Унших дадлаа сэргээхэд тань дэм болох 9 зөвлөгөө
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Түм түжигнэж бум бужигнасан их хотын завгүй амьдралд хичээл сургууль, ажил албаа амжуулах гээд гүйж явсаар хааяа нэг чөлөө гарвал гар утсаа гаргаж, хорвоо дэлхийн хов жив, хэрэгтэй хэрэггүй олон мэдээлэл дунд цаг хугацаагаа гүйлгэж сууна уу, та? Би ч бас ялгаагүй. Бага ангидаа номд учиргүй дуртай хүүхэд байж билээ. Харин ухаалаг утастай болсон дунд ангиасаа хойш бага багаар номоос алсарсаар, нэг мэдэхэд дур сонирхлоо үзсэн олон мэдээлэл дундаа гээчихсэн нь харамсалтай. </div><div><br></div><div>Гол дүртэй хамт зовлон шаналал туулж, сайхан зүйл тохиолдоход нь чин сэтгэлээсээ баярлаж, үхэхэд нь чимээгүй нулимс унагадаг асан номоос авдаг тэр бүх мэдрэмжээс холдсон байснаа саяхан анзаарсан нь л энэ. Гэхдээ ухаалаг утас, нийгмийн сүлжээг буруутгах аргагүй. </div><div><br></div><div>Нэгэнт л энэ бүхэн бидний өдөр тутмын амьдралын чухал хэсэг болчихсоноос хойш яаж ийгээд “хайртай” дадлаа эргүүлэн авчрах хэрэгтэй. Тиймээс энэ нийтлэлээ нийгмийн сүлжээний асар том давлагаан дунд унших дадлаа эргүүлэн олж авахаар мэрийж байгаа "зовлон нэгтнүүддээ" зориулж байна.</div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/a49320a48fbb135b27aa4f5abd09411b.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Бид өмнө нь Үндэсний Статистикийн хорооноос гаргасан “Цаг ашиглалтын судалгаа 2023” (ЦАС)-аас онцлох 20 үр дүнг хуваалцсан билээ. Тус судалгаанаас монголчуудын ном, сонин, сэтгүүл уншихад зарцуулсан цагийг ялгаж харвал ердөө гурван минут байсныг та бүхэн санаж байгаа болов уу. Угтаа өдөр тутамд тогтмол уншиж хэвшсэнээр үгийн баялаг нэмэгдэх, бичих ур чадвар дээшлэх, уншиж ойлгох чадвар нэмэгдэх тустайгаас гадна бүр цаашилбал стрессийг бууруулах, сайн унтаж амрахад туслах, сэтгэцийн эрүүл мэндэд эергээр нөлөөлөх гээд чухал ач холбогдолтой. Нэг үгээр бол тархины дасгал болдог гэсэн үг. </p><p>Тийнхүү тасралтгүй суралцсанаар амьдралын чанарт ч нөлөөлдөг байна. Тэгвэл эргээд унших хүсэлтэй эсхүл бүр номын ертөнц рүү шинээр алхан орж байгаа гээд хэн бүрийн хэрэгжүүлж болох 9 зөвлөмжийг хүргэе. ("Энгийн дадал" номын зохиолч Жэймс Клийрийн өгсөн зөвлөгөөнд тулгуурлав.)</p>
<blockquote><p><a href="https://unread.today/c/insight-tas-2023" target="_blank">Санал болгох нийтлэл: Монголчуудын 24 цагийг 20 тоогоор </a></p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">1. орчин чухал </h3><p></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Бидний дадал зуршил нүдэнд харагдаж, гарт баригдахуйц ойр байгаа эд зүйлсээс ихээхэн хамаардаг. Ширээн дээр жигнэмэг задлаад тавьчихсан байвал аваад нэгийг ам руугаа хийнэ. Шүүгээн дэх хувцас замбараагүй хөглөрчихсөн байвал хамгийн наана байгаа өмдийг аваад л углачихна. Тэгвэл энэ зүй тогтлыг ашиглаад унших дадлаа сайжруулах гээд үзье. </p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><br></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Өглөө босож ороо хураагаад орныхоо дэргэд эсвэл дэрнийхээ хажууд нэг ном тавиарай. Орой орондоо ороход "өнөө" ном чинь "намайг уншаарай" гээд таныг хүлээж байна. Жигнэмэг идэж, жинс углах шиг одоо ном нүдэнд өртөж, гарт ойр байгаа болохоор нэг мэдэхэд л уншаад сууж байх болов уу. </p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/LbVpVpgbywk?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>2. цахим орчин </div></h3><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Зөвхөн эргэн тойронд бус цахим орчинд ч дээрх дүрэм үйлчилнэ. Та утсан дээр байдаг, хамгийн анхаарал сарниулдаг аппуудаа цөмийг нь өөр хуудас руу зөөж тавиад, ном уншдаг, сонсдог аппаа хамгийн түрүүнд харагдахаар нүүрний эгнээнд байрлуулаад үзээрэй. Утсаа нээх болгонд тэр аппууд харагдаад байвал тархинд "уншаарай" гэсэн дохио очно гэсэн үг. Оксфордын их сургуулийн судалгаагаар утасныхаа нүүр хуудас дээр зөвхөн ном унших, сонсох апп байрлуулах нь дунджаар 40 хувиар унших дадлыг нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">3. уншлагын булан </h3><p></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Аливаа нэг дадал зуршил нь тодорхой нөхцөл байдалтай холбогдсон байх нь бий. Тухайлбал гэрийн буйдангаа харахаар л зурагт үзмээр санагддаг байж болно. Энэ нь зурагт үзэх сэдлийг танай гэрийн буйдан өдөөж байна гэсэн үг. Иймээс ном уншдаг тогтсон газар, булан, сандалтай болоорой. </p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><br></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Гэртээ уншиж чадахгүй бол ажил/сургуулийнхаа яг нэг буланг уншлагын хэсэг болгох, кофе шоп, номын сан гээд ямар ч газар байсан болно. Гол нь тэр газартаа очихоор л тархи "ном унших газарт ирлээ!" гээд дохио өгөх ёстой. Зарим архаг уншигчид маань хаана, яаж уншихаар төвлөрдөг байснаа эргэн санаад хуучин арга барилаа ашиглаад үзэхэд гэмгүй. Харин эргэж дастал нь уншаад л байж дээ!</p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d7feb29aae0103235dec7b01f213b485.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>4. хүрээлэл</h3><p></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Та өөрийгөө арван жилийн сурагч гээд төсөөлөөрэй. Нэг өглөө ангидаа очтол сайн найз чинь нэг гоё өнгийн үзэгтэй болчихжээ. Өнгө нь тод, хайрцаг сав нь чамин, бичихэд эвтэйхэн гээд ёстой давгүй эд шиг танд санагдлаа гэж бодъё. Түүнээс хойш яваа яваандаа танай ангийнхан нэг нэгээрээ тийм үзэг аваад л, дэвтрээ өнгө өнгөөр чимэглээд л байвал танд ч бас авах хүсэл төрөх болов уу. </p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><br></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Одоо үзгийн оронд ном төсөөлөөрэй. Ойр тойрныхон, найз нөхөд чинь зав л гарвал номын тухай яриад, ном уншаад байвал энэ нь гарцаагүй танд нөлөөлнө. Тиймээс ном уншдаг хүрээлэлтэй болохыг хичээгээрэй. Хүн байгалиасаа хамт олонд орж, бүлгийн гишүүн байхыг эрмэлздэг. Харин уншдаг хүрээлэлд багтъя гэвэл унших нь дамжиггүй. Номын клубт элссэн ч болно шүү дээ!</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">5. өдөрт нэг хуудас</h3><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Маш энгийн зорилго тавь. Долоо хоногт нэг ном дуусгана, жилд заавал 50 ном уншина гэх мэт "тэнгэрийн" зорилго таныг амархан шантраана. Тиймээс аль болох түүртэхээргүй багаас эхлээд үзээрэй. Өдөрт ганцхан хуудас уншина гээд бодчихвол дарамттай санагдахгүй шүү дээ. Харин ч ихэнхдээ нэгээс халиад явах болов уу. Гол нь тухайн өдөр өөртөө тавьсан зорилгоо биелүүлэх нь чухал.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">6. хэзээ унших вэ? </h3><p></p><p dir="ltr" style="line-height:1.7999999999999998;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;">Хичээл сургууль, ажил төрөл "бужигнахаас" өмнө унших, өдөр цайны цагаараа унших, орой гэртээ ирээд унтахын өмнө унших гээд өдрийн аль ч үед болно. Гол нь та хэдий үед хамгийн завтай бөгөөд эрч хүчтэй байдаг вэ гэдгээс шалтгаална. </p><p>Сонирхуулахад, 2009 онд Sussex Их Сургуулийн хийсэн судалгаагаар өглөөний цагаар ном унших нь уншсан зүйлээ ойлгох чадварыг 20 хувиар нэмэгдүүлдэг бол харин оройн цагаар унших нь стрессийг 68 хувиар бууруулж, унтах чанарыг сайжруулдаг аж. </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/A5ucvNAENjU?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>7. чихээрээ унших</h3><p></p><p>Автобус унаа, машин тэргэнд явах, гадаа гудамд алхах, хоол хийх, гэрээ цэвэрлэх, хүүхдээ харах, хүнсээ цуглуулах, хүн хүлээх гээд хаана ч, юу ч хийсэн бай давхар “унших” боломж бол "сонсдог ном". Заавал цаасан ном авч явах шаардлагагүй, тухтай байршил, сандал ширээний ч хэрэггүй. Та утас, чихэвчтэйгээ байхад ном "уншсаар" байх боломжтой.</p><p><br></p>
<blockquote><p><a href="https://unread.today/c/1961" target="_blank">Яагаад аудио ном сонсох хэрэгтэй вэ?+ Зарим сонсогчийн зөвлөгөө</a></p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">8. дуртай юу? </h3><p></p><p>Эхний үед заавал хэн нэгний зөвлөсөн, "мундаг", "алдартай" номыг уншихаас илүү юу уншмаар байна түүгээ л бариад ав. Хайр дурлал, гэмт хэрэг, түүх намтар, шинжлэх ухаан, яруу найраг, хувь хүний хөгжил гээд аль нь ч байсан болно. Бусад хүний юу гэх нь хамаагүй. Гол нь та дуртай байвал цаашдаа унших төрөл чинь нэмэгдээд л явна. </p><p>Харин угаас уншдаг байснаа орхичихсон бол хамгийн дуртай байсан номоо эргэн нэг сөхөөрэй. Тэгээд тухайн номын зохиолч хамгийн сүүлд ямар ямар ном гаргасан талаар судалж үзээд тэндээс сонголтоо хийвэл тохиромжтой болов уу. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">9. хэрэгтэй юу?</h3><p></p><p>Амьдралд тань бодитоор нөлөө үзүүлэхүйц ном уншаад үзээрэй. Угаас бүгд л анх удаагаа амьдарч байгаа болохоор мэдэхгүй чадахгүй зүйл зөндөө бий. Харин тухайн номыг уншаад, ойлгосон зүйлээ амьдралдаа хэрэгжүүлтэл мэдэгдэхүйц үр дүн гарчихвал тэр нь дахиад цааш унших сэдэл болох юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/4143d5a7c156ae06317c274e4b3adeb1.gif"></p>          </div>

Түм түжигнэж бум бужигнасан их хотын завгүй амьдралд хичээл сургууль, ажил албаа амжуулах гээд гүйж явсаар хааяа нэг чөлөө гарвал гар утсаа гаргаж, хорвоо дэлхийн хов жив, хэрэгтэй хэрэггүй олон мэдээлэл дунд цаг хугацаагаа гүйлгэж сууна уу, та? Би ч бас ялгаагүй. Бага ангидаа номд учиргүй дуртай хүүхэд байж билээ. Харин ухаалаг утастай болсон дунд ангиасаа хойш бага багаар номоос алсарсаар, нэг мэдэхэд дур сонирхлоо үзсэн олон мэдээлэл дундаа гээчихсэн нь харамсалтай.
Гол дүртэй хамт зовлон шаналал туулж, сайхан зүйл тохиолдоход нь чин сэтгэлээсээ баярлаж, үхэхэд нь чимээгүй нулимс унагадаг асан номоос авдаг тэр бүх мэдрэмжээс холдсон байснаа саяхан анзаарсан нь л энэ. Гэхдээ ухаалаг утас, нийгмийн сүлжээг буруутгах аргагүй.
Нэгэнт л энэ бүхэн бидний өдөр тутмын амьдралын чухал хэсэг болчихсоноос хойш яаж ийгээд “хайртай” дадлаа эргүүлэн авчрах хэрэгтэй. Тиймээс энэ нийтлэлээ нийгмийн сүлжээний асар том давлагаан дунд унших дадлаа эргүүлэн олж авахаар мэрийж байгаа "зовлон нэгтнүүддээ" зориулж байна.
Бид өмнө нь Үндэсний Статистикийн хорооноос гаргасан “Цаг ашиглалтын судалгаа 2023” (ЦАС)-аас онцлох 20 үр дүнг хуваалцсан билээ. Тус судалгаанаас монголчуудын ном, сонин, сэтгүүл уншихад зарцуулсан цагийг ялгаж харвал ердөө гурван минут байсныг та бүхэн санаж байгаа болов уу. Угтаа өдөр тутамд тогтмол уншиж хэвшсэнээр үгийн баялаг нэмэгдэх, бичих ур чадвар дээшлэх, уншиж ойлгох чадвар нэмэгдэх тустайгаас гадна бүр цаашилбал стрессийг бууруулах, сайн унтаж амрахад туслах, сэтгэцийн эрүүл мэндэд эергээр нөлөөлөх гээд чухал ач холбогдолтой. Нэг үгээр бол тархины дасгал болдог гэсэн үг.
Тийнхүү тасралтгүй суралцсанаар амьдралын чанарт ч нөлөөлдөг байна. Тэгвэл эргээд унших хүсэлтэй эсхүл бүр номын ертөнц рүү шинээр алхан орж байгаа гээд хэн бүрийн хэрэгжүүлж болох 9 зөвлөмжийг хүргэе. ("Энгийн дадал" номын зохиолч Жэймс Клийрийн өгсөн зөвлөгөөнд тулгуурлав.)

Санал болгох нийтлэл: Монголчуудын 24 цагийг 20 тоогоор


1. орчин чухал
Бидний дадал зуршил нүдэнд харагдаж, гарт баригдахуйц ойр байгаа эд зүйлсээс ихээхэн хамаардаг. Ширээн дээр жигнэмэг задлаад тавьчихсан байвал аваад нэгийг ам руугаа хийнэ. Шүүгээн дэх хувцас замбараагүй хөглөрчихсөн байвал хамгийн наана байгаа өмдийг аваад л углачихна. Тэгвэл энэ зүй тогтлыг ашиглаад унших дадлаа сайжруулах гээд үзье.
Өглөө босож ороо хураагаад орныхоо дэргэд эсвэл дэрнийхээ хажууд нэг ном тавиарай. Орой орондоо ороход "өнөө" ном чинь "намайг уншаарай" гээд таныг хүлээж байна. Жигнэмэг идэж, жинс углах шиг одоо ном нүдэнд өртөж, гарт ойр байгаа болохоор нэг мэдэхэд л уншаад сууж байх болов уу.


2. цахим орчин
Зөвхөн эргэн тойронд бус цахим орчинд ч дээрх дүрэм үйлчилнэ. Та утсан дээр байдаг, хамгийн анхаарал сарниулдаг аппуудаа цөмийг нь өөр хуудас руу зөөж тавиад, ном уншдаг, сонсдог аппаа хамгийн түрүүнд харагдахаар нүүрний эгнээнд байрлуулаад үзээрэй. Утсаа нээх болгонд тэр аппууд харагдаад байвал тархинд "уншаарай" гэсэн дохио очно гэсэн үг. Оксфордын их сургуулийн судалгаагаар утасныхаа нүүр хуудас дээр зөвхөн ном унших, сонсох апп байрлуулах нь дунджаар 40 хувиар унших дадлыг нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ.

3. уншлагын булан
Аливаа нэг дадал зуршил нь тодорхой нөхцөл байдалтай холбогдсон байх нь бий. Тухайлбал гэрийн буйдангаа харахаар л зурагт үзмээр санагддаг байж болно. Энэ нь зурагт үзэх сэдлийг танай гэрийн буйдан өдөөж байна гэсэн үг. Иймээс ном уншдаг тогтсон газар, булан, сандалтай болоорой.
Гэртээ уншиж чадахгүй бол ажил/сургуулийнхаа яг нэг буланг уншлагын хэсэг болгох, кофе шоп, номын сан гээд ямар ч газар байсан болно. Гол нь тэр газартаа очихоор л тархи "ном унших газарт ирлээ!" гээд дохио өгөх ёстой. Зарим архаг уншигчид маань хаана, яаж уншихаар төвлөрдөг байснаа эргэн санаад хуучин арга барилаа ашиглаад үзэхэд гэмгүй. Харин эргэж дастал нь уншаад л байж дээ!

4. хүрээлэл
Та өөрийгөө арван жилийн сурагч гээд төсөөлөөрэй. Нэг өглөө ангидаа очтол сайн найз чинь нэг гоё өнгийн үзэгтэй болчихжээ. Өнгө нь тод, хайрцаг сав нь чамин, бичихэд эвтэйхэн гээд ёстой давгүй эд шиг танд санагдлаа гэж бодъё. Түүнээс хойш яваа яваандаа танай ангийнхан нэг нэгээрээ тийм үзэг аваад л, дэвтрээ өнгө өнгөөр чимэглээд л байвал танд ч бас авах хүсэл төрөх болов уу.
Одоо үзгийн оронд ном төсөөлөөрэй. Ойр тойрныхон, найз нөхөд чинь зав л гарвал номын тухай яриад, ном уншаад байвал энэ нь гарцаагүй танд нөлөөлнө. Тиймээс ном уншдаг хүрээлэлтэй болохыг хичээгээрэй. Хүн байгалиасаа хамт олонд орж, бүлгийн гишүүн байхыг эрмэлздэг. Харин уншдаг хүрээлэлд багтъя гэвэл унших нь дамжиггүй. Номын клубт элссэн ч болно шүү дээ!

5. өдөрт нэг хуудас
Маш энгийн зорилго тавь. Долоо хоногт нэг ном дуусгана, жилд заавал 50 ном уншина гэх мэт "тэнгэрийн" зорилго таныг амархан шантраана. Тиймээс аль болох түүртэхээргүй багаас эхлээд үзээрэй. Өдөрт ганцхан хуудас уншина гээд бодчихвол дарамттай санагдахгүй шүү дээ. Харин ч ихэнхдээ нэгээс халиад явах болов уу. Гол нь тухайн өдөр өөртөө тавьсан зорилгоо биелүүлэх нь чухал.

6. хэзээ унших вэ?
Хичээл сургууль, ажил төрөл "бужигнахаас" өмнө унших, өдөр цайны цагаараа унших, орой гэртээ ирээд унтахын өмнө унших гээд өдрийн аль ч үед болно. Гол нь та хэдий үед хамгийн завтай бөгөөд эрч хүчтэй байдаг вэ гэдгээс шалтгаална.
Сонирхуулахад, 2009 онд Sussex Их Сургуулийн хийсэн судалгаагаар өглөөний цагаар ном унших нь уншсан зүйлээ ойлгох чадварыг 20 хувиар нэмэгдүүлдэг бол харин оройн цагаар унших нь стрессийг 68 хувиар бууруулж, унтах чанарыг сайжруулдаг аж.


7. чихээрээ унших
Автобус унаа, машин тэргэнд явах, гадаа гудамд алхах, хоол хийх, гэрээ цэвэрлэх, хүүхдээ харах, хүнсээ цуглуулах, хүн хүлээх гээд хаана ч, юу ч хийсэн бай давхар “унших” боломж бол "сонсдог ном". Заавал цаасан ном авч явах шаардлагагүй, тухтай байршил, сандал ширээний ч хэрэггүй. Та утас, чихэвчтэйгээ байхад ном "уншсаар" байх боломжтой.

Яагаад аудио ном сонсох хэрэгтэй вэ?+ Зарим сонсогчийн зөвлөгөө


8. дуртай юу?
Эхний үед заавал хэн нэгний зөвлөсөн, "мундаг", "алдартай" номыг уншихаас илүү юу уншмаар байна түүгээ л бариад ав. Хайр дурлал, гэмт хэрэг, түүх намтар, шинжлэх ухаан, яруу найраг, хувь хүний хөгжил гээд аль нь ч байсан болно. Бусад хүний юу гэх нь хамаагүй. Гол нь та дуртай байвал цаашдаа унших төрөл чинь нэмэгдээд л явна.
Харин угаас уншдаг байснаа орхичихсон бол хамгийн дуртай байсан номоо эргэн нэг сөхөөрэй. Тэгээд тухайн номын зохиолч хамгийн сүүлд ямар ямар ном гаргасан талаар судалж үзээд тэндээс сонголтоо хийвэл тохиромжтой болов уу.

9. хэрэгтэй юу?
Амьдралд тань бодитоор нөлөө үзүүлэхүйц ном уншаад үзээрэй. Угаас бүгд л анх удаагаа амьдарч байгаа болохоор мэдэхгүй чадахгүй зүйл зөндөө бий. Харин тухайн номыг уншаад, ойлгосон зүйлээ амьдралдаа хэрэгжүүлтэл мэдэгдэхүйц үр дүн гарчихвал тэр нь дахиад цааш унших сэдэл болох юм.


Түм түжигнэж бум бужигнасан их хотын завгүй амьдралд хичээл сургууль, ажил албаа амжуулах гээд гүйж явсаар хааяа нэг чөлөө гарвал гар утсаа гаргаж, хорвоо дэлхийн хов жив, хэрэгтэй хэрэггүй олон мэдээлэл дунд цаг хугацаагаа гүйлгэж сууна уу, та? Би ч бас ялгаагүй. Бага ангидаа номд учиргүй дуртай хүүхэд байж билээ. Харин ухаалаг утастай болсон дунд ангиасаа хойш бага багаар номоос алсарсаар, нэг мэдэхэд дур сонирхлоо үзсэн олон мэдээлэл дундаа гээчихсэн нь харамсалтай.    Гол дүртэй хамт зовлон шаналал туулж, сайхан зүйл тохиолдоход нь чин сэтгэлээсээ баярлаж, үхэхэд нь чимээгүй нулимс унагадаг асан номоос авдаг тэр бүх мэдрэмжээс холдсон байснаа саяхан анзаарсан нь л энэ. Гэхдээ ухаалаг утас, нийгмийн сүлжээг буруутгах аргагүй.    Нэгэнт л энэ бүхэн бидний өдөр тутмын амьдралын чухал хэсэг болчихсоноос хойш яаж ийгээд “хайртай” дадлаа эргүүлэн авчрах хэрэгтэй. Тиймээс энэ нийтлэлээ нийгмийн сүлжээний асар том давлагаан дунд унших дадлаа эргүүлэн олж авахаар мэрийж байгаа "зовлон нэгтнүүддээ" зориулж байна.
Бид өмнө нь Үндэсний Статистикийн хорооноос гаргасан “Цаг ашиглалтын судалгаа 2023” (ЦАС)-аас онцлох 20 үр дүнг хуваалцсан билээ. Тус судалгаанаас монголчуудын ном, сонин, сэтгүүл уншихад зарцуулсан цагийг ялгаж харвал ердөө гурван минут байсныг та бүхэн санаж байгаа болов уу. Угтаа өдөр тутамд тогтмол уншиж хэвшсэнээр үгийн баялаг нэмэгдэх, бичих ур чадвар дээшлэх, уншиж ойлгох чадвар нэмэгдэх тустайгаас гадна бүр цаашилбал стрессийг бууруулах, сайн унтаж амрахад туслах, сэтгэцийн эрүүл мэндэд эергээр нөлөөлөх гээд чухал ач холбогдолтой. Нэг үгээр бол тархины дасгал болдог гэсэн үг.
Тийнхүү тасралтгүй суралцсанаар амьдралын чанарт ч нөлөөлдөг байна. Тэгвэл эргээд унших хүсэлтэй эсхүл бүр номын ертөнц рүү шинээр алхан орж байгаа гээд хэн бүрийн хэрэгжүүлж болох 9 зөвлөмжийг хүргэе. ("Энгийн дадал" номын зохиолч Жэймс Клийрийн өгсөн зөвлөгөөнд тулгуурлав.)
> Санал болгох нийтлэл: Монголчуудын 24 цагийг 20 тоогоор
### 1. орчин чухал
Бидний дадал зуршил нүдэнд харагдаж, гарт баригдахуйц ойр байгаа эд зүйлсээс ихээхэн хамаардаг. Ширээн дээр жигнэмэг задлаад тавьчихсан байвал аваад нэгийг ам руугаа хийнэ. Шүүгээн дэх хувцас замбараагүй хөглөрчихсөн байвал хамгийн наана байгаа өмдийг аваад л углачихна. Тэгвэл энэ зүй тогтлыг ашиглаад унших дадлаа сайжруулах гээд үзье.
Өглөө босож ороо хураагаад орныхоо дэргэд эсвэл дэрнийхээ хажууд нэг ном тавиарай. Орой орондоо ороход "өнөө" ном чинь "намайг уншаарай" гээд таныг хүлээж байна. Жигнэмэг идэж, жинс углах шиг одоо ном нүдэнд өртөж, гарт ойр байгаа болохоор нэг мэдэхэд л уншаад сууж байх болов уу.
### 2. цахим орчин
Зөвхөн эргэн тойронд бус цахим орчинд ч дээрх дүрэм үйлчилнэ. Та утсан дээр байдаг, хамгийн анхаарал сарниулдаг аппуудаа цөмийг нь өөр хуудас руу зөөж тавиад, ном уншдаг, сонсдог аппаа хамгийн түрүүнд харагдахаар нүүрний эгнээнд байрлуулаад үзээрэй. Утсаа нээх болгонд тэр аппууд харагдаад байвал тархинд "уншаарай" гэсэн дохио очно гэсэн үг. Оксфордын их сургуулийн судалгаагаар утасныхаа нүүр хуудас дээр зөвхөн ном унших, сонсох апп байрлуулах нь дунджаар 40 хувиар унших дадлыг нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ.
### 3. уншлагын булан
Аливаа нэг дадал зуршил нь тодорхой нөхцөл байдалтай холбогдсон байх нь бий. Тухайлбал гэрийн буйдангаа харахаар л зурагт үзмээр санагддаг байж болно. Энэ нь зурагт үзэх сэдлийг танай гэрийн буйдан өдөөж байна гэсэн үг. Иймээс ном уншдаг тогтсон газар, булан, сандалтай болоорой.
Гэртээ уншиж чадахгүй бол ажил/сургуулийнхаа яг нэг буланг уншлагын хэсэг болгох, кофе шоп, номын сан гээд ямар ч газар байсан болно. Гол нь тэр газартаа очихоор л тархи "ном унших газарт ирлээ!" гээд дохио өгөх ёстой. Зарим архаг уншигчид маань хаана, яаж уншихаар төвлөрдөг байснаа эргэн санаад хуучин арга барилаа ашиглаад үзэхэд гэмгүй. Харин эргэж дастал нь уншаад л байж дээ!
### 4. хүрээлэл
Та өөрийгөө арван жилийн сурагч гээд төсөөлөөрэй. Нэг өглөө ангидаа очтол сайн найз чинь нэг гоё өнгийн үзэгтэй болчихжээ. Өнгө нь тод, хайрцаг сав нь чамин, бичихэд эвтэйхэн гээд ёстой давгүй эд шиг танд санагдлаа гэж бодъё. Түүнээс хойш яваа яваандаа танай ангийнхан нэг нэгээрээ тийм үзэг аваад л, дэвтрээ өнгө өнгөөр чимэглээд л байвал танд ч бас авах хүсэл төрөх болов уу.
Одоо үзгийн оронд ном төсөөлөөрэй. Ойр тойрныхон, найз нөхөд чинь зав л гарвал номын тухай яриад, ном уншаад байвал энэ нь гарцаагүй танд нөлөөлнө. Тиймээс ном уншдаг хүрээлэлтэй болохыг хичээгээрэй. Хүн байгалиасаа хамт олонд орж, бүлгийн гишүүн байхыг эрмэлздэг. Харин уншдаг хүрээлэлд багтъя гэвэл унших нь дамжиггүй. Номын клубт элссэн ч болно шүү дээ!
### 5. өдөрт нэг хуудас
Маш энгийн зорилго тавь. Долоо хоногт нэг ном дуусгана, жилд заавал 50 ном уншина гэх мэт "тэнгэрийн" зорилго таныг амархан шантраана. Тиймээс аль болох түүртэхээргүй багаас эхлээд үзээрэй. Өдөрт ганцхан хуудас уншина гээд бодчихвол дарамттай санагдахгүй шүү дээ. Харин ч ихэнхдээ нэгээс халиад явах болов уу. Гол нь тухайн өдөр өөртөө тавьсан зорилгоо биелүүлэх нь чухал.
### 6. хэзээ унших вэ?
Хичээл сургууль, ажил төрөл "бужигнахаас" өмнө унших, өдөр цайны цагаараа унших, орой гэртээ ирээд унтахын өмнө унших гээд өдрийн аль ч үед болно. Гол нь та хэдий үед хамгийн завтай бөгөөд эрч хүчтэй байдаг вэ гэдгээс шалтгаална.
Сонирхуулахад, 2009 онд Sussex Их Сургуулийн хийсэн судалгаагаар өглөөний цагаар ном унших нь уншсан зүйлээ ойлгох чадварыг 20 хувиар нэмэгдүүлдэг бол харин оройн цагаар унших нь стрессийг 68 хувиар бууруулж, унтах чанарыг сайжруулдаг аж.
### 7. чихээрээ унших
Автобус унаа, машин тэргэнд явах, гадаа гудамд алхах, хоол хийх, гэрээ цэвэрлэх, хүүхдээ харах, хүнсээ цуглуулах, хүн хүлээх гээд хаана ч, юу ч хийсэн бай давхар “унших” боломж бол "сонсдог ном". Заавал цаасан ном авч явах шаардлагагүй, тухтай байршил, сандал ширээний ч хэрэггүй. Та утас, чихэвчтэйгээ байхад ном "уншсаар" байх боломжтой.
> Яагаад аудио ном сонсох хэрэгтэй вэ?+ Зарим сонсогчийн зөвлөгөө
### 8. дуртай юу?
Эхний үед заавал хэн нэгний зөвлөсөн, "мундаг", "алдартай" номыг уншихаас илүү юу уншмаар байна түүгээ л бариад ав. Хайр дурлал, гэмт хэрэг, түүх намтар, шинжлэх ухаан, яруу найраг, хувь хүний хөгжил гээд аль нь ч байсан болно. Бусад хүний юу гэх нь хамаагүй. Гол нь та дуртай байвал цаашдаа унших төрөл чинь нэмэгдээд л явна.
Харин угаас уншдаг байснаа орхичихсон бол хамгийн дуртай байсан номоо эргэн нэг сөхөөрэй. Тэгээд тухайн номын зохиолч хамгийн сүүлд ямар ямар ном гаргасан талаар судалж үзээд тэндээс сонголтоо хийвэл тохиромжтой болов уу.
### 9. хэрэгтэй юу?
Амьдралд тань бодитоор нөлөө үзүүлэхүйц ном уншаад үзээрэй. Угаас бүгд л анх удаагаа амьдарч байгаа болохоор мэдэхгүй чадахгүй зүйл зөндөө бий. Харин тухайн номыг уншаад, ойлгосон зүйлээ амьдралдаа хэрэгжүүлтэл мэдэгдэхүйц үр дүн гарчихвал тэр нь дахиад цааш унших сэдэл болох юм.