Төр бизнесийн байгууллагуудтай амжилттай хамтарч чаддаг уу?
<div class="article-body">
          <h2>Дэлхийн өндөр хөгжилтэй улс орнуудын хөгжил дэвшлийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлтэй холбон тайлбарлах бүрэн үндэслэлтэй. Учир нь тухайн улсын хөгжил, олон улс дахь нөлөөллийг нэмэгдүүлэх бүтээн байгуулалт, нийтийн үйлдвэрлэлийн дийлэнх нь төрөөс санхүүжилтээ авдаг. Тэгвэл энэ удаа төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн сайн жишээнүүдийг танилцуулахаас гадна Монгол Улс олон улсын уг жишгийн хаах нь яваатай хамтдаа танилцъя.</h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">эйффелийн цамхаг</h3><p>Франц Улсын аялал жуулчлалын бэлгэ тэмдэг болсон Эйффелийн цамхаг нь 1887 онд төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн гэрээн дээр <a href="https://www.arslan.mn/world/curious/10497.shtml" target="_blank">үндэслэн баригджээ.</a> Тус цамхаг тухайн үед 6,5 сая франк буюу одоогийн ханшаар 21 сая еврогоор боссон бөгөөд 1,5 сая франкыг Парис хотын төсвөөс төлж, үлдсэн таван сая франкыг концесс эзэмшигч 20 жилийн үйл ажиллагааны ашгаараа барагдуулж байжээ. Харин өдгөө Эйффелийн цамхаг 453 тэрбум еврогоор үнэлэгддэг.<br><br> </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/a966c1782776d08bbf923c02bb820422.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>суэцийн суваг</div></h3><p>Усан тээвэр, худалдаа, үйлчилгээний нэгдсэн цэг болох алдарт Суэцийн суваг ч мөн төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр <a href="https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/CanalHistory.aspx" target="_blank">байгуулагдсан түүхтэй.</a> 1859-1869 оны хооронд Египтийн Засгийн газраас 1,6 тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалтыг хийж байсан Суэцийн сувгийн 2020 оны орлого нь л гэхэд 4,8 тэрбум еврод хүрчээ. Өдгөө Суэцийн суваг нь дэлхийн нийт худалдааны 12 хувь, дэлхийн усан тээврийн худалдааны 30 хувийг эзэлдэг бөгөөд нэг жилд дамжин өнгөрөх барааны үнэлгээ нь 860 тэрбум евро аж.<br><br> </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/a2fe25e6d9aad4d606c9bd1e37274256.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>автобус бааз</h3><p>Англи Улсад 1980 онд автобус баазууд хувьчлагдсанаар нийтийн тээврийн нээлттэй компани байгуулагдаж, төрөөс санхүүжүүлж байв. Өдгөө тэдгээр автобус баазуудын жилийн орлого нь 1,9 тэрбум фунт, цэвэр ашиг нь 101 сая фунт байдаг аж.<br><br> </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/2c7a49bc9ac57100ae493997c995c5cc.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>монгол улс яах ёстой вэ?</h3><p>Дээрх жишээнүүдээс үзвэл Монгол Улс ч гэсэн нийтийн тээвэр, аялал жуулчлал гээд олон салбартаа төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хөгжил, дэвшил бий болгох боломжтой. Гэхдээ юун түрүүнд бидэнд таатай хууль зүйн орчин хэрэгтэй юм.<br><br> </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/ba1e2034576c6590703665c3577782f9.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Монгол улсад төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хууль батлагдав</h3><p></p><p>Энэхүү хэрэгцээг олж харан Сангийн яам гадаад болон дотоодын хуулийн мэргэжилтнүүдтэй хамтран уг хуулийн төслийг боловсруулж, <a href="https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16532629445571" target="_blank">амжилттай батлуулжээ</a>. Үндсэн зорилго нь хувийн хэвшилд бизнесийн томоохон зах зээлийг нээж өгөх, нийтийн зориулалттай дэд бүтцийн /авто зам, нийтийн тээвэр, гүүр, эрчим хүч, шугам сүлжээ, төрийн болон нийтийн үйлчилгээ, боловсрол, эрүүл мэнд, соёл, урлаг, спорт, төрийн захиргаа гэх мэт/ төслүүдийг хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт, менежментээр урт хугацаанд үр ашигтай тогтвортой хэрэгжүүлэх юм.</p><p> <br><b>Ач холбогдол: </b><br> <br>- Төсвийн ачаалал болон гадаад зээлийн хэмжээг бууруулах <br>- Хувийн хэвшлийн чадавх, нөөц бололцоо, технологийг төрийн үйлчилгээний салбарт нэвтрүүлэх <br>- Ил тод, шударга, тогтвортой байдлыг салбаруудад нэмэгдүүлэх <br>- Аливаа төслүүдийг урт хугацаанд тогтвортой, үр ашигтай, эрсдэл багатай хэрэгжүүлэх <br> <br><b>Хүрэх үр дүн: </b><br> <br>- Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн талаар олон улс дахь Монгол Улсын үнэлгээ сайжирна. <br>- Хөрөнгө оруулагчид илүү итгэлтэй болсноор хөрөнгө оруулалт өсөж, олон улсын технологи, туршлага, чадавхыг нутагшуулна. <br>- Олон улсын байгууллагуудын дэмжлэг, хамтын ажиллагаа нэмэгдэнэ. <br>- Үндэстэн дамнасан дэд бүтцийн төслүүдийг хэрэгжүүлэх боломж бүрдэнэ. <br> <br><b>Хуулийн бүтэц:</b> 9 бүлэг, 60 зүйл <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/e8e08e0b-2c4f-4f62-83e2-43a512c166d6/7d25a752e4c12c4508ee960fd99c9c80.png"></p><p></p><p><b><br>Уг хуулиас онцлох дөрвөн заалт:</b></p><p>- Хоёрдугаар бүлэг, долоодугаар зүйлийн 1.7: Түншлэлийг хэрэгжүүлэхэд хувийн хэвшлийн түншлэгчтэй тохиролцсоны дагуу зарим салбарт үнийн зохицуулалт хийх. <br>- Тавдугаар бүлэг, 32 дугаар зүйлийн 1.3: Холбогдох хууль тогтоомжид заасны дагуу татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх <br>- Зургаадугаар бүлэг, 37 дугаар зүйлийн 1: Түншлэлийн төслийг хэрэгжүүлэх хувийн хэвшлийн түншлэгчтэй дараах тохиолдолд сонгон шалгаруулалтгүйгээр хэлэлцээ хийж, гэрээ байгуулж болно: <br>37.1.1. Оюуны өмчийн эрхийг хамгаалах шаардлагаар оюуны өмчийн эрх эзэмшигчээс, эсвэл ашиглах эрх авсан албан ёсны зөвхөн нэг этгээд гүйцэтгэх боломжтой бол <br>37.1.2. Онц байдал тогтоосон, гамшгаас хамгаалах бүх нийтийн бэлэн байдалд шилжүүлснээс үүссэн хэрэгцээ, шаардлагыг хангахтай холбогдуулан төслийг нэн яаралтай хэрэгжүүлэх бол <br>- Долдугаар бүлэг, 48 дугаар зүйл: Түншлэлийн гэрээ дуусгавар болсонтой холбогдуулан хувийн хэвшлийн түншлэгч нь төслийн хүрээнд эзэмшиж, ашиглаж байсан хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгө, инноваци, ноу-хау, оюуны өмч, техникийн бичиг баримт, төслийн үйл ажиллагаатай холбоотой эрхийг төрийн түншлэгчид шилжүүлэн өгнө. </p>
          </div>

Дэлхийн өндөр хөгжилтэй улс орнуудын хөгжил дэвшлийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлтэй холбон тайлбарлах бүрэн үндэслэлтэй. Учир нь тухайн улсын хөгжил, олон улс дахь нөлөөллийг нэмэгдүүлэх бүтээн байгуулалт, нийтийн үйлдвэрлэлийн дийлэнх нь төрөөс санхүүжилтээ авдаг. Тэгвэл энэ удаа төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн сайн жишээнүүдийг танилцуулахаас гадна Монгол Улс олон улсын уг жишгийн хаах нь яваатай хамтдаа танилцъя.
эйффелийн цамхаг
Франц Улсын аялал жуулчлалын бэлгэ тэмдэг болсон Эйффелийн цамхаг нь 1887 онд төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн гэрээн дээр
үндэслэн баригджээ.
Тус цамхаг тухайн үед 6,5 сая франк буюу одоогийн ханшаар 21 сая еврогоор боссон бөгөөд 1,5 сая франкыг Парис хотын төсвөөс төлж, үлдсэн таван сая франкыг концесс эзэмшигч 20 жилийн үйл ажиллагааны ашгаараа барагдуулж байжээ. Харин өдгөө Эйффелийн цамхаг 453 тэрбум еврогоор үнэлэгддэг.


суэцийн суваг
Усан тээвэр, худалдаа, үйлчилгээний нэгдсэн цэг болох алдарт Суэцийн суваг ч мөн төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр
байгуулагдсан түүхтэй.
1859-1869 оны хооронд Египтийн Засгийн газраас 1,6 тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалтыг хийж байсан Суэцийн сувгийн 2020 оны орлого нь л гэхэд 4,8 тэрбум еврод хүрчээ. Өдгөө Суэцийн суваг нь дэлхийн нийт худалдааны 12 хувь, дэлхийн усан тээврийн худалдааны 30 хувийг эзэлдэг бөгөөд нэг жилд дамжин өнгөрөх барааны үнэлгээ нь 860 тэрбум евро аж.


автобус бааз
Англи Улсад 1980 онд автобус баазууд хувьчлагдсанаар нийтийн тээврийн нээлттэй компани байгуулагдаж, төрөөс санхүүжүүлж байв. Өдгөө тэдгээр автобус баазуудын жилийн орлого нь 1,9 тэрбум фунт, цэвэр ашиг нь 101 сая фунт байдаг аж.


монгол улс яах ёстой вэ?
Дээрх жишээнүүдээс үзвэл Монгол Улс ч гэсэн нийтийн тээвэр, аялал жуулчлал гээд олон салбартаа төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хөгжил, дэвшил бий болгох боломжтой. Гэхдээ юун түрүүнд бидэнд таатай хууль зүйн орчин хэрэгтэй юм.


Монгол улсад төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хууль батлагдав
Энэхүү хэрэгцээг олж харан Сангийн яам гадаад болон дотоодын хуулийн мэргэжилтнүүдтэй хамтран уг хуулийн төслийг боловсруулж,
амжилттай батлуулжээ
. Үндсэн зорилго нь хувийн хэвшилд бизнесийн томоохон зах зээлийг нээж өгөх, нийтийн зориулалттай дэд бүтцийн /авто зам, нийтийн тээвэр, гүүр, эрчим хүч, шугам сүлжээ, төрийн болон нийтийн үйлчилгээ, боловсрол, эрүүл мэнд, соёл, урлаг, спорт, төрийн захиргаа гэх мэт/ төслүүдийг хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт, менежментээр урт хугацаанд үр ашигтай тогтвортой хэрэгжүүлэх юм.

Ач холбогдол:

- Төсвийн ачаалал болон гадаад зээлийн хэмжээг бууруулах
- Хувийн хэвшлийн чадавх, нөөц бололцоо, технологийг төрийн үйлчилгээний салбарт нэвтрүүлэх
- Ил тод, шударга, тогтвортой байдлыг салбаруудад нэмэгдүүлэх
- Аливаа төслүүдийг урт хугацаанд тогтвортой, үр ашигтай, эрсдэл багатай хэрэгжүүлэх

Хүрэх үр дүн:

- Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн талаар олон улс дахь Монгол Улсын үнэлгээ сайжирна.
- Хөрөнгө оруулагчид илүү итгэлтэй болсноор хөрөнгө оруулалт өсөж, олон улсын технологи, туршлага, чадавхыг нутагшуулна.
- Олон улсын байгууллагуудын дэмжлэг, хамтын ажиллагаа нэмэгдэнэ.
- Үндэстэн дамнасан дэд бүтцийн төслүүдийг хэрэгжүүлэх боломж бүрдэнэ.

Хуулийн бүтэц:
9 бүлэг, 60 зүйл

Уг хуулиас онцлох дөрвөн заалт:
- Хоёрдугаар бүлэг, долоодугаар зүйлийн 1.7: Түншлэлийг хэрэгжүүлэхэд хувийн хэвшлийн түншлэгчтэй тохиролцсоны дагуу зарим салбарт үнийн зохицуулалт хийх.
- Тавдугаар бүлэг, 32 дугаар зүйлийн 1.3: Холбогдох хууль тогтоомжид заасны дагуу татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх
- Зургаадугаар бүлэг, 37 дугаар зүйлийн 1: Түншлэлийн төслийг хэрэгжүүлэх хувийн хэвшлийн түншлэгчтэй дараах тохиолдолд сонгон шалгаруулалтгүйгээр хэлэлцээ хийж, гэрээ байгуулж болно:
37.1.1. Оюуны өмчийн эрхийг хамгаалах шаардлагаар оюуны өмчийн эрх эзэмшигчээс, эсвэл ашиглах эрх авсан албан ёсны зөвхөн нэг этгээд гүйцэтгэх боломжтой бол
37.1.2. Онц байдал тогтоосон, гамшгаас хамгаалах бүх нийтийн бэлэн байдалд шилжүүлснээс үүссэн хэрэгцээ, шаардлагыг хангахтай холбогдуулан төслийг нэн яаралтай хэрэгжүүлэх бол
- Долдугаар бүлэг, 48 дугаар зүйл: Түншлэлийн гэрээ дуусгавар болсонтой холбогдуулан хувийн хэвшлийн түншлэгч нь төслийн хүрээнд эзэмшиж, ашиглаж байсан хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгө, инноваци, ноу-хау, оюуны өмч, техникийн бичиг баримт, төслийн үйл ажиллагаатай холбоотой эрхийг төрийн түншлэгчид шилжүүлэн өгнө.

Дэлхийн өндөр хөгжилтэй улс орнуудын хөгжил дэвшлийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлтэй холбон тайлбарлах бүрэн үндэслэлтэй. Учир нь тухайн улсын хөгжил, олон улс дахь нөлөөллийг нэмэгдүүлэх бүтээн байгуулалт, нийтийн үйлдвэрлэлийн дийлэнх нь төрөөс санхүүжилтээ авдаг. Тэгвэл энэ удаа төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн сайн жишээнүүдийг танилцуулахаас гадна Монгол Улс олон улсын уг жишгийн хаах нь яваатай хамтдаа танилцъя.
### эйффелийн цамхаг
Франц Улсын аялал жуулчлалын бэлгэ тэмдэг болсон Эйффелийн цамхаг нь 1887 онд төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн гэрээн дээр үндэслэн баригджээ. Тус цамхаг тухайн үед 6,5 сая франк буюу одоогийн ханшаар 21 сая еврогоор боссон бөгөөд 1,5 сая франкыг Парис хотын төсвөөс төлж, үлдсэн таван сая франкыг концесс эзэмшигч 20 жилийн үйл ажиллагааны ашгаараа барагдуулж байжээ. Харин өдгөө Эйффелийн цамхаг 453 тэрбум еврогоор үнэлэгддэг.
### суэцийн суваг
Усан тээвэр, худалдаа, үйлчилгээний нэгдсэн цэг болох алдарт Суэцийн суваг ч мөн төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр байгуулагдсан түүхтэй. 1859-1869 оны хооронд Египтийн Засгийн газраас 1,6 тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалтыг хийж байсан Суэцийн сувгийн 2020 оны орлого нь л гэхэд 4,8 тэрбум еврод хүрчээ. Өдгөө Суэцийн суваг нь дэлхийн нийт худалдааны 12 хувь, дэлхийн усан тээврийн худалдааны 30 хувийг эзэлдэг бөгөөд нэг жилд дамжин өнгөрөх барааны үнэлгээ нь 860 тэрбум евро аж.
### автобус бааз
Англи Улсад 1980 онд автобус баазууд хувьчлагдсанаар нийтийн тээврийн нээлттэй компани байгуулагдаж, төрөөс санхүүжүүлж байв. Өдгөө тэдгээр автобус баазуудын жилийн орлого нь 1,9 тэрбум фунт, цэвэр ашиг нь 101 сая фунт байдаг аж.
### монгол улс яах ёстой вэ?
Дээрх жишээнүүдээс үзвэл Монгол Улс ч гэсэн нийтийн тээвэр, аялал жуулчлал гээд олон салбартаа төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хөгжил, дэвшил бий болгох боломжтой. Гэхдээ юун түрүүнд бидэнд таатай хууль зүйн орчин хэрэгтэй юм.
### Монгол улсад төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хууль батлагдав
Энэхүү хэрэгцээг олж харан Сангийн яам гадаад болон дотоодын хуулийн мэргэжилтнүүдтэй хамтран уг хуулийн төслийг боловсруулж, амжилттай батлуулжээ. Үндсэн зорилго нь хувийн хэвшилд бизнесийн томоохон зах зээлийг нээж өгөх, нийтийн зориулалттай дэд бүтцийн /авто зам, нийтийн тээвэр, гүүр, эрчим хүч, шугам сүлжээ, төрийн болон нийтийн үйлчилгээ, боловсрол, эрүүл мэнд, соёл, урлаг, спорт, төрийн захиргаа гэх мэт/ төслүүдийг хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт, менежментээр урт хугацаанд үр ашигтай тогтвортой хэрэгжүүлэх юм.
**Ач холбогдол:**
- Төсвийн ачаалал болон гадаад зээлийн хэмжээг бууруулах
- Хувийн хэвшлийн чадавх, нөөц бололцоо, технологийг төрийн үйлчилгээний салбарт нэвтрүүлэх
- Ил тод, шударга, тогтвортой байдлыг салбаруудад нэмэгдүүлэх
- Аливаа төслүүдийг урт хугацаанд тогтвортой, үр ашигтай, эрсдэл багатай хэрэгжүүлэх
**Хүрэх үр дүн:**
- Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн талаар олон улс дахь Монгол Улсын үнэлгээ сайжирна.
- Хөрөнгө оруулагчид илүү итгэлтэй болсноор хөрөнгө оруулалт өсөж, олон улсын технологи, туршлага, чадавхыг нутагшуулна.
- Олон улсын байгууллагуудын дэмжлэг, хамтын ажиллагаа нэмэгдэнэ.
- Үндэстэн дамнасан дэд бүтцийн төслүүдийг хэрэгжүүлэх боломж бүрдэнэ.
**Хуулийн бүтэц:** 9 бүлэг, 60 зүйл
**Уг хуулиас онцлох дөрвөн заалт:**
- Хоёрдугаар бүлэг, долоодугаар зүйлийн 1.7: Түншлэлийг хэрэгжүүлэхэд хувийн хэвшлийн түншлэгчтэй тохиролцсоны дагуу зарим салбарт үнийн зохицуулалт хийх.
- Тавдугаар бүлэг, 32 дугаар зүйлийн 1.3: Холбогдох хууль тогтоомжид заасны дагуу татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх
- Зургаадугаар бүлэг, 37 дугаар зүйлийн 1: Түншлэлийн төслийг хэрэгжүүлэх хувийн хэвшлийн түншлэгчтэй дараах тохиолдолд сонгон шалгаруулалтгүйгээр хэлэлцээ хийж, гэрээ байгуулж болно:
37.1.1. Оюуны өмчийн эрхийг хамгаалах шаардлагаар оюуны өмчийн эрх эзэмшигчээс, эсвэл ашиглах эрх авсан албан ёсны зөвхөн нэг этгээд гүйцэтгэх боломжтой бол
37.1.2. Онц байдал тогтоосон, гамшгаас хамгаалах бүх нийтийн бэлэн байдалд шилжүүлснээс үүссэн хэрэгцээ, шаардлагыг хангахтай холбогдуулан төслийг нэн яаралтай хэрэгжүүлэх бол
- Долдугаар бүлэг, 48 дугаар зүйл: Түншлэлийн гэрээ дуусгавар болсонтой холбогдуулан хувийн хэвшлийн түншлэгч нь төслийн хүрээнд эзэмшиж, ашиглаж байсан хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгө, инноваци, ноу-хау, оюуны өмч, техникийн бичиг баримт, төслийн үйл ажиллагаатай холбоотой эрхийг төрийн түншлэгчид шилжүүлэн өгнө.