М.Энх-Амгалан - Үргэлж шинийг эрэлхийлэгч
<div class="article-body">
          <blockquote><p>"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.</p>
<cite><p>Unread Media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/7915ba6f2b8c8f684a10e91b5af58b79.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ЗӨВ АСУУЛТ</h3><p></p><p>Салбар бүр өөрийн манлайлагч, удирдагчидтай байдаг. Харин цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр өмнө нь хэн нэгэн оролдож байгаагүй санаа шийдлийг гаргаж, цоо шинэ салбарыг бүтээж яваа түүчээлэгчид гарч ирдэг. Гэвч салбар нь өөрөө үүнийг бүрэн дүүрэн тодорхойлж дөнгөхгүй. Гол нь тууштай хичээл зүтгэл, хөдөлмөр зэрэг хүчин зүйлс нэгдэж шинэ салбарыг бий болгож буй өртөөлөгчдийг төрүүлдэг. Ийм хүмүүсийн туулсан зам нь индүүдчихсэн мэт шулуун дардан, толь шиг толигор бус харин ч энхэл донхолтой байх нь бий. Тийм замаар алхаж яваа хүмүүсийн түүх үнэн бөгөөд амттай байдаг. Тэдний нэг нь “Diverse Solutions” компанийн үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх захирал, “ArdMoney” төслийн удирдагч М.Энх-Амгалан юм.</p><p>Тэрээр цахилгааны инженер аав, нягтлан бодогч ээжийн хүү болон төржээ. Тэднийх ам бүл тавуулаа бөгөөд хоёр дүүгийнхээ үлгэр дуурайл болсон том ах нь юм. Аав Е.Мягмарсүрэн нь I хороололд цахилгааны кабелийн дэлгүүртэй байсан гэдэг. Харин өдгөө тус дэлгүүр “Энержи тех прогресс” компани болтлоо үйл ажиллагаа нь өргөжин тэлсэн байна. Багаасаа л аавынхаа дэлгүүрээр орж гарах тэдгээр мөчүүдэд цахилгаан, технологийн эд зүйлс бяцхан хүүгийн сониуч занг хөдөлгөсөн нь мэдээж. Үргэлж ямар нэг шинэ юм сэдэж, хичээл сургуульдаа ч бусадтай эв зүйгээ төвөггүй олчихдог байсан нийтэч зантай, хүн хоорондын харилцаа чухал гэдгийг ойлгочихсон түүнд аавынх нь тууштай хөдөлмөрч чанар, зарчимч үзэл хамгийн их нөлөөлсөн гэдэг.</p><p>Үүнээс гадна М.Энх-Амгаланд хувь хүний байгалиас заяасан өгөгдөл гэмээр зан чанарын гялсхийн нэг хэлтэрхий байв. Гэхдээ их том хэлтэрхий. <i>“Надад нэг эерэг чанар байсан. Бага наснаасаа л бусдад тулгараад буй асуудлыг шийдэж, нийгэмд эерэг өөрчлөлт авчрах сан гэх үзэл бодол дотор үргэлж тээгдэж явдаг байлаа. Тиймдээ ч сургууль дээр багаар болох ажил, хүүхдүүдийн хэрэгжүүлж буй үйл ажиллагаанд өөрийн мэдэлгүй оролцоод санаа бодлоо хуваалцаж, тулгараад буй асуудлынх нь шийдлийг эрэлхийлдэг байсан. Яагаад ч юм өөрийн дуу хоолойг хүргэж, бусдын дунд ороод зохион байгуулалтыг нь хийвэл тэр ажил илүү урагштай явж, үр дүн нь бусдад эерэг нөлөө үзүүлэхүйц сайн үнэлгээтэй байдаг байлаа. Гэхдээ хаана, хэзээ дуугарах, ямар үед чимээгүй суух вэ гэдгээ би сайн мэднэ”</i> хэмээн тэр ярина.</p><p>Мэдээж хүн бүрийн мөн чанар, сэтгэлгээ харилцан адилгүй боловч ямар нэг хэмжээгээр өөрийн дотоод “би”-г нээх, хийхээр тэмүүлж буй зүйлээ оновчтойгоор тодорхойлоход чиглэгдсэн хүсэл эрмэлзэл дотор нь нуугдаж байдаг. М.Энх-Амгалан ч мөн адил бага наснаас эхлэн дотрыг нь гижигдэж, зүгээр суулгадаггүй байсан мэдрэмжийг цаг мөч урсан өнгөрөхийн хэрээр бодитоор харж эхэлсэн байна. Гол нь тэрээр ямарваа нэг зүйлийг хийж чадахгүй болов уу гэсэн шалтгаанаар түүнээс дөлж зугтахаас илүүтэй “Оролдоод үзэх хэрэгтэй” гэх зарчмыг өөртөө суулгасан байлаа. Учир нь түүнд тодорхой нэг салбар өөд чиглэсэн сонирхол байсангүй. Тэрээр дуулах, төгөлдөр хуур, үкүлэлэ, гитар тоглох дуртайгаас гадна арван жилдээ боксоор хичээллэж, технологи сонирхдог байв. Одоо ч энэ бүх сонирхол нь хэвээрээ. Гагцхүү түүний хувьд дээр дурдсан бүх зүйл “хүсэл” биш болж хувирсан юм. Учир нь тэр бүгдийг нь сурчээ. Харин эдгээрээс алийг нь хамгийн сайн хийж чадах вэ? гэх цорын ганц зөв асуултыг өөртөө тавьсан байна. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/550cb96f4bc71b9dd3734092c0dfe272.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ЗАМ САЛСАН УХААЛАГ ЭХЛЭЛ</h3><p></p><p>Арван жилдээ нийслэлийн “Номуун”, 36, 83 зэрэг гурван сургуульд суралцаж төгссөн тэрээр өөрт тавьсан асуултдаа хариулах болов. Тооны хичээл, технологид сонирхолтой байсан учир New Mongol Kosen буюу Япон улсын “Коосэн” технологийн коллежийн сургалтын хөтөлбөрийг монголд анх удаа нэвтрүүлээд байсан тус сургуулийн “Электроникийн инженер”-ийн ангийг сонгон суралцав. Гэвч энэ нь зөвхөн түүний хүслийнх бус гэр бүлийн хамтын шийдвэр байлаа. 16 настай хүү өөрийн гэсэн “Гарааны бизнес”-ийг эхлүүлэх хүсэлтэй байсан боловч гэрийнхэн нь таатай хүлээж авсангүй. Учир нь бизнест туйлын харгис хууль үйлчилдэг учраас тэр болов уу. Энэ тухайд М.Энх-Амгалан <i>“Бизнесийн салбарт тууштай ажиллаж чадвал нийгэмд хэрэгцээтэй зүйлсийг бүтээхээс гадна санхүүгийн хувьд ч тогтвортой байх боломжтой. Гол нь алдаж гишгэвэл тэр чигтээ унаж эргэж босохгүйгээр унах аюул тосно. Тиймээс бизнес эхлүүлэхдээ сайтар төлөвлөх нь чухал. Тухайн үед гэрийнхэн маань эргэлзэж байсан боловч одоо бол надад бүрэн дүүрэн итгэдэг. Би тууштай байж, сайтар төлөвлөж, өдөр бүр л хөдөлмөрлөсөн. Алдсан бас оносон. Гэхдээ оносон нь илүү учраас би өнөөдөр энд зогсож байна”</i> гэв.</p><p>Тэрээр 2016 онд хамгийн анхны тэмцээндээ оролцож байв. Гэвч багийн ахлагчтай үл ойлголцноос болж цаашид хамтран ажиллах замын эхлэл дээр нь цэг тавьж орхижээ. Мэдээж тэрхүү үл ойлгоцол өөрийнх нь зүгээс асуудал үүсгэх явдал гараагүй ч гэлээ ахлагч нь санхүүгийн асуудлыг нэгдүгээрт тавьдаг байсан учир ийнхүү зам салсан байна. Учир нь Л.Энх-Амгаланд санхүүгээс илүүтэй тухайн үед “Нийгэмд хэрэгцээтэй ямар зүйлийг бүтээж болох вэ” гэдэг л хамгийн чухал байлаа.</p><p>Харин 2017 онд Хан-Уул дүүргийн гарааны бизнесийн “Khan Uul Start-Up Weekend” тэмцээнд оролцон анхны санхүүжилтээ авч чаджээ. Тус тэмцээнийг Швейцарын хөгжлийн агентлагаас санхүүжүүлсэн бөгөөд энэхүү төслөөрөө “Echelon top” буюу Азийн зуун гарааны бизнесийг шалгаруулдаг тэмцээний Монгол дахь шалгаруулалтад өрсөлдөж байв. Ийнхүү “Bodygram” нэртэй компаниа байгуулав. Тус компани нь фитнесийн хиймэл оюун ухаан дээр суурилснаас гадна гар утасны аппликэйшнтэй холбогджээ. Үүнд фитнесийн дасгал, зөв хооллолт зэргээс гадна хүний биеийн хамгийн сайхан харагдаж болох хэмжээг хүртэл хиймэл оюун ухаан дээр суурилан үзүүлэх гэж оролдсон боловч мэдлэг, чадвар, санхүү бүгд дутаж байлаа. Яг л энэ үеэс ажиллах орчин, санхүүгийн асуудалтай нэгэн зэрэг нүүр тулав. Гэвч өөрсдийн хүсэл сонирхлын төлөө нэгдсэн залуус хичээл тарсны хойно сургуулийнхаа аль нэг хоосон танхим, эл хуль кродиорт сууж ажлаа явуулсаар оройтож харьдаг байжээ. Ингэж явсаар хоёр жил өнгөрсний хойно ахин суралцаж, шинэ боломжуудыг эрж хайх зөв шийдвэрийг гаргав. Тэр нь компанийн үйл ажиллагааг зогсоох юм. Үүнээс гадна цаашид үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэх санхүүгийн ямар ч боломж байсангүй. Учир нь М.Энх-Амгалан болон түүнтэй хамтран ажиллаж байсан залуусын хувьд хамгийн чухал үнэт зүйл бол бусдаас хараат бус санхүүгийн чадамжтай компани байгуулж, хөл дээр нь босгох мөрөөдөл байв. Үүндээ хүрэхийн өмнө тэр өөртөө ингэж хэлэв.</p><p><br></p>
<blockquote><p>"Чи юу хийхийг хүсэж байна, түүнийгээ л хий. Сагс тогломоор байвал тогло, усанд сэлмээр байвал сэл. Гол нь зоригтой шийдэж чаддаг, үргэлж шинийг эрэлхийлдэг бай."</p>
<cite><p>Unread Media</p>
</cite></blockquote><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/16e2de863dd8770d2fcb68fde1e2ebf9.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/84bc0b4b097fedff5dfd504cc0182054.jpg"></p><p></p><p class="MsoNormal"><br></p><p class="MsoNormal">Ийнхүү сургуулиа төгсөж ШУТИС-ийн МХТС-ийн “Компьютерын ухааны анги”-д оржээ. Энэ бол зуун хувь түүний өөрийн сонголт. Сургуульдаа ороод шинийг хийж бүтээх хүсэлтэй, хамтран ажиллах боломжтой залуусыг хайж, ажиглаж эхлэв. Тэднийгээ ч мөн олов. Ингээд 2020 оны дөрөвдүгээр сард “Diverse Solutions” компаниа үүсгэн байгуулж, гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж эхэллээ. Яг одоогоор тус компани нь вэб хуудсаараа дамжуулан хүмүүст цахим мөнгөний талаарх мэдээ мэдээлэл, чанартай боловсролыг олгоход чиглэгдсэн үйл ажиллагааг голчлон явуулахаар “Крипто.мн” гэх шинэ төсөл хэрэгжүүлж эхлүүлээд байна. Энэ тухайд тэрээр <i>“Бид нар хүмүүсийн ажлыг хялбаршуулах бус чанаржуулах тал дээр анхаарч ажилладаг. Яг одоогоор блокчэйн, биткойны тухай эрүүл, чанартай мэдээллээр хүмүүсийг хангадаг төвлөрсөн цогц үйлчилгээтэй вэб хуудас байдаггүй. Тиймээс бид бүтээгдэхүүнээрээ хүмүүст үнэн зөв мэдээлэл хүргэхийг зорьдог”</i> гэлээ. Мэдээж тэдний хамт олны хамгийн том зорилго энэ биш. Арван хэдхэн настайгаасаа бизнесийн салбарын чухал зарчмуудыг өөртөө суулгаж чадсан М.Энх-Амгалан болон “Diverse Solutions”-ний хамт олон “Азидаа тэргүүлэх блокчэйн хөгжүүлэлтийн компани болох” том зорилготой. </p><p class="MsoNormal">Блокчэйнтэй холбоотой хөгжүүлэлт хийдэг тус компанид арваад залуус ажилладаг. Бүгд хорь гаруйхан настай. Тиймээс баг хамт олон нь ажлыг эрч хүчтэй явуулж чаддагаас гадна хурдтай чанар, шинийг сэтгэж, шийдэл олохдоо тун гаргууд байдаг гэнэ. Харин “Diverse Solutions”-ний хамт олны нарийн төлөвлөлт, үзэл бодолдоо үнэнч, тууштай хөдөлмөрч залуусын анхны нэгдэл, зоримог шийдвэр нь ч бас тухайн үеийн хатуухан сорилттой тулгарч байв. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">480 МЯНГААС ДАХИН ЭХЭЛСЭН НЬ</h3><p></p><p>“Diverse Solutions” компанийг анх хүсэл зорилго нэгдсэн найман залуу хамтран байгуулав. Тэд 68 мянган төгрөгөөр нийлж компанидаа эхний хөрөнгө оруулалтыг хийхээр төлөвлөсөн ч эцэст нь 65 мянга дээр тогтжээ. Хүн бүрд тэгш боломж үүсдэггүй. Тиймээс тухайн үеийн нөхцөл байдлаас хамаарч зарим гишүүд нь өөрийн санхүүгийн боломжит хэмжээнд санхүүжилт хийсэн учир анхны тогтоосон ханшид хүрч чадаагүй бөгөөд 480 мянган төгрөг л цугларч байв. Харин ажлын байрны түрээсийн төлбөр нь 400 мянга.</p><p><i>“Бид үлдсэн мөнгөнөөс ус буцалгагч, байхуу цай зэргийг авсан. Мөн Баянзүрх захаас ууттай том боорцог худалдаж авдаг байж билээ. Тэгээд л усаа буцалгаж цайгаа дүрээд боорцгоо идчихдэг байв. Тэр нь нэлээд овор хэмжээ ихтэй, том боорцог байсан. Ийм маягаар өдрийн цайны цагийг аргалчхаад ажиллаж, амьдардаг байлаа. Хамгийн мундаг ажилтандаа гурван сарын хугацаанд 300 мянган төгрөгийн цалин өгнө. Бусад долоо нь цалингүй ажиллана. Харин тэрхүү мөнгийг өөрсдөө нэгдүгээр курсийн оюутнууд боловч төгсөх курсийнхний диплом хийж өгөх зэрэг “халтуур”-ны ажил хийж олдог байсан даа. Гэхдээ IT –гийн чиглэлээр ажил явуулахад нэн түрүүний шаардлагатай гэж үзсэн зүйлс миний хувьд оффис, компьютер хоёр л байлаа. Анх бидэнд 14 мкв оффис л олдож байсан” </i>хэмээн тэр ярина.</p><p>Мөн өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард “Ард санхүүгийн нэгдэл”-ээс тавьсан саналыг шийдмэг хүлээн авсны хүчинд санхүүжилт авч хамтран ажиллахаар болсон байна. Санал ийм байв. Дижитал хөрөнгийн зах зээл буюу блокчэйн технологид үндэслэсэн крипто, секюрити токен арилжаалах боломжийг хялбар, найдвартай аргаар олгодог DAX платформын урд талын хэсгийг долоо хоногт багтаан шинэчлэх ёстой байв. “Ийм богинохон хугацаанд амжуулах нэг ч байгууллага олдоггүй ээ, танайх амжуулж чадах уу? гэдэг асуултыг надад тавьсан” хэмээн М.Энх-Амгалан ярьснаа <i>“Бид заасан хугацаанд нь амжуулж өгсөн. Тиймээс манай хувьцааг худалдаж авах, хөрөнгө оруулах талаар ярилцсанаас гадна “Ард санхүүгийн нэгдэл”-тэй хамтран ажиллах боломж бүрдсэн”</i> хэмээлээ. Үүнээс гадна тэрээр DAO протоколд суурилсан токены засаглалыг эзэмшигчдэд эрх тэгш хуваарилж, аливаа шийдвэрийг олонхын саналаар хэрэгжүүлэх зорилготой “ArdMoney” төслийн удирдагчаар ажиллаж байна.</p><p>DAO гэдэг нь токен эзэмшигчдийн олонхын саналаар шийдвэр гаргадаг тогтолцоог хэлэх бөгөөд тухайн төслийг олон нийт эзэмшиж, хамтдаа үр өгөөжийг нь хүртдэг гэдгээрээ онцлогтой. Хамгийн гол нь DAO өдгөө дэлхий дахинаа дөнгөж туршигдаж байгаа шинэ хэлбэр. М.Энх-Амгалан үүнийг бусдаас түрүүлж харснаас гадна Монголын зах зээлд нэвтрүүлж, анх удаа амжилттай хэрэгжүүлэхээр тууштай хөдөлмөрлөн дэлхийтэй хөл нийлүүлэн алхаж, сэтгэх хэмжээнд хүртлээ өөрийгөө хөгжүүлжээ. <br></p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/78357ca5f1803df1c7b088ecca9de9fa.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/bcf8b8ac1de9b204878d41ae2218621e.jpg"></p><p></p><p class="MsoNormal"><br></p><p class="MsoNormal">Өдгөө 480 мянган төгрөгийн санхүүжилттэй эхэлсэн “Diverse Solutions” компанийн хэрэглэгчид, хамтран ажилласан байгууллагууд нь тэдний үйл ажиллагааг “хурдтай, чанартай” гэх үгсээр тодорхойлдог. Анх 16 настайгаасаа алгоритм дээр суурилсан програм сонирхож, код бичихийн тулд англи хэлтэй илүү ойр нөхөрлөх болсон М.Энх-Амгалан одоо бол гарааны бизнесээ эхлүүлэх зоригтой алхмыг хийснээр компанийнхаа үйл ажиллагааг өргөжүүлж, карьер нь амжилттай өсөж яваа өртөөлөгчдийн нэг юм.</p><p class="MsoNormal">Өдгөө тэрээр компаниа хувь хүнийхээ үнэлэмжээр 10 тэрбум төгрөгт хүрнэ гэдгийг ч мөн итгэлтэй хэлж байсан юм. Анх бизнесээ эхлүүлэх үед өр зээлэнд орж, хар бор ажил хийхээс аргагүйд хүрч байсан удаа ч түүнд бий. Ихэнх хүмүүс туулсан цаг хугацаа, нар мандахыг үзсэн насных нь их багаар хүмүүсийг үнэлж цэгнэх нь бий. Гэвч хүсэл тэмүүлэл, хангалттай зориг байвал үүргэвчээ үүрээд гэрээсээ гарахад болно. Харин эргэж буцалгүй, чигээрээ алхах ёстой гэдгийг 21 настай энэ залуу 480 мянгын санхүүжилтээр эхлүүлсэн “Diverse Solutions” компаниа 10 тэрбумаар үнэлэх хүртлээ тууштай зүтгэж чадсанаар харуулж байна. Гол нь энэ өөрийнх нь үнэлэмж. Өөртөө итгэж найдах, өөрийгөө зоригтой үнэлж чадах хүртлээ тэр өдөр бүр хөдөлмөрлөсөн юм. </p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ЧИ БУСДЫГ СОНСОЖ СУРСАН УУ?</h3><blockquote><p>“Би хүмүүстэй ярилцах дуртай. Манай компанийн ажилчид өглөө бүр хоорондоо чухал шийдэл, үйл ажиллагаа болон шинэ санаануудаа хуваалцаж ярилцдаг. Заримдаа шийдэл олдохгүй “гацах” тохиолдолд өөрөөсөө мундаг хүнтэй санал бодлоо солилцоно. Тиймээс хүмүүсийн яриаг сонсож, өөртөө дүгнэлт хийх нь миний ажлын чухал арга барилуудын нэг. DAX (Digital assets exchange) виртуал хөрөнгийн биржийн захирал Ч.Ганзориг ахтай үргэлж уулзаж, ярилцдаг. Тэр хүн маш нээлттэй байдгаас гадна мэдэхгүй, шийдэл олохгүй байгаа зүйл дээр тун оновчтой санаа, зөвлөмжүүдийг хэлж өгдөг. Ер нь бусдыг сонсож сурна гэдэг том давуу чанар”.</p>
<cite><p>Unread Media</p>
</cite></blockquote><p></p><p class="MsoNormal">Магадгүй тэр бусдыг сонсож чаддаг учраас бизнесийн салбарт алдаа гаргах нь бага байж дээ гэсэн бодол төрнө. Мөн тэрээр ажилчдаа сонсож, ар гэрт нь хүндхэн асуудал тулгарвал шийдэж өгөхийг зорьдог. Сайн ажилласан нэгнээ хувийнхаа зүгээс урамшуулж шагнах нь ч бий. Бусдын хөдөлмөрийг үнэлж чаддаг удирдагч байна гэдэг хүн чанарынхаа хувьд ч зөв зам дээрээ алхаж яваагийн тод жишээ юм.</p><p class="MsoNormal">М.Энх-Амгалан яриагаа цааш үргэлжлүүлэн<i> “Хүн бол нийгмийн амьтан. Хэзээ ч ганцаараа амьдрах боломжгүй. Хүрээлэн буй орчноос авахуулаад ямар нэг зүйлтэй заавал холбогдоно. Үүнээс гадна үргэлж л нийгэмд эерэг өөрчлөлтийг авчрах, тустай зүйлс бүтээхийг зорьдог байсан хүслээ биелүүлж яваадаа баяртай байна. Ер нь хүмүүс хамтдаа байж сайн ярилцдаг, ойлголцож чаддаг бол ямар ч зүйлийг бүтээх боломжтой. Би бусдыгаа сайн сонсож, ажлыг илүү “хүн төвтэй” хийдэг”</i> гэлээ. Энэ бол баг хамт олондоо уусаж чадсан, тэднийг нэгэн ажил мэргэжил дор зангидахаас гадна халуун дулаан уур амьсгалтай байлгаж чаддаг хүний үг юм. </p><p class="MsoNormal"><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/476def767d69d513c4aba75c39f077c3.jpg"></p><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/afecf1f84122260576922315c883c798.jpg"></p><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold"><div><br></div>ӨДӨР БҮР АЖИЛЛА</h3><p></p><p>Яг адилхан кино үзэж, хөгжим сонссон байлаа ч хүн бүр өөр, өөрийн гэсэн үзэл бодлыг хэлнэ. Яв цав нийцсэн адилхан мэдрэмжтэй үлдэнэ гэдэг ховор. Үүнтэй адилаар амьдрал ч бас хүмүүст тэнцүү боломж олгодоггүй байна. Өөртөө зохисон халимаг үстэй, эргэлдсэн алаг нүдтэй энэ хүү үеийнхээ залуусын тухайд насандаа ахадсан үзэл бодол тээж явдаг. Бүгд л өдөр бүр ажиллаж, хөдөлмөрлөж байж амжилтад хүрдэг ч гэлээ зарим хүний хувьд амжилтын хаалга эгнэгт хаалттай байх нь бий. Энэ тухайд хамгийн сайн жишээ болж чадсан нэгэн түүхийг тэр хүүрнэсэн юм.</p><p>“Арван жилд байхад үеийнхээ хүүхдүүдээсээ хамаагүй том, бадриун биетэй охин манай ангид сурдаг байлаа. Ангийн хөвгүүд түүнийг элдвээр хочилж дуудах бөгөөд шоглож, дооглодог байсан. Би яагаад ч юм тэр үед нь инээчхээд байдаг байлаа. Харин нэг удаа ангийн маань багш түүнийг өвчтэй эмээ, жаахан дүүтэйгээ хамт амьдардаг гэдгийг хэлсэн. Багаасаа л ус зөөх, түлээ мод хагалах зэрэг ахуйн олон ажлыг ганцаараа хийсээр байгаад тийм том биетэй болчихсон юм билээ. Энэ юу гэсэн үг вэ гэвэл миний бодлоор хүн бүрд тэгш боломж олдоггүй. Тиймээс бусдыг ойлгож сурах нь чухал. Хүний дотор ямархан зүйл өндийн сэрж, цаана нь болж бүтэхгүй асуудал байна уу гэдгийг нягталж үзээгүй байж дүгнэлт хийх хэцүү. Магадгүй залхуу хойрго, наргиж цэнгэхэд цагаа зарцуулаад явдаг хүмүүс бий л байх. Гэхдээ үеийн маань залуучууд дор бүрнээ л хөдөлмөрлөж, хийж бүтээ яваа гэдэгт итгэдэг. Би ч бас нойртой, нойргүй ажлаа хийгээд л явдаг байсан. Хамгийн гол нь хүн өдөр бүр ажиллах хэрэгтэй”.</p>
<p></p><p>Хүмүүс байгууллага удирдахыг маш том үүрэг хариуцлага гэж ярьдаг. Магадгүй амьдарна гэдэг ч өөрөө том хариуцлага байж мэднэ. Тэрээр үүнийг хамгийн сайн ухаарч ойлгосон залуусын нэг. Тиймдээ л “Өдөр бүр ажиллах ёстой” гэсэн зарчимдаа үнэнч үлдэнэ гэдгээ ч хэлж байв.</p><p>Тэдний үеийнхэн гарааны бизнесээ зоригтойгоор эхлүүлж, цоо шинэ салбарыг босгож нийгэмдээ тэсрэлт хийж байна. Энэ дунд М.Энх-Амгалан гэдэг нэр зайлшгүй бичигдэнэ. Ерөөс бизнес хийхэд ажлын туршлага, арга барил, зөв төлөвлөлтөөс гадна хөдөлмөр, тууштай хичээл зүтгэл хамгийн чухал гэдгийг тэр үеийнхэндээ өөрийн жишээгээр батлан харуулж явна. <br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/48/d6b3e2d2e6fc6d0320b90db1b8d9c764.jpg"></p><p></p><p><i>Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд хийж буй өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.</i></p><p><i><br></i></p>
          </div>

"Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.

Unread Media

ЗӨВ АСУУЛТ
Салбар бүр өөрийн манлайлагч, удирдагчидтай байдаг. Харин цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр өмнө нь хэн нэгэн оролдож байгаагүй санаа шийдлийг гаргаж, цоо шинэ салбарыг бүтээж яваа түүчээлэгчид гарч ирдэг. Гэвч салбар нь өөрөө үүнийг бүрэн дүүрэн тодорхойлж дөнгөхгүй. Гол нь тууштай хичээл зүтгэл, хөдөлмөр зэрэг хүчин зүйлс нэгдэж шинэ салбарыг бий болгож буй өртөөлөгчдийг төрүүлдэг. Ийм хүмүүсийн туулсан зам нь индүүдчихсэн мэт шулуун дардан, толь шиг толигор бус харин ч энхэл донхолтой байх нь бий. Тийм замаар алхаж яваа хүмүүсийн түүх үнэн бөгөөд амттай байдаг. Тэдний нэг нь “Diverse Solutions” компанийн үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх захирал, “ArdMoney” төслийн удирдагч М.Энх-Амгалан юм.
Тэрээр цахилгааны инженер аав, нягтлан бодогч ээжийн хүү болон төржээ. Тэднийх ам бүл тавуулаа бөгөөд хоёр дүүгийнхээ үлгэр дуурайл болсон том ах нь юм. Аав Е.Мягмарсүрэн нь I хороололд цахилгааны кабелийн дэлгүүртэй байсан гэдэг. Харин өдгөө тус дэлгүүр “Энержи тех прогресс” компани болтлоо үйл ажиллагаа нь өргөжин тэлсэн байна. Багаасаа л аавынхаа дэлгүүрээр орж гарах тэдгээр мөчүүдэд цахилгаан, технологийн эд зүйлс бяцхан хүүгийн сониуч занг хөдөлгөсөн нь мэдээж. Үргэлж ямар нэг шинэ юм сэдэж, хичээл сургуульдаа ч бусадтай эв зүйгээ төвөггүй олчихдог байсан нийтэч зантай, хүн хоорондын харилцаа чухал гэдгийг ойлгочихсон түүнд аавынх нь тууштай хөдөлмөрч чанар, зарчимч үзэл хамгийн их нөлөөлсөн гэдэг.
Үүнээс гадна М.Энх-Амгаланд хувь хүний байгалиас заяасан өгөгдөл гэмээр зан чанарын гялсхийн нэг хэлтэрхий байв. Гэхдээ их том хэлтэрхий.
“Надад нэг эерэг чанар байсан. Бага наснаасаа л бусдад тулгараад буй асуудлыг шийдэж, нийгэмд эерэг өөрчлөлт авчрах сан гэх үзэл бодол дотор үргэлж тээгдэж явдаг байлаа. Тиймдээ ч сургууль дээр багаар болох ажил, хүүхдүүдийн хэрэгжүүлж буй үйл ажиллагаанд өөрийн мэдэлгүй оролцоод санаа бодлоо хуваалцаж, тулгараад буй асуудлынх нь шийдлийг эрэлхийлдэг байсан. Яагаад ч юм өөрийн дуу хоолойг хүргэж, бусдын дунд ороод зохион байгуулалтыг нь хийвэл тэр ажил илүү урагштай явж, үр дүн нь бусдад эерэг нөлөө үзүүлэхүйц сайн үнэлгээтэй байдаг байлаа. Гэхдээ хаана, хэзээ дуугарах, ямар үед чимээгүй суух вэ гэдгээ би сайн мэднэ”
хэмээн тэр ярина.
Мэдээж хүн бүрийн мөн чанар, сэтгэлгээ харилцан адилгүй боловч ямар нэг хэмжээгээр өөрийн дотоод “би”-г нээх, хийхээр тэмүүлж буй зүйлээ оновчтойгоор тодорхойлоход чиглэгдсэн хүсэл эрмэлзэл дотор нь нуугдаж байдаг. М.Энх-Амгалан ч мөн адил бага наснаас эхлэн дотрыг нь гижигдэж, зүгээр суулгадаггүй байсан мэдрэмжийг цаг мөч урсан өнгөрөхийн хэрээр бодитоор харж эхэлсэн байна. Гол нь тэрээр ямарваа нэг зүйлийг хийж чадахгүй болов уу гэсэн шалтгаанаар түүнээс дөлж зугтахаас илүүтэй “Оролдоод үзэх хэрэгтэй” гэх зарчмыг өөртөө суулгасан байлаа. Учир нь түүнд тодорхой нэг салбар өөд чиглэсэн сонирхол байсангүй. Тэрээр дуулах, төгөлдөр хуур, үкүлэлэ, гитар тоглох дуртайгаас гадна арван жилдээ боксоор хичээллэж, технологи сонирхдог байв. Одоо ч энэ бүх сонирхол нь хэвээрээ. Гагцхүү түүний хувьд дээр дурдсан бүх зүйл “хүсэл” биш болж хувирсан юм. Учир нь тэр бүгдийг нь сурчээ. Харин эдгээрээс алийг нь хамгийн сайн хийж чадах вэ? гэх цорын ганц зөв асуултыг өөртөө тавьсан байна.

ЗАМ САЛСАН УХААЛАГ ЭХЛЭЛ
Арван жилдээ нийслэлийн “Номуун”, 36, 83 зэрэг гурван сургуульд суралцаж төгссөн тэрээр өөрт тавьсан асуултдаа хариулах болов. Тооны хичээл, технологид сонирхолтой байсан учир New Mongol Kosen буюу Япон улсын “Коосэн” технологийн коллежийн сургалтын хөтөлбөрийг монголд анх удаа нэвтрүүлээд байсан тус сургуулийн “Электроникийн инженер”-ийн ангийг сонгон суралцав. Гэвч энэ нь зөвхөн түүний хүслийнх бус гэр бүлийн хамтын шийдвэр байлаа. 16 настай хүү өөрийн гэсэн “Гарааны бизнес”-ийг эхлүүлэх хүсэлтэй байсан боловч гэрийнхэн нь таатай хүлээж авсангүй. Учир нь бизнест туйлын харгис хууль үйлчилдэг учраас тэр болов уу. Энэ тухайд М.Энх-Амгалан
“Бизнесийн салбарт тууштай ажиллаж чадвал нийгэмд хэрэгцээтэй зүйлсийг бүтээхээс гадна санхүүгийн хувьд ч тогтвортой байх боломжтой. Гол нь алдаж гишгэвэл тэр чигтээ унаж эргэж босохгүйгээр унах аюул тосно. Тиймээс бизнес эхлүүлэхдээ сайтар төлөвлөх нь чухал. Тухайн үед гэрийнхэн маань эргэлзэж байсан боловч одоо бол надад бүрэн дүүрэн итгэдэг. Би тууштай байж, сайтар төлөвлөж, өдөр бүр л хөдөлмөрлөсөн. Алдсан бас оносон. Гэхдээ оносон нь илүү учраас би өнөөдөр энд зогсож байна”
гэв.
Тэрээр 2016 онд хамгийн анхны тэмцээндээ оролцож байв. Гэвч багийн ахлагчтай үл ойлголцноос болж цаашид хамтран ажиллах замын эхлэл дээр нь цэг тавьж орхижээ. Мэдээж тэрхүү үл ойлгоцол өөрийнх нь зүгээс асуудал үүсгэх явдал гараагүй ч гэлээ ахлагч нь санхүүгийн асуудлыг нэгдүгээрт тавьдаг байсан учир ийнхүү зам салсан байна. Учир нь Л.Энх-Амгаланд санхүүгээс илүүтэй тухайн үед “Нийгэмд хэрэгцээтэй ямар зүйлийг бүтээж болох вэ” гэдэг л хамгийн чухал байлаа.
Харин 2017 онд Хан-Уул дүүргийн гарааны бизнесийн “Khan Uul Start-Up Weekend” тэмцээнд оролцон анхны санхүүжилтээ авч чаджээ. Тус тэмцээнийг Швейцарын хөгжлийн агентлагаас санхүүжүүлсэн бөгөөд энэхүү төслөөрөө “Echelon top” буюу Азийн зуун гарааны бизнесийг шалгаруулдаг тэмцээний Монгол дахь шалгаруулалтад өрсөлдөж байв. Ийнхүү “Bodygram” нэртэй компаниа байгуулав. Тус компани нь фитнесийн хиймэл оюун ухаан дээр суурилснаас гадна гар утасны аппликэйшнтэй холбогджээ. Үүнд фитнесийн дасгал, зөв хооллолт зэргээс гадна хүний биеийн хамгийн сайхан харагдаж болох хэмжээг хүртэл хиймэл оюун ухаан дээр суурилан үзүүлэх гэж оролдсон боловч мэдлэг, чадвар, санхүү бүгд дутаж байлаа. Яг л энэ үеэс ажиллах орчин, санхүүгийн асуудалтай нэгэн зэрэг нүүр тулав. Гэвч өөрсдийн хүсэл сонирхлын төлөө нэгдсэн залуус хичээл тарсны хойно сургуулийнхаа аль нэг хоосон танхим, эл хуль кродиорт сууж ажлаа явуулсаар оройтож харьдаг байжээ. Ингэж явсаар хоёр жил өнгөрсний хойно ахин суралцаж, шинэ боломжуудыг эрж хайх зөв шийдвэрийг гаргав. Тэр нь компанийн үйл ажиллагааг зогсоох юм. Үүнээс гадна цаашид үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэх санхүүгийн ямар ч боломж байсангүй. Учир нь М.Энх-Амгалан болон түүнтэй хамтран ажиллаж байсан залуусын хувьд хамгийн чухал үнэт зүйл бол бусдаас хараат бус санхүүгийн чадамжтай компани байгуулж, хөл дээр нь босгох мөрөөдөл байв. Үүндээ хүрэхийн өмнө тэр өөртөө ингэж хэлэв.

"Чи юу хийхийг хүсэж байна, түүнийгээ л хий. Сагс тогломоор байвал тогло, усанд сэлмээр байвал сэл. Гол нь зоригтой шийдэж чаддаг, үргэлж шинийг эрэлхийлдэг бай."

Unread Media

Ийнхүү сургуулиа төгсөж ШУТИС-ийн МХТС-ийн “Компьютерын ухааны анги”-д оржээ. Энэ бол зуун хувь түүний өөрийн сонголт. Сургуульдаа ороод шинийг хийж бүтээх хүсэлтэй, хамтран ажиллах боломжтой залуусыг хайж, ажиглаж эхлэв. Тэднийгээ ч мөн олов. Ингээд 2020 оны дөрөвдүгээр сард “Diverse Solutions” компаниа үүсгэн байгуулж, гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж эхэллээ. Яг одоогоор тус компани нь вэб хуудсаараа дамжуулан хүмүүст цахим мөнгөний талаарх мэдээ мэдээлэл, чанартай боловсролыг олгоход чиглэгдсэн үйл ажиллагааг голчлон явуулахаар “Крипто.мн” гэх шинэ төсөл хэрэгжүүлж эхлүүлээд байна. Энэ тухайд тэрээр
“Бид нар хүмүүсийн ажлыг хялбаршуулах бус чанаржуулах тал дээр анхаарч ажилладаг. Яг одоогоор блокчэйн, биткойны тухай эрүүл, чанартай мэдээллээр хүмүүсийг хангадаг төвлөрсөн цогц үйлчилгээтэй вэб хуудас байдаггүй. Тиймээс бид бүтээгдэхүүнээрээ хүмүүст үнэн зөв мэдээлэл хүргэхийг зорьдог”
гэлээ. Мэдээж тэдний хамт олны хамгийн том зорилго энэ биш. Арван хэдхэн настайгаасаа бизнесийн салбарын чухал зарчмуудыг өөртөө суулгаж чадсан М.Энх-Амгалан болон “Diverse Solutions”-ний хамт олон “Азидаа тэргүүлэх блокчэйн хөгжүүлэлтийн компани болох” том зорилготой.
Блокчэйнтэй холбоотой хөгжүүлэлт хийдэг тус компанид арваад залуус ажилладаг. Бүгд хорь гаруйхан настай. Тиймээс баг хамт олон нь ажлыг эрч хүчтэй явуулж чаддагаас гадна хурдтай чанар, шинийг сэтгэж, шийдэл олохдоо тун гаргууд байдаг гэнэ. Харин “Diverse Solutions”-ний хамт олны нарийн төлөвлөлт, үзэл бодолдоо үнэнч, тууштай хөдөлмөрч залуусын анхны нэгдэл, зоримог шийдвэр нь ч бас тухайн үеийн хатуухан сорилттой тулгарч байв.

480 МЯНГААС ДАХИН ЭХЭЛСЭН НЬ
“Diverse Solutions” компанийг анх хүсэл зорилго нэгдсэн найман залуу хамтран байгуулав. Тэд 68 мянган төгрөгөөр нийлж компанидаа эхний хөрөнгө оруулалтыг хийхээр төлөвлөсөн ч эцэст нь 65 мянга дээр тогтжээ. Хүн бүрд тэгш боломж үүсдэггүй. Тиймээс тухайн үеийн нөхцөл байдлаас хамаарч зарим гишүүд нь өөрийн санхүүгийн боломжит хэмжээнд санхүүжилт хийсэн учир анхны тогтоосон ханшид хүрч чадаагүй бөгөөд 480 мянган төгрөг л цугларч байв. Харин ажлын байрны түрээсийн төлбөр нь 400 мянга.
“Бид үлдсэн мөнгөнөөс ус буцалгагч, байхуу цай зэргийг авсан. Мөн Баянзүрх захаас ууттай том боорцог худалдаж авдаг байж билээ. Тэгээд л усаа буцалгаж цайгаа дүрээд боорцгоо идчихдэг байв. Тэр нь нэлээд овор хэмжээ ихтэй, том боорцог байсан. Ийм маягаар өдрийн цайны цагийг аргалчхаад ажиллаж, амьдардаг байлаа. Хамгийн мундаг ажилтандаа гурван сарын хугацаанд 300 мянган төгрөгийн цалин өгнө. Бусад долоо нь цалингүй ажиллана. Харин тэрхүү мөнгийг өөрсдөө нэгдүгээр курсийн оюутнууд боловч төгсөх курсийнхний диплом хийж өгөх зэрэг “халтуур”-ны ажил хийж олдог байсан даа. Гэхдээ IT –гийн чиглэлээр ажил явуулахад нэн түрүүний шаардлагатай гэж үзсэн зүйлс миний хувьд оффис, компьютер хоёр л байлаа. Анх бидэнд 14 мкв оффис л олдож байсан”
хэмээн тэр ярина.
Мөн өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард “Ард санхүүгийн нэгдэл”-ээс тавьсан саналыг шийдмэг хүлээн авсны хүчинд санхүүжилт авч хамтран ажиллахаар болсон байна. Санал ийм байв. Дижитал хөрөнгийн зах зээл буюу блокчэйн технологид үндэслэсэн крипто, секюрити токен арилжаалах боломжийг хялбар, найдвартай аргаар олгодог DAX платформын урд талын хэсгийг долоо хоногт багтаан шинэчлэх ёстой байв. “Ийм богинохон хугацаанд амжуулах нэг ч байгууллага олдоггүй ээ, танайх амжуулж чадах уу? гэдэг асуултыг надад тавьсан” хэмээн М.Энх-Амгалан ярьснаа
“Бид заасан хугацаанд нь амжуулж өгсөн. Тиймээс манай хувьцааг худалдаж авах, хөрөнгө оруулах талаар ярилцсанаас гадна “Ард санхүүгийн нэгдэл”-тэй хамтран ажиллах боломж бүрдсэн”
хэмээлээ. Үүнээс гадна тэрээр DAO протоколд суурилсан токены засаглалыг эзэмшигчдэд эрх тэгш хуваарилж, аливаа шийдвэрийг олонхын саналаар хэрэгжүүлэх зорилготой “ArdMoney” төслийн удирдагчаар ажиллаж байна.
DAO гэдэг нь токен эзэмшигчдийн олонхын саналаар шийдвэр гаргадаг тогтолцоог хэлэх бөгөөд тухайн төслийг олон нийт эзэмшиж, хамтдаа үр өгөөжийг нь хүртдэг гэдгээрээ онцлогтой. Хамгийн гол нь DAO өдгөө дэлхий дахинаа дөнгөж туршигдаж байгаа шинэ хэлбэр. М.Энх-Амгалан үүнийг бусдаас түрүүлж харснаас гадна Монголын зах зээлд нэвтрүүлж, анх удаа амжилттай хэрэгжүүлэхээр тууштай хөдөлмөрлөн дэлхийтэй хөл нийлүүлэн алхаж, сэтгэх хэмжээнд хүртлээ өөрийгөө хөгжүүлжээ.

Өдгөө 480 мянган төгрөгийн санхүүжилттэй эхэлсэн “Diverse Solutions” компанийн хэрэглэгчид, хамтран ажилласан байгууллагууд нь тэдний үйл ажиллагааг “хурдтай, чанартай” гэх үгсээр тодорхойлдог. Анх 16 настайгаасаа алгоритм дээр суурилсан програм сонирхож, код бичихийн тулд англи хэлтэй илүү ойр нөхөрлөх болсон М.Энх-Амгалан одоо бол гарааны бизнесээ эхлүүлэх зоригтой алхмыг хийснээр компанийнхаа үйл ажиллагааг өргөжүүлж, карьер нь амжилттай өсөж яваа өртөөлөгчдийн нэг юм.
Өдгөө тэрээр компаниа хувь хүнийхээ үнэлэмжээр 10 тэрбум төгрөгт хүрнэ гэдгийг ч мөн итгэлтэй хэлж байсан юм. Анх бизнесээ эхлүүлэх үед өр зээлэнд орж, хар бор ажил хийхээс аргагүйд хүрч байсан удаа ч түүнд бий. Ихэнх хүмүүс туулсан цаг хугацаа, нар мандахыг үзсэн насных нь их багаар хүмүүсийг үнэлж цэгнэх нь бий. Гэвч хүсэл тэмүүлэл, хангалттай зориг байвал үүргэвчээ үүрээд гэрээсээ гарахад болно. Харин эргэж буцалгүй, чигээрээ алхах ёстой гэдгийг 21 настай энэ залуу 480 мянгын санхүүжилтээр эхлүүлсэн “Diverse Solutions” компаниа 10 тэрбумаар үнэлэх хүртлээ тууштай зүтгэж чадсанаар харуулж байна. Гол нь энэ өөрийнх нь үнэлэмж. Өөртөө итгэж найдах, өөрийгөө зоригтой үнэлж чадах хүртлээ тэр өдөр бүр хөдөлмөрлөсөн юм.

ЧИ БУСДЫГ СОНСОЖ СУРСАН УУ?
“Би хүмүүстэй ярилцах дуртай. Манай компанийн ажилчид өглөө бүр хоорондоо чухал шийдэл, үйл ажиллагаа болон шинэ санаануудаа хуваалцаж ярилцдаг. Заримдаа шийдэл олдохгүй “гацах” тохиолдолд өөрөөсөө мундаг хүнтэй санал бодлоо солилцоно. Тиймээс хүмүүсийн яриаг сонсож, өөртөө дүгнэлт хийх нь миний ажлын чухал арга барилуудын нэг. DAX (Digital assets exchange) виртуал хөрөнгийн биржийн захирал Ч.Ганзориг ахтай үргэлж уулзаж, ярилцдаг. Тэр хүн маш нээлттэй байдгаас гадна мэдэхгүй, шийдэл олохгүй байгаа зүйл дээр тун оновчтой санаа, зөвлөмжүүдийг хэлж өгдөг. Ер нь бусдыг сонсож сурна гэдэг том давуу чанар”.

Unread Media

Магадгүй тэр бусдыг сонсож чаддаг учраас бизнесийн салбарт алдаа гаргах нь бага байж дээ гэсэн бодол төрнө. Мөн тэрээр ажилчдаа сонсож, ар гэрт нь хүндхэн асуудал тулгарвал шийдэж өгөхийг зорьдог. Сайн ажилласан нэгнээ хувийнхаа зүгээс урамшуулж шагнах нь ч бий. Бусдын хөдөлмөрийг үнэлж чаддаг удирдагч байна гэдэг хүн чанарынхаа хувьд ч зөв зам дээрээ алхаж яваагийн тод жишээ юм.
М.Энх-Амгалан яриагаа цааш үргэлжлүүлэн
“Хүн бол нийгмийн амьтан. Хэзээ ч ганцаараа амьдрах боломжгүй. Хүрээлэн буй орчноос авахуулаад ямар нэг зүйлтэй заавал холбогдоно. Үүнээс гадна үргэлж л нийгэмд эерэг өөрчлөлтийг авчрах, тустай зүйлс бүтээхийг зорьдог байсан хүслээ биелүүлж яваадаа баяртай байна. Ер нь хүмүүс хамтдаа байж сайн ярилцдаг, ойлголцож чаддаг бол ямар ч зүйлийг бүтээх боломжтой. Би бусдыгаа сайн сонсож, ажлыг илүү “хүн төвтэй” хийдэг”
гэлээ. Энэ бол баг хамт олондоо уусаж чадсан, тэднийг нэгэн ажил мэргэжил дор зангидахаас гадна халуун дулаан уур амьсгалтай байлгаж чаддаг хүний үг юм.

ӨДӨР БҮР АЖИЛЛА
Яг адилхан кино үзэж, хөгжим сонссон байлаа ч хүн бүр өөр, өөрийн гэсэн үзэл бодлыг хэлнэ. Яв цав нийцсэн адилхан мэдрэмжтэй үлдэнэ гэдэг ховор. Үүнтэй адилаар амьдрал ч бас хүмүүст тэнцүү боломж олгодоггүй байна. Өөртөө зохисон халимаг үстэй, эргэлдсэн алаг нүдтэй энэ хүү үеийнхээ залуусын тухайд насандаа ахадсан үзэл бодол тээж явдаг. Бүгд л өдөр бүр ажиллаж, хөдөлмөрлөж байж амжилтад хүрдэг ч гэлээ зарим хүний хувьд амжилтын хаалга эгнэгт хаалттай байх нь бий. Энэ тухайд хамгийн сайн жишээ болж чадсан нэгэн түүхийг тэр хүүрнэсэн юм.
“Арван жилд байхад үеийнхээ хүүхдүүдээсээ хамаагүй том, бадриун биетэй охин манай ангид сурдаг байлаа. Ангийн хөвгүүд түүнийг элдвээр хочилж дуудах бөгөөд шоглож, дооглодог байсан. Би яагаад ч юм тэр үед нь инээчхээд байдаг байлаа. Харин нэг удаа ангийн маань багш түүнийг өвчтэй эмээ, жаахан дүүтэйгээ хамт амьдардаг гэдгийг хэлсэн. Багаасаа л ус зөөх, түлээ мод хагалах зэрэг ахуйн олон ажлыг ганцаараа хийсээр байгаад тийм том биетэй болчихсон юм билээ. Энэ юу гэсэн үг вэ гэвэл миний бодлоор хүн бүрд тэгш боломж олдоггүй. Тиймээс бусдыг ойлгож сурах нь чухал. Хүний дотор ямархан зүйл өндийн сэрж, цаана нь болж бүтэхгүй асуудал байна уу гэдгийг нягталж үзээгүй байж дүгнэлт хийх хэцүү. Магадгүй залхуу хойрго, наргиж цэнгэхэд цагаа зарцуулаад явдаг хүмүүс бий л байх. Гэхдээ үеийн маань залуучууд дор бүрнээ л хөдөлмөрлөж, хийж бүтээ яваа гэдэгт итгэдэг. Би ч бас нойртой, нойргүй ажлаа хийгээд л явдаг байсан. Хамгийн гол нь хүн өдөр бүр ажиллах хэрэгтэй”.

Хүмүүс байгууллага удирдахыг маш том үүрэг хариуцлага гэж ярьдаг. Магадгүй амьдарна гэдэг ч өөрөө том хариуцлага байж мэднэ. Тэрээр үүнийг хамгийн сайн ухаарч ойлгосон залуусын нэг. Тиймдээ л “Өдөр бүр ажиллах ёстой” гэсэн зарчимдаа үнэнч үлдэнэ гэдгээ ч хэлж байв.
Тэдний үеийнхэн гарааны бизнесээ зоригтойгоор эхлүүлж, цоо шинэ салбарыг босгож нийгэмдээ тэсрэлт хийж байна. Энэ дунд М.Энх-Амгалан гэдэг нэр зайлшгүй бичигдэнэ. Ерөөс бизнес хийхэд ажлын туршлага, арга барил, зөв төлөвлөлтөөс гадна хөдөлмөр, тууштай хичээл зүтгэл хамгийн чухал гэдгийг тэр үеийнхэндээ өөрийн жишээгээр батлан харуулж явна.

Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд хийж буй өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.

> "Өртөөлөгчид" бол салбартаа шинэчлэл хийхээр, тоглоомын дүрмийг өөрчлөхөөр тэмүүлж буй залуу мэргэжилтнүүд, шинэ үеийнхнийг онцлон танилцуулах хөрөг-цуврал юм.
>
> Unread Media
### ЗӨВ АСУУЛТ
Салбар бүр өөрийн манлайлагч, удирдагчидтай байдаг. Харин цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр өмнө нь хэн нэгэн оролдож байгаагүй санаа шийдлийг гаргаж, цоо шинэ салбарыг бүтээж яваа түүчээлэгчид гарч ирдэг. Гэвч салбар нь өөрөө үүнийг бүрэн дүүрэн тодорхойлж дөнгөхгүй. Гол нь тууштай хичээл зүтгэл, хөдөлмөр зэрэг хүчин зүйлс нэгдэж шинэ салбарыг бий болгож буй өртөөлөгчдийг төрүүлдэг. Ийм хүмүүсийн туулсан зам нь индүүдчихсэн мэт шулуун дардан, толь шиг толигор бус харин ч энхэл донхолтой байх нь бий. Тийм замаар алхаж яваа хүмүүсийн түүх үнэн бөгөөд амттай байдаг. Тэдний нэг нь “Diverse Solutions” компанийн үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх захирал, “ArdMoney” төслийн удирдагч М.Энх-Амгалан юм.
Тэрээр цахилгааны инженер аав, нягтлан бодогч ээжийн хүү болон төржээ. Тэднийх ам бүл тавуулаа бөгөөд хоёр дүүгийнхээ үлгэр дуурайл болсон том ах нь юм. Аав Е.Мягмарсүрэн нь I хороололд цахилгааны кабелийн дэлгүүртэй байсан гэдэг. Харин өдгөө тус дэлгүүр “Энержи тех прогресс” компани болтлоо үйл ажиллагаа нь өргөжин тэлсэн байна. Багаасаа л аавынхаа дэлгүүрээр орж гарах тэдгээр мөчүүдэд цахилгаан, технологийн эд зүйлс бяцхан хүүгийн сониуч занг хөдөлгөсөн нь мэдээж. Үргэлж ямар нэг шинэ юм сэдэж, хичээл сургуульдаа ч бусадтай эв зүйгээ төвөггүй олчихдог байсан нийтэч зантай, хүн хоорондын харилцаа чухал гэдгийг ойлгочихсон түүнд аавынх нь тууштай хөдөлмөрч чанар, зарчимч үзэл хамгийн их нөлөөлсөн гэдэг.
Үүнээс гадна М.Энх-Амгаланд хувь хүний байгалиас заяасан өгөгдөл гэмээр зан чанарын гялсхийн нэг хэлтэрхий байв. Гэхдээ их том хэлтэрхий. *“Надад нэг эерэг чанар байсан. Бага наснаасаа л бусдад тулгараад буй асуудлыг шийдэж, нийгэмд эерэг өөрчлөлт авчрах сан гэх үзэл бодол дотор үргэлж тээгдэж явдаг байлаа. Тиймдээ ч сургууль дээр багаар болох ажил, хүүхдүүдийн хэрэгжүүлж буй үйл ажиллагаанд өөрийн мэдэлгүй оролцоод санаа бодлоо хуваалцаж, тулгараад буй асуудлынх нь шийдлийг эрэлхийлдэг байсан. Яагаад ч юм өөрийн дуу хоолойг хүргэж, бусдын дунд ороод зохион байгуулалтыг нь хийвэл тэр ажил илүү урагштай явж, үр дүн нь бусдад эерэг нөлөө үзүүлэхүйц сайн үнэлгээтэй байдаг байлаа. Гэхдээ хаана, хэзээ дуугарах, ямар үед чимээгүй суух вэ гэдгээ би сайн мэднэ”* хэмээн тэр ярина.
Мэдээж хүн бүрийн мөн чанар, сэтгэлгээ харилцан адилгүй боловч ямар нэг хэмжээгээр өөрийн дотоод “би”-г нээх, хийхээр тэмүүлж буй зүйлээ оновчтойгоор тодорхойлоход чиглэгдсэн хүсэл эрмэлзэл дотор нь нуугдаж байдаг. М.Энх-Амгалан ч мөн адил бага наснаас эхлэн дотрыг нь гижигдэж, зүгээр суулгадаггүй байсан мэдрэмжийг цаг мөч урсан өнгөрөхийн хэрээр бодитоор харж эхэлсэн байна. Гол нь тэрээр ямарваа нэг зүйлийг хийж чадахгүй болов уу гэсэн шалтгаанаар түүнээс дөлж зугтахаас илүүтэй “Оролдоод үзэх хэрэгтэй” гэх зарчмыг өөртөө суулгасан байлаа. Учир нь түүнд тодорхой нэг салбар өөд чиглэсэн сонирхол байсангүй. Тэрээр дуулах, төгөлдөр хуур, үкүлэлэ, гитар тоглох дуртайгаас гадна арван жилдээ боксоор хичээллэж, технологи сонирхдог байв. Одоо ч энэ бүх сонирхол нь хэвээрээ. Гагцхүү түүний хувьд дээр дурдсан бүх зүйл “хүсэл” биш болж хувирсан юм. Учир нь тэр бүгдийг нь сурчээ. Харин эдгээрээс алийг нь хамгийн сайн хийж чадах вэ? гэх цорын ганц зөв асуултыг өөртөө тавьсан байна.
### ЗАМ САЛСАН УХААЛАГ ЭХЛЭЛ
Арван жилдээ нийслэлийн “Номуун”, 36, 83 зэрэг гурван сургуульд суралцаж төгссөн тэрээр өөрт тавьсан асуултдаа хариулах болов. Тооны хичээл, технологид сонирхолтой байсан учир New Mongol Kosen буюу Япон улсын “Коосэн” технологийн коллежийн сургалтын хөтөлбөрийг монголд анх удаа нэвтрүүлээд байсан тус сургуулийн “Электроникийн инженер”-ийн ангийг сонгон суралцав. Гэвч энэ нь зөвхөн түүний хүслийнх бус гэр бүлийн хамтын шийдвэр байлаа. 16 настай хүү өөрийн гэсэн “Гарааны бизнес”-ийг эхлүүлэх хүсэлтэй байсан боловч гэрийнхэн нь таатай хүлээж авсангүй. Учир нь бизнест туйлын харгис хууль үйлчилдэг учраас тэр болов уу. Энэ тухайд М.Энх-Амгалан *“Бизнесийн салбарт тууштай ажиллаж чадвал нийгэмд хэрэгцээтэй зүйлсийг бүтээхээс гадна санхүүгийн хувьд ч тогтвортой байх боломжтой. Гол нь алдаж гишгэвэл тэр чигтээ унаж эргэж босохгүйгээр унах аюул тосно. Тиймээс бизнес эхлүүлэхдээ сайтар төлөвлөх нь чухал. Тухайн үед гэрийнхэн маань эргэлзэж байсан боловч одоо бол надад бүрэн дүүрэн итгэдэг. Би тууштай байж, сайтар төлөвлөж, өдөр бүр л хөдөлмөрлөсөн. Алдсан бас оносон. Гэхдээ оносон нь илүү учраас би өнөөдөр энд зогсож байна”* гэв.
Тэрээр 2016 онд хамгийн анхны тэмцээндээ оролцож байв. Гэвч багийн ахлагчтай үл ойлголцноос болж цаашид хамтран ажиллах замын эхлэл дээр нь цэг тавьж орхижээ. Мэдээж тэрхүү үл ойлгоцол өөрийнх нь зүгээс асуудал үүсгэх явдал гараагүй ч гэлээ ахлагч нь санхүүгийн асуудлыг нэгдүгээрт тавьдаг байсан учир ийнхүү зам салсан байна. Учир нь Л.Энх-Амгаланд санхүүгээс илүүтэй тухайн үед “Нийгэмд хэрэгцээтэй ямар зүйлийг бүтээж болох вэ” гэдэг л хамгийн чухал байлаа.
Харин 2017 онд Хан-Уул дүүргийн гарааны бизнесийн “Khan Uul Start-Up Weekend” тэмцээнд оролцон анхны санхүүжилтээ авч чаджээ. Тус тэмцээнийг Швейцарын хөгжлийн агентлагаас санхүүжүүлсэн бөгөөд энэхүү төслөөрөө “Echelon top” буюу Азийн зуун гарааны бизнесийг шалгаруулдаг тэмцээний Монгол дахь шалгаруулалтад өрсөлдөж байв. Ийнхүү “Bodygram” нэртэй компаниа байгуулав. Тус компани нь фитнесийн хиймэл оюун ухаан дээр суурилснаас гадна гар утасны аппликэйшнтэй холбогджээ. Үүнд фитнесийн дасгал, зөв хооллолт зэргээс гадна хүний биеийн хамгийн сайхан харагдаж болох хэмжээг хүртэл хиймэл оюун ухаан дээр суурилан үзүүлэх гэж оролдсон боловч мэдлэг, чадвар, санхүү бүгд дутаж байлаа. Яг л энэ үеэс ажиллах орчин, санхүүгийн асуудалтай нэгэн зэрэг нүүр тулав. Гэвч өөрсдийн хүсэл сонирхлын төлөө нэгдсэн залуус хичээл тарсны хойно сургуулийнхаа аль нэг хоосон танхим, эл хуль кродиорт сууж ажлаа явуулсаар оройтож харьдаг байжээ. Ингэж явсаар хоёр жил өнгөрсний хойно ахин суралцаж, шинэ боломжуудыг эрж хайх зөв шийдвэрийг гаргав. Тэр нь компанийн үйл ажиллагааг зогсоох юм. Үүнээс гадна цаашид үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэх санхүүгийн ямар ч боломж байсангүй. Учир нь М.Энх-Амгалан болон түүнтэй хамтран ажиллаж байсан залуусын хувьд хамгийн чухал үнэт зүйл бол бусдаас хараат бус санхүүгийн чадамжтай компани байгуулж, хөл дээр нь босгох мөрөөдөл байв. Үүндээ хүрэхийн өмнө тэр өөртөө ингэж хэлэв.
> "Чи юу хийхийг хүсэж байна, түүнийгээ л хий. Сагс тогломоор байвал тогло, усанд сэлмээр байвал сэл. Гол нь зоригтой шийдэж чаддаг, үргэлж шинийг эрэлхийлдэг бай."
>
> Unread Media
Ийнхүү сургуулиа төгсөж ШУТИС-ийн МХТС-ийн “Компьютерын ухааны анги”-д оржээ. Энэ бол зуун хувь түүний өөрийн сонголт. Сургуульдаа ороод шинийг хийж бүтээх хүсэлтэй, хамтран ажиллах боломжтой залуусыг хайж, ажиглаж эхлэв. Тэднийгээ ч мөн олов. Ингээд 2020 оны дөрөвдүгээр сард “Diverse Solutions” компаниа үүсгэн байгуулж, гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж эхэллээ. Яг одоогоор тус компани нь вэб хуудсаараа дамжуулан хүмүүст цахим мөнгөний талаарх мэдээ мэдээлэл, чанартай боловсролыг олгоход чиглэгдсэн үйл ажиллагааг голчлон явуулахаар “Крипто.мн” гэх шинэ төсөл хэрэгжүүлж эхлүүлээд байна. Энэ тухайд тэрээр *“Бид нар хүмүүсийн ажлыг хялбаршуулах бус чанаржуулах тал дээр анхаарч ажилладаг. Яг одоогоор блокчэйн, биткойны тухай эрүүл, чанартай мэдээллээр хүмүүсийг хангадаг төвлөрсөн цогц үйлчилгээтэй вэб хуудас байдаггүй. Тиймээс бид бүтээгдэхүүнээрээ хүмүүст үнэн зөв мэдээлэл хүргэхийг зорьдог”* гэлээ. Мэдээж тэдний хамт олны хамгийн том зорилго энэ биш. Арван хэдхэн настайгаасаа бизнесийн салбарын чухал зарчмуудыг өөртөө суулгаж чадсан М.Энх-Амгалан болон “Diverse Solutions”-ний хамт олон “Азидаа тэргүүлэх блокчэйн хөгжүүлэлтийн компани болох” том зорилготой.
Блокчэйнтэй холбоотой хөгжүүлэлт хийдэг тус компанид арваад залуус ажилладаг. Бүгд хорь гаруйхан настай. Тиймээс баг хамт олон нь ажлыг эрч хүчтэй явуулж чаддагаас гадна хурдтай чанар, шинийг сэтгэж, шийдэл олохдоо тун гаргууд байдаг гэнэ. Харин “Diverse Solutions”-ний хамт олны нарийн төлөвлөлт, үзэл бодолдоо үнэнч, тууштай хөдөлмөрч залуусын анхны нэгдэл, зоримог шийдвэр нь ч бас тухайн үеийн хатуухан сорилттой тулгарч байв.
### 480 МЯНГААС ДАХИН ЭХЭЛСЭН НЬ
“Diverse Solutions” компанийг анх хүсэл зорилго нэгдсэн найман залуу хамтран байгуулав. Тэд 68 мянган төгрөгөөр нийлж компанидаа эхний хөрөнгө оруулалтыг хийхээр төлөвлөсөн ч эцэст нь 65 мянга дээр тогтжээ. Хүн бүрд тэгш боломж үүсдэггүй. Тиймээс тухайн үеийн нөхцөл байдлаас хамаарч зарим гишүүд нь өөрийн санхүүгийн боломжит хэмжээнд санхүүжилт хийсэн учир анхны тогтоосон ханшид хүрч чадаагүй бөгөөд 480 мянган төгрөг л цугларч байв. Харин ажлын байрны түрээсийн төлбөр нь 400 мянга.
*“Бид үлдсэн мөнгөнөөс ус буцалгагч, байхуу цай зэргийг авсан. Мөн Баянзүрх захаас ууттай том боорцог худалдаж авдаг байж билээ. Тэгээд л усаа буцалгаж цайгаа дүрээд боорцгоо идчихдэг байв. Тэр нь нэлээд овор хэмжээ ихтэй, том боорцог байсан. Ийм маягаар өдрийн цайны цагийг аргалчхаад ажиллаж, амьдардаг байлаа. Хамгийн мундаг ажилтандаа гурван сарын хугацаанд 300 мянган төгрөгийн цалин өгнө. Бусад долоо нь цалингүй ажиллана. Харин тэрхүү мөнгийг өөрсдөө нэгдүгээр курсийн оюутнууд боловч төгсөх курсийнхний диплом хийж өгөх зэрэг “халтуур”-ны ажил хийж олдог байсан даа. Гэхдээ IT –гийн чиглэлээр ажил явуулахад нэн түрүүний шаардлагатай гэж үзсэн зүйлс миний хувьд оффис, компьютер хоёр л байлаа. Анх бидэнд 14 мкв оффис л олдож байсан”* хэмээн тэр ярина.
Мөн өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард “Ард санхүүгийн нэгдэл”-ээс тавьсан саналыг шийдмэг хүлээн авсны хүчинд санхүүжилт авч хамтран ажиллахаар болсон байна. Санал ийм байв. Дижитал хөрөнгийн зах зээл буюу блокчэйн технологид үндэслэсэн крипто, секюрити токен арилжаалах боломжийг хялбар, найдвартай аргаар олгодог DAX платформын урд талын хэсгийг долоо хоногт багтаан шинэчлэх ёстой байв. “Ийм богинохон хугацаанд амжуулах нэг ч байгууллага олдоггүй ээ, танайх амжуулж чадах уу? гэдэг асуултыг надад тавьсан” хэмээн М.Энх-Амгалан ярьснаа *“Бид заасан хугацаанд нь амжуулж өгсөн. Тиймээс манай хувьцааг худалдаж авах, хөрөнгө оруулах талаар ярилцсанаас гадна “Ард санхүүгийн нэгдэл”-тэй хамтран ажиллах боломж бүрдсэн”* хэмээлээ. Үүнээс гадна тэрээр DAO протоколд суурилсан токены засаглалыг эзэмшигчдэд эрх тэгш хуваарилж, аливаа шийдвэрийг олонхын саналаар хэрэгжүүлэх зорилготой “ArdMoney” төслийн удирдагчаар ажиллаж байна.
DAO гэдэг нь токен эзэмшигчдийн олонхын саналаар шийдвэр гаргадаг тогтолцоог хэлэх бөгөөд тухайн төслийг олон нийт эзэмшиж, хамтдаа үр өгөөжийг нь хүртдэг гэдгээрээ онцлогтой. Хамгийн гол нь DAO өдгөө дэлхий дахинаа дөнгөж туршигдаж байгаа шинэ хэлбэр. М.Энх-Амгалан үүнийг бусдаас түрүүлж харснаас гадна Монголын зах зээлд нэвтрүүлж, анх удаа амжилттай хэрэгжүүлэхээр тууштай хөдөлмөрлөн дэлхийтэй хөл нийлүүлэн алхаж, сэтгэх хэмжээнд хүртлээ өөрийгөө хөгжүүлжээ.
Өдгөө 480 мянган төгрөгийн санхүүжилттэй эхэлсэн “Diverse Solutions” компанийн хэрэглэгчид, хамтран ажилласан байгууллагууд нь тэдний үйл ажиллагааг “хурдтай, чанартай” гэх үгсээр тодорхойлдог. Анх 16 настайгаасаа алгоритм дээр суурилсан програм сонирхож, код бичихийн тулд англи хэлтэй илүү ойр нөхөрлөх болсон М.Энх-Амгалан одоо бол гарааны бизнесээ эхлүүлэх зоригтой алхмыг хийснээр компанийнхаа үйл ажиллагааг өргөжүүлж, карьер нь амжилттай өсөж яваа өртөөлөгчдийн нэг юм.
Өдгөө тэрээр компаниа хувь хүнийхээ үнэлэмжээр 10 тэрбум төгрөгт хүрнэ гэдгийг ч мөн итгэлтэй хэлж байсан юм. Анх бизнесээ эхлүүлэх үед өр зээлэнд орж, хар бор ажил хийхээс аргагүйд хүрч байсан удаа ч түүнд бий. Ихэнх хүмүүс туулсан цаг хугацаа, нар мандахыг үзсэн насных нь их багаар хүмүүсийг үнэлж цэгнэх нь бий. Гэвч хүсэл тэмүүлэл, хангалттай зориг байвал үүргэвчээ үүрээд гэрээсээ гарахад болно. Харин эргэж буцалгүй, чигээрээ алхах ёстой гэдгийг 21 настай энэ залуу 480 мянгын санхүүжилтээр эхлүүлсэн “Diverse Solutions” компаниа 10 тэрбумаар үнэлэх хүртлээ тууштай зүтгэж чадсанаар харуулж байна. Гол нь энэ өөрийнх нь үнэлэмж. Өөртөө итгэж найдах, өөрийгөө зоригтой үнэлж чадах хүртлээ тэр өдөр бүр хөдөлмөрлөсөн юм.
### ЧИ БУСДЫГ СОНСОЖ СУРСАН УУ?
> “Би хүмүүстэй ярилцах дуртай. Манай компанийн ажилчид өглөө бүр хоорондоо чухал шийдэл, үйл ажиллагаа болон шинэ санаануудаа хуваалцаж ярилцдаг. Заримдаа шийдэл олдохгүй “гацах” тохиолдолд өөрөөсөө мундаг хүнтэй санал бодлоо солилцоно. Тиймээс хүмүүсийн яриаг сонсож, өөртөө дүгнэлт хийх нь миний ажлын чухал арга барилуудын нэг. DAX (Digital assets exchange) виртуал хөрөнгийн биржийн захирал Ч.Ганзориг ахтай үргэлж уулзаж, ярилцдаг. Тэр хүн маш нээлттэй байдгаас гадна мэдэхгүй, шийдэл олохгүй байгаа зүйл дээр тун оновчтой санаа, зөвлөмжүүдийг хэлж өгдөг. Ер нь бусдыг сонсож сурна гэдэг том давуу чанар”.
>
> Unread Media
Магадгүй тэр бусдыг сонсож чаддаг учраас бизнесийн салбарт алдаа гаргах нь бага байж дээ гэсэн бодол төрнө. Мөн тэрээр ажилчдаа сонсож, ар гэрт нь хүндхэн асуудал тулгарвал шийдэж өгөхийг зорьдог. Сайн ажилласан нэгнээ хувийнхаа зүгээс урамшуулж шагнах нь ч бий. Бусдын хөдөлмөрийг үнэлж чаддаг удирдагч байна гэдэг хүн чанарынхаа хувьд ч зөв зам дээрээ алхаж яваагийн тод жишээ юм.
М.Энх-Амгалан яриагаа цааш үргэлжлүүлэн *“Хүн бол нийгмийн амьтан. Хэзээ ч ганцаараа амьдрах боломжгүй. Хүрээлэн буй орчноос авахуулаад ямар нэг зүйлтэй заавал холбогдоно. Үүнээс гадна үргэлж л нийгэмд эерэг өөрчлөлтийг авчрах, тустай зүйлс бүтээхийг зорьдог байсан хүслээ биелүүлж яваадаа баяртай байна. Ер нь хүмүүс хамтдаа байж сайн ярилцдаг, ойлголцож чаддаг бол ямар ч зүйлийг бүтээх боломжтой. Би бусдыгаа сайн сонсож, ажлыг илүү “хүн төвтэй” хийдэг”* гэлээ. Энэ бол баг хамт олондоо уусаж чадсан, тэднийг нэгэн ажил мэргэжил дор зангидахаас гадна халуун дулаан уур амьсгалтай байлгаж чаддаг хүний үг юм.
### ӨДӨР БҮР АЖИЛЛА
Яг адилхан кино үзэж, хөгжим сонссон байлаа ч хүн бүр өөр, өөрийн гэсэн үзэл бодлыг хэлнэ. Яв цав нийцсэн адилхан мэдрэмжтэй үлдэнэ гэдэг ховор. Үүнтэй адилаар амьдрал ч бас хүмүүст тэнцүү боломж олгодоггүй байна. Өөртөө зохисон халимаг үстэй, эргэлдсэн алаг нүдтэй энэ хүү үеийнхээ залуусын тухайд насандаа ахадсан үзэл бодол тээж явдаг. Бүгд л өдөр бүр ажиллаж, хөдөлмөрлөж байж амжилтад хүрдэг ч гэлээ зарим хүний хувьд амжилтын хаалга эгнэгт хаалттай байх нь бий. Энэ тухайд хамгийн сайн жишээ болж чадсан нэгэн түүхийг тэр хүүрнэсэн юм.
“Арван жилд байхад үеийнхээ хүүхдүүдээсээ хамаагүй том, бадриун биетэй охин манай ангид сурдаг байлаа. Ангийн хөвгүүд түүнийг элдвээр хочилж дуудах бөгөөд шоглож, дооглодог байсан. Би яагаад ч юм тэр үед нь инээчхээд байдаг байлаа. Харин нэг удаа ангийн маань багш түүнийг өвчтэй эмээ, жаахан дүүтэйгээ хамт амьдардаг гэдгийг хэлсэн. Багаасаа л ус зөөх, түлээ мод хагалах зэрэг ахуйн олон ажлыг ганцаараа хийсээр байгаад тийм том биетэй болчихсон юм билээ. Энэ юу гэсэн үг вэ гэвэл миний бодлоор хүн бүрд тэгш боломж олдоггүй. Тиймээс бусдыг ойлгож сурах нь чухал. Хүний дотор ямархан зүйл өндийн сэрж, цаана нь болж бүтэхгүй асуудал байна уу гэдгийг нягталж үзээгүй байж дүгнэлт хийх хэцүү. Магадгүй залхуу хойрго, наргиж цэнгэхэд цагаа зарцуулаад явдаг хүмүүс бий л байх. Гэхдээ үеийн маань залуучууд дор бүрнээ л хөдөлмөрлөж, хийж бүтээ яваа гэдэгт итгэдэг. Би ч бас нойртой, нойргүй ажлаа хийгээд л явдаг байсан. Хамгийн гол нь хүн өдөр бүр ажиллах хэрэгтэй”.
Хүмүүс байгууллага удирдахыг маш том үүрэг хариуцлага гэж ярьдаг. Магадгүй амьдарна гэдэг ч өөрөө том хариуцлага байж мэднэ. Тэрээр үүнийг хамгийн сайн ухаарч ойлгосон залуусын нэг. Тиймдээ л “Өдөр бүр ажиллах ёстой” гэсэн зарчимдаа үнэнч үлдэнэ гэдгээ ч хэлж байв.
Тэдний үеийнхэн гарааны бизнесээ зоригтойгоор эхлүүлж, цоо шинэ салбарыг босгож нийгэмдээ тэсрэлт хийж байна. Энэ дунд М.Энх-Амгалан гэдэг нэр зайлшгүй бичигдэнэ. Ерөөс бизнес хийхэд ажлын туршлага, арга барил, зөв төлөвлөлтөөс гадна хөдөлмөр, тууштай хичээл зүтгэл хамгийн чухал гэдгийг тэр үеийнхэндээ өөрийн жишээгээр батлан харуулж явна.
*Та бүхэн манай "Өртөөлөгчид" буланд хийж буй өөр өөрсдийн салбарт чичиргээн үүсгэж, өөрчлөлтийг авчирч буй залуучуудыг санал болгоорой.*