"Монголдоо сайхан амьдармаар байна" жагсаалд оролцогчид
<div class="article-body">
          <h2>Үнийн хөөрөгдөл, эдийн засгийн хүндрэлээс үүдэлтэй залуусын тайван жагсаал хоёр дахь өдрөө төв талбайд үргэлжилж байна. Ямар нэг удирдагч, урьдчилсан зохион байгуулалтгүйгээр явагдаж буй уг жагсаалд оролцогчдын дийлэнх хувийг залуучууд бүрдүүлж байгаа бөгөөд өөрсдийн санаачилгаар цугласан "органик" байдал, эмх цэгцтэй, соёлтой "эсэргүүцэл" нь олон нийтийн талархлыг хүлээж, дэмжлэгийг өргөнөөр авч байгаа юм. Манай багийнхан уг жагсаалд нэгдэхээр ирсэн олноос 10 залууг контентдоо урьж, санаа бодол, үзэл санааг нь нэмэлт хачиргүй уламжлахыг зорилоо.<br></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>М.Тэргэл, 19 нас<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/f0bc5a019911f23eeb18672ca7bcf4b4.png"></p><blockquote><p>Өчигдөр жагсаалд оролцсон хоёр найзтайгаа үүрийн 05:00 цагаас хойш одоог хүртэл холбогдож чадаагүй л байна. Хаана, ямар байдалтай байгааг нь мэдэхгүй юм, ямар ч сураг алга.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p></p><p>Миний хувьд НӨАТ-ын хоёр хувь болон Хөгжлийн банкны асуудалд угаас бухимдалтай хандаж ирсэн л дээ. Үнэхээр шударга бус санагддаг болохоор. </p><p>Оюутан байна гэдэг нь нас, ачаалал даах чадвар талаасаа том хүн шиг хэрнээ, санхүүгийн хамаарал, зав зай талаасаа хүүхэд ч юм шиг амьдралын тун эрлийз үе байдаг. Түүнийгээ ч хэлүүлэлтгүй сайн ойлгодог болохоор хичээл сурлагын хажуугаар үргэлж л ажил хийхийг эрмэлзэж, аль болох ээж ааваасаа мөнгө гуйхгүйг боддог. Энэ сэтгэлээрээ зуны амралтаар олдсон ажил болгоноо хичээнгүйлэн хийдэг ч харамсалтай нь цуглуулсан цалин маань нэг жил, нэг семистрийн сургалтын төлбөр бүү хэл, хичээлийн бэлтгэлээс гадна нэг сарын хэрэглээний зардалд ч хүрэхтэй үгүйтэй байдаг нь үнэхээр урам хугалам. Одоо мөнгөний ханш, үнийн өсөлт хоёр нөлөөлөөд бүтэн цагийн ажлын байран дээр гарах үед Монголд хөдөлмөрлөх нь ямар ч үнэ цэнгүй болох юм шиг санагдаж байна. Тийм болохоор эхний ээлжинд, зөвхөн сургалтын төлбөрөө олохын тулд энэ жилийн зуны амралтаар гадаадад ажиллахаар өргөдлөө өгсөн байгаа. Уг нь ингэмээргүй л байгаа юм. Тиймээс л бидний мөнгийг чимээгүй хулгайлж байгаа угтаа бол 10 хувь байх ёстой НӨАТ, ил бөгөөд ичгүүргүй дээрэм хийж байгаа Хөгжлийн банкны зээлдэгчид, эдгээр асуудлыг байх л ёстой юм шиг хандаж байгаа төр засагт гомдож, уурласандаа шударга ёсыг нэхэж байна.</p><p>Жагсаалын хувьд өчигдөр хичээлтэй байсан тул ирж чадаагүй л дээ. Гэхдээ өнөөдөр цаг гарган ирлээ. Учир нь өчигдөр жагсаалд оролцсон хоёр найзтайгаа хамгийн сүүлд үүрээр ярьснаас хойш одоо хүртэл огтхон ч холбоо тогтоож чадсангүй. Тэд зүв зүгээр жагсаалд оролцож байгаад л алга болчихлоо. Яагаад, яасан гэж? </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Оюунсайхан, 50 нас<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/663733431d0d7f1c57144cd662257088.png"></p><blockquote><p>Эцэст нь үнэн бөгөөд хатуу хэлэхэд татварын мөнгөөр даажигнахаа боль! Бид бүгд эх орондоо хүн шиг л тайван амьдрахыг хүсэж байна.<br></p>
<cite>
</cite></blockquote><p dir="ltr">Бид хойч үеэ бодож амьдрах нь чухал. Одоо Засгийн газрыг огцруулах биш тэднээр ажлыг нь ном ёсны дагуу хийлгэх хэрэгтэй байна. Монголчууд бидэнд өргөн уудам тал нутаг, өмсөж эдлэхээ хангах түүхий эд, өнөөдөр маргаашаар хязгаарлагдахгүй өөрсдөдөө зориулах баялаг бий. Ийм нөөц бололцоо байсаар байхад ард иргэд нэг атар талхыг хоёр хувааж авахдаа тултал ядуу тарчиг амьдарч байна. Энэ байж болох асуудал уу? Эрүүл аюулгүй орчин, иргэддээ ээлтэй төрийн бодлого байхгүйгээс л хамаг сайхан залуус маань харь нутгийг зорьж, ар гэрт нь 80 настай эмгэн найман сартай хүүхэд үлдэж байгааг харахгүй байна гэж үү? Харин ч өнөөдөр үлдсэн хэдэн залуучууд нь өөрсдийнхөө ирээдүйн төлөө жагсаж байгааг хараад үнэхээр бахархах, харуусах сэтгэл зэрэгцэж байгааг нуугаад яах вэ. Гэхдээ тэд завтайдаа энд ирсэн юм биш. Нэг, хоёр өдрийн цалингаа золиослон байж энд ирээдүйнхээ төлөө жагсаж байгаа гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Эцэст нь үнэн бөгөөд хатуу хэлэхэд татварын мөнгөөр даажигнахаа боль! Бид бүгд эх орондоо хүн шиг л тайван амьдрахыг хүсэж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Жагсагч, Хувиараа бизнес эрхлэгч<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/b50e4fa7f75510b9cb97eae5b928a6ed.png"></p><blockquote><p>Бид хэмнээд зөндөө удлаа, одоо цаашдаа хэмнэх мөнгө нь ч алга.<br></p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Үнийн хөөрөгдлийг нэн даруй бууруулах шаардлага тавьж, энэ жагсаалд ирлээ. Амьдрал үнэхээр чанга байна, хөдөлмөрлөөд байгаа хэрнээ олж байгаа орлого хаанаа ч хүрэхгүй байна. Би өөрөө бизнес эрхлэгч хүн, зээлээ төлж чадахгүй яваагаа нуугаад яахав. Хэд хоногийн өмнө Г.Занданшатар дарга биднийг "Хэмнэ" гэж загнасан. Даргадаа хандаж хэлэхэд би гэдэг хүн хоёр жилийн хугацаанд шинэ хувцасны бараа харсангүй. Хүүхдээ хоосон хонуулахгүйн тулд оройдоо олсон мөнгөөрөө хоол аваад л гэртээ орж байна шүү дээ. Ямар сайндаа үсээ ч засуулж чадахгүй явж байна. Эд нар тэр хэмнэлтээ өөрсдөөсөө эхлэх хэрэгтэй. Энгийн иргэд бид чинь хэмнээд зөндөө удлаа, одоо цаашдаа хэмнэх мөнгө нь ч алга.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ТӨСЛИЙН МЕНЕЖЕР, НАС 25 <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/a53ce394c757dd15a62fc13c7e69af6a.png"></p><blockquote><p>“Дотооддоо үйлдвэрлэдэг бараа бүтээгдэхүүний үнийг импортын барааны үнээр зах зээлд нийлүүлэх нь буруу”.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Өчигдөр жагсаал эхлүүлэхдээ нийт долоон шаардлага бичиж улс төрийн удирдлагуудад хүргүүлсэн. Гэтэл өнөөдөр хийсэн тэдний мэдэгдлээс яг таг хариу сонсож чадсангүй. Бид татвараа төлөхгүй гэж хэлээгүй. Иргэн хүний хувьд мэдээж төлнө. Гол нь хувь хүний орлогын албан татварыг 10-15 хувь хүртэл бууруулж өгөхөөс гадна төрийн шийдвэр гаргадаг тогтолцооны голлох хүмүүс нь төсвөө мөн хэмнэж ажиллаач гэдэг шаардлагыг тавьж байгаа. Ард түмэн хэчнээн хэмнэсэн ч эрх тэгш бус байдал нийгэмд улам л газар авсан шүү дээ. <br> <br>Нөгөөтээгүүр үнийн өсөлтөд хяналт тавьж өгөхгүй бол амьдрахад хүндрэлтэй болсон. Их хэмжээний татвар төлж авсан цалин, өндөр үнэтэй худалдан авалт хийж хүчрэхгүй нь ойлгомжтой. Гол нь өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүн болох сүү, тараг, гурил зэрэг хүнсний бүтээгдэхүүнийг манай улс дотооддоо үйлдвэрлэдэг. Тиймээс импортын бараатай зэрэгцүүлж, хэт өндөр үнэтэйгээр зах зээлд нийлүүлэх нь буруу. Бид залуу хүмүүс, эх орондоо ажиллаж, татвараа төлөөд сайхан амьдармаар байна. Шаардлагыг маань хүлээн авна гэдэгт найдаж байна. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>С.Баатархүү, 28 нас</div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/9006b16268ee5b0d3110f42020726076.png"></p><blockquote><p>Хэмнэмээр байвал дугуй уна.<br></p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Төр иргэдээ хэмнэлттэй амьдарч сур гэж хэлсэн. Харин би төрийн түшээдэд хандаж өөрсдөө хэмнэж чадахгүй бол дугуй уна гэж зөвлөмөөр байна. Би эрх баригчдад хоёр л шаардлага тавьж байна. Нэн тэргүүнд өчигдөр тайван жагсаалд оролцож байх явцад баривчлагдсан залуусыг чөлөөл. Түүнийхээ дараа яг одоо энэ талбай дээр жагсаж байгаа зорилго бүхий залуучуудын эрх чөлөөг чөлөөл. Монгол Улсын Засгийн газар ямар ажил хийх ёстой, тэр ажлаа гоншгонолгүйгээр хийцгээ.<br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>найзууд: Б.Энхтүвшин, 24 нас; Б.Тамир, 23 нас<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/b8bb2cd2454ffb83385a71b3105cae6f.png"></p><blockquote><p>Бид зүгээр л ажиллаад, амьдармаар байгаа байхгүй юу. Ойлгож ядаад байхаар хэцүү зүйл уг нь биш биз дээ?</p>
<cite>
</cite></blockquote><p></p><p><b>Б.Энхтүвшин:</b> "Үнэ буулгана" гээд байгааг ойлгохгүй байна. Энэ асуудал бол хөгжиж буй орны авилгаар дүүрсэн хэдэн дарга ард түмний өмнө гарч ирж амлаад л шийдчихдэг зүйл биш л дээ. Зүгээр л туйлдсан ард олноо тэрүүхэнд нь хуураад өнгөрөх заль мэх. Одоо үүнд хууртагддаг үе өнгөрснийг ойлгохгүй байх шиг. Залуус бид өнөөдрөөс илүү үнэн хариулт, бас бодитой ажил, үр дүн хүсэж байна. Би "үнээ буулга" гэхгүй. Дэлхийн зах зээл дээр өсөж байгаа юмыг яаж Монгол дотроо шийдэх вэ дээ. Залуус үүнийг ойлгох хангалттай ухаантай хүмүүс, дутуу үнэлэх хэрэггүй. </p><p>Зүгээр өртөгтэй адилхан цалинтай болгох, хөөрөгдөлд хяналт тавих, жишиг стандартыг бий болгох, үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх л шийдэл байна. Амьжиргаа доошилж байвал халамж тараах биш ажлын байрыг нэмэгдүүлж, элдэв татварын дарамтыг буулгаж, төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй болгох л тухай шүү дээ. Юм бүхнийг сугалаагаар шийдэж байгаа доройтсон бүтцээ авч үзэхгүй байж, ард түмний халаас руу гэтэж хэмнэх сургаал айлдаж байгаа нь төрд итгэх итгэлийг үгүй хийж байна. Бидэнд илүү эрүүл бас урт хугацааны зөв бодлого үгүйлэгдсээр.</p>
<blockquote><p>Бид юуг буруу хийсэн гэж? Төр засаг яасан гэж залуустайгаа ийм дээрэнгүй харьцаж байгааг ойлгохгүй байна.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p></p><p><b>Б.Тамир:</b> Процессын хувьд бид өчигдөр зөвхөн үнийн хөөрөгдлийг эсэргүүцэж байсан. Гэхдээ өнөөдөр бол өөр. Учир нь өчигдөр залуус бид үндсэн хуулинд заасан үзэл бодлоо илэрхийлэх, эвлэлдэн нэгдэх эрхээ эдэлснийхээ төлөө төр засаг, хууль хүчний байгууллагынханд чирэгдээд, зодуулаад ачигдлаа. Тайван бөгөөд мөрөөрөө л үзэл бодлоо илэрхийлж, хууль ёсныхоо эрхийг зүй зохистой эдэлж байсан залуустаа төр засаг болон хүчний байгууллагынхан ийм хүндэтгэлгүй, дээрэнгүй хандсан нь өнөөдөр жагсаалд илүү идэвхтэй оролцох гол шалтгаан болсон. Ардчилсан оронд хүний эрх ямар ч тохиолдолд нэгдүгээрт тавигдах ёстой. 22 цаг л яриад байх юм. Тэгэхээр 22 цагаас хойш эвлэлдэн нэгдэж, үгээ хэлэх хориотой гэсэн үг үү? Тэд хэнийг ч гэмтээж, хэнд ч хохирол учруулаагүй мөрөөрөө жагсацгааж байсан шүү дээ. </p><p>Ер нь эдгээр өдрүүдийн үйл явдлыг эсэргүүцлийн жагсаал гэж нэрлэхэд миний хувьд дэндүү хайран байгаа юм. Учир нь ямар ч удирдагчгүй, нам эвсэл, элдэв байгууллагын зохион байгуулалтгүй, залуусын цэвэр өөрсдийн үзэл бодол, үнэт зүйлд зангидагдан сайн дурын үндсэн дээр цугласан нэгдэл болохоор тэр. Тэгсэн мөртлөө үнэхээр цэвэрхэн, цэгцтэй болж байгаад залуусаараа үнэхээр бахархаж байна. Байдал энэ хэвээрээ үргэлжлээд л байвал бид ч бас цаашид дуу хоолойгоо илүү илэрхийлж, оролцоогоороо нэгдсээр байх болно. Жагсаалын шаардлага гэвэл хэдийн засгийн газрынханд хүргэгдсэн байгаа. Тэнд байгаа бүхэн иргэдийн хүсэл бас хэрэгцээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>АРХИТЕкТоР, НАС 25<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/d0dcdb81abaec52e6f92ddb8c28b2229.png"></p><blockquote><p>Бүхэл бүтэн сарын цалин хөргөгч дүүргэчих хүнсний хэрэглээний мөнгөнд хүрэлцэхгүй байгаа нь эмгэнэлтэй. </p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Би уг нь гадаадад сурч байгаад Монголдоо ирсэн юм. Гэтэл өнөө өглөө гадагш явахаар дахин шалгалт өгчихөөд энд ирлээ. Уг нь эх орондоо сайхан амьдармаар байна. Харин энэ их үнийн хөөрөгдөлт, замбараагүй өсөлт намайг туйлдааж байгаа учраас ийм шийдвэр гаргасан. Харин энд ирсэн минь бага ч гэсэн итгэл найдвар байгаа болов уу гэж найдсан хэрэг. Эрх мэдэлтнүүд бодитой шийдвэр гаргаж, нийгмийн эрүүл, зөв тогтолцоог бий болгоосой гэж хүсэж байна. Үнийн өсөлт дээр хариу арга хэмжээ авч, татварыг буруулахыг бид шаардаж байгаа. Цалингаасаа нэг төгрөг ч дутаалгүйгээр бүгдээр нь хүнс авсан ч хөрөгчнийхөө, дөнгөж талыг л дүүргэж байна. Бүхэл бүтэн сарын цалин хөргөгч дүүргэчих хүнсний хэрэглээний мөнгөнд хүрэлцэхгүй байгаа нь эмгэнэлтэй. Өмнөх үеийнхэн маань эдгээр хүмүүсийг сонгосон. Харин одоо залуус өөрчлөлт хийхийг шаардаж байгаа нь тэдний тэсвэр тэвчээр туйлдаа хүрснийг илтгэнэ. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Б.Одбаяр<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/612588a15bac7e45c2a7b6c2cd896d80.png"></p><blockquote><p>Бид өөрсдийнхөө үнэт зүйл болсон ардчилал, эрх чөлөөгөө хамгаалж, үүнийхээ төлөө шаардлага гарвал тэмцэх ёстой.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p></p><p>Ойрын хугацаанд эрх барьж буй хүчин байж боломгүй хэд хэдэн том улс төрийн алдаа гаргалаа. УИХ-ын дарга маань иргэдээ "Хэмнэ" гэсэн бол Н. Учрал гишүүн иргэдийг "НӨАТ-ын буцаан олголтоор амьдардаг" гэсэн. Тэдний нүдээр бол НӨАТ-аар амьдарч байгаа хүмүүст хэмнэх зай гараад байгаа хэрэг болж таарч байна. “Хүмүүс талх байхгүй өлсөөд байгаа юм уу? Тэгвэл оронд нь бялуу өгчхөөч” гэж Францын хатан хаан хэлсэн байдаг ш дээ. Яг түүнтэй ижилхэн үйл явдал болсон байхгүй юу. Төр өөрөө зүгээр байсан залуусаа "Босоод ирээч ээ" гэж дуудаж байгаа юм шиг л.</p><p>Би өчигдрийн жагсаалд ирж амжаагүй. Харин өчигдөр орой тайван замаар жагсаж байсан залуусыг цагдаа нар хүч хэрэглэн тарааж байгаа үйл явдлыг хараад өнөөдөр заавал ирэх ёстой юм байна аа гэж шийдсэн. Дөнгөж сая Ерөнхий сайд энэ олон хүмүүсийн өмнө ирэх лхагва гарагт Хөгжлийн банктай холбоотой хээл хахууль, авлигын хэргийг шийдэж, холбогдох хүмүүст нь зохих хариуцлагаа хүлээлгэнэ гэж амлалаа. Энэ амлалт биелэх эсэхийг нь хүлээж байя.</p><p>Бид дарангуйлал ноёрхсон хоёр том их гүрний дундах жижигхэн улс. Өөрсдийнхөө үнэт зүйл болсон ардчилал, эрх чөлөөгөө хамгаалж, үүнийхээ төлөө шаардлага гарвал тэмцэх ёстой. Эмзэг шүү дээ. Өчигдөр болсон балмад үйл явдалд ард иргэд бухимдлаа илэрхийлж байгаад хувийнхаа зүгээс баяртай байна, соёлтой жагсаж байгаа залуучуудаараа ч бахархаж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>эгч дүүс: Цэрэннанжид, 30 нас; Цэрэнлхам, 27 нас<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/c75ab4232e687106513615a692d582c9.png"></p><blockquote><p>Ямар асуудлыг яаж шийдэх нь тодорхой байхад ажлаа сэтгэл гарган хийгээд өгч болохгүй юу?<br></p>
<cite>
</cite></blockquote><p><b>Цэрэннанжид:</b> Дөрөвхөн сартай үрээ тэврээд хүүхдийнхээ ирээдүйг өөрийнхөө амьдралаас өөр байгаасай гэсэндээ энд тэмцэхээр ирлээ. Аялал жуулчлалын компанид ажилладаг байсан ч цар тахлаас болоод сүүлийн хоёр жил ажилгүй, орлогогүй болсон. Гэхдээ энэ шалтгаанаар төрийг буруутгаж байгаа юм биш. Хамгийн гол нь өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийн замбараагүй өсөлтөд ямар ч хяналт тавихгүй, ард иргэдээ ийм хэцүү байдалд оруулж байгааг нь буруу гэж үзэж байна. Энэ удаагийн жагсаалд оролцогч залуус төрийн тэргүүнд алба хаагчдыг огцор гэхээс илүү ажлаа сайн хийгээч гэж шаардлага тавьж байгаа нь тун үндэслэлтэй санагдаж байгаа. Өмнөх жагсаалаар бид огцруулж чадсан ч оронд нь ямар ч ялгаагүй, ажлаа хийдэггүй эрх баригчидтай л нүүр тулсан шүү дээ. Ямар асуудлыг яаж шийдэх нь тодорхой байхад ажлаа сэтгэл гарган хийгээд өгч болохгүй юу?<br></p>
<blockquote><p>Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо ажилламаар байгаа ч энэ хэвэндээ өөрчлөгдөхгүй бол гадаадад суурьшихаас өөр сонголт алга.<br></p>
<cite>
</cite></blockquote><p dir="ltr"><b>Цэрэнлхам: </b>БНХАУ-д хувцас дизайн чиглэлээр суралцдаг ч цар тахлаас үүдэн сургуульдаа очиж чадахгүй байна. Төгсөх түвшний оюутан болохоор бие даасан коллекцоо гаргах ёстой ч хөрөнгө санхүүгийн асуудлаас болоод одоогоор нэг жилийн чөлөө авсан байгаа. Урд хөршид бараа бүтээгдэхүүний үнэ хавь илүү ч тэр хэмжээгээр цалингийн хувьд ч өндөр. Гэтэл Монголд эсрэгээрээ цалин бага хэр нь өргөн хэрэглээний бараа хэчнээн үнэтэй байгааг бүгд мэдэж байгаа байх. Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо ажилламаар байгаа ч энэ хэвэндээ өөрчлөгдөхгүй бол гадаадад суурьшихаас өөр сонголт алга. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Г.БОЛДБАЯР, 34 НАС<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/27f4eca5427b7c321b200c04de677025.png"></p><blockquote><p>Би шийдвэр гаргадаг хүн биш. Харин тэд шийдэх ёстой, тэднийг шийдвэр гарга гэж бид сонгосон.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Уг нь эх орондоо л сайхан амьдарчихмаар байна. Гэтэл өдгөө залуусын ихэнх нь “Гадагшаа гаръя, Монголоос явъя” гэдэг болсон. Хятадын хил нээлттэй байсан бол бүгдээрээ тэнд очиж, ажил хийгээд амьдрахыг хүссэн залуусаар эх орон маань дүүрчихжээ. Яагаад гэвэл нөхцөл байдал тэнд илүү эрх тэгш, боломжтой байгаад оршино. Зөвхөн татвар, үнийн өсөлт бус энэ бүх үр өгөөжгүй хуулийн төсөл, аар саархан шийдвэрүүдийг бүхэлд нь өөрчлөх хэрэгтэй. Гэтэл үүнийг хэн шийдэх вэ? Үүнийг төр засаг шийддэг. Гишүүд, сайд нар асуудлыг шийдэж, бидний амьдралын нөхцөл байдлыг сайжруулахын төлөөх хуулийг хэлэлцэж баталдаг байх ёстой. Түүнээс бус энэ бол дарга байх анги биш. Гэтэл одоо кастын систем шиг болчихсон, албан тушаалаа үр хүүхдүүддээ үргэлжлүүлэн өгч, бидний татварын мөнгөөр ач нараа гадаадад сургаж байна. Энэ бүх тогтолцоог үгүй болгохын төлөө би энд зогсож байгаа. <br> <br>Яг одоогийн нөхцөл байдал, нийгэмд тулгараад буй асуудлыг хэрхэн шийдэхийг би мэдэхгүй. Учир нь би шийдвэр гаргадаг хүн биш. Харин тэд шийдэх ёстой, тэднийг шийдвэр гарга гэж бид сонгосон. Гаргасан шийдвэрийнх нь төлөө татвар төлдөг шүү дээ. Тиймээс л асуудлыг түргэн шуурхай шийдвэрлэж, сайн сайхан амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлээсэй хэмээн хүсэж байгаа. Харин богино хугацааны шаардлага бол Засгийн газрыг огцор гэж хэлмээр байна. Үнэхээр залуусыг ингэтэл нь тэсвэр алдуулж, ажлаа явуулж чадахгүй байгаа бол Засгийн газар огцорч, чаддаг хүмүүс нь ажлаа хийгээсэй! Би лав иргэний хувьд татвараа төлж, тэр хэмжээний үйлчилгээ авч, аж төрөх аюулгүй орчин нөхцлийг бүрдүүлсэн эх оронтой байхыг хүсэж байна. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ОНЦЛОХ ГЭРЭЛ ЗУРГУУД</h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/4229fcd02ce315683426d94f1d6621df.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/6ef25d144a28f65a502f7b819845ff41.png"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/24b5a87c7d88aabac13c1acb03526fcb.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/bb0f1470a8279af17d9b857a101620a5.png"></p><div class="image-caption">Жагсагчид жагсагчдадаа үнэгүй ус тарааж буй нь</div><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/58e26e4d0d857228c395bad8bb7da5c0.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/71cc7b47ed457c8d08218cd97b14018d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/add16301cd587f007aa7994335dca569.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/662c49aec83cb56febdb76c53929ab19.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/e1f253a29e475f6a8a537ddcceea790d.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/f3d1c58b549aa1f0feb502ec530eb17a.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/3f873c88bfe9ebe6080b2d72fa014d35.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/8fc48c3a2e39ec6ae9febfde5a87eed6.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/3ff2580d6af79c01d15017768a79e2a8.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/4e7e64398fa639f6c469f92d1bc5a432.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/01fff9577a959b7e2fc9ccfa96d64bc5.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/142f67604ed4b7c7275bc05ff90d55d9.jpg"></p>          </div>

Үнийн хөөрөгдөл, эдийн засгийн хүндрэлээс үүдэлтэй залуусын тайван жагсаал хоёр дахь өдрөө төв талбайд үргэлжилж байна. Ямар нэг удирдагч, урьдчилсан зохион байгуулалтгүйгээр явагдаж буй уг жагсаалд оролцогчдын дийлэнх хувийг залуучууд бүрдүүлж байгаа бөгөөд өөрсдийн санаачилгаар цугласан "органик" байдал, эмх цэгцтэй, соёлтой "эсэргүүцэл" нь олон нийтийн талархлыг хүлээж, дэмжлэгийг өргөнөөр авч байгаа юм. Манай багийнхан уг жагсаалд нэгдэхээр ирсэн олноос 10 залууг контентдоо урьж, санаа бодол, үзэл санааг нь нэмэлт хачиргүй уламжлахыг зорилоо.
М.Тэргэл, 19 нас
Өчигдөр жагсаалд оролцсон хоёр найзтайгаа үүрийн 05:00 цагаас хойш одоог хүртэл холбогдож чадаагүй л байна. Хаана, ямар байдалтай байгааг нь мэдэхгүй юм, ямар ч сураг алга.


Миний хувьд НӨАТ-ын хоёр хувь болон Хөгжлийн банкны асуудалд угаас бухимдалтай хандаж ирсэн л дээ. Үнэхээр шударга бус санагддаг болохоор.
Оюутан байна гэдэг нь нас, ачаалал даах чадвар талаасаа том хүн шиг хэрнээ, санхүүгийн хамаарал, зав зай талаасаа хүүхэд ч юм шиг амьдралын тун эрлийз үе байдаг. Түүнийгээ ч хэлүүлэлтгүй сайн ойлгодог болохоор хичээл сурлагын хажуугаар үргэлж л ажил хийхийг эрмэлзэж, аль болох ээж ааваасаа мөнгө гуйхгүйг боддог. Энэ сэтгэлээрээ зуны амралтаар олдсон ажил болгоноо хичээнгүйлэн хийдэг ч харамсалтай нь цуглуулсан цалин маань нэг жил, нэг семистрийн сургалтын төлбөр бүү хэл, хичээлийн бэлтгэлээс гадна нэг сарын хэрэглээний зардалд ч хүрэхтэй үгүйтэй байдаг нь үнэхээр урам хугалам. Одоо мөнгөний ханш, үнийн өсөлт хоёр нөлөөлөөд бүтэн цагийн ажлын байран дээр гарах үед Монголд хөдөлмөрлөх нь ямар ч үнэ цэнгүй болох юм шиг санагдаж байна. Тийм болохоор эхний ээлжинд, зөвхөн сургалтын төлбөрөө олохын тулд энэ жилийн зуны амралтаар гадаадад ажиллахаар өргөдлөө өгсөн байгаа. Уг нь ингэмээргүй л байгаа юм. Тиймээс л бидний мөнгийг чимээгүй хулгайлж байгаа угтаа бол 10 хувь байх ёстой НӨАТ, ил бөгөөд ичгүүргүй дээрэм хийж байгаа Хөгжлийн банкны зээлдэгчид, эдгээр асуудлыг байх л ёстой юм шиг хандаж байгаа төр засагт гомдож, уурласандаа шударга ёсыг нэхэж байна.
Жагсаалын хувьд өчигдөр хичээлтэй байсан тул ирж чадаагүй л дээ. Гэхдээ өнөөдөр цаг гарган ирлээ. Учир нь өчигдөр жагсаалд оролцсон хоёр найзтайгаа хамгийн сүүлд үүрээр ярьснаас хойш одоо хүртэл огтхон ч холбоо тогтоож чадсангүй. Тэд зүв зүгээр жагсаалд оролцож байгаад л алга болчихлоо. Яагаад, яасан гэж?

Оюунсайхан, 50 нас
Эцэст нь үнэн бөгөөд хатуу хэлэхэд татварын мөнгөөр даажигнахаа боль! Бид бүгд эх орондоо хүн шиг л тайван амьдрахыг хүсэж байна.


Бид хойч үеэ бодож амьдрах нь чухал. Одоо Засгийн газрыг огцруулах биш тэднээр ажлыг нь ном ёсны дагуу хийлгэх хэрэгтэй байна. Монголчууд бидэнд өргөн уудам тал нутаг, өмсөж эдлэхээ хангах түүхий эд, өнөөдөр маргаашаар хязгаарлагдахгүй өөрсдөдөө зориулах баялаг бий. Ийм нөөц бололцоо байсаар байхад ард иргэд нэг атар талхыг хоёр хувааж авахдаа тултал ядуу тарчиг амьдарч байна. Энэ байж болох асуудал уу? Эрүүл аюулгүй орчин, иргэддээ ээлтэй төрийн бодлого байхгүйгээс л хамаг сайхан залуус маань харь нутгийг зорьж, ар гэрт нь 80 настай эмгэн найман сартай хүүхэд үлдэж байгааг харахгүй байна гэж үү? Харин ч өнөөдөр үлдсэн хэдэн залуучууд нь өөрсдийнхөө ирээдүйн төлөө жагсаж байгааг хараад үнэхээр бахархах, харуусах сэтгэл зэрэгцэж байгааг нуугаад яах вэ. Гэхдээ тэд завтайдаа энд ирсэн юм биш. Нэг, хоёр өдрийн цалингаа золиослон байж энд ирээдүйнхээ төлөө жагсаж байгаа гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Эцэст нь үнэн бөгөөд хатуу хэлэхэд татварын мөнгөөр даажигнахаа боль! Бид бүгд эх орондоо хүн шиг л тайван амьдрахыг хүсэж байна.

Жагсагч, Хувиараа бизнес эрхлэгч
Бид хэмнээд зөндөө удлаа, одоо цаашдаа хэмнэх мөнгө нь ч алга.


Үнийн хөөрөгдлийг нэн даруй бууруулах шаардлага тавьж, энэ жагсаалд ирлээ. Амьдрал үнэхээр чанга байна, хөдөлмөрлөөд байгаа хэрнээ олж байгаа орлого хаанаа ч хүрэхгүй байна. Би өөрөө бизнес эрхлэгч хүн, зээлээ төлж чадахгүй яваагаа нуугаад яахав. Хэд хоногийн өмнө Г.Занданшатар дарга биднийг "Хэмнэ" гэж загнасан. Даргадаа хандаж хэлэхэд би гэдэг хүн хоёр жилийн хугацаанд шинэ хувцасны бараа харсангүй. Хүүхдээ хоосон хонуулахгүйн тулд оройдоо олсон мөнгөөрөө хоол аваад л гэртээ орж байна шүү дээ. Ямар сайндаа үсээ ч засуулж чадахгүй явж байна. Эд нар тэр хэмнэлтээ өөрсдөөсөө эхлэх хэрэгтэй. Энгийн иргэд бид чинь хэмнээд зөндөө удлаа, одоо цаашдаа хэмнэх мөнгө нь ч алга.

ТӨСЛИЙН МЕНЕЖЕР, НАС 25
“Дотооддоо үйлдвэрлэдэг бараа бүтээгдэхүүний үнийг импортын барааны үнээр зах зээлд нийлүүлэх нь буруу”.


Өчигдөр жагсаал эхлүүлэхдээ нийт долоон шаардлага бичиж улс төрийн удирдлагуудад хүргүүлсэн. Гэтэл өнөөдөр хийсэн тэдний мэдэгдлээс яг таг хариу сонсож чадсангүй. Бид татвараа төлөхгүй гэж хэлээгүй. Иргэн хүний хувьд мэдээж төлнө. Гол нь хувь хүний орлогын албан татварыг 10-15 хувь хүртэл бууруулж өгөхөөс гадна төрийн шийдвэр гаргадаг тогтолцооны голлох хүмүүс нь төсвөө мөн хэмнэж ажиллаач гэдэг шаардлагыг тавьж байгаа. Ард түмэн хэчнээн хэмнэсэн ч эрх тэгш бус байдал нийгэмд улам л газар авсан шүү дээ.

Нөгөөтээгүүр үнийн өсөлтөд хяналт тавьж өгөхгүй бол амьдрахад хүндрэлтэй болсон. Их хэмжээний татвар төлж авсан цалин, өндөр үнэтэй худалдан авалт хийж хүчрэхгүй нь ойлгомжтой. Гол нь өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүн болох сүү, тараг, гурил зэрэг хүнсний бүтээгдэхүүнийг манай улс дотооддоо үйлдвэрлэдэг. Тиймээс импортын бараатай зэрэгцүүлж, хэт өндөр үнэтэйгээр зах зээлд нийлүүлэх нь буруу. Бид залуу хүмүүс, эх орондоо ажиллаж, татвараа төлөөд сайхан амьдармаар байна. Шаардлагыг маань хүлээн авна гэдэгт найдаж байна.

С.Баатархүү, 28 нас
Хэмнэмээр байвал дугуй уна.


Төр иргэдээ хэмнэлттэй амьдарч сур гэж хэлсэн. Харин би төрийн түшээдэд хандаж өөрсдөө хэмнэж чадахгүй бол дугуй уна гэж зөвлөмөөр байна. Би эрх баригчдад хоёр л шаардлага тавьж байна. Нэн тэргүүнд өчигдөр тайван жагсаалд оролцож байх явцад баривчлагдсан залуусыг чөлөөл. Түүнийхээ дараа яг одоо энэ талбай дээр жагсаж байгаа зорилго бүхий залуучуудын эрх чөлөөг чөлөөл. Монгол Улсын Засгийн газар ямар ажил хийх ёстой, тэр ажлаа гоншгонолгүйгээр хийцгээ.

найзууд: Б.Энхтүвшин, 24 нас; Б.Тамир, 23 нас
Бид зүгээр л ажиллаад, амьдармаар байгаа байхгүй юу. Ойлгож ядаад байхаар хэцүү зүйл уг нь биш биз дээ?


Б.Энхтүвшин:
"Үнэ буулгана" гээд байгааг ойлгохгүй байна. Энэ асуудал бол хөгжиж буй орны авилгаар дүүрсэн хэдэн дарга ард түмний өмнө гарч ирж амлаад л шийдчихдэг зүйл биш л дээ. Зүгээр л туйлдсан ард олноо тэрүүхэнд нь хуураад өнгөрөх заль мэх. Одоо үүнд хууртагддаг үе өнгөрснийг ойлгохгүй байх шиг. Залуус бид өнөөдрөөс илүү үнэн хариулт, бас бодитой ажил, үр дүн хүсэж байна. Би "үнээ буулга" гэхгүй. Дэлхийн зах зээл дээр өсөж байгаа юмыг яаж Монгол дотроо шийдэх вэ дээ. Залуус үүнийг ойлгох хангалттай ухаантай хүмүүс, дутуу үнэлэх хэрэггүй.
Зүгээр өртөгтэй адилхан цалинтай болгох, хөөрөгдөлд хяналт тавих, жишиг стандартыг бий болгох, үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх л шийдэл байна. Амьжиргаа доошилж байвал халамж тараах биш ажлын байрыг нэмэгдүүлж, элдэв татварын дарамтыг буулгаж, төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй болгох л тухай шүү дээ. Юм бүхнийг сугалаагаар шийдэж байгаа доройтсон бүтцээ авч үзэхгүй байж, ард түмний халаас руу гэтэж хэмнэх сургаал айлдаж байгаа нь төрд итгэх итгэлийг үгүй хийж байна. Бидэнд илүү эрүүл бас урт хугацааны зөв бодлого үгүйлэгдсээр.

Бид юуг буруу хийсэн гэж? Төр засаг яасан гэж залуустайгаа ийм дээрэнгүй харьцаж байгааг ойлгохгүй байна.


Б.Тамир:
Процессын хувьд бид өчигдөр зөвхөн үнийн хөөрөгдлийг эсэргүүцэж байсан. Гэхдээ өнөөдөр бол өөр. Учир нь өчигдөр залуус бид үндсэн хуулинд заасан үзэл бодлоо илэрхийлэх, эвлэлдэн нэгдэх эрхээ эдэлснийхээ төлөө төр засаг, хууль хүчний байгууллагынханд чирэгдээд, зодуулаад ачигдлаа. Тайван бөгөөд мөрөөрөө л үзэл бодлоо илэрхийлж, хууль ёсныхоо эрхийг зүй зохистой эдэлж байсан залуустаа төр засаг болон хүчний байгууллагынхан ийм хүндэтгэлгүй, дээрэнгүй хандсан нь өнөөдөр жагсаалд илүү идэвхтэй оролцох гол шалтгаан болсон. Ардчилсан оронд хүний эрх ямар ч тохиолдолд нэгдүгээрт тавигдах ёстой. 22 цаг л яриад байх юм. Тэгэхээр 22 цагаас хойш эвлэлдэн нэгдэж, үгээ хэлэх хориотой гэсэн үг үү? Тэд хэнийг ч гэмтээж, хэнд ч хохирол учруулаагүй мөрөөрөө жагсацгааж байсан шүү дээ.
Ер нь эдгээр өдрүүдийн үйл явдлыг эсэргүүцлийн жагсаал гэж нэрлэхэд миний хувьд дэндүү хайран байгаа юм. Учир нь ямар ч удирдагчгүй, нам эвсэл, элдэв байгууллагын зохион байгуулалтгүй, залуусын цэвэр өөрсдийн үзэл бодол, үнэт зүйлд зангидагдан сайн дурын үндсэн дээр цугласан нэгдэл болохоор тэр. Тэгсэн мөртлөө үнэхээр цэвэрхэн, цэгцтэй болж байгаад залуусаараа үнэхээр бахархаж байна. Байдал энэ хэвээрээ үргэлжлээд л байвал бид ч бас цаашид дуу хоолойгоо илүү илэрхийлж, оролцоогоороо нэгдсээр байх болно. Жагсаалын шаардлага гэвэл хэдийн засгийн газрынханд хүргэгдсэн байгаа. Тэнд байгаа бүхэн иргэдийн хүсэл бас хэрэгцээ.

АРХИТЕкТоР, НАС 25
Бүхэл бүтэн сарын цалин хөргөгч дүүргэчих хүнсний хэрэглээний мөнгөнд хүрэлцэхгүй байгаа нь эмгэнэлтэй.


Би уг нь гадаадад сурч байгаад Монголдоо ирсэн юм. Гэтэл өнөө өглөө гадагш явахаар дахин шалгалт өгчихөөд энд ирлээ. Уг нь эх орондоо сайхан амьдармаар байна. Харин энэ их үнийн хөөрөгдөлт, замбараагүй өсөлт намайг туйлдааж байгаа учраас ийм шийдвэр гаргасан. Харин энд ирсэн минь бага ч гэсэн итгэл найдвар байгаа болов уу гэж найдсан хэрэг. Эрх мэдэлтнүүд бодитой шийдвэр гаргаж, нийгмийн эрүүл, зөв тогтолцоог бий болгоосой гэж хүсэж байна. Үнийн өсөлт дээр хариу арга хэмжээ авч, татварыг буруулахыг бид шаардаж байгаа. Цалингаасаа нэг төгрөг ч дутаалгүйгээр бүгдээр нь хүнс авсан ч хөрөгчнийхөө, дөнгөж талыг л дүүргэж байна. Бүхэл бүтэн сарын цалин хөргөгч дүүргэчих хүнсний хэрэглээний мөнгөнд хүрэлцэхгүй байгаа нь эмгэнэлтэй. Өмнөх үеийнхэн маань эдгээр хүмүүсийг сонгосон. Харин одоо залуус өөрчлөлт хийхийг шаардаж байгаа нь тэдний тэсвэр тэвчээр туйлдаа хүрснийг илтгэнэ.

Б.Одбаяр
Бид өөрсдийнхөө үнэт зүйл болсон ардчилал, эрх чөлөөгөө хамгаалж, үүнийхээ төлөө шаардлага гарвал тэмцэх ёстой.


Ойрын хугацаанд эрх барьж буй хүчин байж боломгүй хэд хэдэн том улс төрийн алдаа гаргалаа. УИХ-ын дарга маань иргэдээ "Хэмнэ" гэсэн бол Н. Учрал гишүүн иргэдийг "НӨАТ-ын буцаан олголтоор амьдардаг" гэсэн. Тэдний нүдээр бол НӨАТ-аар амьдарч байгаа хүмүүст хэмнэх зай гараад байгаа хэрэг болж таарч байна. “Хүмүүс талх байхгүй өлсөөд байгаа юм уу? Тэгвэл оронд нь бялуу өгчхөөч” гэж Францын хатан хаан хэлсэн байдаг ш дээ. Яг түүнтэй ижилхэн үйл явдал болсон байхгүй юу. Төр өөрөө зүгээр байсан залуусаа "Босоод ирээч ээ" гэж дуудаж байгаа юм шиг л.
Би өчигдрийн жагсаалд ирж амжаагүй. Харин өчигдөр орой тайван замаар жагсаж байсан залуусыг цагдаа нар хүч хэрэглэн тарааж байгаа үйл явдлыг хараад өнөөдөр заавал ирэх ёстой юм байна аа гэж шийдсэн. Дөнгөж сая Ерөнхий сайд энэ олон хүмүүсийн өмнө ирэх лхагва гарагт Хөгжлийн банктай холбоотой хээл хахууль, авлигын хэргийг шийдэж, холбогдох хүмүүст нь зохих хариуцлагаа хүлээлгэнэ гэж амлалаа. Энэ амлалт биелэх эсэхийг нь хүлээж байя.
Бид дарангуйлал ноёрхсон хоёр том их гүрний дундах жижигхэн улс. Өөрсдийнхөө үнэт зүйл болсон ардчилал, эрх чөлөөгөө хамгаалж, үүнийхээ төлөө шаардлага гарвал тэмцэх ёстой. Эмзэг шүү дээ. Өчигдөр болсон балмад үйл явдалд ард иргэд бухимдлаа илэрхийлж байгаад хувийнхаа зүгээс баяртай байна, соёлтой жагсаж байгаа залуучуудаараа ч бахархаж байна.

эгч дүүс: Цэрэннанжид, 30 нас; Цэрэнлхам, 27 нас
Ямар асуудлыг яаж шийдэх нь тодорхой байхад ажлаа сэтгэл гарган хийгээд өгч болохгүй юу?


Цэрэннанжид:
Дөрөвхөн сартай үрээ тэврээд хүүхдийнхээ ирээдүйг өөрийнхөө амьдралаас өөр байгаасай гэсэндээ энд тэмцэхээр ирлээ. Аялал жуулчлалын компанид ажилладаг байсан ч цар тахлаас болоод сүүлийн хоёр жил ажилгүй, орлогогүй болсон. Гэхдээ энэ шалтгаанаар төрийг буруутгаж байгаа юм биш. Хамгийн гол нь өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийн замбараагүй өсөлтөд ямар ч хяналт тавихгүй, ард иргэдээ ийм хэцүү байдалд оруулж байгааг нь буруу гэж үзэж байна. Энэ удаагийн жагсаалд оролцогч залуус төрийн тэргүүнд алба хаагчдыг огцор гэхээс илүү ажлаа сайн хийгээч гэж шаардлага тавьж байгаа нь тун үндэслэлтэй санагдаж байгаа. Өмнөх жагсаалаар бид огцруулж чадсан ч оронд нь ямар ч ялгаагүй, ажлаа хийдэггүй эрх баригчидтай л нүүр тулсан шүү дээ. Ямар асуудлыг яаж шийдэх нь тодорхой байхад ажлаа сэтгэл гарган хийгээд өгч болохгүй юу?

Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо ажилламаар байгаа ч энэ хэвэндээ өөрчлөгдөхгүй бол гадаадад суурьшихаас өөр сонголт алга.


Цэрэнлхам:
БНХАУ-д хувцас дизайн чиглэлээр суралцдаг ч цар тахлаас үүдэн сургуульдаа очиж чадахгүй байна. Төгсөх түвшний оюутан болохоор бие даасан коллекцоо гаргах ёстой ч хөрөнгө санхүүгийн асуудлаас болоод одоогоор нэг жилийн чөлөө авсан байгаа. Урд хөршид бараа бүтээгдэхүүний үнэ хавь илүү ч тэр хэмжээгээр цалингийн хувьд ч өндөр. Гэтэл Монголд эсрэгээрээ цалин бага хэр нь өргөн хэрэглээний бараа хэчнээн үнэтэй байгааг бүгд мэдэж байгаа байх. Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо ажилламаар байгаа ч энэ хэвэндээ өөрчлөгдөхгүй бол гадаадад суурьшихаас өөр сонголт алга.

Г.БОЛДБАЯР, 34 НАС
Би шийдвэр гаргадаг хүн биш. Харин тэд шийдэх ёстой, тэднийг шийдвэр гарга гэж бид сонгосон.


Уг нь эх орондоо л сайхан амьдарчихмаар байна. Гэтэл өдгөө залуусын ихэнх нь “Гадагшаа гаръя, Монголоос явъя” гэдэг болсон. Хятадын хил нээлттэй байсан бол бүгдээрээ тэнд очиж, ажил хийгээд амьдрахыг хүссэн залуусаар эх орон маань дүүрчихжээ. Яагаад гэвэл нөхцөл байдал тэнд илүү эрх тэгш, боломжтой байгаад оршино. Зөвхөн татвар, үнийн өсөлт бус энэ бүх үр өгөөжгүй хуулийн төсөл, аар саархан шийдвэрүүдийг бүхэлд нь өөрчлөх хэрэгтэй. Гэтэл үүнийг хэн шийдэх вэ? Үүнийг төр засаг шийддэг. Гишүүд, сайд нар асуудлыг шийдэж, бидний амьдралын нөхцөл байдлыг сайжруулахын төлөөх хуулийг хэлэлцэж баталдаг байх ёстой. Түүнээс бус энэ бол дарга байх анги биш. Гэтэл одоо кастын систем шиг болчихсон, албан тушаалаа үр хүүхдүүддээ үргэлжлүүлэн өгч, бидний татварын мөнгөөр ач нараа гадаадад сургаж байна. Энэ бүх тогтолцоог үгүй болгохын төлөө би энд зогсож байгаа.

Яг одоогийн нөхцөл байдал, нийгэмд тулгараад буй асуудлыг хэрхэн шийдэхийг би мэдэхгүй. Учир нь би шийдвэр гаргадаг хүн биш. Харин тэд шийдэх ёстой, тэднийг шийдвэр гарга гэж бид сонгосон. Гаргасан шийдвэрийнх нь төлөө татвар төлдөг шүү дээ. Тиймээс л асуудлыг түргэн шуурхай шийдвэрлэж, сайн сайхан амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлээсэй хэмээн хүсэж байгаа. Харин богино хугацааны шаардлага бол Засгийн газрыг огцор гэж хэлмээр байна. Үнэхээр залуусыг ингэтэл нь тэсвэр алдуулж, ажлаа явуулж чадахгүй байгаа бол Засгийн газар огцорч, чаддаг хүмүүс нь ажлаа хийгээсэй! Би лав иргэний хувьд татвараа төлж, тэр хэмжээний үйлчилгээ авч, аж төрөх аюулгүй орчин нөхцлийг бүрдүүлсэн эх оронтой байхыг хүсэж байна.

ОНЦЛОХ ГЭРЭЛ ЗУРГУУД
Жагсагчид жагсагчдадаа үнэгүй ус тарааж буй нь

Үнийн хөөрөгдөл, эдийн засгийн хүндрэлээс үүдэлтэй залуусын тайван жагсаал хоёр дахь өдрөө төв талбайд үргэлжилж байна. Ямар нэг удирдагч, урьдчилсан зохион байгуулалтгүйгээр явагдаж буй уг жагсаалд оролцогчдын дийлэнх хувийг залуучууд бүрдүүлж байгаа бөгөөд өөрсдийн санаачилгаар цугласан "органик" байдал, эмх цэгцтэй, соёлтой "эсэргүүцэл" нь олон нийтийн талархлыг хүлээж, дэмжлэгийг өргөнөөр авч байгаа юм. Манай багийнхан уг жагсаалд нэгдэхээр ирсэн олноос 10 залууг контентдоо урьж, санаа бодол, үзэл санааг нь нэмэлт хачиргүй уламжлахыг зорилоо.
### М.Тэргэл, 19 нас
> Өчигдөр жагсаалд оролцсон хоёр найзтайгаа үүрийн 05:00 цагаас хойш одоог хүртэл холбогдож чадаагүй л байна. Хаана, ямар байдалтай байгааг нь мэдэхгүй юм, ямар ч сураг алга.
Миний хувьд НӨАТ-ын хоёр хувь болон Хөгжлийн банкны асуудалд угаас бухимдалтай хандаж ирсэн л дээ. Үнэхээр шударга бус санагддаг болохоор.
Оюутан байна гэдэг нь нас, ачаалал даах чадвар талаасаа том хүн шиг хэрнээ, санхүүгийн хамаарал, зав зай талаасаа хүүхэд ч юм шиг амьдралын тун эрлийз үе байдаг. Түүнийгээ ч хэлүүлэлтгүй сайн ойлгодог болохоор хичээл сурлагын хажуугаар үргэлж л ажил хийхийг эрмэлзэж, аль болох ээж ааваасаа мөнгө гуйхгүйг боддог. Энэ сэтгэлээрээ зуны амралтаар олдсон ажил болгоноо хичээнгүйлэн хийдэг ч харамсалтай нь цуглуулсан цалин маань нэг жил, нэг семистрийн сургалтын төлбөр бүү хэл, хичээлийн бэлтгэлээс гадна нэг сарын хэрэглээний зардалд ч хүрэхтэй үгүйтэй байдаг нь үнэхээр урам хугалам. Одоо мөнгөний ханш, үнийн өсөлт хоёр нөлөөлөөд бүтэн цагийн ажлын байран дээр гарах үед Монголд хөдөлмөрлөх нь ямар ч үнэ цэнгүй болох юм шиг санагдаж байна. Тийм болохоор эхний ээлжинд, зөвхөн сургалтын төлбөрөө олохын тулд энэ жилийн зуны амралтаар гадаадад ажиллахаар өргөдлөө өгсөн байгаа. Уг нь ингэмээргүй л байгаа юм. Тиймээс л бидний мөнгийг чимээгүй хулгайлж байгаа угтаа бол 10 хувь байх ёстой НӨАТ, ил бөгөөд ичгүүргүй дээрэм хийж байгаа Хөгжлийн банкны зээлдэгчид, эдгээр асуудлыг байх л ёстой юм шиг хандаж байгаа төр засагт гомдож, уурласандаа шударга ёсыг нэхэж байна.
Жагсаалын хувьд өчигдөр хичээлтэй байсан тул ирж чадаагүй л дээ. Гэхдээ өнөөдөр цаг гарган ирлээ. Учир нь өчигдөр жагсаалд оролцсон хоёр найзтайгаа хамгийн сүүлд үүрээр ярьснаас хойш одоо хүртэл огтхон ч холбоо тогтоож чадсангүй. Тэд зүв зүгээр жагсаалд оролцож байгаад л алга болчихлоо. Яагаад, яасан гэж?
### Оюунсайхан, 50 нас
> Эцэст нь үнэн бөгөөд хатуу хэлэхэд татварын мөнгөөр даажигнахаа боль! Бид бүгд эх орондоо хүн шиг л тайван амьдрахыг хүсэж байна.
Бид хойч үеэ бодож амьдрах нь чухал. Одоо Засгийн газрыг огцруулах биш тэднээр ажлыг нь ном ёсны дагуу хийлгэх хэрэгтэй байна. Монголчууд бидэнд өргөн уудам тал нутаг, өмсөж эдлэхээ хангах түүхий эд, өнөөдөр маргаашаар хязгаарлагдахгүй өөрсдөдөө зориулах баялаг бий. Ийм нөөц бололцоо байсаар байхад ард иргэд нэг атар талхыг хоёр хувааж авахдаа тултал ядуу тарчиг амьдарч байна. Энэ байж болох асуудал уу? Эрүүл аюулгүй орчин, иргэддээ ээлтэй төрийн бодлого байхгүйгээс л хамаг сайхан залуус маань харь нутгийг зорьж, ар гэрт нь 80 настай эмгэн найман сартай хүүхэд үлдэж байгааг харахгүй байна гэж үү? Харин ч өнөөдөр үлдсэн хэдэн залуучууд нь өөрсдийнхөө ирээдүйн төлөө жагсаж байгааг хараад үнэхээр бахархах, харуусах сэтгэл зэрэгцэж байгааг нуугаад яах вэ. Гэхдээ тэд завтайдаа энд ирсэн юм биш. Нэг, хоёр өдрийн цалингаа золиослон байж энд ирээдүйнхээ төлөө жагсаж байгаа гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Эцэст нь үнэн бөгөөд хатуу хэлэхэд татварын мөнгөөр даажигнахаа боль! Бид бүгд эх орондоо хүн шиг л тайван амьдрахыг хүсэж байна.
### Жагсагч, Хувиараа бизнес эрхлэгч
> Бид хэмнээд зөндөө удлаа, одоо цаашдаа хэмнэх мөнгө нь ч алга.
Үнийн хөөрөгдлийг нэн даруй бууруулах шаардлага тавьж, энэ жагсаалд ирлээ. Амьдрал үнэхээр чанга байна, хөдөлмөрлөөд байгаа хэрнээ олж байгаа орлого хаанаа ч хүрэхгүй байна. Би өөрөө бизнес эрхлэгч хүн, зээлээ төлж чадахгүй яваагаа нуугаад яахав. Хэд хоногийн өмнө Г.Занданшатар дарга биднийг "Хэмнэ" гэж загнасан. Даргадаа хандаж хэлэхэд би гэдэг хүн хоёр жилийн хугацаанд шинэ хувцасны бараа харсангүй. Хүүхдээ хоосон хонуулахгүйн тулд оройдоо олсон мөнгөөрөө хоол аваад л гэртээ орж байна шүү дээ. Ямар сайндаа үсээ ч засуулж чадахгүй явж байна. Эд нар тэр хэмнэлтээ өөрсдөөсөө эхлэх хэрэгтэй. Энгийн иргэд бид чинь хэмнээд зөндөө удлаа, одоо цаашдаа хэмнэх мөнгө нь ч алга.
### ТӨСЛИЙН МЕНЕЖЕР, НАС 25
> “Дотооддоо үйлдвэрлэдэг бараа бүтээгдэхүүний үнийг импортын барааны үнээр зах зээлд нийлүүлэх нь буруу”.
Өчигдөр жагсаал эхлүүлэхдээ нийт долоон шаардлага бичиж улс төрийн удирдлагуудад хүргүүлсэн. Гэтэл өнөөдөр хийсэн тэдний мэдэгдлээс яг таг хариу сонсож чадсангүй. Бид татвараа төлөхгүй гэж хэлээгүй. Иргэн хүний хувьд мэдээж төлнө. Гол нь хувь хүний орлогын албан татварыг 10-15 хувь хүртэл бууруулж өгөхөөс гадна төрийн шийдвэр гаргадаг тогтолцооны голлох хүмүүс нь төсвөө мөн хэмнэж ажиллаач гэдэг шаардлагыг тавьж байгаа. Ард түмэн хэчнээн хэмнэсэн ч эрх тэгш бус байдал нийгэмд улам л газар авсан шүү дээ.
Нөгөөтээгүүр үнийн өсөлтөд хяналт тавьж өгөхгүй бол амьдрахад хүндрэлтэй болсон. Их хэмжээний татвар төлж авсан цалин, өндөр үнэтэй худалдан авалт хийж хүчрэхгүй нь ойлгомжтой. Гол нь өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүн болох сүү, тараг, гурил зэрэг хүнсний бүтээгдэхүүнийг манай улс дотооддоо үйлдвэрлэдэг. Тиймээс импортын бараатай зэрэгцүүлж, хэт өндөр үнэтэйгээр зах зээлд нийлүүлэх нь буруу. Бид залуу хүмүүс, эх орондоо ажиллаж, татвараа төлөөд сайхан амьдармаар байна. Шаардлагыг маань хүлээн авна гэдэгт найдаж байна.
### С.Баатархүү, 28 нас
> Хэмнэмээр байвал дугуй уна.
Төр иргэдээ хэмнэлттэй амьдарч сур гэж хэлсэн. Харин би төрийн түшээдэд хандаж өөрсдөө хэмнэж чадахгүй бол дугуй уна гэж зөвлөмөөр байна. Би эрх баригчдад хоёр л шаардлага тавьж байна. Нэн тэргүүнд өчигдөр тайван жагсаалд оролцож байх явцад баривчлагдсан залуусыг чөлөөл. Түүнийхээ дараа яг одоо энэ талбай дээр жагсаж байгаа зорилго бүхий залуучуудын эрх чөлөөг чөлөөл. Монгол Улсын Засгийн газар ямар ажил хийх ёстой, тэр ажлаа гоншгонолгүйгээр хийцгээ.
### найзууд: Б.Энхтүвшин, 24 нас; Б.Тамир, 23 нас
> Бид зүгээр л ажиллаад, амьдармаар байгаа байхгүй юу. Ойлгож ядаад байхаар хэцүү зүйл уг нь биш биз дээ?
**Б.Энхтүвшин:** "Үнэ буулгана" гээд байгааг ойлгохгүй байна. Энэ асуудал бол хөгжиж буй орны авилгаар дүүрсэн хэдэн дарга ард түмний өмнө гарч ирж амлаад л шийдчихдэг зүйл биш л дээ. Зүгээр л туйлдсан ард олноо тэрүүхэнд нь хуураад өнгөрөх заль мэх. Одоо үүнд хууртагддаг үе өнгөрснийг ойлгохгүй байх шиг. Залуус бид өнөөдрөөс илүү үнэн хариулт, бас бодитой ажил, үр дүн хүсэж байна. Би "үнээ буулга" гэхгүй. Дэлхийн зах зээл дээр өсөж байгаа юмыг яаж Монгол дотроо шийдэх вэ дээ. Залуус үүнийг ойлгох хангалттай ухаантай хүмүүс, дутуу үнэлэх хэрэггүй.
Зүгээр өртөгтэй адилхан цалинтай болгох, хөөрөгдөлд хяналт тавих, жишиг стандартыг бий болгох, үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх л шийдэл байна. Амьжиргаа доошилж байвал халамж тараах биш ажлын байрыг нэмэгдүүлж, элдэв татварын дарамтыг буулгаж, төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй болгох л тухай шүү дээ. Юм бүхнийг сугалаагаар шийдэж байгаа доройтсон бүтцээ авч үзэхгүй байж, ард түмний халаас руу гэтэж хэмнэх сургаал айлдаж байгаа нь төрд итгэх итгэлийг үгүй хийж байна. Бидэнд илүү эрүүл бас урт хугацааны зөв бодлого үгүйлэгдсээр.
> Бид юуг буруу хийсэн гэж? Төр засаг яасан гэж залуустайгаа ийм дээрэнгүй харьцаж байгааг ойлгохгүй байна.
**Б.Тамир:** Процессын хувьд бид өчигдөр зөвхөн үнийн хөөрөгдлийг эсэргүүцэж байсан. Гэхдээ өнөөдөр бол өөр. Учир нь өчигдөр залуус бид үндсэн хуулинд заасан үзэл бодлоо илэрхийлэх, эвлэлдэн нэгдэх эрхээ эдэлснийхээ төлөө төр засаг, хууль хүчний байгууллагынханд чирэгдээд, зодуулаад ачигдлаа. Тайван бөгөөд мөрөөрөө л үзэл бодлоо илэрхийлж, хууль ёсныхоо эрхийг зүй зохистой эдэлж байсан залуустаа төр засаг болон хүчний байгууллагынхан ийм хүндэтгэлгүй, дээрэнгүй хандсан нь өнөөдөр жагсаалд илүү идэвхтэй оролцох гол шалтгаан болсон. Ардчилсан оронд хүний эрх ямар ч тохиолдолд нэгдүгээрт тавигдах ёстой. 22 цаг л яриад байх юм. Тэгэхээр 22 цагаас хойш эвлэлдэн нэгдэж, үгээ хэлэх хориотой гэсэн үг үү? Тэд хэнийг ч гэмтээж, хэнд ч хохирол учруулаагүй мөрөөрөө жагсацгааж байсан шүү дээ.
Ер нь эдгээр өдрүүдийн үйл явдлыг эсэргүүцлийн жагсаал гэж нэрлэхэд миний хувьд дэндүү хайран байгаа юм. Учир нь ямар ч удирдагчгүй, нам эвсэл, элдэв байгууллагын зохион байгуулалтгүй, залуусын цэвэр өөрсдийн үзэл бодол, үнэт зүйлд зангидагдан сайн дурын үндсэн дээр цугласан нэгдэл болохоор тэр. Тэгсэн мөртлөө үнэхээр цэвэрхэн, цэгцтэй болж байгаад залуусаараа үнэхээр бахархаж байна. Байдал энэ хэвээрээ үргэлжлээд л байвал бид ч бас цаашид дуу хоолойгоо илүү илэрхийлж, оролцоогоороо нэгдсээр байх болно. Жагсаалын шаардлага гэвэл хэдийн засгийн газрынханд хүргэгдсэн байгаа. Тэнд байгаа бүхэн иргэдийн хүсэл бас хэрэгцээ.
### АРХИТЕкТоР, НАС 25
> Бүхэл бүтэн сарын цалин хөргөгч дүүргэчих хүнсний хэрэглээний мөнгөнд хүрэлцэхгүй байгаа нь эмгэнэлтэй.
Би уг нь гадаадад сурч байгаад Монголдоо ирсэн юм. Гэтэл өнөө өглөө гадагш явахаар дахин шалгалт өгчихөөд энд ирлээ. Уг нь эх орондоо сайхан амьдармаар байна. Харин энэ их үнийн хөөрөгдөлт, замбараагүй өсөлт намайг туйлдааж байгаа учраас ийм шийдвэр гаргасан. Харин энд ирсэн минь бага ч гэсэн итгэл найдвар байгаа болов уу гэж найдсан хэрэг. Эрх мэдэлтнүүд бодитой шийдвэр гаргаж, нийгмийн эрүүл, зөв тогтолцоог бий болгоосой гэж хүсэж байна. Үнийн өсөлт дээр хариу арга хэмжээ авч, татварыг буруулахыг бид шаардаж байгаа. Цалингаасаа нэг төгрөг ч дутаалгүйгээр бүгдээр нь хүнс авсан ч хөрөгчнийхөө, дөнгөж талыг л дүүргэж байна. Бүхэл бүтэн сарын цалин хөргөгч дүүргэчих хүнсний хэрэглээний мөнгөнд хүрэлцэхгүй байгаа нь эмгэнэлтэй. Өмнөх үеийнхэн маань эдгээр хүмүүсийг сонгосон. Харин одоо залуус өөрчлөлт хийхийг шаардаж байгаа нь тэдний тэсвэр тэвчээр туйлдаа хүрснийг илтгэнэ.
### Б.Одбаяр
> Бид өөрсдийнхөө үнэт зүйл болсон ардчилал, эрх чөлөөгөө хамгаалж, үүнийхээ төлөө шаардлага гарвал тэмцэх ёстой.
Ойрын хугацаанд эрх барьж буй хүчин байж боломгүй хэд хэдэн том улс төрийн алдаа гаргалаа. УИХ-ын дарга маань иргэдээ "Хэмнэ" гэсэн бол Н. Учрал гишүүн иргэдийг "НӨАТ-ын буцаан олголтоор амьдардаг" гэсэн. Тэдний нүдээр бол НӨАТ-аар амьдарч байгаа хүмүүст хэмнэх зай гараад байгаа хэрэг болж таарч байна. “Хүмүүс талх байхгүй өлсөөд байгаа юм уу? Тэгвэл оронд нь бялуу өгчхөөч” гэж Францын хатан хаан хэлсэн байдаг ш дээ. Яг түүнтэй ижилхэн үйл явдал болсон байхгүй юу. Төр өөрөө зүгээр байсан залуусаа "Босоод ирээч ээ" гэж дуудаж байгаа юм шиг л.
Би өчигдрийн жагсаалд ирж амжаагүй. Харин өчигдөр орой тайван замаар жагсаж байсан залуусыг цагдаа нар хүч хэрэглэн тарааж байгаа үйл явдлыг хараад өнөөдөр заавал ирэх ёстой юм байна аа гэж шийдсэн. Дөнгөж сая Ерөнхий сайд энэ олон хүмүүсийн өмнө ирэх лхагва гарагт Хөгжлийн банктай холбоотой хээл хахууль, авлигын хэргийг шийдэж, холбогдох хүмүүст нь зохих хариуцлагаа хүлээлгэнэ гэж амлалаа. Энэ амлалт биелэх эсэхийг нь хүлээж байя.
Бид дарангуйлал ноёрхсон хоёр том их гүрний дундах жижигхэн улс. Өөрсдийнхөө үнэт зүйл болсон ардчилал, эрх чөлөөгөө хамгаалж, үүнийхээ төлөө шаардлага гарвал тэмцэх ёстой. Эмзэг шүү дээ. Өчигдөр болсон балмад үйл явдалд ард иргэд бухимдлаа илэрхийлж байгаад хувийнхаа зүгээс баяртай байна, соёлтой жагсаж байгаа залуучуудаараа ч бахархаж байна.
### эгч дүүс: Цэрэннанжид, 30 нас; Цэрэнлхам, 27 нас
> Ямар асуудлыг яаж шийдэх нь тодорхой байхад ажлаа сэтгэл гарган хийгээд өгч болохгүй юу?
**Цэрэннанжид:** Дөрөвхөн сартай үрээ тэврээд хүүхдийнхээ ирээдүйг өөрийнхөө амьдралаас өөр байгаасай гэсэндээ энд тэмцэхээр ирлээ. Аялал жуулчлалын компанид ажилладаг байсан ч цар тахлаас болоод сүүлийн хоёр жил ажилгүй, орлогогүй болсон. Гэхдээ энэ шалтгаанаар төрийг буруутгаж байгаа юм биш. Хамгийн гол нь өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийн замбараагүй өсөлтөд ямар ч хяналт тавихгүй, ард иргэдээ ийм хэцүү байдалд оруулж байгааг нь буруу гэж үзэж байна. Энэ удаагийн жагсаалд оролцогч залуус төрийн тэргүүнд алба хаагчдыг огцор гэхээс илүү ажлаа сайн хийгээч гэж шаардлага тавьж байгаа нь тун үндэслэлтэй санагдаж байгаа. Өмнөх жагсаалаар бид огцруулж чадсан ч оронд нь ямар ч ялгаагүй, ажлаа хийдэггүй эрх баригчидтай л нүүр тулсан шүү дээ. Ямар асуудлыг яаж шийдэх нь тодорхой байхад ажлаа сэтгэл гарган хийгээд өгч болохгүй юу?
> Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо ажилламаар байгаа ч энэ хэвэндээ өөрчлөгдөхгүй бол гадаадад суурьшихаас өөр сонголт алга.
**Цэрэнлхам:** БНХАУ-д хувцас дизайн чиглэлээр суралцдаг ч цар тахлаас үүдэн сургуульдаа очиж чадахгүй байна. Төгсөх түвшний оюутан болохоор бие даасан коллекцоо гаргах ёстой ч хөрөнгө санхүүгийн асуудлаас болоод одоогоор нэг жилийн чөлөө авсан байгаа. Урд хөршид бараа бүтээгдэхүүний үнэ хавь илүү ч тэр хэмжээгээр цалингийн хувьд ч өндөр. Гэтэл Монголд эсрэгээрээ цалин бага хэр нь өргөн хэрэглээний бараа хэчнээн үнэтэй байгааг бүгд мэдэж байгаа байх. Би эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо ажилламаар байгаа ч энэ хэвэндээ өөрчлөгдөхгүй бол гадаадад суурьшихаас өөр сонголт алга.
### Г.БОЛДБАЯР, 34 НАС
> Би шийдвэр гаргадаг хүн биш. Харин тэд шийдэх ёстой, тэднийг шийдвэр гарга гэж бид сонгосон.
Уг нь эх орондоо л сайхан амьдарчихмаар байна. Гэтэл өдгөө залуусын ихэнх нь “Гадагшаа гаръя, Монголоос явъя” гэдэг болсон. Хятадын хил нээлттэй байсан бол бүгдээрээ тэнд очиж, ажил хийгээд амьдрахыг хүссэн залуусаар эх орон маань дүүрчихжээ. Яагаад гэвэл нөхцөл байдал тэнд илүү эрх тэгш, боломжтой байгаад оршино. Зөвхөн татвар, үнийн өсөлт бус энэ бүх үр өгөөжгүй хуулийн төсөл, аар саархан шийдвэрүүдийг бүхэлд нь өөрчлөх хэрэгтэй. Гэтэл үүнийг хэн шийдэх вэ? Үүнийг төр засаг шийддэг. Гишүүд, сайд нар асуудлыг шийдэж, бидний амьдралын нөхцөл байдлыг сайжруулахын төлөөх хуулийг хэлэлцэж баталдаг байх ёстой. Түүнээс бус энэ бол дарга байх анги биш. Гэтэл одоо кастын систем шиг болчихсон, албан тушаалаа үр хүүхдүүддээ үргэлжлүүлэн өгч, бидний татварын мөнгөөр ач нараа гадаадад сургаж байна. Энэ бүх тогтолцоог үгүй болгохын төлөө би энд зогсож байгаа.
Яг одоогийн нөхцөл байдал, нийгэмд тулгараад буй асуудлыг хэрхэн шийдэхийг би мэдэхгүй. Учир нь би шийдвэр гаргадаг хүн биш. Харин тэд шийдэх ёстой, тэднийг шийдвэр гарга гэж бид сонгосон. Гаргасан шийдвэрийнх нь төлөө татвар төлдөг шүү дээ. Тиймээс л асуудлыг түргэн шуурхай шийдвэрлэж, сайн сайхан амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлээсэй хэмээн хүсэж байгаа. Харин богино хугацааны шаардлага бол Засгийн газрыг огцор гэж хэлмээр байна. Үнэхээр залуусыг ингэтэл нь тэсвэр алдуулж, ажлаа явуулж чадахгүй байгаа бол Засгийн газар огцорч, чаддаг хүмүүс нь ажлаа хийгээсэй! Би лав иргэний хувьд татвараа төлж, тэр хэмжээний үйлчилгээ авч, аж төрөх аюулгүй орчин нөхцлийг бүрдүүлсэн эх оронтой байхыг хүсэж байна.
### ОНЦЛОХ ГЭРЭЛ ЗУРГУУД
Жагсагчид жагсагчдадаа үнэгүй ус тарааж буй нь