Онцлох төсөл: "ХӨХ СҮРЭГ" -  Мал аж ахуйн салбарын ногоон ирээдүйн төлөө 
<div class="article-body">
          <h2><div>Манай улсын хэмжээнд энэ оны дүнгээр 90 сая гаруй мал бэлчээрлэж буй. Буянт малын тоо жилээс жилд өсөж буй ч мал аж ахуй бол уур амьсгалын өөрчлөлтөд сөргөөр нөлөөлөгч гол салбаруудын нэг. Манай улсын малын тоо толгой сүүлийн 30 жилд гурав дахин нэмэгдсэний улмаас бэлчээрийн даац хэтэрч, хөрсний доройтол, бэлчээр талхлагдах асуудал нэмэгдсээр байна. </div><div><br></div><div>Тиймээс экологийн тэнцвэрт байдалд нэн тэргүүнд тулгамдаж буй асуудлуудад зөв менежмент, гаргалгаа эрэлхийлж буй “Хөх Үүр” компанийн “Хөх Сүрэг” төслийг онцолж байна. </div><div><br></div><div>Энэхүү төсөл нь тогтвортой мал аж ахуйг хөгжүүлэхийн төлөө дундын менежментийг зохион байгуулж, малчид, газар тариалан эрхлэгч болон эрдэмтэн судлаачдын багтай хамтран ажиллаж буйгаараа онцлогтой. Малын тоо толгойг чанартай өсгөж бойжуулахын тулд шимт тэжээл тариалж, сүү, ноос, ноолуур зэргээр 30 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэж эхэлжээ. </div></h2><p></p><p><b>Төсөл хэрэгжүүлэгч:</b> Хөх Сүрэг ХХК <br><b>Төсөл эхэлсэн:</b> 2021 он <br><b>Төслийн зорилго: </b>Бүх нийтийг малжуулах төслийн хүрээнд тогтвортой мал аж ахуйг цогцлоох <br><b>Сошиал хуудас:</b> <a href="https://www.facebook.com/khokhsureg.mn" target="_blank">ХӨХ СҮРЭГ бүх нийтийг малжуулах төсөл</a> (Facebook), <br><b>Гар утасны апп:</b> <a href="https://apps.apple.com/us/app/khokh-uur/id1612797301?fbclid=IwAR1J2vCClqPC-2WKnlSoGg7G2-vZvNmyXJk4r9qjjeKbEjLmSv6wRG0x7U4" target="_blank">IOS</a> / <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nsos.khokh_uur" target="_blank">Android </a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/0610fa4dd7ec27b5eb7bd98d2a9020fd.jpg"></p><div class="image-caption">Хөх Үүр Менежмент ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал, Хөх Сүрэг төслийн ерөнхий зохицуулагч Г.Сайнбилэг </div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">хөх сүрэг төслийн сэдэл</h3><p></p><p>Энэ бүхэн хүмүүсийн дунд эчнээ танил “Хөх Үүр айраг зоог" ресторанаас эхэлсэн. Манай үүсгэн байгуулагч болон миний бие Булган нутгийн хүүхдүүд. Булганы Сайханы айраг ямар гэдгийг хэнбугай ч хэлүүлэлгүй мэдэх байх. Тиймдээ ч брэнд болгохыг хүсэж, Булганы Сайхан, Могод сумдаас хамгийн амттай айргийг жилийн дөрвөн улиралд тасалдалгүй худалдаалахаар “Хөх Үүр айраг зоог" ресторанаа нээсэн юм. Дөрвөн салбартайгаар үйл ажиллагаа явуулж чамгүй хугацаанд амжилттай ажилласан ч ковидын улмаас үүдээ барихад хүрсэн. Тэр цагт бизнесээ цаашид хэрхэн үргэлжлүүлэхээр ярилцахдаа франчайз ресторан болгохоор шийдсэн юм.</p><p>Гэтэл айраг цагаанаас эхлээд малын дайвар бүтээгдэхүүнүүдийн сүлжээ тасалдах, тогтмол нийлүүлж хамтардаг газрууд чанарын шаардлага хангахгүй байх зэрэг асуудлууд тулгарсан. Хил хаалттай, гаднаас орж ирэх бүтээгдэхүүн байхгүй үед дотоодын үйлдвэрлэгч нарын чухлыг илүүтэй мэдэрч, мал аж ахуй, дотоодын хүнсний бүтээгдэхүүн ямар ч цаг үед биднийг тэжээх юм гэдгийг ойлгосон доо. Тиймээс дотооддоо чанарын шаардлага хангасан малын гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг бий болгохоор зорьж “Хөх Сүрэг” төслийг эхлүүлсэн. </p><p>Нөгөө талд, иргэд өөрийн эзэмшлийн малтай болох хүсэлтэй ч маллах малчин олдоггүйг шийдэх боломжтойг олж харсан. Хувьдаа мал эзэмшихийг хүсэж буй хүн манайд хөрөнгө оруулснаар түүгээр нь бид мал худалдаж авч, малчнаа бэлдэж, эрсдэлгүй өсгөж өгөх дундын менежментийг нь хариуцна гэсэн үг. Иргэн, аж ахуй нэгж хоорондын таван жилийн хугацаатай гэрээ хийж анхны хөрөнгө оруулагч маань хөрөнгө оруулалтаа өсгөж авах энгийн зарчимтай.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Хөх сүрэг төслийн онцлог</h3><p></p><p>Монголчуудын мянга мянган жилийн туршид гаршуулан өсгөж ирсэн мал аж ахуй гэдэг монгол хүний хувьд хамгийн бодитой, сайн хийж чаддаг зүйл юм. Энэ ажлыг зөв менежментэд оруулж буй нь бидний гол ялгарал. <br> <br>Уул уурхайн дараа орох эдийн засгийн тулгуур салбар атал шинэлэг зөв менежмент, хөрөнгө оруулалтын дутмаг байдлаас үүдэн хөгжиж чадахгүй хэвээр байна. Мал аж ахуйн салбарт оролцогч талуудыг хөрөнгө оруулагчтай холбосон дундын менежмент, улсын бодлого байдаггүй. Үүнийг шийдэхийн тулд бүх нийтийг малжуулах төслөөс хөрөнгө оруулалт босгож, бусад талуудтай нь холбон дундын менежмент хийж буй юм. Банкны хадгаламж, хувьцаа, койноос ялгарч буй нь гэрээний дагуу хөрөнгө оруулагч нартаа гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдэх бодит салбарын өгөөж хүртээж байна. Одоогоор 2000 орчим хөрөнгө оруулагч нар нэгдсэн.<br></p><p>Мэдээж манайх шиг эрс тэс уур амьсгалтай нутагт мал аж ахуйн салбар эрсдэлтэй. 1990 оноос хойших судалгаа харвал бэлчээрийн даац гурав дахин хэтэрсэн бол малын тоо толгой тэр хэмжээгээр нэмэгдсэн байдаг. Тиймээс тогтвортой мал аж ахуйг бий болгохын тулд мал аж ахуйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, газар тариалан эрхэлдэг мэргэжлийн компаниудтай хамтран ажиллаж байна. Таван хошуу мал нь мах, сүү, ноолуурын чиглэлийн зэрэг олон янзын генетик нөөцтэй ба зөв зохистой арчилж, эндэгдэлгүй маллая гэвэл мэргэжлийн хүмүүсийн зөвлөгөө маш хэрэгтэй. Тэрхүү арга барилаар малчдыг сургахаас гадна улсын сайн малчид бидний ажлыг дэмжин зөвлөж тусалдаг.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/d12d35d6768f712533686b2794c8d68d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/31d4bc36c36dd375bd4c426ff2a96583.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Нэг малыг хоёр малтай дүйцүүлэхийн тулд тэжээл, бордооны аж ахуй байгуулах хэрэгтэй. Мөн сайн чанарын малын тэжээл тариалснаар бэлчээрээс авч чадахгүй байгаа шим тэжээлийг нөхөж, малаас гарах ашиг шимийг нэмэгдүүлэхэд тустай. Бодит байдал дээр уг хоёр салбар уялдаж ажиллаж чадахгүй байгаа ч нэгдэж болох зөв уулзвар байгаа юм. <br> <br>Малыг богино хугацаанд эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад үйлдвэр шаардлагатай учраас манайх “Хөх Үүр Агро” гэх үйлдвэр байгуулсан. Бид суурь төллөгч малыг үлдээж, бусад малыг бага насанд нь бордож тэжээн, эдийн засгийн эргэлтэд хурдан оруулна. Энэ нь малын хулгай, халдварт өвчин, бэлчээрийн даац, чанарын асуудал зэрэг элдэв эрсдэлийг шийдэж буй том хөшүүрэг болж байна. <br> <br>Төслөө эхлүүлэхдээ орон даяар сонгон шалгаруулалт зарлаж малчдыг сонгосон. Нийт 70 гаруй гэр бүл хүсэлтээ ирүүлснээс 20 гаруй гэр бүл сонгож сургалтад хамруулсан юм. Одоо зургаан гэр бүл өөр өөр байршилд зургаан суурь мал маллаж байна. Булган аймгийн Хутаг-Өндөр суманд үхэр, Могодод адуу, Хишиг-Өндөрт хонь ямаа гэх байдлаар хариуцаж буй. </p><p>Манай малчин нэг бог малыг нэг өдөрт 66 төгрөгөөр малладаг. Мянган хонь маллана гэвэл нэг өдөрт 66 мянга, жилийн хугацаанд хоёр сая төгрөг болно. Малчдын хөдөлмөрийг ойлгомжтой бөгөөд шударгаар үнэлэхийн зэрэгцээ, жилд нэг удаа эрүүл мэндийн үзлэг оношилгоонд хамруулж, сургалт үйлчилгээ, идэх хоол хүнсээр хангах, хавар мал төллөх, ямаа самнах үед хүн хүчээр нэмж тусалдаг. Малчдын хөдөлмөрт оруулж буй шинэ жишиг гэж бид үзэж байгаа.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/6d6958120a83640e7e5212b2a1c852a3.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/75ead5afac8eb002d9a7af68a86fc140.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/635d6e0072a09b72658b60d130223a5a.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Одоогоор дөрвөн төрлийн малын 30 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн гаргахад бэлэн болсон. Хонины нэхийгээр хийсэн үрүүлийн бүрээс, нэхий суудлын бүрээс зэрэг хэрэгцээнд нийцсэн олон брэнд бүтээгдэхүүнийг туршлагатай үйлдвэрлэгчидтэй хамтран үйлдвэрлэдэг. Бидний зүгээс түүхий эдийг нийлүүлж манай загвар, захиалгаар дотоодын үйлдвэрүүд бүтээгдэхүүнийг урлаж байна. Ямаа эзэмшдэг хүн ноолуураа хэрэглэнэ, үхэр эзэмшдэг хүн сүү цагаан идээ, арьсан бүтээгдэхүүн авна гэх зэргээр хөрөнгө оруулагч нар маань эзэмшиж буй малаасаа хүртэж буй өгөөждөө сэтгэл хангалуун байдаг. <br> <br>Мал аж ахуйгаар зогсохгүй бид технологийн хөгжүүлэлт хийж байгаа. Монголчууд маань дэлхийн хаанаас ч гар утасны апп ашиглан захиалга өгч мал эзэмших боломжтой болсон. Хөрөнгө оруулагч өгөөж авах хугацаа болох үед нь хаягаар хүргэнэ. Мөн апп-аар дамжуулан ресторан, айраг, мах, брэнд бүтээгдэхүүнээ захиалж болно. Цаашдаа мал хаана, ямар тоотой, хэрхэн өсөж байна гэдгийг харах боломжтой болно. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/2bea39f1507996b20881a0df657a698e.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/92ca9d05959d553f2f0b9a9fb8e4fb60.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/b2afbb8eb2e91cb0f4f5cd615d748bd4.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Хөх сүрэг гэж юу вэ?</div></h3><p>Орчин цагийн мал аж ахуйн салбарын дундын менежментийг хөгжүүлж буй бүх нийтийг малжуулах, тогтвортой мал аж ахуйн төсөл.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Нэр </h3><p>Хамгийн сайхан айргийг хөхүүрт исгэдэг учир ресторанаа Хөх Үүр хэмээн нэрлэсэн. Нөгөөтээгүүр хөх толбот монголчууд маань айргаа ууж, дэмбээдэн найрладаг үүр нь байя гэсэн санаатай. "Хөх Үүр" компани мал аж ахуй эрхлэх болсон учраас "Хөх Сүрэг" гэх нэршлийг гаргаж ирсэн.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Одоо</h3><p></p><p>"Хөх сүрэг" төслийн нэг жилийн ой энэ сарын 11-нд буюу ирэх долоо хоногт тохиож байна. Үүнийг тохиолдуулан бид маргааш буюу энэ сарын 5-нд "<a href="https://www.facebook.com/khokhsureg.mn/posts/pfbid02HEKdNsJZ7Y5mkp5den1aqdUWmAUkfS6pn5pSLpjiRCaRuz6zvsCLhbT5zw7qPoeZl" target="_blank">УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ - ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ - ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ</a>" сэдэвт мал аж ахуйн салбарын уулзалт хэлэлцүүлгийг зохион байгуулах гэж байна. </p><p>Дэлхийн дулааралд ихээр нөлөөлж буй хүчин зүйл нь хүлэмжийн хий юм. Энэ нь үйлдвэрлэл, уул уурхай, эрчим хүч, зам тээвэр нэмээд мал аж ахуй гэсэн таван салбараас ихээхэн хамаардаг. Тухайлбал, 30 кг жинтэй хонь 6.3 кг метан хий ялгаруулдаг гэх судалгаа бий. Энэ тоогоор бодож үзвэл 200 кг амьдын жинтэй үхэр 30 кг метан ялгаруулна. Энэ хий бол нүүрстөрөгчийн хийнээс илүүтэйгээр дулаан барьдаг. Энгийнээр дэлхийг бүхэлд нь зузаан хөнжлөөр хучиж байна гэсэн үг. Тиймээс энэ сөрөг нөлөөлөлд ногоон менежмент хийж, өөрчлөхөөр зорьж буй учраас тогтвортой мал аж ахуй гэх ойлголтыг таниулахаар энэ салбарт оролцогч талуудыг хамарсан форумыг зохион байгуулж байна.</p><p>Нэг жилийн хугацаанд төслийн сууриа амжилттай тавьж, мал маллах малчдаа шалгаруулж сургаж бэлдээд, судлаачдын зөвлөгөөг хэрэгжүүлж байна. Малд хамгийн сайн шингэдэг, орос технологиор гаргасан монголдоо ганц тэжээлийг малчдадаа хүргэхээр бэлдэж байна. Цөөн тооны, чанартай малыг богино хугацаанд эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нь ийм учиртай. "Хөх Сүрэг" эзэмшигчдэд болон бусад сонирхож буй хүмүүст ойлгуулах зорилготой. Төслийн тайланг сонирхож, хамрагдахыг хүсвэл дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй <a href="https://www.facebook.com/khokhsureg.mn/videos/635611934708625/?extid=NS-UNK-UNK-UNK-AN_GK0T-GK1C" target="_blank">ЭНД</a>-ээс танилцаарай.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/0e370ca476a8902ee585f1af55d2f35d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/d3fb759c294181622a54019134f9f340.jpg"></p><div class="image-caption">Менежментийн багийн хамт олон</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Баг </h3><p>Төслийн хүрээнд ресторан, мах, сүү цагаан идээний үйлдвэрлэл, бордооны аж ахуй, малчид, хүрээлэнгийн зөвлөхүүд, тээвэрлэгч, хүргэгч, менежментийн баг гээд нийт 70 гаруй хүн арын албанд ажиллаж байна.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Ирээдүй</h3><p>Мал аж ахуйн салбарыг орчин үеийн, ухаалаг салбар болгохоор дундын менежментийг хөгжүүлэн ажиллаж байна. Ингэснээр байгальд, хүнд ээлтэй, тогтвортой мал аж ахуйг цогцлоож, эдийн засгийн дараагийн тулгуур баганыг босгох юм. Бизнесийн хувьд төслөө илүү олон хүнд хүргэж брэнд бүтээгдэхүүнээ гаднын зах зээлд борлуулна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">эрсдэл</h3><p></p><p>Хөрөнгө оруулагчдын малыг олон аймаг сумдаас суурь мал дээрээ цуглуулах хэрэгтэй. Гэтэл мялзан, шүлхий зэрэг халдварт өвчинтэй холбоотой малыг сумаас сум, аймаг хооронд тээвэрлэхгүй гэх шийдвэр гардаг. Энэ нь биднээс үл хамаарах улс орны асуудал болоод буй учраас цаашид сайнаар шийдэхийн тулд удахгүй болох хэлэлцүүлэгтээ малын эмч нарын холбооноос илтгэл хэлэлцүүлэх гэж байна. <br> <br>Дараагийн асуудал нь, хөрөнгө оруулагчдын ойлголт, хүлээлтийн зөрүү юм. Зарим хөрөнгө оруулагчид миний таван мал хаана байна, төслийн малууд яагаад мянга мянгаар өсөхгүй байна вэ зэргээр зорилгоо гүйцэд ойлгоогүй байдаг. </p><p>Энэ төслийн гол онцлог нь хөрөнгө оруулагч нар маань малыг наслахгүй, зүслэхгүй. Хэрэв хүрэн халзан, хундан цагаан гээд зүсэлчихвэл эдийн засгийн эргэлтэд орж мах болох, халдварт өвчин тусах, эсвэл ган зуднаар эрсдэж алга болчихвол малгүй боллоо гээд сэтгэлээр унаж болохгүй шүү дээ. </p><p>Хөрөнгө оруулагч таван мал эзэмшинэ, хоёроор нэмэгдэнэ. Жилдээ нэг малын дайтай өгөөж авна. Нэг мал нь тооны хувьд өсөж, бусад өсөлт нь малыг эрсдэлгүй байлгах үүднээс идэш тэжээл, малчдын цалин, вакцин зэрэг менежментийг зардал болж байгаа нь бизнесийн эрсдэлийг хааж буй юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/d4699774df339fb59b40f8355d001b43.jpg"></p>          </div>

Манай улсын хэмжээнд энэ оны дүнгээр 90 сая гаруй мал бэлчээрлэж буй. Буянт малын тоо жилээс жилд өсөж буй ч мал аж ахуй бол уур амьсгалын өөрчлөлтөд сөргөөр нөлөөлөгч гол салбаруудын нэг. Манай улсын малын тоо толгой сүүлийн 30 жилд гурав дахин нэмэгдсэний улмаас бэлчээрийн даац хэтэрч, хөрсний доройтол, бэлчээр талхлагдах асуудал нэмэгдсээр байна.
Тиймээс экологийн тэнцвэрт байдалд нэн тэргүүнд тулгамдаж буй асуудлуудад зөв менежмент, гаргалгаа эрэлхийлж буй “Хөх Үүр” компанийн “Хөх Сүрэг” төслийг онцолж байна.
Энэхүү төсөл нь тогтвортой мал аж ахуйг хөгжүүлэхийн төлөө дундын менежментийг зохион байгуулж, малчид, газар тариалан эрхлэгч болон эрдэмтэн судлаачдын багтай хамтран ажиллаж буйгаараа онцлогтой. Малын тоо толгойг чанартай өсгөж бойжуулахын тулд шимт тэжээл тариалж, сүү, ноос, ноолуур зэргээр 30 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэж эхэлжээ.
Төсөл хэрэгжүүлэгч:
Хөх Сүрэг ХХК
Төсөл эхэлсэн:
2021 он
Төслийн зорилго:
Бүх нийтийг малжуулах төслийн хүрээнд тогтвортой мал аж ахуйг цогцлоох
Сошиал хуудас:

ХӨХ СҮРЭГ бүх нийтийг малжуулах төсөл
(Facebook),
Гар утасны апп:

IOS
/
Android

Хөх Үүр Менежмент ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал, Хөх Сүрэг төслийн ерөнхий зохицуулагч Г.Сайнбилэг
хөх сүрэг төслийн сэдэл
Энэ бүхэн хүмүүсийн дунд эчнээ танил “Хөх Үүр айраг зоог" ресторанаас эхэлсэн. Манай үүсгэн байгуулагч болон миний бие Булган нутгийн хүүхдүүд. Булганы Сайханы айраг ямар гэдгийг хэнбугай ч хэлүүлэлгүй мэдэх байх. Тиймдээ ч брэнд болгохыг хүсэж, Булганы Сайхан, Могод сумдаас хамгийн амттай айргийг жилийн дөрвөн улиралд тасалдалгүй худалдаалахаар “Хөх Үүр айраг зоог" ресторанаа нээсэн юм. Дөрвөн салбартайгаар үйл ажиллагаа явуулж чамгүй хугацаанд амжилттай ажилласан ч ковидын улмаас үүдээ барихад хүрсэн. Тэр цагт бизнесээ цаашид хэрхэн үргэлжлүүлэхээр ярилцахдаа франчайз ресторан болгохоор шийдсэн юм.
Гэтэл айраг цагаанаас эхлээд малын дайвар бүтээгдэхүүнүүдийн сүлжээ тасалдах, тогтмол нийлүүлж хамтардаг газрууд чанарын шаардлага хангахгүй байх зэрэг асуудлууд тулгарсан. Хил хаалттай, гаднаас орж ирэх бүтээгдэхүүн байхгүй үед дотоодын үйлдвэрлэгч нарын чухлыг илүүтэй мэдэрч, мал аж ахуй, дотоодын хүнсний бүтээгдэхүүн ямар ч цаг үед биднийг тэжээх юм гэдгийг ойлгосон доо. Тиймээс дотооддоо чанарын шаардлага хангасан малын гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг бий болгохоор зорьж “Хөх Сүрэг” төслийг эхлүүлсэн.
Нөгөө талд, иргэд өөрийн эзэмшлийн малтай болох хүсэлтэй ч маллах малчин олдоггүйг шийдэх боломжтойг олж харсан. Хувьдаа мал эзэмшихийг хүсэж буй хүн манайд хөрөнгө оруулснаар түүгээр нь бид мал худалдаж авч, малчнаа бэлдэж, эрсдэлгүй өсгөж өгөх дундын менежментийг нь хариуцна гэсэн үг. Иргэн, аж ахуй нэгж хоорондын таван жилийн хугацаатай гэрээ хийж анхны хөрөнгө оруулагч маань хөрөнгө оруулалтаа өсгөж авах энгийн зарчимтай.

Хөх сүрэг төслийн онцлог
Монголчуудын мянга мянган жилийн туршид гаршуулан өсгөж ирсэн мал аж ахуй гэдэг монгол хүний хувьд хамгийн бодитой, сайн хийж чаддаг зүйл юм. Энэ ажлыг зөв менежментэд оруулж буй нь бидний гол ялгарал.

Уул уурхайн дараа орох эдийн засгийн тулгуур салбар атал шинэлэг зөв менежмент, хөрөнгө оруулалтын дутмаг байдлаас үүдэн хөгжиж чадахгүй хэвээр байна. Мал аж ахуйн салбарт оролцогч талуудыг хөрөнгө оруулагчтай холбосон дундын менежмент, улсын бодлого байдаггүй. Үүнийг шийдэхийн тулд бүх нийтийг малжуулах төслөөс хөрөнгө оруулалт босгож, бусад талуудтай нь холбон дундын менежмент хийж буй юм. Банкны хадгаламж, хувьцаа, койноос ялгарч буй нь гэрээний дагуу хөрөнгө оруулагч нартаа гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдэх бодит салбарын өгөөж хүртээж байна. Одоогоор 2000 орчим хөрөнгө оруулагч нар нэгдсэн.
Мэдээж манайх шиг эрс тэс уур амьсгалтай нутагт мал аж ахуйн салбар эрсдэлтэй. 1990 оноос хойших судалгаа харвал бэлчээрийн даац гурав дахин хэтэрсэн бол малын тоо толгой тэр хэмжээгээр нэмэгдсэн байдаг. Тиймээс тогтвортой мал аж ахуйг бий болгохын тулд мал аж ахуйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, газар тариалан эрхэлдэг мэргэжлийн компаниудтай хамтран ажиллаж байна. Таван хошуу мал нь мах, сүү, ноолуурын чиглэлийн зэрэг олон янзын генетик нөөцтэй ба зөв зохистой арчилж, эндэгдэлгүй маллая гэвэл мэргэжлийн хүмүүсийн зөвлөгөө маш хэрэгтэй. Тэрхүү арга барилаар малчдыг сургахаас гадна улсын сайн малчид бидний ажлыг дэмжин зөвлөж тусалдаг.

Нэг малыг хоёр малтай дүйцүүлэхийн тулд тэжээл, бордооны аж ахуй байгуулах хэрэгтэй. Мөн сайн чанарын малын тэжээл тариалснаар бэлчээрээс авч чадахгүй байгаа шим тэжээлийг нөхөж, малаас гарах ашиг шимийг нэмэгдүүлэхэд тустай. Бодит байдал дээр уг хоёр салбар уялдаж ажиллаж чадахгүй байгаа ч нэгдэж болох зөв уулзвар байгаа юм.

Малыг богино хугацаанд эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад үйлдвэр шаардлагатай учраас манайх “Хөх Үүр Агро” гэх үйлдвэр байгуулсан. Бид суурь төллөгч малыг үлдээж, бусад малыг бага насанд нь бордож тэжээн, эдийн засгийн эргэлтэд хурдан оруулна. Энэ нь малын хулгай, халдварт өвчин, бэлчээрийн даац, чанарын асуудал зэрэг элдэв эрсдэлийг шийдэж буй том хөшүүрэг болж байна.

Төслөө эхлүүлэхдээ орон даяар сонгон шалгаруулалт зарлаж малчдыг сонгосон. Нийт 70 гаруй гэр бүл хүсэлтээ ирүүлснээс 20 гаруй гэр бүл сонгож сургалтад хамруулсан юм. Одоо зургаан гэр бүл өөр өөр байршилд зургаан суурь мал маллаж байна. Булган аймгийн Хутаг-Өндөр суманд үхэр, Могодод адуу, Хишиг-Өндөрт хонь ямаа гэх байдлаар хариуцаж буй.
Манай малчин нэг бог малыг нэг өдөрт 66 төгрөгөөр малладаг. Мянган хонь маллана гэвэл нэг өдөрт 66 мянга, жилийн хугацаанд хоёр сая төгрөг болно. Малчдын хөдөлмөрийг ойлгомжтой бөгөөд шударгаар үнэлэхийн зэрэгцээ, жилд нэг удаа эрүүл мэндийн үзлэг оношилгоонд хамруулж, сургалт үйлчилгээ, идэх хоол хүнсээр хангах, хавар мал төллөх, ямаа самнах үед хүн хүчээр нэмж тусалдаг. Малчдын хөдөлмөрт оруулж буй шинэ жишиг гэж бид үзэж байгаа.


Одоогоор дөрвөн төрлийн малын 30 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн гаргахад бэлэн болсон. Хонины нэхийгээр хийсэн үрүүлийн бүрээс, нэхий суудлын бүрээс зэрэг хэрэгцээнд нийцсэн олон брэнд бүтээгдэхүүнийг туршлагатай үйлдвэрлэгчидтэй хамтран үйлдвэрлэдэг. Бидний зүгээс түүхий эдийг нийлүүлж манай загвар, захиалгаар дотоодын үйлдвэрүүд бүтээгдэхүүнийг урлаж байна. Ямаа эзэмшдэг хүн ноолуураа хэрэглэнэ, үхэр эзэмшдэг хүн сүү цагаан идээ, арьсан бүтээгдэхүүн авна гэх зэргээр хөрөнгө оруулагч нар маань эзэмшиж буй малаасаа хүртэж буй өгөөждөө сэтгэл хангалуун байдаг.

Мал аж ахуйгаар зогсохгүй бид технологийн хөгжүүлэлт хийж байгаа. Монголчууд маань дэлхийн хаанаас ч гар утасны апп ашиглан захиалга өгч мал эзэмших боломжтой болсон. Хөрөнгө оруулагч өгөөж авах хугацаа болох үед нь хаягаар хүргэнэ. Мөн апп-аар дамжуулан ресторан, айраг, мах, брэнд бүтээгдэхүүнээ захиалж болно. Цаашдаа мал хаана, ямар тоотой, хэрхэн өсөж байна гэдгийг харах боломжтой болно.

Хөх сүрэг гэж юу вэ?
Орчин цагийн мал аж ахуйн салбарын дундын менежментийг хөгжүүлж буй бүх нийтийг малжуулах, тогтвортой мал аж ахуйн төсөл.

Нэр
Хамгийн сайхан айргийг хөхүүрт исгэдэг учир ресторанаа Хөх Үүр хэмээн нэрлэсэн. Нөгөөтээгүүр хөх толбот монголчууд маань айргаа ууж, дэмбээдэн найрладаг үүр нь байя гэсэн санаатай. "Хөх Үүр" компани мал аж ахуй эрхлэх болсон учраас "Хөх Сүрэг" гэх нэршлийг гаргаж ирсэн.

Одоо
"Хөх сүрэг" төслийн нэг жилийн ой энэ сарын 11-нд буюу ирэх долоо хоногт тохиож байна. Үүнийг тохиолдуулан бид маргааш буюу энэ сарын 5-нд "
УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ - ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ - ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ
" сэдэвт мал аж ахуйн салбарын уулзалт хэлэлцүүлгийг зохион байгуулах гэж байна.
Дэлхийн дулааралд ихээр нөлөөлж буй хүчин зүйл нь хүлэмжийн хий юм. Энэ нь үйлдвэрлэл, уул уурхай, эрчим хүч, зам тээвэр нэмээд мал аж ахуй гэсэн таван салбараас ихээхэн хамаардаг. Тухайлбал, 30 кг жинтэй хонь 6.3 кг метан хий ялгаруулдаг гэх судалгаа бий. Энэ тоогоор бодож үзвэл 200 кг амьдын жинтэй үхэр 30 кг метан ялгаруулна. Энэ хий бол нүүрстөрөгчийн хийнээс илүүтэйгээр дулаан барьдаг. Энгийнээр дэлхийг бүхэлд нь зузаан хөнжлөөр хучиж байна гэсэн үг. Тиймээс энэ сөрөг нөлөөлөлд ногоон менежмент хийж, өөрчлөхөөр зорьж буй учраас тогтвортой мал аж ахуй гэх ойлголтыг таниулахаар энэ салбарт оролцогч талуудыг хамарсан форумыг зохион байгуулж байна.
Нэг жилийн хугацаанд төслийн сууриа амжилттай тавьж, мал маллах малчдаа шалгаруулж сургаж бэлдээд, судлаачдын зөвлөгөөг хэрэгжүүлж байна. Малд хамгийн сайн шингэдэг, орос технологиор гаргасан монголдоо ганц тэжээлийг малчдадаа хүргэхээр бэлдэж байна. Цөөн тооны, чанартай малыг богино хугацаанд эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нь ийм учиртай. "Хөх Сүрэг" эзэмшигчдэд болон бусад сонирхож буй хүмүүст ойлгуулах зорилготой. Төслийн тайланг сонирхож, хамрагдахыг хүсвэл дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй
ЭНД
-ээс танилцаарай.

Менежментийн багийн хамт олон
Баг
Төслийн хүрээнд ресторан, мах, сүү цагаан идээний үйлдвэрлэл, бордооны аж ахуй, малчид, хүрээлэнгийн зөвлөхүүд, тээвэрлэгч, хүргэгч, менежментийн баг гээд нийт 70 гаруй хүн арын албанд ажиллаж байна.

Ирээдүй
Мал аж ахуйн салбарыг орчин үеийн, ухаалаг салбар болгохоор дундын менежментийг хөгжүүлэн ажиллаж байна. Ингэснээр байгальд, хүнд ээлтэй, тогтвортой мал аж ахуйг цогцлоож, эдийн засгийн дараагийн тулгуур баганыг босгох юм. Бизнесийн хувьд төслөө илүү олон хүнд хүргэж брэнд бүтээгдэхүүнээ гаднын зах зээлд борлуулна.

эрсдэл
Хөрөнгө оруулагчдын малыг олон аймаг сумдаас суурь мал дээрээ цуглуулах хэрэгтэй. Гэтэл мялзан, шүлхий зэрэг халдварт өвчинтэй холбоотой малыг сумаас сум, аймаг хооронд тээвэрлэхгүй гэх шийдвэр гардаг. Энэ нь биднээс үл хамаарах улс орны асуудал болоод буй учраас цаашид сайнаар шийдэхийн тулд удахгүй болох хэлэлцүүлэгтээ малын эмч нарын холбооноос илтгэл хэлэлцүүлэх гэж байна.

Дараагийн асуудал нь, хөрөнгө оруулагчдын ойлголт, хүлээлтийн зөрүү юм. Зарим хөрөнгө оруулагчид миний таван мал хаана байна, төслийн малууд яагаад мянга мянгаар өсөхгүй байна вэ зэргээр зорилгоо гүйцэд ойлгоогүй байдаг.
Энэ төслийн гол онцлог нь хөрөнгө оруулагч нар маань малыг наслахгүй, зүслэхгүй. Хэрэв хүрэн халзан, хундан цагаан гээд зүсэлчихвэл эдийн засгийн эргэлтэд орж мах болох, халдварт өвчин тусах, эсвэл ган зуднаар эрсдэж алга болчихвол малгүй боллоо гээд сэтгэлээр унаж болохгүй шүү дээ.
Хөрөнгө оруулагч таван мал эзэмшинэ, хоёроор нэмэгдэнэ. Жилдээ нэг малын дайтай өгөөж авна. Нэг мал нь тооны хувьд өсөж, бусад өсөлт нь малыг эрсдэлгүй байлгах үүднээс идэш тэжээл, малчдын цалин, вакцин зэрэг менежментийг зардал болж байгаа нь бизнесийн эрсдэлийг хааж буй юм.


Манай улсын хэмжээнд энэ оны дүнгээр 90 сая гаруй мал бэлчээрлэж буй. Буянт малын тоо жилээс жилд өсөж буй ч мал аж ахуй бол уур амьсгалын өөрчлөлтөд сөргөөр нөлөөлөгч гол салбаруудын нэг. Манай улсын малын тоо толгой сүүлийн 30 жилд гурав дахин нэмэгдсэний улмаас бэлчээрийн даац хэтэрч, хөрсний доройтол, бэлчээр талхлагдах асуудал нэмэгдсээр байна.    Тиймээс экологийн тэнцвэрт байдалд нэн тэргүүнд тулгамдаж буй асуудлуудад зөв менежмент, гаргалгаа эрэлхийлж буй “Хөх Үүр” компанийн “Хөх Сүрэг” төслийг онцолж байна.    Энэхүү төсөл нь тогтвортой мал аж ахуйг хөгжүүлэхийн төлөө дундын менежментийг зохион байгуулж, малчид, газар тариалан эрхлэгч болон эрдэмтэн судлаачдын багтай хамтран ажиллаж буйгаараа онцлогтой. Малын тоо толгойг чанартай өсгөж бойжуулахын тулд шимт тэжээл тариалж, сүү, ноос, ноолуур зэргээр 30 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэж эхэлжээ.
**Төсөл хэрэгжүүлэгч:** Хөх Сүрэг ХХК
**Төсөл эхэлсэн:** 2021 он
**Төслийн зорилго:** Бүх нийтийг малжуулах төслийн хүрээнд тогтвортой мал аж ахуйг цогцлоох
**Сошиал хуудас:** ХӨХ СҮРЭГ бүх нийтийг малжуулах төсөл (Facebook),
**Гар утасны апп:** IOS / Android
Хөх Үүр Менежмент ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал, Хөх Сүрэг төслийн ерөнхий зохицуулагч Г.Сайнбилэг
### хөх сүрэг төслийн сэдэл
Энэ бүхэн хүмүүсийн дунд эчнээ танил “Хөх Үүр айраг зоог" ресторанаас эхэлсэн. Манай үүсгэн байгуулагч болон миний бие Булган нутгийн хүүхдүүд. Булганы Сайханы айраг ямар гэдгийг хэнбугай ч хэлүүлэлгүй мэдэх байх. Тиймдээ ч брэнд болгохыг хүсэж, Булганы Сайхан, Могод сумдаас хамгийн амттай айргийг жилийн дөрвөн улиралд тасалдалгүй худалдаалахаар “Хөх Үүр айраг зоог" ресторанаа нээсэн юм. Дөрвөн салбартайгаар үйл ажиллагаа явуулж чамгүй хугацаанд амжилттай ажилласан ч ковидын улмаас үүдээ барихад хүрсэн. Тэр цагт бизнесээ цаашид хэрхэн үргэлжлүүлэхээр ярилцахдаа франчайз ресторан болгохоор шийдсэн юм.
Гэтэл айраг цагаанаас эхлээд малын дайвар бүтээгдэхүүнүүдийн сүлжээ тасалдах, тогтмол нийлүүлж хамтардаг газрууд чанарын шаардлага хангахгүй байх зэрэг асуудлууд тулгарсан. Хил хаалттай, гаднаас орж ирэх бүтээгдэхүүн байхгүй үед дотоодын үйлдвэрлэгч нарын чухлыг илүүтэй мэдэрч, мал аж ахуй, дотоодын хүнсний бүтээгдэхүүн ямар ч цаг үед биднийг тэжээх юм гэдгийг ойлгосон доо. Тиймээс дотооддоо чанарын шаардлага хангасан малын гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг бий болгохоор зорьж “Хөх Сүрэг” төслийг эхлүүлсэн.
Нөгөө талд, иргэд өөрийн эзэмшлийн малтай болох хүсэлтэй ч маллах малчин олдоггүйг шийдэх боломжтойг олж харсан. Хувьдаа мал эзэмшихийг хүсэж буй хүн манайд хөрөнгө оруулснаар түүгээр нь бид мал худалдаж авч, малчнаа бэлдэж, эрсдэлгүй өсгөж өгөх дундын менежментийг нь хариуцна гэсэн үг. Иргэн, аж ахуй нэгж хоорондын таван жилийн хугацаатай гэрээ хийж анхны хөрөнгө оруулагч маань хөрөнгө оруулалтаа өсгөж авах энгийн зарчимтай.
### Хөх сүрэг төслийн онцлог
Монголчуудын мянга мянган жилийн туршид гаршуулан өсгөж ирсэн мал аж ахуй гэдэг монгол хүний хувьд хамгийн бодитой, сайн хийж чаддаг зүйл юм. Энэ ажлыг зөв менежментэд оруулж буй нь бидний гол ялгарал.
Уул уурхайн дараа орох эдийн засгийн тулгуур салбар атал шинэлэг зөв менежмент, хөрөнгө оруулалтын дутмаг байдлаас үүдэн хөгжиж чадахгүй хэвээр байна. Мал аж ахуйн салбарт оролцогч талуудыг хөрөнгө оруулагчтай холбосон дундын менежмент, улсын бодлого байдаггүй. Үүнийг шийдэхийн тулд бүх нийтийг малжуулах төслөөс хөрөнгө оруулалт босгож, бусад талуудтай нь холбон дундын менежмент хийж буй юм. Банкны хадгаламж, хувьцаа, койноос ялгарч буй нь гэрээний дагуу хөрөнгө оруулагч нартаа гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдэх бодит салбарын өгөөж хүртээж байна. Одоогоор 2000 орчим хөрөнгө оруулагч нар нэгдсэн.
Мэдээж манайх шиг эрс тэс уур амьсгалтай нутагт мал аж ахуйн салбар эрсдэлтэй. 1990 оноос хойших судалгаа харвал бэлчээрийн даац гурав дахин хэтэрсэн бол малын тоо толгой тэр хэмжээгээр нэмэгдсэн байдаг. Тиймээс тогтвортой мал аж ахуйг бий болгохын тулд мал аж ахуйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, газар тариалан эрхэлдэг мэргэжлийн компаниудтай хамтран ажиллаж байна. Таван хошуу мал нь мах, сүү, ноолуурын чиглэлийн зэрэг олон янзын генетик нөөцтэй ба зөв зохистой арчилж, эндэгдэлгүй маллая гэвэл мэргэжлийн хүмүүсийн зөвлөгөө маш хэрэгтэй. Тэрхүү арга барилаар малчдыг сургахаас гадна улсын сайн малчид бидний ажлыг дэмжин зөвлөж тусалдаг.
Нэг малыг хоёр малтай дүйцүүлэхийн тулд тэжээл, бордооны аж ахуй байгуулах хэрэгтэй. Мөн сайн чанарын малын тэжээл тариалснаар бэлчээрээс авч чадахгүй байгаа шим тэжээлийг нөхөж, малаас гарах ашиг шимийг нэмэгдүүлэхэд тустай. Бодит байдал дээр уг хоёр салбар уялдаж ажиллаж чадахгүй байгаа ч нэгдэж болох зөв уулзвар байгаа юм.
Малыг богино хугацаанд эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад үйлдвэр шаардлагатай учраас манайх “Хөх Үүр Агро” гэх үйлдвэр байгуулсан. Бид суурь төллөгч малыг үлдээж, бусад малыг бага насанд нь бордож тэжээн, эдийн засгийн эргэлтэд хурдан оруулна. Энэ нь малын хулгай, халдварт өвчин, бэлчээрийн даац, чанарын асуудал зэрэг элдэв эрсдэлийг шийдэж буй том хөшүүрэг болж байна.
Төслөө эхлүүлэхдээ орон даяар сонгон шалгаруулалт зарлаж малчдыг сонгосон. Нийт 70 гаруй гэр бүл хүсэлтээ ирүүлснээс 20 гаруй гэр бүл сонгож сургалтад хамруулсан юм. Одоо зургаан гэр бүл өөр өөр байршилд зургаан суурь мал маллаж байна. Булган аймгийн Хутаг-Өндөр суманд үхэр, Могодод адуу, Хишиг-Өндөрт хонь ямаа гэх байдлаар хариуцаж буй.
Манай малчин нэг бог малыг нэг өдөрт 66 төгрөгөөр малладаг. Мянган хонь маллана гэвэл нэг өдөрт 66 мянга, жилийн хугацаанд хоёр сая төгрөг болно. Малчдын хөдөлмөрийг ойлгомжтой бөгөөд шударгаар үнэлэхийн зэрэгцээ, жилд нэг удаа эрүүл мэндийн үзлэг оношилгоонд хамруулж, сургалт үйлчилгээ, идэх хоол хүнсээр хангах, хавар мал төллөх, ямаа самнах үед хүн хүчээр нэмж тусалдаг. Малчдын хөдөлмөрт оруулж буй шинэ жишиг гэж бид үзэж байгаа.
Одоогоор дөрвөн төрлийн малын 30 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн гаргахад бэлэн болсон. Хонины нэхийгээр хийсэн үрүүлийн бүрээс, нэхий суудлын бүрээс зэрэг хэрэгцээнд нийцсэн олон брэнд бүтээгдэхүүнийг туршлагатай үйлдвэрлэгчидтэй хамтран үйлдвэрлэдэг. Бидний зүгээс түүхий эдийг нийлүүлж манай загвар, захиалгаар дотоодын үйлдвэрүүд бүтээгдэхүүнийг урлаж байна. Ямаа эзэмшдэг хүн ноолуураа хэрэглэнэ, үхэр эзэмшдэг хүн сүү цагаан идээ, арьсан бүтээгдэхүүн авна гэх зэргээр хөрөнгө оруулагч нар маань эзэмшиж буй малаасаа хүртэж буй өгөөждөө сэтгэл хангалуун байдаг.
Мал аж ахуйгаар зогсохгүй бид технологийн хөгжүүлэлт хийж байгаа. Монголчууд маань дэлхийн хаанаас ч гар утасны апп ашиглан захиалга өгч мал эзэмших боломжтой болсон. Хөрөнгө оруулагч өгөөж авах хугацаа болох үед нь хаягаар хүргэнэ. Мөн апп-аар дамжуулан ресторан, айраг, мах, брэнд бүтээгдэхүүнээ захиалж болно. Цаашдаа мал хаана, ямар тоотой, хэрхэн өсөж байна гэдгийг харах боломжтой болно.
### Хөх сүрэг гэж юу вэ?
Орчин цагийн мал аж ахуйн салбарын дундын менежментийг хөгжүүлж буй бүх нийтийг малжуулах, тогтвортой мал аж ахуйн төсөл.
### Нэр
Хамгийн сайхан айргийг хөхүүрт исгэдэг учир ресторанаа Хөх Үүр хэмээн нэрлэсэн. Нөгөөтээгүүр хөх толбот монголчууд маань айргаа ууж, дэмбээдэн найрладаг үүр нь байя гэсэн санаатай. "Хөх Үүр" компани мал аж ахуй эрхлэх болсон учраас "Хөх Сүрэг" гэх нэршлийг гаргаж ирсэн.
### Одоо
"Хөх сүрэг" төслийн нэг жилийн ой энэ сарын 11-нд буюу ирэх долоо хоногт тохиож байна. Үүнийг тохиолдуулан бид маргааш буюу энэ сарын 5-нд "УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ - ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ - ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ" сэдэвт мал аж ахуйн салбарын уулзалт хэлэлцүүлгийг зохион байгуулах гэж байна.
Дэлхийн дулааралд ихээр нөлөөлж буй хүчин зүйл нь хүлэмжийн хий юм. Энэ нь үйлдвэрлэл, уул уурхай, эрчим хүч, зам тээвэр нэмээд мал аж ахуй гэсэн таван салбараас ихээхэн хамаардаг. Тухайлбал, 30 кг жинтэй хонь 6.3 кг метан хий ялгаруулдаг гэх судалгаа бий. Энэ тоогоор бодож үзвэл 200 кг амьдын жинтэй үхэр 30 кг метан ялгаруулна. Энэ хий бол нүүрстөрөгчийн хийнээс илүүтэйгээр дулаан барьдаг. Энгийнээр дэлхийг бүхэлд нь зузаан хөнжлөөр хучиж байна гэсэн үг. Тиймээс энэ сөрөг нөлөөлөлд ногоон менежмент хийж, өөрчлөхөөр зорьж буй учраас тогтвортой мал аж ахуй гэх ойлголтыг таниулахаар энэ салбарт оролцогч талуудыг хамарсан форумыг зохион байгуулж байна.
Нэг жилийн хугацаанд төслийн сууриа амжилттай тавьж, мал маллах малчдаа шалгаруулж сургаж бэлдээд, судлаачдын зөвлөгөөг хэрэгжүүлж байна. Малд хамгийн сайн шингэдэг, орос технологиор гаргасан монголдоо ганц тэжээлийг малчдадаа хүргэхээр бэлдэж байна. Цөөн тооны, чанартай малыг богино хугацаанд эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нь ийм учиртай. "Хөх Сүрэг" эзэмшигчдэд болон бусад сонирхож буй хүмүүст ойлгуулах зорилготой. Төслийн тайланг сонирхож, хамрагдахыг хүсвэл дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй ЭНД-ээс танилцаарай.
Менежментийн багийн хамт олон
### Баг
Төслийн хүрээнд ресторан, мах, сүү цагаан идээний үйлдвэрлэл, бордооны аж ахуй, малчид, хүрээлэнгийн зөвлөхүүд, тээвэрлэгч, хүргэгч, менежментийн баг гээд нийт 70 гаруй хүн арын албанд ажиллаж байна.
### Ирээдүй
Мал аж ахуйн салбарыг орчин үеийн, ухаалаг салбар болгохоор дундын менежментийг хөгжүүлэн ажиллаж байна. Ингэснээр байгальд, хүнд ээлтэй, тогтвортой мал аж ахуйг цогцлоож, эдийн засгийн дараагийн тулгуур баганыг босгох юм. Бизнесийн хувьд төслөө илүү олон хүнд хүргэж брэнд бүтээгдэхүүнээ гаднын зах зээлд борлуулна.
### эрсдэл
Хөрөнгө оруулагчдын малыг олон аймаг сумдаас суурь мал дээрээ цуглуулах хэрэгтэй. Гэтэл мялзан, шүлхий зэрэг халдварт өвчинтэй холбоотой малыг сумаас сум, аймаг хооронд тээвэрлэхгүй гэх шийдвэр гардаг. Энэ нь биднээс үл хамаарах улс орны асуудал болоод буй учраас цаашид сайнаар шийдэхийн тулд удахгүй болох хэлэлцүүлэгтээ малын эмч нарын холбооноос илтгэл хэлэлцүүлэх гэж байна.
Дараагийн асуудал нь, хөрөнгө оруулагчдын ойлголт, хүлээлтийн зөрүү юм. Зарим хөрөнгө оруулагчид миний таван мал хаана байна, төслийн малууд яагаад мянга мянгаар өсөхгүй байна вэ зэргээр зорилгоо гүйцэд ойлгоогүй байдаг.
Энэ төслийн гол онцлог нь хөрөнгө оруулагч нар маань малыг наслахгүй, зүслэхгүй. Хэрэв хүрэн халзан, хундан цагаан гээд зүсэлчихвэл эдийн засгийн эргэлтэд орж мах болох, халдварт өвчин тусах, эсвэл ган зуднаар эрсдэж алга болчихвол малгүй боллоо гээд сэтгэлээр унаж болохгүй шүү дээ.
Хөрөнгө оруулагч таван мал эзэмшинэ, хоёроор нэмэгдэнэ. Жилдээ нэг малын дайтай өгөөж авна. Нэг мал нь тооны хувьд өсөж, бусад өсөлт нь малыг эрсдэлгүй байлгах үүднээс идэш тэжээл, малчдын цалин, вакцин зэрэг менежментийг зардал болж байгаа нь бизнесийн эрсдэлийг хааж буй юм.