“Амжилт болгон өөр өөр” номын тухай 
<div class="article-body">
          <p></p><p dir="ltr"><i>“Хийж буй зүйлээрээ бусдад хүлээн зөвшөөрөгдөх нь амжилт.” </i></p><p dir="ltr">Гремиксийн энэ үгээс илүүгээр амжилтыг илэрхийлэх зүйл үгүй биз ээ. Амжилт холын хол мэт санагдаж, сэтгэл мухардах үед энэ номыг нээвэл “нээрэн л тийм дээ” гэж бодогдуулахаар олон хэсэг тааралдана. “<i>Гол нь дуртай зүйлээ бид хийхдээ цаг зав, хүч хөдөлмөр гаргахаас эмээдэггүй, заримдаа цаг нар, хоол ундаа мартан явдаг тэр л чин хүсэл төрүүлэх өөрийн хөдөлгүүрийг дотроосоо нээх нь ирээдүйгээ тодорхойлох түлхүүр юм</i>” гэж “Lead Mongolia” хөтөлбөрийн дэд захирал Д.Хулан бичжээ. Ажил мэргэжлээ сонгоно гэдэг ямар ч хамаагүй зүйл хийгээд найман цаг ширээний ард суухын нэр биш. Энэ бол (дахиад Д.Хуланг эшилье) “<i>юунд, яагаад дуртай, юуны төлөө үнэн сэтгэлээсээ өөрт байгаа мэдлэг, туршлагаа зориулахаас буцахгүйгээ</i>” мэдрэх тухай юм. Амжилт олох бол дараагийн “асуудал”. Товчхондоо, юу хийх учиртайгаа мэдэх нь амжилтыг бүтээх нөхцөл болдог тухай энд яригдаж буй. </p><p dir="ltr">"Deep talk with Sanaa" подкастыг санаачлагч, блоггер Ц.Ариунсанаа бичиж, “Лийд Монгол 2020” хөтөлбөрийн “Ажилгүйдэл, ядуурлыг бууруулах баг”-аас эрхлэн гаргасан “Амжилт болгон өөр өөр” номыг өнөөдөр танилцуулъя. Номын нэгдүгээр хэсгээс салбар салбартаа амжилттай яваа хүмүүсийн амьдралын түүхийг уншиж болох бол хоёрдугаар хэсэгт алсын хараа, зорилгоо тодорхойлох, дадал зуршлын хүч, мэргэжлээ зөв сонгох, ЭЕШ-д үр дүнтэй бэлдэх, гадаад хэлний мэдлэгээ дээшлүүлэх, гадаад болон дотоодын тэтгэлэгт хамрагдах зэрэг сэдвээрх мэдээлэл, зөвлөгөө багтжээ. Өсвөр насны хүүхдүүд энэ номоос их олзтой үлдэх нь дамжиггүй. Эл ном Улаанбаатар хот, Ховд, Сэлэнгэ, Өвөрхангай, Говь-Алтай аймгийн өсвөр насныханд тараагдах бөгөөд Mplus-т цахим болон аудио хэлбэрээр тавигдах аж. <b><br></b></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/a08bae6d-0276-42dd-9d90-9f392196c594/f04a72c6fc361906788c1560ed471c21.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>13 өөр амжилт</h3><p dir="ltr">Номын нэгдүгээр хэсэгт олон улсын харилцаа, IT, сэтгэл судлал гэхчлэн чиглэл чиглэлийн мэргэжилтэй 13 хүний түүхийг өгүүлжээ. Ингэхдээ бага насны дурсамж, ажил мэргэжлийн чиглэлээ хэрхэн сонирхож эхэлсэн, ажил мэргэжил нь юугаараа сайхан, сорилт бэрхшээл юу байв, эцэст нь хаа хүрсэн, амжилтыг яг юу гэж хардаг вэ гэх зэргээр задалж бичсэн аж. Түүх тус бүр дунд зэргийн нийтлэлийн хэмжээтэй, төгсгөлдөө зөвлөгөө, тэмдэглэгээ хийх хоосон хуудастай учир хүүхдүүд уншсан хойноо онцлохуйц гэж үзсэн хэсгээ эшлэн тэмдэглэх юм уу, тэр талаарх үзэл бодлоо бичих боломжтой нь тун авууштай санагдав. </p>
<blockquote><p>Өөртөө итгэлтэй л байх хэрэгтэй. Чамайг гомдоосон, чамайг чадахгүй гэж хэлсэн хүмүүс хэсэг хугацааны дараа юу гэж хэлснээ, ямар мэдрэмж төрүүлснээ мартчихсан л тууж явдаг. Тийм учраас бид тэр хүмүүсийн хэлсэн үгэнд бүдрээд “болохгүй, бүтэхгүй юм байна” гэдэг бодолд итгэж, гацаж огт болохгүй ээ. Унасан бол хурдан босоод, өөдрөг байх ёстой байхгүй юу. </p>
<cite><p>Дэлхийн дохионы хэлний хэлмэрч, эрх зүйч С.Бямбадэлгэр </p>
</cite></blockquote><p dir="ltr">Хүн боломжийг хэрхэн бүтээж болохыг, хүсэл мөрөөдлийнхөө төлөө зүтгэнэ гэдэг хэчнээн үнэ цэнтэйг, өөрөө л таашаал авч, сайжирч буйгаа мэдэрч байвал бусдын юу гэж хэлэх нь хамаагүй гэдгийг ойлгуулах, эргэн сануулах “шидтэй” ном санжээ. “Ажил хүнийг голохоос биш, хүн ажлыг голохгүй” гэдэг шүү дээ. Тэгэхээр хүн ажил мэргэжлээ хэр эзэмшиж, хэрхэн ур чадвар, эрдэм мэдлэгээ гаргах нь л чухал. </p>
<blockquote><p>Эрэлттэй мэргэжил гэж байдаггүй, эрэлттэй мэргэжилтэн гэж байдаг. Аз жаргалтай хүн гэж хэнийг хэлэх вэ? Энэ асуултад маш олон хариулт байгаа. Гэхдээ хүссэн, дуртай ажлаа хийгээд, амьдралаа авч явах боломжтой байх нь аз жаргалтай байхад зайлшгүй чухал. </p>
<cite><p>Цогц хөгжлийн үндэсний төв ТББ-ын гүйцэтгэх захирал М.Энхбадрал </p>
</cite></blockquote><p dir="ltr">Хөдөлмөрийн зах зээл яаж ч хувьсаж өөрчлөгдлөө гээд мэргэжилдээ эзэн болж чадсан хүн үнэ цэнээ алдахгүй билээ. Үүнийг сайтар ойлгож, трэнд хөөлгүйгээр өөрийн сонгосон мэргэжил, чиглэлээрээ шилдэг нь болж танигдахын төлөө хөдөлмөрлөх хэрэгтэйг ирээдүйгээ зураглахаар оролдож буй хүүхэд залууст зөвлөсөн энэхүү ном үнэгүй тараагдаж байгаа аж. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">номын хэсгээс </h3><p></p><p> <b>ГАДУУРХАЛ</b><br></p><p>Охин байдаг чадлаараа хурдалсаар орцныхоо шатаар өгслөө. Гэрийнх нь хаалга ойртох тусам хоолойд нь зангирсан нулимс гадагшлах шахсаар өрөөнийхөө үүдэнд очихтой зэрэгцэн гараад ирчихэв. Олон ах нарынхаа дунд эрх дураараа өссөн танхил охиноо ингэж их уйлахыг хараад гайхсан аав нь учир явдлыг Түмэнзаяагаас асуув. Тэр үед Түмэнзаяа арван гурван нас хүрч байлаа. Орос сургуульд сурдаг тэрээр сургуульдаа л поп охид хөвгүүдтэй найзалдаг, цовоо сэргэлэн охин байв. Тэдний өмсдөгийг өмсөж, ярих дуртай сэдвээр нь ярьж, хий гэснийг нь хийж байхад тэдний нэг болж “найзууд” болох юм шиг л санагдана. Заримдаа зугаатай хөгжилтэй. Тэр хүүхдийг очоод шоглочих, тэрэн дээр очоод ингээд хэлчих гэхээр дуртай нь аргагүй гүйж очиж, даалгаврыг нь биелүүлнэ. Тэгэхгүй л бол тэр бүлгэмээс хасагдах гээд байгаа юм шиг айдастай санагдана. Тийм муу зуршилтай хүүхдүүд байгаагүй ч тэдний нөлөөгөөр нэг мэдэхэд сургуулийнхаа хамгийн худалч гэх нэр зүүчихсэн байснаа Түмэнзаяа олж мэджээ. Тэр үед ээж аав нь: “Найзлахаа боль” гэж хэлэхээсээ илүү “Миний охин, чи тэр найзуудтайгаа найзлаад аз жаргалтай байгаа юм уу ? Тэр талаар нэг бодоод үзээрэй” гэж хэлдэг байв. Мартын наймны өдөр хөвгүүд, охидынхоо нэрийг сугалаад таарсан хүндээ бэлэг өгөхөөр болжээ. Гэтэл ангийнх нь нэг хөвгүүн түүний нэрийг сугалснаа, “Ёо, ангийнхаа хамгийн хачин царай муутай энэ охиныг сугалчихлаа!” гэж охины нүүрэн дээр хэлэх нь тэр. Олны дунд алгадуулсны дайтай таагүй үг сонссон түүнд айж, ичих зэрэгцээд явчхав. Үүний дээр өнөө хүзүү сээрээ салгалгүй нийлдэг гайхал найзууд нь “Энэ охинд бэлэг өгөхгүй ээ” гээд уурлаж байгаа тэр хөвгүүнтэй хамт шоолж “Чи Заяаг сонгодог ямар азгүй амьтан бэ” хэмээн инээлдэнэ. Юунд ч юм гомдмоор үнэхээр муухай санагдсан учир охин ахиж тэвчихгүйгээ ойлгоод, ангийнхаа хаалгыг саван гарч гүйлээ. Түс тас хийлгэн гэртээ учиргүй уйлсаар орж ирсэн нь ийм учиртай байжээ. </p><p> Аав нь түүнийг жаахан тайвшруулаад: “Чи яг яагаад эдэнтэй найз болох гээд байгаа юм? Энэ хүүхдүүдтэй найз болсноор чамд сайнаар нөлөөлсөн зүйл юу байна? гэж асуулаа. “Найзууд л болмоор байсан юм” гэж Түмэнзаяа нулимс дуслуулан хэлэв. “Яагаад найзалмаар байсан юм?” гэж асуухад охин юу гэж хариулахаа ч мэдсэнгүй. Тэгээд найзуудтайгаа цагийг хамт өнгөрүүлэхээ больж, яагаад надад найз хэрэгтэй байсан юм бол? гэж өөрөөсөө асуугаад, хэн нэгэнд хүлээн зөвшөөрөгдөхийг хүсдэг байснаа ойлгов. Тэгээд “Би заавал найзтай болох гэж өөрөөсөө өөр байх шаардлагагүй юм байна. Надтай ижилхэн санаа нийлдэг найз байж л таараа” гэж боджээ. Гэхдээ хожуу тэд гэртээ ямар ч аз жаргалгүй, ганцаардсан хүүхдүүд байсан учраас сургууль дээр нэг нэгнийгээ шоглож, удирдаж баяр цэнгэл авах аяддаг байсныг дуулаад “гомдох хэрэггүйгээ ойлгосон” гэдэг. Тухайн үед тийм сөрөг хүрээллээс өөрийгөө гаргаж авч чадсандаа одоо их баярладаг. Магадгүй тэр нь үргэлжилсэн бол сэтгэлээр унаж, өөрийгөө алдах ч байсан юм билүү. Хожим нь Түмэнзаяа хүсэл сонирхол, үнэт зүйл нэгтэй найз нөхдөө олж, дотно нөхөрлөх болсон юм. </p><p>Ээж аавынхаа салалтаас шарх авсан тийм хүүхдүүд хичээл дээрээ тэр дутуугаа дүүргэх гэж нэг нэгэндээ муухай аашлах гэх мэт асуудлууд их үүсгэнэ. Өмнөх найзуудаасаа анзаарч харсан шигээ хүүхдүүдэд нэг л зүйл болохгүй байгааг ойлгосон ч яг яаж туслахаа ч үл мэднэ. Тэр нь хамгийн хэцүү, хүнд, эмзэглэмээр санагдана. Болдог бол туслах сан гэж туйлын их хүсэх болжээ.</p>
<blockquote><p> Хөдөө орон нутгаар аялж явахад нэг адуучин ах Түмэнзаяад хэзээ ч мартагдахгүй нэг үг хэлжээ. “Заяа миний охин Америк сайхан л орон биз. Өндөр цалин аваад гоё л байдаг байх. Гэхдээ мөнгө гэдэг чинь тоо шүү дээ. Тоо хэзээ ч дуусдаггүй биз дээ” гэж хэлсэн нь түүний сэтгэлд нэгийг бодогдуулжээ. Өндөр цалин бодож мэргэжлээ сонгосон Түмэнзаяад тооны араас явах нь амжилт болохгүй юм байна гэдгийг тэр үед ухаарчээ. Амжилтыг юугаар тодорхойлж болох вэ? гэвэл түүнийг аз жаргалаар хэмжиж л болно. Дуртай зүйлээ дурлаж хийгээд, хэн нэгэнд хэрэгтэй л байж, түүнээс жаргал мэдэрч чаддаг л бол тэр түүний хувьд туулж мэдэрсэн амжилт ажээ. </p>
<cite><p>Амжилт болгон өөр өөр</p>
</cite></blockquote>          </div>

“Хийж буй зүйлээрээ бусдад хүлээн зөвшөөрөгдөх нь амжилт.”
Гремиксийн энэ үгээс илүүгээр амжилтыг илэрхийлэх зүйл үгүй биз ээ. Амжилт холын хол мэт санагдаж, сэтгэл мухардах үед энэ номыг нээвэл “нээрэн л тийм дээ” гэж бодогдуулахаар олон хэсэг тааралдана. “
Гол нь дуртай зүйлээ бид хийхдээ цаг зав, хүч хөдөлмөр гаргахаас эмээдэггүй, заримдаа цаг нар, хоол ундаа мартан явдаг тэр л чин хүсэл төрүүлэх өөрийн хөдөлгүүрийг дотроосоо нээх нь ирээдүйгээ тодорхойлох түлхүүр юм
” гэж “Lead Mongolia” хөтөлбөрийн дэд захирал Д.Хулан бичжээ. Ажил мэргэжлээ сонгоно гэдэг ямар ч хамаагүй зүйл хийгээд найман цаг ширээний ард суухын нэр биш. Энэ бол (дахиад Д.Хуланг эшилье) “
юунд, яагаад дуртай, юуны төлөө үнэн сэтгэлээсээ өөрт байгаа мэдлэг, туршлагаа зориулахаас буцахгүйгээ
” мэдрэх тухай юм. Амжилт олох бол дараагийн “асуудал”. Товчхондоо, юу хийх учиртайгаа мэдэх нь амжилтыг бүтээх нөхцөл болдог тухай энд яригдаж буй.
"Deep talk with Sanaa" подкастыг санаачлагч, блоггер Ц.Ариунсанаа бичиж, “Лийд Монгол 2020” хөтөлбөрийн “Ажилгүйдэл, ядуурлыг бууруулах баг”-аас эрхлэн гаргасан “Амжилт болгон өөр өөр” номыг өнөөдөр танилцуулъя. Номын нэгдүгээр хэсгээс салбар салбартаа амжилттай яваа хүмүүсийн амьдралын түүхийг уншиж болох бол хоёрдугаар хэсэгт алсын хараа, зорилгоо тодорхойлох, дадал зуршлын хүч, мэргэжлээ зөв сонгох, ЭЕШ-д үр дүнтэй бэлдэх, гадаад хэлний мэдлэгээ дээшлүүлэх, гадаад болон дотоодын тэтгэлэгт хамрагдах зэрэг сэдвээрх мэдээлэл, зөвлөгөө багтжээ. Өсвөр насны хүүхдүүд энэ номоос их олзтой үлдэх нь дамжиггүй. Эл ном Улаанбаатар хот, Ховд, Сэлэнгэ, Өвөрхангай, Говь-Алтай аймгийн өсвөр насныханд тараагдах бөгөөд Mplus-т цахим болон аудио хэлбэрээр тавигдах аж.

13 өөр амжилт
Номын нэгдүгээр хэсэгт олон улсын харилцаа, IT, сэтгэл судлал гэхчлэн чиглэл чиглэлийн мэргэжилтэй 13 хүний түүхийг өгүүлжээ. Ингэхдээ бага насны дурсамж, ажил мэргэжлийн чиглэлээ хэрхэн сонирхож эхэлсэн, ажил мэргэжил нь юугаараа сайхан, сорилт бэрхшээл юу байв, эцэст нь хаа хүрсэн, амжилтыг яг юу гэж хардаг вэ гэх зэргээр задалж бичсэн аж. Түүх тус бүр дунд зэргийн нийтлэлийн хэмжээтэй, төгсгөлдөө зөвлөгөө, тэмдэглэгээ хийх хоосон хуудастай учир хүүхдүүд уншсан хойноо онцлохуйц гэж үзсэн хэсгээ эшлэн тэмдэглэх юм уу, тэр талаарх үзэл бодлоо бичих боломжтой нь тун авууштай санагдав.

Өөртөө итгэлтэй л байх хэрэгтэй. Чамайг гомдоосон, чамайг чадахгүй гэж хэлсэн хүмүүс хэсэг хугацааны дараа юу гэж хэлснээ, ямар мэдрэмж төрүүлснээ мартчихсан л тууж явдаг. Тийм учраас бид тэр хүмүүсийн хэлсэн үгэнд бүдрээд “болохгүй, бүтэхгүй юм байна” гэдэг бодолд итгэж, гацаж огт болохгүй ээ. Унасан бол хурдан босоод, өөдрөг байх ёстой байхгүй юу.

Дэлхийн дохионы хэлний хэлмэрч, эрх зүйч С.Бямбадэлгэр

Хүн боломжийг хэрхэн бүтээж болохыг, хүсэл мөрөөдлийнхөө төлөө зүтгэнэ гэдэг хэчнээн үнэ цэнтэйг, өөрөө л таашаал авч, сайжирч буйгаа мэдэрч байвал бусдын юу гэж хэлэх нь хамаагүй гэдгийг ойлгуулах, эргэн сануулах “шидтэй” ном санжээ. “Ажил хүнийг голохоос биш, хүн ажлыг голохгүй” гэдэг шүү дээ. Тэгэхээр хүн ажил мэргэжлээ хэр эзэмшиж, хэрхэн ур чадвар, эрдэм мэдлэгээ гаргах нь л чухал.

Эрэлттэй мэргэжил гэж байдаггүй, эрэлттэй мэргэжилтэн гэж байдаг. Аз жаргалтай хүн гэж хэнийг хэлэх вэ? Энэ асуултад маш олон хариулт байгаа. Гэхдээ хүссэн, дуртай ажлаа хийгээд, амьдралаа авч явах боломжтой байх нь аз жаргалтай байхад зайлшгүй чухал.

Цогц хөгжлийн үндэсний төв ТББ-ын гүйцэтгэх захирал М.Энхбадрал

Хөдөлмөрийн зах зээл яаж ч хувьсаж өөрчлөгдлөө гээд мэргэжилдээ эзэн болж чадсан хүн үнэ цэнээ алдахгүй билээ. Үүнийг сайтар ойлгож, трэнд хөөлгүйгээр өөрийн сонгосон мэргэжил, чиглэлээрээ шилдэг нь болж танигдахын төлөө хөдөлмөрлөх хэрэгтэйг ирээдүйгээ зураглахаар оролдож буй хүүхэд залууст зөвлөсөн энэхүү ном үнэгүй тараагдаж байгаа аж.

номын хэсгээс

ГАДУУРХАЛ
Охин байдаг чадлаараа хурдалсаар орцныхоо шатаар өгслөө. Гэрийнх нь хаалга ойртох тусам хоолойд нь зангирсан нулимс гадагшлах шахсаар өрөөнийхөө үүдэнд очихтой зэрэгцэн гараад ирчихэв. Олон ах нарынхаа дунд эрх дураараа өссөн танхил охиноо ингэж их уйлахыг хараад гайхсан аав нь учир явдлыг Түмэнзаяагаас асуув. Тэр үед Түмэнзаяа арван гурван нас хүрч байлаа. Орос сургуульд сурдаг тэрээр сургуульдаа л поп охид хөвгүүдтэй найзалдаг, цовоо сэргэлэн охин байв. Тэдний өмсдөгийг өмсөж, ярих дуртай сэдвээр нь ярьж, хий гэснийг нь хийж байхад тэдний нэг болж “найзууд” болох юм шиг л санагдана. Заримдаа зугаатай хөгжилтэй. Тэр хүүхдийг очоод шоглочих, тэрэн дээр очоод ингээд хэлчих гэхээр дуртай нь аргагүй гүйж очиж, даалгаврыг нь биелүүлнэ. Тэгэхгүй л бол тэр бүлгэмээс хасагдах гээд байгаа юм шиг айдастай санагдана. Тийм муу зуршилтай хүүхдүүд байгаагүй ч тэдний нөлөөгөөр нэг мэдэхэд сургуулийнхаа хамгийн худалч гэх нэр зүүчихсэн байснаа Түмэнзаяа олж мэджээ. Тэр үед ээж аав нь: “Найзлахаа боль” гэж хэлэхээсээ илүү “Миний охин, чи тэр найзуудтайгаа найзлаад аз жаргалтай байгаа юм уу ? Тэр талаар нэг бодоод үзээрэй” гэж хэлдэг байв. Мартын наймны өдөр хөвгүүд, охидынхоо нэрийг сугалаад таарсан хүндээ бэлэг өгөхөөр болжээ. Гэтэл ангийнх нь нэг хөвгүүн түүний нэрийг сугалснаа, “Ёо, ангийнхаа хамгийн хачин царай муутай энэ охиныг сугалчихлаа!” гэж охины нүүрэн дээр хэлэх нь тэр. Олны дунд алгадуулсны дайтай таагүй үг сонссон түүнд айж, ичих зэрэгцээд явчхав. Үүний дээр өнөө хүзүү сээрээ салгалгүй нийлдэг гайхал найзууд нь “Энэ охинд бэлэг өгөхгүй ээ” гээд уурлаж байгаа тэр хөвгүүнтэй хамт шоолж “Чи Заяаг сонгодог ямар азгүй амьтан бэ” хэмээн инээлдэнэ. Юунд ч юм гомдмоор үнэхээр муухай санагдсан учир охин ахиж тэвчихгүйгээ ойлгоод, ангийнхаа хаалгыг саван гарч гүйлээ. Түс тас хийлгэн гэртээ учиргүй уйлсаар орж ирсэн нь ийм учиртай байжээ.
Аав нь түүнийг жаахан тайвшруулаад: “Чи яг яагаад эдэнтэй найз болох гээд байгаа юм? Энэ хүүхдүүдтэй найз болсноор чамд сайнаар нөлөөлсөн зүйл юу байна? гэж асуулаа. “Найзууд л болмоор байсан юм” гэж Түмэнзаяа нулимс дуслуулан хэлэв. “Яагаад найзалмаар байсан юм?” гэж асуухад охин юу гэж хариулахаа ч мэдсэнгүй. Тэгээд найзуудтайгаа цагийг хамт өнгөрүүлэхээ больж, яагаад надад найз хэрэгтэй байсан юм бол? гэж өөрөөсөө асуугаад, хэн нэгэнд хүлээн зөвшөөрөгдөхийг хүсдэг байснаа ойлгов. Тэгээд “Би заавал найзтай болох гэж өөрөөсөө өөр байх шаардлагагүй юм байна. Надтай ижилхэн санаа нийлдэг найз байж л таараа” гэж боджээ. Гэхдээ хожуу тэд гэртээ ямар ч аз жаргалгүй, ганцаардсан хүүхдүүд байсан учраас сургууль дээр нэг нэгнийгээ шоглож, удирдаж баяр цэнгэл авах аяддаг байсныг дуулаад “гомдох хэрэггүйгээ ойлгосон” гэдэг. Тухайн үед тийм сөрөг хүрээллээс өөрийгөө гаргаж авч чадсандаа одоо их баярладаг. Магадгүй тэр нь үргэлжилсэн бол сэтгэлээр унаж, өөрийгөө алдах ч байсан юм билүү. Хожим нь Түмэнзаяа хүсэл сонирхол, үнэт зүйл нэгтэй найз нөхдөө олж, дотно нөхөрлөх болсон юм.
Ээж аавынхаа салалтаас шарх авсан тийм хүүхдүүд хичээл дээрээ тэр дутуугаа дүүргэх гэж нэг нэгэндээ муухай аашлах гэх мэт асуудлууд их үүсгэнэ. Өмнөх найзуудаасаа анзаарч харсан шигээ хүүхдүүдэд нэг л зүйл болохгүй байгааг ойлгосон ч яг яаж туслахаа ч үл мэднэ. Тэр нь хамгийн хэцүү, хүнд, эмзэглэмээр санагдана. Болдог бол туслах сан гэж туйлын их хүсэх болжээ.

Хөдөө орон нутгаар аялж явахад нэг адуучин ах Түмэнзаяад хэзээ ч мартагдахгүй нэг үг хэлжээ. “Заяа миний охин Америк сайхан л орон биз. Өндөр цалин аваад гоё л байдаг байх. Гэхдээ мөнгө гэдэг чинь тоо шүү дээ. Тоо хэзээ ч дуусдаггүй биз дээ” гэж хэлсэн нь түүний сэтгэлд нэгийг бодогдуулжээ. Өндөр цалин бодож мэргэжлээ сонгосон Түмэнзаяад тооны араас явах нь амжилт болохгүй юм байна гэдгийг тэр үед ухаарчээ. Амжилтыг юугаар тодорхойлж болох вэ? гэвэл түүнийг аз жаргалаар хэмжиж л болно. Дуртай зүйлээ дурлаж хийгээд, хэн нэгэнд хэрэгтэй л байж, түүнээс жаргал мэдэрч чаддаг л бол тэр түүний хувьд туулж мэдэрсэн амжилт ажээ.

Амжилт болгон өөр өөр


*“Хийж буй зүйлээрээ бусдад хүлээн зөвшөөрөгдөх нь амжилт.”*
Гремиксийн энэ үгээс илүүгээр амжилтыг илэрхийлэх зүйл үгүй биз ээ. Амжилт холын хол мэт санагдаж, сэтгэл мухардах үед энэ номыг нээвэл “нээрэн л тийм дээ” гэж бодогдуулахаар олон хэсэг тааралдана. “*Гол нь дуртай зүйлээ бид хийхдээ цаг зав, хүч хөдөлмөр гаргахаас эмээдэггүй, заримдаа цаг нар, хоол ундаа мартан явдаг тэр л чин хүсэл төрүүлэх өөрийн хөдөлгүүрийг дотроосоо нээх нь ирээдүйгээ тодорхойлох түлхүүр юм*” гэж “Lead Mongolia” хөтөлбөрийн дэд захирал Д.Хулан бичжээ. Ажил мэргэжлээ сонгоно гэдэг ямар ч хамаагүй зүйл хийгээд найман цаг ширээний ард суухын нэр биш. Энэ бол (дахиад Д.Хуланг эшилье) “*юунд, яагаад дуртай, юуны төлөө үнэн сэтгэлээсээ өөрт байгаа мэдлэг, туршлагаа зориулахаас буцахгүйгээ*” мэдрэх тухай юм. Амжилт олох бол дараагийн “асуудал”. Товчхондоо, юу хийх учиртайгаа мэдэх нь амжилтыг бүтээх нөхцөл болдог тухай энд яригдаж буй.
"Deep talk with Sanaa" подкастыг санаачлагч, блоггер Ц.Ариунсанаа бичиж, “Лийд Монгол 2020” хөтөлбөрийн “Ажилгүйдэл, ядуурлыг бууруулах баг”-аас эрхлэн гаргасан “Амжилт болгон өөр өөр” номыг өнөөдөр танилцуулъя. Номын нэгдүгээр хэсгээс салбар салбартаа амжилттай яваа хүмүүсийн амьдралын түүхийг уншиж болох бол хоёрдугаар хэсэгт алсын хараа, зорилгоо тодорхойлох, дадал зуршлын хүч, мэргэжлээ зөв сонгох, ЭЕШ-д үр дүнтэй бэлдэх, гадаад хэлний мэдлэгээ дээшлүүлэх, гадаад болон дотоодын тэтгэлэгт хамрагдах зэрэг сэдвээрх мэдээлэл, зөвлөгөө багтжээ. Өсвөр насны хүүхдүүд энэ номоос их олзтой үлдэх нь дамжиггүй. Эл ном Улаанбаатар хот, Ховд, Сэлэнгэ, Өвөрхангай, Говь-Алтай аймгийн өсвөр насныханд тараагдах бөгөөд Mplus-т цахим болон аудио хэлбэрээр тавигдах аж.
### 13 өөр амжилт
Номын нэгдүгээр хэсэгт олон улсын харилцаа, IT, сэтгэл судлал гэхчлэн чиглэл чиглэлийн мэргэжилтэй 13 хүний түүхийг өгүүлжээ. Ингэхдээ бага насны дурсамж, ажил мэргэжлийн чиглэлээ хэрхэн сонирхож эхэлсэн, ажил мэргэжил нь юугаараа сайхан, сорилт бэрхшээл юу байв, эцэст нь хаа хүрсэн, амжилтыг яг юу гэж хардаг вэ гэх зэргээр задалж бичсэн аж. Түүх тус бүр дунд зэргийн нийтлэлийн хэмжээтэй, төгсгөлдөө зөвлөгөө, тэмдэглэгээ хийх хоосон хуудастай учир хүүхдүүд уншсан хойноо онцлохуйц гэж үзсэн хэсгээ эшлэн тэмдэглэх юм уу, тэр талаарх үзэл бодлоо бичих боломжтой нь тун авууштай санагдав.
> Өөртөө итгэлтэй л байх хэрэгтэй. Чамайг гомдоосон, чамайг чадахгүй гэж хэлсэн хүмүүс хэсэг хугацааны дараа юу гэж хэлснээ, ямар мэдрэмж төрүүлснээ мартчихсан л тууж явдаг. Тийм учраас бид тэр хүмүүсийн хэлсэн үгэнд бүдрээд “болохгүй, бүтэхгүй юм байна” гэдэг бодолд итгэж, гацаж огт болохгүй ээ. Унасан бол хурдан босоод, өөдрөг байх ёстой байхгүй юу.
>
> Дэлхийн дохионы хэлний хэлмэрч, эрх зүйч С.Бямбадэлгэр
Хүн боломжийг хэрхэн бүтээж болохыг, хүсэл мөрөөдлийнхөө төлөө зүтгэнэ гэдэг хэчнээн үнэ цэнтэйг, өөрөө л таашаал авч, сайжирч буйгаа мэдэрч байвал бусдын юу гэж хэлэх нь хамаагүй гэдгийг ойлгуулах, эргэн сануулах “шидтэй” ном санжээ. “Ажил хүнийг голохоос биш, хүн ажлыг голохгүй” гэдэг шүү дээ. Тэгэхээр хүн ажил мэргэжлээ хэр эзэмшиж, хэрхэн ур чадвар, эрдэм мэдлэгээ гаргах нь л чухал.
> Эрэлттэй мэргэжил гэж байдаггүй, эрэлттэй мэргэжилтэн гэж байдаг. Аз жаргалтай хүн гэж хэнийг хэлэх вэ? Энэ асуултад маш олон хариулт байгаа. Гэхдээ хүссэн, дуртай ажлаа хийгээд, амьдралаа авч явах боломжтой байх нь аз жаргалтай байхад зайлшгүй чухал.
>
> Цогц хөгжлийн үндэсний төв ТББ-ын гүйцэтгэх захирал М.Энхбадрал
Хөдөлмөрийн зах зээл яаж ч хувьсаж өөрчлөгдлөө гээд мэргэжилдээ эзэн болж чадсан хүн үнэ цэнээ алдахгүй билээ. Үүнийг сайтар ойлгож, трэнд хөөлгүйгээр өөрийн сонгосон мэргэжил, чиглэлээрээ шилдэг нь болж танигдахын төлөө хөдөлмөрлөх хэрэгтэйг ирээдүйгээ зураглахаар оролдож буй хүүхэд залууст зөвлөсөн энэхүү ном үнэгүй тараагдаж байгаа аж.
### номын хэсгээс
**ГАДУУРХАЛ**
Охин байдаг чадлаараа хурдалсаар орцныхоо шатаар өгслөө. Гэрийнх нь хаалга ойртох тусам хоолойд нь зангирсан нулимс гадагшлах шахсаар өрөөнийхөө үүдэнд очихтой зэрэгцэн гараад ирчихэв. Олон ах нарынхаа дунд эрх дураараа өссөн танхил охиноо ингэж их уйлахыг хараад гайхсан аав нь учир явдлыг Түмэнзаяагаас асуув. Тэр үед Түмэнзаяа арван гурван нас хүрч байлаа. Орос сургуульд сурдаг тэрээр сургуульдаа л поп охид хөвгүүдтэй найзалдаг, цовоо сэргэлэн охин байв. Тэдний өмсдөгийг өмсөж, ярих дуртай сэдвээр нь ярьж, хий гэснийг нь хийж байхад тэдний нэг болж “найзууд” болох юм шиг л санагдана. Заримдаа зугаатай хөгжилтэй. Тэр хүүхдийг очоод шоглочих, тэрэн дээр очоод ингээд хэлчих гэхээр дуртай нь аргагүй гүйж очиж, даалгаврыг нь биелүүлнэ. Тэгэхгүй л бол тэр бүлгэмээс хасагдах гээд байгаа юм шиг айдастай санагдана. Тийм муу зуршилтай хүүхдүүд байгаагүй ч тэдний нөлөөгөөр нэг мэдэхэд сургуулийнхаа хамгийн худалч гэх нэр зүүчихсэн байснаа Түмэнзаяа олж мэджээ. Тэр үед ээж аав нь: “Найзлахаа боль” гэж хэлэхээсээ илүү “Миний охин, чи тэр найзуудтайгаа найзлаад аз жаргалтай байгаа юм уу ? Тэр талаар нэг бодоод үзээрэй” гэж хэлдэг байв. Мартын наймны өдөр хөвгүүд, охидынхоо нэрийг сугалаад таарсан хүндээ бэлэг өгөхөөр болжээ. Гэтэл ангийнх нь нэг хөвгүүн түүний нэрийг сугалснаа, “Ёо, ангийнхаа хамгийн хачин царай муутай энэ охиныг сугалчихлаа!” гэж охины нүүрэн дээр хэлэх нь тэр. Олны дунд алгадуулсны дайтай таагүй үг сонссон түүнд айж, ичих зэрэгцээд явчхав. Үүний дээр өнөө хүзүү сээрээ салгалгүй нийлдэг гайхал найзууд нь “Энэ охинд бэлэг өгөхгүй ээ” гээд уурлаж байгаа тэр хөвгүүнтэй хамт шоолж “Чи Заяаг сонгодог ямар азгүй амьтан бэ” хэмээн инээлдэнэ. Юунд ч юм гомдмоор үнэхээр муухай санагдсан учир охин ахиж тэвчихгүйгээ ойлгоод, ангийнхаа хаалгыг саван гарч гүйлээ. Түс тас хийлгэн гэртээ учиргүй уйлсаар орж ирсэн нь ийм учиртай байжээ.
Аав нь түүнийг жаахан тайвшруулаад: “Чи яг яагаад эдэнтэй найз болох гээд байгаа юм? Энэ хүүхдүүдтэй найз болсноор чамд сайнаар нөлөөлсөн зүйл юу байна? гэж асуулаа. “Найзууд л болмоор байсан юм” гэж Түмэнзаяа нулимс дуслуулан хэлэв. “Яагаад найзалмаар байсан юм?” гэж асуухад охин юу гэж хариулахаа ч мэдсэнгүй. Тэгээд найзуудтайгаа цагийг хамт өнгөрүүлэхээ больж, яагаад надад найз хэрэгтэй байсан юм бол? гэж өөрөөсөө асуугаад, хэн нэгэнд хүлээн зөвшөөрөгдөхийг хүсдэг байснаа ойлгов. Тэгээд “Би заавал найзтай болох гэж өөрөөсөө өөр байх шаардлагагүй юм байна. Надтай ижилхэн санаа нийлдэг найз байж л таараа” гэж боджээ. Гэхдээ хожуу тэд гэртээ ямар ч аз жаргалгүй, ганцаардсан хүүхдүүд байсан учраас сургууль дээр нэг нэгнийгээ шоглож, удирдаж баяр цэнгэл авах аяддаг байсныг дуулаад “гомдох хэрэггүйгээ ойлгосон” гэдэг. Тухайн үед тийм сөрөг хүрээллээс өөрийгөө гаргаж авч чадсандаа одоо их баярладаг. Магадгүй тэр нь үргэлжилсэн бол сэтгэлээр унаж, өөрийгөө алдах ч байсан юм билүү. Хожим нь Түмэнзаяа хүсэл сонирхол, үнэт зүйл нэгтэй найз нөхдөө олж, дотно нөхөрлөх болсон юм.
Ээж аавынхаа салалтаас шарх авсан тийм хүүхдүүд хичээл дээрээ тэр дутуугаа дүүргэх гэж нэг нэгэндээ муухай аашлах гэх мэт асуудлууд их үүсгэнэ. Өмнөх найзуудаасаа анзаарч харсан шигээ хүүхдүүдэд нэг л зүйл болохгүй байгааг ойлгосон ч яг яаж туслахаа ч үл мэднэ. Тэр нь хамгийн хэцүү, хүнд, эмзэглэмээр санагдана. Болдог бол туслах сан гэж туйлын их хүсэх болжээ.
> Хөдөө орон нутгаар аялж явахад нэг адуучин ах Түмэнзаяад хэзээ ч мартагдахгүй нэг үг хэлжээ. “Заяа миний охин Америк сайхан л орон биз. Өндөр цалин аваад гоё л байдаг байх. Гэхдээ мөнгө гэдэг чинь тоо шүү дээ. Тоо хэзээ ч дуусдаггүй биз дээ” гэж хэлсэн нь түүний сэтгэлд нэгийг бодогдуулжээ. Өндөр цалин бодож мэргэжлээ сонгосон Түмэнзаяад тооны араас явах нь амжилт болохгүй юм байна гэдгийг тэр үед ухаарчээ. Амжилтыг юугаар тодорхойлж болох вэ? гэвэл түүнийг аз жаргалаар хэмжиж л болно. Дуртай зүйлээ дурлаж хийгээд, хэн нэгэнд хэрэгтэй л байж, түүнээс жаргал мэдэрч чаддаг л бол тэр түүний хувьд туулж мэдэрсэн амжилт ажээ.
>
> Амжилт болгон өөр өөр