Osservatorju ta' Jodrell Bank
L-Osservatorju ta' Jodrell Bank (/ˈdʒɒdrəl/) f'Cheshire, l-Ingilterra, fih għadd ta' radjuteleskopji li jiffurmaw parti miċ-Ċentru ta' Jodrell Bank għall-Astrofiżika fl-Università ta' Manchester. L-osservatorju ġie stabbilit fl-1945 minn Bernard Lovell, radjuastronomu fl-università, biex jiġu investigati r-raġġi kożmiċi wara x-xogħol tiegħu fuq ir-radar fit-Tieni Gwerra Dinjija. Minn dak iż-żmien 'l hawn kellu rwol importanti fir-riċerka dwar il-meteorojdi, il-kwasari, il-pulsari, il-maseri u l-lentijiet gravitazzjonali, u kien involut ferm fit-traċċar tas-sondi spazjali fil-bidu tal-Era Spazjali.

It-teleskopju prinċipali fl-osservatorju huwa t-Teleskopju ta' Lovell. B'dijametru ta' 76 metru, huwa t-tielet l-ikbar radjuteleskopju li jista' jiddawwar fid-dinja. Hemm tliet teleskopji attivi oħra fl-osservatorju: it-teleskopju Mark II, u r-radjuteleskopji b'dijametru ta' 13-il metru u ta' seba' metri. L-Osservatorju ta' Jodrell Bank huwa l-bażi tan-Network tal-Interferometru ta' Diversi Elementi Kkollegat bir-Radju (MERLIN; bl-Ingliż: Multi-Element Radio Linked Interferometer Network), Faċilità Nazzjonali mmexxija mill-Università ta' Manchester f'isem il-Kunsill tal-Faċilitajiet tax-Xjenza u tat-Teknoloġija.

Iċ-Ċentru tal-Viżitatur tal-Osservatorju ta' Jodrell Bank u arboret (ġnien botaniku tas-siġar) jinsabu f'Lower Withington u t-Teleskopju ta' Lovell u l-osservatorju jinsabu ħdejn Goostrey u l-Kappella ta' Holmes. L-osservatorju huwa aċċessibbli mill-A535. Il-linja ferrovjarja minn Crewe sa Manchester tgħaddi qrib ħafna tas-sit, u l-istazzjon ta' Goostrey jinsab distanza żgħir 'il bogħod. Fl-2019, l-osservatorju sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Snin bikrin 

L-Osservatorju ta' Jodrell Bank intuża għall-ewwel darba għal skopijiet akkademiċi fl-1939 meta d-Dipartiment tal-Botanija tal-Università ta' Manchester xtara tliet għelieqi mil-Leighs. L-isem ġej minn tumbata/xatt fil-qrib bl-isem ta' Jodrell Bank, li ngħata f'ġieħ William Jauderell, li kellu dixxendenti li kienu jgħixu fil-villa li issa hija l-Iskola ta' Terra Nova. Is-sit ġie estiż fl-1952 meta nxtara razzett minn George Massey fejn inbena t-Teleskopju ta' Lovell.

Is-sit intuża għall-ewwel darba għall-astrofiżika fl-1945, meta Bernard Lovell uża xi tagħmir li kien baqa' tajjeb wara t-Tieni Gwerra Dinjija, inkluż radar GL Mark II li kien jipprovdi informazzjoni dwar id-distanzi lill-artillerija, biex jiġu investigati r-raġġi kożmiċi. Ir-radar kien jaħdem b'tul tal-mewġ ta' 4.2 metri, li ġie pprovdut minn J. S. Hey. Kien biħsiebu juża t-tagħmir f'Manchester, iżda minħabba l-interferenza elettrika mit-trammijiet fuq Oxford Road ma setax jagħmel dan. Huwa ċaqlaq it-tagħmir lejn Jodrell Bank, 40 km fin-Nofsinhar tal-belt, fl-10 ta' Diċembru 1945. Ir-riċerka ewlenija ta' Lovell kienet l-eki tranżitorji tar-radju, li sa Ottubru 1946 huwa kkonferma li jiġu minn xijji jonizzanti ta' meteori. L-ewwel membri tal-persunal kienu Alf Dean u Frank Foden li osservaw il-meteori b'għajnejhom filwaqt li Lovell osserva s-sinjal elettromanjetiku bit-tagħmir. L-ewwel darba li Lovell xegħel ir-radar – fl-14 ta' Diċembru 1945 – ix-xita ta' meteori tal-Ġeminidi kienet fl-aqwa tagħha.

Matul il-ftit snin ta' wara, Lovell akkumula iktar tagħmir tar-radju li qabel kien jintuża mill-militar, inkluż kabina portabbli, magħrufa bħala "Park Royal" fil-militar. L-ewwel binja permanenti nbniet ħdejn il-kabina u ngħatat l-istess isem tagħha.

L-Osservatorju ta' Jodrell Bank jintuża primarjament għall-investigazzjoni tal-mewġ tar-radju mill-pjaneti u mill-istilel.

Teleskopju Projettur 
Projettur ġie misluf lill-Osservatorju ta' Jodrell Bank fl-1946 mill-armata; J. Clegg bena matriċi wiesgħa (bl-Ingliż: broadside array) fuq il-qafas tagħha. Kien fih seba' elementi ta' antenni tat-tip Yagi. Kien jintuża għall-osservazzjonijiet astronomiċi f'Ottubru 1946.

Fid-9 u fl-10 ta' Ottubru 1946, it-teleskopju osserva l-jonizzazzjoni fl-atmosfera kkawżata mill-meteori fix-xita ta' meteori tal-Ġakonbinidi. Meta l-antenna ddawret f'90 grad fl-aqwa ta' dik ix-xita ta' meteori, l-għadd ta' individwazzjonijiet naqas għal-livell ta' sfond, u b'hekk intwera li s-sinjali tranżitorji individwati bir-radar kienu ġejjin mill-meteori. Imbagħad it-teleskopju ntuża biex jiġu ddeterminati l-punti radjanti għall-meteori. Dan kien possibbli peress li r-rata tal-eku tkun minima fil-punt radjanti, u massima f'90 grad. It-teleskopju u riċevituri oħra fis-sit studjaw l-istrixxi tal-awrora li kienu viżibbli fil-bidu ta' Awwissu 1947.

Binja elenkata u Sit ta' Wirt Dinji 

Mit-13 ta' Lulju 1988, it-Teleskopju ta' Lovell ġie ddeżinjat bħala binja elenkata tal-Grad I. Fl-10 ta' Lulju 2017, it-Teleskopju Mark II wkoll ġie ddeżinjat bl-istess grad. Fl-istess data, ħames binjiet oħra fis-sit ġew iddeżinjati bil-Grad II: it-Teleskopju Projettur, il-Binja tal-Kontroll, il-Binja tal-Park Royal, il-Workshop tal-Elettriku, u l-Għorfa tal-Kollegament. Il-Grad I huwa l-ogħla mit-tliet gradi tal-elenkar, u jingħata lil binjiet li huma ta' "interess eċċezzjonali", filwaqt li l-Grad II, l-inqas grad, jingħata lil binjiet "ta' interess speċjali".

Fit-43 sessjoni tal-Kumitat għall-Wirt Dinji tal-UNESCO li saret f'Baku, l-Ażerbajġan, fis-7 ta' Lulju 2019, l-Osservatorju ta' Jodrell Bank ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. 

Il-valur universali tas-sit ġie rikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Referenzi

Ħoloq esterni 

Siti ta' Wirt Dinji
Astronomija
Renju Unit