10 ертөнц, 10 өнцөг -  Тэгш оролцооны тухай
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Тэд бол бидний 3.2 хувь. Өдгөө манай улсын хүн амын 3.2 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй. Харагдах байдлын хувьд нийтлэг биш байж болох ч өнгө өнгийн гэрэлтэй, эгэл ертөнцүүд. Тэгш оролцооны сэдэв дор хүсэл тэмүүллээсээ хуваалцсаныг болгооно уу. <br></div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">I. Э.Гантөмөр<div> </div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/8d7981ddbc05e6512561754bd076c0a1.png"></p><p></p><p>Би их сургуулиа төгсөөд сэтгүүлчээр ажиллахаар жил гаруй эрэл хайгуул хийсний эцэст миний онцлогт тохируулан ажиллах боломж, нөхцөлөөр сайтар хангаж өгсөн компанид сэтгүүлчээс гадна найруулагчаар хүртэл ажилласан юм. Өөрийн туршлагаас үүдэн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг ажил олгогчоо олох, нээлттэй ажлын байрны мэдээллийг нэгтгэх талбарыг Фэйсбүүк дээр нээх сэдэл төрсөн. Ингээд Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн нэгдсэн групп нь 2017 оноос хойш ажил олгогч, горилогч нарыг хооронд нь холбох гүүр болж, ажлын байрны мэдээллийг цаг тухайд нь хэрэгтэй хүнд нь хүргэх гол суваг болсон юм. </p><p>Гэвч ажил олгогчдын гаргадаг нийтлэг дутагдал нь Хөдөлмөрийн хуулийн 111 дүгээр зүйлд заасны дагуу буюу зөвхөн хуулийн хэрэгжилт төдийхнөөр ажлын орон тоог нөхөхийн тулд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн аваад анхаарахгүй орхих тохиолдол гардаг. Зарим газар тийм хүмүүс авч ажиллуулж байснаас торгуулиа төлөөд явсан нь дээр гэх буруу хандлагатай байдаг нь харамсалтай.</p><p>Тухайн хүний ажлаа саадгүй хийхэд нь туслах хэрэгцээг ойлгоод, ажлын байрны тохируулгатайгаар тоноглоод өгвөл ямар ч хүн ажиллах бүрэн боломжтой. Ажлын байр нь тохирохгүй бол өөр ямар боломж байгааг эрэлхийлж, ажил олгогчид маань сэтгэлтэй, санаачилгатай байх хэрэгтэй санагддаг. Албан байгууллагууд тэгш оролцоог эрхэмлэж, ажлын орчноо илүү хүртээмжтэй байлгаасай. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг хуулийн дагуу ажилд дуудах биш хамт олон, хүний нөөц төдийгүй улс орондоо оруулж буй хөрөнгө оруулалт, боломж гэдэг талаас нь харж чадвал олон зүйл өөрчлөгдөнө.</p><p>Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авснаар тухайн хүний сэтгэлзүй, хандлага өөрчлөгдөөд зогсохгүй гэр бүл, найз нөхөд, ажлын хамт олны уур амьсгалд хүртэл эерэгээр нөлөөлнө. Ингэснээр ахуй амьдралаа дээшлүүлж, улс орондоо татвар төлөхөөс эхлээд олон талаар хувь нэмрээ оруулах боломжтой шүү дээ.</p>
<blockquote><p>Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн сэргээн засах хөгжлийн төвийн хэвлэл мэдээлийн ажилтан</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">II. О.Саранчулуун<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/984ca071073acd99eebf05f5c25584b8.png"></p><p></p><p class="MsoNormal"><br></p><p class="MsoNormal">Би бүр багаасаа л хүнд төвөг учруулахгүй, хэн нэгний уурлаж бухимдах, хямрах, гомдох шалтгаан нь болохгүй юм шүү гэдэг зарчмаар амьдарч ирсэн. Хийж буй бүх зүйл минь зөв чиглэлтэй байна гэдэг нь миний хувьд огтхон ч өөрчлөгдөж байгаагүй, цаашид ч өөрчлөгдөхгүй зорилгын минь нэг. Хүүгээ төрсний дараагаар хүүхдийнхээ нас насанд хэрэгтэй үнэ цэнийг нь өгч чаддаг ээж байх нь амьдралын дараагийн том зорилго болж нэмэгдэж байлаа. Ийм л цөөн бөгөөд чухал хэдхэн зарчимтай. </p><p class="MsoNormal">“Ахиллис” ТББ-ынхаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан спортын төрөл бүрийн арга хэмжээ, гүйлт, марафон, “Зөв тэтгэлэг” сангийн жил бүр оюутнуудад өгдөг сургалтын тэтгэлэг гээд үндсэн ажлын хажуугаар хийдэг бүхэн маань дээрх зарчмуудтай минь нийцдэг тул хэзээ ч хойш сууж, халаглаж хойргололгүй энэ ажлуудаа хийж ирсэн. Хүмүүс "Ар гэр, сурлага ном, эрдэм шинжилгээний ажлаас гадуур яаж энэ бүхнийг амжуулах эрч хүчтэй байдаг юм бэ?" гэж асуух нь бий. Эрч хүчтэйдээ хийж байгаа юм биш, хийж байгаа болохоор эрч хүчтэй байгаа юм гэж би хариулдаг. </p><p class="MsoNormal">Харин сүүлийн үед эргэн тойрны маань цөөнгүй хүн хорвоогоос явж, өөрөө ч гэмтэл авч, ихэнх цагт гэртээ байх болсноос хойш амьдралын утга учир, эрүүл мэнд, үхлийн тухай их боддог болоод байна. Хорвоо ямар ч хүнээр дутахгүй, би байсан ч, байгаагүй ч амьдрал үргэлжилдгээрээ л үргэлжилнэ. Тийм атал юуны тулд хайртай бүхнээ хойш тавиад нойр хоолоо хасан ажлын төлөө махардаг юм бол ч гэж бодогдох шиг. Энэ ертөнцөд өөрт ногдсон хязгаартай хугацаандаа аз жаргалтай амьдрахын тулд илүү их цагийг өөрийгөө болон эргэн тойрныхноо хайрлахад зарцуулах хэрэгтэй гэж бодогдож байна. </p>
<blockquote><p>АШУҮИС-ийн багш, "Ахиллис Монгол" ТББ-ын үүсгэн байгуулагч, "Зөв тэтгэлэг" сангийн зохицуулагч</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>III. М.Цэнгэл<br></div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/303dfbbb131ad16a01487133c9d60616.png"></p><p></p><p class="MsoNormal"><br></p><p class="MsoNormal">Би “Улаанбаатар” номын санд хараагүй хүмүүсийн номын сангийн мэргэжилтнээр ажилладаг, “Хараагүй хүмүүсийн инновац, хөгжлийн төв”-ийн тэргүүн, нэмээд тусгай хэрэгцээт, тэр дундаа харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийн технологийн хэрэглээг сайжруулах зорилготой хэд хэдэн төслийн багт ажилладаг. Бага байхын л электрон хөгжмөөс эхлээд техникийн төрлийн зүйлсэд дуртай байсан болохоор тэр бүрийг тултал хэрэглэж, сонжиж, эвдэж, задалж, засах гэж үздэг байсан л даа. Энэ нь ч ирээдүйд технологийн чиглэлд ажиллах гол хөшүүрэг болсон юм. Хүүхдэд гэр бүлийн дэмжлэг их чухал. Ер нь өөрөөсөө жишээ аваад бодоход, хүүхдийг багаас нь дур сонирхолтой зүйлд нь чиглүүлэх хэрэгтэй санагддаг.</p><p class="MsoNormal">Долоон насандаа харааны бэрхшээлтэй болсон ч гэр бүлийнхээ дэмжлэгийн ачаар өдгөө өөрт бөгөөд өөр шигээ олон хүмүүст туслагч технологийг хөгжүүлэх ажилд гар бие оролцож явна. Одоо төслийн баг, ТББ-ын ажилтнуудтайгаа нийлээд дэлгэц унших технологи, монгол брайл үсгийг цахимд шилжүүлэх, хараагүй хүмүүст хүртээмжтэй аудио номын технологийг хөгжүүлэх, өдөр тутмын ухаалаг төхөөрөмжүүдийг монгол хэл рүү хөрвүүлэх ажлуудыг хийж буй. 20 жил энэ салбарт ажиллахдаа эдгээрийг хийж, хараагүй хүмүүсийн технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх, мэдээллийн хүртээмжийг сайжруулахыг гол зорилгоо болгосон нь эхнээсээ үр дүнгээ өгч буйг харах шиг урам өгдөг зүйл гэж үгүй. Мэдээж энэ хүртэл явахад маш их хүчин чармайлт, тууштай, хичээнгүй байдал шаардагдсан. Өгөгдсөн даваа сорилт бүрийг тодорхой хэмжээнд давж, хичээсний хариу заавал ирдэг.</p>
<blockquote><p>“Улаанбаатар” номын санд хараагүй хүмүүсийн номын сангийн мэргэжилтэн, “Хараагүй хүмүүсийн инновац хөгжлийн төв”-ийн тэргүүн</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>IV. Б.Маралмаа <br></div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/089cee62072b3ee50102c126914206af.png"></p><p></p><p><br></p><p>Би МСҮТ-д хөгжмийн онол, морин хуурын концертмейстер багшаар 2015 оноос хойш ажиллаж байгаа. Одоогоор багшлахын хажуугаар хувийн уран бүтээлээ гаргахад анхаарч байна. Мөн хөл хорионы үеийг ашиглан англи хэлний мэдлэгээ сайжруулахаар хичээж байна даа. Боловсролыг манай гэр бүлд ихэд чухалчилдаг учраас өөрийнхөө болон үр хүүхдийнхээ ирээдүйн боловсролд сайтар анхаардаг. Би СУИС-ийг төгсөөд мэргэжлээрээ багшилж буй юм.</p><p>Сайн шавь төрүүлэхийн тулд багш хүн өөрөө сайн чармайж, болохоос нь болохгүй хүртэл явах хэрэгтэй. Хөгжим гэдэг хүний төлөвшил, хандлагад нэн эергээр нөлөөлдөг учраас олон сайн шавь төрүүлэхийг эрмэлздэг. Хүн бүрийн сурах арга барил өөр учраас шинэ сурагч бүртэйгээ эхлээд сайн ярилцаж, өөрт нь тохирсон арга барилаар ажиллахыг хичээдэг дээ.</p>
<blockquote><p>МХҮХ-ны дэргэдэх МСҮТ-ийн хөгжмийн багш</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">V. Ж.Оюунбилэг <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/6e464aa51cc77e551a601268892d99eb.png"></p><p></p><p><br></p><p>Би эрүүл төрсөн хүүхдээ 8-9 сартайд нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болсныг мэдэж, сэргээн засах боломжуудыг хайж, олон газраар явсан. Тухайн үед өндөр боловсролтой, ажил төрөлтэй хүмүүс хүүхдийнхээ төлөө бүхнээ хаяад явж байхыг хараад тусгай цэцэрлэг байгуулах санаа төрсөн юм. "<a href="https://www.facebook.com/%D0%91%D1%8F%D1%86%D1%85%D0%B0%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B4-719087578182078/" target="_blank">Бяцхан сувд</a>" цэцэрлэгээ нээсэн эхний жилүүдэд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлж, багш, ажилчдаа гаднын оронд сургах зорилготой ажиллаж байв. Гэтэл төрөөс хувийн цэцэрлэг, сургуулийн хувьсах зардлын санхүүжилтийг багасгаж эхэлсэн. Өмнө нь, хүүхдийн тооноос үл хамааран хувьсах зардлыг олгодог байсан бол тухайн өдөрт хэдэн хүүхэд хамрагдсанаар олгох болсон. Гэвч 30 хүүхэд ирэхээс 3-5 нь ирээгүй байсан ч тэнд урсгал зардал өмнөх шигээ гардгаараа гарна, багш хичээл заадгаараа заана шүү дээ. Үүний улмаас багш ажилчдынхаа цалинг тавьж, урсгал зардлаа нөхөхөд хүнд болсон юм. </p><p>Манай цэцэрлэг 66 хүүхдийн хүчин чадалтай. Түүнээс хөгжлийн бэрхшээлтэй 32 хүүхэд хамрагдаж байна. Хөдөлгөөн засалч, массажист, хэл заслын багш нар ажилладаг. Бид гаднын тусламжгүйгээр орлого багатай айлын олон хүүхдийг үнэ төлбөргүй сургаж ирсэн. Гэвч дээрх асуудлын улмаас сүүлдээ цэцэрлэгийн байргүй болсон. Одоогоор хүүхдүүдээ цэцэрлэгт нь хамруулахын тулд хажуу талд нь байр түрээслэн, эргүүлэн нээхээр ажиллаж байгаа. Ийм асуудал олон цэцэрлэгт тулгарч байгаа байх.</p><p>Гэвч ядаж хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тусгай цэцэрлэгийн зардлыг хасахгүй байгаасай л гэж хүсмээр байна. Учир нь, хүүхдийг бага байхад нь сайн арга хэмжээ авч чадвал хөгжлийн бэрхшээлтэй 20 хүүхдээс магадгүй хоёр нь хүнд хэвээр үлдэж, 10 нь энгийн хүүхдийн хэмжээнд, найм нь биеэ даах чадвартай болж хөгжих боломжтой. Энэ бол хувь хүн гэлтгүй улс орондоо хувь нэмэр оруулах, маш том хөрөнгө оруулалт юм. Бид асуудалтай байна гээд зүгээр суугаагүй. Энэ мэт асуудлыг давж, чадах бүхнээ хийхийн тулд цэцэрлэгийнхээ дэргэд хувцас загварын урлан (<a href="https://www.facebook.com/michidgoy/" target="_blank">Michid Brand</a>) ажиллуулж байгаа. Эцэг эхчүүд ч үүнийг сайн ойлгож, биднийг дэмждэг болсон. Харин одоо төрийн бодлого, зохицуулалт сайжирч, үр дүнтэй болж чадвал олон хүүхдийн ирээдүйг гэрэлтүүлж чадна.</p>
<blockquote><p>"<a href="https://www.facebook.com/%D0%91%D1%8F%D1%86%D1%85%D0%B0%D0%BD-%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B4-719087578182078/" target="_blank">Бяцхан сувд</a>" цэцэрлэгийн эрхлэгч </p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">VI. Б.Отгонтуяа<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/5a09afeda28bca275f34b6f6c472e7dd.png"></p><p></p><p class="MsoNormal"><br></p><p class="MsoNormal">Одоогоос 20 жилийн өмнө аваарт орсны улмаас тулгуур эрхтний бэрхшээлтэй болсон юм. Зүв зүгээр явж байгаад нэг л өдөр тэргэнцэртэй болсон нь төрөлхөөс нийгмийн идэвхтэй аавыгаа дуурайсан намайг 10 жилийн турш гэрээсээ тоотойхон хэдэн удаа л гарсан, хаалттай, гутранги гэмээр хүн болгосон байлаа. Энэ нь манай нийгмийн онцлогтой ч холбоотой. Орц хонгил, гудамж талбайгаас эхлээд бүх зүйлс нь тэргэнцэртэй хүн биеэ даагаад явахад тун бэрхшээлтэй, бараг л боломжгүй гэмээр шүү дээ. </p><p class="MsoNormal">Ирээдүйд юу хийж хэрхэн амьдрах тухай төсөөлөлгүй шахам явсан тэр үед минь тулгуур эрхтний бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан англи хэлний вакуумжуулсан сургалт зарлагдсан юм. Үүнийг би удаан хугацааны дараа надад олдож буй том боломж гэж харсан. Иймд сургалтад хамрагдах хугацаандаа өөрийгөө дайчилж хэлээ хичээнгүйлэн сурсан даа. Үнэхээр ч хичээл зүтгэл минь үр дүнгээ өгч, сургалтаа амжилттай дүүргэсний ачаар АНУ-д явагдах манлайллын хөтөлбөрт хамрагдаж чадсан. Гэрээсээ ч гаралгүй нэлээд хугацааг өнгөрүүлсэн би нэг л өдөр Вашингтон хотод хөл тавьсан нь үнэхээр нүд нээсэн үйл явдал байлаа. </p><p class="MsoNormal">Тэнд би удаан хугацаанд мэдрээгүй, бараг л мартчихсан шахам байсан эрх чөлөөтэй, хараат бус байдлыг ахин мэдэрсэн юм. Учир нь зам талбай, зочид буудлын өрөө, үйлчилгээний газар гээд л хаана ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн хэнээс ч хамааралгүй бие даан зорчих, нийгмийн харилцаанд орох боломжтой байсан. Бусад хүмүүст энгийн санагддаг тэдгээр зүйлс миний хувьд “Ийм байж болдог байх нь ээ, ийм болгож болох нь ээ” гэдэг бодлыг, хүсэл мөрөөдлийг өгсөн. Эх орондоо ирээд эрүүл мэндийн шалтгааны улмаас нэг жил сайн ажиллаж чадаагүй ч энэ хугацаандаа цаашид хийхийг хүссэн зүйлээ олж авч, төлөвлөж, ирээдүйд урам зоригоор дүүрэн ажиллах бэлтгэлээ хангасан. Түүнээс хойш хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцоо, хамгааллын чиглэлээр төрөл бүрийн төсөл хөтөлбөрүүдэд ажиллаад найман жил болсон байна. Хийж байгаа ажил бүрдээ төлөвлөгөөндөө хүрэхийг бус түүнийгээ аль чадахаараа давуулан биелүүлэхийг зорьж ирсэн. Хүн бүхэнд хүртээмжтэй тэр нийгмийг хүртэл цаашид хийх олон ажил надад болон манай багийнханд бий. </p>
<blockquote><p>"Бид чадна эм эн нэгдэл" ТББ-ын Үүсгэн байгуулагч </p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">VII. Б.Билгүүн <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/7533c9bedd03c83647fbf7064e244547.png"></p><p></p><p><br></p><p>Би есдүгээр ангиа төгсөөд хоёр мэргэжилтэй болох зорилгоор ахлах сургуульд биш коллежид хэвлэлийн график дизайны ангид элсэж байсан юм. Тухайн үед олон төрлийн хичээл ордог байснаас вэб кодчиллын үндэс гэх хичээл маш сонирхолтой санагдаж, цааш интернэтээр гүнзгийрүүлж судалсаар IT салбарт орох сэдэл төрсөн. Одоогоор хоббигоороо дижитал арт, 2D анимэйшн дээр ажиллах сонирхолтой. Харин карьерын хувьд программ хангамжийн чиглэлээр сурахыг зорьж буй учраас энэ жил гаднын их сургуульд элсэхээр жилийн чөлөө (gap year) аваад байгаа. </p><p>Сүүлийн үед цаг хугацаа миний хяналт, удирдлагагүйгээр урсаад байх шиг санагдсан. Тиймээс одоо байгаа цаг хугацаа, ирээдүйд олдох хором мөчийг өөртөө сэтгэл дүүрэн өнгөрөөхийг хүсэх болсон. Эерэг, сөрөг юу ч бодсон тэр бүхний шалтгаан сэдэл нь та өөрөө учраас ямар ч үед дотроосоо, чин сэтгэлээсээ хүсэж тэмүүлж байж бусдын тусламжийг авч, зорьсондоо хүрнэ гэдэгт итгэдэг. Юу ч тохиолдсон бидний хажууд бид өөрсдөө л байдаг шүү дээ. Өөрийгөө ойлгосон хүн бусдыг ойлгоход харьцангуй амар. Тэгж чадаагүй хүн бусадтай харилцахаас эхлээд нөхцөл байдлаа ойлгож, зохицох эсвэл өөрчлөх сэдэл төрөхгүй. </p>
<blockquote><p>Дижитал артист</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">VIII. М.Чулуун-Эрдэнэ <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/eb98001f22a83c411d6685470173d717.png"></p><p></p><p><br></p><p>Би иргэний нийгмийн байгууллагуудад хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг дэмжих чиглэлээр олон жил ажилласан. Ажил хөдөлмөр гэдэг хүний амьдралын хамгийн чухал зүйл. Ажилтай, орлоготой байж л хүн сэтгэл тэнэгэр, амар тайван байж чадна. Гэвч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд ажил эрхэлнэ гэдэг тун амаргүй асуудал хэвээр. Би энэ бүхний зангилааг боловсрол гэж хардаг учраас тэгш бус боловсролд хамгаас санаа зовниж явдаг. Хүний суурь хэрэгцээ боловсролоос эхлэх учраас сурч боловсорч чадвал ажил хөдөлмөр эрхлэх олон боломж нээгдэнэ.</p><p>Хүүхэд бүрд боловсролын тэгш боломж олгохгүй бол бид хэчнээн хөдөлмөр эрхлэлт яриад ажилгүйдэл буурахгүй. Юун түрүүнд энгийн сургуульд сургахаас эхлээд хөдөлмөрийн зах зээлд бэлтгэх, сургалтад хамруулах шаардлагатай байдаг. Манай улсад одоогоор хөгжлийн бэрхшээлтэй 108 мянган иргэн байгаагаас 90 мянга нь хөдөлмөрийн насныхан байгаа. Гэвч тэдний 13 мянган нь албан ёсны бүртгэлтэй хөдөлмөр эрхэлж байна. Түүний цаана албан бусаар эрхэлж буй олон хүн бий. Нөгөө талаас ажил олгогчид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажилд авахдаа хуулиар хүлээсэн үүргийнхээ дагуу ажилд авсан хэрнээ олон нийтэд нийгмийн хариуцлагын хүрээнд санаачилгаараа ажилд авсан мэт ярьдаг нь зохимжгүй санагддаг. </p><p>Ганц хоёрхон хүн ажилд авсан болоод түүнийгээ бусдад дөвийлгөж, байгууллагын сурталчилгаа мэтээр ашигладаг байж болохгүй. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн ур чадвар, онцлог харилцан адилгүйг хүлээн зөвшөөрч, гадна байдлаар өнгөц дүгнэхгүйгээр ажилд горилж буй хүмүүсээ бодитоор үнэлж, ажиллах нөхцөлийг нь хангаж ажиллаасай.</p>
<blockquote><p>Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн ерөнхий газрын Хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаа хариуцсан мэргэжилтэн</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">IX. С.Балжинням<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d9c9cb63b16dc2c14b9cf0e841ddb54d.png"></p><p></p><p><br></p><p>Үндсэн ажлынхаа хажуугаар хүний эрхийн чиглэлээр сайн дурын ажлуудад оролцохыг боддог юм. Үүний дотроос 2019 онд нэгэн олон улсын байгууллагатай хамтран Хан-Уул дүүргийн 7, 8 дугаар хороонд оршин суудаг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд сэтгэлзүйн зөвөлгөө мэдээлэл өгч ажилласан нь сэтгэлд их тод үлдсэн. Тэр үед уулзаж танилцсан хүмүүстэйгээ одоо ч холбоотой байдгийн дээр зарим нь “Таны ачаар өөртөө итгэх итгэлтэй болсон, ажилд орсон” гэх мэтээр эргэж холбогддог. Магадгүй үр дүн нь бодитой, урагштай байдаг болохоор энэ чиглэлийн ажил хийх дуртай болсон байх.</p><p>Ер нь манай нийгэм хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдээ тэр чигээр нь тусгаарлачихдаг сул талтай. Гурван жилийн өмнө аваарт орж тэргэнцэртэй болсны дараахан хүний асаргаанд, түр хугацаанд гэр хороололд амьдрах үнэхээр хүнд санагдаж байсан шүү. Хотын төв хэсэгт арай гайгүй ч бусдын туслалцаа шаардагдсаар л байдаг нь албан байгууллага, үйлчилгээний газрууд, хотын төлөвлөлтөд стандартын зай талбай, зориулалтын эд хэрэглэл бараг л байдаггүйтэй шууд холбоотой. Ийм орчин, хүмүүсийн энэ хандлага л хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хүчээр шахам нэг алхмын хойно байлгадгаас биш хүн бүр тэгш хүртээмжтэй нийгэмд бол тусгай хэрэгцээт иргэд мэргэжлээрээ хөдөлмөрлөж, хувь нэмрээ бусдаас дутахгүй оруулсаар яваа. Том зургаар нь харвал хөгжлийн бэрхшээл гэдэг тухайн хүнд биш харин нийгмийн бодлого, бусдын хандлагад л байдаг гэж боддог. Хүний эрхийг дээдэлдэг, тэгш хүртээмжтэй нийгмийг бий болгох нь аль ч цаг үеийнхний хувьд хамгийн чухал зорилго болов уу. <br></p>
<blockquote><p>"ХасБанк"-ны мэдээллийн технологийн инженер</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">X. Ч.Очиррэнцэн<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/fc90580752f6114cc5677ffa3539e520.png"></p><p></p><p><br></p><p>Удахгүй сургуулиа төгсөх гэж байна. Дөрвөн жилийн хугацаа яах ийхийн зуургүй л өнгөрчихлөө. Уг нь оюутан байх энэ богинохон хугацаандаа бүх нөөц бололцоогоо ашиглаж, үр дүнтэй өнгөрүүлэхийг хичээсэн ч эргээд харахад амжуулж чадаагүй, хийж болох байсан зүйлс дүүрэн санагдах юм. Нөгөө талаасаа нийт амьдралынхаа дөрөвний гурвыг зөвхөн сурахад зарцуулсан байна шүү дээ. Тэр бүхэн ирээдүйд сайхан амьдрахын тулд л байсан гэж үзвэл өнгөрсөн хугацааны хичээл зүтгэлийнхээ хэргийг олигтойхон гаргах цаг нь одоо л ирж байна. Тиймээс ирээдүйд бүр ч илүү хичээх ёстой нь гарцаагүй.</p><p>Яагаад бусад хүн чадаж байхад, амжилтад хүрэх боломжгүй гэж боддог хүмүүс ч зорьсондоо хүрч чадаж байхад би чадахгүй гэж хэмээн боддог. Ялангуяа намайг ямар ч үед дэмждэг гэр бүл, зорьсноо хийж чадна гэж урамшуулдаг ойр дотнынхон минь байхад боломжгүй зүйл үгүй. Учир нь жинхэнэ боломжгүй санагдаж байсан зүйлээ би хэдийн давчихсан. Хэдэн жилийн өмнө хараагаа нэг мөр алдаж, дэлхий ертөнцтэй харанхуй хөшгөөр зааглагдахад ямхын зайд тулж очоод, гэр бүл, алтан гарт эмч нарын ачаар том хагалгааны ард гарч, хөшгөө хоёр тийш нь тодорхой хэмжээнд ярж чадсан. Түүнээс хэдэн жилийн дараа "Голомт" банкны тэтгэлэгт хөтөлбөрт багтаад, шилдэг оюутнуудын клуб байгуулсны маргааш шууд л ядаргааны улмаас нүүр мурийж, ярьж ч чадахгүй хэмжээнд очиж байлаа. Эрүүл мэнд, сэтгэлзүйн эдгээр сорилтыг давж чадсан болохоор ямар ч үед өөртөө итгэлтэй урагшлах ёстойг сайтар ухаарсан. Бусдад ч бас үүнийг гэрчлэх үлгэр жишээ, итгэл найдвар нь болж явахыг хүсдэг. <br><br></p>
<blockquote><p>Радио телевизийн дээд сургуулийн сэтгүүлчийн ангийн дөрөвдүгээр дамжааны оюутан </p>
<cite>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 makeitfullscreen" alt="" src="https://unread.today/files/48/26268dc35e9d6357ddb703c8ec9b2f27.png"></p><p></p><p><i>Энэхүү контентыг Зориг сангийн Залуу манлайлал хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлж буй "Нэг тэрбум хайр, Нэг тэрбум ертөнц” төслийн хүрээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилготойгоор бүтээв.</i><br></p><p><i>Фэйсбүүк: <a href="https://www.facebook.com/onebillionworldsmongolia" target="_blank">Нэг тэрбум хайр, нэг тэрбум ертөнц</a></i></p><p><i>Инстаграм: <a href="https://www.instagram.com/onebillionworlds/" target="_blank">One billion worlds </a></i></p>
          </div>

Тэд бол бидний 3.2 хувь. Өдгөө манай улсын хүн амын 3.2 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй. Харагдах байдлын хувьд нийтлэг биш байж болох ч өнгө өнгийн гэрэлтэй, эгэл ертөнцүүд. Тэгш оролцооны сэдэв дор хүсэл тэмүүллээсээ хуваалцсаныг болгооно уу.
I. Э.Гантөмөр

Би их сургуулиа төгсөөд сэтгүүлчээр ажиллахаар жил гаруй эрэл хайгуул хийсний эцэст миний онцлогт тохируулан ажиллах боломж, нөхцөлөөр сайтар хангаж өгсөн компанид сэтгүүлчээс гадна найруулагчаар хүртэл ажилласан юм. Өөрийн туршлагаас үүдэн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг ажил олгогчоо олох, нээлттэй ажлын байрны мэдээллийг нэгтгэх талбарыг Фэйсбүүк дээр нээх сэдэл төрсөн. Ингээд Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн нэгдсэн групп нь 2017 оноос хойш ажил олгогч, горилогч нарыг хооронд нь холбох гүүр болж, ажлын байрны мэдээллийг цаг тухайд нь хэрэгтэй хүнд нь хүргэх гол суваг болсон юм.
Гэвч ажил олгогчдын гаргадаг нийтлэг дутагдал нь Хөдөлмөрийн хуулийн 111 дүгээр зүйлд заасны дагуу буюу зөвхөн хуулийн хэрэгжилт төдийхнөөр ажлын орон тоог нөхөхийн тулд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн аваад анхаарахгүй орхих тохиолдол гардаг. Зарим газар тийм хүмүүс авч ажиллуулж байснаас торгуулиа төлөөд явсан нь дээр гэх буруу хандлагатай байдаг нь харамсалтай.
Тухайн хүний ажлаа саадгүй хийхэд нь туслах хэрэгцээг ойлгоод, ажлын байрны тохируулгатайгаар тоноглоод өгвөл ямар ч хүн ажиллах бүрэн боломжтой. Ажлын байр нь тохирохгүй бол өөр ямар боломж байгааг эрэлхийлж, ажил олгогчид маань сэтгэлтэй, санаачилгатай байх хэрэгтэй санагддаг. Албан байгууллагууд тэгш оролцоог эрхэмлэж, ажлын орчноо илүү хүртээмжтэй байлгаасай. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг хуулийн дагуу ажилд дуудах биш хамт олон, хүний нөөц төдийгүй улс орондоо оруулж буй хөрөнгө оруулалт, боломж гэдэг талаас нь харж чадвал олон зүйл өөрчлөгдөнө.
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авснаар тухайн хүний сэтгэлзүй, хандлага өөрчлөгдөөд зогсохгүй гэр бүл, найз нөхөд, ажлын хамт олны уур амьсгалд хүртэл эерэгээр нөлөөлнө. Ингэснээр ахуй амьдралаа дээшлүүлж, улс орондоо татвар төлөхөөс эхлээд олон талаар хувь нэмрээ оруулах боломжтой шүү дээ.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн сэргээн засах хөгжлийн төвийн хэвлэл мэдээлийн ажилтан


II. О.Саранчулуун
Би бүр багаасаа л хүнд төвөг учруулахгүй, хэн нэгний уурлаж бухимдах, хямрах, гомдох шалтгаан нь болохгүй юм шүү гэдэг зарчмаар амьдарч ирсэн. Хийж буй бүх зүйл минь зөв чиглэлтэй байна гэдэг нь миний хувьд огтхон ч өөрчлөгдөж байгаагүй, цаашид ч өөрчлөгдөхгүй зорилгын минь нэг. Хүүгээ төрсний дараагаар хүүхдийнхээ нас насанд хэрэгтэй үнэ цэнийг нь өгч чаддаг ээж байх нь амьдралын дараагийн том зорилго болж нэмэгдэж байлаа. Ийм л цөөн бөгөөд чухал хэдхэн зарчимтай.
“Ахиллис” ТББ-ынхаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан спортын төрөл бүрийн арга хэмжээ, гүйлт, марафон, “Зөв тэтгэлэг” сангийн жил бүр оюутнуудад өгдөг сургалтын тэтгэлэг гээд үндсэн ажлын хажуугаар хийдэг бүхэн маань дээрх зарчмуудтай минь нийцдэг тул хэзээ ч хойш сууж, халаглаж хойргололгүй энэ ажлуудаа хийж ирсэн. Хүмүүс "Ар гэр, сурлага ном, эрдэм шинжилгээний ажлаас гадуур яаж энэ бүхнийг амжуулах эрч хүчтэй байдаг юм бэ?" гэж асуух нь бий. Эрч хүчтэйдээ хийж байгаа юм биш, хийж байгаа болохоор эрч хүчтэй байгаа юм гэж би хариулдаг.
Харин сүүлийн үед эргэн тойрны маань цөөнгүй хүн хорвоогоос явж, өөрөө ч гэмтэл авч, ихэнх цагт гэртээ байх болсноос хойш амьдралын утга учир, эрүүл мэнд, үхлийн тухай их боддог болоод байна. Хорвоо ямар ч хүнээр дутахгүй, би байсан ч, байгаагүй ч амьдрал үргэлжилдгээрээ л үргэлжилнэ. Тийм атал юуны тулд хайртай бүхнээ хойш тавиад нойр хоолоо хасан ажлын төлөө махардаг юм бол ч гэж бодогдох шиг. Энэ ертөнцөд өөрт ногдсон хязгаартай хугацаандаа аз жаргалтай амьдрахын тулд илүү их цагийг өөрийгөө болон эргэн тойрныхноо хайрлахад зарцуулах хэрэгтэй гэж бодогдож байна.

АШУҮИС-ийн багш, "Ахиллис Монгол" ТББ-ын үүсгэн байгуулагч, "Зөв тэтгэлэг" сангийн зохицуулагч


III. М.Цэнгэл
Би “Улаанбаатар” номын санд хараагүй хүмүүсийн номын сангийн мэргэжилтнээр ажилладаг, “Хараагүй хүмүүсийн инновац, хөгжлийн төв”-ийн тэргүүн, нэмээд тусгай хэрэгцээт, тэр дундаа харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийн технологийн хэрэглээг сайжруулах зорилготой хэд хэдэн төслийн багт ажилладаг. Бага байхын л электрон хөгжмөөс эхлээд техникийн төрлийн зүйлсэд дуртай байсан болохоор тэр бүрийг тултал хэрэглэж, сонжиж, эвдэж, задалж, засах гэж үздэг байсан л даа. Энэ нь ч ирээдүйд технологийн чиглэлд ажиллах гол хөшүүрэг болсон юм. Хүүхдэд гэр бүлийн дэмжлэг их чухал. Ер нь өөрөөсөө жишээ аваад бодоход, хүүхдийг багаас нь дур сонирхолтой зүйлд нь чиглүүлэх хэрэгтэй санагддаг.
Долоон насандаа харааны бэрхшээлтэй болсон ч гэр бүлийнхээ дэмжлэгийн ачаар өдгөө өөрт бөгөөд өөр шигээ олон хүмүүст туслагч технологийг хөгжүүлэх ажилд гар бие оролцож явна. Одоо төслийн баг, ТББ-ын ажилтнуудтайгаа нийлээд дэлгэц унших технологи, монгол брайл үсгийг цахимд шилжүүлэх, хараагүй хүмүүст хүртээмжтэй аудио номын технологийг хөгжүүлэх, өдөр тутмын ухаалаг төхөөрөмжүүдийг монгол хэл рүү хөрвүүлэх ажлуудыг хийж буй. 20 жил энэ салбарт ажиллахдаа эдгээрийг хийж, хараагүй хүмүүсийн технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх, мэдээллийн хүртээмжийг сайжруулахыг гол зорилгоо болгосон нь эхнээсээ үр дүнгээ өгч буйг харах шиг урам өгдөг зүйл гэж үгүй. Мэдээж энэ хүртэл явахад маш их хүчин чармайлт, тууштай, хичээнгүй байдал шаардагдсан. Өгөгдсөн даваа сорилт бүрийг тодорхой хэмжээнд давж, хичээсний хариу заавал ирдэг.

“Улаанбаатар” номын санд хараагүй хүмүүсийн номын сангийн мэргэжилтэн, “Хараагүй хүмүүсийн инновац хөгжлийн төв”-ийн тэргүүн


IV. Б.Маралмаа
Би МСҮТ-д хөгжмийн онол, морин хуурын концертмейстер багшаар 2015 оноос хойш ажиллаж байгаа. Одоогоор багшлахын хажуугаар хувийн уран бүтээлээ гаргахад анхаарч байна. Мөн хөл хорионы үеийг ашиглан англи хэлний мэдлэгээ сайжруулахаар хичээж байна даа. Боловсролыг манай гэр бүлд ихэд чухалчилдаг учраас өөрийнхөө болон үр хүүхдийнхээ ирээдүйн боловсролд сайтар анхаардаг. Би СУИС-ийг төгсөөд мэргэжлээрээ багшилж буй юм.
Сайн шавь төрүүлэхийн тулд багш хүн өөрөө сайн чармайж, болохоос нь болохгүй хүртэл явах хэрэгтэй. Хөгжим гэдэг хүний төлөвшил, хандлагад нэн эергээр нөлөөлдөг учраас олон сайн шавь төрүүлэхийг эрмэлздэг. Хүн бүрийн сурах арга барил өөр учраас шинэ сурагч бүртэйгээ эхлээд сайн ярилцаж, өөрт нь тохирсон арга барилаар ажиллахыг хичээдэг дээ.

МХҮХ-ны дэргэдэх МСҮТ-ийн хөгжмийн багш


V. Ж.Оюунбилэг
Би эрүүл төрсөн хүүхдээ 8-9 сартайд нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болсныг мэдэж, сэргээн засах боломжуудыг хайж, олон газраар явсан. Тухайн үед өндөр боловсролтой, ажил төрөлтэй хүмүүс хүүхдийнхээ төлөө бүхнээ хаяад явж байхыг хараад тусгай цэцэрлэг байгуулах санаа төрсөн юм. "
Бяцхан сувд
" цэцэрлэгээ нээсэн эхний жилүүдэд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлж, багш, ажилчдаа гаднын оронд сургах зорилготой ажиллаж байв. Гэтэл төрөөс хувийн цэцэрлэг, сургуулийн хувьсах зардлын санхүүжилтийг багасгаж эхэлсэн. Өмнө нь, хүүхдийн тооноос үл хамааран хувьсах зардлыг олгодог байсан бол тухайн өдөрт хэдэн хүүхэд хамрагдсанаар олгох болсон. Гэвч 30 хүүхэд ирэхээс 3-5 нь ирээгүй байсан ч тэнд урсгал зардал өмнөх шигээ гардгаараа гарна, багш хичээл заадгаараа заана шүү дээ. Үүний улмаас багш ажилчдынхаа цалинг тавьж, урсгал зардлаа нөхөхөд хүнд болсон юм.
Манай цэцэрлэг 66 хүүхдийн хүчин чадалтай. Түүнээс хөгжлийн бэрхшээлтэй 32 хүүхэд хамрагдаж байна. Хөдөлгөөн засалч, массажист, хэл заслын багш нар ажилладаг. Бид гаднын тусламжгүйгээр орлого багатай айлын олон хүүхдийг үнэ төлбөргүй сургаж ирсэн. Гэвч дээрх асуудлын улмаас сүүлдээ цэцэрлэгийн байргүй болсон. Одоогоор хүүхдүүдээ цэцэрлэгт нь хамруулахын тулд хажуу талд нь байр түрээслэн, эргүүлэн нээхээр ажиллаж байгаа. Ийм асуудал олон цэцэрлэгт тулгарч байгаа байх.
Гэвч ядаж хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тусгай цэцэрлэгийн зардлыг хасахгүй байгаасай л гэж хүсмээр байна. Учир нь, хүүхдийг бага байхад нь сайн арга хэмжээ авч чадвал хөгжлийн бэрхшээлтэй 20 хүүхдээс магадгүй хоёр нь хүнд хэвээр үлдэж, 10 нь энгийн хүүхдийн хэмжээнд, найм нь биеэ даах чадвартай болж хөгжих боломжтой. Энэ бол хувь хүн гэлтгүй улс орондоо хувь нэмэр оруулах, маш том хөрөнгө оруулалт юм. Бид асуудалтай байна гээд зүгээр суугаагүй. Энэ мэт асуудлыг давж, чадах бүхнээ хийхийн тулд цэцэрлэгийнхээ дэргэд хувцас загварын урлан (
Michid Brand
) ажиллуулж байгаа. Эцэг эхчүүд ч үүнийг сайн ойлгож, биднийг дэмждэг болсон. Харин одоо төрийн бодлого, зохицуулалт сайжирч, үр дүнтэй болж чадвал олон хүүхдийн ирээдүйг гэрэлтүүлж чадна.

"
Бяцхан сувд
" цэцэрлэгийн эрхлэгч


VI. Б.Отгонтуяа
Одоогоос 20 жилийн өмнө аваарт орсны улмаас тулгуур эрхтний бэрхшээлтэй болсон юм. Зүв зүгээр явж байгаад нэг л өдөр тэргэнцэртэй болсон нь төрөлхөөс нийгмийн идэвхтэй аавыгаа дуурайсан намайг 10 жилийн турш гэрээсээ тоотойхон хэдэн удаа л гарсан, хаалттай, гутранги гэмээр хүн болгосон байлаа. Энэ нь манай нийгмийн онцлогтой ч холбоотой. Орц хонгил, гудамж талбайгаас эхлээд бүх зүйлс нь тэргэнцэртэй хүн биеэ даагаад явахад тун бэрхшээлтэй, бараг л боломжгүй гэмээр шүү дээ.
Ирээдүйд юу хийж хэрхэн амьдрах тухай төсөөлөлгүй шахам явсан тэр үед минь тулгуур эрхтний бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан англи хэлний вакуумжуулсан сургалт зарлагдсан юм. Үүнийг би удаан хугацааны дараа надад олдож буй том боломж гэж харсан. Иймд сургалтад хамрагдах хугацаандаа өөрийгөө дайчилж хэлээ хичээнгүйлэн сурсан даа. Үнэхээр ч хичээл зүтгэл минь үр дүнгээ өгч, сургалтаа амжилттай дүүргэсний ачаар АНУ-д явагдах манлайллын хөтөлбөрт хамрагдаж чадсан. Гэрээсээ ч гаралгүй нэлээд хугацааг өнгөрүүлсэн би нэг л өдөр Вашингтон хотод хөл тавьсан нь үнэхээр нүд нээсэн үйл явдал байлаа.
Тэнд би удаан хугацаанд мэдрээгүй, бараг л мартчихсан шахам байсан эрх чөлөөтэй, хараат бус байдлыг ахин мэдэрсэн юм. Учир нь зам талбай, зочид буудлын өрөө, үйлчилгээний газар гээд л хаана ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн хэнээс ч хамааралгүй бие даан зорчих, нийгмийн харилцаанд орох боломжтой байсан. Бусад хүмүүст энгийн санагддаг тэдгээр зүйлс миний хувьд “Ийм байж болдог байх нь ээ, ийм болгож болох нь ээ” гэдэг бодлыг, хүсэл мөрөөдлийг өгсөн. Эх орондоо ирээд эрүүл мэндийн шалтгааны улмаас нэг жил сайн ажиллаж чадаагүй ч энэ хугацаандаа цаашид хийхийг хүссэн зүйлээ олж авч, төлөвлөж, ирээдүйд урам зоригоор дүүрэн ажиллах бэлтгэлээ хангасан. Түүнээс хойш хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцоо, хамгааллын чиглэлээр төрөл бүрийн төсөл хөтөлбөрүүдэд ажиллаад найман жил болсон байна. Хийж байгаа ажил бүрдээ төлөвлөгөөндөө хүрэхийг бус түүнийгээ аль чадахаараа давуулан биелүүлэхийг зорьж ирсэн. Хүн бүхэнд хүртээмжтэй тэр нийгмийг хүртэл цаашид хийх олон ажил надад болон манай багийнханд бий.

"Бид чадна эм эн нэгдэл" ТББ-ын Үүсгэн байгуулагч


VII. Б.Билгүүн
Би есдүгээр ангиа төгсөөд хоёр мэргэжилтэй болох зорилгоор ахлах сургуульд биш коллежид хэвлэлийн график дизайны ангид элсэж байсан юм. Тухайн үед олон төрлийн хичээл ордог байснаас вэб кодчиллын үндэс гэх хичээл маш сонирхолтой санагдаж, цааш интернэтээр гүнзгийрүүлж судалсаар IT салбарт орох сэдэл төрсөн. Одоогоор хоббигоороо дижитал арт, 2D анимэйшн дээр ажиллах сонирхолтой. Харин карьерын хувьд программ хангамжийн чиглэлээр сурахыг зорьж буй учраас энэ жил гаднын их сургуульд элсэхээр жилийн чөлөө (gap year) аваад байгаа.
Сүүлийн үед цаг хугацаа миний хяналт, удирдлагагүйгээр урсаад байх шиг санагдсан. Тиймээс одоо байгаа цаг хугацаа, ирээдүйд олдох хором мөчийг өөртөө сэтгэл дүүрэн өнгөрөөхийг хүсэх болсон. Эерэг, сөрөг юу ч бодсон тэр бүхний шалтгаан сэдэл нь та өөрөө учраас ямар ч үед дотроосоо, чин сэтгэлээсээ хүсэж тэмүүлж байж бусдын тусламжийг авч, зорьсондоо хүрнэ гэдэгт итгэдэг. Юу ч тохиолдсон бидний хажууд бид өөрсдөө л байдаг шүү дээ. Өөрийгөө ойлгосон хүн бусдыг ойлгоход харьцангуй амар. Тэгж чадаагүй хүн бусадтай харилцахаас эхлээд нөхцөл байдлаа ойлгож, зохицох эсвэл өөрчлөх сэдэл төрөхгүй.

Дижитал артист


VIII. М.Чулуун-Эрдэнэ
Би иргэний нийгмийн байгууллагуудад хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг дэмжих чиглэлээр олон жил ажилласан. Ажил хөдөлмөр гэдэг хүний амьдралын хамгийн чухал зүйл. Ажилтай, орлоготой байж л хүн сэтгэл тэнэгэр, амар тайван байж чадна. Гэвч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд ажил эрхэлнэ гэдэг тун амаргүй асуудал хэвээр. Би энэ бүхний зангилааг боловсрол гэж хардаг учраас тэгш бус боловсролд хамгаас санаа зовниж явдаг. Хүний суурь хэрэгцээ боловсролоос эхлэх учраас сурч боловсорч чадвал ажил хөдөлмөр эрхлэх олон боломж нээгдэнэ.
Хүүхэд бүрд боловсролын тэгш боломж олгохгүй бол бид хэчнээн хөдөлмөр эрхлэлт яриад ажилгүйдэл буурахгүй. Юун түрүүнд энгийн сургуульд сургахаас эхлээд хөдөлмөрийн зах зээлд бэлтгэх, сургалтад хамруулах шаардлагатай байдаг. Манай улсад одоогоор хөгжлийн бэрхшээлтэй 108 мянган иргэн байгаагаас 90 мянга нь хөдөлмөрийн насныхан байгаа. Гэвч тэдний 13 мянган нь албан ёсны бүртгэлтэй хөдөлмөр эрхэлж байна. Түүний цаана албан бусаар эрхэлж буй олон хүн бий. Нөгөө талаас ажил олгогчид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажилд авахдаа хуулиар хүлээсэн үүргийнхээ дагуу ажилд авсан хэрнээ олон нийтэд нийгмийн хариуцлагын хүрээнд санаачилгаараа ажилд авсан мэт ярьдаг нь зохимжгүй санагддаг.
Ганц хоёрхон хүн ажилд авсан болоод түүнийгээ бусдад дөвийлгөж, байгууллагын сурталчилгаа мэтээр ашигладаг байж болохгүй. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн ур чадвар, онцлог харилцан адилгүйг хүлээн зөвшөөрч, гадна байдлаар өнгөц дүгнэхгүйгээр ажилд горилж буй хүмүүсээ бодитоор үнэлж, ажиллах нөхцөлийг нь хангаж ажиллаасай.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн ерөнхий газрын Хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаа хариуцсан мэргэжилтэн


IX. С.Балжинням
Үндсэн ажлынхаа хажуугаар хүний эрхийн чиглэлээр сайн дурын ажлуудад оролцохыг боддог юм. Үүний дотроос 2019 онд нэгэн олон улсын байгууллагатай хамтран Хан-Уул дүүргийн 7, 8 дугаар хороонд оршин суудаг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд сэтгэлзүйн зөвөлгөө мэдээлэл өгч ажилласан нь сэтгэлд их тод үлдсэн. Тэр үед уулзаж танилцсан хүмүүстэйгээ одоо ч холбоотой байдгийн дээр зарим нь “Таны ачаар өөртөө итгэх итгэлтэй болсон, ажилд орсон” гэх мэтээр эргэж холбогддог. Магадгүй үр дүн нь бодитой, урагштай байдаг болохоор энэ чиглэлийн ажил хийх дуртай болсон байх.
Ер нь манай нийгэм хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдээ тэр чигээр нь тусгаарлачихдаг сул талтай. Гурван жилийн өмнө аваарт орж тэргэнцэртэй болсны дараахан хүний асаргаанд, түр хугацаанд гэр хороололд амьдрах үнэхээр хүнд санагдаж байсан шүү. Хотын төв хэсэгт арай гайгүй ч бусдын туслалцаа шаардагдсаар л байдаг нь албан байгууллага, үйлчилгээний газрууд, хотын төлөвлөлтөд стандартын зай талбай, зориулалтын эд хэрэглэл бараг л байдаггүйтэй шууд холбоотой. Ийм орчин, хүмүүсийн энэ хандлага л хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хүчээр шахам нэг алхмын хойно байлгадгаас биш хүн бүр тэгш хүртээмжтэй нийгэмд бол тусгай хэрэгцээт иргэд мэргэжлээрээ хөдөлмөрлөж, хувь нэмрээ бусдаас дутахгүй оруулсаар яваа. Том зургаар нь харвал хөгжлийн бэрхшээл гэдэг тухайн хүнд биш харин нийгмийн бодлого, бусдын хандлагад л байдаг гэж боддог. Хүний эрхийг дээдэлдэг, тэгш хүртээмжтэй нийгмийг бий болгох нь аль ч цаг үеийнхний хувьд хамгийн чухал зорилго болов уу.

"ХасБанк"-ны мэдээллийн технологийн инженер


X. Ч.Очиррэнцэн
Удахгүй сургуулиа төгсөх гэж байна. Дөрвөн жилийн хугацаа яах ийхийн зуургүй л өнгөрчихлөө. Уг нь оюутан байх энэ богинохон хугацаандаа бүх нөөц бололцоогоо ашиглаж, үр дүнтэй өнгөрүүлэхийг хичээсэн ч эргээд харахад амжуулж чадаагүй, хийж болох байсан зүйлс дүүрэн санагдах юм. Нөгөө талаасаа нийт амьдралынхаа дөрөвний гурвыг зөвхөн сурахад зарцуулсан байна шүү дээ. Тэр бүхэн ирээдүйд сайхан амьдрахын тулд л байсан гэж үзвэл өнгөрсөн хугацааны хичээл зүтгэлийнхээ хэргийг олигтойхон гаргах цаг нь одоо л ирж байна. Тиймээс ирээдүйд бүр ч илүү хичээх ёстой нь гарцаагүй.
Яагаад бусад хүн чадаж байхад, амжилтад хүрэх боломжгүй гэж боддог хүмүүс ч зорьсондоо хүрч чадаж байхад би чадахгүй гэж хэмээн боддог. Ялангуяа намайг ямар ч үед дэмждэг гэр бүл, зорьсноо хийж чадна гэж урамшуулдаг ойр дотнынхон минь байхад боломжгүй зүйл үгүй. Учир нь жинхэнэ боломжгүй санагдаж байсан зүйлээ би хэдийн давчихсан. Хэдэн жилийн өмнө хараагаа нэг мөр алдаж, дэлхий ертөнцтэй харанхуй хөшгөөр зааглагдахад ямхын зайд тулж очоод, гэр бүл, алтан гарт эмч нарын ачаар том хагалгааны ард гарч, хөшгөө хоёр тийш нь тодорхой хэмжээнд ярж чадсан. Түүнээс хэдэн жилийн дараа "Голомт" банкны тэтгэлэгт хөтөлбөрт багтаад, шилдэг оюутнуудын клуб байгуулсны маргааш шууд л ядаргааны улмаас нүүр мурийж, ярьж ч чадахгүй хэмжээнд очиж байлаа. Эрүүл мэнд, сэтгэлзүйн эдгээр сорилтыг давж чадсан болохоор ямар ч үед өөртөө итгэлтэй урагшлах ёстойг сайтар ухаарсан. Бусдад ч бас үүнийг гэрчлэх үлгэр жишээ, итгэл найдвар нь болж явахыг хүсдэг.

Радио телевизийн дээд сургуулийн сэтгүүлчийн ангийн дөрөвдүгээр дамжааны оюутан


Энэхүү контентыг Зориг сангийн Залуу манлайлал хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлж буй "Нэг тэрбум хайр, Нэг тэрбум ертөнц” төслийн хүрээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилготойгоор бүтээв.
Фэйсбүүк:
Нэг тэрбум хайр, нэг тэрбум ертөнц
Инстаграм:
One billion worlds

Тэд бол бидний 3.2 хувь. Өдгөө манай улсын хүн амын 3.2 хувь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй. Харагдах байдлын хувьд нийтлэг биш байж болох ч өнгө өнгийн гэрэлтэй, эгэл ертөнцүүд. Тэгш оролцооны сэдэв дор хүсэл тэмүүллээсээ хуваалцсаныг болгооно уу.
### I. Э.Гантөмөр
Би их сургуулиа төгсөөд сэтгүүлчээр ажиллахаар жил гаруй эрэл хайгуул хийсний эцэст миний онцлогт тохируулан ажиллах боломж, нөхцөлөөр сайтар хангаж өгсөн компанид сэтгүүлчээс гадна найруулагчаар хүртэл ажилласан юм. Өөрийн туршлагаас үүдэн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг ажил олгогчоо олох, нээлттэй ажлын байрны мэдээллийг нэгтгэх талбарыг Фэйсбүүк дээр нээх сэдэл төрсөн. Ингээд Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн нэгдсэн групп нь 2017 оноос хойш ажил олгогч, горилогч нарыг хооронд нь холбох гүүр болж, ажлын байрны мэдээллийг цаг тухайд нь хэрэгтэй хүнд нь хүргэх гол суваг болсон юм.
Гэвч ажил олгогчдын гаргадаг нийтлэг дутагдал нь Хөдөлмөрийн хуулийн 111 дүгээр зүйлд заасны дагуу буюу зөвхөн хуулийн хэрэгжилт төдийхнөөр ажлын орон тоог нөхөхийн тулд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн аваад анхаарахгүй орхих тохиолдол гардаг. Зарим газар тийм хүмүүс авч ажиллуулж байснаас торгуулиа төлөөд явсан нь дээр гэх буруу хандлагатай байдаг нь харамсалтай.
Тухайн хүний ажлаа саадгүй хийхэд нь туслах хэрэгцээг ойлгоод, ажлын байрны тохируулгатайгаар тоноглоод өгвөл ямар ч хүн ажиллах бүрэн боломжтой. Ажлын байр нь тохирохгүй бол өөр ямар боломж байгааг эрэлхийлж, ажил олгогчид маань сэтгэлтэй, санаачилгатай байх хэрэгтэй санагддаг. Албан байгууллагууд тэгш оролцоог эрхэмлэж, ажлын орчноо илүү хүртээмжтэй байлгаасай. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг хуулийн дагуу ажилд дуудах биш хамт олон, хүний нөөц төдийгүй улс орондоо оруулж буй хөрөнгө оруулалт, боломж гэдэг талаас нь харж чадвал олон зүйл өөрчлөгдөнө.
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авснаар тухайн хүний сэтгэлзүй, хандлага өөрчлөгдөөд зогсохгүй гэр бүл, найз нөхөд, ажлын хамт олны уур амьсгалд хүртэл эерэгээр нөлөөлнө. Ингэснээр ахуй амьдралаа дээшлүүлж, улс орондоо татвар төлөхөөс эхлээд олон талаар хувь нэмрээ оруулах боломжтой шүү дээ.
> Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн сэргээн засах хөгжлийн төвийн хэвлэл мэдээлийн ажилтан
### II. О.Саранчулуун
Би бүр багаасаа л хүнд төвөг учруулахгүй, хэн нэгний уурлаж бухимдах, хямрах, гомдох шалтгаан нь болохгүй юм шүү гэдэг зарчмаар амьдарч ирсэн. Хийж буй бүх зүйл минь зөв чиглэлтэй байна гэдэг нь миний хувьд огтхон ч өөрчлөгдөж байгаагүй, цаашид ч өөрчлөгдөхгүй зорилгын минь нэг. Хүүгээ төрсний дараагаар хүүхдийнхээ нас насанд хэрэгтэй үнэ цэнийг нь өгч чаддаг ээж байх нь амьдралын дараагийн том зорилго болж нэмэгдэж байлаа. Ийм л цөөн бөгөөд чухал хэдхэн зарчимтай.
“Ахиллис” ТББ-ынхаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан спортын төрөл бүрийн арга хэмжээ, гүйлт, марафон, “Зөв тэтгэлэг” сангийн жил бүр оюутнуудад өгдөг сургалтын тэтгэлэг гээд үндсэн ажлын хажуугаар хийдэг бүхэн маань дээрх зарчмуудтай минь нийцдэг тул хэзээ ч хойш сууж, халаглаж хойргололгүй энэ ажлуудаа хийж ирсэн. Хүмүүс "Ар гэр, сурлага ном, эрдэм шинжилгээний ажлаас гадуур яаж энэ бүхнийг амжуулах эрч хүчтэй байдаг юм бэ?" гэж асуух нь бий. Эрч хүчтэйдээ хийж байгаа юм биш, хийж байгаа болохоор эрч хүчтэй байгаа юм гэж би хариулдаг.
Харин сүүлийн үед эргэн тойрны маань цөөнгүй хүн хорвоогоос явж, өөрөө ч гэмтэл авч, ихэнх цагт гэртээ байх болсноос хойш амьдралын утга учир, эрүүл мэнд, үхлийн тухай их боддог болоод байна. Хорвоо ямар ч хүнээр дутахгүй, би байсан ч, байгаагүй ч амьдрал үргэлжилдгээрээ л үргэлжилнэ. Тийм атал юуны тулд хайртай бүхнээ хойш тавиад нойр хоолоо хасан ажлын төлөө махардаг юм бол ч гэж бодогдох шиг. Энэ ертөнцөд өөрт ногдсон хязгаартай хугацаандаа аз жаргалтай амьдрахын тулд илүү их цагийг өөрийгөө болон эргэн тойрныхноо хайрлахад зарцуулах хэрэгтэй гэж бодогдож байна.
> АШУҮИС-ийн багш, "Ахиллис Монгол" ТББ-ын үүсгэн байгуулагч, "Зөв тэтгэлэг" сангийн зохицуулагч
### III. М.Цэнгэл
Би “Улаанбаатар” номын санд хараагүй хүмүүсийн номын сангийн мэргэжилтнээр ажилладаг, “Хараагүй хүмүүсийн инновац, хөгжлийн төв”-ийн тэргүүн, нэмээд тусгай хэрэгцээт, тэр дундаа харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийн технологийн хэрэглээг сайжруулах зорилготой хэд хэдэн төслийн багт ажилладаг. Бага байхын л электрон хөгжмөөс эхлээд техникийн төрлийн зүйлсэд дуртай байсан болохоор тэр бүрийг тултал хэрэглэж, сонжиж, эвдэж, задалж, засах гэж үздэг байсан л даа. Энэ нь ч ирээдүйд технологийн чиглэлд ажиллах гол хөшүүрэг болсон юм. Хүүхдэд гэр бүлийн дэмжлэг их чухал. Ер нь өөрөөсөө жишээ аваад бодоход, хүүхдийг багаас нь дур сонирхолтой зүйлд нь чиглүүлэх хэрэгтэй санагддаг.
Долоон насандаа харааны бэрхшээлтэй болсон ч гэр бүлийнхээ дэмжлэгийн ачаар өдгөө өөрт бөгөөд өөр шигээ олон хүмүүст туслагч технологийг хөгжүүлэх ажилд гар бие оролцож явна. Одоо төслийн баг, ТББ-ын ажилтнуудтайгаа нийлээд дэлгэц унших технологи, монгол брайл үсгийг цахимд шилжүүлэх, хараагүй хүмүүст хүртээмжтэй аудио номын технологийг хөгжүүлэх, өдөр тутмын ухаалаг төхөөрөмжүүдийг монгол хэл рүү хөрвүүлэх ажлуудыг хийж буй. 20 жил энэ салбарт ажиллахдаа эдгээрийг хийж, хараагүй хүмүүсийн технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх, мэдээллийн хүртээмжийг сайжруулахыг гол зорилгоо болгосон нь эхнээсээ үр дүнгээ өгч буйг харах шиг урам өгдөг зүйл гэж үгүй. Мэдээж энэ хүртэл явахад маш их хүчин чармайлт, тууштай, хичээнгүй байдал шаардагдсан. Өгөгдсөн даваа сорилт бүрийг тодорхой хэмжээнд давж, хичээсний хариу заавал ирдэг.
> “Улаанбаатар” номын санд хараагүй хүмүүсийн номын сангийн мэргэжилтэн, “Хараагүй хүмүүсийн инновац хөгжлийн төв”-ийн тэргүүн
### IV. Б.Маралмаа
Би МСҮТ-д хөгжмийн онол, морин хуурын концертмейстер багшаар 2015 оноос хойш ажиллаж байгаа. Одоогоор багшлахын хажуугаар хувийн уран бүтээлээ гаргахад анхаарч байна. Мөн хөл хорионы үеийг ашиглан англи хэлний мэдлэгээ сайжруулахаар хичээж байна даа. Боловсролыг манай гэр бүлд ихэд чухалчилдаг учраас өөрийнхөө болон үр хүүхдийнхээ ирээдүйн боловсролд сайтар анхаардаг. Би СУИС-ийг төгсөөд мэргэжлээрээ багшилж буй юм.
Сайн шавь төрүүлэхийн тулд багш хүн өөрөө сайн чармайж, болохоос нь болохгүй хүртэл явах хэрэгтэй. Хөгжим гэдэг хүний төлөвшил, хандлагад нэн эергээр нөлөөлдөг учраас олон сайн шавь төрүүлэхийг эрмэлздэг. Хүн бүрийн сурах арга барил өөр учраас шинэ сурагч бүртэйгээ эхлээд сайн ярилцаж, өөрт нь тохирсон арга барилаар ажиллахыг хичээдэг дээ.
> МХҮХ-ны дэргэдэх МСҮТ-ийн хөгжмийн багш
### V. Ж.Оюунбилэг
Би эрүүл төрсөн хүүхдээ 8-9 сартайд нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болсныг мэдэж, сэргээн засах боломжуудыг хайж, олон газраар явсан. Тухайн үед өндөр боловсролтой, ажил төрөлтэй хүмүүс хүүхдийнхээ төлөө бүхнээ хаяад явж байхыг хараад тусгай цэцэрлэг байгуулах санаа төрсөн юм. "Бяцхан сувд" цэцэрлэгээ нээсэн эхний жилүүдэд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлж, багш, ажилчдаа гаднын оронд сургах зорилготой ажиллаж байв. Гэтэл төрөөс хувийн цэцэрлэг, сургуулийн хувьсах зардлын санхүүжилтийг багасгаж эхэлсэн. Өмнө нь, хүүхдийн тооноос үл хамааран хувьсах зардлыг олгодог байсан бол тухайн өдөрт хэдэн хүүхэд хамрагдсанаар олгох болсон. Гэвч 30 хүүхэд ирэхээс 3-5 нь ирээгүй байсан ч тэнд урсгал зардал өмнөх шигээ гардгаараа гарна, багш хичээл заадгаараа заана шүү дээ. Үүний улмаас багш ажилчдынхаа цалинг тавьж, урсгал зардлаа нөхөхөд хүнд болсон юм.
Манай цэцэрлэг 66 хүүхдийн хүчин чадалтай. Түүнээс хөгжлийн бэрхшээлтэй 32 хүүхэд хамрагдаж байна. Хөдөлгөөн засалч, массажист, хэл заслын багш нар ажилладаг. Бид гаднын тусламжгүйгээр орлого багатай айлын олон хүүхдийг үнэ төлбөргүй сургаж ирсэн. Гэвч дээрх асуудлын улмаас сүүлдээ цэцэрлэгийн байргүй болсон. Одоогоор хүүхдүүдээ цэцэрлэгт нь хамруулахын тулд хажуу талд нь байр түрээслэн, эргүүлэн нээхээр ажиллаж байгаа. Ийм асуудал олон цэцэрлэгт тулгарч байгаа байх.
Гэвч ядаж хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тусгай цэцэрлэгийн зардлыг хасахгүй байгаасай л гэж хүсмээр байна. Учир нь, хүүхдийг бага байхад нь сайн арга хэмжээ авч чадвал хөгжлийн бэрхшээлтэй 20 хүүхдээс магадгүй хоёр нь хүнд хэвээр үлдэж, 10 нь энгийн хүүхдийн хэмжээнд, найм нь биеэ даах чадвартай болж хөгжих боломжтой. Энэ бол хувь хүн гэлтгүй улс орондоо хувь нэмэр оруулах, маш том хөрөнгө оруулалт юм. Бид асуудалтай байна гээд зүгээр суугаагүй. Энэ мэт асуудлыг давж, чадах бүхнээ хийхийн тулд цэцэрлэгийнхээ дэргэд хувцас загварын урлан (Michid Brand) ажиллуулж байгаа. Эцэг эхчүүд ч үүнийг сайн ойлгож, биднийг дэмждэг болсон. Харин одоо төрийн бодлого, зохицуулалт сайжирч, үр дүнтэй болж чадвал олон хүүхдийн ирээдүйг гэрэлтүүлж чадна.
> "Бяцхан сувд" цэцэрлэгийн эрхлэгч
### VI. Б.Отгонтуяа
Одоогоос 20 жилийн өмнө аваарт орсны улмаас тулгуур эрхтний бэрхшээлтэй болсон юм. Зүв зүгээр явж байгаад нэг л өдөр тэргэнцэртэй болсон нь төрөлхөөс нийгмийн идэвхтэй аавыгаа дуурайсан намайг 10 жилийн турш гэрээсээ тоотойхон хэдэн удаа л гарсан, хаалттай, гутранги гэмээр хүн болгосон байлаа. Энэ нь манай нийгмийн онцлогтой ч холбоотой. Орц хонгил, гудамж талбайгаас эхлээд бүх зүйлс нь тэргэнцэртэй хүн биеэ даагаад явахад тун бэрхшээлтэй, бараг л боломжгүй гэмээр шүү дээ.
Ирээдүйд юу хийж хэрхэн амьдрах тухай төсөөлөлгүй шахам явсан тэр үед минь тулгуур эрхтний бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан англи хэлний вакуумжуулсан сургалт зарлагдсан юм. Үүнийг би удаан хугацааны дараа надад олдож буй том боломж гэж харсан. Иймд сургалтад хамрагдах хугацаандаа өөрийгөө дайчилж хэлээ хичээнгүйлэн сурсан даа. Үнэхээр ч хичээл зүтгэл минь үр дүнгээ өгч, сургалтаа амжилттай дүүргэсний ачаар АНУ-д явагдах манлайллын хөтөлбөрт хамрагдаж чадсан. Гэрээсээ ч гаралгүй нэлээд хугацааг өнгөрүүлсэн би нэг л өдөр Вашингтон хотод хөл тавьсан нь үнэхээр нүд нээсэн үйл явдал байлаа.
Тэнд би удаан хугацаанд мэдрээгүй, бараг л мартчихсан шахам байсан эрх чөлөөтэй, хараат бус байдлыг ахин мэдэрсэн юм. Учир нь зам талбай, зочид буудлын өрөө, үйлчилгээний газар гээд л хаана ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн хэнээс ч хамааралгүй бие даан зорчих, нийгмийн харилцаанд орох боломжтой байсан. Бусад хүмүүст энгийн санагддаг тэдгээр зүйлс миний хувьд “Ийм байж болдог байх нь ээ, ийм болгож болох нь ээ” гэдэг бодлыг, хүсэл мөрөөдлийг өгсөн. Эх орондоо ирээд эрүүл мэндийн шалтгааны улмаас нэг жил сайн ажиллаж чадаагүй ч энэ хугацаандаа цаашид хийхийг хүссэн зүйлээ олж авч, төлөвлөж, ирээдүйд урам зоригоор дүүрэн ажиллах бэлтгэлээ хангасан. Түүнээс хойш хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцоо, хамгааллын чиглэлээр төрөл бүрийн төсөл хөтөлбөрүүдэд ажиллаад найман жил болсон байна. Хийж байгаа ажил бүрдээ төлөвлөгөөндөө хүрэхийг бус түүнийгээ аль чадахаараа давуулан биелүүлэхийг зорьж ирсэн. Хүн бүхэнд хүртээмжтэй тэр нийгмийг хүртэл цаашид хийх олон ажил надад болон манай багийнханд бий.
> "Бид чадна эм эн нэгдэл" ТББ-ын Үүсгэн байгуулагч
### VII. Б.Билгүүн
Би есдүгээр ангиа төгсөөд хоёр мэргэжилтэй болох зорилгоор ахлах сургуульд биш коллежид хэвлэлийн график дизайны ангид элсэж байсан юм. Тухайн үед олон төрлийн хичээл ордог байснаас вэб кодчиллын үндэс гэх хичээл маш сонирхолтой санагдаж, цааш интернэтээр гүнзгийрүүлж судалсаар IT салбарт орох сэдэл төрсөн. Одоогоор хоббигоороо дижитал арт, 2D анимэйшн дээр ажиллах сонирхолтой. Харин карьерын хувьд программ хангамжийн чиглэлээр сурахыг зорьж буй учраас энэ жил гаднын их сургуульд элсэхээр жилийн чөлөө (gap year) аваад байгаа.
Сүүлийн үед цаг хугацаа миний хяналт, удирдлагагүйгээр урсаад байх шиг санагдсан. Тиймээс одоо байгаа цаг хугацаа, ирээдүйд олдох хором мөчийг өөртөө сэтгэл дүүрэн өнгөрөөхийг хүсэх болсон. Эерэг, сөрөг юу ч бодсон тэр бүхний шалтгаан сэдэл нь та өөрөө учраас ямар ч үед дотроосоо, чин сэтгэлээсээ хүсэж тэмүүлж байж бусдын тусламжийг авч, зорьсондоо хүрнэ гэдэгт итгэдэг. Юу ч тохиолдсон бидний хажууд бид өөрсдөө л байдаг шүү дээ. Өөрийгөө ойлгосон хүн бусдыг ойлгоход харьцангуй амар. Тэгж чадаагүй хүн бусадтай харилцахаас эхлээд нөхцөл байдлаа ойлгож, зохицох эсвэл өөрчлөх сэдэл төрөхгүй.
> Дижитал артист
### VIII. М.Чулуун-Эрдэнэ
Би иргэний нийгмийн байгууллагуудад хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг дэмжих чиглэлээр олон жил ажилласан. Ажил хөдөлмөр гэдэг хүний амьдралын хамгийн чухал зүйл. Ажилтай, орлоготой байж л хүн сэтгэл тэнэгэр, амар тайван байж чадна. Гэвч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд ажил эрхэлнэ гэдэг тун амаргүй асуудал хэвээр. Би энэ бүхний зангилааг боловсрол гэж хардаг учраас тэгш бус боловсролд хамгаас санаа зовниж явдаг. Хүний суурь хэрэгцээ боловсролоос эхлэх учраас сурч боловсорч чадвал ажил хөдөлмөр эрхлэх олон боломж нээгдэнэ.
Хүүхэд бүрд боловсролын тэгш боломж олгохгүй бол бид хэчнээн хөдөлмөр эрхлэлт яриад ажилгүйдэл буурахгүй. Юун түрүүнд энгийн сургуульд сургахаас эхлээд хөдөлмөрийн зах зээлд бэлтгэх, сургалтад хамруулах шаардлагатай байдаг. Манай улсад одоогоор хөгжлийн бэрхшээлтэй 108 мянган иргэн байгаагаас 90 мянга нь хөдөлмөрийн насныхан байгаа. Гэвч тэдний 13 мянган нь албан ёсны бүртгэлтэй хөдөлмөр эрхэлж байна. Түүний цаана албан бусаар эрхэлж буй олон хүн бий. Нөгөө талаас ажил олгогчид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажилд авахдаа хуулиар хүлээсэн үүргийнхээ дагуу ажилд авсан хэрнээ олон нийтэд нийгмийн хариуцлагын хүрээнд санаачилгаараа ажилд авсан мэт ярьдаг нь зохимжгүй санагддаг.
Ганц хоёрхон хүн ажилд авсан болоод түүнийгээ бусдад дөвийлгөж, байгууллагын сурталчилгаа мэтээр ашигладаг байж болохгүй. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн ур чадвар, онцлог харилцан адилгүйг хүлээн зөвшөөрч, гадна байдлаар өнгөц дүгнэхгүйгээр ажилд горилж буй хүмүүсээ бодитоор үнэлж, ажиллах нөхцөлийг нь хангаж ажиллаасай.
> Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн ерөнхий газрын Хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаа хариуцсан мэргэжилтэн
### IX. С.Балжинням
Үндсэн ажлынхаа хажуугаар хүний эрхийн чиглэлээр сайн дурын ажлуудад оролцохыг боддог юм. Үүний дотроос 2019 онд нэгэн олон улсын байгууллагатай хамтран Хан-Уул дүүргийн 7, 8 дугаар хороонд оршин суудаг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд сэтгэлзүйн зөвөлгөө мэдээлэл өгч ажилласан нь сэтгэлд их тод үлдсэн. Тэр үед уулзаж танилцсан хүмүүстэйгээ одоо ч холбоотой байдгийн дээр зарим нь “Таны ачаар өөртөө итгэх итгэлтэй болсон, ажилд орсон” гэх мэтээр эргэж холбогддог. Магадгүй үр дүн нь бодитой, урагштай байдаг болохоор энэ чиглэлийн ажил хийх дуртай болсон байх.
Ер нь манай нийгэм хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдээ тэр чигээр нь тусгаарлачихдаг сул талтай. Гурван жилийн өмнө аваарт орж тэргэнцэртэй болсны дараахан хүний асаргаанд, түр хугацаанд гэр хороололд амьдрах үнэхээр хүнд санагдаж байсан шүү. Хотын төв хэсэгт арай гайгүй ч бусдын туслалцаа шаардагдсаар л байдаг нь албан байгууллага, үйлчилгээний газрууд, хотын төлөвлөлтөд стандартын зай талбай, зориулалтын эд хэрэглэл бараг л байдаггүйтэй шууд холбоотой. Ийм орчин, хүмүүсийн энэ хандлага л хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хүчээр шахам нэг алхмын хойно байлгадгаас биш хүн бүр тэгш хүртээмжтэй нийгэмд бол тусгай хэрэгцээт иргэд мэргэжлээрээ хөдөлмөрлөж, хувь нэмрээ бусдаас дутахгүй оруулсаар яваа. Том зургаар нь харвал хөгжлийн бэрхшээл гэдэг тухайн хүнд биш харин нийгмийн бодлого, бусдын хандлагад л байдаг гэж боддог. Хүний эрхийг дээдэлдэг, тэгш хүртээмжтэй нийгмийг бий болгох нь аль ч цаг үеийнхний хувьд хамгийн чухал зорилго болов уу.
> "ХасБанк"-ны мэдээллийн технологийн инженер
### X. Ч.Очиррэнцэн
Удахгүй сургуулиа төгсөх гэж байна. Дөрвөн жилийн хугацаа яах ийхийн зуургүй л өнгөрчихлөө. Уг нь оюутан байх энэ богинохон хугацаандаа бүх нөөц бололцоогоо ашиглаж, үр дүнтэй өнгөрүүлэхийг хичээсэн ч эргээд харахад амжуулж чадаагүй, хийж болох байсан зүйлс дүүрэн санагдах юм. Нөгөө талаасаа нийт амьдралынхаа дөрөвний гурвыг зөвхөн сурахад зарцуулсан байна шүү дээ. Тэр бүхэн ирээдүйд сайхан амьдрахын тулд л байсан гэж үзвэл өнгөрсөн хугацааны хичээл зүтгэлийнхээ хэргийг олигтойхон гаргах цаг нь одоо л ирж байна. Тиймээс ирээдүйд бүр ч илүү хичээх ёстой нь гарцаагүй.
Яагаад бусад хүн чадаж байхад, амжилтад хүрэх боломжгүй гэж боддог хүмүүс ч зорьсондоо хүрч чадаж байхад би чадахгүй гэж хэмээн боддог. Ялангуяа намайг ямар ч үед дэмждэг гэр бүл, зорьсноо хийж чадна гэж урамшуулдаг ойр дотнынхон минь байхад боломжгүй зүйл үгүй. Учир нь жинхэнэ боломжгүй санагдаж байсан зүйлээ би хэдийн давчихсан. Хэдэн жилийн өмнө хараагаа нэг мөр алдаж, дэлхий ертөнцтэй харанхуй хөшгөөр зааглагдахад ямхын зайд тулж очоод, гэр бүл, алтан гарт эмч нарын ачаар том хагалгааны ард гарч, хөшгөө хоёр тийш нь тодорхой хэмжээнд ярж чадсан. Түүнээс хэдэн жилийн дараа "Голомт" банкны тэтгэлэгт хөтөлбөрт багтаад, шилдэг оюутнуудын клуб байгуулсны маргааш шууд л ядаргааны улмаас нүүр мурийж, ярьж ч чадахгүй хэмжээнд очиж байлаа. Эрүүл мэнд, сэтгэлзүйн эдгээр сорилтыг давж чадсан болохоор ямар ч үед өөртөө итгэлтэй урагшлах ёстойг сайтар ухаарсан. Бусдад ч бас үүнийг гэрчлэх үлгэр жишээ, итгэл найдвар нь болж явахыг хүсдэг.
> Радио телевизийн дээд сургуулийн сэтгүүлчийн ангийн дөрөвдүгээр дамжааны оюутан
*Энэхүү контентыг Зориг сангийн Залуу манлайлал хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлж буй "Нэг тэрбум хайр, Нэг тэрбум ертөнц” төслийн хүрээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилготойгоор бүтээв.*
*Фэйсбүүк: Нэг тэрбум хайр, нэг тэрбум ертөнц*
*Инстаграм: One billion worlds*