Martinu I ta' Sqallija
Martinu I ta' Sqallija, magħruf ukoll bħala Martinu ż-Żgħir jew Martinu d'Aragona (twieled f'Barċellona fl-1374 – miet f'Cagliari fil-25 ta' Lulju 1409), kien re konsorti ta' Sqallija (jew ta' Trinacria) mill-1390 sal-1401 u re ta' Sqallija mill-1401 sal-1409.

Bijografija 
Missier Martinu kien ir-re futur Martinu II ta' Aragona, u n-nanniet tiegħu kienu r-Re Pietru IV ta' Aragona u Eleanora ta' Sqallija. Fi Frar 1390 huwa żżewweġ lir-Reġina Marija ta' Sqallija, li twieldet fl-1362/1363. Fl-1392 reġa' lura f'Sqallija ma' martu, flimkien ma' forza militari, u rebaħ kontra grupp ta' baruni li kienu qed jopponuh. Fl-1394, il-koppja kellha l-uniku wild tagħha, Pietru, il-prinċep eredi ta' Sqallija, li miet fl-1400. Martinu rrenja fi Sqallija flimkien ma' martu sa mewtha f'Lentini fil-25 ta' Mejju 1401. Dak iż-żmien, huwa rripudja t-Trattat ta' Villeneuve (1372) u rrenja fi Sqallija waħdu. Wara mewtu fl-1409 f'Cagliari, fil-gżira ta' Sardenja, missieru, li sa dak iż-żmien kien sar ir-re ta' Aragona, irrenja fi Sqallija bħala Martinu II.

Wara l-mewt ta' Marija, Martinu I ż-Żgħir reġa' żżewweġ bi prokura f'Catania fil-21 ta' Mejju 1402 u fis-26 ta' Diċembru 1402 kien preżenti biex jiżżewwweġ lil Blanca I ta' Navarra, li kienet il-werrieta tal-familja Evreux u r-reġina futura ta' Navarra, u miegħu kellha iben wieħed, Martin, fl-1403, li miet f'Valencia fl-1407. L-ebda wild miż-żewġ żwiġijiet tiegħu ma għexu iktar mit-tfulija; minkejja dan, kellu iben barra ż-żwieġ ma' Tarsia Rizzari, imwielda fi Sqallija, Fadrique ta' Aragona, il-Konti ta' Luna u Ejerica u Sinjur ta' Segorbe, li twieled bejn l-1400 u l-1403. Martin II pprova jagħmlu s-suċċessur tiegħu fl-Imperu Aragoniż. Iżda l-isforz tiegħu ma rnexxiex, u Fadrique ġie miċħud is-suċċessjoni mill-Patt ta' Caspe. Fadrique żżewweħ lil Violante Luisa de Mur u miet f'Urena fl-1438.

Barra minn hekk, Martinu I kellu wkoll tifla barra ż-żwieġ ma' Agata de Pesce, magħrufa bħala Violante ta' Aragona u mwielda fi Sqallija, li mietet għall-ħabta tal-1428 u li żżewġet darbtejn: l-ewwel fl-1405 bħala t-tieni mara ta' Enrique Pérez de Guzmán (uħud isostnu li kienet in-namrata tiegħu biss), it-Tieni Konti de Niebla (1371–1436), u mbagħad lil kuġinuh Martín de Guzmán.

Martinu I ta' Sqallija mexxa t-truppi fil-konkwista ta' Sardenja fl-1409, u rebaħ b'mod deċiżiv kontra l-mexxej ta' Arborea fil-Battalja ta' Sanluri eżatt qabel mewtu.

Martinu I ta' Sqallija ġie midfun fil-Katidral ta' Cagliari fejn hemm Mawżolew iddedikat lilu.

Biblijografija 

 G. Beccaria, Spigolature sulla vita privata di re Martino in Sicilia, Palermo, 1894.
 M.R. Lo Forte Scirpo, C'era una volta una regina...Maria d'Aragona e Bianca di Navarra, Napli, 2003.
 Guillaume Mollat, I papi di Avignone il grande scisma, in Storia del mondo medievale, vol. VI, 1999, pp. 531–568.
 R. Altamira, Spanja, 1412-1516, in Storia del mondo medievale, vol. VII, 1999, pp. 546–575.
 Carmelina Urso, Lo strano caso di Agatuccia Pesci e Tarsia Rizzari: Due "nemiche" alla corte di Martino i di Sicilia (1374–1409), in Annali della facoltà di Scienze della formazione Università degli studi di Catania, vol. 2016, n. 15, pp. 19–36.

 La politica ecclesiastica di Martino I in Sicilia, vol. 1, Palermo, Scuola Tip. Boccone del Povero, 1921.

Referenzi 

Twieldu fl-1374
Mietu fl-1409
Monarki
Sqallija