title: Kateter Nedir? Kateter Hangi Durumlarda ve Nasıl Takılır?
text: Kateter, özellikle tıbbi uygulamalar sırasında vücuda sıvı alınması veya vücuttan atılması gereken sıvının çıkartılması için kullanılan tıbbi bir cihazdır. Kullanım şekline göre çeşitleri de farklılık gösterir. Sağlık sektöründe sıklıkla kullanılan kateter, çeşitli tedavi yöntemlerinde kurtarıcı bir ürün olarak görülür. Kateterin kullanılması tedavi sırasında olan kişilerin konforu için oldukça önemlidir.
  - Kateter Nedir?
  - Kateter Neden Takılır?
  - Kateter Çeşitleri Nelerdir?
  - Kateter Nereye Takılır?
  - Kateter Nasıl Takılır?
  - Kateter Takılmasıyla Oluşabilecek Riskler Nelerdir?
  - Kateter ile İlgili Sık Sorulan Sorular
  
  Kateter Nedir?
   Kateter Nedir? Kateter, hastalıkların tedavisi veya cerrahi prosedürler için vücuda ilaç ve sıvı verilmesi veya idrar ve kan gibi vücut sıvılarının boşaltımının sağlanması için kullanılan ince ve esnek yapıda olan plastikten yapılmış bir tüptür. Vücut boşluğuna yerleştirilen kateter, genellikle idrar yolları, kalp ve damarlara erişim sağlanmasını sağlayarak sıvı akışının kontrolünde tıbbi cihaz olarak kullanılır.
  Tıbbi açıdan önemli bir yeri olan kateter, damar içi yani intravenöz tedavilerinde, idrar sondası takılmasında ve kalp kateterizasyonunda kullanılır. Kateter özellikle aferez işlemi sırasında damarların iyi olmadığı durumlarda kanı çekmek için takılan bir cihazdır.
  
  Kateter Neden Takılır?
   Kateter Neden Takılır? Cerrahi müdahale süreçlerinde kullanılan kateter, kanın bileşenlerine ayrılması yani aferez işlemi esnasında damarların iyi olmadığı durumlarda kanı çekmek için takılabilir. Bunların yanında şu tıbbi nedenlerden dolayı da kateter kullanılabilmektedir:
  - Damar içi tedavilerde (intravenöz)
  - İdrar birikmesi atağını takiben mesaneyi dinlendirmede
  - Ameliyattan sonrasında mesaneyi dinlendirmede
  - İnme veya multipl skleroz gibi durumlarda
  - Diyabet komplikasyonlarında
  - Omurilik yaralanmasında
  - Böbrek yetmezliği durumunda kan diyalizinde
  - Mesaneyi besleyen sinirleri etkileyen durumlarda
  - Girişimsel radyoloji prosedürlerinde
  - Kalp kateterizasyonunda
  
  Kateter Çeşitleri Nelerdir?
   Kateter Çeşitleri Nelerdir? Kateter amaçlarına göre çeşitlere ayrılır. Yaygın olarak kullanılan kateter çeşitleri şöyle sıralanabilir:
  
  Santral venöz kateter
   Santral venöz kateter Kol, boyun ya da kasık bölgelerinden birine yerleştirilen santral venöz kateter, uzun süreli kullanımda da yararlanılır. Genellikle yoğun bakım ünitesinde kalan hastalar, uzun zaman ilaç tedavisi gören kişilerde bu kateter türünden yararlanılır. Yaşamsal fonksiyonların takibinde önemli olan bu kateter serum verilmesini, kan alınmasını kolaylaştırır.
  
  Port kateter
   Port kateter Özellikle kanser gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıkların kullanımında yararlanılan bu kateter türü, cildin altına yerleştirilir. Göğüs bölgesinin alt kısmında ya da üst kol kısmını kapsayan alana yerleştirilen port kateter, hastaların günlük aktivitelerinin kısıtlanamamasını sağlar.
  
  Üriner kateter
   Üriner kateter Mesane yerleştirilen kateter türü olan üriner kateter, idrarın vücuttan atılmasında yararlanılır. İdrarın doğal yollarla çıkmadığı durumlarda bu kateter türü kullanılmaktadır. Plastik ya silikondan üretilen bu kateter türü üretradan geçerek mesaneye ulaşır.
  
  Epidural kateter
   Epidural kateter Omurilik durağı ve omurilik arasına yerleştirilen kateter türü olan epidural kateter esnek ve ince bir yapıdadır. Epidural anestezi gibi tedavilerde bu kateter türünden yararlanılır. Vücudun alt kısmının uyuşturulmasından dolayı bel bölgesine yerleştirilir. Genellikle doğum ya da sezaryen ameliyatları sırasında kullanılır.
  Kateterlerin yerleştirilmesi uzman kontrolünde gerçekleştirilmelidir. Uzun süreli kateter kullanımlarda enfeksiyon riski olduğundan düzenli olarak bakımının yapılması önemlidir.
  
  Kateter Nereye Takılır?
   Kateter Nereye Takılır? Kateter çeşidine göre vücutta takıldığı bölge farklılık gösterir. Genellikle kol, kasık ve boyun bölgesine takılmaktadır.
  Epidural kateter, omurilik arasına veya omurilik durağına yerleştirilir. Epidural kateter yerleştirmek için genellikle bel ya da sırt bölgesi tercih edilir.
  Port kateter kullanılması gerektiği durumlarda port kateter, kolun üst kısmını kapsayan alana ya da göğsün altına yerleştirilir. Böylelikle bireyin günlük yaşamının kısıtlanmamaı sağlanır.
  Mesane bölgesine yerleştirilen üriner kateter, görevi nedeniyle mesane bölgesine yerleştirilen bir kateter türüdür.
  Santral venöz kateter ise çoğunlukla kasık, boyun ya da kol gibi bölgelere yerleştirilir. Boyun kateteri aynı zamanda fistül ve greftinde sorun gelişen hastalar için hemodiyaliz tedavisinde de uygulanır.
  Kateter takma operasyonunun doğru şekilde yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi de büyük önem taşır. Bu nedenle röntgen ve ultrason gibi görüntüleme tekniklerinden bu konuda yarar sağlar. Bunun sonucunda kateterin vücuda doğru şekilde yerleştirildiğinden emin olunması sağlanır. Görüntüleme tekniklerinden yararlanmak özellikle kateterin yanlış yerleştirildiği durumlarda çeşitli sorunların oluşmasını önlemek adına son derece önemlidir.
  
  Kateter Nasıl Takılır?
   Kateter Nasıl Takılır? Kateter takılma süreci uzman doktorlar ya da bu alanda bilgili sağlık çalışanları tarafından yapılır. Bu işlem hijyen gerektiren bir durum olduğundan sterilizasyonun sağlandığı bir ortamda yapılması önemlidir. Kateterin türüne ve takılacağı bölgeye göre takılma prosedürü de farklılık gösterir. Kateterin takılma süreci şöyle sıralanabilir:
  - Kateterin takılacağı bölgede hijyen sağlanır
  - İşlem sırasında ağrı oluşma ihtimaline karşı türüne göre lokal anestezi uygulanabilir
  - Seçilen kateter türü dikkatli ve kontrollü şekilde takılır
  - Kateter yerleştirilirken hastanın durumunun takibi yapılır
  
  Kateter Takılmasıyla Oluşabilecek Riskler Nelerdir?
   Kateter Takılmasıyla Oluşabilecek Riskler Nelerdir? Kateter takılması, günümüz tıbbında sıklıkla başvurulan ve genel itibarıyla güvenli bir işlem olsa da, her invaziv tıbbi prosedürde olduğu gibi kendine özgü bazı riskleri barındırır. Bu riskler, kateterin kullanım amacı, takıldığı bölge, hastanın genel sağlık durumu ve işlem sonrası gösterilen bakıma göre farklılık gösterebilir. Kateterizasyonla ilişkili potansiyel komplikasyonlar ve sık karşılaşılan riskler aşağıda detaylandırılmıştır.
  
  Enfeksiyon
   Enfeksiyon Kateter takılmasının en önemli ve yaygın risklerinden biri enfeksiyondur. Cildin bütünlüğünün bozulmasıyla birlikte bakteri veya diğer mikroorganizmaların vücuda girişi kolaylaşabilir. Bu durum, kateterin takıldığı alanda lokal enfeksiyona yol açabileceği gibi, daha ciddi vakalarda kan dolaşımına yayılarak sistemik enfeksiyona (sepsis) dönüşebilir. Enfeksiyon riskini azaltmak için steril tekniklere titizlikle uyulması ve kateter bakımı kurallarına riayet edilmesi büyük önem taşır.
  
  Kanama ve Hematom Oluşumu
   Kanama ve Hematom Oluşumu Kateterin yerleştirildiği damar veya dokuda kanama meydana gelebilir. Bu genellikle küçük bir sızıntı şeklinde olup kendi kendine durabilir. Ancak bazı durumlarda, kanın doku altında birikmesiyle morarma ve şişlik oluşabilir. Nadiren de olsa kanama kontrol altına alınamazsa veya geniş bir alana yayılırsa tıbbi müdahale gerektirebilir.
  
  Damar Hasarı veya Delinmesi
   Damar Hasarı veya Delinmesi Kateterin damara yerleştirilmesi sırasında damar duvarında hasar oluşabilir veya damar delinmesi riski bulunur. Bu durum özellikle damarların zayıf veya dar olduğu hastalarda ya da işlem sırasında beklenmedik hareketlerde ortaya çıkabilir. Damar hasarı, kanama veya kateterin işlev bozukluğuna yol açabilir.
  
  Hava Embolisi
   Hava Embolisi Özellikle santral venöz kateterlerin takılması veya çıkarılması sırasında, damarlara hava girmesi riski bulunur. Kana karışan hava kabarcıklarının kalbe veya akciğerlere ulaşarak ciddi ve hayati tehlike arz eden komplikasyonlara yol açması anlamına gelir. Bu nedenle kateter işlemleri sırasında hastanın pozisyonu ve hava girişini önleyici tedbirler titizlikle uygulanır.
  
  Pıhtı Oluşumu (Tromboz)
   Pıhtı Oluşumu (Tromboz) Kateterin damar içinde uzun süre kalması veya damar duvarını tahriş etmesi sonucunda kateterin etrafında veya ucunda kan pıhtıları oluşabilir. Bu pıhtılar kateterin tıkanmasına neden olabileceği gibi, daha tehlikelisi, koparak kan dolaşımıyla vücudun başka bölgelerine taşınarak pulmoner emboli gibi ciddi durumlara yol açabilir.
  
  Kateterin Yerinden Çıkması veya Kayması
   Kateterin Yerinden Çıkması veya Kayması Aktif hastalarda veya yetersiz sabitleme durumunda kateterin yerinden çıkması veya kayması riski vardır. Bu durum, kateterin işlevini yerine getirememesine ve yeniden takılması gerekliliğine yol açabilir.
  
  Alerjik Reaksiyonlar
   Alerjik Reaksiyonlar Kateterin yapıldığı malzemeye veya işlem sırasında kullanılan antiseptiklere karşı alerjik reaksiyonlar görülebilir. Bu reaksiyonlar genellikle ciltte kızarıklık ve kaşıntı gibi hafif belirtilerle seyrederken, nadiren anafilaksi gibi daha ciddi sistemik reaksiyonlara neden olabilir.
  
  İdrar Kateterlerin Yan Etkileri Nelerdir?
   İdrar Kateterlerin Yan Etkileri Nelerdir? Harici ve kondomlu kateterler dışında idrar sondası kullanırken dikkat edilmesi gereken birkaç önemli nokta vardır. Bu yan etkiler şu şekilde sıralanabilir:
  Enfeksiyon: Kateter konusunda enfeksiyon yaygın bir sorun olarak kabul edilir. Kateter vücuda mikropların girmesine izin verebilir ve burada mesanenizde, üretranızda, idrar yolunuzda veya böbreklerinizde enfeksiyona neden olabilirler. Bunun dışında aşağıdaki durumlarda doktora başvurmak gerekebilir:
   Enfeksiyon: - Karın veya kasıklarda ağrı
  - Ateş veya titreme
  - Ani başlayan kafa karışıklığı
  Bu yan etkiler kateterin pıhtılaşmış kan veya döküntülerle tıkandığının bir işareti olabilir.
  
  Kateter ile İlgili Sık Sorulan Sorular
   Kateter ile İlgili Sık Sorulan Sorular 
  Kateter kaç gün kalabilir?
   Kateter kaç gün kalabilir? Kısa süreli kateterler ortalama 1 hafta ila 1 ay arasında kullanılır. Genellikle yaşlılarda ya da ortopedi hastalarında ameliyattan sonra yararlanılır. Uzun süreli kateter uygulamaları ise 28 günden uzun sürebilmektedir.
  
  Port kateter takılması riski var mıdır?
   Port kateter takılması riski var mıdır? Port kateter takılması esnasında enfeksiyon nedeniyle çeşitli komplikasyonlar gerçekleşebilir. Kanın pıhtılaşması, karaciğer ya da böbrek hasarının oluşması, kataterin dolaşım sistemini tıkması gibi riskler oluşabilir.
  
  Kateter takılması zor mu?
   Kateter takılması zor mu? Kateter genellikle kolay takılan bir cihazdır ama kimi hastalarda takılma işlemi zor olabilir. Bu zorluk hastanın durumuna bağlı olabilir.