Бусдын солонгыг сүүдэрлэж сэвтүүлэхгүйгээр “гэрэлтүүлье" 
<div class="article-body no-wide-image">
          <blockquote><p class="MsoNormal">Та бусдаас өөр төрсөндөө буруугүй. Харин таныг ойлгохгүй байгаа эргэн тойронд л буруу бий. </p>
<cite><p>Жүжигчин Крис Колфер </p>
</cite></blockquote><p>Энэ хорвоод төрсөн хэн бүхэн хүний зэрэгтэй амьдрахад шаардагдах наад захын баталгааг эдлэх учиртай. Хүн байгаа газар хүний эрх хангагдаж, эрх чөлөө, үүрэг хариуцлагын асуудлыг хөндөх нь зүйн хэрэг. Тэр дундаа хүний бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа гэдэг төрөлхийн, салгаж болшгүй чанар тул олон янз байдлыг бид хүлээн зөвшөөрч ойлгох ёстой билээ. <br><br>НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн тэгш бус байдлыг бууруулах зорилгод нас, хүйс, хөгжлийн бэрхшээл, арьс өнгө, яс үндэс, удам угсаа, шашин шүтлэг, эдийн засгийн болон бусад байр сууриасаа үл хамааран хүн бүрийг нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн амьдралд эрх тэгш оролцох боломжоор хангаж, дэмжихийг тусгасан байдаг. <br><br>Тиймээс <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal" target="_blank">ХААН Банктай</a> хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлынхоо энэ удаагийн дугаарт бид бэлгийн, хүйсийн цөөнх буюу ЛГБТИК (лесбиян, гей, бисексуал, трансжендер, интерсекс, күийр) иргэдийн эрхийг хамгаалах сэдвийг хөндөж, энэ чиглэлийн сайн туршлагыг онцоллоо.<br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/5e22f66b735cc85b3e7356e102b8b484.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Тоогоор тайлбарлах нь </h3><p><a href="http://lgbtcentre.mn/wp-content/uploads/2019/06/LGBTI-hunii-erkh.pdf" target="_blank">25.000.000</a>: Дэлхийн хүн амын 0.3-0.5 хувь буюу 25 сая нь бэлгийн цөөнхөд багтдаг гэх тооцоо бий. <br><br><a href="https://www.hrc.org/news/flashbackfriday-today-in-1973-the-apa-removed-homosexuality-from-list-of-me" target="_blank">1973</a>: АНУ-ын Сэтгэцийн эмч нарын холбоо ижил хүйстнүүдийн харилцааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас хассан.<br><br><a href="https://www.who.int/life-course/news/events/intl-day-against-homophobia/en/" target="_blank">1990</a>: ДЭМБ-аас бэлгийн олон талт чиг баримжааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас албан ёсоор хасаж, хүний бэлгийн чиг баримжаа, хүйсийн илэрхийлэмж нь сонголт биш, төрөлхийнх гэдгийг зарласан.<br><br><a href="https://www.undp.org/search?q=asian+lgbt" target="_blank">1998</a>: Монгол Улс 1998 онд ЕБС-ийн хичээлийн хөтөлбөртөө бэлгийн чиг баримжааны тухай агуулгыг багтаасан Азийн анхны орон болсон.<br><br><a href="https://www.forbes.com/sites/jamiewareham/2020/05/17/map-shows-where-its-illegal-to-be-gay--30-years-since-who-declassified-homosexuality-as-disease/?sh=4ee35b92578a" target="_blank">72</a>: Өдгөө нийт 72 орон ижил хүйстний харилцааг хуулийн дагуу гэмт хэрэг гэж үздэг.<br><br><a href="https://76crimes.com/10-nations-where-the-penalty-for-gay-sex-is-death/#ILGAANCHOR" target="_blank">7</a>: Харамсалтай нь, Иран, Судан, Саудын Араб, Мавритани, Сомалид болон Нигерийн зарим хэсэгт ЛГБТИК хүмүүсийг бэлгийн харилцаанд орсон тохиолдолд цаазаар авах ял оноож байна.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/4d0587d0592894107ca5b906a512c743.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Сайн туршлагыг хуваалцах нь </h3><p></p><p><b>БЭЛГИЙН ЦӨӨНХИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХ НЬ</b><br></p><p>ДЭМБ-аас 1990 оноос ижил хүйсийн чиг баримжааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас хассанаар олон улсад ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалах хөдөлгөөн нээлттэй өрнөх болж, нийгэм, эрүүл мэнд, боловсрол гээд олон салбарт бэлгийн цөөнхийн асуудлыг зохицуулж эхэлсэн билээ.<br><br>Өдгөө дэлхийн <a href="http://lgbtcentre.mn/wp-content/uploads/2019/06/LGBTI-hunii-erkh.pdf" target="_blank">50 гаруй </a>улсад бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаагаар ялгаварлан гадуурхахыг хориглосон хууль тогтоомж хэрэгжиж буй. Мөн Европын зарим орнууд болон АНУ, Мексик, Канад зэрэг 22 оронд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар зөвшөөрдөг бол Япон, Швейцар, Австри тэргүүтэй 18 оронд хамтран амьдрагч буюу иргэний гэрлэлтийн хуулиар зохицуулж, гэрлэсэн хосуудтай адил өв залгамжлал, татвар, эрүүл мэндийн даатгал, үр хүүхдээ асран халамжлах, хамтран ипотекийн зээл авах зэрэг харилцааг зохицуулж байна. АНУ-д 2015 онд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар хүлээн зөвшөөрсөн бол Тайвань ижил хүйстний гэрлэлтийг зөвшөөрсөн <a href="http://lgbtcentre.mn/wp-content/uploads/2019/06/LGBTI-hunii-erkh.pdf" target="_blank">Азийн анхны улс</a> болсон билээ. <br><br>ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалахтай холбогдох онцлууштай туршлага гэвэл, Чех улсад 2009 онд Бэлгийн цөөнхийн хороо байгуулж, ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалахтай холбоотой асуудлуудыг хэлэлцэх болжээ. Мөн Голландын Засгийн газар сүүлийн 20 гаруй жил ижил хүйсийн бэлгийн чиг баримжааг хүлээн зөвшөөрөх талаар бодлого шинэчлэн боловсруулж, ялгаварлан гадуурхах явдалтай тэмцэх нь тус улсын Гадаад хэргийн яамны хүний эрхийн бодлогын тэргүүлэх чиглэлүүдийн нэг хэмээн онцолсон нь сайшаалтай. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/f96f4b2ceb781925524f7d4310f15e4a.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">"Google"-дэхээс залхуурсан асуулт</h3><p></p><p><em>Монгол Улс бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийг хамгаалах асуудалд хэрхэн хандаж байна вэ?</em><br></p><p>Монгол Улсын тухайд Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжид ЛГБТИК хүмүүсийг шууд ялгаварлан гадуурхсан заалт байхгүй. Гэвч нөгөө талаас эрхийг нь хамгаалах талаар тодорхой зохицуулалт тусгагдаагүй юм. Хэд хэдэн хуулийн шинэчилсэн төсөлд бэлгийн цөөнхийн эрхийн асуудлыг өргөн утгаар авч үзэж буй билээ.<br><br>Монголд XX зуунаас өмнөх бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийн нөхцөл байдал судлагдаагүй. Олон нийтэд энэ тухай нээлттэй ярилцдаггүй, <a href="http://lgbtcentre.mn/wp-content/uploads/2019/06/LGBTI-hunii-erkh.pdf" target="_blank">хаалттай сэдэв</a> байсаар ирсэн. Иргэдийн дунд энэ талаарх ойлголт тун хомс байв. Зах зээлийн нийгэмд шилжсэн 1990-ээд оноос хойш өнөөг хүртэл Монгол болон дэлхий нийтэд багагүй ахиц дэвшил гарсаар буй. <br><br>Манай улсад 1998 онд Засгийн газраас бэлгийн, хүйсийн чиг баримжааны талаарх сэдэв бүхий бэлгийн ба нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн хичээлийн үндэсний хөтөлбөрийг баталсан. Удаах жил нь бэлгийн, хүйсийн цөөнхийн эрхийг хамгаалах иргэний нийгмийн байгууллагууд бий болж, ЛБГТИК хүмүүсийн асуудлыг нийгмийн хүрээнд чухалчилж үзэх болсон түүхтэй. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/99bcfcc33e98e962024c6773783464e2.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Бидний өмнө тулгарч буй сорилт бэрхшээлүүд </h3><p></p><p>Манай улсад бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийг ялгаварлан гадуурхахтай холбоотой нийгэм, эдийн засаг, эрүүл мэнд, боловсролын олон асуудал гарсаар байна. "<a href="http://file:///Users/Tsogzoo/Downloads/rbap-hhd-2014-blia-mongolia-country-report-mongolian%20(1).pdf" target="_blank">Азид ЛГБТ байх нь</a>" судалгаанд "ЛГБТИК иргэдийг ажлын байранд ялгаварлан гадуурхах нь түгээмэл тохиолддог зөрчлийн нэг" гэж онцолжээ. Бэлгийн, хүйсийн цөөнх гэдгээ мэдэгдвэл ажил олдохгүй байх эрсдэлтэйг ХӨСҮТ-өөс хийсэн судалгаанд дурдсан буй. Мөн иажилгүйдэл, ядууралд өртөх магадлал нь хоёр дахин нэмэгдэнэ гэж ЛГБТИК хүмүүс үздэг аж. </p><p>Ажлын байран дээр дарамтлуулах, дээрэлхүүлэх, гадуурхагдах, тодорхой шалтгаангүй ажлаас халагдах зэрэг янз бүрийн хэлбэрээр ЛГБТИК хүмүүсийн эрх зөрчигдсөөр байна. Тухайлбал, Хүний эрхийн үндэсний комиссоос хийсэн судалгаагаар, бэлгийн цөөнхүүд ажлын байрандаа гадуурхагдахгүйн тулд 81.7 хувь нь бодит байдлаа нууцалж явдаг гэжээ. </p><p>Нийгмийн харилцаанд бусдаас ирэх хариу үйлдэлтэй холбоотойгоор ЛГБТИК иргэдийн тэн хагас нь жил бүр <a href="https://lgbtcentre.mn/2018/12/05/%D0%BD%D1%8D%D0%B3%D0%B4%D1%81%D1%8D%D0%BD-%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%82-%D1%83%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B4-%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%B3%D0%B4%D1%81%D1%8D%D0%BD-%D0%BB%D0%B3%D0%B1%D1%82-%D1%85%D2%AF%D0%BC%D2%AF/" target="_blank">сэтгэлзүйн хямралд</a> ордог ажээ. 2014 онд НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн “Монголд ЛГБТ байх нь” тайлангаас харахад ЛГБТИК иргэд сэтгэл гутралд өртөх нь элбэг, амиа хорлох оролдлого хийх магадлал нь хоёр дахин өндөр байна. Иймд тэдэнд чөлөөтэй амьдрах нийгэм, эрх зүйн орчин бүрдүүлэх нь улс орны хувьд хүний эрхийг хамгаалж чиглэлд хийх нэн чухал алхам гэж үзэж бүрэн болох юм. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Зөвлөгөө </h3><p>Бэлгийн, хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийллийн тухай мэдвэл зохих нэр томьёоны тайлбарыг “<a href="http://lgbtcentre.mn/wp-content/uploads/2019/06/LGBTI-hunii-erkh.pdf" target="_blank">ЛБГБТИ – Хүний эрх</a>” гарын авлагаас эх сурвалж болгон хүргэж байна. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/a8b64f18107d38044c39f5bc75e067c5.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Санал болгох нь </h3><p></p><p><strong>ВИДЕО:</strong> Дэлхийн ЛГБТИК хөдөлгөөний түүхийг тун сонирхолтойгоор харуулсан дүрс бичлэгийг үзээрэй.<br><br><strong style="font-family:open sans,helvetica neue,helvetica,arial,sans-serif; font-size:15px"> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Q1D65SxzojI" target="_blank">ЛГБТИК ХӨДӨЛГӨӨНИЙ ТҮҮХ (1800 ОНООС ЭХЛЭХ НЬ)</a></strong><br><br><strong>НОМ: </strong>ЛГБТ Төвийн Күийр уран зохиолын зөвлөлөөс орчуулан гаргасан<strong> </strong>ЛГБТИК хүмүүсийн амьдрал, тэмцлийг өгүүлэх дэлхийн яруу найргийн антологийг сонирхож уншаарай. <br><br><strong style="font-family:open sans,helvetica neue,helvetica,arial,sans-serif; font-size:15px"> <a href="https://book.mn/product/show/21883" target="_blank">АМЬДРАЛ, ЭРХ ЧӨЛӨӨ, ХАЙРЫН МАГТУУ</a> </strong><br><br><strong>КИНО: </strong>Бэлгийн чиг баримжаанаас үүдэн нийгмийн амьдралд оролцоход тулгарч буй саад бэрхшээл, жендэрийн тухай нэгийг бодуулах бүтээлийг үзээрэй.<br><br> <strong><a href="https://www.youtube.com/watch?v=0MUtJJDaDPk" target="_blank">SEA HORSE THE DAD WHO GAVE BIRTH</a></strong><br><br><strong>ПОДКАСТ</strong>: Бэлгийн цөөнх өсвөр үеийнхэн, залуусын эрүүл мэнд, боловсрол, амьдралын хэв маягтай холбоотой сонирхолтой ярилцлагууд, бодит түүхийг хүргэдэг подкастыг сонсоорой. <br><br> <strong><a href="https://mplus.mn/@Mongolian%20Queer%20podcast" target="_blank">MONGOLIAN QUEER PODCAST</a> </strong></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/ac8de3c8fcb065cada1c6b099d7802ce.jpg"></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал зуршил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ. Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна. </i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>Unread </p>
</cite></blockquote>          </div>

Та бусдаас өөр төрсөндөө буруугүй. Харин таныг ойлгохгүй байгаа эргэн тойронд л буруу бий.

Жүжигчин Крис Колфер

Энэ хорвоод төрсөн хэн бүхэн хүний зэрэгтэй амьдрахад шаардагдах наад захын баталгааг эдлэх учиртай. Хүн байгаа газар хүний эрх хангагдаж, эрх чөлөө, үүрэг хариуцлагын асуудлыг хөндөх нь зүйн хэрэг. Тэр дундаа хүний бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа гэдэг төрөлхийн, салгаж болшгүй чанар тул олон янз байдлыг бид хүлээн зөвшөөрч ойлгох ёстой билээ.
НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн тэгш бус байдлыг бууруулах зорилгод нас, хүйс, хөгжлийн бэрхшээл, арьс өнгө, яс үндэс, удам угсаа, шашин шүтлэг, эдийн засгийн болон бусад байр сууриасаа үл хамааран хүн бүрийг нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн амьдралд эрх тэгш оролцох боломжоор хангаж, дэмжихийг тусгасан байдаг.
Тиймээс
ХААН Банктай
хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлынхоо энэ удаагийн дугаарт бид бэлгийн, хүйсийн цөөнх буюу ЛГБТИК (лесбиян, гей, бисексуал, трансжендер, интерсекс, күийр) иргэдийн эрхийг хамгаалах сэдвийг хөндөж, энэ чиглэлийн сайн туршлагыг онцоллоо.

Тоогоор тайлбарлах нь
25.000.000
: Дэлхийн хүн амын 0.3-0.5 хувь буюу 25 сая нь бэлгийн цөөнхөд багтдаг гэх тооцоо бий.
1973
: АНУ-ын Сэтгэцийн эмч нарын холбоо ижил хүйстнүүдийн харилцааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас хассан.
1990
: ДЭМБ-аас бэлгийн олон талт чиг баримжааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас албан ёсоор хасаж, хүний бэлгийн чиг баримжаа, хүйсийн илэрхийлэмж нь сонголт биш, төрөлхийнх гэдгийг зарласан.
1998
: Монгол Улс 1998 онд ЕБС-ийн хичээлийн хөтөлбөртөө бэлгийн чиг баримжааны тухай агуулгыг багтаасан Азийн анхны орон болсон.
72
: Өдгөө нийт 72 орон ижил хүйстний харилцааг хуулийн дагуу гэмт хэрэг гэж үздэг.
7
: Харамсалтай нь, Иран, Судан, Саудын Араб, Мавритани, Сомалид болон Нигерийн зарим хэсэгт ЛГБТИК хүмүүсийг бэлгийн харилцаанд орсон тохиолдолд цаазаар авах ял оноож байна.

Сайн туршлагыг хуваалцах нь
БЭЛГИЙН ЦӨӨНХИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХ НЬ
ДЭМБ-аас 1990 оноос ижил хүйсийн чиг баримжааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас хассанаар олон улсад ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалах хөдөлгөөн нээлттэй өрнөх болж, нийгэм, эрүүл мэнд, боловсрол гээд олон салбарт бэлгийн цөөнхийн асуудлыг зохицуулж эхэлсэн билээ.
Өдгөө дэлхийн
50 гаруй
улсад бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаагаар ялгаварлан гадуурхахыг хориглосон хууль тогтоомж хэрэгжиж буй. Мөн Европын зарим орнууд болон АНУ, Мексик, Канад зэрэг 22 оронд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар зөвшөөрдөг бол Япон, Швейцар, Австри тэргүүтэй 18 оронд хамтран амьдрагч буюу иргэний гэрлэлтийн хуулиар зохицуулж, гэрлэсэн хосуудтай адил өв залгамжлал, татвар, эрүүл мэндийн даатгал, үр хүүхдээ асран халамжлах, хамтран ипотекийн зээл авах зэрэг харилцааг зохицуулж байна. АНУ-д 2015 онд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар хүлээн зөвшөөрсөн бол Тайвань ижил хүйстний гэрлэлтийг зөвшөөрсөн
Азийн анхны улс
болсон билээ.
ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалахтай холбогдох онцлууштай туршлага гэвэл, Чех улсад 2009 онд Бэлгийн цөөнхийн хороо байгуулж, ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалахтай холбоотой асуудлуудыг хэлэлцэх болжээ. Мөн Голландын Засгийн газар сүүлийн 20 гаруй жил ижил хүйсийн бэлгийн чиг баримжааг хүлээн зөвшөөрөх талаар бодлого шинэчлэн боловсруулж, ялгаварлан гадуурхах явдалтай тэмцэх нь тус улсын Гадаад хэргийн яамны хүний эрхийн бодлогын тэргүүлэх чиглэлүүдийн нэг хэмээн онцолсон нь сайшаалтай.

"Google"-дэхээс залхуурсан асуулт
Монгол Улс бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийг хамгаалах асуудалд хэрхэн хандаж байна вэ?
Монгол Улсын тухайд Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжид ЛГБТИК хүмүүсийг шууд ялгаварлан гадуурхсан заалт байхгүй. Гэвч нөгөө талаас эрхийг нь хамгаалах талаар тодорхой зохицуулалт тусгагдаагүй юм. Хэд хэдэн хуулийн шинэчилсэн төсөлд бэлгийн цөөнхийн эрхийн асуудлыг өргөн утгаар авч үзэж буй билээ.
Монголд XX зуунаас өмнөх бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийн нөхцөл байдал судлагдаагүй. Олон нийтэд энэ тухай нээлттэй ярилцдаггүй,
хаалттай сэдэв
байсаар ирсэн. Иргэдийн дунд энэ талаарх ойлголт тун хомс байв. Зах зээлийн нийгэмд шилжсэн 1990-ээд оноос хойш өнөөг хүртэл Монгол болон дэлхий нийтэд багагүй ахиц дэвшил гарсаар буй.
Манай улсад 1998 онд Засгийн газраас бэлгийн, хүйсийн чиг баримжааны талаарх сэдэв бүхий бэлгийн ба нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн хичээлийн үндэсний хөтөлбөрийг баталсан. Удаах жил нь бэлгийн, хүйсийн цөөнхийн эрхийг хамгаалах иргэний нийгмийн байгууллагууд бий болж, ЛБГТИК хүмүүсийн асуудлыг нийгмийн хүрээнд чухалчилж үзэх болсон түүхтэй.

Бидний өмнө тулгарч буй сорилт бэрхшээлүүд
Манай улсад бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийг ялгаварлан гадуурхахтай холбоотой нийгэм, эдийн засаг, эрүүл мэнд, боловсролын олон асуудал гарсаар байна. "
Азид ЛГБТ байх нь
" судалгаанд "ЛГБТИК иргэдийг ажлын байранд ялгаварлан гадуурхах нь түгээмэл тохиолддог зөрчлийн нэг" гэж онцолжээ. Бэлгийн, хүйсийн цөөнх гэдгээ мэдэгдвэл ажил олдохгүй байх эрсдэлтэйг ХӨСҮТ-өөс хийсэн судалгаанд дурдсан буй. Мөн иажилгүйдэл, ядууралд өртөх магадлал нь хоёр дахин нэмэгдэнэ гэж ЛГБТИК хүмүүс үздэг аж.
Ажлын байран дээр дарамтлуулах, дээрэлхүүлэх, гадуурхагдах, тодорхой шалтгаангүй ажлаас халагдах зэрэг янз бүрийн хэлбэрээр ЛГБТИК хүмүүсийн эрх зөрчигдсөөр байна. Тухайлбал, Хүний эрхийн үндэсний комиссоос хийсэн судалгаагаар, бэлгийн цөөнхүүд ажлын байрандаа гадуурхагдахгүйн тулд 81.7 хувь нь бодит байдлаа нууцалж явдаг гэжээ.
Нийгмийн харилцаанд бусдаас ирэх хариу үйлдэлтэй холбоотойгоор ЛГБТИК иргэдийн тэн хагас нь жил бүр
сэтгэлзүйн хямралд
ордог ажээ. 2014 онд НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн “Монголд ЛГБТ байх нь” тайлангаас харахад ЛГБТИК иргэд сэтгэл гутралд өртөх нь элбэг, амиа хорлох оролдлого хийх магадлал нь хоёр дахин өндөр байна. Иймд тэдэнд чөлөөтэй амьдрах нийгэм, эрх зүйн орчин бүрдүүлэх нь улс орны хувьд хүний эрхийг хамгаалж чиглэлд хийх нэн чухал алхам гэж үзэж бүрэн болох юм.

Зөвлөгөө
Бэлгийн, хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийллийн тухай мэдвэл зохих нэр томьёоны тайлбарыг “
ЛБГБТИ – Хүний эрх
” гарын авлагаас эх сурвалж болгон хүргэж байна.

Санал болгох нь
ВИДЕО:
Дэлхийн ЛГБТИК хөдөлгөөний түүхийг тун сонирхолтойгоор харуулсан дүрс бичлэгийг үзээрэй.

ЛГБТИК ХӨДӨЛГӨӨНИЙ ТҮҮХ (1800 ОНООС ЭХЛЭХ НЬ)
НОМ:
ЛГБТ Төвийн Күийр уран зохиолын зөвлөлөөс орчуулан гаргасан

ЛГБТИК хүмүүсийн амьдрал, тэмцлийг өгүүлэх дэлхийн яруу найргийн антологийг сонирхож уншаарай.

АМЬДРАЛ, ЭРХ ЧӨЛӨӨ, ХАЙРЫН МАГТУУ

КИНО:
Бэлгийн чиг баримжаанаас үүдэн нийгмийн амьдралд оролцоход тулгарч буй саад бэрхшээл, жендэрийн тухай нэгийг бодуулах бүтээлийг үзээрэй.

SEA HORSE THE DAD WHO GAVE BIRTH
ПОДКАСТ
: Бэлгийн цөөнх өсвөр үеийнхэн, залуусын эрүүл мэнд, боловсрол, амьдралын хэв маягтай холбоотой сонирхолтой ярилцлагууд, бодит түүхийг хүргэдэг подкастыг сонсоорой.

MONGOLIAN QUEER PODCAST


Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал зуршил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ. Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

Unread


> Та бусдаас өөр төрсөндөө буруугүй. Харин таныг ойлгохгүй байгаа эргэн тойронд л буруу бий.
>
> Жүжигчин Крис Колфер
Энэ хорвоод төрсөн хэн бүхэн хүний зэрэгтэй амьдрахад шаардагдах наад захын баталгааг эдлэх учиртай. Хүн байгаа газар хүний эрх хангагдаж, эрх чөлөө, үүрэг хариуцлагын асуудлыг хөндөх нь зүйн хэрэг. Тэр дундаа хүний бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа гэдэг төрөлхийн, салгаж болшгүй чанар тул олон янз байдлыг бид хүлээн зөвшөөрч ойлгох ёстой билээ.
НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн тэгш бус байдлыг бууруулах зорилгод нас, хүйс, хөгжлийн бэрхшээл, арьс өнгө, яс үндэс, удам угсаа, шашин шүтлэг, эдийн засгийн болон бусад байр сууриасаа үл хамааран хүн бүрийг нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн амьдралд эрх тэгш оролцох боломжоор хангаж, дэмжихийг тусгасан байдаг.
Тиймээс ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлынхоо энэ удаагийн дугаарт бид бэлгийн, хүйсийн цөөнх буюу ЛГБТИК (лесбиян, гей, бисексуал, трансжендер, интерсекс, күийр) иргэдийн эрхийг хамгаалах сэдвийг хөндөж, энэ чиглэлийн сайн туршлагыг онцоллоо.
### Тоогоор тайлбарлах нь
25.000.000: Дэлхийн хүн амын 0.3-0.5 хувь буюу 25 сая нь бэлгийн цөөнхөд багтдаг гэх тооцоо бий.
1973: АНУ-ын Сэтгэцийн эмч нарын холбоо ижил хүйстнүүдийн харилцааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас хассан.
1990: ДЭМБ-аас бэлгийн олон талт чиг баримжааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас албан ёсоор хасаж, хүний бэлгийн чиг баримжаа, хүйсийн илэрхийлэмж нь сонголт биш, төрөлхийнх гэдгийг зарласан.
1998: Монгол Улс 1998 онд ЕБС-ийн хичээлийн хөтөлбөртөө бэлгийн чиг баримжааны тухай агуулгыг багтаасан Азийн анхны орон болсон.
72: Өдгөө нийт 72 орон ижил хүйстний харилцааг хуулийн дагуу гэмт хэрэг гэж үздэг.
7: Харамсалтай нь, Иран, Судан, Саудын Араб, Мавритани, Сомалид болон Нигерийн зарим хэсэгт ЛГБТИК хүмүүсийг бэлгийн харилцаанд орсон тохиолдолд цаазаар авах ял оноож байна.
### Сайн туршлагыг хуваалцах нь
**БЭЛГИЙН ЦӨӨНХИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХ НЬ**
ДЭМБ-аас 1990 оноос ижил хүйсийн чиг баримжааг сэтгэцийн өвчний жагсаалтаас хассанаар олон улсад ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалах хөдөлгөөн нээлттэй өрнөх болж, нийгэм, эрүүл мэнд, боловсрол гээд олон салбарт бэлгийн цөөнхийн асуудлыг зохицуулж эхэлсэн билээ.
Өдгөө дэлхийн 50 гаруй улсад бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаагаар ялгаварлан гадуурхахыг хориглосон хууль тогтоомж хэрэгжиж буй. Мөн Европын зарим орнууд болон АНУ, Мексик, Канад зэрэг 22 оронд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар зөвшөөрдөг бол Япон, Швейцар, Австри тэргүүтэй 18 оронд хамтран амьдрагч буюу иргэний гэрлэлтийн хуулиар зохицуулж, гэрлэсэн хосуудтай адил өв залгамжлал, татвар, эрүүл мэндийн даатгал, үр хүүхдээ асран халамжлах, хамтран ипотекийн зээл авах зэрэг харилцааг зохицуулж байна. АНУ-д 2015 онд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар хүлээн зөвшөөрсөн бол Тайвань ижил хүйстний гэрлэлтийг зөвшөөрсөн Азийн анхны улс болсон билээ.
ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалахтай холбогдох онцлууштай туршлага гэвэл, Чех улсад 2009 онд Бэлгийн цөөнхийн хороо байгуулж, ЛГБТИК хүмүүсийн эрхийг хамгаалахтай холбоотой асуудлуудыг хэлэлцэх болжээ. Мөн Голландын Засгийн газар сүүлийн 20 гаруй жил ижил хүйсийн бэлгийн чиг баримжааг хүлээн зөвшөөрөх талаар бодлого шинэчлэн боловсруулж, ялгаварлан гадуурхах явдалтай тэмцэх нь тус улсын Гадаад хэргийн яамны хүний эрхийн бодлогын тэргүүлэх чиглэлүүдийн нэг хэмээн онцолсон нь сайшаалтай.
### "Google"-дэхээс залхуурсан асуулт
*Монгол Улс бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийг хамгаалах асуудалд хэрхэн хандаж байна вэ?*
Монгол Улсын тухайд Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжид ЛГБТИК хүмүүсийг шууд ялгаварлан гадуурхсан заалт байхгүй. Гэвч нөгөө талаас эрхийг нь хамгаалах талаар тодорхой зохицуулалт тусгагдаагүй юм. Хэд хэдэн хуулийн шинэчилсэн төсөлд бэлгийн цөөнхийн эрхийн асуудлыг өргөн утгаар авч үзэж буй билээ.
Монголд XX зуунаас өмнөх бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийн нөхцөл байдал судлагдаагүй. Олон нийтэд энэ тухай нээлттэй ярилцдаггүй, хаалттай сэдэв байсаар ирсэн. Иргэдийн дунд энэ талаарх ойлголт тун хомс байв. Зах зээлийн нийгэмд шилжсэн 1990-ээд оноос хойш өнөөг хүртэл Монгол болон дэлхий нийтэд багагүй ахиц дэвшил гарсаар буй.
Манай улсад 1998 онд Засгийн газраас бэлгийн, хүйсийн чиг баримжааны талаарх сэдэв бүхий бэлгийн ба нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн хичээлийн үндэсний хөтөлбөрийг баталсан. Удаах жил нь бэлгийн, хүйсийн цөөнхийн эрхийг хамгаалах иргэний нийгмийн байгууллагууд бий болж, ЛБГТИК хүмүүсийн асуудлыг нийгмийн хүрээнд чухалчилж үзэх болсон түүхтэй.
### Бидний өмнө тулгарч буй сорилт бэрхшээлүүд
Манай улсад бэлгийн болон хүйсийн цөөнхийг ялгаварлан гадуурхахтай холбоотой нийгэм, эдийн засаг, эрүүл мэнд, боловсролын олон асуудал гарсаар байна. "Азид ЛГБТ байх нь.pdf)" судалгаанд "ЛГБТИК иргэдийг ажлын байранд ялгаварлан гадуурхах нь түгээмэл тохиолддог зөрчлийн нэг" гэж онцолжээ. Бэлгийн, хүйсийн цөөнх гэдгээ мэдэгдвэл ажил олдохгүй байх эрсдэлтэйг ХӨСҮТ-өөс хийсэн судалгаанд дурдсан буй. Мөн иажилгүйдэл, ядууралд өртөх магадлал нь хоёр дахин нэмэгдэнэ гэж ЛГБТИК хүмүүс үздэг аж.
Ажлын байран дээр дарамтлуулах, дээрэлхүүлэх, гадуурхагдах, тодорхой шалтгаангүй ажлаас халагдах зэрэг янз бүрийн хэлбэрээр ЛГБТИК хүмүүсийн эрх зөрчигдсөөр байна. Тухайлбал, Хүний эрхийн үндэсний комиссоос хийсэн судалгаагаар, бэлгийн цөөнхүүд ажлын байрандаа гадуурхагдахгүйн тулд 81.7 хувь нь бодит байдлаа нууцалж явдаг гэжээ.
Нийгмийн харилцаанд бусдаас ирэх хариу үйлдэлтэй холбоотойгоор ЛГБТИК иргэдийн тэн хагас нь жил бүр сэтгэлзүйн хямралд ордог ажээ. 2014 онд НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн “Монголд ЛГБТ байх нь” тайлангаас харахад ЛГБТИК иргэд сэтгэл гутралд өртөх нь элбэг, амиа хорлох оролдлого хийх магадлал нь хоёр дахин өндөр байна. Иймд тэдэнд чөлөөтэй амьдрах нийгэм, эрх зүйн орчин бүрдүүлэх нь улс орны хувьд хүний эрхийг хамгаалж чиглэлд хийх нэн чухал алхам гэж үзэж бүрэн болох юм.
### Зөвлөгөө
Бэлгийн, хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийллийн тухай мэдвэл зохих нэр томьёоны тайлбарыг “ЛБГБТИ – Хүний эрх” гарын авлагаас эх сурвалж болгон хүргэж байна.
### Санал болгох нь
**ВИДЕО:** Дэлхийн ЛГБТИК хөдөлгөөний түүхийг тун сонирхолтойгоор харуулсан дүрс бичлэгийг үзээрэй.
**ЛГБТИК ХӨДӨЛГӨӨНИЙ ТҮҮХ (1800 ОНООС ЭХЛЭХ НЬ)**
**НОМ:** ЛГБТ Төвийн Күийр уран зохиолын зөвлөлөөс орчуулан гаргасанЛГБТИК хүмүүсийн амьдрал, тэмцлийг өгүүлэх дэлхийн яруу найргийн антологийг сонирхож уншаарай.
**АМЬДРАЛ, ЭРХ ЧӨЛӨӨ, ХАЙРЫН МАГТУУ**
**КИНО:** Бэлгийн чиг баримжаанаас үүдэн нийгмийн амьдралд оролцоход тулгарч буй саад бэрхшээл, жендэрийн тухай нэгийг бодуулах бүтээлийг үзээрэй.
**SEA HORSE THE DAD WHO GAVE BIRTH**
**ПОДКАСТ**: Бэлгийн цөөнх өсвөр үеийнхэн, залуусын эрүүл мэнд, боловсрол, амьдралын хэв маягтай холбоотой сонирхолтой ярилцлагууд, бодит түүхийг хүргэдэг подкастыг сонсоорой.
**MONGOLIAN QUEER PODCAST**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал зуршил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ. Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> Unread