Lorenzo Gafà
Lorenzo Gafà (twieled fl-1639 u miet fis-16 ta' Frar 1703) kien arkitett u skultur Barokk Malti. Huwa ddisinja bosta knejjes fil-Gżejjer Maltin, fosthom il-Katidral ta' San Pawl fl-Imdina u l-Katidral tat-Tlugħ is-Sema fir-Rabat, Għawdex. Huwa kien ħu ż-żgħir l-iskultur Melchiorre Gafà.

Ħajja u xogħol 
Gafà twieled fl-1639 fil-Birgu, u missieru kien in-naġġar Marco Gafà u ommu kienet Veronica Gafà. Huwa beda l-ħajja tax-xogħol tiegħu bħala naġġar ma' missieru u ma' ħuh il-kbir Melchiorre, li sar skultur rinomat. X'aktarx li studja l-arkitettura f'Ruma, l-Italja, għalkemm ma hemm l-ebda evidenza dokumentarja li huwa qatt siefer minn Malta. Jista' jkun ukoll li Gafà kien apprendist tal-arkitett Taljan Francesco Buonamici meta dan kien jgħix f'Malta.

Sal-bidu tas-snin 60 tas-seklu 17, Gafà kien żviluppa interess qawwi fid-disinn arkitettoniku u fl-1661 huwa magħruf li kien involut fil-kor tal-Knisja ta' San Filep f'Ħaż-Żebbuġ. Xi żmien qabel l-1666, huwa ħadem fuq ir-retabli tal-artal prinċipali tal-knisja ta' Santa Skolastika u fil-Knisja Dumnikana tat-Tlugħ is-Sema, it-tnejn li huma f'raħal twelidu, il-Birgu. Huwa magħruf ukoll għad-disinn tal-artal tal-Knisja ta' San Nikola fil-Belt Valletta. Huwa ddisinja wkoll jew kien involut fil-kostruzzjoni tal-knejjes li ġejjin:

 il-Knisja ta' San Pawl, ir-Rabat (1664-1683);
 il-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl, il-Belt Valletta (1666-1680);
 il-Knisja tal-Karmlitani, l-Imdina (1668-1672);
 il-Knisja ta' Sarria, il-Furjana (1676);
 il-Knisja ta' San Nikola, is-Siġġiewi (1676-1693);
 il-Monasteru ta' Santa Skolastika, il-Birgu (1679);
 il-Knisja ta' San Rokku, il-Belt Valletta (għall-ħabta tal-1680);
 il-Knisja ta' San Lawrenz, il-Birgu (1681–97);
 il-Knisja ta' San Pietru l-Martri, Marsaxlokk (1682);
 il-Koppla tal-Knisja ta' San Ġorġ, Ħal Qormi (1684);
 il-Knisja ta' Santa Marija, il-Qrendi (1685-1712);
 il-Knisja tal-Ħlas, Ħal Qormi (1690);
 il-Knisja ta' Santa Katerina, iż-Żejtun (1692-1744);
 il-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, iż-Żejtun (1688);
 il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna, ir-Rabat, Għawdex (1697-1711);
 it-Tkabbir tal-Knisja tal-Vitorja, il-Belt Valletta (1699).

Xogħol attribwit 
Xi sorsi jsostnu wkoll li Gafà kien involut fil-kostruzzjoni tal-Knisja ta' Santa Katerina, iż-Żurrieq (1632–55), tal-Knisja tas-Salvatur, il-Kalkara (1650), tal-Knisja ta' Santa Marija, Ħaż-Żebbuġ (1683), tal-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, iż-Żejtun (1688), il-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, l-Imdina (1688), tal-kor tal-Knisja tan-Natività, in-Naxxar (1691), tal-Knisja tat-Tlugħ is-Sema, Ħal Tarxien (1692), tal-Knisja ta' San Nikola, l-Imdina (1692), tal-Knisja ta' Sant'Agata, l-Imdina (1694), u tal-Knisja ta' San Ġiljan, l-Isla (1696).

Xogħol ieħor 
Fl-1679, Gafà ddisinja u ssorvelja l-kostruzzjoni tal-kor tal-Katidral ta' San Pawl, l-Imdina, u iktar 'il quddiem iddisinja l-Palazz tal-Isqof. Il-katidral inqered parzjalment ftit snin wara matul it-terremot ta' Sqallija tal-1693, għalkemm il-kor il-ġdid li kien għadu kemm inbena baqa' intatt. Il-katidral l-antik twaqqa', u bejn l-1696 u l-1705 inbena katidral ġdid skont id-disinni Barokki ta' Lorenzo Gafà. Il-katridral ġie kkonsagrat fit-8 ta' Ottubru 1702, u jitqies bħala l-kapulavur ta' Gafà.

Gafà ddisinja wkoll xi binjiet lajċi, fosthom Villa Bigi (1675), il-Palazz tal-Ġeneral fil-Birgu (qabel l-1695) u x'aktarx l-Isptar Ta' Saura, ir-Rabat (1655).

Gafà miet fis-16 ta' Frar 1703 tal-età ta' 64 sena.

Referenzi 

Arkitetti Maltin
Skulturi Maltin
Twieldu fl-1639
Mietu fl-1703