DEVSUMMIT-2023 эргэн тойронд
<div class="article-body">
          <p></p><p class="Paragraph SCXW39077894 BCX0" paraid="186825913" paraeid="{ad9f1909-0b63-4680-a79f-b5c8b758c2a2}{221}">Мэдээллийн технологийн салбарын хөгжүүлэгчид, инженерүүд, энтрепренерүүдийн хамгийн том цугларалт DevSummit 2023 маргааш эхлэх гэж байна. </p><p class="Paragraph SCXW39077894 BCX0" paraid="1320070053" paraeid="{ad9f1909-0b63-4680-a79f-b5c8b758c2a2}{227}">"AI: Changing The World" сэдвийн хүрээнд явагдах энэ жилийн арга хэмжээнд 1000 гаруй хөгжүүлэгч, мэргэжилтнүүд цуглаж бүтэн хоёр өдрийн турш технологийн хамгийн халуухан сэдвүүдийн тухай илтгэл, хэлэлцүүлэг, workshop-уудыг өрнүүлэхээр бэлджээ. </p><p class="Paragraph SCXW39077894 BCX0" paraid="1561446477" paraeid="{ad9f1909-0b63-4680-a79f-b5c8b758c2a2}{239}">10 ертөнц, 10 өнцөг булангийн шинэ дугаартаа тек салбарын мэргэжилтнүүдийн ажил карьерын онцлог хийгээд салбартаа бүтээж буй үнэ цэнийн тухай ярилцсанаа хүргэе. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">CYAN технологи хариуцсан захирал У. Наранбаяр<br><div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/27b5127943249ed3e3e15286b272ed82.png"></p><p></p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="583579896" paraeid="{3a7c9700-810e-458f-81d2-45da643aaa90}{211}"><br></p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="583579896" paraeid="{3a7c9700-810e-458f-81d2-45da643aaa90}{211}">Программчлалаар хичээллэж эхэлсэн дунд ангиасаа л дэлхийд алдартай технологийн акул компаниудад ажилд орохыг мөрөөддөг байлаа. Би МУИС-ийг программ хангамжийн инженер мэргэжлээр төгссөн. Эзэмшсэн энэ л боловсролоороо Samsung, Google зэрэг технологийн салбарын шилдэг компаниудад туршлагажин ажилласан. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="445543635" paraeid="{0af5c82d-f751-4d38-a541-149daa9dd874}{102}">Мэргэжил дээшлүүлэхээр Солонгост сурч байх үедээ Самсунгийн нээлттэй ажлын зарын тухай найзаасаа сонсож үзээд алдахаар шийдсэн. Оюутан байхаасаа л ажил, дадлагын олон ярилцлагад орж, унаж бүдэрч болдог гэдгийг амссан учраас оролдож, зориглохоос шантарч байсангүй. Тийнхүү 4-5 үе шаттай сонгон шалгаруулалтад оролцож жилд хоёрхон удаа зарладаг нээлттэй ажлын байранд тэнцэж орсон. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="190214111" paraeid="{c30c188d-7bb4-4d4c-94fb-1b02831226ff}{149}">Ажилд орсны дараа гайхмаар санагдсан нэг зүйл нь ажилчдад зориулсан гурван сарын сургалт байв. Ямар багт, юун дээр ажиллахаа мэдэхээс ч өмнө Самсунг компанийн ажилтан ямар байх ёстой тухай, бизнес уулзалтад хэрхэн оролцох тухай, олон нийтийн газар өөрийгөө, ашиглах төхөөрөмжөө хэрхэн авч явах тухай зэргээр хувийн болон байгууллагын соёлыг заах сургалт ордог. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="1973126442" paraeid="{728fdd03-5563-4953-bdf2-a23abfcd7054}{122}">Мөн инженерүүдэд зориулсан нарийн мэргэжлийн хичээлүүдийг заах ба төгсгөлд нь шалгалт авч хамгийн өндөр оноо авсан нь ажиллахыг хүссэн төсөл, багаа түрүүлж сонгох эрхээ авдаг. Учир нь Самсунг компани гар утсаар зогсохгүй, эрүүл мэнд, электроник зэрэг олон салбарт төрөл бүрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Ялангуяа гар утас, хагас дамжуулагч хэрэглэгч өндөртэй тул тэр багт ажиллах нь илүү өрсөлдөөнтэй. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="855000176" paraeid="{7d91a082-47ad-4c60-bf0a-822d56bf831d}{189}">Миний хувьд Samsung keyboard буюу гар утаснаас текст бичихэд үг үсгийн алдаа хянах, дараагийн үгийг санал болгох зэрэг хиймэл оюун ухаан хөгжүүлэх төсөлд ажилласан. Тийнхүү тэнд ажиллах хугацаандаа Гүүглид өргөдлөө явуулж Сингапур дахь салбарт ажилд орсон. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="1531824679" paraeid="{4bb00419-4324-47a3-97dd-b483376f259a}{104}">Тухайн үед манай баг Энэтхэгт нээлтээ хийгээд удаагүй байсан Google Pay финтекийн бүтээгдэхүүн хөгжүүлж бусад улсууд руу нэвтрүүлэх ажилд төвлөрч байлаа. Аpple Pay-тэй төстэйгөөр картаа утастайгаа холбож төлбөр тооцоо хийж болох ба онцлог нь ердөө Гүүгли хаягийг нь мэддэг байхад хангалттай юм. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="462887217" paraeid="{08ca0533-7ab7-480a-a184-814904ef1f00}{21}">Ажиллаж үзсэн хоёр компанийн маань соёл тэс ондоо. Гүүглид олон үндэстний хүмүүс ажилладаг учир дотоод соёл нэн нээлттэй, ажиллах арга хэлбэр чөлөөтэй, бусдадаа саад учруулахгүйгээр хүссэнээрээ ажиллаж болно. Бүр корона гарахаас ч өмнө гэрээсээ ажилладаг байсан. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="594625197" paraeid="{8214bfdf-5499-42f6-bc36-883898959837}{30}">Харин Самсунг үндэстний корпораци учир өөрийн орны хүмүүс, өөрсдийн соёлоор ажилладаг. 40 гаруй хүнтэй багт хоёрхон гадаад хүн байх жишээтэй. Мөн компанийн дотоод дүрэм журам нарийн чанд бөгөөд оффист гар утасны камер ашиглах бүрэн хориотой. Бүр нэвтрэх үедээ дахин ашиглах боломжгүй нэг удаагийн стикерийг утсандаа наадаг. Учир нь инженерүүд шинэ загварын утсан дээрээ программ хөгжүүлж, шалган туршдаг тул тийнхүү нууцлахаас ч аргагүй. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="594634829" paraeid="{167f81f2-be80-420d-a9fc-74daf54253d9}{165}">Хэрэв гэрээсээ ажиллах тохиолдолд өндөр нууцлалтай сүлжээгээр дамжин холбогдож, компьютертаа олон төрлийн хамгаалалтын программ суулгаж, түүнийгээ тогтмол хянуулж байх ёстой зэрэг олон шаардлага хангаж гэмээнэ зөвшөөрөх жишээтэй. Энэ мэт ялгаатай соёлд ажиллаж, суралцсан нь өөрийн бизнесээ эхлүүлэхэд том туршлага болсон гэж боддог. </p><p class="Paragraph SCXW213021923 BCX9" paraid="2123585375" paraeid="{173dffaa-e404-4d95-bb38-09bbdbe45d81}{216}">Гүүглид ажиллаж байсан найзтайгаа нийлэн CYAN гэх финтек компанийг үүсгэн байгуулсан. Блокчэйн технологийг ашиглан юу хийж болох тухай сонирхон судалж NFT-д зориулсан зээлийн үйлчилгээг хөгжүүлж байна. Банкнаас зээл авдаг тэр үйлдлүүдийг блокчэйн сүлжээнд програмчилсан гэсэн үг. Бид яг л Гүүглийн соёлоор чөлөөтэй, нээлттэйгээр дэлхийн олон орноос гэрээсээ ажиллаж байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Гар утасны апп хөгжүүлэгч Ж.Есөн-Эрдэнэ <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/648a8a9b8cccd6ea634e1cc99e414f68.png"></p><p></p><p><br></p><p>Дунд сургуулийн сурагч байхдаа мэдээлэл зүйн хичээл дээр программ хангамжийн суурь алгоритм, C хэл, HTML, CSS гэх сэдвүүдийг судлах нь тухайн үед надад тун сонирхолтой санагдаж байлаа. МУИС-д элсэж ороод эхний жилдээ суурь хичээлүүдээ үзэж байсан үе. Программ хангамжийн ангид сурдаг танил эгчийнхээ код бичих даалгаврыг хараад их танил санагдаж, оролдоод үзэхэд хийж чадах юм шиг мэдрэмж төрмөгц энэ мэргэжлийг эргэлзэх зүйлгүй сонгосон. </p><p>Хөгжүүлэгч хүн юмыг өнгөц биш өргөн хүрээнд хардаг, гарч болох бүх боломж, эрсдэлийг нарийн сайн тооцоолж чаддаг байх хэрэгтэй. Тэрчлэн аливаа хийж байгаа зүйлдээ сэтгэлээсээ бас бүтээлчээр хандаж хийвэл санаснаас ч илүү үр дүн гарах нь бий. </p><p> Энэ жилийн Dev Summit арга хэмжээн дээр би “Гар утасны апп хөгжүүлэх нь” гэх сэдвийн хүрээнд илтгэл тавих бөгөөд карьерынхаа хугацаанд тулгарсан саад бэрхшээл болоод түүнийг даван туулсан туршлагаасаа бусадтай хуваалцах болно. </p><p>Манай мэргэжлийн хувьд их сургуульд үндсэн суурь мэдлэгүүдийг заадаг бол ажлын талбарт гараад тухайн суурь мэдлэгээ ашиглан улам гүнзгийрүүлэн өөрөө судлах, чадвараа ахиулах боломжтой байдгаараа давуу талтай. Интернэтэд зөв, буруу нь үл мэдэгдэх маш олон код бичих хичээлүүд бий. Анхлан суралцаж буй хүүхдүүд тэдгээрээс зөвийг нь шүүж мэдэхгүй учраас баталгаагүй зүйлс сураад л, түүн дотроо төөрөлдөөд, зөв буруу хийж байгаа эсэхээ ч мэдэхгүй төөрөлдчихдөг тал бий. Тиймээс хэрэв цаашдаа технологийн салбарт ажиллахаар ирээдүйгээ төлөвлөж байгаа бол их сургуульд суралцаж, мэргэжлийн үндсэн суурь мэдлэгийг цэгцтэйгээр олж авсан нь илүү дээр шүү хэмээн зөвлөе.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Playmo, ТЕХНОЛОГИ ХАРИУЦСАН ЗАХИРАЛ Т. Билгүүн<div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/7e8d2e53b46ea0401577aefd04fa16b5.png"></p><p></p><p><br></p><p>Бага насны минь хамгийн дурсамжтай үеүдийн нэг бол Наруто, Юү-Ги-Ө гээд аниме бүтээлүүдийг өдөр шөнөгүй үзэж, видео тоглоом тоглож байсан үе.</p><p> 2D тулаантай тэрхүү бүтээлүүдийн дүрүүдийн хөдөлгөөн өөрчлөгдөж, хувцас хэрэглэл нь яаж солигдон ижил суурьтай өөр тоглоомоос дүр оруулж ирдэг тухай интернэтээс байнгын хайлт хийнэ. Тоглох тоглоомоо илүү сонирхолтой, шинэлэг байлгах зорилгоор төд удалгүй кодтой найзалж эхэлсэн. </p><p>Оюутан байхдаа хоббигоороо, аниме үзэгчдэд зориулсан монгол хадмалтай “АНИКОД” веб сайтыг хөгжүүлж, тухайн үедээ чамгүй олон тооны хэрэглэгчтэй болов. Дараа нь барууны цувралыг орчуулан хүргэдэг Serisu багтай хамтран ажиллаж эхэллээ. Харамсалтай нь, хоёр жилийн өмнө буюу 2021 онд Serisu, Аникод хоёулаа хаагдсаны дараа цаашид би юу хийх вэ, ирээдүйд юу хийж болох тухай нэлээд нухацтай бодсон юм. Тэр бүтэлгүйтлийн дараа Serisu-г үүсгэн байгуулсан найзтайгаа хамтран өмнөх алдаанаасаа суралцаж, ахин нэг удаа оролдоод үзэхээр шийдсэн нь өнөөгийн Playmo-ийн эхлэл.</p><p>Үнэнийг хэлэхэд, эхэн үедээ ямар салбарт хөл тавьснаа ч бид мэдээгүй. Хийе, бүтээе гэсэн давилуун хүсэл байснаас бизнес төлөвлөгөө, алсын харааны аль аль нь бидэнд байгаагүй. Харин одоо манай баг ширүүн өрсөлдөөнтэй энэ салбарт сар бүр 100 мянга гаруй хэрэглэгчдийн энтертайнмент хэрэгцээг хангаж байна.</p><p>Миний хувьд, технологийн салбарын мэргэжилтнүүд “Ямар сэдвээр диплом хамгаалсан бэ?” гэдгээс илүүтэй “Ямар шинэлэг зүйлийг бүтээж чадсан бэ?” гэдэг чухал санагддаг. Шинээр ажилд орж байгаа залуучууддаа ч дээрх шаардлагыг тавьдаг. Одоогоор манай хамт олон үндсэн 10 ажилтан, цөөнгүй цагийн орчуулагч нарын хамт үйл ажиллагаагаа явуулж байна.</p><p>PLAYMO-г тодорхойлбол, би бас манай хамт олон. Тренд контентуудын хойноос хошуурах бус зөвхөн хувь хэрэглэгчид зориулсан контентыг хүргэх нь бидний туйлын зорилго.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">“Таван Богд Финанс” ХХК-ийн технологийн хэлтсийн дарга П.Одмаа  <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/2ee9fd950bfd1ec0ffdf3332344da110.png"></p><p></p><p><br></p><p>Бүх нийтээрээ хөгжүүлэгч, программистуудыг ердөө л сүлжээний утас холбож, компьютер засдаг хүн төдийхнөөр ойлгодог байсан цаг үе буюу 2000-аад оны эхэн үед анхны ажилдаа орж байв.</p><p>Би чинь багаасаа математикийн хичээлдээ сонирхолтой, дээрээс нь аав маань сургуулиа төгсөх үед “Компьютерын шинжлэх ухаан бүх салбар, чиглэлтэй холбогдох тул ирээдүйд хаана ч үнэлэгдэнэ” гэж зөвлөснөөр КТМС-ийн программ хангамжийн инженерээр элсэн орсон юм. Одоогийн бидний яриад буй хиймэл оюун ухааны тухай тэр үед ч заадаг байсан юм шүү. Италийн хөрөнгө оруулалттай компанид хичээлийнхээ хажуугаар ажиллаж байх явцдаа анх датад суурилан код бичиж, систем хөгжүүлж, мэргэжилтэйгээ нарийн танилцаж байлаа. </p><p>Амаржсаныхаа дараа мэргэжлээсээ хэсэг хөндийрч, завсарласны дараа Герман- Монголын хамтарсан мэдээллийн систем байгуулах төслийн багт ажилласан. Тэндээс л олон хэрэглэгч хандах том системийг босгохын түрүүнд өмнө нь юу бэлдэх вэ, ямар шаардлагыг хангасан байх вэ гэдгийг хамгийн сайн ойлгосон. </p><p>Хөгжүүлэлт бол дараалласан процессын дагуу хэрэгжиж, эцсийн үр дүн нь гардаг зарчимтай. Тиймдээ ч хөгжүүлэгч бид хурдтай, аюулгүй, найдвартай үнэ цэнийг хэрэглэгчдэд өгөх ёстой хүмүүс.</p><p>2000-2015 он хүртэл голчлон гаднын компаниудад туршлага хуримтлуулсны үндсэнд одоо би “Таван Богд Финанс” ХХК-ийн технологийн багийн хэлтсийг удирдан ажиллаж байна. Манай технологийн салбар өргөн хүрээнд олон түвшинд холбогддог учир ганцаар ажиллах гэсэн ойлголт байхгүй. Тиймдээ ч багийнхандаа өөрийн туршлагаасаа хуваалцаж, алив асуудалд шийдэл гарган чиглүүлэг өгөх нь миний ажлын салшгүй нэгэн хэсэг. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн Т.Ялгуун  <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/d110caaeca38f08bea27f0fa13b336f0.png"></p><p></p><p>Яг үнэндээ мэргэжлээ сонгож байхдаа кибер аюулгүй байдлын тухай ойлголт хомсхон байснаа нуугаад яахав. ШУТИС-ийн мэргэжил сонголтын зөвлөгөө өгдөг хэсэг дээр очоод программ хангамжийг биш системийн аюулгүй байдлыг сонгох шийдвэр гаргаж байсан. Учир нь энэ мэргэжлийг эзэмшсэнээр код бичиж сурахаас гадна бичсэн кодоо хамгаалах чадварт суралцдагаараа давуу талтай гэдгийг тухайн үед мэдсэн юм. Хүүхэд байхаасаа л хакертай кино их үздэг, хүүхдийн сэтгэхүйд хакер гэдэг нь ид шидтэн шиг л санагддаг байлаа. Манай мэргэжил код бичих, түүнийгээ хамгаалах, сүлжээний мэдлэгтэй, систем архитектур гаргах чадвартай байх зэрэг маш олон талын мэдлэгийг нэгэн зэрэг сурдаг учраас эзэмшихэд тун хэцүү мэргэжил. Нөгөө талаасаа бүрэн эзэмшиж чадвал маш гайхалтай мэргэжил шиг санагддаг. </p><p><br>Dev Summit арга хэмжээнд “Kill chain to Kill Web” сэдвийн хүрээнд илтгэл тавина. Ингэхдээ хөгжүүлэгч нар түлхүү кодоо хэрхэн хурдан, асуудалгүй ажиллагаатай бичих талаас нь хардаг бол би хакерын өнцгөөс “Хакерууд веб, мобайл аппыг ямар өнцгөөс нь хардаг вэ?” гэдэг асуултын хариултыг өгч, аюулгүй байдал талаас нь анхаарах өөр нэгэн өнцгийг нь ярихыг хичээх болно.</p><p><br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Deep Tech LLC үүсгэн байгуулагч, машин сургалтын инженер М.Хонгорзул <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/2b6c18b8499de35fd90621c9f97bb3ac.png"></p><p></p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="2145828026" paraeid="{0e52372c-85a0-4451-bdfe-efa656c1d981}{1}"><br></p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="2145828026" paraeid="{0e52372c-85a0-4451-bdfe-efa656c1d981}{1}">Амьдралын минь хамгийн чухал шийдвэрүүдийн нэг нь хөгжимчин болох уу эсвэл компьютерын салбарын инженер болох уу гэх мэргэжлээ сонгох цаг үе байсан юм. 11 настайгаасаа хийл хөгжмөөр хичээллэж, аавыгаа дагаж компьютер тоглоом тоглож өссөн болохоор аль алиныг нь орхихыг хүсээгүй хэрэг. </p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="1509154205" paraeid="{0e52372c-85a0-4451-bdfe-efa656c1d981}{161}">Мэргэжил сонгохдоо, их сургуульд орсны дараа бүр ажлын байранд гарсан хойноо ч “Охидууд технологийн салбарт тохирохгүй” гэх хэвшмэл хандлагатай ил шулуунаар таарах нь олонтаа. Тэр бүх үед надад итгэн намайг сайн инженер, мундаг зохион бүтээгч болно гэж хэлдэг аавын үгийг санаж, бэрхшээл бүрийг зоригтойгоор даван туулсаар явна. </p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="1233022475" paraeid="{b94da453-27a4-4e47-acec-215a1a3312db}{90}">Солонгосын Чунгбукийн их сургуульд магистрын судлаач оюутнаар суралцах үедээ би хиймэл оюун ухааныг дуу хөгжимтэй хослуулах тухай судалж, машин сургалтын моделиудыг ашиглан дууны төрөл, сэтгэл хөдлөлийг автоматаар таамаглах, хөгжим зохиох зэрэг судалгаанууд дээр ажиллаж байв. Сургуулиа төгсөөд Spotify, Youtube music, Apple music, Kakaomusic зэрэг хөгжмийн компаниудад ажиллаж, туршлага хуримтлуулах төлөвлөгөөтэй байсан ч эх орондоо өөрийн ажлаа бодит бүтээл болгох боломжийг Mmusic компани олгосон юм. Эхэндээ монголд тэр дундаа энтертайнмент салбарт хиймэл оюун ухааныг хүлээж авах болов уу гэж зориг муутайхан ажлаа эхлүүлсэн боловч төсөл маань хэдийнээ бодит бүтээгдэхүүн болж, олон хүмүүс хэрэглэж буйг хараад сайхан санагддаг шүү. </p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="670700479" paraeid="{3c604ad2-28c4-4169-850f-9bbfe8e77d8e}{211}"> Энэ мэтээр салбар бүрийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд хиймэл оюун ухааныг ашиглах боломжтойг харсны дүнд найзуудын хамтаар өнгөрсөн жил Deep Tech компаниа байгуулсан. Одоогоор манай хамт олон бизнесийн байгууллагуудад хиймэл оюун ухааны зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж, хөгжим зохиодог бүтээгдэхүүн хөгжүүлэн ажиллаж байна. </p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="1222106840" paraeid="{bb2a423a-8b55-42eb-9785-b563ff5ff3ee}{110}">Хиймэл оюун ухааны инженер гэдэг цоо шинэ ажлын байр. Тэр ч утгаараа аливаа ажлыг хэдий хугацаанд, хэрхэн хийж, бүтээгдэхүүн үйлчилгээнд нэвтрүүлэхийг нарийн хэмжиж тодорхойлох боломжгүй. Заримдаа үүнийг яаж хийх вэ, хэрхэн шийдэх вэ гэх асуултад хариулт олохгүй гацах үедээ өөрийгөө “мөс хагалагч” гэдгийг санадаг. Хожмоо хаа нэгтээ энэ ажлыг давтаж хийх нэгэнд миний туршлага хэрэг болох нь гарцаагүй учир яг одоо би үүнийг хийх ёстой гэж өөрийгөө бяцхан зоригжуулдаг даа. </p><p class="Paragraph SCXW103689165 BCX9" paraid="1045080621" paraeid="{7aaeba24-b14b-4c80-9698-d6a6251c8f3d}{151}">Үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ яг л над шиг инженер, хөгжүүлэгч болох хүсэлтэй охид, эмэгтэйчүүдэд урам зориг, үлгэр дуурайл болох зорилгоор Google Women Techmakers хөтөлбөрийн албан ёсны төлөөлөгч болж, Монгол дахь мэдээллийн технологийн салбарынхныг нэгтгэх Google Developers группийг хариуцан ажиллаж байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">“Мандал Риск Менежмент” компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Барсбаатар <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/69740b0a7f6826a2a5a40b5488c84ff1.png"></p><p></p><p><br></p><p>Мэргэжлээрээ Австралид их сургууль төгсөж ирээд Голомт банканд инженерээр ажиллахын сацуу хэд хэдэн мэдээллийн технологийн старт-апад зөвлөхөөр ажиллаж байлаа. Корпрэйт болон старт-ап орчинд хоршин ажилласаар мэргэжлийнхээ амтыг мэдэрч, өөрийгөө илүү хөгжүүлэх боломжийг бүрдүүлсэн гэж хувьдаа олзуурхаж явдаг. Харин одоо Кибер аюулгүй байдлаар дагнасан “Мандал Риск Менежемент” компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна. <br><br>Одоогоос таваас зургаан жилийн өмнө манай оронд цахим орчны хэрэглээ эрчимтэй нэмэгдэж, мөн ковидоос шалтгаалан дэлхий даяар цахим орчин дахь эрсдэлийн хэмжээ эрс ихэссэн. Дэлхийн улсууд цахим аюулгүй байдалд хэр бэлтгэлтэй байгааг харуулсан судалгааны дүнгээр Монгол улс 166 орноос 138-рт жагссан байдаг. Тийм ч учраас хүмүүсийн цахим аюулгүй байдлыг хангаад зогсохгүй өөрийн мэдээллийг хамгаалж чаддаг, дэлхийн жишиг системийг бүтээхийн тулд олон төрлийн ажлыг манай хамт олон гүйцэтгэж байна. <br><br>Хэрвээ хүсвэл залуус маань хуулийн дагуу хакердах сонирхол, практик ур чадвараа нэмэгдүүлэх зорилгоор манай байгууллагад дадлагажих боломжтой. Технологийн салбарын залуустаа хандан юун түрүүнд сонирхол, хүсэл эрмэлзэлтэй бай, түүнчлэн хэлний чадвараа нэмэгдүүлж, өөрийгөө тэмцээн, уралдаан зэргээр сорьж, академик мэдлэгийг практик ур чадвартай хослуулан хөгжүүлээрэй гэж захимаар байна. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Ахлах Өгөгдлийн Судлаач Г.Чинзоригт <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/124252c3a95cb5fe4b7e13c4be2d6e78.png"></p><p></p><p><br></p><p>Өгөгдлийн судлаач буюу миний мэргэжил нь өгөгдлийг ашиглан бизнесийн өсөлт авчрах зорилготой хиймэл оюуны алгоритмуудыг судалж, өөрсдийн хэрэгцээнд тохируулан хөгжүүлэх, моделиудыг сургах үүрэгтэй. Ажлын гараагаа ХААН банкны хэрэглээний зээлийн эрсдэлийн газарт өгөгдлийн судлаачаар эхэлж байсан. Ажиллаж байх хугацаандаа машин сургалтын алгоритмыг ашиглан зээл авсан харилцагчдын хугацаа хэтрэх магадлалыг таамагладаг загварыг хөгжүүлж байсан юм. Тэр загвар маань одоог хүртэл зээл олголтын шийдвэр гаргалтын тодорхой хувийг гүйцэтгэж байгаа. </p><p>Одоогоор бизнес шинэчлэл өгөгдлийн шинжилгээний газарт ахлах өгөгдлийн шинжээчээр ажиллаж байгаа бөгөөд хэдий ХААН банк гэх нэг байгууллагад л ажиллаж буй боловч ажил үүргийн хувьд өмнөх ажлаас тэс өөр тул эхэн үедээ яг л өөр компанид орчихсон мэт санагдаж байсан шүү. Би хийж байгаа зүйлдээ дуртай учраас огт ажил шиг санагддаггүй. Ямар нэгэн асуудлыг шийдэж болох санаа, сэдэл төрвөл тухайн асуудлаа судалж үзээд, удирдлагадаа шийдэл, санаагаа танилцуулж, багаа бүрдүүлэн тухайн ажлаа хийх боломжоор манай байгууллага хангаж өгдөг нь үнэхээр том давуу тал.</p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Системийн аюулгүй байдлын шинжээч С.Бямбадалай <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/09140abf6a8a263d0a1054634ab7c38f.png"></p><p></p><p><br></p><p>Аюулгүй байдлын салбарын хамгийн томд тооцогдох “Харуул занги” тэмцээний хоёр удаагийн аварга болсон энэ амжилтын аль цэгээс эхэлсэн бэ гэвэл, оюутан байхаасаа тэмцээн уралдаанд оролцон эрэл хайгуул хийж, өөрийгөө сорьдог байсан тэр үе маань юм болов уу. Тэмцээнд орсноороо амжилт үзүүлэх эсвэл өөрийнхөө ямар хэмжээнд явж буйгаа олж мэдэх боломжтой. Тийм учраас системийн аюулгүй байдал чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнуудад тэмцээн уралдаанд идэвхтэй оролцож, өөрийгөө сорьж байхыг зөвлөмөөр байна. <a href="https://acsc.asia/" target="_blank">Asia cyber security challenge</a> гэх уг тэмцээнд улсаасаа шалгарсан оролцогч Азийн багт нэгдэн “<a href="https://www.ic3.games/" target="_blank">International cybersecurity championship</a>” гэх Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцдог учиртай юм. Миний хувьд энэхүү тэмцээнд оролцох эрхээ авчихсан, наймдугаар сард явахаар бэлтгэл ажлаа <a href="https://www.youtube.com/@byamb4" target="_blank">хангаж байна</a>. </p><p><br>Dev Summit арга хэмжээнд “Веб дээр ажиглагдаж буй нийтлэг эмзэг байдлууд” гэсэн сэдвийн хүрээнд илтгэл тавина. Би мэдээллийн аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлдэг <a href="https://infosecplus.mn/" target="_blank">InfoSec</a> старт-ап компанид ажилладаг бөгөөд байгууллагууд манайд хандсанаар, бид вебийнх нь алдааг илрүүлэн засаж, системийн аюулгүй байдлаа хангахад нь тусалgаг. Ажлаа хийх явцдаа компаниуд дээр нийтлэг ажиглагдсан ямар алдаанууд байдаг талаар илтгэлдээ танилцуулах учраас тун хэрэгцээтэй агуулга болж чадах болов уу гэж найдаж байна.<br><br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">Мобайл апп хөгжүүлэгч Г.Өсөхбаяр <div><br></div></h3><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/3d642b1c-cb78-4ea8-9fbe-ef518fc6d379/c2a54f865690fc6e5b0c257be376ac6a.png"></p><p></p><p><br></p><p>Их сургуулиа төгссөнөөсөө хойш бие дааж, найзуудтайгаа хамтран хэд хэдэн төсөл хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байсан ч ихэнх нь бүтэлгүйтсэн түүхтэй. Тэр бүх бүтэлгүйтлийн дараа 2017-2019 оны хооронд Z24 гэх тасалбар захиалгын компанид мобайл апп хөгжүүлэгчээр ажиллаж байгаад 2019 оноос эхлэн одоог хүртэл Mezorn компанидаа ажиллаж байна. Энэ хугацаанд ажилласан хамгийн том бөгөөд олон нийтэд хүрсэн төсөл нь UBCab апп.</p><p>Манай компани саяхан мод тарьдаг апп хөгжүүлсэн юм. Модныхоо бүртгэлийг блокчэйн дээр хийхээр болж, Solona блокчэйнийг голчлон судалж байсан тул Dev Summit арга хэмжээнд блокчэйний талаар ярихаар бэлтгэж байна. Solona гэх блокчэйнийг судалж байх явцад тулгарч байсан асуудал, түүнийг хэрхэн шийдсэн талаар хөнгөхөн, зүйрлэл ашиглан сонирхолтой байдлаар ярихаар төлөвлөсөн. </p><p>Хөгжүүлэгчээр сурч байгаа залууст зөвлөхөд, хэл сурах нь тийм ч чухал биш. Гол нь тухайн кодыг компьютер яаж ойлгоод байна вэ, хэрхэн алгоритмын зөв шийдэл гаргах вэ гэдгийг ойлгож, логик сэтгэлгээгээ сайтар хөгжүүлэх нь тун чухал шүү.</p><p><br></p>
          </div>

Мэдээллийн технологийн салбарын хөгжүүлэгчид, инженерүүд, энтрепренерүүдийн хамгийн том цугларалт DevSummit 2023 маргааш эхлэх гэж байна.
"AI: Changing The World" сэдвийн хүрээнд явагдах энэ жилийн арга хэмжээнд 1000 гаруй хөгжүүлэгч, мэргэжилтнүүд цуглаж бүтэн хоёр өдрийн турш технологийн хамгийн халуухан сэдвүүдийн тухай илтгэл, хэлэлцүүлэг, workshop-уудыг өрнүүлэхээр бэлджээ.
10 ертөнц, 10 өнцөг булангийн шинэ дугаартаа тек салбарын мэргэжилтнүүдийн ажил карьерын онцлог хийгээд салбартаа бүтээж буй үнэ цэнийн тухай ярилцсанаа хүргэе.

CYAN технологи хариуцсан захирал У. Наранбаяр
Программчлалаар хичээллэж эхэлсэн дунд ангиасаа л дэлхийд алдартай технологийн акул компаниудад ажилд орохыг мөрөөддөг байлаа. Би МУИС-ийг программ хангамжийн инженер мэргэжлээр төгссөн. Эзэмшсэн энэ л боловсролоороо Samsung, Google зэрэг технологийн салбарын шилдэг компаниудад туршлагажин ажилласан.
Мэргэжил дээшлүүлэхээр Солонгост сурч байх үедээ Самсунгийн нээлттэй ажлын зарын тухай найзаасаа сонсож үзээд алдахаар шийдсэн. Оюутан байхаасаа л ажил, дадлагын олон ярилцлагад орж, унаж бүдэрч болдог гэдгийг амссан учраас оролдож, зориглохоос шантарч байсангүй. Тийнхүү 4-5 үе шаттай сонгон шалгаруулалтад оролцож жилд хоёрхон удаа зарладаг нээлттэй ажлын байранд тэнцэж орсон.
Ажилд орсны дараа гайхмаар санагдсан нэг зүйл нь ажилчдад зориулсан гурван сарын сургалт байв. Ямар багт, юун дээр ажиллахаа мэдэхээс ч өмнө Самсунг компанийн ажилтан ямар байх ёстой тухай, бизнес уулзалтад хэрхэн оролцох тухай, олон нийтийн газар өөрийгөө, ашиглах төхөөрөмжөө хэрхэн авч явах тухай зэргээр хувийн болон байгууллагын соёлыг заах сургалт ордог.
Мөн инженерүүдэд зориулсан нарийн мэргэжлийн хичээлүүдийг заах ба төгсгөлд нь шалгалт авч хамгийн өндөр оноо авсан нь ажиллахыг хүссэн төсөл, багаа түрүүлж сонгох эрхээ авдаг. Учир нь Самсунг компани гар утсаар зогсохгүй, эрүүл мэнд, электроник зэрэг олон салбарт төрөл бүрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Ялангуяа гар утас, хагас дамжуулагч хэрэглэгч өндөртэй тул тэр багт ажиллах нь илүү өрсөлдөөнтэй.
Миний хувьд Samsung keyboard буюу гар утаснаас текст бичихэд үг үсгийн алдаа хянах, дараагийн үгийг санал болгох зэрэг хиймэл оюун ухаан хөгжүүлэх төсөлд ажилласан. Тийнхүү тэнд ажиллах хугацаандаа Гүүглид өргөдлөө явуулж Сингапур дахь салбарт ажилд орсон.
Тухайн үед манай баг Энэтхэгт нээлтээ хийгээд удаагүй байсан Google Pay финтекийн бүтээгдэхүүн хөгжүүлж бусад улсууд руу нэвтрүүлэх ажилд төвлөрч байлаа. Аpple Pay-тэй төстэйгөөр картаа утастайгаа холбож төлбөр тооцоо хийж болох ба онцлог нь ердөө Гүүгли хаягийг нь мэддэг байхад хангалттай юм.
Ажиллаж үзсэн хоёр компанийн маань соёл тэс ондоо. Гүүглид олон үндэстний хүмүүс ажилладаг учир дотоод соёл нэн нээлттэй, ажиллах арга хэлбэр чөлөөтэй, бусдадаа саад учруулахгүйгээр хүссэнээрээ ажиллаж болно. Бүр корона гарахаас ч өмнө гэрээсээ ажилладаг байсан.
Харин Самсунг үндэстний корпораци учир өөрийн орны хүмүүс, өөрсдийн соёлоор ажилладаг. 40 гаруй хүнтэй багт хоёрхон гадаад хүн байх жишээтэй. Мөн компанийн дотоод дүрэм журам нарийн чанд бөгөөд оффист гар утасны камер ашиглах бүрэн хориотой. Бүр нэвтрэх үедээ дахин ашиглах боломжгүй нэг удаагийн стикерийг утсандаа наадаг. Учир нь инженерүүд шинэ загварын утсан дээрээ программ хөгжүүлж, шалган туршдаг тул тийнхүү нууцлахаас ч аргагүй.
Хэрэв гэрээсээ ажиллах тохиолдолд өндөр нууцлалтай сүлжээгээр дамжин холбогдож, компьютертаа олон төрлийн хамгаалалтын программ суулгаж, түүнийгээ тогтмол хянуулж байх ёстой зэрэг олон шаардлага хангаж гэмээнэ зөвшөөрөх жишээтэй. Энэ мэт ялгаатай соёлд ажиллаж, суралцсан нь өөрийн бизнесээ эхлүүлэхэд том туршлага болсон гэж боддог.
Гүүглид ажиллаж байсан найзтайгаа нийлэн CYAN гэх финтек компанийг үүсгэн байгуулсан. Блокчэйн технологийг ашиглан юу хийж болох тухай сонирхон судалж NFT-д зориулсан зээлийн үйлчилгээг хөгжүүлж байна. Банкнаас зээл авдаг тэр үйлдлүүдийг блокчэйн сүлжээнд програмчилсан гэсэн үг. Бид яг л Гүүглийн соёлоор чөлөөтэй, нээлттэйгээр дэлхийн олон орноос гэрээсээ ажиллаж байна.

Гар утасны апп хөгжүүлэгч Ж.Есөн-Эрдэнэ
Дунд сургуулийн сурагч байхдаа мэдээлэл зүйн хичээл дээр программ хангамжийн суурь алгоритм, C хэл, HTML, CSS гэх сэдвүүдийг судлах нь тухайн үед надад тун сонирхолтой санагдаж байлаа. МУИС-д элсэж ороод эхний жилдээ суурь хичээлүүдээ үзэж байсан үе. Программ хангамжийн ангид сурдаг танил эгчийнхээ код бичих даалгаврыг хараад их танил санагдаж, оролдоод үзэхэд хийж чадах юм шиг мэдрэмж төрмөгц энэ мэргэжлийг эргэлзэх зүйлгүй сонгосон.
Хөгжүүлэгч хүн юмыг өнгөц биш өргөн хүрээнд хардаг, гарч болох бүх боломж, эрсдэлийг нарийн сайн тооцоолж чаддаг байх хэрэгтэй. Тэрчлэн аливаа хийж байгаа зүйлдээ сэтгэлээсээ бас бүтээлчээр хандаж хийвэл санаснаас ч илүү үр дүн гарах нь бий.
Энэ жилийн Dev Summit арга хэмжээн дээр би “Гар утасны апп хөгжүүлэх нь” гэх сэдвийн хүрээнд илтгэл тавих бөгөөд карьерынхаа хугацаанд тулгарсан саад бэрхшээл болоод түүнийг даван туулсан туршлагаасаа бусадтай хуваалцах болно.
Манай мэргэжлийн хувьд их сургуульд үндсэн суурь мэдлэгүүдийг заадаг бол ажлын талбарт гараад тухайн суурь мэдлэгээ ашиглан улам гүнзгийрүүлэн өөрөө судлах, чадвараа ахиулах боломжтой байдгаараа давуу талтай. Интернэтэд зөв, буруу нь үл мэдэгдэх маш олон код бичих хичээлүүд бий. Анхлан суралцаж буй хүүхдүүд тэдгээрээс зөвийг нь шүүж мэдэхгүй учраас баталгаагүй зүйлс сураад л, түүн дотроо төөрөлдөөд, зөв буруу хийж байгаа эсэхээ ч мэдэхгүй төөрөлдчихдөг тал бий. Тиймээс хэрэв цаашдаа технологийн салбарт ажиллахаар ирээдүйгээ төлөвлөж байгаа бол их сургуульд суралцаж, мэргэжлийн үндсэн суурь мэдлэгийг цэгцтэйгээр олж авсан нь илүү дээр шүү хэмээн зөвлөе.

Playmo, ТЕХНОЛОГИ ХАРИУЦСАН ЗАХИРАЛ Т. Билгүүн
Бага насны минь хамгийн дурсамжтай үеүдийн нэг бол Наруто, Юү-Ги-Ө гээд аниме бүтээлүүдийг өдөр шөнөгүй үзэж, видео тоглоом тоглож байсан үе.
2D тулаантай тэрхүү бүтээлүүдийн дүрүүдийн хөдөлгөөн өөрчлөгдөж, хувцас хэрэглэл нь яаж солигдон ижил суурьтай өөр тоглоомоос дүр оруулж ирдэг тухай интернэтээс байнгын хайлт хийнэ. Тоглох тоглоомоо илүү сонирхолтой, шинэлэг байлгах зорилгоор төд удалгүй кодтой найзалж эхэлсэн.
Оюутан байхдаа хоббигоороо, аниме үзэгчдэд зориулсан монгол хадмалтай “АНИКОД” веб сайтыг хөгжүүлж, тухайн үедээ чамгүй олон тооны хэрэглэгчтэй болов. Дараа нь барууны цувралыг орчуулан хүргэдэг Serisu багтай хамтран ажиллаж эхэллээ. Харамсалтай нь, хоёр жилийн өмнө буюу 2021 онд Serisu, Аникод хоёулаа хаагдсаны дараа цаашид би юу хийх вэ, ирээдүйд юу хийж болох тухай нэлээд нухацтай бодсон юм. Тэр бүтэлгүйтлийн дараа Serisu-г үүсгэн байгуулсан найзтайгаа хамтран өмнөх алдаанаасаа суралцаж, ахин нэг удаа оролдоод үзэхээр шийдсэн нь өнөөгийн Playmo-ийн эхлэл.
Үнэнийг хэлэхэд, эхэн үедээ ямар салбарт хөл тавьснаа ч бид мэдээгүй. Хийе, бүтээе гэсэн давилуун хүсэл байснаас бизнес төлөвлөгөө, алсын харааны аль аль нь бидэнд байгаагүй. Харин одоо манай баг ширүүн өрсөлдөөнтэй энэ салбарт сар бүр 100 мянга гаруй хэрэглэгчдийн энтертайнмент хэрэгцээг хангаж байна.
Миний хувьд, технологийн салбарын мэргэжилтнүүд “Ямар сэдвээр диплом хамгаалсан бэ?” гэдгээс илүүтэй “Ямар шинэлэг зүйлийг бүтээж чадсан бэ?” гэдэг чухал санагддаг. Шинээр ажилд орж байгаа залуучууддаа ч дээрх шаардлагыг тавьдаг. Одоогоор манай хамт олон үндсэн 10 ажилтан, цөөнгүй цагийн орчуулагч нарын хамт үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
PLAYMO-г тодорхойлбол, би бас манай хамт олон. Тренд контентуудын хойноос хошуурах бус зөвхөн хувь хэрэглэгчид зориулсан контентыг хүргэх нь бидний туйлын зорилго.

“Таван Богд Финанс” ХХК-ийн технологийн хэлтсийн дарга П.Одмаа
Бүх нийтээрээ хөгжүүлэгч, программистуудыг ердөө л сүлжээний утас холбож, компьютер засдаг хүн төдийхнөөр ойлгодог байсан цаг үе буюу 2000-аад оны эхэн үед анхны ажилдаа орж байв.
Би чинь багаасаа математикийн хичээлдээ сонирхолтой, дээрээс нь аав маань сургуулиа төгсөх үед “Компьютерын шинжлэх ухаан бүх салбар, чиглэлтэй холбогдох тул ирээдүйд хаана ч үнэлэгдэнэ” гэж зөвлөснөөр КТМС-ийн программ хангамжийн инженерээр элсэн орсон юм. Одоогийн бидний яриад буй хиймэл оюун ухааны тухай тэр үед ч заадаг байсан юм шүү. Италийн хөрөнгө оруулалттай компанид хичээлийнхээ хажуугаар ажиллаж байх явцдаа анх датад суурилан код бичиж, систем хөгжүүлж, мэргэжилтэйгээ нарийн танилцаж байлаа.
Амаржсаныхаа дараа мэргэжлээсээ хэсэг хөндийрч, завсарласны дараа Герман- Монголын хамтарсан мэдээллийн систем байгуулах төслийн багт ажилласан. Тэндээс л олон хэрэглэгч хандах том системийг босгохын түрүүнд өмнө нь юу бэлдэх вэ, ямар шаардлагыг хангасан байх вэ гэдгийг хамгийн сайн ойлгосон.
Хөгжүүлэлт бол дараалласан процессын дагуу хэрэгжиж, эцсийн үр дүн нь гардаг зарчимтай. Тиймдээ ч хөгжүүлэгч бид хурдтай, аюулгүй, найдвартай үнэ цэнийг хэрэглэгчдэд өгөх ёстой хүмүүс.
2000-2015 он хүртэл голчлон гаднын компаниудад туршлага хуримтлуулсны үндсэнд одоо би “Таван Богд Финанс” ХХК-ийн технологийн багийн хэлтсийг удирдан ажиллаж байна. Манай технологийн салбар өргөн хүрээнд олон түвшинд холбогддог учир ганцаар ажиллах гэсэн ойлголт байхгүй. Тиймдээ ч багийнхандаа өөрийн туршлагаасаа хуваалцаж, алив асуудалд шийдэл гарган чиглүүлэг өгөх нь миний ажлын салшгүй нэгэн хэсэг.

Кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн Т.Ялгуун
Яг үнэндээ мэргэжлээ сонгож байхдаа кибер аюулгүй байдлын тухай ойлголт хомсхон байснаа нуугаад яахав. ШУТИС-ийн мэргэжил сонголтын зөвлөгөө өгдөг хэсэг дээр очоод программ хангамжийг биш системийн аюулгүй байдлыг сонгох шийдвэр гаргаж байсан. Учир нь энэ мэргэжлийг эзэмшсэнээр код бичиж сурахаас гадна бичсэн кодоо хамгаалах чадварт суралцдагаараа давуу талтай гэдгийг тухайн үед мэдсэн юм. Хүүхэд байхаасаа л хакертай кино их үздэг, хүүхдийн сэтгэхүйд хакер гэдэг нь ид шидтэн шиг л санагддаг байлаа. Манай мэргэжил код бичих, түүнийгээ хамгаалах, сүлжээний мэдлэгтэй, систем архитектур гаргах чадвартай байх зэрэг маш олон талын мэдлэгийг нэгэн зэрэг сурдаг учраас эзэмшихэд тун хэцүү мэргэжил. Нөгөө талаасаа бүрэн эзэмшиж чадвал маш гайхалтай мэргэжил шиг санагддаг.
Dev Summit арга хэмжээнд “Kill chain to Kill Web” сэдвийн хүрээнд илтгэл тавина. Ингэхдээ хөгжүүлэгч нар түлхүү кодоо хэрхэн хурдан, асуудалгүй ажиллагаатай бичих талаас нь хардаг бол би хакерын өнцгөөс “Хакерууд веб, мобайл аппыг ямар өнцгөөс нь хардаг вэ?” гэдэг асуултын хариултыг өгч, аюулгүй байдал талаас нь анхаарах өөр нэгэн өнцгийг нь ярихыг хичээх болно.

Deep Tech LLC үүсгэн байгуулагч, машин сургалтын инженер М.Хонгорзул
Амьдралын минь хамгийн чухал шийдвэрүүдийн нэг нь хөгжимчин болох уу эсвэл компьютерын салбарын инженер болох уу гэх мэргэжлээ сонгох цаг үе байсан юм. 11 настайгаасаа хийл хөгжмөөр хичээллэж, аавыгаа дагаж компьютер тоглоом тоглож өссөн болохоор аль алиныг нь орхихыг хүсээгүй хэрэг.
Мэргэжил сонгохдоо, их сургуульд орсны дараа бүр ажлын байранд гарсан хойноо ч “Охидууд технологийн салбарт тохирохгүй” гэх хэвшмэл хандлагатай ил шулуунаар таарах нь олонтаа. Тэр бүх үед надад итгэн намайг сайн инженер, мундаг зохион бүтээгч болно гэж хэлдэг аавын үгийг санаж, бэрхшээл бүрийг зоригтойгоор даван туулсаар явна.
Солонгосын Чунгбукийн их сургуульд магистрын судлаач оюутнаар суралцах үедээ би хиймэл оюун ухааныг дуу хөгжимтэй хослуулах тухай судалж, машин сургалтын моделиудыг ашиглан дууны төрөл, сэтгэл хөдлөлийг автоматаар таамаглах, хөгжим зохиох зэрэг судалгаанууд дээр ажиллаж байв. Сургуулиа төгсөөд Spotify, Youtube music, Apple music, Kakaomusic зэрэг хөгжмийн компаниудад ажиллаж, туршлага хуримтлуулах төлөвлөгөөтэй байсан ч эх орондоо өөрийн ажлаа бодит бүтээл болгох боломжийг Mmusic компани олгосон юм. Эхэндээ монголд тэр дундаа энтертайнмент салбарт хиймэл оюун ухааныг хүлээж авах болов уу гэж зориг муутайхан ажлаа эхлүүлсэн боловч төсөл маань хэдийнээ бодит бүтээгдэхүүн болж, олон хүмүүс хэрэглэж буйг хараад сайхан санагддаг шүү.
Энэ мэтээр салбар бүрийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд хиймэл оюун ухааныг ашиглах боломжтойг харсны дүнд найзуудын хамтаар өнгөрсөн жил Deep Tech компаниа байгуулсан. Одоогоор манай хамт олон бизнесийн байгууллагуудад хиймэл оюун ухааны зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж, хөгжим зохиодог бүтээгдэхүүн хөгжүүлэн ажиллаж байна.
Хиймэл оюун ухааны инженер гэдэг цоо шинэ ажлын байр. Тэр ч утгаараа аливаа ажлыг хэдий хугацаанд, хэрхэн хийж, бүтээгдэхүүн үйлчилгээнд нэвтрүүлэхийг нарийн хэмжиж тодорхойлох боломжгүй. Заримдаа үүнийг яаж хийх вэ, хэрхэн шийдэх вэ гэх асуултад хариулт олохгүй гацах үедээ өөрийгөө “мөс хагалагч” гэдгийг санадаг. Хожмоо хаа нэгтээ энэ ажлыг давтаж хийх нэгэнд миний туршлага хэрэг болох нь гарцаагүй учир яг одоо би үүнийг хийх ёстой гэж өөрийгөө бяцхан зоригжуулдаг даа.
Үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ яг л над шиг инженер, хөгжүүлэгч болох хүсэлтэй охид, эмэгтэйчүүдэд урам зориг, үлгэр дуурайл болох зорилгоор Google Women Techmakers хөтөлбөрийн албан ёсны төлөөлөгч болж, Монгол дахь мэдээллийн технологийн салбарынхныг нэгтгэх Google Developers группийг хариуцан ажиллаж байна.

“Мандал Риск Менежмент” компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Барсбаатар
Мэргэжлээрээ Австралид их сургууль төгсөж ирээд Голомт банканд инженерээр ажиллахын сацуу хэд хэдэн мэдээллийн технологийн старт-апад зөвлөхөөр ажиллаж байлаа. Корпрэйт болон старт-ап орчинд хоршин ажилласаар мэргэжлийнхээ амтыг мэдэрч, өөрийгөө илүү хөгжүүлэх боломжийг бүрдүүлсэн гэж хувьдаа олзуурхаж явдаг. Харин одоо Кибер аюулгүй байдлаар дагнасан “Мандал Риск Менежемент” компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна.
Одоогоос таваас зургаан жилийн өмнө манай оронд цахим орчны хэрэглээ эрчимтэй нэмэгдэж, мөн ковидоос шалтгаалан дэлхий даяар цахим орчин дахь эрсдэлийн хэмжээ эрс ихэссэн. Дэлхийн улсууд цахим аюулгүй байдалд хэр бэлтгэлтэй байгааг харуулсан судалгааны дүнгээр Монгол улс 166 орноос 138-рт жагссан байдаг. Тийм ч учраас хүмүүсийн цахим аюулгүй байдлыг хангаад зогсохгүй өөрийн мэдээллийг хамгаалж чаддаг, дэлхийн жишиг системийг бүтээхийн тулд олон төрлийн ажлыг манай хамт олон гүйцэтгэж байна.
Хэрвээ хүсвэл залуус маань хуулийн дагуу хакердах сонирхол, практик ур чадвараа нэмэгдүүлэх зорилгоор манай байгууллагад дадлагажих боломжтой. Технологийн салбарын залуустаа хандан юун түрүүнд сонирхол, хүсэл эрмэлзэлтэй бай, түүнчлэн хэлний чадвараа нэмэгдүүлж, өөрийгөө тэмцээн, уралдаан зэргээр сорьж, академик мэдлэгийг практик ур чадвартай хослуулан хөгжүүлээрэй гэж захимаар байна.

Ахлах Өгөгдлийн Судлаач Г.Чинзоригт
Өгөгдлийн судлаач буюу миний мэргэжил нь өгөгдлийг ашиглан бизнесийн өсөлт авчрах зорилготой хиймэл оюуны алгоритмуудыг судалж, өөрсдийн хэрэгцээнд тохируулан хөгжүүлэх, моделиудыг сургах үүрэгтэй. Ажлын гараагаа ХААН банкны хэрэглээний зээлийн эрсдэлийн газарт өгөгдлийн судлаачаар эхэлж байсан. Ажиллаж байх хугацаандаа машин сургалтын алгоритмыг ашиглан зээл авсан харилцагчдын хугацаа хэтрэх магадлалыг таамагладаг загварыг хөгжүүлж байсан юм. Тэр загвар маань одоог хүртэл зээл олголтын шийдвэр гаргалтын тодорхой хувийг гүйцэтгэж байгаа.
Одоогоор бизнес шинэчлэл өгөгдлийн шинжилгээний газарт ахлах өгөгдлийн шинжээчээр ажиллаж байгаа бөгөөд хэдий ХААН банк гэх нэг байгууллагад л ажиллаж буй боловч ажил үүргийн хувьд өмнөх ажлаас тэс өөр тул эхэн үедээ яг л өөр компанид орчихсон мэт санагдаж байсан шүү. Би хийж байгаа зүйлдээ дуртай учраас огт ажил шиг санагддаггүй. Ямар нэгэн асуудлыг шийдэж болох санаа, сэдэл төрвөл тухайн асуудлаа судалж үзээд, удирдлагадаа шийдэл, санаагаа танилцуулж, багаа бүрдүүлэн тухайн ажлаа хийх боломжоор манай байгууллага хангаж өгдөг нь үнэхээр том давуу тал.

Системийн аюулгүй байдлын шинжээч С.Бямбадалай
Аюулгүй байдлын салбарын хамгийн томд тооцогдох “Харуул занги” тэмцээний хоёр удаагийн аварга болсон энэ амжилтын аль цэгээс эхэлсэн бэ гэвэл, оюутан байхаасаа тэмцээн уралдаанд оролцон эрэл хайгуул хийж, өөрийгөө сорьдог байсан тэр үе маань юм болов уу. Тэмцээнд орсноороо амжилт үзүүлэх эсвэл өөрийнхөө ямар хэмжээнд явж буйгаа олж мэдэх боломжтой. Тийм учраас системийн аюулгүй байдал чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнуудад тэмцээн уралдаанд идэвхтэй оролцож, өөрийгөө сорьж байхыг зөвлөмөөр байна.
Asia cyber security challenge
гэх уг тэмцээнд улсаасаа шалгарсан оролцогч Азийн багт нэгдэн “
International cybersecurity championship
” гэх Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцдог учиртай юм. Миний хувьд энэхүү тэмцээнд оролцох эрхээ авчихсан, наймдугаар сард явахаар бэлтгэл ажлаа
хангаж байна
.
Dev Summit арга хэмжээнд “Веб дээр ажиглагдаж буй нийтлэг эмзэг байдлууд” гэсэн сэдвийн хүрээнд илтгэл тавина. Би мэдээллийн аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлдэг
InfoSec
старт-ап компанид ажилладаг бөгөөд байгууллагууд манайд хандсанаар, бид вебийнх нь алдааг илрүүлэн засаж, системийн аюулгүй байдлаа хангахад нь тусалgаг. Ажлаа хийх явцдаа компаниуд дээр нийтлэг ажиглагдсан ямар алдаанууд байдаг талаар илтгэлдээ танилцуулах учраас тун хэрэгцээтэй агуулга болж чадах болов уу гэж найдаж байна.

Мобайл апп хөгжүүлэгч Г.Өсөхбаяр
Их сургуулиа төгссөнөөсөө хойш бие дааж, найзуудтайгаа хамтран хэд хэдэн төсөл хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байсан ч ихэнх нь бүтэлгүйтсэн түүхтэй. Тэр бүх бүтэлгүйтлийн дараа 2017-2019 оны хооронд Z24 гэх тасалбар захиалгын компанид мобайл апп хөгжүүлэгчээр ажиллаж байгаад 2019 оноос эхлэн одоог хүртэл Mezorn компанидаа ажиллаж байна. Энэ хугацаанд ажилласан хамгийн том бөгөөд олон нийтэд хүрсэн төсөл нь UBCab апп.
Манай компани саяхан мод тарьдаг апп хөгжүүлсэн юм. Модныхоо бүртгэлийг блокчэйн дээр хийхээр болж, Solona блокчэйнийг голчлон судалж байсан тул Dev Summit арга хэмжээнд блокчэйний талаар ярихаар бэлтгэж байна. Solona гэх блокчэйнийг судалж байх явцад тулгарч байсан асуудал, түүнийг хэрхэн шийдсэн талаар хөнгөхөн, зүйрлэл ашиглан сонирхолтой байдлаар ярихаар төлөвлөсөн.
Хөгжүүлэгчээр сурч байгаа залууст зөвлөхөд, хэл сурах нь тийм ч чухал биш. Гол нь тухайн кодыг компьютер яаж ойлгоод байна вэ, хэрхэн алгоритмын зөв шийдэл гаргах вэ гэдгийг ойлгож, логик сэтгэлгээгээ сайтар хөгжүүлэх нь тун чухал шүү.

Мэдээллийн технологийн салбарын хөгжүүлэгчид, инженерүүд, энтрепренерүүдийн хамгийн том цугларалт DevSummit 2023 маргааш эхлэх гэж байна.
"AI: Changing The World" сэдвийн хүрээнд явагдах энэ жилийн арга хэмжээнд 1000 гаруй хөгжүүлэгч, мэргэжилтнүүд цуглаж бүтэн хоёр өдрийн турш технологийн хамгийн халуухан сэдвүүдийн тухай илтгэл, хэлэлцүүлэг, workshop-уудыг өрнүүлэхээр бэлджээ.
10 ертөнц, 10 өнцөг булангийн шинэ дугаартаа тек салбарын мэргэжилтнүүдийн ажил карьерын онцлог хийгээд салбартаа бүтээж буй үнэ цэнийн тухай ярилцсанаа хүргэе.
### CYAN технологи хариуцсан захирал У. Наранбаяр
Программчлалаар хичээллэж эхэлсэн дунд ангиасаа л дэлхийд алдартай технологийн акул компаниудад ажилд орохыг мөрөөддөг байлаа. Би МУИС-ийг программ хангамжийн инженер мэргэжлээр төгссөн. Эзэмшсэн энэ л боловсролоороо Samsung, Google зэрэг технологийн салбарын шилдэг компаниудад туршлагажин ажилласан.
Мэргэжил дээшлүүлэхээр Солонгост сурч байх үедээ Самсунгийн нээлттэй ажлын зарын тухай найзаасаа сонсож үзээд алдахаар шийдсэн. Оюутан байхаасаа л ажил, дадлагын олон ярилцлагад орж, унаж бүдэрч болдог гэдгийг амссан учраас оролдож, зориглохоос шантарч байсангүй. Тийнхүү 4-5 үе шаттай сонгон шалгаруулалтад оролцож жилд хоёрхон удаа зарладаг нээлттэй ажлын байранд тэнцэж орсон.
Ажилд орсны дараа гайхмаар санагдсан нэг зүйл нь ажилчдад зориулсан гурван сарын сургалт байв. Ямар багт, юун дээр ажиллахаа мэдэхээс ч өмнө Самсунг компанийн ажилтан ямар байх ёстой тухай, бизнес уулзалтад хэрхэн оролцох тухай, олон нийтийн газар өөрийгөө, ашиглах төхөөрөмжөө хэрхэн авч явах тухай зэргээр хувийн болон байгууллагын соёлыг заах сургалт ордог.
Мөн инженерүүдэд зориулсан нарийн мэргэжлийн хичээлүүдийг заах ба төгсгөлд нь шалгалт авч хамгийн өндөр оноо авсан нь ажиллахыг хүссэн төсөл, багаа түрүүлж сонгох эрхээ авдаг. Учир нь Самсунг компани гар утсаар зогсохгүй, эрүүл мэнд, электроник зэрэг олон салбарт төрөл бүрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Ялангуяа гар утас, хагас дамжуулагч хэрэглэгч өндөртэй тул тэр багт ажиллах нь илүү өрсөлдөөнтэй.
Миний хувьд Samsung keyboard буюу гар утаснаас текст бичихэд үг үсгийн алдаа хянах, дараагийн үгийг санал болгох зэрэг хиймэл оюун ухаан хөгжүүлэх төсөлд ажилласан. Тийнхүү тэнд ажиллах хугацаандаа Гүүглид өргөдлөө явуулж Сингапур дахь салбарт ажилд орсон.
Тухайн үед манай баг Энэтхэгт нээлтээ хийгээд удаагүй байсан Google Pay финтекийн бүтээгдэхүүн хөгжүүлж бусад улсууд руу нэвтрүүлэх ажилд төвлөрч байлаа. Аpple Pay-тэй төстэйгөөр картаа утастайгаа холбож төлбөр тооцоо хийж болох ба онцлог нь ердөө Гүүгли хаягийг нь мэддэг байхад хангалттай юм.
Ажиллаж үзсэн хоёр компанийн маань соёл тэс ондоо. Гүүглид олон үндэстний хүмүүс ажилладаг учир дотоод соёл нэн нээлттэй, ажиллах арга хэлбэр чөлөөтэй, бусдадаа саад учруулахгүйгээр хүссэнээрээ ажиллаж болно. Бүр корона гарахаас ч өмнө гэрээсээ ажилладаг байсан.
Харин Самсунг үндэстний корпораци учир өөрийн орны хүмүүс, өөрсдийн соёлоор ажилладаг. 40 гаруй хүнтэй багт хоёрхон гадаад хүн байх жишээтэй. Мөн компанийн дотоод дүрэм журам нарийн чанд бөгөөд оффист гар утасны камер ашиглах бүрэн хориотой. Бүр нэвтрэх үедээ дахин ашиглах боломжгүй нэг удаагийн стикерийг утсандаа наадаг. Учир нь инженерүүд шинэ загварын утсан дээрээ программ хөгжүүлж, шалган туршдаг тул тийнхүү нууцлахаас ч аргагүй.
Хэрэв гэрээсээ ажиллах тохиолдолд өндөр нууцлалтай сүлжээгээр дамжин холбогдож, компьютертаа олон төрлийн хамгаалалтын программ суулгаж, түүнийгээ тогтмол хянуулж байх ёстой зэрэг олон шаардлага хангаж гэмээнэ зөвшөөрөх жишээтэй. Энэ мэт ялгаатай соёлд ажиллаж, суралцсан нь өөрийн бизнесээ эхлүүлэхэд том туршлага болсон гэж боддог.
Гүүглид ажиллаж байсан найзтайгаа нийлэн CYAN гэх финтек компанийг үүсгэн байгуулсан. Блокчэйн технологийг ашиглан юу хийж болох тухай сонирхон судалж NFT-д зориулсан зээлийн үйлчилгээг хөгжүүлж байна. Банкнаас зээл авдаг тэр үйлдлүүдийг блокчэйн сүлжээнд програмчилсан гэсэн үг. Бид яг л Гүүглийн соёлоор чөлөөтэй, нээлттэйгээр дэлхийн олон орноос гэрээсээ ажиллаж байна.
### Гар утасны апп хөгжүүлэгч Ж.Есөн-Эрдэнэ
Дунд сургуулийн сурагч байхдаа мэдээлэл зүйн хичээл дээр программ хангамжийн суурь алгоритм, C хэл, HTML, CSS гэх сэдвүүдийг судлах нь тухайн үед надад тун сонирхолтой санагдаж байлаа. МУИС-д элсэж ороод эхний жилдээ суурь хичээлүүдээ үзэж байсан үе. Программ хангамжийн ангид сурдаг танил эгчийнхээ код бичих даалгаврыг хараад их танил санагдаж, оролдоод үзэхэд хийж чадах юм шиг мэдрэмж төрмөгц энэ мэргэжлийг эргэлзэх зүйлгүй сонгосон.
Хөгжүүлэгч хүн юмыг өнгөц биш өргөн хүрээнд хардаг, гарч болох бүх боломж, эрсдэлийг нарийн сайн тооцоолж чаддаг байх хэрэгтэй. Тэрчлэн аливаа хийж байгаа зүйлдээ сэтгэлээсээ бас бүтээлчээр хандаж хийвэл санаснаас ч илүү үр дүн гарах нь бий.
Энэ жилийн Dev Summit арга хэмжээн дээр би “Гар утасны апп хөгжүүлэх нь” гэх сэдвийн хүрээнд илтгэл тавих бөгөөд карьерынхаа хугацаанд тулгарсан саад бэрхшээл болоод түүнийг даван туулсан туршлагаасаа бусадтай хуваалцах болно.
Манай мэргэжлийн хувьд их сургуульд үндсэн суурь мэдлэгүүдийг заадаг бол ажлын талбарт гараад тухайн суурь мэдлэгээ ашиглан улам гүнзгийрүүлэн өөрөө судлах, чадвараа ахиулах боломжтой байдгаараа давуу талтай. Интернэтэд зөв, буруу нь үл мэдэгдэх маш олон код бичих хичээлүүд бий. Анхлан суралцаж буй хүүхдүүд тэдгээрээс зөвийг нь шүүж мэдэхгүй учраас баталгаагүй зүйлс сураад л, түүн дотроо төөрөлдөөд, зөв буруу хийж байгаа эсэхээ ч мэдэхгүй төөрөлдчихдөг тал бий. Тиймээс хэрэв цаашдаа технологийн салбарт ажиллахаар ирээдүйгээ төлөвлөж байгаа бол их сургуульд суралцаж, мэргэжлийн үндсэн суурь мэдлэгийг цэгцтэйгээр олж авсан нь илүү дээр шүү хэмээн зөвлөе.
### Playmo, ТЕХНОЛОГИ ХАРИУЦСАН ЗАХИРАЛ Т. Билгүүн
Бага насны минь хамгийн дурсамжтай үеүдийн нэг бол Наруто, Юү-Ги-Ө гээд аниме бүтээлүүдийг өдөр шөнөгүй үзэж, видео тоглоом тоглож байсан үе.
2D тулаантай тэрхүү бүтээлүүдийн дүрүүдийн хөдөлгөөн өөрчлөгдөж, хувцас хэрэглэл нь яаж солигдон ижил суурьтай өөр тоглоомоос дүр оруулж ирдэг тухай интернэтээс байнгын хайлт хийнэ. Тоглох тоглоомоо илүү сонирхолтой, шинэлэг байлгах зорилгоор төд удалгүй кодтой найзалж эхэлсэн.
Оюутан байхдаа хоббигоороо, аниме үзэгчдэд зориулсан монгол хадмалтай “АНИКОД” веб сайтыг хөгжүүлж, тухайн үедээ чамгүй олон тооны хэрэглэгчтэй болов. Дараа нь барууны цувралыг орчуулан хүргэдэг Serisu багтай хамтран ажиллаж эхэллээ. Харамсалтай нь, хоёр жилийн өмнө буюу 2021 онд Serisu, Аникод хоёулаа хаагдсаны дараа цаашид би юу хийх вэ, ирээдүйд юу хийж болох тухай нэлээд нухацтай бодсон юм. Тэр бүтэлгүйтлийн дараа Serisu-г үүсгэн байгуулсан найзтайгаа хамтран өмнөх алдаанаасаа суралцаж, ахин нэг удаа оролдоод үзэхээр шийдсэн нь өнөөгийн Playmo-ийн эхлэл.
Үнэнийг хэлэхэд, эхэн үедээ ямар салбарт хөл тавьснаа ч бид мэдээгүй. Хийе, бүтээе гэсэн давилуун хүсэл байснаас бизнес төлөвлөгөө, алсын харааны аль аль нь бидэнд байгаагүй. Харин одоо манай баг ширүүн өрсөлдөөнтэй энэ салбарт сар бүр 100 мянга гаруй хэрэглэгчдийн энтертайнмент хэрэгцээг хангаж байна.
Миний хувьд, технологийн салбарын мэргэжилтнүүд “Ямар сэдвээр диплом хамгаалсан бэ?” гэдгээс илүүтэй “Ямар шинэлэг зүйлийг бүтээж чадсан бэ?” гэдэг чухал санагддаг. Шинээр ажилд орж байгаа залуучууддаа ч дээрх шаардлагыг тавьдаг. Одоогоор манай хамт олон үндсэн 10 ажилтан, цөөнгүй цагийн орчуулагч нарын хамт үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
PLAYMO-г тодорхойлбол, би бас манай хамт олон. Тренд контентуудын хойноос хошуурах бус зөвхөн хувь хэрэглэгчид зориулсан контентыг хүргэх нь бидний туйлын зорилго.
### “Таван Богд Финанс” ХХК-ийн технологийн хэлтсийн дарга П.Одмаа
Бүх нийтээрээ хөгжүүлэгч, программистуудыг ердөө л сүлжээний утас холбож, компьютер засдаг хүн төдийхнөөр ойлгодог байсан цаг үе буюу 2000-аад оны эхэн үед анхны ажилдаа орж байв.
Би чинь багаасаа математикийн хичээлдээ сонирхолтой, дээрээс нь аав маань сургуулиа төгсөх үед “Компьютерын шинжлэх ухаан бүх салбар, чиглэлтэй холбогдох тул ирээдүйд хаана ч үнэлэгдэнэ” гэж зөвлөснөөр КТМС-ийн программ хангамжийн инженерээр элсэн орсон юм. Одоогийн бидний яриад буй хиймэл оюун ухааны тухай тэр үед ч заадаг байсан юм шүү. Италийн хөрөнгө оруулалттай компанид хичээлийнхээ хажуугаар ажиллаж байх явцдаа анх датад суурилан код бичиж, систем хөгжүүлж, мэргэжилтэйгээ нарийн танилцаж байлаа.
Амаржсаныхаа дараа мэргэжлээсээ хэсэг хөндийрч, завсарласны дараа Герман- Монголын хамтарсан мэдээллийн систем байгуулах төслийн багт ажилласан. Тэндээс л олон хэрэглэгч хандах том системийг босгохын түрүүнд өмнө нь юу бэлдэх вэ, ямар шаардлагыг хангасан байх вэ гэдгийг хамгийн сайн ойлгосон.
Хөгжүүлэлт бол дараалласан процессын дагуу хэрэгжиж, эцсийн үр дүн нь гардаг зарчимтай. Тиймдээ ч хөгжүүлэгч бид хурдтай, аюулгүй, найдвартай үнэ цэнийг хэрэглэгчдэд өгөх ёстой хүмүүс.
2000-2015 он хүртэл голчлон гаднын компаниудад туршлага хуримтлуулсны үндсэнд одоо би “Таван Богд Финанс” ХХК-ийн технологийн багийн хэлтсийг удирдан ажиллаж байна. Манай технологийн салбар өргөн хүрээнд олон түвшинд холбогддог учир ганцаар ажиллах гэсэн ойлголт байхгүй. Тиймдээ ч багийнхандаа өөрийн туршлагаасаа хуваалцаж, алив асуудалд шийдэл гарган чиглүүлэг өгөх нь миний ажлын салшгүй нэгэн хэсэг.
### Кибер аюулгүй байдлын мэргэжилтэн Т.Ялгуун
Яг үнэндээ мэргэжлээ сонгож байхдаа кибер аюулгүй байдлын тухай ойлголт хомсхон байснаа нуугаад яахав. ШУТИС-ийн мэргэжил сонголтын зөвлөгөө өгдөг хэсэг дээр очоод программ хангамжийг биш системийн аюулгүй байдлыг сонгох шийдвэр гаргаж байсан. Учир нь энэ мэргэжлийг эзэмшсэнээр код бичиж сурахаас гадна бичсэн кодоо хамгаалах чадварт суралцдагаараа давуу талтай гэдгийг тухайн үед мэдсэн юм. Хүүхэд байхаасаа л хакертай кино их үздэг, хүүхдийн сэтгэхүйд хакер гэдэг нь ид шидтэн шиг л санагддаг байлаа. Манай мэргэжил код бичих, түүнийгээ хамгаалах, сүлжээний мэдлэгтэй, систем архитектур гаргах чадвартай байх зэрэг маш олон талын мэдлэгийг нэгэн зэрэг сурдаг учраас эзэмшихэд тун хэцүү мэргэжил. Нөгөө талаасаа бүрэн эзэмшиж чадвал маш гайхалтай мэргэжил шиг санагддаг.
Dev Summit арга хэмжээнд “Kill chain to Kill Web” сэдвийн хүрээнд илтгэл тавина. Ингэхдээ хөгжүүлэгч нар түлхүү кодоо хэрхэн хурдан, асуудалгүй ажиллагаатай бичих талаас нь хардаг бол би хакерын өнцгөөс “Хакерууд веб, мобайл аппыг ямар өнцгөөс нь хардаг вэ?” гэдэг асуултын хариултыг өгч, аюулгүй байдал талаас нь анхаарах өөр нэгэн өнцгийг нь ярихыг хичээх болно.
### Deep Tech LLC үүсгэн байгуулагч, машин сургалтын инженер М.Хонгорзул
Амьдралын минь хамгийн чухал шийдвэрүүдийн нэг нь хөгжимчин болох уу эсвэл компьютерын салбарын инженер болох уу гэх мэргэжлээ сонгох цаг үе байсан юм. 11 настайгаасаа хийл хөгжмөөр хичээллэж, аавыгаа дагаж компьютер тоглоом тоглож өссөн болохоор аль алиныг нь орхихыг хүсээгүй хэрэг.
Мэргэжил сонгохдоо, их сургуульд орсны дараа бүр ажлын байранд гарсан хойноо ч “Охидууд технологийн салбарт тохирохгүй” гэх хэвшмэл хандлагатай ил шулуунаар таарах нь олонтаа. Тэр бүх үед надад итгэн намайг сайн инженер, мундаг зохион бүтээгч болно гэж хэлдэг аавын үгийг санаж, бэрхшээл бүрийг зоригтойгоор даван туулсаар явна.
Солонгосын Чунгбукийн их сургуульд магистрын судлаач оюутнаар суралцах үедээ би хиймэл оюун ухааныг дуу хөгжимтэй хослуулах тухай судалж, машин сургалтын моделиудыг ашиглан дууны төрөл, сэтгэл хөдлөлийг автоматаар таамаглах, хөгжим зохиох зэрэг судалгаанууд дээр ажиллаж байв. Сургуулиа төгсөөд Spotify, Youtube music, Apple music, Kakaomusic зэрэг хөгжмийн компаниудад ажиллаж, туршлага хуримтлуулах төлөвлөгөөтэй байсан ч эх орондоо өөрийн ажлаа бодит бүтээл болгох боломжийг Mmusic компани олгосон юм. Эхэндээ монголд тэр дундаа энтертайнмент салбарт хиймэл оюун ухааныг хүлээж авах болов уу гэж зориг муутайхан ажлаа эхлүүлсэн боловч төсөл маань хэдийнээ бодит бүтээгдэхүүн болж, олон хүмүүс хэрэглэж буйг хараад сайхан санагддаг шүү.
Энэ мэтээр салбар бүрийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд хиймэл оюун ухааныг ашиглах боломжтойг харсны дүнд найзуудын хамтаар өнгөрсөн жил Deep Tech компаниа байгуулсан. Одоогоор манай хамт олон бизнесийн байгууллагуудад хиймэл оюун ухааны зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж, хөгжим зохиодог бүтээгдэхүүн хөгжүүлэн ажиллаж байна.
Хиймэл оюун ухааны инженер гэдэг цоо шинэ ажлын байр. Тэр ч утгаараа аливаа ажлыг хэдий хугацаанд, хэрхэн хийж, бүтээгдэхүүн үйлчилгээнд нэвтрүүлэхийг нарийн хэмжиж тодорхойлох боломжгүй. Заримдаа үүнийг яаж хийх вэ, хэрхэн шийдэх вэ гэх асуултад хариулт олохгүй гацах үедээ өөрийгөө “мөс хагалагч” гэдгийг санадаг. Хожмоо хаа нэгтээ энэ ажлыг давтаж хийх нэгэнд миний туршлага хэрэг болох нь гарцаагүй учир яг одоо би үүнийг хийх ёстой гэж өөрийгөө бяцхан зоригжуулдаг даа.
Үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ яг л над шиг инженер, хөгжүүлэгч болох хүсэлтэй охид, эмэгтэйчүүдэд урам зориг, үлгэр дуурайл болох зорилгоор Google Women Techmakers хөтөлбөрийн албан ёсны төлөөлөгч болж, Монгол дахь мэдээллийн технологийн салбарынхныг нэгтгэх Google Developers группийг хариуцан ажиллаж байна.
### “Мандал Риск Менежмент” компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Барсбаатар
Мэргэжлээрээ Австралид их сургууль төгсөж ирээд Голомт банканд инженерээр ажиллахын сацуу хэд хэдэн мэдээллийн технологийн старт-апад зөвлөхөөр ажиллаж байлаа. Корпрэйт болон старт-ап орчинд хоршин ажилласаар мэргэжлийнхээ амтыг мэдэрч, өөрийгөө илүү хөгжүүлэх боломжийг бүрдүүлсэн гэж хувьдаа олзуурхаж явдаг. Харин одоо Кибер аюулгүй байдлаар дагнасан “Мандал Риск Менежемент” компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна.
Одоогоос таваас зургаан жилийн өмнө манай оронд цахим орчны хэрэглээ эрчимтэй нэмэгдэж, мөн ковидоос шалтгаалан дэлхий даяар цахим орчин дахь эрсдэлийн хэмжээ эрс ихэссэн. Дэлхийн улсууд цахим аюулгүй байдалд хэр бэлтгэлтэй байгааг харуулсан судалгааны дүнгээр Монгол улс 166 орноос 138-рт жагссан байдаг. Тийм ч учраас хүмүүсийн цахим аюулгүй байдлыг хангаад зогсохгүй өөрийн мэдээллийг хамгаалж чаддаг, дэлхийн жишиг системийг бүтээхийн тулд олон төрлийн ажлыг манай хамт олон гүйцэтгэж байна.
Хэрвээ хүсвэл залуус маань хуулийн дагуу хакердах сонирхол, практик ур чадвараа нэмэгдүүлэх зорилгоор манай байгууллагад дадлагажих боломжтой. Технологийн салбарын залуустаа хандан юун түрүүнд сонирхол, хүсэл эрмэлзэлтэй бай, түүнчлэн хэлний чадвараа нэмэгдүүлж, өөрийгөө тэмцээн, уралдаан зэргээр сорьж, академик мэдлэгийг практик ур чадвартай хослуулан хөгжүүлээрэй гэж захимаар байна.
### Ахлах Өгөгдлийн Судлаач Г.Чинзоригт
Өгөгдлийн судлаач буюу миний мэргэжил нь өгөгдлийг ашиглан бизнесийн өсөлт авчрах зорилготой хиймэл оюуны алгоритмуудыг судалж, өөрсдийн хэрэгцээнд тохируулан хөгжүүлэх, моделиудыг сургах үүрэгтэй. Ажлын гараагаа ХААН банкны хэрэглээний зээлийн эрсдэлийн газарт өгөгдлийн судлаачаар эхэлж байсан. Ажиллаж байх хугацаандаа машин сургалтын алгоритмыг ашиглан зээл авсан харилцагчдын хугацаа хэтрэх магадлалыг таамагладаг загварыг хөгжүүлж байсан юм. Тэр загвар маань одоог хүртэл зээл олголтын шийдвэр гаргалтын тодорхой хувийг гүйцэтгэж байгаа.
Одоогоор бизнес шинэчлэл өгөгдлийн шинжилгээний газарт ахлах өгөгдлийн шинжээчээр ажиллаж байгаа бөгөөд хэдий ХААН банк гэх нэг байгууллагад л ажиллаж буй боловч ажил үүргийн хувьд өмнөх ажлаас тэс өөр тул эхэн үедээ яг л өөр компанид орчихсон мэт санагдаж байсан шүү. Би хийж байгаа зүйлдээ дуртай учраас огт ажил шиг санагддаггүй. Ямар нэгэн асуудлыг шийдэж болох санаа, сэдэл төрвөл тухайн асуудлаа судалж үзээд, удирдлагадаа шийдэл, санаагаа танилцуулж, багаа бүрдүүлэн тухайн ажлаа хийх боломжоор манай байгууллага хангаж өгдөг нь үнэхээр том давуу тал.
### Системийн аюулгүй байдлын шинжээч С.Бямбадалай
Аюулгүй байдлын салбарын хамгийн томд тооцогдох “Харуул занги” тэмцээний хоёр удаагийн аварга болсон энэ амжилтын аль цэгээс эхэлсэн бэ гэвэл, оюутан байхаасаа тэмцээн уралдаанд оролцон эрэл хайгуул хийж, өөрийгөө сорьдог байсан тэр үе маань юм болов уу. Тэмцээнд орсноороо амжилт үзүүлэх эсвэл өөрийнхөө ямар хэмжээнд явж буйгаа олж мэдэх боломжтой. Тийм учраас системийн аюулгүй байдал чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнуудад тэмцээн уралдаанд идэвхтэй оролцож, өөрийгөө сорьж байхыг зөвлөмөөр байна. Asia cyber security challenge гэх уг тэмцээнд улсаасаа шалгарсан оролцогч Азийн багт нэгдэн “International cybersecurity championship” гэх Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцдог учиртай юм. Миний хувьд энэхүү тэмцээнд оролцох эрхээ авчихсан, наймдугаар сард явахаар бэлтгэл ажлаа хангаж байна.
Dev Summit арга хэмжээнд “Веб дээр ажиглагдаж буй нийтлэг эмзэг байдлууд” гэсэн сэдвийн хүрээнд илтгэл тавина. Би мэдээллийн аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлдэг InfoSec старт-ап компанид ажилладаг бөгөөд байгууллагууд манайд хандсанаар, бид вебийнх нь алдааг илрүүлэн засаж, системийн аюулгүй байдлаа хангахад нь тусалgаг. Ажлаа хийх явцдаа компаниуд дээр нийтлэг ажиглагдсан ямар алдаанууд байдаг талаар илтгэлдээ танилцуулах учраас тун хэрэгцээтэй агуулга болж чадах болов уу гэж найдаж байна.
### Мобайл апп хөгжүүлэгч Г.Өсөхбаяр
Их сургуулиа төгссөнөөсөө хойш бие дааж, найзуудтайгаа хамтран хэд хэдэн төсөл хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байсан ч ихэнх нь бүтэлгүйтсэн түүхтэй. Тэр бүх бүтэлгүйтлийн дараа 2017-2019 оны хооронд Z24 гэх тасалбар захиалгын компанид мобайл апп хөгжүүлэгчээр ажиллаж байгаад 2019 оноос эхлэн одоог хүртэл Mezorn компанидаа ажиллаж байна. Энэ хугацаанд ажилласан хамгийн том бөгөөд олон нийтэд хүрсэн төсөл нь UBCab апп.
Манай компани саяхан мод тарьдаг апп хөгжүүлсэн юм. Модныхоо бүртгэлийг блокчэйн дээр хийхээр болж, Solona блокчэйнийг голчлон судалж байсан тул Dev Summit арга хэмжээнд блокчэйний талаар ярихаар бэлтгэж байна. Solona гэх блокчэйнийг судалж байх явцад тулгарч байсан асуудал, түүнийг хэрхэн шийдсэн талаар хөнгөхөн, зүйрлэл ашиглан сонирхолтой байдлаар ярихаар төлөвлөсөн.
Хөгжүүлэгчээр сурч байгаа залууст зөвлөхөд, хэл сурах нь тийм ч чухал биш. Гол нь тухайн кодыг компьютер яаж ойлгоод байна вэ, хэрхэн алгоритмын зөв шийдэл гаргах вэ гэдгийг ойлгож, логик сэтгэлгээгээ сайтар хөгжүүлэх нь тун чухал шүү.