Joseph Calleia
Joseph Calleia (twieled fl-4 ta' Awwissu 1897 – miet fil-31 ta' Ottubru 1975) kien kantant, kompożitur, u attur Malti, li ħadem kemm fi Broadway kif ukoll fil-films Amerikani. Calleia ħadem ma' wħud mill-artisti kbar ta' Hollywood, fosthom John Wayne, William Holden, Errol Flynn, Rita Hayworth, Mae West, Bette Davis, Jane Russell, Mario Lanza, Charlton Heston, Dean Martin u Jerry Lewis, Orson Welles, Tyrone Power, Alan Ladd u Anthony Quinn.

Il-bidu 

Bin Pasquale u Elena mwielda Calleja, Joseph Calleia twieled is-Saqqajja, ir-Rabat, Malta, u ngħata l-edukazzjoni tiegħu San Ġiljan u l-Kulleġġ ta' San Alwiġi. Organizza harmonica band li minnha għamel biżżejjed flus biex fl-1914 ħalla Malta meta kien għad kellu 17-il sena, u beda jdur mal-Ewropa jkanta f'kafetteriji u fi swali tal-mużika ta' ħafna bliet kapitali li kienu mifnija mill-gwerra. Iktar tard mar ikanta fi New York u wara ħadem fit-teatru.

Broadway 

Għalkemm Calleia ħadem f'iktar minn 50 film, huwa dejjem qal li jippreferi l-palk miċ-ċinema. Kien meqjus bħala "dawl jibbrilla" fi Broadway bejn l-1926 u l-1945, u deher f'ħafna drammi ta' suċċess, fosthom:

Broadway f'Broadhurst Theatre, minn Settembru 1926 sa Frar 1928, bħala "Joe, wejter"
The Front Page f'Times Square Theatre, minn Awwissu 1928 sa April 1929, bħala "Kruger (Journal of Commerce)"
The Last Mile f'Sam H. Harris Theatre, minn Frar sa Ottubru 1930 bħala "Tom D'Amoro"
Grand Hotel fin-National Theatre, minn Novembru 1930 sa Diċembru 1931, bħala "ix-xufier", u maniġer ġenerali tal-palk
Honeymoon f'Helen Hayes Theatre, minn Diċembru 1932 sa Frar 1933, bħala "Nicola"
Ten Minute Alibi f'Ethel Barrymore Theatre, minn Ottubru 1933 sa Jannar 1934, bħala "l-kaċċatur"
Small Miracle f'John Golden Theatre, minn Settembru 1934 sa Jannar 1935, bħala "Tony Mako"

Hollywood 

Mill-1931, Calleia ffirma kuntratt mal-MGM f'Hollywood, fejn beda karriera b'suċċess fl-industrija tal-films, li fiha deher f'57 film mill-1931 sal-1955, ħafna drabi fil-parti ta' pulizija jew raġel kriminali f'films tal-gangsters u films western. 

Għamel id-debutt tiegħu fil-films fl-1935 meta deher f'żewġ B-films: His Woman (1931) u The Girl in the Cab (1933). Mill-ewwel ħalla impressjoni tajba fil-parti ta' raġel kriminali fil-film Public Hero No. 1, u wara Riff Raff (1935) li fih ħadimha ta' womanizer, flimkien ma' Jean Harlow, Spencer Tracy u Mickey Rooney. Fl-1936, Calleia kiteb ix-xeneġġatura għal The Robin Hood of El Dorado. Fl-1943, ħadimha ta' El Sordo f'For Whom The Bell Tolls.

Uħud mill-Films li ħa sehem fihom 

Tlieta mill-films li fihom ħa sehem Calleia ma kinux tħallew jidħlu Malta fosthom Full Confession li fih l-attur kellu l-parti ta’ qassis. 

Fl-1936, waqt li kien qed jaħdem il-film Tough Guy, Calleia ħareġ bl-idea li jkanta l-kanzunetta folkoristika Maltija Ah lilek tal-Gallarija, l-ewwel diska bil-Malti li qatt instemgħet fuq film ta’ Hollywood. Il-kumpanija għal bidu beżgħet tuża d-diska minħabba d-drittijiet tal-awtur imma Calleia kkonvinċihom li ma kien hemm l-ebda dritt marbut magħha u użawha. Din il-kanzunetta kien ikantaha ma' sħabu r-Rabtin meta kien għadu tifel fil-Buskett. 

After the Thin Man (1936) — żeffien u sid il-Lichee Club
Tough Guy (1936) - Joseph 'Joe' Calerno (Gangster)
The Bad Man of Brimstone (1938) — Ben Portugiż
Marie Antoinette''' — DrouetAlgiers — Spettur SlimaneFive Came Back (1939) — Vasquez, l-anarkiku
 Juarez (1939) — Alejandro UradiGolden Boy — Eddie FuseliMy Little Chickadee (1940) — Jeff BadgerSundown (1941)The Glass Key (1942) — Nick VarnaThe Jungle Book (1942) - BalduoFor Whom the Bell Tolls (1943) — El SordoThe Cross of Lorraine (1943)Gilda (1946) — id-detective Maurice ObregonDeadline at Dawn (1946) — Val BartelliLured (1947)Four Faces West (1948)Captain Carey, U.S.A. (1950) — Dr. LunatiVendetta (1950) — is-sindku Guido BarraciniValentino (1951) — Luigi VerducciThe Light Touch (1952) — il-Logutenent MassiroThe Caddy (1953) — Papa AnthonyUnderwater! (1955) — Rico HerreraThe Littles Outlaw (1955) — PadreThe Treasure of Pancho Villa (1955) —  Pablo MoralesHot Blood (1956) — Papa TheodoreTouch of Evil (1958) — is-Surġent tal-Pulizija Pete MenziesThe Alamo (1960) — Juan Seguín

 Premjijiet 

Calleia rċieva l-Premju tal-Kritika fl-1938 għall-film dirett minn John Cromwell Algiers.

 Irtirar 

Calleia rtira fl-1963 u miet Tas-Sliema fl-età ta' 78 sena. Tliet snin qabel ma miet kienu offrewlu l-parti ta' Don Corleone fil-film kbir The Godfather minflok Marlon Brando imma ma aċċettax. Minkejja l-fama tiegħu fl-Amerka u fl-Italja, mewtu ma kinitx aħbar kbira f'Malta. Billi fil-films kien ħadem bosta karattri Sqallin, ir-RAI kienet tat l-aħbar li mietet stilla taċ-ċinema Taljana. 

Il-Gvern ta' Malta onorah b'sett ta' żewġ bolol fl-1997, fiċ-ċentenarju minn twelidu. F'Ottubru 2005, fuq inizjattiva taż-żagħżugħ Eman Bonnici, inkixef bust ta' Calleia quddiem id-dar fejn twieled fis-Saqqajja, xogħol l-iskultur Anton Agius. F'Mejju 2009, TVM xandar dokumentarju fuq ħajtu fis-sensiela Bijografiji''.

Referenzi

Ħoloq esterni 

 

Twieldu fl-1897
Mietu fl-1975
Atturi Maltin
Kantanti Maltin