Aït Benhaddou
Aït Benhaddou (bil-lingwi tal-Berberi: ⴰⵢⵜ ⴱⴻⵏⵃⴰⴷⴷⵓ; bl-Għarbi: آيت بن حدّو‎) huwa ighrem jew ksar (villaġġ iffortifikat) storiku tul ir-rotta tal-karovani tal-imgħoddi bejn id-deżert tas-Saħara u Marrakech fit-territorju li llum huwa parti mill-Marokk. Jinsab mal-ġenb ta' għolja quddiem ix-xmara Ounila. Il-ksar huwa meqjus bħala eżempju kbir ta' arkitettura Marokkina bil-ħamrija taflija u ilu mniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1987.

Storja 

Is-sit tal-ksar ġie ffortifikat mis-seklu 11 matul il-perjodu tad-dinastija Almoravid, li kienet dinastija imperjali Berbera Musulmana. X'aktarx li l-ebda mill-binjiet attwali mhuma iktar antiki mis-seklu 17, iżda wisq probabbli nbnew bl-istess metodi ta' kostruzzjoni u disinni bħal dawk li kienu ntużaw sekli qabel. L-importanza strateġika tas-sit kienet minħabba l-pożizzjoni tiegħu fil-Wied ta' Ounila tul waħda mir-rotot kummerċjali ewlenin li jaqsmu s-Saħara. Il-mogħdija muntanjuża ta' Tizi n'Tichka, li wieħed kien jasal għaliha permezz ta' din ir-rotta, kienet waħda mill-ftit rotot li jaqsmu l-Muntanji Atlas, u li kienet tgħaddi minn Marrakech u l-Wied ta' Dra'a fit-tarf tas-Saħara. Kien hemm ukoll kasbahs (strutturi ffortifikati) u ksour oħra tul din ir-rotta, bħal Tamdaght fit-Tramuntana.

Illum il-ġurnata, fil-ksar għadhom jgħixu biss ftit familji. Id-depopolazzjoni tul iż-żmien seħħet minħabba li fis-seklu 20 il-wied tilef l-importanza strateġika li kellu qabel. Il-biċċa l-kbira tal-abitanti lokali issa jgħixu f'abitazzjonijiet moderni fil-villaġġ fuq ix-xatt oppost tax-xmara, u jaqilgħu l-għajxien tagħhom permezz tal-agrikoltura u speċjalment permezz tat-turiżmu. Fl-2011 tlesta pont ġdid għan-nies biex ikunu jistgħu jaqsmu min-naħa għall-oħra tax-xmara Ounila, u mill-villaġġ il-modern għall-ksar. L-għan kien li l-ksar isir iktar aċċessibbli u li potenzjalment l-abitanti jiġu mħeġġa jerġgħu jmorru jgħixu fid-djar storiċi tiegħu.

Deskrizzjoni

Konfigurazzjoni tas-sit 

Il-ksar jinsab mal-ġenb ta' għolja ħdejn ix-xmara Ounila (Asif Ounila). Il-binjiet tal-villaġġ huma miġburin flimkien fi ħdan ħajt difensiv li jinkludi torrijiet fl-irkejjen u daħla. Fost il-binjiet hemm abitazzjonijiet ta' daqsijiet differenti li jvarjaw minn djar mudesti għal strutturi twal bit-torrijiet. Uħud mill-binjiet huma mżejna fil-parti ta' fuq tagħhom b'motivi ġeometriċi. Il-villaġġ għandu wkoll għadd ta' binjiet pubbliċi u komunitarji bħal moskea, karavanseraj, kasbah u l-Marabout ta' Sidi Ali jew Amer. Fil-quċċata tal-għolja, 'il fuq sew mill-ksar, hemm il-fdalijiet ta' fossa kbira ffortifikata tal-qamħ (agadir). Hemm ukoll pjazza pubblika, ċimiterju Musulman, u ċimiterju Lhudi. 'Il barra mill-ħitan tal-ksar kien hemm żona fejn kien isir it-tkabbir u d-dris tal-qamħ.

Materjali tal-bini 
L-istrutturi tal-ksar huma magħmula għalkollox minn ħamrija kkumpattata, tajn, brikks tal-ħamrija taflija, u injam. Il-ħamrija kkumpattata (magħrufa wkoll bħala pisé, tabia, jew al-luh) kienet materjal kosteffettiv u prattiku ħafna iżda kienet meħtieġa manutenzjoni kostanti. Il-ħamrija kienet tiġi kkumpattata flimkien mat-tajn, u s-soltu kienet tiġi mħallta ma' materjali oħra biex tagħqad, u titħalla tinxef. L-istrutturi ta' Aït Benhaddou u ta' kasbahs u ksour oħra f'dan ir-reġjun tal-Marokk, tipikament inbnew b'taħlita ta' ħamrija u tiben, li kienu relattivament permeabbli u faċilment kienu jitmermru bix-xita u biż-żmien. B'riżultat ta' dan, villlaġġi simili kienu jibdew jitmermru u jċedu ftit għexieren ta' snin wara li jiġu abbandunati. F'Aït Benhaddou, l-istrutturi t-twal nett kienu jsiru bil-ħamrija kkumpattata sal-ewwel sular tagħhom, filwaqt li s-sulari ta' fuq kienu jsiru b'materjal tat-tajn iktar ħafif biex titnaqqas it-tagħbija tal-ħitan.

Sit ta' Wirt Dinji 

Aït Benhaddou ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

Preservazzjoni 
Il-ksar ġie rrestawrat b'mod sinifikanti fis-seklu 20, parzjalment bis-saħħa tal-fondi mill-ġbid tal-films ta' Hollywood u tat-tniżżil tas-sit fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-UNESCO tirrapporta li l-ksar "ippreserva l-awtentiċità arkitettonika tiegħu fir-rigward tal-konfigurazzjoni u l-materjali" billi baqgħu jintużaw materjali tal-kostruzzjoni tradizzjonali u billi fil-maġġoranza l-kbira tal-binjiet ġie evitat l-użu tal-konkos. Kumitat lokali jieħu ħsieb il-monitoraġġ u l-ġestjoni tas-sit.

Films miġbuda f'Aït Benhaddou 

Għadd kbir ta' films li nġibdu fil-Marokk, ġibdu xi biċċiet f'Aït Benhaddou, fosthom:

 Sodom and Gomorrah (1963)
 Oedipus Rex (1967)
 The Man Who Would Be King (film) (1975)
 The Message (1976)
 Jesus of Nazareth (1977)
 Time Bandits (1981)
 Marco Polo (1982)
 The Jewel of the Nile (1985)
 The Living Daylights (1987)
 The Last Temptation of Christ (1988)
 The Sheltering Sky (1990)
 Kundun (1997)
 The Mummy (1999)
 Gladiator (2000) 
 Alexander (2004)
 Kingdom of Heaven (2005)
 Babel (2006)
 One Night with the King (2006)
 Prince of Persia (2010)
 Son of God (2014)
 Queen of the Desert (2015)
 David Attenborough: A life on our planet (2020)

Aït Benhaddou ntuża wkoll f'partijiet tas-sensiela televiżiva Game of Thrones u tas-sensiela televiżiva Brażiljana O Clone.

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Marokk