Зөвхөн өөртөө өгч чадах энергийн эх үүсвэр 
<div class="article-body">
          <blockquote><p>Ахиухан инээж, аятайхан унтаж авна гэдэг эмчийн бичиж өгөх хамгийн сайн жор </p>
<cite><p>Ирланд зүйр үг </p>
</cite></blockquote><p>Хүн төрөлхтөн байгалийн шинжлэх салбарт олон зуун нээлт хийж, гайхалтай нууцуудыг ил болгосон ч өөрсдийн тархины тухай өнөөг хүртэл сайн мэддэггүй хэвээр. Одоогоос 120 жилийн өмнө хүртэл тархины дотоод бүтэц тайлагдаагүй байжээ. “Тархины тухай таамагласан хэн бүхэн яг л шөнийн тэнгэр лүү гар чийдэн тусгасантай адил байлаа” хэмээн Германы философич, доктор Ричард Давид Прехт өгүүлсэн байдаг.<br><br>Бие организмын бусад эрхтэнтэй харьцуулахад мэдрэлийн систем маш их глюкоз хэрэглэдэг тул унтаж амрах, хангалттай сайн нойр авах нь тун чухал. Тиймээс ч оюуны ачаалал хэр их үнэ цэнтэй болох нь харагддаг биз ээ. <br><br>НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгод 2030 онд гэхэд зүрх судасны өвчин, хорт хавдар, чихрийн шижин болон амьсгалын замын архаг өвчний шалтгаант нас баралтын түвшинг бууруулах зорилт тавьсан. Тиймээс <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal" target="_blank">ХААН Банктай</a> хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаартаа бид олон өвчний суурь шалтгаан болж буй нойргүйдлийн тухай тайлбарлаж, түүнээс урьдчилан сэргийлэх арга замуудыг онцоллоо.<br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/4659c6d2dcda4450f2ee3d03cb7444ea.png"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Тоогоор тайлбарлах нь </h3><p><a href="https://www.weforum.org/agenda/2019/08/we-need-more-sleep" target="_blank">45%</a>: Өдгөө дэлхийн нийт хүн амын 45 хувь нь их, бага хэмжээгээр нойрны асуудалтай тулгарч байна хэмээн үздэг. <br><br><a href="https://www.weforum.org/agenda/2019/08/we-need-more-sleep" target="_blank">71000</a>: Нойр дутуу жолооны ард сууснаас болж дэлхий дээр жил бүр зам тээврийн 71 мянга орчим осол, гэмтэл гарч байна.<br><br><a href="https://atriumhealth.org/dailydose/2021/02/17/4-ways-to-beat-pandemic-insomnia" target="_blank">60%</a>: Цар тахлын улмаас нойргүйдлийн тухай “Google”-ийн хайлт өмнөх оноос даруй 60 хувиар өсжээ. Хайлтын хугацаанд үүрийн 03:00 цагийн үед хамгийн өндөр хувьтай байсан байна.<br><br><a href="https://www.dreams.co.uk/sleep-matters-club/data-shows-a-shocking-worldwide-lack-of-sleep/" target="_blank">6.8 цаг</a>: 1942 онд хүмүүсийн унтлагын дундаж хугацаа найман цаг байсан бол орчин үед 6.8 цаг болж буураад байна. </p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/754e73920cf12fe5065368dc33fc1d3d.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ой санамжид уях баримтууд </h3><p>Ердөө нэг зууны өмнө амьдарч байсан суут зохион бүтээгч Томас Эдисон "Нойр бол цагийн гарз, бидний балар харанхуй цагаас үлдсэн ѳв!" хэмээсэн удаатай. Сэтгэл зүйн хямралууд, зүрх судасны өвчлөл, чихрийн шижин гээд хэдэн зуугаар дурдаж болох өвчлөлүүд нойргүйдэлд хүргэсээр байхад бид олон зуун жилийн турш үл ойшоосоор иржээ.<br><br>Гэвч нойр гэдэг ямар чухал тэжээл болохыг баталсан үйл явдал, сэжүүрүүд түүхийн хуудсанд тун олон. Тухайлбал, Сицилийн эрэг орчимд болсон тэнгисийн тулалдаанд Август алдарт Помпейн хүү Секст Помпейг ялахдаа яг тулалдаан эхлэхийн өмнөхөн гүн нойронд автаж, нөхөд нь түүгээр байлдаан эхлэх дохио өгөхийн тулд сэрээж байжээ.<br><br>Мөн Дарийтай шийдвэрлэх тулаан хийхээр товлосон өдрөө Их Александр удтал маш бөх нойрссон бөгөөд байлдаан эхлэх цаг нэгэнт болчихсон тул хоёр гурван удаа дуудуулж байж сэржээ. Түүхийн туршид аугаа эрхмүүд чухал цаг үед ч тайван, үл ажрах байдлаа хадгалж, тэр ч бүү хэл өөртөө унтаж амрах цаг гаргадаг байсан нь нойр гэдэг хэчнээн чухал болохыг харуулна.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/a7b6bd352a2f61fb29bc9e09ecd7304c.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">"Google"-дэхээс залхуурсан асуулт</h3><p><em>Бид үнэндээ найман цаг унтаж байна уу? </em><br><br>Сүүлийн 100 жил тархи судлаачид тархи хэрхэн ажилладгийг олж мэдэхийн тулд тахиа, тагтаа зэрэг амьтад дээр туршилт хийсний үндсэн дээр хүний тархины аль нэг хэсэг идэвхгүй болоход маш олон хэсэг <a href="https://www.amazon.com/Who-Am-If-How-Many/dp/0385531184" target="_blank">нэгэн зэрэг муудаж буйг </a> олж мэдсэн юм. Тархины дээд хэсгийн багахан зайг эзлэх завсрын тархи нь мэдрэлийн эрхтнүүдийн мэдээллийг тархинд дамжуулж, нерв болон гормонуудын маш мэдрэмжтэй систем тул бидний унтах, сэрэх болон өвдөх мэдрэмжийг хянадаг ажээ.<br><br>Дэлхий дээр хүмүүсийн унтаж амрах хугацаа 1942 онд дунджаар найман цаг байсан бол орчинд үед <a href="https://www.weforum.org/agenda/2018/02/fitbit-analyzed-data-on-6-billion-nights-of-sleep-with-fascinating-results" target="_blank">6.8 цаг</a> болж буурчээ. Тухайлбал, япончууд дунджаар 5 цаг 59 минут унтдагаараа дэлхийд хамгийн бага унтдаг үндэстний тоонд багтаж, Саудын Араб, Швед удаалж байна. Харин Скандинавын орнуудад нойрсолтын хугацаа дэлхийн дунджаас өндөр байгаа аж.<br><br>Нойр гэдэг бидний бие физиологи, сэтгэл зүйн тогтвортой байдлыг хангадаг хамгийн чухал тэжээл, энерги нөхөгч юм. Нойр дутуу байх нь суралцах, ой тогтоох чадварыг муутгаж, зан ааш, сэтгэл зүй тогтвортой байх, хариу үйлдэл үзүүлэх чадварт сөргөөр нөлөөлдөг тухай олонтаа уншсан биз ээ. Олон хоногоор <a href="https://www.ted.com/talks/russell_foster_why_do_we_sleep/transcript?language=mn#t-1029849" target="_blank">дутуу нойртой</a> явбал цусны даралт ихсэх, таргалах, чихрийн шижинтэй болох цаашлаад хий юм харах, элдэв хавдрын өвчний суурь болдог тул хамгийн чухалчлах учиртай зүйл юм шүү.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/6ee750b53e9f2d26911af8b375cb3e87.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Сайн туршлагыг хуваалцах нь </h3><p><strong>НОЙРЫГ ХАЙРЛАХ НЬ</strong><br><br>Орчин үеийн компаниуд ажилтнуудынхаа ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд өдрийн унтлагын цаг гаргаж, тусдаа өрөө, ор хүртэл гаргадаг болсон нь гайхах зүйл биш. Өдрийн цагаар 10-30 минут дуг хийх нь цусны даралтыг багасгаж, сонор сэргэг болгож, ядаргаа сульдааг бууруулдаг тул НАСА, Google, Samsung, Nike тэргүүтэй компаниуд тусгайлан тохижуулсан өрөө гаргаж, ажилтнууддаа <a href="https://www.weforum.org/agenda/2019/04/if-youre-not-sleeping-at-work-you-should-be-fired" target="_blank">өдрийн цагаар дуг хийх</a> боломжийг бүрдүүлснээс гадна ажлаасаа хөндийрч тоглоом тоглох, дасгал хийх, амрах чөлөөт орчин бүрдүүлэх хэсгүүддээ тун ач холбогдол өгч тохижуулдаг байна.<br><br>Сансрын нисэгчдийн хувьд чанартай нойр авах нь эрүүл мэндийн хамгийн чухал үзүүлэлт учраас <a href="https://www.weforum.org/agenda/2017/11/the-science-behind-why-you-should-have-a-nap/" target="_blank">НАСА</a> 1990 оноос хойш ажилтнуудынхаа бүтээмжид онцгой анхаарч, төрөл бүрийн шийдлүүдийг нэвтрүүлжээ. Тэд тусгайлан унтлагын бүрхэвч гэх түр хугацаанд дуг хийх зориулалттай ор хийлгүүлж, ажилтнуудынхаа бүтээмжийг сайжруулахын тулд оффисынхоо энд тэнд байрлуулах болжээ.<br><br>Мөн <a href="https://qz.com/876892/france-passed-a-law-banning-work-emails-after-work-but-you-can-do-it-yourself/" target="_blank">Франц улсад</a> иргэдийн ажлаасаа хөндийрч амрах, эрч хүчээ нөхөх, бүтээмжээ сайжруулах нөхцөлийг хангах зорилгоор 50-иас дээш ажилтантай компаниудыг ажлын цаг дууссаны дараа и-мэйл бичих, хариу явуулахыг шаардах нь буруу хэмээн үздэг. Тэд ажлын бус цагаар ажилтнууд руугаа и-мэйл явуулахыг хориглох тухай хуулийг 2016 онд баталсан билээ.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Зөвлөгөө</h3><p>Харвардын анагаахын сургуулийн эрдэмтэд нойргүйдлээс ангижрах <a href="https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/too-early-to-get-up-too-late-to-get-back-to-sleep" target="_blank">энгийн алхмуудыг</a> хуваалцсаныг хүргэж байна. Юун түрүүнд өдөр бүр нойрны хэмнэлээ тооцож, тэмдэглэл хөтлөхийг зөвлөжээ. Мөн оюун бодол болон булчингаа суллаж тайвшруулах техникүүдийг судалж, орой унтахын өмнө 5-10 минут эдгээр дасгалыг хийхийг зөвлөж байна.</p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/26e3b19636afff1209d75e88a538f070.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Санал болгох </h3><p><strong>ВИДЕО:</strong> Нойргүйдлийг эмийн аргаар давах гэж оролдох нь ямар үр дүнд хүргэх, орчин үеийн эрдэмтэд ямар арга барилыг санал болгож буй тухай "DW Documentary"-гаас бэлтгэсэн баримтат нэвтрүүлгийг үзээрэй.<br><br><strong style="font-family:open sans,helvetica neue,helvetica,arial,sans-serif; font-size:15px"> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=qqhSW8miqq8" target="_blank">ХЭРХЭН САЙН НОЙР АВАХ ВЭ? </a></strong><br><br><strong>НОМ: </strong>“Huffington Post” компанийн үүсгэн байгуулагч Ариана Хаффингтон нойргүйдлийг давсан өөрийн түүхээс үндэслэн унтаж амрахын ач холбогдлыг олон сонирхолтой жишээ, түүхээр тайлбарлан бичсэнийг уншаарай. <br><br><strong style="font-family:open sans,helvetica neue,helvetica,arial,sans-serif; font-size:15px"> <a href="https://www.goodreads.com/book/show/25893700-the-sleep-revolution" target="_blank">THE SLEEP REVOLUTION</a></strong><br><br><strong>КИНО: </strong>Зүүд болон бодит байдлын зөрүү бүдгэрч, нойрондоо болон сэрүүндээ хийж буй үйлдэл нь холилдсоноор нэгэн залуугийн тархинд юу өрнөж буй тухай түүхийг үзээрэй.<br><br> <strong><a href="https://www.youtube.com/watch?v=dHtE0szIip0" target="_blank">SCIENCE OF SLEEP </a></strong><br><br><strong>ПОДКАСТ</strong>: Шинжлэх ухааны эрдэмтэн Маттхев Валкерийн бичсэн "Бид яагаад унтдаг вэ?" номын тухай ярилцсан подкастыг сонсоорой. <br><br> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=_W8iBs_TFxc" target="_blank"><strong>UNLOCK PODCAST: WHY WE SLEEP? </strong></a></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/53/fc1868d00760c0cc6835af5ba14964da.jpg"></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал зуршил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ. Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна. </i></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>Unread </p>
</cite></blockquote>          </div>

Ахиухан инээж, аятайхан унтаж авна гэдэг эмчийн бичиж өгөх хамгийн сайн жор

Ирланд зүйр үг

Хүн төрөлхтөн байгалийн шинжлэх салбарт олон зуун нээлт хийж, гайхалтай нууцуудыг ил болгосон ч өөрсдийн тархины тухай өнөөг хүртэл сайн мэддэггүй хэвээр. Одоогоос 120 жилийн өмнө хүртэл тархины дотоод бүтэц тайлагдаагүй байжээ. “Тархины тухай таамагласан хэн бүхэн яг л шөнийн тэнгэр лүү гар чийдэн тусгасантай адил байлаа” хэмээн Германы философич, доктор Ричард Давид Прехт өгүүлсэн байдаг.
Бие организмын бусад эрхтэнтэй харьцуулахад мэдрэлийн систем маш их глюкоз хэрэглэдэг тул унтаж амрах, хангалттай сайн нойр авах нь тун чухал. Тиймээс ч оюуны ачаалал хэр их үнэ цэнтэй болох нь харагддаг биз ээ.
НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгод 2030 онд гэхэд зүрх судасны өвчин, хорт хавдар, чихрийн шижин болон амьсгалын замын архаг өвчний шалтгаант нас баралтын түвшинг бууруулах зорилт тавьсан. Тиймээс
ХААН Банктай
хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаартаа бид олон өвчний суурь шалтгаан болж буй нойргүйдлийн тухай тайлбарлаж, түүнээс урьдчилан сэргийлэх арга замуудыг онцоллоо.

Тоогоор тайлбарлах нь
45%
: Өдгөө дэлхийн нийт хүн амын 45 хувь нь их, бага хэмжээгээр нойрны асуудалтай тулгарч байна хэмээн үздэг.
71000
: Нойр дутуу жолооны ард сууснаас болж дэлхий дээр жил бүр зам тээврийн 71 мянга орчим осол, гэмтэл гарч байна.
60%
: Цар тахлын улмаас нойргүйдлийн тухай “Google”-ийн хайлт өмнөх оноос даруй 60 хувиар өсжээ. Хайлтын хугацаанд үүрийн 03:00 цагийн үед хамгийн өндөр хувьтай байсан байна.
6.8 цаг
: 1942 онд хүмүүсийн унтлагын дундаж хугацаа найман цаг байсан бол орчин үед 6.8 цаг болж буураад байна.

ой санамжид уях баримтууд
Ердөө нэг зууны өмнө амьдарч байсан суут зохион бүтээгч Томас Эдисон "Нойр бол цагийн гарз, бидний балар харанхуй цагаас үлдсэн ѳв!" хэмээсэн удаатай. Сэтгэл зүйн хямралууд, зүрх судасны өвчлөл, чихрийн шижин гээд хэдэн зуугаар дурдаж болох өвчлөлүүд нойргүйдэлд хүргэсээр байхад бид олон зуун жилийн турш үл ойшоосоор иржээ.
Гэвч нойр гэдэг ямар чухал тэжээл болохыг баталсан үйл явдал, сэжүүрүүд түүхийн хуудсанд тун олон. Тухайлбал, Сицилийн эрэг орчимд болсон тэнгисийн тулалдаанд Август алдарт Помпейн хүү Секст Помпейг ялахдаа яг тулалдаан эхлэхийн өмнөхөн гүн нойронд автаж, нөхөд нь түүгээр байлдаан эхлэх дохио өгөхийн тулд сэрээж байжээ.
Мөн Дарийтай шийдвэрлэх тулаан хийхээр товлосон өдрөө Их Александр удтал маш бөх нойрссон бөгөөд байлдаан эхлэх цаг нэгэнт болчихсон тул хоёр гурван удаа дуудуулж байж сэржээ. Түүхийн туршид аугаа эрхмүүд чухал цаг үед ч тайван, үл ажрах байдлаа хадгалж, тэр ч бүү хэл өөртөө унтаж амрах цаг гаргадаг байсан нь нойр гэдэг хэчнээн чухал болохыг харуулна.

"Google"-дэхээс залхуурсан асуулт
Бид үнэндээ найман цаг унтаж байна уу?
Сүүлийн 100 жил тархи судлаачид тархи хэрхэн ажилладгийг олж мэдэхийн тулд тахиа, тагтаа зэрэг амьтад дээр туршилт хийсний үндсэн дээр хүний тархины аль нэг хэсэг идэвхгүй болоход маш олон хэсэг
нэгэн зэрэг муудаж буйг
олж мэдсэн юм. Тархины дээд хэсгийн багахан зайг эзлэх завсрын тархи нь мэдрэлийн эрхтнүүдийн мэдээллийг тархинд дамжуулж, нерв болон гормонуудын маш мэдрэмжтэй систем тул бидний унтах, сэрэх болон өвдөх мэдрэмжийг хянадаг ажээ.
Дэлхий дээр хүмүүсийн унтаж амрах хугацаа 1942 онд дунджаар найман цаг байсан бол орчинд үед
6.8 цаг
болж буурчээ. Тухайлбал, япончууд дунджаар 5 цаг 59 минут унтдагаараа дэлхийд хамгийн бага унтдаг үндэстний тоонд багтаж, Саудын Араб, Швед удаалж байна. Харин Скандинавын орнуудад нойрсолтын хугацаа дэлхийн дунджаас өндөр байгаа аж.
Нойр гэдэг бидний бие физиологи, сэтгэл зүйн тогтвортой байдлыг хангадаг хамгийн чухал тэжээл, энерги нөхөгч юм. Нойр дутуу байх нь суралцах, ой тогтоох чадварыг муутгаж, зан ааш, сэтгэл зүй тогтвортой байх, хариу үйлдэл үзүүлэх чадварт сөргөөр нөлөөлдөг тухай олонтаа уншсан биз ээ. Олон хоногоор
дутуу нойртой
явбал цусны даралт ихсэх, таргалах, чихрийн шижинтэй болох цаашлаад хий юм харах, элдэв хавдрын өвчний суурь болдог тул хамгийн чухалчлах учиртай зүйл юм шүү.

Сайн туршлагыг хуваалцах нь
НОЙРЫГ ХАЙРЛАХ НЬ
Орчин үеийн компаниуд ажилтнуудынхаа ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд өдрийн унтлагын цаг гаргаж, тусдаа өрөө, ор хүртэл гаргадаг болсон нь гайхах зүйл биш. Өдрийн цагаар 10-30 минут дуг хийх нь цусны даралтыг багасгаж, сонор сэргэг болгож, ядаргаа сульдааг бууруулдаг тул НАСА, Google, Samsung, Nike тэргүүтэй компаниуд тусгайлан тохижуулсан өрөө гаргаж, ажилтнууддаа
өдрийн цагаар дуг хийх
боломжийг бүрдүүлснээс гадна ажлаасаа хөндийрч тоглоом тоглох, дасгал хийх, амрах чөлөөт орчин бүрдүүлэх хэсгүүддээ тун ач холбогдол өгч тохижуулдаг байна.
Сансрын нисэгчдийн хувьд чанартай нойр авах нь эрүүл мэндийн хамгийн чухал үзүүлэлт учраас
НАСА
1990 оноос хойш ажилтнуудынхаа бүтээмжид онцгой анхаарч, төрөл бүрийн шийдлүүдийг нэвтрүүлжээ. Тэд тусгайлан унтлагын бүрхэвч гэх түр хугацаанд дуг хийх зориулалттай ор хийлгүүлж, ажилтнуудынхаа бүтээмжийг сайжруулахын тулд оффисынхоо энд тэнд байрлуулах болжээ.
Мөн
Франц улсад
иргэдийн ажлаасаа хөндийрч амрах, эрч хүчээ нөхөх, бүтээмжээ сайжруулах нөхцөлийг хангах зорилгоор 50-иас дээш ажилтантай компаниудыг ажлын цаг дууссаны дараа и-мэйл бичих, хариу явуулахыг шаардах нь буруу хэмээн үздэг. Тэд ажлын бус цагаар ажилтнууд руугаа и-мэйл явуулахыг хориглох тухай хуулийг 2016 онд баталсан билээ.

Зөвлөгөө
Харвардын анагаахын сургуулийн эрдэмтэд нойргүйдлээс ангижрах
энгийн алхмуудыг
хуваалцсаныг хүргэж байна. Юун түрүүнд өдөр бүр нойрны хэмнэлээ тооцож, тэмдэглэл хөтлөхийг зөвлөжээ. Мөн оюун бодол болон булчингаа суллаж тайвшруулах техникүүдийг судалж, орой унтахын өмнө 5-10 минут эдгээр дасгалыг хийхийг зөвлөж байна.

Санал болгох
ВИДЕО:
Нойргүйдлийг эмийн аргаар давах гэж оролдох нь ямар үр дүнд хүргэх, орчин үеийн эрдэмтэд ямар арга барилыг санал болгож буй тухай "DW Documentary"-гаас бэлтгэсэн баримтат нэвтрүүлгийг үзээрэй.

ХЭРХЭН САЙН НОЙР АВАХ ВЭ?
НОМ:
“Huffington Post” компанийн үүсгэн байгуулагч Ариана Хаффингтон нойргүйдлийг давсан өөрийн түүхээс үндэслэн унтаж амрахын ач холбогдлыг олон сонирхолтой жишээ, түүхээр тайлбарлан бичсэнийг уншаарай.

THE SLEEP REVOLUTION
КИНО:
Зүүд болон бодит байдлын зөрүү бүдгэрч, нойрондоо болон сэрүүндээ хийж буй үйлдэл нь холилдсоноор нэгэн залуугийн тархинд юу өрнөж буй тухай түүхийг үзээрэй.

SCIENCE OF SLEEP
ПОДКАСТ
: Шинжлэх ухааны эрдэмтэн Маттхев Валкерийн бичсэн "Бид яагаад унтдаг вэ?" номын тухай ярилцсан подкастыг сонсоорой.

UNLOCK PODCAST: WHY WE SLEEP?

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал зуршил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ. Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

Unread


> Ахиухан инээж, аятайхан унтаж авна гэдэг эмчийн бичиж өгөх хамгийн сайн жор
>
> Ирланд зүйр үг
Хүн төрөлхтөн байгалийн шинжлэх салбарт олон зуун нээлт хийж, гайхалтай нууцуудыг ил болгосон ч өөрсдийн тархины тухай өнөөг хүртэл сайн мэддэггүй хэвээр. Одоогоос 120 жилийн өмнө хүртэл тархины дотоод бүтэц тайлагдаагүй байжээ. “Тархины тухай таамагласан хэн бүхэн яг л шөнийн тэнгэр лүү гар чийдэн тусгасантай адил байлаа” хэмээн Германы философич, доктор Ричард Давид Прехт өгүүлсэн байдаг.
Бие организмын бусад эрхтэнтэй харьцуулахад мэдрэлийн систем маш их глюкоз хэрэглэдэг тул унтаж амрах, хангалттай сайн нойр авах нь тун чухал. Тиймээс ч оюуны ачаалал хэр их үнэ цэнтэй болох нь харагддаг биз ээ.
НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгод 2030 онд гэхэд зүрх судасны өвчин, хорт хавдар, чихрийн шижин болон амьсгалын замын архаг өвчний шалтгаант нас баралтын түвшинг бууруулах зорилт тавьсан. Тиймээс ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаартаа бид олон өвчний суурь шалтгаан болж буй нойргүйдлийн тухай тайлбарлаж, түүнээс урьдчилан сэргийлэх арга замуудыг онцоллоо.
### Тоогоор тайлбарлах нь
45%: Өдгөө дэлхийн нийт хүн амын 45 хувь нь их, бага хэмжээгээр нойрны асуудалтай тулгарч байна хэмээн үздэг.
71000: Нойр дутуу жолооны ард сууснаас болж дэлхий дээр жил бүр зам тээврийн 71 мянга орчим осол, гэмтэл гарч байна.
60%: Цар тахлын улмаас нойргүйдлийн тухай “Google”-ийн хайлт өмнөх оноос даруй 60 хувиар өсжээ. Хайлтын хугацаанд үүрийн 03:00 цагийн үед хамгийн өндөр хувьтай байсан байна.
6.8 цаг: 1942 онд хүмүүсийн унтлагын дундаж хугацаа найман цаг байсан бол орчин үед 6.8 цаг болж буураад байна.
### ой санамжид уях баримтууд
Ердөө нэг зууны өмнө амьдарч байсан суут зохион бүтээгч Томас Эдисон "Нойр бол цагийн гарз, бидний балар харанхуй цагаас үлдсэн ѳв!" хэмээсэн удаатай. Сэтгэл зүйн хямралууд, зүрх судасны өвчлөл, чихрийн шижин гээд хэдэн зуугаар дурдаж болох өвчлөлүүд нойргүйдэлд хүргэсээр байхад бид олон зуун жилийн турш үл ойшоосоор иржээ.
Гэвч нойр гэдэг ямар чухал тэжээл болохыг баталсан үйл явдал, сэжүүрүүд түүхийн хуудсанд тун олон. Тухайлбал, Сицилийн эрэг орчимд болсон тэнгисийн тулалдаанд Август алдарт Помпейн хүү Секст Помпейг ялахдаа яг тулалдаан эхлэхийн өмнөхөн гүн нойронд автаж, нөхөд нь түүгээр байлдаан эхлэх дохио өгөхийн тулд сэрээж байжээ.
Мөн Дарийтай шийдвэрлэх тулаан хийхээр товлосон өдрөө Их Александр удтал маш бөх нойрссон бөгөөд байлдаан эхлэх цаг нэгэнт болчихсон тул хоёр гурван удаа дуудуулж байж сэржээ. Түүхийн туршид аугаа эрхмүүд чухал цаг үед ч тайван, үл ажрах байдлаа хадгалж, тэр ч бүү хэл өөртөө унтаж амрах цаг гаргадаг байсан нь нойр гэдэг хэчнээн чухал болохыг харуулна.
### "Google"-дэхээс залхуурсан асуулт
*Бид үнэндээ найман цаг унтаж байна уу?*
Сүүлийн 100 жил тархи судлаачид тархи хэрхэн ажилладгийг олж мэдэхийн тулд тахиа, тагтаа зэрэг амьтад дээр туршилт хийсний үндсэн дээр хүний тархины аль нэг хэсэг идэвхгүй болоход маш олон хэсэг нэгэн зэрэг муудаж буйг  олж мэдсэн юм. Тархины дээд хэсгийн багахан зайг эзлэх завсрын тархи нь мэдрэлийн эрхтнүүдийн мэдээллийг тархинд дамжуулж, нерв болон гормонуудын маш мэдрэмжтэй систем тул бидний унтах, сэрэх болон өвдөх мэдрэмжийг хянадаг ажээ.
Дэлхий дээр хүмүүсийн унтаж амрах хугацаа 1942 онд дунджаар найман цаг байсан бол орчинд үед 6.8 цаг болж буурчээ. Тухайлбал, япончууд дунджаар 5 цаг 59 минут унтдагаараа дэлхийд хамгийн бага унтдаг үндэстний тоонд багтаж, Саудын Араб, Швед удаалж байна. Харин Скандинавын орнуудад нойрсолтын хугацаа дэлхийн дунджаас өндөр байгаа аж.
Нойр гэдэг бидний бие физиологи, сэтгэл зүйн тогтвортой байдлыг хангадаг хамгийн чухал тэжээл, энерги нөхөгч юм. Нойр дутуу байх нь суралцах, ой тогтоох чадварыг муутгаж, зан ааш, сэтгэл зүй тогтвортой байх, хариу үйлдэл үзүүлэх чадварт сөргөөр нөлөөлдөг тухай олонтаа уншсан биз ээ. Олон хоногоор дутуу нойртой явбал цусны даралт ихсэх, таргалах, чихрийн шижинтэй болох цаашлаад хий юм харах, элдэв хавдрын өвчний суурь болдог тул хамгийн чухалчлах учиртай зүйл юм шүү.
### Сайн туршлагыг хуваалцах нь
**НОЙРЫГ ХАЙРЛАХ НЬ**
Орчин үеийн компаниуд ажилтнуудынхаа ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд өдрийн унтлагын цаг гаргаж, тусдаа өрөө, ор хүртэл гаргадаг болсон нь гайхах зүйл биш. Өдрийн цагаар 10-30 минут дуг хийх нь цусны даралтыг багасгаж, сонор сэргэг болгож, ядаргаа сульдааг бууруулдаг тул НАСА, Google, Samsung, Nike тэргүүтэй компаниуд тусгайлан тохижуулсан өрөө гаргаж, ажилтнууддаа өдрийн цагаар дуг хийх боломжийг бүрдүүлснээс гадна ажлаасаа хөндийрч тоглоом тоглох, дасгал хийх, амрах чөлөөт орчин бүрдүүлэх хэсгүүддээ тун ач холбогдол өгч тохижуулдаг байна.
Сансрын нисэгчдийн хувьд чанартай нойр авах нь эрүүл мэндийн хамгийн чухал үзүүлэлт учраас НАСА 1990 оноос хойш ажилтнуудынхаа бүтээмжид онцгой анхаарч, төрөл бүрийн шийдлүүдийг нэвтрүүлжээ. Тэд тусгайлан унтлагын бүрхэвч гэх түр хугацаанд дуг хийх зориулалттай ор хийлгүүлж, ажилтнуудынхаа бүтээмжийг сайжруулахын тулд оффисынхоо энд тэнд байрлуулах болжээ.
Мөн Франц улсад иргэдийн ажлаасаа хөндийрч амрах, эрч хүчээ нөхөх, бүтээмжээ сайжруулах нөхцөлийг хангах зорилгоор 50-иас дээш ажилтантай компаниудыг ажлын цаг дууссаны дараа и-мэйл бичих, хариу явуулахыг шаардах нь буруу хэмээн үздэг. Тэд ажлын бус цагаар ажилтнууд руугаа и-мэйл явуулахыг хориглох тухай хуулийг 2016 онд баталсан билээ.
### Зөвлөгөө
Харвардын анагаахын сургуулийн эрдэмтэд нойргүйдлээс ангижрах энгийн алхмуудыг хуваалцсаныг хүргэж байна. Юун түрүүнд өдөр бүр нойрны хэмнэлээ тооцож, тэмдэглэл хөтлөхийг зөвлөжээ. Мөн оюун бодол болон булчингаа суллаж тайвшруулах техникүүдийг судалж, орой унтахын өмнө 5-10 минут эдгээр дасгалыг хийхийг зөвлөж байна.
### Санал болгох
**ВИДЕО:** Нойргүйдлийг эмийн аргаар давах гэж оролдох нь ямар үр дүнд хүргэх, орчин үеийн эрдэмтэд ямар арга барилыг санал болгож буй тухай "DW Documentary"-гаас бэлтгэсэн баримтат нэвтрүүлгийг үзээрэй.
**ХЭРХЭН САЙН НОЙР АВАХ ВЭ?**
**НОМ:** “Huffington Post” компанийн үүсгэн байгуулагч Ариана Хаффингтон нойргүйдлийг давсан өөрийн түүхээс үндэслэн унтаж амрахын ач холбогдлыг олон сонирхолтой жишээ, түүхээр тайлбарлан бичсэнийг уншаарай.
**THE SLEEP REVOLUTION**
**КИНО:** Зүүд болон бодит байдлын зөрүү бүдгэрч, нойрондоо болон сэрүүндээ хийж буй үйлдэл нь холилдсоноор нэгэн залуугийн тархинд юу өрнөж буй тухай түүхийг үзээрэй.
**SCIENCE OF SLEEP**
**ПОДКАСТ**: Шинжлэх ухааны эрдэмтэн Маттхев Валкерийн бичсэн "Бид яагаад унтдаг вэ?" номын тухай ярилцсан подкастыг сонсоорой.
**UNLOCK PODCAST: WHY WE SLEEP?**
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал зуршил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ. Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> Unread