Knisja tal-Paċi fi Świdnica
Il-Knisja tal-Paċi fi Świdnica hija ddedikata lit-Trinità Mqaddsa u hija l-ikbar tempju Barokk tal-injam fl-Ewropa. Il-knisja hija binja reliġjuża storika li nbniet skont il-ftehimiet tat-Trattat ta' Westfalen li ġie ffirmat fl-1648, li temm il-Gwerra ta' Tletin Sena. Il-knisja hija parti mill-parroċċa ta' Świdnica tal-Knisja Evanġelika ta' Augsburg fil-Polonja. Il-binja ilha Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-2001.

Storja 

Il-Knisja tal-Paċi fi Świdnica hija waħda minn tliet Knejjes tal-Paċi (wara dawk ta' Głogów u ta' Jawor) li l-Imperatur Kattoliku Ferdinandu III, taħt pressjoni mill-Iżvezja Protestanta, li tħallew jinbnew fil-prinċipati ereditarji tal-Asburgi fis-Silesja. Il-knejjes kollha li nbnew mill-Kattoliċi u li kienu ttieħdu mill-Protestanti ġew irritornati lill-Knisja Kattolika. Wara li faqqgħet il-gwerra, l-Evanġeliċi ġew imċaħħda mid-dritt li jipprattikaw il-fidi tagħhom u li jkollhom il-knejjes tagħhom. Madankollu, fil-prinċipati mmexxija mis-Silesjani, il-biċċa l-kbira Evanġeliċi, il-knejjes kollha tħallew jibqgħu Protestanti.

Il-kostruzzjoni tal-Knejjes tal-Paċi kienet intenzjonalment soġġetta għal kundizzjonijiet addizzjonali li kellhom jwasslu biex il-kostruzzjoni tagħhom tkun iktar diffiċli, jew fil-każ li jitlestew, iwasslu biex it-tempju jintuża għal perjodu qasir. L-ewwel ġebla tal-Knisja tal-Paċi fi Świdnica tpoġġiet fit-23 ta' Awwissu 1656. L-awtur tal-proġett kien arkitett u bennej ewlieni minn Wrocław, Albrecht von Saebisch. Il-knisja nbniet minn Andreas Kaemper, mastrudaxxa minn Świdnica. Sabiex jiġbor il-fondi meħtieġa għall-kostruzzjoni tal-knisja, Christian Czepko minn Świdnica wettaq vjaġġ madwar il-qrati Protestanti Ewropej. L-Evanġeliċi Silesjani ta' kull klassi soċjali, minn raħħala sa ċittadini tar-raħal u nobbli, kienu involuti fil-kostruzzjoni.

Wara għaxar xhur ta' kostruzzjoni, l-ewwel ċelebrazzjoni tal-quddies fil-knisja l-ġdida fi Świdnica saret fl-24 ta' Ġunju 1657.

Fl-1708, matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana, meta s-sitwazzjoni reliġjuża tal-Evanġeliċi ttejbet, mill-ġdid taħt pressjoni mir-Re Żvediż, inbnew torri tal-kampnar u skola Evanġelika ħdejn il-knisja. Iż-żewġ binjiet għadhom jeżistu sa żminijietna.

Għalkemm il-knisja ġiet stabbilita bħala riżultat ta' kunflitti reliġjużi, hija simbolu ta' rikonċiljazzjoni. Fl-1989, il-Prim Ministru Pollakk Tadeusz Mazowiecki u l-Kanċillier Ġermaniż Helmut Kohl talbu flimkien għall-paċi f'din il-knisja. Fl-2011, il-knisja ospitat il-koppja rjali Żvediża Carl XVI Gustav u r-Reġina Silvia. Fl-2014, il-Kanċilliera Ġermaniża Angela Merkel u l-Prim Ministru Pollakka Ewa Kopacz ipparteċipaw f'talba ekumenika għall-paċi. F'Settembru 2016, l-"Appell għall-Paċi" ġie ffirmat fil-Knisja tal-Paċi fi Świdnica mid-diversi rappreżentanti tal-Kristjaneżmu, tal-Ġudaiżmu, tal-Iżlam u tal-Buddiżmu (rappreżentat mid-Dalai Lama XIV).

Arkitettura 

Il-Knisja tal-Paċi fi Świdnica nbniet bis-sistema tal-għesieleġ u ż-żraġen minsuġin flimkien u mkaħħlin bit-tajn bħala binja ċentrali bbażata fuq qafas tal-injam mimli b'massa tafal, ħuxlief u tajn. Inbniet f'għamla ta' salib Grieg. Il-binja ċentrali ġiet ikkomplementata mis-Sala tal-Magħmudija u mis-Sagristija fil-Lvant, is-Sala tal-Mejtin fil-Punent, is-Sala tat-Tiġijiet fin-Nofsinhar, is-Sala l-Kbira fit-Tramuntana. Il-knisja hija twila 44 metru u wiesgħa 30.5 metru. L-ewwel sular u erba' sulari ta' galleriji jifilħu 7,500 ruħ (inkluż 3,000 post bilqiegħda). Il-knisja nbniet bl-intenzjoni li tilqa' kemm jista' jkun nies, li kienet xi ħaġa importanti speċjalment fi żminijiet meta l-libertà tar-reliġjon kienet ristretta għall-Protestanti, ladarba kienet waħda minn żewġ knejjes Protestanti fil-Prinċipat ta' Świdnica-Jawor. Għalhekk, it-tempju għandu spazju intern kbir (1090 m2) u huwa voluminuż.

Minn ġewwa 

L-artal u l-pulptu huma fost l-iżjed opri ta' valur li jgħammru l-knisja.

Pulptu 
Il-pulptu Barokk, maħdum minn Gotfried August Hoffmann, imur lura għall-1729. It-taraġ huwa mżejjen b'xeni Bibbliċi: "Pentekoste", il-"Golgota" u l-"Ġenna". Il-balavostri fihom allegoriji mnaqqxin tal-Fidi, tat-Tama u tal-Imħabba. Fuq il-bieb li jagħti għall-pulptu hemm skultura ta' Ġesù r-Ragħaj it-Tajjeb.

Artal prinċipali 
L-artal prinċipali, maħdum ukoll minn Hoffmann, ġie kkummissjonat għall-mitt anniversarju tal-knisja fl-1752 u tlesta s-sena ta' wara. Fuq il-mensa tal-artal hemm riljiev żgħar tal-Aħħar Ċena. Fin-nofs hemm il-"Magħmudija ta' Kristu" u l-figuri ta' Mosè, Aaron u l-appostli San Pietru u San Pawl. Fuqhom hemm freġju b'kitba li sserraħ fuq sitt kolonni Korinzji: "Dies ist mein geliebter Sohn, an dem ich Wohlgefallen habe" ("Dan hu Ibni l-għażiż: fih sibt l-għaxqa tiegħi" - Mattew 3:17). Fin-nofs, mal-għoli tal-freġju, hemm allegorija tal-Ispirtu s-Santu f'għamla ta' ħamiema. Taħt il-baldakkin, hemm triangolu tad-deheb, imdawwar bir-raġġi, bit-tetragramma ta' isem Alla miktuba bil-kitba Ebrajka, li hija allegorija għal Alla l-Missier. Fuq nett tal-artal, hemm ħaruf b'bandiera u ktieb b'seba' siġilli.

Orgnijiet 
Hemm ukoll orgni antik bi 62 kanna u bi prospett Barokk mis-snin 1666-1669, li nbena minn Gottfried Klose ta' Brzeg u li ġie rikostruwit diversi drabi. Orgnijiet iżgħar, stabbiliti fl-1695 minn Sigismund Ebersbach, jinsabu fuq l-ogħla gallerija fuq l-artal.

L-orgni attwali jmur lura għall-1909 u nbena minn kumpanija fi Świdnica, Schlag & Söhne, li introduċiet l-elettriku.

Kompartiment tal-familja Hochberg 

L-iżjed familji privileġġati kellhom il-kompartimenti tagħhom fil-galleriji tal-knisja. Quddiem il-pulptu, fuq id-daħla prinċipali tal-knisja, hemm kompartiment imżejjen mill-isbaħ tal-familja Hochberg (li kienu benefatturi tal-knisja), li nbena fl-1698. Il-kompartiment inbena bħala radd il-ħajr lill-familja tal-Konti Johann Heinrich von Hochberg, li ħallas għas-siġar tal-ballut għall-kostruzzjoni tal-knisja.

Galleriji 
It-tul kollu tal-galleriji huwa miksi bi 78 blokka b'versi mill-Bibbja u b'47 xena allegorika. Il-pitturi mal-panewijiet juru t-tifsira tal-kwotazzjonijiet Bibbliċi. Il-balavostri tal-galleriji huma mżejna bi skulturi u b'pitturi rikki.

Pitturi 
Is-soqfa tal-knisja huma mżejna b'pitturi mill-1694 sal-1696 ta' żewġ pitturi minn Świdnica, Chrystian Sussenbach u Chrystian Kolitschka. Juru xeni mir-Rivelazzjoni ta' San Ġwann:

 "Ġerusalemm”,
 "Alla l-Missier", b'ajkla ddur fuq rasu, imdawwar b'seba' ilsna tan-nar, ktieb magħluq b'seba' siġilli fuq ħoġru, u ħaruf imserraħ fuqu; 24 raġel xiħ jinsabu għarkopptejhom madwaru; u Ġwanni jidher jitlob taħthom,
 "Il-waqgħa tal-belt midinba tal-Babilonja",
 "L-Aħħar Ġudizzju".

It-Trinità Mqaddsa hija mpittra fejn jiltaqgħu n-navati ma' xulxin.

Is-soqfa madwar il-pitturi u s-soqfa tal-galleriji, kif ukoll il-pilastri, għandhom disinni bil-fjuri.

Sit ta' Wirt Dinji 

Il-Knejjes tal-Paċi f'Jawor u fi Świdnica ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2001.

Il-valur universali straordinarju tagħhom ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem" u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Knejjes
Polonja