Ir-Russi fl-Estonja
ΒRussians in Estonia

Fl-Estonja huwa stmat li hemm mal-315,000 Russu etniku, li ħafna minnhom jgħixu fil-belt kapitali Tallinn jew fiż-żoni urbani l-oħra fil-provinċji Harju u Ida-Viru . Għalkemm fil-kosta tal-Għadir Peipus jinsab raħal żgħir ta il-fuq minn 300 sena mgħammar minn Russi Old Believers, il-maġġoranza assoluta tal-popolazzjoni etnika Russa toriġina mill-immigrazzjoni mir-Russja u partijiet oħra tal-ex USSR waqt l-Okkupazzjoni Sovjetika tal -Estonja bejn l-1944–1991.

Kuntatti bikrija 
L-isem Estonjan għar-Russi huwa vene, venelane ġej mill-kelma mislufa mill-Ġermaniku antik veneð li jirreferi għall-Wends. Dawn kien jitkellmu bl-ilsien Slav u għexu fil-kosta tan-Nofsinhar tal-Baħar Baltiku . [1] [2]

It-truppi Kievan Rus tal-prinċep Yaroslav l-Għaref għelbu lil Chuds Estonjani f’ ċa. 1030 u stabbilixxa forti ta' Yuryev ( fejn illum hemm Tartu).  Din il-forti setet baqet teżisti hemm sa ċa. 1061, meta d-difensuri tal-forti ġew megħluba u mkeċċija mit-tribù ta’ Sosols . [4] 

Minħabba r-rabtiet kummerċjali mill-qrib mar-repubbliki ta' Novgorod u Pskov, xi kultant komunitajiet żgħar ta' negozjanti u nies tas-sengħa Ortodossi minn dawn l-istati ġirien kienu jibqgħu fl-ibliet medjevali Estonjani ta' Terra Mariana għal perjodi twal. Bejn l-1558 u l-1582, Ivan IV tar-Russja ( Tsardom of Russia ) ħataf partijiet kbar tal-Estonja kontinentali, iżda eventwalment it-truppi tiegħu tkeċċew mill-armati Svediżi u Litwani-Pollakki .

Ċittadinanza 
Ir-repubblika rrestawrata rrikonoxxiet iċ-ċittadinanza biss għaċ-ċittadini ta' qabel l-okkupazzjoni Russa jew id-dixxendenti tat-tali (inklużi r-Russi, bħall-abitanti tal-kosta tal-Għadir Peipus u l-10,000 resident tal-Provinċja ta' Petseri) [24], aktar milli tingħata liċ-ċittadini Sovjetiċi kollha li kienu residenti fl-Estonja. L-Att dwar iċ-Ċittadinanza jipprovdi r-rekwiżiti li ġejjin għan-naturalizzazzjoni ta’ dawk in-nies li kienu waslu fil-pajjiż wara l-1940, [25] li l-maġġoranza tagħhom kienu Russi etniċi: għarfien tal-ilsien Estonjan, tal-Kostituzzjoni u wegħda ta’ lealtà lejn l-Estonja. [26] Il-gvern joffri korsijiet b' xejn ta’ tħejjija għall-eżami dwar il-Kostituzzjoni u l-Att dwar iċ-Ċittadinanza, u jirrifondi sa 380 ewro għall-istudji tal-lingwa. [27]

Skont il-liġi, residenti mingħajr ċittadinanza ma jistgħux jipparteċipaw fl-elezzjonijiet tar-Riigikogu (il-parlament nazzjonali) jew fl-elezzjonijiet tal-Parliament Ewropew. Jistgħu però jivvutaw fl-elezzjonijiet muniċipali. Mit-2 ta' Lulju 2010, 84.1% tar-residenti Estonjani kienu ċittadini Estonjani, 8.6% kienu ċittadini minn pajjiżi oħra (l-aktar mir-Russja) u 7.3% għal persuni li ma kienx hemm għarfien dwar l-istat taċ-ċittadinanza tagħhom.

Bejn l-1992 u l-2007 madwar 147,000 persuna kisbu ċ-ċittadinanza Estonjana jew Russa, jew ħallew il-pajjiż. B' hekk il-proporzjon ta’ residenti mingħajr stat niżel minn 32% għal madwar 8 fil-mija. [28] Skont ir-rapport tal-2015 ta' Amnesty International, madwar 6.8 % tal-popolazzjoni tal-Estonja mhumiex ċittadini tal-pajjiż. 

Fl-aħħar tal-2014 ġiet proposta emenda għal-liġi li tagħti ċ-ċittadinanza Estonjana lil tfal tal-ġenituri mingħajr ċittadinanza Estonjana li jkunu għexu fl-Estonja għal tal-inqas ħames snin. [31]

Bżonn tal-lingwa 
Id-diffikultà perċepita tat-testijiet tal-lingwa saret punt ta’ kontestazzjoni internazzjonali, hekk kif il-gvern tal-Federazzjoni Russa u għadd ta’ organizzazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem  oġġezzjonat minnħabba li kienet diffiċli għal ħafna Russi li ma kinux tgħallmu l-Estonjan biex jiksbu ċ-ċittadinanza Estonjana f' qasir żmien.  Għalhekk, it-testijiet ġew mibdula xi ftit, b' riżultat li n-numru ta 'persuni mingħajr stat naqas b'mod kostanti. Skont l-uffiċjali Estonjani, fl-1992, 32% tar-residenti ma kellhomx xi forma ta' ċittadinanza. F'Mejju 2009, ir-reġistru tal-Popolazzjoni rrapporta li 7.6% biss tar-residenti għandhom ċittadinanza mhux definita u 8.4% għandhom ċittadinanza barranija, l-aktar Russa. [32] Peress li l-Federazzjoni Russa ġiet rikonoxxuta bħala l- istat suċċessur għall-Unjoni Sovjetika, iċ-ċittadini kollha ta’ qabel l-USSR ikkwalifikaw għal ċittadinanza naturali tar-Russja, disponibbli b' sempliċi talba, kif previst mil-liġi "Dwar iċ-Ċittadinanza RSFSR" li daħlet fis-seħħ sa tmiem l-2000. [33]

Politika 
Storikament, il-Partit taċ-Ċentrali Estonjan kien l-aktar partit popolari fost iċ-ċittadini li jitkellmu bir-Russu. Fl-2012, kien appoġġjat sa 75% tal-persuni etniċi mhux Estonjani. 

Fl-2021, esperti innotaw li mill-2019 l-appoġġ tal-Partit Popolari Konservattiv tal-Estonja kiber fil-komunità Russa (notevolment fil-Provinċja ta' Ida-Viru) Dan jista' jiġi attribwit għall-pożizzjoni konservattiva soċjali tal-partit dwar kwistjonijiet ta' politika soċjali.

Skont il-kontea

Russi notevoli mill-Estonja 

 Wilhelm Küchelbecker (1797–1846), poeta patrijottiku Russu u Deċembrist (1825) rivoluzzjonarju; imrobbi l-Estonja.
 Leonid Kulik (1883–1942), mineraloġista Russu, mexxa l-ewwel spedizzjoni Sovjetika (1927) biex tinvestiga l-avveniment ta' Tunguska; imwieled Tartu.
 Igor Severyanin (Igor Lotaryov, 1887–1941), poeta; għex, iżżewweġ, u miet fl-Estonja.
 Nikolai Vekšin (1887–1951), baħri, tmunier tal-midalja tal-bronż rebbieħ tad-dgħajsa Estonjana ta' 6 metri fil -Logħob Olimpiku ta' Amsterdam fl-1928 .
 Boris Nartsissov (1906–1982), poeta emigrat Russu; trabba u edukat fl-Estonja.
 Nikolai Stepulov (1913–1968), rebaħ midalja tal-fidda fil-boksing, klassi lightweight fil -Logħob Olimpiku tas-Sajf tal-1936 f' Berlin .
 Alexy II ta' Moska (Aleksei Rüdiger, 1929–2008), eks Patrijarka tal-Knisja Ortodossa Russa; imwieled u trabba fl-Estonja.
 Svetlana Tširkova-Lozovaja (b. 1945), eks fencer, li tirrappreżenta lill-USSR, rebħet il-medalja tad-deheb Olimpiku fil -foil tat-tim darbtejn (1968, 1972); ila tgħix fl-Estonja minn ċkunita.
 Mikhail Veller (b. 1948), kittieb Russu; jaħdem f’ Tallinn.
 Marina Kaljurand (née Rajevskaja, b. 1962), politikanta Estonjana, Membru tal-Parlament Ewropew, eks Ministru tal-Affarijiet Barranin.
 Anna Levandi (née Kondrashova, b. 1965), eks figure skater, li tirrappreżenta l-USSR, rebħet il-fidda fil-Kampjonati tad-Dinja tal-1984; tgħix f' Tallinn.
 Valery Karpin (b. 1969), maniġer tal-futbol Russu u eks plejer, mill-2021 maniġer tat-tim nazzjonali tar-Russja; imwieled f' Narva .
 Anton Vaino (b. 1972), kap tal-persunal tal-uffiċċju eżekuttiv tal-President tar-Russja; imwieled f' Tallinn.
 Kristina Kallas (b. 1976), politika Estonjana, mexxejja tal-partit politiku Estonia 200 sa mit-twaqqif tiegħu fl-2018.
 Tatjana Mihhailova-Saar (b. 1983), irrappreżentat lill-Estonja fil-Eurovision Song Contest 2014; ila tgħix fl-Estonja sa minn ċkunita.
 Jevgeni Ossinovski (b. 1986), politiku Estonjan u eks mexxej tal-Partit Soċjali Demokratiku Estonjan .
 Leo Komarov (Leonid Komarov, b. 1987), plejer tal-ħoki tas-silġ, jirrappreżenta lill-Finlandja, Ċampjin tad-Dinja tal-2011 u rebaħ il-medalja tad-deheb tal-Olimpjadi tax-Xitwa tal-2022 ; imwieled f' Narva.
 Valentina Golubenko (b. 1990), Granmastru taċ-ċess, li tirrappreżenta lill-Kroazja, ċampjin tad-dinja fil-kategorija U18 tal-bniet fl-2008; ila tgħix fl-Estonja sa minn ċkunita.
 Elina Nechayeva (b. 1991), soprano, irrappreżentat lill-Estonja fil- Eurovision Song Contest 2018 .

Ara wkoll 

 Demografija tal-Estonja
 Ir-relazzjonijiet bejn l-Estonja u r-Russja
 Russi etniċi fl-istati post-Sovjetiċi
 Trasferiment tal-popolazzjoni fl-Unjoni Sovjetika
 Russifikazzjoni

Referenzi

Aktar qari 

Sorsi CS1 bl-Estonjan (et)
Sorsi CS1 bir-Russu (ru)