“Гүнээсээ хайрлая” усны шилдэг шийдэл шалгаруулах шагналын эздийг алдаршуулах нь
<div class="article-body no-wide-image">
          <h2><div>Усны зүй зохистой хэрэглээ, дахин ашиглалт, газрын доорх усны ач холбогдлыг олон нийтэд таниулах, нөөцийг хамгаалах зорилготой “Гүнээсээ хайрлая” мэдээллийн аян дөрөв дэх жилдээ амжилттай зохион байгуулагдаж, уламжлалт ёсоор усыг ариглах шинэ технологийн нэвтрүүлэлт, судалгаа шинжилгээ бүхий шилдэг шийдлийн эздийг хоёр дахь удаагаа шалгарууллаа. </div><div><br></div><div>Тодруулбал, гуравдугаар сарын 21-ний өдөр зохион байгуулагдсан “Цэнхэр алт” усны үндэсний 2-р чуулганд “Оюу толгой” компани “Гүнээсээ хайрлая” аянаар оролцож, тус чуулганы үеэр 2025 оны шилдэг байгууллага, шилдэг судлаач болон шилдэг иргэнийг тодруулсан юм.</div></h2><h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">“ГҮНЭЭСЭЭ ХАЙРЛАЯ” УСНЫ ШИЛДЭГ ШИЙДЭЛ ШАЛГАРУУЛАХ УРАЛДААНЫ ТУХАЙ</h3><p></p><p>“Оюу толгой” компани нь Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газар болон Монголын гидрогеологи, геоэкологийн холбоо, Галба-Өөш Долоодын Говийн сав газрын захиргаа, ШУТИС-ийн Геологи, уул уурхайн сургуулийн Геологи, гидрогеологийн салбар сургуультай хамтран “Гүнээсээ хайрлая” аяныг дөрөв дэх жилдээ зохион байгуулж буй. </p><p>Харин өнгөрсөн жилээс тэд усны шилдэг шийдэл шалгаруулах уралдааныг зохион байгуулах болсон ба Монгол Улсын өнцөг булан бүрээс усаа хайрлан хамгаалж, усны нөөцийн эрэл хайгуул, судалгааны ажилд бодитой үр дүнд хүрсэн хувь хүн, байгууллагууд өөрсдийн төслийг хоёрдугаар сарын 27-ноос 3-р сарын 18-ны хооронд илгээжээ. </p><p>Онцлууштай нь шилдэг төсөл, санаачилгуудыг шалгаруулах шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд Монгол Улсын усны салбарын хүндэт эрдэмтэд, хараат бус ТББ-ын төлөөллүүд ажилласан бөгөөд 2024 онд шилдэг байгууллага, шилдэг судлаач, шилдэг иргэнээр шалгарсан эрхмүүд арга хэмжээнд хүрэлцэн ирж, энэ удаагийн ялагчдын шагналыг ёслол төгөлдөр гардуулсан юм.</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/091b4ed61765176a45c80f76e69d65e3.png"></p><p></p><p style="margin-top: 15px;"><b><br></b></p><p style="margin-top: 15px;"><b>“Оюу толгой” компанийн Байгаль орчны хэлтсийн Усны харилцаа, хяналт шинжилгээ хариуцсан зөвлөх Б.Ууганхүү</b></p><p style="font-style: italic;">“Говийн бүсэд уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахад анхаарах ёстой зүйл нь байгаль орчин, тэр дундаа ус юм. Тиймдээ ч “Оюу толгой” компани үйл ажиллагаагаа эхлэхээс өмнө буюу төлөвлөлтийн шатаас эхлээд устай холбоотой бүхий л эрсдэлүүдийг үнэлж, энэ чиглэлд анхаарал хандуулан ажилласаар, өнөөдрийн байдлаар ус дахин ашиглалтын хэмжээ маань 88.5 хувьд хүрээд байна. Тухайлбал, нэг тонн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэхэд дэлхийн дундаж 1.2 м.куб ус ашигладаг бол манай компанийн хувьд энэ дүнгээс гурав дахин бага буюу 0.4 м.куб усыг нөхөн сэлбэлтээр ашигладаг.</p><p style="font-style: italic;">Манай компани 2022 оноос төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран усны талаар зөв мэдээллийг салбарын мэргэжилтнүүдийн зүгээс өгөх зорилгоор “Гүнээсээ хайрлая” аяныг санаачлан хэрэгжүүлсэн. Энэ хүрээнд усны нөөцийг хамгаалахад чиглэсэн сайн туршлагуудыг эрэн хайж, шалгаруулах, бусдад түгээх, улмаар сайн жишиг тогтож, бусад нь мөн адил тэдний үйл ажиллагаанаас санаа авч, хэрэгжүүлээсэй гэж хүсэж байна.”</p><p><br></p>
<p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/97d278017f8d5e2dccf4de0646b392bf.png"></p><p></p><p><b><br></b></p><p><b>МУ-ын Зөвлөх инженер, Ус хөгжил ирээдүй ТББ-ын тэргүүн, Доктор, Дэд профессор Г.Долгорсүрэн</b></p><p><i>“Юун түрүүнд манай аян болон уралдаан үр өгөөжөө өгч байгааг харахад туйлын таатай байна. “Гүнээсээ хайрлая” аяны хүрээнд зохион байгуулагдсан усны шилдэг шийдэл шалгаруулах уралдаан маань шинжлэх ухаан, технологи талаас усны нөөцөө зөв үнэлэх, хаана ямар хэмжээний, аль хэр чанартай ус байна вэ гэдгийг судалж мэдэх шилдэг судлаачдыг тодруулах, мөн усны хэрэглээндээ орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлж буй аж ахуй нэгжүүдийг шалгаруулах, цаашлаад иргэний түвшинд өрхийн хэрэглээнд хэрхэн хариуцлагатай хандаж, санал санаачилга дэвшүүлэн бусдадаа үлгэрлэж байгааг онцлон алдаршуулах зорилготой.<br><br>Тиймдээ ч хоёр дахь жилдээ шилдгүүдээ тодруулаад байна. Энэ удаагийн шалгаруулалтад материалаа илгээсэн иргэд, ААН байгууллагууд усны нөөцийг бохирдлоос хамгаалах, ахуйн болон үйлдвэрийн хэрэглээнд ашигласан усыг хэрхэн цэвэршүүлж, дахин ашиглахад онцгой анхаарал өгч ажиллажээ.”</i><br></p>
<h3 class="text-uppercase text-blue text-bold">ШАГНАЛЫН ЭЗДИЙГ АЛДАРШУУЛАХ НЬ</h3><h4>Шилдэг байгууллага <div>“Дуртмал ус” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Г.Ариунаа</div><div><br></div><div>Монгол орны эрдэс түүхий эдэд түшиглэн бохир ус цэвэрлэх MJ-B коагулянт бодисыг Монголд анх удаа гарган авч, туршилт, судалгаанд нэвтрүүлжээ.</div><div><br></div></h4><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/15f68aeb18d06a04f43d160f3a7cac5c.jpg"></p><p></p><p><i><br></i></p><p><i>“Гүнээсээ хайрлая” гэх утга агуулгын ард хүн бүр сэтгэлийн гүнээсээ усыг хайрлах тухай философи яригдаж байгаа. Миний хувьд 2017 оноос “Дуртмал ус” ХХК-ийг үүсгэн байгуулж, тасралтгүй энэ чиглэлд ажиллаж байна. Үр дүнд нь бид арьс шир, ноос ноолуурын үйлдвэр болон алтны уурхайгаас гарч буй бохир усыг цэвэрлэх зориулалт бүхий байгалийн гаралтай MJ-B коагулянт бодисыг гарган авсан. Учир нь одоогоор манай улс бохир ус цэвэрлэхэд ашигладаг химийн бүтээгдэхүүнээ импортоор оруулж ирж байгаа бөгөөд цэвэршүүлэлтийн үр дүн нь Монгол Улсад мөрдөгддөг стандартыг хангаж чадахгүй байгаа юм.<br><br>Тэгвэл миний судалгааны ажлын үр дүн болох байгалийн гаралтай MJ-B коагулянт бодис нь арьс шир, ноос ноолуурын үйлдвэрээс гарч буй бохир усыг шат дамжлага бүрээр дахин цэвэршүүлж, эргүүлэн ашиглах боломжийг бүрдүүлээд байна.”</i></p>
<h4><div><br></div><div>Шилдэг судлаач</div><div>Ш.Чулуунбаатар</div><div><br></div><div>2000 оноос хойш хийгдсэн говийн бүсийн гидрогеологийн судалгааг нэгтгэж, гурван цуврал бүхий товхимол туурвисан.</div><div><br></div></h4><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/874e071535c8ed13e8950a32cf7281d6.jpg"></p><p></p><p><i><br></i></p><p><i>“Говийн гурван сав газрын хэмжээнд гадаргын болоод газрын доорх усыг хосолмол байдлаар ашиглах боломж байгаа эсэх асуултад хариулт өгөх зорилгоор судалгааны ажлаа хийсэн. Тэр ч утгаараа усыг нь авч ашиглах боломжтой гидрогеологийн обьект, талбайн хэсгүүдийг товхимолдоо оруулж өгснийг онцлууштай.<br><br>Олон нийтийн дунд усыг “үнэгүй” гэж боддог түгээмэл ойлголт байна. Үнэн хэрэгтээ энэ бол хязгаарлагдмал нөөц шүү дээ. Тиймээс усны үнэ цэнийг сайтар ойлгож, хэмнэх хэрэгтэй. Жишээ нь, хур борооны усаа тогтоож авах, дээврийн ус цуглуулах зэрэг дадлыг иргэн нэг бүр өөрсдөдөө хэвшүүлээсэй гэж хүсэж байна.”</i></p>
<h4><div><br></div><div>Шилдэг иргэн</div><div>Д.Батдорж</div><div><br></div><div>Өрхийн хэрэглээнд борооны ус тосож, хуримтлал үүсгэн усыг бодитой хэмнэх үр дүнд хүрчээ.</div><div><br></div></h4><p><img class="uk-width-1-1 lightbox" alt="" src="https://unread.today/files/969a1aed-77a4-45e9-b7b7-3ee2709aaf31/929a14758a05831160d6ae3fc9b81630.jpg"></p><p></p><p><i><br></i></p><p><i>“Аав маань намайг бага байхаас л зуны байшингийн гадаа борооны ус тосож, ногоо услахад ашиглах зорилгоор хуримтлуулдаг байсан юм. Энэ дадлыг харж өссөний хувьд, дээрээс нь орон сууцныхаа дээд давхарт, террастай хэсэгт амьдардаг болохоор 2016 оноос таван литрийн саванд борооны ус тосож эхэлсэн. Түүнээс хойш жил бүр хэмжээг нь нэмсээр, сүүлийн хоёр жилд гэхэд л жилдээ 5 тонн орчим ус хуримтлуулж, бохироо урсгахад ашигласан байна.<br><br>Бидний 00 руу урсгаж байгаа ус чинь цэвэр ус шүү дээ. Тиймээс өдөр тутмын амьдралын хэв маягтаа бага ч гэсэн өөрчлөлт хийж, түүнийгээ бусдад уриалж чадвал үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй.”</i></p>
          </div>

Усны зүй зохистой хэрэглээ, дахин ашиглалт, газрын доорх усны ач холбогдлыг олон нийтэд таниулах, нөөцийг хамгаалах зорилготой “Гүнээсээ хайрлая” мэдээллийн аян дөрөв дэх жилдээ амжилттай зохион байгуулагдаж, уламжлалт ёсоор усыг ариглах шинэ технологийн нэвтрүүлэлт, судалгаа шинжилгээ бүхий шилдэг шийдлийн эздийг хоёр дахь удаагаа шалгарууллаа.
Тодруулбал, гуравдугаар сарын 21-ний өдөр зохион байгуулагдсан “Цэнхэр алт” усны үндэсний 2-р чуулганд “Оюу толгой” компани “Гүнээсээ хайрлая” аянаар оролцож, тус чуулганы үеэр 2025 оны шилдэг байгууллага, шилдэг судлаач болон шилдэг иргэнийг тодруулсан юм.
“ГҮНЭЭСЭЭ ХАЙРЛАЯ” УСНЫ ШИЛДЭГ ШИЙДЭЛ ШАЛГАРУУЛАХ УРАЛДААНЫ ТУХАЙ
“Оюу толгой” компани нь Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газар болон Монголын гидрогеологи, геоэкологийн холбоо, Галба-Өөш Долоодын Говийн сав газрын захиргаа, ШУТИС-ийн Геологи, уул уурхайн сургуулийн Геологи, гидрогеологийн салбар сургуультай хамтран “Гүнээсээ хайрлая” аяныг дөрөв дэх жилдээ зохион байгуулж буй.
Харин өнгөрсөн жилээс тэд усны шилдэг шийдэл шалгаруулах уралдааныг зохион байгуулах болсон ба Монгол Улсын өнцөг булан бүрээс усаа хайрлан хамгаалж, усны нөөцийн эрэл хайгуул, судалгааны ажилд бодитой үр дүнд хүрсэн хувь хүн, байгууллагууд өөрсдийн төслийг хоёрдугаар сарын 27-ноос 3-р сарын 18-ны хооронд илгээжээ.
Онцлууштай нь шилдэг төсөл, санаачилгуудыг шалгаруулах шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд Монгол Улсын усны салбарын хүндэт эрдэмтэд, хараат бус ТББ-ын төлөөллүүд ажилласан бөгөөд 2024 онд шилдэг байгууллага, шилдэг судлаач, шилдэг иргэнээр шалгарсан эрхмүүд арга хэмжээнд хүрэлцэн ирж, энэ удаагийн ялагчдын шагналыг ёслол төгөлдөр гардуулсан юм.

“Оюу толгой” компанийн Байгаль орчны хэлтсийн Усны харилцаа, хяналт шинжилгээ хариуцсан зөвлөх Б.Ууганхүү
“Говийн бүсэд уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахад анхаарах ёстой зүйл нь байгаль орчин, тэр дундаа ус юм. Тиймдээ ч “Оюу толгой” компани үйл ажиллагаагаа эхлэхээс өмнө буюу төлөвлөлтийн шатаас эхлээд устай холбоотой бүхий л эрсдэлүүдийг үнэлж, энэ чиглэлд анхаарал хандуулан ажилласаар, өнөөдрийн байдлаар ус дахин ашиглалтын хэмжээ маань 88.5 хувьд хүрээд байна. Тухайлбал, нэг тонн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэхэд дэлхийн дундаж 1.2 м.куб ус ашигладаг бол манай компанийн хувьд энэ дүнгээс гурав дахин бага буюу 0.4 м.куб усыг нөхөн сэлбэлтээр ашигладаг.
Манай компани 2022 оноос төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран усны талаар зөв мэдээллийг салбарын мэргэжилтнүүдийн зүгээс өгөх зорилгоор “Гүнээсээ хайрлая” аяныг санаачлан хэрэгжүүлсэн. Энэ хүрээнд усны нөөцийг хамгаалахад чиглэсэн сайн туршлагуудыг эрэн хайж, шалгаруулах, бусдад түгээх, улмаар сайн жишиг тогтож, бусад нь мөн адил тэдний үйл ажиллагаанаас санаа авч, хэрэгжүүлээсэй гэж хүсэж байна.”

МУ-ын Зөвлөх инженер, Ус хөгжил ирээдүй ТББ-ын тэргүүн, Доктор, Дэд профессор Г.Долгорсүрэн
“Юун түрүүнд манай аян болон уралдаан үр өгөөжөө өгч байгааг харахад туйлын таатай байна. “Гүнээсээ хайрлая” аяны хүрээнд зохион байгуулагдсан усны шилдэг шийдэл шалгаруулах уралдаан маань шинжлэх ухаан, технологи талаас усны нөөцөө зөв үнэлэх, хаана ямар хэмжээний, аль хэр чанартай ус байна вэ гэдгийг судалж мэдэх шилдэг судлаачдыг тодруулах, мөн усны хэрэглээндээ орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлж буй аж ахуй нэгжүүдийг шалгаруулах, цаашлаад иргэний түвшинд өрхийн хэрэглээнд хэрхэн хариуцлагатай хандаж, санал санаачилга дэвшүүлэн бусдадаа үлгэрлэж байгааг онцлон алдаршуулах зорилготой.
Тиймдээ ч хоёр дахь жилдээ шилдгүүдээ тодруулаад байна. Энэ удаагийн шалгаруулалтад материалаа илгээсэн иргэд, ААН байгууллагууд усны нөөцийг бохирдлоос хамгаалах, ахуйн болон үйлдвэрийн хэрэглээнд ашигласан усыг хэрхэн цэвэршүүлж, дахин ашиглахад онцгой анхаарал өгч ажиллажээ.”

ШАГНАЛЫН ЭЗДИЙГ АЛДАРШУУЛАХ НЬ
Шилдэг байгууллага
“Дуртмал ус” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Г.Ариунаа
Монгол орны эрдэс түүхий эдэд түшиглэн бохир ус цэвэрлэх MJ-B коагулянт бодисыг Монголд анх удаа гарган авч, туршилт, судалгаанд нэвтрүүлжээ.
“Гүнээсээ хайрлая” гэх утга агуулгын ард хүн бүр сэтгэлийн гүнээсээ усыг хайрлах тухай философи яригдаж байгаа. Миний хувьд 2017 оноос “Дуртмал ус” ХХК-ийг үүсгэн байгуулж, тасралтгүй энэ чиглэлд ажиллаж байна. Үр дүнд нь бид арьс шир, ноос ноолуурын үйлдвэр болон алтны уурхайгаас гарч буй бохир усыг цэвэрлэх зориулалт бүхий байгалийн гаралтай MJ-B коагулянт бодисыг гарган авсан. Учир нь одоогоор манай улс бохир ус цэвэрлэхэд ашигладаг химийн бүтээгдэхүүнээ импортоор оруулж ирж байгаа бөгөөд цэвэршүүлэлтийн үр дүн нь Монгол Улсад мөрдөгддөг стандартыг хангаж чадахгүй байгаа юм.
Тэгвэл миний судалгааны ажлын үр дүн болох байгалийн гаралтай MJ-B коагулянт бодис нь арьс шир, ноос ноолуурын үйлдвэрээс гарч буй бохир усыг шат дамжлага бүрээр дахин цэвэршүүлж, эргүүлэн ашиглах боломжийг бүрдүүлээд байна.”

Шилдэг судлаач
Ш.Чулуунбаатар
2000 оноос хойш хийгдсэн говийн бүсийн гидрогеологийн судалгааг нэгтгэж, гурван цуврал бүхий товхимол туурвисан.
“Говийн гурван сав газрын хэмжээнд гадаргын болоод газрын доорх усыг хосолмол байдлаар ашиглах боломж байгаа эсэх асуултад хариулт өгөх зорилгоор судалгааны ажлаа хийсэн. Тэр ч утгаараа усыг нь авч ашиглах боломжтой гидрогеологийн обьект, талбайн хэсгүүдийг товхимолдоо оруулж өгснийг онцлууштай.
Олон нийтийн дунд усыг “үнэгүй” гэж боддог түгээмэл ойлголт байна. Үнэн хэрэгтээ энэ бол хязгаарлагдмал нөөц шүү дээ. Тиймээс усны үнэ цэнийг сайтар ойлгож, хэмнэх хэрэгтэй. Жишээ нь, хур борооны усаа тогтоож авах, дээврийн ус цуглуулах зэрэг дадлыг иргэн нэг бүр өөрсдөдөө хэвшүүлээсэй гэж хүсэж байна.”

Шилдэг иргэн
Д.Батдорж
Өрхийн хэрэглээнд борооны ус тосож, хуримтлал үүсгэн усыг бодитой хэмнэх үр дүнд хүрчээ.
“Аав маань намайг бага байхаас л зуны байшингийн гадаа борооны ус тосож, ногоо услахад ашиглах зорилгоор хуримтлуулдаг байсан юм. Энэ дадлыг харж өссөний хувьд, дээрээс нь орон сууцныхаа дээд давхарт, террастай хэсэгт амьдардаг болохоор 2016 оноос таван литрийн саванд борооны ус тосож эхэлсэн. Түүнээс хойш жил бүр хэмжээг нь нэмсээр, сүүлийн хоёр жилд гэхэд л жилдээ 5 тонн орчим ус хуримтлуулж, бохироо урсгахад ашигласан байна.
Бидний 00 руу урсгаж байгаа ус чинь цэвэр ус шүү дээ. Тиймээс өдөр тутмын амьдралын хэв маягтаа бага ч гэсэн өөрчлөлт хийж, түүнийгээ бусдад уриалж чадвал үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй.”

Усны зүй зохистой хэрэглээ, дахин ашиглалт, газрын доорх усны ач холбогдлыг олон нийтэд таниулах, нөөцийг хамгаалах зорилготой “Гүнээсээ хайрлая” мэдээллийн аян дөрөв дэх жилдээ амжилттай зохион байгуулагдаж, уламжлалт ёсоор усыг ариглах шинэ технологийн нэвтрүүлэлт, судалгаа шинжилгээ бүхий шилдэг шийдлийн эздийг хоёр дахь удаагаа шалгарууллаа.    Тодруулбал, гуравдугаар сарын 21-ний өдөр зохион байгуулагдсан “Цэнхэр алт” усны үндэсний 2-р чуулганд “Оюу толгой” компани “Гүнээсээ хайрлая” аянаар оролцож, тус чуулганы үеэр 2025 оны шилдэг байгууллага, шилдэг судлаач болон шилдэг иргэнийг тодруулсан юм.
### “ГҮНЭЭСЭЭ ХАЙРЛАЯ” УСНЫ ШИЛДЭГ ШИЙДЭЛ ШАЛГАРУУЛАХ УРАЛДААНЫ ТУХАЙ
“Оюу толгой” компани нь Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газар болон Монголын гидрогеологи, геоэкологийн холбоо, Галба-Өөш Долоодын Говийн сав газрын захиргаа, ШУТИС-ийн Геологи, уул уурхайн сургуулийн Геологи, гидрогеологийн салбар сургуультай хамтран “Гүнээсээ хайрлая” аяныг дөрөв дэх жилдээ зохион байгуулж буй.
Харин өнгөрсөн жилээс тэд усны шилдэг шийдэл шалгаруулах уралдааныг зохион байгуулах болсон ба Монгол Улсын өнцөг булан бүрээс усаа хайрлан хамгаалж, усны нөөцийн эрэл хайгуул, судалгааны ажилд бодитой үр дүнд хүрсэн хувь хүн, байгууллагууд өөрсдийн төслийг хоёрдугаар сарын 27-ноос 3-р сарын 18-ны хооронд илгээжээ.
Онцлууштай нь шилдэг төсөл, санаачилгуудыг шалгаруулах шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд Монгол Улсын усны салбарын хүндэт эрдэмтэд, хараат бус ТББ-ын төлөөллүүд ажилласан бөгөөд 2024 онд шилдэг байгууллага, шилдэг судлаач, шилдэг иргэнээр шалгарсан эрхмүүд арга хэмжээнд хүрэлцэн ирж, энэ удаагийн ялагчдын шагналыг ёслол төгөлдөр гардуулсан юм.
**“Оюу толгой” компанийн Байгаль орчны хэлтсийн Усны харилцаа, хяналт шинжилгээ хариуцсан зөвлөх Б.Ууганхүү**
“Говийн бүсэд уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахад анхаарах ёстой зүйл нь байгаль орчин, тэр дундаа ус юм. Тиймдээ ч “Оюу толгой” компани үйл ажиллагаагаа эхлэхээс өмнө буюу төлөвлөлтийн шатаас эхлээд устай холбоотой бүхий л эрсдэлүүдийг үнэлж, энэ чиглэлд анхаарал хандуулан ажилласаар, өнөөдрийн байдлаар ус дахин ашиглалтын хэмжээ маань 88.5 хувьд хүрээд байна. Тухайлбал, нэг тонн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэхэд дэлхийн дундаж 1.2 м.куб ус ашигладаг бол манай компанийн хувьд энэ дүнгээс гурав дахин бага буюу 0.4 м.куб усыг нөхөн сэлбэлтээр ашигладаг.
Манай компани 2022 оноос төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран усны талаар зөв мэдээллийг салбарын мэргэжилтнүүдийн зүгээс өгөх зорилгоор “Гүнээсээ хайрлая” аяныг санаачлан хэрэгжүүлсэн. Энэ хүрээнд усны нөөцийг хамгаалахад чиглэсэн сайн туршлагуудыг эрэн хайж, шалгаруулах, бусдад түгээх, улмаар сайн жишиг тогтож, бусад нь мөн адил тэдний үйл ажиллагаанаас санаа авч, хэрэгжүүлээсэй гэж хүсэж байна.”
**МУ-ын Зөвлөх инженер, Ус хөгжил ирээдүй ТББ-ын тэргүүн, Доктор, Дэд профессор Г.Долгорсүрэн**
*“Юун түрүүнд манай аян болон уралдаан үр өгөөжөө өгч байгааг харахад туйлын таатай байна. “Гүнээсээ хайрлая” аяны хүрээнд зохион байгуулагдсан усны шилдэг шийдэл шалгаруулах уралдаан маань шинжлэх ухаан, технологи талаас усны нөөцөө зөв үнэлэх, хаана ямар хэмжээний, аль хэр чанартай ус байна вэ гэдгийг судалж мэдэх шилдэг судлаачдыг тодруулах, мөн усны хэрэглээндээ орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлж буй аж ахуй нэгжүүдийг шалгаруулах, цаашлаад иргэний түвшинд өрхийн хэрэглээнд хэрхэн хариуцлагатай хандаж, санал санаачилга дэвшүүлэн бусдадаа үлгэрлэж байгааг онцлон алдаршуулах зорилготой.
Тиймдээ ч хоёр дахь жилдээ шилдгүүдээ тодруулаад байна. Энэ удаагийн шалгаруулалтад материалаа илгээсэн иргэд, ААН байгууллагууд усны нөөцийг бохирдлоос хамгаалах, ахуйн болон үйлдвэрийн хэрэглээнд ашигласан усыг хэрхэн цэвэршүүлж, дахин ашиглахад онцгой анхаарал өгч ажиллажээ.”*
### ШАГНАЛЫН ЭЗДИЙГ АЛДАРШУУЛАХ НЬ
#### Шилдэг байгууллага “Дуртмал ус” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Г.Ариунаа Монгол орны эрдэс түүхий эдэд түшиглэн бохир ус цэвэрлэх MJ-B коагулянт бодисыг Монголд анх удаа гарган авч, туршилт, судалгаанд нэвтрүүлжээ.
*“Гүнээсээ хайрлая” гэх утга агуулгын ард хүн бүр сэтгэлийн гүнээсээ усыг хайрлах тухай философи яригдаж байгаа. Миний хувьд 2017 оноос “Дуртмал ус” ХХК-ийг үүсгэн байгуулж, тасралтгүй энэ чиглэлд ажиллаж байна. Үр дүнд нь бид арьс шир, ноос ноолуурын үйлдвэр болон алтны уурхайгаас гарч буй бохир усыг цэвэрлэх зориулалт бүхий байгалийн гаралтай MJ-B коагулянт бодисыг гарган авсан. Учир нь одоогоор манай улс бохир ус цэвэрлэхэд ашигладаг химийн бүтээгдэхүүнээ импортоор оруулж ирж байгаа бөгөөд цэвэршүүлэлтийн үр дүн нь Монгол Улсад мөрдөгддөг стандартыг хангаж чадахгүй байгаа юм.
Тэгвэл миний судалгааны ажлын үр дүн болох байгалийн гаралтай MJ-B коагулянт бодис нь арьс шир, ноос ноолуурын үйлдвэрээс гарч буй бохир усыг шат дамжлага бүрээр дахин цэвэршүүлж, эргүүлэн ашиглах боломжийг бүрдүүлээд байна.”*
#### Шилдэг судлаач Ш.Чулуунбаатар 2000 оноос хойш хийгдсэн говийн бүсийн гидрогеологийн судалгааг нэгтгэж, гурван цуврал бүхий товхимол туурвисан.
*“Говийн гурван сав газрын хэмжээнд гадаргын болоод газрын доорх усыг хосолмол байдлаар ашиглах боломж байгаа эсэх асуултад хариулт өгөх зорилгоор судалгааны ажлаа хийсэн. Тэр ч утгаараа усыг нь авч ашиглах боломжтой гидрогеологийн обьект, талбайн хэсгүүдийг товхимолдоо оруулж өгснийг онцлууштай.
Олон нийтийн дунд усыг “үнэгүй” гэж боддог түгээмэл ойлголт байна. Үнэн хэрэгтээ энэ бол хязгаарлагдмал нөөц шүү дээ. Тиймээс усны үнэ цэнийг сайтар ойлгож, хэмнэх хэрэгтэй. Жишээ нь, хур борооны усаа тогтоож авах, дээврийн ус цуглуулах зэрэг дадлыг иргэн нэг бүр өөрсдөдөө хэвшүүлээсэй гэж хүсэж байна.”*
#### Шилдэг иргэн Д.Батдорж Өрхийн хэрэглээнд борооны ус тосож, хуримтлал үүсгэн усыг бодитой хэмнэх үр дүнд хүрчээ.
*“Аав маань намайг бага байхаас л зуны байшингийн гадаа борооны ус тосож, ногоо услахад ашиглах зорилгоор хуримтлуулдаг байсан юм. Энэ дадлыг харж өссөний хувьд, дээрээс нь орон сууцныхаа дээд давхарт, террастай хэсэгт амьдардаг болохоор 2016 оноос таван литрийн саванд борооны ус тосож эхэлсэн. Түүнээс хойш жил бүр хэмжээг нь нэмсээр, сүүлийн хоёр жилд гэхэд л жилдээ 5 тонн орчим ус хуримтлуулж, бохироо урсгахад ашигласан байна.
Бидний 00 руу урсгаж байгаа ус чинь цэвэр ус шүү дээ. Тиймээс өдөр тутмын амьдралын хэв маягтаа бага ч гэсэн өөрчлөлт хийж, түүнийгээ бусдад уриалж чадвал үр дүнд хүрэх нь гарцаагүй.”*