Нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөц-Ногоон хөгжлийн ирээдүй
<div class="article-body no-wide-image">
          <p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/398ab6f4304736f610956411f15fbd2e.png"></p><p></p><p>Улс орны хөгжил дэвшлийг тодорхойлогч салбар бол эрчим хүч юм. Тогтвортой эрчим хүчний нөөц үгүй бол бид дэлхий ертөнцтэй хөл нийлүүлэн алхах талаар бодоод ч хэрэггүй. Гэвч нөгөө талдаа хүн төрөлхтний хувьд амин чухал хэрэгцээ болсон эрчим хүчний үйлдвэрлэл нь байгальд хэдэн сая тонн хүлэмжийн хий, хорт утааг ялгаруулан, ирээдүй хойч үеийн маань амьдрах орчныг сүйтгэсээр байгаа нь харамсалтай.</p><p>Нөхцөл байдал нэгэнтээ аюулын харанга дэлдэх түвшинд шилжсэн учраас дэлхийн гүрнүүд нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөцийг өргөн хэрэглээ болгох шийдвэр дээр бүгд санал нэгдээд буй. Харин манай улсад дэлхийн ирээдүйн чиг хандлага болсон сэргээгдэх эрчим хүчний төслүүд хэрхэн хэрэгжиж байгаа бол?</p><p>Өнгөрөгч оны байдлаар Монгол Улс даяар салхин станцын гурав, нарны зургаа, усан цахилгаан станц хоёр ажиллаж буй бөгөөд эдгээр нь нийлээд нийт эрчим хүчний<a href="https://ikon.mn/opinion/2k1z" target="_blank"> есөн хувийг </a>үйлдвэрлэсэн байна. Манай улс НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгын дагуу 2030 он гэхэд дээрх тоог дариу 20 хувиар нэмэгдүүлэх амлалт өгсөн тул бодит байдал дээр энэхүү үзүүлэлтийг хэрхэн өсгөж, байгальд ээлтэй эрчим хүчний үйлдвэрлэл рүү шилжих нь хэн бүхний хувьд сонирхолтой сэдэв биз ээ.</p><p>Тиймдээ ч <a href="https://www.khanbank.com/mn/personal">ХААН Банктай</a> хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаартаа бид нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөцийг зүй зохистой ашиглах боломжууд хийгээд амжилттай хэрэгжиж буй төслийн жишээ, иргэдийн хэрэглээ болон хандлагын талаар онцлон хүргэлээ.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/4f07c262ec5c3d7af141838e6f97feb4.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><span style='margin: 30px 0px 20px; font-family: "SF Display", sans-serif; text-transform: none; font-size: 2.16rem; line-height: 2.6rem; letter-spacing: 0.5px;'>СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ХЭРЭГЛЭЭ МОНГОЛД</span></div></h3><p></p><p><strong><em>Нөхцөл байдал ямаршуухан байна вэ?</em></strong></p><p>Хүн амын тоо нэмэгдэж, хот суурин газарт суурьших өрхийн тоо олшрохын хэрээр бидний эрчим хүчний хэрэглээ үлэмж хэмжээгээр өсөж буй. Монгол Улсын эрчим хүчний системийн суурилагдсан нийт хүчин чадал сүүлийн 20 жилийн хугацаанд <a href="https://erc.gov.mn/web/mn/statistic">хоёр дахин</a> нэмэгдсэн бөгөөд эрчим хүчний хэрэглээ дунджаар жил бүр <a href="https://erc.gov.mn/web/mn/statistic">таван хувьтай </a>өсөж байгаа нь эрэлт хэрэгцээ хэр өндөр байгааг илтгэх мэт. Эрэлт нэмэгдэхийн хэрээр хүлэмжийн хий, агаарын бохирдол гэхчлэн олон асуудал бидний толгойны өвчин болсоор байна. Хэрэв цаашид манай улсын эрчим хүчний салбар уламжлалт хэв маягаараа ажилласан тохиолдолд хүлэмжийн хийн ялгаралт 2030 он гэхэд <a href="https://www.adb.org/mn/news/features/unlocking-mongolias-rich-renewable-energy-potential">51.5 сая тонн</a> нүүрстөрөгчийн давхар исэл (НТДИ) болж нэмэгдэх төдийгүй хүлэмжийн хийн ялгаралтад салбарын эзлэх хувь 81.5%-д хүрч өсөх судалгаа хийгджээ. </p><p>Түүнчлэн дулааны нэгдсэн сүлжээнд холбогдоогүй 210 мянга гаруй өрх сайжруулсан түлш болон бусад түлшийг гэрийн халаалтдаа ашиглаж байгаа юм. Эдгээр өрхийн хатуу түлшний хэрэглээ нь төв суурин газрууд, ялангуяа нийслэл хотын агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлэхэд ихээхэн нөлөөлж буйг бид бүхэн жил бүрийн өвөл бэлхнээ харж буй.</p><p>Тийм ч учраас эрчим хүчний хэрэглээнийхээ <a href="https://erc.gov.mn/web/mn/print/337?date=true" target="_blank">20 хувийг</a> импортоор хангадаг манайх шиг улс нэн тэргүүнд импортын хараат байдлыг бууруулах, цаашлаад хүлэмжийн хий, түүхий нүүрс, цэвэр усны хэмнэлт хийх зорилгоор ойрын хугацаанд зайлшгүй сэргээгдэх эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг хөгжүүлэх шаардлагатай нүүр тулаад байгаа билээ.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/5560272198a09f41accb1d3b57d5059e.png"></p><p></p><p><br></p><p><strong><em>Бидэнд ямар давуу тал байна?</em></strong></p><p>Монгол Улс тэр тусмаа Монголын говь хөрсөн доороо арвин их эрдэс баялагтай шигээ агаартаа нар, салхины асар их нөөцийг хадгалсан онцлогтой. Жилийн 250 гаруй хоног нь нартай, цэлмэг байдаг манай улсад нар, салхинаас гадна зарим бүс нутагт усан цахилгаан станц барьж байгуулах бүрэн дүүрэн бололцоо бий. Тэртээ 20 жилийн өмнө буюу<a href="https://eguur.mn/277903/" target="_blank"> 1997 онд </a>Говь-Алтай аймгийн Гуулин тосгонд Монголын анхны усан цахилгаан станц ашиглалтад орж байсан бол <a href="https://eguur.mn/277903/" target="_blank">2013 онд </a>анхны салхин цахилгаан станц болох 50 МВт-ын хүчин чадалтай Салхитын салхин паркын сэнс эргэж эхэлсэн түүхтэй.<br><br>Түүнээс хойш өнөөдрийн байдлаар хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай есөн эх үүсвэр ажиллаж байна. Хамгийн сүүлд гэхэд хэдхэн хоногийн өмнө Азийн Хөгжлийн банкны санхүүжилтээр Ховд аймгийн Мянгад суманд 10 мегаваттын хүчин чадалтай "Ховд нар" нарны цахилгаан станц ашиглалтад орсон. Судлаачдын тооцоолсноор манай улсад <a href="https://www.adb.org/mn/news/features/unlocking-mongolias-rich-renewable-energy-potential" target="_blank">2,600 гегаватт (гВт) </a>нар, салхины эрчим хүчний эх үүсвэрийг суурилуулж ашиглах боломжтой бөгөөд энэ нь жилд <a href="https://www.adb.org/mn/news/features/unlocking-mongolias-rich-renewable-energy-potential" target="_blank">5,457 тераватт (тВт) </a>цаг байгальд ээлтэй цэвэр эрчим хүч үйлдвэрлэх хүчин чадал гэсэн үг юм. </p><p>Энэхүү нөөцөөр эрчим хүчний дотоодын хэрэглээг (<a href="https://www.adb.org/mn/news/features/unlocking-mongolias-rich-renewable-energy-potential" target="_blank">2018 оны байдлаар 1.2 гВт орчим)</a> бүрэн хангаад зогсохгүй эрчим хүч дамжуулах дэд бүтцийг оновчтой шийдсэн тохиолдолд Зүүн хойд Азийн бүс нутгийн эрчим хүчний эрэлтийг ч хангаж болох. Тэгвэл байгаль дээр тасралтгүй нөхөн сэргээгдэж байдаг шавхагдашгүй энергийг эрчим хүч болгон хувиргаж, дотоодын хэрэгцээ хангахад бидний өмнө ямар саад бэрхшээл тулгараад байна вэ?</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2cfc02cea1978acb8805f02fec311c31.png"></p><p></p><p><br></p><p><strong><em>Саад бэрхшээлийн тухайд</em></strong></p><p>Сэргээгдэх эрчим хүчний үйлдвэрлэл нь байгаль цаг уурын нөхцөлөөс хамаарч хэлбэлздэг тул үйлдвэрлэл, нийлүүлэлт болон эрэлт хэрэгцээ хоорондын зөрүүг тогтмол нөхөж байх шаардлага үүсдэг. Жишээлбэл, одоогийн байдлаар манай улсад ажиллаж байгаа нарны цахилгаан станцууд ажиллаж байх үедээ төвийн эрчим хүчний системд цахилгаан нийлүүлээд харин ажиллахгүй үедээ системийнхээ хэрэглэгч болдог сул талтай аж.<br><br>Мөн сэргээгдэх эрчим хүчний тухай хуульд зааснаар сүлжээнд холбогдсон станцын, цахилгаан станцын тариф <a href="https://obtsts.mn/news/118/single/187" target="_blank">0.085 ам.доллар/кВт.цаг</a> хүртэл, нарны эрчим хүчийг <a href="https://obtsts.mn/news/118/single/187" target="_blank">0.12 ам.доллар/кВт.цаг </a>байгаа нь нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудын дундаж өртөгтэй харьцуулахад нэлээд өндөр дүн юм. Бидний мэдэж байгаачлан улсын томоохон станцуудад төрийн зүгээс татаас олгож, эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн зардлыг зах зээлийн бодит өртгөөс доогуур түвшинд хүчээр барьж байгаа нь эргээд цэвэр эрчим хүч үйлдвэрлэх, шинэхэн станцуудад хөрөнгө оруулах сонирхлыг бууруулах голлох шалтгаан болж байна.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/3d65c8a1600592447aa407e8d2479285.gif"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div><strong style='letter-spacing: 0.15000000596046448px; text-transform: none; font-family: Roboto, "Helvetica Neue", Helvetica, Arial, sans-serif;'>"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ</strong><br></div></h3><p></p><p><strong><em>Амины орон сууцандаа нарны хавтан ашиглах нь эдийн засгийн үр ашигтай юу?</em></strong></p><p>Сүүлийн жилүүдэд иргэд өөрсдийн эзэмшил газар дээрээ амины орон сууц барьж амьдрах хандлага ихсэж байгаа билээ. Ийм өрхүүдийг зайлшгүй төвийн дулаан сүлжээнд холбогдолгүйгээр бие даасан өөрсдийн эх үүсвэртэй болох боломжийг сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлээр ажилладаг компаниуд олгож байгаа нь сайшаалтай. Жил ирэх тусам нарны эрчим хүчний технологи, баттерей хуримтлуурын үнэ харьцангуй хямдарч байгаа төдийгүй анхны хөрөнгө оруулалтаа нөхөх дундаж хугацаа нь <a href="https://ikon.mn/opinion/2k1z" target="_blank">8-10 жил</a> болж буурсан байна.</p><p>Түүнчлэн Эрчим хүчний сайдын 2020 оны 8 сарын 14-ний өдрийн тушаалаар 159-р журам буюу <a href="https://old.legalinfo.mn/annex/details/11259?lawid=15625" target="_blank">“ХЭРЭГЛЭГЧИЙН СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ҮҮСГҮҮРЭЭС ҮЙЛДВЭРЛЭСЭН ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ТҮГЭЭХ СҮЛЖЭЭНД НИЙЛҮҮЛЭХ ЖУРАМ”</a> батлагдан гарсан ба сэргээгдэх эрчим хүчнээс үйлдвэрлэсэн илүүдэл цахилгаан эрчим хүчээ худалдах хууль эрх зүйн орчин бий болсон юм. Өөрөөр хэлбэл, та хувийн орон сууцныхаа дээвэр дээр үйлдвэрлэсэн илүүдэл эрчим хүчээ төвийн системд нийлүүлж орлого олох хууль эрх зүйн тааламжтай орчин бүрдсэн гэсэн үг. </p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/70b20045cdd2dd54d8a76c10a1749d62.jpg"></p><p></p><p><i><b><br></b></i></p><p><i><b>Нарны эрчим хүчний төхөөрөмж суурилуулахдаа юуг анхаарах вэ?</b></i></p><p dir="ltr">Хэрэв та хувийн орон сууцныхаа дээвэр дээр нарны эрчим хүчний төхөөрөмж суурилуулах гэж байгаа бол хэдэн ширхэг нарны цахилгаан үүсгүүр суурилуулахаас хамаарч угсралт хийхээсээ өмнө дээврийн даацыг тооцох, судлах зайлшгүй шаардлагатайг анхаараарай. Дийлэнх нарны цахилгаан үүсгүүр ашиглалтын хугацаа дунджаар 20-25 жил байдаг тул дээврийн бүрэн бүтэн байдал, удаан хугацааны эдэлгээ зэргийг бодолцох нь зүйтэй. Түүнчлэн нарны цахилгаан үүсгүүр тоос шороо, цас борооны үеэр бохирдсон тохиолдолд үйлдвэрлэх эрчим хүчнийхээ тодорхой хувийг алдаж байдаг учраас тогтмол арчиж цэвэрлэх нь тун чухал юм шүү. </p><p dir="ltr">Бусад анхаарах зүйлсийн тухайд:</p><p dir="ltr"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/05e9a22b2c37d1aefdf172fbebc58517.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div><div>салбарын онцлох мэдээ</div></h3><p></p><p>Европын Комисс 2027 он гэхэд “ОХУ-ын түлш, эрчим хүчний импортыг зогсоох тухай” төлөвлөгөөг танилцуулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд энэ нь сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хэмнэлтийг хурдасгах, байгалийн хийн өөр эх сурвалжид шилжихийг хослуулсан байна. REPowerEU гэж нэрлэгдсэн тус төлөвлөгөө нь ОХУ-аас байгалийн хийн хараат байдлыг “2030 оноос өмнө арилгах”, 2022 оны сүүл гэхэд гуравны хоёроор бууруулах зорилтыг тусгажээ. Европын Комиссын зүгээс 2030 он хүртэлх уур амьсгалын зорилтыг биелүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгө оруулалтаас гадна нийт 195 тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалт тус төлөвлөгөөнд нэмэлтээр шаардагдана <a href="https://www.eceee.org/all-news/news/eu-readies-195-billion-plan-to-quit-russian-fossil-fuels/">гэж үзжээ. </a><br></p><p>IKEA энэ намраас Калифорнийн зарим дэлгүүрүүдээр SunPower-ийн нарны хавтан, эрчим хүч хуримтлуулах үүсгүүрийг <a href="https://www.renewableenergyworld.com/solar/ikea-to-sell-sunpower-solar-and-storage-products/">худалдаалж эхлэх аж.</a> Хэрэв энэхүү төсөл нь амжилттай хэрэгжвэл Америк даяарх IKEA-ийн 51 салбар дэлгүүрт өөрсдийн бүтээгдэхүүнээ байршуулна хэмээн SunPower-ийн зүгээс мэдэгджээ. Их Британи улсын судалгаа, зөвлөгөөний агентлаг “Wood Mackenzie”-ийн судалгаанд дурдсанаар SunPower нь нарны дэлгэц, батарей хуримтлуурын салбар дахь дэлхийн топ 5 компанийн нэг бөгөөд нийт зах зээлийн 2.7 хувийг дангаараа хангаж байгаа юм.</p><p>Ховд аймгийн Мянгад суманд барьсан 10 мегаваттын хүчин чадалтай "Ховд нар" нарны цахилгаан станцыг хүчдэлд залгаснаар эрчим хүч<a href="https://gogo.mn/r/3n6k3"> хуримтлуулж эхэлжээ.</a> Төслийг Дэлхийн банкны хөнгөлөлттэй зээл болон Цаг уурын өөрчлөлтийн сангийн буцалтгүй тусламжаар санхүүжүүлсэн бөгөөд бүрэн ашиглалтад орсноор 10 мянган айл, өрхийг эрчим хүчээр хангах боломжтой болно гэдгийг Эрчим хүчний яамнаас мэдээлжээ.</p><p><br>Ирэх оноос цахилгаан эрчим хүчний үнийг дор хаяж 28 хувиар нэмэгдүүлэх тооцоог Эрчим хүчний зохицуулах хорооноос <a href="https://eguur.mn/322450/">гаргажээ</a>. Урьдчилсан байдлаар энэхүү өөрчлөлтөд сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн үнийг нэмэгдүүлэхгүйгээр тооцоолсон байна. Түүнчлэн 2022-2023 оны өвлийн ачааллын үеэр ОХУ-аас импортоор авдаг эрчим хүчний чадлын хэмжээг 100 Мвт-аар нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байгаа аж.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/2d4db364d59be57d12e60f558b5487c0.jpeg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>САНАЛ БОЛГОХ НЬ</h3><p></p><p><b>ВИДЕО:</b> Сингапур бол Азийн зах зээлд сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийн түүчээлэгч болсон орон билээ. Энэхүү баримтат бүтээлд Сингапур дахь дэлхийн хамгийн том далайн эрэг дээрх хөвөгч нарны цахилгаан станц, Вьетнамын анхны гадаадын хөрөнгө оруулалттай салхин цахилгаан станцуудын бүтээн байгуулалтыг харуулсан юм.<br></p><p><a href="https://www.youtube.com/watch?v=UeVfqiuZh9s&amp;feature=youtu.be">Harnessing The Sun And Wind: Inside Our Renewable Energy Future</a></p><p><b>КИНО: </b>Австрали улсын найруулагч Дэймон Гамаау өөрийн дөрвөн настай охиныхоо өвлөн авах гарагийн ирээдүйд санаа зовниж буйгаас үүдэн эдийн засаг, технологи, иргэний нийгэм, хөдөө аж ахуй, боловсрол, тогтвортой байдлын салбарт шинийг санаачлагч, тоглоомын дүрмийг өөрчлөгч нартай уулзахаар аялалд гарч буйгаар тус кино эхэлдэг. Энэхүү аялал нь "2040" баримтат бүтээлийн гол үндэс бөгөөд хэрэв хүн төрөлхтөн эрдэмтдийнхээ үгийг сонсож, зөв шийдвэрүүд гаргаж чадвал дэлхийн дулаарлыг удаашруулан цэнхэр гараг дээрх бүхий л амьд биетийн амьдралын нөхцлийг сайжруулах бодит боломжийг харуулсан итгэл найдварын түүх юм.</p><p><a href="https://whatsyour2040.com/about/?ref=footer">2040</a></p><p><b>ПОДКАСТ: </b>Манай улсын сэргээгдэх эрчим хүчний зах зээл, дэлхийн чиг хандлага болон сэргээгдэх эрчим хүчний инженер гэх мэргэжлийн талаар дэлгэрэнгүй яриаг энэхүү подкастаас сонсоорой.</p><p><a href="https://www.youtube.com/watch?v=Eyw8kaFP1Mg">Жавхлан (Сэргээгдэх Эрчим Хүчний Инженер) | Zolo Show #84</a></p><p><b>НОМ:</b> “Wall Street Journal”-ын 2020 оны шилдэг номын зохиогч, Пулицерын шагналт, эдийн засгийн түүхч, эрчим хүчний шинжээч Даниел Йергин тус бүтээлээрээ эрчим хүчний шинэ технологиуд, уур амьсгалтай холбоотой асуудлууд нь улс орнуудын геополитикт хэрхэн нөлөөлж, эрчим хүчний зах зээл яаж хувьсан өөрчлөгдөж буйг бүх талаар тайлбарласан.</p><p><a href="https://www.amazon.com/New-Map-Energy-Climate-Nations/dp/1594206430">NEW MAP</a></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/ab36d712-71ff-4ad9-896e-6ebb29ee892b/5c07f5a4b5d0d9743b1bed81a643e621.jpeg"></p><p></p><p><i><br></i></p><p><i>Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.</i><i>Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.</i><br></p>
<blockquote><p>Цахим товхимолд бүртгүүлэх <a href="https://2030.mn/" target="_blank">2030.mn</a></p>
<cite><p>Unread Media &amp; Khan Bank</p>
</cite></blockquote>          </div>

Улс орны хөгжил дэвшлийг тодорхойлогч салбар бол эрчим хүч юм. Тогтвортой эрчим хүчний нөөц үгүй бол бид дэлхий ертөнцтэй хөл нийлүүлэн алхах талаар бодоод ч хэрэггүй. Гэвч нөгөө талдаа хүн төрөлхтний хувьд амин чухал хэрэгцээ болсон эрчим хүчний үйлдвэрлэл нь байгальд хэдэн сая тонн хүлэмжийн хий, хорт утааг ялгаруулан, ирээдүй хойч үеийн маань амьдрах орчныг сүйтгэсээр байгаа нь харамсалтай.
Нөхцөл байдал нэгэнтээ аюулын харанга дэлдэх түвшинд шилжсэн учраас дэлхийн гүрнүүд нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөцийг өргөн хэрэглээ болгох шийдвэр дээр бүгд санал нэгдээд буй. Харин манай улсад дэлхийн ирээдүйн чиг хандлага болсон сэргээгдэх эрчим хүчний төслүүд хэрхэн хэрэгжиж байгаа бол?
Өнгөрөгч оны байдлаар Монгол Улс даяар салхин станцын гурав, нарны зургаа, усан цахилгаан станц хоёр ажиллаж буй бөгөөд эдгээр нь нийлээд нийт эрчим хүчний
есөн хувийг
үйлдвэрлэсэн байна. Манай улс НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгын дагуу 2030 он гэхэд дээрх тоог дариу 20 хувиар нэмэгдүүлэх амлалт өгсөн тул бодит байдал дээр энэхүү үзүүлэлтийг хэрхэн өсгөж, байгальд ээлтэй эрчим хүчний үйлдвэрлэл рүү шилжих нь хэн бүхний хувьд сонирхолтой сэдэв биз ээ.
Тиймдээ ч
ХААН Банктай
хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаартаа бид нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөцийг зүй зохистой ашиглах боломжууд хийгээд амжилттай хэрэгжиж буй төслийн жишээ, иргэдийн хэрэглээ болон хандлагын талаар онцлон хүргэлээ.

СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ХЭРЭГЛЭЭ МОНГОЛД
Нөхцөл байдал ямаршуухан байна вэ?
Хүн амын тоо нэмэгдэж, хот суурин газарт суурьших өрхийн тоо олшрохын хэрээр бидний эрчим хүчний хэрэглээ үлэмж хэмжээгээр өсөж буй. Монгол Улсын эрчим хүчний системийн суурилагдсан нийт хүчин чадал сүүлийн 20 жилийн хугацаанд
хоёр дахин
нэмэгдсэн бөгөөд эрчим хүчний хэрэглээ дунджаар жил бүр
таван хувьтай
өсөж байгаа нь эрэлт хэрэгцээ хэр өндөр байгааг илтгэх мэт. Эрэлт нэмэгдэхийн хэрээр хүлэмжийн хий, агаарын бохирдол гэхчлэн олон асуудал бидний толгойны өвчин болсоор байна. Хэрэв цаашид манай улсын эрчим хүчний салбар уламжлалт хэв маягаараа ажилласан тохиолдолд хүлэмжийн хийн ялгаралт 2030 он гэхэд
51.5 сая тонн
нүүрстөрөгчийн давхар исэл (НТДИ) болж нэмэгдэх төдийгүй хүлэмжийн хийн ялгаралтад салбарын эзлэх хувь 81.5%-д хүрч өсөх судалгаа хийгджээ.
Түүнчлэн дулааны нэгдсэн сүлжээнд холбогдоогүй 210 мянга гаруй өрх сайжруулсан түлш болон бусад түлшийг гэрийн халаалтдаа ашиглаж байгаа юм. Эдгээр өрхийн хатуу түлшний хэрэглээ нь төв суурин газрууд, ялангуяа нийслэл хотын агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлэхэд ихээхэн нөлөөлж буйг бид бүхэн жил бүрийн өвөл бэлхнээ харж буй.
Тийм ч учраас эрчим хүчний хэрэглээнийхээ
20 хувийг
импортоор хангадаг манайх шиг улс нэн тэргүүнд импортын хараат байдлыг бууруулах, цаашлаад хүлэмжийн хий, түүхий нүүрс, цэвэр усны хэмнэлт хийх зорилгоор ойрын хугацаанд зайлшгүй сэргээгдэх эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг хөгжүүлэх шаардлагатай нүүр тулаад байгаа билээ.

Бидэнд ямар давуу тал байна?
Монгол Улс тэр тусмаа Монголын говь хөрсөн доороо арвин их эрдэс баялагтай шигээ агаартаа нар, салхины асар их нөөцийг хадгалсан онцлогтой. Жилийн 250 гаруй хоног нь нартай, цэлмэг байдаг манай улсад нар, салхинаас гадна зарим бүс нутагт усан цахилгаан станц барьж байгуулах бүрэн дүүрэн бололцоо бий. Тэртээ 20 жилийн өмнө буюу
1997 онд
Говь-Алтай аймгийн Гуулин тосгонд Монголын анхны усан цахилгаан станц ашиглалтад орж байсан бол
2013 онд
анхны салхин цахилгаан станц болох 50 МВт-ын хүчин чадалтай Салхитын салхин паркын сэнс эргэж эхэлсэн түүхтэй.
Түүнээс хойш өнөөдрийн байдлаар хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай есөн эх үүсвэр ажиллаж байна. Хамгийн сүүлд гэхэд хэдхэн хоногийн өмнө Азийн Хөгжлийн банкны санхүүжилтээр Ховд аймгийн Мянгад суманд 10 мегаваттын хүчин чадалтай "Ховд нар" нарны цахилгаан станц ашиглалтад орсон. Судлаачдын тооцоолсноор манай улсад
2,600 гегаватт (гВт)
нар, салхины эрчим хүчний эх үүсвэрийг суурилуулж ашиглах боломжтой бөгөөд энэ нь жилд
5,457 тераватт (тВт)
цаг байгальд ээлтэй цэвэр эрчим хүч үйлдвэрлэх хүчин чадал гэсэн үг юм.
Энэхүү нөөцөөр эрчим хүчний дотоодын хэрэглээг (
2018 оны байдлаар 1.2 гВт орчим)
бүрэн хангаад зогсохгүй эрчим хүч дамжуулах дэд бүтцийг оновчтой шийдсэн тохиолдолд Зүүн хойд Азийн бүс нутгийн эрчим хүчний эрэлтийг ч хангаж болох. Тэгвэл байгаль дээр тасралтгүй нөхөн сэргээгдэж байдаг шавхагдашгүй энергийг эрчим хүч болгон хувиргаж, дотоодын хэрэгцээ хангахад бидний өмнө ямар саад бэрхшээл тулгараад байна вэ?

Саад бэрхшээлийн тухайд
Сэргээгдэх эрчим хүчний үйлдвэрлэл нь байгаль цаг уурын нөхцөлөөс хамаарч хэлбэлздэг тул үйлдвэрлэл, нийлүүлэлт болон эрэлт хэрэгцээ хоорондын зөрүүг тогтмол нөхөж байх шаардлага үүсдэг. Жишээлбэл, одоогийн байдлаар манай улсад ажиллаж байгаа нарны цахилгаан станцууд ажиллаж байх үедээ төвийн эрчим хүчний системд цахилгаан нийлүүлээд харин ажиллахгүй үедээ системийнхээ хэрэглэгч болдог сул талтай аж.
Мөн сэргээгдэх эрчим хүчний тухай хуульд зааснаар сүлжээнд холбогдсон станцын, цахилгаан станцын тариф
0.085 ам.доллар/кВт.цаг
хүртэл, нарны эрчим хүчийг
0.12 ам.доллар/кВт.цаг
байгаа нь нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудын дундаж өртөгтэй харьцуулахад нэлээд өндөр дүн юм. Бидний мэдэж байгаачлан улсын томоохон станцуудад төрийн зүгээс татаас олгож, эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн зардлыг зах зээлийн бодит өртгөөс доогуур түвшинд хүчээр барьж байгаа нь эргээд цэвэр эрчим хүч үйлдвэрлэх, шинэхэн станцуудад хөрөнгө оруулах сонирхлыг бууруулах голлох шалтгаан болж байна.

"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ
Амины орон сууцандаа нарны хавтан ашиглах нь эдийн засгийн үр ашигтай юу?
Сүүлийн жилүүдэд иргэд өөрсдийн эзэмшил газар дээрээ амины орон сууц барьж амьдрах хандлага ихсэж байгаа билээ. Ийм өрхүүдийг зайлшгүй төвийн дулаан сүлжээнд холбогдолгүйгээр бие даасан өөрсдийн эх үүсвэртэй болох боломжийг сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлээр ажилладаг компаниуд олгож байгаа нь сайшаалтай. Жил ирэх тусам нарны эрчим хүчний технологи, баттерей хуримтлуурын үнэ харьцангуй хямдарч байгаа төдийгүй анхны хөрөнгө оруулалтаа нөхөх дундаж хугацаа нь
8-10 жил
болж буурсан байна.
Түүнчлэн Эрчим хүчний сайдын 2020 оны 8 сарын 14-ний өдрийн тушаалаар 159-р журам буюу
“ХЭРЭГЛЭГЧИЙН СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ҮҮСГҮҮРЭЭС ҮЙЛДВЭРЛЭСЭН ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ТҮГЭЭХ СҮЛЖЭЭНД НИЙЛҮҮЛЭХ ЖУРАМ”
батлагдан гарсан ба сэргээгдэх эрчим хүчнээс үйлдвэрлэсэн илүүдэл цахилгаан эрчим хүчээ худалдах хууль эрх зүйн орчин бий болсон юм. Өөрөөр хэлбэл, та хувийн орон сууцныхаа дээвэр дээр үйлдвэрлэсэн илүүдэл эрчим хүчээ төвийн системд нийлүүлж орлого олох хууль эрх зүйн тааламжтай орчин бүрдсэн гэсэн үг.

Нарны эрчим хүчний төхөөрөмж суурилуулахдаа юуг анхаарах вэ?
Хэрэв та хувийн орон сууцныхаа дээвэр дээр нарны эрчим хүчний төхөөрөмж суурилуулах гэж байгаа бол хэдэн ширхэг нарны цахилгаан үүсгүүр суурилуулахаас хамаарч угсралт хийхээсээ өмнө дээврийн даацыг тооцох, судлах зайлшгүй шаардлагатайг анхаараарай. Дийлэнх нарны цахилгаан үүсгүүр ашиглалтын хугацаа дунджаар 20-25 жил байдаг тул дээврийн бүрэн бүтэн байдал, удаан хугацааны эдэлгээ зэргийг бодолцох нь зүйтэй. Түүнчлэн нарны цахилгаан үүсгүүр тоос шороо, цас борооны үеэр бохирдсон тохиолдолд үйлдвэрлэх эрчим хүчнийхээ тодорхой хувийг алдаж байдаг учраас тогтмол арчиж цэвэрлэх нь тун чухал юм шүү.
Бусад анхаарах зүйлсийн тухайд:

салбарын онцлох мэдээ
Европын Комисс 2027 он гэхэд “ОХУ-ын түлш, эрчим хүчний импортыг зогсоох тухай” төлөвлөгөөг танилцуулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд энэ нь сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хэмнэлтийг хурдасгах, байгалийн хийн өөр эх сурвалжид шилжихийг хослуулсан байна. REPowerEU гэж нэрлэгдсэн тус төлөвлөгөө нь ОХУ-аас байгалийн хийн хараат байдлыг “2030 оноос өмнө арилгах”, 2022 оны сүүл гэхэд гуравны хоёроор бууруулах зорилтыг тусгажээ. Европын Комиссын зүгээс 2030 он хүртэлх уур амьсгалын зорилтыг биелүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгө оруулалтаас гадна нийт 195 тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалт тус төлөвлөгөөнд нэмэлтээр шаардагдана
гэж үзжээ.
IKEA энэ намраас Калифорнийн зарим дэлгүүрүүдээр SunPower-ийн нарны хавтан, эрчим хүч хуримтлуулах үүсгүүрийг
худалдаалж эхлэх аж.
Хэрэв энэхүү төсөл нь амжилттай хэрэгжвэл Америк даяарх IKEA-ийн 51 салбар дэлгүүрт өөрсдийн бүтээгдэхүүнээ байршуулна хэмээн SunPower-ийн зүгээс мэдэгджээ. Их Британи улсын судалгаа, зөвлөгөөний агентлаг “Wood Mackenzie”-ийн судалгаанд дурдсанаар SunPower нь нарны дэлгэц, батарей хуримтлуурын салбар дахь дэлхийн топ 5 компанийн нэг бөгөөд нийт зах зээлийн 2.7 хувийг дангаараа хангаж байгаа юм.
Ховд аймгийн Мянгад суманд барьсан 10 мегаваттын хүчин чадалтай "Ховд нар" нарны цахилгаан станцыг хүчдэлд залгаснаар эрчим хүч
хуримтлуулж эхэлжээ.
Төслийг Дэлхийн банкны хөнгөлөлттэй зээл болон Цаг уурын өөрчлөлтийн сангийн буцалтгүй тусламжаар санхүүжүүлсэн бөгөөд бүрэн ашиглалтад орсноор 10 мянган айл, өрхийг эрчим хүчээр хангах боломжтой болно гэдгийг Эрчим хүчний яамнаас мэдээлжээ.
Ирэх оноос цахилгаан эрчим хүчний үнийг дор хаяж 28 хувиар нэмэгдүүлэх тооцоог Эрчим хүчний зохицуулах хорооноос
гаргажээ
. Урьдчилсан байдлаар энэхүү өөрчлөлтөд сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн үнийг нэмэгдүүлэхгүйгээр тооцоолсон байна. Түүнчлэн 2022-2023 оны өвлийн ачааллын үеэр ОХУ-аас импортоор авдаг эрчим хүчний чадлын хэмжээг 100 Мвт-аар нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байгаа аж.

САНАЛ БОЛГОХ НЬ
ВИДЕО:
Сингапур бол Азийн зах зээлд сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийн түүчээлэгч болсон орон билээ. Энэхүү баримтат бүтээлд Сингапур дахь дэлхийн хамгийн том далайн эрэг дээрх хөвөгч нарны цахилгаан станц, Вьетнамын анхны гадаадын хөрөнгө оруулалттай салхин цахилгаан станцуудын бүтээн байгуулалтыг харуулсан юм.
Harnessing The Sun And Wind: Inside Our Renewable Energy Future
КИНО:
Австрали улсын найруулагч Дэймон Гамаау өөрийн дөрвөн настай охиныхоо өвлөн авах гарагийн ирээдүйд санаа зовниж буйгаас үүдэн эдийн засаг, технологи, иргэний нийгэм, хөдөө аж ахуй, боловсрол, тогтвортой байдлын салбарт шинийг санаачлагч, тоглоомын дүрмийг өөрчлөгч нартай уулзахаар аялалд гарч буйгаар тус кино эхэлдэг. Энэхүү аялал нь "2040" баримтат бүтээлийн гол үндэс бөгөөд хэрэв хүн төрөлхтөн эрдэмтдийнхээ үгийг сонсож, зөв шийдвэрүүд гаргаж чадвал дэлхийн дулаарлыг удаашруулан цэнхэр гараг дээрх бүхий л амьд биетийн амьдралын нөхцлийг сайжруулах бодит боломжийг харуулсан итгэл найдварын түүх юм.
2040
ПОДКАСТ:
Манай улсын сэргээгдэх эрчим хүчний зах зээл, дэлхийн чиг хандлага болон сэргээгдэх эрчим хүчний инженер гэх мэргэжлийн талаар дэлгэрэнгүй яриаг энэхүү подкастаас сонсоорой.
Жавхлан (Сэргээгдэх Эрчим Хүчний Инженер) | Zolo Show #84
НОМ:
“Wall Street Journal”-ын 2020 оны шилдэг номын зохиогч, Пулицерын шагналт, эдийн засгийн түүхч, эрчим хүчний шинжээч Даниел Йергин тус бүтээлээрээ эрчим хүчний шинэ технологиуд, уур амьсгалтай холбоотой асуудлууд нь улс орнуудын геополитикт хэрхэн нөлөөлж, эрчим хүчний зах зээл яаж хувьсан өөрчлөгдөж буйг бүх талаар тайлбарласан.
NEW MAP

Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.
Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.

Цахим товхимолд бүртгүүлэх
2030.mn

Unread Media & Khan Bank


Улс орны хөгжил дэвшлийг тодорхойлогч салбар бол эрчим хүч юм. Тогтвортой эрчим хүчний нөөц үгүй бол бид дэлхий ертөнцтэй хөл нийлүүлэн алхах талаар бодоод ч хэрэггүй. Гэвч нөгөө талдаа хүн төрөлхтний хувьд амин чухал хэрэгцээ болсон эрчим хүчний үйлдвэрлэл нь байгальд хэдэн сая тонн хүлэмжийн хий, хорт утааг ялгаруулан, ирээдүй хойч үеийн маань амьдрах орчныг сүйтгэсээр байгаа нь харамсалтай.
Нөхцөл байдал нэгэнтээ аюулын харанга дэлдэх түвшинд шилжсэн учраас дэлхийн гүрнүүд нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөцийг өргөн хэрэглээ болгох шийдвэр дээр бүгд санал нэгдээд буй. Харин манай улсад дэлхийн ирээдүйн чиг хандлага болсон сэргээгдэх эрчим хүчний төслүүд хэрхэн хэрэгжиж байгаа бол?
Өнгөрөгч оны байдлаар Монгол Улс даяар салхин станцын гурав, нарны зургаа, усан цахилгаан станц хоёр ажиллаж буй бөгөөд эдгээр нь нийлээд нийт эрчим хүчний есөн хувийг үйлдвэрлэсэн байна. Манай улс НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилгын дагуу 2030 он гэхэд дээрх тоог дариу 20 хувиар нэмэгдүүлэх амлалт өгсөн тул бодит байдал дээр энэхүү үзүүлэлтийг хэрхэн өсгөж, байгальд ээлтэй эрчим хүчний үйлдвэрлэл рүү шилжих нь хэн бүхний хувьд сонирхолтой сэдэв биз ээ.
Тиймдээ ч ХААН Банктай хамтран бэлтгэдэг “2030” цахим товхимлын энэ удаагийн дугаартаа бид нөхөн сэргээгдэх энергийн нөөцийг зүй зохистой ашиглах боломжууд хийгээд амжилттай хэрэгжиж буй төслийн жишээ, иргэдийн хэрэглээ болон хандлагын талаар онцлон хүргэлээ.
### СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ХЭРЭГЛЭЭ МОНГОЛД
***Нөхцөл байдал ямаршуухан байна вэ?***
Хүн амын тоо нэмэгдэж, хот суурин газарт суурьших өрхийн тоо олшрохын хэрээр бидний эрчим хүчний хэрэглээ үлэмж хэмжээгээр өсөж буй. Монгол Улсын эрчим хүчний системийн суурилагдсан нийт хүчин чадал сүүлийн 20 жилийн хугацаанд хоёр дахин нэмэгдсэн бөгөөд эрчим хүчний хэрэглээ дунджаар жил бүр таван хувьтай өсөж байгаа нь эрэлт хэрэгцээ хэр өндөр байгааг илтгэх мэт. Эрэлт нэмэгдэхийн хэрээр хүлэмжийн хий, агаарын бохирдол гэхчлэн олон асуудал бидний толгойны өвчин болсоор байна. Хэрэв цаашид манай улсын эрчим хүчний салбар уламжлалт хэв маягаараа ажилласан тохиолдолд хүлэмжийн хийн ялгаралт 2030 он гэхэд 51.5 сая тонн нүүрстөрөгчийн давхар исэл (НТДИ) болж нэмэгдэх төдийгүй хүлэмжийн хийн ялгаралтад салбарын эзлэх хувь 81.5%-д хүрч өсөх судалгаа хийгджээ.
Түүнчлэн дулааны нэгдсэн сүлжээнд холбогдоогүй 210 мянга гаруй өрх сайжруулсан түлш болон бусад түлшийг гэрийн халаалтдаа ашиглаж байгаа юм. Эдгээр өрхийн хатуу түлшний хэрэглээ нь төв суурин газрууд, ялангуяа нийслэл хотын агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлэхэд ихээхэн нөлөөлж буйг бид бүхэн жил бүрийн өвөл бэлхнээ харж буй.
Тийм ч учраас эрчим хүчний хэрэглээнийхээ 20 хувийг импортоор хангадаг манайх шиг улс нэн тэргүүнд импортын хараат байдлыг бууруулах, цаашлаад хүлэмжийн хий, түүхий нүүрс, цэвэр усны хэмнэлт хийх зорилгоор ойрын хугацаанд зайлшгүй сэргээгдэх эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг хөгжүүлэх шаардлагатай нүүр тулаад байгаа билээ.
***Бидэнд ямар давуу тал байна?***
Монгол Улс тэр тусмаа Монголын говь хөрсөн доороо арвин их эрдэс баялагтай шигээ агаартаа нар, салхины асар их нөөцийг хадгалсан онцлогтой. Жилийн 250 гаруй хоног нь нартай, цэлмэг байдаг манай улсад нар, салхинаас гадна зарим бүс нутагт усан цахилгаан станц барьж байгуулах бүрэн дүүрэн бололцоо бий. Тэртээ 20 жилийн өмнө буюу 1997 онд Говь-Алтай аймгийн Гуулин тосгонд Монголын анхны усан цахилгаан станц ашиглалтад орж байсан бол 2013 онд анхны салхин цахилгаан станц болох 50 МВт-ын хүчин чадалтай Салхитын салхин паркын сэнс эргэж эхэлсэн түүхтэй.
Түүнээс хойш өнөөдрийн байдлаар хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай есөн эх үүсвэр ажиллаж байна. Хамгийн сүүлд гэхэд хэдхэн хоногийн өмнө Азийн Хөгжлийн банкны санхүүжилтээр Ховд аймгийн Мянгад суманд 10 мегаваттын хүчин чадалтай "Ховд нар" нарны цахилгаан станц ашиглалтад орсон. Судлаачдын тооцоолсноор манай улсад 2,600 гегаватт (гВт) нар, салхины эрчим хүчний эх үүсвэрийг суурилуулж ашиглах боломжтой бөгөөд энэ нь жилд 5,457 тераватт (тВт) цаг байгальд ээлтэй цэвэр эрчим хүч үйлдвэрлэх хүчин чадал гэсэн үг юм.
Энэхүү нөөцөөр эрчим хүчний дотоодын хэрэглээг (2018 оны байдлаар 1.2 гВт орчим) бүрэн хангаад зогсохгүй эрчим хүч дамжуулах дэд бүтцийг оновчтой шийдсэн тохиолдолд Зүүн хойд Азийн бүс нутгийн эрчим хүчний эрэлтийг ч хангаж болох. Тэгвэл байгаль дээр тасралтгүй нөхөн сэргээгдэж байдаг шавхагдашгүй энергийг эрчим хүч болгон хувиргаж, дотоодын хэрэгцээ хангахад бидний өмнө ямар саад бэрхшээл тулгараад байна вэ?
***Саад бэрхшээлийн тухайд***
Сэргээгдэх эрчим хүчний үйлдвэрлэл нь байгаль цаг уурын нөхцөлөөс хамаарч хэлбэлздэг тул үйлдвэрлэл, нийлүүлэлт болон эрэлт хэрэгцээ хоорондын зөрүүг тогтмол нөхөж байх шаардлага үүсдэг. Жишээлбэл, одоогийн байдлаар манай улсад ажиллаж байгаа нарны цахилгаан станцууд ажиллаж байх үедээ төвийн эрчим хүчний системд цахилгаан нийлүүлээд харин ажиллахгүй үедээ системийнхээ хэрэглэгч болдог сул талтай аж.
Мөн сэргээгдэх эрчим хүчний тухай хуульд зааснаар сүлжээнд холбогдсон станцын, цахилгаан станцын тариф 0.085 ам.доллар/кВт.цаг хүртэл, нарны эрчим хүчийг 0.12 ам.доллар/кВт.цаг байгаа нь нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудын дундаж өртөгтэй харьцуулахад нэлээд өндөр дүн юм. Бидний мэдэж байгаачлан улсын томоохон станцуудад төрийн зүгээс татаас олгож, эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн зардлыг зах зээлийн бодит өртгөөс доогуур түвшинд хүчээр барьж байгаа нь эргээд цэвэр эрчим хүч үйлдвэрлэх, шинэхэн станцуудад хөрөнгө оруулах сонирхлыг бууруулах голлох шалтгаан болж байна.
### **"GOOGLE"-ДЭХЭЭС ЗАЛХУУРСАН АСУУЛТ**
***Амины орон сууцандаа нарны хавтан ашиглах нь эдийн засгийн үр ашигтай юу?***
Сүүлийн жилүүдэд иргэд өөрсдийн эзэмшил газар дээрээ амины орон сууц барьж амьдрах хандлага ихсэж байгаа билээ. Ийм өрхүүдийг зайлшгүй төвийн дулаан сүлжээнд холбогдолгүйгээр бие даасан өөрсдийн эх үүсвэртэй болох боломжийг сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлээр ажилладаг компаниуд олгож байгаа нь сайшаалтай. Жил ирэх тусам нарны эрчим хүчний технологи, баттерей хуримтлуурын үнэ харьцангуй хямдарч байгаа төдийгүй анхны хөрөнгө оруулалтаа нөхөх дундаж хугацаа нь 8-10 жил болж буурсан байна.
Түүнчлэн Эрчим хүчний сайдын 2020 оны 8 сарын 14-ний өдрийн тушаалаар 159-р журам буюу “ХЭРЭГЛЭГЧИЙН СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ҮҮСГҮҮРЭЭС ҮЙЛДВЭРЛЭСЭН ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ТҮГЭЭХ СҮЛЖЭЭНД НИЙЛҮҮЛЭХ ЖУРАМ” батлагдан гарсан ба сэргээгдэх эрчим хүчнээс үйлдвэрлэсэн илүүдэл цахилгаан эрчим хүчээ худалдах хууль эрх зүйн орчин бий болсон юм. Өөрөөр хэлбэл, та хувийн орон сууцныхаа дээвэр дээр үйлдвэрлэсэн илүүдэл эрчим хүчээ төвийн системд нийлүүлж орлого олох хууль эрх зүйн тааламжтай орчин бүрдсэн гэсэн үг.
***Нарны эрчим хүчний төхөөрөмж суурилуулахдаа юуг анхаарах вэ?***
Хэрэв та хувийн орон сууцныхаа дээвэр дээр нарны эрчим хүчний төхөөрөмж суурилуулах гэж байгаа бол хэдэн ширхэг нарны цахилгаан үүсгүүр суурилуулахаас хамаарч угсралт хийхээсээ өмнө дээврийн даацыг тооцох, судлах зайлшгүй шаардлагатайг анхаараарай. Дийлэнх нарны цахилгаан үүсгүүр ашиглалтын хугацаа дунджаар 20-25 жил байдаг тул дээврийн бүрэн бүтэн байдал, удаан хугацааны эдэлгээ зэргийг бодолцох нь зүйтэй. Түүнчлэн нарны цахилгаан үүсгүүр тоос шороо, цас борооны үеэр бохирдсон тохиолдолд үйлдвэрлэх эрчим хүчнийхээ тодорхой хувийг алдаж байдаг учраас тогтмол арчиж цэвэрлэх нь тун чухал юм шүү.
Бусад анхаарах зүйлсийн тухайд:
### салбарын онцлох мэдээ
Европын Комисс 2027 он гэхэд “ОХУ-ын түлш, эрчим хүчний импортыг зогсоох тухай” төлөвлөгөөг танилцуулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд энэ нь сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хэмнэлтийг хурдасгах, байгалийн хийн өөр эх сурвалжид шилжихийг хослуулсан байна. REPowerEU гэж нэрлэгдсэн тус төлөвлөгөө нь ОХУ-аас байгалийн хийн хараат байдлыг “2030 оноос өмнө арилгах”, 2022 оны сүүл гэхэд гуравны хоёроор бууруулах зорилтыг тусгажээ. Европын Комиссын зүгээс 2030 он хүртэлх уур амьсгалын зорилтыг биелүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгө оруулалтаас гадна нийт 195 тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалт тус төлөвлөгөөнд нэмэлтээр шаардагдана гэж үзжээ.
IKEA энэ намраас Калифорнийн зарим дэлгүүрүүдээр SunPower-ийн нарны хавтан, эрчим хүч хуримтлуулах үүсгүүрийг худалдаалж эхлэх аж. Хэрэв энэхүү төсөл нь амжилттай хэрэгжвэл Америк даяарх IKEA-ийн 51 салбар дэлгүүрт өөрсдийн бүтээгдэхүүнээ байршуулна хэмээн SunPower-ийн зүгээс мэдэгджээ. Их Британи улсын судалгаа, зөвлөгөөний агентлаг “Wood Mackenzie”-ийн судалгаанд дурдсанаар SunPower нь нарны дэлгэц, батарей хуримтлуурын салбар дахь дэлхийн топ 5 компанийн нэг бөгөөд нийт зах зээлийн 2.7 хувийг дангаараа хангаж байгаа юм.
Ховд аймгийн Мянгад суманд барьсан 10 мегаваттын хүчин чадалтай "Ховд нар" нарны цахилгаан станцыг хүчдэлд залгаснаар эрчим хүч хуримтлуулж эхэлжээ. Төслийг Дэлхийн банкны хөнгөлөлттэй зээл болон Цаг уурын өөрчлөлтийн сангийн буцалтгүй тусламжаар санхүүжүүлсэн бөгөөд бүрэн ашиглалтад орсноор 10 мянган айл, өрхийг эрчим хүчээр хангах боломжтой болно гэдгийг Эрчим хүчний яамнаас мэдээлжээ.
Ирэх оноос цахилгаан эрчим хүчний үнийг дор хаяж 28 хувиар нэмэгдүүлэх тооцоог Эрчим хүчний зохицуулах хорооноос гаргажээ. Урьдчилсан байдлаар энэхүү өөрчлөлтөд сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн үнийг нэмэгдүүлэхгүйгээр тооцоолсон байна. Түүнчлэн 2022-2023 оны өвлийн ачааллын үеэр ОХУ-аас импортоор авдаг эрчим хүчний чадлын хэмжээг 100 Мвт-аар нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байгаа аж.
### САНАЛ БОЛГОХ НЬ
**ВИДЕО:** Сингапур бол Азийн зах зээлд сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлийн түүчээлэгч болсон орон билээ. Энэхүү баримтат бүтээлд Сингапур дахь дэлхийн хамгийн том далайн эрэг дээрх хөвөгч нарны цахилгаан станц, Вьетнамын анхны гадаадын хөрөнгө оруулалттай салхин цахилгаан станцуудын бүтээн байгуулалтыг харуулсан юм.
Harnessing The Sun And Wind: Inside Our Renewable Energy Future
**КИНО:** Австрали улсын найруулагч Дэймон Гамаау өөрийн дөрвөн настай охиныхоо өвлөн авах гарагийн ирээдүйд санаа зовниж буйгаас үүдэн эдийн засаг, технологи, иргэний нийгэм, хөдөө аж ахуй, боловсрол, тогтвортой байдлын салбарт шинийг санаачлагч, тоглоомын дүрмийг өөрчлөгч нартай уулзахаар аялалд гарч буйгаар тус кино эхэлдэг. Энэхүү аялал нь "2040" баримтат бүтээлийн гол үндэс бөгөөд хэрэв хүн төрөлхтөн эрдэмтдийнхээ үгийг сонсож, зөв шийдвэрүүд гаргаж чадвал дэлхийн дулаарлыг удаашруулан цэнхэр гараг дээрх бүхий л амьд биетийн амьдралын нөхцлийг сайжруулах бодит боломжийг харуулсан итгэл найдварын түүх юм.
2040
**ПОДКАСТ:** Манай улсын сэргээгдэх эрчим хүчний зах зээл, дэлхийн чиг хандлага болон сэргээгдэх эрчим хүчний инженер гэх мэргэжлийн талаар дэлгэрэнгүй яриаг энэхүү подкастаас сонсоорой.
Жавхлан (Сэргээгдэх Эрчим Хүчний Инженер) | Zolo Show #84
**НОМ:** “Wall Street Journal”-ын 2020 оны шилдэг номын зохиогч, Пулицерын шагналт, эдийн засгийн түүхч, эрчим хүчний шинжээч Даниел Йергин тус бүтээлээрээ эрчим хүчний шинэ технологиуд, уур амьсгалтай холбоотой асуудлууд нь улс орнуудын геополитикт хэрхэн нөлөөлж, эрчим хүчний зах зээл яаж хувьсан өөрчлөгдөж буйг бүх талаар тайлбарласан.
NEW MAP
*Бид тогтвортой хөгжлийн тухай сэдвийг хүн бүрийн ой тоонд шингээж, алхам бүрдээ хариуцлагатай байх дадал хэвшил, эх дэлхийгээ хайрлах ухамсрыг бүтээхийн тулд Тогтвортой хөгжлийг дэмжигч ХААН Банктай хамтран “Тогтвортой хөгжил-2030” цахим товхимлыг бэлтгэн хүргэдэг билээ.**Хүн төрөлхтний гэрийн даалгавар гэгдэж буй "Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго"-той холбоотой мэдээллүүд, үйл явдлууд, сайн жишээнүүдийг энгийн үгээр, сонирхолтойгоор тайлбарлан давхар блог нийтлэл болгон хүргэж байна.*
> Цахим товхимолд бүртгүүлэх 2030.mn
>
> Unread Media & Khan Bank