Цонх үеийн төгсгөл хэзээ вэ?
<div class="article-body no-wide-image">
          <p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/a08611869cc4c7b513092288812a1d39.png"></p><p></p><p>Монгол Улс бол залуусын орон гэх үгийг бид хаа саагүй сонсдог ч хөдөлмөрийн насны хүн амын таатай өсөлтийн үе тийм ч удаан үргэлжлэхгүй гэдгийг мөн санууштай.<br>1960-1980-аад оны “их төрөлт”-ийн үеийнхэн 2020 оноос эхлэн тэтгэврийн насанд шилжиж буй тул энэ үеэс ахмад настны хүн ам зүйн ачаалал нэмэгдэх төлөв <a href="https://mlsp.gov.mn/uploads/files/10Hun_amiin_nasjiltiin_asuudlaarh_undesnii_strategi.pdf" target="_blank">ажиглагдаж буй.</a> Дээрх ачааллыг дагаад <a href="https://unread.today/c/meduushtei-tetgever" target="_blank">2040 он гэхэд </a>ажил хийж буй арван хүн найман хүний тэтгэвэр төлдөг болох буюу дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр нэг хүнд ногдох ачаалал ихсэх юм.<br><br>Тэгвэл бид насжилттай холбоотой асуудлууд ундрах гарахаас өмнө цонх үеийн төгсгөлд хэрхэн бэлдэх тухай болон манай улс хүн амын өсөлтийн ямар бодлого баримталж буй талаарх мэдээллүүдийг Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal" target="_blank">ХААН Банктай</a> хамтран гаргадаг цахим товхимлынхоо ээлжит дугаарт багцлан бэлтгэлээ. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/27a9eccacfe28e9668763039b913aed8.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>монгол улсын хүн амын өсөлтийн чиг хандлага?</div></h3><p></p><p dir="ltr">XX зууны эхний хагаст манай улс хөгжил буурай, халдварт өвчний тархалт өндөр, эрүүл мэндийн үйлчилгээ туйлын хангалтгүйгээс гадна нийгмийн бүх давхаргыг хамруулсан хэлмэгдүүлэлт, Халх голын дайн зэргээс шалтгаалан хүн амын өсөлт хамгийн бага түвшинд очиж <a href="http://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=dundaj_naslalt_and_ND.pdf&amp;ln=Mn" target="_blank">байсан түүхтэй. </a>Монгол Улсын хүн амын өсөлт энэ үед ердөө нэг орчим хувь байсан бол XX зууны сүүл хагас буюу 1956-1989 оны хооронд эрчимтэй өсөж, гурван хувьд <a href="http://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=dundaj_naslalt_and_ND.pdf&amp;ln=Mn" target="_blank">хүрч</a>ээ. </p><p dir="ltr">Тухайн цагт эрүүлийг хамгаалах салбар хурдацтай хөгжиж, нийтийг хамарсан өвчнийг илрүүлэн эмчлэх, түүнээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн томоохон арга хэмжээг авсан нь хүн амын эрүүл мэндийг сайжруулан, нас баралтын түвшин буурахад голлон нөлөөлсөн аж. Чухам энэ үед хүн амын өсөлт хамгийн оргил үедээ хүрч, өнөөгийн хүн ам зүйн “цонх үе” үүсэх гол нөхцөлийг бүрдүүлсэн хэмээн судлаачид үздэг. </p><p dir="ltr">Харамсалтай нь, дээрх өсөлт зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээс хойш саармагжиж, 2000 оны хүн амын тооллогоор жилийн дундаж өсөлт хамгийн бага буюу 1.4 хувь болж байв. Одоогийн байдлаар хүн амын жилийн дундаж өсөлт 2.2 хувьтай байгаа бөгөөд 2031 онд бид дөрвөн сая дахь иргэнээ өлгийдөн авна гэж т<a href="https://montsame.mn/mn/read/264307" target="_blank">аамаглаж буй.</a></p><p dir="ltr">Манай улсын нийт хүн амын талаас илүү хувь буюу тодруулбал 56.6 хувь нь 18-59 насных буюу дунджаар <a href="https://www.worlddata.info/average-age.php" target="_blank">29.8</a>байгаа нь дэлхийн бусад улсуудтай харьцуулахад харьцангуй залуу үндэстэнд тооцогдох юм. Тухайлбал, Япон улсын дундаж наслалт 48.6, Өмнөд Солонгос 43.2, Их Британи 40.6 <a href="https://www.worlddata.info/average-age.php" target="_blank">байх жишээтэй.</a></p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/befde96605e5163bcb7ef274234e6a0b.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>бид хүн амын өсөлтийн ямар бодлого баримталж байна вэ?</div></h3><p></p><p>Төрөлтийг урамшуулж, гэр бүлийг дэмжих хүрээнд хүүхдийн мөнгө-100 мянга, цалинтай ээж-50 мянга зэрэг хөтөлбөрийг Засгийн Газраас хэрэгжүүлж буй. Гэвч эдгээр мөнгөн дэмжлэгээс гадна гэр бүлд ээлтэй хөдөлмөр эрхлэлт, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээг хэрэгжүүлэх учиртайг мартаж боломгүй.<br><br>Бага насны хүүхэдтэй эцэг эхчүүдийг хөдөлмөр эрхлэх боломжоор хангахын тулд байгууллагууд хажуудаа цэцэрлэг, өдөр өнжүүлэх төв нээх, ажлын цагийг уян хатан байдлаар зохицуулах, зайнаас ажиллах боломжоор хангах гэх мэт олон зохицуулалт байж болох. Түүнчлэн ээжүүдийн санааг хамгийн ихээр зовоодог асуудал бол цэцэрлэг сургуулийн хүртээмжийн асуудал. <br><br> Өнгөрсөн жил гэхэд нийслэлийн хэмжээнд цэцэрлэгт орох насны 35 мянган хүүхэд байснаас ердөө 10 мянга нь азтан болж, үлдсэн 25 мянга нь цоожтой хаалганы цаана <a href="http://analiz.mn/postview/19196" target="_blank">үлдсэн байх жишээний.</a> Хэдий энэ жил БШУЯ-аас цэцэрлэгийн насны бүх хүүхдийг сургуулийн өмнөх боловсролд хамруулах ажлыг эхлүүлсэн нь сайшаалтай хэдий ч нийслэлд одоогийн байдлаар 57 байршилд сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээ муу, дор хаяж 100 гаруй цэцэрлэг <a href="https://zaag.mn/archives/64585" target="_blank">нэн даруй шаардлагатай байсаар л. </a><br><br>Өмнө дурдсанчлан, манай улсын хүн ам арав хүрэхгүй жилийн дотор дөрвөн саяд хүрэх таамагтай байгаа ч бид бодлогын ямар нэгэн ажлыг хэрэгжүүлэхгүйгээр цаашид энэ хэвээр үргэлжилбэл 2030-2050 он гэхэд хүн амын жилийн дундаж өсөлт 0.6-0.1 хувь болж буурахаар байгааг <a href="https://mlsp.gov.mn/uploads/files/10Hun_amiin_nasjiltiin_asuudlaarh_undesnii_strategi.pdf" target="_blank">анхаарахгүй өнгөрч болохгүй. </a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/386f94a745d36f8903c0a17662a841f3.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 21.600000381469727px; letter-spacing: 0.5px; background-color: rgb(250, 250, 250);'>"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ </span><br></div></h3><p></p><p dir="ltr"><strong><em>Улаанбаатар хотын хэт төвлөрөл ямар эрсдэл дагуулж байна вэ? </em></strong></p><p dir="ltr">Ардчилсан нийгэмд шилжих үетэй зэрэгцэн хот, суурин руу чиглэсэн шилжих хөдөлгөөний урсгал эрчимжсэн. Ойрын ирээдүйд ч Улаанбаатар хотын хүн амын өсөлтөд шилжин ирэгсэд тогтвортой нөлөөлсөөр байх хандлагатай. 2000-2010 оны хооронд нийслэл хотноо шилжин ирсэн иргэдийн тоо 54.4 хувиар нэмэгджээ. Тэгвэл манай улсын нийт хүн амын 45.3 хувь буюу<a href="https://ecrc.mn/dci-article/" target="_blank"> хоёр хүн тутмын нэг нь </a>амьдарч буй Улаанбаатар хот үнэхээр иргэдийн амьдралыг сайжруулж, хүсэл мөрөөдлөө биелүүлэхэд нь тусалж чадаж байгаа юу?<br><br>Улаанбаатар хотод ногоон байгууламжийн эзлэх талбай хотын эдэлбэр газрын дөнгөж гурав хүрэхгүй хувьтай байгаа нь дэлхийн дунджаас даруй<a href="https://unread.today/c/2030-greencity" target="_blank"> гурав дахин </a>бага үзүүлэлт. Түүнчлэн агаарын чанар, хөрсний бохирдол бидний олон жилийн турш санаа зовоож буй асуудал. 2004 онд Улаанбаатар хотын агаарт хүхэрлэг хийн жилийн дундаж агууламж 0.01 байсан бол 2020 онд 0.04 болж, <a href="https://www.1212.mn/tables.aspx?tbl_id=DT_NSO_2400_013V1&amp;13999001_select_all=0&amp;13999001SingleSelect=&amp;AIMAG_CEN_select_all=0&amp;AIMAG_CENSingleSelect=_5&amp;YearY_select_all=1&amp;YearYSingleSelect=&amp;viewtype=table" target="_blank">дөрөв дахин нэмэгджээ. </a><br><br>Хайлаастын амны жалганд гэхэд нянгийн тоо зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 1239 дахин их болоод байгаа нь шинжилгээгээр нотлогдсон билээ. Хөрсний ерөнхий бохирдолтын түвшин Баянхошуу, Дэнжийн мянга, Амгалан, Шар хад, Хайлаастын ам, 100 айл зэрэг газруудад онцгой их буюу хотын дундаж агууламжаас 10-16 дахин их байгааг судалгаанаас харж болно.<br><br>Хөрс нь өөртөө хорт бодисыг шингээж, задлах чадавх нь хэтэрсэн тохиолдолд газрын доорх болон гадаргын ус ургамал, амьд организмыг хордуулж эхэлдэг тул бид яаралтай хотоо тэлэхгүй бол хүрээлэн буй орчноо хэзээ ч нөхөн сэргээх боломжгүйгээр бохирдуулах аюултай гэсэн үг. </p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/c631c135abb1be996ca32a6545905bce.jpg"></p><p></p><p><br></p><p dir="ltr"><strong><em>Цонх үеийн төгсгөлд хэрхэн бэлтгэх вэ?</em></strong></p><p dir="ltr">Хүн амын “цонх” үе богино, ихэнхдээ 20-30 жил үргэлжилдэг бөгөөд манай орны хувьд дээрх үе 2000-2030 оны хооронд<a href="https://mlsp.gov.mn/uploads/files/10Hun_amiin_nasjiltiin_asuudlaarh_undesnii_strategi.pdf" target="_blank"> тохиож буй.</a> Үүнээс цааших хугацаанд хөдөлмөрийн насныхны нийт хүн амд эзлэх хувь аажмаар буурч, насжилттай холбоотой асуудлууд ундрах гарах нь зайлшгүй.</p><p dir="ltr">“Цонх” үеийг зохистой ашиглаж чадвал хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлж, эдийн засгийн өсөлтийн хурдыг түргэсгэснээр нэг хүнд ногдох ДНБ нэмэгдэн иргэн бүр хадгаламж, хуримтлалтай болох нөхцөл бүрдэх гээд олон давуу талтай. Тэгвэл энэхүү тааламжтай нөхцөлийг аль болох удаан хугацаанд хадгалахын тулд хүн амын зохистой өсөлтийг дэмжих, ирээдүйн хөдөлмөрийн нөөцийг бэлдэх, ахмад настны хүн ам зүйн ачааллыг бууруулах нь <a href="https://gogo.mn/r/71430https://gogo.mn/r/71430" target="_blank">тун чухал аж.</a></p><p dir="ltr"><strong><em>Нийгмийн даатгалын шимтгэл тойрсон ээдрээт асуудлууд?</em></strong></p><p dir="ltr">Өнгөрсөн сарын байдлаар манай улсын нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр авагчдын тоо 366.7 мянга байсан нь өнгөрсөн жилийн мөн үетэй харьцуулахад <a href="https://www.1212.mn/tables.aspx?tbl_id=DT_NSO_2200_001V1&amp;SI001_select_all=1&amp;SI001SingleSelect=&amp;YearM_select_all=0&amp;YearMSingleSelect=_202206_202106_202208&amp;YearY_select_all=0&amp;YearYSingleSelect=_2021&amp;viewtype=table" target="_blank">20 гаруй мянгаар</a> нэмэгдсэн тоо. </p><p dir="ltr">2018 онд 50-70 насны эмэгтэйчүүдийн тоо 290.1 мянга, 60-70 насны эрэгтэйчүүдийн тоо 87.8 мянга байсан бол өнгөрсөн онд тус бүрдээ 14.2 хувь болон 20.9 хувиар өсчээ. Харин мөн хугацаанд шинээр даатгуулагчдын өсөлт ердөө 7.1 хувь байжээ. </p><p dir="ltr">Манай улсын нийгмийн даатгалд даатгуулагчдын тоо одоогийн байдлаар 1.1 сая <a href="http://url5710.lemonpress.mn/ss/c/mSsHx_QCVGCr9M3s3I8QB1GpZgxSmgzn7YJPvuurXbph0dyMXJ-kocMDcGgX-7Aa_FkmSDC1qV6-q_Gq-CDXnxavTL468ZiWwDY0VvXrm-1-D71xeu3PKWRzwBPTLaOSRfPvZBnEcJZOCz4jE1zW2PqdW7qvy8-PphF5VgJ5BBZiCaVzUhT6SVogVUY0Ur1R7fiMjCcCSPlD8cI6wC8gfUQXibUhS8i4-h1CUZsRMrYkGFlWHhjVdc66WkbI48A-dc1dOgqmaoJa_ymBX9E4JQ/3o0/NghKua7xSvKqDSQvQzSX7A/h83/9eAynf2KDr1XxP7ufsczSOUHgi-BpAHUmZeajslyMoY">байгаа</a> бөгөөд эдгээр хүмүүсийн төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэл нь энэ оны эхний хагаст өмнөх оны мөн үеэс 22.9 хувиар <a href="http://url5710.lemonpress.mn/ss/c/mSsHx_QCVGCr9M3s3I8QB71Vjh-x1ELXIoQCeDWDjgeBfBEdB_4QmP-LMd2ZTl86_DscqeaaAqgBo_qzsJ1PeOJX4XhhNOFekr7K56c7Q0mr8K99301fye619ahnToBXc5euXfK0k2Neih36_ctVecULNCLwsKCOyhDWBzYFVOUYdPXPCiy9FFuC3UP1ttM3FO3AE6w8kOhW_lrbLcv3ry4EIxe_aOFnPdcXyE0A7Loa6wuD0RIqPHdKg9AUzYJ6wicTOpmTDoB6TqV8I7Ypmvd5QPEDaX19l960vIazHnQ9Yojr1iGq3qxPp_QUT9vE7-3_GE8cVECsW2CarDh6GA/3o0/NghKua7xSvKqDSQvQzSX7A/h84/q4Rv71w47jKAJYMGyZ6ZCtoYLTnBdzN-3r_m8ehdCZY">нэмэгдсэн</a>.Түүнчлэн НДС-ийн орлогын 83.7 хувийг тэтгэврийн даатгалын сангийн орлого бүрдүүлжээ. Гэвч сүүлийн арван жилийн байдлаар НДС-ийн орлого зардлаа нөхөж чадахгүй байгаа ба энэ оны эхний хагаст л гэхэд 366 тэрбумын алдагдал хүлээж, өмнөх оны мөн үеэс алдагдал нь 61.3 тэрбумаар нэмэгдсэн гэх тооцоо бий. </p><p dir="ltr">Ташрамд дурдахад, одоо ажиллаж байгаа арван хүн гурван хүний тэтгэвэр төлдөг бол 2040 он гэхэд ажил хийж буй арван хүн найман хүний тэтгэвэр төлдөг болох буюу дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр нэг хүнд ногдох ачаалал нэмэгдэх юм.</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/b1f1eb8bf08864bb30868781b00988be.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>зөвлөмж</div></h3><p></p><p><em><br></em></p><p><em>Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газраас бэлтгэн гаргасан жирэмснээс сэргийлэх, арга хэрэгслийн талаарх зөвлөмжийг хүргэж байна. </em></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/fc68206489351bee92aba5ae1d91b037.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style="margin: 3rem 0px 2rem; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem;">САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ</span></span></div></h3><p></p><p>-НҮБ-аас өнгөрөгч хоёр жилд COVID-19 цар тахлын улмаас нийтдээ 15 сая гаруй хүн нас барсан хэмээн<a href="https://ourworldindata.org/world-population-update-2022" target="_blank"> тооцоолсон байна.</a></p><p>-Энэ оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд дэлхийн хүн ам 8 тэрбумд хүрч, Энэтхэг улс 2023 онд Хятадыг ардаа орхиж, дэлхийн хамгийн олон хүн амтай улс болох төлөвтэй байна хэмээн <a href="https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022" target="_blank">НҮБ-аас мэдээллээ.</a></p><p>-Ирэх оны төсөвт хүүхдийн мөнгөнд 1.2 их наядыг төсөвлөсөн бөгөөд энэ нь нийт хүүхдийн 91 хувьд хүүхдийн мөнгө олгох тооцоо юм. Харин өрхийн сарын орлого нь 3.5 саяас дээш өндөр орлоготой өрхүүдийн хүүхдүүдэд хүүхдийн мөнгө олгохгүй байхаар <a href="https://dnn.mn/%D0%B1-%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D1%85%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%BD%D0%B8%D0%B9%D1%82-%D1%85%D2%AF%D2%AF%D1%85%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BD-91-%D1%85%D1%83%D0%B2%D1%8C%D0%B4-%D0%BD%D1%8C-%D1%85%D2%AF%D2%AF%D1%85%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BC%D3%A9%D0%BD%D0%B3%D3%A9-%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE-dnn-mn/" target="_blank">тогтсон аж. </a></p><p>-Цэцэрлэгийн эхний ээлжийн бүртгэлээс хоцорсон эцэг эхчүүд ирэх сарын 03-24-ний хооронд <a href="https://e-mongolia.mn/home">e-mongolia.mn</a> сайтаар дахин бүртгүүлэх боломжтой юм. Энэ бүртгэлд цэцэрлэгт бүртгүүлэхэд хаягийн асуудалтай, нэг айлын хүүхдүүд өөр өөр цэцэрлэгт хуваарилагдсан гэх мэт тохиолдолд дахин бүртгэл хийлгэж асуудлаа <a href="https://www.toim.mn/article/4chdh1gg" target="_blank">шийдүүлэх боломжтой.</a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/bbd81974a55ea7b9200e409a31c882d3.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style='margin: 3rem 0px 2rem; font-family: "SF Display", sans-serif; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'><span class="text-uppercase text-blue text-bold" style="margin: 3rem 0px 2rem; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem;">САНАЛ БОЛГОХ НЬ</span></span></div></h3><p></p><p><strong>ВИДЕО:</strong> <br>Тун богино хугацаанд буюу 300 хүрэхгүй жилийн дотор хүн төрөлхтний тоо асар хурдацтайгаар өссөөр байна. Тэгвэл энэхүү үйл явц бидний соёл иргэншлийг төгсгөл болгох уу?</p><p><strong><a href="https://www.youtube.com/watch?v=QsBT5EQt348" target="_blank">OVERPOPULATION-THE HUMAN EXPLOSION EXPLAINED</a></strong></p><p><strong>КИНО: </strong><br>Өнөөдрийн хүн төрөлхтний хэтийдсэн их шунал хүслийг хэрхэвч бидэнд буй байгалийн нөөц хангах боломжгүй хийгээд бид илүү удаан, илүү олуулаа хамтдаа амьдрахын тулд чухам ямар шийдлүүд байгаа тухай энэхүү баримтат бүтээлээс үзээрэй. </p><p><a href="https://8billionangels.org/"><strong>8 BILLION ANGELS</strong></a><br><br><strong>ПОДКАСТ: </strong><br>Тус подкаст нь дугаар бүрдээ өдөр ирэх тусам өсөн нэмэгдэж буй хүн төрөлхтний ул мөр хүний эрх, зэрлэг ан амьтдын асуудал, байгаль орчны нөхөн сэргээлт зэрэг асуудлуудад хэрхэн нөлөөлж буй талаар салбар бүрийн тэргүүлэх мэргэжилтнүүдтэй ярилцдагаараа онцлогтой.</p><p><a href="https://www.populationbalance.org/podcasts" target="_blank"><strong>THE OVERPOPULATION PODCAST </strong></a><br><br> <strong>НОМ</strong>: <br>Номын зохиолч Томас Мальтус энэхүү бүтээлээрээ дамжуулан дэлхий ертөнц бидний боддогоос илүү сайхан болж буйг, дэлхийн талаарх бидний зарим нэгэн бодол, хандлага (хүн амын тасралтгүй өсөлт гэх мэт) бодит байдалтай яв цав нийцдэггүй болохыг төрөл бүрийн баримтаар нотолсон юм. </p><p><strong><a href="https://www.goodreads.com/book/show/34890015-factfulness?ac=1&amp;from_search=true&amp;qid=6LQa2qkAjk&amp;rank=1" target="_blank">FACTFULNESS</a></strong></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/3412afa471fa09eafd542d37d4e11b2f.jpeg"></p><p></p><p><i style='caret-color: rgb(28, 28, 28); color: rgb(28, 28, 28); font-family: "SF Display", Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 14.399999618530273px; letter-spacing: 0.15000000596046448px;'><br></i></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.</i><i>Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.</i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>unread media &amp; Khan Bank</p>
</cite></blockquote>          </div>

Монгол Улс бол залуусын орон гэх үгийг бид хаа саагүй сонсдог ч хөдөлмөрийн насны хүн амын таатай өсөлтийн үе тийм ч удаан үргэлжлэхгүй гэдгийг мөн санууштай.
1960-1980-аад оны “их төрөлт”-ийн үеийнхэн 2020 оноос эхлэн тэтгэврийн насанд шилжиж буй тул энэ үеэс ахмад настны хүн ам зүйн ачаалал нэмэгдэх төлөв
ажиглагдаж буй.
Дээрх ачааллыг дагаад
2040 он гэхэд
ажил хийж буй арван хүн найман хүний тэтгэвэр төлдөг болох буюу дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр нэг хүнд ногдох ачаалал ихсэх юм.
Тэгвэл бид насжилттай холбоотой асуудлууд ундрах гарахаас өмнө цонх үеийн төгсгөлд хэрхэн бэлдэх тухай болон манай улс хүн амын өсөлтийн ямар бодлого баримталж буй талаарх мэдээллүүдийг Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч
ХААН Банктай
хамтран гаргадаг цахим товхимлынхоо ээлжит дугаарт багцлан бэлтгэлээ.

монгол улсын хүн амын өсөлтийн чиг хандлага?
XX зууны эхний хагаст манай улс хөгжил буурай, халдварт өвчний тархалт өндөр, эрүүл мэндийн үйлчилгээ туйлын хангалтгүйгээс гадна нийгмийн бүх давхаргыг хамруулсан хэлмэгдүүлэлт, Халх голын дайн зэргээс шалтгаалан хүн амын өсөлт хамгийн бага түвшинд очиж
байсан түүхтэй.
Монгол Улсын хүн амын өсөлт энэ үед ердөө нэг орчим хувь байсан бол XX зууны сүүл хагас буюу 1956-1989 оны хооронд эрчимтэй өсөж, гурван хувьд
хүрч
ээ.
Тухайн цагт эрүүлийг хамгаалах салбар хурдацтай хөгжиж, нийтийг хамарсан өвчнийг илрүүлэн эмчлэх, түүнээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн томоохон арга хэмжээг авсан нь хүн амын эрүүл мэндийг сайжруулан, нас баралтын түвшин буурахад голлон нөлөөлсөн аж. Чухам энэ үед хүн амын өсөлт хамгийн оргил үедээ хүрч, өнөөгийн хүн ам зүйн “цонх үе” үүсэх гол нөхцөлийг бүрдүүлсэн хэмээн судлаачид үздэг.
Харамсалтай нь, дээрх өсөлт зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээс хойш саармагжиж, 2000 оны хүн амын тооллогоор жилийн дундаж өсөлт хамгийн бага буюу 1.4 хувь болж байв. Одоогийн байдлаар хүн амын жилийн дундаж өсөлт 2.2 хувьтай байгаа бөгөөд 2031 онд бид дөрвөн сая дахь иргэнээ өлгийдөн авна гэж т
аамаглаж буй.
Манай улсын нийт хүн амын талаас илүү хувь буюу тодруулбал 56.6 хувь нь 18-59 насных буюу дунджаар
29.8
байгаа нь дэлхийн бусад улсуудтай харьцуулахад харьцангуй залуу үндэстэнд тооцогдох юм. Тухайлбал, Япон улсын дундаж наслалт 48.6, Өмнөд Солонгос 43.2, Их Британи 40.6
байх жишээтэй.

бид хүн амын өсөлтийн ямар бодлого баримталж байна вэ?
Төрөлтийг урамшуулж, гэр бүлийг дэмжих хүрээнд хүүхдийн мөнгө-100 мянга, цалинтай ээж-50 мянга зэрэг хөтөлбөрийг Засгийн Газраас хэрэгжүүлж буй. Гэвч эдгээр мөнгөн дэмжлэгээс гадна гэр бүлд ээлтэй хөдөлмөр эрхлэлт, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээг хэрэгжүүлэх учиртайг мартаж боломгүй.
Бага насны хүүхэдтэй эцэг эхчүүдийг хөдөлмөр эрхлэх боломжоор хангахын тулд байгууллагууд хажуудаа цэцэрлэг, өдөр өнжүүлэх төв нээх, ажлын цагийг уян хатан байдлаар зохицуулах, зайнаас ажиллах боломжоор хангах гэх мэт олон зохицуулалт байж болох. Түүнчлэн ээжүүдийн санааг хамгийн ихээр зовоодог асуудал бол цэцэрлэг сургуулийн хүртээмжийн асуудал.
Өнгөрсөн жил гэхэд нийслэлийн хэмжээнд цэцэрлэгт орох насны 35 мянган хүүхэд байснаас ердөө 10 мянга нь азтан болж, үлдсэн 25 мянга нь цоожтой хаалганы цаана
үлдсэн байх жишээний.
Хэдий энэ жил БШУЯ-аас цэцэрлэгийн насны бүх хүүхдийг сургуулийн өмнөх боловсролд хамруулах ажлыг эхлүүлсэн нь сайшаалтай хэдий ч нийслэлд одоогийн байдлаар 57 байршилд сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээ муу, дор хаяж 100 гаруй цэцэрлэг
нэн даруй шаардлагатай байсаар л.
Өмнө дурдсанчлан, манай улсын хүн ам арав хүрэхгүй жилийн дотор дөрвөн саяд хүрэх таамагтай байгаа ч бид бодлогын ямар нэгэн ажлыг хэрэгжүүлэхгүйгээр цаашид энэ хэвээр үргэлжилбэл 2030-2050 он гэхэд хүн амын жилийн дундаж өсөлт 0.6-0.1 хувь болж буурахаар байгааг
анхаарахгүй өнгөрч болохгүй.

"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
Улаанбаатар хотын хэт төвлөрөл ямар эрсдэл дагуулж байна вэ?
Ардчилсан нийгэмд шилжих үетэй зэрэгцэн хот, суурин руу чиглэсэн шилжих хөдөлгөөний урсгал эрчимжсэн. Ойрын ирээдүйд ч Улаанбаатар хотын хүн амын өсөлтөд шилжин ирэгсэд тогтвортой нөлөөлсөөр байх хандлагатай. 2000-2010 оны хооронд нийслэл хотноо шилжин ирсэн иргэдийн тоо 54.4 хувиар нэмэгджээ. Тэгвэл манай улсын нийт хүн амын 45.3 хувь буюу
хоёр хүн тутмын нэг нь
амьдарч буй Улаанбаатар хот үнэхээр иргэдийн амьдралыг сайжруулж, хүсэл мөрөөдлөө биелүүлэхэд нь тусалж чадаж байгаа юу?
Улаанбаатар хотод ногоон байгууламжийн эзлэх талбай хотын эдэлбэр газрын дөнгөж гурав хүрэхгүй хувьтай байгаа нь дэлхийн дунджаас даруй
гурав дахин
бага үзүүлэлт. Түүнчлэн агаарын чанар, хөрсний бохирдол бидний олон жилийн турш санаа зовоож буй асуудал. 2004 онд Улаанбаатар хотын агаарт хүхэрлэг хийн жилийн дундаж агууламж 0.01 байсан бол 2020 онд 0.04 болж,
дөрөв дахин нэмэгджээ.
Хайлаастын амны жалганд гэхэд нянгийн тоо зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 1239 дахин их болоод байгаа нь шинжилгээгээр нотлогдсон билээ. Хөрсний ерөнхий бохирдолтын түвшин Баянхошуу, Дэнжийн мянга, Амгалан, Шар хад, Хайлаастын ам, 100 айл зэрэг газруудад онцгой их буюу хотын дундаж агууламжаас 10-16 дахин их байгааг судалгаанаас харж болно.
Хөрс нь өөртөө хорт бодисыг шингээж, задлах чадавх нь хэтэрсэн тохиолдолд газрын доорх болон гадаргын ус ургамал, амьд организмыг хордуулж эхэлдэг тул бид яаралтай хотоо тэлэхгүй бол хүрээлэн буй орчноо хэзээ ч нөхөн сэргээх боломжгүйгээр бохирдуулах аюултай гэсэн үг.

Цонх үеийн төгсгөлд хэрхэн бэлтгэх вэ?
Хүн амын “цонх” үе богино, ихэнхдээ 20-30 жил үргэлжилдэг бөгөөд манай орны хувьд дээрх үе 2000-2030 оны хооронд
тохиож буй.
Үүнээс цааших хугацаанд хөдөлмөрийн насныхны нийт хүн амд эзлэх хувь аажмаар буурч, насжилттай холбоотой асуудлууд ундрах гарах нь зайлшгүй.
“Цонх” үеийг зохистой ашиглаж чадвал хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлж, эдийн засгийн өсөлтийн хурдыг түргэсгэснээр нэг хүнд ногдох ДНБ нэмэгдэн иргэн бүр хадгаламж, хуримтлалтай болох нөхцөл бүрдэх гээд олон давуу талтай. Тэгвэл энэхүү тааламжтай нөхцөлийг аль болох удаан хугацаанд хадгалахын тулд хүн амын зохистой өсөлтийг дэмжих, ирээдүйн хөдөлмөрийн нөөцийг бэлдэх, ахмад настны хүн ам зүйн ачааллыг бууруулах нь
тун чухал аж.
Нийгмийн даатгалын шимтгэл тойрсон ээдрээт асуудлууд?
Өнгөрсөн сарын байдлаар манай улсын нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр авагчдын тоо 366.7 мянга байсан нь өнгөрсөн жилийн мөн үетэй харьцуулахад
20 гаруй мянгаар
нэмэгдсэн тоо.
2018 онд 50-70 насны эмэгтэйчүүдийн тоо 290.1 мянга, 60-70 насны эрэгтэйчүүдийн тоо 87.8 мянга байсан бол өнгөрсөн онд тус бүрдээ 14.2 хувь болон 20.9 хувиар өсчээ. Харин мөн хугацаанд шинээр даатгуулагчдын өсөлт ердөө 7.1 хувь байжээ.
Манай улсын нийгмийн даатгалд даатгуулагчдын тоо одоогийн байдлаар 1.1 сая
байгаа
бөгөөд эдгээр хүмүүсийн төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэл нь энэ оны эхний хагаст өмнөх оны мөн үеэс 22.9 хувиар
нэмэгдсэн
.Түүнчлэн НДС-ийн орлогын 83.7 хувийг тэтгэврийн даатгалын сангийн орлого бүрдүүлжээ. Гэвч сүүлийн арван жилийн байдлаар НДС-ийн орлого зардлаа нөхөж чадахгүй байгаа ба энэ оны эхний хагаст л гэхэд 366 тэрбумын алдагдал хүлээж, өмнөх оны мөн үеэс алдагдал нь 61.3 тэрбумаар нэмэгдсэн гэх тооцоо бий.
Ташрамд дурдахад, одоо ажиллаж байгаа арван хүн гурван хүний тэтгэвэр төлдөг бол 2040 он гэхэд ажил хийж буй арван хүн найман хүний тэтгэвэр төлдөг болох буюу дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр нэг хүнд ногдох ачаалал нэмэгдэх юм.

зөвлөмж
Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газраас бэлтгэн гаргасан жирэмснээс сэргийлэх, арга хэрэгслийн талаарх зөвлөмжийг хүргэж байна.

САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ
-НҮБ-аас өнгөрөгч хоёр жилд COVID-19 цар тахлын улмаас нийтдээ 15 сая гаруй хүн нас барсан хэмээн
тооцоолсон байна.
-Энэ оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд дэлхийн хүн ам 8 тэрбумд хүрч, Энэтхэг улс 2023 онд Хятадыг ардаа орхиж, дэлхийн хамгийн олон хүн амтай улс болох төлөвтэй байна хэмээн
НҮБ-аас мэдээллээ.
-Ирэх оны төсөвт хүүхдийн мөнгөнд 1.2 их наядыг төсөвлөсөн бөгөөд энэ нь нийт хүүхдийн 91 хувьд хүүхдийн мөнгө олгох тооцоо юм. Харин өрхийн сарын орлого нь 3.5 саяас дээш өндөр орлоготой өрхүүдийн хүүхдүүдэд хүүхдийн мөнгө олгохгүй байхаар
тогтсон аж.
-Цэцэрлэгийн эхний ээлжийн бүртгэлээс хоцорсон эцэг эхчүүд ирэх сарын 03-24-ний хооронд
e-mongolia.mn
сайтаар дахин бүртгүүлэх боломжтой юм. Энэ бүртгэлд цэцэрлэгт бүртгүүлэхэд хаягийн асуудалтай, нэг айлын хүүхдүүд өөр өөр цэцэрлэгт хуваарилагдсан гэх мэт тохиолдолд дахин бүртгэл хийлгэж асуудлаа
шийдүүлэх боломжтой.

САНАЛ БОЛГОХ НЬ
ВИДЕО:

Тун богино хугацаанд буюу 300 хүрэхгүй жилийн дотор хүн төрөлхтний тоо асар хурдацтайгаар өссөөр байна. Тэгвэл энэхүү үйл явц бидний соёл иргэншлийг төгсгөл болгох уу?
OVERPOPULATION-THE HUMAN EXPLOSION EXPLAINED
КИНО:
Өнөөдрийн хүн төрөлхтний хэтийдсэн их шунал хүслийг хэрхэвч бидэнд буй байгалийн нөөц хангах боломжгүй хийгээд бид илүү удаан, илүү олуулаа хамтдаа амьдрахын тулд чухам ямар шийдлүүд байгаа тухай энэхүү баримтат бүтээлээс үзээрэй.
8 BILLION ANGELS
ПОДКАСТ:
Тус подкаст нь дугаар бүрдээ өдөр ирэх тусам өсөн нэмэгдэж буй хүн төрөлхтний ул мөр хүний эрх, зэрлэг ан амьтдын асуудал, байгаль орчны нөхөн сэргээлт зэрэг асуудлуудад хэрхэн нөлөөлж буй талаар салбар бүрийн тэргүүлэх мэргэжилтнүүдтэй ярилцдагаараа онцлогтой.
THE OVERPOPULATION PODCAST

НОМ
:
Номын зохиолч Томас Мальтус энэхүү бүтээлээрээ дамжуулан дэлхий ертөнц бидний боддогоос илүү сайхан болж буйг, дэлхийн талаарх бидний зарим нэгэн бодол, хандлага (хүн амын тасралтгүй өсөлт гэх мэт) бодит байдалтай яв цав нийцдэггүй болохыг төрөл бүрийн баримтаар нотолсон юм.
FACTFULNESS

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.
Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

unread media & Khan Bank


Монгол Улс бол залуусын орон гэх үгийг бид хаа саагүй сонсдог ч хөдөлмөрийн насны хүн амын таатай өсөлтийн үе тийм ч удаан үргэлжлэхгүй гэдгийг мөн санууштай.
1960-1980-аад оны “их төрөлт”-ийн үеийнхэн 2020 оноос эхлэн тэтгэврийн насанд шилжиж буй тул энэ үеэс ахмад настны хүн ам зүйн ачаалал нэмэгдэх төлөв ажиглагдаж буй. Дээрх ачааллыг дагаад 2040 он гэхэд ажил хийж буй арван хүн найман хүний тэтгэвэр төлдөг болох буюу дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр нэг хүнд ногдох ачаалал ихсэх юм.
Тэгвэл бид насжилттай холбоотой асуудлууд ундрах гарахаас өмнө цонх үеийн төгсгөлд хэрхэн бэлдэх тухай болон манай улс хүн амын өсөлтийн ямар бодлого баримталж буй талаарх мэдээллүүдийг Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран гаргадаг цахим товхимлынхоо ээлжит дугаарт багцлан бэлтгэлээ.
### монгол улсын хүн амын өсөлтийн чиг хандлага?
XX зууны эхний хагаст манай улс хөгжил буурай, халдварт өвчний тархалт өндөр, эрүүл мэндийн үйлчилгээ туйлын хангалтгүйгээс гадна нийгмийн бүх давхаргыг хамруулсан хэлмэгдүүлэлт, Халх голын дайн зэргээс шалтгаалан хүн амын өсөлт хамгийн бага түвшинд очиж байсан түүхтэй. Монгол Улсын хүн амын өсөлт энэ үед ердөө нэг орчим хувь байсан бол XX зууны сүүл хагас буюу 1956-1989 оны хооронд эрчимтэй өсөж, гурван хувьд хүрчээ.
Тухайн цагт эрүүлийг хамгаалах салбар хурдацтай хөгжиж, нийтийг хамарсан өвчнийг илрүүлэн эмчлэх, түүнээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн томоохон арга хэмжээг авсан нь хүн амын эрүүл мэндийг сайжруулан, нас баралтын түвшин буурахад голлон нөлөөлсөн аж. Чухам энэ үед хүн амын өсөлт хамгийн оргил үедээ хүрч, өнөөгийн хүн ам зүйн “цонх үе” үүсэх гол нөхцөлийг бүрдүүлсэн хэмээн судлаачид үздэг.
Харамсалтай нь, дээрх өсөлт зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээс хойш саармагжиж, 2000 оны хүн амын тооллогоор жилийн дундаж өсөлт хамгийн бага буюу 1.4 хувь болж байв. Одоогийн байдлаар хүн амын жилийн дундаж өсөлт 2.2 хувьтай байгаа бөгөөд 2031 онд бид дөрвөн сая дахь иргэнээ өлгийдөн авна гэж таамаглаж буй.
Манай улсын нийт хүн амын талаас илүү хувь буюу тодруулбал 56.6 хувь нь 18-59 насных буюу дунджаар 29.8байгаа нь дэлхийн бусад улсуудтай харьцуулахад харьцангуй залуу үндэстэнд тооцогдох юм. Тухайлбал, Япон улсын дундаж наслалт 48.6, Өмнөд Солонгос 43.2, Их Британи 40.6 байх жишээтэй.
### бид хүн амын өсөлтийн ямар бодлого баримталж байна вэ?
Төрөлтийг урамшуулж, гэр бүлийг дэмжих хүрээнд хүүхдийн мөнгө-100 мянга, цалинтай ээж-50 мянга зэрэг хөтөлбөрийг Засгийн Газраас хэрэгжүүлж буй. Гэвч эдгээр мөнгөн дэмжлэгээс гадна гэр бүлд ээлтэй хөдөлмөр эрхлэлт, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээг хэрэгжүүлэх учиртайг мартаж боломгүй.
Бага насны хүүхэдтэй эцэг эхчүүдийг хөдөлмөр эрхлэх боломжоор хангахын тулд байгууллагууд хажуудаа цэцэрлэг, өдөр өнжүүлэх төв нээх, ажлын цагийг уян хатан байдлаар зохицуулах, зайнаас ажиллах боломжоор хангах гэх мэт олон зохицуулалт байж болох. Түүнчлэн ээжүүдийн санааг хамгийн ихээр зовоодог асуудал бол цэцэрлэг сургуулийн хүртээмжийн асуудал.
Өнгөрсөн жил гэхэд нийслэлийн хэмжээнд цэцэрлэгт орох насны 35 мянган хүүхэд байснаас ердөө 10 мянга нь азтан болж, үлдсэн 25 мянга нь цоожтой хаалганы цаана үлдсэн байх жишээний. Хэдий энэ жил БШУЯ-аас цэцэрлэгийн насны бүх хүүхдийг сургуулийн өмнөх боловсролд хамруулах ажлыг эхлүүлсэн нь сайшаалтай хэдий ч нийслэлд одоогийн байдлаар 57 байршилд сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээ муу, дор хаяж 100 гаруй цэцэрлэг нэн даруй шаардлагатай байсаар л.
Өмнө дурдсанчлан, манай улсын хүн ам арав хүрэхгүй жилийн дотор дөрвөн саяд хүрэх таамагтай байгаа ч бид бодлогын ямар нэгэн ажлыг хэрэгжүүлэхгүйгээр цаашид энэ хэвээр үргэлжилбэл 2030-2050 он гэхэд хүн амын жилийн дундаж өсөлт 0.6-0.1 хувь болж буурахаар байгааг анхаарахгүй өнгөрч болохгүй.
### "GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
***Улаанбаатар хотын хэт төвлөрөл ямар эрсдэл дагуулж байна вэ?***
Ардчилсан нийгэмд шилжих үетэй зэрэгцэн хот, суурин руу чиглэсэн шилжих хөдөлгөөний урсгал эрчимжсэн. Ойрын ирээдүйд ч Улаанбаатар хотын хүн амын өсөлтөд шилжин ирэгсэд тогтвортой нөлөөлсөөр байх хандлагатай. 2000-2010 оны хооронд нийслэл хотноо шилжин ирсэн иргэдийн тоо 54.4 хувиар нэмэгджээ. Тэгвэл манай улсын нийт хүн амын 45.3 хувь буюу хоёр хүн тутмын нэг нь амьдарч буй Улаанбаатар хот үнэхээр иргэдийн амьдралыг сайжруулж, хүсэл мөрөөдлөө биелүүлэхэд нь тусалж чадаж байгаа юу?
Улаанбаатар хотод ногоон байгууламжийн эзлэх талбай хотын эдэлбэр газрын дөнгөж гурав хүрэхгүй хувьтай байгаа нь дэлхийн дунджаас даруй гурав дахин бага үзүүлэлт. Түүнчлэн агаарын чанар, хөрсний бохирдол бидний олон жилийн турш санаа зовоож буй асуудал. 2004 онд Улаанбаатар хотын агаарт хүхэрлэг хийн жилийн дундаж агууламж 0.01 байсан бол 2020 онд 0.04 болж, дөрөв дахин нэмэгджээ.
Хайлаастын амны жалганд гэхэд нянгийн тоо зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 1239 дахин их болоод байгаа нь шинжилгээгээр нотлогдсон билээ. Хөрсний ерөнхий бохирдолтын түвшин Баянхошуу, Дэнжийн мянга, Амгалан, Шар хад, Хайлаастын ам, 100 айл зэрэг газруудад онцгой их буюу хотын дундаж агууламжаас 10-16 дахин их байгааг судалгаанаас харж болно.
Хөрс нь өөртөө хорт бодисыг шингээж, задлах чадавх нь хэтэрсэн тохиолдолд газрын доорх болон гадаргын ус ургамал, амьд организмыг хордуулж эхэлдэг тул бид яаралтай хотоо тэлэхгүй бол хүрээлэн буй орчноо хэзээ ч нөхөн сэргээх боломжгүйгээр бохирдуулах аюултай гэсэн үг.
***Цонх үеийн төгсгөлд хэрхэн бэлтгэх вэ?***
Хүн амын “цонх” үе богино, ихэнхдээ 20-30 жил үргэлжилдэг бөгөөд манай орны хувьд дээрх үе 2000-2030 оны хооронд тохиож буй. Үүнээс цааших хугацаанд хөдөлмөрийн насныхны нийт хүн амд эзлэх хувь аажмаар буурч, насжилттай холбоотой асуудлууд ундрах гарах нь зайлшгүй.
“Цонх” үеийг зохистой ашиглаж чадвал хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлж, эдийн засгийн өсөлтийн хурдыг түргэсгэснээр нэг хүнд ногдох ДНБ нэмэгдэн иргэн бүр хадгаламж, хуримтлалтай болох нөхцөл бүрдэх гээд олон давуу талтай. Тэгвэл энэхүү тааламжтай нөхцөлийг аль болох удаан хугацаанд хадгалахын тулд хүн амын зохистой өсөлтийг дэмжих, ирээдүйн хөдөлмөрийн нөөцийг бэлдэх, ахмад настны хүн ам зүйн ачааллыг бууруулах нь тун чухал аж.
***Нийгмийн даатгалын шимтгэл тойрсон ээдрээт асуудлууд?***
Өнгөрсөн сарын байдлаар манай улсын нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр авагчдын тоо 366.7 мянга байсан нь өнгөрсөн жилийн мөн үетэй харьцуулахад 20 гаруй мянгаар нэмэгдсэн тоо.
2018 онд 50-70 насны эмэгтэйчүүдийн тоо 290.1 мянга, 60-70 насны эрэгтэйчүүдийн тоо 87.8 мянга байсан бол өнгөрсөн онд тус бүрдээ 14.2 хувь болон 20.9 хувиар өсчээ. Харин мөн хугацаанд шинээр даатгуулагчдын өсөлт ердөө 7.1 хувь байжээ.
Манай улсын нийгмийн даатгалд даатгуулагчдын тоо одоогийн байдлаар 1.1 сая байгаа бөгөөд эдгээр хүмүүсийн төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэл нь энэ оны эхний хагаст өмнөх оны мөн үеэс 22.9 хувиар нэмэгдсэн.Түүнчлэн НДС-ийн орлогын 83.7 хувийг тэтгэврийн даатгалын сангийн орлого бүрдүүлжээ. Гэвч сүүлийн арван жилийн байдлаар НДС-ийн орлого зардлаа нөхөж чадахгүй байгаа ба энэ оны эхний хагаст л гэхэд 366 тэрбумын алдагдал хүлээж, өмнөх оны мөн үеэс алдагдал нь 61.3 тэрбумаар нэмэгдсэн гэх тооцоо бий.
Ташрамд дурдахад, одоо ажиллаж байгаа арван хүн гурван хүний тэтгэвэр төлдөг бол 2040 он гэхэд ажил хийж буй арван хүн найман хүний тэтгэвэр төлдөг болох буюу дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр нэг хүнд ногдох ачаалал нэмэгдэх юм.
### зөвлөмж
*Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газраас бэлтгэн гаргасан жирэмснээс сэргийлэх, арга хэрэгслийн талаарх зөвлөмжийг хүргэж байна.*
### САЛБАРЫН ОНЦЛОХ МЭДЭЭ
-НҮБ-аас өнгөрөгч хоёр жилд COVID-19 цар тахлын улмаас нийтдээ 15 сая гаруй хүн нас барсан хэмээн тооцоолсон байна.
-Энэ оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд дэлхийн хүн ам 8 тэрбумд хүрч, Энэтхэг улс 2023 онд Хятадыг ардаа орхиж, дэлхийн хамгийн олон хүн амтай улс болох төлөвтэй байна хэмээн НҮБ-аас мэдээллээ.
-Ирэх оны төсөвт хүүхдийн мөнгөнд 1.2 их наядыг төсөвлөсөн бөгөөд энэ нь нийт хүүхдийн 91 хувьд хүүхдийн мөнгө олгох тооцоо юм. Харин өрхийн сарын орлого нь 3.5 саяас дээш өндөр орлоготой өрхүүдийн хүүхдүүдэд хүүхдийн мөнгө олгохгүй байхаар тогтсон аж.
-Цэцэрлэгийн эхний ээлжийн бүртгэлээс хоцорсон эцэг эхчүүд ирэх сарын 03-24-ний хооронд e-mongolia.mn сайтаар дахин бүртгүүлэх боломжтой юм. Энэ бүртгэлд цэцэрлэгт бүртгүүлэхэд хаягийн асуудалтай, нэг айлын хүүхдүүд өөр өөр цэцэрлэгт хуваарилагдсан гэх мэт тохиолдолд дахин бүртгэл хийлгэж асуудлаа шийдүүлэх боломжтой.
### САНАЛ БОЛГОХ НЬ
**ВИДЕО:**
Тун богино хугацаанд буюу 300 хүрэхгүй жилийн дотор хүн төрөлхтний тоо асар хурдацтайгаар өссөөр байна. Тэгвэл энэхүү үйл явц бидний соёл иргэншлийг төгсгөл болгох уу?
**OVERPOPULATION-THE HUMAN EXPLOSION EXPLAINED**
**КИНО:**
Өнөөдрийн хүн төрөлхтний хэтийдсэн их шунал хүслийг хэрхэвч бидэнд буй байгалийн нөөц хангах боломжгүй хийгээд бид илүү удаан, илүү олуулаа хамтдаа амьдрахын тулд чухам ямар шийдлүүд байгаа тухай энэхүү баримтат бүтээлээс үзээрэй.
**8 BILLION ANGELS**
**ПОДКАСТ:**
Тус подкаст нь дугаар бүрдээ өдөр ирэх тусам өсөн нэмэгдэж буй хүн төрөлхтний ул мөр хүний эрх, зэрлэг ан амьтдын асуудал, байгаль орчны нөхөн сэргээлт зэрэг асуудлуудад хэрхэн нөлөөлж буй талаар салбар бүрийн тэргүүлэх мэргэжилтнүүдтэй ярилцдагаараа онцлогтой.
**THE OVERPOPULATION PODCAST**
**НОМ**:
Номын зохиолч Томас Мальтус энэхүү бүтээлээрээ дамжуулан дэлхий ертөнц бидний боддогоос илүү сайхан болж буйг, дэлхийн талаарх бидний зарим нэгэн бодол, хандлага (хүн амын тасралтгүй өсөлт гэх мэт) бодит байдалтай яв цав нийцдэггүй болохыг төрөл бүрийн баримтаар нотолсон юм.
**FACTFULNESS**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран "Тогтвортой хөгжил-2030" цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.**Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> unread media & Khan Bank