Г.Цэндмаа- Монгол оюунаар дэлхийд түүчээлнэ
<div class="article-body">
          <blockquote><p><i>"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.</i></p>
<cite><p>unread.media</p>
</cite></blockquote><p></p><p dir="ltr">Өөрт төрсөн мэдрэмжийг үгээр илэрхийлж чадахгүй байх үе хэн нэгэнтэй ярилцсаны дараа үе үехэн надад тохиодог юм. Тэр бүрийд миний мэдэрсэн зүйлийг, амьдралыг сайхнаар харах ярилцагчийн өөдрөг үзлийг уншигч мэдэрч чадахгүй байх вий гэж дотроо айдас тээх нь бий. Энэ удаагийн зочин инээмсэглэл хийгээд үзэл бодлоороо уулзсан бүхний сэтгэлийг цэлмүүлэм тийм л ухаалаг, үзэсгэлэн төгөлдөр нэгэн байж таарсан нь надад дээрх айдсыг маань дахин сануулсан билээ. </p><p>Яагаад ч юм түүнтэй ярилцах үед миний доторх Монголын ирээдүйд итгэх итгэлийн цучил улам хүчтэй дүрэлзэж буй мэт санагдсан. Тэр бодлоос улбаалаад юунд ч юм санаа зовниж, дотор харанхуйлах мэт мэдрэмж сарнин одож, сэтгэл уужраад ирэх мэт…<br></p><p>Түүний карьерын замналаас эхэлсэн бидний ажил хэрэгч яриа яван явсаар монгол оюуныг дэлхийд үнэлүүлэх боломж, ажил амьдралынхаа тэнцвэрийг хадгалахаар хичээж буй ээжүүдийн зовлон гээд өргөн сэдвийг хамарсан болохыг та нийтлэлээс төвөггүйхэн ойлгох биз ээ.<br></p><p>Ингээд уншигч авхай таныг шинэхэн танил болох Эрдэс баялгийн зах зээлд дэлхийд тэргүүлэгчдийн нэг Рио Тинто группийн Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төвийн менежер Г.Цэндмаагийн өнгөрсөнд туулсан түүх болоод одоод бүтээж буй амжилтын жимээр аялуулах гэж буйдаа миний бие туйлын таатай байна. Хамтдаа аяллаа эхлүүлцгээх үү?</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/252e3363983cc931fa703b28debc8018.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>хөлгүй далайд сэлэх бяцхан загас</h3><p></p><p dir="ltr">Шинэхэн танилынхаа түүхийг яагаад ч юм түүний 18 наснаас эхлэх нь зүйтэй мэт. Нийгмийн жишгээр амьдралын шинэ үүдийг нээж, алив адал явдлыг алгаа дэлгэн хүлээж авах учиртай энэ нас түүний амьдралд ч эргэлтийн цэг болж өгсөн гэлтэй.</p><p dir="ltr">Цэндмаагийн гэр бүл түүнийг дунд ангид ордог жил Говь-Алтай аймгаас нийслэл хотноо шилжин суурьшиж, улмаар манай гол дүр ахлах ангиа Шинэ Монгол сургуулийн тавдугаар үеийн төгсөгч болон дүүргэсэн юм. Хүүхэд байхын хими, физикийн олимпиадад тасралтгүй оролцдог, математикт авьяастай, гүйлгээ ухаан сайтай байсан хэдий ч тэрээр нийгмийн ухааны хичээлдээ илүүтэй дур сонирхолтой байжээ. Тиймдээ ч ахлах ангидаа нийгмийн ухааны гүнзгий ангид элсэн орж, "хичээлдээ сайн", "тоондоо гавал", "сэнтэг охин" гэх хэвшмэл ойлголтоос хэрэндээ өөрийгөө чөлөөлөхийг оролдож байв. Ирээдүйн амьдралыг нь шийдэх учиртай мэргэжил сонголт хийх үедээ ч дүрэм журмыг ягштал мөрддөг арлын Япон бус, шинэ боломжийн үүр уурхай болсон эрх чөлөөний орныг зорихоор эргэлт буцалтгүй шийдэж.</p><p dir="ltr">Ахлах ангид суралцаж байх үедээ л ээждээ 18 насандаа тусдаа гарна хэмээн хэлдэг байсан нь бодит амьдрал дээр биеллээ олж, 2007 онд Хойд Дакото мужид орших коллежид амжилттай элссэн түүхтэй. Эхний жилдээ хичээлээ бүрэн гүйцэд ойлгохын тулд чадах чинээгээрээ чихээ онгойлгон шамдсан ч энэ бүхэн өөрт нь нэг л хангалттай санагдахгүй байх нь тэр. Өөрийнх нь хэлснээр хөдөөгийн сургуулийн оюутны байранд цагийн хоол идчихээд л, үлдсэн цагтаа хичээлээ хийж байсан түүний сэтгэл зүрх энэхүү хамгаалагдсан мэдрэмж дунд удаан амьдарч болохгүйг шивнэсээр дараагийн адал явдалдаа гарахаар шийдэв. Дараагийн зогсоол нь харин АНУ-ийн хоёр дахь том хот Лос Анжелес байсан аж. </p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d3da9654ee704ff41644ecfa7b872b77.jpg"></p><p></p><p dir="ltr"><br></p><p dir="ltr">"Алслагдсан буйд тосгоны жижиг сургуульд сурч байх үедээ эргэн тойрон дахь бүхнээ алган дээрээ дэлгээд тавьсан мэт мэддэг байсан бол түм бужигнасан Лос Анжелест суурьшаад л жинхэнэ утгаараа төөрч будлиж эхэлсэн дээ" гэж зочин маань оюутан ахуй цаг үеэ хөгжилтэйеэ дурслаа. </p><p>Сургалтын төлбөр, байрны мөнгө, амьжиргааны өртөг гээд бүхий л зардлаа олохын тулд сурахынхаа хажуугаар ажиллах зайлшгүй шаардлагатай. Монголд үлдсэн аав ээжийнхээ санааг зовоохгүйн тулд 20 ч хүрээгүй охин хэрэндээ л бүхнийг зохицуулахыг хичээнэ. Зуны амралтаараа анх удаа Вашингтон хотод байрлах сендвичний мухлагт үүрийн таван жингээс үдшийн 11 цаг хүртэл долоо хоногийн зургаан өдөр тасралтгүй ажиллахдаа эцэг эх нь хэрхэн шүүсээ шахан байж хөдөлмөрлөж, үр хүүхдээ өсгөснийг тултал ойлгожээ. Америкт өнгөрүүлсэн таван жилээс авч үлдсэн үнэ цэний тухайд тэрээр “<i>Хэрэв би Лос Анжелест суралцах зоригтой шийдвэр гаргаагүй байсансан бол хэзээ ч одоогийн Цэндмаатай адил өөрийгөө чөлөөтэй илэрхийлж, бусадтай нийцтэй ажиллах дадал эзэмшихгүй байсан биз ээ. Хэн ч намайг танихгүй, хэнийг ч би танихгүй тэр асар том хотын бяцхан эд эс нь болох үед хүссэн хүсээгүй хүн бүртэй хамтран ажиллахад суралцдаг”</i> хэмээн хуучилсан юм. <br></p><p dir="ltr">Нягтлан бодох бүртгэл, Бизнесийн удирдлагын чиглэлээр суралцсан дөрвөн жилийнхээ хугацаанд Цэндмаа төлбөрөө бүрдүүлэхийн тулд тасралтгүй сүши ресторанд ажиллаж байсан хэдий ч сүүлийн хоёр жилд нь мөнгөө хураагаад ч төлбөрөө төлж дийлэхгүй аюулд хүрч. Аз болоход рестораны эзэд түүнд сургалтын төлбөрийн зээл олгож, сургуулиа төгсөх урам зориг хайрласан аж. </p><p dir="ltr">Ааг амьсгаагаа ч дарах завдалгүй ажил сургуулийн хооронд гүйсэн он жилүүд шувтарч, эцэст нь "Хээрийн галуу үл хүрэх газраас хүний хүү эрдэм өвөрлөсөөр" эх орондоо ирэв. Тэрээр дөнгөж ахлах сургуулиа төгсөөд АНУ явахдаа огтхон ч эргэлзээгүй шигээ сургуулиа дүүргэж, амьдралынхаа дараагийн том алхмыг хийх үедээ ч олон зүйлд санаагаа чилээлгүй сурсан мэдсэн бүхнээрээ эх орныхоо хөгжилд хувь нэмрээ оруулна хэмээн шийдсэн гэдэг. Ер нь л түүнтэй ярилцаад суухад гаргасан шийдвэртээ харамсахын оронд зөвхөн урагшаа тэмүүлдэг нэгэн болох нь тодхон мэдрэгдсэн билээ.<br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/ca0590f26c108414103f830c17a4a47b.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>амсхийх завгүй залуу нас</div></h3><p></p><p dir="ltr">Шинэ цагийн салхи эх орныг маань дайрсан цагаан морин жилийн ардчилсан хувьсгалыг угтуулан мэндэлсэн хэдэн зуун мянган хүүхдийн нэг бол Цэндмаа. Одоо цагтай адил эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ сэтгэлзүйд анхаарах нь бүү хэл гэдэс цатгалан, мөр бүтэн байлгаж чадвал дээдийн заяа байсан ороо бусгаа он жилүүдэд өсөж өндийсөн тэд өдгөө манай улсын ажиллах хүчний дийлэнх хэсгийг бүрдүүлж буй. </p><p dir="ltr">Зочин маань өөрсдийн үеийнхнийхээ тухайд “<i>Манай миллинеал залууст тохиолдсон хамгийн том асуудал бол ажлын байран дээр хэт түүхийгээр бэлтгэгдэн гарсан явдал. Одоогийн Gen-Z үеийнхэн өөрсдийн юунд дуртай, дургүй болоод хүсэл тэмүүллийнхээ талаар хангалттай их эргэцүүлэн бодож буй бол бид эсрэгээрээ асар том хайрцган дундаас гэнэтхэн бодит амьдралд хөл тавьсан гэхэд хилсдэхгүй”</i> хэмээсэн билээ. </p><p dir="ltr">Дөрвөн жилийн турш нягтлан бодогч болохоор мэрийн суралцсан ч эх орондоо ирснийхээ дараа энэ мэргэжлээрээ ажиллах бодол түүнд төдийлөн төрөхгүй, өөрийнх нь хийх ёстой ажил нэг л биш мэт санагдав. Юутай ч ажил хайхын хажуугаар тухайн үед Монголд дөнгөж үйл ажиллагаа эхлүүлээд байсан TEDx арга хэмжээний зохион байгуулалтын багт сайн дураараа ажиллаж эхэлжээ. 2010 онд энэхүү гэр бүлд элсэн орсон цагаасаа хойш тэрээр арав гаруй TEDx арга хэмжээг зохион байгуулсны сацуу олон ч найз нөхөдтэй болж, нийгмийн ажлын хүрээнд чамгүй туршлага хуримтлуулсан түүхтэй.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/49bd81a5d14995f3c3d2e4dee2293980.jpg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr">Сургуулиа төгсөөд нягтлангаар ажиллахгүй хэмээн шийдсэн түүнд найз А.Мэнд-Орших нь өөрийнхөө шинээр нээсэн "New Media Group"-т төслийн менежерээр ажиллах санал тавьжээ. Гүйцэтгэх ажил нь товчхондоо үйлчлүүлэгч болон вебсайт хийж буй хөгжүүлэгч хоёрын хооронд гүүр болж өгөх байсан нь харин түүнд явцын дунд маш их таалагдсан гэдэг. Шинээр эхэлж байсан энэ бизнест жил гаруйн хугацаанд ажиллахдаа ихэвчлэн Монголын томоохон компаниудын брэндбүүк болон вебсайт хийх төслүүдийг удирдаж өөрийгөө сориод үзэв. Дараа нь барилгын чиглэлийн APIP группт захирлын туслахаар хэсэг ажиллаж, түүний дараагаар Монголд дөнгөж үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд байсан Draper Capital Mongolia компанийн төслийн үйл явцыг хариуцах боломж түүнд тохиосон юм. "New Media Group"-т ажиллаж байх үедээ л эхлэх болоод дуусах хугацаа нь тодорхой төсөлт ажлыг гүйцэтгэхдээ гаргууд, өөрөө ч дур сонирхолтой болохоо олж мэдсэн түүнд дөнгөж цаасан дээр буугаад байсан уул уурхайн төслийг бодит уурхай болгох үйл явц тун их таалагдсан хэрэг.</p><p dir="ltr">Английн хөрөнгө оруулалттай алтны уурхайн төслийн бүх үе шатанд гар бие оролцож, эцсийн бүтээгдэхүүн болох алтыг Монголбанканд өөрийн биеэр тушаах хүртэл тэрээр хоёр жилийн хугацаанд ёстой л залуу хүний дундаршгүй эрч хүчээр ажлын морь мэт зүтгэжээ. Энэ уурхайн ажлаас олон зүйл суралцсан ч удахгүй үрийн зулай үнэрлэх Цэндмаа хувийн амьдралдаа илүүтэй анхаарлаа хандуулахаар шийдсэн аж. Ээж хэмээх эрхэм алдрыг хүртсэнийхээ дараа манай баатар харин хойшид юу хийх тухайгаа ултай бодож эхлэв. Ажил амьдралаа эн тэнцүү авч явах хүсэл эрмэлзэл нь яавч тасралтгүй 12 цагийн турш ажилладаг урьдын амьдралын хэв маягтай авцалдахгүй нь ойлгомжтой. </p><p dir="ltr"><i>Би юунд сонирхолтой хүн юм бэ? Хүсэл мөрөөдөл минь хааш чиглэж байна? </i>хэмээн ахин дахин эргэцүүлсний эцэст хүүхдээ өсгөх хугацаандаа олон улсын мэргэшсэн төслийн менежер (PMP) болохоор шийдэж, шалгалт ч өгөөд амжлаа. Хүүгээ дөнгөж есөн сартай байх үед шалгалтаа өгч тэнцсэн бөгөөд Монгол Улсад мэргэшсэн төслийн менежер зэргийг хүртсэн анхны хорь гаруй мэргэжилтний тоонд багтжээ. Ийнхүү түүний төслийн удирдлагын олон улсын стандартыг Монгол Улсынхаа томоохон бүтээн байгуулалтуудтай холбох гүүр болох дараачийн аялал эхлэх нь энэ. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/8f17fd3a0fce4352f7925b340a7868f7.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>БАГИЙН ГИШҮҮН ҮРГЭЛЖ НЭГДҮГЭЭРТ </div></h3><p></p><p dir="ltr">Тухайн үед PMP сертификат болон төслийн удирдлагын олон улсын стандартыг дагадаг Рио Тинто, Энержи Ресурс гэх мэт цөөхөн компаниуд Монголд байжээ. Цэндмаа ч олон улсын томоохон компанийн соёл, ажлын арга барилаас суралцах хүсэлтэй байсан тул Рио Тинтод өөрийгөө сорихоор сэтгэл шулуудав.</p><p dir="ltr">Тэртээ 1873 оноос дэлхийн зэс үйлдвэрлэлийн зах зээл дээрх гол тоглогчдын нэг байсаар ирсэн Рио Тинто групп өдгөө Монгол Улсыг оролцуулаад дэлхий даяар 35 улсад 49 мянга гаруй ажилтантай үндэстэн дамнасан корпарац билээ. Цэндмаа энэ том өрх айлын гишүүн болсон дариудаа мэргэжлийнхээ дагуу Рио Тинтогийн "Мэдээлэл технологийн баг"-ийн (IS&amp;T) нэг хэсэг болон ажиллажээ. Эл баг нь жил бүр Рио Тинто даяар хэрэгжүүлж буй 300-400 гаруй мэдээллийн технологийн төслийг бие даан хөгжүүлдгээрээ онцлогтой. Тэдгээр төслийг амжилттай хэрэгжүүлж, ард нь гарахын тулд төслийн эхлэлээс төгсгөл хүртэл үйл явцууд дээр дэмжлэг үзүүлэх чадварлаг төслийн менежерүүд зайлшгүй шаардлагатай байдаг аж. Тайзан дээр үзүүлбэр үзүүлж буй уран бүтээлчийг мэдээллийн технологийн баг хэмээн зүйрлэвээс төслийн менежерүүд нь хөшигний ардах бүх ажлыг гардан гүйцэтгэх арын албаныхан хэмээн ойлгоход буруудах зүйлгүй.</p><p dir="ltr">Тэдгээр төсөл хэрхэн хэрэгжвэл зохистой хийгээд зөв зарчмаар явж байна уу? Том зургаар харахад төсөлтэй холбоотой мэдээллүүд цаг тухай бүрийд шинэчлэгдэж чадаж байгаа эсэх гээд алхам бүр дээр чанарын хяналт тавих нь түүний анхны үндсэн ажил байв. </p><p dir="ltr"><i>"Олон улсын компанид төслийн менежерээр ажиллахын онцлог нь тухайн төслийг хэрхэн ашигтай ажиллуулах вэ гэдэгт хангалттай суралцах боломжтой байдагт оршдог юм шиг ээ. Гарааны бизнесийн тухайд маш олон тооны төсөл эхлүүлдэг ч 90 хувь нь хэрэгжиж амжилгүй бүтэлгүйтдэг. Харин том компанийн хувьд бүтэлгүйтэх магадлал бага. Яагаад гэвэл зөвхөн манай Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төв дээр л гэхэд project service гэх тусдаа баг бий. Энэ баг нь өөрсдөө төслийн үйл ажиллагаанд оролцох бус төслийн менежерүүдэд төслийг эхлэхээс дуусах хүртэл ямар процессын дагуу яаж хийвэл зөв бэ гэдэг дээр дэмжлэг үзүүлж ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл төслийн менежер гэдэг хүнд төслөө хугацаанд нь амжилттай хэрэгжихэд, төсвийн дагуу гүйцэтгэхэд нь туслалцаа үзүүлдэг нэгэн юм." </i></p><p dir="ltr"><i><br></i></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/0c1cc31d1f499c5dc4955028e796529e.jpg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr">Рио Тинто дахь эхний жил нүд ирмэхийн зуургүй өнгөрч, дөнгөж ажлаа гартаа оруулж байхтай зэрэгцэн түүний гэр бүл дахин нэг шинэ гишүүнээ өлгийдөн авсан баярт үйл явдал тохиов. Отгон хүүхдээ торниулан, ажилдаа орох үед нь Цэндмаад Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төвийн менежерээр ажиллах санал тавин, компанийн зүгээс томоохон итгэл хүлээлгэжээ. Өмнө тэрээр зөвхөн нэг багийн хариуцаж буй төсөлд зөвлөгөө өгдөг мэргэжилтэн байсан бол одоо Рио Тинтогийн дэлхийн өнцөг булан бүр дэх багуудын нэг хэсэг болсон 150 монгол залуусын үйл ажиллагааг хариуцсан менежерийн ажил хийж буй гэсэн үг. </p><p>Нэг зорилгын төлөө нэгэн дээвэр дор цугласан эдгээр залуусыг аюулгүй орчинд ажиллуулах, өдөр бүхэн ажилдаа аз жаргалтай ирэхэд нь юу хэрэгтэй болоод нийгэм болон үйл ажиллагааных нь хэрэгцээг хангахад чиглэсэн ямар ажлууд хийвэл зохилтойг соргогоор анзааран харж, удирдан чиглүүлэх учиртай хэмээн тэрээр өөрийнхөө ажлыг энгийнээр тайлбарлав. <i>"Би чинь багийнхандаа зааж зааварлахаас илүүтэй servant manager буюу тэдэнд үйлчилдэг нэгэн байхгүй юу" </i>хэмээн нүүр дүүрэн инээмсэглэл цацруулах түүний ярианаас ажилдаа ямар их хайртай нь бүрэн мэдрэгдэж байсныг дурдахгүй өнгөрч болохгүй биз ээ. <br></p><p>Өдгөө хоёр хүүхдийн ээж болсон түүний хувьд байгууллагын үнэ цэн, хувь хүний үнэ цэнтэй огтлолцох нь ямар ч ажлын байрнаас онцлон харах нэн тэргүүний чухал зүйл аж. Рио Тинтогийн хувьд хүн төвтэй, аюулгүй ажиллагааг эрхэмлэх уриатай. <br></p><p dir="ltr"><i>"Аливаа ажлыг сэтгэлзүй болон бие махбодын хувьд эрүүл гоё орчинд цаг хугацаандаа хийж гүйцэтгэх, удирдлагын зүгээс ямар нэгэн төрлийн дарамтгүйгээр ажиллах нь миний хувьд тун чухал. Би байгууллагадаа үнэ цэн өгдөг, байгууллага маань ч эргээд надад үнэ цэн мэдрүүлдэг байвал сайхан шүү дээ."</i></p><p dir="ltr"><i><br></i></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/24229693ab6a28c1071486020d757e25.jpg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr">Үргэлжлүүлэн тэрээр <i>"Уян хатан цагийн хуваарийн дагуу бид заавал найман цагийн турш оффис дээр ажиллах бус өөрсдөө шийдвэр гаргаад ажлын цагаа зохиох боломж олгодог нь гэр бүлтэй хүмүүсийн хувьд тун давуу талтай. Түүнчлэн хувийн эрүүл мэндийн даатгал, сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах үйлчилгээ, шинэ хүнээ өлгийдөн авсан аавуудад олгох 18 долоо хоногийн амралт гэхчлэн хүнээ бодсон хөтөлбөрүүд маш олон бий." </i>хэмээн инээмсэглэн хэлэв. </p><p>Сонирхуулахад, түүнийг Монгол дахь бизнес үйлчилгээний төвийн менежер болсон цагаас хойш ойролцоогоор энэ төв 60 хувиар томорчээ. Эдгээр залуус дэлхийд монгол оюуны чадварыг экспортолж, Монголын эдийн засагт өөрсдийн хувь нэмрийг оруулж байгаа. Түүнчлэн үе тэнгийн монгол мэргэжилтнүүддээ ийм боломж байж болно шүү хэмээх урам зориг түгээж буй нь гарцаагүй. </p><p dir="ltr">Зөвхөн Рио Тинто ч гэлтгүй Майкрософт, Гүүгл зэрэг үндэстэн дамнасан корпорацууд өөрсдийн багийг дэлхий даяар байгуулсан байдаг. Ихэвчлэн Энэтхэг, Филиппин, Хятад гэх зэрэг улсад байршилтай дээрх төвүүдийг яагаад Монголд байгуулж болохгүй гэх бодол өөрийн эрхгүй түүнтэй ярилцах явцад толгойд минь буусныг нуух юун. Хэд хэдэн могул компани манай улсад салбараа нээхэд л бид жинхэнэ оюуны экспорт хийж, эдийн засагт бодит хувь нэмэр үзүүлэх боломжтойг Рио Тинтогийн жишээ баталж байгаа болов уу.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/3096e0643395eb7e4a34cfaa2a6efde7.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>ИРЭЭДҮЙ ӨӨД</div></h3><p></p><p dir="ltr">Уншигч та хэрэв анзаарсан бол нийтлэлийн гол баатрын маань хүү, охин хоёр жил дараалан мэндэлсэн, дэрсхэн хүүхдүүд. Тэр ч утгаараа цэцэрлэг сургуулийн хүртээмж, боловсролын ялгаатай байдал түүний сэтгэлийг эмзэглүүлдэг тулгамдсан асуудлын нэг. Хүн бүхэн тэгш хүртээмжтэй орчинд ажиллаж, хөдөлмөрлөөсэй гэх чин хүслээсээ үүдэн ирээдүйд боловсролын салбарт ажиллах, өсвөр насны хүүхдүүдэд өөрсдийгөө зөв нээлттэй илэрхийлэх орчинг бий болгох гэгээн мөрөөдлөө ч тэр бидэнтэй хуваалцаад амжсан юм.<br></p><p dir="ltr">Таван жилийн дараа гэхэд шинээр ажилд орж буй хүмүүсийг хүсэл мөрөөдлөө таньж ухаарахад нь зоригжуулах, залуу эмэгтэйчүүдийг өөртэй нь ижил олон улсын түвшинд хэрхэн өсөж, дэвжиж буйг харах боломж олгохын тулд илүү холд тэмүүлэхийг тэрээр хүсэж буй. Ойрын ирээдүйд зөвхөн монголчуудаас бүрдсэн бус олон үндэстнээс бүрдсэн баг удирдаж ажиллах зорилтыг ч өмнөө тавьсан аж.<br></p><p dir="ltr">Хамтдаа яриа өрнүүлэх хэдхэн цагийн туршид эрч хүч, урам зориг, өөдрөг үзлийг өөрөөсөө түгээж, эргэн тойрноо нэвт гэрэлтүүлж байсан гайхалтай бүсгүйн яриаг миний бие энэ хүргээд жаргааж байна. Түүнтэй ярилцаж суухад зөвхөн хүсэл мөрөөдөл өөдөө тэмүүлж амьдарч байгаа хүн ямар үзэсгэлэнтэй харагддаг тухай өөрийн эрхгүй эргэцүүлсээр байсан билээ. Зүрх сэтгэл, оюун бодлоо цэгцэлж чадсан гоо үзэсгэлэн гэдэг хамгийн үнэ цэнтэй байдаг мэт…</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/8f3da642dd8566a22de024e5c3f80c1f.jpg"></p><p></p><p><i><br></i></p><p><i>Г.Цэндмаагийн сошиал хуудсууд:</i><br></p><p><a href="https://www.linkedin.com/in/tsendmaaganerdene/" target="_blank">Linkedin </a></p><p><a href="https://www.facebook.com/mercyisangel" target="_blank">Facebook </a></p><p><a href="https://www.instagram.com/tsendmaa_g/" target="_blank">Instagram</a></p><p><i>Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.</i></p>
          </div>

"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.

unread.media

Өөрт төрсөн мэдрэмжийг үгээр илэрхийлж чадахгүй байх үе хэн нэгэнтэй ярилцсаны дараа үе үехэн надад тохиодог юм. Тэр бүрийд миний мэдэрсэн зүйлийг, амьдралыг сайхнаар харах ярилцагчийн өөдрөг үзлийг уншигч мэдэрч чадахгүй байх вий гэж дотроо айдас тээх нь бий. Энэ удаагийн зочин инээмсэглэл хийгээд үзэл бодлоороо уулзсан бүхний сэтгэлийг цэлмүүлэм тийм л ухаалаг, үзэсгэлэн төгөлдөр нэгэн байж таарсан нь надад дээрх айдсыг маань дахин сануулсан билээ.
Яагаад ч юм түүнтэй ярилцах үед миний доторх Монголын ирээдүйд итгэх итгэлийн цучил улам хүчтэй дүрэлзэж буй мэт санагдсан. Тэр бодлоос улбаалаад юунд ч юм санаа зовниж, дотор харанхуйлах мэт мэдрэмж сарнин одож, сэтгэл уужраад ирэх мэт…
Түүний карьерын замналаас эхэлсэн бидний ажил хэрэгч яриа яван явсаар монгол оюуныг дэлхийд үнэлүүлэх боломж, ажил амьдралынхаа тэнцвэрийг хадгалахаар хичээж буй ээжүүдийн зовлон гээд өргөн сэдвийг хамарсан болохыг та нийтлэлээс төвөггүйхэн ойлгох биз ээ.
Ингээд уншигч авхай таныг шинэхэн танил болох Эрдэс баялгийн зах зээлд дэлхийд тэргүүлэгчдийн нэг Рио Тинто группийн Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төвийн менежер Г.Цэндмаагийн өнгөрсөнд туулсан түүх болоод одоод бүтээж буй амжилтын жимээр аялуулах гэж буйдаа миний бие туйлын таатай байна. Хамтдаа аяллаа эхлүүлцгээх үү?

хөлгүй далайд сэлэх бяцхан загас
Шинэхэн танилынхаа түүхийг яагаад ч юм түүний 18 наснаас эхлэх нь зүйтэй мэт. Нийгмийн жишгээр амьдралын шинэ үүдийг нээж, алив адал явдлыг алгаа дэлгэн хүлээж авах учиртай энэ нас түүний амьдралд ч эргэлтийн цэг болж өгсөн гэлтэй.
Цэндмаагийн гэр бүл түүнийг дунд ангид ордог жил Говь-Алтай аймгаас нийслэл хотноо шилжин суурьшиж, улмаар манай гол дүр ахлах ангиа Шинэ Монгол сургуулийн тавдугаар үеийн төгсөгч болон дүүргэсэн юм. Хүүхэд байхын хими, физикийн олимпиадад тасралтгүй оролцдог, математикт авьяастай, гүйлгээ ухаан сайтай байсан хэдий ч тэрээр нийгмийн ухааны хичээлдээ илүүтэй дур сонирхолтой байжээ. Тиймдээ ч ахлах ангидаа нийгмийн ухааны гүнзгий ангид элсэн орж, "хичээлдээ сайн", "тоондоо гавал", "сэнтэг охин" гэх хэвшмэл ойлголтоос хэрэндээ өөрийгөө чөлөөлөхийг оролдож байв. Ирээдүйн амьдралыг нь шийдэх учиртай мэргэжил сонголт хийх үедээ ч дүрэм журмыг ягштал мөрддөг арлын Япон бус, шинэ боломжийн үүр уурхай болсон эрх чөлөөний орныг зорихоор эргэлт буцалтгүй шийдэж.
Ахлах ангид суралцаж байх үедээ л ээждээ 18 насандаа тусдаа гарна хэмээн хэлдэг байсан нь бодит амьдрал дээр биеллээ олж, 2007 онд Хойд Дакото мужид орших коллежид амжилттай элссэн түүхтэй. Эхний жилдээ хичээлээ бүрэн гүйцэд ойлгохын тулд чадах чинээгээрээ чихээ онгойлгон шамдсан ч энэ бүхэн өөрт нь нэг л хангалттай санагдахгүй байх нь тэр. Өөрийнх нь хэлснээр хөдөөгийн сургуулийн оюутны байранд цагийн хоол идчихээд л, үлдсэн цагтаа хичээлээ хийж байсан түүний сэтгэл зүрх энэхүү хамгаалагдсан мэдрэмж дунд удаан амьдарч болохгүйг шивнэсээр дараагийн адал явдалдаа гарахаар шийдэв. Дараагийн зогсоол нь харин АНУ-ийн хоёр дахь том хот Лос Анжелес байсан аж.

"Алслагдсан буйд тосгоны жижиг сургуульд сурч байх үедээ эргэн тойрон дахь бүхнээ алган дээрээ дэлгээд тавьсан мэт мэддэг байсан бол түм бужигнасан Лос Анжелест суурьшаад л жинхэнэ утгаараа төөрч будлиж эхэлсэн дээ" гэж зочин маань оюутан ахуй цаг үеэ хөгжилтэйеэ дурслаа.
Сургалтын төлбөр, байрны мөнгө, амьжиргааны өртөг гээд бүхий л зардлаа олохын тулд сурахынхаа хажуугаар ажиллах зайлшгүй шаардлагатай. Монголд үлдсэн аав ээжийнхээ санааг зовоохгүйн тулд 20 ч хүрээгүй охин хэрэндээ л бүхнийг зохицуулахыг хичээнэ. Зуны амралтаараа анх удаа Вашингтон хотод байрлах сендвичний мухлагт үүрийн таван жингээс үдшийн 11 цаг хүртэл долоо хоногийн зургаан өдөр тасралтгүй ажиллахдаа эцэг эх нь хэрхэн шүүсээ шахан байж хөдөлмөрлөж, үр хүүхдээ өсгөснийг тултал ойлгожээ. Америкт өнгөрүүлсэн таван жилээс авч үлдсэн үнэ цэний тухайд тэрээр “
Хэрэв би Лос Анжелест суралцах зоригтой шийдвэр гаргаагүй байсансан бол хэзээ ч одоогийн Цэндмаатай адил өөрийгөө чөлөөтэй илэрхийлж, бусадтай нийцтэй ажиллах дадал эзэмшихгүй байсан биз ээ. Хэн ч намайг танихгүй, хэнийг ч би танихгүй тэр асар том хотын бяцхан эд эс нь болох үед хүссэн хүсээгүй хүн бүртэй хамтран ажиллахад суралцдаг”
хэмээн хуучилсан юм.
Нягтлан бодох бүртгэл, Бизнесийн удирдлагын чиглэлээр суралцсан дөрвөн жилийнхээ хугацаанд Цэндмаа төлбөрөө бүрдүүлэхийн тулд тасралтгүй сүши ресторанд ажиллаж байсан хэдий ч сүүлийн хоёр жилд нь мөнгөө хураагаад ч төлбөрөө төлж дийлэхгүй аюулд хүрч. Аз болоход рестораны эзэд түүнд сургалтын төлбөрийн зээл олгож, сургуулиа төгсөх урам зориг хайрласан аж.
Ааг амьсгаагаа ч дарах завдалгүй ажил сургуулийн хооронд гүйсэн он жилүүд шувтарч, эцэст нь "Хээрийн галуу үл хүрэх газраас хүний хүү эрдэм өвөрлөсөөр" эх орондоо ирэв. Тэрээр дөнгөж ахлах сургуулиа төгсөөд АНУ явахдаа огтхон ч эргэлзээгүй шигээ сургуулиа дүүргэж, амьдралынхаа дараагийн том алхмыг хийх үедээ ч олон зүйлд санаагаа чилээлгүй сурсан мэдсэн бүхнээрээ эх орныхоо хөгжилд хувь нэмрээ оруулна хэмээн шийдсэн гэдэг. Ер нь л түүнтэй ярилцаад суухад гаргасан шийдвэртээ харамсахын оронд зөвхөн урагшаа тэмүүлдэг нэгэн болох нь тодхон мэдрэгдсэн билээ.

амсхийх завгүй залуу нас
Шинэ цагийн салхи эх орныг маань дайрсан цагаан морин жилийн ардчилсан хувьсгалыг угтуулан мэндэлсэн хэдэн зуун мянган хүүхдийн нэг бол Цэндмаа. Одоо цагтай адил эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ сэтгэлзүйд анхаарах нь бүү хэл гэдэс цатгалан, мөр бүтэн байлгаж чадвал дээдийн заяа байсан ороо бусгаа он жилүүдэд өсөж өндийсөн тэд өдгөө манай улсын ажиллах хүчний дийлэнх хэсгийг бүрдүүлж буй.
Зочин маань өөрсдийн үеийнхнийхээ тухайд “
Манай миллинеал залууст тохиолдсон хамгийн том асуудал бол ажлын байран дээр хэт түүхийгээр бэлтгэгдэн гарсан явдал. Одоогийн Gen-Z үеийнхэн өөрсдийн юунд дуртай, дургүй болоод хүсэл тэмүүллийнхээ талаар хангалттай их эргэцүүлэн бодож буй бол бид эсрэгээрээ асар том хайрцган дундаас гэнэтхэн бодит амьдралд хөл тавьсан гэхэд хилсдэхгүй”
хэмээсэн билээ.
Дөрвөн жилийн турш нягтлан бодогч болохоор мэрийн суралцсан ч эх орондоо ирснийхээ дараа энэ мэргэжлээрээ ажиллах бодол түүнд төдийлөн төрөхгүй, өөрийнх нь хийх ёстой ажил нэг л биш мэт санагдав. Юутай ч ажил хайхын хажуугаар тухайн үед Монголд дөнгөж үйл ажиллагаа эхлүүлээд байсан TEDx арга хэмжээний зохион байгуулалтын багт сайн дураараа ажиллаж эхэлжээ. 2010 онд энэхүү гэр бүлд элсэн орсон цагаасаа хойш тэрээр арав гаруй TEDx арга хэмжээг зохион байгуулсны сацуу олон ч найз нөхөдтэй болж, нийгмийн ажлын хүрээнд чамгүй туршлага хуримтлуулсан түүхтэй.

Сургуулиа төгсөөд нягтлангаар ажиллахгүй хэмээн шийдсэн түүнд найз А.Мэнд-Орших нь өөрийнхөө шинээр нээсэн "New Media Group"-т төслийн менежерээр ажиллах санал тавьжээ. Гүйцэтгэх ажил нь товчхондоо үйлчлүүлэгч болон вебсайт хийж буй хөгжүүлэгч хоёрын хооронд гүүр болж өгөх байсан нь харин түүнд явцын дунд маш их таалагдсан гэдэг. Шинээр эхэлж байсан энэ бизнест жил гаруйн хугацаанд ажиллахдаа ихэвчлэн Монголын томоохон компаниудын брэндбүүк болон вебсайт хийх төслүүдийг удирдаж өөрийгөө сориод үзэв. Дараа нь барилгын чиглэлийн APIP группт захирлын туслахаар хэсэг ажиллаж, түүний дараагаар Монголд дөнгөж үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд байсан Draper Capital Mongolia компанийн төслийн үйл явцыг хариуцах боломж түүнд тохиосон юм. "New Media Group"-т ажиллаж байх үедээ л эхлэх болоод дуусах хугацаа нь тодорхой төсөлт ажлыг гүйцэтгэхдээ гаргууд, өөрөө ч дур сонирхолтой болохоо олж мэдсэн түүнд дөнгөж цаасан дээр буугаад байсан уул уурхайн төслийг бодит уурхай болгох үйл явц тун их таалагдсан хэрэг.
Английн хөрөнгө оруулалттай алтны уурхайн төслийн бүх үе шатанд гар бие оролцож, эцсийн бүтээгдэхүүн болох алтыг Монголбанканд өөрийн биеэр тушаах хүртэл тэрээр хоёр жилийн хугацаанд ёстой л залуу хүний дундаршгүй эрч хүчээр ажлын морь мэт зүтгэжээ. Энэ уурхайн ажлаас олон зүйл суралцсан ч удахгүй үрийн зулай үнэрлэх Цэндмаа хувийн амьдралдаа илүүтэй анхаарлаа хандуулахаар шийдсэн аж. Ээж хэмээх эрхэм алдрыг хүртсэнийхээ дараа манай баатар харин хойшид юу хийх тухайгаа ултай бодож эхлэв. Ажил амьдралаа эн тэнцүү авч явах хүсэл эрмэлзэл нь яавч тасралтгүй 12 цагийн турш ажилладаг урьдын амьдралын хэв маягтай авцалдахгүй нь ойлгомжтой.
Би юунд сонирхолтой хүн юм бэ? Хүсэл мөрөөдөл минь хааш чиглэж байна?
хэмээн ахин дахин эргэцүүлсний эцэст хүүхдээ өсгөх хугацаандаа олон улсын мэргэшсэн төслийн менежер (PMP) болохоор шийдэж, шалгалт ч өгөөд амжлаа. Хүүгээ дөнгөж есөн сартай байх үед шалгалтаа өгч тэнцсэн бөгөөд Монгол Улсад мэргэшсэн төслийн менежер зэргийг хүртсэн анхны хорь гаруй мэргэжилтний тоонд багтжээ. Ийнхүү түүний төслийн удирдлагын олон улсын стандартыг Монгол Улсынхаа томоохон бүтээн байгуулалтуудтай холбох гүүр болох дараачийн аялал эхлэх нь энэ.

БАГИЙН ГИШҮҮН ҮРГЭЛЖ НЭГДҮГЭЭРТ
Тухайн үед PMP сертификат болон төслийн удирдлагын олон улсын стандартыг дагадаг Рио Тинто, Энержи Ресурс гэх мэт цөөхөн компаниуд Монголд байжээ. Цэндмаа ч олон улсын томоохон компанийн соёл, ажлын арга барилаас суралцах хүсэлтэй байсан тул Рио Тинтод өөрийгөө сорихоор сэтгэл шулуудав.
Тэртээ 1873 оноос дэлхийн зэс үйлдвэрлэлийн зах зээл дээрх гол тоглогчдын нэг байсаар ирсэн Рио Тинто групп өдгөө Монгол Улсыг оролцуулаад дэлхий даяар 35 улсад 49 мянга гаруй ажилтантай үндэстэн дамнасан корпарац билээ. Цэндмаа энэ том өрх айлын гишүүн болсон дариудаа мэргэжлийнхээ дагуу Рио Тинтогийн "Мэдээлэл технологийн баг"-ийн (IS&T) нэг хэсэг болон ажиллажээ. Эл баг нь жил бүр Рио Тинто даяар хэрэгжүүлж буй 300-400 гаруй мэдээллийн технологийн төслийг бие даан хөгжүүлдгээрээ онцлогтой. Тэдгээр төслийг амжилттай хэрэгжүүлж, ард нь гарахын тулд төслийн эхлэлээс төгсгөл хүртэл үйл явцууд дээр дэмжлэг үзүүлэх чадварлаг төслийн менежерүүд зайлшгүй шаардлагатай байдаг аж. Тайзан дээр үзүүлбэр үзүүлж буй уран бүтээлчийг мэдээллийн технологийн баг хэмээн зүйрлэвээс төслийн менежерүүд нь хөшигний ардах бүх ажлыг гардан гүйцэтгэх арын албаныхан хэмээн ойлгоход буруудах зүйлгүй.
Тэдгээр төсөл хэрхэн хэрэгжвэл зохистой хийгээд зөв зарчмаар явж байна уу? Том зургаар харахад төсөлтэй холбоотой мэдээллүүд цаг тухай бүрийд шинэчлэгдэж чадаж байгаа эсэх гээд алхам бүр дээр чанарын хяналт тавих нь түүний анхны үндсэн ажил байв.
"Олон улсын компанид төслийн менежерээр ажиллахын онцлог нь тухайн төслийг хэрхэн ашигтай ажиллуулах вэ гэдэгт хангалттай суралцах боломжтой байдагт оршдог юм шиг ээ. Гарааны бизнесийн тухайд маш олон тооны төсөл эхлүүлдэг ч 90 хувь нь хэрэгжиж амжилгүй бүтэлгүйтдэг. Харин том компанийн хувьд бүтэлгүйтэх магадлал бага. Яагаад гэвэл зөвхөн манай Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төв дээр л гэхэд project service гэх тусдаа баг бий. Энэ баг нь өөрсдөө төслийн үйл ажиллагаанд оролцох бус төслийн менежерүүдэд төслийг эхлэхээс дуусах хүртэл ямар процессын дагуу яаж хийвэл зөв бэ гэдэг дээр дэмжлэг үзүүлж ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл төслийн менежер гэдэг хүнд төслөө хугацаанд нь амжилттай хэрэгжихэд, төсвийн дагуу гүйцэтгэхэд нь туслалцаа үзүүлдэг нэгэн юм."

Рио Тинто дахь эхний жил нүд ирмэхийн зуургүй өнгөрч, дөнгөж ажлаа гартаа оруулж байхтай зэрэгцэн түүний гэр бүл дахин нэг шинэ гишүүнээ өлгийдөн авсан баярт үйл явдал тохиов. Отгон хүүхдээ торниулан, ажилдаа орох үед нь Цэндмаад Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төвийн менежерээр ажиллах санал тавин, компанийн зүгээс томоохон итгэл хүлээлгэжээ. Өмнө тэрээр зөвхөн нэг багийн хариуцаж буй төсөлд зөвлөгөө өгдөг мэргэжилтэн байсан бол одоо Рио Тинтогийн дэлхийн өнцөг булан бүр дэх багуудын нэг хэсэг болсон 150 монгол залуусын үйл ажиллагааг хариуцсан менежерийн ажил хийж буй гэсэн үг.
Нэг зорилгын төлөө нэгэн дээвэр дор цугласан эдгээр залуусыг аюулгүй орчинд ажиллуулах, өдөр бүхэн ажилдаа аз жаргалтай ирэхэд нь юу хэрэгтэй болоод нийгэм болон үйл ажиллагааных нь хэрэгцээг хангахад чиглэсэн ямар ажлууд хийвэл зохилтойг соргогоор анзааран харж, удирдан чиглүүлэх учиртай хэмээн тэрээр өөрийнхөө ажлыг энгийнээр тайлбарлав.
"Би чинь багийнхандаа зааж зааварлахаас илүүтэй servant manager буюу тэдэнд үйлчилдэг нэгэн байхгүй юу"
хэмээн нүүр дүүрэн инээмсэглэл цацруулах түүний ярианаас ажилдаа ямар их хайртай нь бүрэн мэдрэгдэж байсныг дурдахгүй өнгөрч болохгүй биз ээ.
Өдгөө хоёр хүүхдийн ээж болсон түүний хувьд байгууллагын үнэ цэн, хувь хүний үнэ цэнтэй огтлолцох нь ямар ч ажлын байрнаас онцлон харах нэн тэргүүний чухал зүйл аж. Рио Тинтогийн хувьд хүн төвтэй, аюулгүй ажиллагааг эрхэмлэх уриатай.
"Аливаа ажлыг сэтгэлзүй болон бие махбодын хувьд эрүүл гоё орчинд цаг хугацаандаа хийж гүйцэтгэх, удирдлагын зүгээс ямар нэгэн төрлийн дарамтгүйгээр ажиллах нь миний хувьд тун чухал. Би байгууллагадаа үнэ цэн өгдөг, байгууллага маань ч эргээд надад үнэ цэн мэдрүүлдэг байвал сайхан шүү дээ."

Үргэлжлүүлэн тэрээр
"Уян хатан цагийн хуваарийн дагуу бид заавал найман цагийн турш оффис дээр ажиллах бус өөрсдөө шийдвэр гаргаад ажлын цагаа зохиох боломж олгодог нь гэр бүлтэй хүмүүсийн хувьд тун давуу талтай. Түүнчлэн хувийн эрүүл мэндийн даатгал, сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах үйлчилгээ, шинэ хүнээ өлгийдөн авсан аавуудад олгох 18 долоо хоногийн амралт гэхчлэн хүнээ бодсон хөтөлбөрүүд маш олон бий."
хэмээн инээмсэглэн хэлэв.
Сонирхуулахад, түүнийг Монгол дахь бизнес үйлчилгээний төвийн менежер болсон цагаас хойш ойролцоогоор энэ төв 60 хувиар томорчээ. Эдгээр залуус дэлхийд монгол оюуны чадварыг экспортолж, Монголын эдийн засагт өөрсдийн хувь нэмрийг оруулж байгаа. Түүнчлэн үе тэнгийн монгол мэргэжилтнүүддээ ийм боломж байж болно шүү хэмээх урам зориг түгээж буй нь гарцаагүй.
Зөвхөн Рио Тинто ч гэлтгүй Майкрософт, Гүүгл зэрэг үндэстэн дамнасан корпорацууд өөрсдийн багийг дэлхий даяар байгуулсан байдаг. Ихэвчлэн Энэтхэг, Филиппин, Хятад гэх зэрэг улсад байршилтай дээрх төвүүдийг яагаад Монголд байгуулж болохгүй гэх бодол өөрийн эрхгүй түүнтэй ярилцах явцад толгойд минь буусныг нуух юун. Хэд хэдэн могул компани манай улсад салбараа нээхэд л бид жинхэнэ оюуны экспорт хийж, эдийн засагт бодит хувь нэмэр үзүүлэх боломжтойг Рио Тинтогийн жишээ баталж байгаа болов уу.

ИРЭЭДҮЙ ӨӨД
Уншигч та хэрэв анзаарсан бол нийтлэлийн гол баатрын маань хүү, охин хоёр жил дараалан мэндэлсэн, дэрсхэн хүүхдүүд. Тэр ч утгаараа цэцэрлэг сургуулийн хүртээмж, боловсролын ялгаатай байдал түүний сэтгэлийг эмзэглүүлдэг тулгамдсан асуудлын нэг. Хүн бүхэн тэгш хүртээмжтэй орчинд ажиллаж, хөдөлмөрлөөсэй гэх чин хүслээсээ үүдэн ирээдүйд боловсролын салбарт ажиллах, өсвөр насны хүүхдүүдэд өөрсдийгөө зөв нээлттэй илэрхийлэх орчинг бий болгох гэгээн мөрөөдлөө ч тэр бидэнтэй хуваалцаад амжсан юм.
Таван жилийн дараа гэхэд шинээр ажилд орж буй хүмүүсийг хүсэл мөрөөдлөө таньж ухаарахад нь зоригжуулах, залуу эмэгтэйчүүдийг өөртэй нь ижил олон улсын түвшинд хэрхэн өсөж, дэвжиж буйг харах боломж олгохын тулд илүү холд тэмүүлэхийг тэрээр хүсэж буй. Ойрын ирээдүйд зөвхөн монголчуудаас бүрдсэн бус олон үндэстнээс бүрдсэн баг удирдаж ажиллах зорилтыг ч өмнөө тавьсан аж.
Хамтдаа яриа өрнүүлэх хэдхэн цагийн туршид эрч хүч, урам зориг, өөдрөг үзлийг өөрөөсөө түгээж, эргэн тойрноо нэвт гэрэлтүүлж байсан гайхалтай бүсгүйн яриаг миний бие энэ хүргээд жаргааж байна. Түүнтэй ярилцаж суухад зөвхөн хүсэл мөрөөдөл өөдөө тэмүүлж амьдарч байгаа хүн ямар үзэсгэлэнтэй харагддаг тухай өөрийн эрхгүй эргэцүүлсээр байсан билээ. Зүрх сэтгэл, оюун бодлоо цэгцэлж чадсан гоо үзэсгэлэн гэдэг хамгийн үнэ цэнтэй байдаг мэт…

Г.Цэндмаагийн сошиал хуудсууд:
Linkedin
Facebook
Instagram
Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.

> *"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.*
>
> unread.media
Өөрт төрсөн мэдрэмжийг үгээр илэрхийлж чадахгүй байх үе хэн нэгэнтэй ярилцсаны дараа үе үехэн надад тохиодог юм. Тэр бүрийд миний мэдэрсэн зүйлийг, амьдралыг сайхнаар харах ярилцагчийн өөдрөг үзлийг уншигч мэдэрч чадахгүй байх вий гэж дотроо айдас тээх нь бий. Энэ удаагийн зочин инээмсэглэл хийгээд үзэл бодлоороо уулзсан бүхний сэтгэлийг цэлмүүлэм тийм л ухаалаг, үзэсгэлэн төгөлдөр нэгэн байж таарсан нь надад дээрх айдсыг маань дахин сануулсан билээ.
Яагаад ч юм түүнтэй ярилцах үед миний доторх Монголын ирээдүйд итгэх итгэлийн цучил улам хүчтэй дүрэлзэж буй мэт санагдсан. Тэр бодлоос улбаалаад юунд ч юм санаа зовниж, дотор харанхуйлах мэт мэдрэмж сарнин одож, сэтгэл уужраад ирэх мэт…
Түүний карьерын замналаас эхэлсэн бидний ажил хэрэгч яриа яван явсаар монгол оюуныг дэлхийд үнэлүүлэх боломж, ажил амьдралынхаа тэнцвэрийг хадгалахаар хичээж буй ээжүүдийн зовлон гээд өргөн сэдвийг хамарсан болохыг та нийтлэлээс төвөггүйхэн ойлгох биз ээ.
Ингээд уншигч авхай таныг шинэхэн танил болох Эрдэс баялгийн зах зээлд дэлхийд тэргүүлэгчдийн нэг Рио Тинто группийн Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төвийн менежер Г.Цэндмаагийн өнгөрсөнд туулсан түүх болоод одоод бүтээж буй амжилтын жимээр аялуулах гэж буйдаа миний бие туйлын таатай байна. Хамтдаа аяллаа эхлүүлцгээх үү?
### хөлгүй далайд сэлэх бяцхан загас
Шинэхэн танилынхаа түүхийг яагаад ч юм түүний 18 наснаас эхлэх нь зүйтэй мэт. Нийгмийн жишгээр амьдралын шинэ үүдийг нээж, алив адал явдлыг алгаа дэлгэн хүлээж авах учиртай энэ нас түүний амьдралд ч эргэлтийн цэг болж өгсөн гэлтэй.
Цэндмаагийн гэр бүл түүнийг дунд ангид ордог жил Говь-Алтай аймгаас нийслэл хотноо шилжин суурьшиж, улмаар манай гол дүр ахлах ангиа Шинэ Монгол сургуулийн тавдугаар үеийн төгсөгч болон дүүргэсэн юм. Хүүхэд байхын хими, физикийн олимпиадад тасралтгүй оролцдог, математикт авьяастай, гүйлгээ ухаан сайтай байсан хэдий ч тэрээр нийгмийн ухааны хичээлдээ илүүтэй дур сонирхолтой байжээ. Тиймдээ ч ахлах ангидаа нийгмийн ухааны гүнзгий ангид элсэн орж, "хичээлдээ сайн", "тоондоо гавал", "сэнтэг охин" гэх хэвшмэл ойлголтоос хэрэндээ өөрийгөө чөлөөлөхийг оролдож байв. Ирээдүйн амьдралыг нь шийдэх учиртай мэргэжил сонголт хийх үедээ ч дүрэм журмыг ягштал мөрддөг арлын Япон бус, шинэ боломжийн үүр уурхай болсон эрх чөлөөний орныг зорихоор эргэлт буцалтгүй шийдэж.
Ахлах ангид суралцаж байх үедээ л ээждээ 18 насандаа тусдаа гарна хэмээн хэлдэг байсан нь бодит амьдрал дээр биеллээ олж, 2007 онд Хойд Дакото мужид орших коллежид амжилттай элссэн түүхтэй. Эхний жилдээ хичээлээ бүрэн гүйцэд ойлгохын тулд чадах чинээгээрээ чихээ онгойлгон шамдсан ч энэ бүхэн өөрт нь нэг л хангалттай санагдахгүй байх нь тэр. Өөрийнх нь хэлснээр хөдөөгийн сургуулийн оюутны байранд цагийн хоол идчихээд л, үлдсэн цагтаа хичээлээ хийж байсан түүний сэтгэл зүрх энэхүү хамгаалагдсан мэдрэмж дунд удаан амьдарч болохгүйг шивнэсээр дараагийн адал явдалдаа гарахаар шийдэв. Дараагийн зогсоол нь харин АНУ-ийн хоёр дахь том хот Лос Анжелес байсан аж.
"Алслагдсан буйд тосгоны жижиг сургуульд сурч байх үедээ эргэн тойрон дахь бүхнээ алган дээрээ дэлгээд тавьсан мэт мэддэг байсан бол түм бужигнасан Лос Анжелест суурьшаад л жинхэнэ утгаараа төөрч будлиж эхэлсэн дээ" гэж зочин маань оюутан ахуй цаг үеэ хөгжилтэйеэ дурслаа.
Сургалтын төлбөр, байрны мөнгө, амьжиргааны өртөг гээд бүхий л зардлаа олохын тулд сурахынхаа хажуугаар ажиллах зайлшгүй шаардлагатай. Монголд үлдсэн аав ээжийнхээ санааг зовоохгүйн тулд 20 ч хүрээгүй охин хэрэндээ л бүхнийг зохицуулахыг хичээнэ. Зуны амралтаараа анх удаа Вашингтон хотод байрлах сендвичний мухлагт үүрийн таван жингээс үдшийн 11 цаг хүртэл долоо хоногийн зургаан өдөр тасралтгүй ажиллахдаа эцэг эх нь хэрхэн шүүсээ шахан байж хөдөлмөрлөж, үр хүүхдээ өсгөснийг тултал ойлгожээ. Америкт өнгөрүүлсэн таван жилээс авч үлдсэн үнэ цэний тухайд тэрээр “*Хэрэв би Лос Анжелест суралцах зоригтой шийдвэр гаргаагүй байсансан бол хэзээ ч одоогийн Цэндмаатай адил өөрийгөө чөлөөтэй илэрхийлж, бусадтай нийцтэй ажиллах дадал эзэмшихгүй байсан биз ээ. Хэн ч намайг танихгүй, хэнийг ч би танихгүй тэр асар том хотын бяцхан эд эс нь болох үед хүссэн хүсээгүй хүн бүртэй хамтран ажиллахад суралцдаг”* хэмээн хуучилсан юм.
Нягтлан бодох бүртгэл, Бизнесийн удирдлагын чиглэлээр суралцсан дөрвөн жилийнхээ хугацаанд Цэндмаа төлбөрөө бүрдүүлэхийн тулд тасралтгүй сүши ресторанд ажиллаж байсан хэдий ч сүүлийн хоёр жилд нь мөнгөө хураагаад ч төлбөрөө төлж дийлэхгүй аюулд хүрч. Аз болоход рестораны эзэд түүнд сургалтын төлбөрийн зээл олгож, сургуулиа төгсөх урам зориг хайрласан аж.
Ааг амьсгаагаа ч дарах завдалгүй ажил сургуулийн хооронд гүйсэн он жилүүд шувтарч, эцэст нь "Хээрийн галуу үл хүрэх газраас хүний хүү эрдэм өвөрлөсөөр" эх орондоо ирэв. Тэрээр дөнгөж ахлах сургуулиа төгсөөд АНУ явахдаа огтхон ч эргэлзээгүй шигээ сургуулиа дүүргэж, амьдралынхаа дараагийн том алхмыг хийх үедээ ч олон зүйлд санаагаа чилээлгүй сурсан мэдсэн бүхнээрээ эх орныхоо хөгжилд хувь нэмрээ оруулна хэмээн шийдсэн гэдэг. Ер нь л түүнтэй ярилцаад суухад гаргасан шийдвэртээ харамсахын оронд зөвхөн урагшаа тэмүүлдэг нэгэн болох нь тодхон мэдрэгдсэн билээ.
### амсхийх завгүй залуу нас
Шинэ цагийн салхи эх орныг маань дайрсан цагаан морин жилийн ардчилсан хувьсгалыг угтуулан мэндэлсэн хэдэн зуун мянган хүүхдийн нэг бол Цэндмаа. Одоо цагтай адил эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ сэтгэлзүйд анхаарах нь бүү хэл гэдэс цатгалан, мөр бүтэн байлгаж чадвал дээдийн заяа байсан ороо бусгаа он жилүүдэд өсөж өндийсөн тэд өдгөө манай улсын ажиллах хүчний дийлэнх хэсгийг бүрдүүлж буй.
Зочин маань өөрсдийн үеийнхнийхээ тухайд “*Манай миллинеал залууст тохиолдсон хамгийн том асуудал бол ажлын байран дээр хэт түүхийгээр бэлтгэгдэн гарсан явдал. Одоогийн Gen-Z үеийнхэн өөрсдийн юунд дуртай, дургүй болоод хүсэл тэмүүллийнхээ талаар хангалттай их эргэцүүлэн бодож буй бол бид эсрэгээрээ асар том хайрцган дундаас гэнэтхэн бодит амьдралд хөл тавьсан гэхэд хилсдэхгүй”* хэмээсэн билээ.
Дөрвөн жилийн турш нягтлан бодогч болохоор мэрийн суралцсан ч эх орондоо ирснийхээ дараа энэ мэргэжлээрээ ажиллах бодол түүнд төдийлөн төрөхгүй, өөрийнх нь хийх ёстой ажил нэг л биш мэт санагдав. Юутай ч ажил хайхын хажуугаар тухайн үед Монголд дөнгөж үйл ажиллагаа эхлүүлээд байсан TEDx арга хэмжээний зохион байгуулалтын багт сайн дураараа ажиллаж эхэлжээ. 2010 онд энэхүү гэр бүлд элсэн орсон цагаасаа хойш тэрээр арав гаруй TEDx арга хэмжээг зохион байгуулсны сацуу олон ч найз нөхөдтэй болж, нийгмийн ажлын хүрээнд чамгүй туршлага хуримтлуулсан түүхтэй.
Сургуулиа төгсөөд нягтлангаар ажиллахгүй хэмээн шийдсэн түүнд найз А.Мэнд-Орших нь өөрийнхөө шинээр нээсэн "New Media Group"-т төслийн менежерээр ажиллах санал тавьжээ. Гүйцэтгэх ажил нь товчхондоо үйлчлүүлэгч болон вебсайт хийж буй хөгжүүлэгч хоёрын хооронд гүүр болж өгөх байсан нь харин түүнд явцын дунд маш их таалагдсан гэдэг. Шинээр эхэлж байсан энэ бизнест жил гаруйн хугацаанд ажиллахдаа ихэвчлэн Монголын томоохон компаниудын брэндбүүк болон вебсайт хийх төслүүдийг удирдаж өөрийгөө сориод үзэв. Дараа нь барилгын чиглэлийн APIP группт захирлын туслахаар хэсэг ажиллаж, түүний дараагаар Монголд дөнгөж үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд байсан Draper Capital Mongolia компанийн төслийн үйл явцыг хариуцах боломж түүнд тохиосон юм. "New Media Group"-т ажиллаж байх үедээ л эхлэх болоод дуусах хугацаа нь тодорхой төсөлт ажлыг гүйцэтгэхдээ гаргууд, өөрөө ч дур сонирхолтой болохоо олж мэдсэн түүнд дөнгөж цаасан дээр буугаад байсан уул уурхайн төслийг бодит уурхай болгох үйл явц тун их таалагдсан хэрэг.
Английн хөрөнгө оруулалттай алтны уурхайн төслийн бүх үе шатанд гар бие оролцож, эцсийн бүтээгдэхүүн болох алтыг Монголбанканд өөрийн биеэр тушаах хүртэл тэрээр хоёр жилийн хугацаанд ёстой л залуу хүний дундаршгүй эрч хүчээр ажлын морь мэт зүтгэжээ. Энэ уурхайн ажлаас олон зүйл суралцсан ч удахгүй үрийн зулай үнэрлэх Цэндмаа хувийн амьдралдаа илүүтэй анхаарлаа хандуулахаар шийдсэн аж. Ээж хэмээх эрхэм алдрыг хүртсэнийхээ дараа манай баатар харин хойшид юу хийх тухайгаа ултай бодож эхлэв. Ажил амьдралаа эн тэнцүү авч явах хүсэл эрмэлзэл нь яавч тасралтгүй 12 цагийн турш ажилладаг урьдын амьдралын хэв маягтай авцалдахгүй нь ойлгомжтой.
*Би юунд сонирхолтой хүн юм бэ? Хүсэл мөрөөдөл минь хааш чиглэж байна?* хэмээн ахин дахин эргэцүүлсний эцэст хүүхдээ өсгөх хугацаандаа олон улсын мэргэшсэн төслийн менежер (PMP) болохоор шийдэж, шалгалт ч өгөөд амжлаа. Хүүгээ дөнгөж есөн сартай байх үед шалгалтаа өгч тэнцсэн бөгөөд Монгол Улсад мэргэшсэн төслийн менежер зэргийг хүртсэн анхны хорь гаруй мэргэжилтний тоонд багтжээ. Ийнхүү түүний төслийн удирдлагын олон улсын стандартыг Монгол Улсынхаа томоохон бүтээн байгуулалтуудтай холбох гүүр болох дараачийн аялал эхлэх нь энэ.
### БАГИЙН ГИШҮҮН ҮРГЭЛЖ НЭГДҮГЭЭРТ
Тухайн үед PMP сертификат болон төслийн удирдлагын олон улсын стандартыг дагадаг Рио Тинто, Энержи Ресурс гэх мэт цөөхөн компаниуд Монголд байжээ. Цэндмаа ч олон улсын томоохон компанийн соёл, ажлын арга барилаас суралцах хүсэлтэй байсан тул Рио Тинтод өөрийгөө сорихоор сэтгэл шулуудав.
Тэртээ 1873 оноос дэлхийн зэс үйлдвэрлэлийн зах зээл дээрх гол тоглогчдын нэг байсаар ирсэн Рио Тинто групп өдгөө Монгол Улсыг оролцуулаад дэлхий даяар 35 улсад 49 мянга гаруй ажилтантай үндэстэн дамнасан корпарац билээ. Цэндмаа энэ том өрх айлын гишүүн болсон дариудаа мэргэжлийнхээ дагуу Рио Тинтогийн "Мэдээлэл технологийн баг"-ийн (IS&T) нэг хэсэг болон ажиллажээ. Эл баг нь жил бүр Рио Тинто даяар хэрэгжүүлж буй 300-400 гаруй мэдээллийн технологийн төслийг бие даан хөгжүүлдгээрээ онцлогтой. Тэдгээр төслийг амжилттай хэрэгжүүлж, ард нь гарахын тулд төслийн эхлэлээс төгсгөл хүртэл үйл явцууд дээр дэмжлэг үзүүлэх чадварлаг төслийн менежерүүд зайлшгүй шаардлагатай байдаг аж. Тайзан дээр үзүүлбэр үзүүлж буй уран бүтээлчийг мэдээллийн технологийн баг хэмээн зүйрлэвээс төслийн менежерүүд нь хөшигний ардах бүх ажлыг гардан гүйцэтгэх арын албаныхан хэмээн ойлгоход буруудах зүйлгүй.
Тэдгээр төсөл хэрхэн хэрэгжвэл зохистой хийгээд зөв зарчмаар явж байна уу? Том зургаар харахад төсөлтэй холбоотой мэдээллүүд цаг тухай бүрийд шинэчлэгдэж чадаж байгаа эсэх гээд алхам бүр дээр чанарын хяналт тавих нь түүний анхны үндсэн ажил байв.
*"Олон улсын компанид төслийн менежерээр ажиллахын онцлог нь тухайн төслийг хэрхэн ашигтай ажиллуулах вэ гэдэгт хангалттай суралцах боломжтой байдагт оршдог юм шиг ээ. Гарааны бизнесийн тухайд маш олон тооны төсөл эхлүүлдэг ч 90 хувь нь хэрэгжиж амжилгүй бүтэлгүйтдэг. Харин том компанийн хувьд бүтэлгүйтэх магадлал бага. Яагаад гэвэл зөвхөн манай Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төв дээр л гэхэд project service гэх тусдаа баг бий. Энэ баг нь өөрсдөө төслийн үйл ажиллагаанд оролцох бус төслийн менежерүүдэд төслийг эхлэхээс дуусах хүртэл ямар процессын дагуу яаж хийвэл зөв бэ гэдэг дээр дэмжлэг үзүүлж ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл төслийн менежер гэдэг хүнд төслөө хугацаанд нь амжилттай хэрэгжихэд, төсвийн дагуу гүйцэтгэхэд нь туслалцаа үзүүлдэг нэгэн юм."*
Рио Тинто дахь эхний жил нүд ирмэхийн зуургүй өнгөрч, дөнгөж ажлаа гартаа оруулж байхтай зэрэгцэн түүний гэр бүл дахин нэг шинэ гишүүнээ өлгийдөн авсан баярт үйл явдал тохиов. Отгон хүүхдээ торниулан, ажилдаа орох үед нь Цэндмаад Монгол дахь Бизнес үйлчилгээний төвийн менежерээр ажиллах санал тавин, компанийн зүгээс томоохон итгэл хүлээлгэжээ. Өмнө тэрээр зөвхөн нэг багийн хариуцаж буй төсөлд зөвлөгөө өгдөг мэргэжилтэн байсан бол одоо Рио Тинтогийн дэлхийн өнцөг булан бүр дэх багуудын нэг хэсэг болсон 150 монгол залуусын үйл ажиллагааг хариуцсан менежерийн ажил хийж буй гэсэн үг.
Нэг зорилгын төлөө нэгэн дээвэр дор цугласан эдгээр залуусыг аюулгүй орчинд ажиллуулах, өдөр бүхэн ажилдаа аз жаргалтай ирэхэд нь юу хэрэгтэй болоод нийгэм болон үйл ажиллагааных нь хэрэгцээг хангахад чиглэсэн ямар ажлууд хийвэл зохилтойг соргогоор анзааран харж, удирдан чиглүүлэх учиртай хэмээн тэрээр өөрийнхөө ажлыг энгийнээр тайлбарлав. *"Би чинь багийнхандаа зааж зааварлахаас илүүтэй servant manager буюу тэдэнд үйлчилдэг нэгэн байхгүй юу"* хэмээн нүүр дүүрэн инээмсэглэл цацруулах түүний ярианаас ажилдаа ямар их хайртай нь бүрэн мэдрэгдэж байсныг дурдахгүй өнгөрч болохгүй биз ээ.
Өдгөө хоёр хүүхдийн ээж болсон түүний хувьд байгууллагын үнэ цэн, хувь хүний үнэ цэнтэй огтлолцох нь ямар ч ажлын байрнаас онцлон харах нэн тэргүүний чухал зүйл аж. Рио Тинтогийн хувьд хүн төвтэй, аюулгүй ажиллагааг эрхэмлэх уриатай.
*"Аливаа ажлыг сэтгэлзүй болон бие махбодын хувьд эрүүл гоё орчинд цаг хугацаандаа хийж гүйцэтгэх, удирдлагын зүгээс ямар нэгэн төрлийн дарамтгүйгээр ажиллах нь миний хувьд тун чухал. Би байгууллагадаа үнэ цэн өгдөг, байгууллага маань ч эргээд надад үнэ цэн мэдрүүлдэг байвал сайхан шүү дээ."*
Үргэлжлүүлэн тэрээр *"Уян хатан цагийн хуваарийн дагуу бид заавал найман цагийн турш оффис дээр ажиллах бус өөрсдөө шийдвэр гаргаад ажлын цагаа зохиох боломж олгодог нь гэр бүлтэй хүмүүсийн хувьд тун давуу талтай. Түүнчлэн хувийн эрүүл мэндийн даатгал, сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах үйлчилгээ, шинэ хүнээ өлгийдөн авсан аавуудад олгох 18 долоо хоногийн амралт гэхчлэн хүнээ бодсон хөтөлбөрүүд маш олон бий."* хэмээн инээмсэглэн хэлэв.
Сонирхуулахад, түүнийг Монгол дахь бизнес үйлчилгээний төвийн менежер болсон цагаас хойш ойролцоогоор энэ төв 60 хувиар томорчээ. Эдгээр залуус дэлхийд монгол оюуны чадварыг экспортолж, Монголын эдийн засагт өөрсдийн хувь нэмрийг оруулж байгаа. Түүнчлэн үе тэнгийн монгол мэргэжилтнүүддээ ийм боломж байж болно шүү хэмээх урам зориг түгээж буй нь гарцаагүй.
Зөвхөн Рио Тинто ч гэлтгүй Майкрософт, Гүүгл зэрэг үндэстэн дамнасан корпорацууд өөрсдийн багийг дэлхий даяар байгуулсан байдаг. Ихэвчлэн Энэтхэг, Филиппин, Хятад гэх зэрэг улсад байршилтай дээрх төвүүдийг яагаад Монголд байгуулж болохгүй гэх бодол өөрийн эрхгүй түүнтэй ярилцах явцад толгойд минь буусныг нуух юун. Хэд хэдэн могул компани манай улсад салбараа нээхэд л бид жинхэнэ оюуны экспорт хийж, эдийн засагт бодит хувь нэмэр үзүүлэх боломжтойг Рио Тинтогийн жишээ баталж байгаа болов уу.
### ИРЭЭДҮЙ ӨӨД
Уншигч та хэрэв анзаарсан бол нийтлэлийн гол баатрын маань хүү, охин хоёр жил дараалан мэндэлсэн, дэрсхэн хүүхдүүд. Тэр ч утгаараа цэцэрлэг сургуулийн хүртээмж, боловсролын ялгаатай байдал түүний сэтгэлийг эмзэглүүлдэг тулгамдсан асуудлын нэг. Хүн бүхэн тэгш хүртээмжтэй орчинд ажиллаж, хөдөлмөрлөөсэй гэх чин хүслээсээ үүдэн ирээдүйд боловсролын салбарт ажиллах, өсвөр насны хүүхдүүдэд өөрсдийгөө зөв нээлттэй илэрхийлэх орчинг бий болгох гэгээн мөрөөдлөө ч тэр бидэнтэй хуваалцаад амжсан юм.
Таван жилийн дараа гэхэд шинээр ажилд орж буй хүмүүсийг хүсэл мөрөөдлөө таньж ухаарахад нь зоригжуулах, залуу эмэгтэйчүүдийг өөртэй нь ижил олон улсын түвшинд хэрхэн өсөж, дэвжиж буйг харах боломж олгохын тулд илүү холд тэмүүлэхийг тэрээр хүсэж буй. Ойрын ирээдүйд зөвхөн монголчуудаас бүрдсэн бус олон үндэстнээс бүрдсэн баг удирдаж ажиллах зорилтыг ч өмнөө тавьсан аж.
Хамтдаа яриа өрнүүлэх хэдхэн цагийн туршид эрч хүч, урам зориг, өөдрөг үзлийг өөрөөсөө түгээж, эргэн тойрноо нэвт гэрэлтүүлж байсан гайхалтай бүсгүйн яриаг миний бие энэ хүргээд жаргааж байна. Түүнтэй ярилцаж суухад зөвхөн хүсэл мөрөөдөл өөдөө тэмүүлж амьдарч байгаа хүн ямар үзэсгэлэнтэй харагддаг тухай өөрийн эрхгүй эргэцүүлсээр байсан билээ. Зүрх сэтгэл, оюун бодлоо цэгцэлж чадсан гоо үзэсгэлэн гэдэг хамгийн үнэ цэнтэй байдаг мэт…
*Г.Цэндмаагийн сошиал хуудсууд:*
Linkedin
Facebook
Instagram
*Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.*