Би хүүхдээ ингэж өсгөдөг: Хоёр хүүгийн ээж Эрдэнэсувд
<div class="article-body">
          <h2>Намрын сэрүү орсон өдрөөр "How I Parent" булангийн шинэхэн дугаарыг хүргэж байна. Бид энэ удаагийн дугаартаа алс холын Англи улсад амьдран суудаг Дэвид Сколе, Д.Эрдэнэсувд нарын гэр бүлийг урилаа. Гэргий Д.Эрдэнэсувд бол Фейсбүүк хаягтаа өөрийн үзэж туулсан амьдрал, хилийн чанад дахь амьдрал болоод хүүхэд хүмүүжлийн талаар өөрийн туршлага, мэдлэгийг харамгүй хуваалцдаг, хоёр хүүгийн ээж билээ. Ингээд тэдний хайраар бялхсан, бяцхан ертөнцтэй хамтдаа танилцъя. </h2><p></p><p><b>Нэр:</b> Д.Эрдэнэсувд, Дэвид Сколе<br><b>Байршил:</b> Англи улс, Лондон хот<br><b>Ам бүл:</b> 4<br><b>Сошиал хуудсууд:</b> Erdenesuvd Scholey (<a href="https://www.facebook.com/erdenesuvdscholey" target="_blank">Facebook</a>)<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/5dfbd0c70485d9dec0c09e5f3dc67cf8.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>БИДЭНД ГЭР БҮЛЭЭ ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛНА УУ? ГЭР БҮЛИЙН ҮҮРГЭЭ ХЭРХЭН ХУВААРИЛДАГ ВЭ?</h3><p></p><p>Манайх Дэвид Сколийнх гэдэг айл. Би анх нөхөртэйгөө Англи улсад богино хэмжээний сургалтад суух үеэрээ танилцаж байлаа. Бид хоёр сайхан хүүгийн эцэг эх болоод нэлээд хугацааг үджээ. Нөхөр маань маш мундаг аав. Хоёр хүүгийн минь амжилт, гэр бүлийн минь оршин тогтнол, ноён нуруу нь миний хань. Аав хүний, эцэг хүний, эр хүний, ханийнхаа хувьд гээд өөрт оноогдсон нийгмийн дүр бүрдээ хамгийн сайнаараа байж чаддаг, түшигтэй нэгэн.</p><p>Том хүүг Мэлвин Сколе гэдэг. Монгол нэр нь Тэмүүжин. 11 настай. Одоогоор хүү маань дунд сургуульдаа элсэж байна. Эндхийн боловсролын систем нь нийтийн боловсролыг хүн бүрд тэгш, хүртээмжтэй хүргэх зорилгын дагуу бүх хүүхэд бага сургуульд суралцахдаа өөрийн харьяа дүүргийн улсын сургуульд сурах ёстой байдаг. </p><p>Харин дунд сургуульд элсэн орохдоо харьяа дүүрэг харгалзахгүйгээр хувийн сургууль эсвэл зэрэглэл ахисан сургуульд шалгалт өгч орох боломжтой. Манай гэрийн ойролцоо таван сайн сургууль бий. Хүү маань тэдгээр сургуулиудад бүгдэд нь амжилттай тэнцэж, тэтгэлэг хүртсэнээс өөрийн сонголтоор холимог хүйсийн сургуульд нь явахаар шийдсэн байгаа. </p><p>Бага хүүг маань Жоорж Сколе гэдэг. Монгол нэр нь Тэнгис. Одоо есөн настай. Энэ жил тавдугаар ангид дэвшин суралцана. Ах нь академик талдаа илүү сайн бол бага хүү маань илүү бүтээлч нэгэн. Тэд маань өөр өөрсдийн хобби, хүсэл сонирхолтой тул түүнийг нь алдуулахгүйгээр нэг чиглэлд барихыг хичээдэг дээ. </p><p>Гэр бүлийн үүргийн тухайд хуучинсаг үзэл баримтлалаар бол би ахуйн үүргээ хариуцан, нөхөр маань санхүүгээ даадаг. Ерөнхийдөө ийм хуваарилалтаар явдаг ч гэртээ байх хугацаандаа аль боломжтой, цаг завтай нь гэрийн ажлуудаа хийгээд явдаг. Жишээ нь, нөхөр маань дийлэнхдээ орой хоолоо хийдэг юм. Оройн хоолоо хийхдээ ажлынхаа стрессийг тайлахын сацуу гэр бүлдээ цаг зарцуулж буйгаа мэдрэх нь өөрт нь таашаалтай сайхан байдаг юм гэнэ лээ. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ӨГЛӨӨ, ОРОЙНЫ ДАДЛУУД ГЭВЭЛ?</h3><p></p><p>Өглөө босоод хамгийн түрүүнд ороо хураан, хөшгөө онгойлгож, загасаа хооллон, загасныхаа гэрлийг асаахаас гадна ариун цэврээ сахиж, цэцгээ усална гэх олон ажил хөвөрнө. Оройдоо эдгээр ажлуудаа урвуулан хийж, орондоо орчхоод 30 минут ном уншдаг дадалтай. Мөн зун цагт оройн хоолны дараа компьютер тоглодог. </p><p>Харин хичээл орохоор баасан гараг болон амралтын өдрүүдэд л тоглох дүрэмтэй. Нэмээд гэр бүлийн халуун яриа оройн хоолны үеэр л өрнөнө. Бүгд ажил, хичээлээсээ цугласан байдаг тул тухайн өдрийнхөө амжилт ололт, алдаа оноо, сэтгэлзүйн байдал зэрэг сэдэв бүрийг хамран ярилцдаг. Мөн хоолны дараа таавар эсвэл сэтгэхүй шаардсан хөнгөн тоглоомууд тоглодог.</p><p>Амралтын өдрийн хувьд хоёр хүү бямба гараг бүрийн өглөө есөн цагаас 11 цагийн хооронд хөл бөмбөгийн бэлтгэлтэй. Харин ням гарагт өрсөлдөх багаасаа хамаараад өглөө 10-13 цагийн хооронд өөр хотуудын хөл бөмбөгийн багуудтай тоглодог. Ер нь, амралтын өдрийг ажлын өдрөөс ч эрт эхлүүлэх нь энүүхэнд. Хүүхдүүдийн хуваарь ийм бол нөхөр амралтын өдрүүдэд цэцэг, ногоо тарьж, цэцэрлэг дээрээ өнжих дуртай. Харин би амралтын аль нэг өдөр өөртөө цаг гаргахыг эрмэлздэг. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/a8b5b78cedf6728d3f15334b04c38cfe.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/d71e30886dd6ae407109b4d6f9d33f3a.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ХҮҮХЭД ӨСГӨЖ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХДЭЭ АШИГЛАДАГ СОНИРХОЛТОЙ АРГА, ТЕХНИКЭЭСЭЭ ХУВААЛЦВАЛ?</h3><p></p><p>Манайх спортлог гэр бүл. Том хүү маань гурван настайгаасаа рагби спортоор хичээллэж, дөрвөн настайгаасаа хөл бөмбөгийн спортод хүч үзэх болсон. Ах дүү нар нэгнийгээ даган дуурайх дуртай байдгийн адилаар бага хүү ч хөл бөмбөгийн спортоор хичээллэдэг. Аав нь ч хүүхдүүдтэйгээ цаг өнгөрүүлэхийн тулд хөл бөмбөгийн спортод дуртай болсон гэх үү дээ. </p><p>Спорт, тэр дундаа хөл бөмбөгөөр хичээллэж эхэлсэн нь манай гэр бүлд маш том эргэлт болж, хүүхдүүдийн хүмүүжилд ч эергээр нөлөөлсөн. Хүүхдүүд маань спортоор хичээллэснээр дэг журамтай болж, нэг зүйлдээ тууштай байх, аливаад хожиж, хожигдохын амтыг мэддэг болон өсөж торниж буйд нь баярладаг. Ингээд бодвол эцэг эх л хүүхдээ хүмүүжүүлэх биш, өөрсдөө хүүхдүүдээсээ суралцаж байдгийг ойлгох нь чухал санагддаг. Мөн ээж аав хоёр нэг бодлого, нэг чигт байх юм бол хүүхдүүд яг л түүнийг дагадаг гэдэгтэй санал нэг. </p><p>Бусдаар бид анх удаа л эцэг эх болж буй тул мэдэхгүй чадахгүй зүйлс тааралдах бүрд ном, интернэтээс хайдаг. Томыгоо төрүүлэх үед надад хүүхэд хүмүүжлийн хоёр л ном байсан юм. Нэг нь “0-12 сар хүртэлх хүүхдийг яаж өсгөх вэ?” гээд ном бий. Энэ хоёрыгоо зав зайгаараа мөнхийн уншаастай. Хэрвээ хайж буй асуултын маань хариулт байхгүй бол англи, орос хэл дээр интернэтээс хайна. </p><p>Сэтгүүлч мэргэжилтэй болоод ч тэр үү сэтгүүл зүйн үндсэн дүрэм болох хоёр болон түүнээс дээш эх сурвалжаас мэдээлэл авах дүрмээ баримталдаг. Нэмээд хоёр өөр үндэстнээс бүрдсэн гэр бүл тул соёлын ялгааг хэрхэн уялдуулж болох вэ зэрэг олон зүйлийг судалсны үндсэн дээр эцсийн шийдвэрээ эхийн буюу өөрийн зөн совингоор шийддэг. Базаад хэлбэл, эцэг эхчүүд эхлээд өөрөө хүүхдэдээ үлгэр дуурайл бол, тэгээд хүүхдээ сайн сонсох л юм байна лээ. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ДУРТАЙ ХҮҮХДИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН, ХҮҮХДИЙН / ГЭР БҮЛИЙН КОНТЕНТ?</div></h3><p></p><p>Хүүхдүүдээ бага байхад нь бид гэр бүлээрээ боловсролын контент түлхүү үздэг байв. Эхнийх нь, BBC-ийн үсэг заадаг контент. Удаах нь, “Mr Tumble and Friends” гэх хүүхдийн нийгэмшлийн контент. Эл контент нь хүмүүсийн ялгаатай байдлын талаар маш сайн хөндөж чадсан. Сүүлийнх нь, унтахдаа үздэг 15 минутын контент. Одоо нас наснаасаа хамааран үздэг контент нь шинэчлэгдээд л явна. Харин гэр бүлээрээ “Blue Planet” гэх байгаль орчны цуврал нэвтрүүлгийг бүхий л цаг үед шимтэн үзсээр ирсэн. </p><p>Өмнө нь дурдсанаар, манайх спортлог гэр бүл тул спортын бараа бүтээгдэхүүн түлхүү хэрэглэдэг. Манай хүү хоёр ойтойдоо экзема тусаж байсан юм. Тухайн үед Avino, Sudocrem хоёрыг л их хэрэглэсэн дээ. Мөн хүүхдүүдийнхээ цагаан хэрэглэл, хувцсыг non-bio буюу химийн орц багатай, загатнуулдаггүй бүтээгдэхүүнээр угаадаг гэхчлэн бусад ээж аавуудтай адил эко бүтээгдэхүүн хэрэглэхийг эрмэлздэг. </p><p>Бас хүүхдүүдээ яаж ч өвдсөн антибиотик өгөхгүй байхыг илүүд үздэг. Жишээ нь, хүүхдүүд ханиад хүрэхэд алим чанаад зөгийн балтай гурван хоног өгөхөд л хуурай ханиалгууд нам дарагддаг. Харин хоолой нь өвдөхөд алим өгөнгөө хөлийг нь халуун усанд угаасныхаа дараа уланд нь гавар түрхээд, оймсыг нь өмсгөөд унтуулахад гайгүй болдог тул эмийн бус аргаар эмчлэхийг хичээдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ХҮҮХЭДТЭЙ БОЛСНООР ТАНЫ АЖЛЫН АРГА БАРИЛ, ҮЗЭЛ БОДОЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БЭ?</h3><p></p><p>Ээж байх, ганц бие байх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Хүүхэдтэй болсноо мэдсэн цагаас ууж идэх, алхаж гишгэх, өмсөж зүүх гээд бүх зүйл өөрчлөгдсөн. Хумс, үсээ будахаа больж, өсгийт ч өмсөхөө больсон. Тэгээд үс, яс, арьс гээд хүний биед хэрэгтэй бүх элементээ нөхөх зүйлс идэхгүй бол хүүхэд түүнийгээ ээжээсээ нөхдөг гэж сонсоод эрүүл мэндэд хэрэгтэй зүйлс хэрэглэдэг болсон. </p><p>Жишээ нь, хэрвээ шүдэнд хэрэгтэй элементээ идэхгүй бол хүүхэд түүнийгээ ээжээсээ нөхөн, ээжийн шүд хэврэг болно гэх жишээний. Үүнийг ухамсарлан, хэвлийд минь бүхэл бүтэн амь бүрэлдэж буй гэж бодохоор угаас хариуцлага нэмэгддэг юм билээ. Хэрвээ би хөл хүнд болоогүй бол энэ хэмжээний их мэдлэгийг олж авахгүй байсан гэж бодогддог юм. Хүүхдүүд минь надад цоо шинэ ертөнцийг нээж өгөхийн сацуу бид хамтдаа өсөж хөгжиж, ургаж дэлбээж буй мэт. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/4e844c125aec6442cca8fc8b119d3835.png"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/af22a6599488ed5f13a5e9372259debf.png"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/28246edc600795a15c0b6a88ebba9ded.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ТА ХЭРХЭН АМАРДАГ ВЭ? ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР БУСДЫН ТУСЛАЛЦААГ ХЭР АВДАГ ВЭ?</h3><p></p><p>Амралтын өдрүүдэд нөхөр маань гэртээ байх үед би илүү тухтай амардаг. Амрах үедээ аль болох чимээгүй орчинд дуртай цайгаа чанаад, ном сэтгүүл уншиж суух нь төгс амралт болдог. Мөн цэцэрлэгт хүрээлэнд алхах, дэлгүүр хэсэх, арьс арчилгаа хийх, далай явах зэрэг зөвхөн өөртөө зарцуулж буй цаг хугацаа минь амралт болдог доо. Бид хэдийгээр хайртай хүмүүсийнхээ хажууд байгаа ч тэнд харилцаа өрнөж, агаарын орон зай долгионд эрчим үүсэж л байгаа бол тодорхой хэмжээгээр хүн ядарч, энерги зарцуулж байдаг юм шүү. </p><p>Мөн би бичих дуртай, мэдсэн дуулснаа хүнд хүргэх дуртай болохоор Фейсбүүк идэвхтэй ашигладаг. Бичсэнээрээ давхар Монгол хэлээ мартахгүй байх талтай. Бичнэ гэдэг хүний тархийг хамгийн идэвхтэй байлгадаг тархины ганц дасгал.</p><p>Бусдын туслалцааны хувьд нөхрийн ажил гайгүй бол сардаа хоёр удаа, ажил ихтэй үед сардаа нэг удаа хүүхэд асрагч хөлслөн хоёулхнаа болзох нь бий. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">АЖИЛЛАДАГ ЭЭЖ БАЙХЫН ХАМГИЙН ХЭЦҮҮ НЬ ЮУ ВЭ?</h3><p></p><p>Цар тахлын хөл хорио сулрахаас өмнөхөн гэр бүлийн бизнесээ дэмжиж, нөхрийнхөө компанид бичиг хэрэг, нарийн бичгийн үүргийг хариуцан ажилласан. Үүнээс өмнө цэцэрлэгийн багш хийдэг байлаа. Ер нь, сүүлийн 10 жил гэр бүлдээ цаг зарцуулах ёстой гэдэг утгаараа долоон хоногт 20 цагаас дээш хугацаанд ажиллаагүй гэхэд болно. </p><p>Мөн хүүхдүүд гарсан эхний дөрвөн жил ер ажиллаагүй. Эндхийн хууль дүрмээр бол 11 наснаас доош насны хүүхдүүд ганцаараа сургуульдаа явах эрхгүй, заавал эцэг эх, асран хамгаалагчийн хамт явах ёстой байдаг. Том хүү маань 11 нас хүрсэн учир одооноос ганцаараа явах боломжтой болж байгаа юм. </p><p>Бага хүүгийн хувьд есөн настай ч гэрээс сургууль хүртэлх зам нь саад тотгор багатай тохиолдолд эцэг эх нь хүүхдээ ганцаараа явах боломжтой гэсэн бичиг сургуульд нь өгч болдог. Бид тийм бичиг хийж өгнө гэж бодож байна. Ингэхээр миний хувьд өглөө бүр 8:55 минутад хүүхдүүдээ сургуульд нь хүргэж өгөх, өдөр 15:30 минутаас сургуулиас нь авах ажил байхгүй болж, бүтэн цагийн ажил хийх боломжтой болох юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/6abddb11eebeb996f8ecd0b45bd138cd.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/8add986a8316484a9478f8a55be7ce1c.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР ХАМГИЙН ИХ БАЯРЛАСАН, БАХАРХСАН МӨЧ? </h3><p></p><p>Хүүхдүүдийнхээ гаргасан жижиг ч болов амжилт бүрд нь үнэхээр их баярладаг. Жишээ нь, том хүү маань дөрвөн настайдаа усанд сэлэлтийн дугуйланд явахдаа живж байсан юм. Тэр явдлаас хойш зургаан нас хүртлээ усанд ойртоогүй явж байгаад долоо хоногт нэг удаа 30 минутаар хичээллэж эхэлсэн. Тэр хэмнэлээрээ гурван жил гаруй хичээллэж, нэг өдөр сэлэлтийн тэмцээнд орно гээд хүрээд ирсэн. Би дотроо өндөр найдлага тавиагүй ч хүү тэр тэмцээнээс мөнгөн медальтай ирэхэд нь маш их бахархаж байлаа. </p><p>Мөн сургуулиас нь байгаль орчин, зөгий хамгаалалтын талаар захиа бичүүлж, шалгарсан гурван захиаг парламентын гишүүнд хүргэх байсанд том хүүгийн минь захиа шалгарч байсан. Бас бага хүүгийн минь зохион бичлэг сургуулийн хананд өлгөгдөхөд гээд бүх мөчид нь баярладаг даа. </p><p>Бага хүү маань нэг удаа хөл бөмбөгийн тэмцээнд оролцон ялагдахдаа нулимс нь цийлгэнэсэн ч уйлаагүй нь бахархал төрүүлсэн. Энэ мэт хүүхдүүдийнхээ хожил бүрд нь баярлах биш хожигдох үед нь ч урам өгч байх хэрэгтэй санагддаг. Учир нь тэмцээнд түрүүлэх нь гол биш, оролцох нь чухал шүү дээ. Хамгийн гол нь хожигдчихоод эргээд хожихын төлөө тэмцдэг байх нь л чухал. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ХҮҮХЭД ӨСГӨХТЭЙ ХОЛБООТОЙ АВСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ БАЙСАН БЭ?</h3><p>Хаа сайгүй хүн бүр хэлж, бичиж, би ч өөрөө амьдралаараа туулж мэдсэн нэгэн зөвлөгөө байдаг. <b><i>"Та</i></b> <b><i>х</i></b><i><b>үүхдэдээ юу хүсэж, ямар зүйлийг үзүүлж, юуг сургамаар байна, тэр болгоноо бодитоор үлгэрлэж харуул</b></i><b><i>".</i> </b><br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ХҮҮХДЭЭ ЯМАР ХҮН БОЛООСОЙ ГЭЖ, ЯМАР ЧАНАРЫГ ӨӨРИЙМШҮҮЛЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ ВЭ?</h3><p></p><p>Биеэ даасан, хүнд тусархаг, хүнлэг сайхан сэтгэлтэй, мэдлэг боловсролтой, эрүүл саруул, дэлхийн иргэн болоосой л гэж хүсдэг дээ. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/44f515034e098365ae3da1c1d6bfea5e.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/629c8732abb90a85cdf0fc4b7ea40535.png"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/745916a8-a27f-491d-9cde-cafd203944e2/e597830fc460c32e5fd462b578568ca5.png"></p>          </div>

Намрын сэрүү орсон өдрөөр "How I Parent" булангийн шинэхэн дугаарыг хүргэж байна. Бид энэ удаагийн дугаартаа алс холын Англи улсад амьдран суудаг Дэвид Сколе, Д.Эрдэнэсувд нарын гэр бүлийг урилаа. Гэргий Д.Эрдэнэсувд бол Фейсбүүк хаягтаа өөрийн үзэж туулсан амьдрал, хилийн чанад дахь амьдрал болоод хүүхэд хүмүүжлийн талаар өөрийн туршлага, мэдлэгийг харамгүй хуваалцдаг, хоёр хүүгийн ээж билээ. Ингээд тэдний хайраар бялхсан, бяцхан ертөнцтэй хамтдаа танилцъя.
Нэр:
Д.Эрдэнэсувд, Дэвид Сколе
Байршил:
Англи улс, Лондон хот
Ам бүл:
4
Сошиал хуудсууд:
Erdenesuvd Scholey (
Facebook
)

БИДЭНД ГЭР БҮЛЭЭ ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛНА УУ? ГЭР БҮЛИЙН ҮҮРГЭЭ ХЭРХЭН ХУВААРИЛДАГ ВЭ?
Манайх Дэвид Сколийнх гэдэг айл. Би анх нөхөртэйгөө Англи улсад богино хэмжээний сургалтад суух үеэрээ танилцаж байлаа. Бид хоёр сайхан хүүгийн эцэг эх болоод нэлээд хугацааг үджээ. Нөхөр маань маш мундаг аав. Хоёр хүүгийн минь амжилт, гэр бүлийн минь оршин тогтнол, ноён нуруу нь миний хань. Аав хүний, эцэг хүний, эр хүний, ханийнхаа хувьд гээд өөрт оноогдсон нийгмийн дүр бүрдээ хамгийн сайнаараа байж чаддаг, түшигтэй нэгэн.
Том хүүг Мэлвин Сколе гэдэг. Монгол нэр нь Тэмүүжин. 11 настай. Одоогоор хүү маань дунд сургуульдаа элсэж байна. Эндхийн боловсролын систем нь нийтийн боловсролыг хүн бүрд тэгш, хүртээмжтэй хүргэх зорилгын дагуу бүх хүүхэд бага сургуульд суралцахдаа өөрийн харьяа дүүргийн улсын сургуульд сурах ёстой байдаг.
Харин дунд сургуульд элсэн орохдоо харьяа дүүрэг харгалзахгүйгээр хувийн сургууль эсвэл зэрэглэл ахисан сургуульд шалгалт өгч орох боломжтой. Манай гэрийн ойролцоо таван сайн сургууль бий. Хүү маань тэдгээр сургуулиудад бүгдэд нь амжилттай тэнцэж, тэтгэлэг хүртсэнээс өөрийн сонголтоор холимог хүйсийн сургуульд нь явахаар шийдсэн байгаа.
Бага хүүг маань Жоорж Сколе гэдэг. Монгол нэр нь Тэнгис. Одоо есөн настай. Энэ жил тавдугаар ангид дэвшин суралцана. Ах нь академик талдаа илүү сайн бол бага хүү маань илүү бүтээлч нэгэн. Тэд маань өөр өөрсдийн хобби, хүсэл сонирхолтой тул түүнийг нь алдуулахгүйгээр нэг чиглэлд барихыг хичээдэг дээ.
Гэр бүлийн үүргийн тухайд хуучинсаг үзэл баримтлалаар бол би ахуйн үүргээ хариуцан, нөхөр маань санхүүгээ даадаг. Ерөнхийдөө ийм хуваарилалтаар явдаг ч гэртээ байх хугацаандаа аль боломжтой, цаг завтай нь гэрийн ажлуудаа хийгээд явдаг. Жишээ нь, нөхөр маань дийлэнхдээ орой хоолоо хийдэг юм. Оройн хоолоо хийхдээ ажлынхаа стрессийг тайлахын сацуу гэр бүлдээ цаг зарцуулж буйгаа мэдрэх нь өөрт нь таашаалтай сайхан байдаг юм гэнэ лээ.

ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ӨГЛӨӨ, ОРОЙНЫ ДАДЛУУД ГЭВЭЛ?
Өглөө босоод хамгийн түрүүнд ороо хураан, хөшгөө онгойлгож, загасаа хооллон, загасныхаа гэрлийг асаахаас гадна ариун цэврээ сахиж, цэцгээ усална гэх олон ажил хөвөрнө. Оройдоо эдгээр ажлуудаа урвуулан хийж, орондоо орчхоод 30 минут ном уншдаг дадалтай. Мөн зун цагт оройн хоолны дараа компьютер тоглодог.
Харин хичээл орохоор баасан гараг болон амралтын өдрүүдэд л тоглох дүрэмтэй. Нэмээд гэр бүлийн халуун яриа оройн хоолны үеэр л өрнөнө. Бүгд ажил, хичээлээсээ цугласан байдаг тул тухайн өдрийнхөө амжилт ололт, алдаа оноо, сэтгэлзүйн байдал зэрэг сэдэв бүрийг хамран ярилцдаг. Мөн хоолны дараа таавар эсвэл сэтгэхүй шаардсан хөнгөн тоглоомууд тоглодог.
Амралтын өдрийн хувьд хоёр хүү бямба гараг бүрийн өглөө есөн цагаас 11 цагийн хооронд хөл бөмбөгийн бэлтгэлтэй. Харин ням гарагт өрсөлдөх багаасаа хамаараад өглөө 10-13 цагийн хооронд өөр хотуудын хөл бөмбөгийн багуудтай тоглодог. Ер нь, амралтын өдрийг ажлын өдрөөс ч эрт эхлүүлэх нь энүүхэнд. Хүүхдүүдийн хуваарь ийм бол нөхөр амралтын өдрүүдэд цэцэг, ногоо тарьж, цэцэрлэг дээрээ өнжих дуртай. Харин би амралтын аль нэг өдөр өөртөө цаг гаргахыг эрмэлздэг.

ХҮҮХЭД ӨСГӨЖ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХДЭЭ АШИГЛАДАГ СОНИРХОЛТОЙ АРГА, ТЕХНИКЭЭСЭЭ ХУВААЛЦВАЛ?
Манайх спортлог гэр бүл. Том хүү маань гурван настайгаасаа рагби спортоор хичээллэж, дөрвөн настайгаасаа хөл бөмбөгийн спортод хүч үзэх болсон. Ах дүү нар нэгнийгээ даган дуурайх дуртай байдгийн адилаар бага хүү ч хөл бөмбөгийн спортоор хичээллэдэг. Аав нь ч хүүхдүүдтэйгээ цаг өнгөрүүлэхийн тулд хөл бөмбөгийн спортод дуртай болсон гэх үү дээ.
Спорт, тэр дундаа хөл бөмбөгөөр хичээллэж эхэлсэн нь манай гэр бүлд маш том эргэлт болж, хүүхдүүдийн хүмүүжилд ч эергээр нөлөөлсөн. Хүүхдүүд маань спортоор хичээллэснээр дэг журамтай болж, нэг зүйлдээ тууштай байх, аливаад хожиж, хожигдохын амтыг мэддэг болон өсөж торниж буйд нь баярладаг. Ингээд бодвол эцэг эх л хүүхдээ хүмүүжүүлэх биш, өөрсдөө хүүхдүүдээсээ суралцаж байдгийг ойлгох нь чухал санагддаг. Мөн ээж аав хоёр нэг бодлого, нэг чигт байх юм бол хүүхдүүд яг л түүнийг дагадаг гэдэгтэй санал нэг.
Бусдаар бид анх удаа л эцэг эх болж буй тул мэдэхгүй чадахгүй зүйлс тааралдах бүрд ном, интернэтээс хайдаг. Томыгоо төрүүлэх үед надад хүүхэд хүмүүжлийн хоёр л ном байсан юм. Нэг нь “0-12 сар хүртэлх хүүхдийг яаж өсгөх вэ?” гээд ном бий. Энэ хоёрыгоо зав зайгаараа мөнхийн уншаастай. Хэрвээ хайж буй асуултын маань хариулт байхгүй бол англи, орос хэл дээр интернэтээс хайна.
Сэтгүүлч мэргэжилтэй болоод ч тэр үү сэтгүүл зүйн үндсэн дүрэм болох хоёр болон түүнээс дээш эх сурвалжаас мэдээлэл авах дүрмээ баримталдаг. Нэмээд хоёр өөр үндэстнээс бүрдсэн гэр бүл тул соёлын ялгааг хэрхэн уялдуулж болох вэ зэрэг олон зүйлийг судалсны үндсэн дээр эцсийн шийдвэрээ эхийн буюу өөрийн зөн совингоор шийддэг. Базаад хэлбэл, эцэг эхчүүд эхлээд өөрөө хүүхдэдээ үлгэр дуурайл бол, тэгээд хүүхдээ сайн сонсох л юм байна лээ.

ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ДУРТАЙ ХҮҮХДИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН, ХҮҮХДИЙН / ГЭР БҮЛИЙН КОНТЕНТ?
Хүүхдүүдээ бага байхад нь бид гэр бүлээрээ боловсролын контент түлхүү үздэг байв. Эхнийх нь, BBC-ийн үсэг заадаг контент. Удаах нь, “Mr Tumble and Friends” гэх хүүхдийн нийгэмшлийн контент. Эл контент нь хүмүүсийн ялгаатай байдлын талаар маш сайн хөндөж чадсан. Сүүлийнх нь, унтахдаа үздэг 15 минутын контент. Одоо нас наснаасаа хамааран үздэг контент нь шинэчлэгдээд л явна. Харин гэр бүлээрээ “Blue Planet” гэх байгаль орчны цуврал нэвтрүүлгийг бүхий л цаг үед шимтэн үзсээр ирсэн.
Өмнө нь дурдсанаар, манайх спортлог гэр бүл тул спортын бараа бүтээгдэхүүн түлхүү хэрэглэдэг. Манай хүү хоёр ойтойдоо экзема тусаж байсан юм. Тухайн үед Avino, Sudocrem хоёрыг л их хэрэглэсэн дээ. Мөн хүүхдүүдийнхээ цагаан хэрэглэл, хувцсыг non-bio буюу химийн орц багатай, загатнуулдаггүй бүтээгдэхүүнээр угаадаг гэхчлэн бусад ээж аавуудтай адил эко бүтээгдэхүүн хэрэглэхийг эрмэлздэг.
Бас хүүхдүүдээ яаж ч өвдсөн антибиотик өгөхгүй байхыг илүүд үздэг. Жишээ нь, хүүхдүүд ханиад хүрэхэд алим чанаад зөгийн балтай гурван хоног өгөхөд л хуурай ханиалгууд нам дарагддаг. Харин хоолой нь өвдөхөд алим өгөнгөө хөлийг нь халуун усанд угаасныхаа дараа уланд нь гавар түрхээд, оймсыг нь өмсгөөд унтуулахад гайгүй болдог тул эмийн бус аргаар эмчлэхийг хичээдэг.

ХҮҮХЭДТЭЙ БОЛСНООР ТАНЫ АЖЛЫН АРГА БАРИЛ, ҮЗЭЛ БОДОЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БЭ?
Ээж байх, ганц бие байх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Хүүхэдтэй болсноо мэдсэн цагаас ууж идэх, алхаж гишгэх, өмсөж зүүх гээд бүх зүйл өөрчлөгдсөн. Хумс, үсээ будахаа больж, өсгийт ч өмсөхөө больсон. Тэгээд үс, яс, арьс гээд хүний биед хэрэгтэй бүх элементээ нөхөх зүйлс идэхгүй бол хүүхэд түүнийгээ ээжээсээ нөхдөг гэж сонсоод эрүүл мэндэд хэрэгтэй зүйлс хэрэглэдэг болсон.
Жишээ нь, хэрвээ шүдэнд хэрэгтэй элементээ идэхгүй бол хүүхэд түүнийгээ ээжээсээ нөхөн, ээжийн шүд хэврэг болно гэх жишээний. Үүнийг ухамсарлан, хэвлийд минь бүхэл бүтэн амь бүрэлдэж буй гэж бодохоор угаас хариуцлага нэмэгддэг юм билээ. Хэрвээ би хөл хүнд болоогүй бол энэ хэмжээний их мэдлэгийг олж авахгүй байсан гэж бодогддог юм. Хүүхдүүд минь надад цоо шинэ ертөнцийг нээж өгөхийн сацуу бид хамтдаа өсөж хөгжиж, ургаж дэлбээж буй мэт.

ТА ХЭРХЭН АМАРДАГ ВЭ? ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР БУСДЫН ТУСЛАЛЦААГ ХЭР АВДАГ ВЭ?
Амралтын өдрүүдэд нөхөр маань гэртээ байх үед би илүү тухтай амардаг. Амрах үедээ аль болох чимээгүй орчинд дуртай цайгаа чанаад, ном сэтгүүл уншиж суух нь төгс амралт болдог. Мөн цэцэрлэгт хүрээлэнд алхах, дэлгүүр хэсэх, арьс арчилгаа хийх, далай явах зэрэг зөвхөн өөртөө зарцуулж буй цаг хугацаа минь амралт болдог доо. Бид хэдийгээр хайртай хүмүүсийнхээ хажууд байгаа ч тэнд харилцаа өрнөж, агаарын орон зай долгионд эрчим үүсэж л байгаа бол тодорхой хэмжээгээр хүн ядарч, энерги зарцуулж байдаг юм шүү.
Мөн би бичих дуртай, мэдсэн дуулснаа хүнд хүргэх дуртай болохоор Фейсбүүк идэвхтэй ашигладаг. Бичсэнээрээ давхар Монгол хэлээ мартахгүй байх талтай. Бичнэ гэдэг хүний тархийг хамгийн идэвхтэй байлгадаг тархины ганц дасгал.
Бусдын туслалцааны хувьд нөхрийн ажил гайгүй бол сардаа хоёр удаа, ажил ихтэй үед сардаа нэг удаа хүүхэд асрагч хөлслөн хоёулхнаа болзох нь бий.

АЖИЛЛАДАГ ЭЭЖ БАЙХЫН ХАМГИЙН ХЭЦҮҮ НЬ ЮУ ВЭ?
Цар тахлын хөл хорио сулрахаас өмнөхөн гэр бүлийн бизнесээ дэмжиж, нөхрийнхөө компанид бичиг хэрэг, нарийн бичгийн үүргийг хариуцан ажилласан. Үүнээс өмнө цэцэрлэгийн багш хийдэг байлаа. Ер нь, сүүлийн 10 жил гэр бүлдээ цаг зарцуулах ёстой гэдэг утгаараа долоон хоногт 20 цагаас дээш хугацаанд ажиллаагүй гэхэд болно.
Мөн хүүхдүүд гарсан эхний дөрвөн жил ер ажиллаагүй. Эндхийн хууль дүрмээр бол 11 наснаас доош насны хүүхдүүд ганцаараа сургуульдаа явах эрхгүй, заавал эцэг эх, асран хамгаалагчийн хамт явах ёстой байдаг. Том хүү маань 11 нас хүрсэн учир одооноос ганцаараа явах боломжтой болж байгаа юм.
Бага хүүгийн хувьд есөн настай ч гэрээс сургууль хүртэлх зам нь саад тотгор багатай тохиолдолд эцэг эх нь хүүхдээ ганцаараа явах боломжтой гэсэн бичиг сургуульд нь өгч болдог. Бид тийм бичиг хийж өгнө гэж бодож байна. Ингэхээр миний хувьд өглөө бүр 8:55 минутад хүүхдүүдээ сургуульд нь хүргэж өгөх, өдөр 15:30 минутаас сургуулиас нь авах ажил байхгүй болж, бүтэн цагийн ажил хийх боломжтой болох юм.

ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР ХАМГИЙН ИХ БАЯРЛАСАН, БАХАРХСАН МӨЧ?
Хүүхдүүдийнхээ гаргасан жижиг ч болов амжилт бүрд нь үнэхээр их баярладаг. Жишээ нь, том хүү маань дөрвөн настайдаа усанд сэлэлтийн дугуйланд явахдаа живж байсан юм. Тэр явдлаас хойш зургаан нас хүртлээ усанд ойртоогүй явж байгаад долоо хоногт нэг удаа 30 минутаар хичээллэж эхэлсэн. Тэр хэмнэлээрээ гурван жил гаруй хичээллэж, нэг өдөр сэлэлтийн тэмцээнд орно гээд хүрээд ирсэн. Би дотроо өндөр найдлага тавиагүй ч хүү тэр тэмцээнээс мөнгөн медальтай ирэхэд нь маш их бахархаж байлаа.
Мөн сургуулиас нь байгаль орчин, зөгий хамгаалалтын талаар захиа бичүүлж, шалгарсан гурван захиаг парламентын гишүүнд хүргэх байсанд том хүүгийн минь захиа шалгарч байсан. Бас бага хүүгийн минь зохион бичлэг сургуулийн хананд өлгөгдөхөд гээд бүх мөчид нь баярладаг даа.
Бага хүү маань нэг удаа хөл бөмбөгийн тэмцээнд оролцон ялагдахдаа нулимс нь цийлгэнэсэн ч уйлаагүй нь бахархал төрүүлсэн. Энэ мэт хүүхдүүдийнхээ хожил бүрд нь баярлах биш хожигдох үед нь ч урам өгч байх хэрэгтэй санагддаг. Учир нь тэмцээнд түрүүлэх нь гол биш, оролцох нь чухал шүү дээ. Хамгийн гол нь хожигдчихоод эргээд хожихын төлөө тэмцдэг байх нь л чухал.

ХҮҮХЭД ӨСГӨХТЭЙ ХОЛБООТОЙ АВСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ БАЙСАН БЭ?
Хаа сайгүй хүн бүр хэлж, бичиж, би ч өөрөө амьдралаараа туулж мэдсэн нэгэн зөвлөгөө байдаг.
"Та

х
үүхдэдээ юу хүсэж, ямар зүйлийг үзүүлж, юуг сургамаар байна, тэр болгоноо бодитоор үлгэрлэж харуул
".


ХҮҮХДЭЭ ЯМАР ХҮН БОЛООСОЙ ГЭЖ, ЯМАР ЧАНАРЫГ ӨӨРИЙМШҮҮЛЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ ВЭ?
Биеэ даасан, хүнд тусархаг, хүнлэг сайхан сэтгэлтэй, мэдлэг боловсролтой, эрүүл саруул, дэлхийн иргэн болоосой л гэж хүсдэг дээ.


Намрын сэрүү орсон өдрөөр "How I Parent" булангийн шинэхэн дугаарыг хүргэж байна. Бид энэ удаагийн дугаартаа алс холын Англи улсад амьдран суудаг Дэвид Сколе, Д.Эрдэнэсувд нарын гэр бүлийг урилаа. Гэргий Д.Эрдэнэсувд бол Фейсбүүк хаягтаа өөрийн үзэж туулсан амьдрал, хилийн чанад дахь амьдрал болоод хүүхэд хүмүүжлийн талаар өөрийн туршлага, мэдлэгийг харамгүй хуваалцдаг, хоёр хүүгийн ээж билээ. Ингээд тэдний хайраар бялхсан, бяцхан ертөнцтэй хамтдаа танилцъя.
**Нэр:** Д.Эрдэнэсувд, Дэвид Сколе
**Байршил:** Англи улс, Лондон хот
**Ам бүл:** 4
**Сошиал хуудсууд:** Erdenesuvd Scholey (Facebook)
### БИДЭНД ГЭР БҮЛЭЭ ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛНА УУ? ГЭР БҮЛИЙН ҮҮРГЭЭ ХЭРХЭН ХУВААРИЛДАГ ВЭ?
Манайх Дэвид Сколийнх гэдэг айл. Би анх нөхөртэйгөө Англи улсад богино хэмжээний сургалтад суух үеэрээ танилцаж байлаа. Бид хоёр сайхан хүүгийн эцэг эх болоод нэлээд хугацааг үджээ. Нөхөр маань маш мундаг аав. Хоёр хүүгийн минь амжилт, гэр бүлийн минь оршин тогтнол, ноён нуруу нь миний хань. Аав хүний, эцэг хүний, эр хүний, ханийнхаа хувьд гээд өөрт оноогдсон нийгмийн дүр бүрдээ хамгийн сайнаараа байж чаддаг, түшигтэй нэгэн.
Том хүүг Мэлвин Сколе гэдэг. Монгол нэр нь Тэмүүжин. 11 настай. Одоогоор хүү маань дунд сургуульдаа элсэж байна. Эндхийн боловсролын систем нь нийтийн боловсролыг хүн бүрд тэгш, хүртээмжтэй хүргэх зорилгын дагуу бүх хүүхэд бага сургуульд суралцахдаа өөрийн харьяа дүүргийн улсын сургуульд сурах ёстой байдаг.
Харин дунд сургуульд элсэн орохдоо харьяа дүүрэг харгалзахгүйгээр хувийн сургууль эсвэл зэрэглэл ахисан сургуульд шалгалт өгч орох боломжтой. Манай гэрийн ойролцоо таван сайн сургууль бий. Хүү маань тэдгээр сургуулиудад бүгдэд нь амжилттай тэнцэж, тэтгэлэг хүртсэнээс өөрийн сонголтоор холимог хүйсийн сургуульд нь явахаар шийдсэн байгаа.
Бага хүүг маань Жоорж Сколе гэдэг. Монгол нэр нь Тэнгис. Одоо есөн настай. Энэ жил тавдугаар ангид дэвшин суралцана. Ах нь академик талдаа илүү сайн бол бага хүү маань илүү бүтээлч нэгэн. Тэд маань өөр өөрсдийн хобби, хүсэл сонирхолтой тул түүнийг нь алдуулахгүйгээр нэг чиглэлд барихыг хичээдэг дээ.
Гэр бүлийн үүргийн тухайд хуучинсаг үзэл баримтлалаар бол би ахуйн үүргээ хариуцан, нөхөр маань санхүүгээ даадаг. Ерөнхийдөө ийм хуваарилалтаар явдаг ч гэртээ байх хугацаандаа аль боломжтой, цаг завтай нь гэрийн ажлуудаа хийгээд явдаг. Жишээ нь, нөхөр маань дийлэнхдээ орой хоолоо хийдэг юм. Оройн хоолоо хийхдээ ажлынхаа стрессийг тайлахын сацуу гэр бүлдээ цаг зарцуулж буйгаа мэдрэх нь өөрт нь таашаалтай сайхан байдаг юм гэнэ лээ.
### ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ӨГЛӨӨ, ОРОЙНЫ ДАДЛУУД ГЭВЭЛ?
Өглөө босоод хамгийн түрүүнд ороо хураан, хөшгөө онгойлгож, загасаа хооллон, загасныхаа гэрлийг асаахаас гадна ариун цэврээ сахиж, цэцгээ усална гэх олон ажил хөвөрнө. Оройдоо эдгээр ажлуудаа урвуулан хийж, орондоо орчхоод 30 минут ном уншдаг дадалтай. Мөн зун цагт оройн хоолны дараа компьютер тоглодог.
Харин хичээл орохоор баасан гараг болон амралтын өдрүүдэд л тоглох дүрэмтэй. Нэмээд гэр бүлийн халуун яриа оройн хоолны үеэр л өрнөнө. Бүгд ажил, хичээлээсээ цугласан байдаг тул тухайн өдрийнхөө амжилт ололт, алдаа оноо, сэтгэлзүйн байдал зэрэг сэдэв бүрийг хамран ярилцдаг. Мөн хоолны дараа таавар эсвэл сэтгэхүй шаардсан хөнгөн тоглоомууд тоглодог.
Амралтын өдрийн хувьд хоёр хүү бямба гараг бүрийн өглөө есөн цагаас 11 цагийн хооронд хөл бөмбөгийн бэлтгэлтэй. Харин ням гарагт өрсөлдөх багаасаа хамаараад өглөө 10-13 цагийн хооронд өөр хотуудын хөл бөмбөгийн багуудтай тоглодог. Ер нь, амралтын өдрийг ажлын өдрөөс ч эрт эхлүүлэх нь энүүхэнд. Хүүхдүүдийн хуваарь ийм бол нөхөр амралтын өдрүүдэд цэцэг, ногоо тарьж, цэцэрлэг дээрээ өнжих дуртай. Харин би амралтын аль нэг өдөр өөртөө цаг гаргахыг эрмэлздэг.
### ХҮҮХЭД ӨСГӨЖ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХДЭЭ АШИГЛАДАГ СОНИРХОЛТОЙ АРГА, ТЕХНИКЭЭСЭЭ ХУВААЛЦВАЛ?
Манайх спортлог гэр бүл. Том хүү маань гурван настайгаасаа рагби спортоор хичээллэж, дөрвөн настайгаасаа хөл бөмбөгийн спортод хүч үзэх болсон. Ах дүү нар нэгнийгээ даган дуурайх дуртай байдгийн адилаар бага хүү ч хөл бөмбөгийн спортоор хичээллэдэг. Аав нь ч хүүхдүүдтэйгээ цаг өнгөрүүлэхийн тулд хөл бөмбөгийн спортод дуртай болсон гэх үү дээ.
Спорт, тэр дундаа хөл бөмбөгөөр хичээллэж эхэлсэн нь манай гэр бүлд маш том эргэлт болж, хүүхдүүдийн хүмүүжилд ч эергээр нөлөөлсөн. Хүүхдүүд маань спортоор хичээллэснээр дэг журамтай болж, нэг зүйлдээ тууштай байх, аливаад хожиж, хожигдохын амтыг мэддэг болон өсөж торниж буйд нь баярладаг. Ингээд бодвол эцэг эх л хүүхдээ хүмүүжүүлэх биш, өөрсдөө хүүхдүүдээсээ суралцаж байдгийг ойлгох нь чухал санагддаг. Мөн ээж аав хоёр нэг бодлого, нэг чигт байх юм бол хүүхдүүд яг л түүнийг дагадаг гэдэгтэй санал нэг.
Бусдаар бид анх удаа л эцэг эх болж буй тул мэдэхгүй чадахгүй зүйлс тааралдах бүрд ном, интернэтээс хайдаг. Томыгоо төрүүлэх үед надад хүүхэд хүмүүжлийн хоёр л ном байсан юм. Нэг нь “0-12 сар хүртэлх хүүхдийг яаж өсгөх вэ?” гээд ном бий. Энэ хоёрыгоо зав зайгаараа мөнхийн уншаастай. Хэрвээ хайж буй асуултын маань хариулт байхгүй бол англи, орос хэл дээр интернэтээс хайна.
Сэтгүүлч мэргэжилтэй болоод ч тэр үү сэтгүүл зүйн үндсэн дүрэм болох хоёр болон түүнээс дээш эх сурвалжаас мэдээлэл авах дүрмээ баримталдаг. Нэмээд хоёр өөр үндэстнээс бүрдсэн гэр бүл тул соёлын ялгааг хэрхэн уялдуулж болох вэ зэрэг олон зүйлийг судалсны үндсэн дээр эцсийн шийдвэрээ эхийн буюу өөрийн зөн совингоор шийддэг. Базаад хэлбэл, эцэг эхчүүд эхлээд өөрөө хүүхдэдээ үлгэр дуурайл бол, тэгээд хүүхдээ сайн сонсох л юм байна лээ.
### ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ДУРТАЙ ХҮҮХДИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН, ХҮҮХДИЙН / ГЭР БҮЛИЙН КОНТЕНТ?
Хүүхдүүдээ бага байхад нь бид гэр бүлээрээ боловсролын контент түлхүү үздэг байв. Эхнийх нь, BBC-ийн үсэг заадаг контент. Удаах нь, “Mr Tumble and Friends” гэх хүүхдийн нийгэмшлийн контент. Эл контент нь хүмүүсийн ялгаатай байдлын талаар маш сайн хөндөж чадсан. Сүүлийнх нь, унтахдаа үздэг 15 минутын контент. Одоо нас наснаасаа хамааран үздэг контент нь шинэчлэгдээд л явна. Харин гэр бүлээрээ “Blue Planet” гэх байгаль орчны цуврал нэвтрүүлгийг бүхий л цаг үед шимтэн үзсээр ирсэн.
Өмнө нь дурдсанаар, манайх спортлог гэр бүл тул спортын бараа бүтээгдэхүүн түлхүү хэрэглэдэг. Манай хүү хоёр ойтойдоо экзема тусаж байсан юм. Тухайн үед Avino, Sudocrem хоёрыг л их хэрэглэсэн дээ. Мөн хүүхдүүдийнхээ цагаан хэрэглэл, хувцсыг non-bio буюу химийн орц багатай, загатнуулдаггүй бүтээгдэхүүнээр угаадаг гэхчлэн бусад ээж аавуудтай адил эко бүтээгдэхүүн хэрэглэхийг эрмэлздэг.
Бас хүүхдүүдээ яаж ч өвдсөн антибиотик өгөхгүй байхыг илүүд үздэг. Жишээ нь, хүүхдүүд ханиад хүрэхэд алим чанаад зөгийн балтай гурван хоног өгөхөд л хуурай ханиалгууд нам дарагддаг. Харин хоолой нь өвдөхөд алим өгөнгөө хөлийг нь халуун усанд угаасныхаа дараа уланд нь гавар түрхээд, оймсыг нь өмсгөөд унтуулахад гайгүй болдог тул эмийн бус аргаар эмчлэхийг хичээдэг.
### ХҮҮХЭДТЭЙ БОЛСНООР ТАНЫ АЖЛЫН АРГА БАРИЛ, ҮЗЭЛ БОДОЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БЭ?
Ээж байх, ганц бие байх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Хүүхэдтэй болсноо мэдсэн цагаас ууж идэх, алхаж гишгэх, өмсөж зүүх гээд бүх зүйл өөрчлөгдсөн. Хумс, үсээ будахаа больж, өсгийт ч өмсөхөө больсон. Тэгээд үс, яс, арьс гээд хүний биед хэрэгтэй бүх элементээ нөхөх зүйлс идэхгүй бол хүүхэд түүнийгээ ээжээсээ нөхдөг гэж сонсоод эрүүл мэндэд хэрэгтэй зүйлс хэрэглэдэг болсон.
Жишээ нь, хэрвээ шүдэнд хэрэгтэй элементээ идэхгүй бол хүүхэд түүнийгээ ээжээсээ нөхөн, ээжийн шүд хэврэг болно гэх жишээний. Үүнийг ухамсарлан, хэвлийд минь бүхэл бүтэн амь бүрэлдэж буй гэж бодохоор угаас хариуцлага нэмэгддэг юм билээ. Хэрвээ би хөл хүнд болоогүй бол энэ хэмжээний их мэдлэгийг олж авахгүй байсан гэж бодогддог юм. Хүүхдүүд минь надад цоо шинэ ертөнцийг нээж өгөхийн сацуу бид хамтдаа өсөж хөгжиж, ургаж дэлбээж буй мэт.
### ТА ХЭРХЭН АМАРДАГ ВЭ? ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР БУСДЫН ТУСЛАЛЦААГ ХЭР АВДАГ ВЭ?
Амралтын өдрүүдэд нөхөр маань гэртээ байх үед би илүү тухтай амардаг. Амрах үедээ аль болох чимээгүй орчинд дуртай цайгаа чанаад, ном сэтгүүл уншиж суух нь төгс амралт болдог. Мөн цэцэрлэгт хүрээлэнд алхах, дэлгүүр хэсэх, арьс арчилгаа хийх, далай явах зэрэг зөвхөн өөртөө зарцуулж буй цаг хугацаа минь амралт болдог доо. Бид хэдийгээр хайртай хүмүүсийнхээ хажууд байгаа ч тэнд харилцаа өрнөж, агаарын орон зай долгионд эрчим үүсэж л байгаа бол тодорхой хэмжээгээр хүн ядарч, энерги зарцуулж байдаг юм шүү.
Мөн би бичих дуртай, мэдсэн дуулснаа хүнд хүргэх дуртай болохоор Фейсбүүк идэвхтэй ашигладаг. Бичсэнээрээ давхар Монгол хэлээ мартахгүй байх талтай. Бичнэ гэдэг хүний тархийг хамгийн идэвхтэй байлгадаг тархины ганц дасгал.
Бусдын туслалцааны хувьд нөхрийн ажил гайгүй бол сардаа хоёр удаа, ажил ихтэй үед сардаа нэг удаа хүүхэд асрагч хөлслөн хоёулхнаа болзох нь бий.
### АЖИЛЛАДАГ ЭЭЖ БАЙХЫН ХАМГИЙН ХЭЦҮҮ НЬ ЮУ ВЭ?
Цар тахлын хөл хорио сулрахаас өмнөхөн гэр бүлийн бизнесээ дэмжиж, нөхрийнхөө компанид бичиг хэрэг, нарийн бичгийн үүргийг хариуцан ажилласан. Үүнээс өмнө цэцэрлэгийн багш хийдэг байлаа. Ер нь, сүүлийн 10 жил гэр бүлдээ цаг зарцуулах ёстой гэдэг утгаараа долоон хоногт 20 цагаас дээш хугацаанд ажиллаагүй гэхэд болно.
Мөн хүүхдүүд гарсан эхний дөрвөн жил ер ажиллаагүй. Эндхийн хууль дүрмээр бол 11 наснаас доош насны хүүхдүүд ганцаараа сургуульдаа явах эрхгүй, заавал эцэг эх, асран хамгаалагчийн хамт явах ёстой байдаг. Том хүү маань 11 нас хүрсэн учир одооноос ганцаараа явах боломжтой болж байгаа юм.
Бага хүүгийн хувьд есөн настай ч гэрээс сургууль хүртэлх зам нь саад тотгор багатай тохиолдолд эцэг эх нь хүүхдээ ганцаараа явах боломжтой гэсэн бичиг сургуульд нь өгч болдог. Бид тийм бичиг хийж өгнө гэж бодож байна. Ингэхээр миний хувьд өглөө бүр 8:55 минутад хүүхдүүдээ сургуульд нь хүргэж өгөх, өдөр 15:30 минутаас сургуулиас нь авах ажил байхгүй болж, бүтэн цагийн ажил хийх боломжтой болох юм.
### ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР ХАМГИЙН ИХ БАЯРЛАСАН, БАХАРХСАН МӨЧ?
Хүүхдүүдийнхээ гаргасан жижиг ч болов амжилт бүрд нь үнэхээр их баярладаг. Жишээ нь, том хүү маань дөрвөн настайдаа усанд сэлэлтийн дугуйланд явахдаа живж байсан юм. Тэр явдлаас хойш зургаан нас хүртлээ усанд ойртоогүй явж байгаад долоо хоногт нэг удаа 30 минутаар хичээллэж эхэлсэн. Тэр хэмнэлээрээ гурван жил гаруй хичээллэж, нэг өдөр сэлэлтийн тэмцээнд орно гээд хүрээд ирсэн. Би дотроо өндөр найдлага тавиагүй ч хүү тэр тэмцээнээс мөнгөн медальтай ирэхэд нь маш их бахархаж байлаа.
Мөн сургуулиас нь байгаль орчин, зөгий хамгаалалтын талаар захиа бичүүлж, шалгарсан гурван захиаг парламентын гишүүнд хүргэх байсанд том хүүгийн минь захиа шалгарч байсан. Бас бага хүүгийн минь зохион бичлэг сургуулийн хананд өлгөгдөхөд гээд бүх мөчид нь баярладаг даа.
Бага хүү маань нэг удаа хөл бөмбөгийн тэмцээнд оролцон ялагдахдаа нулимс нь цийлгэнэсэн ч уйлаагүй нь бахархал төрүүлсэн. Энэ мэт хүүхдүүдийнхээ хожил бүрд нь баярлах биш хожигдох үед нь ч урам өгч байх хэрэгтэй санагддаг. Учир нь тэмцээнд түрүүлэх нь гол биш, оролцох нь чухал шүү дээ. Хамгийн гол нь хожигдчихоод эргээд хожихын төлөө тэмцдэг байх нь л чухал.
### ХҮҮХЭД ӨСГӨХТЭЙ ХОЛБООТОЙ АВСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ БАЙСАН БЭ?
Хаа сайгүй хүн бүр хэлж, бичиж, би ч өөрөө амьдралаараа туулж мэдсэн нэгэн зөвлөгөө байдаг. ***"Та*** ***х******үүхдэдээ юу хүсэж, ямар зүйлийг үзүүлж, юуг сургамаар байна, тэр болгоноо бодитоор үлгэрлэж харуул******".***
### ХҮҮХДЭЭ ЯМАР ХҮН БОЛООСОЙ ГЭЖ, ЯМАР ЧАНАРЫГ ӨӨРИЙМШҮҮЛЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ ВЭ?
Биеэ даасан, хүнд тусархаг, хүнлэг сайхан сэтгэлтэй, мэдлэг боловсролтой, эрүүл саруул, дэлхийн иргэн болоосой л гэж хүсдэг дээ.