Brucellosis
Il-bruċellożi jew brucellosis, magħrufa aħjar bħala d-deni rqiq, hija żoonożi li tittieħed ħafna kkawżata mill-ikkunsmar ta' ħalib mhux pasturizzat jew laħam mhux imsajjar minn annimali infettati, jew kuntatt mill-qrib mat-tnixxijiet tagħhom. Din il-marda hija magħrufa wkoll bħala d-deni ta' Malta jew deni Mediterranju.

Il-batterji li jikkawżaw din il-marda, Brucella, huma batterji żgħar, Gram-negattivi, mhux motili, li ma jiffurmawx spori, u forma ta' virga (coccobacilli). Huma jiffunzjonaw bħala parassiti intraċellulari fakultattivi, li jikkawżaw mard kroniku, li normalment jippersisti għal għomor il-vittma. Erba' speċi jinfettaw il-bnedmin: B. abortus, B. canis, B. melitensis, u B. suis. B. abortus hija inqas virulenti minn B. melitensis u hija primarjament marda tal-baqar. B. canis jaffettwa l-klieb. B. melitensis hija l-aktar speċi virulenti u invażiva; normalment tinfetta l-mogħoż u kultant in-nagħaġ. B. suis huwa ta' virulenza intermedja u prinċipalment jinfetta l-ħnieżer. Is-sintomi jinkludu għaraq abbundanti u uġigħ fil-ġogi u fil-muskoli. Il-bruċellosi ilha rikonoxxuta fl-annimali u fil-bnedmin mill-bidu tas-seklu 20.

Sinjali u sintomi 

Is-sintomi huma bħal dawk assoċjati ma' ħafna mard ieħor bid- deni, iżda b'enfasi fuq uġigħ muskolari u għaraq bil-lejl. It-tul tal-marda jista' jvarja minn ftit ġimgħat għal ħafna xhur jew saħansitra snin.

Fl-ewwel stadju tal-marda, il-batteremija sseħħ u twassal għat-trijade klassika ta' deni undulanti, għaraq (spiss b'riħa karatteristika ħażina, moffa kultant imqabbla ma' ħuxlief imxarrab), u artralġja migratorja u mialġja (uġigħ fil-ġogi u fil-muskoli). It-testijiet tad-demm karatteristikament jiżvelaw numru baxx ta' ċelluli bojod tad-demm u ċelluli ħomor tad-demm, juru xi elevazzjoni ta' enżimi tal-fwied bħal aspartate aminotransferase u alanine aminotransferase, u juru reazzjonijiet pożittivi tal-ward ta' Bengal u r-reazzjonijet ta' Huddleston. Is-sintomi gastrointestinali jseħħu f'70% tal-każijiet u jinkludu dardir, rimettar, tnaqqis fl-aptit, telf ta 'piż mhux intenzjonat, uġigħ addominali, stitikezza, dijarea, fwied imkabbar, infjammazzjoni tal-fwied, axxess tal-fwied, u milsa mkabbra. 

Dan il-kumpless huwa, għall-inqas fil-Portugall, l-Iżrael, is-Sirja, u l-Ġordan, magħruf bħala deni ta' Malta. Waqt episodji ta' deni ta' Malta, il-melitokoċemija (preżenza ta' brucellae fid-demm) normalment tista' tintwera permezz ta' kultura tad-demm f'medja ta' tryptose jew medju Albini. Jekk ma tiġix ittrattata, il-marda tista' tagħti lok għal fokalizzazzjonijiet  jew issir kronika. Il-fokalizzazzjonijiet tal-bruċellosi ġeneralment iseħħu fl-għadam u l-ġogi, u l-osteomjelite jew spondylodiscite tas-sinsla tal-ġenbejn akkumpanjata minn sacroiliitis hija karatteristika ħafna ta' din il-marda. L-orkite hija komuni wkoll fl-irġiel.

Il-konsegwenzi tal-infezzjoni Brucella huma varjabbli ħafna u jistgħu jinkludu artrite, spondilite, tromboċitopenja, meninġite, uveite, newrite ottika, endokardite, u diversi disturbi newroloġiċi magħrufa kollettivament bħala newrobruċellosi.

Kawża 

Il-bruċellosi fil-bnedmin hija ġeneralment assoċjata mal-konsum ta' ħalib mhux pasturizzat u ġobon artab magħmul mill-ħalib ta' annimali infettati - primarjament mogħoż, infettati b'B. melitensis u ma' espożizzjoni okkupazzjonali ta' ħaddiema tal-laboratorju, veterinarji, u ħaddiema tal-biċċeriji. Xi vaċċini użati fil-bhejjem, l-aktar B. abortus razza 19, jikkawżaw ukoll mard fil-bnedmin jekk jiġu injettati aċċidentalment. Il-bruċellożi tikkaġuna deni inkostanti, korriment, għaraq, dgħjufija, anemija, uġigħ ta' ras, dipressjoni, u uġigħ muskolari u tal-ġisem. B. suis u B. canis, jikkawżaw infezzjoni fil-ħnieżer u l-klieb, rispettivament. 

Is-sejbiet ġenerali jappoġġaw li l-bruċellosi joħloqu riskju okkupazzjonali għall-bdiewa tal-mogħoż b’tħassib dwar naqqas t'għarfien tat-trażmissjoni tal-mard lill-bnedmin u nuqqas ta’ għarfien dwar prattiki speċifiċi għall-irziezet, bħal użu ta' kwarantina.

Dijanjosi 

Id-dijanjosi tal-bruċellosi tiddependi fuq: 

 Dimostrazzjoni tal-aġent: kulturi tad-demm f'brodu tat-tryptose, kulturi tal-mudullun: It-tkabbir tal-brucellae huwa estremament bil-mod (jistgħu jieħdu sa xahrejn biex jikbru) u l-kultura toħloq riskju għall-persunal tal-laboratorju minħabba l-infettività għolja tal-brucellae.
 Dimostrazzjoni ta' antikorpi kontra l-aġent jew bir-reazzjonijiet klassiċi ta' Huddleson, Wright, u/jew Bengal Rose, jew b'ELISA jew bl-assaġġ 2-mercaptoethanol għal antikorpi IgM assoċjati ma' mard kroniku
 Evidenza istoloġika ta' epatite granulomatoża fuq bijopsija epatika
 Alterazzjonijiet radjoloġiċi fil-vertebri infettati: is-sinjal Pedro Pons (erożjoni preferenzjali tal-kantuniera anterosuperjuri tal-vertebri lumbari) u osteofitosi mmarkata huma suspettużi ta' spondylitis bruċellika.

Prevenzjoni 
Is-sorveljanza bl-użu ta' testijiet seroloġiċi, kif ukoll testijiet fuq il-ħalib bħat-test taċ-ċirku tal-ħalib, jistgħu jintużaw għall-iskrinjar u għandhom rwol importanti f'kampanji biex tiġi eliminata l-marda. Kif ukoll, l-ittestjar individwali fuq l-annimali kemm għall-kummerċ kif ukoll għal skopijiet ta' kontroll tal-mard huwa pprattikat komunament. F'żoni endemiċi, it-tilqim ħafna drabi jintuża biex titnaqqas l-inċidenza ta  infezzjoni. Jeżisti vaċċin għall-annimali li juża batterji ħajjin modifikati. Il-Manwal tat-Test Dijanjostiku u Vaċċini għall-Annimali Terrestri tal-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali tipprovdi gwida dettaljata dwar il-produzzjoni tal-vaċċini. Peress li l-marda hija qrib li tiġi eliminata, hemm bżonn test u programm ta' qerda biex tiġi eradikata. 

Il-mod ewlieni tal-prevenzjoni tal-bruċellosi huwa billi tintuża iġjene stretta fil-produzzjoni tal-prodotti tal-ħalib mhux ipproċessat, jew billi jiġi pasturizzat il-ħalib kollu għall-konsum tal-bnedmin, sew fil-forma mhux mibdula tiegħu kif ukoll bħala derivat, bħall-ġobon.

Trattament 
Antibijotiċi bħal tetracyclines, rifampicin, u l-aminoglycosides streptomycin u gentamicin huma effettivi kontra l-batterja Brucella. Madankollu, l-użu ta' aktar minn antibijotiku wieħed huwa meħtieġ għal diversi ġimgħat, minħabba li l-batterji ifaqqsu fiċ-ċelloli.

Pronjosi 
Il-mortalità tal-marda fl-1909, kif irreġistrata fl-Armata u Navy Brittanika stazzjonati f’Malta, kienet ta’ 2%. L-aktar kawża frekwenti tal-mewt kienet endokardite. Avvanzi riċenti fl-antibijotiċi u l-kirurġija rnexxielhom jipprevjenu l-mewt minħabba endokardite. Il-prevenzjoni tal-bruċellosi umana tista' tinkiseb permezz tal-qerda tal-marda fl-annimali permezz ta' tilqim u metodi veterinarji oħra ta' kontroll bħall-ittestjar ta' merħliet/qatgħat u l-qatla ta' annimali meta tkun preżenti l-infezzjoni. 

Bħalissa, m'hemm l-ebda vaċċin effettiv disponibbli għall-bnedmin. It-tgħollija tal-ħalib qabel il-konsum, jew qabel ma tużah biex tipproduċi prodotti oħra tal-ħalib, hija protettiva kontra t-trażmissjoni permezz tal-inġestjoni. It-tibdil fid-drawwiet tal-ikel tradizzjonali li jiekol laħam nej, fwied, jew mudullun huwa meħtieġ, iżda diffiċli biex jiġi implimentat.  

Pazjenti li kellhom bruċellosi għandhom probabbilment jiġu esklużi indefinittivament milli jagħtu demm jew organi. L-espożizzjoni tal-persunal tal-laboratorju dijanjostiku għall-organiżmi ta’ Brucella tibqa’ problema kemm f’ambjenti endemiċi kif ukoll meta l-bruċellosi tiġi importata mingħajr ma jkun jaf minn pazjent. Wara valutazzjoni xierqa tar-riskju, ħaddiema b'espożizzjoni sinifikanti għandhom jiġu offruti profilassi ta' wara l-espożizzjoni u segwiti seroloġikament għal 6 xhur.

Storja 

Il-bruċellosi ġiet għall-attenzjoni tal-uffiċjali mediċi Brittaniċi għall-ewwel darba fis-snin 50 tas-seklu 19 f'Malta matul il -Gwerra tal-Krimea, u kienet imsejħa Malta Fever. Jeffery Allen Marston (1831–1911) iddeskriva l-każ tiegħu stess tal-marda fl-1861. Ir-relazzjoni kawżali bejn l-organiżmu u l-mard ġiet stabbilita għall-ewwel darba fl-1887 minn David Bruce. Bruce iddikjara l-aġent sferiku u klassifikah bħala coccus.

Fl-1897, il- veterinarju Daniż Bernhard Bang iżola baċillus bħala l-aġent ta' abort spontanju akbar fil-baqar, u l-isem "marda ta' Bang" ġie assenjat għal din il-kundizzjoni. Bang qies l-organiżmu f'forma ta' virga u klassifikah bħala bacillus.

Ix-xjenzat u arkeologu Malti Themistocles Zammit identifika l- ħalib tal-mogħoż mhux pasturizzat bħala l-fattur etjoloġiku ewlieni tad-deni undulanti f’Ġunju 1905.

Referenzi 

Mard ikkawżat minn batteri
Żoonożi
Pages with unreviewed translations