MIT Technology Review: 2022 оны шилдэг 10 технологи
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2>Технологийн салбарын хамгийн шилдэг эх сурвалжуудын нэг "MIT Technology Review" жил бүр өөр өөрсдийн салбарт эрс шинэчлэлт, далайцтай өөрчлөлтийг авчирч буй, бидний өдөр тутмын амьдралыг өөрчлөх төлөвтэй технологиудыг танилцуулдаг уламжлалтай. <div><br></div><div>2022 оны жагсаалтад коронавирус, хувийн нууцлал, уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой сонирхолтой технологиуд багтсан байгааг бид та бүхэнд нэгтгэн хүргэж байна. Та бүхэн ирэх жилүүдэд эдгээр технологиуд хэрхэн бодит биелэл болохыг ажиглаарай.</div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">1. Нууц үггүй ирээдүй</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: Microsoft, Google, Okta, Duo</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрч эхэлсэн</i></p><p>Компьютер хэрэглээнд нэвтэрсэн цагаас хойш бид нууц үг үүсгэх, хадгалах, цээжлэх шаардлагатай нүүр тулсаар ирсэн. Гэвч нөхцөл байдал өөрчлөгджээ. Технологийн салбар хэрэглэгч баталгаажуулалтын шинэ хэлбэрүүдийг имэйл, мессеж, биометр зэргээр орлуулан турших болов. Эдгээр аргууд нь илүү хялбар төдийгүй харьцангуй найдвартай байх болно. </p><p>Өнгөрсөн онд Microsoft хэрэглэгчдэдээ <a href="https://www.microsoft.com/security/blog/2021/09/15/the-passwordless-future-is-here-for-your-microsoft-account/" target="_blank">нууц үгээ устгахыг санал болгосон</a> нь олны анхаарлыг ихэд татав. Гар утас чинь асаалттай, имэйлдээ нэвтэрчихсэн байхад дахин баахан урт үсэг, тооны цуглуулга хийх шаардлага юу байх билээ? Google, Apple-аас эхлээд топ компаниуд ч хэрэглэгчдийн нууцлалыг сахихын зэрэгцээ хэрэглээг хялбарчлах арга замуудыг нэвтрүүлсээр байна. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/c886322ef4f29e007b7b072b3b852658.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>2. Мутант илрүүлэгч</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: GISAID, Nextstrain, Illumina</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн</i></p><p>Цар тахал бидэнд олон сургамж үлдээжээ. Вирус янз бүрийн шалтгаанаар хэдийд ч хувьсан өөрчлөгдөх боломжтой. Гагцхүү үүнийг бид тогтмол хянаж, бэлэн байдалд байх ёстой. Энэ бүхний төлөөсийг бид өөрсдийн эрүүл мэнд, эдийн засаг, сэтгэлзүйгээрээ мэдэрсэн.</p><p>Хагас тэрбум хүнд халдсан коронавирусийн заналхийлэл вирусийн генетикийн бүтцийг тодорхойлж, түүний тархалтыг хянах нь ямар ач холбогдолтой вэ гэдгийг ойлгуулж, <a href="https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/variants/genomic-surveillance.html" target="_blank">геномын дарааллыг тогтоох </a>чиглэлд урьд өмнө байгаагүй хөрөнгө оруулалтыг дагуулжээ. Өдгөө энэ төрлийн хяналтын чадавх харьцангуй өргөжиж, дэлхий даяар цуглуулсан мэдээлэлд үндэслэн бүтээсэн нээлттэй санд 7 сая гаруй дараалал бүртгэгдэж, 50 гаруй мутацлагдсан хувилбарыг илрүүлээд байна. Цаашид зөвхөн ковидоор хязгаарлагдалгүй, бүх төрлийн вирусийн шинэ хувилбарыг хурдтайгаар илрүүлэх, иргэдэд богино хугацаанд сэрэмжлүүлэх сүлжээ үүсгэх суурь ч тавигдав. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/f7dee10a52c8fadf4a1939cb65fa1b53.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>3. Нөөцөлдөг батарей</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: ESS, Form Energy</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн</i></p><p>Сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээ өдрөөс өдөрт нэмэгдсээр... Гэхдээ үүнтэй зэрэгцээд нар бууж, салхи намдахад бид хэрхэн эрчим хүчээ цуглуулах билээ гэдэг асуулт чухлаар хөндөгдөх болов. Тиймээс ч эрчим хүчээ удаан хугацаанд барьж, нөөцөлдөг батарейн технологи хөгжүүлэх шаардлага тулгарсан билээ. </p><p>Шинэ төрлийн төмөр суурьтай батарей үүний хариулт байж мэднэ. Харьцангуй элбэг түүхий эдээр бүтээгдэнэ гэдэг утгаараа энэ технологи илүү хялбар ч байх боломжтой. Өнгөрсөн онд 240 сая долларын хөрөнгө оруулалт босгосон "<a href="https://formenergy.com/" target="_blank">Form Energy</a>"-ийн бүтээсэн батарей эрчим хүчээ 100 цаг хүртэл нөөцлөх боломжтой гэнэ. Тэдний анхны "суурилуулалт" нь Миннесота мужид 2023 онд ашиглалтад орох туршилтын станц байх аж.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/04880c280b73c3f03d9610b0920ef340.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>4. Уургийн нууцыг тайлагч</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: DeepMind, Isomorphic Labs, Baker Lab</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн</i></p><p>Уураг хүний биед явагддаг бараг бүх л үйл явцтай холбогддог. Тиймээс уургийн нугаларалт буюу амин хүчлийн дарааллаас уургын гурван хэмжээст бүтцийг таамаглах нь биологийн салбарын хувьд <a href="https://deepmind.com/blog/article/alphafold-a-solution-to-a-50-year-old-grand-challenge-in-biology" target="_blank">"амин" асуудал болоод байжээ. </a>Тэгвэл Google-ийн хөгжүүлж буй хиймэл оюун <a href="https://alphafold.ebi.ac.uk/" target="_blank">Alphafold</a> олон сар, магадгүй жилийн хугацаа шаарддаг асуудлыг шийдсэн нь ач холбогдлоороо үнэлж баршгүй чухал үйл явдал болсон юм.</p><p>Уураг хэрхэн ажилладгийг ойлгосноор эрдэмтэд төрөл бүрийн өвчний үүслийг тодорхойлж, түүнд тохирсон эм гарган авах, эмчилгээг боловсруулах боломжтой болж байна гэсэн үг. Хамгийн гол нь энэ үйл явц илүү хурдан үргэлжлэх болсноор сая сая хүний амийг аврах нь гарцаагүй биз ээ.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/0d619be6f681a4303e6f8e120f9017dc.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>5. Хумхаагийн вакцин</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: GlaxoSmithKline, World Health Organization</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн (хязгаартай)</i></p><p>Жил бүр хумхаа өвчнөөр 600 мянга гаруй хүн нас барж байгаагийн дийлэнх хэсгийг таваас доош насны хүүхдүүд эзэлж байна гэх тооцоо бий. Тэгвэл хүн төрөлхтөн хумхаа өвчний эсрэг вакциныг гарган авч, хэрэглээнд нэвтрүүлсэн нь анагаах ухааны салбарын хувьд том ялалт болсон билээ. <br></p><p>Таван сартайгаас хойш нийт 4 тун вакциныг хүүхдэд хийх нь нас баралтыг <a href="https://www.eurekalert.org/pub_releases/2021-04/uoo-mvb042221.php" target="_blank">77 хүртэлх хувиар бууруулна гэж Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага үзэж буй.</a> Паразитаар халдварладаг өвчний эсрэг гарган авсан анхны вакцин гэдгээрээ онцлогтой уг вакцин хамгийн их өвчлөл тархсан Африкийн баруун хэсгийн нийгэм, эдийн засгийн амьдралыг сэргээхэд чухал нөлөө үзүүлэх болно. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/8d9db0039a6fa3af465b674322e730da.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>6. Стэйкинг </h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: Cardano, Solana, Algorand, Ethereum</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Ethereum 2022 онд нэвтрүүлэх төлөвлөгөөтэй;</i></p><p>"<a href="https://bitcoin.org/en/" target="_blank">Биткойн</a>" тэргүүтэй криптовалютууд асар их хэмжээний цахилгаан ашигладаг тухай та сонсож байсан байх. Энэ нь чухамдаа гүйлгээг баталгаажуулахад ихээхэн хэмжээний тооцоолох хүч шаарддагтай холбоотой. Сонирхуулахад, 2021 онд гэхэд биткойны сүлжээ <a href="https://yourstory.com/the-decrypting-story/bitcoin-energy-use-consumption-ethereum/amp" target="_blank">Финландын бүтэн жилийн эрчим хүчний төсвөөс ч илүүг ашигласан </a>гэнэ. </p><p>Харин "<a href="https://www.investopedia.com/terms/p/proof-stake-pos.asp" target="_blank">Proof of stake</a>" буюу гүйлгээг боловсруулах, блокчейн дээр шинэ блок үүсгэх криптовалютын зөвшилцлийн механизмын тусламжтайгаар тэд их эрчим хүч шаардахгүйгээр блокчейнд оруулсан мэдээллийг баталгаажуулах, аюулгүй байлгах боломж бүрдэж буй. Крипто салбарын хамгийн чухал сүлжээнд тооцогдох "Etherium" энэ оны хагаст энэхүү системд шилжихээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн бөгөөд ингэснээр эрчим хүчний хэрэглээгээ <a href="https://www.thequint.com/tech-and-auto/tech-news/explained-ethereum-is-upgrading-and-it-could-change-cryptos-future" target="_blank">99.95 хувиар бууруулна гэх хүлээлттэй байгаа гэнэ.</a></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/4f61f33010511baf931afd4b51792a35.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>7. Ковидын эм</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: Merck, Pfizer, Pardes Biosciences</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн</i></p><p>"<a href="https://www.pfizer.com" target="_blank">Pfizer</a>"-ийн бүтээсэн шинэ эм нь ковид-19 вирусийн эсрэг үр дүнтэй, сайн хамгаалалт болж байгаа нь олон судалгаагаар нотлогджээ. Жишээлбэл, хүмүүс халдвар авсан даруйдаа энэхүү эмийг уувал эмнэлэгт хэвтэх магадлалыг нь 89 хувиар бууруулах нь тогтоогдсон. Түүнчлэн эл эмийг вакцинтай хослуулснаар дэлхий даяар тахал өвчнөөс сэргийлэх, цар тахлаас үүсэх хохирлыг бууруулах боломжтой. Нэг ёсондоо цаашид хүн төрөлхтөн ковидтой зэрэгцэн оршиход энэ эм чухал нөлөө үзүүлэх учиртай гэсэн үг. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/5da99c7938bd506dcf59277e8af007da.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>8. Мөрөөдлийн эрчим хүч</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: Commonwealth Fusion Systems, ITER, Lawrence Livermore's National Ignition Facility, Helion Energy, Tokamak Energy, General Fusion</i></p><p><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Ойролцоогоор 10 жилийн дараа</p><p>"Fusion Energy" буюу цөмийн нэгдэх урвалаар эрчим хүч бүтээх нь хямд, нүүрстөрөгчгүй, тасралтгүй ажилладаг, цацраг идэвхт хаягдал багатай сонголтыг хүн төрөлхтөнд олгох учиртай.</p><p>Өнгөрсөн онд MIT-ийн судлаачид түүхэн үзүүлэлт болох<a href="https://news.mit.edu/2021/MIT-CFS-major-advance-toward-fusion-energy-0908" target="_blank"> 20 тесла ялгаруулсан соронзон орныг үүсгэж чаджээ.</a> Тэд гурван жилийн турш илүү хямд, цэвэр бөгөөд аюулгүй эрчим хүчний эх үүсвэрийг бүтээх судалгааны ажлаа гүйцэтгэсэн бөгөөд 2025 онд "SPARC" нэртэй туршилтын төхөөрөмжөө гаргах зорилготой байна. Гэхдээ энэ төрлийн эрчим хүч нийтийн хэрэглээнд нэвтрэхэд ахиад арав гаруй жил шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна. <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/2019dd0bf92a4744c81a41369a94d760.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">9. synthetic data for ai</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: Synthetic Data Vault, Syntegra, Datagen, Synthesis AI</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн</i></p><p>Хиймэл оюуныг сургахад асар их дата-өгөгдөл хэрэг болдог. Харамсалтай нь өгөгдөл гэдэг ихэнхдээ замбараагүй, цэгцгүй, заримдаа нууцлалын асуудалтай цугларсан байдаг. Дээрээс нь хүний гаргадаг өрөөсгөл хандлагууд, ялгавартай үзлүүдийг шингээсэн байх нь элбэг. Эдгээрийг засна гэдэг судлаачдаас асар их хүч, цаг хугацаа шаарддаг. Тиймээс л синтетик дата хэмээх ойлголт хүч түрэн гарч иржээ.</p><p>Синтетик дата бол компьютерын алгоритмын тусламжтайгаар бүтээсэн "хиймэл" өгөгдлүүд. Цуглуулах боломжгүй, бүр байхгүй өгөгдлүүдийг бид төсөөлж, өөрсдийн хэрэгцээнд тааруулан үүсгэж болно гэсэн үг. Жолоочгүй машины туршилтыг виртуал гудамж үүсгэн хийх, шинэ бүтээгдэхүүний туршилтыг виртуал хэрэглэгчдийн зан төлөв дээр нийцүүлэх зэрэг нь үүний жишээ. Цаашид ч энэ төрлийн дата зах зээлд өргөн нэвтрэх нь илүү бүтээмжтэй, хямд шийдлүүд үүсэх үндэс болох биз ээ.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/f60030c73889937ca723521b376b50ce.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>10. Карбон сорогч</h3><p></p><p><i><b>Гол тоглогчид</b>: Climeworks, Carbon Engineering, Carbon Collect</i></p><p><i><b>Зах зээлд нэвтрэх хугацаа</b>: Хэдийнээ нэвтэрсэн</i></p><p>Агаар мандалд дулаан ялгаруулдаг хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, тогтворжуулах нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хийх гол алхам. Гэвч энэ нь дангаараа хангалтгүй бөгөөд НҮБ-ийн үзэж буйгаар дэлхийн дулаарлаас зайлсхийхийн тулд бид агаараас нүүрстөрөгчийн давхар ислийг арилгах ёстой гэнэ. </p><p>Энэ ажлын хүрээнд дэлхийн хамгийн том нүүрстөрөгчийг "устгагч" үйлдвэр <a href="https://www.smithsonianmag.com/smart-news/worlds-largest-carbon-capture-plant-opens-iceland-180978620/" target="_blank">Исландын нийслэлд нээгджээ.</a> Энгийнээр тайлбарлавал уг үйлдвэр тусгай шүүлтүүр бүхий аварга том сэнсний тусламжтайгаар агаарт хуримтлагдсан нүүрстөрөгчийн давхар ислийг сорох учиртай. Улмаар түүнийгээ зарим бодистой исэлдүүлсээр <a href="https://www.smithsonianmag.com/science-nature/iceland-carbon-capture-project-quickly-converts-carbon-dioxide-stone-180959365/" target="_blank">эцэстээ чулуу болгон хувиргах</a> гэнэ. Дэлхийн дулаарлын эсрэг энэ мэт санаачилгууд бидэнд юунаас ч илүү хэрэгцээтэй байгааг эцэст нь сануулъя.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/44/7b6ab562a04ed4715cce5218762fbc3d.png"></p><blockquote><p><a href="https://www.technologyreview.com/2022/02/23/1045416/10-breakthrough-technologies-2022" target="_blank">БҮТЭН ЖАГСААЛТТАЙ ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ТАНИЛЦАХ</a></p>
<cite><p>MIT Technology Review</p>
</cite></blockquote>          </div>

Технологийн салбарын хамгийн шилдэг эх сурвалжуудын нэг "MIT Technology Review" жил бүр өөр өөрсдийн салбарт эрс шинэчлэлт, далайцтай өөрчлөлтийг авчирч буй, бидний өдөр тутмын амьдралыг өөрчлөх төлөвтэй технологиудыг танилцуулдаг уламжлалтай.
2022 оны жагсаалтад коронавирус, хувийн нууцлал, уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой сонирхолтой технологиуд багтсан байгааг бид та бүхэнд нэгтгэн хүргэж байна. Та бүхэн ирэх жилүүдэд эдгээр технологиуд хэрхэн бодит биелэл болохыг ажиглаарай.
1. Нууц үггүй ирээдүй
Гол тоглогчид
: Microsoft, Google, Okta, Duo
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрч эхэлсэн
Компьютер хэрэглээнд нэвтэрсэн цагаас хойш бид нууц үг үүсгэх, хадгалах, цээжлэх шаардлагатай нүүр тулсаар ирсэн. Гэвч нөхцөл байдал өөрчлөгджээ. Технологийн салбар хэрэглэгч баталгаажуулалтын шинэ хэлбэрүүдийг имэйл, мессеж, биометр зэргээр орлуулан турших болов. Эдгээр аргууд нь илүү хялбар төдийгүй харьцангуй найдвартай байх болно.
Өнгөрсөн онд Microsoft хэрэглэгчдэдээ
нууц үгээ устгахыг санал болгосон
нь олны анхаарлыг ихэд татав. Гар утас чинь асаалттай, имэйлдээ нэвтэрчихсэн байхад дахин баахан урт үсэг, тооны цуглуулга хийх шаардлага юу байх билээ? Google, Apple-аас эхлээд топ компаниуд ч хэрэглэгчдийн нууцлалыг сахихын зэрэгцээ хэрэглээг хялбарчлах арга замуудыг нэвтрүүлсээр байна.

2. Мутант илрүүлэгч
Гол тоглогчид
: GISAID, Nextstrain, Illumina
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн
Цар тахал бидэнд олон сургамж үлдээжээ. Вирус янз бүрийн шалтгаанаар хэдийд ч хувьсан өөрчлөгдөх боломжтой. Гагцхүү үүнийг бид тогтмол хянаж, бэлэн байдалд байх ёстой. Энэ бүхний төлөөсийг бид өөрсдийн эрүүл мэнд, эдийн засаг, сэтгэлзүйгээрээ мэдэрсэн.
Хагас тэрбум хүнд халдсан коронавирусийн заналхийлэл вирусийн генетикийн бүтцийг тодорхойлж, түүний тархалтыг хянах нь ямар ач холбогдолтой вэ гэдгийг ойлгуулж,
геномын дарааллыг тогтоох
чиглэлд урьд өмнө байгаагүй хөрөнгө оруулалтыг дагуулжээ. Өдгөө энэ төрлийн хяналтын чадавх харьцангуй өргөжиж, дэлхий даяар цуглуулсан мэдээлэлд үндэслэн бүтээсэн нээлттэй санд 7 сая гаруй дараалал бүртгэгдэж, 50 гаруй мутацлагдсан хувилбарыг илрүүлээд байна. Цаашид зөвхөн ковидоор хязгаарлагдалгүй, бүх төрлийн вирусийн шинэ хувилбарыг хурдтайгаар илрүүлэх, иргэдэд богино хугацаанд сэрэмжлүүлэх сүлжээ үүсгэх суурь ч тавигдав.

3. Нөөцөлдөг батарей
Гол тоглогчид
: ESS, Form Energy
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн
Сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээ өдрөөс өдөрт нэмэгдсээр... Гэхдээ үүнтэй зэрэгцээд нар бууж, салхи намдахад бид хэрхэн эрчим хүчээ цуглуулах билээ гэдэг асуулт чухлаар хөндөгдөх болов. Тиймээс ч эрчим хүчээ удаан хугацаанд барьж, нөөцөлдөг батарейн технологи хөгжүүлэх шаардлага тулгарсан билээ.
Шинэ төрлийн төмөр суурьтай батарей үүний хариулт байж мэднэ. Харьцангуй элбэг түүхий эдээр бүтээгдэнэ гэдэг утгаараа энэ технологи илүү хялбар ч байх боломжтой. Өнгөрсөн онд 240 сая долларын хөрөнгө оруулалт босгосон "
Form Energy
"-ийн бүтээсэн батарей эрчим хүчээ 100 цаг хүртэл нөөцлөх боломжтой гэнэ. Тэдний анхны "суурилуулалт" нь Миннесота мужид 2023 онд ашиглалтад орох туршилтын станц байх аж.

4. Уургийн нууцыг тайлагч
Гол тоглогчид
: DeepMind, Isomorphic Labs, Baker Lab
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн
Уураг хүний биед явагддаг бараг бүх л үйл явцтай холбогддог. Тиймээс уургийн нугаларалт буюу амин хүчлийн дарааллаас уургын гурван хэмжээст бүтцийг таамаглах нь биологийн салбарын хувьд
"амин" асуудал болоод байжээ.
Тэгвэл Google-ийн хөгжүүлж буй хиймэл оюун
Alphafold
олон сар, магадгүй жилийн хугацаа шаарддаг асуудлыг шийдсэн нь ач холбогдлоороо үнэлж баршгүй чухал үйл явдал болсон юм.
Уураг хэрхэн ажилладгийг ойлгосноор эрдэмтэд төрөл бүрийн өвчний үүслийг тодорхойлж, түүнд тохирсон эм гарган авах, эмчилгээг боловсруулах боломжтой болж байна гэсэн үг. Хамгийн гол нь энэ үйл явц илүү хурдан үргэлжлэх болсноор сая сая хүний амийг аврах нь гарцаагүй биз ээ.

5. Хумхаагийн вакцин
Гол тоглогчид
: GlaxoSmithKline, World Health Organization
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн (хязгаартай)
Жил бүр хумхаа өвчнөөр 600 мянга гаруй хүн нас барж байгаагийн дийлэнх хэсгийг таваас доош насны хүүхдүүд эзэлж байна гэх тооцоо бий. Тэгвэл хүн төрөлхтөн хумхаа өвчний эсрэг вакциныг гарган авч, хэрэглээнд нэвтрүүлсэн нь анагаах ухааны салбарын хувьд том ялалт болсон билээ.
Таван сартайгаас хойш нийт 4 тун вакциныг хүүхдэд хийх нь нас баралтыг
77 хүртэлх хувиар бууруулна гэж Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага үзэж буй.
Паразитаар халдварладаг өвчний эсрэг гарган авсан анхны вакцин гэдгээрээ онцлогтой уг вакцин хамгийн их өвчлөл тархсан Африкийн баруун хэсгийн нийгэм, эдийн засгийн амьдралыг сэргээхэд чухал нөлөө үзүүлэх болно.

6. Стэйкинг
Гол тоглогчид
: Cardano, Solana, Algorand, Ethereum
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Ethereum 2022 онд нэвтрүүлэх төлөвлөгөөтэй;
"
Биткойн
" тэргүүтэй криптовалютууд асар их хэмжээний цахилгаан ашигладаг тухай та сонсож байсан байх. Энэ нь чухамдаа гүйлгээг баталгаажуулахад ихээхэн хэмжээний тооцоолох хүч шаарддагтай холбоотой. Сонирхуулахад, 2021 онд гэхэд биткойны сүлжээ
Финландын бүтэн жилийн эрчим хүчний төсвөөс ч илүүг ашигласан
гэнэ.
Харин "
Proof of stake
" буюу гүйлгээг боловсруулах, блокчейн дээр шинэ блок үүсгэх криптовалютын зөвшилцлийн механизмын тусламжтайгаар тэд их эрчим хүч шаардахгүйгээр блокчейнд оруулсан мэдээллийг баталгаажуулах, аюулгүй байлгах боломж бүрдэж буй. Крипто салбарын хамгийн чухал сүлжээнд тооцогдох "Etherium" энэ оны хагаст энэхүү системд шилжихээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн бөгөөд ингэснээр эрчим хүчний хэрэглээгээ
99.95 хувиар бууруулна гэх хүлээлттэй байгаа гэнэ.

7. Ковидын эм
Гол тоглогчид
: Merck, Pfizer, Pardes Biosciences
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн
"
Pfizer
"-ийн бүтээсэн шинэ эм нь ковид-19 вирусийн эсрэг үр дүнтэй, сайн хамгаалалт болж байгаа нь олон судалгаагаар нотлогджээ. Жишээлбэл, хүмүүс халдвар авсан даруйдаа энэхүү эмийг уувал эмнэлэгт хэвтэх магадлалыг нь 89 хувиар бууруулах нь тогтоогдсон. Түүнчлэн эл эмийг вакцинтай хослуулснаар дэлхий даяар тахал өвчнөөс сэргийлэх, цар тахлаас үүсэх хохирлыг бууруулах боломжтой. Нэг ёсондоо цаашид хүн төрөлхтөн ковидтой зэрэгцэн оршиход энэ эм чухал нөлөө үзүүлэх учиртай гэсэн үг.

8. Мөрөөдлийн эрчим хүч
Гол тоглогчид
: Commonwealth Fusion Systems, ITER, Lawrence Livermore's National Ignition Facility, Helion Energy, Tokamak Energy, General Fusion
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Ойролцоогоор 10 жилийн дараа
"Fusion Energy" буюу цөмийн нэгдэх урвалаар эрчим хүч бүтээх нь хямд, нүүрстөрөгчгүй, тасралтгүй ажилладаг, цацраг идэвхт хаягдал багатай сонголтыг хүн төрөлхтөнд олгох учиртай.
Өнгөрсөн онд MIT-ийн судлаачид түүхэн үзүүлэлт болох
20 тесла ялгаруулсан соронзон орныг үүсгэж чаджээ.
Тэд гурван жилийн турш илүү хямд, цэвэр бөгөөд аюулгүй эрчим хүчний эх үүсвэрийг бүтээх судалгааны ажлаа гүйцэтгэсэн бөгөөд 2025 онд "SPARC" нэртэй туршилтын төхөөрөмжөө гаргах зорилготой байна. Гэхдээ энэ төрлийн эрчим хүч нийтийн хэрэглээнд нэвтрэхэд ахиад арав гаруй жил шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна.

9. synthetic data for ai
Гол тоглогчид
: Synthetic Data Vault, Syntegra, Datagen, Synthesis AI
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн
Хиймэл оюуныг сургахад асар их дата-өгөгдөл хэрэг болдог. Харамсалтай нь өгөгдөл гэдэг ихэнхдээ замбараагүй, цэгцгүй, заримдаа нууцлалын асуудалтай цугларсан байдаг. Дээрээс нь хүний гаргадаг өрөөсгөл хандлагууд, ялгавартай үзлүүдийг шингээсэн байх нь элбэг. Эдгээрийг засна гэдэг судлаачдаас асар их хүч, цаг хугацаа шаарддаг. Тиймээс л синтетик дата хэмээх ойлголт хүч түрэн гарч иржээ.
Синтетик дата бол компьютерын алгоритмын тусламжтайгаар бүтээсэн "хиймэл" өгөгдлүүд. Цуглуулах боломжгүй, бүр байхгүй өгөгдлүүдийг бид төсөөлж, өөрсдийн хэрэгцээнд тааруулан үүсгэж болно гэсэн үг. Жолоочгүй машины туршилтыг виртуал гудамж үүсгэн хийх, шинэ бүтээгдэхүүний туршилтыг виртуал хэрэглэгчдийн зан төлөв дээр нийцүүлэх зэрэг нь үүний жишээ. Цаашид ч энэ төрлийн дата зах зээлд өргөн нэвтрэх нь илүү бүтээмжтэй, хямд шийдлүүд үүсэх үндэс болох биз ээ.

10. Карбон сорогч
Гол тоглогчид
: Climeworks, Carbon Engineering, Carbon Collect
Зах зээлд нэвтрэх хугацаа
: Хэдийнээ нэвтэрсэн
Агаар мандалд дулаан ялгаруулдаг хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, тогтворжуулах нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хийх гол алхам. Гэвч энэ нь дангаараа хангалтгүй бөгөөд НҮБ-ийн үзэж буйгаар дэлхийн дулаарлаас зайлсхийхийн тулд бид агаараас нүүрстөрөгчийн давхар ислийг арилгах ёстой гэнэ.
Энэ ажлын хүрээнд дэлхийн хамгийн том нүүрстөрөгчийг "устгагч" үйлдвэр
Исландын нийслэлд нээгджээ.
Энгийнээр тайлбарлавал уг үйлдвэр тусгай шүүлтүүр бүхий аварга том сэнсний тусламжтайгаар агаарт хуримтлагдсан нүүрстөрөгчийн давхар ислийг сорох учиртай. Улмаар түүнийгээ зарим бодистой исэлдүүлсээр
эцэстээ чулуу болгон хувиргах
гэнэ. Дэлхийн дулаарлын эсрэг энэ мэт санаачилгууд бидэнд юунаас ч илүү хэрэгцээтэй байгааг эцэст нь сануулъя.

БҮТЭН ЖАГСААЛТТАЙ ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ТАНИЛЦАХ

MIT Technology Review


Технологийн салбарын хамгийн шилдэг эх сурвалжуудын нэг "MIT Technology Review" жил бүр өөр өөрсдийн салбарт эрс шинэчлэлт, далайцтай өөрчлөлтийг авчирч буй, бидний өдөр тутмын амьдралыг өөрчлөх төлөвтэй технологиудыг танилцуулдаг уламжлалтай.   2022 оны жагсаалтад коронавирус, хувийн нууцлал, уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой сонирхолтой технологиуд багтсан байгааг бид та бүхэнд нэгтгэн хүргэж байна. Та бүхэн ирэх жилүүдэд эдгээр технологиуд хэрхэн бодит биелэл болохыг ажиглаарай.
### 1. Нууц үггүй ирээдүй
***Гол тоглогчид**: Microsoft, Google, Okta, Duo*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрч эхэлсэн*
Компьютер хэрэглээнд нэвтэрсэн цагаас хойш бид нууц үг үүсгэх, хадгалах, цээжлэх шаардлагатай нүүр тулсаар ирсэн. Гэвч нөхцөл байдал өөрчлөгджээ. Технологийн салбар хэрэглэгч баталгаажуулалтын шинэ хэлбэрүүдийг имэйл, мессеж, биометр зэргээр орлуулан турших болов. Эдгээр аргууд нь илүү хялбар төдийгүй харьцангуй найдвартай байх болно.
Өнгөрсөн онд Microsoft хэрэглэгчдэдээ нууц үгээ устгахыг санал болгосон нь олны анхаарлыг ихэд татав. Гар утас чинь асаалттай, имэйлдээ нэвтэрчихсэн байхад дахин баахан урт үсэг, тооны цуглуулга хийх шаардлага юу байх билээ? Google, Apple-аас эхлээд топ компаниуд ч хэрэглэгчдийн нууцлалыг сахихын зэрэгцээ хэрэглээг хялбарчлах арга замуудыг нэвтрүүлсээр байна.
### 2. Мутант илрүүлэгч
***Гол тоглогчид**: GISAID, Nextstrain, Illumina*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн*
Цар тахал бидэнд олон сургамж үлдээжээ. Вирус янз бүрийн шалтгаанаар хэдийд ч хувьсан өөрчлөгдөх боломжтой. Гагцхүү үүнийг бид тогтмол хянаж, бэлэн байдалд байх ёстой. Энэ бүхний төлөөсийг бид өөрсдийн эрүүл мэнд, эдийн засаг, сэтгэлзүйгээрээ мэдэрсэн.
Хагас тэрбум хүнд халдсан коронавирусийн заналхийлэл вирусийн генетикийн бүтцийг тодорхойлж, түүний тархалтыг хянах нь ямар ач холбогдолтой вэ гэдгийг ойлгуулж, геномын дарааллыг тогтоох чиглэлд урьд өмнө байгаагүй хөрөнгө оруулалтыг дагуулжээ. Өдгөө энэ төрлийн хяналтын чадавх харьцангуй өргөжиж, дэлхий даяар цуглуулсан мэдээлэлд үндэслэн бүтээсэн нээлттэй санд 7 сая гаруй дараалал бүртгэгдэж, 50 гаруй мутацлагдсан хувилбарыг илрүүлээд байна. Цаашид зөвхөн ковидоор хязгаарлагдалгүй, бүх төрлийн вирусийн шинэ хувилбарыг хурдтайгаар илрүүлэх, иргэдэд богино хугацаанд сэрэмжлүүлэх сүлжээ үүсгэх суурь ч тавигдав.
### 3. Нөөцөлдөг батарей
***Гол тоглогчид**: ESS, Form Energy*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн*
Сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээ өдрөөс өдөрт нэмэгдсээр... Гэхдээ үүнтэй зэрэгцээд нар бууж, салхи намдахад бид хэрхэн эрчим хүчээ цуглуулах билээ гэдэг асуулт чухлаар хөндөгдөх болов. Тиймээс ч эрчим хүчээ удаан хугацаанд барьж, нөөцөлдөг батарейн технологи хөгжүүлэх шаардлага тулгарсан билээ.
Шинэ төрлийн төмөр суурьтай батарей үүний хариулт байж мэднэ. Харьцангуй элбэг түүхий эдээр бүтээгдэнэ гэдэг утгаараа энэ технологи илүү хялбар ч байх боломжтой. Өнгөрсөн онд 240 сая долларын хөрөнгө оруулалт босгосон "Form Energy"-ийн бүтээсэн батарей эрчим хүчээ 100 цаг хүртэл нөөцлөх боломжтой гэнэ. Тэдний анхны "суурилуулалт" нь Миннесота мужид 2023 онд ашиглалтад орох туршилтын станц байх аж.
### 4. Уургийн нууцыг тайлагч
***Гол тоглогчид**: DeepMind, Isomorphic Labs, Baker Lab*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн*
Уураг хүний биед явагддаг бараг бүх л үйл явцтай холбогддог. Тиймээс уургийн нугаларалт буюу амин хүчлийн дарааллаас уургын гурван хэмжээст бүтцийг таамаглах нь биологийн салбарын хувьд "амин" асуудал болоод байжээ. Тэгвэл Google-ийн хөгжүүлж буй хиймэл оюун Alphafold олон сар, магадгүй жилийн хугацаа шаарддаг асуудлыг шийдсэн нь ач холбогдлоороо үнэлж баршгүй чухал үйл явдал болсон юм.
Уураг хэрхэн ажилладгийг ойлгосноор эрдэмтэд төрөл бүрийн өвчний үүслийг тодорхойлж, түүнд тохирсон эм гарган авах, эмчилгээг боловсруулах боломжтой болж байна гэсэн үг. Хамгийн гол нь энэ үйл явц илүү хурдан үргэлжлэх болсноор сая сая хүний амийг аврах нь гарцаагүй биз ээ.
### 5. Хумхаагийн вакцин
***Гол тоглогчид**: GlaxoSmithKline, World Health Organization*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн (хязгаартай)*
Жил бүр хумхаа өвчнөөр 600 мянга гаруй хүн нас барж байгаагийн дийлэнх хэсгийг таваас доош насны хүүхдүүд эзэлж байна гэх тооцоо бий. Тэгвэл хүн төрөлхтөн хумхаа өвчний эсрэг вакциныг гарган авч, хэрэглээнд нэвтрүүлсэн нь анагаах ухааны салбарын хувьд том ялалт болсон билээ.
Таван сартайгаас хойш нийт 4 тун вакциныг хүүхдэд хийх нь нас баралтыг 77 хүртэлх хувиар бууруулна гэж Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага үзэж буй. Паразитаар халдварладаг өвчний эсрэг гарган авсан анхны вакцин гэдгээрээ онцлогтой уг вакцин хамгийн их өвчлөл тархсан Африкийн баруун хэсгийн нийгэм, эдийн засгийн амьдралыг сэргээхэд чухал нөлөө үзүүлэх болно.
### 6. Стэйкинг
***Гол тоглогчид**: Cardano, Solana, Algorand, Ethereum*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Ethereum 2022 онд нэвтрүүлэх төлөвлөгөөтэй;*
"Биткойн" тэргүүтэй криптовалютууд асар их хэмжээний цахилгаан ашигладаг тухай та сонсож байсан байх. Энэ нь чухамдаа гүйлгээг баталгаажуулахад ихээхэн хэмжээний тооцоолох хүч шаарддагтай холбоотой. Сонирхуулахад, 2021 онд гэхэд биткойны сүлжээ Финландын бүтэн жилийн эрчим хүчний төсвөөс ч илүүг ашигласан гэнэ.
Харин "Proof of stake" буюу гүйлгээг боловсруулах, блокчейн дээр шинэ блок үүсгэх криптовалютын зөвшилцлийн механизмын тусламжтайгаар тэд их эрчим хүч шаардахгүйгээр блокчейнд оруулсан мэдээллийг баталгаажуулах, аюулгүй байлгах боломж бүрдэж буй. Крипто салбарын хамгийн чухал сүлжээнд тооцогдох "Etherium" энэ оны хагаст энэхүү системд шилжихээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн бөгөөд ингэснээр эрчим хүчний хэрэглээгээ 99.95 хувиар бууруулна гэх хүлээлттэй байгаа гэнэ.
### 7. Ковидын эм
***Гол тоглогчид**: Merck, Pfizer, Pardes Biosciences*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн*
"Pfizer"-ийн бүтээсэн шинэ эм нь ковид-19 вирусийн эсрэг үр дүнтэй, сайн хамгаалалт болж байгаа нь олон судалгаагаар нотлогджээ. Жишээлбэл, хүмүүс халдвар авсан даруйдаа энэхүү эмийг уувал эмнэлэгт хэвтэх магадлалыг нь 89 хувиар бууруулах нь тогтоогдсон. Түүнчлэн эл эмийг вакцинтай хослуулснаар дэлхий даяар тахал өвчнөөс сэргийлэх, цар тахлаас үүсэх хохирлыг бууруулах боломжтой. Нэг ёсондоо цаашид хүн төрөлхтөн ковидтой зэрэгцэн оршиход энэ эм чухал нөлөө үзүүлэх учиртай гэсэн үг.
### 8. Мөрөөдлийн эрчим хүч
***Гол тоглогчид**: Commonwealth Fusion Systems, ITER, Lawrence Livermore's National Ignition Facility, Helion Energy, Tokamak Energy, General Fusion*
**Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Ойролцоогоор 10 жилийн дараа
"Fusion Energy" буюу цөмийн нэгдэх урвалаар эрчим хүч бүтээх нь хямд, нүүрстөрөгчгүй, тасралтгүй ажилладаг, цацраг идэвхт хаягдал багатай сонголтыг хүн төрөлхтөнд олгох учиртай.
Өнгөрсөн онд MIT-ийн судлаачид түүхэн үзүүлэлт болох 20 тесла ялгаруулсан соронзон орныг үүсгэж чаджээ. Тэд гурван жилийн турш илүү хямд, цэвэр бөгөөд аюулгүй эрчим хүчний эх үүсвэрийг бүтээх судалгааны ажлаа гүйцэтгэсэн бөгөөд 2025 онд "SPARC" нэртэй туршилтын төхөөрөмжөө гаргах зорилготой байна. Гэхдээ энэ төрлийн эрчим хүч нийтийн хэрэглээнд нэвтрэхэд ахиад арав гаруй жил шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна.
### 9. synthetic data for ai
***Гол тоглогчид**: Synthetic Data Vault, Syntegra, Datagen, Synthesis AI*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн*
Хиймэл оюуныг сургахад асар их дата-өгөгдөл хэрэг болдог. Харамсалтай нь өгөгдөл гэдэг ихэнхдээ замбараагүй, цэгцгүй, заримдаа нууцлалын асуудалтай цугларсан байдаг. Дээрээс нь хүний гаргадаг өрөөсгөл хандлагууд, ялгавартай үзлүүдийг шингээсэн байх нь элбэг. Эдгээрийг засна гэдэг судлаачдаас асар их хүч, цаг хугацаа шаарддаг. Тиймээс л синтетик дата хэмээх ойлголт хүч түрэн гарч иржээ.
Синтетик дата бол компьютерын алгоритмын тусламжтайгаар бүтээсэн "хиймэл" өгөгдлүүд. Цуглуулах боломжгүй, бүр байхгүй өгөгдлүүдийг бид төсөөлж, өөрсдийн хэрэгцээнд тааруулан үүсгэж болно гэсэн үг. Жолоочгүй машины туршилтыг виртуал гудамж үүсгэн хийх, шинэ бүтээгдэхүүний туршилтыг виртуал хэрэглэгчдийн зан төлөв дээр нийцүүлэх зэрэг нь үүний жишээ. Цаашид ч энэ төрлийн дата зах зээлд өргөн нэвтрэх нь илүү бүтээмжтэй, хямд шийдлүүд үүсэх үндэс болох биз ээ.
### 10. Карбон сорогч
***Гол тоглогчид**: Climeworks, Carbon Engineering, Carbon Collect*
***Зах зээлд нэвтрэх хугацаа**: Хэдийнээ нэвтэрсэн*
Агаар мандалд дулаан ялгаруулдаг хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, тогтворжуулах нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хийх гол алхам. Гэвч энэ нь дангаараа хангалтгүй бөгөөд НҮБ-ийн үзэж буйгаар дэлхийн дулаарлаас зайлсхийхийн тулд бид агаараас нүүрстөрөгчийн давхар ислийг арилгах ёстой гэнэ.
Энэ ажлын хүрээнд дэлхийн хамгийн том нүүрстөрөгчийг "устгагч" үйлдвэр Исландын нийслэлд нээгджээ. Энгийнээр тайлбарлавал уг үйлдвэр тусгай шүүлтүүр бүхий аварга том сэнсний тусламжтайгаар агаарт хуримтлагдсан нүүрстөрөгчийн давхар ислийг сорох учиртай. Улмаар түүнийгээ зарим бодистой исэлдүүлсээр эцэстээ чулуу болгон хувиргах гэнэ. Дэлхийн дулаарлын эсрэг энэ мэт санаачилгууд бидэнд юунаас ч илүү хэрэгцээтэй байгааг эцэст нь сануулъя.
> БҮТЭН ЖАГСААЛТТАЙ ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ТАНИЛЦАХ
>
> MIT Technology Review