10 ертөнц, 10 өнцөг: Сонгогчийн боловсрол, 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн эргэн тойронд
<div class="article-body">
          <h2>"10 ертөнц 10 өнцөг" цувралын ээлжит дугаартаа бид 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн онцлог, сонгогчийн боловсрол, мэдээ мэдээллийн хүртээмжийн тухай холбогдох эх сурвалжуудын өнцөг, үзэл бодлыг тусгахыг зорьсон юм. <div>Уг нийтлэлээс та сонгуультай холбоотой зарим чухал мэдээлэл, ойлголтыг олж авна гэдэгт итгэж байна.</div><div><br></div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;">С.Оюунтуяа</span><br></div></h3><h2><b>"Сонгогчийн боловсролын төв"-ийн гүйцэтгэх захирал</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/37c18d722bf9c1a1177a4a95b3a59864.jpg"></p><p></p><p>"Сонгогчдын боловсрол төв" нь АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлагийн дэмжлэгтэйгээр Бүгд найрамдахчуудын олон улсын хүрээлэнгийн хэрэгжүүлж буй “Залуучууд, эмэгтэйчүүдийн сонгууль, улс төрийн оролцоог идэвхжүүлэх нь” хөтөлбөрийн хүрээнд сонгогчийн боловсролын төсөл хэрэгжүүлээд хоёр жил болж байна. Мөн "Нээлттэй Нийгэм Форум”-тай хамтран "Сонгогчдын мэдлэг, мэдээлэлтэй оролцоогоор дамжуулан ардчиллын боловсролыг түгээх нь" хөтөлбөрийг эхлүүлсэн. Эдгээр төсөл, хөтөлбөрийн хугацаанд бид УИХ-ын сонгууль, орон нутгийн сонгууль, ерөнхийлөгчийн сонгуульд тус тус ажиллан, олон нийтийн тэр дундаа залуус, эмэгтэйчүүд, алслагдсан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй сонгогчдын сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэх, түүнд чиглэсэн олон кампанит ажлуудыг хийж хэрэгжүүлж байна.<br></p><p>Түүнчлэн, 2012 оноос эхлэн ажиллуулж буй “Сонгогчийн лавлах” 1800-2800 дугаарын лавлах үйлчилгээнийхээ чанарыг улам сайжруулахын дээр байгууллагын албан ёсны <a href="https://www.facebook.com/VoterEducationCenter" target="_blank">Сонгогчдын Боловсрол Төв</a>, <a href="https://www.facebook.com/SONGOH.UDUR" target="_blank">Сонгох Өдөр</a>, <a href="https://www.facebook.com/VCHECK.2021" target="_blank">V-Check 2021</a> фэйсбүүк хуудсаар дамжуулан иргэддээ хуульд нийцсэн, аль нэг талыг баримтлаагүй, бодит мэдээллийг хүргэхэд анхаарлаа хандуулж буй. Сонгуулийн тухай мэдээ мэдээлэл, сонгогчийн боловсролыг дээшлүүлэх эдгээр төслүүд хэрэгжиж эхлэхээс өмнө лавлах утсанд маань гол төлөв сонгуулийн байраа мэдэхгүй иргэд хэзээ, хаана очихоо заалгах гэж холбогддог байсан бол сүүлийн нэг жил гаруйн хугацаанд "Нэр дэвшигчдийн мөрийн хөтөлбөртэй хаанаас бүрэн эхээр нь танилцах вэ?" гэх мэт агуулгад чиглэсэн асуултууд ирэх болсон нь бидний хувьд том урам болдог.</p><p>Иргэд, сонгогчдодоо хандан хэлэхэд бидний албан ёсны цахим хуудсуудыг даган сонгуультай холбоотой бүхий л мэдээллийг авах боломжтой гэдгийг хэлмээр байна. Мөн энэ удаагийн сонгуулиар сонгогч өөрийнхөө болон гэр бүлийнхээ сонгогчдын нэрийг жагсаалтад байгаа эсэхийг шалгахаас гадна таны амьдарч буй хаяг дээр байгаа бүх сонгогчдын мэдээлэлтэй танилцах боломжтой болсныг дуулгамаар байна.<br></p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/c6e2e40e3c26fff134b443703434fe00.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>С.Болдсайхан</h3><h2><b>"Зориг сан"-ийн судлаач</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/e8cfcda1a24deadb710cc633d20b25b9.jpg"></p><p></p><p>Юуны өмнө иргэд маань дөрвөн жил тутам тогтмол саналаа өгч буй үндсэн гурван сонгууль, тухайн сонгуулиар сонгогдон гарч ирэх иргэдийн төлөөллийн эрх үүргийн тухай цэгцтэй ойлголттой болох хэрэгтэй. Ингэснээр тухайн нэр дэвшигчийн сурталчилгааны ажилд дүгнэлт хийх, мөрийн хөтөлбөр нь хэр бодитой, биелэгдэхүйц эсэхийг хянах, шүүх боломжтой болно шүү дээ. </p><p>Улс төр судлаачийн хувьд 2021 оны ээлжит сонгуулийн хүрээнд иргэдэд нэг зүйлийг тодотгон хэлмээр санагдаж байна. Учир нь энэ удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль их онцлогтой. Бид түүхэндээ анх удаа зургаан жил ерөнхийлөгчөөр ажиллах төрийн тэргүүнээ сонгох гэж байна шүү дээ. Уг сонгуулийн гол онцлог нь бид улс нийтээрээ нэг тойрог болж нэг л хүнийг сонгодогт байдаг. Иймээс ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч асуудлыг өргөн хүрээнд харж, аливаад нийтийг төлөөлөх чадвартай байх хэрэгтэй тул УИХ, орон нутгийн сонгуулиас ялгаатай нь сурталчилгаагаа илүү нийтлэг, өргөн хүрээтэй хийж, илүү том амлалт өгөх хэрэгтэй болдог. Харин энэ нь иргэдэд "ерөнхийлөгч нь асар их эрх мэдэлтэй" гэдэг ташаа ойлголтыг өгчихдөг сул талтай.</p><p>Гэтэл 2019 оны үндсэн хуулийн шинэчлэлээр ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийн хүрээ хумигдаж, улс орны бодлогын асуудалд шууд нөлөөлөх, түүний хэрэгжүүлэлтэд шууд оролцох боломжгүй болсныг ойлгох хэрэгтэй. Мэдээж хууль санаачилж, хориг тавин, Засгийн Газарт чиглэл өгөх гэх мэт эрх үүргүүд хэвээр ч гэлээ шүүх засаглал, прокурорт нөлөөлөх нөлөөлөл багассан. Сонгогчид энэ бүхнийг харгалзан үзэж сонгуульд ул суурьтай, мэдлэг мэдээлэлтэй хандаасай гэж хүсдэг. Судлаачийн нүдээр иргэд ерөнхийлөгчийн сонгуульд ач холбогдол өгч буй нь сайшаалтай байгаа ч тодорхойгүй хүлээлттэй, буруу шалтгаантай байгаа нь шүүмжлэлтэй.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Ч.Энхбаяр</h3><h2><b>"Глоб Интернэшнл" төвийн Засаглалын хөтөлбөрийн менежер</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/ac4a5416e758bff6d05e952876bbf9aa.jpg"></p><p></p><p>Иргэний нийгмийн салбарт ажилладаг манай байгууллагын хувьд энэ удаагийн сонгуульд хэвлэл мэдээллийн мониторинг хийх, олон нийтэд шударга, ил тод, тэгш хүртээмжтэй, харьцуулан шалгасан үнэн зөв мэдээлэл хүргэх хэвлэл мэдээллийн үүрэгт онцгой анхаарч байна. Мөн залуусын сонгогчийн боловсролыг дээшлүүлэх бүтээлч контент хийх ажилд ихээхэн ач холбогдол өгч буй. <br></p><p>Энэ бүхэн нь эргээд зөвхөн сонгууль өгөөд дуусдаг биш, сонгуулийн дараа ч өөрийн сонголтдоо хяналт тавьж, иргэдийн дундаас сонгогдсон эрх баригчдаас амлалтыг нь шаардаж, хамтран ажилладаг эргэх холбоотой нийгмийг бүтээхэд эергээр нөлөөлнө гэдэгт бид итгэдэг. Өмнөх сонгуулиудтай харьцуулахад сүүлийн нэг жилд болсон сонгуулиудад залуусын оролцоо нэмэгдэж, иргэний үүргийн талаарх ойлголт өссөн нь ажиглагдсан. Харин одоо үүнд ханалгүй, цааш шат ахих хэрэгтэй болов уу. Өөрөөр хэлбэл, тооноос илүү чанарт анхаарах нь зүй. Цагаан сонголт үнэхээр шийдэл мөн үү? Би сонголт хийхдээ нэр дэвшигчдэд зөв шалгуур тавьж байна уу? Ямар эрхтэй, ямар үүрэг хариуцлагатай, аль албан тушаалд хэнийг сонгох гэж байгаа билээ? гэх мэт асуултыг өөрөөсөө асуудаг хариуцлагатай сонгогчдыг бэлтгэх шаардлагатай.</p><p>Сонгогчийн боловсролд тань нэмэр болох доорх богино хэмжээний видео контентийг хүлээн авна уу.</p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/If42C8cM5A4?rel=0"></iframe>
</div><div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/X9egOuZTRwo?rel=0"></iframe>
</div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;"><br></span></div><div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;">М.Мөнхмандах</span><br></div></h3><h2><b>"Хэвлэлийн хүрээлэн"-гийн захирал</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/0534c92e63521f5980e594b4afb6b842.jpg"></p><p></p><p>Сошиал медиа, цахим хэрэглээ хөгжсөнөөр сонгуулийн үеэрх худал, дэгсдүүлсэн, бүрэн бус мэдээллийн урсгал эрс нэмэгдсэн. Уламжлалт мэдээллийн хэрэгсэл буюу сонин, телевиз, радиогоор дамжуулагдах сонгуультай холбоотой сэтгүүл зүйн мэдээллийн хэмжээ багасахын сацуу цахим сүлжээнд хувь хүмүүс өөрийн үзэл бодлоо баримт мэтээр түгээх болоод байгаа нь сэтгэл хөдлөлд дөрөөлсөн цуу яриа, худал ташаа мэдээлэл, гүтгэлэг, бусдыг хиймлээр харлуулах үйл ажиллагааг өмнөх ямар ч үеүдтэй харьцууламгүй хурдтай тараадаг болсон нь харамсалтай.<br></p><p>Манай байгууллага зөвхөн сонгуулийн үе гэлтгүйгээр мэдээллийн урсгалыг боломжит хэмжээнд ажиглах, судлах, чиг хандлагыг ил тод болгох, сургах, зөвлөх ажилд ихээхэн хүч тавин ажилладаг. Ингэхдээ гарсан мэдээлэл бүхний араас явахаас илүүтэй иргэдийн мэдээллийн боловсролыг дээшлүүлэхэд анхаарах нь илүү үр дүнтэй байдаг. Ер нь 35-аас дээш насны буюу цахим хэрэглээний соёлтой харьцангуй хожуу танилцсан үеийнхэнд худал мэдээлэлд итгэх, туйлшрах хандлага илүү ажиглагддаг л даа. Тиймээс улс төрийн оролцоотой, сонгуульд оролцох насны иргэдийг мэдээлэлд хэрсүү, шүүлтүүртэй хандахыг уриалж, энэ чиглэлийн ажлуудыг түлхүү хийж байна.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Б.юмжирдулам</h3><h2><b>"Диф клуб"-ын тэргүүн, 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ажиглагч</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/568517c0d287cfb40f829cf714aca25d.jpeg"></p><p></p><p>Энэ удаагийн сонгууль хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хувьд ихээхэн онцлог сонгууль болох юм. Учир нь удахгүй болох ерөнхийлөгчийн сонгуульд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд (харааны, сонсголын, тулгуур эрхтэний гэх мэт) ажиглагчаар оролцох ба энэ нь бидний нийгмийн оролцоог нэмэгдүүлэх, хүлээн зөвшөөрөгдөх, улс төрийн ойлголт боловсролыг дээшлүүлэх, ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх чухал ач холбогдолтой зохион байгуулалт хэмээн харж буй. Үүний тулд бид өнгөрсөн хугацаанд төрөл бүрийн сургалт хөтөлбөрт хамрагдан, аймаг сумдуудад уг сургалтаа зохион байгуулж, бусдыг ч өөрсдийгөө ч давхар хөгжүүлж байна. </p><p>Бид хуримтлуулсан туршлагадаа тулгуурлан "Сонгуулийн Ерөнхий Хороо"-ны заавар зөвөлгөөний дагуу хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд улс төрийн ойлголтуудыг тайлбарлах, агуулгыг ойлгуулгах зорилгоор зургаан цуврал хичээл, сонгуулийн нэр томъёоны дохионы хэлний тайлбар толь (монгол, болон олон улсын дохионы хэл дээр)-ийг хийсэн. Мөн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр цацагдаж буй сонгуулийн видео контент, нэвтрүүлэг, уулзалтуудаас гадна нэр дэвшигчдийн мөрийн хөтөлбөрүүдэд дохионы хэлмэрчдийг ажиллуулсан нь үр дүнгээ өгч эхэлж байна. Энэ мэтээр бид сонгуулийн үеэр ч өөрсдийн зүгээс давхар хяналт тавьж, дууссаны дараа тайлан мэдээгээ дохионы хэл дээр бэлтгэх мэтээр олон ажлуудыг төлөвлөсөн.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Б.Оюумаа</h3><h2><div><b>Сонгуулийн ерөнхий хорооны Сонгогчийн боловсрол, сургалтын төвийн </b><b>дарга </b></div></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/327be97ddba69645f197fe35b06051b1.jpg"></p><p></p><p>Иргэд, олон нийт энэ удаагийн сонгуулийн онцлогийг анхны зургаан жилээр ажиллах Ерөнхийлөгчөө сонгох, Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн дараах анхны Ерөнхийлөгчийн сонгууль гэх мэтээр томъёолж буй. Харин СЕХ-ны хувьд энэ нь дотоодод цар тахлын тархалттай эгзэгтэй үед зохион байгуулж байгаа маш хариуцлагатай, эрсдэлтэй, өндөр хяналттай, халдвар хамгааллын дэглэмтэй сонгууль гэдгээрээ онцлог. Ийм ч болохоор энэ удаагийн сонгуульд бид зөвхөн гадаадад байгаа иргэдээсээ саналыг нь авахаас гадна тусгаарлалтад болон эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байгаа, улаан бүсд ажиллаж буй ажилтан, албан хаагчид гээд нийт иргэд сонгогчдоо сонгуульд нь оролцуулах, бүх нийтэд хүртээмжтэй байлгах, зөөврийн хайрцгаар санал авах үеийн халдвар хамгаалал, аюулгүй байдлыг хангах, сонгуулийн санал авах байруудад халдвар хамгааллын дэглэмийг баримтлуулах гээд олон чиглэлд анхаарч байна. </p><p>Үүний тулд эрүүл мэндийн байгууллагууд, Улсын Онцгой Комисс, онцгой байдлын болон мэргэжлийн хяналтын байгууллага зэрэг маш олон төрийн байгууллагууд, үүний ард ажиллаж буй 30 мянга гаруй төрийн албан хаагчид төрийн сонгуулийн зохион байгуулалтад ажиллаж байна. Мөн сонгогчдын боловсрол, иргэний нийгмийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг ТББ-ууд, ОУБ-уудтай хамтран ажиллаж буй. Үүнээс гадна хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд анх удаа, өөрсдөө санал авах байруудад ажиглагчаар ажиллаж, үүнтэй холбоотой төрөл бүрийн сургалт, хөтөлбөрүүд давхар хэрэгжээд явж байгаа нь олон ажлын эхлэл боллоо.</p><p>Маш нүсэр бүтэцтэй ч тун онцгой нөхцөлд ажиллаж байгаа нь бидний хувьд өндөр хариуцлага, том туршлага болж байна. Нөгөө талаас олон улсын туршлагуудаас харахад цар тахал сонгуулийн ирцэд сөргөөр гэхээс илүүтэй эерэгээр нөлөөлсөн тоо баримтууд их байгаа нь бидэнд урам зориг, сайн жишээ болж буй. БНСУ гэхэд сүүлийн 30 жилд байгаагүй өндөр ирцтэй сонгуулийг цар тахлын үед нягт зохион байгуулалт дор хийж чадсан. Иргэдийнхээ сонгох эрхийг бүрэн дүүрэн эдлүүлэхийн төлөө олон мянган хүн хичээл зүтгэл гарган ажиллаж буйг ойлгон, сонгуульдаа идэвхтэй оролцож, хариуцлагатай хандахыг хүсэж байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>Э.Түвшин</h3><h2><b>"Өглөө", "UBPASSPORT" тѳслийн хэрэгжүүлэгч ubp.media компанийн гүйцэтгэх захирал</b><br></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/8795aedf188664d6d23f7786a4666c2a.png"></p><p></p><p>"Өглөө" кампанит ажлыг эхлүүлж байх үед үеийнхэн дундаа дажгүй сайн улс төрийн мэдээлэлтэй хэмээн өөрийгөө бяцхан үнэлдэг байлаа. Гэтэл ажилдаа яг ороод эхэлсэн чинь өөрөөсөө үнэхээр ичсэн шүү. Өмнө нь надад улаан цэнхэр, баруун зүүн гэж л харагддаг байсан бол одоо хүн бүр өөрсдийнхөөрөө хөрвүүлэн үзэл бодлоо илэрхийлдэг болсон байна. Гол нь өөрийнхөө үзэл бодлыг бусдад тулгадаг, бусдын өнцгийг үгүйсгэдэг, цаашлаад дайрдаг доромжилдог хандлага байсаар байгаа нь харамсалтай.</p><p>Ер нь залууст чиглэсэн улс төрийн мэдлэг мэдээлэл түгээх кампанит ажилд оролцох болсноос хойш нэг зүйлийг сайтар ойлгосон. Энэ төрлийн ажилд маш болгоомжтой, урт хугацааны үр дүнг бодолцож хийх ёстой юм билээ. Жишээ нь, нэг хэсэг 50 хувь хүрэхтэй үгүйтэй байсан залуусын сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэхийн зорилгоор хийсвэр гэмээр амлалт, ойлголтуудыг өгч эхэлсэн. "Чи л сонгуулиа өгчихвөл сайхан болно, залуусын сонголт л бүхнийг шийднэ" гэх мэтээр. Эдгээр идэвхжүүлэлтийн ажлууд 18-25 насныхны сонгуулийн ирцэд тодорхой хэмжээгээр нөлөөлдөг ч, үр дүн нь тэдний хүлээлтээс зөрвөл бухимдах, дараагийн удаа эргээд сонгуульд оролцохоо болих зэрэг өмнөхөөсөө ч сөрөг үр дагаварт хүргэж болзошгүй байдлыг үүсгэж байгаа юм. Иймд "сонгуулийн ирцийг амлалтаар, хуурамч төсөөллөөр нэмэгдүүлэх энэ арга түр хугацааных юм байна, цаашид илүү зөв чиглэлд нийтийн үзэл бодлыг хандуулах хэрэгтэй юм байна" гэдэг ойлголттой үлдсэн. </p><p>"Өглөө" төсөл УИХ-ын нэг сонгууль, орон нутгийн нэг сонгуулийг үдэн, одоо анхныхаа ерөнхийлөгчийн сонгуульд ажиллаж байна. Өмнөх хоёр сонгууль олон тойрогтой, олон нэр дэвшигчидтэй байсан тул тэр их үйл ажиллагаа, бодлого хөтөлбөрийн дунд зөв мэдээлэл хүргэх үнэхээр том сорилт байсан. Миний хувьд, энэ удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль нь эдгээр бэрхшээл харьцангуй багатай, бэлтгэсэн мэдээллээ олон нийтэд тайлбарлах, ярилцах орон зай харьцангуй сайн өгөгдөж байгаагаараа онцлог байгаа. Харамсалтай нь үйл ажиллагаа маань энэ удаа биднээс үл хамаарах шалтгаанаар түр зогссон байгаа ч сонгуулийн дараа төслөө идэвхтэй үргэлжлүүлэх болно.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;">Л.Дэлгэрмаа</span><br></div></h3><h2><b>"Азийн сан"-гийн хөтөлбөрийн дэд менежер</b><br></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/a2549cf34eb8b5436fc7fc035330c3f6.JPG"></p><p></p><p>Сонгуульд саналаа өгөх насанд хүрч буй залуус мэргэжлээ сонгох, дээд боловсрол эзэмших, ажил мэргэжлийн гараагаа эхлүүлэх гээд чухал сонголтуудтай тулгардаг. Миний хувьд мэргэжил эзэмшихээр гадаад орныг зорьсон нь улс төрийн талаарх мэдлэг мэдээлэл, сонгуульд идэвхтэй оролцох боломжид нөлөөлсөн. Гадаадад суралцсан залуусын хувьд эх орондоо ирсний дараа улс төрийн орчноо ойлгох, улс төрчидтэй танилцах зэрэг нь нэлээд тэвдүүлсэн том ажил болдог санагддаг.<br></p><p>Миний хувьд тогтвортой хөгжлийн чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн. "Азийн сан"-д улс төрийн үйл ажиллагаатай холбоотой төсөл хөтөлбөрүүдэд оролцоотой ажиллах болсноор сонгууль, улс төрийн үйл ажиллагааг ойлгож, тэнцвэртэй, үнэн бодит мэдээлэл залууст маш их хэрэгтэй болохыг мэдэрч байна. Хүн бүр улс төрийн чиглэлээр ажиллахгүй нь тодорхой ч зохих хэмжээний ойлголттой байх нь чухал. Бидний мэдээлэл авах гол суваг цахим сүлжээ болсон энэ үед баталгаагүй мэдээллийг таних, баталгаатай эх сурвалжаас мэдээлэл авах нь зөвхөн сонгууль гэлтгүй бүхий л үед хамгийн чухал боловсрол болжээ. Иймд баталгаатай эх сурвалжаас үнэн бодит мэдээлэл авч, түүнийг шүүж өөрийн гэсэн үзэл бодол, дүгнэлтээр сонголтоо хийн сонгуульдаа оролцох нь чухал. Сонгуульд оролцож саналаа өгөх нь ардчилалт нийгэм дэхь иргэн хүний оролцоо, чухал хувь нэмэр гэж би боддог.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><span style="-webkit-text-size-adjust: 100%;">Б.батчимэг</span><br></div></h3><h2><b>Хүний эрхийн активист</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/92a51b462fa4ef820f20909316fa7efa.jpg"></p><p></p><p class="MsoNormal">Орчин цагт залуус яагаад сонгуульд оролцох ёстойгоо сайн ухамсарладаг болсон. Хамгийн хэрсүү бөгөөд хараат бус сонголтыг залуус хийдэг гэж боддог, энэ нь ч сонгуулийн үр дүнгүүдээс ч харагддаг байх. Яах вэ, "миний саналаар дутахгүй биз" гэх хандлага заримд нь бийг үгүйсгэхгүй. Миний хувьд бол "Олон хүн ингэж бодвол юу болох вэ? Миний хүсдэг сайн сайхан ирээдүйг бүтээлцэх улстөрч миний саналаар л дутаад, бодож төлөвлөсөн ажлуудаа хэрэгжүүлж чадахгүй болчихвол энэ нь надад ч нөлөөлнө шүү дээ" гэх сэтгэлээр сонгуульдаа ханддаг. Энэ хандлага удахгүй бүгдэд нь төлөвшинө гэдэгт итгэдэг. Нэг санал ч үнэ цэнтэй учраас саналаа заавал өгөөрэй гэж ойр тойрныхноо байнга уриалдаг даа. </p><p class="MsoNormal">Мөн сонгуулиа өгөөд л орхилгүй, сонгогдсон улстөрчийн мөрийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж байгаа эсэхийг хянан, дараагийн сонгууль хүртэл сайтар ажиглахыг боддог юм. Үүний тулд, нэр дэвшиж байгаа бүх хүмүүсийн албан ёсны цахим хуудсыг (Twitter, Facebook) орж хардаг. Дараагаар нь улс төрийн замнал, болон намтар түүхийг нь судалдаг. Сонгуулийн сурталчилгаа эхэлж, мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулах үед нь маш сайн уншаад шийдвэрээ гаргадаг. Тэр мэдрэмжээ дараагийн дөрвөн жилд ч хадгалан, үйл хэрэгт нь өөрийнхөө зүгээс үнэлэлт дүгнэлт хийхийг хичээдэг. Энэ бол миний иргэний үүрэг хариуцлага гэж боддог. 2017 оны хувьд сайтар судалж үзээд цагаан сонголт хийж байлаа.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ж.бариаширсүрэн</h3><h2><b>Хуульч, судлаач</b></h2><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/1b894bdd5064d4d2c1e26515ce676e92.jpg"></p><p></p><p>Сонгууль бүрээр аль нэг талыг баримтлаагүй, тэнцвэртэй мэдээтэй, далд сурталчилгаагүй, чанартай, баталгаатай мэдээллийн эх сурвалжийг олно гэдэг бодсоноос бэрх байдаг шүү. Ялангуяа хүн хүний, нас насныхны мэдээлэл авах онцлогт тохирсон контенттой, нэг загвартай төрөлжсөн эх сурвалж тун ховор шиг санагддаг. Сүүлийн үед залууст чиглэсэн кампанит ажлууд нэмэгдэж байгаа нь сайшаалтай ч тэдгээр загвар бүх насныханд тохирохгүй нь ойлгомжтой. Бүх насныханд хүртээмжтэй байлгахад анхаарах хэрэгтэй байх. </p><p>Тийм ч болохоор шууд сурталчилгаа явуулдаг сонгуулийн штаб, хэвлэл мэдээллийн сувгуудаас татгалздаг. Зурагтын сувгуудаас хараат бус, төвийг сахидаг гэж болохооор Ийгл, МҮОНТ зэрэг телевизийг сонгож үздэг бол, интернэтээс аль болох редакцтай, наад зах нь "Бидний тухай" гэх хэсэгтэй, редакцын бие даасан бодлоготой вэбсайтуудад ханддаг. Харин цахим сүлжээнд заавал албан ёсны хаягтай, улс төрд нөлөөтэй болон олон нийтэд нөлөөлөгч гэж болохоор хүмүүсийг дагаж, пост бүрийн доорх сэтгэгдлүүдээс олон нийтийн үзэл бодол, чиг хандлагын талаарх төсөөллөө авдаг. Энэ тохиолдолд гол бэрхшээл нь хөлсний бичээчид буюу олон нийтийн үзэл бодолд хиймлээр нөлөөлөхийг оролддог хүмүүс. Сонгуулийн ёс зүй энэ мэт зүйл дээр хамгийн сайн ажиллах ёстой гэж боддог ч тийм ч сайн хэрэгждэггүй нь харамсалтай. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/52d2b7a45a5296ed90cbe3bfaad23f19.jpeg"></p><p>Залуучууд, эмэгтэйчүүдийн сонгууль, улс төрийн оролцоог идэвхжүүлэх зорилготой цуврал контентийн хүрээнд энэхүү нийтлэлийг бэлтгэв.</p>
<blockquote><p>Алдалгүй сонго</p>
<cite>
</cite></blockquote>          </div>

"10 ертөнц 10 өнцөг" цувралын ээлжит дугаартаа бид 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн онцлог, сонгогчийн боловсрол, мэдээ мэдээллийн хүртээмжийн тухай холбогдох эх сурвалжуудын өнцөг, үзэл бодлыг тусгахыг зорьсон юм.
Уг нийтлэлээс та сонгуультай холбоотой зарим чухал мэдээлэл, ойлголтыг олж авна гэдэгт итгэж байна.
С.Оюунтуяа
"Сонгогчийн боловсролын төв"-ийн гүйцэтгэх захирал
"Сонгогчдын боловсрол төв" нь АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлагийн дэмжлэгтэйгээр Бүгд найрамдахчуудын олон улсын хүрээлэнгийн хэрэгжүүлж буй “Залуучууд, эмэгтэйчүүдийн сонгууль, улс төрийн оролцоог идэвхжүүлэх нь” хөтөлбөрийн хүрээнд сонгогчийн боловсролын төсөл хэрэгжүүлээд хоёр жил болж байна. Мөн "Нээлттэй Нийгэм Форум”-тай хамтран "Сонгогчдын мэдлэг, мэдээлэлтэй оролцоогоор дамжуулан ардчиллын боловсролыг түгээх нь" хөтөлбөрийг эхлүүлсэн. Эдгээр төсөл, хөтөлбөрийн хугацаанд бид УИХ-ын сонгууль, орон нутгийн сонгууль, ерөнхийлөгчийн сонгуульд тус тус ажиллан, олон нийтийн тэр дундаа залуус, эмэгтэйчүүд, алслагдсан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй сонгогчдын сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэх, түүнд чиглэсэн олон кампанит ажлуудыг хийж хэрэгжүүлж байна.
Түүнчлэн, 2012 оноос эхлэн ажиллуулж буй “Сонгогчийн лавлах” 1800-2800 дугаарын лавлах үйлчилгээнийхээ чанарыг улам сайжруулахын дээр байгууллагын албан ёсны
Сонгогчдын Боловсрол Төв
,
Сонгох Өдөр
,
V-Check 2021
фэйсбүүк хуудсаар дамжуулан иргэддээ хуульд нийцсэн, аль нэг талыг баримтлаагүй, бодит мэдээллийг хүргэхэд анхаарлаа хандуулж буй. Сонгуулийн тухай мэдээ мэдээлэл, сонгогчийн боловсролыг дээшлүүлэх эдгээр төслүүд хэрэгжиж эхлэхээс өмнө лавлах утсанд маань гол төлөв сонгуулийн байраа мэдэхгүй иргэд хэзээ, хаана очихоо заалгах гэж холбогддог байсан бол сүүлийн нэг жил гаруйн хугацаанд "Нэр дэвшигчдийн мөрийн хөтөлбөртэй хаанаас бүрэн эхээр нь танилцах вэ?" гэх мэт агуулгад чиглэсэн асуултууд ирэх болсон нь бидний хувьд том урам болдог.
Иргэд, сонгогчдодоо хандан хэлэхэд бидний албан ёсны цахим хуудсуудыг даган сонгуультай холбоотой бүхий л мэдээллийг авах боломжтой гэдгийг хэлмээр байна. Мөн энэ удаагийн сонгуулиар сонгогч өөрийнхөө болон гэр бүлийнхээ сонгогчдын нэрийг жагсаалтад байгаа эсэхийг шалгахаас гадна таны амьдарч буй хаяг дээр байгаа бүх сонгогчдын мэдээлэлтэй танилцах боломжтой болсныг дуулгамаар байна.


С.Болдсайхан
"Зориг сан"-ийн судлаач
Юуны өмнө иргэд маань дөрвөн жил тутам тогтмол саналаа өгч буй үндсэн гурван сонгууль, тухайн сонгуулиар сонгогдон гарч ирэх иргэдийн төлөөллийн эрх үүргийн тухай цэгцтэй ойлголттой болох хэрэгтэй. Ингэснээр тухайн нэр дэвшигчийн сурталчилгааны ажилд дүгнэлт хийх, мөрийн хөтөлбөр нь хэр бодитой, биелэгдэхүйц эсэхийг хянах, шүүх боломжтой болно шүү дээ.
Улс төр судлаачийн хувьд 2021 оны ээлжит сонгуулийн хүрээнд иргэдэд нэг зүйлийг тодотгон хэлмээр санагдаж байна. Учир нь энэ удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль их онцлогтой. Бид түүхэндээ анх удаа зургаан жил ерөнхийлөгчөөр ажиллах төрийн тэргүүнээ сонгох гэж байна шүү дээ. Уг сонгуулийн гол онцлог нь бид улс нийтээрээ нэг тойрог болж нэг л хүнийг сонгодогт байдаг. Иймээс ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч асуудлыг өргөн хүрээнд харж, аливаад нийтийг төлөөлөх чадвартай байх хэрэгтэй тул УИХ, орон нутгийн сонгуулиас ялгаатай нь сурталчилгаагаа илүү нийтлэг, өргөн хүрээтэй хийж, илүү том амлалт өгөх хэрэгтэй болдог. Харин энэ нь иргэдэд "ерөнхийлөгч нь асар их эрх мэдэлтэй" гэдэг ташаа ойлголтыг өгчихдөг сул талтай.
Гэтэл 2019 оны үндсэн хуулийн шинэчлэлээр ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийн хүрээ хумигдаж, улс орны бодлогын асуудалд шууд нөлөөлөх, түүний хэрэгжүүлэлтэд шууд оролцох боломжгүй болсныг ойлгох хэрэгтэй. Мэдээж хууль санаачилж, хориг тавин, Засгийн Газарт чиглэл өгөх гэх мэт эрх үүргүүд хэвээр ч гэлээ шүүх засаглал, прокурорт нөлөөлөх нөлөөлөл багассан. Сонгогчид энэ бүхнийг харгалзан үзэж сонгуульд ул суурьтай, мэдлэг мэдээлэлтэй хандаасай гэж хүсдэг. Судлаачийн нүдээр иргэд ерөнхийлөгчийн сонгуульд ач холбогдол өгч буй нь сайшаалтай байгаа ч тодорхойгүй хүлээлттэй, буруу шалтгаантай байгаа нь шүүмжлэлтэй.

Ч.Энхбаяр
"Глоб Интернэшнл" төвийн Засаглалын хөтөлбөрийн менежер
Иргэний нийгмийн салбарт ажилладаг манай байгууллагын хувьд энэ удаагийн сонгуульд хэвлэл мэдээллийн мониторинг хийх, олон нийтэд шударга, ил тод, тэгш хүртээмжтэй, харьцуулан шалгасан үнэн зөв мэдээлэл хүргэх хэвлэл мэдээллийн үүрэгт онцгой анхаарч байна. Мөн залуусын сонгогчийн боловсролыг дээшлүүлэх бүтээлч контент хийх ажилд ихээхэн ач холбогдол өгч буй.
Энэ бүхэн нь эргээд зөвхөн сонгууль өгөөд дуусдаг биш, сонгуулийн дараа ч өөрийн сонголтдоо хяналт тавьж, иргэдийн дундаас сонгогдсон эрх баригчдаас амлалтыг нь шаардаж, хамтран ажилладаг эргэх холбоотой нийгмийг бүтээхэд эергээр нөлөөлнө гэдэгт бид итгэдэг. Өмнөх сонгуулиудтай харьцуулахад сүүлийн нэг жилд болсон сонгуулиудад залуусын оролцоо нэмэгдэж, иргэний үүргийн талаарх ойлголт өссөн нь ажиглагдсан. Харин одоо үүнд ханалгүй, цааш шат ахих хэрэгтэй болов уу. Өөрөөр хэлбэл, тооноос илүү чанарт анхаарах нь зүй. Цагаан сонголт үнэхээр шийдэл мөн үү? Би сонголт хийхдээ нэр дэвшигчдэд зөв шалгуур тавьж байна уу? Ямар эрхтэй, ямар үүрэг хариуцлагатай, аль албан тушаалд хэнийг сонгох гэж байгаа билээ? гэх мэт асуултыг өөрөөсөө асуудаг хариуцлагатай сонгогчдыг бэлтгэх шаардлагатай.
Сонгогчийн боловсролд тань нэмэр болох доорх богино хэмжээний видео контентийг хүлээн авна уу.



М.Мөнхмандах
"Хэвлэлийн хүрээлэн"-гийн захирал
Сошиал медиа, цахим хэрэглээ хөгжсөнөөр сонгуулийн үеэрх худал, дэгсдүүлсэн, бүрэн бус мэдээллийн урсгал эрс нэмэгдсэн. Уламжлалт мэдээллийн хэрэгсэл буюу сонин, телевиз, радиогоор дамжуулагдах сонгуультай холбоотой сэтгүүл зүйн мэдээллийн хэмжээ багасахын сацуу цахим сүлжээнд хувь хүмүүс өөрийн үзэл бодлоо баримт мэтээр түгээх болоод байгаа нь сэтгэл хөдлөлд дөрөөлсөн цуу яриа, худал ташаа мэдээлэл, гүтгэлэг, бусдыг хиймлээр харлуулах үйл ажиллагааг өмнөх ямар ч үеүдтэй харьцууламгүй хурдтай тараадаг болсон нь харамсалтай.
Манай байгууллага зөвхөн сонгуулийн үе гэлтгүйгээр мэдээллийн урсгалыг боломжит хэмжээнд ажиглах, судлах, чиг хандлагыг ил тод болгох, сургах, зөвлөх ажилд ихээхэн хүч тавин ажилладаг. Ингэхдээ гарсан мэдээлэл бүхний араас явахаас илүүтэй иргэдийн мэдээллийн боловсролыг дээшлүүлэхэд анхаарах нь илүү үр дүнтэй байдаг. Ер нь 35-аас дээш насны буюу цахим хэрэглээний соёлтой харьцангуй хожуу танилцсан үеийнхэнд худал мэдээлэлд итгэх, туйлшрах хандлага илүү ажиглагддаг л даа. Тиймээс улс төрийн оролцоотой, сонгуульд оролцох насны иргэдийг мэдээлэлд хэрсүү, шүүлтүүртэй хандахыг уриалж, энэ чиглэлийн ажлуудыг түлхүү хийж байна.

Б.юмжирдулам
"Диф клуб"-ын тэргүүн, 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ажиглагч
Энэ удаагийн сонгууль хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хувьд ихээхэн онцлог сонгууль болох юм. Учир нь удахгүй болох ерөнхийлөгчийн сонгуульд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд (харааны, сонсголын, тулгуур эрхтэний гэх мэт) ажиглагчаар оролцох ба энэ нь бидний нийгмийн оролцоог нэмэгдүүлэх, хүлээн зөвшөөрөгдөх, улс төрийн ойлголт боловсролыг дээшлүүлэх, ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх чухал ач холбогдолтой зохион байгуулалт хэмээн харж буй. Үүний тулд бид өнгөрсөн хугацаанд төрөл бүрийн сургалт хөтөлбөрт хамрагдан, аймаг сумдуудад уг сургалтаа зохион байгуулж, бусдыг ч өөрсдийгөө ч давхар хөгжүүлж байна.
Бид хуримтлуулсан туршлагадаа тулгуурлан "Сонгуулийн Ерөнхий Хороо"-ны заавар зөвөлгөөний дагуу хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд улс төрийн ойлголтуудыг тайлбарлах, агуулгыг ойлгуулгах зорилгоор зургаан цуврал хичээл, сонгуулийн нэр томъёоны дохионы хэлний тайлбар толь (монгол, болон олон улсын дохионы хэл дээр)-ийг хийсэн. Мөн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр цацагдаж буй сонгуулийн видео контент, нэвтрүүлэг, уулзалтуудаас гадна нэр дэвшигчдийн мөрийн хөтөлбөрүүдэд дохионы хэлмэрчдийг ажиллуулсан нь үр дүнгээ өгч эхэлж байна. Энэ мэтээр бид сонгуулийн үеэр ч өөрсдийн зүгээс давхар хяналт тавьж, дууссаны дараа тайлан мэдээгээ дохионы хэл дээр бэлтгэх мэтээр олон ажлуудыг төлөвлөсөн.

Б.Оюумаа
Сонгуулийн ерөнхий хорооны Сонгогчийн боловсрол, сургалтын төвийн
дарга
Иргэд, олон нийт энэ удаагийн сонгуулийн онцлогийг анхны зургаан жилээр ажиллах Ерөнхийлөгчөө сонгох, Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн дараах анхны Ерөнхийлөгчийн сонгууль гэх мэтээр томъёолж буй. Харин СЕХ-ны хувьд энэ нь дотоодод цар тахлын тархалттай эгзэгтэй үед зохион байгуулж байгаа маш хариуцлагатай, эрсдэлтэй, өндөр хяналттай, халдвар хамгааллын дэглэмтэй сонгууль гэдгээрээ онцлог. Ийм ч болохоор энэ удаагийн сонгуульд бид зөвхөн гадаадад байгаа иргэдээсээ саналыг нь авахаас гадна тусгаарлалтад болон эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байгаа, улаан бүсд ажиллаж буй ажилтан, албан хаагчид гээд нийт иргэд сонгогчдоо сонгуульд нь оролцуулах, бүх нийтэд хүртээмжтэй байлгах, зөөврийн хайрцгаар санал авах үеийн халдвар хамгаалал, аюулгүй байдлыг хангах, сонгуулийн санал авах байруудад халдвар хамгааллын дэглэмийг баримтлуулах гээд олон чиглэлд анхаарч байна.
Үүний тулд эрүүл мэндийн байгууллагууд, Улсын Онцгой Комисс, онцгой байдлын болон мэргэжлийн хяналтын байгууллага зэрэг маш олон төрийн байгууллагууд, үүний ард ажиллаж буй 30 мянга гаруй төрийн албан хаагчид төрийн сонгуулийн зохион байгуулалтад ажиллаж байна. Мөн сонгогчдын боловсрол, иргэний нийгмийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг ТББ-ууд, ОУБ-уудтай хамтран ажиллаж буй. Үүнээс гадна хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд анх удаа, өөрсдөө санал авах байруудад ажиглагчаар ажиллаж, үүнтэй холбоотой төрөл бүрийн сургалт, хөтөлбөрүүд давхар хэрэгжээд явж байгаа нь олон ажлын эхлэл боллоо.
Маш нүсэр бүтэцтэй ч тун онцгой нөхцөлд ажиллаж байгаа нь бидний хувьд өндөр хариуцлага, том туршлага болж байна. Нөгөө талаас олон улсын туршлагуудаас харахад цар тахал сонгуулийн ирцэд сөргөөр гэхээс илүүтэй эерэгээр нөлөөлсөн тоо баримтууд их байгаа нь бидэнд урам зориг, сайн жишээ болж буй. БНСУ гэхэд сүүлийн 30 жилд байгаагүй өндөр ирцтэй сонгуулийг цар тахлын үед нягт зохион байгуулалт дор хийж чадсан. Иргэдийнхээ сонгох эрхийг бүрэн дүүрэн эдлүүлэхийн төлөө олон мянган хүн хичээл зүтгэл гарган ажиллаж буйг ойлгон, сонгуульдаа идэвхтэй оролцож, хариуцлагатай хандахыг хүсэж байна.

Э.Түвшин
"Өглөө", "UBPASSPORT" тѳслийн хэрэгжүүлэгч ubp.media компанийн гүйцэтгэх захирал
"Өглөө" кампанит ажлыг эхлүүлж байх үед үеийнхэн дундаа дажгүй сайн улс төрийн мэдээлэлтэй хэмээн өөрийгөө бяцхан үнэлдэг байлаа. Гэтэл ажилдаа яг ороод эхэлсэн чинь өөрөөсөө үнэхээр ичсэн шүү. Өмнө нь надад улаан цэнхэр, баруун зүүн гэж л харагддаг байсан бол одоо хүн бүр өөрсдийнхөөрөө хөрвүүлэн үзэл бодлоо илэрхийлдэг болсон байна. Гол нь өөрийнхөө үзэл бодлыг бусдад тулгадаг, бусдын өнцгийг үгүйсгэдэг, цаашлаад дайрдаг доромжилдог хандлага байсаар байгаа нь харамсалтай.
Ер нь залууст чиглэсэн улс төрийн мэдлэг мэдээлэл түгээх кампанит ажилд оролцох болсноос хойш нэг зүйлийг сайтар ойлгосон. Энэ төрлийн ажилд маш болгоомжтой, урт хугацааны үр дүнг бодолцож хийх ёстой юм билээ. Жишээ нь, нэг хэсэг 50 хувь хүрэхтэй үгүйтэй байсан залуусын сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэхийн зорилгоор хийсвэр гэмээр амлалт, ойлголтуудыг өгч эхэлсэн. "Чи л сонгуулиа өгчихвөл сайхан болно, залуусын сонголт л бүхнийг шийднэ" гэх мэтээр. Эдгээр идэвхжүүлэлтийн ажлууд 18-25 насныхны сонгуулийн ирцэд тодорхой хэмжээгээр нөлөөлдөг ч, үр дүн нь тэдний хүлээлтээс зөрвөл бухимдах, дараагийн удаа эргээд сонгуульд оролцохоо болих зэрэг өмнөхөөсөө ч сөрөг үр дагаварт хүргэж болзошгүй байдлыг үүсгэж байгаа юм. Иймд "сонгуулийн ирцийг амлалтаар, хуурамч төсөөллөөр нэмэгдүүлэх энэ арга түр хугацааных юм байна, цаашид илүү зөв чиглэлд нийтийн үзэл бодлыг хандуулах хэрэгтэй юм байна" гэдэг ойлголттой үлдсэн.
"Өглөө" төсөл УИХ-ын нэг сонгууль, орон нутгийн нэг сонгуулийг үдэн, одоо анхныхаа ерөнхийлөгчийн сонгуульд ажиллаж байна. Өмнөх хоёр сонгууль олон тойрогтой, олон нэр дэвшигчидтэй байсан тул тэр их үйл ажиллагаа, бодлого хөтөлбөрийн дунд зөв мэдээлэл хүргэх үнэхээр том сорилт байсан. Миний хувьд, энэ удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль нь эдгээр бэрхшээл харьцангуй багатай, бэлтгэсэн мэдээллээ олон нийтэд тайлбарлах, ярилцах орон зай харьцангуй сайн өгөгдөж байгаагаараа онцлог байгаа. Харамсалтай нь үйл ажиллагаа маань энэ удаа биднээс үл хамаарах шалтгаанаар түр зогссон байгаа ч сонгуулийн дараа төслөө идэвхтэй үргэлжлүүлэх болно.

Л.Дэлгэрмаа
"Азийн сан"-гийн хөтөлбөрийн дэд менежер
Сонгуульд саналаа өгөх насанд хүрч буй залуус мэргэжлээ сонгох, дээд боловсрол эзэмших, ажил мэргэжлийн гараагаа эхлүүлэх гээд чухал сонголтуудтай тулгардаг. Миний хувьд мэргэжил эзэмшихээр гадаад орныг зорьсон нь улс төрийн талаарх мэдлэг мэдээлэл, сонгуульд идэвхтэй оролцох боломжид нөлөөлсөн. Гадаадад суралцсан залуусын хувьд эх орондоо ирсний дараа улс төрийн орчноо ойлгох, улс төрчидтэй танилцах зэрэг нь нэлээд тэвдүүлсэн том ажил болдог санагддаг.
Миний хувьд тогтвортой хөгжлийн чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн. "Азийн сан"-д улс төрийн үйл ажиллагаатай холбоотой төсөл хөтөлбөрүүдэд оролцоотой ажиллах болсноор сонгууль, улс төрийн үйл ажиллагааг ойлгож, тэнцвэртэй, үнэн бодит мэдээлэл залууст маш их хэрэгтэй болохыг мэдэрч байна. Хүн бүр улс төрийн чиглэлээр ажиллахгүй нь тодорхой ч зохих хэмжээний ойлголттой байх нь чухал. Бидний мэдээлэл авах гол суваг цахим сүлжээ болсон энэ үед баталгаагүй мэдээллийг таних, баталгаатай эх сурвалжаас мэдээлэл авах нь зөвхөн сонгууль гэлтгүй бүхий л үед хамгийн чухал боловсрол болжээ. Иймд баталгаатай эх сурвалжаас үнэн бодит мэдээлэл авч, түүнийг шүүж өөрийн гэсэн үзэл бодол, дүгнэлтээр сонголтоо хийн сонгуульдаа оролцох нь чухал. Сонгуульд оролцож саналаа өгөх нь ардчилалт нийгэм дэхь иргэн хүний оролцоо, чухал хувь нэмэр гэж би боддог.

Б.батчимэг
Хүний эрхийн активист
Орчин цагт залуус яагаад сонгуульд оролцох ёстойгоо сайн ухамсарладаг болсон. Хамгийн хэрсүү бөгөөд хараат бус сонголтыг залуус хийдэг гэж боддог, энэ нь ч сонгуулийн үр дүнгүүдээс ч харагддаг байх. Яах вэ, "миний саналаар дутахгүй биз" гэх хандлага заримд нь бийг үгүйсгэхгүй. Миний хувьд бол "Олон хүн ингэж бодвол юу болох вэ? Миний хүсдэг сайн сайхан ирээдүйг бүтээлцэх улстөрч миний саналаар л дутаад, бодож төлөвлөсөн ажлуудаа хэрэгжүүлж чадахгүй болчихвол энэ нь надад ч нөлөөлнө шүү дээ" гэх сэтгэлээр сонгуульдаа ханддаг. Энэ хандлага удахгүй бүгдэд нь төлөвшинө гэдэгт итгэдэг. Нэг санал ч үнэ цэнтэй учраас саналаа заавал өгөөрэй гэж ойр тойрныхноо байнга уриалдаг даа.
Мөн сонгуулиа өгөөд л орхилгүй, сонгогдсон улстөрчийн мөрийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж байгаа эсэхийг хянан, дараагийн сонгууль хүртэл сайтар ажиглахыг боддог юм. Үүний тулд, нэр дэвшиж байгаа бүх хүмүүсийн албан ёсны цахим хуудсыг (Twitter, Facebook) орж хардаг. Дараагаар нь улс төрийн замнал, болон намтар түүхийг нь судалдаг. Сонгуулийн сурталчилгаа эхэлж, мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулах үед нь маш сайн уншаад шийдвэрээ гаргадаг. Тэр мэдрэмжээ дараагийн дөрвөн жилд ч хадгалан, үйл хэрэгт нь өөрийнхөө зүгээс үнэлэлт дүгнэлт хийхийг хичээдэг. Энэ бол миний иргэний үүрэг хариуцлага гэж боддог. 2017 оны хувьд сайтар судалж үзээд цагаан сонголт хийж байлаа.

ж.бариаширсүрэн
Хуульч, судлаач
Сонгууль бүрээр аль нэг талыг баримтлаагүй, тэнцвэртэй мэдээтэй, далд сурталчилгаагүй, чанартай, баталгаатай мэдээллийн эх сурвалжийг олно гэдэг бодсоноос бэрх байдаг шүү. Ялангуяа хүн хүний, нас насныхны мэдээлэл авах онцлогт тохирсон контенттой, нэг загвартай төрөлжсөн эх сурвалж тун ховор шиг санагддаг. Сүүлийн үед залууст чиглэсэн кампанит ажлууд нэмэгдэж байгаа нь сайшаалтай ч тэдгээр загвар бүх насныханд тохирохгүй нь ойлгомжтой. Бүх насныханд хүртээмжтэй байлгахад анхаарах хэрэгтэй байх.
Тийм ч болохоор шууд сурталчилгаа явуулдаг сонгуулийн штаб, хэвлэл мэдээллийн сувгуудаас татгалздаг. Зурагтын сувгуудаас хараат бус, төвийг сахидаг гэж болохооор Ийгл, МҮОНТ зэрэг телевизийг сонгож үздэг бол, интернэтээс аль болох редакцтай, наад зах нь "Бидний тухай" гэх хэсэгтэй, редакцын бие даасан бодлоготой вэбсайтуудад ханддаг. Харин цахим сүлжээнд заавал албан ёсны хаягтай, улс төрд нөлөөтэй болон олон нийтэд нөлөөлөгч гэж болохоор хүмүүсийг дагаж, пост бүрийн доорх сэтгэгдлүүдээс олон нийтийн үзэл бодол, чиг хандлагын талаарх төсөөллөө авдаг. Энэ тохиолдолд гол бэрхшээл нь хөлсний бичээчид буюу олон нийтийн үзэл бодолд хиймлээр нөлөөлөхийг оролддог хүмүүс. Сонгуулийн ёс зүй энэ мэт зүйл дээр хамгийн сайн ажиллах ёстой гэж боддог ч тийм ч сайн хэрэгждэггүй нь харамсалтай.

Залуучууд, эмэгтэйчүүдийн сонгууль, улс төрийн оролцоог идэвхжүүлэх зорилготой цуврал контентийн хүрээнд энэхүү нийтлэлийг бэлтгэв.

Алдалгүй сонго



"10 ертөнц 10 өнцөг" цувралын ээлжит дугаартаа бид 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн онцлог, сонгогчийн боловсрол, мэдээ мэдээллийн хүртээмжийн тухай холбогдох эх сурвалжуудын өнцөг, үзэл бодлыг тусгахыг зорьсон юм. Уг нийтлэлээс та сонгуультай холбоотой зарим чухал мэдээлэл, ойлголтыг олж авна гэдэгт итгэж байна.
### С.Оюунтуяа
**"Сонгогчийн боловсролын төв"-ийн гүйцэтгэх захирал**
"Сонгогчдын боловсрол төв" нь АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлагийн дэмжлэгтэйгээр Бүгд найрамдахчуудын олон улсын хүрээлэнгийн хэрэгжүүлж буй “Залуучууд, эмэгтэйчүүдийн сонгууль, улс төрийн оролцоог идэвхжүүлэх нь” хөтөлбөрийн хүрээнд сонгогчийн боловсролын төсөл хэрэгжүүлээд хоёр жил болж байна. Мөн "Нээлттэй Нийгэм Форум”-тай хамтран "Сонгогчдын мэдлэг, мэдээлэлтэй оролцоогоор дамжуулан ардчиллын боловсролыг түгээх нь" хөтөлбөрийг эхлүүлсэн. Эдгээр төсөл, хөтөлбөрийн хугацаанд бид УИХ-ын сонгууль, орон нутгийн сонгууль, ерөнхийлөгчийн сонгуульд тус тус ажиллан, олон нийтийн тэр дундаа залуус, эмэгтэйчүүд, алслагдсан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй сонгогчдын сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэх, түүнд чиглэсэн олон кампанит ажлуудыг хийж хэрэгжүүлж байна.
Түүнчлэн, 2012 оноос эхлэн ажиллуулж буй “Сонгогчийн лавлах” 1800-2800 дугаарын лавлах үйлчилгээнийхээ чанарыг улам сайжруулахын дээр байгууллагын албан ёсны Сонгогчдын Боловсрол Төв, Сонгох Өдөр, V-Check 2021 фэйсбүүк хуудсаар дамжуулан иргэддээ хуульд нийцсэн, аль нэг талыг баримтлаагүй, бодит мэдээллийг хүргэхэд анхаарлаа хандуулж буй. Сонгуулийн тухай мэдээ мэдээлэл, сонгогчийн боловсролыг дээшлүүлэх эдгээр төслүүд хэрэгжиж эхлэхээс өмнө лавлах утсанд маань гол төлөв сонгуулийн байраа мэдэхгүй иргэд хэзээ, хаана очихоо заалгах гэж холбогддог байсан бол сүүлийн нэг жил гаруйн хугацаанд "Нэр дэвшигчдийн мөрийн хөтөлбөртэй хаанаас бүрэн эхээр нь танилцах вэ?" гэх мэт агуулгад чиглэсэн асуултууд ирэх болсон нь бидний хувьд том урам болдог.
Иргэд, сонгогчдодоо хандан хэлэхэд бидний албан ёсны цахим хуудсуудыг даган сонгуультай холбоотой бүхий л мэдээллийг авах боломжтой гэдгийг хэлмээр байна. Мөн энэ удаагийн сонгуулиар сонгогч өөрийнхөө болон гэр бүлийнхээ сонгогчдын нэрийг жагсаалтад байгаа эсэхийг шалгахаас гадна таны амьдарч буй хаяг дээр байгаа бүх сонгогчдын мэдээлэлтэй танилцах боломжтой болсныг дуулгамаар байна.
### С.Болдсайхан
**"Зориг сан"-ийн судлаач**
Юуны өмнө иргэд маань дөрвөн жил тутам тогтмол саналаа өгч буй үндсэн гурван сонгууль, тухайн сонгуулиар сонгогдон гарч ирэх иргэдийн төлөөллийн эрх үүргийн тухай цэгцтэй ойлголттой болох хэрэгтэй. Ингэснээр тухайн нэр дэвшигчийн сурталчилгааны ажилд дүгнэлт хийх, мөрийн хөтөлбөр нь хэр бодитой, биелэгдэхүйц эсэхийг хянах, шүүх боломжтой болно шүү дээ.
Улс төр судлаачийн хувьд 2021 оны ээлжит сонгуулийн хүрээнд иргэдэд нэг зүйлийг тодотгон хэлмээр санагдаж байна. Учир нь энэ удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль их онцлогтой. Бид түүхэндээ анх удаа зургаан жил ерөнхийлөгчөөр ажиллах төрийн тэргүүнээ сонгох гэж байна шүү дээ. Уг сонгуулийн гол онцлог нь бид улс нийтээрээ нэг тойрог болж нэг л хүнийг сонгодогт байдаг. Иймээс ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч асуудлыг өргөн хүрээнд харж, аливаад нийтийг төлөөлөх чадвартай байх хэрэгтэй тул УИХ, орон нутгийн сонгуулиас ялгаатай нь сурталчилгаагаа илүү нийтлэг, өргөн хүрээтэй хийж, илүү том амлалт өгөх хэрэгтэй болдог. Харин энэ нь иргэдэд "ерөнхийлөгч нь асар их эрх мэдэлтэй" гэдэг ташаа ойлголтыг өгчихдөг сул талтай.
Гэтэл 2019 оны үндсэн хуулийн шинэчлэлээр ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийн хүрээ хумигдаж, улс орны бодлогын асуудалд шууд нөлөөлөх, түүний хэрэгжүүлэлтэд шууд оролцох боломжгүй болсныг ойлгох хэрэгтэй. Мэдээж хууль санаачилж, хориг тавин, Засгийн Газарт чиглэл өгөх гэх мэт эрх үүргүүд хэвээр ч гэлээ шүүх засаглал, прокурорт нөлөөлөх нөлөөлөл багассан. Сонгогчид энэ бүхнийг харгалзан үзэж сонгуульд ул суурьтай, мэдлэг мэдээлэлтэй хандаасай гэж хүсдэг. Судлаачийн нүдээр иргэд ерөнхийлөгчийн сонгуульд ач холбогдол өгч буй нь сайшаалтай байгаа ч тодорхойгүй хүлээлттэй, буруу шалтгаантай байгаа нь шүүмжлэлтэй.
### Ч.Энхбаяр
**"Глоб Интернэшнл" төвийн Засаглалын хөтөлбөрийн менежер**
Иргэний нийгмийн салбарт ажилладаг манай байгууллагын хувьд энэ удаагийн сонгуульд хэвлэл мэдээллийн мониторинг хийх, олон нийтэд шударга, ил тод, тэгш хүртээмжтэй, харьцуулан шалгасан үнэн зөв мэдээлэл хүргэх хэвлэл мэдээллийн үүрэгт онцгой анхаарч байна. Мөн залуусын сонгогчийн боловсролыг дээшлүүлэх бүтээлч контент хийх ажилд ихээхэн ач холбогдол өгч буй.
Энэ бүхэн нь эргээд зөвхөн сонгууль өгөөд дуусдаг биш, сонгуулийн дараа ч өөрийн сонголтдоо хяналт тавьж, иргэдийн дундаас сонгогдсон эрх баригчдаас амлалтыг нь шаардаж, хамтран ажилладаг эргэх холбоотой нийгмийг бүтээхэд эергээр нөлөөлнө гэдэгт бид итгэдэг. Өмнөх сонгуулиудтай харьцуулахад сүүлийн нэг жилд болсон сонгуулиудад залуусын оролцоо нэмэгдэж, иргэний үүргийн талаарх ойлголт өссөн нь ажиглагдсан. Харин одоо үүнд ханалгүй, цааш шат ахих хэрэгтэй болов уу. Өөрөөр хэлбэл, тооноос илүү чанарт анхаарах нь зүй. Цагаан сонголт үнэхээр шийдэл мөн үү? Би сонголт хийхдээ нэр дэвшигчдэд зөв шалгуур тавьж байна уу? Ямар эрхтэй, ямар үүрэг хариуцлагатай, аль албан тушаалд хэнийг сонгох гэж байгаа билээ? гэх мэт асуултыг өөрөөсөө асуудаг хариуцлагатай сонгогчдыг бэлтгэх шаардлагатай.
Сонгогчийн боловсролд тань нэмэр болох доорх богино хэмжээний видео контентийг хүлээн авна уу.
### М.Мөнхмандах
**"Хэвлэлийн хүрээлэн"-гийн захирал**
Сошиал медиа, цахим хэрэглээ хөгжсөнөөр сонгуулийн үеэрх худал, дэгсдүүлсэн, бүрэн бус мэдээллийн урсгал эрс нэмэгдсэн. Уламжлалт мэдээллийн хэрэгсэл буюу сонин, телевиз, радиогоор дамжуулагдах сонгуультай холбоотой сэтгүүл зүйн мэдээллийн хэмжээ багасахын сацуу цахим сүлжээнд хувь хүмүүс өөрийн үзэл бодлоо баримт мэтээр түгээх болоод байгаа нь сэтгэл хөдлөлд дөрөөлсөн цуу яриа, худал ташаа мэдээлэл, гүтгэлэг, бусдыг хиймлээр харлуулах үйл ажиллагааг өмнөх ямар ч үеүдтэй харьцууламгүй хурдтай тараадаг болсон нь харамсалтай.
Манай байгууллага зөвхөн сонгуулийн үе гэлтгүйгээр мэдээллийн урсгалыг боломжит хэмжээнд ажиглах, судлах, чиг хандлагыг ил тод болгох, сургах, зөвлөх ажилд ихээхэн хүч тавин ажилладаг. Ингэхдээ гарсан мэдээлэл бүхний араас явахаас илүүтэй иргэдийн мэдээллийн боловсролыг дээшлүүлэхэд анхаарах нь илүү үр дүнтэй байдаг. Ер нь 35-аас дээш насны буюу цахим хэрэглээний соёлтой харьцангуй хожуу танилцсан үеийнхэнд худал мэдээлэлд итгэх, туйлшрах хандлага илүү ажиглагддаг л даа. Тиймээс улс төрийн оролцоотой, сонгуульд оролцох насны иргэдийг мэдээлэлд хэрсүү, шүүлтүүртэй хандахыг уриалж, энэ чиглэлийн ажлуудыг түлхүү хийж байна.
### Б.юмжирдулам
**"Диф клуб"-ын тэргүүн, 2021 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн ажиглагч**
Энэ удаагийн сонгууль хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хувьд ихээхэн онцлог сонгууль болох юм. Учир нь удахгүй болох ерөнхийлөгчийн сонгуульд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд (харааны, сонсголын, тулгуур эрхтэний гэх мэт) ажиглагчаар оролцох ба энэ нь бидний нийгмийн оролцоог нэмэгдүүлэх, хүлээн зөвшөөрөгдөх, улс төрийн ойлголт боловсролыг дээшлүүлэх, ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх чухал ач холбогдолтой зохион байгуулалт хэмээн харж буй. Үүний тулд бид өнгөрсөн хугацаанд төрөл бүрийн сургалт хөтөлбөрт хамрагдан, аймаг сумдуудад уг сургалтаа зохион байгуулж, бусдыг ч өөрсдийгөө ч давхар хөгжүүлж байна.
Бид хуримтлуулсан туршлагадаа тулгуурлан "Сонгуулийн Ерөнхий Хороо"-ны заавар зөвөлгөөний дагуу хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд улс төрийн ойлголтуудыг тайлбарлах, агуулгыг ойлгуулгах зорилгоор зургаан цуврал хичээл, сонгуулийн нэр томъёоны дохионы хэлний тайлбар толь (монгол, болон олон улсын дохионы хэл дээр)-ийг хийсэн. Мөн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр цацагдаж буй сонгуулийн видео контент, нэвтрүүлэг, уулзалтуудаас гадна нэр дэвшигчдийн мөрийн хөтөлбөрүүдэд дохионы хэлмэрчдийг ажиллуулсан нь үр дүнгээ өгч эхэлж байна. Энэ мэтээр бид сонгуулийн үеэр ч өөрсдийн зүгээс давхар хяналт тавьж, дууссаны дараа тайлан мэдээгээ дохионы хэл дээр бэлтгэх мэтээр олон ажлуудыг төлөвлөсөн.
### Б.Оюумаа
**Сонгуулийн ерөнхий хорооны Сонгогчийн боловсрол, сургалтын төвийн****дарга**
Иргэд, олон нийт энэ удаагийн сонгуулийн онцлогийг анхны зургаан жилээр ажиллах Ерөнхийлөгчөө сонгох, Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн дараах анхны Ерөнхийлөгчийн сонгууль гэх мэтээр томъёолж буй. Харин СЕХ-ны хувьд энэ нь дотоодод цар тахлын тархалттай эгзэгтэй үед зохион байгуулж байгаа маш хариуцлагатай, эрсдэлтэй, өндөр хяналттай, халдвар хамгааллын дэглэмтэй сонгууль гэдгээрээ онцлог. Ийм ч болохоор энэ удаагийн сонгуульд бид зөвхөн гадаадад байгаа иргэдээсээ саналыг нь авахаас гадна тусгаарлалтад болон эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байгаа, улаан бүсд ажиллаж буй ажилтан, албан хаагчид гээд нийт иргэд сонгогчдоо сонгуульд нь оролцуулах, бүх нийтэд хүртээмжтэй байлгах, зөөврийн хайрцгаар санал авах үеийн халдвар хамгаалал, аюулгүй байдлыг хангах, сонгуулийн санал авах байруудад халдвар хамгааллын дэглэмийг баримтлуулах гээд олон чиглэлд анхаарч байна.
Үүний тулд эрүүл мэндийн байгууллагууд, Улсын Онцгой Комисс, онцгой байдлын болон мэргэжлийн хяналтын байгууллага зэрэг маш олон төрийн байгууллагууд, үүний ард ажиллаж буй 30 мянга гаруй төрийн албан хаагчид төрийн сонгуулийн зохион байгуулалтад ажиллаж байна. Мөн сонгогчдын боловсрол, иргэний нийгмийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг ТББ-ууд, ОУБ-уудтай хамтран ажиллаж буй. Үүнээс гадна хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд анх удаа, өөрсдөө санал авах байруудад ажиглагчаар ажиллаж, үүнтэй холбоотой төрөл бүрийн сургалт, хөтөлбөрүүд давхар хэрэгжээд явж байгаа нь олон ажлын эхлэл боллоо.
Маш нүсэр бүтэцтэй ч тун онцгой нөхцөлд ажиллаж байгаа нь бидний хувьд өндөр хариуцлага, том туршлага болж байна. Нөгөө талаас олон улсын туршлагуудаас харахад цар тахал сонгуулийн ирцэд сөргөөр гэхээс илүүтэй эерэгээр нөлөөлсөн тоо баримтууд их байгаа нь бидэнд урам зориг, сайн жишээ болж буй. БНСУ гэхэд сүүлийн 30 жилд байгаагүй өндөр ирцтэй сонгуулийг цар тахлын үед нягт зохион байгуулалт дор хийж чадсан. Иргэдийнхээ сонгох эрхийг бүрэн дүүрэн эдлүүлэхийн төлөө олон мянган хүн хичээл зүтгэл гарган ажиллаж буйг ойлгон, сонгуульдаа идэвхтэй оролцож, хариуцлагатай хандахыг хүсэж байна.
### Э.Түвшин
**"Өглөө", "UBPASSPORT" тѳслийн хэрэгжүүлэгч ubp.media компанийн гүйцэтгэх захирал**
"Өглөө" кампанит ажлыг эхлүүлж байх үед үеийнхэн дундаа дажгүй сайн улс төрийн мэдээлэлтэй хэмээн өөрийгөө бяцхан үнэлдэг байлаа. Гэтэл ажилдаа яг ороод эхэлсэн чинь өөрөөсөө үнэхээр ичсэн шүү. Өмнө нь надад улаан цэнхэр, баруун зүүн гэж л харагддаг байсан бол одоо хүн бүр өөрсдийнхөөрөө хөрвүүлэн үзэл бодлоо илэрхийлдэг болсон байна. Гол нь өөрийнхөө үзэл бодлыг бусдад тулгадаг, бусдын өнцгийг үгүйсгэдэг, цаашлаад дайрдаг доромжилдог хандлага байсаар байгаа нь харамсалтай.
Ер нь залууст чиглэсэн улс төрийн мэдлэг мэдээлэл түгээх кампанит ажилд оролцох болсноос хойш нэг зүйлийг сайтар ойлгосон. Энэ төрлийн ажилд маш болгоомжтой, урт хугацааны үр дүнг бодолцож хийх ёстой юм билээ. Жишээ нь, нэг хэсэг 50 хувь хүрэхтэй үгүйтэй байсан залуусын сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэхийн зорилгоор хийсвэр гэмээр амлалт, ойлголтуудыг өгч эхэлсэн. "Чи л сонгуулиа өгчихвөл сайхан болно, залуусын сонголт л бүхнийг шийднэ" гэх мэтээр. Эдгээр идэвхжүүлэлтийн ажлууд 18-25 насныхны сонгуулийн ирцэд тодорхой хэмжээгээр нөлөөлдөг ч, үр дүн нь тэдний хүлээлтээс зөрвөл бухимдах, дараагийн удаа эргээд сонгуульд оролцохоо болих зэрэг өмнөхөөсөө ч сөрөг үр дагаварт хүргэж болзошгүй байдлыг үүсгэж байгаа юм. Иймд "сонгуулийн ирцийг амлалтаар, хуурамч төсөөллөөр нэмэгдүүлэх энэ арга түр хугацааных юм байна, цаашид илүү зөв чиглэлд нийтийн үзэл бодлыг хандуулах хэрэгтэй юм байна" гэдэг ойлголттой үлдсэн.
"Өглөө" төсөл УИХ-ын нэг сонгууль, орон нутгийн нэг сонгуулийг үдэн, одоо анхныхаа ерөнхийлөгчийн сонгуульд ажиллаж байна. Өмнөх хоёр сонгууль олон тойрогтой, олон нэр дэвшигчидтэй байсан тул тэр их үйл ажиллагаа, бодлого хөтөлбөрийн дунд зөв мэдээлэл хүргэх үнэхээр том сорилт байсан. Миний хувьд, энэ удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль нь эдгээр бэрхшээл харьцангуй багатай, бэлтгэсэн мэдээллээ олон нийтэд тайлбарлах, ярилцах орон зай харьцангуй сайн өгөгдөж байгаагаараа онцлог байгаа. Харамсалтай нь үйл ажиллагаа маань энэ удаа биднээс үл хамаарах шалтгаанаар түр зогссон байгаа ч сонгуулийн дараа төслөө идэвхтэй үргэлжлүүлэх болно.
### Л.Дэлгэрмаа
**"Азийн сан"-гийн хөтөлбөрийн дэд менежер**
Сонгуульд саналаа өгөх насанд хүрч буй залуус мэргэжлээ сонгох, дээд боловсрол эзэмших, ажил мэргэжлийн гараагаа эхлүүлэх гээд чухал сонголтуудтай тулгардаг. Миний хувьд мэргэжил эзэмшихээр гадаад орныг зорьсон нь улс төрийн талаарх мэдлэг мэдээлэл, сонгуульд идэвхтэй оролцох боломжид нөлөөлсөн. Гадаадад суралцсан залуусын хувьд эх орондоо ирсний дараа улс төрийн орчноо ойлгох, улс төрчидтэй танилцах зэрэг нь нэлээд тэвдүүлсэн том ажил болдог санагддаг.
Миний хувьд тогтвортой хөгжлийн чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн. "Азийн сан"-д улс төрийн үйл ажиллагаатай холбоотой төсөл хөтөлбөрүүдэд оролцоотой ажиллах болсноор сонгууль, улс төрийн үйл ажиллагааг ойлгож, тэнцвэртэй, үнэн бодит мэдээлэл залууст маш их хэрэгтэй болохыг мэдэрч байна. Хүн бүр улс төрийн чиглэлээр ажиллахгүй нь тодорхой ч зохих хэмжээний ойлголттой байх нь чухал. Бидний мэдээлэл авах гол суваг цахим сүлжээ болсон энэ үед баталгаагүй мэдээллийг таних, баталгаатай эх сурвалжаас мэдээлэл авах нь зөвхөн сонгууль гэлтгүй бүхий л үед хамгийн чухал боловсрол болжээ. Иймд баталгаатай эх сурвалжаас үнэн бодит мэдээлэл авч, түүнийг шүүж өөрийн гэсэн үзэл бодол, дүгнэлтээр сонголтоо хийн сонгуульдаа оролцох нь чухал. Сонгуульд оролцож саналаа өгөх нь ардчилалт нийгэм дэхь иргэн хүний оролцоо, чухал хувь нэмэр гэж би боддог.
### Б.батчимэг
**Хүний эрхийн активист**
Орчин цагт залуус яагаад сонгуульд оролцох ёстойгоо сайн ухамсарладаг болсон. Хамгийн хэрсүү бөгөөд хараат бус сонголтыг залуус хийдэг гэж боддог, энэ нь ч сонгуулийн үр дүнгүүдээс ч харагддаг байх. Яах вэ, "миний саналаар дутахгүй биз" гэх хандлага заримд нь бийг үгүйсгэхгүй. Миний хувьд бол "Олон хүн ингэж бодвол юу болох вэ? Миний хүсдэг сайн сайхан ирээдүйг бүтээлцэх улстөрч миний саналаар л дутаад, бодож төлөвлөсөн ажлуудаа хэрэгжүүлж чадахгүй болчихвол энэ нь надад ч нөлөөлнө шүү дээ" гэх сэтгэлээр сонгуульдаа ханддаг. Энэ хандлага удахгүй бүгдэд нь төлөвшинө гэдэгт итгэдэг. Нэг санал ч үнэ цэнтэй учраас саналаа заавал өгөөрэй гэж ойр тойрныхноо байнга уриалдаг даа.
Мөн сонгуулиа өгөөд л орхилгүй, сонгогдсон улстөрчийн мөрийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж байгаа эсэхийг хянан, дараагийн сонгууль хүртэл сайтар ажиглахыг боддог юм. Үүний тулд, нэр дэвшиж байгаа бүх хүмүүсийн албан ёсны цахим хуудсыг (Twitter, Facebook) орж хардаг. Дараагаар нь улс төрийн замнал, болон намтар түүхийг нь судалдаг. Сонгуулийн сурталчилгаа эхэлж, мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулах үед нь маш сайн уншаад шийдвэрээ гаргадаг. Тэр мэдрэмжээ дараагийн дөрвөн жилд ч хадгалан, үйл хэрэгт нь өөрийнхөө зүгээс үнэлэлт дүгнэлт хийхийг хичээдэг. Энэ бол миний иргэний үүрэг хариуцлага гэж боддог. 2017 оны хувьд сайтар судалж үзээд цагаан сонголт хийж байлаа.
### ж.бариаширсүрэн
**Хуульч, судлаач**
Сонгууль бүрээр аль нэг талыг баримтлаагүй, тэнцвэртэй мэдээтэй, далд сурталчилгаагүй, чанартай, баталгаатай мэдээллийн эх сурвалжийг олно гэдэг бодсоноос бэрх байдаг шүү. Ялангуяа хүн хүний, нас насныхны мэдээлэл авах онцлогт тохирсон контенттой, нэг загвартай төрөлжсөн эх сурвалж тун ховор шиг санагддаг. Сүүлийн үед залууст чиглэсэн кампанит ажлууд нэмэгдэж байгаа нь сайшаалтай ч тэдгээр загвар бүх насныханд тохирохгүй нь ойлгомжтой. Бүх насныханд хүртээмжтэй байлгахад анхаарах хэрэгтэй байх.
Тийм ч болохоор шууд сурталчилгаа явуулдаг сонгуулийн штаб, хэвлэл мэдээллийн сувгуудаас татгалздаг. Зурагтын сувгуудаас хараат бус, төвийг сахидаг гэж болохооор Ийгл, МҮОНТ зэрэг телевизийг сонгож үздэг бол, интернэтээс аль болох редакцтай, наад зах нь "Бидний тухай" гэх хэсэгтэй, редакцын бие даасан бодлоготой вэбсайтуудад ханддаг. Харин цахим сүлжээнд заавал албан ёсны хаягтай, улс төрд нөлөөтэй болон олон нийтэд нөлөөлөгч гэж болохоор хүмүүсийг дагаж, пост бүрийн доорх сэтгэгдлүүдээс олон нийтийн үзэл бодол, чиг хандлагын талаарх төсөөллөө авдаг. Энэ тохиолдолд гол бэрхшээл нь хөлсний бичээчид буюу олон нийтийн үзэл бодолд хиймлээр нөлөөлөхийг оролддог хүмүүс. Сонгуулийн ёс зүй энэ мэт зүйл дээр хамгийн сайн ажиллах ёстой гэж боддог ч тийм ч сайн хэрэгждэггүй нь харамсалтай.
Залуучууд, эмэгтэйчүүдийн сонгууль, улс төрийн оролцоог идэвхжүүлэх зорилготой цуврал контентийн хүрээнд энэхүү нийтлэлийг бэлтгэв.
> Алдалгүй сонго