Delta tax-xmara Kızılırmak
Id-Delta tax-xmara Kızılırmak (bit-Tork: Kızılırmak Deltası) hija l-bokka tax-xmara Kızılırmak. Hija l-ikbar art mistagħdra fir-reġjun tal-Baħar Iswed u hija wieħed mis-siti Ramsar importanti rikonoxxuti internazzjonalment fit-Turkija. L-ewwel u t-tieni pjanuri kollha tad-delta u l-biċċa l-kbira tat-tielet pjanura tad-delta huma ddominati mill-agrikoltura. Hija importanti għall-bijodiversità tal-pjanti u tal-għasafar. Tinsab madwar 40 kilometru minn Samsun.

Lagi 
Uħud mil-lagi għandhom ilmijiet ewtrofiċi minħabba t-tniġġis mill-agrikoltura.

Bijoloġija

Għasafar 
Fid-Delta tax-xmara Kızılırmak jitnisslu ċ-ċikonji bojod u jgħixu bosta speċijiet oħrajn, fosthom il-gallozza ta' rasha griża u r-russett abjad. Fid-delta hemm ukoll post fejn l-għasafar jitlibbsu ċrieket xjentifiċi ma' saqajhom għat-traċċar.

Rettili 
Fost l-ispeċijiet ta' rettili li nstabu fid-delta huma l-fekruna tal-art Griega, il-fekruna tal-ilma ħelu Ewropea, il-gremxula Darevskia saxicola, il-gremxula ħadra Ewropea, il-gremxula ħadra tal-Balkani, id-dud, is-serp Ewropew Telescopus fallax, is-serp tal-Kaspju, is-serp tal-kullar, is-serp Natrix tessellata, u l-lifgħa tal-qrun.

Anfibji 
Mid-disa' speċijiet ta' anfibji li jinstabu fid-delta, żewġ speċijiet huma salamandri u seba' speċijiet huma żrinġijiet. L-ispeċijiet ewlenin fiż-żona huma s-salamandra tal-istrixxi (Triturus vittatus), is-salamandra raffa (Triturus karaelinii), ir-rospu tal-qoxra, ir-rospu (Bufo bufo), ir-rospu aħdar (Bufo viridis), iż-żrinġ tas-siġar (Hyla arborea), iż-żrinġ tal-ħamrija, iż-żrinġ aġli (Rana dalmatin), u r-rospu ta' Uludağ (Rana macrocnemis).

Ħut 
Ġlejjeb żgħar tal-isturjun ġew osservati fl-estwarju u jaf xorta jippruvaw jitilgħu l-kurrent tax-xmara.

Theddid 
Minn studju tal-2020 ħareġ li fil-kanali tax-xmara hemm id-dranaġġ u t-tniġġis agrikolu. Membri tal-ġendarmerija jiġu stazzjonati biex jipprevjenu l-kaċċa illegali. L-ippumpjar tal-ilma tal-pjan qed jikkawża wkoll l-intrużjoni tal-ilma baħar.

Ġestjoni 
Xi prattiki tradizzjonali jgħinu bil-ġestjoni tad-Delta tax-xmara. Pereżempju l-użu tal-bufli tal-ilma u d-dgħajjes tas-sajd jgħinu biex il-konnessjonijiet bejn il-lagi jibqgħu miftuħin.

Storja 
Fost il-festivals li jiġu organizzati hemm il-festa taċ-ċikonji, ir-rilaxx tal-bufli fir-rebbiegħa, u t-tnissil tan-nagħaġ. Tradizzjonalment jitqies li huwa dnub li wieħed joqtol ċerti annimali u pjanti s-sena kollha jew inkella f'ċerti żminijiet tas-sena. Fl-2016 id-delta tax-xmara tniżżlet bħala sit indikattiv tat-Turkija biex xi darba fil-ġejjieni tiġi nnominata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Iktar qari 

 Natural Protected Areas of the Wetland and Bird Paradise in the Kizilirmak Delta in Samsun: 2019-2023 Management Plan, Environment Ministry.
 Scaramelli, Caterina. How to Make a Wetland: Water and Moral Ecology in Turkey.

Referenzi 

Turkija