ХААН Банкны Эрсдэл хариуцсан дэд захирал Д.Энхбаатар
<div class="article-body">
          <h2><div>Банк санхүүгийн салбарын тэргүүлэх тоглогчдын нэг ХААН Банк нь нийт 2.8 сая харилцагчтай бөгөөд Монгол орон даяар 545 салбар нэгжтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна.</div><div> </div><div>Үүсэн байгуулагдсанаасаа хойш тасралтгүй 32 жил үйл ажиллагаагаа явуулж, өсөн хөгжиж, цар хүрээгээ улам тэлсээр байгаа ХААН Банкны Эрсдэл хариуцсан дэд захирал Д.Энхбаатарыг энэ удаагийн дугаартаа онцолж байна. Банк санхүүгийн салбарт 25 жил ажиллаж, гүйцэтгэх шатны мэргэжилтнээс дэд захирал хүртэл тушаал дэвшиж чадсан түүний ажлын арвин туршлагаас уншигчдадаа хүргэе. </div><div> </div><div><b>Байршил:</b> ХААН Банк</div><div><b>Эрхэлдэг ажил:</b> Эрсдэл хариуцсан дэд захирал </div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">1. Таны карьераас бид юу, юуг мэдэх ёстой вэ?</h3><p></p><p>Бага байхдаа физикийн хичээлдээ дуртай байсан болохоор IT инженер болно гэсэн бодолтой байлаа. Гэтэл манай суманд хичээл зааж байсан физикийн багш 7-р ангид ордог жил шилжчихсэн учир дунд ангидаа физикийн хичээлийг огт үзэлгүй өнгөрөөсөн юм. Физик үзэхээ больсон ч математикийн хичээлдээ дурлаж, 9-р ангидаа математикийн олимпиадад орох гэж аймгийн төв явсан ч айхтар амжилт гаргаагүй. Тэр үедээ аймгийн төвийн математик, физиктээ сайн хүүхдүүдтэй өрсөлдөж инженер болно гэж зүтгэвэл ёстой л лааз өшиглөх юм байна гэдгээ мэдээд өөр боломж хайж эхэлсэн. Нийгмийн тухай мэдлэг хичээлээр шалгалт өгвөл математиктайгаа хослуулаад санхүүгийн чиглэл рүү хөрвөж болох тул физикээ орхиж шууд л нийгэм, математик, орос хэлээ бэлдсэн. </p><p>Төгсөх жилд манай аймагт банк санхүүгийн хоёр хувиар ирсний нэг нь улсын зардлаар, нөгөөх нь хувиасаа төлөх байв. Мэдээж эцэг эхдээ төвөг удахгүй гээд улсын зардлаар сурахаар хичээж, түүндээ ч хүрч, хүссэн мэргэжлээрээ их сургуулиа амжилттай төгсөж чадсан. Их сургуулиа төгсөөд нэг сар гаруй Хөдөө аж ахуйн банк буюу одоогийн ХААН Банкны үүдэнд эргэлдсэний хүчинд 1999 оны 1-р сарын 2-нд тус банканд орж байлаа.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/c89f4681c0e3f45d955be48afac880e4.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;"><br></span></div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;">2. Таны ажлын дундаж нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?</span></h3><p></p><p>Ажлын өдөр и-мэйлээ шалгахаас эхэлдэг. Долоо хоногийн гурван өдөр хорооны хурал болдог. Зарим үедээ өөрөө даргална, харин зарим үед гишүүнээр оролцоно. Хэлэлцэх асуудлаас танилцах материалын хэмжээ хамаардаг. Ирсэн баримт, бичгүүдийг уншиж, судалж дүгнэлт гаргаад цаашлаад ямар шийдвэр гаргах, хэрхэн хариу өгөхөө бодож төлөвлөнө. Миний хариуцдаг долоон газарт 140 гаруй мэргэжилтэн ажилладаг. Тэдэнтэйгээ шууд уулзах, ярилцах, хамтран асуудал шийдэх тохиолдлууд элбэг. Ингээд харвал ажлын өдөр уулзалтаас уулзалт, нэг баримт бичгээс нөгөөд гэсээр өнгөрдөг.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/b8f6abbb701b033b9ddcc20c57bd4156.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>3. Таны ажлын нөү-хау?</h3><p>ХААН Банкийг сүүлийн хэдэн жил инновацын шуурга дайраад өнгөрсөн. Технологийн дэвшлийг өөриймшүүлэн ашиглаж, цагаа хэмнэж, хэмнэсэн цагтаа дараагийн технологио сурсан тулдаа тэр шуургыг давж гарсан гэж дүгнэдэг. Эхний үед Excel-ийг маш сайн эзэмших хэрэгтэй байсан. Тэгж байж л олон янзын судалгааг хурдан чанартай хийнэ. Харин ахлах түвшний менежер болж, IT-тай холбоотой ажлуудыг хариуцах үедээ төрөл бүрийн программын хэлийг уйгагүй судалж эхэлсэн . <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/772c061af953566d94304807395a7b8b.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>4. Ашиглахгүй байж чаддаггүй апп, хэрэгслүүд юу вэ?</h3><p></p><p>Би өөрийгөө банкийг зөв зүгт нь авч явах үүрэгтэй менежерүүдийн нэг гэж боддог. Тиймээс аливаа зүйлс маш хурдтай өөрчлөгдөж байгаа энэ цаг үед банкийг буруу зүгт нь хөтлөхгүй, чухал техник технологиос хоцроохгүй байхын тулд Twitter-ийг түлхүү ашиглаж, олон төрлийн мэдээллүүдийг уншиж, судалж байдаг. </p><p> Мөн Kindle-тэй байхад олон ном чирж явахгүй амар байдаг. Outlook-ийн календарь аминд ордог учраас календарийг маш сайн хөтөлнө. Сануулах тохиргоог байнга хийж байх нь уулзалт, зөвлөгөөнөөс хоцрох эсвэл таслахаас сэргийлдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">5. Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?</h3><p>Хурал зөвлөгөөний материалуудтайгаа урьдчилан сайтар танилцах нь цаг хэмнэх том арга гэж боддог. Тэгж байж хурдан бөгөөд итгэлтэй шийдвэр гаргах боломжтой болдог.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">6. Хийх ажлаа хэрхэн төлөвлөдөг вэ?</h3><p></p><p>Мэргэжилтэн байх үед их нарийн төлөвлөдөг байсан. Харин одоо бол өдөрт хийх ажлуудаа ерөнхийд нь төлөвлөх нь илүү оновчтой болоод байна.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/dd21df90713bebdc2e91683e0ec2042e.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>7. Эрч хүчээ хэрхэн сэлбэдэг вэ?</h3><p>Уншиж судлах, ярих, шийдвэр гаргах зэрэг оюуны үйлдэл хийлгүй дасгал хөдөлгөөнд анхаарлаа хандуулах нь тархиа амрааж байгаа нэг хэлбэр учраас долоо хоногтоо хоёроос гурван удаа фитнест явдаг. Өндөр ачаалал авалгүйгээр өөрт тохирсон дасгал хийж биеэ хөдөлгөх тун үр дүнтэй санагдсан. Мөн нойроо сайн авахад анхаарч, үнэхээр ядраад байвал тэвчих бус аль болох унтахыг хичээдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">8. Үндсэн ажлынхаа хажуугаар дурлаж хийдэг төсөл/ажил юу вэ?</h3><p></p><p>Олон жилийн өмнө мэргэжилтэн байхдаа Excel болон PHP программын хэлний номыг хоббигоороо орчуулж байсан. Харин одоо чөлөөт цагаараа өөрийнхөө компьютерыг хийдэг Turing and Complete гэх тоглоомыг тоглодог. Бүтэн процессор хараахан хийгээгүй байгаа ч процессорыг хийхэд шаардлагатай томоохон хэсгүүдийг угсраад явж байна. Тоглоомоо дуусгаж, компьютероо виртуал орчинд асааж түүн дээрээ тодорхой хэмжээний үйлдлүүд хийх боломжтой болно. </p><p> Ер нь компьютерыг яаж оргүй хоосноос бий болгодог вэ, CPU дизайн яаж хийдэг вэ, классик компьютер яаж ажилладаг вэ гэх зэргийг ихэд сонирхон судалж байна. Python, C хэлний суурьтай учир Verilog гэх чип дизайн хийдэг хэлийг бага, багаар оролдож байгаа. Боломж гарвал ирээдүйд чип хийж үзье гэж боддог. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/bd4065857dab348dd3ab732db3bf70d4.jpeg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/be2b47e87066a651febfe24891b3f51e.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>9. Хийж буй ажлын онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрх талууд?</h3><p>Өмнө нь банкны хувьд хамгийн том эрсдэл нь зээлийн эрсдэл л байсан бол өдгөө технологийн хөгжил болон бидний гаргаж буй үйлчилгээний тоо нэмэгдэхтэй зэрэгцэн олон төрлийн шинэ эрсдэл бий болж байна. Шинэ эрсдэл болгон сорилт болдог. Тэдгээр эрсдэлүүдийг бид багаараа шийдэж, ард нь гарах бүрд сэтгэл ханамж авдаг. Энэ мэтээр бүх л залуу насаа зарцуулсан энэхүү банкаа илүү сайжруулж, дараагийн үедээ улам аюулгүй, чанартай болгон хүлээлгэж өгөхийг ихээр хүсдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">10. Та одоо юун дээр төвлөрч байгаа вэ? Ойрын төлөвлөгөө?</h3><p></p><p>Би ер нь дотогшоо хүн учир англи хэлний ярианы чадвар маань унших, бичихтэйгээ харьцуулахад бага зэрэг тааруухан. Өөрийн ярианы өнгө, дуудлагаасаа санаа зовоод ярихгүй байх тохиолдол их бий. Гэхдээ ажлын шаардлагаар сүүлийн үед ярих хэрэгцээ их гарч байгаа учраас ойрын хугацаанд өөрийгөө дайчилж, англи хэлний ярианы чадвараа сайжруулах зорилттой байгаа.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/83abe79bbd354c25cfaeeab19438fde5.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">11. Та өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж суралцдаг вэ?</h3><p></p><p class="MsoNormal">Аливаа ажлыг гүйцэтгэж байгаа бол удирдлагынхаа хүсэл, зорилгыг сайтар ойлгох хэрэгтэй. Мөн явцын дунд удирдлагадаа болж байгаа зүйлсээ харуулж, зөвлөмж авах нь өөрийгөө хөгжүүлэх нэг том арга болдог. Миний хувьд мэргэжилтэн байх хугацаандаа ажил гүйцэтгэхийн тулд эхлээд удирдлагатайгаа сайн ярилцаж, хүлээлтийг ойлгож, тодорхой болгодог байсан. </p><p class="MsoNormal"> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/56cb9a7e0ce3987d35851f7bd575abfa.jpeg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/65625d584b3d469f1498bdafeb63e858.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>12. Санал болгох ном, кино, хөгжим?</h3><p>Израйлын хоёр профессорын бичсэн Nand2Tetris гэх компьютерын үндсэн зарчмуудын тухай номыг санал болгож байна. Энэхүү номыг уншвал өдөр тутамдаа ашиглаж буй төрөл бүрийн технологиуд хэрхэн ажилладаг вэ талаар бүхнийг мэддэг болно. Мэргэжилтэн байх үедээ Metalica тэргүүтэй рок төрлийн дуу сонсдог байсан учир тус хамтлагийн Nothing else matters гэх дууг санал болгоё.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">13. Авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө? </h3><p>Миний хувьд хууль, дүрэм журмыг заавал дагах хэрэгтэй гэж үздэг. Тэдгээрийг зөрчих нь буруу гэдэг өгөгдөл надад бага байхаас л суусан. Энэ олон жил банканд ажиллаж байхад хүмүүс богино хугацаанд амжилтад хүрэх гээд хууль, дүрэм журмыг бага зэрэг зөрчих, гажуудуулах тохиолдлуудыг маш олон харж байсан. Ийм үйлдэл гаргасан хувь хүн эсвэл албан байгууллага богино хугацаандаа болж байгаа мэт боловч урт хугацаандаа дандаа асуудалд ордог.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">14. Бусдад шидэх санаа</h3><p></p><p>Бидний эргэн тойронд компьютергүй зүйл үгүй болсон. Тиймээс өнөөгийн инновацлаг ертөнцийн суурь болж байгаа компьютерыг яаж бүтдэг, хэрхэн ажиллаж буйг ойлгодог байх ёстой. Тэндээс маш их боломжууд харагдана.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/e022de12cbb22ed88a34ef53e749f92b.jpeg"></p>          </div>

Банк санхүүгийн салбарын тэргүүлэх тоглогчдын нэг ХААН Банк нь нийт 2.8 сая харилцагчтай бөгөөд Монгол орон даяар 545 салбар нэгжтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна.

Үүсэн байгуулагдсанаасаа хойш тасралтгүй 32 жил үйл ажиллагаагаа явуулж, өсөн хөгжиж, цар хүрээгээ улам тэлсээр байгаа ХААН Банкны Эрсдэл хариуцсан дэд захирал Д.Энхбаатарыг энэ удаагийн дугаартаа онцолж байна. Банк санхүүгийн салбарт 25 жил ажиллаж, гүйцэтгэх шатны мэргэжилтнээс дэд захирал хүртэл тушаал дэвшиж чадсан түүний ажлын арвин туршлагаас уншигчдадаа хүргэе.

Байршил:
ХААН Банк
Эрхэлдэг ажил:
Эрсдэл хариуцсан дэд захирал
1. Таны карьераас бид юу, юуг мэдэх ёстой вэ?
Бага байхдаа физикийн хичээлдээ дуртай байсан болохоор IT инженер болно гэсэн бодолтой байлаа. Гэтэл манай суманд хичээл зааж байсан физикийн багш 7-р ангид ордог жил шилжчихсэн учир дунд ангидаа физикийн хичээлийг огт үзэлгүй өнгөрөөсөн юм. Физик үзэхээ больсон ч математикийн хичээлдээ дурлаж, 9-р ангидаа математикийн олимпиадад орох гэж аймгийн төв явсан ч айхтар амжилт гаргаагүй. Тэр үедээ аймгийн төвийн математик, физиктээ сайн хүүхдүүдтэй өрсөлдөж инженер болно гэж зүтгэвэл ёстой л лааз өшиглөх юм байна гэдгээ мэдээд өөр боломж хайж эхэлсэн. Нийгмийн тухай мэдлэг хичээлээр шалгалт өгвөл математиктайгаа хослуулаад санхүүгийн чиглэл рүү хөрвөж болох тул физикээ орхиж шууд л нийгэм, математик, орос хэлээ бэлдсэн.
Төгсөх жилд манай аймагт банк санхүүгийн хоёр хувиар ирсний нэг нь улсын зардлаар, нөгөөх нь хувиасаа төлөх байв. Мэдээж эцэг эхдээ төвөг удахгүй гээд улсын зардлаар сурахаар хичээж, түүндээ ч хүрч, хүссэн мэргэжлээрээ их сургуулиа амжилттай төгсөж чадсан. Их сургуулиа төгсөөд нэг сар гаруй Хөдөө аж ахуйн банк буюу одоогийн ХААН Банкны үүдэнд эргэлдсэний хүчинд 1999 оны 1-р сарын 2-нд тус банканд орж байлаа.

2. Таны ажлын дундаж нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?
Ажлын өдөр и-мэйлээ шалгахаас эхэлдэг. Долоо хоногийн гурван өдөр хорооны хурал болдог. Зарим үедээ өөрөө даргална, харин зарим үед гишүүнээр оролцоно. Хэлэлцэх асуудлаас танилцах материалын хэмжээ хамаардаг. Ирсэн баримт, бичгүүдийг уншиж, судалж дүгнэлт гаргаад цаашлаад ямар шийдвэр гаргах, хэрхэн хариу өгөхөө бодож төлөвлөнө. Миний хариуцдаг долоон газарт 140 гаруй мэргэжилтэн ажилладаг. Тэдэнтэйгээ шууд уулзах, ярилцах, хамтран асуудал шийдэх тохиолдлууд элбэг. Ингээд харвал ажлын өдөр уулзалтаас уулзалт, нэг баримт бичгээс нөгөөд гэсээр өнгөрдөг.

3. Таны ажлын нөү-хау?
ХААН Банкийг сүүлийн хэдэн жил инновацын шуурга дайраад өнгөрсөн. Технологийн дэвшлийг өөриймшүүлэн ашиглаж, цагаа хэмнэж, хэмнэсэн цагтаа дараагийн технологио сурсан тулдаа тэр шуургыг давж гарсан гэж дүгнэдэг. Эхний үед Excel-ийг маш сайн эзэмших хэрэгтэй байсан. Тэгж байж л олон янзын судалгааг хурдан чанартай хийнэ. Харин ахлах түвшний менежер болж, IT-тай холбоотой ажлуудыг хариуцах үедээ төрөл бүрийн программын хэлийг уйгагүй судалж эхэлсэн .

4. Ашиглахгүй байж чаддаггүй апп, хэрэгслүүд юу вэ?
Би өөрийгөө банкийг зөв зүгт нь авч явах үүрэгтэй менежерүүдийн нэг гэж боддог. Тиймээс аливаа зүйлс маш хурдтай өөрчлөгдөж байгаа энэ цаг үед банкийг буруу зүгт нь хөтлөхгүй, чухал техник технологиос хоцроохгүй байхын тулд Twitter-ийг түлхүү ашиглаж, олон төрлийн мэдээллүүдийг уншиж, судалж байдаг.
Мөн Kindle-тэй байхад олон ном чирж явахгүй амар байдаг. Outlook-ийн календарь аминд ордог учраас календарийг маш сайн хөтөлнө. Сануулах тохиргоог байнга хийж байх нь уулзалт, зөвлөгөөнөөс хоцрох эсвэл таслахаас сэргийлдэг.

5. Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?
Хурал зөвлөгөөний материалуудтайгаа урьдчилан сайтар танилцах нь цаг хэмнэх том арга гэж боддог. Тэгж байж хурдан бөгөөд итгэлтэй шийдвэр гаргах боломжтой болдог.

6. Хийх ажлаа хэрхэн төлөвлөдөг вэ?
Мэргэжилтэн байх үед их нарийн төлөвлөдөг байсан. Харин одоо бол өдөрт хийх ажлуудаа ерөнхийд нь төлөвлөх нь илүү оновчтой болоод байна.

7. Эрч хүчээ хэрхэн сэлбэдэг вэ?
Уншиж судлах, ярих, шийдвэр гаргах зэрэг оюуны үйлдэл хийлгүй дасгал хөдөлгөөнд анхаарлаа хандуулах нь тархиа амрааж байгаа нэг хэлбэр учраас долоо хоногтоо хоёроос гурван удаа фитнест явдаг. Өндөр ачаалал авалгүйгээр өөрт тохирсон дасгал хийж биеэ хөдөлгөх тун үр дүнтэй санагдсан. Мөн нойроо сайн авахад анхаарч, үнэхээр ядраад байвал тэвчих бус аль болох унтахыг хичээдэг.

8. Үндсэн ажлынхаа хажуугаар дурлаж хийдэг төсөл/ажил юу вэ?
Олон жилийн өмнө мэргэжилтэн байхдаа Excel болон PHP программын хэлний номыг хоббигоороо орчуулж байсан. Харин одоо чөлөөт цагаараа өөрийнхөө компьютерыг хийдэг Turing and Complete гэх тоглоомыг тоглодог. Бүтэн процессор хараахан хийгээгүй байгаа ч процессорыг хийхэд шаардлагатай томоохон хэсгүүдийг угсраад явж байна. Тоглоомоо дуусгаж, компьютероо виртуал орчинд асааж түүн дээрээ тодорхой хэмжээний үйлдлүүд хийх боломжтой болно.
Ер нь компьютерыг яаж оргүй хоосноос бий болгодог вэ, CPU дизайн яаж хийдэг вэ, классик компьютер яаж ажилладаг вэ гэх зэргийг ихэд сонирхон судалж байна. Python, C хэлний суурьтай учир Verilog гэх чип дизайн хийдэг хэлийг бага, багаар оролдож байгаа. Боломж гарвал ирээдүйд чип хийж үзье гэж боддог.

9. Хийж буй ажлын онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрх талууд?
Өмнө нь банкны хувьд хамгийн том эрсдэл нь зээлийн эрсдэл л байсан бол өдгөө технологийн хөгжил болон бидний гаргаж буй үйлчилгээний тоо нэмэгдэхтэй зэрэгцэн олон төрлийн шинэ эрсдэл бий болж байна. Шинэ эрсдэл болгон сорилт болдог. Тэдгээр эрсдэлүүдийг бид багаараа шийдэж, ард нь гарах бүрд сэтгэл ханамж авдаг. Энэ мэтээр бүх л залуу насаа зарцуулсан энэхүү банкаа илүү сайжруулж, дараагийн үедээ улам аюулгүй, чанартай болгон хүлээлгэж өгөхийг ихээр хүсдэг.

10. Та одоо юун дээр төвлөрч байгаа вэ? Ойрын төлөвлөгөө?
Би ер нь дотогшоо хүн учир англи хэлний ярианы чадвар маань унших, бичихтэйгээ харьцуулахад бага зэрэг тааруухан. Өөрийн ярианы өнгө, дуудлагаасаа санаа зовоод ярихгүй байх тохиолдол их бий. Гэхдээ ажлын шаардлагаар сүүлийн үед ярих хэрэгцээ их гарч байгаа учраас ойрын хугацаанд өөрийгөө дайчилж, англи хэлний ярианы чадвараа сайжруулах зорилттой байгаа.

11. Та өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж суралцдаг вэ?
Аливаа ажлыг гүйцэтгэж байгаа бол удирдлагынхаа хүсэл, зорилгыг сайтар ойлгох хэрэгтэй. Мөн явцын дунд удирдлагадаа болж байгаа зүйлсээ харуулж, зөвлөмж авах нь өөрийгөө хөгжүүлэх нэг том арга болдог. Миний хувьд мэргэжилтэн байх хугацаандаа ажил гүйцэтгэхийн тулд эхлээд удирдлагатайгаа сайн ярилцаж, хүлээлтийг ойлгож, тодорхой болгодог байсан.


12. Санал болгох ном, кино, хөгжим?
Израйлын хоёр профессорын бичсэн Nand2Tetris гэх компьютерын үндсэн зарчмуудын тухай номыг санал болгож байна. Энэхүү номыг уншвал өдөр тутамдаа ашиглаж буй төрөл бүрийн технологиуд хэрхэн ажилладаг вэ талаар бүхнийг мэддэг болно. Мэргэжилтэн байх үедээ Metalica тэргүүтэй рок төрлийн дуу сонсдог байсан учир тус хамтлагийн Nothing else matters гэх дууг санал болгоё.

13. Авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?
Миний хувьд хууль, дүрэм журмыг заавал дагах хэрэгтэй гэж үздэг. Тэдгээрийг зөрчих нь буруу гэдэг өгөгдөл надад бага байхаас л суусан. Энэ олон жил банканд ажиллаж байхад хүмүүс богино хугацаанд амжилтад хүрэх гээд хууль, дүрэм журмыг бага зэрэг зөрчих, гажуудуулах тохиолдлуудыг маш олон харж байсан. Ийм үйлдэл гаргасан хувь хүн эсвэл албан байгууллага богино хугацаандаа болж байгаа мэт боловч урт хугацаандаа дандаа асуудалд ордог.

14. Бусдад шидэх санаа
Бидний эргэн тойронд компьютергүй зүйл үгүй болсон. Тиймээс өнөөгийн инновацлаг ертөнцийн суурь болж байгаа компьютерыг яаж бүтдэг, хэрхэн ажиллаж буйг ойлгодог байх ёстой. Тэндээс маш их боломжууд харагдана.


Банк санхүүгийн салбарын тэргүүлэх тоглогчдын нэг ХААН Банк нь нийт 2.8 сая харилцагчтай бөгөөд Монгол орон даяар 545 салбар нэгжтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна.    Үүсэн байгуулагдсанаасаа хойш тасралтгүй 32 жил үйл ажиллагаагаа явуулж, өсөн хөгжиж, цар хүрээгээ улам тэлсээр байгаа ХААН Банкны Эрсдэл хариуцсан дэд захирал Д.Энхбаатарыг энэ удаагийн дугаартаа онцолж байна. Банк санхүүгийн салбарт 25 жил ажиллаж, гүйцэтгэх шатны мэргэжилтнээс дэд захирал хүртэл тушаал дэвшиж чадсан түүний ажлын арвин туршлагаас уншигчдадаа хүргэе.    **Байршил:** ХААН Банк  **Эрхэлдэг ажил:** Эрсдэл хариуцсан дэд захирал
### 1. Таны карьераас бид юу, юуг мэдэх ёстой вэ?
Бага байхдаа физикийн хичээлдээ дуртай байсан болохоор IT инженер болно гэсэн бодолтой байлаа. Гэтэл манай суманд хичээл зааж байсан физикийн багш 7-р ангид ордог жил шилжчихсэн учир дунд ангидаа физикийн хичээлийг огт үзэлгүй өнгөрөөсөн юм. Физик үзэхээ больсон ч математикийн хичээлдээ дурлаж, 9-р ангидаа математикийн олимпиадад орох гэж аймгийн төв явсан ч айхтар амжилт гаргаагүй. Тэр үедээ аймгийн төвийн математик, физиктээ сайн хүүхдүүдтэй өрсөлдөж инженер болно гэж зүтгэвэл ёстой л лааз өшиглөх юм байна гэдгээ мэдээд өөр боломж хайж эхэлсэн. Нийгмийн тухай мэдлэг хичээлээр шалгалт өгвөл математиктайгаа хослуулаад санхүүгийн чиглэл рүү хөрвөж болох тул физикээ орхиж шууд л нийгэм, математик, орос хэлээ бэлдсэн.
Төгсөх жилд манай аймагт банк санхүүгийн хоёр хувиар ирсний нэг нь улсын зардлаар, нөгөөх нь хувиасаа төлөх байв. Мэдээж эцэг эхдээ төвөг удахгүй гээд улсын зардлаар сурахаар хичээж, түүндээ ч хүрч, хүссэн мэргэжлээрээ их сургуулиа амжилттай төгсөж чадсан. Их сургуулиа төгсөөд нэг сар гаруй Хөдөө аж ахуйн банк буюу одоогийн ХААН Банкны үүдэнд эргэлдсэний хүчинд 1999 оны 1-р сарын 2-нд тус банканд орж байлаа.
### 2. Таны ажлын дундаж нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?
Ажлын өдөр и-мэйлээ шалгахаас эхэлдэг. Долоо хоногийн гурван өдөр хорооны хурал болдог. Зарим үедээ өөрөө даргална, харин зарим үед гишүүнээр оролцоно. Хэлэлцэх асуудлаас танилцах материалын хэмжээ хамаардаг. Ирсэн баримт, бичгүүдийг уншиж, судалж дүгнэлт гаргаад цаашлаад ямар шийдвэр гаргах, хэрхэн хариу өгөхөө бодож төлөвлөнө. Миний хариуцдаг долоон газарт 140 гаруй мэргэжилтэн ажилладаг. Тэдэнтэйгээ шууд уулзах, ярилцах, хамтран асуудал шийдэх тохиолдлууд элбэг. Ингээд харвал ажлын өдөр уулзалтаас уулзалт, нэг баримт бичгээс нөгөөд гэсээр өнгөрдөг.
### 3. Таны ажлын нөү-хау?
ХААН Банкийг сүүлийн хэдэн жил инновацын шуурга дайраад өнгөрсөн. Технологийн дэвшлийг өөриймшүүлэн ашиглаж, цагаа хэмнэж, хэмнэсэн цагтаа дараагийн технологио сурсан тулдаа тэр шуургыг давж гарсан гэж дүгнэдэг. Эхний үед Excel-ийг маш сайн эзэмших хэрэгтэй байсан. Тэгж байж л олон янзын судалгааг хурдан чанартай хийнэ. Харин ахлах түвшний менежер болж, IT-тай холбоотой ажлуудыг хариуцах үедээ төрөл бүрийн программын хэлийг уйгагүй судалж эхэлсэн .
### 4. Ашиглахгүй байж чаддаггүй апп, хэрэгслүүд юу вэ?
Би өөрийгөө банкийг зөв зүгт нь авч явах үүрэгтэй менежерүүдийн нэг гэж боддог. Тиймээс аливаа зүйлс маш хурдтай өөрчлөгдөж байгаа энэ цаг үед банкийг буруу зүгт нь хөтлөхгүй, чухал техник технологиос хоцроохгүй байхын тулд Twitter-ийг түлхүү ашиглаж, олон төрлийн мэдээллүүдийг уншиж, судалж байдаг.
Мөн Kindle-тэй байхад олон ном чирж явахгүй амар байдаг. Outlook-ийн календарь аминд ордог учраас календарийг маш сайн хөтөлнө. Сануулах тохиргоог байнга хийж байх нь уулзалт, зөвлөгөөнөөс хоцрох эсвэл таслахаас сэргийлдэг.
### 5. Цаг хэмнэх хамгийн сайн арга тань юу вэ?
Хурал зөвлөгөөний материалуудтайгаа урьдчилан сайтар танилцах нь цаг хэмнэх том арга гэж боддог. Тэгж байж хурдан бөгөөд итгэлтэй шийдвэр гаргах боломжтой болдог.
### 6. Хийх ажлаа хэрхэн төлөвлөдөг вэ?
Мэргэжилтэн байх үед их нарийн төлөвлөдөг байсан. Харин одоо бол өдөрт хийх ажлуудаа ерөнхийд нь төлөвлөх нь илүү оновчтой болоод байна.
### 7. Эрч хүчээ хэрхэн сэлбэдэг вэ?
Уншиж судлах, ярих, шийдвэр гаргах зэрэг оюуны үйлдэл хийлгүй дасгал хөдөлгөөнд анхаарлаа хандуулах нь тархиа амрааж байгаа нэг хэлбэр учраас долоо хоногтоо хоёроос гурван удаа фитнест явдаг. Өндөр ачаалал авалгүйгээр өөрт тохирсон дасгал хийж биеэ хөдөлгөх тун үр дүнтэй санагдсан. Мөн нойроо сайн авахад анхаарч, үнэхээр ядраад байвал тэвчих бус аль болох унтахыг хичээдэг.
### 8. Үндсэн ажлынхаа хажуугаар дурлаж хийдэг төсөл/ажил юу вэ?
Олон жилийн өмнө мэргэжилтэн байхдаа Excel болон PHP программын хэлний номыг хоббигоороо орчуулж байсан. Харин одоо чөлөөт цагаараа өөрийнхөө компьютерыг хийдэг Turing and Complete гэх тоглоомыг тоглодог. Бүтэн процессор хараахан хийгээгүй байгаа ч процессорыг хийхэд шаардлагатай томоохон хэсгүүдийг угсраад явж байна. Тоглоомоо дуусгаж, компьютероо виртуал орчинд асааж түүн дээрээ тодорхой хэмжээний үйлдлүүд хийх боломжтой болно.
Ер нь компьютерыг яаж оргүй хоосноос бий болгодог вэ, CPU дизайн яаж хийдэг вэ, классик компьютер яаж ажилладаг вэ гэх зэргийг ихэд сонирхон судалж байна. Python, C хэлний суурьтай учир Verilog гэх чип дизайн хийдэг хэлийг бага, багаар оролдож байгаа. Боломж гарвал ирээдүйд чип хийж үзье гэж боддог.
### 9. Хийж буй ажлын онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрх талууд?
Өмнө нь банкны хувьд хамгийн том эрсдэл нь зээлийн эрсдэл л байсан бол өдгөө технологийн хөгжил болон бидний гаргаж буй үйлчилгээний тоо нэмэгдэхтэй зэрэгцэн олон төрлийн шинэ эрсдэл бий болж байна. Шинэ эрсдэл болгон сорилт болдог. Тэдгээр эрсдэлүүдийг бид багаараа шийдэж, ард нь гарах бүрд сэтгэл ханамж авдаг. Энэ мэтээр бүх л залуу насаа зарцуулсан энэхүү банкаа илүү сайжруулж, дараагийн үедээ улам аюулгүй, чанартай болгон хүлээлгэж өгөхийг ихээр хүсдэг.
### 10. Та одоо юун дээр төвлөрч байгаа вэ? Ойрын төлөвлөгөө?
Би ер нь дотогшоо хүн учир англи хэлний ярианы чадвар маань унших, бичихтэйгээ харьцуулахад бага зэрэг тааруухан. Өөрийн ярианы өнгө, дуудлагаасаа санаа зовоод ярихгүй байх тохиолдол их бий. Гэхдээ ажлын шаардлагаар сүүлийн үед ярих хэрэгцээ их гарч байгаа учраас ойрын хугацаанд өөрийгөө дайчилж, англи хэлний ярианы чадвараа сайжруулах зорилттой байгаа.
### 11. Та өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж суралцдаг вэ?
Аливаа ажлыг гүйцэтгэж байгаа бол удирдлагынхаа хүсэл, зорилгыг сайтар ойлгох хэрэгтэй. Мөн явцын дунд удирдлагадаа болж байгаа зүйлсээ харуулж, зөвлөмж авах нь өөрийгөө хөгжүүлэх нэг том арга болдог. Миний хувьд мэргэжилтэн байх хугацаандаа ажил гүйцэтгэхийн тулд эхлээд удирдлагатайгаа сайн ярилцаж, хүлээлтийг ойлгож, тодорхой болгодог байсан.
### 12. Санал болгох ном, кино, хөгжим?
Израйлын хоёр профессорын бичсэн Nand2Tetris гэх компьютерын үндсэн зарчмуудын тухай номыг санал болгож байна. Энэхүү номыг уншвал өдөр тутамдаа ашиглаж буй төрөл бүрийн технологиуд хэрхэн ажилладаг вэ талаар бүхнийг мэддэг болно. Мэргэжилтэн байх үедээ Metalica тэргүүтэй рок төрлийн дуу сонсдог байсан учир тус хамтлагийн Nothing else matters гэх дууг санал болгоё.
### 13. Авч байсан хамгийн сайн зөвлөгөө?
Миний хувьд хууль, дүрэм журмыг заавал дагах хэрэгтэй гэж үздэг. Тэдгээрийг зөрчих нь буруу гэдэг өгөгдөл надад бага байхаас л суусан. Энэ олон жил банканд ажиллаж байхад хүмүүс богино хугацаанд амжилтад хүрэх гээд хууль, дүрэм журмыг бага зэрэг зөрчих, гажуудуулах тохиолдлуудыг маш олон харж байсан. Ийм үйлдэл гаргасан хувь хүн эсвэл албан байгууллага богино хугацаандаа болж байгаа мэт боловч урт хугацаандаа дандаа асуудалд ордог.
### 14. Бусдад шидэх санаа
Бидний эргэн тойронд компьютергүй зүйл үгүй болсон. Тиймээс өнөөгийн инновацлаг ертөнцийн суурь болж байгаа компьютерыг яаж бүтдэг, хэрхэн ажиллаж буйг ойлгодог байх ёстой. Тэндээс маш их боломжууд харагдана.