Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын Гүйцэтгэх захирал, ТоС холбооны зөвлөх М.Болдоо
<div class="article-body">
          <p></p><p><b>Өнөөдрийн дугаартаа бид Монголын банк, санхүүгийн салбарт тасралтгүй 30 жилийн турш удирдах албан тушаал хашиж, сүүлийн жилүүдэд ногоон санхүүжилт, хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр арвин туршлага хуримтлуулж яваа нэгэн эрхмийг урилаа.</b></p><p><b>Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үед боловсон хүчний зааварлагчаас ажлын гараагаа эхэлсэн М.Болдоо нь Монголбанк, Дэлхийн Банк, Олон улсын валютын сан, ХасБанк, Тэнгэр санхүүгийн нэгдэл зэрэгт удирдах албан тушаал хашиж, банкны секторын өөрчлөлт шинэчлэлийн үед манлайлан ажиллаж байв. </b></p><p><b>Сүүлийн жилүүдэд тэрээр уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг ногоон санхүүжилтийн бүтээгдэхүүн, боломжуудыг санхүүгийн салбарт авчрахаар Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын (MGFC) Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн холбооны зөвлөхөөр ажиллаж буй. </b><br></p>
<p><b>Байршил: </b>Монгол, Улаанбаатар<br><b>Эрхэлдэг ажил: </b>Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн (ТОС) холбооны зөвлөх<br><b style='caret-color: rgb(28, 28, 28); color: rgb(28, 28, 28); font-family: "SF Display", Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 14.4px; letter-spacing: 0.15px;'>Хэрэглэдэг гар утас:</b> Iphone<br><b>Хэрэглэдэг компьютер: </b>Surface, Microsoft </p>
<p></p><p><b>Сошиал хуудсууд: </b><a href="https://www.linkedin.com/in/boldoo-magvan-49b0b13/details/experience/" target="_blank">Boldoo Magvan</a> (Linkedin), <a href="https://www.facebook.com/bmagvan" target="_blank">Bold Magvan</a> (Facebook), <a href="https://twitter.com/bmagvan" target="_blank">@bmagvan </a>(X)</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/e8a71e6c91cd440745b8d37213f4794f.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?</span></h3><p></p><p class="s6">Би Нийслэлийн 23-р дугаар сургуулийг 1979 онд, Унгар Улсын Эдийн засгийн их сургуулийг олон улсын эдийн засагч мэргэжлээр 1986 онд дүүргэснийхээ дараа тухайн үеийн Зөвлөлтийн барилгын СОТ-3-т боловсон хүчний зааварлагчаас ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Одоогийнхоор бол хүний нөөцийн менежер гэсэн үг. Төд удалгүй нийгэм, эдийн засгийн бүтэцорвонгоороо эргэж, 1990 оноос банк санхүүгийн салбар ч шинэ тутам хөгжихтэй зэрэгцэн банк, санхүүгийн салбар руухөрвөсөн түүхтэй. </p><p class="s6">Тэр цагаас хойш 30 гаруй жил энэ салбарт тууштай ажиллажээ. Дурдвал, 1991-1996 оны хооронд Худалдаа хөгжлийн банк, ХОТШ банк, Экспорт импортын банкинд, 1996-2000 онд Монгол банкны дэд ерөнхийлөгч, 2001-2005 оны хооронд АНУ-ын Вашингтон хотноо Дэлхийн Банк, Олон улсын валютын сангийн зөвлөх, 2005 оноос 2019 онд ХасБанкны Ерөнхий захирал, Гүйцэтгэх захирал, "Тэнгэр" санхүүгийн нэгдлийн гүйцэтгэх захирлаар тус тус ажилласны дотор ХасБанкинд анхны ногоон санхүүжилтийн механизмыг бий болгоход хувь нэмрээ оруулснаа онцолмоор санагддаг. </p><p class="s6">Харин 2020 оноос хойш Монголын ногоон санхүүгийн корпорацийн (MGFC) Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн <a href="https://www.toc.mn" target="_blank">(ТОС) холбооны </a>зөвлөхөөр ажиллаж байна.</p><p class="s6"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/bf737340a6ab7576e8f94ae64fdb9b02.jpg"></p><p></p><p><br></p><p class="s6">Одоо бодох нь ээ, 1992 онд АНУ-ын Юта мужийн Солт Лейк хотод "First Security Bank of Utah"-д дадлага хийх завшаан тохиосон нь карьерийн минь эргэлтийн цэг байж. Тэр үед л би анх удаа өндөр хөгжилтэй оронд хагас жилийн хугацаанд амьдарч, тухайн улсын нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоотой танилцаж, түүн дотроо банкны салбар хэрхэн ажилладаг тухай захзухаас нь ойлголтттой болж авсан. Сонирхуулахад, тухайн үед Солт Лейк хотод амьдарсан анхны монгол хүн нь болж байлаа.</p><p class="s6">Миний хувьд социалист нийгмийн үед Унгар Улсын Будапешт хотод бакалаврын зэрэгтэй болохдоо зах зээлийн эдийн засгийн талаар анхны ухагдахуунтай болсон боловч гүнзгийрүүлэн суралцах боломж байгаагүй. Тиймдээ ч Монголбанкны дэд ерөнхийлөгчөөр дөрвөн жил ажилласны дараа АНУ-д суралцах шийдвэр гаргаж байв. Завшаантай нь, яг тэр үед<a href="https://www.facebook.com/USAIDMongolia" target="_blank"> USAID </a>буюу АНУ-ын Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагаас зарласан мастерын тэтгэлэгт шалгарч, улмаар 2000 онд Колумбийн их сургуульд мастерын сургалтад хамрагдсан. </p><p class="s6">Хоёр жилийн хөтөлбөрийг нэг жилд шахаж үзсэн тул өнөө хугацаа нь шалгалтаас шалгалтын хооронд явж байтал өнгөрсөн гэхэд хилсдэхгүй. Дэлхийн эдийн засаг, санхүүгийн салбар хааш чиглэж буй тухай ерөнхий төсөөлөлтэй болох, орчин үеийн мэдлэгээр тархиа цэнэглэх, юмсыг судалгаатай, өргөн өнцгөөр харах зэрэг чадвар минь Колумбийн Их Сургуулийг төгссөний дараа илүү зузаарсан болов уу. Түүнээс биш нэг жилийн дотор айхтар ухаантай болчихно гэж юу байх вэ. Хамгийн чухал нь ирээдүйн шийдвэрүүдээ илүү оновчтой, ухаалаг гаргахад суралцсандаа олзуурхаж явдаг даа.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?</span></h3><p></p><p>Миний хувьд ажлыг зөвхөн оффис дээр, ажлын найман цагт багтааж хийх ёстой гэхчлэн хатуу төлөвлөгөө мөрдөж байсан удаагүй. Орой унтаж орой сэрдэг төрлийн хүн. Мэдээж шаардлагатай тохиолдолд өглөө эрт, оройн цаг, амралтын өдөр эсэхээс үл хамааран хэзээ ч ажиллаж чадна.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/71af6ce5874ed7535a16ef7b873c8ebb.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?</span></h3><p></p><p class="s6">Дээр дурдсанчлан, судалгаа хийх, сонсох, төслийн ажлаар уулзалт хийх, багийн гишүүдтэй зөвлөлдөх, төвлөрч бодох, багийн оролцоотой шийдвэр гаргах зэрэг ажлуудаа мэдрэмжээрээ л гүйцэтгэдэг. Тухайлан цаг зоож, ажлын нарийн чанд хуваарь гаргадаг боловч ягштал мөрддөггүй, тухайн нөхцлийг харгалзан уян хатан байхыг эрмэлздэг. </p><p class="s6">Миний зарчим бол ердөө “Бүтээмжтэй байх”. Өнөөдөр гүйцэтгэж байгаа ажил чинь маргааш ямар үр дүн үзүүлэх вэ? Хийжбуй төсөл чинь чухам хэнд, юунд хэрэгцээтэй, хүмүүсийн ямар асуудлыг шийдэх вэ? гэдгийг цаг ямагт бодолцох явдал.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?</span></h3><p></p><p>Үндсэн ажлуудаас гадна сайн дурын нэлээд олон ажлыг хавсран гүйцэтгэдэг учраас оролцох хурал олонтой. Teams, Webex, Google, Zoom, Blue Jeans зэрэг аппын тусламжтай эдгээр хурлуудын ард гарч байна. X, Фэйсбүүк Мессенжер, ЛинкедИн, Инстаграм зэрэг олон нийтийн бүх л сүлжээг идэвхтэй ашиглана. Өөрт хэрэгцээтэй мэдээллээ маш хурдан хугацаанд авах боломжтой гэдгээрээ олон нийтийн сүлжээ давуу талтай.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/24f6dcda72746628292c501ef0bdd5e5.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?</span></h3><p>Шуудхан хариулахад, цаг хэмнэчихье гээд ер шаналж үзээгүй юм байна. Хамгийн чухал нь цаг хугацааг үр дүнтэйхэн өнгөрөөчих юмсан гэдэг хүсэл минь. Харин ерөнхий юм ярьсан хурал зөвлөгөөнөөс, удаан хуралдахаас зайлсхийдэг.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>6. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?</span></h3><p></p><p>Ер нь бүх л цаг үед ажилтай холбоотой том, жижиг санааг бодож, сэдэж явдаг. Орж ирсэн санаагаа цөөн түлхүүр үгсээр жагсаалт маягаар тэмдэглэдэг дадалтай. Ганц дутагдал нь маш олон тэмдэглэлтэй хэдий ч тэр болгоныг эргүүлж харах нь ховор. Тэмдэглэх маягаар санаагаа цэгцэлдэг юм болов уу.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/4d7f2d6a0cc27a1f2e808576e6fe7188.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?</span></h3><p></p><p class="s6">Амарна гэдэг өөрийгөө цэнэглэж байна гэсэн үг. Утасны цэнэг дуусах үед тэжээлд залгадагтай адил. Хүн ч гэсэн өөрийгөө цэнэглэж, бие махбодь, сэтгэлзүйгээ амрааж байх учиртай. Миний хувьд сүүлийн 20 жилийн турш тасралтгүй долоо хоногтоо гурван удаа, цаг гучин минутын турш ширээний теннис тоглонгоо найз нөхөдтэйгээ хөөрөлдөх, хамтарч аялах зэргээр амарч байна. </p><p class="s6">Нөгөө талдаа амралт гэдэг бас л ажиллаж буй нэг хэлбэр. Хүний тархи зөвхөн оффис дээр суух найман цагийн туршид л ажлаа боддог юм биш, ажилтай холбоотой бодол байнга л толгойд эргэлдэж байдаг жамтай. Тиймээс агаарт гарах, бясалгах, найз нөхөдтэйгөө уулзах, хоол идэх гээд амрах зуураа ажилтай холбоотой санаануудаа тархиндаа цэгцэлж л явдаг. Амарч байх хугацаандаа бодлоо хангалттай цэгцэлж чадваас ажлын өдрүүдэд илүү бүтээмж өндөртэй байх шиг анзаарагддаг юм.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?</span></h3><p></p><p>Нийгмийн ажил гэвэл одоогоор <a href="https://mars-v.com" target="_blank">Mars-V </a>төсөл, <a href="https://www.princetoninasia.org" target="_blank">Princeton in Asia</a>, <a href="https://www.facebook.com/p/Mongolian-Green-Building-Council-100085691830670/" target="_blank">Ногоон барилгын хүрээлэн </a>зэрэгт сайн дурын зөвлөх хийхээс гадна Исланд Улсын Өргөмжит консулын ажлыг мөн сайн дурын үндсэн дээр гүйцэтгэж байна. Хувийн ажил гэвэл,<a href="https://www.23andme.com/en-int/" target="_blank"> 23andME</a> гений аппын тусламжтайгаар ургийн модоо сэргээх, байгальд ойрхон амьдрах орчин бүрдүүлэх зорилготой төслөө онцолъё. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/4018c9f475591dba378cb560851c5be5.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?</span></h3><p></p><p class="s6">Банкны салбарт ажиллаж буй ямар ч хүнд зээлдэгч зээлээ төлөхгүй байх л хамгийн том сорилт байх болов уу. Харилцагчаас хадгаламжийг нь авч, итгэлцлийн дүнд тухайн мөнгөн хөрөнгийг бусдад зээлдүүлж байгаа гэдэг утгаараа банк бол нэгэн төрлийн зуучлагч байгууллага. Тиймээс энэ итгэлийг алдана гэдэг бидний хамгийн ихээр санаа зовних учиртай толгойн өвчин. </p><p class="s6">Бусдаар бол бэрхшээл тоочих бус түүнийг даван гарах, шийдэл олох, эрсдэлийг чадах хэмжээндээ бууруулахын төлөө л ажиллах хэрэгтэй гэж боддог. Хийж буй ажлынхаа хэцүү бэрхшээлтэй талыг нь л дөвийлгөж хараад, эрсдэлээс айгаад байвал юу ч хийхгүй, гэртээ суусан нь дээр биз тийм үү? </p><p class="s6">Их сургуулиа төгссөнөөсөө хойш хийсэн арав гаруй ажлаас надад хамгийн их таалагдсан нь банк, санхүүгийн салбар байсан. Санхүүгийн үйлчилгээнд оролцож буй бүх талуудад үнэ цэн хүртээх, үр дүнтэй үйлчилгээ түгээхэд хувь нэмрээ оруулж байгаагаасаа сэтгэл ханамж мэдэрдэг. </p><p class="s6">Энэ салбарт ажиллах нь бараг л хобби минь мэт санагддаг. Хүн өөрийн дурлаж сонирхсон хоббиндоо хэзээ ямагт цаг заваа зориулдагтай адил өнгөрсөн 30 гаруй жилийн турш ажлаасаа, салбараасаа уйдаж, халгасан удаа надад үгүй. Жил ирэх тусам л хийж буй ажилдаа дур сонирхолтой хэвээр байна.</p><p class="s6">Монголын ногоон санхүүгийн корпорацид ажиллаж байгаагийн сонирхолтой тал гэвэл уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэн манай нийгэм, эдийн засагт нүүрлээд буй биет болон шилжилтийн эрсдэл, болзошгүй хохирлыг хэрхэн багасгах вэ, яаж урьдчилан сэргийлэх вэ гэдэг дээр санхүүгийн салбарын зүгээс шийдлүүдийг гаргаж өгөх боломжтой байгаа явдал. </p><p class="s6">Олон улсад Climate-Related Physical Risks буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй биет эрсдэл гэх ойлголт бий. Монголын нөхцөлд ган, зуд, үер, байгалийн гамшиг, улам бүр архагшиж буй бэлчээрийн талхалт, цөлжилт зэргээс үүдэлтэй эрсдэлийн нөлөө өнөөдөр нүдэн дээр илт нэмэгдэж байна. Сөрөх дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол маргааш гэхэд улс үндэстний хэмжээнд гамшиг биежих магадлал нэн өндөр. </p><p class="s6">Тэр хэмжээгээр малчин өрх, малын гаралтай болон хүнсний ногоо, газар тариалангийн түүхий эд ашиглан үйлдвэрлэл эрхэлж буй бизнес эрхлэгчид, иргэд, тэдэнд зээл олгосон санхүүгийн байгууллага гээд бүх л оролцогч талуудад олон арван их наяд төгрөгийн хохирол учирч болзошгүй. Climate-Related Transitional Risks буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй шилжилтийн эрсдэл бодитой болж буй. </p><p class="s6">Дэлхий нийтээр нүүрс, хатуу түлшнээс татгалзаж байгаа өнөө үед нүүрсээр галладаг цахилгаан, дулааны станцад суурилсан эрчим хүчний салбарт оруулж буй хөрөнгө оруулалтыг үргүй зардал, хаягдмал хөрөнгө буюу Stranded assets гэж нэрлэж байна. Өөрөөр хэлбэл, эрчим хүчний цэвэр эх үүсвэрт түргэн шилжихгүй бол эрчим хүчийг нүүрснээс гаргадаг улстай харилцах орон олдохгүй болж, нийгэм эдийн засгийн хямралд хүргэж болзошгүй. Энэ бүхнийг харгалзан үзээд ногоон зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, нийгмийг сэрэмжлүүлэхэд хувь нэмрээ оруулах нь бидний үндсэн зорилго юм.</p><p class="s6"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/bbff3e6732563ace85a6c695f83d871a.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><br></span></div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?</span></h3><p></p><p class="s6">ТоС холбооны чадварлаг багт төсөл хэрэгжүүлэхэд нь бага сага зөвлөж байна. Монголын банк санхүүгийн салбар дахьтогтвортой санхүүжилтийн санаачилга 2013 оноос эхлэлтэй. Тухайн үед Монголын банкны холбооны гишүүд “Санхүүгийн үйлчилгээ байгаль орчин, нийгэмдээ ээлтэй байж гэмээнэ урт удаан хугацаанд оршин тогтноно” гэдэг дээр санал нэгдэж, уг саналаа “Тогтвортой санхүүжилтийн санаачилга” хэмээн нэрлэсэн. Тэрхүү санаачилга яван явсаар 2018 онд “МонголынТогтвортой санхүүгийн холбоо” үүсгэн байгуулагдах суурь болж, өнөөдөр уг холбоонд Монголын санхүүгийн салбарт үйл ажиллагаагаа явуулж буй бүх банк, томоохон банк бус санхүүгийн болон бизнесийн байгууллагууд нэгдэн үйл ажиллаагаа явуулж байна. </p><p class="s6">Товчхондоо, тогтвортой санхүү буюу ТоС нь санхүүгийн байгууллага хөрөнгө оруулалт хийх, зээл олгох шийдвэр гаргахдаа тухайн төсөл эсвэл бизнес байгаль орчин, хүний сайн сайхан, эрүүл мэнд, боловсролд эерэг сөрөг нөлөөтэй байна уу гэдгийг нь анхаарч үзнэ гэсэн үг. Ингэснээр эргээд санхүүгийн байгууллага, харилцагчийн эрсдэл багасаж, байгаль орчин, нийгэмдээ ээлтэй амьдрах үндэс суурь болж байгаа юм.</p><p class="s6">“Монголын ногоон санхүүгийн корпорац”-ын хувьд 2020 онд Монголын Банкны Холбоо, ТоС холбоо, банкуудын оролцоотойгоор үүсгэн байгуулагдаж, “Уур амьсгалын ногоон сан”-аас 27 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт татсан билээ. Саяхан Монгол Улсын Засгийн газраас оруулах 18 сая ам доллартай хөрөнгө оруулалт УИХ-аар батлагдсан. Одоогийн байдлаар манай баг Европын Холбооны Свич-Эшиа хөтөлбөрийн санхүүжилттэй “Дулаан Шийдэл” төслийн гэр хорооллын амины орон сууц дулаалах, НҮБ-аас хэрэгжүүлж буй Малчдын тогтвортой зээл төслүүд дээр туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна. </p><p class="s6">Түүнээс гадна, ногоон зээлийг хянах, тайлагнах, баталгаажуулах буюу MRV цогц системийг боловсруулж, ногоон зээлийн стандартыг бий болгоход хувь нэмэр оруулахаар зорьж байгаа. Sustainable finance, Sustainability-linked bond, Green finance, Green bond, буюу Тогтвортой санхүүжилт, Тогтвортой бонд, Ногоон санхүүжилт, Ногоон бонд гэх нэр томьёо дэлхий даяар харьцангүй шинэ тутам ойлголт. Эдгээрийг таних шалгуур үзүүлэлт, хэмжүүр, хүлэмжийн хийг тооцоолох аргачлал зэрэг нэгдсэн стандартгүйгээс үүдэн энэ салбар нь Greenwashing буюу Ногоон угаалт руу шилжих эрсдэл өндөр. Тиймээс ч ойрын хугацаанд энэ салбарт төр засгийн байгууллагууд болон хувийн хэвшил хамтарч, MRV иж бүрэн системийг бий болгох зайлшгүй шаардлагатай байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?</span></h3><p></p><p class="s6">Орчин үед ямар ч салбарт ажиллаж байсан өөрийгөө шинэ мэдээллээр цэнэглэхгүй бол цаг үеэсээ маш хурдан хоцорч, гологдохоор болжээ. Хэдхэн жилийн өмнө зөв хэмээн итгэж байсан онол няцаагдах нь наад захын асуудал болон хувирч. </p><p class="s6">Миний одоо хийж буй ажилтай холбоотойгоор барилга, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй зэрэг салбарын ногоон технологийн бодит шийдлийг сонирхож газар дээр нь үзэж танилцаж байна. Энэ талаар өдөр тутмын мэдээллийн хязгааргүй урсгалаас өөрт хэрэгцээтэй мэдээллийг тунгаан авах, шинэ тутам судлаачдын гаргасан шийдэл, гаргалгаатай танилцах замаар л суралцаж явна. Оны өмнөхөн Оксфордын Их сургуулийн Тогтвортой санхүүжилтийн дамжаанд цахимаар суралцлаа.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; letter-spacing: 0.5px;'>12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, ХӨГЖИМ, КИНО?</span><br></div></h3><p></p><p class="s6">Би маш муу уншигч. Номын шүүгээгээрээ дүүрэн ном цуглуулсан ч уншсан хэд нь цөөхөн. Зузаан ном зохиол уншиж удаан сууснаас интернетээр ороод сонирхсон асуултандаа дор нь хариу авдаг төрлийн хүн. Голцуу ажил мэргэжилтэй холбоотой судалгааны тайлан, мэргэжилтний нийтлэл унших дуртай. Түүнчлэн түүхийн холбогдолтой анхдагч эх сурвалжийг хаа нэг судална. Нэг хэсэг Их Монгол улсын сэргэн мандаж байсан цаг үеийн тухай өгүүлсэн хэд хэдэн анхдагч эх сурвалжийг уншсан. Бусад хүмүүсийн үзэл бодол шингэсэн бүтээлүүдэд төдийлөн таатай ханддаггүй. </p><p class="s6">Багадаа өөрөө гитар дардаг байсан болоод ч тэр үү амьд хөгжмийн фен. Pink Floyd, Deep Purple, AC/DC, Led Zeppelin, Queen, Bee Gees, Omega, EDDA, Хурд, Харанга, Никитон, Foreigner, Passenger, Elton John, Lady Gaga гээд амьд хөгжмийн олон тооны хамтлаг, дуучдын зарим нэг дуунд нугасгүй шүү.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?</span></h3><p>Хүнийг магтах амархан, магтаал хүлээн авах сайхан. Гэхдээ магтаал, элдэв зөвлөгөөнөөс илүүтэй урт хугацаандаа шүүмжлэл хүнд хэрэгцээтэй байдаг юм шиг. Дийлэнх хүмүүс хүнийг улаан нүүрэн дээр нь шүүмжилж чаддаггүй. Гэхдээ яг л нүд рүү харж байгаад хэлсэн үг хүний ой тойнд айхтар үлддэг. Сүүлийн жилүүдэд ажил мэргэжлийн талбарт хүнд шүүмжлүүлээгүй ч ар гэрт бол эхнэр, найз нөхөд миний хамгийн том шүүмжлэгч.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?</span></h3><p></p><p class="s6">Хиймэл оюун ухааны үсрэнгүй хөгжил, уур амьсгалын хурдацтай өөрчлөлт, дэлхийн нийгэм эдийн засгийн хурдацтай хөгжил, геополитикийн хурцадмал асуудал гээд дэлхий ертөнц бидний ухаарч амжихын завдалгүй хурдацтай өөрчлөгдөж байна. Энэ их хөдөлгөөн дунд нэг л байрандаа хадагдаж үлдвээс хувь хүний болон үндэстний хувьд амьд гарч чадахгүй. Тиймээс сониуч, соргог, мэдрэмжтэй байхын сацуу мэргэжлийн өндөр түвшинд судалгаатай шийдвэр гаргаж байгаарай хэмээн захья. Тэгж байж бүтээмжтэй ажиллаж хөдөлмөрлөнө, даван туулна. </p><p class="s6">Мөн өөрийн дуртай ажлаа аль болох насны эртэд олохыг хичээгээрэй. Мэдээж түүний тулд олон зүйл оролдож турших хэрэгтэй.</p>
          </div>

Өнөөдрийн дугаартаа бид Монголын банк, санхүүгийн салбарт тасралтгүй 30 жилийн турш удирдах албан тушаал хашиж, сүүлийн жилүүдэд ногоон санхүүжилт, хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр арвин туршлага хуримтлуулж яваа нэгэн эрхмийг урилаа.
Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үед боловсон хүчний зааварлагчаас ажлын гараагаа эхэлсэн М.Болдоо нь Монголбанк, Дэлхийн Банк, Олон улсын валютын сан, ХасБанк, Тэнгэр санхүүгийн нэгдэл зэрэгт удирдах албан тушаал хашиж, банкны секторын өөрчлөлт шинэчлэлийн үед манлайлан ажиллаж байв.
Сүүлийн жилүүдэд тэрээр уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг ногоон санхүүжилтийн бүтээгдэхүүн, боломжуудыг санхүүгийн салбарт авчрахаар Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын (MGFC) Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн холбооны зөвлөхөөр ажиллаж буй.

Байршил:
Монгол, Улаанбаатар
Эрхэлдэг ажил:
Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн (ТОС) холбооны зөвлөх
Хэрэглэдэг гар утас:
Iphone
Хэрэглэдэг компьютер:
Surface, Microsoft

Сошиал хуудсууд:
Boldoo Magvan
(Linkedin),
Bold Magvan
(Facebook),
@bmagvan
(X)

1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?
Би Нийслэлийн 23-р дугаар сургуулийг 1979 онд, Унгар Улсын Эдийн засгийн их сургуулийг олон улсын эдийн засагч мэргэжлээр 1986 онд дүүргэснийхээ дараа тухайн үеийн Зөвлөлтийн барилгын СОТ-3-т боловсон хүчний зааварлагчаас ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Одоогийнхоор бол хүний нөөцийн менежер гэсэн үг. Төд удалгүй нийгэм, эдийн засгийн бүтэцорвонгоороо эргэж, 1990 оноос банк санхүүгийн салбар ч шинэ тутам хөгжихтэй зэрэгцэн банк, санхүүгийн салбар руухөрвөсөн түүхтэй.
Тэр цагаас хойш 30 гаруй жил энэ салбарт тууштай ажиллажээ. Дурдвал, 1991-1996 оны хооронд Худалдаа хөгжлийн банк, ХОТШ банк, Экспорт импортын банкинд, 1996-2000 онд Монгол банкны дэд ерөнхийлөгч, 2001-2005 оны хооронд АНУ-ын Вашингтон хотноо Дэлхийн Банк, Олон улсын валютын сангийн зөвлөх, 2005 оноос 2019 онд ХасБанкны Ерөнхий захирал, Гүйцэтгэх захирал, "Тэнгэр" санхүүгийн нэгдлийн гүйцэтгэх захирлаар тус тус ажилласны дотор ХасБанкинд анхны ногоон санхүүжилтийн механизмыг бий болгоход хувь нэмрээ оруулснаа онцолмоор санагддаг.
Харин 2020 оноос хойш Монголын ногоон санхүүгийн корпорацийн (MGFC) Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн
(ТОС) холбооны
зөвлөхөөр ажиллаж байна.

Одоо бодох нь ээ, 1992 онд АНУ-ын Юта мужийн Солт Лейк хотод "First Security Bank of Utah"-д дадлага хийх завшаан тохиосон нь карьерийн минь эргэлтийн цэг байж. Тэр үед л би анх удаа өндөр хөгжилтэй оронд хагас жилийн хугацаанд амьдарч, тухайн улсын нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоотой танилцаж, түүн дотроо банкны салбар хэрхэн ажилладаг тухай захзухаас нь ойлголтттой болж авсан. Сонирхуулахад, тухайн үед Солт Лейк хотод амьдарсан анхны монгол хүн нь болж байлаа.
Миний хувьд социалист нийгмийн үед Унгар Улсын Будапешт хотод бакалаврын зэрэгтэй болохдоо зах зээлийн эдийн засгийн талаар анхны ухагдахуунтай болсон боловч гүнзгийрүүлэн суралцах боломж байгаагүй. Тиймдээ ч Монголбанкны дэд ерөнхийлөгчөөр дөрвөн жил ажилласны дараа АНУ-д суралцах шийдвэр гаргаж байв. Завшаантай нь, яг тэр үед
USAID
буюу АНУ-ын Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагаас зарласан мастерын тэтгэлэгт шалгарч, улмаар 2000 онд Колумбийн их сургуульд мастерын сургалтад хамрагдсан.
Хоёр жилийн хөтөлбөрийг нэг жилд шахаж үзсэн тул өнөө хугацаа нь шалгалтаас шалгалтын хооронд явж байтал өнгөрсөн гэхэд хилсдэхгүй. Дэлхийн эдийн засаг, санхүүгийн салбар хааш чиглэж буй тухай ерөнхий төсөөлөлтэй болох, орчин үеийн мэдлэгээр тархиа цэнэглэх, юмсыг судалгаатай, өргөн өнцгөөр харах зэрэг чадвар минь Колумбийн Их Сургуулийг төгссөний дараа илүү зузаарсан болов уу. Түүнээс биш нэг жилийн дотор айхтар ухаантай болчихно гэж юу байх вэ. Хамгийн чухал нь ирээдүйн шийдвэрүүдээ илүү оновчтой, ухаалаг гаргахад суралцсандаа олзуурхаж явдаг даа.

2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
Миний хувьд ажлыг зөвхөн оффис дээр, ажлын найман цагт багтааж хийх ёстой гэхчлэн хатуу төлөвлөгөө мөрдөж байсан удаагүй. Орой унтаж орой сэрдэг төрлийн хүн. Мэдээж шаардлагатай тохиолдолд өглөө эрт, оройн цаг, амралтын өдөр эсэхээс үл хамааран хэзээ ч ажиллаж чадна.

3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?
Дээр дурдсанчлан, судалгаа хийх, сонсох, төслийн ажлаар уулзалт хийх, багийн гишүүдтэй зөвлөлдөх, төвлөрч бодох, багийн оролцоотой шийдвэр гаргах зэрэг ажлуудаа мэдрэмжээрээ л гүйцэтгэдэг. Тухайлан цаг зоож, ажлын нарийн чанд хуваарь гаргадаг боловч ягштал мөрддөггүй, тухайн нөхцлийг харгалзан уян хатан байхыг эрмэлздэг.
Миний зарчим бол ердөө “Бүтээмжтэй байх”. Өнөөдөр гүйцэтгэж байгаа ажил чинь маргааш ямар үр дүн үзүүлэх вэ? Хийжбуй төсөл чинь чухам хэнд, юунд хэрэгцээтэй, хүмүүсийн ямар асуудлыг шийдэх вэ? гэдгийг цаг ямагт бодолцох явдал.

4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?
Үндсэн ажлуудаас гадна сайн дурын нэлээд олон ажлыг хавсран гүйцэтгэдэг учраас оролцох хурал олонтой. Teams, Webex, Google, Zoom, Blue Jeans зэрэг аппын тусламжтай эдгээр хурлуудын ард гарч байна. X, Фэйсбүүк Мессенжер, ЛинкедИн, Инстаграм зэрэг олон нийтийн бүх л сүлжээг идэвхтэй ашиглана. Өөрт хэрэгцээтэй мэдээллээ маш хурдан хугацаанд авах боломжтой гэдгээрээ олон нийтийн сүлжээ давуу талтай.

5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?
Шуудхан хариулахад, цаг хэмнэчихье гээд ер шаналж үзээгүй юм байна. Хамгийн чухал нь цаг хугацааг үр дүнтэйхэн өнгөрөөчих юмсан гэдэг хүсэл минь. Харин ерөнхий юм ярьсан хурал зөвлөгөөнөөс, удаан хуралдахаас зайлсхийдэг.

6. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
Ер нь бүх л цаг үед ажилтай холбоотой том, жижиг санааг бодож, сэдэж явдаг. Орж ирсэн санаагаа цөөн түлхүүр үгсээр жагсаалт маягаар тэмдэглэдэг дадалтай. Ганц дутагдал нь маш олон тэмдэглэлтэй хэдий ч тэр болгоныг эргүүлж харах нь ховор. Тэмдэглэх маягаар санаагаа цэгцэлдэг юм болов уу.

7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
Амарна гэдэг өөрийгөө цэнэглэж байна гэсэн үг. Утасны цэнэг дуусах үед тэжээлд залгадагтай адил. Хүн ч гэсэн өөрийгөө цэнэглэж, бие махбодь, сэтгэлзүйгээ амрааж байх учиртай. Миний хувьд сүүлийн 20 жилийн турш тасралтгүй долоо хоногтоо гурван удаа, цаг гучин минутын турш ширээний теннис тоглонгоо найз нөхөдтэйгээ хөөрөлдөх, хамтарч аялах зэргээр амарч байна.
Нөгөө талдаа амралт гэдэг бас л ажиллаж буй нэг хэлбэр. Хүний тархи зөвхөн оффис дээр суух найман цагийн туршид л ажлаа боддог юм биш, ажилтай холбоотой бодол байнга л толгойд эргэлдэж байдаг жамтай. Тиймээс агаарт гарах, бясалгах, найз нөхөдтэйгөө уулзах, хоол идэх гээд амрах зуураа ажилтай холбоотой санаануудаа тархиндаа цэгцэлж л явдаг. Амарч байх хугацаандаа бодлоо хангалттай цэгцэлж чадваас ажлын өдрүүдэд илүү бүтээмж өндөртэй байх шиг анзаарагддаг юм.

8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
Нийгмийн ажил гэвэл одоогоор
Mars-V
төсөл,
Princeton in Asia
,
Ногоон барилгын хүрээлэн
зэрэгт сайн дурын зөвлөх хийхээс гадна Исланд Улсын Өргөмжит консулын ажлыг мөн сайн дурын үндсэн дээр гүйцэтгэж байна. Хувийн ажил гэвэл,
23andME
гений аппын тусламжтайгаар ургийн модоо сэргээх, байгальд ойрхон амьдрах орчин бүрдүүлэх зорилготой төслөө онцолъё.

9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?
Банкны салбарт ажиллаж буй ямар ч хүнд зээлдэгч зээлээ төлөхгүй байх л хамгийн том сорилт байх болов уу. Харилцагчаас хадгаламжийг нь авч, итгэлцлийн дүнд тухайн мөнгөн хөрөнгийг бусдад зээлдүүлж байгаа гэдэг утгаараа банк бол нэгэн төрлийн зуучлагч байгууллага. Тиймээс энэ итгэлийг алдана гэдэг бидний хамгийн ихээр санаа зовних учиртай толгойн өвчин.
Бусдаар бол бэрхшээл тоочих бус түүнийг даван гарах, шийдэл олох, эрсдэлийг чадах хэмжээндээ бууруулахын төлөө л ажиллах хэрэгтэй гэж боддог. Хийж буй ажлынхаа хэцүү бэрхшээлтэй талыг нь л дөвийлгөж хараад, эрсдэлээс айгаад байвал юу ч хийхгүй, гэртээ суусан нь дээр биз тийм үү?
Их сургуулиа төгссөнөөсөө хойш хийсэн арав гаруй ажлаас надад хамгийн их таалагдсан нь банк, санхүүгийн салбар байсан. Санхүүгийн үйлчилгээнд оролцож буй бүх талуудад үнэ цэн хүртээх, үр дүнтэй үйлчилгээ түгээхэд хувь нэмрээ оруулж байгаагаасаа сэтгэл ханамж мэдэрдэг.
Энэ салбарт ажиллах нь бараг л хобби минь мэт санагддаг. Хүн өөрийн дурлаж сонирхсон хоббиндоо хэзээ ямагт цаг заваа зориулдагтай адил өнгөрсөн 30 гаруй жилийн турш ажлаасаа, салбараасаа уйдаж, халгасан удаа надад үгүй. Жил ирэх тусам л хийж буй ажилдаа дур сонирхолтой хэвээр байна.
Монголын ногоон санхүүгийн корпорацид ажиллаж байгаагийн сонирхолтой тал гэвэл уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэн манай нийгэм, эдийн засагт нүүрлээд буй биет болон шилжилтийн эрсдэл, болзошгүй хохирлыг хэрхэн багасгах вэ, яаж урьдчилан сэргийлэх вэ гэдэг дээр санхүүгийн салбарын зүгээс шийдлүүдийг гаргаж өгөх боломжтой байгаа явдал.
Олон улсад Climate-Related Physical Risks буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй биет эрсдэл гэх ойлголт бий. Монголын нөхцөлд ган, зуд, үер, байгалийн гамшиг, улам бүр архагшиж буй бэлчээрийн талхалт, цөлжилт зэргээс үүдэлтэй эрсдэлийн нөлөө өнөөдөр нүдэн дээр илт нэмэгдэж байна. Сөрөх дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол маргааш гэхэд улс үндэстний хэмжээнд гамшиг биежих магадлал нэн өндөр.
Тэр хэмжээгээр малчин өрх, малын гаралтай болон хүнсний ногоо, газар тариалангийн түүхий эд ашиглан үйлдвэрлэл эрхэлж буй бизнес эрхлэгчид, иргэд, тэдэнд зээл олгосон санхүүгийн байгууллага гээд бүх л оролцогч талуудад олон арван их наяд төгрөгийн хохирол учирч болзошгүй. Climate-Related Transitional Risks буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй шилжилтийн эрсдэл бодитой болж буй.
Дэлхий нийтээр нүүрс, хатуу түлшнээс татгалзаж байгаа өнөө үед нүүрсээр галладаг цахилгаан, дулааны станцад суурилсан эрчим хүчний салбарт оруулж буй хөрөнгө оруулалтыг үргүй зардал, хаягдмал хөрөнгө буюу Stranded assets гэж нэрлэж байна. Өөрөөр хэлбэл, эрчим хүчний цэвэр эх үүсвэрт түргэн шилжихгүй бол эрчим хүчийг нүүрснээс гаргадаг улстай харилцах орон олдохгүй болж, нийгэм эдийн засгийн хямралд хүргэж болзошгүй. Энэ бүхнийг харгалзан үзээд ногоон зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, нийгмийг сэрэмжлүүлэхэд хувь нэмрээ оруулах нь бидний үндсэн зорилго юм.

10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?
ТоС холбооны чадварлаг багт төсөл хэрэгжүүлэхэд нь бага сага зөвлөж байна. Монголын банк санхүүгийн салбар дахьтогтвортой санхүүжилтийн санаачилга 2013 оноос эхлэлтэй. Тухайн үед Монголын банкны холбооны гишүүд “Санхүүгийн үйлчилгээ байгаль орчин, нийгэмдээ ээлтэй байж гэмээнэ урт удаан хугацаанд оршин тогтноно” гэдэг дээр санал нэгдэж, уг саналаа “Тогтвортой санхүүжилтийн санаачилга” хэмээн нэрлэсэн. Тэрхүү санаачилга яван явсаар 2018 онд “МонголынТогтвортой санхүүгийн холбоо” үүсгэн байгуулагдах суурь болж, өнөөдөр уг холбоонд Монголын санхүүгийн салбарт үйл ажиллагаагаа явуулж буй бүх банк, томоохон банк бус санхүүгийн болон бизнесийн байгууллагууд нэгдэн үйл ажиллаагаа явуулж байна.
Товчхондоо, тогтвортой санхүү буюу ТоС нь санхүүгийн байгууллага хөрөнгө оруулалт хийх, зээл олгох шийдвэр гаргахдаа тухайн төсөл эсвэл бизнес байгаль орчин, хүний сайн сайхан, эрүүл мэнд, боловсролд эерэг сөрөг нөлөөтэй байна уу гэдгийг нь анхаарч үзнэ гэсэн үг. Ингэснээр эргээд санхүүгийн байгууллага, харилцагчийн эрсдэл багасаж, байгаль орчин, нийгэмдээ ээлтэй амьдрах үндэс суурь болж байгаа юм.
“Монголын ногоон санхүүгийн корпорац”-ын хувьд 2020 онд Монголын Банкны Холбоо, ТоС холбоо, банкуудын оролцоотойгоор үүсгэн байгуулагдаж, “Уур амьсгалын ногоон сан”-аас 27 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт татсан билээ. Саяхан Монгол Улсын Засгийн газраас оруулах 18 сая ам доллартай хөрөнгө оруулалт УИХ-аар батлагдсан. Одоогийн байдлаар манай баг Европын Холбооны Свич-Эшиа хөтөлбөрийн санхүүжилттэй “Дулаан Шийдэл” төслийн гэр хорооллын амины орон сууц дулаалах, НҮБ-аас хэрэгжүүлж буй Малчдын тогтвортой зээл төслүүд дээр туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна.
Түүнээс гадна, ногоон зээлийг хянах, тайлагнах, баталгаажуулах буюу MRV цогц системийг боловсруулж, ногоон зээлийн стандартыг бий болгоход хувь нэмэр оруулахаар зорьж байгаа. Sustainable finance, Sustainability-linked bond, Green finance, Green bond, буюу Тогтвортой санхүүжилт, Тогтвортой бонд, Ногоон санхүүжилт, Ногоон бонд гэх нэр томьёо дэлхий даяар харьцангүй шинэ тутам ойлголт. Эдгээрийг таних шалгуур үзүүлэлт, хэмжүүр, хүлэмжийн хийг тооцоолох аргачлал зэрэг нэгдсэн стандартгүйгээс үүдэн энэ салбар нь Greenwashing буюу Ногоон угаалт руу шилжих эрсдэл өндөр. Тиймээс ч ойрын хугацаанд энэ салбарт төр засгийн байгууллагууд болон хувийн хэвшил хамтарч, MRV иж бүрэн системийг бий болгох зайлшгүй шаардлагатай байна.

11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?
Орчин үед ямар ч салбарт ажиллаж байсан өөрийгөө шинэ мэдээллээр цэнэглэхгүй бол цаг үеэсээ маш хурдан хоцорч, гологдохоор болжээ. Хэдхэн жилийн өмнө зөв хэмээн итгэж байсан онол няцаагдах нь наад захын асуудал болон хувирч.
Миний одоо хийж буй ажилтай холбоотойгоор барилга, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй зэрэг салбарын ногоон технологийн бодит шийдлийг сонирхож газар дээр нь үзэж танилцаж байна. Энэ талаар өдөр тутмын мэдээллийн хязгааргүй урсгалаас өөрт хэрэгцээтэй мэдээллийг тунгаан авах, шинэ тутам судлаачдын гаргасан шийдэл, гаргалгаатай танилцах замаар л суралцаж явна. Оны өмнөхөн Оксфордын Их сургуулийн Тогтвортой санхүүжилтийн дамжаанд цахимаар суралцлаа.

12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, ХӨГЖИМ, КИНО?
Би маш муу уншигч. Номын шүүгээгээрээ дүүрэн ном цуглуулсан ч уншсан хэд нь цөөхөн. Зузаан ном зохиол уншиж удаан сууснаас интернетээр ороод сонирхсон асуултандаа дор нь хариу авдаг төрлийн хүн. Голцуу ажил мэргэжилтэй холбоотой судалгааны тайлан, мэргэжилтний нийтлэл унших дуртай. Түүнчлэн түүхийн холбогдолтой анхдагч эх сурвалжийг хаа нэг судална. Нэг хэсэг Их Монгол улсын сэргэн мандаж байсан цаг үеийн тухай өгүүлсэн хэд хэдэн анхдагч эх сурвалжийг уншсан. Бусад хүмүүсийн үзэл бодол шингэсэн бүтээлүүдэд төдийлөн таатай ханддаггүй.
Багадаа өөрөө гитар дардаг байсан болоод ч тэр үү амьд хөгжмийн фен. Pink Floyd, Deep Purple, AC/DC, Led Zeppelin, Queen, Bee Gees, Omega, EDDA, Хурд, Харанга, Никитон, Foreigner, Passenger, Elton John, Lady Gaga гээд амьд хөгжмийн олон тооны хамтлаг, дуучдын зарим нэг дуунд нугасгүй шүү.

13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?
Хүнийг магтах амархан, магтаал хүлээн авах сайхан. Гэхдээ магтаал, элдэв зөвлөгөөнөөс илүүтэй урт хугацаандаа шүүмжлэл хүнд хэрэгцээтэй байдаг юм шиг. Дийлэнх хүмүүс хүнийг улаан нүүрэн дээр нь шүүмжилж чаддаггүй. Гэхдээ яг л нүд рүү харж байгаад хэлсэн үг хүний ой тойнд айхтар үлддэг. Сүүлийн жилүүдэд ажил мэргэжлийн талбарт хүнд шүүмжлүүлээгүй ч ар гэрт бол эхнэр, найз нөхөд миний хамгийн том шүүмжлэгч.

14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?
Хиймэл оюун ухааны үсрэнгүй хөгжил, уур амьсгалын хурдацтай өөрчлөлт, дэлхийн нийгэм эдийн засгийн хурдацтай хөгжил, геополитикийн хурцадмал асуудал гээд дэлхий ертөнц бидний ухаарч амжихын завдалгүй хурдацтай өөрчлөгдөж байна. Энэ их хөдөлгөөн дунд нэг л байрандаа хадагдаж үлдвээс хувь хүний болон үндэстний хувьд амьд гарч чадахгүй. Тиймээс сониуч, соргог, мэдрэмжтэй байхын сацуу мэргэжлийн өндөр түвшинд судалгаатай шийдвэр гаргаж байгаарай хэмээн захья. Тэгж байж бүтээмжтэй ажиллаж хөдөлмөрлөнө, даван туулна.
Мөн өөрийн дуртай ажлаа аль болох насны эртэд олохыг хичээгээрэй. Мэдээж түүний тулд олон зүйл оролдож турших хэрэгтэй.

**Өнөөдрийн дугаартаа бид Монголын банк, санхүүгийн салбарт тасралтгүй 30 жилийн турш удирдах албан тушаал хашиж, сүүлийн жилүүдэд ногоон санхүүжилт, хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр арвин туршлага хуримтлуулж яваа нэгэн эрхмийг урилаа.**
**Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үед боловсон хүчний зааварлагчаас ажлын гараагаа эхэлсэн М.Болдоо нь Монголбанк, Дэлхийн Банк, Олон улсын валютын сан, ХасБанк, Тэнгэр санхүүгийн нэгдэл зэрэгт удирдах албан тушаал хашиж, банкны секторын өөрчлөлт шинэчлэлийн үед манлайлан ажиллаж байв.**
**Сүүлийн жилүүдэд тэрээр уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг ногоон санхүүжилтийн бүтээгдэхүүн, боломжуудыг санхүүгийн салбарт авчрахаар Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын (MGFC) Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн холбооны зөвлөхөөр ажиллаж буй.**
**Байршил:** Монгол, Улаанбаатар
**Эрхэлдэг ажил:** Монголын ногоон санхүүгийн корпорацын Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн (ТОС) холбооны зөвлөх
**Хэрэглэдэг гар утас:** Iphone
**Хэрэглэдэг компьютер:** Surface, Microsoft
**Сошиал хуудсууд:** Boldoo Magvan (Linkedin), Bold Magvan (Facebook), @bmagvan (X)
### 1. ТАНЫ КАРЬЕРААС БИД ЮУ ЮУГ МЭДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?
Би Нийслэлийн 23-р дугаар сургуулийг 1979 онд, Унгар Улсын Эдийн засгийн их сургуулийг олон улсын эдийн засагч мэргэжлээр 1986 онд дүүргэснийхээ дараа тухайн үеийн Зөвлөлтийн барилгын СОТ-3-т боловсон хүчний зааварлагчаас ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Одоогийнхоор бол хүний нөөцийн менежер гэсэн үг. Төд удалгүй нийгэм, эдийн засгийн бүтэцорвонгоороо эргэж, 1990 оноос банк санхүүгийн салбар ч шинэ тутам хөгжихтэй зэрэгцэн банк, санхүүгийн салбар руухөрвөсөн түүхтэй.
Тэр цагаас хойш 30 гаруй жил энэ салбарт тууштай ажиллажээ. Дурдвал, 1991-1996 оны хооронд Худалдаа хөгжлийн банк, ХОТШ банк, Экспорт импортын банкинд, 1996-2000 онд Монгол банкны дэд ерөнхийлөгч, 2001-2005 оны хооронд АНУ-ын Вашингтон хотноо Дэлхийн Банк, Олон улсын валютын сангийн зөвлөх, 2005 оноос 2019 онд ХасБанкны Ерөнхий захирал, Гүйцэтгэх захирал, "Тэнгэр" санхүүгийн нэгдлийн гүйцэтгэх захирлаар тус тус ажилласны дотор ХасБанкинд анхны ногоон санхүүжилтийн механизмыг бий болгоход хувь нэмрээ оруулснаа онцолмоор санагддаг.
Харин 2020 оноос хойш Монголын ногоон санхүүгийн корпорацийн (MGFC) Гүйцэтгэх захирал, Монголын тогтвортой санхүүжилтийн (ТОС) холбооны зөвлөхөөр ажиллаж байна.
Одоо бодох нь ээ, 1992 онд АНУ-ын Юта мужийн Солт Лейк хотод "First Security Bank of Utah"-д дадлага хийх завшаан тохиосон нь карьерийн минь эргэлтийн цэг байж. Тэр үед л би анх удаа өндөр хөгжилтэй оронд хагас жилийн хугацаанд амьдарч, тухайн улсын нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоотой танилцаж, түүн дотроо банкны салбар хэрхэн ажилладаг тухай захзухаас нь ойлголтттой болж авсан. Сонирхуулахад, тухайн үед Солт Лейк хотод амьдарсан анхны монгол хүн нь болж байлаа.
Миний хувьд социалист нийгмийн үед Унгар Улсын Будапешт хотод бакалаврын зэрэгтэй болохдоо зах зээлийн эдийн засгийн талаар анхны ухагдахуунтай болсон боловч гүнзгийрүүлэн суралцах боломж байгаагүй. Тиймдээ ч Монголбанкны дэд ерөнхийлөгчөөр дөрвөн жил ажилласны дараа АНУ-д суралцах шийдвэр гаргаж байв. Завшаантай нь, яг тэр үед USAID буюу АНУ-ын Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагаас зарласан мастерын тэтгэлэгт шалгарч, улмаар 2000 онд Колумбийн их сургуульд мастерын сургалтад хамрагдсан.
Хоёр жилийн хөтөлбөрийг нэг жилд шахаж үзсэн тул өнөө хугацаа нь шалгалтаас шалгалтын хооронд явж байтал өнгөрсөн гэхэд хилсдэхгүй. Дэлхийн эдийн засаг, санхүүгийн салбар хааш чиглэж буй тухай ерөнхий төсөөлөлтэй болох, орчин үеийн мэдлэгээр тархиа цэнэглэх, юмсыг судалгаатай, өргөн өнцгөөр харах зэрэг чадвар минь Колумбийн Их Сургуулийг төгссөний дараа илүү зузаарсан болов уу. Түүнээс биш нэг жилийн дотор айхтар ухаантай болчихно гэж юу байх вэ. Хамгийн чухал нь ирээдүйн шийдвэрүүдээ илүү оновчтой, ухаалаг гаргахад суралцсандаа олзуурхаж явдаг даа.
### 2. ТАНЫ АЖЛЫН ДУНДАЖ НЭГ ӨДӨР ХЭРХЭН ӨНГӨРДӨГ ВЭ?
Миний хувьд ажлыг зөвхөн оффис дээр, ажлын найман цагт багтааж хийх ёстой гэхчлэн хатуу төлөвлөгөө мөрдөж байсан удаагүй. Орой унтаж орой сэрдэг төрлийн хүн. Мэдээж шаардлагатай тохиолдолд өглөө эрт, оройн цаг, амралтын өдөр эсэхээс үл хамааран хэзээ ч ажиллаж чадна.
### 3. ТАНЫ АЖЛЫН НӨҮ-ХАУ?
Дээр дурдсанчлан, судалгаа хийх, сонсох, төслийн ажлаар уулзалт хийх, багийн гишүүдтэй зөвлөлдөх, төвлөрч бодох, багийн оролцоотой шийдвэр гаргах зэрэг ажлуудаа мэдрэмжээрээ л гүйцэтгэдэг. Тухайлан цаг зоож, ажлын нарийн чанд хуваарь гаргадаг боловч ягштал мөрддөггүй, тухайн нөхцлийг харгалзан уян хатан байхыг эрмэлздэг.
Миний зарчим бол ердөө “Бүтээмжтэй байх”. Өнөөдөр гүйцэтгэж байгаа ажил чинь маргааш ямар үр дүн үзүүлэх вэ? Хийжбуй төсөл чинь чухам хэнд, юунд хэрэгцээтэй, хүмүүсийн ямар асуудлыг шийдэх вэ? гэдгийг цаг ямагт бодолцох явдал.
### 4. АШИГЛАХГҮЙ БАЙЖ ЧАДДАГГҮЙ АПП, ХЭРЭГСЛҮҮД ЮУ ВЭ?
Үндсэн ажлуудаас гадна сайн дурын нэлээд олон ажлыг хавсран гүйцэтгэдэг учраас оролцох хурал олонтой. Teams, Webex, Google, Zoom, Blue Jeans зэрэг аппын тусламжтай эдгээр хурлуудын ард гарч байна. X, Фэйсбүүк Мессенжер, ЛинкедИн, Инстаграм зэрэг олон нийтийн бүх л сүлжээг идэвхтэй ашиглана. Өөрт хэрэгцээтэй мэдээллээ маш хурдан хугацаанд авах боломжтой гэдгээрээ олон нийтийн сүлжээ давуу талтай.
### 5. ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?
Шуудхан хариулахад, цаг хэмнэчихье гээд ер шаналж үзээгүй юм байна. Хамгийн чухал нь цаг хугацааг үр дүнтэйхэн өнгөрөөчих юмсан гэдэг хүсэл минь. Харин ерөнхий юм ярьсан хурал зөвлөгөөнөөс, удаан хуралдахаас зайлсхийдэг.
### 6. ХИЙХ АЖЛАА ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨДӨГ ВЭ?
Ер нь бүх л цаг үед ажилтай холбоотой том, жижиг санааг бодож, сэдэж явдаг. Орж ирсэн санаагаа цөөн түлхүүр үгсээр жагсаалт маягаар тэмдэглэдэг дадалтай. Ганц дутагдал нь маш олон тэмдэглэлтэй хэдий ч тэр болгоныг эргүүлж харах нь ховор. Тэмдэглэх маягаар санаагаа цэгцэлдэг юм болов уу.
### 7. ЭРЧ ХҮЧЭЭ ХЭРХЭН СЭЛБЭДЭГ ВЭ?
Амарна гэдэг өөрийгөө цэнэглэж байна гэсэн үг. Утасны цэнэг дуусах үед тэжээлд залгадагтай адил. Хүн ч гэсэн өөрийгөө цэнэглэж, бие махбодь, сэтгэлзүйгээ амрааж байх учиртай. Миний хувьд сүүлийн 20 жилийн турш тасралтгүй долоо хоногтоо гурван удаа, цаг гучин минутын турш ширээний теннис тоглонгоо найз нөхөдтэйгээ хөөрөлдөх, хамтарч аялах зэргээр амарч байна.
Нөгөө талдаа амралт гэдэг бас л ажиллаж буй нэг хэлбэр. Хүний тархи зөвхөн оффис дээр суух найман цагийн туршид л ажлаа боддог юм биш, ажилтай холбоотой бодол байнга л толгойд эргэлдэж байдаг жамтай. Тиймээс агаарт гарах, бясалгах, найз нөхөдтэйгөө уулзах, хоол идэх гээд амрах зуураа ажилтай холбоотой санаануудаа тархиндаа цэгцэлж л явдаг. Амарч байх хугацаандаа бодлоо хангалттай цэгцэлж чадваас ажлын өдрүүдэд илүү бүтээмж өндөртэй байх шиг анзаарагддаг юм.
### 8. ҮНДСЭН АЖЛЫНХАА ХАЖУУГААР ДУРЛАЖ ХИЙДЭГ ТӨСӨЛ/АЖИЛ ЮУ ВЭ?
Нийгмийн ажил гэвэл одоогоор Mars-V төсөл, Princeton in Asia, Ногоон барилгын хүрээлэн зэрэгт сайн дурын зөвлөх хийхээс гадна Исланд Улсын Өргөмжит консулын ажлыг мөн сайн дурын үндсэн дээр гүйцэтгэж байна. Хувийн ажил гэвэл, 23andME гений аппын тусламжтайгаар ургийн модоо сэргээх, байгальд ойрхон амьдрах орчин бүрдүүлэх зорилготой төслөө онцолъё.
### 9. ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?
Банкны салбарт ажиллаж буй ямар ч хүнд зээлдэгч зээлээ төлөхгүй байх л хамгийн том сорилт байх болов уу. Харилцагчаас хадгаламжийг нь авч, итгэлцлийн дүнд тухайн мөнгөн хөрөнгийг бусдад зээлдүүлж байгаа гэдэг утгаараа банк бол нэгэн төрлийн зуучлагч байгууллага. Тиймээс энэ итгэлийг алдана гэдэг бидний хамгийн ихээр санаа зовних учиртай толгойн өвчин.
Бусдаар бол бэрхшээл тоочих бус түүнийг даван гарах, шийдэл олох, эрсдэлийг чадах хэмжээндээ бууруулахын төлөө л ажиллах хэрэгтэй гэж боддог. Хийж буй ажлынхаа хэцүү бэрхшээлтэй талыг нь л дөвийлгөж хараад, эрсдэлээс айгаад байвал юу ч хийхгүй, гэртээ суусан нь дээр биз тийм үү?
Их сургуулиа төгссөнөөсөө хойш хийсэн арав гаруй ажлаас надад хамгийн их таалагдсан нь банк, санхүүгийн салбар байсан. Санхүүгийн үйлчилгээнд оролцож буй бүх талуудад үнэ цэн хүртээх, үр дүнтэй үйлчилгээ түгээхэд хувь нэмрээ оруулж байгаагаасаа сэтгэл ханамж мэдэрдэг.
Энэ салбарт ажиллах нь бараг л хобби минь мэт санагддаг. Хүн өөрийн дурлаж сонирхсон хоббиндоо хэзээ ямагт цаг заваа зориулдагтай адил өнгөрсөн 30 гаруй жилийн турш ажлаасаа, салбараасаа уйдаж, халгасан удаа надад үгүй. Жил ирэх тусам л хийж буй ажилдаа дур сонирхолтой хэвээр байна.
Монголын ногоон санхүүгийн корпорацид ажиллаж байгаагийн сонирхолтой тал гэвэл уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэн манай нийгэм, эдийн засагт нүүрлээд буй биет болон шилжилтийн эрсдэл, болзошгүй хохирлыг хэрхэн багасгах вэ, яаж урьдчилан сэргийлэх вэ гэдэг дээр санхүүгийн салбарын зүгээс шийдлүүдийг гаргаж өгөх боломжтой байгаа явдал.
Олон улсад Climate-Related Physical Risks буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй биет эрсдэл гэх ойлголт бий. Монголын нөхцөлд ган, зуд, үер, байгалийн гамшиг, улам бүр архагшиж буй бэлчээрийн талхалт, цөлжилт зэргээс үүдэлтэй эрсдэлийн нөлөө өнөөдөр нүдэн дээр илт нэмэгдэж байна. Сөрөх дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол маргааш гэхэд улс үндэстний хэмжээнд гамшиг биежих магадлал нэн өндөр.
Тэр хэмжээгээр малчин өрх, малын гаралтай болон хүнсний ногоо, газар тариалангийн түүхий эд ашиглан үйлдвэрлэл эрхэлж буй бизнес эрхлэгчид, иргэд, тэдэнд зээл олгосон санхүүгийн байгууллага гээд бүх л оролцогч талуудад олон арван их наяд төгрөгийн хохирол учирч болзошгүй. Climate-Related Transitional Risks буюу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй шилжилтийн эрсдэл бодитой болж буй.
Дэлхий нийтээр нүүрс, хатуу түлшнээс татгалзаж байгаа өнөө үед нүүрсээр галладаг цахилгаан, дулааны станцад суурилсан эрчим хүчний салбарт оруулж буй хөрөнгө оруулалтыг үргүй зардал, хаягдмал хөрөнгө буюу Stranded assets гэж нэрлэж байна. Өөрөөр хэлбэл, эрчим хүчний цэвэр эх үүсвэрт түргэн шилжихгүй бол эрчим хүчийг нүүрснээс гаргадаг улстай харилцах орон олдохгүй болж, нийгэм эдийн засгийн хямралд хүргэж болзошгүй. Энэ бүхнийг харгалзан үзээд ногоон зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, нийгмийг сэрэмжлүүлэхэд хувь нэмрээ оруулах нь бидний үндсэн зорилго юм.
### 10. ТА ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРЧ БАЙГАА ВЭ? ОЙРЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ?
ТоС холбооны чадварлаг багт төсөл хэрэгжүүлэхэд нь бага сага зөвлөж байна. Монголын банк санхүүгийн салбар дахьтогтвортой санхүүжилтийн санаачилга 2013 оноос эхлэлтэй. Тухайн үед Монголын банкны холбооны гишүүд “Санхүүгийн үйлчилгээ байгаль орчин, нийгэмдээ ээлтэй байж гэмээнэ урт удаан хугацаанд оршин тогтноно” гэдэг дээр санал нэгдэж, уг саналаа “Тогтвортой санхүүжилтийн санаачилга” хэмээн нэрлэсэн. Тэрхүү санаачилга яван явсаар 2018 онд “МонголынТогтвортой санхүүгийн холбоо” үүсгэн байгуулагдах суурь болж, өнөөдөр уг холбоонд Монголын санхүүгийн салбарт үйл ажиллагаагаа явуулж буй бүх банк, томоохон банк бус санхүүгийн болон бизнесийн байгууллагууд нэгдэн үйл ажиллаагаа явуулж байна.
Товчхондоо, тогтвортой санхүү буюу ТоС нь санхүүгийн байгууллага хөрөнгө оруулалт хийх, зээл олгох шийдвэр гаргахдаа тухайн төсөл эсвэл бизнес байгаль орчин, хүний сайн сайхан, эрүүл мэнд, боловсролд эерэг сөрөг нөлөөтэй байна уу гэдгийг нь анхаарч үзнэ гэсэн үг. Ингэснээр эргээд санхүүгийн байгууллага, харилцагчийн эрсдэл багасаж, байгаль орчин, нийгэмдээ ээлтэй амьдрах үндэс суурь болж байгаа юм.
“Монголын ногоон санхүүгийн корпорац”-ын хувьд 2020 онд Монголын Банкны Холбоо, ТоС холбоо, банкуудын оролцоотойгоор үүсгэн байгуулагдаж, “Уур амьсгалын ногоон сан”-аас 27 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт татсан билээ. Саяхан Монгол Улсын Засгийн газраас оруулах 18 сая ам доллартай хөрөнгө оруулалт УИХ-аар батлагдсан. Одоогийн байдлаар манай баг Европын Холбооны Свич-Эшиа хөтөлбөрийн санхүүжилттэй “Дулаан Шийдэл” төслийн гэр хорооллын амины орон сууц дулаалах, НҮБ-аас хэрэгжүүлж буй Малчдын тогтвортой зээл төслүүд дээр туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байна.
Түүнээс гадна, ногоон зээлийг хянах, тайлагнах, баталгаажуулах буюу MRV цогц системийг боловсруулж, ногоон зээлийн стандартыг бий болгоход хувь нэмэр оруулахаар зорьж байгаа. Sustainable finance, Sustainability-linked bond, Green finance, Green bond, буюу Тогтвортой санхүүжилт, Тогтвортой бонд, Ногоон санхүүжилт, Ногоон бонд гэх нэр томьёо дэлхий даяар харьцангүй шинэ тутам ойлголт. Эдгээрийг таних шалгуур үзүүлэлт, хэмжүүр, хүлэмжийн хийг тооцоолох аргачлал зэрэг нэгдсэн стандартгүйгээс үүдэн энэ салбар нь Greenwashing буюу Ногоон угаалт руу шилжих эрсдэл өндөр. Тиймээс ч ойрын хугацаанд энэ салбарт төр засгийн байгууллагууд болон хувийн хэвшил хамтарч, MRV иж бүрэн системийг бий болгох зайлшгүй шаардлагатай байна.
### 11. ТА ӨӨРИЙГӨӨ ХЭРХЭН ХӨГЖҮҮЛЖ, СУРАЛЦДАГ ВЭ?
Орчин үед ямар ч салбарт ажиллаж байсан өөрийгөө шинэ мэдээллээр цэнэглэхгүй бол цаг үеэсээ маш хурдан хоцорч, гологдохоор болжээ. Хэдхэн жилийн өмнө зөв хэмээн итгэж байсан онол няцаагдах нь наад захын асуудал болон хувирч.
Миний одоо хийж буй ажилтай холбоотойгоор барилга, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй зэрэг салбарын ногоон технологийн бодит шийдлийг сонирхож газар дээр нь үзэж танилцаж байна. Энэ талаар өдөр тутмын мэдээллийн хязгааргүй урсгалаас өөрт хэрэгцээтэй мэдээллийг тунгаан авах, шинэ тутам судлаачдын гаргасан шийдэл, гаргалгаатай танилцах замаар л суралцаж явна. Оны өмнөхөн Оксфордын Их сургуулийн Тогтвортой санхүүжилтийн дамжаанд цахимаар суралцлаа.
### 12. САНАЛ БОЛГОХ НОМ, ХӨГЖИМ, КИНО?
Би маш муу уншигч. Номын шүүгээгээрээ дүүрэн ном цуглуулсан ч уншсан хэд нь цөөхөн. Зузаан ном зохиол уншиж удаан сууснаас интернетээр ороод сонирхсон асуултандаа дор нь хариу авдаг төрлийн хүн. Голцуу ажил мэргэжилтэй холбоотой судалгааны тайлан, мэргэжилтний нийтлэл унших дуртай. Түүнчлэн түүхийн холбогдолтой анхдагч эх сурвалжийг хаа нэг судална. Нэг хэсэг Их Монгол улсын сэргэн мандаж байсан цаг үеийн тухай өгүүлсэн хэд хэдэн анхдагч эх сурвалжийг уншсан. Бусад хүмүүсийн үзэл бодол шингэсэн бүтээлүүдэд төдийлөн таатай ханддаггүй.
Багадаа өөрөө гитар дардаг байсан болоод ч тэр үү амьд хөгжмийн фен. Pink Floyd, Deep Purple, AC/DC, Led Zeppelin, Queen, Bee Gees, Omega, EDDA, Хурд, Харанга, Никитон, Foreigner, Passenger, Elton John, Lady Gaga гээд амьд хөгжмийн олон тооны хамтлаг, дуучдын зарим нэг дуунд нугасгүй шүү.
### 13. АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ?
Хүнийг магтах амархан, магтаал хүлээн авах сайхан. Гэхдээ магтаал, элдэв зөвлөгөөнөөс илүүтэй урт хугацаандаа шүүмжлэл хүнд хэрэгцээтэй байдаг юм шиг. Дийлэнх хүмүүс хүнийг улаан нүүрэн дээр нь шүүмжилж чаддаггүй. Гэхдээ яг л нүд рүү харж байгаад хэлсэн үг хүний ой тойнд айхтар үлддэг. Сүүлийн жилүүдэд ажил мэргэжлийн талбарт хүнд шүүмжлүүлээгүй ч ар гэрт бол эхнэр, найз нөхөд миний хамгийн том шүүмжлэгч.
### 14. БУСДАД ШИДЭХ САНАА?
Хиймэл оюун ухааны үсрэнгүй хөгжил, уур амьсгалын хурдацтай өөрчлөлт, дэлхийн нийгэм эдийн засгийн хурдацтай хөгжил, геополитикийн хурцадмал асуудал гээд дэлхий ертөнц бидний ухаарч амжихын завдалгүй хурдацтай өөрчлөгдөж байна. Энэ их хөдөлгөөн дунд нэг л байрандаа хадагдаж үлдвээс хувь хүний болон үндэстний хувьд амьд гарч чадахгүй. Тиймээс сониуч, соргог, мэдрэмжтэй байхын сацуу мэргэжлийн өндөр түвшинд судалгаатай шийдвэр гаргаж байгаарай хэмээн захья. Тэгж байж бүтээмжтэй ажиллаж хөдөлмөрлөнө, даван туулна.
Мөн өөрийн дуртай ажлаа аль болох насны эртэд олохыг хичээгээрэй. Мэдээж түүний тулд олон зүйл оролдож турших хэрэгтэй.