Пробиотик: Таны гэдсийг хамгаалагч супер баатруудтай танилц
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Пробиотик гэх ойлголт судлаачдын дунд хэрэглэгддэг үг байхаа больж хүмүүсийн өргөн хэрэглэдэг нэршил болжээ. Бүр сүүлдээ пребиотик, постбиотик болон симбиотик зэрэг өөр олон нэршлүүд гарч ирж, аль нь илүү сайн бэ? Ер нь өдөр бүр уух хэрэгтэй юу? Хоол хүнснээсээ ашигтай бактериа нөхөж болох уу? гээд олон асуулт урган гарч ирсэн ч тодорхой хариу, баттай мэдээлэл хомс. Тиймээс өнөөдрийн нийтлэлээрээ пробиотик буюу ашигтай бактеритай холбоотой бүх асуудлуудыг тайлбарлахаар бэлдлээ.  </div><div><br></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/b3d7409cb4a31632559f043ecc355555.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>НЭР ТОМЬЁОНЫ ЛАВЛАХ </h3><p><b>Микробиом</b> – бактери, вирус, мөөгөнцөр зэрэг амьд бичил биетүүдээс бүрдэх хэсгийг ийнхүү нэрлэдэг. Эдгээр бичил биетүүдийн ихэнх нь, ялангуяа бактериуд гэдсэнд байдаг бөгөөд үүнийг гэдэсний микробиом гэж нэрлээд буй хэрэг. Сонирхолтой нь хүн бүрийн хувьд энэ орчин өөр өөр байдаг ба үүнд амьдралын хэв маяг, хооллолт, жин, нас, хүрээлэн буй орчин, удамшил зэрэг олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг. <br> <br><b>Пребиотик</b> – гэдэсний ашигтай бактериудын субстрат буюу хоол тэжээл нь болдог химийн нэгдэл. Энэ үйл явцыг нэг үйлдвэрээр төсөөлбөл үйлдвэрийн түлш нь болдог зүйл пребиотик. <br> <br><b>Пробиотик</b> – нэг үгээр бол амьд бичил биетүүд. Харин үйлдвэрийн процесстой зүйрлэвэл үйлдвэрийн ажилчид гэж ойлгож болно. <br> <br><b>Синбиотик</b> – пребиотик болон пробиотик хоёрыг нийлүүлж үйл ажиллагааг нь илүү эрчимжүүлсэн төрлийг ийнхүү нэрлэдэг. <br> <br><b>Постбиотик</b> – амьгүй хэр нь үр дүнтэй хэвээр буй бичил биетнийг хэлдэг. Үйлдвэрийн процесстой зүйрлэвэл үйлдвэрлэлийн үр дүнд үүсдэг эцсийн бүтээгдэхүүн. Пробиотик нь пребиотикийг "идэж" исэлдсэний үр дүнд үүсэж буй бодис гэж ойлгож болно. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>САЯ ДОЛЛАРЫН ЭРГЭЛЗЭЭ</div></h3><p></p><p><b>Тараг уугаад пробиотикоо нөхөж болох уу?</b><br></p><p>Таргаас пробиотикийн хэрэгцээгээ хангах нь нэг талаараа эм бэлдмэл хэрэглэхээс ч илүү үр дүнтэй байж болох талаар сүүлийн үед судлаачид анхаарлаа хандуулах болсон. Нэгдүгээрт, тараг нь пробиотик бактерийн таатай орчин болох уураг, өөх тос зэрэг бусад шим тэжээлт нэгдлийг агуулдаг. Ингэснээр энэхүү таатай орчин нь ашигтай бактерийг хоол боловсруулах системд амжилттайгаар дамжин очиход тусалдаг. Түүнчлэн эм бэлдмэл хэлбэртэй пробиотикоос илүү хурдан бөгөөд <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9455928/" target="_blank">үр дүнтэй колони үүсгэх</a> буюу үрждэг болохыг судалгаагаар мөн баталсан юм.<br></p><p>Пробиотик бэлдмэл хэрэглэхэд нэг асуудал тулгардаг нь бүтээгдэхүүнд агуулагдах пробиотик омгууд тухайн хүний гэдэсний орчинд <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5972142/" target="_blank">бүрэн тохирохгүй</a> байж болох тул хэчнээн удаан хэрэглэсэн ч үр дүнгүй байх магадлалтай. Харин байгалийн аргаар исгэсэн тараг нь хөрөнгөний өсгөврөөс авхуулаад тухайн нутаг, орны хүмүүсийн гэдэсний микробиомд тохирсон буюу хэзээний танил бактерийг нь агуулж байдаг учраас илүү сайн зохицож, улмаар илүү үр дүнтэй байна гэсэн үг. Түүнчлэн тарганд зөвхөн прбиотикоос гадна Д витамин, кальци зэрэг бидний биед зайлшгүй шаардлагатай бодисууд агуулагддаг тул ясны бат бөх байдлыг дэмжих, үрэвслээс үүдэлтэй янз бүрийн өвчнөөс сэргийлэхэд туслах юм. Тиймээс сүүлийн үед илүү байгалийн эх үүсвэрээс амин дэм, ашигтай бактериа нөхөхийг илүүд үзэх болсон юм.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/8d4ba1bd94e5a91886fa373b2a6b4ac9.jpg"></p><p>Ташрамд дуулгахад 2009 оноос хойш боловсруулсан тарагны зах зээлд анхдагч үйлдвэрлэгч байр сууриа хадгалсаар ирсэн <a href="https://www.facebook.com/goytarag/" target="_blank">ГОЁ тараг </a>брэндийн шинэчилсэн пробиотиктой тараг удахгүй худалдаанд гарах гэж байна. ГОЁ таргийн хувьд 15 жил тасралтгүй нэг амт чанараа барин ажиллаж байгаа юм. Түүнчлэн ГОЁ брэнд хамгийн анх HDPE савлагааг бүтээгдэхүүнээ савлахад хэрэглэж байсан ба энэ савлагаа нь ашигтай бактеритай бүтээгдэхүүний хувьд чухал хэсэг. Учир нь ашигтай батеритай ямар ч бүтээгдэхүүний бактерийг нь амьд бөгөөд идэвхтэй байлгах нэн чухал. HDPE савлагаа нь гэрэл болон агаар нэвтрүүлэхгүй тул энэ үүргийг гүйцэтгэж байгаа юм.<br><br></p>
<p></p><p><b>Яагаад Монголчууд тарагнаас ашигтай бактериа нөхөх нь үр дүнтэй вэ?</b></p><p>Шууд ингэж ойлгох нь өрөөсгөл хэдий ч үнэний ор бий. Гэдэсний ашигтай бактериуд таньдаг омгийнхоо бактериудынхаа ажлыг нь илүү сайн бүтээж өгдөг гэсэн үг. Үүнийг ойлгохын тулд ко-эволюци хэмээх ойлголтыг ярилцах хэрэгтэй болно. Ко-эволюци гэдэг нь бидний биеийн биологийн үйл ажиллагаа болон бактерийн омог зэрэгцэн хувьслын явцад хөгжсөн явдлыг хэлээд байгаа юм. Хүн төрөлхтний түүхэн явцад хэрэглэж ирсэн хоол хүнс нь гэдэсний ашигтай бактериудын төрөл, микробиом орчныг бүрдүүлж тухайн хүнсээ боловсруулахад дасан зохицсоор ирсэн аж.<br><br>Жишээлбэл Япончууд мисо, натто зэрэг исгэсэн хүнсийг хэрэглэдэг тэдгээр хүнсэнд нь <i>Tetragenococcus halophilus</i> болон <i>Bacillus subtili</i>s төрлийн ашигтай бактериуд түлхүү байдаг тул Япончуудын гэдэсний микробиом орчин уг бактериар баялаг байдаг. Тийм ч учраас хэзээний танил эдгээр бактериудаа илүү сайн шингээх буюу энэ төрлийн бактери бүхий хүнсээ үргэлжлүүлэн хэрэглэсээр байвал гэдэсний ашигтай бактерийн хэмжээгээ илүү хурдан, үр дүнтэй нэмэгдүүлж байгаа гэсэн үг. Харин Япончуудад Европчуудын уламжлалт Saurkeraut буюу дарсан байцаагаар гэдэсний микрофлор орчныг нь сайжруулна гэвэл мисо эсвэл натто хэрэглэснээс илүү үр дүн бага байна. Учир нь гэдсэнд шив шинэ гишүүн ороод ирэхээр дасах гэж бага зэрэг уддаг гэсэн санаа.<br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/8f0cc1cd5dd9a657d6d743cfae646082.jpg"></p><p>Зүүн Азийн бүсийн иргэдийн 70-90 хувь нь лактаза буюу сүү сүүн бүтээгдэхүүн дэх лактозыг задлах лактаза фермент байдаггүй. Гэхдээ сонирхолтой нь Монголчууд эртнээс сүү, сүүн бүтээгдэхүүнээ л хэрэглэсээр ирсэн шүү дээ. Гэтэл бидний биед энэ фермент бага байдаг ч өөр нэг зүйл сүү сүүн бүтээгдэхүүнийг боловсруулахад тусалдаг нь гэдэсний ашигтай бактериуд аж. Тухайлбал, <i>Lactobacillus plantarum</i> хэмээх таргийн бичил биетэн цагаан идээ боловсруулан хэрэглэдэг бусад хүн амын гэдэсний микробиомд байдаг хэдий ч Монголд тэр дундаа Хөвсгөл аймгийн малчдын дунд илүү элбэг байдаг нь тогтоогдсон юм. Түүнчлэн <i>Leuconostoc mesenteroides</i> хэмээх айраг, бяслагт чухал үүрэгтэй тус бактерийн төрөл Булган аймгийн малчдын гэдэсний микробиомд өндөр хэмжээтэй байсан юм.<br><br>Тэгэхээр бидэнд хамгийн ойр, үр дүнтэй, бидний гэдэсний орчинд хэдийнээ танил бактерийг агуулсан хүнс бол маргаангүй тараг ажээ. Эртнээс тараг, сүү уух уламжлалтай Монголчуудын хувьд хотжилттой холбоотойгоор уламжлалт идээнээсээ холдсон. Тухайлбал Монголчуудын тараг худалдаж авах ихэнх шалтгаан нь жингээ барих эсвэл оройн хоолоо орлуулах зорилгоор 14 хоногт 1-2 удаа л худалдан авдаг байх жишээтэй. Дэргэдээ байгаа эрдэнээ анзаарч мэдэлгүй гаднын эм бэлдмэл, даршилсан ногоо, хүнс рүү хошуурахаас илүү өөрсдийн онцлог, уламжлал, хооллолттой тааруулан зөв бүтээгдэхүүнийг сонгож хэрэглэх цаг болжээ. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/f40be6408403e125d739a5285a8999c8.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТҮГЭЭМЭЛ, АСУУЛТ </h3><p></p><p><b>Бүх пробиотик адилхан үйлчилгээтэй юу?<br></b></p><p>Пробиотикийн үр нөлөө тухайн бактерийн омгийн онцлог, тун болон хэрэглэж буй хүний эрүүл мэндийн нөхцөлөөс хамаардаг. Тухайлбал,<a href="https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022316623015432" target="_blank"> <i>Lactobacillus acidophilus</i> </a>нь лактозыг задлах фермент агуулдаг тул лактоз шингээж чаддаггүй хүмүүст илүү нөлөөтэй байх жишээтэй. Өөрөөр хэлбэл, пробиотик бүр өөрийн гэсэн онцлогтой. Жишээ нь <i>Lactobacillus rhamnosus GG</i> омог нь хүүхдийн суулгалтыг 58 хувь хүртэл <a href="https://gastro.org/press-releases/agas-interpretation-of-new-probiotics-research-in-children/" target="_blank">бууруулдаг</a> бол <i>Saccharomyces boulardii</i> нь антибиотикоос үүдэлтэй суулгалтыг эмчлэхэд илүү үр дүнтэй гэх зэрэг. <br> <br>Пробиотикийн зарим омог нь гэдэсний хананд бэхлэгдэж, удаан хугацаанд тэндээ оршдог учраас илүү урт хугацааны нөлөөтэй байдаг бол зарим нь биеэс хурдан хугацаанд гадагшилдаг. Түүнчлэн, пробиотикийн үр нөлөө нь гэдэсний микробиомын бусад бактериудтай хэрхэн харилцан үйлчилдгээс хамаарч, хүний биеийн бусад эрхтний системд хэрхэн нөлөөлөх нь хамаардаг. Жишээ нь, пробиотикийн зарим омог гэдэсний микробиомын экосистемийг тэнцвэржүүлж, гэдэсний хананд эсрэг бие үүсгэх замаар аливаа үрэвслээс хамгаалах чадвартай байдаг. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/1896b3172115061c8cdca67db6495d10.jpg"></p><p></p><p><b>Гэдэсний ашигтай бактери сэтгэл санаа, тархи, мэдрэлийн үйл ажиллагаатай холбоотой юу?<br></b></p><p>Хамгийн их хүмүүсийн анхаарлыг татсан ашигтай бактеритай холбоотой нэг сэдэв бол тархитай хүртэл гэдэс хамаатай эсэх явдал юм. Гэдэсний микробиом орчныг "хоёр дахь тархи" гэж нэрлэдэг нь хоосонгүй юм. Гэдэсний ашигтай бактериуд тархины нейротрансмиттер буюу мэдрэлийн мэдээлэл дамжуулахад шаардлагатай бодисуудыг үүсгэхэд оролцдог. Жишээ нь, <i>Lactobacillus rhamnosus</i> омог нь <a href="https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1043661822000354#:~:text=March%202022%2C%20106090-,Lactobacillus%20rhamnosus%20GG%20colonization%20in%20early%20life%20regulates%20gut%2Dbrain,anxiety%2Dlike%20behavior%20in%20adulthood" target="_blank">стресс, түгшүүрийг</a> бууруулах үйлдэлтэй болох нь судлагдсан байдаг. Түүнчлэн <i>Bifidobacterium longum</i> нь серотонин болон <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5195897/" target="_blank">GABA</a> зэрэг тайвшруулах нөлөөтэй нейротрансмиттерийн хэмжээг нэмэгдүүлж, сэтгэл санааг тайван байлгахад нөлөөлдөг болох нь тогтоогдсон сонирхолтой судалгаа байдгийг дурдах хэрэгтэй.<br><b> <br></b> </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/8b777c56364391a3da1e8f815256172f.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>ИРЭЭДҮЙГЭЭС ИЛГЭЭСЭН ЗАХИДАЛ  </h3><p></p><p><b>Синбиотик болон постбиотик зэрэг нь эрүүл мэндийн хувьд тийм ач холбогдолтой юу?</b></p><p class="MsoNormal">Синбиотик гэдэг нь пребиотик ба пробиотикийн хослол бөгөөд ийнхүү хослуулж хэрэглэх нь илүү үр дүнтэй хэмээн зарим судлаачид үздэг. <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10130969/#:~:text=Prebiotics%20are%20non%2Ddigestible%20food,effectiveness%20of%20ingested%20PRO%20bacteria." target="_blank">Гол санаа нь</a> пробиотикийг дангаар нь хэрэглэх үед пробиотик зөвхөн хэрэгцээтэй үедээ ашиглагдчихаад биеэс гадагшилдаг бол пребиотиктой хольсноор пребиотик нь пробиотикийнхоо тэжээлийн эх үүсвэр болж цааш бактерийн омгийг үржүүлэхэд тусалдаг гэсэн үг. Ялангуяа энэ хослол нь <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5622781/" target="_blank">хоол боловсруулах системд</a> илүү тустай нь зарим клиникийн судалгаагаар батлагдаад байгаа юм. Тухайлбал синбиотик ашигтай бактерийг удаан хугацаанд хэрэглэх үед гэдэсний микробиомын тэнцвэр хадгалагдаж, хоол боловсруулалтын үйл явц сайжирсан үр дүн гарчээ. </p><p class="MsoNormal">Түүнчлэн тодорхой төрлийн пребиотик ба пробиотикийг хослуулснаар эрүүл мэндийн зарим асуудлыг шийдэж болохыг судалсан байна. Жишээ нь, <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9372503/" target="_blank"><i>Bifidobacterium longum</i> ба </a>Inulin зэрэг пребиотик, пробиотикийн хослол нь гэдэсний хийг багасгадаг болохыг тогтоожээ. Мөн пробиотикын задралаас үүсэх постбиотик нэгдлүүд нь хүний биед илүү удаан бөгөөд тогтвортой үр нөлөө үзүүлэх чадвартайг зарим судалгаанууд батлаад буй. Постбиотикт агуулагдах фермент, хүчил, антиоксидантууд нь бие махбодийн үрэвслийг намдаах бүр цаашлаад хавдрын эсрэг үйлчилгээтэй байх боломжтой болохыг судлаачид тааварлаад байгаа юм. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТАНЫ МЭДЭЭГҮЙ СОНИРХОЛТОЙ БАРИМТ  </h3><p><b>Пробиотик болон арьсны эрүүл мэнд </b><br> <br>2015 онд явуулсан судалгаагаар пробиотик хэрэглэсэн хүмүүст арьсны асуудлууд ялангуяа батга болон псориаз зэрэг өвчний шинж тэмдэг багассан <a href="https://academic.oup.com/bjd/article-abstract/182/1/39/6731363?login=false" target="_blank">үр дүн гарчээ</a>. Пробиотиктой бүтээгдэхүүнийг арьсанд шууд түрхэж хэрэглэх нь арьсны микрибиомд шууд нөлөөлөх замаар буюу арьсанд наалдаж, арьсан дээрх ашигтай бактерийн ургалтыг дэмжин, хэт их “ашиггүй” бактери хуримтлагдаж батга гарахаас сэргийлдэг. Мөн пробиотикийг дотроосоо ууж хэрэглэх нь интерлейкин (IL-10) зэрэг үрэвслийн эсрэг молекулуудыг <a href="https://www.mdpi.com/2311-5637/5/2/41" target="_blank">идэвхжүүлж</a>, арьстай холбоотой ямар нэг үрэвсэл үүслээ гэхэд түүнийг эсэргүүцэх зэвсгүүдийг прбиотик бэлдэж өгөхөд тусалдаг гэсэн үг юм. Тиймээс сүүлийн үед арьс арчилгааны найрлагад исгэсэн түүхий эд болон ашигтай бактерийн нэг төрлийн омгийг ашиглах болжээ. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/5a2bd8c668c2569c2bd82eca86f9657d.jpg"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: Nutritional Fundamentals for Health</div><p><b>Ашигтай бактери болон нойрны чанарын хооронд холбоо бий юу? </b><br> <br>Эрүүл мэндийн сэдвүүд хөндөгдөхөд хамгийн түрүүнд дурдагддаг бараг сонсоод дөжирсөн сэдэв бол нойр. Гэдэсний ашигтай бактеритай хүртэл нойрны чанар хамаатай байна гэдэг сонирхолтой. Тухайлбал 100 орчим оролцогч дээр хийсэн судалгаагаар унталтын хугацаа, чанар, тасалдал зэргийг хэмжиж 16S rRNA секвенцийн аргаар бактерийн төрөл, хэмжээтэй<a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11322573/" target="_blank"> харьцуулан тооцоход</a> нойр дутуу оролцогчдод <i>Escherichia coli, Bacteroides, Clostridium difficile</i> зэрэг ашиггүй гэж хэлж бактерийн хэмжээ ихэссэн байгаа нь ажиглагдсан юм. Харин ашигтай бактерийг хэрглэсний дараа нойрны чанарт нөлөөлж буйг судалхад ашигтай бактериуд гэдсэнд орсоныхоо дараа тодорхой метаболитууд үйлдвэрлэдэг бөгөөд тэдгээр нь нойрсоход чухал тархины бодисуудыг ялгаруулдаг. Жишээлбэл, <i>Lactobacillus болон Bifidobacterium</i> бактерийн омгууд нь богино гинжит тосны хүчил <a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7230973/" target="_blank">(SCFAs)</a> болон гама-аминобутирын хүчил (GABA) гэх зэрэг нойрсоход нөлөөлдөг нейротрансмиттерүүдийг үйлдвэрлэдэг байна. </p>
          </div>

Пробиотик гэх ойлголт судлаачдын дунд хэрэглэгддэг үг байхаа больж хүмүүсийн өргөн хэрэглэдэг нэршил болжээ. Бүр сүүлдээ пребиотик, постбиотик болон симбиотик зэрэг өөр олон нэршлүүд гарч ирж, аль нь илүү сайн бэ? Ер нь өдөр бүр уух хэрэгтэй юу? Хоол хүнснээсээ ашигтай бактериа нөхөж болох уу? гээд олон асуулт урган гарч ирсэн ч тодорхой хариу, баттай мэдээлэл хомс. Тиймээс өнөөдрийн нийтлэлээрээ пробиотик буюу ашигтай бактеритай холбоотой бүх асуудлуудыг тайлбарлахаар бэлдлээ.
НЭР ТОМЬЁОНЫ ЛАВЛАХ
Микробиом
– бактери, вирус, мөөгөнцөр зэрэг амьд бичил биетүүдээс бүрдэх хэсгийг ийнхүү нэрлэдэг. Эдгээр бичил биетүүдийн ихэнх нь, ялангуяа бактериуд гэдсэнд байдаг бөгөөд үүнийг гэдэсний микробиом гэж нэрлээд буй хэрэг. Сонирхолтой нь хүн бүрийн хувьд энэ орчин өөр өөр байдаг ба үүнд амьдралын хэв маяг, хооллолт, жин, нас, хүрээлэн буй орчин, удамшил зэрэг олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг.

Пребиотик
– гэдэсний ашигтай бактериудын субстрат буюу хоол тэжээл нь болдог химийн нэгдэл. Энэ үйл явцыг нэг үйлдвэрээр төсөөлбөл үйлдвэрийн түлш нь болдог зүйл пребиотик.

Пробиотик
– нэг үгээр бол амьд бичил биетүүд. Харин үйлдвэрийн процесстой зүйрлэвэл үйлдвэрийн ажилчид гэж ойлгож болно.

Синбиотик
– пребиотик болон пробиотик хоёрыг нийлүүлж үйл ажиллагааг нь илүү эрчимжүүлсэн төрлийг ийнхүү нэрлэдэг.

Постбиотик
– амьгүй хэр нь үр дүнтэй хэвээр буй бичил биетнийг хэлдэг. Үйлдвэрийн процесстой зүйрлэвэл үйлдвэрлэлийн үр дүнд үүсдэг эцсийн бүтээгдэхүүн. Пробиотик нь пребиотикийг "идэж" исэлдсэний үр дүнд үүсэж буй бодис гэж ойлгож болно.

САЯ ДОЛЛАРЫН ЭРГЭЛЗЭЭ
Тараг уугаад пробиотикоо нөхөж болох уу?
Таргаас пробиотикийн хэрэгцээгээ хангах нь нэг талаараа эм бэлдмэл хэрэглэхээс ч илүү үр дүнтэй байж болох талаар сүүлийн үед судлаачид анхаарлаа хандуулах болсон. Нэгдүгээрт, тараг нь пробиотик бактерийн таатай орчин болох уураг, өөх тос зэрэг бусад шим тэжээлт нэгдлийг агуулдаг. Ингэснээр энэхүү таатай орчин нь ашигтай бактерийг хоол боловсруулах системд амжилттайгаар дамжин очиход тусалдаг. Түүнчлэн эм бэлдмэл хэлбэртэй пробиотикоос илүү хурдан бөгөөд
үр дүнтэй колони үүсгэх
буюу үрждэг болохыг судалгаагаар мөн баталсан юм.
Пробиотик бэлдмэл хэрэглэхэд нэг асуудал тулгардаг нь бүтээгдэхүүнд агуулагдах пробиотик омгууд тухайн хүний гэдэсний орчинд
бүрэн тохирохгүй
байж болох тул хэчнээн удаан хэрэглэсэн ч үр дүнгүй байх магадлалтай. Харин байгалийн аргаар исгэсэн тараг нь хөрөнгөний өсгөврөөс авхуулаад тухайн нутаг, орны хүмүүсийн гэдэсний микробиомд тохирсон буюу хэзээний танил бактерийг нь агуулж байдаг учраас илүү сайн зохицож, улмаар илүү үр дүнтэй байна гэсэн үг. Түүнчлэн тарганд зөвхөн прбиотикоос гадна Д витамин, кальци зэрэг бидний биед зайлшгүй шаардлагатай бодисууд агуулагддаг тул ясны бат бөх байдлыг дэмжих, үрэвслээс үүдэлтэй янз бүрийн өвчнөөс сэргийлэхэд туслах юм. Тиймээс сүүлийн үед илүү байгалийн эх үүсвэрээс амин дэм, ашигтай бактериа нөхөхийг илүүд үзэх болсон юм.

Ташрамд дуулгахад 2009 оноос хойш боловсруулсан тарагны зах зээлд анхдагч үйлдвэрлэгч байр сууриа хадгалсаар ирсэн
ГОЁ тараг
брэндийн шинэчилсэн пробиотиктой тараг удахгүй худалдаанд гарах гэж байна. ГОЁ таргийн хувьд 15 жил тасралтгүй нэг амт чанараа барин ажиллаж байгаа юм. Түүнчлэн ГОЁ брэнд хамгийн анх HDPE савлагааг бүтээгдэхүүнээ савлахад хэрэглэж байсан ба энэ савлагаа нь ашигтай бактеритай бүтээгдэхүүний хувьд чухал хэсэг. Учир нь ашигтай батеритай ямар ч бүтээгдэхүүний бактерийг нь амьд бөгөөд идэвхтэй байлгах нэн чухал. HDPE савлагаа нь гэрэл болон агаар нэвтрүүлэхгүй тул энэ үүргийг гүйцэтгэж байгаа юм.

Яагаад Монголчууд тарагнаас ашигтай бактериа нөхөх нь үр дүнтэй вэ?
Шууд ингэж ойлгох нь өрөөсгөл хэдий ч үнэний ор бий. Гэдэсний ашигтай бактериуд таньдаг омгийнхоо бактериудынхаа ажлыг нь илүү сайн бүтээж өгдөг гэсэн үг. Үүнийг ойлгохын тулд ко-эволюци хэмээх ойлголтыг ярилцах хэрэгтэй болно. Ко-эволюци гэдэг нь бидний биеийн биологийн үйл ажиллагаа болон бактерийн омог зэрэгцэн хувьслын явцад хөгжсөн явдлыг хэлээд байгаа юм. Хүн төрөлхтний түүхэн явцад хэрэглэж ирсэн хоол хүнс нь гэдэсний ашигтай бактериудын төрөл, микробиом орчныг бүрдүүлж тухайн хүнсээ боловсруулахад дасан зохицсоор ирсэн аж.
Жишээлбэл Япончууд мисо, натто зэрэг исгэсэн хүнсийг хэрэглэдэг тэдгээр хүнсэнд нь
Tetragenococcus halophilus
болон
Bacillus subtili
s төрлийн ашигтай бактериуд түлхүү байдаг тул Япончуудын гэдэсний микробиом орчин уг бактериар баялаг байдаг. Тийм ч учраас хэзээний танил эдгээр бактериудаа илүү сайн шингээх буюу энэ төрлийн бактери бүхий хүнсээ үргэлжлүүлэн хэрэглэсээр байвал гэдэсний ашигтай бактерийн хэмжээгээ илүү хурдан, үр дүнтэй нэмэгдүүлж байгаа гэсэн үг. Харин Япончуудад Европчуудын уламжлалт Saurkeraut буюу дарсан байцаагаар гэдэсний микрофлор орчныг нь сайжруулна гэвэл мисо эсвэл натто хэрэглэснээс илүү үр дүн бага байна. Учир нь гэдсэнд шив шинэ гишүүн ороод ирэхээр дасах гэж бага зэрэг уддаг гэсэн санаа.

Зүүн Азийн бүсийн иргэдийн 70-90 хувь нь лактаза буюу сүү сүүн бүтээгдэхүүн дэх лактозыг задлах лактаза фермент байдаггүй. Гэхдээ сонирхолтой нь Монголчууд эртнээс сүү, сүүн бүтээгдэхүүнээ л хэрэглэсээр ирсэн шүү дээ. Гэтэл бидний биед энэ фермент бага байдаг ч өөр нэг зүйл сүү сүүн бүтээгдэхүүнийг боловсруулахад тусалдаг нь гэдэсний ашигтай бактериуд аж. Тухайлбал,
Lactobacillus plantarum
хэмээх таргийн бичил биетэн цагаан идээ боловсруулан хэрэглэдэг бусад хүн амын гэдэсний микробиомд байдаг хэдий ч Монголд тэр дундаа Хөвсгөл аймгийн малчдын дунд илүү элбэг байдаг нь тогтоогдсон юм. Түүнчлэн
Leuconostoc mesenteroides
хэмээх айраг, бяслагт чухал үүрэгтэй тус бактерийн төрөл Булган аймгийн малчдын гэдэсний микробиомд өндөр хэмжээтэй байсан юм.
Тэгэхээр бидэнд хамгийн ойр, үр дүнтэй, бидний гэдэсний орчинд хэдийнээ танил бактерийг агуулсан хүнс бол маргаангүй тараг ажээ. Эртнээс тараг, сүү уух уламжлалтай Монголчуудын хувьд хотжилттой холбоотойгоор уламжлалт идээнээсээ холдсон. Тухайлбал Монголчуудын тараг худалдаж авах ихэнх шалтгаан нь жингээ барих эсвэл оройн хоолоо орлуулах зорилгоор 14 хоногт 1-2 удаа л худалдан авдаг байх жишээтэй. Дэргэдээ байгаа эрдэнээ анзаарч мэдэлгүй гаднын эм бэлдмэл, даршилсан ногоо, хүнс рүү хошуурахаас илүү өөрсдийн онцлог, уламжлал, хооллолттой тааруулан зөв бүтээгдэхүүнийг сонгож хэрэглэх цаг болжээ.

ТҮГЭЭМЭЛ, АСУУЛТ
Бүх пробиотик адилхан үйлчилгээтэй юу?
Пробиотикийн үр нөлөө тухайн бактерийн омгийн онцлог, тун болон хэрэглэж буй хүний эрүүл мэндийн нөхцөлөөс хамаардаг. Тухайлбал,

Lactobacillus acidophilus

нь лактозыг задлах фермент агуулдаг тул лактоз шингээж чаддаггүй хүмүүст илүү нөлөөтэй байх жишээтэй. Өөрөөр хэлбэл, пробиотик бүр өөрийн гэсэн онцлогтой. Жишээ нь
Lactobacillus rhamnosus GG
омог нь хүүхдийн суулгалтыг 58 хувь хүртэл
бууруулдаг
бол
Saccharomyces boulardii
нь антибиотикоос үүдэлтэй суулгалтыг эмчлэхэд илүү үр дүнтэй гэх зэрэг.

Пробиотикийн зарим омог нь гэдэсний хананд бэхлэгдэж, удаан хугацаанд тэндээ оршдог учраас илүү урт хугацааны нөлөөтэй байдаг бол зарим нь биеэс хурдан хугацаанд гадагшилдаг. Түүнчлэн, пробиотикийн үр нөлөө нь гэдэсний микробиомын бусад бактериудтай хэрхэн харилцан үйлчилдгээс хамаарч, хүний биеийн бусад эрхтний системд хэрхэн нөлөөлөх нь хамаардаг. Жишээ нь, пробиотикийн зарим омог гэдэсний микробиомын экосистемийг тэнцвэржүүлж, гэдэсний хананд эсрэг бие үүсгэх замаар аливаа үрэвслээс хамгаалах чадвартай байдаг.

Гэдэсний ашигтай бактери сэтгэл санаа, тархи, мэдрэлийн үйл ажиллагаатай холбоотой юу?
Хамгийн их хүмүүсийн анхаарлыг татсан ашигтай бактеритай холбоотой нэг сэдэв бол тархитай хүртэл гэдэс хамаатай эсэх явдал юм. Гэдэсний микробиом орчныг "хоёр дахь тархи" гэж нэрлэдэг нь хоосонгүй юм. Гэдэсний ашигтай бактериуд тархины нейротрансмиттер буюу мэдрэлийн мэдээлэл дамжуулахад шаардлагатай бодисуудыг үүсгэхэд оролцдог. Жишээ нь,
Lactobacillus rhamnosus
омог нь
стресс, түгшүүрийг
бууруулах үйлдэлтэй болох нь судлагдсан байдаг. Түүнчлэн
Bifidobacterium longum
нь серотонин болон
GABA
зэрэг тайвшруулах нөлөөтэй нейротрансмиттерийн хэмжээг нэмэгдүүлж, сэтгэл санааг тайван байлгахад нөлөөлдөг болох нь тогтоогдсон сонирхолтой судалгаа байдгийг дурдах хэрэгтэй.



ИРЭЭДҮЙГЭЭС ИЛГЭЭСЭН ЗАХИДАЛ
Синбиотик болон постбиотик зэрэг нь эрүүл мэндийн хувьд тийм ач холбогдолтой юу?
Синбиотик гэдэг нь пребиотик ба пробиотикийн хослол бөгөөд ийнхүү хослуулж хэрэглэх нь илүү үр дүнтэй хэмээн зарим судлаачид үздэг.
Гол санаа нь
пробиотикийг дангаар нь хэрэглэх үед пробиотик зөвхөн хэрэгцээтэй үедээ ашиглагдчихаад биеэс гадагшилдаг бол пребиотиктой хольсноор пребиотик нь пробиотикийнхоо тэжээлийн эх үүсвэр болж цааш бактерийн омгийг үржүүлэхэд тусалдаг гэсэн үг. Ялангуяа энэ хослол нь
хоол боловсруулах системд
илүү тустай нь зарим клиникийн судалгаагаар батлагдаад байгаа юм. Тухайлбал синбиотик ашигтай бактерийг удаан хугацаанд хэрэглэх үед гэдэсний микробиомын тэнцвэр хадгалагдаж, хоол боловсруулалтын үйл явц сайжирсан үр дүн гарчээ.
Түүнчлэн тодорхой төрлийн пребиотик ба пробиотикийг хослуулснаар эрүүл мэндийн зарим асуудлыг шийдэж болохыг судалсан байна. Жишээ нь,
Bifidobacterium longum
ба
Inulin зэрэг пребиотик, пробиотикийн хослол нь гэдэсний хийг багасгадаг болохыг тогтоожээ. Мөн пробиотикын задралаас үүсэх постбиотик нэгдлүүд нь хүний биед илүү удаан бөгөөд тогтвортой үр нөлөө үзүүлэх чадвартайг зарим судалгаанууд батлаад буй. Постбиотикт агуулагдах фермент, хүчил, антиоксидантууд нь бие махбодийн үрэвслийг намдаах бүр цаашлаад хавдрын эсрэг үйлчилгээтэй байх боломжтой болохыг судлаачид тааварлаад байгаа юм.

ТАНЫ МЭДЭЭГҮЙ СОНИРХОЛТОЙ БАРИМТ
Пробиотик болон арьсны эрүүл мэнд

2015 онд явуулсан судалгаагаар пробиотик хэрэглэсэн хүмүүст арьсны асуудлууд ялангуяа батга болон псориаз зэрэг өвчний шинж тэмдэг багассан
үр дүн гарчээ
. Пробиотиктой бүтээгдэхүүнийг арьсанд шууд түрхэж хэрэглэх нь арьсны микрибиомд шууд нөлөөлөх замаар буюу арьсанд наалдаж, арьсан дээрх ашигтай бактерийн ургалтыг дэмжин, хэт их “ашиггүй” бактери хуримтлагдаж батга гарахаас сэргийлдэг. Мөн пробиотикийг дотроосоо ууж хэрэглэх нь интерлейкин (IL-10) зэрэг үрэвслийн эсрэг молекулуудыг
идэвхжүүлж
, арьстай холбоотой ямар нэг үрэвсэл үүслээ гэхэд түүнийг эсэргүүцэх зэвсгүүдийг прбиотик бэлдэж өгөхөд тусалдаг гэсэн үг юм. Тиймээс сүүлийн үед арьс арчилгааны найрлагад исгэсэн түүхий эд болон ашигтай бактерийн нэг төрлийн омгийг ашиглах болжээ.

Эх сурвалж: Nutritional Fundamentals for Health
Ашигтай бактери болон нойрны чанарын хооронд холбоо бий юу?

Эрүүл мэндийн сэдвүүд хөндөгдөхөд хамгийн түрүүнд дурдагддаг бараг сонсоод дөжирсөн сэдэв бол нойр. Гэдэсний ашигтай бактеритай хүртэл нойрны чанар хамаатай байна гэдэг сонирхолтой. Тухайлбал 100 орчим оролцогч дээр хийсэн судалгаагаар унталтын хугацаа, чанар, тасалдал зэргийг хэмжиж 16S rRNA секвенцийн аргаар бактерийн төрөл, хэмжээтэй
харьцуулан тооцоход
нойр дутуу оролцогчдод
Escherichia coli, Bacteroides, Clostridium difficile
зэрэг ашиггүй гэж хэлж бактерийн хэмжээ ихэссэн байгаа нь ажиглагдсан юм. Харин ашигтай бактерийг хэрглэсний дараа нойрны чанарт нөлөөлж буйг судалхад ашигтай бактериуд гэдсэнд орсоныхоо дараа тодорхой метаболитууд үйлдвэрлэдэг бөгөөд тэдгээр нь нойрсоход чухал тархины бодисуудыг ялгаруулдаг. Жишээлбэл,
Lactobacillus болон Bifidobacterium
бактерийн омгууд нь богино гинжит тосны хүчил
(SCFAs)
болон гама-аминобутирын хүчил (GABA) гэх зэрэг нойрсоход нөлөөлдөг нейротрансмиттерүүдийг үйлдвэрлэдэг байна.

Пробиотик гэх ойлголт судлаачдын дунд хэрэглэгддэг үг байхаа больж хүмүүсийн өргөн хэрэглэдэг нэршил болжээ. Бүр сүүлдээ пребиотик, постбиотик болон симбиотик зэрэг өөр олон нэршлүүд гарч ирж, аль нь илүү сайн бэ? Ер нь өдөр бүр уух хэрэгтэй юу? Хоол хүнснээсээ ашигтай бактериа нөхөж болох уу? гээд олон асуулт урган гарч ирсэн ч тодорхой хариу, баттай мэдээлэл хомс. Тиймээс өнөөдрийн нийтлэлээрээ пробиотик буюу ашигтай бактеритай холбоотой бүх асуудлуудыг тайлбарлахаар бэлдлээ.
### НЭР ТОМЬЁОНЫ ЛАВЛАХ
**Микробиом** – бактери, вирус, мөөгөнцөр зэрэг амьд бичил биетүүдээс бүрдэх хэсгийг ийнхүү нэрлэдэг. Эдгээр бичил биетүүдийн ихэнх нь, ялангуяа бактериуд гэдсэнд байдаг бөгөөд үүнийг гэдэсний микробиом гэж нэрлээд буй хэрэг. Сонирхолтой нь хүн бүрийн хувьд энэ орчин өөр өөр байдаг ба үүнд амьдралын хэв маяг, хооллолт, жин, нас, хүрээлэн буй орчин, удамшил зэрэг олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг.
**Пребиотик** – гэдэсний ашигтай бактериудын субстрат буюу хоол тэжээл нь болдог химийн нэгдэл. Энэ үйл явцыг нэг үйлдвэрээр төсөөлбөл үйлдвэрийн түлш нь болдог зүйл пребиотик.
**Пробиотик** – нэг үгээр бол амьд бичил биетүүд. Харин үйлдвэрийн процесстой зүйрлэвэл үйлдвэрийн ажилчид гэж ойлгож болно.
**Синбиотик** – пребиотик болон пробиотик хоёрыг нийлүүлж үйл ажиллагааг нь илүү эрчимжүүлсэн төрлийг ийнхүү нэрлэдэг.
**Постбиотик** – амьгүй хэр нь үр дүнтэй хэвээр буй бичил биетнийг хэлдэг. Үйлдвэрийн процесстой зүйрлэвэл үйлдвэрлэлийн үр дүнд үүсдэг эцсийн бүтээгдэхүүн. Пробиотик нь пребиотикийг "идэж" исэлдсэний үр дүнд үүсэж буй бодис гэж ойлгож болно.
### САЯ ДОЛЛАРЫН ЭРГЭЛЗЭЭ
**Тараг уугаад пробиотикоо нөхөж болох уу?**
Таргаас пробиотикийн хэрэгцээгээ хангах нь нэг талаараа эм бэлдмэл хэрэглэхээс ч илүү үр дүнтэй байж болох талаар сүүлийн үед судлаачид анхаарлаа хандуулах болсон. Нэгдүгээрт, тараг нь пробиотик бактерийн таатай орчин болох уураг, өөх тос зэрэг бусад шим тэжээлт нэгдлийг агуулдаг. Ингэснээр энэхүү таатай орчин нь ашигтай бактерийг хоол боловсруулах системд амжилттайгаар дамжин очиход тусалдаг. Түүнчлэн эм бэлдмэл хэлбэртэй пробиотикоос илүү хурдан бөгөөд үр дүнтэй колони үүсгэх буюу үрждэг болохыг судалгаагаар мөн баталсан юм.
Пробиотик бэлдмэл хэрэглэхэд нэг асуудал тулгардаг нь бүтээгдэхүүнд агуулагдах пробиотик омгууд тухайн хүний гэдэсний орчинд бүрэн тохирохгүй байж болох тул хэчнээн удаан хэрэглэсэн ч үр дүнгүй байх магадлалтай. Харин байгалийн аргаар исгэсэн тараг нь хөрөнгөний өсгөврөөс авхуулаад тухайн нутаг, орны хүмүүсийн гэдэсний микробиомд тохирсон буюу хэзээний танил бактерийг нь агуулж байдаг учраас илүү сайн зохицож, улмаар илүү үр дүнтэй байна гэсэн үг. Түүнчлэн тарганд зөвхөн прбиотикоос гадна Д витамин, кальци зэрэг бидний биед зайлшгүй шаардлагатай бодисууд агуулагддаг тул ясны бат бөх байдлыг дэмжих, үрэвслээс үүдэлтэй янз бүрийн өвчнөөс сэргийлэхэд туслах юм. Тиймээс сүүлийн үед илүү байгалийн эх үүсвэрээс амин дэм, ашигтай бактериа нөхөхийг илүүд үзэх болсон юм.
Ташрамд дуулгахад 2009 оноос хойш боловсруулсан тарагны зах зээлд анхдагч үйлдвэрлэгч байр сууриа хадгалсаар ирсэн ГОЁ тараг брэндийн шинэчилсэн пробиотиктой тараг удахгүй худалдаанд гарах гэж байна. ГОЁ таргийн хувьд 15 жил тасралтгүй нэг амт чанараа барин ажиллаж байгаа юм. Түүнчлэн ГОЁ брэнд хамгийн анх HDPE савлагааг бүтээгдэхүүнээ савлахад хэрэглэж байсан ба энэ савлагаа нь ашигтай бактеритай бүтээгдэхүүний хувьд чухал хэсэг. Учир нь ашигтай батеритай ямар ч бүтээгдэхүүний бактерийг нь амьд бөгөөд идэвхтэй байлгах нэн чухал. HDPE савлагаа нь гэрэл болон агаар нэвтрүүлэхгүй тул энэ үүргийг гүйцэтгэж байгаа юм.
**Яагаад Монголчууд тарагнаас ашигтай бактериа нөхөх нь үр дүнтэй вэ?**
Шууд ингэж ойлгох нь өрөөсгөл хэдий ч үнэний ор бий. Гэдэсний ашигтай бактериуд таньдаг омгийнхоо бактериудынхаа ажлыг нь илүү сайн бүтээж өгдөг гэсэн үг. Үүнийг ойлгохын тулд ко-эволюци хэмээх ойлголтыг ярилцах хэрэгтэй болно. Ко-эволюци гэдэг нь бидний биеийн биологийн үйл ажиллагаа болон бактерийн омог зэрэгцэн хувьслын явцад хөгжсөн явдлыг хэлээд байгаа юм. Хүн төрөлхтний түүхэн явцад хэрэглэж ирсэн хоол хүнс нь гэдэсний ашигтай бактериудын төрөл, микробиом орчныг бүрдүүлж тухайн хүнсээ боловсруулахад дасан зохицсоор ирсэн аж.
Жишээлбэл Япончууд мисо, натто зэрэг исгэсэн хүнсийг хэрэглэдэг тэдгээр хүнсэнд нь *Tetragenococcus halophilus* болон *Bacillus subtili*s төрлийн ашигтай бактериуд түлхүү байдаг тул Япончуудын гэдэсний микробиом орчин уг бактериар баялаг байдаг. Тийм ч учраас хэзээний танил эдгээр бактериудаа илүү сайн шингээх буюу энэ төрлийн бактери бүхий хүнсээ үргэлжлүүлэн хэрэглэсээр байвал гэдэсний ашигтай бактерийн хэмжээгээ илүү хурдан, үр дүнтэй нэмэгдүүлж байгаа гэсэн үг. Харин Япончуудад Европчуудын уламжлалт Saurkeraut буюу дарсан байцаагаар гэдэсний микрофлор орчныг нь сайжруулна гэвэл мисо эсвэл натто хэрэглэснээс илүү үр дүн бага байна. Учир нь гэдсэнд шив шинэ гишүүн ороод ирэхээр дасах гэж бага зэрэг уддаг гэсэн санаа.
Зүүн Азийн бүсийн иргэдийн 70-90 хувь нь лактаза буюу сүү сүүн бүтээгдэхүүн дэх лактозыг задлах лактаза фермент байдаггүй. Гэхдээ сонирхолтой нь Монголчууд эртнээс сүү, сүүн бүтээгдэхүүнээ л хэрэглэсээр ирсэн шүү дээ. Гэтэл бидний биед энэ фермент бага байдаг ч өөр нэг зүйл сүү сүүн бүтээгдэхүүнийг боловсруулахад тусалдаг нь гэдэсний ашигтай бактериуд аж. Тухайлбал, *Lactobacillus plantarum* хэмээх таргийн бичил биетэн цагаан идээ боловсруулан хэрэглэдэг бусад хүн амын гэдэсний микробиомд байдаг хэдий ч Монголд тэр дундаа Хөвсгөл аймгийн малчдын дунд илүү элбэг байдаг нь тогтоогдсон юм. Түүнчлэн *Leuconostoc mesenteroides* хэмээх айраг, бяслагт чухал үүрэгтэй тус бактерийн төрөл Булган аймгийн малчдын гэдэсний микробиомд өндөр хэмжээтэй байсан юм.
Тэгэхээр бидэнд хамгийн ойр, үр дүнтэй, бидний гэдэсний орчинд хэдийнээ танил бактерийг агуулсан хүнс бол маргаангүй тараг ажээ. Эртнээс тараг, сүү уух уламжлалтай Монголчуудын хувьд хотжилттой холбоотойгоор уламжлалт идээнээсээ холдсон. Тухайлбал Монголчуудын тараг худалдаж авах ихэнх шалтгаан нь жингээ барих эсвэл оройн хоолоо орлуулах зорилгоор 14 хоногт 1-2 удаа л худалдан авдаг байх жишээтэй. Дэргэдээ байгаа эрдэнээ анзаарч мэдэлгүй гаднын эм бэлдмэл, даршилсан ногоо, хүнс рүү хошуурахаас илүү өөрсдийн онцлог, уламжлал, хооллолттой тааруулан зөв бүтээгдэхүүнийг сонгож хэрэглэх цаг болжээ.
### ТҮГЭЭМЭЛ, АСУУЛТ
**Бүх пробиотик адилхан үйлчилгээтэй юу?**
Пробиотикийн үр нөлөө тухайн бактерийн омгийн онцлог, тун болон хэрэглэж буй хүний эрүүл мэндийн нөхцөлөөс хамаардаг. Тухайлбал, *Lactobacillus acidophilus* нь лактозыг задлах фермент агуулдаг тул лактоз шингээж чаддаггүй хүмүүст илүү нөлөөтэй байх жишээтэй. Өөрөөр хэлбэл, пробиотик бүр өөрийн гэсэн онцлогтой. Жишээ нь *Lactobacillus rhamnosus GG* омог нь хүүхдийн суулгалтыг 58 хувь хүртэл бууруулдаг бол *Saccharomyces boulardii* нь антибиотикоос үүдэлтэй суулгалтыг эмчлэхэд илүү үр дүнтэй гэх зэрэг.
Пробиотикийн зарим омог нь гэдэсний хананд бэхлэгдэж, удаан хугацаанд тэндээ оршдог учраас илүү урт хугацааны нөлөөтэй байдаг бол зарим нь биеэс хурдан хугацаанд гадагшилдаг. Түүнчлэн, пробиотикийн үр нөлөө нь гэдэсний микробиомын бусад бактериудтай хэрхэн харилцан үйлчилдгээс хамаарч, хүний биеийн бусад эрхтний системд хэрхэн нөлөөлөх нь хамаардаг. Жишээ нь, пробиотикийн зарим омог гэдэсний микробиомын экосистемийг тэнцвэржүүлж, гэдэсний хананд эсрэг бие үүсгэх замаар аливаа үрэвслээс хамгаалах чадвартай байдаг.
**Гэдэсний ашигтай бактери сэтгэл санаа, тархи, мэдрэлийн үйл ажиллагаатай холбоотой юу?**
Хамгийн их хүмүүсийн анхаарлыг татсан ашигтай бактеритай холбоотой нэг сэдэв бол тархитай хүртэл гэдэс хамаатай эсэх явдал юм. Гэдэсний микробиом орчныг "хоёр дахь тархи" гэж нэрлэдэг нь хоосонгүй юм. Гэдэсний ашигтай бактериуд тархины нейротрансмиттер буюу мэдрэлийн мэдээлэл дамжуулахад шаардлагатай бодисуудыг үүсгэхэд оролцдог. Жишээ нь, *Lactobacillus rhamnosus* омог нь стресс, түгшүүрийг бууруулах үйлдэлтэй болох нь судлагдсан байдаг. Түүнчлэн *Bifidobacterium longum* нь серотонин болон GABA зэрэг тайвшруулах нөлөөтэй нейротрансмиттерийн хэмжээг нэмэгдүүлж, сэтгэл санааг тайван байлгахад нөлөөлдөг болох нь тогтоогдсон сонирхолтой судалгаа байдгийг дурдах хэрэгтэй.
### ИРЭЭДҮЙГЭЭС ИЛГЭЭСЭН ЗАХИДАЛ
**Синбиотик болон постбиотик зэрэг нь эрүүл мэндийн хувьд тийм ач холбогдолтой юу?**
Синбиотик гэдэг нь пребиотик ба пробиотикийн хослол бөгөөд ийнхүү хослуулж хэрэглэх нь илүү үр дүнтэй хэмээн зарим судлаачид үздэг. Гол санаа нь пробиотикийг дангаар нь хэрэглэх үед пробиотик зөвхөн хэрэгцээтэй үедээ ашиглагдчихаад биеэс гадагшилдаг бол пребиотиктой хольсноор пребиотик нь пробиотикийнхоо тэжээлийн эх үүсвэр болж цааш бактерийн омгийг үржүүлэхэд тусалдаг гэсэн үг. Ялангуяа энэ хослол нь хоол боловсруулах системд илүү тустай нь зарим клиникийн судалгаагаар батлагдаад байгаа юм. Тухайлбал синбиотик ашигтай бактерийг удаан хугацаанд хэрэглэх үед гэдэсний микробиомын тэнцвэр хадгалагдаж, хоол боловсруулалтын үйл явц сайжирсан үр дүн гарчээ.
Түүнчлэн тодорхой төрлийн пребиотик ба пробиотикийг хослуулснаар эрүүл мэндийн зарим асуудлыг шийдэж болохыг судалсан байна. Жишээ нь, *Bifidobacterium longum* ба Inulin зэрэг пребиотик, пробиотикийн хослол нь гэдэсний хийг багасгадаг болохыг тогтоожээ. Мөн пробиотикын задралаас үүсэх постбиотик нэгдлүүд нь хүний биед илүү удаан бөгөөд тогтвортой үр нөлөө үзүүлэх чадвартайг зарим судалгаанууд батлаад буй. Постбиотикт агуулагдах фермент, хүчил, антиоксидантууд нь бие махбодийн үрэвслийг намдаах бүр цаашлаад хавдрын эсрэг үйлчилгээтэй байх боломжтой болохыг судлаачид тааварлаад байгаа юм.
### ТАНЫ МЭДЭЭГҮЙ СОНИРХОЛТОЙ БАРИМТ
**Пробиотик болон арьсны эрүүл мэнд**
2015 онд явуулсан судалгаагаар пробиотик хэрэглэсэн хүмүүст арьсны асуудлууд ялангуяа батга болон псориаз зэрэг өвчний шинж тэмдэг багассан үр дүн гарчээ. Пробиотиктой бүтээгдэхүүнийг арьсанд шууд түрхэж хэрэглэх нь арьсны микрибиомд шууд нөлөөлөх замаар буюу арьсанд наалдаж, арьсан дээрх ашигтай бактерийн ургалтыг дэмжин, хэт их “ашиггүй” бактери хуримтлагдаж батга гарахаас сэргийлдэг. Мөн пробиотикийг дотроосоо ууж хэрэглэх нь интерлейкин (IL-10) зэрэг үрэвслийн эсрэг молекулуудыг идэвхжүүлж, арьстай холбоотой ямар нэг үрэвсэл үүслээ гэхэд түүнийг эсэргүүцэх зэвсгүүдийг прбиотик бэлдэж өгөхөд тусалдаг гэсэн үг юм. Тиймээс сүүлийн үед арьс арчилгааны найрлагад исгэсэн түүхий эд болон ашигтай бактерийн нэг төрлийн омгийг ашиглах болжээ.
Эх сурвалж: Nutritional Fundamentals for Health
**Ашигтай бактери болон нойрны чанарын хооронд холбоо бий юу?**
Эрүүл мэндийн сэдвүүд хөндөгдөхөд хамгийн түрүүнд дурдагддаг бараг сонсоод дөжирсөн сэдэв бол нойр. Гэдэсний ашигтай бактеритай хүртэл нойрны чанар хамаатай байна гэдэг сонирхолтой. Тухайлбал 100 орчим оролцогч дээр хийсэн судалгаагаар унталтын хугацаа, чанар, тасалдал зэргийг хэмжиж 16S rRNA секвенцийн аргаар бактерийн төрөл, хэмжээтэй харьцуулан тооцоход нойр дутуу оролцогчдод *Escherichia coli, Bacteroides, Clostridium difficile* зэрэг ашиггүй гэж хэлж бактерийн хэмжээ ихэссэн байгаа нь ажиглагдсан юм. Харин ашигтай бактерийг хэрглэсний дараа нойрны чанарт нөлөөлж буйг судалхад ашигтай бактериуд гэдсэнд орсоныхоо дараа тодорхой метаболитууд үйлдвэрлэдэг бөгөөд тэдгээр нь нойрсоход чухал тархины бодисуудыг ялгаруулдаг. Жишээлбэл, *Lactobacillus болон Bifidobacterium* бактерийн омгууд нь богино гинжит тосны хүчил (SCFAs) болон гама-аминобутирын хүчил (GABA) гэх зэрэг нойрсоход нөлөөлдөг нейротрансмиттерүүдийг үйлдвэрлэдэг байна.