Байгальдаа хайртай иргэд, бэлчээртээ хариуцлагатай малчид болъё
<div class="article-body no-wide-image">
          <blockquote><p>Бид ядуурлыг тэглэсэн анхны үеийнхэн, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөг зогсоохоор тэмцэж буй сүүлийн үеийнхэн болох учиртай. </p>
<cite><p>Бан Ги Мүн (НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан)</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Манай улсын мал аж ахуйн салбар өдгөө малын гаралтай экспортын нийт бүтээгдэхүүний голлох түүхий эдийг бэлтгэж, нийт ажиллах хүчний <a href="https://www.1212.mn/stat.aspx?LIST_ID=976_L10_1" target="_blank">27 хувь</a>, ДНБ-ий 11 хувийг бүрдүүлж байна. Тэр дундаа бэлчээрийн мал аж ахуй нь дэлхийн олон сая иргэний амьжиргааны эх үүсвэр болдог ба хүн ам багатай, алслагдмал бүс нутгийн нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур билээ.<br><br>Гэвч нөгөө талаас мал аж ахуйн салбарт ажиллаж буй иргэд уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ган гачиг, зуд зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдэлд өртөж, хор хохирлыг нь хамгийн түрүүнд амссаар байна. Монгол Улс өдгөө <a href="https://www.1212.mn/stat.aspx?LIST_ID=976_L10_1" target="_blank">67 сая толгой</a> малтай ч ихэнх бүс нутагт бэлчээрийн даац хэтэрч, хөрс, бэлчээр талхлагдан, цөлжих явц эрчимжиж байгаа нь харамсалтай.<br><br>Мал аж ахуйн салбар нь метан, азотын исэл ихээр ялгаруулдаг учир хүлэмжийн хий нэмэгдэхэд их хэмжээний нөлөө үзүүлдэг. Иймдээ ч Монгол орны хүлэмжийн хийн ялгарлын <a href="https://www.legalinfo.mn/annex/details/10340?lawid=14843" target="_blank">40 хувь</a> нь хөдөө аж ахуйн салбараас үүдэлтэй байна.<br><br>Тиймээс <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal" target="_blank">ХААН Банктай</a> хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаарт мал аж ахуйн салбар уур амьсгалын өөрчлөлтөд хэрхэн өртөж, бас нөлөөлж буй тухай тайлбарлахаар бэлтгэлээ. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/c288259c8d54f51f0423ab1f220ddcf7.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">тоогоор тайлбарлах нь </h3><p></p><p><a href="http://%20https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=GDP_2020Q1.pdf&amp;ln=Mn" target="_blank">84.5%</a>: Манай улсын ДНБ-ий 14 хувийг хөдөө аж ахуйн салбар бүрдүүлдэг. Үүний 84 хувийг мал аж ахуй, 15 хувийг газар тариалангийн үйлдвэрлэл эзэлж байна. <br><br><a href="http://www.ccrcc.mn/stat/file/u/ndcmongolia.pdf" target="_blank">25 сая</a>: Монгол Улсын малын тоо толгой 2020 оны байдлаар 67 саяд хүрсэн. Гэвч бэлчээрийн оновчтой даацаас 25 сая хонин толгойгоор хэтрээд байна. <br><br><a href="http://www.ccrcc.mn/stat/file/u/ndcmongolia.pdf" target="_blank">2.7 дахин</a>: Манай улсын хүлэмжийн хийн ялгарал нь дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн ялгарлын 0.09 хувийг эзэлдэг ч нэг хүнд ногдох хүлэмжийн хийн ялгарал нь дэлхийн дунджаас 2.7 дахин их байна. <br><br><a href="http://%20http://www.ccrcc.mn/stat/file/u/ndcmongolia.pdf" target="_blank">85%</a>: Мал аж ахуйгаас ялгарч буй метаны 85 хувь нь мал хивэх үед ялгардаг бол үлдсэн 15 хувь нь малын ялгадсаас үүсдэг.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/ba20b34ab12ecb7ed49248d8242793bd.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>ой санамжид уях баримтууд </h3><p></p><p>Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн 45 жилд манай улсад хүйтэн өдрийн тоо дунджаар 15 хоногоор буурч, халуун өдрийн тоо <a href="https://www.adb.org/sites/default/files/publication/148713/mongolia-making-grasslands-sustainable-herders-livelihoods-mn.pdf" target="_blank">24 хоногоор</a> нэмэгджээ. Хэт халуун цаг агаарын улмаас бэлчээрийн ургац хомстож, мал тарга хүчээ авахад бэрх байгааг мэргэжилтнүүд сануулсаар.<br><br>Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлтөд нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдээс хамгийн сөрөг нь эрчим хүч, уул уурхай, мал аж ахуй, хог хаягдал болон автомашины хөдөлгүүрийн утаа юм. Тэр дундаа эрчим хүчний салбар дахь нүүрсний хэрэглээ, хөдөө аж ахуйн салбарын <a href="https://www.adb.org/sites/default/files/publication/148713/mongolia-making-grasslands-sustainable-herders-livelihoods-mn.pdf" target="_blank">малын тооноос</a> шууд хамааралтай байна.<br><br>Метан хий нь нүүрстөрөгчийн давхар ислээс <a href="https://www.globalmethane.org/documents/GMI_Book_B5_mon_Web.pdf" target="_blank">23 дахин </a>хөнөөлтэй хүлэмжийн хий юм. Мал амьтнаас ялгарч буй нийт метаны ихэнх нь малын тэжээл боловсруулах үйл явцад үүсдэг. Тиймээс малын идсэн тэжээлийн төрөл, хэмжээ нь хоол боловсруулах эрхтэнд үүсэж буй метан хийд шууд нөлөөлж байна хэмээн үздэг.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/c92888c35a23a8b888487a3e26740512.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>"Google"-дэхээс залхуурсан асуулт</h3><p></p><p><em>Мал аж ахуйн салбарын хүлэмжийн хийг бууруулах ямар шийдэл байна вэ?</em><br><br>Мал аж ахуй бол Төв Ази, Африкийн орнуудын эдийн засгийг бүрдүүлэгч гол салбар. Тиймээс олон оронд мал аж ахуйгаас үүдэлтэй хүлэмжийн хийг бууруулахад анхаарч, тохирох шийдэл хайсаар байна.<br><br>Манай улсын хувьд, юун түрүүнд <a href="http://www.ccrcc.mn/stat/file/u/ndcmongolia.pdf" target="_blank">малын тооны</a> өсөлтийг бууруулах, малын өтөг бууц, тэжээлийн менежментийг боловсронгуй болгох, бэлчээр, хөрс хамгаалахад чиглэсэн арга хэмжээг авах шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж буй. Хөдөө аж ахуйн салбарт хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах <a href="http://vsf-international.org/wp-content/uploads/2016/09/Technical-Brief-Mongolian.pdf" target="_blank">гол стратеги</a> нь мал аж ахуйн менежмент, технологийг сайжруулж, малын бүтээмжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байна.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/d36ec2361f014d31d19a1dad882bfa3f.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>сайн туршлагыг хуваалцах нь </h3><p></p><p>Өдгөө дэлхий дахинд малын тоо толгой 30 тэрбумд хүрсэн. Манай улсад үржүүлдэг таван толгой малыг бусад орнуудтай нийлүүлбэл <a href="https://www.globalmethane.org/documents/GMI_Book_B5_mon_Web.pdf" target="_blank">таван тэрбум</a> орчимд хүрнэ. Гэвч эдгээр малын дийлэнх нь эрчимжсэн мал аж ахуй, фермийн үйл ажиллагааны "бүтээгдэхүүн" юм. Харин бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлж, нүүдэлчин хэв маягаар амьдардаг орнуудын тоонд манай улсаас гадна БНХАУ-ын ӨМӨЗО, ОХУ-ын Тувагийн бүс нутаг багтдаг байна.<br><br>Эрчимжсэн мал аж ахуйн чиглэлийн үлгэр жишээ орны нэг нь Аргентин улс юм. Тэд мах бэлтгэл, арьс шир боловсруулалт, органик хүнсний экспортоо нэмэгдүүлснээс гадна малын <a href="https://www.greengrowthknowledge.org/sites/default/files/Green_Growth_Best_Practice_Report-Mongolian%28%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%29.pdf" target="_blank">шүлхий өвчнөөс</a> бүрэн ангижирсан орон билээ.<br><br>Хөгжингүй орнуудын хувьд хөдөө аж ахуйн салбарт инновац, технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлж, энэ чиглэлийн хөрөнгө оруулалтыг тасралтгүй нэмэгдүүлсээр байна. Тухайлбал, Япон улс ногоон хөгжлийн цогц стратеги боловсруулж, хөдөө аж ахуйн салбарт ЖДҮ эрхлэгчдийг дэмжих төслүүдийг хэрэгжүүлж байна. Харин Нидерланд улсын Засгийн газар хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, шинжлэх ухаан, зэрэг есөн салбарт <a href="https://www.greengrowthknowledge.org/sites/default/files/Green_Growth_Best_Practice_Report-Mongolian%28%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%29.pdf" target="_blank">инновацын гэрээг </a>байгуулж, шаардлагатай судалгааны ажилд хөрөнгө оруулж, хүний нөөцийг бэлтгэхэд анхаардаг байна.</p><p><br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">зөвлөгөө</h3><p>Мал аж ахуйн салбарын хүлэмжийг хийг бууруулах алмхуудтай танилцаж, хувь нэмрээ оруулахыг зориорой. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/d9df03167546317f6c6525dc8834a995.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Санал болгох </h3><p></p><p><strong>ВИДЕО:</strong> Шинэ Зеланд улс мал аж ахуйн салбараас ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулахын тулд хэрхэн дижитал технологийг ашиглаж буй тухай сурвалжилгыг үзээрэй. <br><br><strong style="font-family:open sans,helvetica neue,helvetica,arial,sans-serif; font-size:15px"><a href="https://www.youtube.com/watch?v=xMVjJwzETiA" target="_blank">CARBON FARMING</a></strong><br><br><strong>НОМ: </strong>Монгол малчдын ахуй, амьдралын хэв маяг, соёл, түүхийг доктор Ш.Баатар өөрийн бага насны түүх, дурсамжаар дамжуулан өгүүлсэн энэ бүтээлийг уншаарай. <br><br><strong style="font-family:open sans,helvetica neue,helvetica,arial,sans-serif; font-size:15px"><a href="https://book.mn/product/show/16850" target="_blank">МИНИЙ ӨССӨН МОНГОЛ АХУЙ</a></strong><br><br><strong>КИНО: </strong>"BBC" телевизийн сэтгүүлч Кэйт Хамбл Монголын говийн нутгуудаар аялж, малчдын өдөр тутмын амьдралын тухай сонирхолтой баримтат нэвтрүүлэг бэлтгэснийг үзээрэй. <br><br><a href="https://www.youtube.com/watch?v=3Tg6EQ4Dio0" target="_blank"><strong> LIFE WITH MONGOLIAN NOMADS</strong></a><br><br><strong>ПОДКАСТ</strong>: Уур амьсгалын өөрчлөлт нь мал аж ахуйн салбарт хэрхэн нөлөөлж буй болон цаашид бэлчээрийн даац хэтрэх, цөлжих нь ямар үр дүн авчрах тухай ШУА-ийн эрдэм шинжилгээний ажилтантай хийсэн ярилцлагыг сонсоорой. <br><br><a href="https://www.youtube.com/watch?v=JYSa-V5tJKU&amp;t=221s" target="_blank"><strong>CLIMATE CHANGE MONGOLIA</strong></a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/f4a0ec7393680553efa7fdf7e28e651c.jpg"></p><p></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.</i></p><p><i>Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.</i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>Unread </p>
</cite></blockquote>          </div>

Бид ядуурлыг тэглэсэн анхны үеийнхэн, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөг зогсоохоор тэмцэж буй сүүлийн үеийнхэн болох учиртай.

Бан Ги Мүн (НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан)

Манай улсын мал аж ахуйн салбар өдгөө малын гаралтай экспортын нийт бүтээгдэхүүний голлох түүхий эдийг бэлтгэж, нийт ажиллах хүчний
27 хувь
, ДНБ-ий 11 хувийг бүрдүүлж байна. Тэр дундаа бэлчээрийн мал аж ахуй нь дэлхийн олон сая иргэний амьжиргааны эх үүсвэр болдог ба хүн ам багатай, алслагдмал бүс нутгийн нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур билээ.
Гэвч нөгөө талаас мал аж ахуйн салбарт ажиллаж буй иргэд уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ган гачиг, зуд зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдэлд өртөж, хор хохирлыг нь хамгийн түрүүнд амссаар байна. Монгол Улс өдгөө
67 сая толгой
малтай ч ихэнх бүс нутагт бэлчээрийн даац хэтэрч, хөрс, бэлчээр талхлагдан, цөлжих явц эрчимжиж байгаа нь харамсалтай.
Мал аж ахуйн салбар нь метан, азотын исэл ихээр ялгаруулдаг учир хүлэмжийн хий нэмэгдэхэд их хэмжээний нөлөө үзүүлдэг. Иймдээ ч Монгол орны хүлэмжийн хийн ялгарлын
40 хувь
нь хөдөө аж ахуйн салбараас үүдэлтэй байна.
Тиймээс
ХААН Банктай
хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаарт мал аж ахуйн салбар уур амьсгалын өөрчлөлтөд хэрхэн өртөж, бас нөлөөлж буй тухай тайлбарлахаар бэлтгэлээ.

тоогоор тайлбарлах нь
84.5%
: Манай улсын ДНБ-ий 14 хувийг хөдөө аж ахуйн салбар бүрдүүлдэг. Үүний 84 хувийг мал аж ахуй, 15 хувийг газар тариалангийн үйлдвэрлэл эзэлж байна.
25 сая
: Монгол Улсын малын тоо толгой 2020 оны байдлаар 67 саяд хүрсэн. Гэвч бэлчээрийн оновчтой даацаас 25 сая хонин толгойгоор хэтрээд байна.
2.7 дахин
: Манай улсын хүлэмжийн хийн ялгарал нь дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн ялгарлын 0.09 хувийг эзэлдэг ч нэг хүнд ногдох хүлэмжийн хийн ялгарал нь дэлхийн дунджаас 2.7 дахин их байна.
85%
: Мал аж ахуйгаас ялгарч буй метаны 85 хувь нь мал хивэх үед ялгардаг бол үлдсэн 15 хувь нь малын ялгадсаас үүсдэг.

ой санамжид уях баримтууд
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн 45 жилд манай улсад хүйтэн өдрийн тоо дунджаар 15 хоногоор буурч, халуун өдрийн тоо
24 хоногоор
нэмэгджээ. Хэт халуун цаг агаарын улмаас бэлчээрийн ургац хомстож, мал тарга хүчээ авахад бэрх байгааг мэргэжилтнүүд сануулсаар.
Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлтөд нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдээс хамгийн сөрөг нь эрчим хүч, уул уурхай, мал аж ахуй, хог хаягдал болон автомашины хөдөлгүүрийн утаа юм. Тэр дундаа эрчим хүчний салбар дахь нүүрсний хэрэглээ, хөдөө аж ахуйн салбарын
малын тооноос
шууд хамааралтай байна.
Метан хий нь нүүрстөрөгчийн давхар ислээс
23 дахин
хөнөөлтэй хүлэмжийн хий юм. Мал амьтнаас ялгарч буй нийт метаны ихэнх нь малын тэжээл боловсруулах үйл явцад үүсдэг. Тиймээс малын идсэн тэжээлийн төрөл, хэмжээ нь хоол боловсруулах эрхтэнд үүсэж буй метан хийд шууд нөлөөлж байна хэмээн үздэг.

"Google"-дэхээс залхуурсан асуулт
Мал аж ахуйн салбарын хүлэмжийн хийг бууруулах ямар шийдэл байна вэ?
Мал аж ахуй бол Төв Ази, Африкийн орнуудын эдийн засгийг бүрдүүлэгч гол салбар. Тиймээс олон оронд мал аж ахуйгаас үүдэлтэй хүлэмжийн хийг бууруулахад анхаарч, тохирох шийдэл хайсаар байна.
Манай улсын хувьд, юун түрүүнд
малын тооны
өсөлтийг бууруулах, малын өтөг бууц, тэжээлийн менежментийг боловсронгуй болгох, бэлчээр, хөрс хамгаалахад чиглэсэн арга хэмжээг авах шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж буй. Хөдөө аж ахуйн салбарт хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах
гол стратеги
нь мал аж ахуйн менежмент, технологийг сайжруулж, малын бүтээмжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байна.

сайн туршлагыг хуваалцах нь
Өдгөө дэлхий дахинд малын тоо толгой 30 тэрбумд хүрсэн. Манай улсад үржүүлдэг таван толгой малыг бусад орнуудтай нийлүүлбэл
таван тэрбум
орчимд хүрнэ. Гэвч эдгээр малын дийлэнх нь эрчимжсэн мал аж ахуй, фермийн үйл ажиллагааны "бүтээгдэхүүн" юм. Харин бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлж, нүүдэлчин хэв маягаар амьдардаг орнуудын тоонд манай улсаас гадна БНХАУ-ын ӨМӨЗО, ОХУ-ын Тувагийн бүс нутаг багтдаг байна.
Эрчимжсэн мал аж ахуйн чиглэлийн үлгэр жишээ орны нэг нь Аргентин улс юм. Тэд мах бэлтгэл, арьс шир боловсруулалт, органик хүнсний экспортоо нэмэгдүүлснээс гадна малын
шүлхий өвчнөөс
бүрэн ангижирсан орон билээ.
Хөгжингүй орнуудын хувьд хөдөө аж ахуйн салбарт инновац, технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлж, энэ чиглэлийн хөрөнгө оруулалтыг тасралтгүй нэмэгдүүлсээр байна. Тухайлбал, Япон улс ногоон хөгжлийн цогц стратеги боловсруулж, хөдөө аж ахуйн салбарт ЖДҮ эрхлэгчдийг дэмжих төслүүдийг хэрэгжүүлж байна. Харин Нидерланд улсын Засгийн газар хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, шинжлэх ухаан, зэрэг есөн салбарт
инновацын гэрээг
байгуулж, шаардлагатай судалгааны ажилд хөрөнгө оруулж, хүний нөөцийг бэлтгэхэд анхаардаг байна.

зөвлөгөө
Мал аж ахуйн салбарын хүлэмжийг хийг бууруулах алмхуудтай танилцаж, хувь нэмрээ оруулахыг зориорой.

Санал болгох
ВИДЕО:
Шинэ Зеланд улс мал аж ахуйн салбараас ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулахын тулд хэрхэн дижитал технологийг ашиглаж буй тухай сурвалжилгыг үзээрэй.
CARBON FARMING
НОМ:
Монгол малчдын ахуй, амьдралын хэв маяг, соёл, түүхийг доктор Ш.Баатар өөрийн бага насны түүх, дурсамжаар дамжуулан өгүүлсэн энэ бүтээлийг уншаарай.
МИНИЙ ӨССӨН МОНГОЛ АХУЙ
КИНО:
"BBC" телевизийн сэтгүүлч Кэйт Хамбл Монголын говийн нутгуудаар аялж, малчдын өдөр тутмын амьдралын тухай сонирхолтой баримтат нэвтрүүлэг бэлтгэснийг үзээрэй.
LIFE WITH MONGOLIAN NOMADS
ПОДКАСТ
: Уур амьсгалын өөрчлөлт нь мал аж ахуйн салбарт хэрхэн нөлөөлж буй болон цаашид бэлчээрийн даац хэтрэх, цөлжих нь ямар үр дүн авчрах тухай ШУА-ийн эрдэм шинжилгээний ажилтантай хийсэн ярилцлагыг сонсоорой.
CLIMATE CHANGE MONGOLIA

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.
Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

Unread


> Бид ядуурлыг тэглэсэн анхны үеийнхэн, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөг зогсоохоор тэмцэж буй сүүлийн үеийнхэн болох учиртай.
>
> Бан Ги Мүн (НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан)
Манай улсын мал аж ахуйн салбар өдгөө малын гаралтай экспортын нийт бүтээгдэхүүний голлох түүхий эдийг бэлтгэж, нийт ажиллах хүчний 27 хувь, ДНБ-ий 11 хувийг бүрдүүлж байна. Тэр дундаа бэлчээрийн мал аж ахуй нь дэлхийн олон сая иргэний амьжиргааны эх үүсвэр болдог ба хүн ам багатай, алслагдмал бүс нутгийн нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур билээ.
Гэвч нөгөө талаас мал аж ахуйн салбарт ажиллаж буй иргэд уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ган гачиг, зуд зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдэлд өртөж, хор хохирлыг нь хамгийн түрүүнд амссаар байна. Монгол Улс өдгөө 67 сая толгой малтай ч ихэнх бүс нутагт бэлчээрийн даац хэтэрч, хөрс, бэлчээр талхлагдан, цөлжих явц эрчимжиж байгаа нь харамсалтай.
Мал аж ахуйн салбар нь метан, азотын исэл ихээр ялгаруулдаг учир хүлэмжийн хий нэмэгдэхэд их хэмжээний нөлөө үзүүлдэг. Иймдээ ч Монгол орны хүлэмжийн хийн ялгарлын 40 хувь нь хөдөө аж ахуйн салбараас үүдэлтэй байна.
Тиймээс ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаарт мал аж ахуйн салбар уур амьсгалын өөрчлөлтөд хэрхэн өртөж, бас нөлөөлж буй тухай тайлбарлахаар бэлтгэлээ.
### тоогоор тайлбарлах нь
84.5%: Манай улсын ДНБ-ий 14 хувийг хөдөө аж ахуйн салбар бүрдүүлдэг. Үүний 84 хувийг мал аж ахуй, 15 хувийг газар тариалангийн үйлдвэрлэл эзэлж байна.
25 сая: Монгол Улсын малын тоо толгой 2020 оны байдлаар 67 саяд хүрсэн. Гэвч бэлчээрийн оновчтой даацаас 25 сая хонин толгойгоор хэтрээд байна.
2.7 дахин: Манай улсын хүлэмжийн хийн ялгарал нь дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн ялгарлын 0.09 хувийг эзэлдэг ч нэг хүнд ногдох хүлэмжийн хийн ялгарал нь дэлхийн дунджаас 2.7 дахин их байна.
85%: Мал аж ахуйгаас ялгарч буй метаны 85 хувь нь мал хивэх үед ялгардаг бол үлдсэн 15 хувь нь малын ялгадсаас үүсдэг.
### ой санамжид уях баримтууд
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн 45 жилд манай улсад хүйтэн өдрийн тоо дунджаар 15 хоногоор буурч, халуун өдрийн тоо 24 хоногоор нэмэгджээ. Хэт халуун цаг агаарын улмаас бэлчээрийн ургац хомстож, мал тарга хүчээ авахад бэрх байгааг мэргэжилтнүүд сануулсаар.
Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлтөд нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдээс хамгийн сөрөг нь эрчим хүч, уул уурхай, мал аж ахуй, хог хаягдал болон автомашины хөдөлгүүрийн утаа юм. Тэр дундаа эрчим хүчний салбар дахь нүүрсний хэрэглээ, хөдөө аж ахуйн салбарын малын тооноос шууд хамааралтай байна.
Метан хий нь нүүрстөрөгчийн давхар ислээс 23 дахин хөнөөлтэй хүлэмжийн хий юм. Мал амьтнаас ялгарч буй нийт метаны ихэнх нь малын тэжээл боловсруулах үйл явцад үүсдэг. Тиймээс малын идсэн тэжээлийн төрөл, хэмжээ нь хоол боловсруулах эрхтэнд үүсэж буй метан хийд шууд нөлөөлж байна хэмээн үздэг.
### "Google"-дэхээс залхуурсан асуулт
*Мал аж ахуйн салбарын хүлэмжийн хийг бууруулах ямар шийдэл байна вэ?*
Мал аж ахуй бол Төв Ази, Африкийн орнуудын эдийн засгийг бүрдүүлэгч гол салбар. Тиймээс олон оронд мал аж ахуйгаас үүдэлтэй хүлэмжийн хийг бууруулахад анхаарч, тохирох шийдэл хайсаар байна.
Манай улсын хувьд, юун түрүүнд малын тооны өсөлтийг бууруулах, малын өтөг бууц, тэжээлийн менежментийг боловсронгуй болгох, бэлчээр, хөрс хамгаалахад чиглэсэн арга хэмжээг авах шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж буй. Хөдөө аж ахуйн салбарт хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах гол стратеги нь мал аж ахуйн менежмент, технологийг сайжруулж, малын бүтээмжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байна.
### сайн туршлагыг хуваалцах нь
Өдгөө дэлхий дахинд малын тоо толгой 30 тэрбумд хүрсэн. Манай улсад үржүүлдэг таван толгой малыг бусад орнуудтай нийлүүлбэл таван тэрбум орчимд хүрнэ. Гэвч эдгээр малын дийлэнх нь эрчимжсэн мал аж ахуй, фермийн үйл ажиллагааны "бүтээгдэхүүн" юм. Харин бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлж, нүүдэлчин хэв маягаар амьдардаг орнуудын тоонд манай улсаас гадна БНХАУ-ын ӨМӨЗО, ОХУ-ын Тувагийн бүс нутаг багтдаг байна.
Эрчимжсэн мал аж ахуйн чиглэлийн үлгэр жишээ орны нэг нь Аргентин улс юм. Тэд мах бэлтгэл, арьс шир боловсруулалт, органик хүнсний экспортоо нэмэгдүүлснээс гадна малын шүлхий өвчнөөс бүрэн ангижирсан орон билээ.
Хөгжингүй орнуудын хувьд хөдөө аж ахуйн салбарт инновац, технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлж, энэ чиглэлийн хөрөнгө оруулалтыг тасралтгүй нэмэгдүүлсээр байна. Тухайлбал, Япон улс ногоон хөгжлийн цогц стратеги боловсруулж, хөдөө аж ахуйн салбарт ЖДҮ эрхлэгчдийг дэмжих төслүүдийг хэрэгжүүлж байна. Харин Нидерланд улсын Засгийн газар хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, шинжлэх ухаан, зэрэг есөн салбарт инновацын гэрээг байгуулж, шаардлагатай судалгааны ажилд хөрөнгө оруулж, хүний нөөцийг бэлтгэхэд анхаардаг байна.
### зөвлөгөө
Мал аж ахуйн салбарын хүлэмжийг хийг бууруулах алмхуудтай танилцаж, хувь нэмрээ оруулахыг зориорой.
### Санал болгох
**ВИДЕО:** Шинэ Зеланд улс мал аж ахуйн салбараас ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулахын тулд хэрхэн дижитал технологийг ашиглаж буй тухай сурвалжилгыг үзээрэй.
**CARBON FARMING**
**НОМ:** Монгол малчдын ахуй, амьдралын хэв маяг, соёл, түүхийг доктор Ш.Баатар өөрийн бага насны түүх, дурсамжаар дамжуулан өгүүлсэн энэ бүтээлийг уншаарай.
**МИНИЙ ӨССӨН МОНГОЛ АХУЙ**
**КИНО:** "BBC" телевизийн сэтгүүлч Кэйт Хамбл Монголын говийн нутгуудаар аялж, малчдын өдөр тутмын амьдралын тухай сонирхолтой баримтат нэвтрүүлэг бэлтгэснийг үзээрэй.
**LIFE WITH MONGOLIAN NOMADS**
**ПОДКАСТ**: Уур амьсгалын өөрчлөлт нь мал аж ахуйн салбарт хэрхэн нөлөөлж буй болон цаашид бэлчээрийн даац хэтрэх, цөлжих нь ямар үр дүн авчрах тухай ШУА-ийн эрдэм шинжилгээний ажилтантай хийсэн ярилцлагыг сонсоорой.
**CLIMATE CHANGE MONGOLIA**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.*
*Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> Unread