Номтой яриа #19: Япон судлаач, орчуулагч О.Жаргалсайхан 
<div class="article-body">
          <p>“Номтой яриа” булангийн ээлжит дугаартаа бид япон судлаач, орчуулагч Очирхүүгийн Жаргалсайханыг урилаа. Тэрээр Шиба Рёотаро “Тал нутгийн тэмдэглэл”, "Оросын тухай: Умардын уугуул төрх", “Хорин нэгдүгээр зуунд амьдрах хөвгүүд охидод”, Фүкүзава Юкичигийн “<a href="https://unread.today/c/1931" target="_blank">Эрдмийг эрхэмлэх ухаан</a>”, Самүэл Смайлсын “Өөртөө туслах ухаан”, дэлхийн анхны роман, манай эриний Х зуунд Мүрасаки Шикибүгийн зохиосон “Гэнжийн туульс” нэг, хоёрдугаар боть, Мүраками Харүкигийн “1Q84” гурамсан роман, "Торгон цэргийн хороон даргын аллага" нэг, хоёрдугаар боть зэрэг олон бүтээлийг орчуулж, уншигчдадаа бэлэг барьжээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТА ЯМАР ТӨРЛИЙН НОМ УНШДАГ ВЭ? ОДОО УНШИЖ БУЙ НОМ?</h3><p>Миний хувьд утга зохиол, баримтат уран сайхны зохиол, шинжлэх ухааны хялбаршуулсан зохиол гээд олон хэв маягийн ном унших дуртай. Яг одоо бол Баасанжавын Наранбаатарын “ Хүн?...буюу бид?...” гэдэг ном уншиж байна. Сонирхолтой юм. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТАНД ХАМГИЙН ИХ НӨЛӨӨЛСӨН, ТОМ ӨӨРЧЛӨЛТ АВЧИРСАН НОМ ГЭВЭЛ?</h3><p>Японы нэрт зохиолч Шиба Рёотарогийн “Тал нутгийн тэмдэглэл” гэдэг ном юм. Монгол хүний язгуур шинж, ахуй амьдралыг япон хүн бичсэн. Ер нь таалагдсан, автсан номоо орчуулж гаргах гээд байдаг хүн л дээ би. Энэ бүтээл намайг утга зохиолын орчуулга руу хөтөлсөн, миний орчуулгын анхны бүтээл. Утга зохиолын орчуулга гэдэг зүйлд амьдралаа зориулсны минь утга учир болсон ном, өөрөөр хэлбэл миний амьдралыг өөрчилсөн ном. Ихэд нандигнадаг энэ номоо 25 жилийн дараа дахин хэвлүүлсэн. Нам биш ном дагах болсон минь энэ номтой холбоотой.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">НОМОО ХЭРХЭН СОНГОДОГ ВЭ?</h3><p></p><p>Орчуулах номоо бол ач холбогдлыг нь харна. Уншигчдад өгөөжтэй, нийгэмд сайн нөлөө үзүүлэх боломжтой, ялангуяа монгол хүний оюун санаанд хөгжил дэвшил авч ирэх, хүн төрөлхтний соёлын сэтгэлгээнд нөлөөтэй, зохиолчийн ур чадвар өндөр, тухайн улсдаа эсвэл дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн зохиолчийн том бүтээлийг орчуулах нь миний амбиц. Миний бүтээлүүд ийм л шалгуур давсан байж яагаад болохгүй гэж, монгол хүн яагаад ийм сайн бүтээлийг уншиж болохгүй гэж гэсэн асуултыг өөртөө тавьж сонгосон бүтээлүүд байдаг. Тэр дунд Японы оюунлаг зохиолч Шиба Рёотаро, алдарт Фүкүзава Юкичи, дэлхийн сонгодог бүтээл болох “Гэнжийн туульс”-ыг (манай он тооллын 9-р зуун) зохиосон Мүрасаки Шикибү, өнөө цаг үеийн дэлхийд алдартай зохиолч Мүраками Харүки зэрэг зохиолчид байна. Менежментийн хаан гэгддэг, Панасоникийг үүсгэн байгуулагч Мацүзаки Коносүкэгийн “Замаа нээхүй” ном гэхэд монголчуудын ярьдагчлан “үхрийн махыг үнхэлцэгт нь багтаасан” тийм ном. 120 номын шим шүүсийг нэг дор хураасан мэт ном гэж япончууд ярьдаг. Удахгүй миний орчуулгаар он гараад уншигчдад хүрэх юм. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/02ae4205-f92e-4bce-a8bd-da235dce73f9/11af168cfdd5459f2b01be5ed7a09aa9.jpg"></p><p></p><p><br></p><p>Харин унших номын тухайд сэтгэлгээний чадамжид нөлөөлөхүйц, мэдлэг мэдээлэл, ур чадвар, агуулга, бүтэц сайтай тийм зохиолуудыг түүж уншихыг хүсдэг. Хувь хүний мэдрэмж давамгайлсан, төсөөлөн бодох чадвар султай бүтээлүүдээс зайлсхийдэг. Дан авьяас бас явахгүй болсон. Гоё уран үг, ончтой үгээр дүүрэн ч үлдэх юмгүй бол савтай будаа гоожуулахтай адилхан. Номын өгөөж чанар гэдэг зүйлийг анхаармаар санагддаг. Мүракамигийн зохиолууд намайг юугаараа татдаг вэ гэхээр сэтгэлгээний хэв маягийн “хараад ханашгүй” байдал. Уран сэтгэлгээ гэдэг зүйл хэв маяг, хэлбэр хэмжээ, давталт, бүтэц зэрэгт ер автдаггүй, баригддаггүй, ямар ч зүйл байсан сайхан таараад явчихдаг. Тэр нь сайхан. Хүмүүс нэг юмаа давтлаа л гэдэг, гэтэл тэр “нэг юм” хэчнээн олон хэв маяг, өнгө төрх, хэлбэртэй байж болдог гээч. </p><p>Заримдаа би нэг монгол ном, нэг япон номыг зэрэг эхэлдэг юм. Монгол, япон хүмүүсийн сэтгэлгээ, ур чадвар, ертөнцийг үзэх үзэл, бичлэгийн эв дүй, харааг зэрэгцүүлэх боломж олгож байдаг. Хувь зохиолчийн харьцуулалт биш шүү. Xарьцуулах ч юм биш. Өөр өөрийн соёл, иргэншлийн ялгаатай өнгө төрхтэй, өвөрмөц байдалтай шүү дээ. </p><p>Жишээ нь Японы бизнесийн загалмайлсан эцэг гэгддэг Шибүсава Эйичи гэж хүний бичсэн “Ронго то соробан” гэдэг гайхалтай ном байна. Монголоор ронго, сампин хоёр гэсэн утгатай юм. Ронго гэдэг нь япончуудын ёс зүйн хэм хэмжээтэй гүнзгий холбогддог эртний хятадаас дамжиж ирсэн суртал юм л даа. Манай тооллын 390 орчим оны үед ханз үсэг, буддизмтай хамт Японд нэвтэрсэн байдаг. Эдогийн үед бакүфү засгийн газар энэхүү ёс суртахууны сургаалыг ихэд чухалчилж анхан шатны сургуульд хүртэл заадаг байж л дээ. Күнзийн шавь нар багшийгаа нас барсны дараа сургаал номыг нь эмхэтгэн бөөгнүүлсэн нь энэ суртахууны үндэс болсон гэдэг. Одоо ч чухал, ялангуяа бизнесийн ертөнцөд маш чухал үзэл санаа ч багтдаг. Хүний амьдралд хамгийн чухал зүйл юу вэ, хүртэх ёстой баримтлах ёстой зүйл юу вэ. Үүнийг л Шибүсава Эйичи хэмээх Японы бизнес хөгжлийн загалмайлсан эцэг ёс суртахуун, эдийн засаг хоёрын холбоосын тухай гярхай ажиглаж бичсэн болов уу. Ач холбогдлоороо маш чухал ном юм. Манайх зах зээлийн нийгэмд шилжихэд хүлээс тас үсрэх шиг болж, хэн юу дуртайгаа хийж болно гэсэн ганц санаагаар л бизнесийн агуу өндөр үзэл санаа нухчигдсан байх гэж боддог. Бизнес, ёс зүй хоёрыг холбосон энэ мэт сэхээтэн хүмүүсийн ном ч байсангүй. Юу хийж болохгүй тухай сургаал ном ч байсангүй. Буддын шашны арван хар нүгэл, арван цагаан буяны тухай сургаал л жаахан барьж байсан болов уу.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/02ae4205-f92e-4bce-a8bd-da235dce73f9/bbb19db616039aea54739ab5c4ecccc3.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>НОМЫГ ЯМАР БАЙДЛААР, ЯАЖ УНШДАГ ВЭ?</h3><p>Миний ном унших арга барил энгийн. Түрүүнд хэллээ, хоёр ном эхлээд түүнийгээ сөөлжүүлэн уншдаг. Cэтгэлгээний хэв маягийн ажиглалт гэх үү. Хурдан түргэн дуусгахыг чухалчилдаггүй. Цагийг яаран сандран биш тухтай бас налгар уужуу ашиглах дуртай.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">БУСАД ХҮМҮҮСИЙГ УНШААСАЙ, МЭДЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ НОМ?</h3><p></p><p>Түүхэн хүмүүсийн тухай сонирхолтой ном ховор байна. Тиймээс миний хувьд тэр орон зайг Японы утга зохиол, баримтат уран сайхны зохиолууд нөхөж байна даа. Монголын утга зохиолын тухайд До.Цэнджав, Б.Догмид, Д.Мэнд-ооёо нарын бүтээлийг унших дуртай. Гурван өөр өнгө төрх, зан араншин харагддаг. </p><p>Бусад хүмүүсийг ийм тийм ном уншаарай гэх нь бас хаашаа ч юм. Монгол хүнд хэрэгтэй гэдэг талаасаа бол Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргаж байгаа сонголтууд их таалагддаг. Ялангуяа Юваль Ной Хараригийн гурван цуврал байна. Миний ширээний ном болсон. Mөн Достоевскийн шинэ орчуулгын цувралууд байна. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ХЭРВЭЭ ТА НОМ БИЧИХ ЁСТОЙ ГЭВЭЛ ТЭР НЬ ЮУНЫ ТУХАЙ, ЯМАР ТӨРЛИЙН НОМ БАЙХ БОЛ?</h3><p>Баримтат уран сайхны зохиол л бичвэл бичих байх даа. Цэвэр утга зохиолын хувьд дэлхийн хамгийн сайн бүтээлүүдээс түүж орчуулахад л өгөөжтэй байх болно. Сүүлийн үед бизнес хөгжил, бизнесийн соёл ёс зүйн талаар нэлээд уншиж байна. Дээр өгүүлсэн “Ронго ба сампин”, Мацүзаки Коносүкэгийн “Замаа нээхүй” энэ хоёр бүтээл бол бидний алдаа дутагдлыг нөхөхөд их үүрэг гүйцэтгэх тийм сайн номнууд гэж боддог.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">НОМТОЙ ХОЛБООТОЙ ХЭЛМЭЭР САНАГДДАГ ЗҮЙЛ?</h3><p>Сайн номыг сонгож уншиж чадвал сайн хүнтэй уулзсан мэт байх болно. Hом хүнтэй л адил юм. Сайн хүн байдаг, базаахгүй нөхөр ч бий. Харин сонгож, төлөвлөж унших хэрэгтэй л гэж би боддог. Гоё хавтас биш гоё агуулга, гоё сэтгэлгээ, гоё бичлэг, гоё өгөөж чухал. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ЭДГЭЭР АСУУЛТАД ХЭНИЙГ ХАРИУЛААСАЙ ГЭЖ ХҮСЭЖ БАЙНА?</h3><p>Хуульч, шүүгчдээс асууж үз гэж зөвлөмөөр байна. Тэд юу уншдаг нь сонирхолтой байна. </p>
          </div>

“Номтой яриа” булангийн ээлжит дугаартаа бид япон судлаач, орчуулагч Очирхүүгийн Жаргалсайханыг урилаа. Тэрээр Шиба Рёотаро “Тал нутгийн тэмдэглэл”, "Оросын тухай: Умардын уугуул төрх", “Хорин нэгдүгээр зуунд амьдрах хөвгүүд охидод”, Фүкүзава Юкичигийн “
Эрдмийг эрхэмлэх ухаан
”, Самүэл Смайлсын “Өөртөө туслах ухаан”, дэлхийн анхны роман, манай эриний Х зуунд Мүрасаки Шикибүгийн зохиосон “Гэнжийн туульс” нэг, хоёрдугаар боть, Мүраками Харүкигийн “1Q84” гурамсан роман, "Торгон цэргийн хороон даргын аллага" нэг, хоёрдугаар боть зэрэг олон бүтээлийг орчуулж, уншигчдадаа бэлэг барьжээ.

ТА ЯМАР ТӨРЛИЙН НОМ УНШДАГ ВЭ? ОДОО УНШИЖ БУЙ НОМ?
Миний хувьд утга зохиол, баримтат уран сайхны зохиол, шинжлэх ухааны хялбаршуулсан зохиол гээд олон хэв маягийн ном унших дуртай. Яг одоо бол Баасанжавын Наранбаатарын “ Хүн?...буюу бид?...” гэдэг ном уншиж байна. Сонирхолтой юм.

ТАНД ХАМГИЙН ИХ НӨЛӨӨЛСӨН, ТОМ ӨӨРЧЛӨЛТ АВЧИРСАН НОМ ГЭВЭЛ?
Японы нэрт зохиолч Шиба Рёотарогийн “Тал нутгийн тэмдэглэл” гэдэг ном юм. Монгол хүний язгуур шинж, ахуй амьдралыг япон хүн бичсэн. Ер нь таалагдсан, автсан номоо орчуулж гаргах гээд байдаг хүн л дээ би. Энэ бүтээл намайг утга зохиолын орчуулга руу хөтөлсөн, миний орчуулгын анхны бүтээл. Утга зохиолын орчуулга гэдэг зүйлд амьдралаа зориулсны минь утга учир болсон ном, өөрөөр хэлбэл миний амьдралыг өөрчилсөн ном. Ихэд нандигнадаг энэ номоо 25 жилийн дараа дахин хэвлүүлсэн. Нам биш ном дагах болсон минь энэ номтой холбоотой.

НОМОО ХЭРХЭН СОНГОДОГ ВЭ?
Орчуулах номоо бол ач холбогдлыг нь харна. Уншигчдад өгөөжтэй, нийгэмд сайн нөлөө үзүүлэх боломжтой, ялангуяа монгол хүний оюун санаанд хөгжил дэвшил авч ирэх, хүн төрөлхтний соёлын сэтгэлгээнд нөлөөтэй, зохиолчийн ур чадвар өндөр, тухайн улсдаа эсвэл дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн зохиолчийн том бүтээлийг орчуулах нь миний амбиц. Миний бүтээлүүд ийм л шалгуур давсан байж яагаад болохгүй гэж, монгол хүн яагаад ийм сайн бүтээлийг уншиж болохгүй гэж гэсэн асуултыг өөртөө тавьж сонгосон бүтээлүүд байдаг. Тэр дунд Японы оюунлаг зохиолч Шиба Рёотаро, алдарт Фүкүзава Юкичи, дэлхийн сонгодог бүтээл болох “Гэнжийн туульс”-ыг (манай он тооллын 9-р зуун) зохиосон Мүрасаки Шикибү, өнөө цаг үеийн дэлхийд алдартай зохиолч Мүраками Харүки зэрэг зохиолчид байна. Менежментийн хаан гэгддэг, Панасоникийг үүсгэн байгуулагч Мацүзаки Коносүкэгийн “Замаа нээхүй” ном гэхэд монголчуудын ярьдагчлан “үхрийн махыг үнхэлцэгт нь багтаасан” тийм ном. 120 номын шим шүүсийг нэг дор хураасан мэт ном гэж япончууд ярьдаг. Удахгүй миний орчуулгаар он гараад уншигчдад хүрэх юм.

Харин унших номын тухайд сэтгэлгээний чадамжид нөлөөлөхүйц, мэдлэг мэдээлэл, ур чадвар, агуулга, бүтэц сайтай тийм зохиолуудыг түүж уншихыг хүсдэг. Хувь хүний мэдрэмж давамгайлсан, төсөөлөн бодох чадвар султай бүтээлүүдээс зайлсхийдэг. Дан авьяас бас явахгүй болсон. Гоё уран үг, ончтой үгээр дүүрэн ч үлдэх юмгүй бол савтай будаа гоожуулахтай адилхан. Номын өгөөж чанар гэдэг зүйлийг анхаармаар санагддаг. Мүракамигийн зохиолууд намайг юугаараа татдаг вэ гэхээр сэтгэлгээний хэв маягийн “хараад ханашгүй” байдал. Уран сэтгэлгээ гэдэг зүйл хэв маяг, хэлбэр хэмжээ, давталт, бүтэц зэрэгт ер автдаггүй, баригддаггүй, ямар ч зүйл байсан сайхан таараад явчихдаг. Тэр нь сайхан. Хүмүүс нэг юмаа давтлаа л гэдэг, гэтэл тэр “нэг юм” хэчнээн олон хэв маяг, өнгө төрх, хэлбэртэй байж болдог гээч.
Заримдаа би нэг монгол ном, нэг япон номыг зэрэг эхэлдэг юм. Монгол, япон хүмүүсийн сэтгэлгээ, ур чадвар, ертөнцийг үзэх үзэл, бичлэгийн эв дүй, харааг зэрэгцүүлэх боломж олгож байдаг. Хувь зохиолчийн харьцуулалт биш шүү. Xарьцуулах ч юм биш. Өөр өөрийн соёл, иргэншлийн ялгаатай өнгө төрхтэй, өвөрмөц байдалтай шүү дээ.
Жишээ нь Японы бизнесийн загалмайлсан эцэг гэгддэг Шибүсава Эйичи гэж хүний бичсэн “Ронго то соробан” гэдэг гайхалтай ном байна. Монголоор ронго, сампин хоёр гэсэн утгатай юм. Ронго гэдэг нь япончуудын ёс зүйн хэм хэмжээтэй гүнзгий холбогддог эртний хятадаас дамжиж ирсэн суртал юм л даа. Манай тооллын 390 орчим оны үед ханз үсэг, буддизмтай хамт Японд нэвтэрсэн байдаг. Эдогийн үед бакүфү засгийн газар энэхүү ёс суртахууны сургаалыг ихэд чухалчилж анхан шатны сургуульд хүртэл заадаг байж л дээ. Күнзийн шавь нар багшийгаа нас барсны дараа сургаал номыг нь эмхэтгэн бөөгнүүлсэн нь энэ суртахууны үндэс болсон гэдэг. Одоо ч чухал, ялангуяа бизнесийн ертөнцөд маш чухал үзэл санаа ч багтдаг. Хүний амьдралд хамгийн чухал зүйл юу вэ, хүртэх ёстой баримтлах ёстой зүйл юу вэ. Үүнийг л Шибүсава Эйичи хэмээх Японы бизнес хөгжлийн загалмайлсан эцэг ёс суртахуун, эдийн засаг хоёрын холбоосын тухай гярхай ажиглаж бичсэн болов уу. Ач холбогдлоороо маш чухал ном юм. Манайх зах зээлийн нийгэмд шилжихэд хүлээс тас үсрэх шиг болж, хэн юу дуртайгаа хийж болно гэсэн ганц санаагаар л бизнесийн агуу өндөр үзэл санаа нухчигдсан байх гэж боддог. Бизнес, ёс зүй хоёрыг холбосон энэ мэт сэхээтэн хүмүүсийн ном ч байсангүй. Юу хийж болохгүй тухай сургаал ном ч байсангүй. Буддын шашны арван хар нүгэл, арван цагаан буяны тухай сургаал л жаахан барьж байсан болов уу.

НОМЫГ ЯМАР БАЙДЛААР, ЯАЖ УНШДАГ ВЭ?
Миний ном унших арга барил энгийн. Түрүүнд хэллээ, хоёр ном эхлээд түүнийгээ сөөлжүүлэн уншдаг. Cэтгэлгээний хэв маягийн ажиглалт гэх үү. Хурдан түргэн дуусгахыг чухалчилдаггүй. Цагийг яаран сандран биш тухтай бас налгар уужуу ашиглах дуртай.

БУСАД ХҮМҮҮСИЙГ УНШААСАЙ, МЭДЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ НОМ?
Түүхэн хүмүүсийн тухай сонирхолтой ном ховор байна. Тиймээс миний хувьд тэр орон зайг Японы утга зохиол, баримтат уран сайхны зохиолууд нөхөж байна даа. Монголын утга зохиолын тухайд До.Цэнджав, Б.Догмид, Д.Мэнд-ооёо нарын бүтээлийг унших дуртай. Гурван өөр өнгө төрх, зан араншин харагддаг.
Бусад хүмүүсийг ийм тийм ном уншаарай гэх нь бас хаашаа ч юм. Монгол хүнд хэрэгтэй гэдэг талаасаа бол Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргаж байгаа сонголтууд их таалагддаг. Ялангуяа Юваль Ной Хараригийн гурван цуврал байна. Миний ширээний ном болсон. Mөн Достоевскийн шинэ орчуулгын цувралууд байна.

ХЭРВЭЭ ТА НОМ БИЧИХ ЁСТОЙ ГЭВЭЛ ТЭР НЬ ЮУНЫ ТУХАЙ, ЯМАР ТӨРЛИЙН НОМ БАЙХ БОЛ?
Баримтат уран сайхны зохиол л бичвэл бичих байх даа. Цэвэр утга зохиолын хувьд дэлхийн хамгийн сайн бүтээлүүдээс түүж орчуулахад л өгөөжтэй байх болно. Сүүлийн үед бизнес хөгжил, бизнесийн соёл ёс зүйн талаар нэлээд уншиж байна. Дээр өгүүлсэн “Ронго ба сампин”, Мацүзаки Коносүкэгийн “Замаа нээхүй” энэ хоёр бүтээл бол бидний алдаа дутагдлыг нөхөхөд их үүрэг гүйцэтгэх тийм сайн номнууд гэж боддог.

НОМТОЙ ХОЛБООТОЙ ХЭЛМЭЭР САНАГДДАГ ЗҮЙЛ?
Сайн номыг сонгож уншиж чадвал сайн хүнтэй уулзсан мэт байх болно. Hом хүнтэй л адил юм. Сайн хүн байдаг, базаахгүй нөхөр ч бий. Харин сонгож, төлөвлөж унших хэрэгтэй л гэж би боддог. Гоё хавтас биш гоё агуулга, гоё сэтгэлгээ, гоё бичлэг, гоё өгөөж чухал.

ЭДГЭЭР АСУУЛТАД ХЭНИЙГ ХАРИУЛААСАЙ ГЭЖ ХҮСЭЖ БАЙНА?
Хуульч, шүүгчдээс асууж үз гэж зөвлөмөөр байна. Тэд юу уншдаг нь сонирхолтой байна.

“Номтой яриа” булангийн ээлжит дугаартаа бид япон судлаач, орчуулагч Очирхүүгийн Жаргалсайханыг урилаа. Тэрээр Шиба Рёотаро “Тал нутгийн тэмдэглэл”, "Оросын тухай: Умардын уугуул төрх", “Хорин нэгдүгээр зуунд амьдрах хөвгүүд охидод”, Фүкүзава Юкичигийн “Эрдмийг эрхэмлэх ухаан”, Самүэл Смайлсын “Өөртөө туслах ухаан”, дэлхийн анхны роман, манай эриний Х зуунд Мүрасаки Шикибүгийн зохиосон “Гэнжийн туульс” нэг, хоёрдугаар боть, Мүраками Харүкигийн “1Q84” гурамсан роман, "Торгон цэргийн хороон даргын аллага" нэг, хоёрдугаар боть зэрэг олон бүтээлийг орчуулж, уншигчдадаа бэлэг барьжээ.
### ТА ЯМАР ТӨРЛИЙН НОМ УНШДАГ ВЭ? ОДОО УНШИЖ БУЙ НОМ?
Миний хувьд утга зохиол, баримтат уран сайхны зохиол, шинжлэх ухааны хялбаршуулсан зохиол гээд олон хэв маягийн ном унших дуртай. Яг одоо бол Баасанжавын Наранбаатарын “ Хүн?...буюу бид?...” гэдэг ном уншиж байна. Сонирхолтой юм.
### ТАНД ХАМГИЙН ИХ НӨЛӨӨЛСӨН, ТОМ ӨӨРЧЛӨЛТ АВЧИРСАН НОМ ГЭВЭЛ?
Японы нэрт зохиолч Шиба Рёотарогийн “Тал нутгийн тэмдэглэл” гэдэг ном юм. Монгол хүний язгуур шинж, ахуй амьдралыг япон хүн бичсэн. Ер нь таалагдсан, автсан номоо орчуулж гаргах гээд байдаг хүн л дээ би. Энэ бүтээл намайг утга зохиолын орчуулга руу хөтөлсөн, миний орчуулгын анхны бүтээл. Утга зохиолын орчуулга гэдэг зүйлд амьдралаа зориулсны минь утга учир болсон ном, өөрөөр хэлбэл миний амьдралыг өөрчилсөн ном. Ихэд нандигнадаг энэ номоо 25 жилийн дараа дахин хэвлүүлсэн. Нам биш ном дагах болсон минь энэ номтой холбоотой.
### НОМОО ХЭРХЭН СОНГОДОГ ВЭ?
Орчуулах номоо бол ач холбогдлыг нь харна. Уншигчдад өгөөжтэй, нийгэмд сайн нөлөө үзүүлэх боломжтой, ялангуяа монгол хүний оюун санаанд хөгжил дэвшил авч ирэх, хүн төрөлхтний соёлын сэтгэлгээнд нөлөөтэй, зохиолчийн ур чадвар өндөр, тухайн улсдаа эсвэл дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн зохиолчийн том бүтээлийг орчуулах нь миний амбиц. Миний бүтээлүүд ийм л шалгуур давсан байж яагаад болохгүй гэж, монгол хүн яагаад ийм сайн бүтээлийг уншиж болохгүй гэж гэсэн асуултыг өөртөө тавьж сонгосон бүтээлүүд байдаг. Тэр дунд Японы оюунлаг зохиолч Шиба Рёотаро, алдарт Фүкүзава Юкичи, дэлхийн сонгодог бүтээл болох “Гэнжийн туульс”-ыг (манай он тооллын 9-р зуун) зохиосон Мүрасаки Шикибү, өнөө цаг үеийн дэлхийд алдартай зохиолч Мүраками Харүки зэрэг зохиолчид байна. Менежментийн хаан гэгддэг, Панасоникийг үүсгэн байгуулагч Мацүзаки Коносүкэгийн “Замаа нээхүй” ном гэхэд монголчуудын ярьдагчлан “үхрийн махыг үнхэлцэгт нь багтаасан” тийм ном. 120 номын шим шүүсийг нэг дор хураасан мэт ном гэж япончууд ярьдаг. Удахгүй миний орчуулгаар он гараад уншигчдад хүрэх юм.
Харин унших номын тухайд сэтгэлгээний чадамжид нөлөөлөхүйц, мэдлэг мэдээлэл, ур чадвар, агуулга, бүтэц сайтай тийм зохиолуудыг түүж уншихыг хүсдэг. Хувь хүний мэдрэмж давамгайлсан, төсөөлөн бодох чадвар султай бүтээлүүдээс зайлсхийдэг. Дан авьяас бас явахгүй болсон. Гоё уран үг, ончтой үгээр дүүрэн ч үлдэх юмгүй бол савтай будаа гоожуулахтай адилхан. Номын өгөөж чанар гэдэг зүйлийг анхаармаар санагддаг. Мүракамигийн зохиолууд намайг юугаараа татдаг вэ гэхээр сэтгэлгээний хэв маягийн “хараад ханашгүй” байдал. Уран сэтгэлгээ гэдэг зүйл хэв маяг, хэлбэр хэмжээ, давталт, бүтэц зэрэгт ер автдаггүй, баригддаггүй, ямар ч зүйл байсан сайхан таараад явчихдаг. Тэр нь сайхан. Хүмүүс нэг юмаа давтлаа л гэдэг, гэтэл тэр “нэг юм” хэчнээн олон хэв маяг, өнгө төрх, хэлбэртэй байж болдог гээч.
Заримдаа би нэг монгол ном, нэг япон номыг зэрэг эхэлдэг юм. Монгол, япон хүмүүсийн сэтгэлгээ, ур чадвар, ертөнцийг үзэх үзэл, бичлэгийн эв дүй, харааг зэрэгцүүлэх боломж олгож байдаг. Хувь зохиолчийн харьцуулалт биш шүү. Xарьцуулах ч юм биш. Өөр өөрийн соёл, иргэншлийн ялгаатай өнгө төрхтэй, өвөрмөц байдалтай шүү дээ.
Жишээ нь Японы бизнесийн загалмайлсан эцэг гэгддэг Шибүсава Эйичи гэж хүний бичсэн “Ронго то соробан” гэдэг гайхалтай ном байна. Монголоор ронго, сампин хоёр гэсэн утгатай юм. Ронго гэдэг нь япончуудын ёс зүйн хэм хэмжээтэй гүнзгий холбогддог эртний хятадаас дамжиж ирсэн суртал юм л даа. Манай тооллын 390 орчим оны үед ханз үсэг, буддизмтай хамт Японд нэвтэрсэн байдаг. Эдогийн үед бакүфү засгийн газар энэхүү ёс суртахууны сургаалыг ихэд чухалчилж анхан шатны сургуульд хүртэл заадаг байж л дээ. Күнзийн шавь нар багшийгаа нас барсны дараа сургаал номыг нь эмхэтгэн бөөгнүүлсэн нь энэ суртахууны үндэс болсон гэдэг. Одоо ч чухал, ялангуяа бизнесийн ертөнцөд маш чухал үзэл санаа ч багтдаг. Хүний амьдралд хамгийн чухал зүйл юу вэ, хүртэх ёстой баримтлах ёстой зүйл юу вэ. Үүнийг л Шибүсава Эйичи хэмээх Японы бизнес хөгжлийн загалмайлсан эцэг ёс суртахуун, эдийн засаг хоёрын холбоосын тухай гярхай ажиглаж бичсэн болов уу. Ач холбогдлоороо маш чухал ном юм. Манайх зах зээлийн нийгэмд шилжихэд хүлээс тас үсрэх шиг болж, хэн юу дуртайгаа хийж болно гэсэн ганц санаагаар л бизнесийн агуу өндөр үзэл санаа нухчигдсан байх гэж боддог. Бизнес, ёс зүй хоёрыг холбосон энэ мэт сэхээтэн хүмүүсийн ном ч байсангүй. Юу хийж болохгүй тухай сургаал ном ч байсангүй. Буддын шашны арван хар нүгэл, арван цагаан буяны тухай сургаал л жаахан барьж байсан болов уу.
### НОМЫГ ЯМАР БАЙДЛААР, ЯАЖ УНШДАГ ВЭ?
Миний ном унших арга барил энгийн. Түрүүнд хэллээ, хоёр ном эхлээд түүнийгээ сөөлжүүлэн уншдаг. Cэтгэлгээний хэв маягийн ажиглалт гэх үү. Хурдан түргэн дуусгахыг чухалчилдаггүй. Цагийг яаран сандран биш тухтай бас налгар уужуу ашиглах дуртай.
### БУСАД ХҮМҮҮСИЙГ УНШААСАЙ, МЭДЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ НОМ?
Түүхэн хүмүүсийн тухай сонирхолтой ном ховор байна. Тиймээс миний хувьд тэр орон зайг Японы утга зохиол, баримтат уран сайхны зохиолууд нөхөж байна даа. Монголын утга зохиолын тухайд До.Цэнджав, Б.Догмид, Д.Мэнд-ооёо нарын бүтээлийг унших дуртай. Гурван өөр өнгө төрх, зан араншин харагддаг.
Бусад хүмүүсийг ийм тийм ном уншаарай гэх нь бас хаашаа ч юм. Монгол хүнд хэрэгтэй гэдэг талаасаа бол Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргаж байгаа сонголтууд их таалагддаг. Ялангуяа Юваль Ной Хараригийн гурван цуврал байна. Миний ширээний ном болсон. Mөн Достоевскийн шинэ орчуулгын цувралууд байна.
### ХЭРВЭЭ ТА НОМ БИЧИХ ЁСТОЙ ГЭВЭЛ ТЭР НЬ ЮУНЫ ТУХАЙ, ЯМАР ТӨРЛИЙН НОМ БАЙХ БОЛ?
Баримтат уран сайхны зохиол л бичвэл бичих байх даа. Цэвэр утга зохиолын хувьд дэлхийн хамгийн сайн бүтээлүүдээс түүж орчуулахад л өгөөжтэй байх болно. Сүүлийн үед бизнес хөгжил, бизнесийн соёл ёс зүйн талаар нэлээд уншиж байна. Дээр өгүүлсэн “Ронго ба сампин”, Мацүзаки Коносүкэгийн “Замаа нээхүй” энэ хоёр бүтээл бол бидний алдаа дутагдлыг нөхөхөд их үүрэг гүйцэтгэх тийм сайн номнууд гэж боддог.
### НОМТОЙ ХОЛБООТОЙ ХЭЛМЭЭР САНАГДДАГ ЗҮЙЛ?
Сайн номыг сонгож уншиж чадвал сайн хүнтэй уулзсан мэт байх болно. Hом хүнтэй л адил юм. Сайн хүн байдаг, базаахгүй нөхөр ч бий. Харин сонгож, төлөвлөж унших хэрэгтэй л гэж би боддог. Гоё хавтас биш гоё агуулга, гоё сэтгэлгээ, гоё бичлэг, гоё өгөөж чухал.
### ЭДГЭЭР АСУУЛТАД ХЭНИЙГ ХАРИУЛААСАЙ ГЭЖ ХҮСЭЖ БАЙНА?
Хуульч, шүүгчдээс асууж үз гэж зөвлөмөөр байна. Тэд юу уншдаг нь сонирхолтой байна.