Нобелийн ялагчид + Пандорагийн баримтууд + Фэйсбүүкийн доголдол
<div class="article-body no-wide-image">
          <h1>1 гол сэдэв</h1><p></p><p>2021 оны Нобелийн шагналтнууд тодорч эхэллээ.</p><p><b>Энх тайван - Мариа Ресса /Филиппин/, Димитри Муратов /ОХУ/</b></p><p>"Ардчилал, энх тайвны үндэс болсон үг хэлэх эрх чөлөөг сахин хамгаалах үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж" энэ оны <a href="https://www.bbc.com/news/world-58841973" target="_blank">"Энх тайвны шагнал"-ыг нэр бүхий сэтгүүлчдэд олголоо</a>. Rappler.com-ийг үндэслэгч М.Ресса засгийн газарт бугшсан авлига, хүнд суртлын системийг хурцаар шүүмжилж, ерөнхийлөгч Р.Дутертегийн засаглалын эсрэг дуугарсныхаа төлөө нэг бус удаа халдлагад өртөж, мөн шүүхээс ял хүртэл авч байжээ. Харин "Новая Газета"-ийн ерөнхий эрхлэгч Д.Муратов 1993 оноос хойш эх орондоо чөлөөт хэвлэл, үг хэлэх эрх чөлөөний эсрэг тууштай тэмцлийг өрнүүлж байсныг хорооноос онцлов. Өдгөө 58 настай Муратов түүний оронд уг шагналыг Оросын сөрөг хүчний удирдагч А.Навальный хүртэх эрхтэй байсан хэмээн мэдэгджээ.</p><p><b>Утга зохиол - Абдулразак Гулна /Танзани/</b></p><p>1948 онд Занзибарт төрж, 20 насандаа Английг зорин уран бүтээлийн гараагаа эхлүүлсэн нэрт зохиолч <a href="https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature" target="_blank">А.Гулна энэ жилийн шагналын эзэн боллоо</a>. 1987 онд анхны уран бүтээлээ хэвлүүлсэн тэрээр түүнээс хойш 10 бүрэн хэмжээний зохиол туурвиж, колончлолын үр дагавар, соёл ялгаатай байдал, дүрвэгсдийн амьдралын талаарх хүүрнэлээрээ нэрд гарсан юм. Тэрээр 1993 оноос хойш энэ шагналыг хүртэж буй анхны өнгөт арьст уран бүтээлч болж байгаа нь энэ.</p><p><b>Физик - Сюкүрү Манабе /АНУ/, Клаус Хассельман /Герман/, Жоржио Паризи /Итали/</b></p><p>Энэ жилийн физикийн салбарын ялагчдад <a href="https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/" target="_blank">нарийн төвөгтэй системийг судлахад оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж шагнал олголоо</a>. Цаг уурын салбарын тэргүүлэх эрдэмтэд болох Манабе, Хассельман нарыг уур амьсгалын загварчлалыг бүтээн, улмаар дэлхийн дулаарлыг урьдчилан таамаглах нөхцөлийг бүрдүүлсэн, харин Паризиг физикийн систем дэх эмх замбараагүй байдал, хэлбэлзлийн харилцан үйлчлэлийг нээсэн гэдгийг онцолсон байна. </p><p><b>Хими - Бенжамин Лист /Герман/, Дэвид Макмилан /АНУ/</b></p><p>Молекулуудын нийлэгжилтэд ашигладаг тэгш бус органик катализын аргыг нээсэн эрдэмтэд <a href="https://montsame.mn/mn/read/277229" target="_blank">Нобелийн шагналтнаар тодорлоо.</a> Энэхүү арга нь шинэ эм бүтээхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж, химийн салбарыг байгаль орчинд ээлтэй болгосон гэж хороо мэдэгджээ.</p><p><b>Физиологи, анагаах ухаан - Ардем Патапутян /Ливан/, Давид Юлиүс /АНУ/</b></p><p>Нобелийн долоо хоногийн эхний ялагчаар <a href="https://www.scientificamerican.com/article/2021-medicine-nobel-prize-winner-explains-the-importance-of-sensing-touch/" target="_blank">амьд организм температурыг хэрхэн мэдэрдэг болохыг судалсан эрдэмтэд тодорлоо.</a> Биохимийн урвалыг өдөөж, дулаан, хүйтэн, хүрэлцэх мэдрэмжийг үүсгэдэг рецептор молекулыг нээсэн нь өдгөө зөвхөн анагаах ухаанаас гадна роботик, VR зэрэг салбаруудад өргөнөөр ашиглагдаж байна. </p>
<div class="uk-margin-large-bottom uk-margin-large-top"><blockquote class="twitter-tweet" align="center"><p>BREAKING NEWS: 
The Norwegian Nobel Committee has decided to award the 2021 Nobel Peace Prize to Maria Ressa and Dm… https://t.co/8ALAiTtnZC</p><a href="https://twitter.com/NobelPrize/status/1446400172125302784" data-datetime="Fri Oct 08 09:00:48 +0000 2021">Fri Oct 08 09:00:48 +0000 2021</a></blockquote></div><script src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script><h1>2 чухал тоо</h1><p></p><p><b>40,018,195</b> - "Dota 2" тоглоомын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн "The International" эхэллээ. Цахим спортын хамгийн том тэмцээнд тоооцогдох уг арга хэмжээ Румын улсын нийслэл Бухарест хотноо явагдаж байгаа бөгөөд шагналын сан <a href="https://dotesports.com/dota-2/news/how-much-is-the-international-10s-prize-pool" target="_blank">40 сая долларыг давсан</a> нь дээд амжилт болжээ. Уг тэмцээнд дэлхийн шилдэг 18 баг өрсөлдөж буй. <b><br></b></p><p><b>15 </b>- Нийт 136 орон, <a href="https://www.oecd.org/tax/beps/oecd-g20-inclusive-framework-members-joining-statement-on-two-pillar-solution-to-address-tax-challenges-arising-from-digitalisation-october-2021.pdf" target="_blank">түүний дотор Монгол улс</a>, үндэстэн дамнасан компаниудаас авах <a href="https://www.reuters.com/business/finance/what-is-global-minimum-tax-deal-what-will-it-mean-2021-10-08/" target="_blank">татварын доод хэмжээг 15 хувиар тогтоох түүхэн тохиролцоонд хүрлээ</a>. 2 үе шаттай хэрэгжих төслийн эхний үед Facebook, Google зэрэг технологийн компаниудаас дижитал зах зээлээс олж буй орлогоос нь татвар авах нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэнэ. OECD-ийн боловсруулсан загварын дагуу улс орнууд хууль тогтоомждоо шинэчлэл хийх бөгөөд жил бүр 150 тэрбум доллар төвлөрөх тооцоо гарчээ.</p>
<div class="uk-margin-large-bottom uk-margin-large-top"><blockquote class="twitter-tweet" align="center"><p>Welcome to The International 2021 Dota 2 Championships from Bucharest! We wish all contenders the best of luck as t… https://t.co/VwgA25PrFs</p><a href="https://twitter.com/dota2ti/status/1446003620202360832" data-datetime="Thu Oct 07 06:45:03 +0000 2021">Thu Oct 07 06:45:03 +0000 2021</a></blockquote></div><script src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script><h1>3 онцлох өгүүлбэр</h1><p></p><p><b>I. Facebook-ийн хямрал үргэлжилсээр</b></p><p>- Өнгөрөгч долоо хоногт Facebook-ийн үндсэн апп болон Instagram, Whatsapp зэрэг харьяа платформуудын үйл ажиллагаа дэлхий даяар 6 цагийн турш доголдлоо. Энэ нь төлөвлөгөөт тестийн үеэр дэлхий даяарх тус компанийн бүх дата төвүүдийг холбосон <a href="https://engineering.fb.com/2021/10/05/networking-traffic/outage-details/" target="_blank">сүлжээ унаж, гэмтэл гарсантай холбоотой </a>гэнэ. </p><p>- Үүнтэй холбоотойгоор Facebook-ийн хувьцааны үнэ 5.6 хувиар буурч, үүсгэн байгуулагч М.Цукербергийн хөрөнгө 6.9 тэрбум доллараар багассан байна. Уг үйл явдлаас дөрвөн өдрийн дараа тус үйлчилгээнүүд ахин<a href="https://www.theverge.com/2021/10/8/22716860/facebook-instagram-outage-issues" target="_blank"> 2 цаг доголдсон </a>гэдгийг дурдах хэрэгтэй. </p><p>- Уг үйл явдал АНУ-ын сенатад тэдний платформуудын өсвөр насныхны сэтгэл зүйд үзүүлж буй сөрөг нөлөөний талаарх сонсголтой давхацсан юм. Өмнө нь тус компанид ажиллаж байсан Ф.Хауген хэмээх эмэгтэй дотоод судалгааны тайланг ил болгон, <a href="https://www.theverge.com/2021/10/6/22712512/facebook-whistleblower-testimony-analysis-congress-instagram-whatsapp" target="_blank">шүгэл үлээгчийн хувиар ил гарсан</a> нь энэ бөгөөд компанийг "ёс зүйн хувьд бүрэн дампуурсан" хэмээн мэдэгдсэн билээ. Тэрээр компаниа хуурамч мэдээний эсрэг хангалттай анхаарал хандуулдаггүй, үзэл бодлын зөрчлийг улам даамжруулах нөхцөлийг бүрдүүлдэг хэмээн буруутгасан юм.</p><p><br></p><p><b>II. "Pandora Papers" задарлаа.</b></p><p>- 117 улсын 600 гаруй эрэн сурвалжлах сэтгүүлчид хамтран<a href="https://www.bbc.com/news/world-58780561" target="_blank"> дэлхийн улс төрчид, эрх мэдэлтнүүдийн оффшор дансны мэдээллийг "Pandora Papers" нэрийн дор ил болголоо.</a> Нийт 14 пүүсийн 2.9 терабайт хэмжээ бүхий 11.9 сая бүртгэлтэй мэдээлэл үүнд агуулагдаж байгаа нь 5 жилийн өмнө дэлгэгдсэн "Panama Papers"-ээс илүү гарсан үзүүлэлт юм.</p><p>- Энэ дотор ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путины ойрын хамсаатнууд, Иорданы хаан, Кенийн ерөнхийлөгч, Азербайжаны удирдагчийн гэр бүл, Монголын экс ерөнхий сайд зэрэг<a href="https://www.icij.org/investigations/pandora-papers/" target="_blank"> 336 улс төрч, 130 тэрбумтантай холбоотой 29 мянган данс, үл хөдлөх хөрөнгийн мэдээлэл багтаж байна. </a></p><p>- Сэтгүүлчдийн гарт нийт 6.4 сая бичиг баримт, 3 сая зураг, 1.2 сая имэйл байгаа бөгөөд одоог хүртэл зарим мэдээллийг боловсруулж, нийтэд хүргэсээр байгаа юм. Дэлхийн хамгийн том эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төсөлд тооцогдож буй уг нэгдэлд Washington Post, The Guardian, Le Monde зэрэг 90 гаруй медиа багтаж байна.</p><p><br></p><p><b>III. Саудын Араб спортын ертөнцөд хүч түрэн орж ирлээ. </b></p><p>- Английн Премьер лигийн Ньюкасл Юнайтед клуб шинэ эзэнтэй боллоо. Тус клубийг Саудын Арабын Хөрөнгө Оруулалтын Сангийн тэргүүлсэн консорциум <a href="https://www.cnbc.com/2021/10/07/saudi-wealth-fund-buys-englands-newcastle-united-soccer-team.html" target="_blank">409 сая доллараар үнэлж өөрийн болгосон нь энэ.</a> 1892 онд байгуулагдсан Ньюкасл 4 удаа лигийн аваргаар тодорч, 6 удаа холбооны цом хүртэж байв. Энэ улирлыг тэд тааруу эхлүүлж, одоогоор 19-р байрт бичигдэж байна. </p><p>- 18 сарын өмнө уг наймааны анхны хэлцэл хийгдэж, тохиролцоонд хүрсэн ч Премьер лиг батлаагүй юм. Тухайн үед Ойрх Дорнодод лигийн шууд дамжуулалтын эрхийг эзэмшигч BeIN Sports-д Саудын Араб улс хориг тавьж, эх орондоо цацах эрхийг хязгаарласан байсан нь<a href="https://www.middleeasteye.net/news/newcastle-united-takeover-saudi-qatar-bein-why-key" target="_blank"> гол шалтаг болж байв.</a> Энэ удаад тэд энэ хоригийг цуцалж, хууль бус дамжуулалт хийж буй вебсайт, платформуудыг хорино гэдгээ амлажээ. </p><p><b>- </b>Энэ наймааг Премьер лигийн бусад 19 клуб брэндийн өнгө төрхөд нөлөөлж байна хэмээн эсэргүүцэж, <a href="https://www.reuters.com/lifestyle/sports/premier-league-clubs-demand-emergency-meeting-over-newcastle-takeover-2021-10-09/" target="_blank">шуурхай хуралдаан шаардаж буй</a>. Хүний эрхийн байгууллагууд ч Саудын Арабтай холбоотой зөрчил, үйл явдлуудыг эргэн сануулж, спортоор дамжуулж <a href="https://www.theguardian.com/football/2021/oct/07/amnesty-urges-premier-league-to-block-saudi-backed-takeover-of-newcastle" target="_blank">олон нийтийн тархийг угаах гэж оролдож байна </a>хэмээн эсэргүүцлээ илэрхийлсээр буй. 500 тэрбум долларын хөрөнгөтэй гэгдэх уг санг хунтайж Мохаммад Бин Салман удирддаг бөгөөд Disney, Boeing, Facebook-ээс эхлээд Uber, Softbank, WeWork-д хөрөнгө оруулаад байгаа юм.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/6a0f7e95b0a1fb97de190e8a5e2e72d4.jpg"></p><h1>4 мэдүүштэй зүйл</h1><p></p><p><b>Сансрын кино: </b>Оросын кино продюсер К.Шипенко, жүжигчин Ю.Пересильд нар Союз хөлгөөр<a href="https://www.nasa.gov/press-release/nasa-tv-coverage-set-for-russian-film-production-launch/" target="_blank"> Олон Улсын Сансрын Станцыг зорилоо. </a>Тэд "The Challenger" киноны хүрээнд 12 хоногийг сансарт өнгөрүүлэх юм. Энэ нь сансрын станцад хийгдэх анхны кино зураг авалт болж байгаа юм. </p><p><b>Хумхааны вакцин: </b>Дэлхийн хамгийн<a href="https://www.bbc.com/news/health-58810551" target="_blank"> анхны хумхаа өвчний эсрэг вакцин хэрэглээнд зөвшөөрөгдлөө</a>. ДЭМБ үүнийг "түүхэн мөч" хэмээн онцолж, сая сая амь аврах ачтан хэмээн тодотголоо. Зөвхөн 2019 онд л гэхэд хумхаа өвчнөөр 220 сая хүн өвчилж, 409 мянган хүн амиа алдсаны 60 хувь нь хүүхэд байжээ. Вакциныг Гэйтс сангийн санхүүжилтээр <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/RTS,S" target="_blank">PATH, GSK хамтран бүтээжээ. </a></p><p><b>Ирээдүйн уурхай:</b> Аризонагийн их сургуулийн эрдэмтэд дэлхийтэй ойрхон эргэлдэх астеройдууд <a href="https://newsbeezer.com/uk/near-earth-asteroids-which-are-made-almost-entirely-of-metal-could-be-mined-because-of-their-resources-study/" target="_blank">асар их хэмжээний түүхий эд агуулж байгааг</a> илрүүлсэн байна. "1986 DA", "2016 ED85" нэртэй астеройдууд дахь төмөр, никель, кобальтийн хэмжээ дэлхийн нийт нөөцөөс илүү байх боломжтой гэнэ. NASA астеройдоос олборлолт хийх боломж эрэлхийлж, 2022 онд "16 Psyche" астеройд руу<a href="https://www.jpl.nasa.gov/missions/psyche" target="_blank"> судалгааны хөлөг илгээх гэж байгаа</a> билээ. </p><p><b>Будын зураг:</b> Европ болон Японы Сансрын Агентлагийн хамтран хөөргөсөн <a href="https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2021/10/Hello_Mercury" target="_blank">"BepiColombo" хөлөг Буд гарагаас анхны зургаа илгээлээ. </a>Нартай хамгийн ойр уг гарагийн дундаж температур 350 градус байдаг бөгөөд зураг нь сарны гадаргуудтай төстэй харагдаж байв. Гарагийн бүтэц, геологийн шинж чанар, соронзон орныг судлах зорилготой уг хөлөг эх 2025 онд тус гарагийн агаар мандалд нэвтэрч, нэг жилийн турш ажиглалт хийх юм.</p>
<div class="uk-margin-large-bottom uk-margin-large-top"><blockquote class="twitter-tweet" align="center"><p>Hello, Mercury!

This splendid view of part of Mercury's northern hemisphere was captured by @ESA_MTM about 10 mins… https://t.co/j0xlA0kPa4</p><a href="https://twitter.com/ESA_Bepi/status/1444218331595169795" data-datetime="Sat Oct 02 08:30:57 +0000 2021">Sat Oct 02 08:30:57 +0000 2021</a></blockquote></div><script src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script><h1>5 сонин хачин</h1><p><b>1. </b>Домогт тагнуулч Жэймс Бондын ээлжит түүх "No Time To Die" дэлхийн 54 оронд нээлтээ хийсэн даруй 121 сая долларын орлогыг дэлхий даяар цуглуулж, цар тахлын үеийн дээд амжилтыг ээлж дараалан эвдсээр байна. Үүнд хамгийн гол зах зээл болох АНУ, Хятадын бокс оффис багтаагүй байгаа гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Уг бүтээл нь жүжигчин Д.Крэйгийн хувьд сүүлчийн удаа Бондын дүрийг бүтээж байгаа гэдгээрээ онцлогтой юм. Тэрээр нийт 5 кинонд 007-ийн дүрд тоглосон билээ. </p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/FREBR6FH1rg?rel=0"></iframe>
</div><p><b>2.</b> Instagram 2018 онд анх танилцуулж байсан видео контентийн нэгдсэн талбар<a href="https://www.theverge.com/2021/10/5/22710638/instagram-tv-igtv-rebrand-video-formats-tiktok-reels" target="_blank"> IGTV-д рибрэндинг хийж байгаагаа зарлалаа.</a> Уг нэмэлт одооноос "Instagram TV" гэх нэртэй болж байгаа бөгөөд хэрэглэгчид өөрийн хуудсанд 60 минут хүртэл урттай видеог оруулах боломжтой болжээ. Тэд богино хэмжээний видеонд зориулан "Reels" нэмэлтийг мөн хөгжүүлж байгаа билээ. </p>
<div class="uk-margin-large-bottom uk-margin-large-top"><blockquote class="twitter-tweet" align="center"><p>IGTV will be rebranded Instagram TV as the main app focuses on a more seamless video experience...
#Techinformer… https://t.co/U55CvgxtBV</p><a href="https://twitter.com/Tech_Informer_/status/1445791387912310787" data-datetime="Wed Oct 06 16:41:43 +0000 2021">Wed Oct 06 16:41:43 +0000 2021</a></blockquote></div><script src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script><p><b>3.</b> Шведийн автомашин үйлдвэрлэгч <a href="https://www.media.volvocars.com/global/en-gb/media/pressreleases/287174/volvo-cars-announces-its-intention-to-launch-an-initial-public-offering-and-list-on-nasdaq-stockholm" target="_blank">Volvo нээлттэй компани болох хүсэлтээ гаргалаа.</a> Тэд Стокхольмийн биржээс 25 тэрбум долларын үнэлгээтэйгээр 2.8 тэрбум доллар босгох гэнэ. Тус компанийн дийлэнх хувьцааг Хятадын Geely эзэмшдэг бөгөөд 2030 он гэхэд бүрэн цахилгаан компани болно гэдгээ зарлаад байгаа юм. </p>
<div class="uk-margin-large-bottom uk-margin-large-top"><blockquote class="twitter-tweet" align="center"><p>Volvo Cars said it plans to launch an IPO in Stockholm, in a deal that could value the car maker at as much as $25… https://t.co/ukBR5oSTLR</p><a href="https://twitter.com/WSJ/status/1444986935072669697" data-datetime="Mon Oct 04 11:25:06 +0000 2021">Mon Oct 04 11:25:06 +0000 2021</a></blockquote></div><script src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script><p><b>4.</b> Coldplay болон BTS-ийн хамтарсан уран бүтээл <a href="https://www.billboard.com/articles/news/9640395/coldplay-bts-my-universe-launches-atop-global-charts" target="_blank">"My Universe" биллбордын чартыг итгэл төгс тэргүүллээ. </a>Тус дууны дижитал борлуулалтын хэмжээ ард нь бичигдсэн дараагийн арван бүтээл нийлснээс ч их байв. Энэ нь BTS-ийн хувьд 2 жилийн дотор <a href="https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9641461/coldplay-bts-my-universe-five-burning-questions" target="_blank">6 дахь удаагаа уг чартыг тэргүүлсэн тохиолдол болсон </a>бол Coldplay 2008 оноос хойш анх удаа №1-т бичигджээ. Уг уран бүтээл гарсан даруйдаа 90 орны чартыг тэргүүлсэн билээ. </p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/3YqPKLZF_WU?rel=0"></iframe>
</div><p><b>5.</b> Бельгийн Антверп хотноо 2021 оны<a href="https://www.npr.org/2021/10/06/1043713054/worlds-best-restaurants-new-york-california-copenhagen" target="_blank"> дэлхийн шилдэг 50 рестораныг танилцуулах ёслолын ажиллагаа боллоо</a>. 1000 гаруй экспертийн саналаар жил бүр нэрлэдэг уг жагсаалтыг Данийн Копенгаген хотноо үйл ажиллагаа явуулдаг "Noma", "Geranium" ресторанууд тэргүүлжээ. Эхний аравт Испани, Перу, Швед, Сингапур, Мексик, Хонгконгийн ресторан багтжээ. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/f68d473bae030213ae6ef21d99112107.png"></p><h1>10 унших мэдээ</h1><p></p><p>Ойлгох: <a href="https://www.vox.com/22713517/china-taiwan-tensions-united-states-xi-biden" target="_blank">Тайвань-Хятадын хооронд юу болж байна? /Vox/</a></p><p>Ойлгох: <a href="https://www.theverge.com/22701104/metaverse-explained-fortnite-roblox-facebook-horizon" target="_blank">Метаверс гэж юу вэ? Яагаад бид анхаарах ёстой вэ? /The Verge/</a></p><p>Үзэх: <a href="https://youtu.be/fNwwt25mheo" target="_blank">"House of Dragons"-ийн анхны трэйлэр /HBO/</a></p><p>Турших: <a href="https://spectrum.ieee.org/an-alternative-to-gps" target="_blank">GPS-ийг орлуулах технологийн эрэлд /Spectrum/</a></p><p>Унших: <a href="https://www.vogue.com/article/adele-cover-november-2021" target="_blank">Адель эргэн ирлээ /Vogue/</a></p><p>Танилцах: <a href="https://www.forbes.com/sites/forbespr/2020/09/08/forbes-releases-39th-annual-forbes-400-ranking-of-the-richest-americans/?sh=794a3fca335b" target="_blank">Forbes-ийн хамгийн баян тэрбумтнуудын жагсаалт /Forbes/</a></p><p>Дурсах: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=CeSAjK2CBEA&amp;feature=youtu.be&amp;ab_channel=Apple" target="_blank">Стив Жобсыг эргэн дурсахуй /Apple/</a></p><p>Хэрэглэх: <a href="https://www.wired.com/story/apple-iphone-ios-15-ipados-15-new-features" target="_blank">iOS 15-ийн хамгийн онцлох шинэчлэлүүд /Wired/</a></p><p>Сонирхох: <a href="https://www.vanityfair.com/hollywood/2021/09/the-controversy-behind-the-scenes-of-dallas-buyers-club" target="_blank">Dallas Buyers Club-ийн хөшигний ард /Vanity Fair/</a></p><p>Мэдэх: <a href="https://lithub.com/the-25-most-iconic-book-covers-in-history" target="_blank">Хамгийн алдартай номын хавтсууд /Lithub/</a></p>
          </div>

1 гол сэдэв
2021 оны Нобелийн шагналтнууд тодорч эхэллээ.
Энх тайван - Мариа Ресса /Филиппин/, Димитри Муратов /ОХУ/
"Ардчилал, энх тайвны үндэс болсон үг хэлэх эрх чөлөөг сахин хамгаалах үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж" энэ оны
"Энх тайвны шагнал"-ыг нэр бүхий сэтгүүлчдэд олголоо
. Rappler.com-ийг үндэслэгч М.Ресса засгийн газарт бугшсан авлига, хүнд суртлын системийг хурцаар шүүмжилж, ерөнхийлөгч Р.Дутертегийн засаглалын эсрэг дуугарсныхаа төлөө нэг бус удаа халдлагад өртөж, мөн шүүхээс ял хүртэл авч байжээ. Харин "Новая Газета"-ийн ерөнхий эрхлэгч Д.Муратов 1993 оноос хойш эх орондоо чөлөөт хэвлэл, үг хэлэх эрх чөлөөний эсрэг тууштай тэмцлийг өрнүүлж байсныг хорооноос онцлов. Өдгөө 58 настай Муратов түүний оронд уг шагналыг Оросын сөрөг хүчний удирдагч А.Навальный хүртэх эрхтэй байсан хэмээн мэдэгджээ.
Утга зохиол - Абдулразак Гулна /Танзани/
1948 онд Занзибарт төрж, 20 насандаа Английг зорин уран бүтээлийн гараагаа эхлүүлсэн нэрт зохиолч
А.Гулна энэ жилийн шагналын эзэн боллоо
. 1987 онд анхны уран бүтээлээ хэвлүүлсэн тэрээр түүнээс хойш 10 бүрэн хэмжээний зохиол туурвиж, колончлолын үр дагавар, соёл ялгаатай байдал, дүрвэгсдийн амьдралын талаарх хүүрнэлээрээ нэрд гарсан юм. Тэрээр 1993 оноос хойш энэ шагналыг хүртэж буй анхны өнгөт арьст уран бүтээлч болж байгаа нь энэ.
Физик - Сюкүрү Манабе /АНУ/, Клаус Хассельман /Герман/, Жоржио Паризи /Итали/
Энэ жилийн физикийн салбарын ялагчдад
нарийн төвөгтэй системийг судлахад оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж шагнал олголоо
. Цаг уурын салбарын тэргүүлэх эрдэмтэд болох Манабе, Хассельман нарыг уур амьсгалын загварчлалыг бүтээн, улмаар дэлхийн дулаарлыг урьдчилан таамаглах нөхцөлийг бүрдүүлсэн, харин Паризиг физикийн систем дэх эмх замбараагүй байдал, хэлбэлзлийн харилцан үйлчлэлийг нээсэн гэдгийг онцолсон байна.
Хими - Бенжамин Лист /Герман/, Дэвид Макмилан /АНУ/
Молекулуудын нийлэгжилтэд ашигладаг тэгш бус органик катализын аргыг нээсэн эрдэмтэд
Нобелийн шагналтнаар тодорлоо.
Энэхүү арга нь шинэ эм бүтээхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж, химийн салбарыг байгаль орчинд ээлтэй болгосон гэж хороо мэдэгджээ.
Физиологи, анагаах ухаан - Ардем Патапутян /Ливан/, Давид Юлиүс /АНУ/
Нобелийн долоо хоногийн эхний ялагчаар
амьд организм температурыг хэрхэн мэдэрдэг болохыг судалсан эрдэмтэд тодорлоо.
Биохимийн урвалыг өдөөж, дулаан, хүйтэн, хүрэлцэх мэдрэмжийг үүсгэдэг рецептор молекулыг нээсэн нь өдгөө зөвхөн анагаах ухаанаас гадна роботик, VR зэрэг салбаруудад өргөнөөр ашиглагдаж байна.

BREAKING NEWS: 
The Norwegian Nobel Committee has decided to award the 2021 Nobel Peace Prize to Maria Ressa and Dm… https://t.co/8ALAiTtnZC
Fri Oct 08 09:00:48 +0000 2021
2 чухал тоо
40,018,195
- "Dota 2" тоглоомын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн "The International" эхэллээ. Цахим спортын хамгийн том тэмцээнд тоооцогдох уг арга хэмжээ Румын улсын нийслэл Бухарест хотноо явагдаж байгаа бөгөөд шагналын сан
40 сая долларыг давсан
нь дээд амжилт болжээ. Уг тэмцээнд дэлхийн шилдэг 18 баг өрсөлдөж буй.
15
- Нийт 136 орон,
түүний дотор Монгол улс
, үндэстэн дамнасан компаниудаас авах
татварын доод хэмжээг 15 хувиар тогтоох түүхэн тохиролцоонд хүрлээ
. 2 үе шаттай хэрэгжих төслийн эхний үед Facebook, Google зэрэг технологийн компаниудаас дижитал зах зээлээс олж буй орлогоос нь татвар авах нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэнэ. OECD-ийн боловсруулсан загварын дагуу улс орнууд хууль тогтоомждоо шинэчлэл хийх бөгөөд жил бүр 150 тэрбум доллар төвлөрөх тооцоо гарчээ.

Welcome to The International 2021 Dota 2 Championships from Bucharest! We wish all contenders the best of luck as t… https://t.co/VwgA25PrFs
Thu Oct 07 06:45:03 +0000 2021
3 онцлох өгүүлбэр
I. Facebook-ийн хямрал үргэлжилсээр
- Өнгөрөгч долоо хоногт Facebook-ийн үндсэн апп болон Instagram, Whatsapp зэрэг харьяа платформуудын үйл ажиллагаа дэлхий даяар 6 цагийн турш доголдлоо. Энэ нь төлөвлөгөөт тестийн үеэр дэлхий даяарх тус компанийн бүх дата төвүүдийг холбосон
сүлжээ унаж, гэмтэл гарсантай холбоотой
гэнэ.
- Үүнтэй холбоотойгоор Facebook-ийн хувьцааны үнэ 5.6 хувиар буурч, үүсгэн байгуулагч М.Цукербергийн хөрөнгө 6.9 тэрбум доллараар багассан байна. Уг үйл явдлаас дөрвөн өдрийн дараа тус үйлчилгээнүүд ахин
2 цаг доголдсон
гэдгийг дурдах хэрэгтэй.
- Уг үйл явдал АНУ-ын сенатад тэдний платформуудын өсвөр насныхны сэтгэл зүйд үзүүлж буй сөрөг нөлөөний талаарх сонсголтой давхацсан юм. Өмнө нь тус компанид ажиллаж байсан Ф.Хауген хэмээх эмэгтэй дотоод судалгааны тайланг ил болгон,
шүгэл үлээгчийн хувиар ил гарсан
нь энэ бөгөөд компанийг "ёс зүйн хувьд бүрэн дампуурсан" хэмээн мэдэгдсэн билээ. Тэрээр компаниа хуурамч мэдээний эсрэг хангалттай анхаарал хандуулдаггүй, үзэл бодлын зөрчлийг улам даамжруулах нөхцөлийг бүрдүүлдэг хэмээн буруутгасан юм.
II. "Pandora Papers" задарлаа.
- 117 улсын 600 гаруй эрэн сурвалжлах сэтгүүлчид хамтран
дэлхийн улс төрчид, эрх мэдэлтнүүдийн оффшор дансны мэдээллийг "Pandora Papers" нэрийн дор ил болголоо.
Нийт 14 пүүсийн 2.9 терабайт хэмжээ бүхий 11.9 сая бүртгэлтэй мэдээлэл үүнд агуулагдаж байгаа нь 5 жилийн өмнө дэлгэгдсэн "Panama Papers"-ээс илүү гарсан үзүүлэлт юм.
- Энэ дотор ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путины ойрын хамсаатнууд, Иорданы хаан, Кенийн ерөнхийлөгч, Азербайжаны удирдагчийн гэр бүл, Монголын экс ерөнхий сайд зэрэг
336 улс төрч, 130 тэрбумтантай холбоотой 29 мянган данс, үл хөдлөх хөрөнгийн мэдээлэл багтаж байна.
- Сэтгүүлчдийн гарт нийт 6.4 сая бичиг баримт, 3 сая зураг, 1.2 сая имэйл байгаа бөгөөд одоог хүртэл зарим мэдээллийг боловсруулж, нийтэд хүргэсээр байгаа юм. Дэлхийн хамгийн том эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төсөлд тооцогдож буй уг нэгдэлд Washington Post, The Guardian, Le Monde зэрэг 90 гаруй медиа багтаж байна.
III. Саудын Араб спортын ертөнцөд хүч түрэн орж ирлээ.
- Английн Премьер лигийн Ньюкасл Юнайтед клуб шинэ эзэнтэй боллоо. Тус клубийг Саудын Арабын Хөрөнгө Оруулалтын Сангийн тэргүүлсэн консорциум
409 сая доллараар үнэлж өөрийн болгосон нь энэ.
1892 онд байгуулагдсан Ньюкасл 4 удаа лигийн аваргаар тодорч, 6 удаа холбооны цом хүртэж байв. Энэ улирлыг тэд тааруу эхлүүлж, одоогоор 19-р байрт бичигдэж байна.
- 18 сарын өмнө уг наймааны анхны хэлцэл хийгдэж, тохиролцоонд хүрсэн ч Премьер лиг батлаагүй юм. Тухайн үед Ойрх Дорнодод лигийн шууд дамжуулалтын эрхийг эзэмшигч BeIN Sports-д Саудын Араб улс хориг тавьж, эх орондоо цацах эрхийг хязгаарласан байсан нь
гол шалтаг болж байв.
Энэ удаад тэд энэ хоригийг цуцалж, хууль бус дамжуулалт хийж буй вебсайт, платформуудыг хорино гэдгээ амлажээ.
-
Энэ наймааг Премьер лигийн бусад 19 клуб брэндийн өнгө төрхөд нөлөөлж байна хэмээн эсэргүүцэж,
шуурхай хуралдаан шаардаж буй
. Хүний эрхийн байгууллагууд ч Саудын Арабтай холбоотой зөрчил, үйл явдлуудыг эргэн сануулж, спортоор дамжуулж
олон нийтийн тархийг угаах гэж оролдож байна
хэмээн эсэргүүцлээ илэрхийлсээр буй. 500 тэрбум долларын хөрөнгөтэй гэгдэх уг санг хунтайж Мохаммад Бин Салман удирддаг бөгөөд Disney, Boeing, Facebook-ээс эхлээд Uber, Softbank, WeWork-д хөрөнгө оруулаад байгаа юм.

4 мэдүүштэй зүйл
Сансрын кино:
Оросын кино продюсер К.Шипенко, жүжигчин Ю.Пересильд нар Союз хөлгөөр
Олон Улсын Сансрын Станцыг зорилоо.
Тэд "The Challenger" киноны хүрээнд 12 хоногийг сансарт өнгөрүүлэх юм. Энэ нь сансрын станцад хийгдэх анхны кино зураг авалт болж байгаа юм.
Хумхааны вакцин:
Дэлхийн хамгийн
анхны хумхаа өвчний эсрэг вакцин хэрэглээнд зөвшөөрөгдлөө
. ДЭМБ үүнийг "түүхэн мөч" хэмээн онцолж, сая сая амь аврах ачтан хэмээн тодотголоо. Зөвхөн 2019 онд л гэхэд хумхаа өвчнөөр 220 сая хүн өвчилж, 409 мянган хүн амиа алдсаны 60 хувь нь хүүхэд байжээ. Вакциныг Гэйтс сангийн санхүүжилтээр
PATH, GSK хамтран бүтээжээ.
Ирээдүйн уурхай:
Аризонагийн их сургуулийн эрдэмтэд дэлхийтэй ойрхон эргэлдэх астеройдууд
асар их хэмжээний түүхий эд агуулж байгааг
илрүүлсэн байна. "1986 DA", "2016 ED85" нэртэй астеройдууд дахь төмөр, никель, кобальтийн хэмжээ дэлхийн нийт нөөцөөс илүү байх боломжтой гэнэ. NASA астеройдоос олборлолт хийх боломж эрэлхийлж, 2022 онд "16 Psyche" астеройд руу
судалгааны хөлөг илгээх гэж байгаа
билээ.
Будын зураг:
Европ болон Японы Сансрын Агентлагийн хамтран хөөргөсөн
"BepiColombo" хөлөг Буд гарагаас анхны зургаа илгээлээ.
Нартай хамгийн ойр уг гарагийн дундаж температур 350 градус байдаг бөгөөд зураг нь сарны гадаргуудтай төстэй харагдаж байв. Гарагийн бүтэц, геологийн шинж чанар, соронзон орныг судлах зорилготой уг хөлөг эх 2025 онд тус гарагийн агаар мандалд нэвтэрч, нэг жилийн турш ажиглалт хийх юм.

Hello, Mercury!

This splendid view of part of Mercury's northern hemisphere was captured by @ESA_MTM about 10 mins… https://t.co/j0xlA0kPa4
Sat Oct 02 08:30:57 +0000 2021
5 сонин хачин
1.
Домогт тагнуулч Жэймс Бондын ээлжит түүх "No Time To Die" дэлхийн 54 оронд нээлтээ хийсэн даруй 121 сая долларын орлогыг дэлхий даяар цуглуулж, цар тахлын үеийн дээд амжилтыг ээлж дараалан эвдсээр байна. Үүнд хамгийн гол зах зээл болох АНУ, Хятадын бокс оффис багтаагүй байгаа гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Уг бүтээл нь жүжигчин Д.Крэйгийн хувьд сүүлчийн удаа Бондын дүрийг бүтээж байгаа гэдгээрээ онцлогтой юм. Тэрээр нийт 5 кинонд 007-ийн дүрд тоглосон билээ.


2.
Instagram 2018 онд анх танилцуулж байсан видео контентийн нэгдсэн талбар
IGTV-д рибрэндинг хийж байгаагаа зарлалаа.
Уг нэмэлт одооноос "Instagram TV" гэх нэртэй болж байгаа бөгөөд хэрэглэгчид өөрийн хуудсанд 60 минут хүртэл урттай видеог оруулах боломжтой болжээ. Тэд богино хэмжээний видеонд зориулан "Reels" нэмэлтийг мөн хөгжүүлж байгаа билээ.

IGTV will be rebranded Instagram TV as the main app focuses on a more seamless video experience...
#Techinformer… https://t.co/U55CvgxtBV
Wed Oct 06 16:41:43 +0000 2021
3.
Шведийн автомашин үйлдвэрлэгч
Volvo нээлттэй компани болох хүсэлтээ гаргалаа.
Тэд Стокхольмийн биржээс 25 тэрбум долларын үнэлгээтэйгээр 2.8 тэрбум доллар босгох гэнэ. Тус компанийн дийлэнх хувьцааг Хятадын Geely эзэмшдэг бөгөөд 2030 он гэхэд бүрэн цахилгаан компани болно гэдгээ зарлаад байгаа юм.

Volvo Cars said it plans to launch an IPO in Stockholm, in a deal that could value the car maker at as much as $25… https://t.co/ukBR5oSTLR
Mon Oct 04 11:25:06 +0000 2021
4.
Coldplay болон BTS-ийн хамтарсан уран бүтээл
"My Universe" биллбордын чартыг итгэл төгс тэргүүллээ.
Тус дууны дижитал борлуулалтын хэмжээ ард нь бичигдсэн дараагийн арван бүтээл нийлснээс ч их байв. Энэ нь BTS-ийн хувьд 2 жилийн дотор
6 дахь удаагаа уг чартыг тэргүүлсэн тохиолдол болсон
бол Coldplay 2008 оноос хойш анх удаа №1-т бичигджээ. Уг уран бүтээл гарсан даруйдаа 90 орны чартыг тэргүүлсэн билээ.


5.
Бельгийн Антверп хотноо 2021 оны
дэлхийн шилдэг 50 рестораныг танилцуулах ёслолын ажиллагаа боллоо
. 1000 гаруй экспертийн саналаар жил бүр нэрлэдэг уг жагсаалтыг Данийн Копенгаген хотноо үйл ажиллагаа явуулдаг "Noma", "Geranium" ресторанууд тэргүүлжээ. Эхний аравт Испани, Перу, Швед, Сингапур, Мексик, Хонгконгийн ресторан багтжээ.

10 унших мэдээ
Ойлгох:
Тайвань-Хятадын хооронд юу болж байна? /Vox/
Ойлгох:
Метаверс гэж юу вэ? Яагаад бид анхаарах ёстой вэ? /The Verge/
Үзэх:
"House of Dragons"-ийн анхны трэйлэр /HBO/
Турших:
GPS-ийг орлуулах технологийн эрэлд /Spectrum/
Унших:
Адель эргэн ирлээ /Vogue/
Танилцах:
Forbes-ийн хамгийн баян тэрбумтнуудын жагсаалт /Forbes/
Дурсах:
Стив Жобсыг эргэн дурсахуй /Apple/
Хэрэглэх:
iOS 15-ийн хамгийн онцлох шинэчлэлүүд /Wired/
Сонирхох:
Dallas Buyers Club-ийн хөшигний ард /Vanity Fair/
Мэдэх:
Хамгийн алдартай номын хавтсууд /Lithub/

1 гол сэдэв
2021 оны Нобелийн шагналтнууд тодорч эхэллээ.
**Энх тайван - Мариа Ресса /Филиппин/, Димитри Муратов /ОХУ/**
"Ардчилал, энх тайвны үндэс болсон үг хэлэх эрх чөлөөг сахин хамгаалах үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж" энэ оны "Энх тайвны шагнал"-ыг нэр бүхий сэтгүүлчдэд олголоо. Rappler.com-ийг үндэслэгч М.Ресса засгийн газарт бугшсан авлига, хүнд суртлын системийг хурцаар шүүмжилж, ерөнхийлөгч Р.Дутертегийн засаглалын эсрэг дуугарсныхаа төлөө нэг бус удаа халдлагад өртөж, мөн шүүхээс ял хүртэл авч байжээ. Харин "Новая Газета"-ийн ерөнхий эрхлэгч Д.Муратов 1993 оноос хойш эх орондоо чөлөөт хэвлэл, үг хэлэх эрх чөлөөний эсрэг тууштай тэмцлийг өрнүүлж байсныг хорооноос онцлов. Өдгөө 58 настай Муратов түүний оронд уг шагналыг Оросын сөрөг хүчний удирдагч А.Навальный хүртэх эрхтэй байсан хэмээн мэдэгджээ.
**Утга зохиол - Абдулразак Гулна /Танзани/**
1948 онд Занзибарт төрж, 20 насандаа Английг зорин уран бүтээлийн гараагаа эхлүүлсэн нэрт зохиолч А.Гулна энэ жилийн шагналын эзэн боллоо. 1987 онд анхны уран бүтээлээ хэвлүүлсэн тэрээр түүнээс хойш 10 бүрэн хэмжээний зохиол туурвиж, колончлолын үр дагавар, соёл ялгаатай байдал, дүрвэгсдийн амьдралын талаарх хүүрнэлээрээ нэрд гарсан юм. Тэрээр 1993 оноос хойш энэ шагналыг хүртэж буй анхны өнгөт арьст уран бүтээлч болж байгаа нь энэ.
**Физик - Сюкүрү Манабе /АНУ/, Клаус Хассельман /Герман/, Жоржио Паризи /Итали/**
Энэ жилийн физикийн салбарын ялагчдад нарийн төвөгтэй системийг судлахад оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж шагнал олголоо. Цаг уурын салбарын тэргүүлэх эрдэмтэд болох Манабе, Хассельман нарыг уур амьсгалын загварчлалыг бүтээн, улмаар дэлхийн дулаарлыг урьдчилан таамаглах нөхцөлийг бүрдүүлсэн, харин Паризиг физикийн систем дэх эмх замбараагүй байдал, хэлбэлзлийн харилцан үйлчлэлийг нээсэн гэдгийг онцолсон байна.
**Хими - Бенжамин Лист /Герман/, Дэвид Макмилан /АНУ/**
Молекулуудын нийлэгжилтэд ашигладаг тэгш бус органик катализын аргыг нээсэн эрдэмтэд Нобелийн шагналтнаар тодорлоо. Энэхүү арга нь шинэ эм бүтээхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж, химийн салбарыг байгаль орчинд ээлтэй болгосон гэж хороо мэдэгджээ.
**Физиологи, анагаах ухаан - Ардем Патапутян /Ливан/, Давид Юлиүс /АНУ/**
Нобелийн долоо хоногийн эхний ялагчаар амьд организм температурыг хэрхэн мэдэрдэг болохыг судалсан эрдэмтэд тодорлоо. Биохимийн урвалыг өдөөж, дулаан, хүйтэн, хүрэлцэх мэдрэмжийг үүсгэдэг рецептор молекулыг нээсэн нь өдгөө зөвхөн анагаах ухаанаас гадна роботик, VR зэрэг салбаруудад өргөнөөр ашиглагдаж байна.
> BREAKING NEWS:
> The Norwegian Nobel Committee has decided to award the 2021 Nobel Peace Prize to Maria Ressa and Dm… https://t.co/8ALAiTtnZC
>
> Fri Oct 08 09:00:48 +0000 2021
2 чухал тоо
**40,018,195** - "Dota 2" тоглоомын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн "The International" эхэллээ. Цахим спортын хамгийн том тэмцээнд тоооцогдох уг арга хэмжээ Румын улсын нийслэл Бухарест хотноо явагдаж байгаа бөгөөд шагналын сан 40 сая долларыг давсан нь дээд амжилт болжээ. Уг тэмцээнд дэлхийн шилдэг 18 баг өрсөлдөж буй.
**15** - Нийт 136 орон, түүний дотор Монгол улс, үндэстэн дамнасан компаниудаас авах татварын доод хэмжээг 15 хувиар тогтоох түүхэн тохиролцоонд хүрлээ. 2 үе шаттай хэрэгжих төслийн эхний үед Facebook, Google зэрэг технологийн компаниудаас дижитал зах зээлээс олж буй орлогоос нь татвар авах нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэнэ. OECD-ийн боловсруулсан загварын дагуу улс орнууд хууль тогтоомждоо шинэчлэл хийх бөгөөд жил бүр 150 тэрбум доллар төвлөрөх тооцоо гарчээ.
> Welcome to The International 2021 Dota 2 Championships from Bucharest! We wish all contenders the best of luck as t… https://t.co/VwgA25PrFs
>
> Thu Oct 07 06:45:03 +0000 2021
3 онцлох өгүүлбэр
**I. Facebook-ийн хямрал үргэлжилсээр**
- Өнгөрөгч долоо хоногт Facebook-ийн үндсэн апп болон Instagram, Whatsapp зэрэг харьяа платформуудын үйл ажиллагаа дэлхий даяар 6 цагийн турш доголдлоо. Энэ нь төлөвлөгөөт тестийн үеэр дэлхий даяарх тус компанийн бүх дата төвүүдийг холбосон сүлжээ унаж, гэмтэл гарсантай холбоотой гэнэ.
- Үүнтэй холбоотойгоор Facebook-ийн хувьцааны үнэ 5.6 хувиар буурч, үүсгэн байгуулагч М.Цукербергийн хөрөнгө 6.9 тэрбум доллараар багассан байна. Уг үйл явдлаас дөрвөн өдрийн дараа тус үйлчилгээнүүд ахин 2 цаг доголдсон гэдгийг дурдах хэрэгтэй.
- Уг үйл явдал АНУ-ын сенатад тэдний платформуудын өсвөр насныхны сэтгэл зүйд үзүүлж буй сөрөг нөлөөний талаарх сонсголтой давхацсан юм. Өмнө нь тус компанид ажиллаж байсан Ф.Хауген хэмээх эмэгтэй дотоод судалгааны тайланг ил болгон, шүгэл үлээгчийн хувиар ил гарсан нь энэ бөгөөд компанийг "ёс зүйн хувьд бүрэн дампуурсан" хэмээн мэдэгдсэн билээ. Тэрээр компаниа хуурамч мэдээний эсрэг хангалттай анхаарал хандуулдаггүй, үзэл бодлын зөрчлийг улам даамжруулах нөхцөлийг бүрдүүлдэг хэмээн буруутгасан юм.
**II. "Pandora Papers" задарлаа.**
- 117 улсын 600 гаруй эрэн сурвалжлах сэтгүүлчид хамтран дэлхийн улс төрчид, эрх мэдэлтнүүдийн оффшор дансны мэдээллийг "Pandora Papers" нэрийн дор ил болголоо. Нийт 14 пүүсийн 2.9 терабайт хэмжээ бүхий 11.9 сая бүртгэлтэй мэдээлэл үүнд агуулагдаж байгаа нь 5 жилийн өмнө дэлгэгдсэн "Panama Papers"-ээс илүү гарсан үзүүлэлт юм.
- Энэ дотор ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путины ойрын хамсаатнууд, Иорданы хаан, Кенийн ерөнхийлөгч, Азербайжаны удирдагчийн гэр бүл, Монголын экс ерөнхий сайд зэрэг 336 улс төрч, 130 тэрбумтантай холбоотой 29 мянган данс, үл хөдлөх хөрөнгийн мэдээлэл багтаж байна.
- Сэтгүүлчдийн гарт нийт 6.4 сая бичиг баримт, 3 сая зураг, 1.2 сая имэйл байгаа бөгөөд одоог хүртэл зарим мэдээллийг боловсруулж, нийтэд хүргэсээр байгаа юм. Дэлхийн хамгийн том эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төсөлд тооцогдож буй уг нэгдэлд Washington Post, The Guardian, Le Monde зэрэг 90 гаруй медиа багтаж байна.
**III. Саудын Араб спортын ертөнцөд хүч түрэн орж ирлээ.**
- Английн Премьер лигийн Ньюкасл Юнайтед клуб шинэ эзэнтэй боллоо. Тус клубийг Саудын Арабын Хөрөнгө Оруулалтын Сангийн тэргүүлсэн консорциум 409 сая доллараар үнэлж өөрийн болгосон нь энэ. 1892 онд байгуулагдсан Ньюкасл 4 удаа лигийн аваргаар тодорч, 6 удаа холбооны цом хүртэж байв. Энэ улирлыг тэд тааруу эхлүүлж, одоогоор 19-р байрт бичигдэж байна.
- 18 сарын өмнө уг наймааны анхны хэлцэл хийгдэж, тохиролцоонд хүрсэн ч Премьер лиг батлаагүй юм. Тухайн үед Ойрх Дорнодод лигийн шууд дамжуулалтын эрхийг эзэмшигч BeIN Sports-д Саудын Араб улс хориг тавьж, эх орондоо цацах эрхийг хязгаарласан байсан нь гол шалтаг болж байв. Энэ удаад тэд энэ хоригийг цуцалж, хууль бус дамжуулалт хийж буй вебсайт, платформуудыг хорино гэдгээ амлажээ.
**-** Энэ наймааг Премьер лигийн бусад 19 клуб брэндийн өнгө төрхөд нөлөөлж байна хэмээн эсэргүүцэж, шуурхай хуралдаан шаардаж буй. Хүний эрхийн байгууллагууд ч Саудын Арабтай холбоотой зөрчил, үйл явдлуудыг эргэн сануулж, спортоор дамжуулж олон нийтийн тархийг угаах гэж оролдож байна хэмээн эсэргүүцлээ илэрхийлсээр буй. 500 тэрбум долларын хөрөнгөтэй гэгдэх уг санг хунтайж Мохаммад Бин Салман удирддаг бөгөөд Disney, Boeing, Facebook-ээс эхлээд Uber, Softbank, WeWork-д хөрөнгө оруулаад байгаа юм.
4 мэдүүштэй зүйл
**Сансрын кино:** Оросын кино продюсер К.Шипенко, жүжигчин Ю.Пересильд нар Союз хөлгөөр Олон Улсын Сансрын Станцыг зорилоо. Тэд "The Challenger" киноны хүрээнд 12 хоногийг сансарт өнгөрүүлэх юм. Энэ нь сансрын станцад хийгдэх анхны кино зураг авалт болж байгаа юм.
**Хумхааны вакцин:** Дэлхийн хамгийн анхны хумхаа өвчний эсрэг вакцин хэрэглээнд зөвшөөрөгдлөө. ДЭМБ үүнийг "түүхэн мөч" хэмээн онцолж, сая сая амь аврах ачтан хэмээн тодотголоо. Зөвхөн 2019 онд л гэхэд хумхаа өвчнөөр 220 сая хүн өвчилж, 409 мянган хүн амиа алдсаны 60 хувь нь хүүхэд байжээ. Вакциныг Гэйтс сангийн санхүүжилтээр PATH, GSK хамтран бүтээжээ.
**Ирээдүйн уурхай:** Аризонагийн их сургуулийн эрдэмтэд дэлхийтэй ойрхон эргэлдэх астеройдууд асар их хэмжээний түүхий эд агуулж байгааг илрүүлсэн байна. "1986 DA", "2016 ED85" нэртэй астеройдууд дахь төмөр, никель, кобальтийн хэмжээ дэлхийн нийт нөөцөөс илүү байх боломжтой гэнэ. NASA астеройдоос олборлолт хийх боломж эрэлхийлж, 2022 онд "16 Psyche" астеройд руу судалгааны хөлөг илгээх гэж байгаа билээ.
**Будын зураг:** Европ болон Японы Сансрын Агентлагийн хамтран хөөргөсөн "BepiColombo" хөлөг Буд гарагаас анхны зургаа илгээлээ. Нартай хамгийн ойр уг гарагийн дундаж температур 350 градус байдаг бөгөөд зураг нь сарны гадаргуудтай төстэй харагдаж байв. Гарагийн бүтэц, геологийн шинж чанар, соронзон орныг судлах зорилготой уг хөлөг эх 2025 онд тус гарагийн агаар мандалд нэвтэрч, нэг жилийн турш ажиглалт хийх юм.
> Hello, Mercury!
> This splendid view of part of Mercury's northern hemisphere was captured by @ESA\_MTM about 10 mins… https://t.co/j0xlA0kPa4
>
> Sat Oct 02 08:30:57 +0000 2021
5 сонин хачин
**1.** Домогт тагнуулч Жэймс Бондын ээлжит түүх "No Time To Die" дэлхийн 54 оронд нээлтээ хийсэн даруй 121 сая долларын орлогыг дэлхий даяар цуглуулж, цар тахлын үеийн дээд амжилтыг ээлж дараалан эвдсээр байна. Үүнд хамгийн гол зах зээл болох АНУ, Хятадын бокс оффис багтаагүй байгаа гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Уг бүтээл нь жүжигчин Д.Крэйгийн хувьд сүүлчийн удаа Бондын дүрийг бүтээж байгаа гэдгээрээ онцлогтой юм. Тэрээр нийт 5 кинонд 007-ийн дүрд тоглосон билээ.
**2.** Instagram 2018 онд анх танилцуулж байсан видео контентийн нэгдсэн талбар IGTV-д рибрэндинг хийж байгаагаа зарлалаа. Уг нэмэлт одооноос "Instagram TV" гэх нэртэй болж байгаа бөгөөд хэрэглэгчид өөрийн хуудсанд 60 минут хүртэл урттай видеог оруулах боломжтой болжээ. Тэд богино хэмжээний видеонд зориулан "Reels" нэмэлтийг мөн хөгжүүлж байгаа билээ.
> IGTV will be rebranded Instagram TV as the main app focuses on a more seamless video experience...
> #Techinformer… https://t.co/U55CvgxtBV
>
> Wed Oct 06 16:41:43 +0000 2021
**3.** Шведийн автомашин үйлдвэрлэгч Volvo нээлттэй компани болох хүсэлтээ гаргалаа. Тэд Стокхольмийн биржээс 25 тэрбум долларын үнэлгээтэйгээр 2.8 тэрбум доллар босгох гэнэ. Тус компанийн дийлэнх хувьцааг Хятадын Geely эзэмшдэг бөгөөд 2030 он гэхэд бүрэн цахилгаан компани болно гэдгээ зарлаад байгаа юм.
> Volvo Cars said it plans to launch an IPO in Stockholm, in a deal that could value the car maker at as much as $25… https://t.co/ukBR5oSTLR
>
> Mon Oct 04 11:25:06 +0000 2021
**4.** Coldplay болон BTS-ийн хамтарсан уран бүтээл "My Universe" биллбордын чартыг итгэл төгс тэргүүллээ. Тус дууны дижитал борлуулалтын хэмжээ ард нь бичигдсэн дараагийн арван бүтээл нийлснээс ч их байв. Энэ нь BTS-ийн хувьд 2 жилийн дотор 6 дахь удаагаа уг чартыг тэргүүлсэн тохиолдол болсон бол Coldplay 2008 оноос хойш анх удаа №1-т бичигджээ. Уг уран бүтээл гарсан даруйдаа 90 орны чартыг тэргүүлсэн билээ.
**5.** Бельгийн Антверп хотноо 2021 оны дэлхийн шилдэг 50 рестораныг танилцуулах ёслолын ажиллагаа боллоо. 1000 гаруй экспертийн саналаар жил бүр нэрлэдэг уг жагсаалтыг Данийн Копенгаген хотноо үйл ажиллагаа явуулдаг "Noma", "Geranium" ресторанууд тэргүүлжээ. Эхний аравт Испани, Перу, Швед, Сингапур, Мексик, Хонгконгийн ресторан багтжээ.
10 унших мэдээ
Ойлгох: Тайвань-Хятадын хооронд юу болж байна? /Vox/
Ойлгох: Метаверс гэж юу вэ? Яагаад бид анхаарах ёстой вэ? /The Verge/
Үзэх: "House of Dragons"-ийн анхны трэйлэр /HBO/
Турших: GPS-ийг орлуулах технологийн эрэлд /Spectrum/
Унших: Адель эргэн ирлээ /Vogue/
Танилцах: Forbes-ийн хамгийн баян тэрбумтнуудын жагсаалт /Forbes/
Дурсах: Стив Жобсыг эргэн дурсахуй /Apple/
Хэрэглэх: iOS 15-ийн хамгийн онцлох шинэчлэлүүд /Wired/
Сонирхох: Dallas Buyers Club-ийн хөшигний ард /Vanity Fair/
Мэдэх: Хамгийн алдартай номын хавтсууд /Lithub/