Сантагийн тухай бүхнийг А-Я үсгэнд
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Санта бол эх дэлхийн хүүхэд бүрийн хүслийг биелүүлэгч. Санта бол бугатай чарга хөлөглөн тэнгэрээр нисэж, байшингийн яндангаар буугаад гацуурын дэргэд бэлэг үлдээдэг тэр эрхэм. Санта бол бидний мөрөөдлийг бодит болгодог гайхалтай нэгэн…</div><div><br></div><div>Догдлол дүүрэн баярын сар үргэлжилж, гацуур мод ээлж дараалан сүндэрлэж буй энэ цаг үед уншигч танд Сантагийн тухай сонирхолтой баримтуудыг А-Я үсгэнд багцлан хүргэж байна. Бид түүнийг хамгийн сайн таних боловч төдийлөн сайн мэддэггүй билээ. </div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/07745abc08710a81d4c05420a25e3577.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>А БОЛ АНХНЫ САНТА </div></h3><p>Сантагийн тухай анхны эх сурвалж нь 4-р зууны үеэс эхтэй бөгөөд Туркийн нутаг дэвсгэрт оршин байсан Мира хотын хамба лам Гэгээн Николасыг анхны Санта хэмээн үздэг. Тэрээр ядуу хүмүүст тусалж, хүүхдүүдэд хайр халамж үзүүлдгээрээ алдартай байсан ба түүний өглөгч зан чанар нь Сантагийн бэлэг түгээдэг уламжлалд нөлөөлжээ. Харин бидний мэдэх улаан өмсгөл, бугатай чарга, цагаан сахалтай Санта нь 19-р зууны урлагийн бүтээлүүдэд дүрээ олсон бөгөөд тэр цагаас өнөөг хүртэл эл төрх нь хөгжиж буй. Сонирхуулахад, анхны Санта ногоон өнгийн өмсгөлтэй байсан юм билээ.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Б БОЛ БУУЦАЙ</h3><p>Бууцай нь Сантагийн эрүүл мэндийг дэмжихэд онцгой үүрэгтэй хэмээн зарим үлгэр домогт өгүүлдэг. Яагаад гэвэл Санта нэг шөнийн дотор өндөр ачаалалтай ажилладаг тул эрч хүчээ хадгалах зорилгоор А, С амин дэм ихээр агуулдаг бууцай иддэг аж. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>В БОЛ ВААВ, ЯМАР ОЛОН БЭЛЭГ ВЭ?</div></h3><p></p><p>Санта жил бүрийн Зул сарын баярын шөнө дэлхийн сая сая хүүхдэд бэлэг хүргэдэг гэх түүхийг мэдэхгүй хүн үгүй биз ээ. Магад та ч бас түүнээс бэлэг хүсдэг бяцхан хүүхдүүдийн нэг байсан болов уу. Хэрэв тэр жинхнээсээ бэлэг хүргэдэг байсан бол хэчнээн тооны хүүхдийг баярлуулах байсныг тооцож үзье. Дэлхийн хүн амын 25 орчим хувь нь 14 хүртэлх насны хүүхдүүд бөгөөд энэ нь ойролцоогоор 2 тэрбум орчим хүүхэд гэсэн үг. Тэгвэл тэдний тал хувь нь Зул сарыг тэмдэглэж, Сантад итгэдэг гэж тооцвол ойролцоогоор 1 тэрбум орчим бэлэг хүргэж өгдөг байх магадлалтай. Ваав, ямар олон бэлэг вэ? <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/c07a05f2dae32b6f55c6527f68cf3597.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>Г БОЛ Ганган гацуур</div></div></h3><p></p><p>Өнгө өнгийн тоглоомтой, ганган ногоон гацуур бол Сантагийн хувьд тун чухалд тооцогдох бэлгэ тэмдэг төдийгүй баярын уур амьгал оруулахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг билээ. Гацуур засах уламжлал нь 17-р зуунд Герман улсад Зул сарын баярын нэг хэсэг болон өргөжиж, хожмоо 19-р зуунд Англи, Америкт түгэн дэлгэрч, орчин үеийн хэлбэрээ олсон байна. Ингэхэд уншигч та Central Tower-ийн гадаа сүндэрлэсэн Юнителийн гацуурыг харж амжсан уу?</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/4f6c1b97a4cfde8f05240a7b8cec2362.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Д БОЛ ДЭЛХИЙН ХАМГИЙН ТОМ САНТА</h3><p>Манай дэлхий дээрх хамгийн том Санта Португал улсын Агеда хотод бий бөгөөд 2016 онд баригджээ. 21 метрийн өндөртэй уг хөшөө нь тухайн үедээ <a href="https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/67135-largest-santa" target="_blank">Гиннесийн дээд амжилтад</a> бүртгэгдэж байсан юм. Зөвхөн Португалаар ч тогтохгүй Японы Саппоро хотод 15 метр, Пенсильвани мужийн Скалпхавен хотод 13.7 метрийн өндөртэй Санта байдаг гэнэ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Е БОЛ ЕР БУСЫН ТҮҮХҮҮД</h3><p></p><p>Сантагийн тухай ер бусын, сонирхолтой түүх олон. Эдгээр нь түүний домгийн дүр, хүүхдийн төсөөлөл, Зул сарын баярын ид шидийг илэрхийлдэгтэй нь холбоотой. Жишээлбэл, зарим нь түүнийг цаг хугацааны аялал хийх боломжтой гэж үздэг. Учир нь тэрээр орчлонгийн цаг хугацааны зөрүүг ашиглан нэг шөнийн дотор бүх ажлаа амжуулдаг шүү дээ.</p><p>Мөн Санта бугатай чаргаа цасан шуурганд төөрүүлж, алга болж байсан гэх түүх ч бий. Энэ үед Лапландын ид шидтэн, цасан охид түүнийг олж, буцаан авчирсан гэдэг ба энэ талаар өгүүлсэн дэлгэцийн бүтээл ч цөөнгүй байдаг. Хамгийн сонирхолтой нь эсрэг дүр болох Крампустайгаа уулзаж, буруу үйлдэл гаргасан хүүхдүүдийг шийтгэх эсэх дээр маргадаг гэсэн ч домог яриа бий. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/42479c4531d640818186f92d410bc579.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>Ё БОЛ ЁСТОЙ ХУРДАН ЮМ АА!</div></div></h3><p></p><p>Ганцхан шөнийн дотор дэлхийн бүх хүүхдэд бэлэг тараахад хурдан хүлэг шаардлагатай. Мэдээж Сантад буганууд нь байгаа боловч олон цагийн аяллыг тухтай бөгөөд найдвартай үргэлжлүүлэхэд чарга чухал. Тэгвэл Сантагийн чарга бодит байсан бол хэр хурдалж чадах вэ?</p><p>Шинжлэх ухаан талаас хамгийн үндэслэлтэй байж болох хурд нь гэрлийн хурд. Өөрөөр хэлбэл, дээр дурдсан дэлхийн нэг тэрбум орчим хүүхдэд 24 цагийн дотор бэлэг хүргэж өгөх ажлыг гэрлийн хурдаар л гүйцэтгэх боломжтой буюу секундэд 299,792,458 метрийн хурдтай нисэж байж амжилттай дуусгана гэсэн үг. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Ж БОЛ JINGLE BELLS</div></h3><p></p><p>Энэ бол Зул сарын баярын тухай алдартай дуунуудын тэргүүн эгнээнд зүй ёсоор бичигдэх бүтээл билээ. Санта хүн бүхэнд баяр баясал хэрхэн авчирдагийг эл дууг сонсох төдийд мэдрэх боломжтой. 1857 онд Америкийн хөгжмийн зохиолч, багш Жеймс Лорд Пьерпонт уг дууг зохиосон бөгөөд анхны нэр нь "One Horse Open Sleigh" байсан гэдэг. </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/3CWJNqyub3o?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>З БОЛ ЗАХИДАЛ</div></div></h3><p></p><p>Та Сантад зориулж захидал бичиж байсан уу? Магад хүүхэд бүр тухайн жилдээ онц байсныхаа төлөө, басхүү ирэх жилд өөрт нь юу хэрэгтэй байгааг захидалдаа бичиж, Санта түүнийг нь бэлэг болгон явуулдаг гэдэгт итгэдэг байсан биз ээ. Тэгвэл хамгийн анх 1871 онд Эмили гэх охин Сантад захидал илгээсан ба тэгээд ч болоогүй өнөөдөр та Сантад захидал илгээх боломжтой. Яаж вэ гэж үү? Canada Post жил бүр Сантад зориулж хэдэн зуун мянган захидал хүлээн авдаг. Уламжлал ёсоор Canada Post компанийн сайн дурын ажилтнууд хүүхдүүдэд хариу захидал бичиж, тэдний баярын хүслийг хүлээн авдаг аж. Тэдний шуудангийн код нь H0H 0H0.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/a6fce78d61ce9f0c93ccd7c7ba6e5ec9.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>И БОЛ ИЙМ ОЛОН НЭРТЭЙ ГЭЖ ҮҮ?</div></div></h3><p>Санта нь төрөл бүрийн соёл, хэл, уламжлалд нийцүүлэн цагийн эрхэнд олон нэртэй болжээ. Тухайлбал, Santa Clause нэр нь Америк, Англи, Канадад, Saint Nicholas нь Европын орнуудад, Father Christmas нь Их Британи, Хойд Ирландад, Père Noël нь Францад, Väterchen Frost нь ОХУ болон Зүүн Европт, Sinterklaas нь Нидерланд, Бельгид, Christkind нь Германд тус тус ашиглагддаг аж. Харин манай Монголд Санта гэхээс лүү Өвлийн өвгөн хэмээн нэрийддэг билээ. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>К БОЛ КРАМПУС</div></h3><p>Эерэг сайны хажуугаар эсрэг дүр байх нь ойлгомжтой. Крампус бол Сантагийн эсрэг дүр буюу буруу зүйл хийсэн хүүхдүүдийг шийтгэдэг хэмээн үлгэр домогт гардаг дүр юм. Түүний гарал нь Төв Европ болон Зүүн Европын уламжлал дээр тулгуурладаг бөгөөд Крампусын тухай анх Алпийн бүс нутагт (Австри, Германи, Швейцарь, Унгар) хүүхдүүдийг айлгах зорилгоор ярьж эхэлжээ. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Л БОЛ LAPLAND</div></h3><p></p><p>Санта хаана амьдардаг гээч? Финляндын Лапландад аж төрдөг бөгөөд Рованиеми хот нь түүний төрөлх нутаг гэнэ. Энэ газар жуулчдыг татах зорилгоор байгуулагдсан төдийгүй бяцхан хүүхдүүд гэр бүлийн хамтаар энд хүрэлцэн ирж, Сантад захидал бичих боломжтой.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/6cdb235000d365949c8ca359461485af.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>М БОЛ МӨРӨӨДӨЛ</div></div></h3><p>Бага байхад хүүхэд бүрийн хүсэл мөрөөдөлтэй ямар нэг байдлаар Санта холбогддог байсан нь дамжиггүй. Авахыг хүссэн тоглоомоо, хийхийг хүссэн зүйлээ түүнд захидал болгон илгээж, хариуд нь бидний эцэг эх, хайртай дотнын хүмүүс маань тэдгээрийг биелүүлж өгдөг байсныг ч дурдахгүй өнгөрч үл болно. Тэгэхээр Санта бол таныг зорилгодоо хүрэхэд урмын үгээр дэмжиж байсан, таны мөрөөдлийг мөрөөдөл чигээр нь үлдээгээгүй, бодит болгоход тусалсан, таны дурсамжийг бүтээлцэхэд хамт байсан, амжилт гаргахад тань итгэл найдвар өгч байсан хүн бүр юм шүү.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Н БОЛ НИСГЭГЧИЙН ҮНЭМЛЭХ</h3><p>Санта албан ёсны нисгэгчийн үнэмлэхтэй гээд бод доо. Тодруулбал, 1927 онд АНУ-ын Засгийн газар Сантад нисгэгчийн үнэмлэх албан ёсоор олгожээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>О БОЛ ОЛОН УЛСЫН ИРГЭН</div></h3><p></p><p>Нисгэгчийн үнэмлэхээр ч үл барам зарим орон аялал жуулчлалыг дэмжих зорилгоор Сантагийн тусгай паспортыг ч гаргажээ. Жишээлбэл, Финляндын Лапландын аялал жуулчлалын байгууллагууд Сантагийн нэр дээрх тоглоомын паспорт гаргаж, түүнийг "Дэлхийн бүх улс руу нэвтрэх эрхтэй иргэн" хэмээн тодорхойлсон аж. Зөвхөн паспортоор хязгаарлалгүй тэрээр улс бүрд өөрийн дүр төрхөө олж, соёл уламжлалынх нь нэг хэсэг болсон билээ.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/1f6b31521c1e544e91e03104ce69b8bc.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>Ө БОЛ Өмсгөл</div></div></h3><p>Сантагийн өмсгөл эхэн үедээ ногоон, бор, улаан гээд олон төрөл байжээ. Харин 1932 онд бидний сайн мэдэх Coca-Cola брэнд Хаддон Сандблом зураачаар Сантаг зуруулахад тэрээр хөвсгөр цагаан сахал, тод улаан өнгийн өмсгөлтэй зурсан аж. Тийнхүү бидний мэдэх Сантагийн дүр зураг Coca-Cola-тай цуг дэлхий дахинд түгжээ. Нэгэн зууны дотор хүн бүрд хүлээн зөвшөөрөгдсөн, Санта гэж ийм л байдаг гэх дүр зургийг үлдээж чадсан нь гайхамшиг шүү. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>П БОЛ Поп од</div></h3><p>Аз жаргал, хайр, итгэл найдвар төрүүлдэг халуун, дулаанд дүрд дургүй хэн байх билээ? Яг л эдгээр зан чанараас шалтгаалан Санта дэлхий дахинаа мега од болсон гэхэд буруудахгүй. Шинэ жил, Зул сар хэмээх эдийн засаг, соёл урлагийн хувьд асар чухал баярын үеэр бүх л зүйл энэхүү дүрийг онцолдог. Сантагийн дүр гардаг кино, дуу, жүжгийг жагсаавал хэдэн арван мянга хангалттай давах биз. Тийм ч учраас тэр бол энэ дэлхийн хамгийн том поп од. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Р БОЛ Рудольф</h3><p></p><p>Сантагийн хөлөглөдөг есөн бугын хамгийн алдартай нь Рудольф (Rudolph). 1939 онд зохиолч Роберт Л. Мэйулаан хамарт Рудолфийн дүрийг өөрийн зохиолдоо анхлан дүрсэлж байв. Сантагийн бусад бугыг Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donner, Blitzen гэх ба Рудольф хамгийн урд ганцаараа дүүлж, шөнийн тэнгэрт зам чиглүүлэх үүрэгтэй аж.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/600a8b203c2b5b2095b67d7c41cf4c4b.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>С БОЛ Санта бол</div></div></h3><p></p><p>Шинэ жил бүрээр нэн сонирхолтой кампанит ажлууд хэрэгжүүлдэг Юнител групп энэ жил Сантаг гол дүрээ болгожээ. Тэдний тодорхойлсноор Санта бол “Таныг мөрөөдлөө биелүүлэхэд тусалсан, мөрөөдлийг тань бүтээлцсэн хүн бүр юм. Тэд үргэлж таныг зорилгодоо хүрэхэд дэмждэг, ойлгодог бас хэцүү үеүдэд хамт байдаг.” аж. Энэ тодорхойлолтоор Та ч бас Санта байж таарах нь. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/199a13e144faedebd5e3d8b35957f2a4.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>Т БОЛ Тэмдэглэлт өдөр</div></h3><p>Анхны Санта хэмээгддэг Гэгээн Николасын дурсгалд зориулсан Saint Nicholas Day нэртэй тэмдэглэлт баяр жил бүрийн арванхоёрдугаар сарын 6-нд тохиодог. Энэ өдрийг ихэвчлэн Европын орнуудад тэмдэглэдэг бөгөөд Зул сарын баяртай адил баярын жагсаал зохион байгуулахаас эхлээд бэлэг өгөх, амттай хоол идэх зэрэг олон үйл ажиллагаа болдог байна. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>У БОЛ Угтах соёл</div></h3><p></p><p>Шөнө дунд орж ирээд бэлгээ өгөөд гарч байгаа тэр буянтай хүнийг гар хоосон, тэр дундаа ходоод хоосон гаргаж болохгүй шүү дээ. Тиймээс л Сантаг зооглоорой хэмээн сүү болон жигнэмэг үлдээх болжээ. Европоос гаралтай байх магадлалтай энэ соёл Сантатай салшгүй холбогдох болж, хүүхэд багачуудад сайхан сэтгэлийн хариуг барих ёстой гэсэн энгийн атлаа нэн чухал санааг өгч буй нь сайшаалтай.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/9bdcf750255081b49874b6d1e48040a3.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>Ү БОЛ Үйлдвэр</div></div></h3><p>Санта хүүхэд, багачуудад өгдөг тоглоомоо Хойд туйл дахь йлдвэртээ хийж буйгаар олон кино, зохиолд гардаг. 1964 оны “Rudolph the Red-Nosed Reindeer” хүүхэлдэйн кино нь энэхүү санааг анх удаа бодит болгож, олон нийтэд харуулснаар энэ цагаас хойш гарах бүх л дэлгэцийн бүтээлд Санта өөрийн гэсэн үйлдвэртэй байдгаар дүрслэгдэх болжээ. Ихэнх багачуудын хувьд үйлдвэрийн тухай анхны төсөөлөл нь гарцаагүй Сантагаас гаралтай билээ. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Ф БОЛ Фэнүүд</div></h3><p>Санта ч бас өөрийн гэсэн үнэнч фэнүүдтэй. Тэд дэлхийн өнцөг булан бүрд олон төргийн арга хэмжээний үеэр цугладаг уламжлалтай аж. Жишээ нь, АНУ, Канадад олныг хамарсан баярын жагсаалууд алдартай бол Европын орнуудад Зул сарын худалдааны захууд бий. Сантагийн хүрээлэл магад хамгийн халуун дулаан, баяр баясалтай хүрээлэл байх шүү.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Х БОЛ Хойд туйл</div></h3><p></p><p>Тэртээх 1866 онд Harper’s Weekly улс төрийн сэтгүүлд Томас Наст Сантаг Хойд туйлд оршин суудгаар дүрсэлж байжээ. Ид шидтэй, энгийн амьдралаас тусдаа оршихуйтай Санта нээрээ л хүний хөл хүрээгүй, цас мөсөөр хучигдсан, нууцлаг Хойд туйлд амьдрахаас өөр аргагүй мэт. Нэмээд дэлхий даяар бэлэг тараая гэвэл ложистикийн хувьд яг голд нь байх нь аль ч талаараа зөв шийдэл. Өөр нэг шалтгаан нь түүний үнэнч хүлгүүд болох цаа буга Хойд туйлын л цаг агаарт хамгийн тухтай аж төрж чаддаг гэнэ.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/f3b872816d9154907301bdbd96ac1017.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>Ц БОЛ Цэнхэр дэлгэцийн дүр</div></div></h3><p></p><p>Хүн бүрийн хувьд Сантагийн дүр төрх харилцан адилгүй буудаг байх. Гэхдээ ихэнх хүнд Сантаг цэнхэр дэлгэцээр харуулсан хүн бол жүжигчин Тим Аллен. Тэрээр санаандгүй байдлаар дараагийн Санта болж буй эрийн тухай өгүүлдэг Santa Claus цуврал киноны гол дүрийн жүжигчин юм. Дээвэр дээр байсан Санта унаж эхэлдэг энэ киног санаж байгаа л биз дээ? Сонирхуулахад энэхүү зохиол 2022 оноос эхлэн The Santa Clauses нэртэй телевизийн цувралаар үргэлжилж буй. Энэ удаа тэрээр өөрийгөө биш хүүгээ Санта болоход бэлдэнэ. <br></p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/6Of1wKwGVPo?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>Ч БОЛ ЧИГЛЭЛ</div></h3><p>Санта бэлэг тараахдаа Дэлхийн бөмбөрцгийн зүүн хэсэг буюу Ази, Номхон далайн бүс нутгуудаас эхэлдэг гэнэ. Учир нь энэ зүгт орших Шинэ Зеланд, Австралид хамгийн түрүүнд шинэ өдөр эхэлдэгтэй холбоотой. Үргэлжлүүлэн цагийн бүсийн дарааллаар баруун зүгт Ази, Европ, Африк, Өмнөд болон Хойд Америкийн чиглэлд нисдэг аж. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Ш бол Шинэ жил</h3><p></p><p>Чухам Зул сарын (12/25) “нүүр царай” болсон Санта яагаад шинэ жилтэй (12/31) холбогдох болсон бэ? Энэ нь зарим оронд Зул сараас илүү шинэ жилийн баярыг өргөн тэмдэглэдэгтэй холбоотой. Зул сараар ч бэлэг өгнө, шинэ жилээр ч бэлэг өгнө. Тэгвэл яагаад энэ хоёрыг нэг хүн өгдөг байж болохгүй гэж? Түүхийн туршид магад хэн нэгэн эсвэл хэсэг бүлэг хүмүүс ингэж бодсоны улмаас зөвхөн Зул сараар л бэлэг өгдөг байсан Санта маань он солигдох мөчид ч бэлэг өгдөг нэгэн болж хувирчээ.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/9c0c20c31ab0253d5c8d713ed2c697c4.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>Э бол Элфүүд</div></div></h3><p>Элф хэмээх домгийн дүрүүд яаж яваад Сантатай холбогдсон нь өнөөх л Harper’s Weekly улс төрийн сэтгүүлтэй холбоотой. Тэдний 1867 онд хэвлэсэн The Wonders of Santa Claus нэртэй шүлгийн зураглалд бяцхан элфүүд Сантад тусалж буйг дүрсэлжээ. Ийнхүү 1900 он эхлэхэд Санта, элф хоёр хэзээ ч салахааргүй баг болсон байв. Үнэхээр л хүүхэд шиг жижиг биетэй, цовоо сэргэлэн, ажилсаг шаргуу, ногоон хувцас, шовх үзүүрт гуталтай элфүүдгүйгээр Сантаг төсөөлөх боломжгүй. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Ю бол Юнител</div></h3><p>Юнител групп энэ жилийн “Санта бол…” кампанит ажлаараа хэн нэгэнд шалтгаангүй туслах, бусдад урмын үг хайрлах, хэцүү цаг үед нь хамт байсан хүн бүр Санта шүү гэсэн агуулгыг түгээх гэнэ. Нээрээ л бид баярын уур амьсгалыг яагаад бие биедээ түгээж, мөч бүрд гэрэл гэгээ цацруулж болохгүй гэж? <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Я бол Яах уу?</div></h3><p>Хэрэв та бодит ертөнцийн Санта болж, байгаа орчиндоо гэрэл гэгээ түгээмээр байвал манай редакцын тусгайлан бэлдсэн “Өдөр бүр Санта болох өөрчлөлтийн 10 алхам” нийтлэлтэй танилцаарай. Уншигч танд удахгүй ирэх шинэ он, шинэ жилийн мэндийг дэвшүүлье. <br></p>
          </div>

Санта бол эх дэлхийн хүүхэд бүрийн хүслийг биелүүлэгч. Санта бол бугатай чарга хөлөглөн тэнгэрээр нисэж, байшингийн яндангаар буугаад гацуурын дэргэд бэлэг үлдээдэг тэр эрхэм. Санта бол бидний мөрөөдлийг бодит болгодог гайхалтай нэгэн…
Догдлол дүүрэн баярын сар үргэлжилж, гацуур мод ээлж дараалан сүндэрлэж буй энэ цаг үед уншигч танд Сантагийн тухай сонирхолтой баримтуудыг А-Я үсгэнд багцлан хүргэж байна. Бид түүнийг хамгийн сайн таних боловч төдийлөн сайн мэддэггүй билээ.
А БОЛ АНХНЫ САНТА
Сантагийн тухай анхны эх сурвалж нь 4-р зууны үеэс эхтэй бөгөөд Туркийн нутаг дэвсгэрт оршин байсан Мира хотын хамба лам Гэгээн Николасыг анхны Санта хэмээн үздэг. Тэрээр ядуу хүмүүст тусалж, хүүхдүүдэд хайр халамж үзүүлдгээрээ алдартай байсан ба түүний өглөгч зан чанар нь Сантагийн бэлэг түгээдэг уламжлалд нөлөөлжээ. Харин бидний мэдэх улаан өмсгөл, бугатай чарга, цагаан сахалтай Санта нь 19-р зууны урлагийн бүтээлүүдэд дүрээ олсон бөгөөд тэр цагаас өнөөг хүртэл эл төрх нь хөгжиж буй. Сонирхуулахад, анхны Санта ногоон өнгийн өмсгөлтэй байсан юм билээ.

Б БОЛ БУУЦАЙ
Бууцай нь Сантагийн эрүүл мэндийг дэмжихэд онцгой үүрэгтэй хэмээн зарим үлгэр домогт өгүүлдэг. Яагаад гэвэл Санта нэг шөнийн дотор өндөр ачаалалтай ажилладаг тул эрч хүчээ хадгалах зорилгоор А, С амин дэм ихээр агуулдаг бууцай иддэг аж.

В БОЛ ВААВ, ЯМАР ОЛОН БЭЛЭГ ВЭ?
Санта жил бүрийн Зул сарын баярын шөнө дэлхийн сая сая хүүхдэд бэлэг хүргэдэг гэх түүхийг мэдэхгүй хүн үгүй биз ээ. Магад та ч бас түүнээс бэлэг хүсдэг бяцхан хүүхдүүдийн нэг байсан болов уу. Хэрэв тэр жинхнээсээ бэлэг хүргэдэг байсан бол хэчнээн тооны хүүхдийг баярлуулах байсныг тооцож үзье. Дэлхийн хүн амын 25 орчим хувь нь 14 хүртэлх насны хүүхдүүд бөгөөд энэ нь ойролцоогоор 2 тэрбум орчим хүүхэд гэсэн үг. Тэгвэл тэдний тал хувь нь Зул сарыг тэмдэглэж, Сантад итгэдэг гэж тооцвол ойролцоогоор 1 тэрбум орчим бэлэг хүргэж өгдөг байх магадлалтай. Ваав, ямар олон бэлэг вэ?

Г БОЛ Ганган гацуур
Өнгө өнгийн тоглоомтой, ганган ногоон гацуур бол Сантагийн хувьд тун чухалд тооцогдох бэлгэ тэмдэг төдийгүй баярын уур амьгал оруулахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг билээ. Гацуур засах уламжлал нь 17-р зуунд Герман улсад Зул сарын баярын нэг хэсэг болон өргөжиж, хожмоо 19-р зуунд Англи, Америкт түгэн дэлгэрч, орчин үеийн хэлбэрээ олсон байна. Ингэхэд уншигч та Central Tower-ийн гадаа сүндэрлэсэн Юнителийн гацуурыг харж амжсан уу?

Д БОЛ ДЭЛХИЙН ХАМГИЙН ТОМ САНТА
Манай дэлхий дээрх хамгийн том Санта Португал улсын Агеда хотод бий бөгөөд 2016 онд баригджээ. 21 метрийн өндөртэй уг хөшөө нь тухайн үедээ
Гиннесийн дээд амжилтад
бүртгэгдэж байсан юм. Зөвхөн Португалаар ч тогтохгүй Японы Саппоро хотод 15 метр, Пенсильвани мужийн Скалпхавен хотод 13.7 метрийн өндөртэй Санта байдаг гэнэ.

Е БОЛ ЕР БУСЫН ТҮҮХҮҮД
Сантагийн тухай ер бусын, сонирхолтой түүх олон. Эдгээр нь түүний домгийн дүр, хүүхдийн төсөөлөл, Зул сарын баярын ид шидийг илэрхийлдэгтэй нь холбоотой. Жишээлбэл, зарим нь түүнийг цаг хугацааны аялал хийх боломжтой гэж үздэг. Учир нь тэрээр орчлонгийн цаг хугацааны зөрүүг ашиглан нэг шөнийн дотор бүх ажлаа амжуулдаг шүү дээ.
Мөн Санта бугатай чаргаа цасан шуурганд төөрүүлж, алга болж байсан гэх түүх ч бий. Энэ үед Лапландын ид шидтэн, цасан охид түүнийг олж, буцаан авчирсан гэдэг ба энэ талаар өгүүлсэн дэлгэцийн бүтээл ч цөөнгүй байдаг. Хамгийн сонирхолтой нь эсрэг дүр болох Крампустайгаа уулзаж, буруу үйлдэл гаргасан хүүхдүүдийг шийтгэх эсэх дээр маргадаг гэсэн ч домог яриа бий.

Ё БОЛ ЁСТОЙ ХУРДАН ЮМ АА!
Ганцхан шөнийн дотор дэлхийн бүх хүүхдэд бэлэг тараахад хурдан хүлэг шаардлагатай. Мэдээж Сантад буганууд нь байгаа боловч олон цагийн аяллыг тухтай бөгөөд найдвартай үргэлжлүүлэхэд чарга чухал. Тэгвэл Сантагийн чарга бодит байсан бол хэр хурдалж чадах вэ?
Шинжлэх ухаан талаас хамгийн үндэслэлтэй байж болох хурд нь гэрлийн хурд. Өөрөөр хэлбэл, дээр дурдсан дэлхийн нэг тэрбум орчим хүүхдэд 24 цагийн дотор бэлэг хүргэж өгөх ажлыг гэрлийн хурдаар л гүйцэтгэх боломжтой буюу секундэд 299,792,458 метрийн хурдтай нисэж байж амжилттай дуусгана гэсэн үг.

Ж БОЛ JINGLE BELLS
Энэ бол Зул сарын баярын тухай алдартай дуунуудын тэргүүн эгнээнд зүй ёсоор бичигдэх бүтээл билээ. Санта хүн бүхэнд баяр баясал хэрхэн авчирдагийг эл дууг сонсох төдийд мэдрэх боломжтой. 1857 онд Америкийн хөгжмийн зохиолч, багш Жеймс Лорд Пьерпонт уг дууг зохиосон бөгөөд анхны нэр нь "One Horse Open Sleigh" байсан гэдэг.


З БОЛ ЗАХИДАЛ
Та Сантад зориулж захидал бичиж байсан уу? Магад хүүхэд бүр тухайн жилдээ онц байсныхаа төлөө, басхүү ирэх жилд өөрт нь юу хэрэгтэй байгааг захидалдаа бичиж, Санта түүнийг нь бэлэг болгон явуулдаг гэдэгт итгэдэг байсан биз ээ. Тэгвэл хамгийн анх 1871 онд Эмили гэх охин Сантад захидал илгээсан ба тэгээд ч болоогүй өнөөдөр та Сантад захидал илгээх боломжтой. Яаж вэ гэж үү? Canada Post жил бүр Сантад зориулж хэдэн зуун мянган захидал хүлээн авдаг. Уламжлал ёсоор Canada Post компанийн сайн дурын ажилтнууд хүүхдүүдэд хариу захидал бичиж, тэдний баярын хүслийг хүлээн авдаг аж. Тэдний шуудангийн код нь H0H 0H0.

И БОЛ ИЙМ ОЛОН НЭРТЭЙ ГЭЖ ҮҮ?
Санта нь төрөл бүрийн соёл, хэл, уламжлалд нийцүүлэн цагийн эрхэнд олон нэртэй болжээ. Тухайлбал, Santa Clause нэр нь Америк, Англи, Канадад, Saint Nicholas нь Европын орнуудад, Father Christmas нь Их Британи, Хойд Ирландад, Père Noël нь Францад, Väterchen Frost нь ОХУ болон Зүүн Европт, Sinterklaas нь Нидерланд, Бельгид, Christkind нь Германд тус тус ашиглагддаг аж. Харин манай Монголд Санта гэхээс лүү Өвлийн өвгөн хэмээн нэрийддэг билээ.

К БОЛ КРАМПУС
Эерэг сайны хажуугаар эсрэг дүр байх нь ойлгомжтой. Крампус бол Сантагийн эсрэг дүр буюу буруу зүйл хийсэн хүүхдүүдийг шийтгэдэг хэмээн үлгэр домогт гардаг дүр юм. Түүний гарал нь Төв Европ болон Зүүн Европын уламжлал дээр тулгуурладаг бөгөөд Крампусын тухай анх Алпийн бүс нутагт (Австри, Германи, Швейцарь, Унгар) хүүхдүүдийг айлгах зорилгоор ярьж эхэлжээ.

Л БОЛ LAPLAND
Санта хаана амьдардаг гээч? Финляндын Лапландад аж төрдөг бөгөөд Рованиеми хот нь түүний төрөлх нутаг гэнэ. Энэ газар жуулчдыг татах зорилгоор байгуулагдсан төдийгүй бяцхан хүүхдүүд гэр бүлийн хамтаар энд хүрэлцэн ирж, Сантад захидал бичих боломжтой.

М БОЛ МӨРӨӨДӨЛ
Бага байхад хүүхэд бүрийн хүсэл мөрөөдөлтэй ямар нэг байдлаар Санта холбогддог байсан нь дамжиггүй. Авахыг хүссэн тоглоомоо, хийхийг хүссэн зүйлээ түүнд захидал болгон илгээж, хариуд нь бидний эцэг эх, хайртай дотнын хүмүүс маань тэдгээрийг биелүүлж өгдөг байсныг ч дурдахгүй өнгөрч үл болно. Тэгэхээр Санта бол таныг зорилгодоо хүрэхэд урмын үгээр дэмжиж байсан, таны мөрөөдлийг мөрөөдөл чигээр нь үлдээгээгүй, бодит болгоход тусалсан, таны дурсамжийг бүтээлцэхэд хамт байсан, амжилт гаргахад тань итгэл найдвар өгч байсан хүн бүр юм шүү.

Н БОЛ НИСГЭГЧИЙН ҮНЭМЛЭХ
Санта албан ёсны нисгэгчийн үнэмлэхтэй гээд бод доо. Тодруулбал, 1927 онд АНУ-ын Засгийн газар Сантад нисгэгчийн үнэмлэх албан ёсоор олгожээ.

О БОЛ ОЛОН УЛСЫН ИРГЭН
Нисгэгчийн үнэмлэхээр ч үл барам зарим орон аялал жуулчлалыг дэмжих зорилгоор Сантагийн тусгай паспортыг ч гаргажээ. Жишээлбэл, Финляндын Лапландын аялал жуулчлалын байгууллагууд Сантагийн нэр дээрх тоглоомын паспорт гаргаж, түүнийг "Дэлхийн бүх улс руу нэвтрэх эрхтэй иргэн" хэмээн тодорхойлсон аж. Зөвхөн паспортоор хязгаарлалгүй тэрээр улс бүрд өөрийн дүр төрхөө олж, соёл уламжлалынх нь нэг хэсэг болсон билээ.


Ө БОЛ Өмсгөл
Сантагийн өмсгөл эхэн үедээ ногоон, бор, улаан гээд олон төрөл байжээ. Харин 1932 онд бидний сайн мэдэх Coca-Cola брэнд Хаддон Сандблом зураачаар Сантаг зуруулахад тэрээр хөвсгөр цагаан сахал, тод улаан өнгийн өмсгөлтэй зурсан аж. Тийнхүү бидний мэдэх Сантагийн дүр зураг Coca-Cola-тай цуг дэлхий дахинд түгжээ. Нэгэн зууны дотор хүн бүрд хүлээн зөвшөөрөгдсөн, Санта гэж ийм л байдаг гэх дүр зургийг үлдээж чадсан нь гайхамшиг шүү.

П БОЛ Поп од
Аз жаргал, хайр, итгэл найдвар төрүүлдэг халуун, дулаанд дүрд дургүй хэн байх билээ? Яг л эдгээр зан чанараас шалтгаалан Санта дэлхий дахинаа мега од болсон гэхэд буруудахгүй. Шинэ жил, Зул сар хэмээх эдийн засаг, соёл урлагийн хувьд асар чухал баярын үеэр бүх л зүйл энэхүү дүрийг онцолдог. Сантагийн дүр гардаг кино, дуу, жүжгийг жагсаавал хэдэн арван мянга хангалттай давах биз. Тийм ч учраас тэр бол энэ дэлхийн хамгийн том поп од.

Р БОЛ Рудольф
Сантагийн хөлөглөдөг есөн бугын хамгийн алдартай нь Рудольф (Rudolph). 1939 онд зохиолч Роберт Л. Мэйулаан хамарт Рудолфийн дүрийг өөрийн зохиолдоо анхлан дүрсэлж байв. Сантагийн бусад бугыг Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donner, Blitzen гэх ба Рудольф хамгийн урд ганцаараа дүүлж, шөнийн тэнгэрт зам чиглүүлэх үүрэгтэй аж.


С БОЛ Санта бол
Шинэ жил бүрээр нэн сонирхолтой кампанит ажлууд хэрэгжүүлдэг Юнител групп энэ жил Сантаг гол дүрээ болгожээ. Тэдний тодорхойлсноор Санта бол “Таныг мөрөөдлөө биелүүлэхэд тусалсан, мөрөөдлийг тань бүтээлцсэн хүн бүр юм. Тэд үргэлж таныг зорилгодоо хүрэхэд дэмждэг, ойлгодог бас хэцүү үеүдэд хамт байдаг.” аж. Энэ тодорхойлолтоор Та ч бас Санта байж таарах нь.

Т БОЛ Тэмдэглэлт өдөр
Анхны Санта хэмээгддэг Гэгээн Николасын дурсгалд зориулсан Saint Nicholas Day нэртэй тэмдэглэлт баяр жил бүрийн арванхоёрдугаар сарын 6-нд тохиодог. Энэ өдрийг ихэвчлэн Европын орнуудад тэмдэглэдэг бөгөөд Зул сарын баяртай адил баярын жагсаал зохион байгуулахаас эхлээд бэлэг өгөх, амттай хоол идэх зэрэг олон үйл ажиллагаа болдог байна.

У БОЛ Угтах соёл
Шөнө дунд орж ирээд бэлгээ өгөөд гарч байгаа тэр буянтай хүнийг гар хоосон, тэр дундаа ходоод хоосон гаргаж болохгүй шүү дээ. Тиймээс л Сантаг зооглоорой хэмээн сүү болон жигнэмэг үлдээх болжээ. Европоос гаралтай байх магадлалтай энэ соёл Сантатай салшгүй холбогдох болж, хүүхэд багачуудад сайхан сэтгэлийн хариуг барих ёстой гэсэн энгийн атлаа нэн чухал санааг өгч буй нь сайшаалтай.


Ү БОЛ Үйлдвэр
Санта хүүхэд, багачуудад өгдөг тоглоомоо Хойд туйл дахь йлдвэртээ хийж буйгаар олон кино, зохиолд гардаг. 1964 оны “Rudolph the Red-Nosed Reindeer” хүүхэлдэйн кино нь энэхүү санааг анх удаа бодит болгож, олон нийтэд харуулснаар энэ цагаас хойш гарах бүх л дэлгэцийн бүтээлд Санта өөрийн гэсэн үйлдвэртэй байдгаар дүрслэгдэх болжээ. Ихэнх багачуудын хувьд үйлдвэрийн тухай анхны төсөөлөл нь гарцаагүй Сантагаас гаралтай билээ.

Ф БОЛ Фэнүүд
Санта ч бас өөрийн гэсэн үнэнч фэнүүдтэй. Тэд дэлхийн өнцөг булан бүрд олон төргийн арга хэмжээний үеэр цугладаг уламжлалтай аж. Жишээ нь, АНУ, Канадад олныг хамарсан баярын жагсаалууд алдартай бол Европын орнуудад Зул сарын худалдааны захууд бий. Сантагийн хүрээлэл магад хамгийн халуун дулаан, баяр баясалтай хүрээлэл байх шүү.

Х БОЛ Хойд туйл
Тэртээх 1866 онд Harper’s Weekly улс төрийн сэтгүүлд Томас Наст Сантаг Хойд туйлд оршин суудгаар дүрсэлж байжээ. Ид шидтэй, энгийн амьдралаас тусдаа оршихуйтай Санта нээрээ л хүний хөл хүрээгүй, цас мөсөөр хучигдсан, нууцлаг Хойд туйлд амьдрахаас өөр аргагүй мэт. Нэмээд дэлхий даяар бэлэг тараая гэвэл ложистикийн хувьд яг голд нь байх нь аль ч талаараа зөв шийдэл. Өөр нэг шалтгаан нь түүний үнэнч хүлгүүд болох цаа буга Хойд туйлын л цаг агаарт хамгийн тухтай аж төрж чаддаг гэнэ.


Ц БОЛ Цэнхэр дэлгэцийн дүр
Хүн бүрийн хувьд Сантагийн дүр төрх харилцан адилгүй буудаг байх. Гэхдээ ихэнх хүнд Сантаг цэнхэр дэлгэцээр харуулсан хүн бол жүжигчин Тим Аллен. Тэрээр санаандгүй байдлаар дараагийн Санта болж буй эрийн тухай өгүүлдэг Santa Claus цуврал киноны гол дүрийн жүжигчин юм. Дээвэр дээр байсан Санта унаж эхэлдэг энэ киног санаж байгаа л биз дээ? Сонирхуулахад энэхүү зохиол 2022 оноос эхлэн The Santa Clauses нэртэй телевизийн цувралаар үргэлжилж буй. Энэ удаа тэрээр өөрийгөө биш хүүгээ Санта болоход бэлдэнэ.


Ч БОЛ ЧИГЛЭЛ
Санта бэлэг тараахдаа Дэлхийн бөмбөрцгийн зүүн хэсэг буюу Ази, Номхон далайн бүс нутгуудаас эхэлдэг гэнэ. Учир нь энэ зүгт орших Шинэ Зеланд, Австралид хамгийн түрүүнд шинэ өдөр эхэлдэгтэй холбоотой. Үргэлжлүүлэн цагийн бүсийн дарааллаар баруун зүгт Ази, Европ, Африк, Өмнөд болон Хойд Америкийн чиглэлд нисдэг аж.

Ш бол Шинэ жил
Чухам Зул сарын (12/25) “нүүр царай” болсон Санта яагаад шинэ жилтэй (12/31) холбогдох болсон бэ? Энэ нь зарим оронд Зул сараас илүү шинэ жилийн баярыг өргөн тэмдэглэдэгтэй холбоотой. Зул сараар ч бэлэг өгнө, шинэ жилээр ч бэлэг өгнө. Тэгвэл яагаад энэ хоёрыг нэг хүн өгдөг байж болохгүй гэж? Түүхийн туршид магад хэн нэгэн эсвэл хэсэг бүлэг хүмүүс ингэж бодсоны улмаас зөвхөн Зул сараар л бэлэг өгдөг байсан Санта маань он солигдох мөчид ч бэлэг өгдөг нэгэн болж хувирчээ.


Э бол Элфүүд
Элф хэмээх домгийн дүрүүд яаж яваад Сантатай холбогдсон нь өнөөх л Harper’s Weekly улс төрийн сэтгүүлтэй холбоотой. Тэдний 1867 онд хэвлэсэн The Wonders of Santa Claus нэртэй шүлгийн зураглалд бяцхан элфүүд Сантад тусалж буйг дүрсэлжээ. Ийнхүү 1900 он эхлэхэд Санта, элф хоёр хэзээ ч салахааргүй баг болсон байв. Үнэхээр л хүүхэд шиг жижиг биетэй, цовоо сэргэлэн, ажилсаг шаргуу, ногоон хувцас, шовх үзүүрт гуталтай элфүүдгүйгээр Сантаг төсөөлөх боломжгүй.

Ю бол Юнител
Юнител групп энэ жилийн “Санта бол…” кампанит ажлаараа хэн нэгэнд шалтгаангүй туслах, бусдад урмын үг хайрлах, хэцүү цаг үед нь хамт байсан хүн бүр Санта шүү гэсэн агуулгыг түгээх гэнэ. Нээрээ л бид баярын уур амьсгалыг яагаад бие биедээ түгээж, мөч бүрд гэрэл гэгээ цацруулж болохгүй гэж?

Я бол Яах уу?
Хэрэв та бодит ертөнцийн Санта болж, байгаа орчиндоо гэрэл гэгээ түгээмээр байвал манай редакцын тусгайлан бэлдсэн “Өдөр бүр Санта болох өөрчлөлтийн 10 алхам” нийтлэлтэй танилцаарай. Уншигч танд удахгүй ирэх шинэ он, шинэ жилийн мэндийг дэвшүүлье.

Санта бол эх дэлхийн хүүхэд бүрийн хүслийг биелүүлэгч. Санта бол бугатай чарга хөлөглөн тэнгэрээр нисэж, байшингийн яндангаар буугаад гацуурын дэргэд бэлэг үлдээдэг тэр эрхэм. Санта бол бидний мөрөөдлийг бодит болгодог гайхалтай нэгэн…    Догдлол дүүрэн баярын сар үргэлжилж, гацуур мод ээлж дараалан сүндэрлэж буй энэ цаг үед уншигч танд Сантагийн тухай сонирхолтой баримтуудыг А-Я үсгэнд багцлан хүргэж байна. Бид түүнийг хамгийн сайн таних боловч төдийлөн сайн мэддэггүй билээ.
### А БОЛ АНХНЫ САНТА
Сантагийн тухай анхны эх сурвалж нь 4-р зууны үеэс эхтэй бөгөөд Туркийн нутаг дэвсгэрт оршин байсан Мира хотын хамба лам Гэгээн Николасыг анхны Санта хэмээн үздэг. Тэрээр ядуу хүмүүст тусалж, хүүхдүүдэд хайр халамж үзүүлдгээрээ алдартай байсан ба түүний өглөгч зан чанар нь Сантагийн бэлэг түгээдэг уламжлалд нөлөөлжээ. Харин бидний мэдэх улаан өмсгөл, бугатай чарга, цагаан сахалтай Санта нь 19-р зууны урлагийн бүтээлүүдэд дүрээ олсон бөгөөд тэр цагаас өнөөг хүртэл эл төрх нь хөгжиж буй. Сонирхуулахад, анхны Санта ногоон өнгийн өмсгөлтэй байсан юм билээ.
### Б БОЛ БУУЦАЙ
Бууцай нь Сантагийн эрүүл мэндийг дэмжихэд онцгой үүрэгтэй хэмээн зарим үлгэр домогт өгүүлдэг. Яагаад гэвэл Санта нэг шөнийн дотор өндөр ачаалалтай ажилладаг тул эрч хүчээ хадгалах зорилгоор А, С амин дэм ихээр агуулдаг бууцай иддэг аж.
### В БОЛ ВААВ, ЯМАР ОЛОН БЭЛЭГ ВЭ?
Санта жил бүрийн Зул сарын баярын шөнө дэлхийн сая сая хүүхдэд бэлэг хүргэдэг гэх түүхийг мэдэхгүй хүн үгүй биз ээ. Магад та ч бас түүнээс бэлэг хүсдэг бяцхан хүүхдүүдийн нэг байсан болов уу. Хэрэв тэр жинхнээсээ бэлэг хүргэдэг байсан бол хэчнээн тооны хүүхдийг баярлуулах байсныг тооцож үзье. Дэлхийн хүн амын 25 орчим хувь нь 14 хүртэлх насны хүүхдүүд бөгөөд энэ нь ойролцоогоор 2 тэрбум орчим хүүхэд гэсэн үг. Тэгвэл тэдний тал хувь нь Зул сарыг тэмдэглэж, Сантад итгэдэг гэж тооцвол ойролцоогоор 1 тэрбум орчим бэлэг хүргэж өгдөг байх магадлалтай. Ваав, ямар олон бэлэг вэ?
### Г БОЛ Ганган гацуур
Өнгө өнгийн тоглоомтой, ганган ногоон гацуур бол Сантагийн хувьд тун чухалд тооцогдох бэлгэ тэмдэг төдийгүй баярын уур амьгал оруулахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг билээ. Гацуур засах уламжлал нь 17-р зуунд Герман улсад Зул сарын баярын нэг хэсэг болон өргөжиж, хожмоо 19-р зуунд Англи, Америкт түгэн дэлгэрч, орчин үеийн хэлбэрээ олсон байна. Ингэхэд уншигч та Central Tower-ийн гадаа сүндэрлэсэн Юнителийн гацуурыг харж амжсан уу?
### Д БОЛ ДЭЛХИЙН ХАМГИЙН ТОМ САНТА
Манай дэлхий дээрх хамгийн том Санта Португал улсын Агеда хотод бий бөгөөд 2016 онд баригджээ. 21 метрийн өндөртэй уг хөшөө нь тухайн үедээ Гиннесийн дээд амжилтад бүртгэгдэж байсан юм. Зөвхөн Португалаар ч тогтохгүй Японы Саппоро хотод 15 метр, Пенсильвани мужийн Скалпхавен хотод 13.7 метрийн өндөртэй Санта байдаг гэнэ.
### Е БОЛ ЕР БУСЫН ТҮҮХҮҮД
Сантагийн тухай ер бусын, сонирхолтой түүх олон. Эдгээр нь түүний домгийн дүр, хүүхдийн төсөөлөл, Зул сарын баярын ид шидийг илэрхийлдэгтэй нь холбоотой. Жишээлбэл, зарим нь түүнийг цаг хугацааны аялал хийх боломжтой гэж үздэг. Учир нь тэрээр орчлонгийн цаг хугацааны зөрүүг ашиглан нэг шөнийн дотор бүх ажлаа амжуулдаг шүү дээ.
Мөн Санта бугатай чаргаа цасан шуурганд төөрүүлж, алга болж байсан гэх түүх ч бий. Энэ үед Лапландын ид шидтэн, цасан охид түүнийг олж, буцаан авчирсан гэдэг ба энэ талаар өгүүлсэн дэлгэцийн бүтээл ч цөөнгүй байдаг. Хамгийн сонирхолтой нь эсрэг дүр болох Крампустайгаа уулзаж, буруу үйлдэл гаргасан хүүхдүүдийг шийтгэх эсэх дээр маргадаг гэсэн ч домог яриа бий.
### Ё БОЛ ЁСТОЙ ХУРДАН ЮМ АА!
Ганцхан шөнийн дотор дэлхийн бүх хүүхдэд бэлэг тараахад хурдан хүлэг шаардлагатай. Мэдээж Сантад буганууд нь байгаа боловч олон цагийн аяллыг тухтай бөгөөд найдвартай үргэлжлүүлэхэд чарга чухал. Тэгвэл Сантагийн чарга бодит байсан бол хэр хурдалж чадах вэ?
Шинжлэх ухаан талаас хамгийн үндэслэлтэй байж болох хурд нь гэрлийн хурд. Өөрөөр хэлбэл, дээр дурдсан дэлхийн нэг тэрбум орчим хүүхдэд 24 цагийн дотор бэлэг хүргэж өгөх ажлыг гэрлийн хурдаар л гүйцэтгэх боломжтой буюу секундэд 299,792,458 метрийн хурдтай нисэж байж амжилттай дуусгана гэсэн үг.
### Ж БОЛ JINGLE BELLS
Энэ бол Зул сарын баярын тухай алдартай дуунуудын тэргүүн эгнээнд зүй ёсоор бичигдэх бүтээл билээ. Санта хүн бүхэнд баяр баясал хэрхэн авчирдагийг эл дууг сонсох төдийд мэдрэх боломжтой. 1857 онд Америкийн хөгжмийн зохиолч, багш Жеймс Лорд Пьерпонт уг дууг зохиосон бөгөөд анхны нэр нь "One Horse Open Sleigh" байсан гэдэг.
### З БОЛ ЗАХИДАЛ
Та Сантад зориулж захидал бичиж байсан уу? Магад хүүхэд бүр тухайн жилдээ онц байсныхаа төлөө, басхүү ирэх жилд өөрт нь юу хэрэгтэй байгааг захидалдаа бичиж, Санта түүнийг нь бэлэг болгон явуулдаг гэдэгт итгэдэг байсан биз ээ. Тэгвэл хамгийн анх 1871 онд Эмили гэх охин Сантад захидал илгээсан ба тэгээд ч болоогүй өнөөдөр та Сантад захидал илгээх боломжтой. Яаж вэ гэж үү? Canada Post жил бүр Сантад зориулж хэдэн зуун мянган захидал хүлээн авдаг. Уламжлал ёсоор Canada Post компанийн сайн дурын ажилтнууд хүүхдүүдэд хариу захидал бичиж, тэдний баярын хүслийг хүлээн авдаг аж. Тэдний шуудангийн код нь H0H 0H0.
### И БОЛ ИЙМ ОЛОН НЭРТЭЙ ГЭЖ ҮҮ?
Санта нь төрөл бүрийн соёл, хэл, уламжлалд нийцүүлэн цагийн эрхэнд олон нэртэй болжээ. Тухайлбал, Santa Clause нэр нь Америк, Англи, Канадад, Saint Nicholas нь Европын орнуудад, Father Christmas нь Их Британи, Хойд Ирландад, Père Noël нь Францад, Väterchen Frost нь ОХУ болон Зүүн Европт, Sinterklaas нь Нидерланд, Бельгид, Christkind нь Германд тус тус ашиглагддаг аж. Харин манай Монголд Санта гэхээс лүү Өвлийн өвгөн хэмээн нэрийддэг билээ.
### К БОЛ КРАМПУС
Эерэг сайны хажуугаар эсрэг дүр байх нь ойлгомжтой. Крампус бол Сантагийн эсрэг дүр буюу буруу зүйл хийсэн хүүхдүүдийг шийтгэдэг хэмээн үлгэр домогт гардаг дүр юм. Түүний гарал нь Төв Европ болон Зүүн Европын уламжлал дээр тулгуурладаг бөгөөд Крампусын тухай анх Алпийн бүс нутагт (Австри, Германи, Швейцарь, Унгар) хүүхдүүдийг айлгах зорилгоор ярьж эхэлжээ.
### Л БОЛ LAPLAND
Санта хаана амьдардаг гээч? Финляндын Лапландад аж төрдөг бөгөөд Рованиеми хот нь түүний төрөлх нутаг гэнэ. Энэ газар жуулчдыг татах зорилгоор байгуулагдсан төдийгүй бяцхан хүүхдүүд гэр бүлийн хамтаар энд хүрэлцэн ирж, Сантад захидал бичих боломжтой.
### М БОЛ МӨРӨӨДӨЛ
Бага байхад хүүхэд бүрийн хүсэл мөрөөдөлтэй ямар нэг байдлаар Санта холбогддог байсан нь дамжиггүй. Авахыг хүссэн тоглоомоо, хийхийг хүссэн зүйлээ түүнд захидал болгон илгээж, хариуд нь бидний эцэг эх, хайртай дотнын хүмүүс маань тэдгээрийг биелүүлж өгдөг байсныг ч дурдахгүй өнгөрч үл болно. Тэгэхээр Санта бол таныг зорилгодоо хүрэхэд урмын үгээр дэмжиж байсан, таны мөрөөдлийг мөрөөдөл чигээр нь үлдээгээгүй, бодит болгоход тусалсан, таны дурсамжийг бүтээлцэхэд хамт байсан, амжилт гаргахад тань итгэл найдвар өгч байсан хүн бүр юм шүү.
### Н БОЛ НИСГЭГЧИЙН ҮНЭМЛЭХ
Санта албан ёсны нисгэгчийн үнэмлэхтэй гээд бод доо. Тодруулбал, 1927 онд АНУ-ын Засгийн газар Сантад нисгэгчийн үнэмлэх албан ёсоор олгожээ.
### О БОЛ ОЛОН УЛСЫН ИРГЭН
Нисгэгчийн үнэмлэхээр ч үл барам зарим орон аялал жуулчлалыг дэмжих зорилгоор Сантагийн тусгай паспортыг ч гаргажээ. Жишээлбэл, Финляндын Лапландын аялал жуулчлалын байгууллагууд Сантагийн нэр дээрх тоглоомын паспорт гаргаж, түүнийг "Дэлхийн бүх улс руу нэвтрэх эрхтэй иргэн" хэмээн тодорхойлсон аж. Зөвхөн паспортоор хязгаарлалгүй тэрээр улс бүрд өөрийн дүр төрхөө олж, соёл уламжлалынх нь нэг хэсэг болсон билээ.
### Ө БОЛ Өмсгөл
Сантагийн өмсгөл эхэн үедээ ногоон, бор, улаан гээд олон төрөл байжээ. Харин 1932 онд бидний сайн мэдэх Coca-Cola брэнд Хаддон Сандблом зураачаар Сантаг зуруулахад тэрээр хөвсгөр цагаан сахал, тод улаан өнгийн өмсгөлтэй зурсан аж. Тийнхүү бидний мэдэх Сантагийн дүр зураг Coca-Cola-тай цуг дэлхий дахинд түгжээ. Нэгэн зууны дотор хүн бүрд хүлээн зөвшөөрөгдсөн, Санта гэж ийм л байдаг гэх дүр зургийг үлдээж чадсан нь гайхамшиг шүү.
### П БОЛ Поп од
Аз жаргал, хайр, итгэл найдвар төрүүлдэг халуун, дулаанд дүрд дургүй хэн байх билээ? Яг л эдгээр зан чанараас шалтгаалан Санта дэлхий дахинаа мега од болсон гэхэд буруудахгүй. Шинэ жил, Зул сар хэмээх эдийн засаг, соёл урлагийн хувьд асар чухал баярын үеэр бүх л зүйл энэхүү дүрийг онцолдог. Сантагийн дүр гардаг кино, дуу, жүжгийг жагсаавал хэдэн арван мянга хангалттай давах биз. Тийм ч учраас тэр бол энэ дэлхийн хамгийн том поп од.
### Р БОЛ Рудольф
Сантагийн хөлөглөдөг есөн бугын хамгийн алдартай нь Рудольф (Rudolph). 1939 онд зохиолч Роберт Л. Мэйулаан хамарт Рудолфийн дүрийг өөрийн зохиолдоо анхлан дүрсэлж байв. Сантагийн бусад бугыг Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donner, Blitzen гэх ба Рудольф хамгийн урд ганцаараа дүүлж, шөнийн тэнгэрт зам чиглүүлэх үүрэгтэй аж.
### С БОЛ Санта бол
Шинэ жил бүрээр нэн сонирхолтой кампанит ажлууд хэрэгжүүлдэг Юнител групп энэ жил Сантаг гол дүрээ болгожээ. Тэдний тодорхойлсноор Санта бол “Таныг мөрөөдлөө биелүүлэхэд тусалсан, мөрөөдлийг тань бүтээлцсэн хүн бүр юм. Тэд үргэлж таныг зорилгодоо хүрэхэд дэмждэг, ойлгодог бас хэцүү үеүдэд хамт байдаг.” аж. Энэ тодорхойлолтоор Та ч бас Санта байж таарах нь.
### Т БОЛ Тэмдэглэлт өдөр
Анхны Санта хэмээгддэг Гэгээн Николасын дурсгалд зориулсан Saint Nicholas Day нэртэй тэмдэглэлт баяр жил бүрийн арванхоёрдугаар сарын 6-нд тохиодог. Энэ өдрийг ихэвчлэн Европын орнуудад тэмдэглэдэг бөгөөд Зул сарын баяртай адил баярын жагсаал зохион байгуулахаас эхлээд бэлэг өгөх, амттай хоол идэх зэрэг олон үйл ажиллагаа болдог байна.
### У БОЛ Угтах соёл
Шөнө дунд орж ирээд бэлгээ өгөөд гарч байгаа тэр буянтай хүнийг гар хоосон, тэр дундаа ходоод хоосон гаргаж болохгүй шүү дээ. Тиймээс л Сантаг зооглоорой хэмээн сүү болон жигнэмэг үлдээх болжээ. Европоос гаралтай байх магадлалтай энэ соёл Сантатай салшгүй холбогдох болж, хүүхэд багачуудад сайхан сэтгэлийн хариуг барих ёстой гэсэн энгийн атлаа нэн чухал санааг өгч буй нь сайшаалтай.
### Ү БОЛ Үйлдвэр
Санта хүүхэд, багачуудад өгдөг тоглоомоо Хойд туйл дахь йлдвэртээ хийж буйгаар олон кино, зохиолд гардаг. 1964 оны “Rudolph the Red-Nosed Reindeer” хүүхэлдэйн кино нь энэхүү санааг анх удаа бодит болгож, олон нийтэд харуулснаар энэ цагаас хойш гарах бүх л дэлгэцийн бүтээлд Санта өөрийн гэсэн үйлдвэртэй байдгаар дүрслэгдэх болжээ. Ихэнх багачуудын хувьд үйлдвэрийн тухай анхны төсөөлөл нь гарцаагүй Сантагаас гаралтай билээ.
### Ф БОЛ Фэнүүд
Санта ч бас өөрийн гэсэн үнэнч фэнүүдтэй. Тэд дэлхийн өнцөг булан бүрд олон төргийн арга хэмжээний үеэр цугладаг уламжлалтай аж. Жишээ нь, АНУ, Канадад олныг хамарсан баярын жагсаалууд алдартай бол Европын орнуудад Зул сарын худалдааны захууд бий. Сантагийн хүрээлэл магад хамгийн халуун дулаан, баяр баясалтай хүрээлэл байх шүү.
### Х БОЛ Хойд туйл
Тэртээх 1866 онд Harper’s Weekly улс төрийн сэтгүүлд Томас Наст Сантаг Хойд туйлд оршин суудгаар дүрсэлж байжээ. Ид шидтэй, энгийн амьдралаас тусдаа оршихуйтай Санта нээрээ л хүний хөл хүрээгүй, цас мөсөөр хучигдсан, нууцлаг Хойд туйлд амьдрахаас өөр аргагүй мэт. Нэмээд дэлхий даяар бэлэг тараая гэвэл ложистикийн хувьд яг голд нь байх нь аль ч талаараа зөв шийдэл. Өөр нэг шалтгаан нь түүний үнэнч хүлгүүд болох цаа буга Хойд туйлын л цаг агаарт хамгийн тухтай аж төрж чаддаг гэнэ.
### Ц БОЛ Цэнхэр дэлгэцийн дүр
Хүн бүрийн хувьд Сантагийн дүр төрх харилцан адилгүй буудаг байх. Гэхдээ ихэнх хүнд Сантаг цэнхэр дэлгэцээр харуулсан хүн бол жүжигчин Тим Аллен. Тэрээр санаандгүй байдлаар дараагийн Санта болж буй эрийн тухай өгүүлдэг Santa Claus цуврал киноны гол дүрийн жүжигчин юм. Дээвэр дээр байсан Санта унаж эхэлдэг энэ киног санаж байгаа л биз дээ? Сонирхуулахад энэхүү зохиол 2022 оноос эхлэн The Santa Clauses нэртэй телевизийн цувралаар үргэлжилж буй. Энэ удаа тэрээр өөрийгөө биш хүүгээ Санта болоход бэлдэнэ.
### Ч БОЛ ЧИГЛЭЛ
Санта бэлэг тараахдаа Дэлхийн бөмбөрцгийн зүүн хэсэг буюу Ази, Номхон далайн бүс нутгуудаас эхэлдэг гэнэ. Учир нь энэ зүгт орших Шинэ Зеланд, Австралид хамгийн түрүүнд шинэ өдөр эхэлдэгтэй холбоотой. Үргэлжлүүлэн цагийн бүсийн дарааллаар баруун зүгт Ази, Европ, Африк, Өмнөд болон Хойд Америкийн чиглэлд нисдэг аж.
### Ш бол Шинэ жил
Чухам Зул сарын (12/25) “нүүр царай” болсон Санта яагаад шинэ жилтэй (12/31) холбогдох болсон бэ? Энэ нь зарим оронд Зул сараас илүү шинэ жилийн баярыг өргөн тэмдэглэдэгтэй холбоотой. Зул сараар ч бэлэг өгнө, шинэ жилээр ч бэлэг өгнө. Тэгвэл яагаад энэ хоёрыг нэг хүн өгдөг байж болохгүй гэж? Түүхийн туршид магад хэн нэгэн эсвэл хэсэг бүлэг хүмүүс ингэж бодсоны улмаас зөвхөн Зул сараар л бэлэг өгдөг байсан Санта маань он солигдох мөчид ч бэлэг өгдөг нэгэн болж хувирчээ.
### Э бол Элфүүд
Элф хэмээх домгийн дүрүүд яаж яваад Сантатай холбогдсон нь өнөөх л Harper’s Weekly улс төрийн сэтгүүлтэй холбоотой. Тэдний 1867 онд хэвлэсэн The Wonders of Santa Claus нэртэй шүлгийн зураглалд бяцхан элфүүд Сантад тусалж буйг дүрсэлжээ. Ийнхүү 1900 он эхлэхэд Санта, элф хоёр хэзээ ч салахааргүй баг болсон байв. Үнэхээр л хүүхэд шиг жижиг биетэй, цовоо сэргэлэн, ажилсаг шаргуу, ногоон хувцас, шовх үзүүрт гуталтай элфүүдгүйгээр Сантаг төсөөлөх боломжгүй.
### Ю бол Юнител
Юнител групп энэ жилийн “Санта бол…” кампанит ажлаараа хэн нэгэнд шалтгаангүй туслах, бусдад урмын үг хайрлах, хэцүү цаг үед нь хамт байсан хүн бүр Санта шүү гэсэн агуулгыг түгээх гэнэ. Нээрээ л бид баярын уур амьсгалыг яагаад бие биедээ түгээж, мөч бүрд гэрэл гэгээ цацруулж болохгүй гэж?
### Я бол Яах уу?
Хэрэв та бодит ертөнцийн Санта болж, байгаа орчиндоо гэрэл гэгээ түгээмээр байвал манай редакцын тусгайлан бэлдсэн “Өдөр бүр Санта болох өөрчлөлтийн 10 алхам” нийтлэлтэй танилцаарай. Уншигч танд удахгүй ирэх шинэ он, шинэ жилийн мэндийг дэвшүүлье.