"Монгол хүн" цуврал – зурагт номын тухай
<div class="article-body">
          <h2><div>Монголын улсын түүхэнд өөрийн нэрийг тодоор сийлж үлдээсэн сод хүмүүсийн намтар, тэдний үйл хэргийг зохиомжлон хүүрнэж, зургаар илэрхийлсэн "Монгол хүн" цуврал хэвлэгдэн гарав. Уг цувралын эхний хоёр ном их зохиолч Д.Нацагдорж, уртын дуучин Н.Норовбанзад нарын тухай өгүүлэх юм. Тус бүтээлийг Монсудар хэвлэлийн газрын Жангар редакцаас эрхлэн гаргажээ. </div><div><br></div><div>Бид гадаадын сод хүмүүсийн бүтээл туурвил, тэдний гавьяаг шимтэн дуулах номуудыг уншиж, амьдралдаа жишээлэн авч, намтар, эрдэм боловсрол, амьдралын туршлагаас нь суралцахыг эрмэлздэг. Тэгвэл монголчууд бид ч өөрсдийн гэсэн сод хүмүүстэй. Тэдний нөр их хөдөлмөр, соён гэгээрлийн ажил, авьяас билгийг ирээдүйн хүүхэд залуустаа үнэн зөвөөр нь танин мэдүүлэхэд энэхүү цувралын үнэ цэн оршиж буй билээ. </div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ЗОХИОЛ – ДАШДОРЖИЙН НАЦАГДОРЖ<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/08ddc47e6e7ee12795eab4f1876ec0be.png"></p><p></p><p><br></p><p>Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч <a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B0%D1%88%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B6" target="_blank">Дашдоржийн Нацагдорж</a>. Ихэнх хүүхэд уг өгүүлбэртэй уран зохиолын сурах бичгээс анхлан танилцдаг. Харин өсөх тусам түүний товч намтар, ганц нэг шүлэг, хэд гурван өгүүлбэрийг уншихаас хэтрэхгүй. Өдгөө ч ялгаагүй Д.Нацагдоржийн "Бүрэн зохиол" хэмээх ботиуд нь эрдэм шинжилгээний ажилчид, номын сан, хэд гурвын зохиолчдын ширээн дээр цөөн тоотойгоор хэвлэгдэж хүрнэ. Тиймээс л нэгэн сод бичгийн хүмүүний үйл хэрэг, бүтээлүүдтэй тэр бүр танилцаж чаддаггүй. Бид өөрсдөө бэлдэж, бичиж туурвиж өгөөгүй учир "Хүүхэд маань ном уншихгүй байна. Нацагдоржийг сайн мэддэггүй" хэмээх нь тун буруу. Тэр л цаг мөчүүдэд "<a href="https://www.internom.mn/%D0%BD%D0%BE%D0%BC/%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B6-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD" target="_blank">Д.Нацагдорж</a>" зурагт ном хэвлэгдэн гарсан нь тун авууштай үйл хэрэг юм.</p><p>Уг бүтээлийг Жангар редакцын зураач <a href="https://www.facebook.com/profile.php?id=100034869090838" target="_blank">Б.Төрмөнх</a> зурж, зохиолыг нь мөн бийрлэжээ.</p><p>Тус номд Д.Нацагдоржийн бага наснаас тодорсон бичгийн эрдэм, өсөх наснаас эрхэлсэн үйл хэрэг, цаашдын амьдралын туулсан замнал, Германд боловсрол эзэмшсэн байдал, хайр сэтгэл болоод эх орондоо буцсаны хойно хэрхэн хэлмэгдсэн зэрэг бүхий л амьдралыг нь тун товч, хүүхдэд ойлгомжтой байдлаар хүүрнэсэн аж. <br> <br></p>
<blockquote><p> “Тэр хүйтэн шоронд тун ихээр зовж шанална. Багаас бие муутай байсан болохоор бие нь өдрөөс өдөрт муудсаар л байлаа. Хэдийгээр шоронд байсан ч эхнэрийнхээ эргэлтээр ирэхдээ өгсөн чихрийн цаасан дээр ч шүлгээ бичиж байсан юм”. </p>
<cite><p>"Монгол хүн" цуврал</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Мөнхүү номын онцлууштай өөр нэг зүйл бол "Цаглавар". Д.Нацагдоржийн амьдралын чухал мөчүүдийг он цагийн хэлхээсээр нэг өгүүлбэрт багтаан тайлбарлаж, тэр бүрт нь зургаар баяжуулсан хавсралт хэсэг нь бага насны хүүхдүүд уншихад тун тохиромжтой. Үүнээс гадна номд өгүүлэгдэх дүрүүдийн цол хэргэм, ажил, тухайн үеийн нийгмийн нэршил, холбогдох хүмүүсийн нэр зэргийг тодруулсан "Үгийн тайлбар"-ыг хавсаргаж өгчээ.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/c08ea6b37aaedd90c000fa41f89a079d.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ЗУРАГ </h3><p></p><p>Мэдээж энэхүү цувралын хувьд зураг хамгийн чухал. Номын зургуудад хөх болоод улаан хүрэн өнгө илүүтэй давамгайлна. Энэ их зохиолчийн амьдрал тийм ч шулуун дардан, баяр хөөрөөр дүүрэн байгаагүйг илтгэх шиг санагдана. Басхүү зарим газарт фото зургийг уран зурагтай уялдуулан бүтээсэн нь тун ч шинэлэг болсон юм. Учир нь он цагийн хувьд алслагдсан боловч түүхэн бие хүн тул хүүхдүүд зөвхөн зураачийн төсөөлөлд амилснаар бус бодит дүр зургийг нь харж, Д.Нацагдоржийг мэдэх нь чухал. Иймээс уран бүтээлчийн уг санаа нь номын зургийн гол агуулгыг илүүтэй тодорхойлж байна.</p><p>Номын зургууд зөвхөн их зохиолчоос гадна тухайн үеийн аж төрөхүй, хүмүүсийн дүр төрх, байгууламж, хувцас хэрэглэл, үйл явдлыг мөн давхар илэрхийлнэ.</p><p>Монголын нийгэм болоод уран зохиолын ертөнцөд тодорсон авьяастан Д.Нацагдоржийн үйл хэрэг, амьдралын замналтай танилцаж, түүгээр бахархах, эрдэм мэдлэгийг чухалчлан үзэх сэтгэгдлийг энэхүү бүтээл хүүхэд бүрд өгч чадах билээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ЗОХИОЛ – НАМЖИЛЫН НОРОВБАНЗАД <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/55843e7d310edee471c77b5115baa36b.png"></p><p></p><p><br></p><p>Уртын дууны шуранхайг монголын тал нутгаас өртөөлүүлэн дэлхийн театр хүртэл эгшиглүүлсэн эрхэм бол<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4" target="_blank"> Намжилын Норовбанзад </a>билээ. Тэрээр Оросын Москва хотноо болсон дэлхийн оюутан, залуучуудын их наадамд "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=sh5UxbUJKrw" target="_blank">Сэрүүн сайхан хангай</a>" хэмээх уртын дуугаа дуулж гурван алтан медаль хүртэж байв.</p><p>Энэхүү номд түүний дуунд дурлаж явсан бага насны өдрүүдээс эхлээд дэлхийн хургачин охин дэлхийн театрын тайзнаа гарсан амьдралын сэтгэл хөдөлгөм түүхийг намтар дээр нь тулгуурлаж, дахин зохиож бичсэн нь бий. Ингэхдээ зөвхөн дуутай холбоотой дурсамж, уртын дууны гайхамшигт чанарыг хүүхдүүдэд ойлгомжтой байдлаар хүүрнэсэн нь илт. Тиймээс уг бүтээлтэй танилцсаны дараа дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн уртын дуугаа дуулж сурах хүсэл эрмэлзэл бяцхан зүрхнүүдийн дунд гялсхийсэн оч бадруулах нь мэдээж.</p><p>"<a href="https://www.internom.mn/%D0%BD%D0%BE%D0%BC/%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD" target="_blank">Монгол хүн" цувралын хоёр дахь</a> нь болох уг номын зохиолчоор Б. Батцэцэг ажиллаж, зургийг Б.Гантулга урлажээ.</p>
<blockquote><p>“Уртын дуугаа дуулахаар хүн бүр чимээгүй анхааралтай сонсоно. Тайзан дээр гарахад хүмүүс намайг хүндлэн хайрлана. Дуулаад дуусахад тайзнаас буугаад ортол минь тасралтгүй алга ташна. Энэ бүхэн уртын дууны маань л ид шид юм шүү дээ”.</p>
<cite><p>"Монгол хүн" цуврал</p>
</cite></blockquote><p></p><p>Мөн эл бүтээл ч ялгаагүй <a href="https://www.internom.mn/%D0%BD%D0%BE%D0%BC/%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD" target="_blank">Н.Норовбанзад</a> дуучны амьдралын чухал үеүдийг он цагийн хэлхээгээр тодорхойлж, хүүхдүүдэд намтрынх нь тухай гол мэдээллүүдийг хүргэх "цаглавар"-тай. Басхүү намтар судалгааны зохиолд ашигласан ном зүй, цахим эх сурвалжийг тодорхой зааж, хавсралтаар нэмж өгчээ. Тиймээс дуучны тухай илүү нарийн судалж, танин мэдэхийг зорьвол тус хэсэгтэй сайтар танилцах нь чухал. </p><p> <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/a34c3c0dda9eec63206b7abe7afddf5b.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>ЗУРАГ </div></h3><p></p><p>Хүн хийж байгаа ажлаа эхлээд сайн ойлгох нь чухал. Үүнээс үүдэлтэйгээр ном сурах бичиг, хүүхдийн бүтээл туурвихад уламжлалт ёс заншил, өв соёлын тухай асуудал зайлшгүй хөндөгдөж таарна. Өдгөө аль ч нөхцөлд бид уламжлалаас хэт хөндийрч буй талаар дор бүрнээ ярьдаг болсон. Гэтэл хотжилт, техник технологийн хөгжил, орчин ахуйгаас хамаараад иргэншил дагасан нүүдэл хийх зайлшгүй шаардлагатай байсан учраас тэр. Үгүй бол уламжлал руу хэт туйлширч хандах дээрээ тулбал хэдэн арван жилээр улс орны хөгжил ухрах хэмжээнд очно. Энэ нь уламжлалыг үгүйсгэж байгаа хэрэг бус. Гол нь уламжлал гэж юу вэ? Яг өнөөдөр хүүхдүүдэд ном соёлоор дамжуулан ямар уламжлалыг түгээх хэрэгтэй бол гэдэг дээр анхаарч ажиллах нь зүй ёсных юм.</p><p>Харин "Н.Норовбанзад" номын зургууд нь уламжлал болоод орчин үеийн хүүхдийн сэтгэхүйд гойд тохирсон хосолмол шинжтэй, тосон будгийн зургуудаас голчлон бүтжээ. Магад тухайн хүүхэд хуулаад зурчихаж болмоор, нэг ёсондоо зургийн багшийн үүргийг ч давхар гүйцэтгэж болох шиг санагдана.</p><p>Энэ бүгдээс гадна уг номын зурагт, театр, хөдөө ахуй, морин хуур зэргийг тод томруун харуулснаас гадна ерөнхий дэвсгэр нь ягаан өнгөтэй. Тэрхүү тод ягаан өнгө нь уртын дуучны гялалзсан их амжилтыг тод гаргахаас гадна хүүхдийн сэтгэхүйд ч дүрийг бусдаас ялгамжтайгаар авч үзэхэд чиг баримжаа болно.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>ЭЦЭСТ НЬ</div><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/0174d5a2-f071-4c8a-81a3-4b78b0cd698d/0f3ec2d4481e5c129ed522c58b6b6c80.png"></p><p></p><p><br></p><p>Монгол орны гэрэлт ирээдүйд сэтгэл зовнин, тэдгээрт урлаг соёл, эрдэм боловсрол түгээх их үйл хэргийг түүчээлэн эхлүүлсэн их соён гэгээрүүлэгч Д.Нацагдорж болон уртын дууны гайхамшгийг монголд төдийгүй дэлхий дахинаа таниулж чадсан "Уртын дууны хатан хаан" хэмээх нэрийг ард олноосоо хүртэж, сод хүмүүн Н.Норовбанзанд нарын намтар, түүхээс сэдэвлэсэн уг бүтээлийг хүүхэд, залуус бүр идэвхтэй унших биз ээ.</p><p>Бид бахархах түүхтэй, бахархам түүхийн эзэдтэй ард түмэн. Харин тэдгээрийн үйл хэрэг, туулсан амьдралын замнал, үлдээсэн эрдмийн их өвөөс нь үргэлж суралцаж, танин мэдэх нь нэн чухал. "Монгол хүн" цувралын үр өгөөж, агуулга, үнэ цэн нь таны хүүхдийг ч мөн соёл боловсрол, эрдэм мэдлэгийн замд хөтлөх болов уу.</p>
          </div>

Монголын улсын түүхэнд өөрийн нэрийг тодоор сийлж үлдээсэн сод хүмүүсийн намтар, тэдний үйл хэргийг зохиомжлон хүүрнэж, зургаар илэрхийлсэн "Монгол хүн" цуврал хэвлэгдэн гарав. Уг цувралын эхний хоёр ном их зохиолч Д.Нацагдорж, уртын дуучин Н.Норовбанзад нарын тухай өгүүлэх юм. Тус бүтээлийг Монсудар хэвлэлийн газрын Жангар редакцаас эрхлэн гаргажээ.
Бид гадаадын сод хүмүүсийн бүтээл туурвил, тэдний гавьяаг шимтэн дуулах номуудыг уншиж, амьдралдаа жишээлэн авч, намтар, эрдэм боловсрол, амьдралын туршлагаас нь суралцахыг эрмэлздэг. Тэгвэл монголчууд бид ч өөрсдийн гэсэн сод хүмүүстэй. Тэдний нөр их хөдөлмөр, соён гэгээрлийн ажил, авьяас билгийг ирээдүйн хүүхэд залуустаа үнэн зөвөөр нь танин мэдүүлэхэд энэхүү цувралын үнэ цэн оршиж буй билээ.
ЗОХИОЛ – ДАШДОРЖИЙН НАЦАГДОРЖ
Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч
Дашдоржийн Нацагдорж
. Ихэнх хүүхэд уг өгүүлбэртэй уран зохиолын сурах бичгээс анхлан танилцдаг. Харин өсөх тусам түүний товч намтар, ганц нэг шүлэг, хэд гурван өгүүлбэрийг уншихаас хэтрэхгүй. Өдгөө ч ялгаагүй Д.Нацагдоржийн "Бүрэн зохиол" хэмээх ботиуд нь эрдэм шинжилгээний ажилчид, номын сан, хэд гурвын зохиолчдын ширээн дээр цөөн тоотойгоор хэвлэгдэж хүрнэ. Тиймээс л нэгэн сод бичгийн хүмүүний үйл хэрэг, бүтээлүүдтэй тэр бүр танилцаж чаддаггүй. Бид өөрсдөө бэлдэж, бичиж туурвиж өгөөгүй учир "Хүүхэд маань ном уншихгүй байна. Нацагдоржийг сайн мэддэггүй" хэмээх нь тун буруу. Тэр л цаг мөчүүдэд "
Д.Нацагдорж
" зурагт ном хэвлэгдэн гарсан нь тун авууштай үйл хэрэг юм.
Уг бүтээлийг Жангар редакцын зураач
Б.Төрмөнх
зурж, зохиолыг нь мөн бийрлэжээ.
Тус номд Д.Нацагдоржийн бага наснаас тодорсон бичгийн эрдэм, өсөх наснаас эрхэлсэн үйл хэрэг, цаашдын амьдралын туулсан замнал, Германд боловсрол эзэмшсэн байдал, хайр сэтгэл болоод эх орондоо буцсаны хойно хэрхэн хэлмэгдсэн зэрэг бүхий л амьдралыг нь тун товч, хүүхдэд ойлгомжтой байдлаар хүүрнэсэн аж.


“Тэр хүйтэн шоронд тун ихээр зовж шанална. Багаас бие муутай байсан болохоор бие нь өдрөөс өдөрт муудсаар л байлаа. Хэдийгээр шоронд байсан ч эхнэрийнхээ эргэлтээр ирэхдээ өгсөн чихрийн цаасан дээр ч шүлгээ бичиж байсан юм”.

"Монгол хүн" цуврал

Мөнхүү номын онцлууштай өөр нэг зүйл бол "Цаглавар". Д.Нацагдоржийн амьдралын чухал мөчүүдийг он цагийн хэлхээсээр нэг өгүүлбэрт багтаан тайлбарлаж, тэр бүрт нь зургаар баяжуулсан хавсралт хэсэг нь бага насны хүүхдүүд уншихад тун тохиромжтой. Үүнээс гадна номд өгүүлэгдэх дүрүүдийн цол хэргэм, ажил, тухайн үеийн нийгмийн нэршил, холбогдох хүмүүсийн нэр зэргийг тодруулсан "Үгийн тайлбар"-ыг хавсаргаж өгчээ.

ЗУРАГ
Мэдээж энэхүү цувралын хувьд зураг хамгийн чухал. Номын зургуудад хөх болоод улаан хүрэн өнгө илүүтэй давамгайлна. Энэ их зохиолчийн амьдрал тийм ч шулуун дардан, баяр хөөрөөр дүүрэн байгаагүйг илтгэх шиг санагдана. Басхүү зарим газарт фото зургийг уран зурагтай уялдуулан бүтээсэн нь тун ч шинэлэг болсон юм. Учир нь он цагийн хувьд алслагдсан боловч түүхэн бие хүн тул хүүхдүүд зөвхөн зураачийн төсөөлөлд амилснаар бус бодит дүр зургийг нь харж, Д.Нацагдоржийг мэдэх нь чухал. Иймээс уран бүтээлчийн уг санаа нь номын зургийн гол агуулгыг илүүтэй тодорхойлж байна.
Номын зургууд зөвхөн их зохиолчоос гадна тухайн үеийн аж төрөхүй, хүмүүсийн дүр төрх, байгууламж, хувцас хэрэглэл, үйл явдлыг мөн давхар илэрхийлнэ.
Монголын нийгэм болоод уран зохиолын ертөнцөд тодорсон авьяастан Д.Нацагдоржийн үйл хэрэг, амьдралын замналтай танилцаж, түүгээр бахархах, эрдэм мэдлэгийг чухалчлан үзэх сэтгэгдлийг энэхүү бүтээл хүүхэд бүрд өгч чадах билээ.

ЗОХИОЛ – НАМЖИЛЫН НОРОВБАНЗАД
Уртын дууны шуранхайг монголын тал нутгаас өртөөлүүлэн дэлхийн театр хүртэл эгшиглүүлсэн эрхэм бол
Намжилын Норовбанзад
билээ. Тэрээр Оросын Москва хотноо болсон дэлхийн оюутан, залуучуудын их наадамд "
Сэрүүн сайхан хангай
" хэмээх уртын дуугаа дуулж гурван алтан медаль хүртэж байв.
Энэхүү номд түүний дуунд дурлаж явсан бага насны өдрүүдээс эхлээд дэлхийн хургачин охин дэлхийн театрын тайзнаа гарсан амьдралын сэтгэл хөдөлгөм түүхийг намтар дээр нь тулгуурлаж, дахин зохиож бичсэн нь бий. Ингэхдээ зөвхөн дуутай холбоотой дурсамж, уртын дууны гайхамшигт чанарыг хүүхдүүдэд ойлгомжтой байдлаар хүүрнэсэн нь илт. Тиймээс уг бүтээлтэй танилцсаны дараа дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн уртын дуугаа дуулж сурах хүсэл эрмэлзэл бяцхан зүрхнүүдийн дунд гялсхийсэн оч бадруулах нь мэдээж.
"
Монгол хүн" цувралын хоёр дахь
нь болох уг номын зохиолчоор Б. Батцэцэг ажиллаж, зургийг Б.Гантулга урлажээ.

“Уртын дуугаа дуулахаар хүн бүр чимээгүй анхааралтай сонсоно. Тайзан дээр гарахад хүмүүс намайг хүндлэн хайрлана. Дуулаад дуусахад тайзнаас буугаад ортол минь тасралтгүй алга ташна. Энэ бүхэн уртын дууны маань л ид шид юм шүү дээ”.

"Монгол хүн" цуврал

Мөн эл бүтээл ч ялгаагүй
Н.Норовбанзад
дуучны амьдралын чухал үеүдийг он цагийн хэлхээгээр тодорхойлж, хүүхдүүдэд намтрынх нь тухай гол мэдээллүүдийг хүргэх "цаглавар"-тай. Басхүү намтар судалгааны зохиолд ашигласан ном зүй, цахим эх сурвалжийг тодорхой зааж, хавсралтаар нэмж өгчээ. Тиймээс дуучны тухай илүү нарийн судалж, танин мэдэхийг зорьвол тус хэсэгтэй сайтар танилцах нь чухал.


ЗУРАГ
Хүн хийж байгаа ажлаа эхлээд сайн ойлгох нь чухал. Үүнээс үүдэлтэйгээр ном сурах бичиг, хүүхдийн бүтээл туурвихад уламжлалт ёс заншил, өв соёлын тухай асуудал зайлшгүй хөндөгдөж таарна. Өдгөө аль ч нөхцөлд бид уламжлалаас хэт хөндийрч буй талаар дор бүрнээ ярьдаг болсон. Гэтэл хотжилт, техник технологийн хөгжил, орчин ахуйгаас хамаараад иргэншил дагасан нүүдэл хийх зайлшгүй шаардлагатай байсан учраас тэр. Үгүй бол уламжлал руу хэт туйлширч хандах дээрээ тулбал хэдэн арван жилээр улс орны хөгжил ухрах хэмжээнд очно. Энэ нь уламжлалыг үгүйсгэж байгаа хэрэг бус. Гол нь уламжлал гэж юу вэ? Яг өнөөдөр хүүхдүүдэд ном соёлоор дамжуулан ямар уламжлалыг түгээх хэрэгтэй бол гэдэг дээр анхаарч ажиллах нь зүй ёсных юм.
Харин "Н.Норовбанзад" номын зургууд нь уламжлал болоод орчин үеийн хүүхдийн сэтгэхүйд гойд тохирсон хосолмол шинжтэй, тосон будгийн зургуудаас голчлон бүтжээ. Магад тухайн хүүхэд хуулаад зурчихаж болмоор, нэг ёсондоо зургийн багшийн үүргийг ч давхар гүйцэтгэж болох шиг санагдана.
Энэ бүгдээс гадна уг номын зурагт, театр, хөдөө ахуй, морин хуур зэргийг тод томруун харуулснаас гадна ерөнхий дэвсгэр нь ягаан өнгөтэй. Тэрхүү тод ягаан өнгө нь уртын дуучны гялалзсан их амжилтыг тод гаргахаас гадна хүүхдийн сэтгэхүйд ч дүрийг бусдаас ялгамжтайгаар авч үзэхэд чиг баримжаа болно.

ЭЦЭСТ НЬ
Монгол орны гэрэлт ирээдүйд сэтгэл зовнин, тэдгээрт урлаг соёл, эрдэм боловсрол түгээх их үйл хэргийг түүчээлэн эхлүүлсэн их соён гэгээрүүлэгч Д.Нацагдорж болон уртын дууны гайхамшгийг монголд төдийгүй дэлхий дахинаа таниулж чадсан "Уртын дууны хатан хаан" хэмээх нэрийг ард олноосоо хүртэж, сод хүмүүн Н.Норовбанзанд нарын намтар, түүхээс сэдэвлэсэн уг бүтээлийг хүүхэд, залуус бүр идэвхтэй унших биз ээ.
Бид бахархах түүхтэй, бахархам түүхийн эзэдтэй ард түмэн. Харин тэдгээрийн үйл хэрэг, туулсан амьдралын замнал, үлдээсэн эрдмийн их өвөөс нь үргэлж суралцаж, танин мэдэх нь нэн чухал. "Монгол хүн" цувралын үр өгөөж, агуулга, үнэ цэн нь таны хүүхдийг ч мөн соёл боловсрол, эрдэм мэдлэгийн замд хөтлөх болов уу.

Монголын улсын түүхэнд өөрийн нэрийг тодоор сийлж үлдээсэн сод хүмүүсийн намтар, тэдний үйл хэргийг зохиомжлон хүүрнэж, зургаар илэрхийлсэн "Монгол хүн" цуврал хэвлэгдэн гарав. Уг цувралын эхний хоёр ном их зохиолч Д.Нацагдорж, уртын дуучин Н.Норовбанзад нарын тухай өгүүлэх юм. Тус бүтээлийг Монсудар хэвлэлийн газрын Жангар редакцаас эрхлэн гаргажээ.    Бид гадаадын сод хүмүүсийн бүтээл туурвил, тэдний гавьяаг шимтэн дуулах номуудыг уншиж, амьдралдаа жишээлэн авч, намтар, эрдэм боловсрол, амьдралын туршлагаас нь суралцахыг эрмэлздэг. Тэгвэл монголчууд бид ч өөрсдийн гэсэн сод хүмүүстэй. Тэдний нөр их хөдөлмөр, соён гэгээрлийн ажил, авьяас билгийг ирээдүйн хүүхэд залуустаа үнэн зөвөөр нь танин мэдүүлэхэд энэхүү цувралын үнэ цэн оршиж буй билээ.
### ЗОХИОЛ – ДАШДОРЖИЙН НАЦАГДОРЖ
Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Дашдоржийн Нацагдорж. Ихэнх хүүхэд уг өгүүлбэртэй уран зохиолын сурах бичгээс анхлан танилцдаг. Харин өсөх тусам түүний товч намтар, ганц нэг шүлэг, хэд гурван өгүүлбэрийг уншихаас хэтрэхгүй. Өдгөө ч ялгаагүй Д.Нацагдоржийн "Бүрэн зохиол" хэмээх ботиуд нь эрдэм шинжилгээний ажилчид, номын сан, хэд гурвын зохиолчдын ширээн дээр цөөн тоотойгоор хэвлэгдэж хүрнэ. Тиймээс л нэгэн сод бичгийн хүмүүний үйл хэрэг, бүтээлүүдтэй тэр бүр танилцаж чаддаггүй. Бид өөрсдөө бэлдэж, бичиж туурвиж өгөөгүй учир "Хүүхэд маань ном уншихгүй байна. Нацагдоржийг сайн мэддэггүй" хэмээх нь тун буруу. Тэр л цаг мөчүүдэд "Д.Нацагдорж" зурагт ном хэвлэгдэн гарсан нь тун авууштай үйл хэрэг юм.
Уг бүтээлийг Жангар редакцын зураач Б.Төрмөнх зурж, зохиолыг нь мөн бийрлэжээ.
Тус номд Д.Нацагдоржийн бага наснаас тодорсон бичгийн эрдэм, өсөх наснаас эрхэлсэн үйл хэрэг, цаашдын амьдралын туулсан замнал, Германд боловсрол эзэмшсэн байдал, хайр сэтгэл болоод эх орондоо буцсаны хойно хэрхэн хэлмэгдсэн зэрэг бүхий л амьдралыг нь тун товч, хүүхдэд ойлгомжтой байдлаар хүүрнэсэн аж.
> “Тэр хүйтэн шоронд тун ихээр зовж шанална. Багаас бие муутай байсан болохоор бие нь өдрөөс өдөрт муудсаар л байлаа. Хэдийгээр шоронд байсан ч эхнэрийнхээ эргэлтээр ирэхдээ өгсөн чихрийн цаасан дээр ч шүлгээ бичиж байсан юм”.
>
> "Монгол хүн" цуврал
Мөнхүү номын онцлууштай өөр нэг зүйл бол "Цаглавар". Д.Нацагдоржийн амьдралын чухал мөчүүдийг он цагийн хэлхээсээр нэг өгүүлбэрт багтаан тайлбарлаж, тэр бүрт нь зургаар баяжуулсан хавсралт хэсэг нь бага насны хүүхдүүд уншихад тун тохиромжтой. Үүнээс гадна номд өгүүлэгдэх дүрүүдийн цол хэргэм, ажил, тухайн үеийн нийгмийн нэршил, холбогдох хүмүүсийн нэр зэргийг тодруулсан "Үгийн тайлбар"-ыг хавсаргаж өгчээ.
### ЗУРАГ
Мэдээж энэхүү цувралын хувьд зураг хамгийн чухал. Номын зургуудад хөх болоод улаан хүрэн өнгө илүүтэй давамгайлна. Энэ их зохиолчийн амьдрал тийм ч шулуун дардан, баяр хөөрөөр дүүрэн байгаагүйг илтгэх шиг санагдана. Басхүү зарим газарт фото зургийг уран зурагтай уялдуулан бүтээсэн нь тун ч шинэлэг болсон юм. Учир нь он цагийн хувьд алслагдсан боловч түүхэн бие хүн тул хүүхдүүд зөвхөн зураачийн төсөөлөлд амилснаар бус бодит дүр зургийг нь харж, Д.Нацагдоржийг мэдэх нь чухал. Иймээс уран бүтээлчийн уг санаа нь номын зургийн гол агуулгыг илүүтэй тодорхойлж байна.
Номын зургууд зөвхөн их зохиолчоос гадна тухайн үеийн аж төрөхүй, хүмүүсийн дүр төрх, байгууламж, хувцас хэрэглэл, үйл явдлыг мөн давхар илэрхийлнэ.
Монголын нийгэм болоод уран зохиолын ертөнцөд тодорсон авьяастан Д.Нацагдоржийн үйл хэрэг, амьдралын замналтай танилцаж, түүгээр бахархах, эрдэм мэдлэгийг чухалчлан үзэх сэтгэгдлийг энэхүү бүтээл хүүхэд бүрд өгч чадах билээ.
### ЗОХИОЛ – НАМЖИЛЫН НОРОВБАНЗАД
Уртын дууны шуранхайг монголын тал нутгаас өртөөлүүлэн дэлхийн театр хүртэл эгшиглүүлсэн эрхэм бол Намжилын Норовбанзад билээ. Тэрээр Оросын Москва хотноо болсон дэлхийн оюутан, залуучуудын их наадамд "Сэрүүн сайхан хангай" хэмээх уртын дуугаа дуулж гурван алтан медаль хүртэж байв.
Энэхүү номд түүний дуунд дурлаж явсан бага насны өдрүүдээс эхлээд дэлхийн хургачин охин дэлхийн театрын тайзнаа гарсан амьдралын сэтгэл хөдөлгөм түүхийг намтар дээр нь тулгуурлаж, дахин зохиож бичсэн нь бий. Ингэхдээ зөвхөн дуутай холбоотой дурсамж, уртын дууны гайхамшигт чанарыг хүүхдүүдэд ойлгомжтой байдлаар хүүрнэсэн нь илт. Тиймээс уг бүтээлтэй танилцсаны дараа дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн уртын дуугаа дуулж сурах хүсэл эрмэлзэл бяцхан зүрхнүүдийн дунд гялсхийсэн оч бадруулах нь мэдээж.
"Монгол хүн" цувралын хоёр дахь нь болох уг номын зохиолчоор Б. Батцэцэг ажиллаж, зургийг Б.Гантулга урлажээ.
> “Уртын дуугаа дуулахаар хүн бүр чимээгүй анхааралтай сонсоно. Тайзан дээр гарахад хүмүүс намайг хүндлэн хайрлана. Дуулаад дуусахад тайзнаас буугаад ортол минь тасралтгүй алга ташна. Энэ бүхэн уртын дууны маань л ид шид юм шүү дээ”.
>
> "Монгол хүн" цуврал
Мөн эл бүтээл ч ялгаагүй Н.Норовбанзад дуучны амьдралын чухал үеүдийг он цагийн хэлхээгээр тодорхойлж, хүүхдүүдэд намтрынх нь тухай гол мэдээллүүдийг хүргэх "цаглавар"-тай. Басхүү намтар судалгааны зохиолд ашигласан ном зүй, цахим эх сурвалжийг тодорхой зааж, хавсралтаар нэмж өгчээ. Тиймээс дуучны тухай илүү нарийн судалж, танин мэдэхийг зорьвол тус хэсэгтэй сайтар танилцах нь чухал.
### ЗУРАГ
Хүн хийж байгаа ажлаа эхлээд сайн ойлгох нь чухал. Үүнээс үүдэлтэйгээр ном сурах бичиг, хүүхдийн бүтээл туурвихад уламжлалт ёс заншил, өв соёлын тухай асуудал зайлшгүй хөндөгдөж таарна. Өдгөө аль ч нөхцөлд бид уламжлалаас хэт хөндийрч буй талаар дор бүрнээ ярьдаг болсон. Гэтэл хотжилт, техник технологийн хөгжил, орчин ахуйгаас хамаараад иргэншил дагасан нүүдэл хийх зайлшгүй шаардлагатай байсан учраас тэр. Үгүй бол уламжлал руу хэт туйлширч хандах дээрээ тулбал хэдэн арван жилээр улс орны хөгжил ухрах хэмжээнд очно. Энэ нь уламжлалыг үгүйсгэж байгаа хэрэг бус. Гол нь уламжлал гэж юу вэ? Яг өнөөдөр хүүхдүүдэд ном соёлоор дамжуулан ямар уламжлалыг түгээх хэрэгтэй бол гэдэг дээр анхаарч ажиллах нь зүй ёсных юм.
Харин "Н.Норовбанзад" номын зургууд нь уламжлал болоод орчин үеийн хүүхдийн сэтгэхүйд гойд тохирсон хосолмол шинжтэй, тосон будгийн зургуудаас голчлон бүтжээ. Магад тухайн хүүхэд хуулаад зурчихаж болмоор, нэг ёсондоо зургийн багшийн үүргийг ч давхар гүйцэтгэж болох шиг санагдана.
Энэ бүгдээс гадна уг номын зурагт, театр, хөдөө ахуй, морин хуур зэргийг тод томруун харуулснаас гадна ерөнхий дэвсгэр нь ягаан өнгөтэй. Тэрхүү тод ягаан өнгө нь уртын дуучны гялалзсан их амжилтыг тод гаргахаас гадна хүүхдийн сэтгэхүйд ч дүрийг бусдаас ялгамжтайгаар авч үзэхэд чиг баримжаа болно.
### ЭЦЭСТ НЬ
Монгол орны гэрэлт ирээдүйд сэтгэл зовнин, тэдгээрт урлаг соёл, эрдэм боловсрол түгээх их үйл хэргийг түүчээлэн эхлүүлсэн их соён гэгээрүүлэгч Д.Нацагдорж болон уртын дууны гайхамшгийг монголд төдийгүй дэлхий дахинаа таниулж чадсан "Уртын дууны хатан хаан" хэмээх нэрийг ард олноосоо хүртэж, сод хүмүүн Н.Норовбанзанд нарын намтар, түүхээс сэдэвлэсэн уг бүтээлийг хүүхэд, залуус бүр идэвхтэй унших биз ээ.
Бид бахархах түүхтэй, бахархам түүхийн эзэдтэй ард түмэн. Харин тэдгээрийн үйл хэрэг, туулсан амьдралын замнал, үлдээсэн эрдмийн их өвөөс нь үргэлж суралцаж, танин мэдэх нь нэн чухал. "Монгол хүн" цувралын үр өгөөж, агуулга, үнэ цэн нь таны хүүхдийг ч мөн соёл боловсрол, эрдэм мэдлэгийн замд хөтлөх болов уу.