ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବା ପାଇଁ  ଯୋଗ୍ୟତାର ମାନଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ବାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଶବଦାହ ବିଦାୟପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରାଣ ପାଇଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ଲାଭଦାୟକ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଯଦି ଶରୀରକୁ ଦାହ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଆତ୍ମା ​​କିଛି ଦିନ କିମ୍ବା ମାସ ଧରି ଶରୀର ନିକଟରେ ରହିଥା’ନ୍ତି, ଯାହା ପରିତ୍ରାଣ ପାଇବାରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଶବଦାହ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପୋତି ଦିଆଯାଏ।  ଶିଶୁ ଏବଂ ଅବିବାହିତ ଲୋକଙ୍କ ଶବକୁ ଛାଡିଦେଲେ ବିବାହିତ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କ ଶବକୁ ସାଧାରଣତଃ ପୋଡି ଦିଆଯାଏ।  ଶିଶୁ ଏବଂ ଅବିବାହିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶବକୁ କବର ଦିଆଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ଶବଦାହ ପାଇଁ ଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତିମସଂସ୍କାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ଯେହେତୁ ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତିମସଂସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନସନ୍ତତି ନଥାନ୍ତି। ଏପରିକି  ‘ଅବିବାହିତ ପୁରୁଷର ଆତ୍ମା ଏବଂ ଅବିବାହିତା ମହିଳାର  ଆତ୍ମାକୁ ନିମ୍ନ ଗସ୍ତର ସୂଚାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଭସା ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।  ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିପତ୍ନୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଛାଡପତ୍ର ହେଲେ (ଏପରି ଘଟଣା କ୍ୱଚିତ୍ ହୁଏ), ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ, ଉଭୟ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ  ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜର ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର କିମ୍ବା  ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାମୀ ଏହା କରନ୍ତି। ଅବଶ୍ୟ, ଜଣେ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବେ କିମ୍ବା ବେଆଇନ୍ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିବେ  ତେବେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ତେଣୁ, ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର ଏକ ଉତ୍ସବ ଯାହା କେବଳ ଆଇନଗତ ବିବାହିତ ଜୀବନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ ନାହିଁ ବରଂ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହିତ ପରିବାରର ବୃଦ୍ଧିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ। ଏଥି ସହିତ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର ମୁଖ୍ୟ ଭୁମିକା ଦେବା ଲିଙ୍ଗଗତ ପକ୍ଷପାତ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ପରିବାର ସଦସ୍ୟ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପିତୃଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତି ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, କର୍ତ୍ତା (ଅର୍ଥାତ୍ ‘ମୂଖ୍ୟ ଅଭିନେତା’) ସହିତ ଅଂଶୀଦାର ହେବା ସହିତ ସାଧାରଣତଃ ଏହା ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୁଅ ଅଟେ।  ଯେହେତୁ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପାଇଁ ସମାନ ଅଧିକାର ଅଛି, ଯଦିଓ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।  ବାସ୍ତବରେ, ଅନ୍ତିମସଂସ୍କାର କରିବାର ଅଧିକାର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକରୀ ଅଧିକାର ପ୍ରାୟତଃ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡିତ।ଏହି ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତ ପରିବାରର ପୁରୁଷ ସଦସ୍ୟଙ୍କର ହୋଇଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ବରିଷ୍ଠତା କ୍ରମରେ ଏହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ପରିବାରର ଜ୍ୟେଷ୍ଠରୁ କନିଷ୍ଠକୁ  ଯାଉଥିବା ସାଧାରଣ କ୍ରମିକ ନିୟମ ହେଉଛି: ପୁଅ, ନାତି, ନାତୁଣୀ, ଗୋଟିଏ କନ୍ୟାର ପୁତ୍ର ନାତି, ଜୀବନସାଥୀ, ଭାଇ, ଭାଇର ପୁତ୍ର, ପିତା, ମାତା,ଝିଅମାନେ, ବୋହୂ, ଭଉଣୀମାନେ, ଭଉଣୀର ପୁତ୍ର ଏବଂ ଶେଷରେ କୋଣସି ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କୟ। ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କିଏ କରିବେ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାବେଳେ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଆନ୍ତରିକତା ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ତର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବଅଟେ। ଯଦି କୌଣସି ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି ତେବେ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସ୍ଥିତିରେ  ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତେଷ୍ଟି ରୀତିନୀତି କରାଯାଇପାରେ। ସନ୍ତାନସନ୍ତତି ନଥିବା ଲୋକମାନେ, ନିଜର ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ସାଧାରଣଃ ଏକ ପୋଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଦରକାର ଅନ୍ତେଷ୍ଟି ରୀତିନୀତି ମଧ୍ୟ ସମାଜରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ। ପୁତ୍ରମାନେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର କାର୍ଯ କରି ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ନାରୀ ମାନଙ୍କୁ  ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଧିକାର ଦେବାକୁ ବାରଣ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ସେହିଭଳି ଭାଇ,ଭଉଣୀ ଏବଂ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରର ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟିକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ  ଅଧିକ ଅଧିକାର ରହିଛି । ଏହିପରି ସାମାଜିକ ଚଳଣି  ଧର୍ମ ସହିତ ଏତେ ଜଡିତ ହୋଇଛି ଯେ ଓଡିଆ ସମାଜରେ ଏକ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୁଷ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହେବାଭଳି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।ଏବେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁ ମହିଳା ମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ସନ୍ତତି ନାହାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଲୋକେ "ଆଣ୍ଠୁକୁଡି" କହନ୍ତି ଓ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି । "ଆଣ୍ଠୁକୁଡି"  ଅର୍ଥାତ୍ ସନ୍ତାନ ନଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ  ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ଅନେକ ଝିଅ ଥିଲେବି, ପୁତ୍ରହୀନ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ମଧ୍ୟେ "ଆଣ୍ଠୁକୁଡି" ହେବାର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ  ନୁହିଁନ୍ତି। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଉପନିଷଦ ପରି ଧାର୍ମିକ ପୁସ୍ତକରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟାକୁ ଦୃଢ ବିରୋଧ କରାଯାଇଛି  ଏବଂ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ବାରଣ କରାଯାଏ।  ଯେହେତୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ,ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏପରି ପାପ କରେ,ତାଙ୍କୁ ଆଗତ ଜନ୍ମରେ ଏକ ନିମ୍ନ ମାନର ମଣିଷ ବା ଜୀବ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଏପରିକି  ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା   ମଧ୍ୟ ଏହି ପାପରେ  ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମହତ୍ୟା ପୀଡିତଙ୍କ ପାଇଁ, ଯଦିଓ ଶବ ବ୍ୟବଚ୍ଛେଦ କରାଯାଏ, ତଥାପି ପୀଡିତ ବା ପିଡୀତାର ପରିତ୍ରାଣ ହେବାର ଆଶା ନ ଥିବାରୁ,ସେମାନଙ୍କର  ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରାଯାଏ ନାହିଁ |  ତେଣୁ,ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ନ ହେବା ବିଷୟରେ  ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ନକରିବାକୁ ଏହା ଏକ କଡା  ଚେତାବନୀ।