Л.Батбилэг - Хүлээснээс ангижрахуй
<div class="article-body">
          <p></p><p>Уран зурагт дуу авиа, хэл гэж үгүй. Гэвч томоохон хавтгай дээр дүрслэгдсэн өнгө будгийн зонхирлыг хараад түүнтэй ярилцаж, түүнээс гарах эгшиг авиаг сонсож болно. Тиймдээ ч уран зургийг “Хэлгүй хөгжим” хэмээн судлаачид тодосгосон жишээ цөөнгүй бий. “Хэлгүй хөгжим” гэхээр уншигч танд нэг л бууж өгөхгүй байна уу? Тэгвэл үүнд хариулах гээд үзье. <br> <br>Зарим зурагт байгалийн үзэгдлийг зөвхөн хар хөх болон, цагаан өнгөний зохиролтойгоор буулгасан байх нь бий. Мөнхүү уул, үүлсийг нэг талаасаа сэмэрсээр биежиж домогт гардаг буурал сахалтай өвгөд, ан амьтны дүрд хүншүүлэн хувиргасан байдаг. Байгаль хүмүүнтэй нэгдэн нийлэх, нууцлаг цагаан манан ангал байцийн завсраар шургалан ахуй ийм дүр дүрслэлүүдээс монгол зургийн уламжлалт хээ, уран зургийн дүрслэлүүд чамгүй олон харагдана. Тэгээд өнөөх уран зургаас эгшиг аялгуу сонсогдох шиг болно. Гол нь зураг тантай ярихгүйгээр домог үлгэр хүүрнэж, тууль хайлах мэт… <br> <br>Зураач Л.Батбилэгийн урланд зочилж бүтээлүүдийг нь тольдсон хүнд энэ мэдрэмж төрөх нь гарцаагүй. Ерөөс түүний уран бүтээлийн туульсийн болоод дотоод орон зайн гэсэн хоёр илэрхийлд хуваан үзэж болох юм. Тэрээр энэ онд нээлтээ хийсэн “Хотулун гүнж” уран сайхны кино болон үзэгчдээс өндөр үнэлгээ аваад буй найруулагч М.Батболдын “Гэм зэм” жүжгийн тайзны ерөнхий зураачаар ажилласан чадварлаг уран бүтээлч билээ. Ингээд түүний сүүл үеийн уран зураг, тайзны ажлын бүтээлүүдээс нь энэ удаагийн “Art review” буландаа онцлон хүргэж байна.</p><p><br></p>
<p><b>ТӨМӨР ТАЙЗНЫ ЗУРААЧ</b></p>
<p><b>Бүтээл 1 | “Гэм зэм” жүжгийн тайз <br>Жин 2 тонн, хэмжээ 5х6 мерт </b></p>
<p>“Гэм зэм” жүжгийн тайз бол ердөө л хоёр тонн жинтэй шүүгдэгчийн тавцан. Өөрөөр хэлбэл хүнд төмөр ширээ маягийн дөрвөлжин хайрцаг санаанд бууна. Төмрөөр хийсэн уг тайз театрын суудалд тухалсан үзэгчдэд бие агзасхийлгэм хүйтэн мэдрэмж төрүүлэх нь гарцаагүй. Заримд нь зүгээр л яаж хэрхэн тайз болгосон нь сонирхолтой санагдана. <br> <br>Уг тайзыг бүтээхийн тулд 15 хүнтэй баг ажиллажээ. Харин ерөнхий зураач нь Л.Батбилэг. Тэрээр нэгэн хүмүүний үхэл, амьдралын зааг дээрх мөчийг харуулах ахуй нь хүйтэн төмөр байх ёстой гэх шийдлийг тун зөвөөр олж харсан юм. Жүжгийн гол дүр нь хүн амины хэрэг үйлдсэн тул цааз, өршөөлийн аль нэгийг авах эрхийг өөрийн гараар өвөртөлчихсөн байлаа. Тиймээс ч уг тайз нь түүний оюутны мухар оромж, мөрдөгчдийн үйл ажиллагаа явуулах талбар, уушийн газар, архичин Мармеладовын рок концерт тоглох тайз, шүүгдэгчийн тавцан, жүжигчдийн ард урдаас үзэгдэх тусгалыг хүмүүст харуулах толь хүртэл болно. <br> <br>Сонгодог жүжгийн тайз ихэвчлэн хөшиг хаагдаж, нээгдсэний дараа солигддог. Харин тус тайз нь үзэгчдийн нүдэн дээр өөрөө хөдөлж эргэлдэхээс гадна, хоёр талаас нь ослын шат гарч, хоёроос таван метр хүртэлх хэмжээнд өргөгдөнө. Жүжгийн үзэгдэл бүрт хөшиг хаагдалгүйгээр тайз өөрөө хөдөлж эхлэх нь үзэгчдэд танил бус жир мэдрэмжийг амтлуулж чадах нь ойлгомжтой. <br> <br>Түүнээс гадна жүжигчид дээр, доор болон паралель шугамд зэрэгцээ тоглолт үзүүлэх боломжтой нь тус тайзны хамгийн гол давуу тал юм. Мөнхүү уг тайзанд механик инженерийн шийдэл оруулж өгсөн нь тун оновчтой сонголт байж чаджээ. <br> <br>Аливаа зүйлийн хуучныг сайжруулж шинэчлэн бүтээнэ гэдэг нэг хэрэг. Харин “Гэм зэм”- ийн жүжгийн тайз шиг цоо шинийг сэтгэж, түүнийгээ бүтээл болгон үзэгчдэд хүртээнэ гэдэг бол тэс өөр явдал билээ</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/ca87e53e97247f59cca12ad8f5113cc7.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b> ЭРГЭХ ХОЛБООНЫ ХААЛГА</b></p>
<p><b>Зураг 2 | “Хаалга” <br>“Door” 200x200</b></p>
<p></p><p>Зураач Л.Батбилэгийн өнгөрсөн онд эхлүүлж энэ онд бүрэн гүйцэтгэл хийж дууссан бүтээлүүдийн дотроос “Хаалга” зургийг онцлов. Түүний бүтээлүүдэд ажиглагддаг туульсийн өнгө аяс, байгаллаг сэтгэлгээ энэхүү зурагнаас тод томруун харагдана. Ерөөс монгол уран зургийн гол амин сүнс нь “өнгө” байсан билээ. Харин өдгөө бүтээлч сэтгэлгээ буюу холимог техникээс гадна зураачийн мэдрэмж, зөн совингийн хандлага давамгайлах болсон. Нөгөөтэйгүүр аливаа нэг сэдвийг барьж аваад зургийн хавтгайд буулгах, байгалийг яг хэвээр нь натур болгон ашиглахаас аль болох зайлсхийн аливаа уран бүтээлч өөрсдийн концепц санааг илүүтэй тодорхой болгохыг эрмэлздэг. <br> <br>Зурагт хөглөгөр их уулс, хадан байцын завсраар шургалах нэлмийсэн цагаан манан дүрслэгджээ. Зураг хар болон цагаан өнгө илүүтэй давамгайлсан байна. Мөн уулсын чинадад асар том цагаан хаалга үзэгдэнэ. Тэнгэрийн уудам зайцыг нүхлээд гаргачихсан мэт хаалгаар, хүмүүс нууцлаг манан дундуур тэнүүчлэн хөвсөөр магад энэ ертөнцөөс гарч болох шиг санагдана. Тэгвэл зурагт давамгайлсан хар өнгө нь үхлийг, цагаан өнгө нь магадгүй энэ хорвоод шинээр мэндэлж буйг илтгэх боломжтой. Гэвч зураач нь байгалийн үндсэн өнгийг давтахаас илүүтэй өөрийн мэдрэмж, дотоод орон зайд боловсруулагдсан өнгөний нийлэгжлийг бий болгосон байна. Үүнийг магад зураачийн “би”-гийн өнгө хэмээн тодорхойлж болно. <br> <br>Үүнээс гадны бүтээлчийн гүнзгий санааны тусгал нь зургийн агуулгыг бүрэн хадгалсан тэнгэрийн цагаан хаалганаас тун өөр билээ. Учир нь уг зургийг урвуу харуулвал хаалганы дээд талд цавчим эгц оргилтой өөр нэгэн том уул үзэгдэнэ. Тэр нь хүмүүний амьдрал үргэлжийн мөнхийн эргэх холбоонд уяатай байдаг шиг сэтгэгдэл төрүүлнэ. Нөгөөтэйгүүр уулсын оройд буй цасан манхаг нь зургийг эргүүлж харвал үүлс болж хувирана. Тиймээс аль ч талаараа харсан, басхүү утга санааны хувьд ч тус зурагт эхлэл, төгсгөл гэж үгүй юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/0a7b6175833a3b5a3159d1194422003f.jpg"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b> АНГИЖРАХУЙ</b></p>
<p><b>Зураг 3 | “Хүлээс” I, II <br>“Bond” I 150x100, II 150x200</b></p>
<p>Дараагийн онцлох зураг бол 2021 онд бүтээсэн “Хүлээс” нэртэй цуврал ажлууд юм. Хүн бол нийгмийн амьтан. Оршихуйгаа ганцаар тодорхойлох боломж хүнд бараг л үгүй. Бурханд ч тийм боломж байдаггүй. Учир нь мөн л хүнээс хамааралтайгаар мөн чанар нь тодорхойлогдоно. Тиймдээ ч хүмүүсийн хамтын амьдрал байгаа учраас л нийгэм бүрэлдэн тогтдог. Харин нийгмийн ажил, ахуйн дарамт нь орчин үеийн суурьшмал ахуйд хүмүүсийг үргэлж баглаж, хүлж байдаг. Ерөөс хүн өөрийн мэдэлгүй тэрхүү хүлээсэнд орчих нь бий. Басхүү аливаа асуудлыг өөр дотроо хадгалахаас гадна, нийгмийн нэгэн эрэг шураг болж механизм хувиралд өртөснөөр “би”-гээ өөрийн хоёр гараар хүлчих тохиол бишгүй олон гарна. “Хүлээс I” зураг бол яг л ийм утгатай. <br> <br>Тиймдээ ч эрчимтэй таталсан зурааснууд, бутарч, хагарч байх шиг дүрслэлүүдээр дүүрэн. Үүнээс гадна хар бараан метафизик, завсрын хүнд өнгөнүүд нь стресс, бухимдал, уур уцаар зэрэг хүний сэтгэлзүйн муу талыг илүүтэй товойлгон гаргаж байна. Мэдээж зураач өөрийн харуулах гэсэн санааг бүрэн дүүрэн илэрхийлж чаджээ. <br> <br>Хэмжээ нь хэт том бус зургийн хавтгайн эдгээр дүрслэлүүд орон зайн хумигдмал байдлын тухай санааг давхар хөндөнө. Жишээ нь та өдөр бүр л дөрвөн хананы дунд хоригдол аятай суугаад байвал улам л бухимдал төрж, шинэ сайхан бодлууд аажмаар замхардаг. Цөөн тохиолдолд л энэ байдалд дасан зохицоно уу гэхээс ихэнх хүн уужим саруулхан орон зайд дуртай. Тэгээд ч цэлийсэн талд очиж машинаас буухдаа цээж дүүрэн амьсгал авдаг шүү дээ.</p>
<p>Харин “Хүлээс II” зураг нь энэ бүхний эсрэг чанарыг агуулжээ. Мэдээж зураачийн арга барил, өнгө аяс нь тус бүтээлд агуулагдсан боловч утга нь өөр. Үүнийг өөрийгөө багласан олон хүлээсийг тайлахаар зүтгэж буй хүмүүсийн дүрээс харж болно. Бид өдөр бүр ажиллаж, хийж бүтээх боловч үнэндээ аз жаргал, гэрэл гэгээнээс л амсаж үзэх хүсэлтэй байдаг. Тэгвэл яагаад тэгж чадахгүй байна вэ? Аялалд гарч, уран зураг харж, сайхан хөгжим сонсож, ном уншиж, спортоор хичээллэж болно. Хүн өөрийн дуртай зүйлээ хийж байхдаа жаргалтай байдаг. Аз жаргал бол агшин хором бүрт гарч ирээд хэсэг хугацааны дараа дахин ургадаг зүйл. Түүнээс бус цаг хугацаа шиг мөнхийн настай эд биш билээ. Тиймээс ч хувь хүн байхуйн мөн чанарыг, аз жаргалыг хүмүүс урлагаас хайх нь илүүтэй байдаг. Тэнд жинхэнэ уран бүтээл, хувь оршихуйн тухай жинхэнэ асуудлууд хөндөгдөж эхлэхэд бие багласан ахуйн хүлээснүүд тайлагдана. <br> <br>Бид өөрсдийн чанараа гээж байна гэдэг. Үгүй дээ, бид зүгээр нийгмийг хөдөлгөгч асар том механик машины эрэг шураг болчихсон хэрэг. Тиймээс л биеийг чинь баглаж буй хүлээсийг зоримогоор тасар татан тайлж болно. Яг л зураг дээрх хүмүүс шиг… Харин яаж гэдгийг нь уншигч та өөрөөсөө асуугаад үзээрэй.<br></p>
          </div>

Уран зурагт дуу авиа, хэл гэж үгүй. Гэвч томоохон хавтгай дээр дүрслэгдсэн өнгө будгийн зонхирлыг хараад түүнтэй ярилцаж, түүнээс гарах эгшиг авиаг сонсож болно. Тиймдээ ч уран зургийг “Хэлгүй хөгжим” хэмээн судлаачид тодосгосон жишээ цөөнгүй бий. “Хэлгүй хөгжим” гэхээр уншигч танд нэг л бууж өгөхгүй байна уу? Тэгвэл үүнд хариулах гээд үзье.

Зарим зурагт байгалийн үзэгдлийг зөвхөн хар хөх болон, цагаан өнгөний зохиролтойгоор буулгасан байх нь бий. Мөнхүү уул, үүлсийг нэг талаасаа сэмэрсээр биежиж домогт гардаг буурал сахалтай өвгөд, ан амьтны дүрд хүншүүлэн хувиргасан байдаг. Байгаль хүмүүнтэй нэгдэн нийлэх, нууцлаг цагаан манан ангал байцийн завсраар шургалан ахуй ийм дүр дүрслэлүүдээс монгол зургийн уламжлалт хээ, уран зургийн дүрслэлүүд чамгүй олон харагдана. Тэгээд өнөөх уран зургаас эгшиг аялгуу сонсогдох шиг болно. Гол нь зураг тантай ярихгүйгээр домог үлгэр хүүрнэж, тууль хайлах мэт…

Зураач Л.Батбилэгийн урланд зочилж бүтээлүүдийг нь тольдсон хүнд энэ мэдрэмж төрөх нь гарцаагүй. Ерөөс түүний уран бүтээлийн туульсийн болоод дотоод орон зайн гэсэн хоёр илэрхийлд хуваан үзэж болох юм. Тэрээр энэ онд нээлтээ хийсэн “Хотулун гүнж” уран сайхны кино болон үзэгчдээс өндөр үнэлгээ аваад буй найруулагч М.Батболдын “Гэм зэм” жүжгийн тайзны ерөнхий зураачаар ажилласан чадварлаг уран бүтээлч билээ. Ингээд түүний сүүл үеийн уран зураг, тайзны ажлын бүтээлүүдээс нь энэ удаагийн “Art review” буландаа онцлон хүргэж байна.

ТӨМӨР ТАЙЗНЫ ЗУРААЧ

Бүтээл 1 | “Гэм зэм” жүжгийн тайз
Жин 2 тонн, хэмжээ 5х6 мерт

“Гэм зэм” жүжгийн тайз бол ердөө л хоёр тонн жинтэй шүүгдэгчийн тавцан. Өөрөөр хэлбэл хүнд төмөр ширээ маягийн дөрвөлжин хайрцаг санаанд бууна. Төмрөөр хийсэн уг тайз театрын суудалд тухалсан үзэгчдэд бие агзасхийлгэм хүйтэн мэдрэмж төрүүлэх нь гарцаагүй. Заримд нь зүгээр л яаж хэрхэн тайз болгосон нь сонирхолтой санагдана.

Уг тайзыг бүтээхийн тулд 15 хүнтэй баг ажиллажээ. Харин ерөнхий зураач нь Л.Батбилэг. Тэрээр нэгэн хүмүүний үхэл, амьдралын зааг дээрх мөчийг харуулах ахуй нь хүйтэн төмөр байх ёстой гэх шийдлийг тун зөвөөр олж харсан юм. Жүжгийн гол дүр нь хүн амины хэрэг үйлдсэн тул цааз, өршөөлийн аль нэгийг авах эрхийг өөрийн гараар өвөртөлчихсөн байлаа. Тиймээс ч уг тайз нь түүний оюутны мухар оромж, мөрдөгчдийн үйл ажиллагаа явуулах талбар, уушийн газар, архичин Мармеладовын рок концерт тоглох тайз, шүүгдэгчийн тавцан, жүжигчдийн ард урдаас үзэгдэх тусгалыг хүмүүст харуулах толь хүртэл болно.

Сонгодог жүжгийн тайз ихэвчлэн хөшиг хаагдаж, нээгдсэний дараа солигддог. Харин тус тайз нь үзэгчдийн нүдэн дээр өөрөө хөдөлж эргэлдэхээс гадна, хоёр талаас нь ослын шат гарч, хоёроос таван метр хүртэлх хэмжээнд өргөгдөнө. Жүжгийн үзэгдэл бүрт хөшиг хаагдалгүйгээр тайз өөрөө хөдөлж эхлэх нь үзэгчдэд танил бус жир мэдрэмжийг амтлуулж чадах нь ойлгомжтой.

Түүнээс гадна жүжигчид дээр, доор болон паралель шугамд зэрэгцээ тоглолт үзүүлэх боломжтой нь тус тайзны хамгийн гол давуу тал юм. Мөнхүү уг тайзанд механик инженерийн шийдэл оруулж өгсөн нь тун оновчтой сонголт байж чаджээ.

Аливаа зүйлийн хуучныг сайжруулж шинэчлэн бүтээнэ гэдэг нэг хэрэг. Харин “Гэм зэм”- ийн жүжгийн тайз шиг цоо шинийг сэтгэж, түүнийгээ бүтээл болгон үзэгчдэд хүртээнэ гэдэг бол тэс өөр явдал билээ

ЭРГЭХ ХОЛБООНЫ ХААЛГА

Зураг 2 | “Хаалга”
“Door” 200x200

Зураач Л.Батбилэгийн өнгөрсөн онд эхлүүлж энэ онд бүрэн гүйцэтгэл хийж дууссан бүтээлүүдийн дотроос “Хаалга” зургийг онцлов. Түүний бүтээлүүдэд ажиглагддаг туульсийн өнгө аяс, байгаллаг сэтгэлгээ энэхүү зурагнаас тод томруун харагдана. Ерөөс монгол уран зургийн гол амин сүнс нь “өнгө” байсан билээ. Харин өдгөө бүтээлч сэтгэлгээ буюу холимог техникээс гадна зураачийн мэдрэмж, зөн совингийн хандлага давамгайлах болсон. Нөгөөтэйгүүр аливаа нэг сэдвийг барьж аваад зургийн хавтгайд буулгах, байгалийг яг хэвээр нь натур болгон ашиглахаас аль болох зайлсхийн аливаа уран бүтээлч өөрсдийн концепц санааг илүүтэй тодорхой болгохыг эрмэлздэг.

Зурагт хөглөгөр их уулс, хадан байцын завсраар шургалах нэлмийсэн цагаан манан дүрслэгджээ. Зураг хар болон цагаан өнгө илүүтэй давамгайлсан байна. Мөн уулсын чинадад асар том цагаан хаалга үзэгдэнэ. Тэнгэрийн уудам зайцыг нүхлээд гаргачихсан мэт хаалгаар, хүмүүс нууцлаг манан дундуур тэнүүчлэн хөвсөөр магад энэ ертөнцөөс гарч болох шиг санагдана. Тэгвэл зурагт давамгайлсан хар өнгө нь үхлийг, цагаан өнгө нь магадгүй энэ хорвоод шинээр мэндэлж буйг илтгэх боломжтой. Гэвч зураач нь байгалийн үндсэн өнгийг давтахаас илүүтэй өөрийн мэдрэмж, дотоод орон зайд боловсруулагдсан өнгөний нийлэгжлийг бий болгосон байна. Үүнийг магад зураачийн “би”-гийн өнгө хэмээн тодорхойлж болно.

Үүнээс гадны бүтээлчийн гүнзгий санааны тусгал нь зургийн агуулгыг бүрэн хадгалсан тэнгэрийн цагаан хаалганаас тун өөр билээ. Учир нь уг зургийг урвуу харуулвал хаалганы дээд талд цавчим эгц оргилтой өөр нэгэн том уул үзэгдэнэ. Тэр нь хүмүүний амьдрал үргэлжийн мөнхийн эргэх холбоонд уяатай байдаг шиг сэтгэгдэл төрүүлнэ. Нөгөөтэйгүүр уулсын оройд буй цасан манхаг нь зургийг эргүүлж харвал үүлс болж хувирана. Тиймээс аль ч талаараа харсан, басхүү утга санааны хувьд ч тус зурагт эхлэл, төгсгөл гэж үгүй юм.

АНГИЖРАХУЙ

Зураг 3 | “Хүлээс” I, II
“Bond” I 150x100, II 150x200

Дараагийн онцлох зураг бол 2021 онд бүтээсэн “Хүлээс” нэртэй цуврал ажлууд юм. Хүн бол нийгмийн амьтан. Оршихуйгаа ганцаар тодорхойлох боломж хүнд бараг л үгүй. Бурханд ч тийм боломж байдаггүй. Учир нь мөн л хүнээс хамааралтайгаар мөн чанар нь тодорхойлогдоно. Тиймдээ ч хүмүүсийн хамтын амьдрал байгаа учраас л нийгэм бүрэлдэн тогтдог. Харин нийгмийн ажил, ахуйн дарамт нь орчин үеийн суурьшмал ахуйд хүмүүсийг үргэлж баглаж, хүлж байдаг. Ерөөс хүн өөрийн мэдэлгүй тэрхүү хүлээсэнд орчих нь бий. Басхүү аливаа асуудлыг өөр дотроо хадгалахаас гадна, нийгмийн нэгэн эрэг шураг болж механизм хувиралд өртөснөөр “би”-гээ өөрийн хоёр гараар хүлчих тохиол бишгүй олон гарна. “Хүлээс I” зураг бол яг л ийм утгатай.

Тиймдээ ч эрчимтэй таталсан зурааснууд, бутарч, хагарч байх шиг дүрслэлүүдээр дүүрэн. Үүнээс гадна хар бараан метафизик, завсрын хүнд өнгөнүүд нь стресс, бухимдал, уур уцаар зэрэг хүний сэтгэлзүйн муу талыг илүүтэй товойлгон гаргаж байна. Мэдээж зураач өөрийн харуулах гэсэн санааг бүрэн дүүрэн илэрхийлж чаджээ.

Хэмжээ нь хэт том бус зургийн хавтгайн эдгээр дүрслэлүүд орон зайн хумигдмал байдлын тухай санааг давхар хөндөнө. Жишээ нь та өдөр бүр л дөрвөн хананы дунд хоригдол аятай суугаад байвал улам л бухимдал төрж, шинэ сайхан бодлууд аажмаар замхардаг. Цөөн тохиолдолд л энэ байдалд дасан зохицоно уу гэхээс ихэнх хүн уужим саруулхан орон зайд дуртай. Тэгээд ч цэлийсэн талд очиж машинаас буухдаа цээж дүүрэн амьсгал авдаг шүү дээ.

Харин “Хүлээс II” зураг нь энэ бүхний эсрэг чанарыг агуулжээ. Мэдээж зураачийн арга барил, өнгө аяс нь тус бүтээлд агуулагдсан боловч утга нь өөр. Үүнийг өөрийгөө багласан олон хүлээсийг тайлахаар зүтгэж буй хүмүүсийн дүрээс харж болно. Бид өдөр бүр ажиллаж, хийж бүтээх боловч үнэндээ аз жаргал, гэрэл гэгээнээс л амсаж үзэх хүсэлтэй байдаг. Тэгвэл яагаад тэгж чадахгүй байна вэ? Аялалд гарч, уран зураг харж, сайхан хөгжим сонсож, ном уншиж, спортоор хичээллэж болно. Хүн өөрийн дуртай зүйлээ хийж байхдаа жаргалтай байдаг. Аз жаргал бол агшин хором бүрт гарч ирээд хэсэг хугацааны дараа дахин ургадаг зүйл. Түүнээс бус цаг хугацаа шиг мөнхийн настай эд биш билээ. Тиймээс ч хувь хүн байхуйн мөн чанарыг, аз жаргалыг хүмүүс урлагаас хайх нь илүүтэй байдаг. Тэнд жинхэнэ уран бүтээл, хувь оршихуйн тухай жинхэнэ асуудлууд хөндөгдөж эхлэхэд бие багласан ахуйн хүлээснүүд тайлагдана.

Бид өөрсдийн чанараа гээж байна гэдэг. Үгүй дээ, бид зүгээр нийгмийг хөдөлгөгч асар том механик машины эрэг шураг болчихсон хэрэг. Тиймээс л биеийг чинь баглаж буй хүлээсийг зоримогоор тасар татан тайлж болно. Яг л зураг дээрх хүмүүс шиг… Харин яаж гэдгийг нь уншигч та өөрөөсөө асуугаад үзээрэй.

Уран зурагт дуу авиа, хэл гэж үгүй. Гэвч томоохон хавтгай дээр дүрслэгдсэн өнгө будгийн зонхирлыг хараад түүнтэй ярилцаж, түүнээс гарах эгшиг авиаг сонсож болно. Тиймдээ ч уран зургийг “Хэлгүй хөгжим” хэмээн судлаачид тодосгосон жишээ цөөнгүй бий. “Хэлгүй хөгжим” гэхээр уншигч танд нэг л бууж өгөхгүй байна уу? Тэгвэл үүнд хариулах гээд үзье.
Зарим зурагт байгалийн үзэгдлийг зөвхөн хар хөх болон, цагаан өнгөний зохиролтойгоор буулгасан байх нь бий. Мөнхүү уул, үүлсийг нэг талаасаа сэмэрсээр биежиж домогт гардаг буурал сахалтай өвгөд, ан амьтны дүрд хүншүүлэн хувиргасан байдаг. Байгаль хүмүүнтэй нэгдэн нийлэх, нууцлаг цагаан манан ангал байцийн завсраар шургалан ахуй ийм дүр дүрслэлүүдээс монгол зургийн уламжлалт хээ, уран зургийн дүрслэлүүд чамгүй олон харагдана. Тэгээд өнөөх уран зургаас эгшиг аялгуу сонсогдох шиг болно. Гол нь зураг тантай ярихгүйгээр домог үлгэр хүүрнэж, тууль хайлах мэт…
Зураач Л.Батбилэгийн урланд зочилж бүтээлүүдийг нь тольдсон хүнд энэ мэдрэмж төрөх нь гарцаагүй. Ерөөс түүний уран бүтээлийн туульсийн болоод дотоод орон зайн гэсэн хоёр илэрхийлд хуваан үзэж болох юм. Тэрээр энэ онд нээлтээ хийсэн “Хотулун гүнж” уран сайхны кино болон үзэгчдээс өндөр үнэлгээ аваад буй найруулагч М.Батболдын “Гэм зэм” жүжгийн тайзны ерөнхий зураачаар ажилласан чадварлаг уран бүтээлч билээ. Ингээд түүний сүүл үеийн уран зураг, тайзны ажлын бүтээлүүдээс нь энэ удаагийн “Art review” буландаа онцлон хүргэж байна.
**ТӨМӨР ТАЙЗНЫ ЗУРААЧ**
**Бүтээл 1 | “Гэм зэм” жүжгийн тайз
Жин 2 тонн, хэмжээ 5х6 мерт**
“Гэм зэм” жүжгийн тайз бол ердөө л хоёр тонн жинтэй шүүгдэгчийн тавцан. Өөрөөр хэлбэл хүнд төмөр ширээ маягийн дөрвөлжин хайрцаг санаанд бууна. Төмрөөр хийсэн уг тайз театрын суудалд тухалсан үзэгчдэд бие агзасхийлгэм хүйтэн мэдрэмж төрүүлэх нь гарцаагүй. Заримд нь зүгээр л яаж хэрхэн тайз болгосон нь сонирхолтой санагдана.
Уг тайзыг бүтээхийн тулд 15 хүнтэй баг ажиллажээ. Харин ерөнхий зураач нь Л.Батбилэг. Тэрээр нэгэн хүмүүний үхэл, амьдралын зааг дээрх мөчийг харуулах ахуй нь хүйтэн төмөр байх ёстой гэх шийдлийг тун зөвөөр олж харсан юм. Жүжгийн гол дүр нь хүн амины хэрэг үйлдсэн тул цааз, өршөөлийн аль нэгийг авах эрхийг өөрийн гараар өвөртөлчихсөн байлаа. Тиймээс ч уг тайз нь түүний оюутны мухар оромж, мөрдөгчдийн үйл ажиллагаа явуулах талбар, уушийн газар, архичин Мармеладовын рок концерт тоглох тайз, шүүгдэгчийн тавцан, жүжигчдийн ард урдаас үзэгдэх тусгалыг хүмүүст харуулах толь хүртэл болно.
Сонгодог жүжгийн тайз ихэвчлэн хөшиг хаагдаж, нээгдсэний дараа солигддог. Харин тус тайз нь үзэгчдийн нүдэн дээр өөрөө хөдөлж эргэлдэхээс гадна, хоёр талаас нь ослын шат гарч, хоёроос таван метр хүртэлх хэмжээнд өргөгдөнө. Жүжгийн үзэгдэл бүрт хөшиг хаагдалгүйгээр тайз өөрөө хөдөлж эхлэх нь үзэгчдэд танил бус жир мэдрэмжийг амтлуулж чадах нь ойлгомжтой.
Түүнээс гадна жүжигчид дээр, доор болон паралель шугамд зэрэгцээ тоглолт үзүүлэх боломжтой нь тус тайзны хамгийн гол давуу тал юм. Мөнхүү уг тайзанд механик инженерийн шийдэл оруулж өгсөн нь тун оновчтой сонголт байж чаджээ.
Аливаа зүйлийн хуучныг сайжруулж шинэчлэн бүтээнэ гэдэг нэг хэрэг. Харин “Гэм зэм”- ийн жүжгийн тайз шиг цоо шинийг сэтгэж, түүнийгээ бүтээл болгон үзэгчдэд хүртээнэ гэдэг бол тэс өөр явдал билээ
**ЭРГЭХ ХОЛБООНЫ ХААЛГА**
**Зураг 2 | “Хаалга”
“Door” 200x200**
Зураач Л.Батбилэгийн өнгөрсөн онд эхлүүлж энэ онд бүрэн гүйцэтгэл хийж дууссан бүтээлүүдийн дотроос “Хаалга” зургийг онцлов. Түүний бүтээлүүдэд ажиглагддаг туульсийн өнгө аяс, байгаллаг сэтгэлгээ энэхүү зурагнаас тод томруун харагдана. Ерөөс монгол уран зургийн гол амин сүнс нь “өнгө” байсан билээ. Харин өдгөө бүтээлч сэтгэлгээ буюу холимог техникээс гадна зураачийн мэдрэмж, зөн совингийн хандлага давамгайлах болсон. Нөгөөтэйгүүр аливаа нэг сэдвийг барьж аваад зургийн хавтгайд буулгах, байгалийг яг хэвээр нь натур болгон ашиглахаас аль болох зайлсхийн аливаа уран бүтээлч өөрсдийн концепц санааг илүүтэй тодорхой болгохыг эрмэлздэг.
Зурагт хөглөгөр их уулс, хадан байцын завсраар шургалах нэлмийсэн цагаан манан дүрслэгджээ. Зураг хар болон цагаан өнгө илүүтэй давамгайлсан байна. Мөн уулсын чинадад асар том цагаан хаалга үзэгдэнэ. Тэнгэрийн уудам зайцыг нүхлээд гаргачихсан мэт хаалгаар, хүмүүс нууцлаг манан дундуур тэнүүчлэн хөвсөөр магад энэ ертөнцөөс гарч болох шиг санагдана. Тэгвэл зурагт давамгайлсан хар өнгө нь үхлийг, цагаан өнгө нь магадгүй энэ хорвоод шинээр мэндэлж буйг илтгэх боломжтой. Гэвч зураач нь байгалийн үндсэн өнгийг давтахаас илүүтэй өөрийн мэдрэмж, дотоод орон зайд боловсруулагдсан өнгөний нийлэгжлийг бий болгосон байна. Үүнийг магад зураачийн “би”-гийн өнгө хэмээн тодорхойлж болно.
Үүнээс гадны бүтээлчийн гүнзгий санааны тусгал нь зургийн агуулгыг бүрэн хадгалсан тэнгэрийн цагаан хаалганаас тун өөр билээ. Учир нь уг зургийг урвуу харуулвал хаалганы дээд талд цавчим эгц оргилтой өөр нэгэн том уул үзэгдэнэ. Тэр нь хүмүүний амьдрал үргэлжийн мөнхийн эргэх холбоонд уяатай байдаг шиг сэтгэгдэл төрүүлнэ. Нөгөөтэйгүүр уулсын оройд буй цасан манхаг нь зургийг эргүүлж харвал үүлс болж хувирана. Тиймээс аль ч талаараа харсан, басхүү утга санааны хувьд ч тус зурагт эхлэл, төгсгөл гэж үгүй юм.
**АНГИЖРАХУЙ**
**Зураг 3 | “Хүлээс” I, II
“Bond” I 150x100, II 150x200**
Дараагийн онцлох зураг бол 2021 онд бүтээсэн “Хүлээс” нэртэй цуврал ажлууд юм. Хүн бол нийгмийн амьтан. Оршихуйгаа ганцаар тодорхойлох боломж хүнд бараг л үгүй. Бурханд ч тийм боломж байдаггүй. Учир нь мөн л хүнээс хамааралтайгаар мөн чанар нь тодорхойлогдоно. Тиймдээ ч хүмүүсийн хамтын амьдрал байгаа учраас л нийгэм бүрэлдэн тогтдог. Харин нийгмийн ажил, ахуйн дарамт нь орчин үеийн суурьшмал ахуйд хүмүүсийг үргэлж баглаж, хүлж байдаг. Ерөөс хүн өөрийн мэдэлгүй тэрхүү хүлээсэнд орчих нь бий. Басхүү аливаа асуудлыг өөр дотроо хадгалахаас гадна, нийгмийн нэгэн эрэг шураг болж механизм хувиралд өртөснөөр “би”-гээ өөрийн хоёр гараар хүлчих тохиол бишгүй олон гарна. “Хүлээс I” зураг бол яг л ийм утгатай.
Тиймдээ ч эрчимтэй таталсан зурааснууд, бутарч, хагарч байх шиг дүрслэлүүдээр дүүрэн. Үүнээс гадна хар бараан метафизик, завсрын хүнд өнгөнүүд нь стресс, бухимдал, уур уцаар зэрэг хүний сэтгэлзүйн муу талыг илүүтэй товойлгон гаргаж байна. Мэдээж зураач өөрийн харуулах гэсэн санааг бүрэн дүүрэн илэрхийлж чаджээ.
Хэмжээ нь хэт том бус зургийн хавтгайн эдгээр дүрслэлүүд орон зайн хумигдмал байдлын тухай санааг давхар хөндөнө. Жишээ нь та өдөр бүр л дөрвөн хананы дунд хоригдол аятай суугаад байвал улам л бухимдал төрж, шинэ сайхан бодлууд аажмаар замхардаг. Цөөн тохиолдолд л энэ байдалд дасан зохицоно уу гэхээс ихэнх хүн уужим саруулхан орон зайд дуртай. Тэгээд ч цэлийсэн талд очиж машинаас буухдаа цээж дүүрэн амьсгал авдаг шүү дээ.
Харин “Хүлээс II” зураг нь энэ бүхний эсрэг чанарыг агуулжээ. Мэдээж зураачийн арга барил, өнгө аяс нь тус бүтээлд агуулагдсан боловч утга нь өөр. Үүнийг өөрийгөө багласан олон хүлээсийг тайлахаар зүтгэж буй хүмүүсийн дүрээс харж болно. Бид өдөр бүр ажиллаж, хийж бүтээх боловч үнэндээ аз жаргал, гэрэл гэгээнээс л амсаж үзэх хүсэлтэй байдаг. Тэгвэл яагаад тэгж чадахгүй байна вэ? Аялалд гарч, уран зураг харж, сайхан хөгжим сонсож, ном уншиж, спортоор хичээллэж болно. Хүн өөрийн дуртай зүйлээ хийж байхдаа жаргалтай байдаг. Аз жаргал бол агшин хором бүрт гарч ирээд хэсэг хугацааны дараа дахин ургадаг зүйл. Түүнээс бус цаг хугацаа шиг мөнхийн настай эд биш билээ. Тиймээс ч хувь хүн байхуйн мөн чанарыг, аз жаргалыг хүмүүс урлагаас хайх нь илүүтэй байдаг. Тэнд жинхэнэ уран бүтээл, хувь оршихуйн тухай жинхэнэ асуудлууд хөндөгдөж эхлэхэд бие багласан ахуйн хүлээснүүд тайлагдана.
Бид өөрсдийн чанараа гээж байна гэдэг. Үгүй дээ, бид зүгээр нийгмийг хөдөлгөгч асар том механик машины эрэг шураг болчихсон хэрэг. Тиймээс л биеийг чинь баглаж буй хүлээсийг зоримогоор тасар татан тайлж болно. Яг л зураг дээрх хүмүүс шиг… Харин яаж гэдгийг нь уншигч та өөрөөсөө асуугаад үзээрэй.