"Дэг журмын цаана: Амьдралын нэмэлт 12 дүрэм" номын тухай
<div class="article-body">
          <h2><div>Эрх чөлөөний тухай яриа эцэс төгсгөлгүйгээр цуурайтан буй энэ цаг үед “хариуцлага” гэх үгийг олны анхааралд ахин авчирч чадсаных нь төлөө орчин цагийн алдартай сэтгэгчдийн нэг Жордан Питерсонд зүй ёсоор талархах хэрэгтэй болов уу. </div><div><br></div><div> “Аливаа нэгэн дүрэмгүйгээр бид дур хүслийнхээ боол болдог гэх” тэрслүү хэрнээ ойлгомжтой санаагаар эхлэх “Амьдралын 12 дүрэм” нь 2018 онд  хэвлэгдэн гарсан дариудаа 5 сая хувь зарагдаж, 45 хэлнээ хөрвүүлэгдсэн билээ. Харин зохиогч нь өвчний улмаас комд орсныхоо дараахан эмнэлгийн орон дээр номынхоо дараагийн дэвтрийг тасралтгүй бичсээр өнгөрөгч оны гуравдугаар сард эл шинэ бүтээлээ худалдаанд гаргасан юм. <br></div><div><br></div><div>Өмнөх дэвтэртэйгээ адил мартагдах шахсан эртний соёл иргэншлийн үлгэр домгоос Харри Поттер цуврал хүртэлх (номыг уншсан хэн бүхэн зохиолчийн гүнзгий Квиддичийн мэдлэгээс “Поттертолгойтон” гэдгийг нь төвөггүйхэн гадарлах болно ) өргөн сэдвийг хамарсан “Дэг журмын цаана” бүтээлээс онцлох дүрмүүдийг бид энэ удаагийн дугаартаа түүвэрлэн хүргэж байна. <br></div><div><br></div><div><br></div></h2><blockquote><p><a href="https://unread.today/c/books-12rules" target="_blank">"Амьдралын 12 дүрэм: Хаосын эсрэг ерөндөг" номын тухай тэмдэглэл</a></p>
<cite><p>unread.today</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/647285c22be6712a720658c338454327.jpeg"></p><div class="image-caption">Зургийн эх сурвалж: Монсудар хэвлэлийн газар </div><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>ДҮРЭМ 2: Та хэн бэ, ядахнаа хэн байж болох вэ?</div></h3><p></p><p dir="ltr">Ж.К.Роулингийн уран зөгнөлт цуврал болох “Харри Поттер ба Нууцат Өрөө”-нд Хогвартс цайзыг заналхийлж, найзуудыг нь чулуу болгон хувиргаж буй базилиск могойны эсрэг шидтэн хүү тулалддаг. Асар том могойгоор дамжуулан зохиолч бидний психологийн болон нийгмийн танил ертөнцийн эмх цэгцийн дор үргэлж нуугдаж байдаг хаос буюу эмх цэгцгүй байдлыг дүрсэлсэн хэмээн төсөөлье. Харригийн хувьд нялхад нь харанхуйн шидтэн Волдемортын сүнсний нэг хэсэг биед нь шингэсэн тул угаасаа хорон муу чанарыг өөртөө агуулсаар явжээ. Харритай адил бидний дотор ч үл анзаарагдам харанхуй, бараан тал бий. Харри далдын хүчтэй тэмцэхээр нууцат өрөөнд базилисктай тулалддаг боловч буланд шахагдан, дааж давшгүй аюултай тулгарна. Яг тэр мөчид галт шувууны авчирсан Гриффиндорын сэлэмний ачаар Харри могойг хөнөөх ч үхлийн аюултай шарх авдаг. Азаар, шувууны нулимс түүний шархыг эдгээн бяцхан шидтэн сургуулиа аварснаар түүх аз жаргалтайгаар өндөрлөдгийг санаж байна уу?</p><p>Харри Поттер, Диснейн гүнжийн үлгэр, Бөгжний эзэн гээд уран зөгнөлт бүхий л зохиолууд дээр гардаг дээрх ялгуусан түүх бүхэн үхээд сэхэхээс буцахгүй хүн л хорон муу махчныг ялан дийлж чадна гэх ижил санааг дэвшүүлдэг. Орчин цагт бид аймшигт Смаугын савраас алтыг нь булаах Билбо аль эсвэл Волдемортын хуваагдсан долоон сүнсийг нь устгах Харри болох албагүй л дээ. Гол хэлэх гээд байгаа санаа нь муу усны сувагт шидсэн базилиск шиг ужиг болсон нийгмийн хамгийн эсрэг хамгийн хүчтэй тэмцэгч, дайсан нь өөрийгөө шаардлагатай нөхцөлд орвонгоор нь өөрчлөхөд ямагт бэлэн байдаг бие хүн юм. Нөгөөтэйгүүр зөв үйлийн төлөө хувьсан өөрчлөгдөх, алдаагаа хүлээн зөвшөөрч сурахын төлөө бид хоцрогдсон зуршлаа зоригтойгоор орхиж сурах хэрэгтэй аж. Зохиолчийн үзэж буйгаар хэчнээн өвдөлт, эмзэглэл, шаналан төрж байсан ч хамаагүй хуучин итгэл үнэмшлээ шатаан хаяж, дахин амьдарч, шинэчлэгдэн урагш тэмүүлэх нь ухамсарт хүнд байх амин чанар гэнэ.</p><p dir="ltr">Сайн ч муу ч бид бүгдээрээ амьдрал хэмээх аялалд гарсан хүмүүс. Аялалд ашиглах газрын зураг оновчгүй байвал бид хаосдаа живж, итгэл найдвар урам зориг минь явдал дундаа мохох нь лавтай. Тиймдээ ч хэн болохоо төсөөлж, замдаа саад болж буй аюултай сайн дураар нүүр тулах нь чухал юм. Цайзад ханхүүг хүлээсээр насыг барвал бид хэзээ ч "<i>би хэн бэ?"</i> гэх асуултад хариулж чадахгүй.</p><p><br><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/25d393cb6c7dda779d97a18fe9d2d6b0.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><div><br></div><div>Дүрэм 5: Сэтгэл зүрхний дуудлагаа дагах хэрэгтэй юу?</div></div></h3><p></p><p dir="ltr">Зүг чиг, алсын хараа, үнэт зүйл… Бидний амьдралын алхам тутамд эдгээр үгс дуулддаг ч үнэн хэрэгтээ бодит амьдралаас хэтэрхий хол номчирхсон ойлголт мэт танд санагддаг уу? Дээдэс нь ч суудлаа олохгүй байгаа ийм нийгэмд гүйдлээ олох гэж зүдрэхийн оронд зүгээр л сохрын газар сохор болоод амьдаръя гэх бодол ч бидний толгойд цөөнгүй орж ирдэг. Үнэн чанартаа хүмүүст худал хуурмаг үгс хэлж, муу үйл хийгээд ч болов илүү орлого олж байвал түүнийгээ зөвтгөх ямар нэг шалтаг хайж олоход ядаж төдөх зүйл үгүй. </p><p dir="ltr">Гэвч бид үнэнээс булзаж, биеэсээ түлхэх бүртээ л эсргээрээ чин хайр, үнэнч харилцаа, халуун сэтгэлийг бусдаас далдхан хүсэмжилж суудаг шүү дээ. Тийм ч болохоор таны ухамсартай зөрчилдөж байгаа муу үйлийг бага дээр нь эсэргүүцэхгүй бол зөрчил жинхнээсээ хараа хяналтаас мултрах үед засъя гээд ч боломжгүй болчихно. Ажлын газрын хүнийг тань дээд албан тушаалтан нь зүй бусаар доромжлохыг нүдээ аниад өнгөрүүлбэл ирээдүйд хаалганы цаана өрнөх аймшигт хүчирхийллийг ч тоохооргүй нэгэн болж мэдэх. </p><p>Хэрэв яг одоо хийж буй зүйл тань урагшлах урам зориг өгөхгүй байвал, өөрөөсөө урвасан мэт мэдрэмж төрүүлж байвал та дотроосоо дуулдаж буй аяархан, маш сул дуу хоолойг үл тоомсорлож яваа байж магадгүй шүү. Хэрэв ажил дээрээ өөрийгөө сул дорой, ичгүүртэйгээр мэдэрч, амьдралаас залхсан байдалд орсон бол магадгүй өөрийн хийж буй зүйлсээ ганц удаа ч болов эргэцүүлэн бодоод үзээрэй. Үзэн яддаг зүйлээ урагшлуулах гэж хүчлэхийн оронд зоригтойгоор “ҮГҮЙ” гээд хэлэх нь зөв сонголт ч байж болох.<br></p><p>Хүн бүр дэлхий нийтийн амьдралд өөрсдийн итгэдгээс ч эсвэл итгэхийг хүссэнээс ч илүү хариуцлага хүлээдэг гэх дээрх санааг зохиолч энэ бүлэг дээрээ онцлон дурдсан билээ. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/9c88f5cac23ee17788033216ede06d10.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><div><br></div><div>Дүрэм 7: Толгой дотор эргэлдэх бодлуудаа цэгцэлмээр байна уу?</div></div><div><br></div></h3><p></p><p dir="ltr">Дэлхийн гадаргын гүнд урт удаан хугацаагаар хүчтэй халалт, даралтад өртөх үедээ нүүрсний атомууд очир алмаас адил төгс талст хэлбэрт шилждэг. Халалт болон даралт нь энгийн нүүрсний суурь талст оронт торын бүтцийг алмаасын ховор үнэт чанар болох төгс талстад хувиргах шидтэй. Бидний хүсэл тэмүүллийг ч мөн үүнтэй ижлээр тайлбарлаж болно. Зарим хүмүүс хүсэн тэмүүлж, зорьсон зүйлээ огоорон олон зүйлд уруу татагдаж, хий дэмий цагаа үрэн, ажлаа үл төлөвлөн хойшлуулсаар эцэстэй аль ч үгүй хоцорч, хүн зоны итгэлийг алдан аймшигтай мэдрэмж амссан ч өөрийгөө өөрчлөх талаар огтоос бодолгүй амьдарсаар байх нь бий. </p><p dir="ltr">Ан цав гарсан байшин амархан нурдгийн адил ямар ч ажилд бүрэн төвлөрч сураагүй хүний өмнө сорилт нүүр тулан ирэхэд бие болон сэтгэлээ удирдаж үл чадна. Яг л хоёр настай хүүхэд дэлгүүрт хүссэн зүйлээ авахын төлөө газарт тэрийн унадаг шиг асуудал тэднийг бүчин авах үед хамаг хүчээ төвлөрүүлж байгаад ард нь гарах шийдэл хайхын оронд оролдож ч үзэлгүй буугаад өгчих нь бий. Харин зорилт оновчтой бөгөөд түүнийхээ төлөө өөрийгөө хангалттай дайчилж чадах аваас асуудал том байсан ч тодорхой бус байдал, түгшүүр, ичгүүр болон стрессээс болж таны сэтгэл санаа доройтох магадлал харьцангуй бага. </p><p>Тиймдээ ч карьер, гэр бүлийн харилцаа, эрүүл мэнд гээд амьдралын бүх л талбар тань асуудалтай мэт санагдаж байвал олон тийш сэтгэлээ савлуулахын оронд зөвхөн ганц зүйлд бүхнээ шавхан өөрийгөө дайчлаад үзээрэй. Өөрчлөлт ирэх нь гарцаагүй. Өмнө нь та үймсэн олон бодлын нийлбэр байсан бол харин одоо яг л нүүрсний атомууд нягтардагтай адил ганц бүхэл зүйл болж эхэлнэ. Жин хасах, гэрээ цэгцлэх (Питерсоны номуудыг уншсаны дараа та гэр цэвэрлэх ажилд туйлын өндөр ач холбогдол өгч эхлэх нь лавтай), карьераа нэг шат ахиулах, яг одоо эрхэлж буй ажилдаа гавшгайч болох гээд таны зорилго ер юу ч байж болно. Хамгийн гол нь тэрхүү ганц зүйлд бүхнээ дайчлан зүтгээд үр дүнг нь харах л чухал юм. Энгийн нүүрснээс алмаас бий болдог гэдэг ахин дахин санаарай. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/d416cb5a4923d3697e34eb217c746277.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><div>ДҮРЭМ 10: БОЛЗОО ЧУХАЛ ГЭЖ ҮҮ?</div></div></h3><p></p><p dir="ltr">Та хэзээ хамгийн сүүлд эхнэр/нөхөр эсвэл найз залуу/бүсгүйтэйгээ болзоонд явсан бэ? Зөвхөн түүнтэй цагийг өнгөрүүлэхийн төлөө өөрийгөө бэлдэж, ойр зуурын ахуйн асуудал бус өөрсдийнхөө ирээдүйн тухай ярилцсан мөчөө санаж байна уу? Гэрлэсэн хосуудын хувьд нийтлэг ажиглагддаг асуудал бол болзоо болон бэлгийн амьдралдаа цаг зарцуулахаа болих явдал. </p><p>Та долоо хоногт хоёр удаа хамтрагчтайгаа бэлгийн харилцаанд ордог гэж үзье. Энэ нь жилд зуун удаа гэсэн үг. Та дахиад гучин жил гэр бүлийн амьдралаар амьдарна гэж төсөөлбөл гурван мянган удаа дээрх ажлыг хийнэ ээ гэсэн үг. Танд энэ бүх хугацааны багахан хэсгийг техникээ сайжруулах, сэтгэл татам байхад, дотно харилцаа, бэлгийн чадавхаа сайжруулахад зориулах боломж байхгүй гэж үү? Хосууд болзоо, бэлгийн харилцаа, сэтгэл догдлом үдшүүдэд цаг зарцуулахаа хэдий чинээ болинов төдий чинээ харилцаа хөрөх магадлал ихэсдэг аж.<br></p><p>Сайхан хайр, бат бэх гэрлэлтийг бид олох гэхээсээ илүүтэй бүтээдэг гэдгийг ухамсарлахгүй бол та жинхэнэ асуудалд унаж магад. Энэ хайр бүтэхгүй байсан ч дахиад нэг хүн гарч ирж л таараа гэх өөдрөг төсөөлөлд ч найдах хэрэггүй л болов уу. Дэлхий дээр долоон тэрбум хүн амьдарч байгаа. Магадгүй наад зах нь зуун сая хүн танд сайн хамтрагч болж болох юм. Танд бүгдийг нь туршиж үзэх цаг, энерги байхгүй тул зарчмын хувьд тэр дундаас хамгийн сайныг нь сонгох магадлал тэгтэй тэнцүү. Үнэхээр сайн нэгэнтэй учирлаа ч та өмнөх харилцаан дээрээ гаргаж байсан алдаагаа давтан, хангалттай хичээл зүтгэл гаргахгүй бол нэг л өдөр романтик мэдрэмжүүд замхран одох нь гарцаагүй. Өнө удаан жилийн бат бэх хайр дурлалын харилцаа гэдэг бурхнаас бидэнд өгдөг бэлэг биш, харин хос хоёрын зайлшгүй суралцах ёстой чадвар гэж зохиолч онцолжээ. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/451725c7ae63528c9242a01ad6520aed.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>Зохиогчийн тухай</div></h3><p></p><p>Канад гаралтай клиникийн психологич, Харвард, Торонтогийн Их сургуулийн профессороор олон жил ажилласан Ж.Питерсон өдгөө дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий сэхээтнүүдийн нэгд зүй ёсоор тооцогдох болсон. (Түүний <a href="https://www.youtube.com/channel/UCL_f53ZEJxp8TtlOkHwMV9Q" target="_blank">Ютүб суваг л</a> гэхэд 4.5 сая дагагчтай.) Их сургуулийн жирийн профессор поп одтой дүйхүйц алдар нэртэй болсон түүх тун энгийн. Питерсон их сургуульд ажиллаж байх ахуйдаа ажлаасаа түрхэн зуур завсарлага аван Quora сайтын төрөл бүрийн асуултад хариулах дуртай нэгэн байсан аж. Нэгэн өдөр <i>хүн бүрийн мэдэх ёстой хамгийн үнэ цэнтэй зүйлс юу вэ?</i> гэх асуултад тэрээр өөрийн бодож явдаг, амьдралдаа дадал болгосон хэдэн дүрмүүдийг жагсаан бичсэнээр интернет ертөнцөд жинхэнэ шуугиан дэгдээж, таван сая хувь борлогдсон “Амьдралын 12 дүрэм” номоо бичих сэдлээ олсон түүхтэй. </p><p>Тэрхүү явдлаас хойш түүний ютүб суваг дээрх бичлэгүүд, подкаст нь хэдэн зуун сая үзэгч, сонсогчтой болж, олон улс дамжсан номын аялал нь дэлхий даяарх 130 хотод 250 мянга гаруй хүнийг хамарсан билээ. Тэрээр карьерынхаа турш оюутан, хамтран ажиллагсдынхаа хамтаар 100 гаруй шинжлэх ухааны бүтээл хэвлүүлсэн бөгөөд түүний <a href="https://www.goodreads.com/book/show/2218102.Maps_of_Meaning" target="_blank">“Утга учрын зураглал”</a> номыг шашны философид хувьсгал авчирсан хэмээн үздэг. </p><p><br></p>
<div class="uk-margin-bottom uk-margin-top"><iframe width="614" height="380" frameborder="0" allowfullscreen src="//www.youtube.com/embed/y8wBjH8aXw4?rel=0"></iframe>
</div>          </div>

Эрх чөлөөний тухай яриа эцэс төгсгөлгүйгээр цуурайтан буй энэ цаг үед “хариуцлага” гэх үгийг олны анхааралд ахин авчирч чадсаных нь төлөө орчин цагийн алдартай сэтгэгчдийн нэг Жордан Питерсонд зүй ёсоор талархах хэрэгтэй болов уу.
“Аливаа нэгэн дүрэмгүйгээр бид дур хүслийнхээ боол болдог гэх” тэрслүү хэрнээ ойлгомжтой санаагаар эхлэх “Амьдралын 12 дүрэм” нь 2018 онд  хэвлэгдэн гарсан дариудаа 5 сая хувь зарагдаж, 45 хэлнээ хөрвүүлэгдсэн билээ. Харин зохиогч нь өвчний улмаас комд орсныхоо дараахан эмнэлгийн орон дээр номынхоо дараагийн дэвтрийг тасралтгүй бичсээр өнгөрөгч оны гуравдугаар сард эл шинэ бүтээлээ худалдаанд гаргасан юм.
Өмнөх дэвтэртэйгээ адил мартагдах шахсан эртний соёл иргэншлийн үлгэр домгоос Харри Поттер цуврал хүртэлх (номыг уншсан хэн бүхэн зохиолчийн гүнзгий Квиддичийн мэдлэгээс “Поттертолгойтон” гэдгийг нь төвөггүйхэн гадарлах болно ) өргөн сэдвийг хамарсан “Дэг журмын цаана” бүтээлээс онцлох дүрмүүдийг бид энэ удаагийн дугаартаа түүвэрлэн хүргэж байна.
"Амьдралын 12 дүрэм: Хаосын эсрэг ерөндөг" номын тухай тэмдэглэл

unread.today

Зургийн эх сурвалж: Монсудар хэвлэлийн газар
ДҮРЭМ 2: Та хэн бэ, ядахнаа хэн байж болох вэ?
Ж.К.Роулингийн уран зөгнөлт цуврал болох “Харри Поттер ба Нууцат Өрөө”-нд Хогвартс цайзыг заналхийлж, найзуудыг нь чулуу болгон хувиргаж буй базилиск могойны эсрэг шидтэн хүү тулалддаг. Асар том могойгоор дамжуулан зохиолч бидний психологийн болон нийгмийн танил ертөнцийн эмх цэгцийн дор үргэлж нуугдаж байдаг хаос буюу эмх цэгцгүй байдлыг дүрсэлсэн хэмээн төсөөлье. Харригийн хувьд нялхад нь харанхуйн шидтэн Волдемортын сүнсний нэг хэсэг биед нь шингэсэн тул угаасаа хорон муу чанарыг өөртөө агуулсаар явжээ. Харритай адил бидний дотор ч үл анзаарагдам харанхуй, бараан тал бий. Харри далдын хүчтэй тэмцэхээр нууцат өрөөнд базилисктай тулалддаг боловч буланд шахагдан, дааж давшгүй аюултай тулгарна. Яг тэр мөчид галт шувууны авчирсан Гриффиндорын сэлэмний ачаар Харри могойг хөнөөх ч үхлийн аюултай шарх авдаг. Азаар, шувууны нулимс түүний шархыг эдгээн бяцхан шидтэн сургуулиа аварснаар түүх аз жаргалтайгаар өндөрлөдгийг санаж байна уу?
Харри Поттер, Диснейн гүнжийн үлгэр, Бөгжний эзэн гээд уран зөгнөлт бүхий л зохиолууд дээр гардаг дээрх ялгуусан түүх бүхэн үхээд сэхэхээс буцахгүй хүн л хорон муу махчныг ялан дийлж чадна гэх ижил санааг дэвшүүлдэг. Орчин цагт бид аймшигт Смаугын савраас алтыг нь булаах Билбо аль эсвэл Волдемортын хуваагдсан долоон сүнсийг нь устгах Харри болох албагүй л дээ. Гол хэлэх гээд байгаа санаа нь муу усны сувагт шидсэн базилиск шиг ужиг болсон нийгмийн хамгийн эсрэг хамгийн хүчтэй тэмцэгч, дайсан нь өөрийгөө шаардлагатай нөхцөлд орвонгоор нь өөрчлөхөд ямагт бэлэн байдаг бие хүн юм. Нөгөөтэйгүүр зөв үйлийн төлөө хувьсан өөрчлөгдөх, алдаагаа хүлээн зөвшөөрч сурахын төлөө бид хоцрогдсон зуршлаа зоригтойгоор орхиж сурах хэрэгтэй аж. Зохиолчийн үзэж буйгаар хэчнээн өвдөлт, эмзэглэл, шаналан төрж байсан ч хамаагүй хуучин итгэл үнэмшлээ шатаан хаяж, дахин амьдарч, шинэчлэгдэн урагш тэмүүлэх нь ухамсарт хүнд байх амин чанар гэнэ.
Сайн ч муу ч бид бүгдээрээ амьдрал хэмээх аялалд гарсан хүмүүс. Аялалд ашиглах газрын зураг оновчгүй байвал бид хаосдаа живж, итгэл найдвар урам зориг минь явдал дундаа мохох нь лавтай. Тиймдээ ч хэн болохоо төсөөлж, замдаа саад болж буй аюултай сайн дураар нүүр тулах нь чухал юм. Цайзад ханхүүг хүлээсээр насыг барвал бид хэзээ ч "
би хэн бэ?"
гэх асуултад хариулж чадахгүй.

Дүрэм 5: Сэтгэл зүрхний дуудлагаа дагах хэрэгтэй юу?
Зүг чиг, алсын хараа, үнэт зүйл… Бидний амьдралын алхам тутамд эдгээр үгс дуулддаг ч үнэн хэрэгтээ бодит амьдралаас хэтэрхий хол номчирхсон ойлголт мэт танд санагддаг уу? Дээдэс нь ч суудлаа олохгүй байгаа ийм нийгэмд гүйдлээ олох гэж зүдрэхийн оронд зүгээр л сохрын газар сохор болоод амьдаръя гэх бодол ч бидний толгойд цөөнгүй орж ирдэг. Үнэн чанартаа хүмүүст худал хуурмаг үгс хэлж, муу үйл хийгээд ч болов илүү орлого олж байвал түүнийгээ зөвтгөх ямар нэг шалтаг хайж олоход ядаж төдөх зүйл үгүй.
Гэвч бид үнэнээс булзаж, биеэсээ түлхэх бүртээ л эсргээрээ чин хайр, үнэнч харилцаа, халуун сэтгэлийг бусдаас далдхан хүсэмжилж суудаг шүү дээ. Тийм ч болохоор таны ухамсартай зөрчилдөж байгаа муу үйлийг бага дээр нь эсэргүүцэхгүй бол зөрчил жинхнээсээ хараа хяналтаас мултрах үед засъя гээд ч боломжгүй болчихно. Ажлын газрын хүнийг тань дээд албан тушаалтан нь зүй бусаар доромжлохыг нүдээ аниад өнгөрүүлбэл ирээдүйд хаалганы цаана өрнөх аймшигт хүчирхийллийг ч тоохооргүй нэгэн болж мэдэх.
Хэрэв яг одоо хийж буй зүйл тань урагшлах урам зориг өгөхгүй байвал, өөрөөсөө урвасан мэт мэдрэмж төрүүлж байвал та дотроосоо дуулдаж буй аяархан, маш сул дуу хоолойг үл тоомсорлож яваа байж магадгүй шүү. Хэрэв ажил дээрээ өөрийгөө сул дорой, ичгүүртэйгээр мэдэрч, амьдралаас залхсан байдалд орсон бол магадгүй өөрийн хийж буй зүйлсээ ганц удаа ч болов эргэцүүлэн бодоод үзээрэй. Үзэн яддаг зүйлээ урагшлуулах гэж хүчлэхийн оронд зоригтойгоор “ҮГҮЙ” гээд хэлэх нь зөв сонголт ч байж болох.
Хүн бүр дэлхий нийтийн амьдралд өөрсдийн итгэдгээс ч эсвэл итгэхийг хүссэнээс ч илүү хариуцлага хүлээдэг гэх дээрх санааг зохиолч энэ бүлэг дээрээ онцлон дурдсан билээ.

Дүрэм 7: Толгой дотор эргэлдэх бодлуудаа цэгцэлмээр байна уу?
Дэлхийн гадаргын гүнд урт удаан хугацаагаар хүчтэй халалт, даралтад өртөх үедээ нүүрсний атомууд очир алмаас адил төгс талст хэлбэрт шилждэг. Халалт болон даралт нь энгийн нүүрсний суурь талст оронт торын бүтцийг алмаасын ховор үнэт чанар болох төгс талстад хувиргах шидтэй. Бидний хүсэл тэмүүллийг ч мөн үүнтэй ижлээр тайлбарлаж болно. Зарим хүмүүс хүсэн тэмүүлж, зорьсон зүйлээ огоорон олон зүйлд уруу татагдаж, хий дэмий цагаа үрэн, ажлаа үл төлөвлөн хойшлуулсаар эцэстэй аль ч үгүй хоцорч, хүн зоны итгэлийг алдан аймшигтай мэдрэмж амссан ч өөрийгөө өөрчлөх талаар огтоос бодолгүй амьдарсаар байх нь бий.
Ан цав гарсан байшин амархан нурдгийн адил ямар ч ажилд бүрэн төвлөрч сураагүй хүний өмнө сорилт нүүр тулан ирэхэд бие болон сэтгэлээ удирдаж үл чадна. Яг л хоёр настай хүүхэд дэлгүүрт хүссэн зүйлээ авахын төлөө газарт тэрийн унадаг шиг асуудал тэднийг бүчин авах үед хамаг хүчээ төвлөрүүлж байгаад ард нь гарах шийдэл хайхын оронд оролдож ч үзэлгүй буугаад өгчих нь бий. Харин зорилт оновчтой бөгөөд түүнийхээ төлөө өөрийгөө хангалттай дайчилж чадах аваас асуудал том байсан ч тодорхой бус байдал, түгшүүр, ичгүүр болон стрессээс болж таны сэтгэл санаа доройтох магадлал харьцангуй бага.
Тиймдээ ч карьер, гэр бүлийн харилцаа, эрүүл мэнд гээд амьдралын бүх л талбар тань асуудалтай мэт санагдаж байвал олон тийш сэтгэлээ савлуулахын оронд зөвхөн ганц зүйлд бүхнээ шавхан өөрийгөө дайчлаад үзээрэй. Өөрчлөлт ирэх нь гарцаагүй. Өмнө нь та үймсэн олон бодлын нийлбэр байсан бол харин одоо яг л нүүрсний атомууд нягтардагтай адил ганц бүхэл зүйл болж эхэлнэ. Жин хасах, гэрээ цэгцлэх (Питерсоны номуудыг уншсаны дараа та гэр цэвэрлэх ажилд туйлын өндөр ач холбогдол өгч эхлэх нь лавтай), карьераа нэг шат ахиулах, яг одоо эрхэлж буй ажилдаа гавшгайч болох гээд таны зорилго ер юу ч байж болно. Хамгийн гол нь тэрхүү ганц зүйлд бүхнээ дайчлан зүтгээд үр дүнг нь харах л чухал юм. Энгийн нүүрснээс алмаас бий болдог гэдэг ахин дахин санаарай.

ДҮРЭМ 10: БОЛЗОО ЧУХАЛ ГЭЖ ҮҮ?
Та хэзээ хамгийн сүүлд эхнэр/нөхөр эсвэл найз залуу/бүсгүйтэйгээ болзоонд явсан бэ? Зөвхөн түүнтэй цагийг өнгөрүүлэхийн төлөө өөрийгөө бэлдэж, ойр зуурын ахуйн асуудал бус өөрсдийнхөө ирээдүйн тухай ярилцсан мөчөө санаж байна уу? Гэрлэсэн хосуудын хувьд нийтлэг ажиглагддаг асуудал бол болзоо болон бэлгийн амьдралдаа цаг зарцуулахаа болих явдал.
Та долоо хоногт хоёр удаа хамтрагчтайгаа бэлгийн харилцаанд ордог гэж үзье. Энэ нь жилд зуун удаа гэсэн үг. Та дахиад гучин жил гэр бүлийн амьдралаар амьдарна гэж төсөөлбөл гурван мянган удаа дээрх ажлыг хийнэ ээ гэсэн үг. Танд энэ бүх хугацааны багахан хэсгийг техникээ сайжруулах, сэтгэл татам байхад, дотно харилцаа, бэлгийн чадавхаа сайжруулахад зориулах боломж байхгүй гэж үү? Хосууд болзоо, бэлгийн харилцаа, сэтгэл догдлом үдшүүдэд цаг зарцуулахаа хэдий чинээ болинов төдий чинээ харилцаа хөрөх магадлал ихэсдэг аж.
Сайхан хайр, бат бэх гэрлэлтийг бид олох гэхээсээ илүүтэй бүтээдэг гэдгийг ухамсарлахгүй бол та жинхэнэ асуудалд унаж магад. Энэ хайр бүтэхгүй байсан ч дахиад нэг хүн гарч ирж л таараа гэх өөдрөг төсөөлөлд ч найдах хэрэггүй л болов уу. Дэлхий дээр долоон тэрбум хүн амьдарч байгаа. Магадгүй наад зах нь зуун сая хүн танд сайн хамтрагч болж болох юм. Танд бүгдийг нь туршиж үзэх цаг, энерги байхгүй тул зарчмын хувьд тэр дундаас хамгийн сайныг нь сонгох магадлал тэгтэй тэнцүү. Үнэхээр сайн нэгэнтэй учирлаа ч та өмнөх харилцаан дээрээ гаргаж байсан алдаагаа давтан, хангалттай хичээл зүтгэл гаргахгүй бол нэг л өдөр романтик мэдрэмжүүд замхран одох нь гарцаагүй. Өнө удаан жилийн бат бэх хайр дурлалын харилцаа гэдэг бурхнаас бидэнд өгдөг бэлэг биш, харин хос хоёрын зайлшгүй суралцах ёстой чадвар гэж зохиолч онцолжээ.

Зохиогчийн тухай
Канад гаралтай клиникийн психологич, Харвард, Торонтогийн Их сургуулийн профессороор олон жил ажилласан Ж.Питерсон өдгөө дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий сэхээтнүүдийн нэгд зүй ёсоор тооцогдох болсон. (Түүний
Ютүб суваг л
гэхэд 4.5 сая дагагчтай.) Их сургуулийн жирийн профессор поп одтой дүйхүйц алдар нэртэй болсон түүх тун энгийн. Питерсон их сургуульд ажиллаж байх ахуйдаа ажлаасаа түрхэн зуур завсарлага аван Quora сайтын төрөл бүрийн асуултад хариулах дуртай нэгэн байсан аж. Нэгэн өдөр
хүн бүрийн мэдэх ёстой хамгийн үнэ цэнтэй зүйлс юу вэ?
гэх асуултад тэрээр өөрийн бодож явдаг, амьдралдаа дадал болгосон хэдэн дүрмүүдийг жагсаан бичсэнээр интернет ертөнцөд жинхэнэ шуугиан дэгдээж, таван сая хувь борлогдсон “Амьдралын 12 дүрэм” номоо бичих сэдлээ олсон түүхтэй.
Тэрхүү явдлаас хойш түүний ютүб суваг дээрх бичлэгүүд, подкаст нь хэдэн зуун сая үзэгч, сонсогчтой болж, олон улс дамжсан номын аялал нь дэлхий даяарх 130 хотод 250 мянга гаруй хүнийг хамарсан билээ. Тэрээр карьерынхаа турш оюутан, хамтран ажиллагсдынхаа хамтаар 100 гаруй шинжлэх ухааны бүтээл хэвлүүлсэн бөгөөд түүний
“Утга учрын зураглал”
номыг шашны философид хувьсгал авчирсан хэмээн үздэг.



Эрх чөлөөний тухай яриа эцэс төгсгөлгүйгээр цуурайтан буй энэ цаг үед “хариуцлага” гэх үгийг олны анхааралд ахин авчирч чадсаных нь төлөө орчин цагийн алдартай сэтгэгчдийн нэг Жордан Питерсонд зүй ёсоор талархах хэрэгтэй болов уу.    “Аливаа нэгэн дүрэмгүйгээр бид дур хүслийнхээ боол болдог гэх” тэрслүү хэрнээ ойлгомжтой санаагаар эхлэх “Амьдралын 12 дүрэм” нь 2018 онд  хэвлэгдэн гарсан дариудаа 5 сая хувь зарагдаж, 45 хэлнээ хөрвүүлэгдсэн билээ. Харин зохиогч нь өвчний улмаас комд орсныхоо дараахан эмнэлгийн орон дээр номынхоо дараагийн дэвтрийг тасралтгүй бичсээр өнгөрөгч оны гуравдугаар сард эл шинэ бүтээлээ худалдаанд гаргасан юм.    Өмнөх дэвтэртэйгээ адил мартагдах шахсан эртний соёл иргэншлийн үлгэр домгоос Харри Поттер цуврал хүртэлх (номыг уншсан хэн бүхэн зохиолчийн гүнзгий Квиддичийн мэдлэгээс “Поттертолгойтон” гэдгийг нь төвөггүйхэн гадарлах болно ) өргөн сэдвийг хамарсан “Дэг журмын цаана” бүтээлээс онцлох дүрмүүдийг бид энэ удаагийн дугаартаа түүвэрлэн хүргэж байна.
> "Амьдралын 12 дүрэм: Хаосын эсрэг ерөндөг" номын тухай тэмдэглэл
>
> unread.today
Зургийн эх сурвалж: Монсудар хэвлэлийн газар
### ДҮРЭМ 2: Та хэн бэ, ядахнаа хэн байж болох вэ?
Ж.К.Роулингийн уран зөгнөлт цуврал болох “Харри Поттер ба Нууцат Өрөө”-нд Хогвартс цайзыг заналхийлж, найзуудыг нь чулуу болгон хувиргаж буй базилиск могойны эсрэг шидтэн хүү тулалддаг. Асар том могойгоор дамжуулан зохиолч бидний психологийн болон нийгмийн танил ертөнцийн эмх цэгцийн дор үргэлж нуугдаж байдаг хаос буюу эмх цэгцгүй байдлыг дүрсэлсэн хэмээн төсөөлье. Харригийн хувьд нялхад нь харанхуйн шидтэн Волдемортын сүнсний нэг хэсэг биед нь шингэсэн тул угаасаа хорон муу чанарыг өөртөө агуулсаар явжээ. Харритай адил бидний дотор ч үл анзаарагдам харанхуй, бараан тал бий. Харри далдын хүчтэй тэмцэхээр нууцат өрөөнд базилисктай тулалддаг боловч буланд шахагдан, дааж давшгүй аюултай тулгарна. Яг тэр мөчид галт шувууны авчирсан Гриффиндорын сэлэмний ачаар Харри могойг хөнөөх ч үхлийн аюултай шарх авдаг. Азаар, шувууны нулимс түүний шархыг эдгээн бяцхан шидтэн сургуулиа аварснаар түүх аз жаргалтайгаар өндөрлөдгийг санаж байна уу?
Харри Поттер, Диснейн гүнжийн үлгэр, Бөгжний эзэн гээд уран зөгнөлт бүхий л зохиолууд дээр гардаг дээрх ялгуусан түүх бүхэн үхээд сэхэхээс буцахгүй хүн л хорон муу махчныг ялан дийлж чадна гэх ижил санааг дэвшүүлдэг. Орчин цагт бид аймшигт Смаугын савраас алтыг нь булаах Билбо аль эсвэл Волдемортын хуваагдсан долоон сүнсийг нь устгах Харри болох албагүй л дээ. Гол хэлэх гээд байгаа санаа нь муу усны сувагт шидсэн базилиск шиг ужиг болсон нийгмийн хамгийн эсрэг хамгийн хүчтэй тэмцэгч, дайсан нь өөрийгөө шаардлагатай нөхцөлд орвонгоор нь өөрчлөхөд ямагт бэлэн байдаг бие хүн юм. Нөгөөтэйгүүр зөв үйлийн төлөө хувьсан өөрчлөгдөх, алдаагаа хүлээн зөвшөөрч сурахын төлөө бид хоцрогдсон зуршлаа зоригтойгоор орхиж сурах хэрэгтэй аж. Зохиолчийн үзэж буйгаар хэчнээн өвдөлт, эмзэглэл, шаналан төрж байсан ч хамаагүй хуучин итгэл үнэмшлээ шатаан хаяж, дахин амьдарч, шинэчлэгдэн урагш тэмүүлэх нь ухамсарт хүнд байх амин чанар гэнэ.
Сайн ч муу ч бид бүгдээрээ амьдрал хэмээх аялалд гарсан хүмүүс. Аялалд ашиглах газрын зураг оновчгүй байвал бид хаосдаа живж, итгэл найдвар урам зориг минь явдал дундаа мохох нь лавтай. Тиймдээ ч хэн болохоо төсөөлж, замдаа саад болж буй аюултай сайн дураар нүүр тулах нь чухал юм. Цайзад ханхүүг хүлээсээр насыг барвал бид хэзээ ч "*би хэн бэ?"* гэх асуултад хариулж чадахгүй.
### Дүрэм 5: Сэтгэл зүрхний дуудлагаа дагах хэрэгтэй юу?
Зүг чиг, алсын хараа, үнэт зүйл… Бидний амьдралын алхам тутамд эдгээр үгс дуулддаг ч үнэн хэрэгтээ бодит амьдралаас хэтэрхий хол номчирхсон ойлголт мэт танд санагддаг уу? Дээдэс нь ч суудлаа олохгүй байгаа ийм нийгэмд гүйдлээ олох гэж зүдрэхийн оронд зүгээр л сохрын газар сохор болоод амьдаръя гэх бодол ч бидний толгойд цөөнгүй орж ирдэг. Үнэн чанартаа хүмүүст худал хуурмаг үгс хэлж, муу үйл хийгээд ч болов илүү орлого олж байвал түүнийгээ зөвтгөх ямар нэг шалтаг хайж олоход ядаж төдөх зүйл үгүй.
Гэвч бид үнэнээс булзаж, биеэсээ түлхэх бүртээ л эсргээрээ чин хайр, үнэнч харилцаа, халуун сэтгэлийг бусдаас далдхан хүсэмжилж суудаг шүү дээ. Тийм ч болохоор таны ухамсартай зөрчилдөж байгаа муу үйлийг бага дээр нь эсэргүүцэхгүй бол зөрчил жинхнээсээ хараа хяналтаас мултрах үед засъя гээд ч боломжгүй болчихно. Ажлын газрын хүнийг тань дээд албан тушаалтан нь зүй бусаар доромжлохыг нүдээ аниад өнгөрүүлбэл ирээдүйд хаалганы цаана өрнөх аймшигт хүчирхийллийг ч тоохооргүй нэгэн болж мэдэх.
Хэрэв яг одоо хийж буй зүйл тань урагшлах урам зориг өгөхгүй байвал, өөрөөсөө урвасан мэт мэдрэмж төрүүлж байвал та дотроосоо дуулдаж буй аяархан, маш сул дуу хоолойг үл тоомсорлож яваа байж магадгүй шүү. Хэрэв ажил дээрээ өөрийгөө сул дорой, ичгүүртэйгээр мэдэрч, амьдралаас залхсан байдалд орсон бол магадгүй өөрийн хийж буй зүйлсээ ганц удаа ч болов эргэцүүлэн бодоод үзээрэй. Үзэн яддаг зүйлээ урагшлуулах гэж хүчлэхийн оронд зоригтойгоор “ҮГҮЙ” гээд хэлэх нь зөв сонголт ч байж болох.
Хүн бүр дэлхий нийтийн амьдралд өөрсдийн итгэдгээс ч эсвэл итгэхийг хүссэнээс ч илүү хариуцлага хүлээдэг гэх дээрх санааг зохиолч энэ бүлэг дээрээ онцлон дурдсан билээ.
### Дүрэм 7: Толгой дотор эргэлдэх бодлуудаа цэгцэлмээр байна уу?
Дэлхийн гадаргын гүнд урт удаан хугацаагаар хүчтэй халалт, даралтад өртөх үедээ нүүрсний атомууд очир алмаас адил төгс талст хэлбэрт шилждэг. Халалт болон даралт нь энгийн нүүрсний суурь талст оронт торын бүтцийг алмаасын ховор үнэт чанар болох төгс талстад хувиргах шидтэй. Бидний хүсэл тэмүүллийг ч мөн үүнтэй ижлээр тайлбарлаж болно. Зарим хүмүүс хүсэн тэмүүлж, зорьсон зүйлээ огоорон олон зүйлд уруу татагдаж, хий дэмий цагаа үрэн, ажлаа үл төлөвлөн хойшлуулсаар эцэстэй аль ч үгүй хоцорч, хүн зоны итгэлийг алдан аймшигтай мэдрэмж амссан ч өөрийгөө өөрчлөх талаар огтоос бодолгүй амьдарсаар байх нь бий.
Ан цав гарсан байшин амархан нурдгийн адил ямар ч ажилд бүрэн төвлөрч сураагүй хүний өмнө сорилт нүүр тулан ирэхэд бие болон сэтгэлээ удирдаж үл чадна. Яг л хоёр настай хүүхэд дэлгүүрт хүссэн зүйлээ авахын төлөө газарт тэрийн унадаг шиг асуудал тэднийг бүчин авах үед хамаг хүчээ төвлөрүүлж байгаад ард нь гарах шийдэл хайхын оронд оролдож ч үзэлгүй буугаад өгчих нь бий. Харин зорилт оновчтой бөгөөд түүнийхээ төлөө өөрийгөө хангалттай дайчилж чадах аваас асуудал том байсан ч тодорхой бус байдал, түгшүүр, ичгүүр болон стрессээс болж таны сэтгэл санаа доройтох магадлал харьцангуй бага.
Тиймдээ ч карьер, гэр бүлийн харилцаа, эрүүл мэнд гээд амьдралын бүх л талбар тань асуудалтай мэт санагдаж байвал олон тийш сэтгэлээ савлуулахын оронд зөвхөн ганц зүйлд бүхнээ шавхан өөрийгөө дайчлаад үзээрэй. Өөрчлөлт ирэх нь гарцаагүй. Өмнө нь та үймсэн олон бодлын нийлбэр байсан бол харин одоо яг л нүүрсний атомууд нягтардагтай адил ганц бүхэл зүйл болж эхэлнэ. Жин хасах, гэрээ цэгцлэх (Питерсоны номуудыг уншсаны дараа та гэр цэвэрлэх ажилд туйлын өндөр ач холбогдол өгч эхлэх нь лавтай), карьераа нэг шат ахиулах, яг одоо эрхэлж буй ажилдаа гавшгайч болох гээд таны зорилго ер юу ч байж болно. Хамгийн гол нь тэрхүү ганц зүйлд бүхнээ дайчлан зүтгээд үр дүнг нь харах л чухал юм. Энгийн нүүрснээс алмаас бий болдог гэдэг ахин дахин санаарай.
### ДҮРЭМ 10: БОЛЗОО ЧУХАЛ ГЭЖ ҮҮ?
Та хэзээ хамгийн сүүлд эхнэр/нөхөр эсвэл найз залуу/бүсгүйтэйгээ болзоонд явсан бэ? Зөвхөн түүнтэй цагийг өнгөрүүлэхийн төлөө өөрийгөө бэлдэж, ойр зуурын ахуйн асуудал бус өөрсдийнхөө ирээдүйн тухай ярилцсан мөчөө санаж байна уу? Гэрлэсэн хосуудын хувьд нийтлэг ажиглагддаг асуудал бол болзоо болон бэлгийн амьдралдаа цаг зарцуулахаа болих явдал.
Та долоо хоногт хоёр удаа хамтрагчтайгаа бэлгийн харилцаанд ордог гэж үзье. Энэ нь жилд зуун удаа гэсэн үг. Та дахиад гучин жил гэр бүлийн амьдралаар амьдарна гэж төсөөлбөл гурван мянган удаа дээрх ажлыг хийнэ ээ гэсэн үг. Танд энэ бүх хугацааны багахан хэсгийг техникээ сайжруулах, сэтгэл татам байхад, дотно харилцаа, бэлгийн чадавхаа сайжруулахад зориулах боломж байхгүй гэж үү? Хосууд болзоо, бэлгийн харилцаа, сэтгэл догдлом үдшүүдэд цаг зарцуулахаа хэдий чинээ болинов төдий чинээ харилцаа хөрөх магадлал ихэсдэг аж.
Сайхан хайр, бат бэх гэрлэлтийг бид олох гэхээсээ илүүтэй бүтээдэг гэдгийг ухамсарлахгүй бол та жинхэнэ асуудалд унаж магад. Энэ хайр бүтэхгүй байсан ч дахиад нэг хүн гарч ирж л таараа гэх өөдрөг төсөөлөлд ч найдах хэрэггүй л болов уу. Дэлхий дээр долоон тэрбум хүн амьдарч байгаа. Магадгүй наад зах нь зуун сая хүн танд сайн хамтрагч болж болох юм. Танд бүгдийг нь туршиж үзэх цаг, энерги байхгүй тул зарчмын хувьд тэр дундаас хамгийн сайныг нь сонгох магадлал тэгтэй тэнцүү. Үнэхээр сайн нэгэнтэй учирлаа ч та өмнөх харилцаан дээрээ гаргаж байсан алдаагаа давтан, хангалттай хичээл зүтгэл гаргахгүй бол нэг л өдөр романтик мэдрэмжүүд замхран одох нь гарцаагүй. Өнө удаан жилийн бат бэх хайр дурлалын харилцаа гэдэг бурхнаас бидэнд өгдөг бэлэг биш, харин хос хоёрын зайлшгүй суралцах ёстой чадвар гэж зохиолч онцолжээ.
### Зохиогчийн тухай
Канад гаралтай клиникийн психологич, Харвард, Торонтогийн Их сургуулийн профессороор олон жил ажилласан Ж.Питерсон өдгөө дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий сэхээтнүүдийн нэгд зүй ёсоор тооцогдох болсон. (Түүний Ютүб суваг л гэхэд 4.5 сая дагагчтай.) Их сургуулийн жирийн профессор поп одтой дүйхүйц алдар нэртэй болсон түүх тун энгийн. Питерсон их сургуульд ажиллаж байх ахуйдаа ажлаасаа түрхэн зуур завсарлага аван Quora сайтын төрөл бүрийн асуултад хариулах дуртай нэгэн байсан аж. Нэгэн өдөр *хүн бүрийн мэдэх ёстой хамгийн үнэ цэнтэй зүйлс юу вэ?* гэх асуултад тэрээр өөрийн бодож явдаг, амьдралдаа дадал болгосон хэдэн дүрмүүдийг жагсаан бичсэнээр интернет ертөнцөд жинхэнэ шуугиан дэгдээж, таван сая хувь борлогдсон “Амьдралын 12 дүрэм” номоо бичих сэдлээ олсон түүхтэй.
Тэрхүү явдлаас хойш түүний ютүб суваг дээрх бичлэгүүд, подкаст нь хэдэн зуун сая үзэгч, сонсогчтой болж, олон улс дамжсан номын аялал нь дэлхий даяарх 130 хотод 250 мянга гаруй хүнийг хамарсан билээ. Тэрээр карьерынхаа турш оюутан, хамтран ажиллагсдынхаа хамтаар 100 гаруй шинжлэх ухааны бүтээл хэвлүүлсэн бөгөөд түүний “Утга учрын зураглал” номыг шашны философид хувьсгал авчирсан хэмээн үздэг.