн асуудалтай хольсон ёгтлол утгыг өөртөө давхар хадгалж байдаг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">САЛХИАР НААДАХ НЬ <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/6632119011bb43511a47aca9cd65b465.png"></p><div class="image-caption">The wind players 2022 | Oil on canvas 180x300</div><p></p><p class="MsoNormal">Үзэсгэлэнг нэрлэсэн "<a href="https://www.facebook.com/Zayasaikhan/photos/a.699782746728886/7791422930898130/" target="_blank">Салхиар наадагсад</a>" бүтээлийн дэвсгэр өнгө нь гүн цэнхэр. Монголчууд цэнхэр салхи гэж хоосон ахуйг асарлан харагдах уулс, алс уудамд хаяа тэлэн цэнхэртэх талаар төлөөлүүлэн бэлгэдэж хэлдэг заншилтай. Мөнхүү уг зургийн дүр, хавтгайн ихэнх хувийг номин ногоон, шаргал өнгөнүүд эзэлж буй нь газар нутаг, тэнгэрийн нарыг бэлгэдсэн болов уу. Энд л салхи чөлөөтэй бүжиж, ертөнцийн түмэн оршихуй түүгээр наадан хөгжимдөж байх шиг мэдрэмжийг уг зураг илтгэн харуулна.<br></p><p class="MsoNormal">Салхины эрчим, сийгэж буй авиа нь хүмүүст хэрхэн сонсогдож, дуу чимээний түмэн янзын авиа сонорт яахин хүрдгийг төсөөлөөд үзье. Зурагт үүнийг нь олон янзын хөгжмийн зэвсгээр төлөөлүүлсэн ч үлээвэр хөгжмийг илүүтэй товойлгон дүрсэлжээ. Учир нь уг бүтээлд салхины чимээг үүсгэхдээ зураач сайтар судалгаа хийсэн нь ажиглагдана. </p><p>Зурагт нүцгэн болоод нимгэн хувцастай эмэгтэйчүүд, өсвөр насны хүү, туулай, тэр ч байтугай угалзны эвэр бүхий толгойтой хүн дүрслэгджээ. Үүнээс гадна ногоон өнгөтэй хүний биеийн хэлбэрийг цаад талын дэвсгэрт бүдгэрүүлж бүтээсэн нь "Салхиар наадагсад" зургийг зөн совингийн шинжид оруулж өгнө.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">МАНАЙ ЭРИНИЙ ХҮҮХДҮҮД<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/48eef39b73de7a0133c20b00d37b87a5.png"></p><p></p><p><br></p><p>Цаг хугацааны бэлгэдэл эсвээс мөнөөх л салхины урласан баймаар хүүхдүүдийг тэр бүтээжээ. Үүнийгээ зураач Gen Z үеийнхэн гэж тодорхойлсон байна. Зарим нь амгалан, хэсэг нь уурлаж бухимдсан төрхтэй бол нэг нь хэнэггүйхэн дээш хараад хэвтэж байна. Бүгд л нэг буйдан дээр багтжээ. Хачин их санаа алдмаар... Олон нэр томьёо, элдэв нийгмийн асуудлууд дунд төөрөлдөн суусан юм шиг мэдрэмж төрүүлнэ. Гэвч зарим нь эндээс урагш алхах замаа олчихсон, өөрийн сонирхол, хүсэл зорилгыг тодорхойлчихсон мэт олон, олон төрх, дүрүүдэд орших зан төлөвийн агуулга зургийн хавтгайд буужээ.<br></p><p>Бид энэ цаг үеийг сэтгэлгээ болоод нийгмийн ахуйн хувьд ч хамгийн эрх чөлөөтэй хэмээн тодорхойлдог. Гэвч тэрхүү эрх чөлөө бага насны хүүхэд болоод бусад өсвөр насныхны хувьд жинхэнэ байж чаддаг уу гэх асуулт нөгөө талаас ургана гарна. Энэ л асуудлыг зураач С.Заяасайхан хөндөж тус бүтээлдээ хоёр талаас нь дүр бүтээж бусдад харуулахыг зорьсон нь ил тод байнам. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">БУЦАЖ ИРСЭН НЬ<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/2f4ee46078dfd1183826760e3f97d598.png"></p><div class="image-caption">Return of the Forebears 2020 | Acrylic on canvas 220x1800 (зургийг хэсэгчлэн авав)</div><p></p><p class="MsoNormal">Үзэсгэлэнгийн хамгийн том орон зайг эзлэх "<a href="https://www.facebook.com/Zayasaikhan/photos/a.699782746728886/7811422758898147/" target="_blank">Return of the Forebears</a>" бүтээлийг бүхэлд нь цэнхэр, хар хөх өнгөөр тодорхойлж болно. Учир нь зураг болгонд тус өнгөний нийлэгжилт бусдаасаа илүүтэйгээр туссан нь хэн бүхэнд илхэн. Тиймээс л оюун санаанд чинь энэ өнгө зургийн хэлийг хэрхэн өгүүлж байна гэдгийг ойлгох нь хамгаас чухал. Түүнээс бус илэрхийлэх утгынх нь гол чанарыг үзэгчид гүнд нь хүртэл ухаж ойлгохгүй. </p><p>Уг бүтээлийн дүрүүд хэдийн танил болсон нэгэн шиг атал огт танихгүй хүний нүдээр ширтээд байх шиг мэдрэмж төрүүлнэ. Дээл, хувцас, үсний засалт гээд бүхий л хувцасны хэв загвар, нүүр төрх нь XX зууны үеийн монголчууд. Харин тэдний гарт орчин үеийн буу зэвсэг атгаастай, толгойд нь чихэвч зүүлттэй байна. </p>
<blockquote><p>С.Заяасайхан зураач хүмүүсийн зүүд зөн, түүхэн ой санамжийн зургуудаа өнгөний этгээд зохиомжоор бүтээдэг. </p>
<cite><p>Unread media</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Хурц тод өнгөнөөс бараан руу, бараан зурааснаас тод хурц, дүрслэл рүү хийсэн нүүдэл нь өөр, өөр утга санааг дотроо агуулж байх шиг санагддаг.</p><p>Нөгөөтээгүүр далд шинж чанар, зэрэгцээ ертөнцийн хэлийг бид түүний үзэсгэлэнд тавигдсан зургуудын хар хөх өнгөний сентименталь маягийн хүүрнэл, бараан метафизик дундаас л анзаарч болно. Түүхэн цаг хугацааны шилжилтийг өнгөрсөн зууны хүмүүсийн өөр, өөр харцны гүнд тусгахдаа ч тэр гаргуун сайн зураач гэдгээ дахин нэг батлан харуулав. Өнгөрсөн цагийн сүүмгэр манан дундаас олон нүд чамайг ширтээд байвал яах вэ? Яг л зэрэгцээ ертөнцөд оччихсон шиг мэдрэмж төрөх нь лавтай. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТӨГСГӨЛИЙН ОРОНД<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/210ffdb776115149b8da0fdbd1ca3905.png"></p><div class="image-caption">Return of the Forebears 2020 | Acrylic on canvas 220x1800 (зургийг хэсэгчлэн авав)</div><p></p><p>Улс орон, соёл иргэншил, өөрийн туулсан амьдралын түүх бол бидний ой санамж байдаг. Түүнгүйгээр хүний оршихуйд сарнигч хүчин зүйлс л илүүтэй нөлөөлөх болно. Ой санамж дундаас түүхийнхээ үнэнийг, эсвэл бүр худлыг ч ухан гаргах боломжтой нэг зүйл хүн төрөлхтөнд заяагдсан байдаг нь урлаг юм<br></p><p class="MsoNormal">С.Заяасайханы бүтээлүүдээс хүн байгалийн уялдаа холбоо, эртний түүхийн жимээр бэдрэх уран бүтээлчийн эрэл хайгуул, дотоод сэтгэлийн алсаас өнгө будгаар зөөж авчирсан зөгнөлт ахуй зэрэг олон утга санаа нэгэн дор үзэгддэг.</p><p class="MsoNormal">Мөнхүү түүний бүтээлд аливаа нэг өнгө зонхилдоггүй. Учир нь бүтээл болгоноос нь ямар нэг өнгөний сул байдал огт ажиглагддаггүй. Түүний уран зургууд эргэн тойрны юмс үзэгдэл, нийгмийн ахуй амьдрал, хүмүүсийн зан араншин, төсөөллийн орон зай, эргэн санагалзахуйн сентименталь сэтгэхүй, туулж өнгөрүүлсэн түүхийн жим гээд олон зүйлсийн цуглуулга гэлтэй. Эдгээрийг зөвхөн нэг өнгөнд зангидаж угаас үл болох юм. </p><p class="MsoNormal">Уран бүтээлч хүний хувьд зураас бүр нь утга учиртай, өөрийн гэсэн зөгнөлтэй байх ёстой. Тэр л чанар хувь хүнийг бусдаас ялгаж уран бүтээлч болгодог гэдгийг зураачаас илүүтэй найруулагч баймаар төрхтэй бүрх малгай духдуулсан монгол эр бидэнд харуулсан билээ.</p>
<blockquote><p>Зураач С.Заяасайханы ярилцлагыг <a href="https://www.unread.today/c/667" target="_blank">энд</a> дарж уншина уу</p>
<cite><p>Unread media</p>
</cite></blockquote>          </div>

Өнөө цагийн Монголын уран зургийн нэгэн өвөрмөц, содон төлөөлөгч болсон уран  бүтээлч бол эх орныхоо соёл урлаг, ёс заншил, үүх түүхийг гадаадын олон улсад гайхамшигтайгаар таниулж яваа зураач С.Заяасайхан юм. Түүний ээлжит бие даасан үзэсгэлэн болох "The Wind players" үзэсгэлэн Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд нээлтээ хийсэн билээ.
Үзэсгэлэнд тавигдсан зураг бүр өөрийн гэсэн давтагдашгүй онцлог, харилцан адилгүй шинж чанартай. Үүнээс гадна бүхэлдээ түүхэн цаг хугацааг орчин үеийн хөгжилтэй холбосон зураачийн эрэлхийлэл, оюуны нэгэн цогц санаа юм.
ЭХЛЭХ ЦЭГИЙН ДУРСАМЖ
Shape of The Sound 2019 | Acrylic on canvas 140x190
Зураач
С.Заяасайхан
15 настайдаа лам болохоор шийдэн хоёр жил шашны ном үзэж суухдаа хөгшчүүлд бурхны зураг хуулбарлан зурж өгдөг байснаас сэтгэл зүрх оюун бодол нь уран зурагт татагдаж, өөрийнх нь сонирхол, хүсэл тэмүүлэл нь уран зураг байсныг ойлгожээ.
Ийнхүү 1997 онд СУИС-ийн монгол зургийн ангид элсэн оров. Гэвч тэрээр зураач болохын тулд заавал сургуульд явах шаардлагагүй гэсэн бодолдоо одоо ч үнэнч хэвээр үлдсэн нэгэн. Түүний аав Самбуу нь зураг их сайхан зурдаг байсан учир нэг л өдөр аав шигээ гоё зураг зурмаар санагдаж бийр цаас нийлүүлсэн гэдэг.
Нэгэн удаа тэр Цагаан дарь эх бурхныг ихэд хичээнгүйлэн шөнөжингөө зурж дуусгачхаад аавынхаа нүдэнд харагдахаар газар тавьчхаад унтав. Өглөө болоход аав нь "Миний хүү зураач болчихжээ" гэж хэлсэн бөгөөд тэдгээр үгс одоог хүртэл дурсамж дотор нь амьд оршдог тухай дурсан ярьсан байдаг.
Алдарт барималч Даши Намдаковын баримлуудыг уран зурагт буулгачихсан юм шиг мэдрэмж С.Заяасайханы бүтээлүүдийг харахад төрдөг тухай зарим шүүмжлэгчид өгүүлсэн нь бий. Гэвч үнэндээ мэргэжлийн шүүмжлэгчид Намдаковын баримал домог зүйн имперсионизм төрөлд хамаатах шинж агуулсныг мэднэ. Харин С.Заяасайханы уран зургууд өнгөлөг байдлаараа имперсионизм байж болох ч илүү зөөлөн, түүхэн цаг үеийг орчин үеийн нийгмийн асуудалтай хольсон ёгтлол утгыг өөртөө давхар хадгалж байдаг.

САЛХИАР НААДАХ НЬ
The wind players 2022 | Oil on canvas 180x300
Үзэсгэлэнг нэрлэсэн "
Салхиар наадагсад
" бүтээлийн дэвсгэр өнгө нь гүн цэнхэр. Монголчууд цэнхэр салхи гэж хоосон ахуйг асарлан харагдах уулс, алс уудамд хаяа тэлэн цэнхэртэх талаар төлөөлүүлэн бэлгэдэж хэлдэг заншилтай. Мөнхүү уг зургийн дүр, хавтгайн ихэнх хувийг номин ногоон, шаргал өнгөнүүд эзэлж буй нь газар нутаг, тэнгэрийн нарыг бэлгэдсэн болов уу. Энд л салхи чөлөөтэй бүжиж, ертөнцийн түмэн оршихуй түүгээр наадан хөгжимдөж байх шиг мэдрэмжийг уг зураг илтгэн харуулна.
Салхины эрчим, сийгэж буй авиа нь хүмүүст хэрхэн сонсогдож, дуу чимээний түмэн янзын авиа сонорт яахин хүрдгийг төсөөлөөд үзье. Зурагт үүнийг нь олон янзын хөгжмийн зэвсгээр төлөөлүүлсэн ч үлээвэр хөгжмийг илүүтэй товойлгон дүрсэлжээ. Учир нь уг бүтээлд салхины чимээг үүсгэхдээ зураач сайтар судалгаа хийсэн нь ажиглагдана.
Зурагт нүцгэн болоод нимгэн хувцастай эмэгтэйчүүд, өсвөр насны хүү, туулай, тэр ч байтугай угалзны эвэр бүхий толгойтой хүн дүрслэгджээ. Үүнээс гадна ногоон өнгөтэй хүний биеийн хэлбэрийг цаад талын дэвсгэрт бүдгэрүүлж бүтээсэн нь "Салхиар наадагсад" зургийг зөн совингийн шинжид оруулж өгнө.

МАНАЙ ЭРИНИЙ ХҮҮХДҮҮД
Цаг хугацааны бэлгэдэл эсвээс мөнөөх л салхины урласан баймаар хүүхдүүдийг тэр бүтээжээ. Үүнийгээ зураач Gen Z үеийнхэн гэж тодорхойлсон байна. Зарим нь амгалан, хэсэг нь уурлаж бухимдсан төрхтэй бол нэг нь хэнэггүйхэн дээш хараад хэвтэж байна. Бүгд л нэг буйдан дээр багтжээ. Хачин их санаа алдмаар... Олон нэр томьёо, элдэв нийгмийн асуудлууд дунд төөрөлдөн суусан юм шиг мэдрэмж төрүүлнэ. Гэвч зарим нь эндээс урагш алхах замаа олчихсон, өөрийн сонирхол, хүсэл зорилгыг тодорхойлчихсон мэт олон, олон төрх, дүрүүдэд орших зан төлөвийн агуулга зургийн хавтгайд буужээ.
Бид энэ цаг үеийг сэтгэлгээ болоод нийгмийн ахуйн хувьд ч хамгийн эрх чөлөөтэй хэмээн тодорхойлдог. Гэвч тэрхүү эрх чөлөө бага насны хүүхэд болоод бусад өсвөр насныхны хувьд жинхэнэ байж чаддаг уу гэх асуулт нөгөө талаас ургана гарна. Энэ л асуудлыг зураач С.Заяасайхан хөндөж тус бүтээлдээ хоёр талаас нь дүр бүтээж бусдад харуулахыг зорьсон нь ил тод байнам.

БУЦАЖ ИРСЭН НЬ
Return of the Forebears 2020 | Acrylic on canvas 220x1800 (зургийг хэсэгчлэн авав)
Үзэсгэлэнгийн хамгийн том орон зайг эзлэх "
Return of the Forebears
" бүтээлийг бүхэлд нь цэнхэр, хар хөх өнгөөр тодорхойлж болно. Учир нь зураг болгонд тус өнгөний нийлэгжилт бусдаасаа илүүтэйгээр туссан нь хэн бүхэнд илхэн. Тиймээс л оюун санаанд чинь энэ өнгө зургийн хэлийг хэрхэн өгүүлж байна гэдгийг ойлгох нь хамгаас чухал. Түүнээс бус илэрхийлэх утгынх нь гол чанарыг үзэгчид гүнд нь хүртэл ухаж ойлгохгүй.
Уг бүтээлийн дүрүүд хэдийн танил болсон нэгэн шиг атал огт танихгүй хүний нүдээр ширтээд байх шиг мэдрэмж төрүүлнэ. Дээл, хувцас, үсний засалт гээд бүхий л хувцасны хэв загвар, нүүр төрх нь XX зууны үеийн монголчууд. Харин тэдний гарт орчин үеийн буу зэвсэг атгаастай, толгойд нь чихэвч зүүлттэй байна.

С.Заяасайхан зураач хүмүүсийн зүүд зөн, түүхэн ой санамжийн зургуудаа өнгөний этгээд зохиомжоор бүтээдэг.

Unread media

Хурц тод өнгөнөөс бараан руу, бараан зурааснаас тод хурц, дүрслэл рүү хийсэн нүүдэл нь өөр, өөр утга санааг дотроо агуулж байх шиг санагддаг.
Нөгөөтээгүүр далд шинж чанар, зэрэгцээ ертөнцийн хэлийг бид түүний үзэсгэлэнд тавигдсан зургуудын хар хөх өнгөний сентименталь маягийн хүүрнэл, бараан метафизик дундаас л анзаарч болно. Түүхэн цаг хугацааны шилжилтийг өнгөрсөн зууны хүмүүсийн өөр, өөр харцны гүнд тусгахдаа ч тэр гаргуун сайн зураач гэдгээ дахин нэг батлан харуулав. Өнгөрсөн цагийн сүүмгэр манан дундаас олон нүд чамайг ширтээд байвал яах вэ? Яг л зэрэгцээ ертөнцөд оччихсон шиг мэдрэмж төрөх нь лавтай.

ТӨГСГӨЛИЙН ОРОНД
Return of the Forebears 2020 | Acrylic on canvas 220x1800 (зургийг хэсэгчлэн авав)
Улс орон, соёл иргэншил, өөрийн туулсан амьдралын түүх бол бидний ой санамж байдаг. Түүнгүйгээр хүний оршихуйд сарнигч хүчин зүйлс л илүүтэй нөлөөлөх болно. Ой санамж дундаас түүхийнхээ үнэнийг, эсвэл бүр худлыг ч ухан гаргах боломжтой нэг зүйл хүн төрөлхтөнд заяагдсан байдаг нь урлаг юм
С.Заяасайханы бүтээлүүдээс хүн байгалийн уялдаа холбоо, эртний түүхийн жимээр бэдрэх уран бүтээлчийн эрэл хайгуул, дотоод сэтгэлийн алсаас өнгө будгаар зөөж авчирсан зөгнөлт ахуй зэрэг олон утга санаа нэгэн дор үзэгддэг.
Мөнхүү түүний бүтээлд аливаа нэг өнгө зонхилдоггүй. Учир нь бүтээл болгоноос нь ямар нэг өнгөний сул байдал огт ажиглагддаггүй. Түүний уран зургууд эргэн тойрны юмс үзэгдэл, нийгмийн ахуй амьдрал, хүмүүсийн зан араншин, төсөөллийн орон зай, эргэн санагалзахуйн сентименталь сэтгэхүй, туулж өнгөрүүлсэн түүхийн жим гээд олон зүйлсийн цуглуулга гэлтэй. Эдгээрийг зөвхөн нэг өнгөнд зангидаж угаас үл болох юм.
Уран бүтээлч хүний хувьд зураас бүр нь утга учиртай, өөрийн гэсэн зөгнөлтэй байх ёстой. Тэр л чанар хувь хүнийг бусдаас ялгаж уран бүтээлч болгодог гэдгийг зураачаас илүүтэй найруулагч баймаар төрхтэй бүрх малгай духдуулсан монгол эр бидэнд харуулсан билээ.

Зураач С.Заяасайханы ярилцлагыг
энд
дарж уншина уу

Unread media


Өнөө цагийн Монголын уран зургийн нэгэн өвөрмөц, содон төлөөлөгч болсон уран  бүтээлч бол эх орныхоо соёл урлаг, ёс заншил, үүх түүхийг гадаадын олон улсад гайхамшигтайгаар таниулж яваа зураач С.Заяасайхан юм. Түүний ээлжит бие даасан үзэсгэлэн болох "The Wind players" үзэсгэлэн Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд нээлтээ хийсэн билээ.    Үзэсгэлэнд тавигдсан зураг бүр өөрийн гэсэн давтагдашгүй онцлог, харилцан адилгүй шинж чанартай. Үүнээс гадна бүхэлдээ түүхэн цаг хугацааг орчин үеийн хөгжилтэй холбосон зураачийн эрэлхийлэл, оюуны нэгэн цогц санаа юм.
### ЭХЛЭХ ЦЭГИЙН ДУРСАМЖ
Shape of The Sound 2019 | Acrylic on canvas 140x190
Зураач С.Заяасайхан 15 настайдаа лам болохоор шийдэн хоёр жил шашны ном үзэж суухдаа хөгшчүүлд бурхны зураг хуулбарлан зурж өгдөг байснаас сэтгэл зүрх оюун бодол нь уран зурагт татагдаж, өөрийнх нь сонирхол, хүсэл тэмүүлэл нь уран зураг байсныг ойлгожээ.
Ийнхүү 1997 онд СУИС-ийн монгол зургийн ангид элсэн оров. Гэвч тэрээр зураач болохын тулд заавал сургуульд явах шаардлагагүй гэсэн бодолдоо одоо ч үнэнч хэвээр үлдсэн нэгэн. Түүний аав Самбуу нь зураг их сайхан зурдаг байсан учир нэг л өдөр аав шигээ гоё зураг зурмаар санагдаж бийр цаас нийлүүлсэн гэдэг.
Нэгэн удаа тэр Цагаан дарь эх бурхныг ихэд хичээнгүйлэн шөнөжингөө зурж дуусгачхаад аавынхаа нүдэнд харагдахаар газар тавьчхаад унтав. Өглөө болоход аав нь "Миний хүү зураач болчихжээ" гэж хэлсэн бөгөөд тэдгээр үгс одоог хүртэл дурсамж дотор нь амьд оршдог тухай дурсан ярьсан байдаг.
Алдарт барималч Даши Намдаковын баримлуудыг уран зурагт буулгачихсан юм шиг мэдрэмж С.Заяасайханы бүтээлүүдийг харахад төрдөг тухай зарим шүүмжлэгчид өгүүлсэн нь бий. Гэвч үнэндээ мэргэжлийн шүүмжлэгчид Намдаковын баримал домог зүйн имперсионизм төрөлд хамаатах шинж агуулсныг мэднэ. Харин С.Заяасайханы уран зургууд өнгөлөг байдлаараа имперсионизм байж болох ч илүү зөөлөн, түүхэн цаг үеийг орчин үеийн нийгмийн асуудалтай хольсон ёгтлол утгыг өөртөө давхар хадгалж байдаг.
### САЛХИАР НААДАХ НЬ
The wind players 2022 | Oil on canvas 180x300
Үзэсгэлэнг нэрлэсэн "Салхиар наадагсад" бүтээлийн дэвсгэр өнгө нь гүн цэнхэр. Монголчууд цэнхэр салхи гэж хоосон ахуйг асарлан харагдах уулс, алс уудамд хаяа тэлэн цэнхэртэх талаар төлөөлүүлэн бэлгэдэж хэлдэг заншилтай. Мөнхүү уг зургийн дүр, хавтгайн ихэнх хувийг номин ногоон, шаргал өнгөнүүд эзэлж буй нь газар нутаг, тэнгэрийн нарыг бэлгэдсэн болов уу. Энд л салхи чөлөөтэй бүжиж, ертөнцийн түмэн оршихуй түүгээр наадан хөгжимдөж байх шиг мэдрэмжийг уг зураг илтгэн харуулна.
Салхины эрчим, сийгэж буй авиа нь хүмүүст хэрхэн сонсогдож, дуу чимээний түмэн янзын авиа сонорт яахин хүрдгийг төсөөлөөд үзье. Зурагт үүнийг нь олон янзын хөгжмийн зэвсгээр төлөөлүүлсэн ч үлээвэр хөгжмийг илүүтэй товойлгон дүрсэлжээ. Учир нь уг бүтээлд салхины чимээг үүсгэхдээ зураач сайтар судалгаа хийсэн нь ажиглагдана.
Зурагт нүцгэн болоод нимгэн хувцастай эмэгтэйчүүд, өсвөр насны хүү, туулай, тэр ч байтугай угалзны эвэр бүхий толгойтой хүн дүрслэгджээ. Үүнээс гадна ногоон өнгөтэй хүний биеийн хэлбэрийг цаад талын дэвсгэрт бүдгэрүүлж бүтээсэн нь "Салхиар наадагсад" зургийг зөн совингийн шинжид оруулж өгнө.
### МАНАЙ ЭРИНИЙ ХҮҮХДҮҮД
Цаг хугацааны бэлгэдэл эсвээс мөнөөх л салхины урласан баймаар хүүхдүүдийг тэр бүтээжээ. Үүнийгээ зураач Gen Z үеийнхэн гэж тодорхойлсон байна. Зарим нь амгалан, хэсэг нь уурлаж бухимдсан төрхтэй бол нэг нь хэнэггүйхэн дээш хараад хэвтэж байна. Бүгд л нэг буйдан дээр багтжээ. Хачин их санаа алдмаар... Олон нэр томьёо, элдэв нийгмийн асуудлууд дунд төөрөлдөн суусан юм шиг мэдрэмж төрүүлнэ. Гэвч зарим нь эндээс урагш алхах замаа олчихсон, өөрийн сонирхол, хүсэл зорилгыг тодорхойлчихсон мэт олон, олон төрх, дүрүүдэд орших зан төлөвийн агуулга зургийн хавтгайд буужээ.
Бид энэ цаг үеийг сэтгэлгээ болоод нийгмийн ахуйн хувьд ч хамгийн эрх чөлөөтэй хэмээн тодорхойлдог. Гэвч тэрхүү эрх чөлөө бага насны хүүхэд болоод бусад өсвөр насныхны хувьд жинхэнэ байж чаддаг уу гэх асуулт нөгөө талаас ургана гарна. Энэ л асуудлыг зураач С.Заяасайхан хөндөж тус бүтээлдээ хоёр талаас нь дүр бүтээж бусдад харуулахыг зорьсон нь ил тод байнам.
### БУЦАЖ ИРСЭН НЬ
Return of the Forebears 2020 | Acrylic on canvas 220x1800 (зургийг хэсэгчлэн авав)
Үзэсгэлэнгийн хамгийн том орон зайг эзлэх "Return of the Forebears" бүтээлийг бүхэлд нь цэнхэр, хар хөх өнгөөр тодорхойлж болно. Учир нь зураг болгонд тус өнгөний нийлэгжилт бусдаасаа илүүтэйгээр туссан нь хэн бүхэнд илхэн. Тиймээс л оюун санаанд чинь энэ өнгө зургийн хэлийг хэрхэн өгүүлж байна гэдгийг ойлгох нь хамгаас чухал. Түүнээс бус илэрхийлэх утгынх нь гол чанарыг үзэгчид гүнд нь хүртэл ухаж ойлгохгүй.
Уг бүтээлийн дүрүүд хэдийн танил болсон нэгэн шиг атал огт танихгүй хүний нүдээр ширтээд байх шиг мэдрэмж төрүүлнэ. Дээл, хувцас, үсний засалт гээд бүхий л хувцасны хэв загвар, нүүр төрх нь XX зууны үеийн монголчууд. Харин тэдний гарт орчин үеийн буу зэвсэг атгаастай, толгойд нь чихэвч зүүлттэй байна.
> С.Заяасайхан зураач хүмүүсийн зүүд зөн, түүхэн ой санамжийн зургуудаа өнгөний этгээд зохиомжоор бүтээдэг.
>
> Unread media
Хурц тод өнгөнөөс бараан руу, бараан зурааснаас тод хурц, дүрслэл рүү хийсэн нүүдэл нь өөр, өөр утга санааг дотроо агуулж байх шиг санагддаг.
Нөгөөтээгүүр далд шинж чанар, зэрэгцээ ертөнцийн хэлийг бид түүний үзэсгэлэнд тавигдсан зургуудын хар хөх өнгөний сентименталь маягийн хүүрнэл, бараан метафизик дундаас л анзаарч болно. Түүхэн цаг хугацааны шилжилтийг өнгөрсөн зууны хүмүүсийн өөр, өөр харцны гүнд тусгахдаа ч тэр гаргуун сайн зураач гэдгээ дахин нэг батлан харуулав. Өнгөрсөн цагийн сүүмгэр манан дундаас олон нүд чамайг ширтээд байвал яах вэ? Яг л зэрэгцээ ертөнцөд оччихсон шиг мэдрэмж төрөх нь лавтай.
### ТӨГСГӨЛИЙН ОРОНД
Return of the Forebears 2020 | Acrylic on canvas 220x1800 (зургийг хэсэгчлэн авав)
Улс орон, соёл иргэншил, өөрийн туулсан амьдралын түүх бол бидний ой санамж байдаг. Түүнгүйгээр хүний оршихуйд сарнигч хүчин зүйлс л илүүтэй нөлөөлөх болно. Ой санамж дундаас түүхийнхээ үнэнийг, эсвэл бүр худлыг ч ухан гаргах боломжтой нэг зүйл хүн төрөлхтөнд заяагдсан байдаг нь урлаг юм
С.Заяасайханы бүтээлүүдээс хүн байгалийн уялдаа холбоо, эртний түүхийн жимээр бэдрэх уран бүтээлчийн эрэл хайгуул, дотоод сэтгэлийн алсаас өнгө будгаар зөөж авчирсан зөгнөлт ахуй зэрэг олон утга санаа нэгэн дор үзэгддэг.
Мөнхүү түүний бүтээлд аливаа нэг өнгө зонхилдоггүй. Учир нь бүтээл болгоноос нь ямар нэг өнгөний сул байдал огт ажиглагддаггүй. Түүний уран зургууд эргэн тойрны юмс үзэгдэл, нийгмийн ахуй амьдрал, хүмүүсийн зан араншин, төсөөллийн орон зай, эргэн санагалзахуйн сентименталь сэтгэхүй, туулж өнгөрүүлсэн түүхийн жим гээд олон зүйлсийн цуглуулга гэлтэй. Эдгээрийг зөвхөн нэг өнгөнд зангидаж угаас үл болох юм.
Уран бүтээлч хүний хувьд зураас бүр нь утга учиртай, өөрийн гэсэн зөгнөлтэй байх ёстой. Тэр л чанар хувь хүнийг бусдаас ялгаж уран бүтээлч болгодог гэдгийг зураачаас илүүтэй найруулагч баймаар төрхтэй бүрх малгай духдуулсан монгол эр бидэнд харуулсан билээ.
> Зураач С.Заяасайханы ярилцлагыг энд дарж уншина уу
>
> Unread media