Сиддхарта номын тухай: Хэт их ухаанаас л болгоомжилж яваарай
<div class="article-body">
          <h2>Манай Эриний өмнө амьдарч асан эгэл жирийн нэгэн хүн төрөлтөн нас нөгчсөнөөсөө хойшхи хоёр мянганы хугацаанд ч мартагдаж үл алга болох нөлөөллийг үлдээсэн нь түүний амар амгаланд хүрэхээр зорьсон эрэл хайгуул, хүсэл тэмүүлэлтэй нь холбоотой байлаа. Ингээд бодоход хөгжлийн ямар үе шатанд ирснээс үл хамааран оюун ухаант хүн төрөлхтөн оршин буй бүхий л цаг хугацаандаа амар тайван сэтгэлийн үүдэл шалтгааныг эрэн хайх ажлаа зогсоож байсан удаагүй мэт. "Сиддхарта" ном бол зохиолч Херманн Хессен тэр л эрэл хайгуулын нэгэн илрэл, түүнээс ургасан үр жимс гэлтэй.</h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ухаарал эргэцүүллийг түгээсэн 101 жил</h3><p></p><p>Нобелийн шагналт зохиолч Херманн Хессен “Сиддхарта” бэсрэг роман нь 1922 онд Герман хэлээр хэвлэгдсэн бөгөөд орчин цагийн сонгодог уран зохиолын тоонд зүй ёсоор багтдаг бүтээл юм. Cиддхарта нэрнээс нь үүдэн уг зохиолыг уншигч сонирхогчид Нийтийн тооллын өмнө амьдарч асан Будда буюу Капилавастугийн ханхүү, хааны өв залгамжлагч Сиддхарта Гаутамагийн намтарчилсан түүх хэмээн ташаа ойлгох нь байдаг. Тайлбар болгоход номын үйл явдал бурхан багшийн амьд ахуй үед өрнөх ч энэ нь Сиддхарта Гаутама бус харин Сиддхарта хэмээх номлогч айлд төрж өссөн нэгэн эгэл эрийн тухай зохиомол түүх гэдгийг тодотгууштай. Харин номд Буддаг Гаутама хэмээх нэрээр нь оруулж өгчээ. </p><p>Сиддхарта нэрийг задлан авч үзвэл санскрит хэлний сиддха (хүрэх) + артха (эрэл) гэсэн үгнээс бүтэх бөгөөд нийлээд "учир шалтгааныг таних", "эрлээ олох, зорилгодоо хүрэх" хэмээх утгыг илэрхийлдэг аж. Ийм ч учраас зохиолч уг номдоо Буддагийн төрсөн нэрийг ийн давхардуулан ашигласан байж болох талтай. Дүрийн нэр, үйл явдлаас үл хамааран бодит болон зохиомол Сиддхарта ялгаагүй л ертөнцийн зовлон бэрхшээлийн үүтгэл, амар амгалан оршихуйн үүдлийг олохоор эрэн тэнүүчлэх нь адил ба зохиолч Херманн Хессе гагцхүү бодит түүхийн арга зам, хэлбэр дүрсийг өөрчлөн баяжуулж, энгийн иргэний хэв шинжид ойртуулж өгсөнд уншигчид илүүтэй талархдаг болов уу. Өөрөөр хэлбэл та бидний сонсож, үзэж өссөн агь Сиддхартын түүхээс өөр боловч, зорилго тэмүүлэл нь адилхан ажээ. </p><p>Өдгөө уг романы 101 жилийн ой тохиож байгаа бөгөөд анх нийтлэгдсэнээсээ хойш 29 жилийн дараа англи хэл дээр хэвлэгдэн уншигчдын гарт хүрснээр дэлхий нийтэд түгэн тархах эхлэлээ тавьжээ. Энэ бол Нобелийн шагналт зохиолчийн есдэх роман юм. Херманн Хессен номууд хүний дотоод мөн чанар, сэтгэл доторх эрэл хайгуулын тухай өгүүлдэгээрээ ялгарах бөгөөд христийн шашинтай айлд төрж өссөн түүний хувьд Энэтхэг улсад олон жил ажиллаж амьдарсан нь зохиолуудаа илүү гүнзгий, хүчтэй агуулгатай болгоход нь ихээхэн нөлөөлсөн нь эргэлзээгүй. Хүний орчлонгийн атаа хорсол, шунал хүсэл, зовлон зүдгүүр, айдас зовнилоос ангижрахын тулд олон жилийг үдэх Сиддхартын аялал уншигчдаа гүнзгий бодролд автуулж, амьдрал, үзэл баримтлалаа эргэн нэг харах сэдлийг хүчтэй төрүүлж чаддаг тул эл номыг өдгөө зөвхөн буддын шашинтнуудад бус бүх л хүнд зөвлөн, заавал унших номын жагсаалтад оруулах болсон билээ.</p><p>Тус номыг орчуулагч <a href="https://unread.today/c/1027" target="_blank">Ж.Тана</a> монгол хэлнээ хөрвүүлэн, уншигчдын гарт хүргээд буй нь олны талархлыг ихэд хүлээж байгаа юм. Харвард болон Оксфордын Их Сургуулийн төгсөгч тэрээр саяхан "Оюутолгой" ХХК-ийн ТУЗ-ийн гишүүнээр томилогдсон бөгөөд тус зохиолтой ахлах сургуульд байхдаа танилцан орчуулж байснаас хойш арав гаруй жилийн дараа дахин хянан засварлаж хэвлүүлсэн нь энэ аж.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/f11d98387d812c05e428456620cdb014.jpg"></p><blockquote><p>Атманыг (Хинду шашны хамгийн том шүтээн- энд зүрх сэтгэл дэх амар амгалангийн утгыг давхар илэрхийлж буй) эрж олох цор ганц зам бол өөр хаанаас ч биш гагцхүү өөрийн зүрх сэтгэлээсээ л хайх юм.</p>
<cite>
</cite></blockquote><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">зовлонгийн шалтгаан: Гэгээрэл гэж юу вэ?</h3><p></p><p>Аз жаргалтай, тэгш шударга, зовлон зүдгүүр үгүй амьдралыг л бүгдэд хүссэн Сиддхарта баяр зовлонгоор дүүрэн амьдралын тойргоос нэг л зүйлийг баттай ойлгож авсан нь сэтгэл зүрх хэдий чинээ гаднаас, бусдаас хамааралтай байна, баян ядуу, эрүүл өвчтэйгөөс үл шалтгаалан төдий чинээгээр энэлэн шаналсаар байхыг ойлгосон явдал юм. </p><p><i>"Ямар ч хүслэнг дарж чадавч дахиад л нэг хүслэн нэмэгдэх аж... Яагаад ч энэхүү амьдралын төгсгөлгүй тойргоос гарч чадахгүй аж."</i></p><p><i>"Хувь заяа гэж бүх юм нь дахин дахин тохиолдсон нэг л үргэлжилсэн тойрог юм. Амьдрал гэж ийм л юм. Бүх юм болж дуусаад л нөгөө зовлонгууд нь дахин давтагдана."</i></p><p>Эндээс л тэрээр хүн гэгч сэтгэлдээ амар амгаланг олохгүй бол амьдралын хууль хэзээ ч, хэнд ч үргэлж тэгш үйлчилж, аз жаргалд хөтлөхгүйг ойлгожээ. Амар амгаланг гэгээрэл хэмээх бөгөөд алив явдал ээлжлэн солигдоход нөхцөл байдал ямар байхаас үл хамааран сэтгэлдээ тэгш оршиж, мөнх бусыг ойлгон ухаарах явдал байв.</p>
<blockquote><p>Өөрийнхөө тухай сайн мэддэггүйн шалтгаан нь би өөрөө юм байна. Өөрийгөө ойлгохыг хичээхийн оронд үргэлж өөрөөсөө зугтааж иржээ.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/44ddd80d14a63d184648037ea5d6cfe7.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>хоосон чанар: амар амгалан хаана байдаг вэ? </h3><p></p><p>Амар амгалан бол ерөөс өөрийгөө болон буй ертөнцөө танин ойлгох ухаан юм. Байгааг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх, бодитоор нь үнэлэх, мөнх бусыг ойлгох урлаг ажээ. Үзэл бодол хүртэл үнэн чанартаа хоосон бус уу? </p><p><i>"Мэргэн ухаан гэж үнэн чанартаа юу юм бэ? Амьдралынхаа мөч бүхэнд ертөнцийн хэлхээс, эв нэгдлийг бодон мэдрэх чадвар юм."</i></p><p>Чухам үүнийг ойлгосон цагт хүн өвдөлтийг өвдөлт гэж зоволгүй, ядууг ядуу гэж гуталгүй, баяныг баян гэж онгиролгүй, жаргалыг үүрд үргэлжилнэ хэмээн эндүүрэлгүй цаг зуурын сэтгэл хөдлөлд авталгүйгээр энэ бүхнийг ердөө голын урсгал мэт урсаад өнгөрөх ертөнцийн хэлхээ, жам ёс гэдгийг ухаж, улмаар мөн чанарт, утга учирт, үнэ цэнд бүрэн төвлөрч, оршин буй цаг мөчдөө сэтгэл тэнүүн байж, оршихуйгаа ойлгох боломж нээгддэг мэт. </p><p>Амар амгалан угтаа бидэн дотор, өөрсдөд минь байх бөгөөд гагцхүү түүнийг эрэх, сургах, ойлгох, хүлээн зөвшөөрөх хүсэл тэмүүлэл, дадлаар бид дутаж буй.</p>
<blockquote><p>Цаг хугацаа гэж байдаггүй. Хуучин амьдрал өнгөрсөн цагт оршдоггүй, үхэл мөн ирээдүйд оршдоггүй. Юу ч болж өнгөрөөгүй, юу ч ирээдүйд болохгүй. Бүх л юм бодит байдал, одоо цагт л оршин үргэлжилж байдаг.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/a548a159dbcf94ed30c1cb0535fe2c05.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>анхдагч хэрэгцээ ба анхны алхам</h3><p></p><p>Саяхан Netflix-т нээлтээ хийн, хэсэгтээ шуугиулсан "Beef" киног санаж байгаа бол эмэгтэй гол дүр нөхөртөө "Баян хүмүүс л мөнгийг чухал биш гэж ярьцгаадаг юм. Будда яагаад гэгээрсэн гэж бодож байна? Яагаад гэвэл тэр төрөхдөө л ханхүү байсан юм. Тэр чинээлэг байсан болохоор л эд баялгаас илүүг бодож чадсан юм." хэмээсэн нь зүгээр ч нэг уурандаа хэлсэн утгагүй үг биш байжээ. Учрыг тайлбарлавал, хүний хэрэгцээг шатлал бүрээр нь ангилж тодорхойлсон Маслоугийн пирамид гэх ойлголт байдаг. Тэнд хүн өөрийн гэсэн хувь хүний буюу оршихуйн хүсэл эрмэлзлээ олохын тулд нэн түрүүнд хоол хүнс, аюулгүй байдал, бүлгийн нэг хэсэг байх зэрэг анхдагч хэрэгцээгээ хангах ёстой гэж үзжээ. Өөрөөр хэлбэл өдрийн хоолоо яая хэмээж, хоноглох газраа арайхийн шийдэж буй хүнд гэгээрэл гэдэг тун ч холын асуудал байх нь мэдээж. </p><p><i>"Ёроолдоо тултал уруудаж байж ухааралд хүрдэг."</i></p><p>Номд ч мөн Сиддхарта амьдралын утга учир, амар амгаланг олохын тулд олон зүйлийг үзэж туулах бөгөөд түүний ачаар л номын төгсгөлд тэгш оршихуй, мөнх бусыг гүнд нь хүртэл ойлгох ажээ. Хэрвээ тэр баян болж мөнгөний амтыг мэдрээгүй бол эдэлж хэрэглэж үзээгүй зүйлдээ шунасаар л байх байж. Хэн нэгэнд сэтгэлээ өгч дурлан хайрлаагүй бол амьдралын мөн чанар, холбоо хамаарлыг ойлгохгүй л байх байж. Мөрийтэй тоглоом, архи дарсанд орж эрүүл ухааныг үнэлээгүй бол гэгээрлийг хэзээд чухалд тооцохооргүй байж. Энэ амьдралдаа мэдэрч үзээгүй мэдрэмжийн дутуу бүхэн нөхөгдөөгүй цагт амар амгалан гэдэг хий хоосон чамирхал, зиндаархал байх байлаа. </p>
<blockquote><p>Хүн юм хайхдаа зөвхөн хайж байгаа юмаа л эрэн, өөр юуг ч харж чаддаггүй. Тиймээс өөр ямар нэг юм олж авч, бас мэдэж чадахгүй. Яагаад гэвэл ганцхан хайж байгаа юмаа л бодож, өнөөх зорилгодоо л төвлөрч байдаг. Хайна гэдэг чинь нэг л зорилготой байх эсэн үг, харин олно гэдэг чинь чөлөөтэй байж, бүх юмыг хүлээн авч, зорилгогүй байх гэсэн үг. Та харин хайгч юм биз дээ, тэгээд л нэг юмны хойноос явсаар, нүдэн доорх ил юмсыг ч үздэггүй байх.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/63ebfe0f454a6c6d3968e75084e7f9ac.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>гэгээрэл ямар байдаг вэ?: Хүлээн зөвшөөрөхүй ба сонсохуй</h3><p></p><p><i>"Васудева маш анхааралтай сонслоо. Завьчны хамгийн сайн чанарын нэг нь сонсох чадвар аж. Тэрээр ганц ч авиа гаргалгүй сонсож, ярьж буй хүндээ бүгдийг сонсож тунгаасан сэтгэгдэл төрүүлдэг байна. Тэр юуг ч хүлээхгүй, юунд ч яаруулахгүй, ямар ч магтаал, зэмлэл өгөлгүй зүгээр л сонсдог байв."</i></p><p>Гэгээрлийн нэгэн шинж бол байгааг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх чанар гэлтэй. Үүний дотор юуг ч шүүхгүй, үнэлэхгүй байх явдал. Энд хүрсэн эсэхийг харах хамгийн амархан шалгуур нь бусдыг сонсох чадвар ажээ. Хорвоо дэлхий дээр яг энэ цаг үед найман тэрбум гаруй зан чанар, ялгаатай байдал, үзэл бодол, харах өнцөг бий. Тэр бүгдийг нэг хайрцагт чихэж, нэг чигрүү харуулж, баримлын шавар мэт өөрчлөн хувиргах боломжгүй. Тэгэх аваас тэр хүн өөрөө л зовох нь гарцаагүй. Харин хүлээн зөвшөөрч, зүгээр л сонсох нь эв нэгдэл, энх амгалан, харилцан ойлголцлын чухал суурь буй.</p><p><i>"Тэр ярьсаар л байхад Васудева тайван, түүнийг урьд өмнөхөөсөө ч илүү анхааралтай сонсож байгааг Сиддхарта мэдэрлээ. Хамаг л зовлон, хүсэл тэмүүллийг нь өөртөө шингээн сонсож буй мэт. Ийм хүнд юмаа ярих нь яг л буртгаа голд угааж урсгахтай адил юм. Сиддхарта яриад байх тусам түүнийг хэн нэгэн сонсож байгаа гэж санагдахаа ч болив. Энэ хөдлөхгүй сууж байгаа хүн яг л мод борооны усыг шингээдэг шиг бүх хэлснийг нь шингээн, Сиддхарта голтой, бүр бурхантай ярьж байгаа мэт санагдлаа."</i></p>
<blockquote><p>Зөөлөн эелдэг сэтгэл ширүүн догшин сэтгэлээс хүчтэй, ус чулуунаас хүчтэй.</p>
<cite>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/2f1c26d7-6f24-46c8-9307-bbfecc8b41b1/2104c60e44ec2e78881c5208161c1711.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>номын зарим эшлэлүүд</h3><p></p><p>"Хэн ч хайрыг гуйн, худалдан, гудамжнаас ч олж авч чадна, гэхдээ хэзээ ч хулгайлан авч чадахгүй."<br></p><p>"Бичих нь сайн, бодох нь илүү. Сэтгэх нь сайн, тэвчих нь илүү."</p><p>"Хайрладаг хүмүүсийнхээ төлөө амьдарч, их юм хийж, дайнд явж, өчнөөн зовж, хэчнээн тэвчихийг харж Сиддхарта тэднийг үнэлж байв. Тэдний бүх хүсэл тэмүүлэлд нь мөнхийн амьдрал, Брахман (шашны номлогч) байсан. Тэдний хүссэндээ хүрэхэд гаргадаг их хүч чадвар, үнэнч чанар нь биширмээр байлаа. Тэд ухаант мэргэн хүмүүсээс ганц л юмаар ялгарна, тэр нь амьдралын мөнхийн хэлхээг олж харж мэддэггүй."<br></p><p>"Энэ сайхан багшийн хэлсэн үгнээс хийсэн юмс нь чухал. Надад түүний амьдралдаа хийж бүтээсэн сайхан юмс нь ярианаас чухал, түүний биеэ авч яваа нь үзэл бодлоос нь чухал. Би түүний үг болон бодол санаагаар нь сайн хүн байна гэж дүгнэдэггүй, харин түүний бүтээсэн үйл, сайхан амьдралаар нь дүгнэдэг."<br></p>
<blockquote><p>Тэд бүгд хүссэн зүйлийнхээ араас явж бүгд л зовж байв.</p>
<cite>
</cite></blockquote>          </div>

Манай Эриний өмнө амьдарч асан эгэл жирийн нэгэн хүн төрөлтөн нас нөгчсөнөөсөө хойшхи хоёр мянганы хугацаанд ч мартагдаж үл алга болох нөлөөллийг үлдээсэн нь түүний амар амгаланд хүрэхээр зорьсон эрэл хайгуул, хүсэл тэмүүлэлтэй нь холбоотой байлаа. Ингээд бодоход хөгжлийн ямар үе шатанд ирснээс үл хамааран оюун ухаант хүн төрөлхтөн оршин буй бүхий л цаг хугацаандаа амар тайван сэтгэлийн үүдэл шалтгааныг эрэн хайх ажлаа зогсоож байсан удаагүй мэт. "Сиддхарта" ном бол зохиолч Херманн Хессен тэр л эрэл хайгуулын нэгэн илрэл, түүнээс ургасан үр жимс гэлтэй.
ухаарал эргэцүүллийг түгээсэн 101 жил
Нобелийн шагналт зохиолч Херманн Хессен “Сиддхарта” бэсрэг роман нь 1922 онд Герман хэлээр хэвлэгдсэн бөгөөд орчин цагийн сонгодог уран зохиолын тоонд зүй ёсоор багтдаг бүтээл юм. Cиддхарта нэрнээс нь үүдэн уг зохиолыг уншигч сонирхогчид Нийтийн тооллын өмнө амьдарч асан Будда буюу Капилавастугийн ханхүү, хааны өв залгамжлагч Сиддхарта Гаутамагийн намтарчилсан түүх хэмээн ташаа ойлгох нь байдаг. Тайлбар болгоход номын үйл явдал бурхан багшийн амьд ахуй үед өрнөх ч энэ нь Сиддхарта Гаутама бус харин Сиддхарта хэмээх номлогч айлд төрж өссөн нэгэн эгэл эрийн тухай зохиомол түүх гэдгийг тодотгууштай. Харин номд Буддаг Гаутама хэмээх нэрээр нь оруулж өгчээ.
Сиддхарта нэрийг задлан авч үзвэл санскрит хэлний сиддха (хүрэх) + артха (эрэл) гэсэн үгнээс бүтэх бөгөөд нийлээд "учир шалтгааныг таних", "эрлээ олох, зорилгодоо хүрэх" хэмээх утгыг илэрхийлдэг аж. Ийм ч учраас зохиолч уг номдоо Буддагийн төрсөн нэрийг ийн давхардуулан ашигласан байж болох талтай. Дүрийн нэр, үйл явдлаас үл хамааран бодит болон зохиомол Сиддхарта ялгаагүй л ертөнцийн зовлон бэрхшээлийн үүтгэл, амар амгалан оршихуйн үүдлийг олохоор эрэн тэнүүчлэх нь адил ба зохиолч Херманн Хессе гагцхүү бодит түүхийн арга зам, хэлбэр дүрсийг өөрчлөн баяжуулж, энгийн иргэний хэв шинжид ойртуулж өгсөнд уншигчид илүүтэй талархдаг болов уу. Өөрөөр хэлбэл та бидний сонсож, үзэж өссөн агь Сиддхартын түүхээс өөр боловч, зорилго тэмүүлэл нь адилхан ажээ.
Өдгөө уг романы 101 жилийн ой тохиож байгаа бөгөөд анх нийтлэгдсэнээсээ хойш 29 жилийн дараа англи хэл дээр хэвлэгдэн уншигчдын гарт хүрснээр дэлхий нийтэд түгэн тархах эхлэлээ тавьжээ. Энэ бол Нобелийн шагналт зохиолчийн есдэх роман юм. Херманн Хессен номууд хүний дотоод мөн чанар, сэтгэл доторх эрэл хайгуулын тухай өгүүлдэгээрээ ялгарах бөгөөд христийн шашинтай айлд төрж өссөн түүний хувьд Энэтхэг улсад олон жил ажиллаж амьдарсан нь зохиолуудаа илүү гүнзгий, хүчтэй агуулгатай болгоход нь ихээхэн нөлөөлсөн нь эргэлзээгүй. Хүний орчлонгийн атаа хорсол, шунал хүсэл, зовлон зүдгүүр, айдас зовнилоос ангижрахын тулд олон жилийг үдэх Сиддхартын аялал уншигчдаа гүнзгий бодролд автуулж, амьдрал, үзэл баримтлалаа эргэн нэг харах сэдлийг хүчтэй төрүүлж чаддаг тул эл номыг өдгөө зөвхөн буддын шашинтнуудад бус бүх л хүнд зөвлөн, заавал унших номын жагсаалтад оруулах болсон билээ.
Тус номыг орчуулагч
Ж.Тана
монгол хэлнээ хөрвүүлэн, уншигчдын гарт хүргээд буй нь олны талархлыг ихэд хүлээж байгаа юм. Харвард болон Оксфордын Их Сургуулийн төгсөгч тэрээр саяхан "Оюутолгой" ХХК-ийн ТУЗ-ийн гишүүнээр томилогдсон бөгөөд тус зохиолтой ахлах сургуульд байхдаа танилцан орчуулж байснаас хойш арав гаруй жилийн дараа дахин хянан засварлаж хэвлүүлсэн нь энэ аж.

Атманыг (Хинду шашны хамгийн том шүтээн- энд зүрх сэтгэл дэх амар амгалангийн утгыг давхар илэрхийлж буй) эрж олох цор ганц зам бол өөр хаанаас ч биш гагцхүү өөрийн зүрх сэтгэлээсээ л хайх юм.


зовлонгийн шалтгаан: Гэгээрэл гэж юу вэ?
Аз жаргалтай, тэгш шударга, зовлон зүдгүүр үгүй амьдралыг л бүгдэд хүссэн Сиддхарта баяр зовлонгоор дүүрэн амьдралын тойргоос нэг л зүйлийг баттай ойлгож авсан нь сэтгэл зүрх хэдий чинээ гаднаас, бусдаас хамааралтай байна, баян ядуу, эрүүл өвчтэйгөөс үл шалтгаалан төдий чинээгээр энэлэн шаналсаар байхыг ойлгосон явдал юм.
"Ямар ч хүслэнг дарж чадавч дахиад л нэг хүслэн нэмэгдэх аж... Яагаад ч энэхүү амьдралын төгсгөлгүй тойргоос гарч чадахгүй аж."
"Хувь заяа гэж бүх юм нь дахин дахин тохиолдсон нэг л үргэлжилсэн тойрог юм. Амьдрал гэж ийм л юм. Бүх юм болж дуусаад л нөгөө зовлонгууд нь дахин давтагдана."
Эндээс л тэрээр хүн гэгч сэтгэлдээ амар амгаланг олохгүй бол амьдралын хууль хэзээ ч, хэнд ч үргэлж тэгш үйлчилж, аз жаргалд хөтлөхгүйг ойлгожээ. Амар амгаланг гэгээрэл хэмээх бөгөөд алив явдал ээлжлэн солигдоход нөхцөл байдал ямар байхаас үл хамааран сэтгэлдээ тэгш оршиж, мөнх бусыг ойлгон ухаарах явдал байв.

Өөрийнхөө тухай сайн мэддэггүйн шалтгаан нь би өөрөө юм байна. Өөрийгөө ойлгохыг хичээхийн оронд үргэлж өөрөөсөө зугтааж иржээ.


хоосон чанар: амар амгалан хаана байдаг вэ?
Амар амгалан бол ерөөс өөрийгөө болон буй ертөнцөө танин ойлгох ухаан юм. Байгааг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх, бодитоор нь үнэлэх, мөнх бусыг ойлгох урлаг ажээ. Үзэл бодол хүртэл үнэн чанартаа хоосон бус уу?
"Мэргэн ухаан гэж үнэн чанартаа юу юм бэ? Амьдралынхаа мөч бүхэнд ертөнцийн хэлхээс, эв нэгдлийг бодон мэдрэх чадвар юм."
Чухам үүнийг ойлгосон цагт хүн өвдөлтийг өвдөлт гэж зоволгүй, ядууг ядуу гэж гуталгүй, баяныг баян гэж онгиролгүй, жаргалыг үүрд үргэлжилнэ хэмээн эндүүрэлгүй цаг зуурын сэтгэл хөдлөлд авталгүйгээр энэ бүхнийг ердөө голын урсгал мэт урсаад өнгөрөх ертөнцийн хэлхээ, жам ёс гэдгийг ухаж, улмаар мөн чанарт, утга учирт, үнэ цэнд бүрэн төвлөрч, оршин буй цаг мөчдөө сэтгэл тэнүүн байж, оршихуйгаа ойлгох боломж нээгддэг мэт.
Амар амгалан угтаа бидэн дотор, өөрсдөд минь байх бөгөөд гагцхүү түүнийг эрэх, сургах, ойлгох, хүлээн зөвшөөрөх хүсэл тэмүүлэл, дадлаар бид дутаж буй.

Цаг хугацаа гэж байдаггүй. Хуучин амьдрал өнгөрсөн цагт оршдоггүй, үхэл мөн ирээдүйд оршдоггүй. Юу ч болж өнгөрөөгүй, юу ч ирээдүйд болохгүй. Бүх л юм бодит байдал, одоо цагт л оршин үргэлжилж байдаг.


анхдагч хэрэгцээ ба анхны алхам
Саяхан Netflix-т нээлтээ хийн, хэсэгтээ шуугиулсан "Beef" киног санаж байгаа бол эмэгтэй гол дүр нөхөртөө "Баян хүмүүс л мөнгийг чухал биш гэж ярьцгаадаг юм. Будда яагаад гэгээрсэн гэж бодож байна? Яагаад гэвэл тэр төрөхдөө л ханхүү байсан юм. Тэр чинээлэг байсан болохоор л эд баялгаас илүүг бодож чадсан юм." хэмээсэн нь зүгээр ч нэг уурандаа хэлсэн утгагүй үг биш байжээ. Учрыг тайлбарлавал, хүний хэрэгцээг шатлал бүрээр нь ангилж тодорхойлсон Маслоугийн пирамид гэх ойлголт байдаг. Тэнд хүн өөрийн гэсэн хувь хүний буюу оршихуйн хүсэл эрмэлзлээ олохын тулд нэн түрүүнд хоол хүнс, аюулгүй байдал, бүлгийн нэг хэсэг байх зэрэг анхдагч хэрэгцээгээ хангах ёстой гэж үзжээ. Өөрөөр хэлбэл өдрийн хоолоо яая хэмээж, хоноглох газраа арайхийн шийдэж буй хүнд гэгээрэл гэдэг тун ч холын асуудал байх нь мэдээж.
"Ёроолдоо тултал уруудаж байж ухааралд хүрдэг."
Номд ч мөн Сиддхарта амьдралын утга учир, амар амгаланг олохын тулд олон зүйлийг үзэж туулах бөгөөд түүний ачаар л номын төгсгөлд тэгш оршихуй, мөнх бусыг гүнд нь хүртэл ойлгох ажээ. Хэрвээ тэр баян болж мөнгөний амтыг мэдрээгүй бол эдэлж хэрэглэж үзээгүй зүйлдээ шунасаар л байх байж. Хэн нэгэнд сэтгэлээ өгч дурлан хайрлаагүй бол амьдралын мөн чанар, холбоо хамаарлыг ойлгохгүй л байх байж. Мөрийтэй тоглоом, архи дарсанд орж эрүүл ухааныг үнэлээгүй бол гэгээрлийг хэзээд чухалд тооцохооргүй байж. Энэ амьдралдаа мэдэрч үзээгүй мэдрэмжийн дутуу бүхэн нөхөгдөөгүй цагт амар амгалан гэдэг хий хоосон чамирхал, зиндаархал байх байлаа.

Хүн юм хайхдаа зөвхөн хайж байгаа юмаа л эрэн, өөр юуг ч харж чаддаггүй. Тиймээс өөр ямар нэг юм олж авч, бас мэдэж чадахгүй. Яагаад гэвэл ганцхан хайж байгаа юмаа л бодож, өнөөх зорилгодоо л төвлөрч байдаг. Хайна гэдэг чинь нэг л зорилготой байх эсэн үг, харин олно гэдэг чинь чөлөөтэй байж, бүх юмыг хүлээн авч, зорилгогүй байх гэсэн үг. Та харин хайгч юм биз дээ, тэгээд л нэг юмны хойноос явсаар, нүдэн доорх ил юмсыг ч үздэггүй байх.


гэгээрэл ямар байдаг вэ?: Хүлээн зөвшөөрөхүй ба сонсохуй
"Васудева маш анхааралтай сонслоо. Завьчны хамгийн сайн чанарын нэг нь сонсох чадвар аж. Тэрээр ганц ч авиа гаргалгүй сонсож, ярьж буй хүндээ бүгдийг сонсож тунгаасан сэтгэгдэл төрүүлдэг байна. Тэр юуг ч хүлээхгүй, юунд ч яаруулахгүй, ямар ч магтаал, зэмлэл өгөлгүй зүгээр л сонсдог байв."
Гэгээрлийн нэгэн шинж бол байгааг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх чанар гэлтэй. Үүний дотор юуг ч шүүхгүй, үнэлэхгүй байх явдал. Энд хүрсэн эсэхийг харах хамгийн амархан шалгуур нь бусдыг сонсох чадвар ажээ. Хорвоо дэлхий дээр яг энэ цаг үед найман тэрбум гаруй зан чанар, ялгаатай байдал, үзэл бодол, харах өнцөг бий. Тэр бүгдийг нэг хайрцагт чихэж, нэг чигрүү харуулж, баримлын шавар мэт өөрчлөн хувиргах боломжгүй. Тэгэх аваас тэр хүн өөрөө л зовох нь гарцаагүй. Харин хүлээн зөвшөөрч, зүгээр л сонсох нь эв нэгдэл, энх амгалан, харилцан ойлголцлын чухал суурь буй.
"Тэр ярьсаар л байхад Васудева тайван, түүнийг урьд өмнөхөөсөө ч илүү анхааралтай сонсож байгааг Сиддхарта мэдэрлээ. Хамаг л зовлон, хүсэл тэмүүллийг нь өөртөө шингээн сонсож буй мэт. Ийм хүнд юмаа ярих нь яг л буртгаа голд угааж урсгахтай адил юм. Сиддхарта яриад байх тусам түүнийг хэн нэгэн сонсож байгаа гэж санагдахаа ч болив. Энэ хөдлөхгүй сууж байгаа хүн яг л мод борооны усыг шингээдэг шиг бүх хэлснийг нь шингээн, Сиддхарта голтой, бүр бурхантай ярьж байгаа мэт санагдлаа."

Зөөлөн эелдэг сэтгэл ширүүн догшин сэтгэлээс хүчтэй, ус чулуунаас хүчтэй.


номын зарим эшлэлүүд
"Хэн ч хайрыг гуйн, худалдан, гудамжнаас ч олж авч чадна, гэхдээ хэзээ ч хулгайлан авч чадахгүй."
"Бичих нь сайн, бодох нь илүү. Сэтгэх нь сайн, тэвчих нь илүү."
"Хайрладаг хүмүүсийнхээ төлөө амьдарч, их юм хийж, дайнд явж, өчнөөн зовж, хэчнээн тэвчихийг харж Сиддхарта тэднийг үнэлж байв. Тэдний бүх хүсэл тэмүүлэлд нь мөнхийн амьдрал, Брахман (шашны номлогч) байсан. Тэдний хүссэндээ хүрэхэд гаргадаг их хүч чадвар, үнэнч чанар нь биширмээр байлаа. Тэд ухаант мэргэн хүмүүсээс ганц л юмаар ялгарна, тэр нь амьдралын мөнхийн хэлхээг олж харж мэддэггүй."
"Энэ сайхан багшийн хэлсэн үгнээс хийсэн юмс нь чухал. Надад түүний амьдралдаа хийж бүтээсэн сайхан юмс нь ярианаас чухал, түүний биеэ авч яваа нь үзэл бодлоос нь чухал. Би түүний үг болон бодол санаагаар нь сайн хүн байна гэж дүгнэдэггүй, харин түүний бүтээсэн үйл, сайхан амьдралаар нь дүгнэдэг."

Тэд бүгд хүссэн зүйлийнхээ араас явж бүгд л зовж байв.



Манай Эриний өмнө амьдарч асан эгэл жирийн нэгэн хүн төрөлтөн нас нөгчсөнөөсөө хойшхи хоёр мянганы хугацаанд ч мартагдаж үл алга болох нөлөөллийг үлдээсэн нь түүний амар амгаланд хүрэхээр зорьсон эрэл хайгуул, хүсэл тэмүүлэлтэй нь холбоотой байлаа. Ингээд бодоход хөгжлийн ямар үе шатанд ирснээс үл хамааран оюун ухаант хүн төрөлхтөн оршин буй бүхий л цаг хугацаандаа амар тайван сэтгэлийн үүдэл шалтгааныг эрэн хайх ажлаа зогсоож байсан удаагүй мэт. "Сиддхарта" ном бол зохиолч Херманн Хессен тэр л эрэл хайгуулын нэгэн илрэл, түүнээс ургасан үр жимс гэлтэй.
### ухаарал эргэцүүллийг түгээсэн 101 жил
Нобелийн шагналт зохиолч Херманн Хессен “Сиддхарта” бэсрэг роман нь 1922 онд Герман хэлээр хэвлэгдсэн бөгөөд орчин цагийн сонгодог уран зохиолын тоонд зүй ёсоор багтдаг бүтээл юм. Cиддхарта нэрнээс нь үүдэн уг зохиолыг уншигч сонирхогчид Нийтийн тооллын өмнө амьдарч асан Будда буюу Капилавастугийн ханхүү, хааны өв залгамжлагч Сиддхарта Гаутамагийн намтарчилсан түүх хэмээн ташаа ойлгох нь байдаг. Тайлбар болгоход номын үйл явдал бурхан багшийн амьд ахуй үед өрнөх ч энэ нь Сиддхарта Гаутама бус харин Сиддхарта хэмээх номлогч айлд төрж өссөн нэгэн эгэл эрийн тухай зохиомол түүх гэдгийг тодотгууштай. Харин номд Буддаг Гаутама хэмээх нэрээр нь оруулж өгчээ.
Сиддхарта нэрийг задлан авч үзвэл санскрит хэлний сиддха (хүрэх) + артха (эрэл) гэсэн үгнээс бүтэх бөгөөд нийлээд "учир шалтгааныг таних", "эрлээ олох, зорилгодоо хүрэх" хэмээх утгыг илэрхийлдэг аж. Ийм ч учраас зохиолч уг номдоо Буддагийн төрсөн нэрийг ийн давхардуулан ашигласан байж болох талтай. Дүрийн нэр, үйл явдлаас үл хамааран бодит болон зохиомол Сиддхарта ялгаагүй л ертөнцийн зовлон бэрхшээлийн үүтгэл, амар амгалан оршихуйн үүдлийг олохоор эрэн тэнүүчлэх нь адил ба зохиолч Херманн Хессе гагцхүү бодит түүхийн арга зам, хэлбэр дүрсийг өөрчлөн баяжуулж, энгийн иргэний хэв шинжид ойртуулж өгсөнд уншигчид илүүтэй талархдаг болов уу. Өөрөөр хэлбэл та бидний сонсож, үзэж өссөн агь Сиддхартын түүхээс өөр боловч, зорилго тэмүүлэл нь адилхан ажээ.
Өдгөө уг романы 101 жилийн ой тохиож байгаа бөгөөд анх нийтлэгдсэнээсээ хойш 29 жилийн дараа англи хэл дээр хэвлэгдэн уншигчдын гарт хүрснээр дэлхий нийтэд түгэн тархах эхлэлээ тавьжээ. Энэ бол Нобелийн шагналт зохиолчийн есдэх роман юм. Херманн Хессен номууд хүний дотоод мөн чанар, сэтгэл доторх эрэл хайгуулын тухай өгүүлдэгээрээ ялгарах бөгөөд христийн шашинтай айлд төрж өссөн түүний хувьд Энэтхэг улсад олон жил ажиллаж амьдарсан нь зохиолуудаа илүү гүнзгий, хүчтэй агуулгатай болгоход нь ихээхэн нөлөөлсөн нь эргэлзээгүй. Хүний орчлонгийн атаа хорсол, шунал хүсэл, зовлон зүдгүүр, айдас зовнилоос ангижрахын тулд олон жилийг үдэх Сиддхартын аялал уншигчдаа гүнзгий бодролд автуулж, амьдрал, үзэл баримтлалаа эргэн нэг харах сэдлийг хүчтэй төрүүлж чаддаг тул эл номыг өдгөө зөвхөн буддын шашинтнуудад бус бүх л хүнд зөвлөн, заавал унших номын жагсаалтад оруулах болсон билээ.
Тус номыг орчуулагч Ж.Тана монгол хэлнээ хөрвүүлэн, уншигчдын гарт хүргээд буй нь олны талархлыг ихэд хүлээж байгаа юм. Харвард болон Оксфордын Их Сургуулийн төгсөгч тэрээр саяхан "Оюутолгой" ХХК-ийн ТУЗ-ийн гишүүнээр томилогдсон бөгөөд тус зохиолтой ахлах сургуульд байхдаа танилцан орчуулж байснаас хойш арав гаруй жилийн дараа дахин хянан засварлаж хэвлүүлсэн нь энэ аж.
> Атманыг (Хинду шашны хамгийн том шүтээн- энд зүрх сэтгэл дэх амар амгалангийн утгыг давхар илэрхийлж буй) эрж олох цор ганц зам бол өөр хаанаас ч биш гагцхүү өөрийн зүрх сэтгэлээсээ л хайх юм.
### зовлонгийн шалтгаан: Гэгээрэл гэж юу вэ?
Аз жаргалтай, тэгш шударга, зовлон зүдгүүр үгүй амьдралыг л бүгдэд хүссэн Сиддхарта баяр зовлонгоор дүүрэн амьдралын тойргоос нэг л зүйлийг баттай ойлгож авсан нь сэтгэл зүрх хэдий чинээ гаднаас, бусдаас хамааралтай байна, баян ядуу, эрүүл өвчтэйгөөс үл шалтгаалан төдий чинээгээр энэлэн шаналсаар байхыг ойлгосон явдал юм.
*"Ямар ч хүслэнг дарж чадавч дахиад л нэг хүслэн нэмэгдэх аж... Яагаад ч энэхүү амьдралын төгсгөлгүй тойргоос гарч чадахгүй аж."*
*"Хувь заяа гэж бүх юм нь дахин дахин тохиолдсон нэг л үргэлжилсэн тойрог юм. Амьдрал гэж ийм л юм. Бүх юм болж дуусаад л нөгөө зовлонгууд нь дахин давтагдана."*
Эндээс л тэрээр хүн гэгч сэтгэлдээ амар амгаланг олохгүй бол амьдралын хууль хэзээ ч, хэнд ч үргэлж тэгш үйлчилж, аз жаргалд хөтлөхгүйг ойлгожээ. Амар амгаланг гэгээрэл хэмээх бөгөөд алив явдал ээлжлэн солигдоход нөхцөл байдал ямар байхаас үл хамааран сэтгэлдээ тэгш оршиж, мөнх бусыг ойлгон ухаарах явдал байв.
> Өөрийнхөө тухай сайн мэддэггүйн шалтгаан нь би өөрөө юм байна. Өөрийгөө ойлгохыг хичээхийн оронд үргэлж өөрөөсөө зугтааж иржээ.
### хоосон чанар: амар амгалан хаана байдаг вэ?
Амар амгалан бол ерөөс өөрийгөө болон буй ертөнцөө танин ойлгох ухаан юм. Байгааг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх, бодитоор нь үнэлэх, мөнх бусыг ойлгох урлаг ажээ. Үзэл бодол хүртэл үнэн чанартаа хоосон бус уу?
*"Мэргэн ухаан гэж үнэн чанартаа юу юм бэ? Амьдралынхаа мөч бүхэнд ертөнцийн хэлхээс, эв нэгдлийг бодон мэдрэх чадвар юм."*
Чухам үүнийг ойлгосон цагт хүн өвдөлтийг өвдөлт гэж зоволгүй, ядууг ядуу гэж гуталгүй, баяныг баян гэж онгиролгүй, жаргалыг үүрд үргэлжилнэ хэмээн эндүүрэлгүй цаг зуурын сэтгэл хөдлөлд авталгүйгээр энэ бүхнийг ердөө голын урсгал мэт урсаад өнгөрөх ертөнцийн хэлхээ, жам ёс гэдгийг ухаж, улмаар мөн чанарт, утга учирт, үнэ цэнд бүрэн төвлөрч, оршин буй цаг мөчдөө сэтгэл тэнүүн байж, оршихуйгаа ойлгох боломж нээгддэг мэт.
Амар амгалан угтаа бидэн дотор, өөрсдөд минь байх бөгөөд гагцхүү түүнийг эрэх, сургах, ойлгох, хүлээн зөвшөөрөх хүсэл тэмүүлэл, дадлаар бид дутаж буй.
> Цаг хугацаа гэж байдаггүй. Хуучин амьдрал өнгөрсөн цагт оршдоггүй, үхэл мөн ирээдүйд оршдоггүй. Юу ч болж өнгөрөөгүй, юу ч ирээдүйд болохгүй. Бүх л юм бодит байдал, одоо цагт л оршин үргэлжилж байдаг.
### анхдагч хэрэгцээ ба анхны алхам
Саяхан Netflix-т нээлтээ хийн, хэсэгтээ шуугиулсан "Beef" киног санаж байгаа бол эмэгтэй гол дүр нөхөртөө "Баян хүмүүс л мөнгийг чухал биш гэж ярьцгаадаг юм. Будда яагаад гэгээрсэн гэж бодож байна? Яагаад гэвэл тэр төрөхдөө л ханхүү байсан юм. Тэр чинээлэг байсан болохоор л эд баялгаас илүүг бодож чадсан юм." хэмээсэн нь зүгээр ч нэг уурандаа хэлсэн утгагүй үг биш байжээ. Учрыг тайлбарлавал, хүний хэрэгцээг шатлал бүрээр нь ангилж тодорхойлсон Маслоугийн пирамид гэх ойлголт байдаг. Тэнд хүн өөрийн гэсэн хувь хүний буюу оршихуйн хүсэл эрмэлзлээ олохын тулд нэн түрүүнд хоол хүнс, аюулгүй байдал, бүлгийн нэг хэсэг байх зэрэг анхдагч хэрэгцээгээ хангах ёстой гэж үзжээ. Өөрөөр хэлбэл өдрийн хоолоо яая хэмээж, хоноглох газраа арайхийн шийдэж буй хүнд гэгээрэл гэдэг тун ч холын асуудал байх нь мэдээж.
*"Ёроолдоо тултал уруудаж байж ухааралд хүрдэг."*
Номд ч мөн Сиддхарта амьдралын утга учир, амар амгаланг олохын тулд олон зүйлийг үзэж туулах бөгөөд түүний ачаар л номын төгсгөлд тэгш оршихуй, мөнх бусыг гүнд нь хүртэл ойлгох ажээ. Хэрвээ тэр баян болж мөнгөний амтыг мэдрээгүй бол эдэлж хэрэглэж үзээгүй зүйлдээ шунасаар л байх байж. Хэн нэгэнд сэтгэлээ өгч дурлан хайрлаагүй бол амьдралын мөн чанар, холбоо хамаарлыг ойлгохгүй л байх байж. Мөрийтэй тоглоом, архи дарсанд орж эрүүл ухааныг үнэлээгүй бол гэгээрлийг хэзээд чухалд тооцохооргүй байж. Энэ амьдралдаа мэдэрч үзээгүй мэдрэмжийн дутуу бүхэн нөхөгдөөгүй цагт амар амгалан гэдэг хий хоосон чамирхал, зиндаархал байх байлаа.
> Хүн юм хайхдаа зөвхөн хайж байгаа юмаа л эрэн, өөр юуг ч харж чаддаггүй. Тиймээс өөр ямар нэг юм олж авч, бас мэдэж чадахгүй. Яагаад гэвэл ганцхан хайж байгаа юмаа л бодож, өнөөх зорилгодоо л төвлөрч байдаг. Хайна гэдэг чинь нэг л зорилготой байх эсэн үг, харин олно гэдэг чинь чөлөөтэй байж, бүх юмыг хүлээн авч, зорилгогүй байх гэсэн үг. Та харин хайгч юм биз дээ, тэгээд л нэг юмны хойноос явсаар, нүдэн доорх ил юмсыг ч үздэггүй байх.
### гэгээрэл ямар байдаг вэ?: Хүлээн зөвшөөрөхүй ба сонсохуй
*"Васудева маш анхааралтай сонслоо. Завьчны хамгийн сайн чанарын нэг нь сонсох чадвар аж. Тэрээр ганц ч авиа гаргалгүй сонсож, ярьж буй хүндээ бүгдийг сонсож тунгаасан сэтгэгдэл төрүүлдэг байна. Тэр юуг ч хүлээхгүй, юунд ч яаруулахгүй, ямар ч магтаал, зэмлэл өгөлгүй зүгээр л сонсдог байв."*
Гэгээрлийн нэгэн шинж бол байгааг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх чанар гэлтэй. Үүний дотор юуг ч шүүхгүй, үнэлэхгүй байх явдал. Энд хүрсэн эсэхийг харах хамгийн амархан шалгуур нь бусдыг сонсох чадвар ажээ. Хорвоо дэлхий дээр яг энэ цаг үед найман тэрбум гаруй зан чанар, ялгаатай байдал, үзэл бодол, харах өнцөг бий. Тэр бүгдийг нэг хайрцагт чихэж, нэг чигрүү харуулж, баримлын шавар мэт өөрчлөн хувиргах боломжгүй. Тэгэх аваас тэр хүн өөрөө л зовох нь гарцаагүй. Харин хүлээн зөвшөөрч, зүгээр л сонсох нь эв нэгдэл, энх амгалан, харилцан ойлголцлын чухал суурь буй.
*"Тэр ярьсаар л байхад Васудева тайван, түүнийг урьд өмнөхөөсөө ч илүү анхааралтай сонсож байгааг Сиддхарта мэдэрлээ. Хамаг л зовлон, хүсэл тэмүүллийг нь өөртөө шингээн сонсож буй мэт. Ийм хүнд юмаа ярих нь яг л буртгаа голд угааж урсгахтай адил юм. Сиддхарта яриад байх тусам түүнийг хэн нэгэн сонсож байгаа гэж санагдахаа ч болив. Энэ хөдлөхгүй сууж байгаа хүн яг л мод борооны усыг шингээдэг шиг бүх хэлснийг нь шингээн, Сиддхарта голтой, бүр бурхантай ярьж байгаа мэт санагдлаа."*
> Зөөлөн эелдэг сэтгэл ширүүн догшин сэтгэлээс хүчтэй, ус чулуунаас хүчтэй.
### номын зарим эшлэлүүд
"Хэн ч хайрыг гуйн, худалдан, гудамжнаас ч олж авч чадна, гэхдээ хэзээ ч хулгайлан авч чадахгүй."
"Бичих нь сайн, бодох нь илүү. Сэтгэх нь сайн, тэвчих нь илүү."
"Хайрладаг хүмүүсийнхээ төлөө амьдарч, их юм хийж, дайнд явж, өчнөөн зовж, хэчнээн тэвчихийг харж Сиддхарта тэднийг үнэлж байв. Тэдний бүх хүсэл тэмүүлэлд нь мөнхийн амьдрал, Брахман (шашны номлогч) байсан. Тэдний хүссэндээ хүрэхэд гаргадаг их хүч чадвар, үнэнч чанар нь биширмээр байлаа. Тэд ухаант мэргэн хүмүүсээс ганц л юмаар ялгарна, тэр нь амьдралын мөнхийн хэлхээг олж харж мэддэггүй."
"Энэ сайхан багшийн хэлсэн үгнээс хийсэн юмс нь чухал. Надад түүний амьдралдаа хийж бүтээсэн сайхан юмс нь ярианаас чухал, түүний биеэ авч яваа нь үзэл бодлоос нь чухал. Би түүний үг болон бодол санаагаар нь сайн хүн байна гэж дүгнэдэггүй, харин түүний бүтээсэн үйл, сайхан амьдралаар нь дүгнэдэг."
> Тэд бүгд хүссэн зүйлийнхээ араас явж бүгд л зовж байв.