SPRIM төсөл: Хуванцар дахин боловсруулах салбарыг хөгжилд хөтөлсөн 4 жил
<div class="article-body">
          <blockquote><p>“Монгол Улс нэг хүнд ноогдох хуванцрын хэрэглээгээр дэлхийд өндөрт тооцогддог 10 улсаас есдүгээрт жагсдаг. Түүнчлэн Улаанбаатар хотод жилд 250 мянга гаруй тонн хуванцрын хаягдал үүсэж байгаа боловч үр дүнтэй зохицуулах нэгдсэн арга барил, систем хөгжөөгүйн зэрэгцээ стандарт нэвтрээгүй.” <br></p>
<cite>
</cite></blockquote><p></p><p>Гэхдээ эл нөхцөл байдал энэ хэвээр үлдсэнгүй. Учир нь 2020 оноос Европын Холбооны SWITCH-Asia хөтөлбөрийн санхүүжилттэйгээр “Каритас Чех Репаблик”, “Экосум”, “Монголын тогтвортой хөгжлийн гүүр”, “Байгаль орчин аюулгүй байдлын төв” хамтран “Монгол Улс дахь хуванцар хог хаягдлын дахин боловсруулалтын тогтвортой байдлыг хангах төсөл”-ийг хэрэгжүүлж эхэлсэн юм. Харин бид энэхүү нийтлэлдээ 4 жилийн хугацаанд хэрэгжсэн уг төслийн онцлох үр дүнг танилцуулахаар бэлдлээ.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/71e957332b61cb3649416ae9f79fcbd7.jpg"></p><h1><div><br></div>SPRIM ТӨСЛИЙГ ЭРГЭН САНУУЛАХ НЬ<div><br></div></h1><p>SPRIM (Sustainable Plastic Recycling in Mongolia) төслийн хаалтын үйл ажиллагаа энэ сарын 11-ний өдөр зохион байгуулагдаж, бид 4 жилийн хугацаанд хэрэгжсэн уг төслийн үр дүнтэй танилцахаар арга хэмжээг зорин очсон юм. Хэрэв уншигч та санаж буй бол манай редакц 2022 оны аравдугаар сард SPRIM төслийн хүрээнд гүйцэтгэсэн “Монгол Улс дахь дахин боловсруулсан хуванцар бүтээгдэхүүний зах зээлийн судалгаа”-наас онцлох үр дүнг танилцуулж байсан билээ. <br></p>
<blockquote><p dir="ltr" style="line-height:1.38;margin-top:0pt;margin-bottom:0pt;"><a href="https://unread.today/c/insight-caritas-plastic">Нийтлэлийг дэлгэрүүлэн унших</a></p>
<cite>
</cite></blockquote><p>Төслийн зохион байгуулагчид өнгөрсөн хугацаанд Улаанбаатар хот, Булган аймаг, Хишиг-Өндөр сум гэсэн гурван түвшинд чиглэн ажиллаж, манай улсад тогтсон хог хаягдлын буруу менежментийг шинэчлэх, улмаар хүн нэг бүрийн амьдралын хэв маягт өөрчлөлт авчрах зорилт тавин ажилласан. Тодруулбал, байгальд хаях, хогийн цэгт дарж булах болон гэр хороололд талаас дээш хувийг нь шатааж устгасаар байгаа дэд бүтэц болоод дадал зуршлын асуудлыг шийдвэрлэхээр төслөө эхлүүлжээ. <br></p>
<p><b><i>“Хуванцар хог хаягдал хөрсөнд бүрэн шингэж, задрахгүйгээр бичил хэсэг болж химийн бодисуудтай хамт хүнс тэжээлийн хэлхээнд орохоос гадна шатаахад ялгарах хорт бодисоор дамжин хүний эрүүл мэндийг хохироож байна.” </i></b><br></p>
<h1><div><br></div>4 ЖИЛИЙН ХУГАЦААНД ТЭД ЮУ ХИЙСЭН БЭ?<div><br></div></h1><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА</div></h3><p></p><p>Хог хаягдал тэр дундаа хуванцар хог хаягдлын менежментийг сайжруулж, дэд бүтцийн асуудлыг шийдэхийн тулд олон талт хамтын ажиллагаа чухал билээ. Тиймдээ ч SPRIM төслийн хүрээнд олон улсын байгууллага, төрийн бус байгууллага, иргэний нийгмийн байгууллагууд болон хувь хүмүүс нэгдэн нийлж, хамтран ажилласан. Тэд хуванцар хог хаягдлын асуудлыг цэгцлэхийн тулд эхлээд хүн нэг бүрийн хариуцлагатай хэрэглээг төлөвшүүлэх нь чухал хэмээн үзсэн бөгөөд энэ нь НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн 12 дахь зорилт буюу Хариуцлагатай хэрэглээг дэмжих зорилттой уялдаж байгаа юм.</p><p>Хариуцлагатай хэрэглээний эхний алхам бол ангилан ялгалт. Харин үүнийг нэмэгдүүлэхийн тулд олон нийтийн мэдлэг ойлголтыг дээшлүүлэх шаардлагатай. Иймд төслийн зүгээс иргэний нийгмийн байгууллагууд болон сургагч багш нарыг бэлтгэж, тэднээр дамжуулан мэдлэг ойлголтыг цаашид тогтвортой түгээх суурийг бүрдүүлжээ. Тухайлбал, “Өөрчлөлтийн төлөөх ИНБ-ууд” хөтөлбөрийг явуулж, 30 гаруй төрийн бус байгууллагыг хамруулан олон нийтийн хандлагыг өөрчлөх “Зүгээр битгий хая”, “Дахиулъя”, “Дахин боловсруулцгаая” зэрэг нөлөөллийн аяныг хамтран зохион байгуулав. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/aeaeecaa1f3202a8699bdc2c87751cb2.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Сонирхуулахад хаалтын арга хэмжээний үеэр "Та ч бас дахин боловсруулж чадна" уралдаант аяны шилдэг оролцогчид тодорсон ба нэг сарын хугацаанд 31 сургууль аянд нэгдэж, нийт 6 тонн 317 кг хуванцар цуглуулж дахин боловсруулах үйлдвэрт тушаажээ. Аяныг 92-р сургууль 2 тонн 321 кг хуванцар хаягдлаа цуглуулж, тушаасан амжилтаар тэргүүлсэн юм.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>САЙН ТУРШЛАГА</div></h3><p></p><p>SPRIM төслийг хэрэгжүүлэхдээ хот, аймаг, сум гэсэн гурван түвшний засаг захиргааны нэгжийг сонгосон ба үүнд Улаанбаатар хот, Булган аймаг, Хишиг-Өндөр сум хамрагдсан. Гурван нэгж тус бүрийн онцлогт тохирсон хуванцар хаягдал дахин боловсруулах сайн туршлага бий болгож чадвал бусад аймаг, сумд сэдэл авч, тохирох туршлагыг нутагшуулах нь цаг хугацааны асуудал хэмээн тэд үзэж буй.</p><p>Дээрх гурван нэгжийн хуванцар хаягдлын үр дүнтэй менежментийг зураглахдаа нэгдүгээрт, үйлдвэрүүдийн түүхий эдийн нийлүүлэлт буюу иргэдийн ангилан ялгалтыг нь нэмэгдүүлэх, хоёрдугаарт, дахин боловсруулалтыг нэмэгдүүлэх, гуравдугаарт, дахивар түүхий эдээр хийсэн бүтээгдэхүүний үнэ цэн, эрэлтийг нэмэгдүүлэхээр зорьжээ. Энэ хүрээнд хуванцар хог хаягдлын менежментийн талаар 30 гаруй судалгаа, зөвлөмжийг боловсруулж, олон нийтийн хандлага өөрчлөх 260 орчим сургалт зохион байгуулж 230 мянган хүнийг хамруулсан ба 272 сургагч багшийг Улаанбаатар хот болон Булган аймагт бэлтгэсэн аж. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/07884a9f71b182e5435fab1550efce26.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>АПП ХӨГЖҮҮЛЭЛТ</div></h3><p></p><p>Төслийн хүрээнд хэрэгжсэн томоохон ажлуудын нэг нь хуванцар хог хаягдлыг цуглуулах Re+ цахим платформ байв. Хог хаягдлын менежментэд механик аргачлал давамгай манай улсад технологийн давуу талыг ашиглан хуванцар хог хаягдлыг үр дүнтэй, зардал багатай цуглуулах математик аргачлал боловсруулсан нь энэ юм. Үр дүнд нь үйлдвэр, тээвэрлэгч, хэрэглэгч гурвын харилцааг зохицуулсан цогц шийдэл бүхий аппыг хөгжүүлжээ. Тус аппыг хаалтын арга хэмжээгээр анхлан танилцуулсан бөгөөд хэрэглэгч хуванцар, шил, лааз гэх мэт хоёрдогч түүхий эдийг тушааж, оноо цуглуулах юм. Түүнчлэн цуглуулсан оноогоо данс руугаа мөнгө болгон шилжүүлж авах эсвэл байгаль орчин, нийгмийн сайн сайханд эргүүлэн зарцуулж болно.</p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/bc518168be5db7457b3294e5f8b98f12.PNG"></p><blockquote><p><a href="https://apps.apple.com/mn/app/replus-mn/id6737765497" target="_blank">Апп татах</a></p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>СТАНДАРТ НЭВТРҮҮЛЭЛТ</div></h3><p></p><p>SPRIM төслийг эхлүүлж, асуудлуудаа бодитоор дэвшүүлэхэд нэн түрүүнд тулгарч байсан бэрхшээл нь хууль, эрх зүйн орчин байв. Тиймдээ ч төслийн зүгээс хог хаягдлын тухай хуулинд үнэлгээ хийж, үйлдвэрлэгчийн өргөтгөсөн хариуцлагын механизмыг тусгах нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг боловсруулсан. Улмаар Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яаманд хүлээлгэн өгчээ.</p><p>Үүний зэрэгцээ үндэсний хэмжээний стандарт зөвхөн эцсийн бүтээгдэхүүн дээр яригддаг байсан бол <a href="https://shorturl.at/S8G43?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1g1H4t4b_dOrQI0Z0OcTNWVLTN-CjEUUA4RwxFeNnIqQLLHH_Kq3ullCU_aem_f3-adNi77lrM0C38cv8CSw" target="_blank">MNS ISO 15270:2024</a> болон <a href="https://shorturl.at/t422e?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3ebHlHVNmxKZpgT2og1dGdj_Y4c0O0mCwFpckSClvN5fkUiruf3BymPUc_aem_HScgLXgy79atRXu7j-EeyQ" target="_blank">MNS ISO 16869:2024</a> зэрэг Хуванцар дахин боловсруулах салбарын суурь стандартуудыг үндэсний стандарт болгон батлуулсан. Ингэснээр дахивар түүхий эдээр бүтсэн бүтээгдэхүүний үнэлэмж нэмэгдэх, Монголд зөвхөн механик аргаар дахин боловсруулж байгааг цаашид химийн, биологийн гэх мэт өндөр ашигтай аргачлалаар солих, үйлдвэрлэгчдийн найдвартай байдал сайжрах, улмаар ногоон зээл, санхүүжилтэд хамрагдах боломж нэмэгдэх зэрэг давуу талтай. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/cf1bafce4382a1a755813094f584ade8.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/ffc8fafd918fd12e0dd0b008ab2f3ea2.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Ташрамд дурдахад, хаалтын арга хэмжээний үеэр <a href="https://www.facebook.com/Multipackofficial?__cft__[0]=AZWF1TG_htSTGGcZ3uE0cljmaRFBm5kD0-Ddgrx8D-sLvZ_xq68G6TnKYRF-qqvYALh62VloApCQhzIUHpDXkIKzaI7eApoHx1w9rcTJGDp1ioo-jIQuTijCWUrAeM2noSP66GgyMJiwfHb6vKKOH_padxe939mymOc5wREhXMjbLDmC_ai46GGXWIx8Xq4Kr_0&amp;__tn__=-]K-R" target="_blank">Мултипак ХХК</a> болон <a href="https://www.facebook.com/polypackrecycle?__cft__[0]=AZWF1TG_htSTGGcZ3uE0cljmaRFBm5kD0-Ddgrx8D-sLvZ_xq68G6TnKYRF-qqvYALh62VloApCQhzIUHpDXkIKzaI7eApoHx1w9rcTJGDp1ioo-jIQuTijCWUrAeM2noSP66GgyMJiwfHb6vKKOH_padxe939mymOc5wREhXMjbLDmC_ai46GGXWIx8Xq4Kr_0&amp;__tn__=-]K-R" target="_blank">Полипак ХХК - Хаягдал уут дахин боловсруулах үйлдвэр </a>нь MNS ISO 15270:2024 Хуванцар хог хаягдлыг дахин боловсруулах, ашиглах заавар стандартын тохирлын гэрчилгээгээ <a href="https://www.facebook.com/moncertf?__cft__[0]=AZWF1TG_htSTGGcZ3uE0cljmaRFBm5kD0-Ddgrx8D-sLvZ_xq68G6TnKYRF-qqvYALh62VloApCQhzIUHpDXkIKzaI7eApoHx1w9rcTJGDp1ioo-jIQuTijCWUrAeM2noSP66GgyMJiwfHb6vKKOH_padxe939mymOc5wREhXMjbLDmC_ai46GGXWIx8Xq4Kr_0&amp;__tn__=-]K-R" target="_blank">MonCertf LLC</a> батлгаажуулалтын газраас гардан авсан юм. <br></p>
<h1><div><br></div>Арга хэмжээнээс онцлох эшлэлүүд<div><br></div></h1><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/3d304f92b747d74da91a4a6b5c8611b6.jpg"></p><blockquote><p>“SPRIM төсөл энэ хүрээд өндөрлөж байгаа ч цаашдын ажил маань дуусаагүй гэдгийг тодотгон хэлэх нь зүйтэй болов уу. Инновац, хамтын ажиллагаа, тууштай байдлын үр дүнд урт хугацааны өөрчлөлтийг авчирч чадна гэдгийг бид төслөөрөө бататгаж чадлаа.”</p>
<cite><p>Европын Холбооноос Монгол Улсад суугаа төлөөлөгчийн газрын Төслийн менежер Арно Пиер Апрю</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/444ac5e0f901d0b4a1119ffe17911420.jpg"></p><blockquote><p>“Монголчуудын хэрэглээнээс гарч байгаа нийт хуванцар хаягдлын 50 хувийг дахин боловсруулах боломжтой. Гэтэл ердөө таван хувийг нь бид тойрог эдийн засагт оруулж байна. Энэ тоог л бид тогтвортойгоор нэмэхийг зорьсон.” <br></p>
<cite><p>Каритас Чех Репаблик байгууллага, SPRIM төслийн менежер Б.Санчиргарав</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/1019ee68a3d25c98e74b095f8c1c8510.jpg"></p><blockquote><p>“Хувийн түүхээсээ хуваалцахад, энэ төсөл миний хувьд амьдралын маань нэг хэсэг. Учир юу гэвэл, төслийн саналыг бичиж суухдаа би бяцхан охиноо тээж байсан юм. Тэгээд ч зогсохгүй охиноо өлгийдөн авах үетэй зэрэгцэн Европын Холбоо биднийг санхүүжүүлнэ гэх гайхалтай мэдээг хүлээн авсан. Түүнийг таван сартай байхад төсөл албан ёсоор эхэлж байв. Харин одоо төслийн хугацаа ч дуусаж, охин маань ч таван нас хүрлээ. Энэ бол төслөөс гадна бидний коммьюнити хэр хол явж чадсаныг сануулахуйц явдал юм.”</p>
<cite><p>Төслийн үндсэн хэрэгжүүлэгч Каритас Чех Репаблик байгууллагын Монгол дахь Суурин төлөөлөгч Яна Зилкова</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/b29e9781e5d3005e154d2db80c3d0304.jpg"></p><blockquote><p>"SPRIM төсөл хэрэгжихээр болоход манай хорооны даргаар дамжуулж надтай холбогдсон. Миний санаанд багтсан. Би цаашаа жижүүр, оршин суугчдадаа танилцуулж, дадал болгон хэвшүүлэх ажлыг эхлүүлсэн. Манай оршин суугчид бүгд нэг шөнийн дотор сэпхийтэл ангилдаг болчхоогүй. Бас л адилхан нэг эзэгтэй, нэг айлаас л эхэлсэн нөлөөлөл."</p>
<cite><p>Баянзүрх дүүргийн 15-р хорооны “Алтайн Бараа” СӨХ-ны дарга Ш.Нарантуяа</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/79e4029b8cbef1c80f973bb1f2fc5c24.png"></p><blockquote><p>"Энэ төсөл яг цагаа олсон гэж би хэлнэ. Нэг талаас хүмүүст мэдлэг, ойлголт олгож байхад нөгөө талаас аюулын харанга дэлдэж буйг сануулж байна. Гагцхүү энэ мөчийг л алдахгүй барьж аваад дор бүрнээ бага ч гэсэн хамаагүй өөрчлөлт хийгээсэй гэж хүсдэг юм."</p>
<cite><p>Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын иргэн, эмч Т.Бурмаа</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/7425196394f78ae8afc9c355a7f28a4a.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/8b21e637131d8271f6bf6029fcd326e5.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/3dfbacf1e73608e24f8305f045127033.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/e82469f76b4be7ee44b49d132938aa73.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/90d38de70189a98f152c9a1bcc12dd88.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/8900b15ef86c50628874767ae0a3f78a.jpg"></p>          </div>

“Монгол Улс нэг хүнд ноогдох хуванцрын хэрэглээгээр дэлхийд өндөрт тооцогддог 10 улсаас есдүгээрт жагсдаг. Түүнчлэн Улаанбаатар хотод жилд 250 мянга гаруй тонн хуванцрын хаягдал үүсэж байгаа боловч үр дүнтэй зохицуулах нэгдсэн арга барил, систем хөгжөөгүйн зэрэгцээ стандарт нэвтрээгүй.”


Гэхдээ эл нөхцөл байдал энэ хэвээр үлдсэнгүй. Учир нь 2020 оноос Европын Холбооны SWITCH-Asia хөтөлбөрийн санхүүжилттэйгээр “Каритас Чех Репаблик”, “Экосум”, “Монголын тогтвортой хөгжлийн гүүр”, “Байгаль орчин аюулгүй байдлын төв” хамтран “Монгол Улс дахь хуванцар хог хаягдлын дахин боловсруулалтын тогтвортой байдлыг хангах төсөл”-ийг хэрэгжүүлж эхэлсэн юм. Харин бид энэхүү нийтлэлдээ 4 жилийн хугацаанд хэрэгжсэн уг төслийн онцлох үр дүнг танилцуулахаар бэлдлээ.

SPRIM ТӨСЛИЙГ ЭРГЭН САНУУЛАХ НЬ
SPRIM (Sustainable Plastic Recycling in Mongolia) төслийн хаалтын үйл ажиллагаа энэ сарын 11-ний өдөр зохион байгуулагдаж, бид 4 жилийн хугацаанд хэрэгжсэн уг төслийн үр дүнтэй танилцахаар арга хэмжээг зорин очсон юм. Хэрэв уншигч та санаж буй бол манай редакц 2022 оны аравдугаар сард SPRIM төслийн хүрээнд гүйцэтгэсэн “Монгол Улс дахь дахин боловсруулсан хуванцар бүтээгдэхүүний зах зээлийн судалгаа”-наас онцлох үр дүнг танилцуулж байсан билээ.

Нийтлэлийг дэлгэрүүлэн унших


Төслийн зохион байгуулагчид өнгөрсөн хугацаанд Улаанбаатар хот, Булган аймаг, Хишиг-Өндөр сум гэсэн гурван түвшинд чиглэн ажиллаж, манай улсад тогтсон хог хаягдлын буруу менежментийг шинэчлэх, улмаар хүн нэг бүрийн амьдралын хэв маягт өөрчлөлт авчрах зорилт тавин ажилласан. Тодруулбал, байгальд хаях, хогийн цэгт дарж булах болон гэр хороололд талаас дээш хувийг нь шатааж устгасаар байгаа дэд бүтэц болоод дадал зуршлын асуудлыг шийдвэрлэхээр төслөө эхлүүлжээ.

“Хуванцар хог хаягдал хөрсөнд бүрэн шингэж, задрахгүйгээр бичил хэсэг болж химийн бодисуудтай хамт хүнс тэжээлийн хэлхээнд орохоос гадна шатаахад ялгарах хорт бодисоор дамжин хүний эрүүл мэндийг хохироож байна.”

4 ЖИЛИЙН ХУГАЦААНД ТЭД ЮУ ХИЙСЭН БЭ?
ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА
Хог хаягдал тэр дундаа хуванцар хог хаягдлын менежментийг сайжруулж, дэд бүтцийн асуудлыг шийдэхийн тулд олон талт хамтын ажиллагаа чухал билээ. Тиймдээ ч SPRIM төслийн хүрээнд олон улсын байгууллага, төрийн бус байгууллага, иргэний нийгмийн байгууллагууд болон хувь хүмүүс нэгдэн нийлж, хамтран ажилласан. Тэд хуванцар хог хаягдлын асуудлыг цэгцлэхийн тулд эхлээд хүн нэг бүрийн хариуцлагатай хэрэглээг төлөвшүүлэх нь чухал хэмээн үзсэн бөгөөд энэ нь НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн 12 дахь зорилт буюу Хариуцлагатай хэрэглээг дэмжих зорилттой уялдаж байгаа юм.
Хариуцлагатай хэрэглээний эхний алхам бол ангилан ялгалт. Харин үүнийг нэмэгдүүлэхийн тулд олон нийтийн мэдлэг ойлголтыг дээшлүүлэх шаардлагатай. Иймд төслийн зүгээс иргэний нийгмийн байгууллагууд болон сургагч багш нарыг бэлтгэж, тэднээр дамжуулан мэдлэг ойлголтыг цаашид тогтвортой түгээх суурийг бүрдүүлжээ. Тухайлбал, “Өөрчлөлтийн төлөөх ИНБ-ууд” хөтөлбөрийг явуулж, 30 гаруй төрийн бус байгууллагыг хамруулан олон нийтийн хандлагыг өөрчлөх “Зүгээр битгий хая”, “Дахиулъя”, “Дахин боловсруулцгаая” зэрэг нөлөөллийн аяныг хамтран зохион байгуулав.

Сонирхуулахад хаалтын арга хэмжээний үеэр "Та ч бас дахин боловсруулж чадна" уралдаант аяны шилдэг оролцогчид тодорсон ба нэг сарын хугацаанд 31 сургууль аянд нэгдэж, нийт 6 тонн 317 кг хуванцар цуглуулж дахин боловсруулах үйлдвэрт тушаажээ. Аяныг 92-р сургууль 2 тонн 321 кг хуванцар хаягдлаа цуглуулж, тушаасан амжилтаар тэргүүлсэн юм.

САЙН ТУРШЛАГА
SPRIM төслийг хэрэгжүүлэхдээ хот, аймаг, сум гэсэн гурван түвшний засаг захиргааны нэгжийг сонгосон ба үүнд Улаанбаатар хот, Булган аймаг, Хишиг-Өндөр сум хамрагдсан. Гурван нэгж тус бүрийн онцлогт тохирсон хуванцар хаягдал дахин боловсруулах сайн туршлага бий болгож чадвал бусад аймаг, сумд сэдэл авч, тохирох туршлагыг нутагшуулах нь цаг хугацааны асуудал хэмээн тэд үзэж буй.
Дээрх гурван нэгжийн хуванцар хаягдлын үр дүнтэй менежментийг зураглахдаа нэгдүгээрт, үйлдвэрүүдийн түүхий эдийн нийлүүлэлт буюу иргэдийн ангилан ялгалтыг нь нэмэгдүүлэх, хоёрдугаарт, дахин боловсруулалтыг нэмэгдүүлэх, гуравдугаарт, дахивар түүхий эдээр хийсэн бүтээгдэхүүний үнэ цэн, эрэлтийг нэмэгдүүлэхээр зорьжээ. Энэ хүрээнд хуванцар хог хаягдлын менежментийн талаар 30 гаруй судалгаа, зөвлөмжийг боловсруулж, олон нийтийн хандлага өөрчлөх 260 орчим сургалт зохион байгуулж 230 мянган хүнийг хамруулсан ба 272 сургагч багшийг Улаанбаатар хот болон Булган аймагт бэлтгэсэн аж.

АПП ХӨГЖҮҮЛЭЛТ
Төслийн хүрээнд хэрэгжсэн томоохон ажлуудын нэг нь хуванцар хог хаягдлыг цуглуулах Re+ цахим платформ байв. Хог хаягдлын менежментэд механик аргачлал давамгай манай улсад технологийн давуу талыг ашиглан хуванцар хог хаягдлыг үр дүнтэй, зардал багатай цуглуулах математик аргачлал боловсруулсан нь энэ юм. Үр дүнд нь үйлдвэр, тээвэрлэгч, хэрэглэгч гурвын харилцааг зохицуулсан цогц шийдэл бүхий аппыг хөгжүүлжээ. Тус аппыг хаалтын арга хэмжээгээр анхлан танилцуулсан бөгөөд хэрэглэгч хуванцар, шил, лааз гэх мэт хоёрдогч түүхий эдийг тушааж, оноо цуглуулах юм. Түүнчлэн цуглуулсан оноогоо данс руугаа мөнгө болгон шилжүүлж авах эсвэл байгаль орчин, нийгмийн сайн сайханд эргүүлэн зарцуулж болно.


Апп татах


СТАНДАРТ НЭВТРҮҮЛЭЛТ
SPRIM төслийг эхлүүлж, асуудлуудаа бодитоор дэвшүүлэхэд нэн түрүүнд тулгарч байсан бэрхшээл нь хууль, эрх зүйн орчин байв. Тиймдээ ч төслийн зүгээс хог хаягдлын тухай хуулинд үнэлгээ хийж, үйлдвэрлэгчийн өргөтгөсөн хариуцлагын механизмыг тусгах нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг боловсруулсан. Улмаар Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яаманд хүлээлгэн өгчээ.
Үүний зэрэгцээ үндэсний хэмжээний стандарт зөвхөн эцсийн бүтээгдэхүүн дээр яригддаг байсан бол
MNS ISO 15270:2024
болон
MNS ISO 16869:2024
зэрэг Хуванцар дахин боловсруулах салбарын суурь стандартуудыг үндэсний стандарт болгон батлуулсан. Ингэснээр дахивар түүхий эдээр бүтсэн бүтээгдэхүүний үнэлэмж нэмэгдэх, Монголд зөвхөн механик аргаар дахин боловсруулж байгааг цаашид химийн, биологийн гэх мэт өндөр ашигтай аргачлалаар солих, үйлдвэрлэгчдийн найдвартай байдал сайжрах, улмаар ногоон зээл, санхүүжилтэд хамрагдах боломж нэмэгдэх зэрэг давуу талтай.

Ташрамд дурдахад, хаалтын арга хэмжээний үеэр
Мултипак ХХК
болон
Полипак ХХК - Хаягдал уут дахин боловсруулах үйлдвэр
нь MNS ISO 15270:2024 Хуванцар хог хаягдлыг дахин боловсруулах, ашиглах заавар стандартын тохирлын гэрчилгээгээ
MonCertf LLC
батлгаажуулалтын газраас гардан авсан юм.

Арга хэмжээнээс онцлох эшлэлүүд
“SPRIM төсөл энэ хүрээд өндөрлөж байгаа ч цаашдын ажил маань дуусаагүй гэдгийг тодотгон хэлэх нь зүйтэй болов уу. Инновац, хамтын ажиллагаа, тууштай байдлын үр дүнд урт хугацааны өөрчлөлтийг авчирч чадна гэдгийг бид төслөөрөө бататгаж чадлаа.”

Европын Холбооноос Монгол Улсад суугаа төлөөлөгчийн газрын Төслийн менежер Арно Пиер Апрю

“Монголчуудын хэрэглээнээс гарч байгаа нийт хуванцар хаягдлын 50 хувийг дахин боловсруулах боломжтой. Гэтэл ердөө таван хувийг нь бид тойрог эдийн засагт оруулж байна. Энэ тоог л бид тогтвортойгоор нэмэхийг зорьсон.”

Каритас Чех Репаблик байгууллага, SPRIM төслийн менежер Б.Санчиргарав

“Хувийн түүхээсээ хуваалцахад, энэ төсөл миний хувьд амьдралын маань нэг хэсэг. Учир юу гэвэл, төслийн саналыг бичиж суухдаа би бяцхан охиноо тээж байсан юм. Тэгээд ч зогсохгүй охиноо өлгийдөн авах үетэй зэрэгцэн Европын Холбоо биднийг санхүүжүүлнэ гэх гайхалтай мэдээг хүлээн авсан. Түүнийг таван сартай байхад төсөл албан ёсоор эхэлж байв. Харин одоо төслийн хугацаа ч дуусаж, охин маань ч таван нас хүрлээ. Энэ бол төслөөс гадна бидний коммьюнити хэр хол явж чадсаныг сануулахуйц явдал юм.”

Төслийн үндсэн хэрэгжүүлэгч Каритас Чех Репаблик байгууллагын Монгол дахь Суурин төлөөлөгч Яна Зилкова

"SPRIM төсөл хэрэгжихээр болоход манай хорооны даргаар дамжуулж надтай холбогдсон. Миний санаанд багтсан. Би цаашаа жижүүр, оршин суугчдадаа танилцуулж, дадал болгон хэвшүүлэх ажлыг эхлүүлсэн. Манай оршин суугчид бүгд нэг шөнийн дотор сэпхийтэл ангилдаг болчхоогүй. Бас л адилхан нэг эзэгтэй, нэг айлаас л эхэлсэн нөлөөлөл."

Баянзүрх дүүргийн 15-р хорооны “Алтайн Бараа” СӨХ-ны дарга Ш.Нарантуяа

"Энэ төсөл яг цагаа олсон гэж би хэлнэ. Нэг талаас хүмүүст мэдлэг, ойлголт олгож байхад нөгөө талаас аюулын харанга дэлдэж буйг сануулж байна. Гагцхүү энэ мөчийг л алдахгүй барьж аваад дор бүрнээ бага ч гэсэн хамаагүй өөрчлөлт хийгээсэй гэж хүсдэг юм."

Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын иргэн, эмч Т.Бурмаа


> “Монгол Улс нэг хүнд ноогдох хуванцрын хэрэглээгээр дэлхийд өндөрт тооцогддог 10 улсаас есдүгээрт жагсдаг. Түүнчлэн Улаанбаатар хотод жилд 250 мянга гаруй тонн хуванцрын хаягдал үүсэж байгаа боловч үр дүнтэй зохицуулах нэгдсэн арга барил, систем хөгжөөгүйн зэрэгцээ стандарт нэвтрээгүй.”
Гэхдээ эл нөхцөл байдал энэ хэвээр үлдсэнгүй. Учир нь 2020 оноос Европын Холбооны SWITCH-Asia хөтөлбөрийн санхүүжилттэйгээр “Каритас Чех Репаблик”, “Экосум”, “Монголын тогтвортой хөгжлийн гүүр”, “Байгаль орчин аюулгүй байдлын төв” хамтран “Монгол Улс дахь хуванцар хог хаягдлын дахин боловсруулалтын тогтвортой байдлыг хангах төсөл”-ийг хэрэгжүүлж эхэлсэн юм. Харин бид энэхүү нийтлэлдээ 4 жилийн хугацаанд хэрэгжсэн уг төслийн онцлох үр дүнг танилцуулахаар бэлдлээ.
SPRIM ТӨСЛИЙГ ЭРГЭН САНУУЛАХ НЬ
SPRIM (Sustainable Plastic Recycling in Mongolia) төслийн хаалтын үйл ажиллагаа энэ сарын 11-ний өдөр зохион байгуулагдаж, бид 4 жилийн хугацаанд хэрэгжсэн уг төслийн үр дүнтэй танилцахаар арга хэмжээг зорин очсон юм. Хэрэв уншигч та санаж буй бол манай редакц 2022 оны аравдугаар сард SPRIM төслийн хүрээнд гүйцэтгэсэн “Монгол Улс дахь дахин боловсруулсан хуванцар бүтээгдэхүүний зах зээлийн судалгаа”-наас онцлох үр дүнг танилцуулж байсан билээ.
> Нийтлэлийг дэлгэрүүлэн унших
Төслийн зохион байгуулагчид өнгөрсөн хугацаанд Улаанбаатар хот, Булган аймаг, Хишиг-Өндөр сум гэсэн гурван түвшинд чиглэн ажиллаж, манай улсад тогтсон хог хаягдлын буруу менежментийг шинэчлэх, улмаар хүн нэг бүрийн амьдралын хэв маягт өөрчлөлт авчрах зорилт тавин ажилласан. Тодруулбал, байгальд хаях, хогийн цэгт дарж булах болон гэр хороололд талаас дээш хувийг нь шатааж устгасаар байгаа дэд бүтэц болоод дадал зуршлын асуудлыг шийдвэрлэхээр төслөө эхлүүлжээ.
***“Хуванцар хог хаягдал хөрсөнд бүрэн шингэж, задрахгүйгээр бичил хэсэг болж химийн бодисуудтай хамт хүнс тэжээлийн хэлхээнд орохоос гадна шатаахад ялгарах хорт бодисоор дамжин хүний эрүүл мэндийг хохироож байна.”***
4 ЖИЛИЙН ХУГАЦААНД ТЭД ЮУ ХИЙСЭН БЭ?
### ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА
Хог хаягдал тэр дундаа хуванцар хог хаягдлын менежментийг сайжруулж, дэд бүтцийн асуудлыг шийдэхийн тулд олон талт хамтын ажиллагаа чухал билээ. Тиймдээ ч SPRIM төслийн хүрээнд олон улсын байгууллага, төрийн бус байгууллага, иргэний нийгмийн байгууллагууд болон хувь хүмүүс нэгдэн нийлж, хамтран ажилласан. Тэд хуванцар хог хаягдлын асуудлыг цэгцлэхийн тулд эхлээд хүн нэг бүрийн хариуцлагатай хэрэглээг төлөвшүүлэх нь чухал хэмээн үзсэн бөгөөд энэ нь НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн 12 дахь зорилт буюу Хариуцлагатай хэрэглээг дэмжих зорилттой уялдаж байгаа юм.
Хариуцлагатай хэрэглээний эхний алхам бол ангилан ялгалт. Харин үүнийг нэмэгдүүлэхийн тулд олон нийтийн мэдлэг ойлголтыг дээшлүүлэх шаардлагатай. Иймд төслийн зүгээс иргэний нийгмийн байгууллагууд болон сургагч багш нарыг бэлтгэж, тэднээр дамжуулан мэдлэг ойлголтыг цаашид тогтвортой түгээх суурийг бүрдүүлжээ. Тухайлбал, “Өөрчлөлтийн төлөөх ИНБ-ууд” хөтөлбөрийг явуулж, 30 гаруй төрийн бус байгууллагыг хамруулан олон нийтийн хандлагыг өөрчлөх “Зүгээр битгий хая”, “Дахиулъя”, “Дахин боловсруулцгаая” зэрэг нөлөөллийн аяныг хамтран зохион байгуулав.
Сонирхуулахад хаалтын арга хэмжээний үеэр "Та ч бас дахин боловсруулж чадна" уралдаант аяны шилдэг оролцогчид тодорсон ба нэг сарын хугацаанд 31 сургууль аянд нэгдэж, нийт 6 тонн 317 кг хуванцар цуглуулж дахин боловсруулах үйлдвэрт тушаажээ. Аяныг 92-р сургууль 2 тонн 321 кг хуванцар хаягдлаа цуглуулж, тушаасан амжилтаар тэргүүлсэн юм.
### САЙН ТУРШЛАГА
SPRIM төслийг хэрэгжүүлэхдээ хот, аймаг, сум гэсэн гурван түвшний засаг захиргааны нэгжийг сонгосон ба үүнд Улаанбаатар хот, Булган аймаг, Хишиг-Өндөр сум хамрагдсан. Гурван нэгж тус бүрийн онцлогт тохирсон хуванцар хаягдал дахин боловсруулах сайн туршлага бий болгож чадвал бусад аймаг, сумд сэдэл авч, тохирох туршлагыг нутагшуулах нь цаг хугацааны асуудал хэмээн тэд үзэж буй.
Дээрх гурван нэгжийн хуванцар хаягдлын үр дүнтэй менежментийг зураглахдаа нэгдүгээрт, үйлдвэрүүдийн түүхий эдийн нийлүүлэлт буюу иргэдийн ангилан ялгалтыг нь нэмэгдүүлэх, хоёрдугаарт, дахин боловсруулалтыг нэмэгдүүлэх, гуравдугаарт, дахивар түүхий эдээр хийсэн бүтээгдэхүүний үнэ цэн, эрэлтийг нэмэгдүүлэхээр зорьжээ. Энэ хүрээнд хуванцар хог хаягдлын менежментийн талаар 30 гаруй судалгаа, зөвлөмжийг боловсруулж, олон нийтийн хандлага өөрчлөх 260 орчим сургалт зохион байгуулж 230 мянган хүнийг хамруулсан ба 272 сургагч багшийг Улаанбаатар хот болон Булган аймагт бэлтгэсэн аж.
### АПП ХӨГЖҮҮЛЭЛТ
Төслийн хүрээнд хэрэгжсэн томоохон ажлуудын нэг нь хуванцар хог хаягдлыг цуглуулах Re+ цахим платформ байв. Хог хаягдлын менежментэд механик аргачлал давамгай манай улсад технологийн давуу талыг ашиглан хуванцар хог хаягдлыг үр дүнтэй, зардал багатай цуглуулах математик аргачлал боловсруулсан нь энэ юм. Үр дүнд нь үйлдвэр, тээвэрлэгч, хэрэглэгч гурвын харилцааг зохицуулсан цогц шийдэл бүхий аппыг хөгжүүлжээ. Тус аппыг хаалтын арга хэмжээгээр анхлан танилцуулсан бөгөөд хэрэглэгч хуванцар, шил, лааз гэх мэт хоёрдогч түүхий эдийг тушааж, оноо цуглуулах юм. Түүнчлэн цуглуулсан оноогоо данс руугаа мөнгө болгон шилжүүлж авах эсвэл байгаль орчин, нийгмийн сайн сайханд эргүүлэн зарцуулж болно.
> Апп татах
### СТАНДАРТ НЭВТРҮҮЛЭЛТ
SPRIM төслийг эхлүүлж, асуудлуудаа бодитоор дэвшүүлэхэд нэн түрүүнд тулгарч байсан бэрхшээл нь хууль, эрх зүйн орчин байв. Тиймдээ ч төслийн зүгээс хог хаягдлын тухай хуулинд үнэлгээ хийж, үйлдвэрлэгчийн өргөтгөсөн хариуцлагын механизмыг тусгах нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг боловсруулсан. Улмаар Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яаманд хүлээлгэн өгчээ.
Үүний зэрэгцээ үндэсний хэмжээний стандарт зөвхөн эцсийн бүтээгдэхүүн дээр яригддаг байсан бол MNS ISO 15270:2024 болон MNS ISO 16869:2024 зэрэг Хуванцар дахин боловсруулах салбарын суурь стандартуудыг үндэсний стандарт болгон батлуулсан. Ингэснээр дахивар түүхий эдээр бүтсэн бүтээгдэхүүний үнэлэмж нэмэгдэх, Монголд зөвхөн механик аргаар дахин боловсруулж байгааг цаашид химийн, биологийн гэх мэт өндөр ашигтай аргачлалаар солих, үйлдвэрлэгчдийн найдвартай байдал сайжрах, улмаар ногоон зээл, санхүүжилтэд хамрагдах боломж нэмэгдэх зэрэг давуу талтай.
Ташрамд дурдахад, хаалтын арга хэмжээний үеэр Мултипак ХХК болон Полипак ХХК - Хаягдал уут дахин боловсруулах үйлдвэр нь MNS ISO 15270:2024 Хуванцар хог хаягдлыг дахин боловсруулах, ашиглах заавар стандартын тохирлын гэрчилгээгээ MonCertf LLC батлгаажуулалтын газраас гардан авсан юм.
Арга хэмжээнээс онцлох эшлэлүүд
> “SPRIM төсөл энэ хүрээд өндөрлөж байгаа ч цаашдын ажил маань дуусаагүй гэдгийг тодотгон хэлэх нь зүйтэй болов уу. Инновац, хамтын ажиллагаа, тууштай байдлын үр дүнд урт хугацааны өөрчлөлтийг авчирч чадна гэдгийг бид төслөөрөө бататгаж чадлаа.”
>
> Европын Холбооноос Монгол Улсад суугаа төлөөлөгчийн газрын Төслийн менежер Арно Пиер Апрю
> “Монголчуудын хэрэглээнээс гарч байгаа нийт хуванцар хаягдлын 50 хувийг дахин боловсруулах боломжтой. Гэтэл ердөө таван хувийг нь бид тойрог эдийн засагт оруулж байна. Энэ тоог л бид тогтвортойгоор нэмэхийг зорьсон.”
>
> Каритас Чех Репаблик байгууллага, SPRIM төслийн менежер Б.Санчиргарав
> “Хувийн түүхээсээ хуваалцахад, энэ төсөл миний хувьд амьдралын маань нэг хэсэг. Учир юу гэвэл, төслийн саналыг бичиж суухдаа би бяцхан охиноо тээж байсан юм. Тэгээд ч зогсохгүй охиноо өлгийдөн авах үетэй зэрэгцэн Европын Холбоо биднийг санхүүжүүлнэ гэх гайхалтай мэдээг хүлээн авсан. Түүнийг таван сартай байхад төсөл албан ёсоор эхэлж байв. Харин одоо төслийн хугацаа ч дуусаж, охин маань ч таван нас хүрлээ. Энэ бол төслөөс гадна бидний коммьюнити хэр хол явж чадсаныг сануулахуйц явдал юм.”
>
> Төслийн үндсэн хэрэгжүүлэгч Каритас Чех Репаблик байгууллагын Монгол дахь Суурин төлөөлөгч Яна Зилкова
> "SPRIM төсөл хэрэгжихээр болоход манай хорооны даргаар дамжуулж надтай холбогдсон. Миний санаанд багтсан. Би цаашаа жижүүр, оршин суугчдадаа танилцуулж, дадал болгон хэвшүүлэх ажлыг эхлүүлсэн. Манай оршин суугчид бүгд нэг шөнийн дотор сэпхийтэл ангилдаг болчхоогүй. Бас л адилхан нэг эзэгтэй, нэг айлаас л эхэлсэн нөлөөлөл."
>
> Баянзүрх дүүргийн 15-р хорооны “Алтайн Бараа” СӨХ-ны дарга Ш.Нарантуяа
> "Энэ төсөл яг цагаа олсон гэж би хэлнэ. Нэг талаас хүмүүст мэдлэг, ойлголт олгож байхад нөгөө талаас аюулын харанга дэлдэж буйг сануулж байна. Гагцхүү энэ мөчийг л алдахгүй барьж аваад дор бүрнээ бага ч гэсэн хамаагүй өөрчлөлт хийгээсэй гэж хүсдэг юм."
>
> Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын иргэн, эмч Т.Бурмаа