Би хүүхдээ ингэж өсгөдөг: 2 хүүхдийн ээж Даша
<div class="article-body">
          <h2>Энэ удаагийн дугаартаа бид хүүхдийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй, сэтгэн бодох чадварыг нь хөгжүүлэх эерэг нөлөөтэй модон тоглоом үйлдвэрлэгч брэнд болох "Avdar toys"-ийн үүсгэн байгуулагч, хоёр хүүхдийн ээж Э.Мөнхбилэгийг урилаа. Хятадын зах зээлд амжилттайгаар бизнес эрхлэхийн зэрэгцээ өөрийн сошиал хаягаараа дамжуулан олон залуу ээжид хэрэгцээтэй зөвлөгөө хуваалцдаг түүнтэй бид хүүхдийн хүмүүжил, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд гээд төрөл сэдвээр дэлгэрэнгүй ярилцсан билээ.</h2><p></p><p><b>Нэр:</b> Э. Мөнхбилэг (Lulu Dasha)<br><b>Ажил:</b> "<a href="https://www.instagram.com/avdar.toys/" target="_blank">Avdar toys</a>" брэндийн үүсгэн байгуулагч<br><b>Ам бүл</b>: 4<br><b>Сошиал хуудсууд: </b><a href="https://www.instagram.com/dashalulu/" target="_blank">Dashalulu</a> (Инстаграм)</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/de4321c74ad486ea2ed84bd9ad67bffc.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>БИДЭНД ГЭР БҮЛЭЭ ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛНА УУ? ГЭР БҮЛИЙН ҮҮРГЭЭ ХЭРХЭН ХУВААРИЛДАГ ВЭ?</h3><p>Сайн байцгаана уу? Намайг Э.Мөнхбилэг (Lulu Dasha) гэдэг. БНХАУ-д оюутан болж ирснээс хойш одоог хүртэл тус улсад 14 жил тасралтгүй амьдарч байна. Энэ хугацаанд их сургуулиа төгсөж, нөхөртэйгээ учран хоёр хөөрхөн хүүхдийн ээж болсон. <a href="https://avdar.co/" target="_blank">Avdar toys</a> тоглоомын үйлдвэрлэлийг гэр бүлийн хүний хамтаар эрхэлдэг. Том хүү Рома маань удахгүй зургаан нас хүрэх бол бага охин Вера ой зургаан сартай. <br> <br>Миний бодлоор гэр бүлийн үүргийг хуваарилах хамгийн шилдэг арга нь эхнэр нөхөр хоорондоо илэн далангүй ярилцах. Аль нэг нь дангаараа гэр орны ажлыг хариуцвал удаан хугацаандаа тухайн хүний сэтгэл санаа тогтворгүй болж улмаар тэр байдал нь уур бухимдал болж гадагшлах гээд байдаг сөрөг талтай юм шиг. <br> <br>Манай гэр бүлийн хувьд өөрсдөдөө тохирсон арга барилыг олох гэж олон үе шатыг давсан л даа. Хүүхэдтэй болж амжаагүй, үерхэж байхад амархан юм шиг санагддаг. Гэтэл эхний хүүхэд төрөх үед бүх зүйл орвонгоороо өөрчлөгдөнө, хоёр дахь хүүхэд дээр шинэ сорилтуудтай нүүр тулна. Том хүүгээ төрүүлсний дараа би хүүхдээ хараад гэртээ суудгийнхаа хэрээр дийлэнх ажлыг хариуцаж амжуулдаг байсан бол охин дээрээ тэгэх боломжгүй болж, хоёулаа хамжаад л бүх зүйлээ амжуулж эхэлсэн. Харилцаагаа эрүүл байлгах тал дээр хэрэгжүүлье гэж сүүлд анзаарсан зүйл гэвэл, гэр дотор ямар нэгэн ажил гарч ирэхэд <i>Чи үүнийг хийж чадах уу? Хэрвээ чадах бол гялс хийчих. Чадахааргүй бол дараа нь хамтдаа энэ ажлыг зохицуулъя </i>гэх мэтчилэн дор дор нь ярилцах хэрэгтэй юм байна гэдгийг ойлгосон. Тийм болохоор манай гэр бүлд хэн нэгний тухайлан хариуцаж авсан ажил гэж бараг байхгүй. Хоорондоо ярилцаж ойлголцоод гэрийн ажлаа хийчихдэг гэсэн үг. <br> <br>Эхнэрүүд хэрвээ нөхрөө гэрийн ажилд туслуулмаар байвал тэднийг гэнэтхэн “ажилсаг” нэгэн болгож чадахгүй гэдгээ сайтар ойлгох хэрэгтэй байх. Анхнаасаа тийм зорилго тавиад ч хэрэггүй. Харин нөхрүүд өөрсдөө гэрийн ажил хийх хүсэлтэй болж өөрчлөгдөж болно. Ийм хүсэл ихэвчлэн тэднээс эвтэйхэн хүсэх, хийсэн ажилд нь талархах үед илэрдэг. Эсрэгээрээ “Чи үүнийг заавал хийх ёстой, би л бүгдийг хийх юм” гэх мэтээр шаардаж дарамтлаад байх юм бол тэд улам бүр залхах хандлагатай. <br> <br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ӨГЛӨӨ, ОРОЙНЫ ДАДЛУУД ГЭВЭЛ?</h3><p></p><p>Бага охиноо төрүүлснээс хойш би өглөө барагтай эрт босохоо больсон учраас манай нөхөр хүүгээ сэрээж, ундыг нь уулгаад цэцэрлэгт нь хүргэж өгдөг. Ажлын өдрийн өглөө бол бид хэд бараг л тааралдахгүй шүү. Оройдоо би хүүгээ, нөхөр охиноо хариуцаж унтуулна. Харин амралтын өдрүүдээр бид хоёр ямар нэгэн ажил төлөвлөхгүйгээр бүтэн өдрийг зөвхөн гэр бүлдээ зарцуулж, хамтдаа хотын төв орох юмуу ойрхон паркаар зугаалдаг уламжлалтай.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/3f42c857dcd9b4f7429ae53e88265cfd.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ХҮҮХЭД ӨСГӨЖ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХДЭЭ АШИГЛАДАГ СОНИРХОЛТОЙ АРГА, ТЕКНИКЭЭСЭЭ ХУВААЛЦВАЛ?</h3><p>Бусад шинэхэн ээжүүдтэй ижил надад ч гэсэн хүүхдийг тогтсон арга барилын дагуу өсгөх ёстой гэсэн хатуу итгэл үнэмшилтэй явсан цаг үе бий. Гэхдээ хүү маань томорч, өөрийн гэсэн үзэл бодол нь төлөвших тусам монтессори ч юм уу ямар нэгэн хүүхэд өсгөх арга зүй хүүхдийн хүмүүжилд тийм ч чухал бус юм байна гэдгийг ухаарсан. Охиноо зургаан сар хүрэх үед би амьдралдаа чухал шийдвэр гаргаж, анх удаа мэргэжлийн сэтгэлзүйчтэй ажиллаж эхэлсэн юм. Хүн сэтгэлээ тольдож, дотор буй бүхнээ уудлаад ирэхээр өөрийн эрхгүй тойрны бүх зүйлсээ хөндлөнгийн нүдээр харж эхэлдэг юм билээ. Хүүхдүүдээ ч гэсэн хөндлөнгөөс ажиглаж эхэлнэ. Сэтгэлзүйн үйлчилгээ авсны үр дүнд би гэр бүл болон хүүхэд хүмүүжлийн дүр зургаа илүү томоор төсөөлж, өөрийгөө бүрэн дүүрэн аз жаргалтай байлгавал хүүхдүүдээ ч зөв өсгөж чадах юм байна гэдэг дүгнэлтэд хүрсэн. <br> <br>Өөрийнхөө сэтгэлзүйд анхаарч байгаа хүн хүүхдүүдийнхээ ч сэтгэл санааг эрүүл байлгахын төлөө хичээдэг. Сэтгэлзүйчид хандсанаас хойш би илүү тайван ээж болж чадсан гэх үү дээ. Манай сэтгэлзүйч “Чи хүүхдүүдээ зүгээр л тайван орхичих. Хүүхдэдээ зарцуулж байгаа энэ их энергиэ өөрийнхөө дотогш өнгийхөд, өөрийгөө жаргалтай байлгахад зарцуул” гэж хэлдэг юм. Хүүхэд бидний төсөөлснөөс ч илүү амьдарч буй орчиндоо хурдтай дасан зохицож, өөрийгөө авч явах чадвартай. Хүүхэд өсгөх тал дээр хэт олон дүрэм мөрдөх гэж хичээх тусам хүүхэд дарамтад орж, гэр бүлийн уур амьсгал ч таагүй болох эрсдэлтэй.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div>ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ДУРТАЙ ХҮҮХДИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН, ХҮҮХДИЙН/ГЭР БҮЛИЙН КОНТЕНТ?<br></div></h3><p></p><p>Нөхөр бид хоёр хүүхдүүдийнхээ тоглох тоглоом, үзэх контентийг аль болох бага байлгахад анхаардаг. Хүүгээ бага байхад дэлгэцийн тал дээр хатуу шаардлага тавьдаг байсан ч одоо бол тодорхой хэмжээнд хүүхэлдэй кино, дуртай контентийг нь бага цагаар үзүүлэх болсон. Манай хүү голцуу амьтан, амьд байгалийн тухай баримтат кино үздэг, ялангуяа "National Geographic"-ийн баримтат кинонуудад их дуртай. Тоглоомын тухайд ч гэсэн ялгаагүй. Өрөөгөөр дүүрэн тарааж хаясан тоглоомыг би үзэж чаддаггүй төрлийн хүн л дээ. Тоглоом олон байх тусам хүүхдийн анхаарал сарниад аль ч тоглоомоороо тогтвортой тоглож чаддаггүй. Тийм ч болохоор манай хүүхдүүдийн тоглоомын тавиур дээр ганц хоёр иж бүрдэл модон тоглоом, лего, машин гэх мэт хэдхэн тоглоом л өрөөстэй байдаг юм. <br> <br><a href="https://www.instagram.com/avdar.toys/" target="_blank">Avdar toys</a> бий болсон шалтгаан ч миний энэ үзэлтэй холбоотой. Хүүдээ авч өгмөөр байгаа тоглоомоо эргэн тойрноосоо хайгаад олохгүй, эцэст нь өөрөө хийгээд үзье гэж шийдэж, анхны модон тоглоомуудаа нөхөртэйгөө хамтран хийж байлаа. <br> <br>Орчин цагт хүүхэд тоглоом хоёрын харилцаанд тоглоом нь хүүхдээ удирддаг, хөгжөөн зугаацуулах хандлагатай болчихсон. Угтаа хүүхэд өөрөө идэвхтэй байж, бүтээлч байдлаа ашиглан тухайн тоглоомыг хэрхэн ашиглахаа бодож олох хэрэгтэй. Элдэв дуу чимээ гаргаж, гэрэл асдаг тоглоомын сул тал нь хүүхдэд бодож сэтгэх орон зай ерөөсөө олгодоггүй явдал. Харин ямар нэгэн бэлэн заавар байхгүй <a href="https://artfulparent.com/best-open-ended-toys-for-kids/" target="_blank">open ended</a> тоглоомоор тоглох үед хүүхэд бүтээлч сэтгэлгээгээ ашиглан хязгааргүй олон янзаар тухайн тоглоомыг хувиргах боломжтой байдаг нь гоё. Манай тоглоомуудад ингэж тоглох ёстой гэсэн тодорхой дүрэм огт байхгүй тул хэдэн ч насны хүүхдэд тохиромжтой.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/1b7a719898d34cf3b8ad3728ffedf094.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/97fddeb1fb28ff25abe07fe53e24c142.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ХҮҮХЭДТЭЙ БОЛСНООР ТАНЫ АЖЛЫН АРГА БАРИЛ, ҮЗЭЛ БОДОЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БЭ?</h3><p>Эхний хүүхэд төрсөн цагаас авахуулаад л ээжүүд төрөл бүрийн сэтгэлзүйн үе шатыг давдаг байх. Хүүгээ төрүүлснийхээ дараа нэг хэсэг би бүх зүйлийг өөгүй төгс амжуулдаг супер ээж байх гэж хичээсэн. Хүүхдийн хүмүүжил, сайн ээж байх талаар бүх төрлийн ном уншиж, төрөл бүрийн эх сурвалжаас мэдээлэл цуглуулаад л. Гурван нас хүртэл нь бүтэн цагийн ажил хийлгүй дийлэнх хугацаагаа хүүдээ зориулсан. Харин хүүхэд цэцэрлэгт орсны дараа зөвхөн өөртөө зарцуулах хангалттай цагтай болж, тэр үеэс ажилдаа эрчимтэй анхаарал хандуулах болсон доо. <br> <br>Хувь хүнийхээ хувьд ч ээж болсноосоо хойш маш их өөрчлөгдсөн. Өөрийгөө илүү ойлгож, мэддэг болохыг хичээсэн. Өөртэйгээ тулж ажиллан, сэтгэлзүйн эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулж эхэлсэн минь магадгүй энэ хугацаанд гэр бүл болон үр хүүхдийнхээ төлөө хийсэн хамгийн үнэ цэнтэй зүйл юм болов уу. <br> <br>Хүүхдүүд маань том болох үед тэдэнтэйгээ хангалттай сайхан харилцаатай ээж байж чадах уу гэх асуулт миний санааг их зовоодог юм. Тиймдээ ч хүүхдээ хүүхэд гэлтгүй хүн гэдэг үүднээс нь авч үзэн, зааж зааварлахаас илүүтэй сонсохыг хичээдэг. Хүүхэд өсвөр нас руу шилжих тусам өөрийн гэсэн ертөнц, үзэл бодолтой нэгэн болох нь ойлгомжтой. Харин аав ээж нь тухайн үед хүүхэдтэйгээ хангалттай итгэлцэл, дотно харилцаа үүсгэж чадаагүй бол хэн хэндээ тун хэцүү байдал үүснэ. Заримдаа зургаан нас хүрэх гэж байгаа хүүтэйгээ ойлголцоход маш их тэвчээр шаардагддаг ч өөрийгөө илэрхийлж буй арга хэлбэрийг нь хүчээр дарж яасан ч болохгүй гэж боддог. Ер нь хүүхэд томрох тусам уужуу сэтгэлтэй, хэр баргийн зүйлд барьц алдахааргүй тайван хүн болж байна даа.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>ТА ХЭРХЭН АМАРДАГ ВЭ? ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР БУСДЫН ТУСЛАЛЦАА ХЭР АВДАГ ВЭ?</div></h3><p>Охиноо долоо, найман сар хүрэх үед нь нөхөр бид хоёр ярилцаж байгаад асрагчтай болсон нь өөрсдөдөө цаг гаргахад маш их нэмэр болсон шүү. Асрагчтай байх хугацаанд би өглөө ажилдаа яваад үдийн цайны цагаар бүх ажлаа цэгцэлж дуусган, үлдсэн хугацаанд дуртай кофе шоп орж, хүссэн зүйлээ хийдэг байсан. Харин одоо бол нөхцөл байдалтайгаа эвлэрээд оройн цагийг л дуртай зүйлсдээ цаг зарцуулж байна. Манай хүүхдүүд харьцангуй эрт буюу орой 8.30-9.00 цагийн хооронд унтчихдаг тул тэр цагаас хойш нөхөртэйгээ кино үздэг ч юм уу, хоёулхнаа байдаг. Сүүлийн үед би хоббигоороо юм оёж суран, хүүхэлдэй хийхээр оролдож байгаа.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">АЖИЛЛАДАГ ЭЭЖ БАЙХЫН ХАМГИЙН ХЭЦҮҮ НЬ ЮУ ВЭ?</h3><p></p><p>Өөртөө анхаарал халамж тавьж, аз жаргалтай байхад суралцахгүй бол ээжийн цэнэг нэг л өдөр шавхагдан эцэс сүүлдээ үүрч байгаа ачаалал маань уур хилэн, стресс, хэрүүл болж хувирдаг. Ялангуяа цар тахлын энэ нөхцөл байдлаас шалтгаалан ээжүүд бүтэн цагаар хүүхдүүддээ анхаарал хандуулахын хажуугаар ажлаа ч бас давхар хийх шаардлагатай болж байгаа. Энэ хэтэрсэн үүрэг, хариуцлага бие махбод болоод мэдрэлийн системд хүнд ачаа болж байгаа нь тодорхой. <br> <br>30 настай Даша гэдэг хүнд өөрийн гэсэн сонирхол, хийхийг хүссэн ажил байна. Харин миний хажууд байгаа ой зургаан сартай, зургаан настай хүүхдийн сонирхол, хэрэгцээ шаардлага тэс ондоо. Бид гурвын хэрэгцээ, хүсэл хаана ч огтлолцохгүй. Гэсэн хэдий ч би ээж хүн учраас хүүхдүүдээ асарч, хоолыг нь хийж, эрүүл байлгах ёстой. Энэ бүхнийг зохицуулж буй ээжүүддээ хувиасаа зөвлөхөд, бүх зүйлийг төгс байлгах гэж бүү хичээгээрэй. Хүүхдүүд чинь орой есөн цагт унтвал шөнийн нэг цаг хүртэл ажлаа хийж суух биш, эртхэн унтаж амран, эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулсан нь дээр. Зарим өдөр хөргөгчинд байгаа зүйлсээ ашиглаад, хурдхан шиг оройн хоолоо бэлдэх үедээ би огтхон ч гэмшдэггүй. Би ч гэсэн хүн. Ядрах, залхах үе бишгүй. Яагаад заавал би бүх зүйлийг төгс хийх ёстой гэж? Ээж хүн өгч чадах хэмжээгээрээ л хүүхдүүддээ өгөх хэрэгтэй. Өгөх зүйл байхгүй хэрнээ хамаг бүхнээ шавхаад байх юм бол тэр бүхэн чинь эргээд стресс болж хувирна гэдгийг битгий мартаарай.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/73eb49436c4a5e18399106aef1d4fdfe.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/d746ce51bee4b074179b2d4894a22fe0.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР ХАМГИЙН ИХ БАЯРЛАСАН, БАХАРХСАН МӨЧ?</h3><p>Бага охин хөлд ороод ид хөдөлгөөнтэй байдаг үе дээрээ ирчихсэн учраас манай хоёр байнга ноцолдоно. Тэгсэн хэрнээ гадаа гарсан үедээ ах нь байнга дүүгээ уначих вий, бэртчих вий гэж араас нь нүд салгалгүй дагаж, хамгаалдаг нь тун хөөрхөн. Бусад хүүхдүүдтэй тоглохдоо бие биеэ гэсэн сэтгэл гаргаж байхыг нь хараад хайр ундардаг шүү.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ХҮҮХЭД ӨСГӨХТЭЙ ХОЛБООТОЙ АВСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ БАЙСАН БЭ?</h3><p>Хүүхдийн хүмүүжилтэй холбоотой уншсан номууд дундаас хамгийн гүн сэтгэгдэл үлдээсэн нэг ном байдаг юм. Би өөрөө орос хэл дээр тэр номыг уншсан л даа. Нэрийг нь монголоор утгачилбал “үл үзэгдэх тусламж” гэх утгатай. Гол утга санаа нь хүүхэд хэдий чинээ аав, ээжтэйгээ эрүүл бөгөөд дотно харилцаа үүсгэх тусам төдий чинээ ирээдүйд сэтгэлийн тэнхээтэй, аз жаргалтай нэгэн болж төлөвшдөг тухай. Эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ амьдралд түшиж тулах багана нь болж чадаагүйгээс үүдэн ямар бэрхшээлүүд ирээдүйд нь тохиодог гээд их гоё дэлгэрэнгүй тайлбарлаж бичсэн ном. Ерөнхийдөө яг л тэр ном дээр бичсэнтэй адил хүүхдүүдийнхээ амьдралд хэт гүнзгий хутгалдахгүйгээр тэдний хувьд үл үзэгдэх түшиг тулгуур нь болж амьдрахыг хичээнэ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ХҮҮХДЭЭ ЯМАР ХҮН БОЛООСОЙ ГЭЖ, ЯМАР ЧАНАРЫГ ӨӨРИЙМШҮҮЛЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ ВЭ?</h3><p>Хэцүү зүйлс амьдралд нь тохиосон ч “өө шит” гэж хэлээд л өвдгөө гөвөөд цааш алхах сэтгэлийн тэнхээтэй хүн болоосой гэж хүсдэг. Сэтгэлзүйн хувьд тогтвортой, хайрцаггүйгээр чөлөөтэй сэтгэж чаддаг нэгэн байгаасай. Мөн бусдаас их зүйл хүсэж хүлээх бус өөртөө хариуцлагатай хандаж, хүссэн амьдралаа өөрийн гараар бүтээх чадварт суралцаасай. Дэлхий ертөнц ийм хурдтай хувьсан өөрчлөгдөж байгаа цаг үед хүүхдүүдийнхээ боловсрол, ямар мэргэжил эзэмших зэрэгт тийм ч их санаа зовдоггүй.</p>
          </div>

Энэ удаагийн дугаартаа бид хүүхдийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй, сэтгэн бодох чадварыг нь хөгжүүлэх эерэг нөлөөтэй модон тоглоом үйлдвэрлэгч брэнд болох "Avdar toys"-ийн үүсгэн байгуулагч, хоёр хүүхдийн ээж Э.Мөнхбилэгийг урилаа. Хятадын зах зээлд амжилттайгаар бизнес эрхлэхийн зэрэгцээ өөрийн сошиал хаягаараа дамжуулан олон залуу ээжид хэрэгцээтэй зөвлөгөө хуваалцдаг түүнтэй бид хүүхдийн хүмүүжил, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд гээд төрөл сэдвээр дэлгэрэнгүй ярилцсан билээ.
Нэр:
Э. Мөнхбилэг (Lulu Dasha)
Ажил:
"
Avdar toys
" брэндийн үүсгэн байгуулагч
Ам бүл
: 4
Сошиал хуудсууд:
Dashalulu
(Инстаграм)

БИДЭНД ГЭР БҮЛЭЭ ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛНА УУ? ГЭР БҮЛИЙН ҮҮРГЭЭ ХЭРХЭН ХУВААРИЛДАГ ВЭ?
Сайн байцгаана уу? Намайг Э.Мөнхбилэг (Lulu Dasha) гэдэг. БНХАУ-д оюутан болж ирснээс хойш одоог хүртэл тус улсад 14 жил тасралтгүй амьдарч байна. Энэ хугацаанд их сургуулиа төгсөж, нөхөртэйгээ учран хоёр хөөрхөн хүүхдийн ээж болсон.
Avdar toys
тоглоомын үйлдвэрлэлийг гэр бүлийн хүний хамтаар эрхэлдэг. Том хүү Рома маань удахгүй зургаан нас хүрэх бол бага охин Вера ой зургаан сартай.

Миний бодлоор гэр бүлийн үүргийг хуваарилах хамгийн шилдэг арга нь эхнэр нөхөр хоорондоо илэн далангүй ярилцах. Аль нэг нь дангаараа гэр орны ажлыг хариуцвал удаан хугацаандаа тухайн хүний сэтгэл санаа тогтворгүй болж улмаар тэр байдал нь уур бухимдал болж гадагшлах гээд байдаг сөрөг талтай юм шиг.

Манай гэр бүлийн хувьд өөрсдөдөө тохирсон арга барилыг олох гэж олон үе шатыг давсан л даа. Хүүхэдтэй болж амжаагүй, үерхэж байхад амархан юм шиг санагддаг. Гэтэл эхний хүүхэд төрөх үед бүх зүйл орвонгоороо өөрчлөгдөнө, хоёр дахь хүүхэд дээр шинэ сорилтуудтай нүүр тулна. Том хүүгээ төрүүлсний дараа би хүүхдээ хараад гэртээ суудгийнхаа хэрээр дийлэнх ажлыг хариуцаж амжуулдаг байсан бол охин дээрээ тэгэх боломжгүй болж, хоёулаа хамжаад л бүх зүйлээ амжуулж эхэлсэн. Харилцаагаа эрүүл байлгах тал дээр хэрэгжүүлье гэж сүүлд анзаарсан зүйл гэвэл, гэр дотор ямар нэгэн ажил гарч ирэхэд
Чи үүнийг хийж чадах уу? Хэрвээ чадах бол гялс хийчих. Чадахааргүй бол дараа нь хамтдаа энэ ажлыг зохицуулъя
гэх мэтчилэн дор дор нь ярилцах хэрэгтэй юм байна гэдгийг ойлгосон. Тийм болохоор манай гэр бүлд хэн нэгний тухайлан хариуцаж авсан ажил гэж бараг байхгүй. Хоорондоо ярилцаж ойлголцоод гэрийн ажлаа хийчихдэг гэсэн үг.

Эхнэрүүд хэрвээ нөхрөө гэрийн ажилд туслуулмаар байвал тэднийг гэнэтхэн “ажилсаг” нэгэн болгож чадахгүй гэдгээ сайтар ойлгох хэрэгтэй байх. Анхнаасаа тийм зорилго тавиад ч хэрэггүй. Харин нөхрүүд өөрсдөө гэрийн ажил хийх хүсэлтэй болж өөрчлөгдөж болно. Ийм хүсэл ихэвчлэн тэднээс эвтэйхэн хүсэх, хийсэн ажилд нь талархах үед илэрдэг. Эсрэгээрээ “Чи үүнийг заавал хийх ёстой, би л бүгдийг хийх юм” гэх мэтээр шаардаж дарамтлаад байх юм бол тэд улам бүр залхах хандлагатай.


ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ӨГЛӨӨ, ОРОЙНЫ ДАДЛУУД ГЭВЭЛ?
Бага охиноо төрүүлснээс хойш би өглөө барагтай эрт босохоо больсон учраас манай нөхөр хүүгээ сэрээж, ундыг нь уулгаад цэцэрлэгт нь хүргэж өгдөг. Ажлын өдрийн өглөө бол бид хэд бараг л тааралдахгүй шүү. Оройдоо би хүүгээ, нөхөр охиноо хариуцаж унтуулна. Харин амралтын өдрүүдээр бид хоёр ямар нэгэн ажил төлөвлөхгүйгээр бүтэн өдрийг зөвхөн гэр бүлдээ зарцуулж, хамтдаа хотын төв орох юмуу ойрхон паркаар зугаалдаг уламжлалтай.

ХҮҮХЭД ӨСГӨЖ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХДЭЭ АШИГЛАДАГ СОНИРХОЛТОЙ АРГА, ТЕКНИКЭЭСЭЭ ХУВААЛЦВАЛ?
Бусад шинэхэн ээжүүдтэй ижил надад ч гэсэн хүүхдийг тогтсон арга барилын дагуу өсгөх ёстой гэсэн хатуу итгэл үнэмшилтэй явсан цаг үе бий. Гэхдээ хүү маань томорч, өөрийн гэсэн үзэл бодол нь төлөвших тусам монтессори ч юм уу ямар нэгэн хүүхэд өсгөх арга зүй хүүхдийн хүмүүжилд тийм ч чухал бус юм байна гэдгийг ухаарсан. Охиноо зургаан сар хүрэх үед би амьдралдаа чухал шийдвэр гаргаж, анх удаа мэргэжлийн сэтгэлзүйчтэй ажиллаж эхэлсэн юм. Хүн сэтгэлээ тольдож, дотор буй бүхнээ уудлаад ирэхээр өөрийн эрхгүй тойрны бүх зүйлсээ хөндлөнгийн нүдээр харж эхэлдэг юм билээ. Хүүхдүүдээ ч гэсэн хөндлөнгөөс ажиглаж эхэлнэ. Сэтгэлзүйн үйлчилгээ авсны үр дүнд би гэр бүл болон хүүхэд хүмүүжлийн дүр зургаа илүү томоор төсөөлж, өөрийгөө бүрэн дүүрэн аз жаргалтай байлгавал хүүхдүүдээ ч зөв өсгөж чадах юм байна гэдэг дүгнэлтэд хүрсэн.

Өөрийнхөө сэтгэлзүйд анхаарч байгаа хүн хүүхдүүдийнхээ ч сэтгэл санааг эрүүл байлгахын төлөө хичээдэг. Сэтгэлзүйчид хандсанаас хойш би илүү тайван ээж болж чадсан гэх үү дээ. Манай сэтгэлзүйч “Чи хүүхдүүдээ зүгээр л тайван орхичих. Хүүхдэдээ зарцуулж байгаа энэ их энергиэ өөрийнхөө дотогш өнгийхөд, өөрийгөө жаргалтай байлгахад зарцуул” гэж хэлдэг юм. Хүүхэд бидний төсөөлснөөс ч илүү амьдарч буй орчиндоо хурдтай дасан зохицож, өөрийгөө авч явах чадвартай. Хүүхэд өсгөх тал дээр хэт олон дүрэм мөрдөх гэж хичээх тусам хүүхэд дарамтад орж, гэр бүлийн уур амьсгал ч таагүй болох эрсдэлтэй.

ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ДУРТАЙ ХҮҮХДИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН, ХҮҮХДИЙН/ГЭР БҮЛИЙН КОНТЕНТ?
Нөхөр бид хоёр хүүхдүүдийнхээ тоглох тоглоом, үзэх контентийг аль болох бага байлгахад анхаардаг. Хүүгээ бага байхад дэлгэцийн тал дээр хатуу шаардлага тавьдаг байсан ч одоо бол тодорхой хэмжээнд хүүхэлдэй кино, дуртай контентийг нь бага цагаар үзүүлэх болсон. Манай хүү голцуу амьтан, амьд байгалийн тухай баримтат кино үздэг, ялангуяа "National Geographic"-ийн баримтат кинонуудад их дуртай. Тоглоомын тухайд ч гэсэн ялгаагүй. Өрөөгөөр дүүрэн тарааж хаясан тоглоомыг би үзэж чаддаггүй төрлийн хүн л дээ. Тоглоом олон байх тусам хүүхдийн анхаарал сарниад аль ч тоглоомоороо тогтвортой тоглож чаддаггүй. Тийм ч болохоор манай хүүхдүүдийн тоглоомын тавиур дээр ганц хоёр иж бүрдэл модон тоглоом, лего, машин гэх мэт хэдхэн тоглоом л өрөөстэй байдаг юм.

Avdar toys
бий болсон шалтгаан ч миний энэ үзэлтэй холбоотой. Хүүдээ авч өгмөөр байгаа тоглоомоо эргэн тойрноосоо хайгаад олохгүй, эцэст нь өөрөө хийгээд үзье гэж шийдэж, анхны модон тоглоомуудаа нөхөртэйгөө хамтран хийж байлаа.

Орчин цагт хүүхэд тоглоом хоёрын харилцаанд тоглоом нь хүүхдээ удирддаг, хөгжөөн зугаацуулах хандлагатай болчихсон. Угтаа хүүхэд өөрөө идэвхтэй байж, бүтээлч байдлаа ашиглан тухайн тоглоомыг хэрхэн ашиглахаа бодож олох хэрэгтэй. Элдэв дуу чимээ гаргаж, гэрэл асдаг тоглоомын сул тал нь хүүхдэд бодож сэтгэх орон зай ерөөсөө олгодоггүй явдал. Харин ямар нэгэн бэлэн заавар байхгүй
open ended
тоглоомоор тоглох үед хүүхэд бүтээлч сэтгэлгээгээ ашиглан хязгааргүй олон янзаар тухайн тоглоомыг хувиргах боломжтой байдаг нь гоё. Манай тоглоомуудад ингэж тоглох ёстой гэсэн тодорхой дүрэм огт байхгүй тул хэдэн ч насны хүүхдэд тохиромжтой.

ХҮҮХЭДТЭЙ БОЛСНООР ТАНЫ АЖЛЫН АРГА БАРИЛ, ҮЗЭЛ БОДОЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БЭ?
Эхний хүүхэд төрсөн цагаас авахуулаад л ээжүүд төрөл бүрийн сэтгэлзүйн үе шатыг давдаг байх. Хүүгээ төрүүлснийхээ дараа нэг хэсэг би бүх зүйлийг өөгүй төгс амжуулдаг супер ээж байх гэж хичээсэн. Хүүхдийн хүмүүжил, сайн ээж байх талаар бүх төрлийн ном уншиж, төрөл бүрийн эх сурвалжаас мэдээлэл цуглуулаад л. Гурван нас хүртэл нь бүтэн цагийн ажил хийлгүй дийлэнх хугацаагаа хүүдээ зориулсан. Харин хүүхэд цэцэрлэгт орсны дараа зөвхөн өөртөө зарцуулах хангалттай цагтай болж, тэр үеэс ажилдаа эрчимтэй анхаарал хандуулах болсон доо.

Хувь хүнийхээ хувьд ч ээж болсноосоо хойш маш их өөрчлөгдсөн. Өөрийгөө илүү ойлгож, мэддэг болохыг хичээсэн. Өөртэйгээ тулж ажиллан, сэтгэлзүйн эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулж эхэлсэн минь магадгүй энэ хугацаанд гэр бүл болон үр хүүхдийнхээ төлөө хийсэн хамгийн үнэ цэнтэй зүйл юм болов уу.

Хүүхдүүд маань том болох үед тэдэнтэйгээ хангалттай сайхан харилцаатай ээж байж чадах уу гэх асуулт миний санааг их зовоодог юм. Тиймдээ ч хүүхдээ хүүхэд гэлтгүй хүн гэдэг үүднээс нь авч үзэн, зааж зааварлахаас илүүтэй сонсохыг хичээдэг. Хүүхэд өсвөр нас руу шилжих тусам өөрийн гэсэн ертөнц, үзэл бодолтой нэгэн болох нь ойлгомжтой. Харин аав ээж нь тухайн үед хүүхэдтэйгээ хангалттай итгэлцэл, дотно харилцаа үүсгэж чадаагүй бол хэн хэндээ тун хэцүү байдал үүснэ. Заримдаа зургаан нас хүрэх гэж байгаа хүүтэйгээ ойлголцоход маш их тэвчээр шаардагддаг ч өөрийгөө илэрхийлж буй арга хэлбэрийг нь хүчээр дарж яасан ч болохгүй гэж боддог. Ер нь хүүхэд томрох тусам уужуу сэтгэлтэй, хэр баргийн зүйлд барьц алдахааргүй тайван хүн болж байна даа.

ТА ХЭРХЭН АМАРДАГ ВЭ? ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР БУСДЫН ТУСЛАЛЦАА ХЭР АВДАГ ВЭ?
Охиноо долоо, найман сар хүрэх үед нь нөхөр бид хоёр ярилцаж байгаад асрагчтай болсон нь өөрсдөдөө цаг гаргахад маш их нэмэр болсон шүү. Асрагчтай байх хугацаанд би өглөө ажилдаа яваад үдийн цайны цагаар бүх ажлаа цэгцэлж дуусган, үлдсэн хугацаанд дуртай кофе шоп орж, хүссэн зүйлээ хийдэг байсан. Харин одоо бол нөхцөл байдалтайгаа эвлэрээд оройн цагийг л дуртай зүйлсдээ цаг зарцуулж байна. Манай хүүхдүүд харьцангуй эрт буюу орой 8.30-9.00 цагийн хооронд унтчихдаг тул тэр цагаас хойш нөхөртэйгээ кино үздэг ч юм уу, хоёулхнаа байдаг. Сүүлийн үед би хоббигоороо юм оёж суран, хүүхэлдэй хийхээр оролдож байгаа.

АЖИЛЛАДАГ ЭЭЖ БАЙХЫН ХАМГИЙН ХЭЦҮҮ НЬ ЮУ ВЭ?
Өөртөө анхаарал халамж тавьж, аз жаргалтай байхад суралцахгүй бол ээжийн цэнэг нэг л өдөр шавхагдан эцэс сүүлдээ үүрч байгаа ачаалал маань уур хилэн, стресс, хэрүүл болж хувирдаг. Ялангуяа цар тахлын энэ нөхцөл байдлаас шалтгаалан ээжүүд бүтэн цагаар хүүхдүүддээ анхаарал хандуулахын хажуугаар ажлаа ч бас давхар хийх шаардлагатай болж байгаа. Энэ хэтэрсэн үүрэг, хариуцлага бие махбод болоод мэдрэлийн системд хүнд ачаа болж байгаа нь тодорхой.

30 настай Даша гэдэг хүнд өөрийн гэсэн сонирхол, хийхийг хүссэн ажил байна. Харин миний хажууд байгаа ой зургаан сартай, зургаан настай хүүхдийн сонирхол, хэрэгцээ шаардлага тэс ондоо. Бид гурвын хэрэгцээ, хүсэл хаана ч огтлолцохгүй. Гэсэн хэдий ч би ээж хүн учраас хүүхдүүдээ асарч, хоолыг нь хийж, эрүүл байлгах ёстой. Энэ бүхнийг зохицуулж буй ээжүүддээ хувиасаа зөвлөхөд, бүх зүйлийг төгс байлгах гэж бүү хичээгээрэй. Хүүхдүүд чинь орой есөн цагт унтвал шөнийн нэг цаг хүртэл ажлаа хийж суух биш, эртхэн унтаж амран, эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулсан нь дээр. Зарим өдөр хөргөгчинд байгаа зүйлсээ ашиглаад, хурдхан шиг оройн хоолоо бэлдэх үедээ би огтхон ч гэмшдэггүй. Би ч гэсэн хүн. Ядрах, залхах үе бишгүй. Яагаад заавал би бүх зүйлийг төгс хийх ёстой гэж? Ээж хүн өгч чадах хэмжээгээрээ л хүүхдүүддээ өгөх хэрэгтэй. Өгөх зүйл байхгүй хэрнээ хамаг бүхнээ шавхаад байх юм бол тэр бүхэн чинь эргээд стресс болж хувирна гэдгийг битгий мартаарай.

ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР ХАМГИЙН ИХ БАЯРЛАСАН, БАХАРХСАН МӨЧ?
Бага охин хөлд ороод ид хөдөлгөөнтэй байдаг үе дээрээ ирчихсэн учраас манай хоёр байнга ноцолдоно. Тэгсэн хэрнээ гадаа гарсан үедээ ах нь байнга дүүгээ уначих вий, бэртчих вий гэж араас нь нүд салгалгүй дагаж, хамгаалдаг нь тун хөөрхөн. Бусад хүүхдүүдтэй тоглохдоо бие биеэ гэсэн сэтгэл гаргаж байхыг нь хараад хайр ундардаг шүү.

ХҮҮХЭД ӨСГӨХТЭЙ ХОЛБООТОЙ АВСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ БАЙСАН БЭ?
Хүүхдийн хүмүүжилтэй холбоотой уншсан номууд дундаас хамгийн гүн сэтгэгдэл үлдээсэн нэг ном байдаг юм. Би өөрөө орос хэл дээр тэр номыг уншсан л даа. Нэрийг нь монголоор утгачилбал “үл үзэгдэх тусламж” гэх утгатай. Гол утга санаа нь хүүхэд хэдий чинээ аав, ээжтэйгээ эрүүл бөгөөд дотно харилцаа үүсгэх тусам төдий чинээ ирээдүйд сэтгэлийн тэнхээтэй, аз жаргалтай нэгэн болж төлөвшдөг тухай. Эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ амьдралд түшиж тулах багана нь болж чадаагүйгээс үүдэн ямар бэрхшээлүүд ирээдүйд нь тохиодог гээд их гоё дэлгэрэнгүй тайлбарлаж бичсэн ном. Ерөнхийдөө яг л тэр ном дээр бичсэнтэй адил хүүхдүүдийнхээ амьдралд хэт гүнзгий хутгалдахгүйгээр тэдний хувьд үл үзэгдэх түшиг тулгуур нь болж амьдрахыг хичээнэ.

ХҮҮХДЭЭ ЯМАР ХҮН БОЛООСОЙ ГЭЖ, ЯМАР ЧАНАРЫГ ӨӨРИЙМШҮҮЛЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ ВЭ?
Хэцүү зүйлс амьдралд нь тохиосон ч “өө шит” гэж хэлээд л өвдгөө гөвөөд цааш алхах сэтгэлийн тэнхээтэй хүн болоосой гэж хүсдэг. Сэтгэлзүйн хувьд тогтвортой, хайрцаггүйгээр чөлөөтэй сэтгэж чаддаг нэгэн байгаасай. Мөн бусдаас их зүйл хүсэж хүлээх бус өөртөө хариуцлагатай хандаж, хүссэн амьдралаа өөрийн гараар бүтээх чадварт суралцаасай. Дэлхий ертөнц ийм хурдтай хувьсан өөрчлөгдөж байгаа цаг үед хүүхдүүдийнхээ боловсрол, ямар мэргэжил эзэмших зэрэгт тийм ч их санаа зовдоггүй.

Энэ удаагийн дугаартаа бид хүүхдийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй, сэтгэн бодох чадварыг нь хөгжүүлэх эерэг нөлөөтэй модон тоглоом үйлдвэрлэгч брэнд болох "Avdar toys"-ийн үүсгэн байгуулагч, хоёр хүүхдийн ээж Э.Мөнхбилэгийг урилаа. Хятадын зах зээлд амжилттайгаар бизнес эрхлэхийн зэрэгцээ өөрийн сошиал хаягаараа дамжуулан олон залуу ээжид хэрэгцээтэй зөвлөгөө хуваалцдаг түүнтэй бид хүүхдийн хүмүүжил, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд гээд төрөл сэдвээр дэлгэрэнгүй ярилцсан билээ.
**Нэр:** Э. Мөнхбилэг (Lulu Dasha)
**Ажил:** "Avdar toys" брэндийн үүсгэн байгуулагч
**Ам бүл**: 4
**Сошиал хуудсууд:** Dashalulu (Инстаграм)
### БИДЭНД ГЭР БҮЛЭЭ ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛНА УУ? ГЭР БҮЛИЙН ҮҮРГЭЭ ХЭРХЭН ХУВААРИЛДАГ ВЭ?
Сайн байцгаана уу? Намайг Э.Мөнхбилэг (Lulu Dasha) гэдэг. БНХАУ-д оюутан болж ирснээс хойш одоог хүртэл тус улсад 14 жил тасралтгүй амьдарч байна. Энэ хугацаанд их сургуулиа төгсөж, нөхөртэйгээ учран хоёр хөөрхөн хүүхдийн ээж болсон. Avdar toys тоглоомын үйлдвэрлэлийг гэр бүлийн хүний хамтаар эрхэлдэг. Том хүү Рома маань удахгүй зургаан нас хүрэх бол бага охин Вера ой зургаан сартай.
Миний бодлоор гэр бүлийн үүргийг хуваарилах хамгийн шилдэг арга нь эхнэр нөхөр хоорондоо илэн далангүй ярилцах. Аль нэг нь дангаараа гэр орны ажлыг хариуцвал удаан хугацаандаа тухайн хүний сэтгэл санаа тогтворгүй болж улмаар тэр байдал нь уур бухимдал болж гадагшлах гээд байдаг сөрөг талтай юм шиг.
Манай гэр бүлийн хувьд өөрсдөдөө тохирсон арга барилыг олох гэж олон үе шатыг давсан л даа. Хүүхэдтэй болж амжаагүй, үерхэж байхад амархан юм шиг санагддаг. Гэтэл эхний хүүхэд төрөх үед бүх зүйл орвонгоороо өөрчлөгдөнө, хоёр дахь хүүхэд дээр шинэ сорилтуудтай нүүр тулна. Том хүүгээ төрүүлсний дараа би хүүхдээ хараад гэртээ суудгийнхаа хэрээр дийлэнх ажлыг хариуцаж амжуулдаг байсан бол охин дээрээ тэгэх боломжгүй болж, хоёулаа хамжаад л бүх зүйлээ амжуулж эхэлсэн. Харилцаагаа эрүүл байлгах тал дээр хэрэгжүүлье гэж сүүлд анзаарсан зүйл гэвэл, гэр дотор ямар нэгэн ажил гарч ирэхэд *Чи үүнийг хийж чадах уу? Хэрвээ чадах бол гялс хийчих. Чадахааргүй бол дараа нь хамтдаа энэ ажлыг зохицуулъя* гэх мэтчилэн дор дор нь ярилцах хэрэгтэй юм байна гэдгийг ойлгосон. Тийм болохоор манай гэр бүлд хэн нэгний тухайлан хариуцаж авсан ажил гэж бараг байхгүй. Хоорондоо ярилцаж ойлголцоод гэрийн ажлаа хийчихдэг гэсэн үг.
Эхнэрүүд хэрвээ нөхрөө гэрийн ажилд туслуулмаар байвал тэднийг гэнэтхэн “ажилсаг” нэгэн болгож чадахгүй гэдгээ сайтар ойлгох хэрэгтэй байх. Анхнаасаа тийм зорилго тавиад ч хэрэггүй. Харин нөхрүүд өөрсдөө гэрийн ажил хийх хүсэлтэй болж өөрчлөгдөж болно. Ийм хүсэл ихэвчлэн тэднээс эвтэйхэн хүсэх, хийсэн ажилд нь талархах үед илэрдэг. Эсрэгээрээ “Чи үүнийг заавал хийх ёстой, би л бүгдийг хийх юм” гэх мэтээр шаардаж дарамтлаад байх юм бол тэд улам бүр залхах хандлагатай.
### ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ӨГЛӨӨ, ОРОЙНЫ ДАДЛУУД ГЭВЭЛ?
Бага охиноо төрүүлснээс хойш би өглөө барагтай эрт босохоо больсон учраас манай нөхөр хүүгээ сэрээж, ундыг нь уулгаад цэцэрлэгт нь хүргэж өгдөг. Ажлын өдрийн өглөө бол бид хэд бараг л тааралдахгүй шүү. Оройдоо би хүүгээ, нөхөр охиноо хариуцаж унтуулна. Харин амралтын өдрүүдээр бид хоёр ямар нэгэн ажил төлөвлөхгүйгээр бүтэн өдрийг зөвхөн гэр бүлдээ зарцуулж, хамтдаа хотын төв орох юмуу ойрхон паркаар зугаалдаг уламжлалтай.
### ХҮҮХЭД ӨСГӨЖ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХДЭЭ АШИГЛАДАГ СОНИРХОЛТОЙ АРГА, ТЕКНИКЭЭСЭЭ ХУВААЛЦВАЛ?
Бусад шинэхэн ээжүүдтэй ижил надад ч гэсэн хүүхдийг тогтсон арга барилын дагуу өсгөх ёстой гэсэн хатуу итгэл үнэмшилтэй явсан цаг үе бий. Гэхдээ хүү маань томорч, өөрийн гэсэн үзэл бодол нь төлөвших тусам монтессори ч юм уу ямар нэгэн хүүхэд өсгөх арга зүй хүүхдийн хүмүүжилд тийм ч чухал бус юм байна гэдгийг ухаарсан. Охиноо зургаан сар хүрэх үед би амьдралдаа чухал шийдвэр гаргаж, анх удаа мэргэжлийн сэтгэлзүйчтэй ажиллаж эхэлсэн юм. Хүн сэтгэлээ тольдож, дотор буй бүхнээ уудлаад ирэхээр өөрийн эрхгүй тойрны бүх зүйлсээ хөндлөнгийн нүдээр харж эхэлдэг юм билээ. Хүүхдүүдээ ч гэсэн хөндлөнгөөс ажиглаж эхэлнэ. Сэтгэлзүйн үйлчилгээ авсны үр дүнд би гэр бүл болон хүүхэд хүмүүжлийн дүр зургаа илүү томоор төсөөлж, өөрийгөө бүрэн дүүрэн аз жаргалтай байлгавал хүүхдүүдээ ч зөв өсгөж чадах юм байна гэдэг дүгнэлтэд хүрсэн.
Өөрийнхөө сэтгэлзүйд анхаарч байгаа хүн хүүхдүүдийнхээ ч сэтгэл санааг эрүүл байлгахын төлөө хичээдэг. Сэтгэлзүйчид хандсанаас хойш би илүү тайван ээж болж чадсан гэх үү дээ. Манай сэтгэлзүйч “Чи хүүхдүүдээ зүгээр л тайван орхичих. Хүүхдэдээ зарцуулж байгаа энэ их энергиэ өөрийнхөө дотогш өнгийхөд, өөрийгөө жаргалтай байлгахад зарцуул” гэж хэлдэг юм. Хүүхэд бидний төсөөлснөөс ч илүү амьдарч буй орчиндоо хурдтай дасан зохицож, өөрийгөө авч явах чадвартай. Хүүхэд өсгөх тал дээр хэт олон дүрэм мөрдөх гэж хичээх тусам хүүхэд дарамтад орж, гэр бүлийн уур амьсгал ч таагүй болох эрсдэлтэй.
### ТАНАЙ ГЭРИЙНХНИЙ ДУРТАЙ ХҮҮХДИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН, ХҮҮХДИЙН/ГЭР БҮЛИЙН КОНТЕНТ?
Нөхөр бид хоёр хүүхдүүдийнхээ тоглох тоглоом, үзэх контентийг аль болох бага байлгахад анхаардаг. Хүүгээ бага байхад дэлгэцийн тал дээр хатуу шаардлага тавьдаг байсан ч одоо бол тодорхой хэмжээнд хүүхэлдэй кино, дуртай контентийг нь бага цагаар үзүүлэх болсон. Манай хүү голцуу амьтан, амьд байгалийн тухай баримтат кино үздэг, ялангуяа "National Geographic"-ийн баримтат кинонуудад их дуртай. Тоглоомын тухайд ч гэсэн ялгаагүй. Өрөөгөөр дүүрэн тарааж хаясан тоглоомыг би үзэж чаддаггүй төрлийн хүн л дээ. Тоглоом олон байх тусам хүүхдийн анхаарал сарниад аль ч тоглоомоороо тогтвортой тоглож чаддаггүй. Тийм ч болохоор манай хүүхдүүдийн тоглоомын тавиур дээр ганц хоёр иж бүрдэл модон тоглоом, лего, машин гэх мэт хэдхэн тоглоом л өрөөстэй байдаг юм.
Avdar toys бий болсон шалтгаан ч миний энэ үзэлтэй холбоотой. Хүүдээ авч өгмөөр байгаа тоглоомоо эргэн тойрноосоо хайгаад олохгүй, эцэст нь өөрөө хийгээд үзье гэж шийдэж, анхны модон тоглоомуудаа нөхөртэйгөө хамтран хийж байлаа.
Орчин цагт хүүхэд тоглоом хоёрын харилцаанд тоглоом нь хүүхдээ удирддаг, хөгжөөн зугаацуулах хандлагатай болчихсон. Угтаа хүүхэд өөрөө идэвхтэй байж, бүтээлч байдлаа ашиглан тухайн тоглоомыг хэрхэн ашиглахаа бодож олох хэрэгтэй. Элдэв дуу чимээ гаргаж, гэрэл асдаг тоглоомын сул тал нь хүүхдэд бодож сэтгэх орон зай ерөөсөө олгодоггүй явдал. Харин ямар нэгэн бэлэн заавар байхгүй open ended тоглоомоор тоглох үед хүүхэд бүтээлч сэтгэлгээгээ ашиглан хязгааргүй олон янзаар тухайн тоглоомыг хувиргах боломжтой байдаг нь гоё. Манай тоглоомуудад ингэж тоглох ёстой гэсэн тодорхой дүрэм огт байхгүй тул хэдэн ч насны хүүхдэд тохиромжтой.
### ХҮҮХЭДТЭЙ БОЛСНООР ТАНЫ АЖЛЫН АРГА БАРИЛ, ҮЗЭЛ БОДОЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БЭ?
Эхний хүүхэд төрсөн цагаас авахуулаад л ээжүүд төрөл бүрийн сэтгэлзүйн үе шатыг давдаг байх. Хүүгээ төрүүлснийхээ дараа нэг хэсэг би бүх зүйлийг өөгүй төгс амжуулдаг супер ээж байх гэж хичээсэн. Хүүхдийн хүмүүжил, сайн ээж байх талаар бүх төрлийн ном уншиж, төрөл бүрийн эх сурвалжаас мэдээлэл цуглуулаад л. Гурван нас хүртэл нь бүтэн цагийн ажил хийлгүй дийлэнх хугацаагаа хүүдээ зориулсан. Харин хүүхэд цэцэрлэгт орсны дараа зөвхөн өөртөө зарцуулах хангалттай цагтай болж, тэр үеэс ажилдаа эрчимтэй анхаарал хандуулах болсон доо.
Хувь хүнийхээ хувьд ч ээж болсноосоо хойш маш их өөрчлөгдсөн. Өөрийгөө илүү ойлгож, мэддэг болохыг хичээсэн. Өөртэйгээ тулж ажиллан, сэтгэлзүйн эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулж эхэлсэн минь магадгүй энэ хугацаанд гэр бүл болон үр хүүхдийнхээ төлөө хийсэн хамгийн үнэ цэнтэй зүйл юм болов уу.
Хүүхдүүд маань том болох үед тэдэнтэйгээ хангалттай сайхан харилцаатай ээж байж чадах уу гэх асуулт миний санааг их зовоодог юм. Тиймдээ ч хүүхдээ хүүхэд гэлтгүй хүн гэдэг үүднээс нь авч үзэн, зааж зааварлахаас илүүтэй сонсохыг хичээдэг. Хүүхэд өсвөр нас руу шилжих тусам өөрийн гэсэн ертөнц, үзэл бодолтой нэгэн болох нь ойлгомжтой. Харин аав ээж нь тухайн үед хүүхэдтэйгээ хангалттай итгэлцэл, дотно харилцаа үүсгэж чадаагүй бол хэн хэндээ тун хэцүү байдал үүснэ. Заримдаа зургаан нас хүрэх гэж байгаа хүүтэйгээ ойлголцоход маш их тэвчээр шаардагддаг ч өөрийгөө илэрхийлж буй арга хэлбэрийг нь хүчээр дарж яасан ч болохгүй гэж боддог. Ер нь хүүхэд томрох тусам уужуу сэтгэлтэй, хэр баргийн зүйлд барьц алдахааргүй тайван хүн болж байна даа.
### ТА ХЭРХЭН АМАРДАГ ВЭ? ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР БУСДЫН ТУСЛАЛЦАА ХЭР АВДАГ ВЭ?
Охиноо долоо, найман сар хүрэх үед нь нөхөр бид хоёр ярилцаж байгаад асрагчтай болсон нь өөрсдөдөө цаг гаргахад маш их нэмэр болсон шүү. Асрагчтай байх хугацаанд би өглөө ажилдаа яваад үдийн цайны цагаар бүх ажлаа цэгцэлж дуусган, үлдсэн хугацаанд дуртай кофе шоп орж, хүссэн зүйлээ хийдэг байсан. Харин одоо бол нөхцөл байдалтайгаа эвлэрээд оройн цагийг л дуртай зүйлсдээ цаг зарцуулж байна. Манай хүүхдүүд харьцангуй эрт буюу орой 8.30-9.00 цагийн хооронд унтчихдаг тул тэр цагаас хойш нөхөртэйгээ кино үздэг ч юм уу, хоёулхнаа байдаг. Сүүлийн үед би хоббигоороо юм оёж суран, хүүхэлдэй хийхээр оролдож байгаа.
### АЖИЛЛАДАГ ЭЭЖ БАЙХЫН ХАМГИЙН ХЭЦҮҮ НЬ ЮУ ВЭ?
Өөртөө анхаарал халамж тавьж, аз жаргалтай байхад суралцахгүй бол ээжийн цэнэг нэг л өдөр шавхагдан эцэс сүүлдээ үүрч байгаа ачаалал маань уур хилэн, стресс, хэрүүл болж хувирдаг. Ялангуяа цар тахлын энэ нөхцөл байдлаас шалтгаалан ээжүүд бүтэн цагаар хүүхдүүддээ анхаарал хандуулахын хажуугаар ажлаа ч бас давхар хийх шаардлагатай болж байгаа. Энэ хэтэрсэн үүрэг, хариуцлага бие махбод болоод мэдрэлийн системд хүнд ачаа болж байгаа нь тодорхой.
30 настай Даша гэдэг хүнд өөрийн гэсэн сонирхол, хийхийг хүссэн ажил байна. Харин миний хажууд байгаа ой зургаан сартай, зургаан настай хүүхдийн сонирхол, хэрэгцээ шаардлага тэс ондоо. Бид гурвын хэрэгцээ, хүсэл хаана ч огтлолцохгүй. Гэсэн хэдий ч би ээж хүн учраас хүүхдүүдээ асарч, хоолыг нь хийж, эрүүл байлгах ёстой. Энэ бүхнийг зохицуулж буй ээжүүддээ хувиасаа зөвлөхөд, бүх зүйлийг төгс байлгах гэж бүү хичээгээрэй. Хүүхдүүд чинь орой есөн цагт унтвал шөнийн нэг цаг хүртэл ажлаа хийж суух биш, эртхэн унтаж амран, эрүүл мэнддээ анхаарал хандуулсан нь дээр. Зарим өдөр хөргөгчинд байгаа зүйлсээ ашиглаад, хурдхан шиг оройн хоолоо бэлдэх үедээ би огтхон ч гэмшдэггүй. Би ч гэсэн хүн. Ядрах, залхах үе бишгүй. Яагаад заавал би бүх зүйлийг төгс хийх ёстой гэж? Ээж хүн өгч чадах хэмжээгээрээ л хүүхдүүддээ өгөх хэрэгтэй. Өгөх зүйл байхгүй хэрнээ хамаг бүхнээ шавхаад байх юм бол тэр бүхэн чинь эргээд стресс болж хувирна гэдгийг битгий мартаарай.
### ЭЦЭГ ЭХИЙН ХУВИАР ХАМГИЙН ИХ БАЯРЛАСАН, БАХАРХСАН МӨЧ?
Бага охин хөлд ороод ид хөдөлгөөнтэй байдаг үе дээрээ ирчихсэн учраас манай хоёр байнга ноцолдоно. Тэгсэн хэрнээ гадаа гарсан үедээ ах нь байнга дүүгээ уначих вий, бэртчих вий гэж араас нь нүд салгалгүй дагаж, хамгаалдаг нь тун хөөрхөн. Бусад хүүхдүүдтэй тоглохдоо бие биеэ гэсэн сэтгэл гаргаж байхыг нь хараад хайр ундардаг шүү.
### ХҮҮХЭД ӨСГӨХТЭЙ ХОЛБООТОЙ АВСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ БАЙСАН БЭ?
Хүүхдийн хүмүүжилтэй холбоотой уншсан номууд дундаас хамгийн гүн сэтгэгдэл үлдээсэн нэг ном байдаг юм. Би өөрөө орос хэл дээр тэр номыг уншсан л даа. Нэрийг нь монголоор утгачилбал “үл үзэгдэх тусламж” гэх утгатай. Гол утга санаа нь хүүхэд хэдий чинээ аав, ээжтэйгээ эрүүл бөгөөд дотно харилцаа үүсгэх тусам төдий чинээ ирээдүйд сэтгэлийн тэнхээтэй, аз жаргалтай нэгэн болж төлөвшдөг тухай. Эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ амьдралд түшиж тулах багана нь болж чадаагүйгээс үүдэн ямар бэрхшээлүүд ирээдүйд нь тохиодог гээд их гоё дэлгэрэнгүй тайлбарлаж бичсэн ном. Ерөнхийдөө яг л тэр ном дээр бичсэнтэй адил хүүхдүүдийнхээ амьдралд хэт гүнзгий хутгалдахгүйгээр тэдний хувьд үл үзэгдэх түшиг тулгуур нь болж амьдрахыг хичээнэ.
### ХҮҮХДЭЭ ЯМАР ХҮН БОЛООСОЙ ГЭЖ, ЯМАР ЧАНАРЫГ ӨӨРИЙМШҮҮЛЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСДЭГ ВЭ?
Хэцүү зүйлс амьдралд нь тохиосон ч “өө шит” гэж хэлээд л өвдгөө гөвөөд цааш алхах сэтгэлийн тэнхээтэй хүн болоосой гэж хүсдэг. Сэтгэлзүйн хувьд тогтвортой, хайрцаггүйгээр чөлөөтэй сэтгэж чаддаг нэгэн байгаасай. Мөн бусдаас их зүйл хүсэж хүлээх бус өөртөө хариуцлагатай хандаж, хүссэн амьдралаа өөрийн гараар бүтээх чадварт суралцаасай. Дэлхий ертөнц ийм хурдтай хувьсан өөрчлөгдөж байгаа цаг үед хүүхдүүдийнхээ боловсрол, ямар мэргэжил эзэмших зэрэгт тийм ч их санаа зовдоггүй.