Ипотекийн даатгалын ташаа ойлголтыг тайлах нь 
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2>Ипотекийн зээл авахаар хөөцөлдөж буй уншигч та даатгалын талаар хэр сайн мэдэх вэ? Хүсэн хүлээсэн ипотекийн зээл авахаас өмнө одоогоос 5-10 жилийн дараах эрсдэлийг сайтар бодох нь хөдөлмөрийг тань талаар болохоос сэргийлдэг. Тэгвэл ипотекийн зээлдэгчид даатгалын нөхцөлийг сайтар уншиж танилцаагүйгээс аль эсвэл ипотекийн даатгалын талаар огт мэдэхгүйгээс болж гэр бүлдээ томоохон санхүүгийн дарамтыг бий болгох эрсдэлүүд цөөнгүй гардаг. Энэ удаагийн нийтлэлээр ипотекийн даатгалын төөрөгдлийг тайлах анхан шатны мэдлэг олгохоор бэлдлээ. </h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Ипотекийн даатгал зөвхөн барьцаа хөрөнгө хамгаалдаг уу?<br><br></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/8f487940792fadbda68104b23527e3ec.jpg"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: New York Times</div><p>Үгүй, ипотекийн даатгал нь зөвхөн барьцаа хөрөнгөөс гадна зээлдэгч мөн түүний гэр бүлийг санхүүгийн эрсдэлээс хамгаалдаг. Ипотекийн даатгал нь зээлдэгчийг гэнэтийн санхүүгийн дарамтаас, харин зээл олгогчийг эрсдэлээс хамгаалах хосолмол давуу талтай. Жишээлбэл, зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндэд ноцтой асуудал үүссэн тохиолдолд зээл төлөх чадвар буурдаг. Ийм үед ипотекийн даатгал зээлдэгчийн үл хөдлөх хөрөнгө хураагдахаас хамгаалж, зээл олгогчид төлбөрийг нөхөн олгоно. Энэ нь зээлдэгчийн гэр бүлийг санхүүгийн хүндрэлээс аварч, зээлдүүлэгчид ч итгэлтэй байдлыг бий болгодог.<br><br>Статистикийн хувьд, Монгол Улсад ипотекийн зээлтэй иргэдийн 60% орчим нь барьцаа хөрөнгийн хамгаалалттай даатгалд хамрагдсан байдаг. Түүнчлэн олон улсад ийм төрлийн даатгалын түгээмэл байдал нь зээлдэгчдэд илүү найдвартай санхүүгийн системийг бий болгоход тусалдаг. Тэгэхээр даатгалын үнэ цэнэ зээлдэгчид болон зээлдүүлэгчдэд аль алинд нь ижил ач холбогдолтой аж. <br><br>Ипотекийн даатгал нь хоёр үндсэн хэсгээс бүрддэг: барьцаа хөрөнгийн даатгал болон зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал. Барьцаа хөрөнгийн даатгал нь орон сууцанд гал түймэр, үер, салхи шуурга зэрэг байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлээс болж үүссэн хохирлыг нөхөхөд зориулагддаг. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/9e2a918941cc4533c91afb8a33689e29.jpg"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: HousingWire</div><p>Ипотекийн барьцаа хөрөнгийн даатгал нь тухайн орон сууцад дараах эрсдэл учрахад сэргээн засварлах зардлыг хариуцах зорилготой.<br> <br><b><i>Галын эрсдэл (гал түймэр, дэлбэрэлт);<br>Сантехникийн эрсдэл;<br>Байгалийн эрсдэл (газар хөдлөлтийн эрсдэл хамаарахгүй);<br>Цахилгаан, эрчим хүчний эрсдэл;<br>Гуравдагч этгээдээс учруулсан санаатай болон санамсаргүй үйлдэл</i></b><br><br>Харин зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал нь зээлдэгчид ноцтой эрсдэл учирсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдлийг төлөхөд зориулагддаг. Жишээ нь, хөдөлмөрийн чадвар алдах болон зээлдэгч амь насаа алдсан тохиолдол даатгалынхаа хүрээнд зээлийн үлдэгдлийг нөхөн төлүүлснээр зээлдэгч санхүүгийн дарамтаас чөлөөлөгддөг. <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>Ердийн болон урт хугацааны даатгалын ялгаа юу вэ?</div><div><br></div></h3><p></p><p>“Ипотекийн даатгалын үйл ажиллагааны журам”-ын дагуу зээлдэгч дараах хоёр даатгалыг заавал хийлгэх шаардлагатай болдог. </p><p><i><b>ипотекийн барьцаа хөрөнгийн даатгал<br>зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал </b></i><br> <br>Ипотекийн зээлд хамрагдаж буй иргэдийн түгээмэл гаргаж буй алдаа нь заавал даатгуулах гэдэг үндэслэлээр ердийн болон урт хугацааны даатгалын ялгааг ойлголгүй даатгалд хамрагдаж буй явдал. Тухайлбал ердийн даатгалаар байраа даатгууллаа гэж бодоход зээлдэгч өвчний улмаас нас барвал нөхөн олговор олгодоггүй, улмаар зээлдэгчийн гэр бүл санхүүгийн дарамтад орох эрсдэл үүсэх жишээтэй. Тиймээс зээлдэгч өөрөө даатгалын талаарх мэдлэгээ нэмэх зайлшгүй хэрэгцээтэй ба зөвхөн санал болгосон даатгалын үйлчилгээнээс илүү өөрийн нөхцөлд тохирсон сонголтыг хийх хэрэгтэй гэдгийг анхаарууштай. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/6849c2283e6160b491075a0061db67c9.jpg"></p><p><br>Одоогоор Монгол улсад урт хугацааны даатгалын үйл ажиллагаа явуулдаг хоёр даатгалын компани байдгийн нэг нь <a href="https://www.facebook.com/daatgal">“National Life”</a>. 17 жилийн турш үйл ажиллагаа явуулж буй “National Life” даатгалын компани нь урт хугацааны даатгалын салбартаа анхдагч. Зээлдэгчийн амь насны даатгалыг амьдралын даатгалын компаниар хийлгэх нь олон давуу талтай байдаг бөгөөд “National Life” эдгээр давуу талыг бүрэн хангаж өгдгөөрөө онцлог юм. Тухайлбал, зээлдэгч бүх төрлийн өвчний улмаас амь насаа алдсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдлийг бүрэн төлж, гэр бүлийнх нь санхүүгийн ачааллыг бууруулдаг. <br><br>Мөн даатгалын гэрээ нь зээлийн гэрээний хугацаанд нэг удаа хийгддэг тул жил бүр сунгалт хийх шаардлагагүй, энэ нь зээлдэгчдэд илүү хялбар, уян хатан нөхцлийг санал болгодог. “National Life”-ийн санал болгож буй зээлдэгчийн амь насны даатгал нь зөвхөн ипотекийн зээлтэй хүмүүст зориулсан шийдэл төдийгүй гэр бүлийнхээ санхүүгийн баталгааг хангахыг хүссэн хэн бүхэнд тохиромжтой урт хугацааны хөрөнгө оруулалт тул хэрэв та даатгалын талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл энд дарж аваарай. <br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/9d95f3c3b057857fc6140522aaab5834.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><br>Даатгалын нөхөн төлбөрийг тодорхой нөхцөлд олгодог уу?</h3><p></p><p>Тийм. Ипотекийн даатгалын нөхөн төлбөр нь тодорхой нөхцөл, даатгалын гэрээнд тусгагдсан болзлуудын хүрээнд олгогддог. Жишээлбэл, даатгуулагчийн амь нас эрсдэх, хөдөлмөрийн чадвараа алдах, эсвэл үл хөдлөх хөрөнгөд ноцтой хохирол учирсан тохиолдолд нөхөн төлбөр олгогддог. Гэхдээ гэрээнд заагдаагүй эсвэл даатгуулагчийн хариуцлагаас болж үүссэн тохиолдолд нөхөн төлбөр олгохгүй байж болно.Үүний нэг жишээ бол даатгалын компаниудын "шударга эрсдэл"-ийн зарчим юм. Даатгалын компаниуд зөвхөн гэрээний заалтад нийцсэн эрсдэлийн нөхцөлийг хариуцдаг тул зээлдэгчид гэрээний нөхцөлийг сайтар уншиж, ойлгох шаардлагатай. Энэ нь даатгалын үйлчилгээний ил тод байдал, харилцан итгэлцлийг баталгаажуулдаг.</p><p>Ипотекийн зээлтэй иргэдийн санхүүгийн эрсдэл нь зөвхөн орлогын тогтвортой байдлаас гадна эрүүл мэндтэй шууд холбоотой. Хэрэв өвчний улмаас зээлдэгч нас барсан тохиолдолд нөхөн төлбөр авч чадахгүй бол зээлийн үлдэгдлийг хамтран зээлдэгч төлөх үүрэг хүлээдэг. Харин төлж чадахгүй бол банк орон сууцыг хураан авч, ар гэр санхүүгийн дарамтад орж, байргүй болох эрсдэлтэй. Өнөөдөр зээлдэгч өвчний улмаас нас барсан тохиолдолд нөхөн төлбөр авч чадалгүй, орон сууцаа алдах эрсдэл өндөр байна.<br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/dca82359-3f6e-4c03-99ef-ef493c68a7aa/83efc455eceaa9c372a71d3245be0b48.jpg"></p><div class="image-caption">Эх сурвалж: Money</div><p>Дараах нас баралтын статистик үзүүлэлтээс үзэхэд Монгол улсын нас баралтын ихэнх хувийг өвчнөөр нас барж байгааг харуулж байна. 2024 оны 11 сарын байдлаар улсын хэмжээнд 16,407 хүн нас барсан байна. Үүнээс 3014 тохиолдол буюу 18.6%-г осол гэмтэл, гаднын шалтгаант нас баралт эзэлж байгаа бол үлдсэн 81.6%-ийг бусад шалтгаант өвчлөл эзэлж байна.<br>Гэвч одоогийн ердийн даатгалын нөхцөлөөр зөвхөн цус харвалт, зүрхний шигдээсээр нас барсан тохиолдолд л нөхөн төлбөр олгодог. Бусад өвчнөөр нас барсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдэл төлөгдөхгүй байгаа нь зээлдэгчдийн гэр бүл санхүүгийн томоохон дарамтад орох эрсдэлийг үүсгэж байна. Тиймээс өвчний бүх эрсдэлийг даатгалд хамруулснаар зээлдэгчийн орон сууцыг хамгаалах, гэр бүлд нь өвлүүлэх боломжийг бүрдүүлэх нь чухал юм. <br></p>
          </div>

Ипотекийн зээл авахаар хөөцөлдөж буй уншигч та даатгалын талаар хэр сайн мэдэх вэ? Хүсэн хүлээсэн ипотекийн зээл авахаас өмнө одоогоос 5-10 жилийн дараах эрсдэлийг сайтар бодох нь хөдөлмөрийг тань талаар болохоос сэргийлдэг. Тэгвэл ипотекийн зээлдэгчид даатгалын нөхцөлийг сайтар уншиж танилцаагүйгээс аль эсвэл ипотекийн даатгалын талаар огт мэдэхгүйгээс болж гэр бүлдээ томоохон санхүүгийн дарамтыг бий болгох эрсдэлүүд цөөнгүй гардаг. Энэ удаагийн нийтлэлээр ипотекийн даатгалын төөрөгдлийг тайлах анхан шатны мэдлэг олгохоор бэлдлээ.
Ипотекийн даатгал зөвхөн барьцаа хөрөнгө хамгаалдаг уу?
Эх сурвалж: New York Times
Үгүй, ипотекийн даатгал нь зөвхөн барьцаа хөрөнгөөс гадна зээлдэгч мөн түүний гэр бүлийг санхүүгийн эрсдэлээс хамгаалдаг. Ипотекийн даатгал нь зээлдэгчийг гэнэтийн санхүүгийн дарамтаас, харин зээл олгогчийг эрсдэлээс хамгаалах хосолмол давуу талтай. Жишээлбэл, зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндэд ноцтой асуудал үүссэн тохиолдолд зээл төлөх чадвар буурдаг. Ийм үед ипотекийн даатгал зээлдэгчийн үл хөдлөх хөрөнгө хураагдахаас хамгаалж, зээл олгогчид төлбөрийг нөхөн олгоно. Энэ нь зээлдэгчийн гэр бүлийг санхүүгийн хүндрэлээс аварч, зээлдүүлэгчид ч итгэлтэй байдлыг бий болгодог.
Статистикийн хувьд, Монгол Улсад ипотекийн зээлтэй иргэдийн 60% орчим нь барьцаа хөрөнгийн хамгаалалттай даатгалд хамрагдсан байдаг. Түүнчлэн олон улсад ийм төрлийн даатгалын түгээмэл байдал нь зээлдэгчдэд илүү найдвартай санхүүгийн системийг бий болгоход тусалдаг. Тэгэхээр даатгалын үнэ цэнэ зээлдэгчид болон зээлдүүлэгчдэд аль алинд нь ижил ач холбогдолтой аж.
Ипотекийн даатгал нь хоёр үндсэн хэсгээс бүрддэг: барьцаа хөрөнгийн даатгал болон зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал. Барьцаа хөрөнгийн даатгал нь орон сууцанд гал түймэр, үер, салхи шуурга зэрэг байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлээс болж үүссэн хохирлыг нөхөхөд зориулагддаг.

Эх сурвалж: HousingWire
Ипотекийн барьцаа хөрөнгийн даатгал нь тухайн орон сууцад дараах эрсдэл учрахад сэргээн засварлах зардлыг хариуцах зорилготой.

Галын эрсдэл (гал түймэр, дэлбэрэлт);
Сантехникийн эрсдэл;
Байгалийн эрсдэл (газар хөдлөлтийн эрсдэл хамаарахгүй);
Цахилгаан, эрчим хүчний эрсдэл;
Гуравдагч этгээдээс учруулсан санаатай болон санамсаргүй үйлдэл
Харин зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал нь зээлдэгчид ноцтой эрсдэл учирсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдлийг төлөхөд зориулагддаг. Жишээ нь, хөдөлмөрийн чадвар алдах болон зээлдэгч амь насаа алдсан тохиолдол даатгалынхаа хүрээнд зээлийн үлдэгдлийг нөхөн төлүүлснээр зээлдэгч санхүүгийн дарамтаас чөлөөлөгддөг.

Ердийн болон урт хугацааны даатгалын ялгаа юу вэ?
“Ипотекийн даатгалын үйл ажиллагааны журам”-ын дагуу зээлдэгч дараах хоёр даатгалыг заавал хийлгэх шаардлагатай болдог.
ипотекийн барьцаа хөрөнгийн даатгал
зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал

Ипотекийн зээлд хамрагдаж буй иргэдийн түгээмэл гаргаж буй алдаа нь заавал даатгуулах гэдэг үндэслэлээр ердийн болон урт хугацааны даатгалын ялгааг ойлголгүй даатгалд хамрагдаж буй явдал. Тухайлбал ердийн даатгалаар байраа даатгууллаа гэж бодоход зээлдэгч өвчний улмаас нас барвал нөхөн олговор олгодоггүй, улмаар зээлдэгчийн гэр бүл санхүүгийн дарамтад орох эрсдэл үүсэх жишээтэй. Тиймээс зээлдэгч өөрөө даатгалын талаарх мэдлэгээ нэмэх зайлшгүй хэрэгцээтэй ба зөвхөн санал болгосон даатгалын үйлчилгээнээс илүү өөрийн нөхцөлд тохирсон сонголтыг хийх хэрэгтэй гэдгийг анхаарууштай.

Одоогоор Монгол улсад урт хугацааны даатгалын үйл ажиллагаа явуулдаг хоёр даатгалын компани байдгийн нэг нь
“National Life”
. 17 жилийн турш үйл ажиллагаа явуулж буй “National Life” даатгалын компани нь урт хугацааны даатгалын салбартаа анхдагч. Зээлдэгчийн амь насны даатгалыг амьдралын даатгалын компаниар хийлгэх нь олон давуу талтай байдаг бөгөөд “National Life” эдгээр давуу талыг бүрэн хангаж өгдгөөрөө онцлог юм. Тухайлбал, зээлдэгч бүх төрлийн өвчний улмаас амь насаа алдсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдлийг бүрэн төлж, гэр бүлийнх нь санхүүгийн ачааллыг бууруулдаг.
Мөн даатгалын гэрээ нь зээлийн гэрээний хугацаанд нэг удаа хийгддэг тул жил бүр сунгалт хийх шаардлагагүй, энэ нь зээлдэгчдэд илүү хялбар, уян хатан нөхцлийг санал болгодог. “National Life”-ийн санал болгож буй зээлдэгчийн амь насны даатгал нь зөвхөн ипотекийн зээлтэй хүмүүст зориулсан шийдэл төдийгүй гэр бүлийнхээ санхүүгийн баталгааг хангахыг хүссэн хэн бүхэнд тохиромжтой урт хугацааны хөрөнгө оруулалт тул хэрэв та даатгалын талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл энд дарж аваарай.

Даатгалын нөхөн төлбөрийг тодорхой нөхцөлд олгодог уу?
Тийм. Ипотекийн даатгалын нөхөн төлбөр нь тодорхой нөхцөл, даатгалын гэрээнд тусгагдсан болзлуудын хүрээнд олгогддог. Жишээлбэл, даатгуулагчийн амь нас эрсдэх, хөдөлмөрийн чадвараа алдах, эсвэл үл хөдлөх хөрөнгөд ноцтой хохирол учирсан тохиолдолд нөхөн төлбөр олгогддог. Гэхдээ гэрээнд заагдаагүй эсвэл даатгуулагчийн хариуцлагаас болж үүссэн тохиолдолд нөхөн төлбөр олгохгүй байж болно.Үүний нэг жишээ бол даатгалын компаниудын "шударга эрсдэл"-ийн зарчим юм. Даатгалын компаниуд зөвхөн гэрээний заалтад нийцсэн эрсдэлийн нөхцөлийг хариуцдаг тул зээлдэгчид гэрээний нөхцөлийг сайтар уншиж, ойлгох шаардлагатай. Энэ нь даатгалын үйлчилгээний ил тод байдал, харилцан итгэлцлийг баталгаажуулдаг.
Ипотекийн зээлтэй иргэдийн санхүүгийн эрсдэл нь зөвхөн орлогын тогтвортой байдлаас гадна эрүүл мэндтэй шууд холбоотой. Хэрэв өвчний улмаас зээлдэгч нас барсан тохиолдолд нөхөн төлбөр авч чадахгүй бол зээлийн үлдэгдлийг хамтран зээлдэгч төлөх үүрэг хүлээдэг. Харин төлж чадахгүй бол банк орон сууцыг хураан авч, ар гэр санхүүгийн дарамтад орж, байргүй болох эрсдэлтэй. Өнөөдөр зээлдэгч өвчний улмаас нас барсан тохиолдолд нөхөн төлбөр авч чадалгүй, орон сууцаа алдах эрсдэл өндөр байна.

Эх сурвалж: Money
Дараах нас баралтын статистик үзүүлэлтээс үзэхэд Монгол улсын нас баралтын ихэнх хувийг өвчнөөр нас барж байгааг харуулж байна. 2024 оны 11 сарын байдлаар улсын хэмжээнд 16,407 хүн нас барсан байна. Үүнээс 3014 тохиолдол буюу 18.6%-г осол гэмтэл, гаднын шалтгаант нас баралт эзэлж байгаа бол үлдсэн 81.6%-ийг бусад шалтгаант өвчлөл эзэлж байна.
Гэвч одоогийн ердийн даатгалын нөхцөлөөр зөвхөн цус харвалт, зүрхний шигдээсээр нас барсан тохиолдолд л нөхөн төлбөр олгодог. Бусад өвчнөөр нас барсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдэл төлөгдөхгүй байгаа нь зээлдэгчдийн гэр бүл санхүүгийн томоохон дарамтад орох эрсдэлийг үүсгэж байна. Тиймээс өвчний бүх эрсдэлийг даатгалд хамруулснаар зээлдэгчийн орон сууцыг хамгаалах, гэр бүлд нь өвлүүлэх боломжийг бүрдүүлэх нь чухал юм.

Ипотекийн зээл авахаар хөөцөлдөж буй уншигч та даатгалын талаар хэр сайн мэдэх вэ? Хүсэн хүлээсэн ипотекийн зээл авахаас өмнө одоогоос 5-10 жилийн дараах эрсдэлийг сайтар бодох нь хөдөлмөрийг тань талаар болохоос сэргийлдэг. Тэгвэл ипотекийн зээлдэгчид даатгалын нөхцөлийг сайтар уншиж танилцаагүйгээс аль эсвэл ипотекийн даатгалын талаар огт мэдэхгүйгээс болж гэр бүлдээ томоохон санхүүгийн дарамтыг бий болгох эрсдэлүүд цөөнгүй гардаг. Энэ удаагийн нийтлэлээр ипотекийн даатгалын төөрөгдлийг тайлах анхан шатны мэдлэг олгохоор бэлдлээ.
### Ипотекийн даатгал зөвхөн барьцаа хөрөнгө хамгаалдаг уу?
Эх сурвалж: New York Times
Үгүй, ипотекийн даатгал нь зөвхөн барьцаа хөрөнгөөс гадна зээлдэгч мөн түүний гэр бүлийг санхүүгийн эрсдэлээс хамгаалдаг. Ипотекийн даатгал нь зээлдэгчийг гэнэтийн санхүүгийн дарамтаас, харин зээл олгогчийг эрсдэлээс хамгаалах хосолмол давуу талтай. Жишээлбэл, зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндэд ноцтой асуудал үүссэн тохиолдолд зээл төлөх чадвар буурдаг. Ийм үед ипотекийн даатгал зээлдэгчийн үл хөдлөх хөрөнгө хураагдахаас хамгаалж, зээл олгогчид төлбөрийг нөхөн олгоно. Энэ нь зээлдэгчийн гэр бүлийг санхүүгийн хүндрэлээс аварч, зээлдүүлэгчид ч итгэлтэй байдлыг бий болгодог.
Статистикийн хувьд, Монгол Улсад ипотекийн зээлтэй иргэдийн 60% орчим нь барьцаа хөрөнгийн хамгаалалттай даатгалд хамрагдсан байдаг. Түүнчлэн олон улсад ийм төрлийн даатгалын түгээмэл байдал нь зээлдэгчдэд илүү найдвартай санхүүгийн системийг бий болгоход тусалдаг. Тэгэхээр даатгалын үнэ цэнэ зээлдэгчид болон зээлдүүлэгчдэд аль алинд нь ижил ач холбогдолтой аж.
Ипотекийн даатгал нь хоёр үндсэн хэсгээс бүрддэг: барьцаа хөрөнгийн даатгал болон зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал. Барьцаа хөрөнгийн даатгал нь орон сууцанд гал түймэр, үер, салхи шуурга зэрэг байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлээс болж үүссэн хохирлыг нөхөхөд зориулагддаг.
Эх сурвалж: HousingWire
Ипотекийн барьцаа хөрөнгийн даатгал нь тухайн орон сууцад дараах эрсдэл учрахад сэргээн засварлах зардлыг хариуцах зорилготой.
***Галын эрсдэл (гал түймэр, дэлбэрэлт);
Сантехникийн эрсдэл;
Байгалийн эрсдэл (газар хөдлөлтийн эрсдэл хамаарахгүй);
Цахилгаан, эрчим хүчний эрсдэл;
Гуравдагч этгээдээс учруулсан санаатай болон санамсаргүй үйлдэл***
Харин зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал нь зээлдэгчид ноцтой эрсдэл учирсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдлийг төлөхөд зориулагддаг. Жишээ нь, хөдөлмөрийн чадвар алдах болон зээлдэгч амь насаа алдсан тохиолдол даатгалынхаа хүрээнд зээлийн үлдэгдлийг нөхөн төлүүлснээр зээлдэгч санхүүгийн дарамтаас чөлөөлөгддөг.
### Ердийн болон урт хугацааны даатгалын ялгаа юу вэ?
“Ипотекийн даатгалын үйл ажиллагааны журам”-ын дагуу зээлдэгч дараах хоёр даатгалыг заавал хийлгэх шаардлагатай болдог.
***ипотекийн барьцаа хөрөнгийн даатгал
зээлдэгчийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал***
Ипотекийн зээлд хамрагдаж буй иргэдийн түгээмэл гаргаж буй алдаа нь заавал даатгуулах гэдэг үндэслэлээр ердийн болон урт хугацааны даатгалын ялгааг ойлголгүй даатгалд хамрагдаж буй явдал. Тухайлбал ердийн даатгалаар байраа даатгууллаа гэж бодоход зээлдэгч өвчний улмаас нас барвал нөхөн олговор олгодоггүй, улмаар зээлдэгчийн гэр бүл санхүүгийн дарамтад орох эрсдэл үүсэх жишээтэй. Тиймээс зээлдэгч өөрөө даатгалын талаарх мэдлэгээ нэмэх зайлшгүй хэрэгцээтэй ба зөвхөн санал болгосон даатгалын үйлчилгээнээс илүү өөрийн нөхцөлд тохирсон сонголтыг хийх хэрэгтэй гэдгийг анхаарууштай.
Одоогоор Монгол улсад урт хугацааны даатгалын үйл ажиллагаа явуулдаг хоёр даатгалын компани байдгийн нэг нь “National Life”. 17 жилийн турш үйл ажиллагаа явуулж буй “National Life” даатгалын компани нь урт хугацааны даатгалын салбартаа анхдагч. Зээлдэгчийн амь насны даатгалыг амьдралын даатгалын компаниар хийлгэх нь олон давуу талтай байдаг бөгөөд “National Life” эдгээр давуу талыг бүрэн хангаж өгдгөөрөө онцлог юм. Тухайлбал, зээлдэгч бүх төрлийн өвчний улмаас амь насаа алдсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдлийг бүрэн төлж, гэр бүлийнх нь санхүүгийн ачааллыг бууруулдаг.
Мөн даатгалын гэрээ нь зээлийн гэрээний хугацаанд нэг удаа хийгддэг тул жил бүр сунгалт хийх шаардлагагүй, энэ нь зээлдэгчдэд илүү хялбар, уян хатан нөхцлийг санал болгодог. “National Life”-ийн санал болгож буй зээлдэгчийн амь насны даатгал нь зөвхөн ипотекийн зээлтэй хүмүүст зориулсан шийдэл төдийгүй гэр бүлийнхээ санхүүгийн баталгааг хангахыг хүссэн хэн бүхэнд тохиромжтой урт хугацааны хөрөнгө оруулалт тул хэрэв та даатгалын талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл энд дарж аваарай.
### Даатгалын нөхөн төлбөрийг тодорхой нөхцөлд олгодог уу?
Тийм. Ипотекийн даатгалын нөхөн төлбөр нь тодорхой нөхцөл, даатгалын гэрээнд тусгагдсан болзлуудын хүрээнд олгогддог. Жишээлбэл, даатгуулагчийн амь нас эрсдэх, хөдөлмөрийн чадвараа алдах, эсвэл үл хөдлөх хөрөнгөд ноцтой хохирол учирсан тохиолдолд нөхөн төлбөр олгогддог. Гэхдээ гэрээнд заагдаагүй эсвэл даатгуулагчийн хариуцлагаас болж үүссэн тохиолдолд нөхөн төлбөр олгохгүй байж болно.Үүний нэг жишээ бол даатгалын компаниудын "шударга эрсдэл"-ийн зарчим юм. Даатгалын компаниуд зөвхөн гэрээний заалтад нийцсэн эрсдэлийн нөхцөлийг хариуцдаг тул зээлдэгчид гэрээний нөхцөлийг сайтар уншиж, ойлгох шаардлагатай. Энэ нь даатгалын үйлчилгээний ил тод байдал, харилцан итгэлцлийг баталгаажуулдаг.
Ипотекийн зээлтэй иргэдийн санхүүгийн эрсдэл нь зөвхөн орлогын тогтвортой байдлаас гадна эрүүл мэндтэй шууд холбоотой. Хэрэв өвчний улмаас зээлдэгч нас барсан тохиолдолд нөхөн төлбөр авч чадахгүй бол зээлийн үлдэгдлийг хамтран зээлдэгч төлөх үүрэг хүлээдэг. Харин төлж чадахгүй бол банк орон сууцыг хураан авч, ар гэр санхүүгийн дарамтад орж, байргүй болох эрсдэлтэй. Өнөөдөр зээлдэгч өвчний улмаас нас барсан тохиолдолд нөхөн төлбөр авч чадалгүй, орон сууцаа алдах эрсдэл өндөр байна.
Эх сурвалж: Money
Дараах нас баралтын статистик үзүүлэлтээс үзэхэд Монгол улсын нас баралтын ихэнх хувийг өвчнөөр нас барж байгааг харуулж байна. 2024 оны 11 сарын байдлаар улсын хэмжээнд 16,407 хүн нас барсан байна. Үүнээс 3014 тохиолдол буюу 18.6%-г осол гэмтэл, гаднын шалтгаант нас баралт эзэлж байгаа бол үлдсэн 81.6%-ийг бусад шалтгаант өвчлөл эзэлж байна.
Гэвч одоогийн ердийн даатгалын нөхцөлөөр зөвхөн цус харвалт, зүрхний шигдээсээр нас барсан тохиолдолд л нөхөн төлбөр олгодог. Бусад өвчнөөр нас барсан тохиолдолд зээлийн үлдэгдэл төлөгдөхгүй байгаа нь зээлдэгчдийн гэр бүл санхүүгийн томоохон дарамтад орох эрсдэлийг үүсгэж байна. Тиймээс өвчний бүх эрсдэлийг даатгалд хамруулснаар зээлдэгчийн орон сууцыг хамгаалах, гэр бүлд нь өвлүүлэх боломжийг бүрдүүлэх нь чухал юм.