title: Varikosel Nedir? Varikosel Belirtileri, Nedenleri ve Ameliyatı
text: Varikosel, testis torbasında yer alan kanı boşaltmakla görevli toplardamarların genişlemesi nedeniyle meydana gelen şişliktir. Damarlar testislerden oksijeni tükenmiş olan kanı taşır. Varikoselde testislerde biriken kan dışarı çıkamayarak şişlik oluşturur. Testis torbasında şişliğe neden olan varikosel, kasık bölgesinden başlayarak bacağa doğru yayılan bir ağrı belirtisiyle görülür. Varikosel ergenlik döneminde oluşur ve zamanla gelişebilir.
  - Varikosel Nedir?
  - Varikosel Belirtileri Nelerdir?
  - Varikosel Neden Olur?
  - Varikosel Nasıl Anlaşılır?
  - Varikosel Tedavisi Nasıldır?
  - Varikosel Ameliyatı (Varikoselektomi) Nedir ve Nasıl Yapılır?
  - Varikosel ile ilgili Sık Sorulan Sorular
  
  Varikosel Nedir?
   Varikosel Nedir? Varikosel, testisleri tutan skrotum olarak bilinen deri torbasındaki pampiniform pleksus adı verilen damarların genişlemesi ve şişmesidir. Şişen toplardamarlar, görevi olan oksijeni tükenmiş kirli kanı uzaklaştıramaz ve kan testislerden dışarı çıkarılamadığında damarlarda toplanıp şişer, bu duruma da varikosel denir. Daha basit anlatımla, varikosel aslında testis toplardamarlarının bacaklardaki varis tarzı genişlemesine klinik olarak verilen isimdir. Testis ısısının ve kan akımının bozulması, kirli kan içindeki toksik maddelerin testiste birikmesi ile testis fonksiyonlarını da etkiler, bu da sperm ve testosteron üretimini bozar.
  Bunun yanında varikosel, rahatsızlıklara veya ağrılara neden olarak, testisin zayıf gelişmesine, düşük sperm üretimine veya kısırlığa yol açabilir. Bu komplikasyonları gidermek için varikosel tedavisinde cerrahi müdahale önerilebilir.
  
  Varikosel Belirtileri Nelerdir?
   Varikosel Belirtileri Nelerdir? Varikosel, skrotumda ağrı, şişme, testislerde sıcaklık gibi belirtilerle ortaya çıkar. Zaman içerisinde varikoselin neden olduğu damarlardaki genişleme, dışarıdan görülecek kadar belirginleşebilir.
  Varikosel belirtileri şunlardır:
  - Testislerde rahatsızlık hissi ve keskin ağrı
  - Uzun süreler ayakta kalmadan kaynaklı damarların genişlemesi
  - Testis derisinde şişlik
  - Testiste genişlemiş damarların olduğu tarafın diğerinden küçük olması
  - Kısırlık (infertilite)
  - Bacaklarda görülen varis
  Varikosel belirtilerinden biri olan testislerin küçülmesi nadir de olsa bazı hastalarda görülebilir. Testislerde oluşan ağrı genellikle uzanıldığında hafifler. Uzun süre ayakta kalma, spor ya da cinsel aktivite gibi efor gerektiren durumların ardından yaşanan ağrılar da varikosele işaret edebilir. Ağrı yol yürümek, egzersiz, cinsel aktivite sonrası daha belirgin olarak hissedilebilir.
  
  Varikosel Neden Olur?
   Varikosel Neden Olur? Varikoselin nedeni tam olarak belli değildir. Genellikle testislerde spermatik korddaki belirli damarların içindeki hatalı bir anahtarın (valf) buna neden olabileceğini düşünülmektedir. Spermatik kord, testislerinizi yerinde tutan bir doku bandı olarak bilinir. Bu damarlar kanı testislerden vücuda geri dönmesini sağlar. Valf ise bir tür açma - kapama anahtarı görevi görerek kanın kalbe doğru geri hareket etmesine yardımcı olan iki adet kanat benzeri yapıya sahiptir. Bir valf olması düzgün çalışmadığında testislerdeki damarlarda kan birikir ve zamanla şişmeye neden olur.
  Varikosel, çocuk sahibi olan bireylerde yetişkin yaşlarda bile %15-20 oranında görülür. Kısırlık nedeniyle başvuran erkeklerde ise yüzde % 30-40 oranında izlenir. İkincil infertilite yani daha önce çocuk sahibi olup tekrar çocuk istemi ile başvuranlarda ise bu oran % 60’a kadar çıkabilir.
  Varikosel % 90 sol testiste görülürken % 8-9 oranında iki taraflı (bilateral) olarak izlenir. Sadece sağ tarafta görülmesi oranı ise % 1-2 oranındadır. Varikoselin daha çok sol tarafta görülmesi bir takım anatomik faktörlere bağlıdır.
  - Sol taraftaki testisinin sağ taraftakine göre bir miktar daha aşağıda olması
  - Testisin sol tarafındaki toplardamarın sağ tarafa göre daha uzun seyretmesi.
  - Sol taraf testis toplardamarın karın içerisindeki diğer komşu organlarla anatomik ilişkisi.
  - Sol taraf testis damarının boşalma şeklinin anatomik yapısı gibi özelliklerden varikoselin daha çok sol tarafta görülme nedenleri arasındadır.
  
  Varikosel Nasıl Anlaşılır?
   Varikosel Nasıl Anlaşılır? Varikoseli anlamak için kişi kendi kendini muayene ederek testis üzerindeki düzensizlik, şişlik veya ağrıdan belirleyebilir. Bu belirtilerin görülmesi durumunda uzman doktora başvurulması gerekir. Varikosel muayenesi, genital muayenenin bir parçası olarak yapılmaktadır. Hasta 21 -22 derecelik oda ısısında ayakta pozisyonda muayene edilmelidir. Hasta ayakta ve dik olarak dururken testisler ve genital bölge gözlemlenir. Hasta, hem normal pozisyonda hem de ıkınma manevraları yaptırılarak göz ve elle kontrol edilir. Normal ve ıkınma manevraları ile damarsal yapıda genişleme olup olmadığı belirlenmelidir. Bu işlemlerle varikoselin varlığı klinik olarak konulur. Bununla birlikte klinik tanıyı desteklemek, varikoselin derecesini belirlemek ve ameliyat kararı için Skrotal Doppler ultrasonografi çekimi yapılır.
  
  Varikosel Tedavisi Nasıldır?
   Varikosel Tedavisi Nasıldır? Varikosel tanısının ardından ilk olarak testis boyutları arasında bir fark olup olmadığı ve testisin kıvamına bakılmalıdır. Sperm parametrelerinin değerlendirildiği semen analizinin yapılması tedavide belirleyici olmaktadır. Hastanın sperm parametrelerinde bir sorun yoksa ameliyat edilip edilmemesi tartışmalıdır. Varikosel tedavisi şunları içerir:
  - Sperm parametrelerini ve spermin bulunduğu ortamı düzeltici antioksidan ilaçlar ve beslenme yöntemlerini önerilebilir. Ameliyat kararı hastaya göre değişen bir durumdur.
  - Varikosel teşhisi koyulan ancak infertilite problemi olmayan ya da sperm parametrelerindeki bozulma sınırda olan hasta grubunda destek tedaviler önerilebilir. Çok şiddetli sperm kaybı yaşamamış, sperm hareketinin tamamen kaybolmadığı ve sperm şekil bozukluğu minimum seviyede olan hastalar için antioksidan ajanlar verilebilir.
  - Varikosel teşhisi konulmuş ve sperm parametreleri bozuk, kısırlık yaşayan hastalarda ameliyat önerilebilir. Bu tür hastalarda rahatsızlığın giderilmesi için egzersiz, beslenme düzenini ve yaşam tarzındaki değişikliklerin herhangi bir yararı bulunmamaktadır.
  
  Varikosel Ameliyatı (Varikoselektomi) Nedir ve Nasıl Yapılır?
   Varikosel Ameliyatı (Varikoselektomi) Nedir ve Nasıl Yapılır? Varikosel ameliyatı diğer adıyla varikoselektomi, skrotumunda damarların genişlemesi sonucunda üreme organlarına kan akışının tekrar sağlanması için uygulanan cerrahi müdahaledir. Penisin arka bölümündeki deri kesesi olarak bilinen skrotum, testisleri içeren bir yapıya sahiptir. Kişide varikosel geliştiği durumda damarlar genişleyerek olması gerekenden daha büyük bir boyuta ulaşır. Bu nedenle üreme sisteminin geri kalanına kan akışı sağlanması engellenebilir. Bu da sperm sayısında azalmalara zemin hazırlar. Varikosel ameliyatı sayesinde damarlar açılarak skrotuma kan dolaşımı sağlanır.
  Varikosel ameliyatı sonrası skrotuma kan akışı geri kazandırıldığından dolayı sperm sayısı artar. Buna bağlı olarak doğurganlığın da gelişmesi sağlanır.
  
  Varikosel ile ilgili Sık Sorulan Sorular
   Varikosel ile ilgili Sık Sorulan Sorular 
  Varikosel ne demek?
   Varikosel ne demek? Varikosel, testisleri tutan gevşek deri torbası içinde yer alan damarlarıngenişlemesi ve şişmesidir. Damarların uzaklaştıramadığı kan testislerde birikir ve varikosel olarak bilinen tıbbi duruma neden olur. Varikosel, testislerin küçülmesine ve sperm kalitesinin azalmasına neden olur.
  
  Varikosel ağrısı nasıldır?
   Varikosel ağrısı nasıldır? Varikosel ağrısı testiste olan rahatsız edici künt nitelikte kendi belli eden bir ağrıdır. Bu ağrı genelde kasık bölgesinde ve testiste hissedilebildiği gibi zaman zaman bacağa doğru da yayılabilir. Varikosel ağrıları ağrı kesicilerle geçebilir. Yaşanan ağrı farklı rahatsızlıklarla karıştırılabilir. Testis ağrısı nedeniyle başvuran bir hastada varikoseli varlığının yanında;
  - Fıtık
  - İdrar yolu veya mesaneye düşmüş ürener sistem taşları (böbrek taşları)
  - Orşit yani testis enfeksiyonu
  - Testis damarsal yapısının kendi etrafında dönerek kanlanmaya neden olup olmadığı değerlendirilmelidir.
  Bu tür rahatsızlıkların yarattığı ağrılar varikosel ağrılarıyla karıştırılabilir. Kişinin idrar çıkarmada şikayetinin olup olmadığı, testiste olan şişliğin artıp artmadığı, ağrının ani başlayıp başlamadığı gibi bir takım sorgulamaların yapılması ve laboratuvar yöntemleri ayırıcı tanıyı sağlayabilmektedir. Yaşanan her ağrı varikosel olmak zorunda değildir.
  
  Varikoselde testis görüntüsü nasıl olur?
   Varikoselde testis görüntüsü nasıl olur? Varikosel testiste herhangi bir değişiklik yapmamaktadır. Ancak ileri evde varikosel hastalarında, aynı bacaklardaki varis gibi testislerde damarlar yüzeysel olarak görülür hale gelir. Varisleşmiş genişlemiş damarlar cilt üzerinden ele gelir ve görüntü verir.
  
  Varikosel daha çok kimlerde görülür?
   Varikosel daha çok kimlerde görülür? Varikoselin daha çok şu kişilerde görülebilir:
  - Kilolu kişiler
  - Yüksek ağırlıklı spor yapan kişiler
  - Kronik astımı ve öksürük nöbetleri geçirenler
  - Kronik kabızlık yaşayanlar
  - Varis hastalığında olduğu gibi meslek hastalığı olarak değerlendirebilir. Ayakta kalmayı gerektiren öğretmen, polis gibi meslek gruplarında daha sık yaşanmaktadır.
  
  Bilateral varikosel nedir?
   Bilateral varikosel nedir? Varikosel % 90 sol testiste görülürken % 8-9 oranında iki taraflı yani görülebilir. Varikoselin iki taraflı ortaya çıkması bilateral olarak isimlendirilir.
  
  Varikosele iyi gelen besinler var mı?
   Varikosele iyi gelen besinler var mı? Beslenmenin varikosel oluşumuyla ya da tedavisiyle ilgisi bulunmamaktadır. Sadece kronik kabızlığı olan kişiler bu gurupta değerlendirebilir. Kabızlığı çözücü lifli veya zeytinyağlı beslenme dolaylı olarak dolaylı yoldan fayda sağlayabilir.
  
  Varikosel kısırlığa neden olur mu?
   Varikosel kısırlığa neden olur mu? Varikosel tedavi edilebilir kısırlık nedenleri arasında birinci sırada yer almaktadır. Varikosel erkek kısırlığına neden oluyorsa bu durumda ameliyat kararı verilebilir. Ancak her varikoselin kısırlık nedeni olmadığı ve ameliyattan sonra her hastada sperm değerlerinde düzelme olmayabileceği dikkate alınmalıdır.
  
  Varikosel sertleşmeye engel midir?
   Varikosel sertleşmeye engel midir? Varikosel, sperm ve hormon üreten testisin fonksiyonlarında bozukluk yaratabilir. Kronikleşmiş varikosel ileri dönemlerde testis boyutlarında küçülmeye neden olarak sperm üretimi yanında ve testosteron adı verilen erkeklik hormonun üretilmesinde azalmaya da neden olabilir. Kronikleşmiş varikosel tedavi edilmezse testosteron düşüklüğü ile birlikte ereksiyon ve cinsel istek kaybına sebep olur.
  
  Varikoselin dereceleri nelerdir?
   Varikoselin dereceleri nelerdir? Klinik ortamda yapılan muayeneye göre varikosel 3 evre yani Grade olarak değerlendirilmektedir.
  - Derece (Grade 1) : Ayakta muayene olan hastada herhangi bir belirti olmayıp, ıkındırıldığı zaman elle varikoselin tespit edildiği durumdur.
  - Derece (Grade 2 ) : Ayakta gözle hafif derecede varikosel görülmektedir. Ikındırma manevrası sonucu elle belirgin olarak damarların görülür hale geldiği durumdur.
  - Derece (Grade 3) : Ayakta muayene olan hasta hiç ıkındırılmadan damarların görülür halde olduğu, ıkındırma manevrası sonunda bu görüntünün daha da belirgin hale geldiği durumdur.
  
  Hangi hastalar için varikosel ameliyatı kararı verilir?
   Hangi hastalar için varikosel ameliyatı kararı verilir? Varikosel ameliyatına karar verebilmek için muayenede varikosel varlığının ortaya konulması ve hastada kısırlık sorununu olması gereklidir. Bu durum tespit edilen hastalarda aşağıdaki kriterlerin de desteği ile ameliyat kararı verilebilir:
  - Testis boyutlarında küçülme, testis kıvamında yumuşama olması
  - Doppler Ultrasonografi ile damar genişlemesinin 3 mm. Üzerinde olması.
  - Doppler incelemede kan geri kaçışının belirlenmesi
  - Semen analizinde sperm parametrelerinin bozul olması
  Bunun yanında varikoseli olmasına rağmen daha önce yarımcı üreme yöntemi uygulanan ancak başarısız olan hastalarda bu başarısızlık sperm faktörüne bağlı olarak ortaya çıktığı biliniyorsa yeni bir uygulama öncesinde risk faktörü olarak varikoselin tedavisi önerilebilir.
  
  Varikosel ameliyatı nasıl yapılır?
   Varikosel ameliyatı nasıl yapılır? Varikosel ameliyatı mikrocerrahi yöntemle yapılmaktadır. Kasık bölgesinde 2 cm.’lik bir kesiden girilerek testis damarlarına ulaşılır. Mikroskop altında genişlemiş toplardamarlar diğer damarlardan ayrılarak bağlanır.
  
  Varikosel ameliyatı ne kadar sürer?
   Varikosel ameliyatı ne kadar sürer? Varikosel ameliyatı mikrocerrahi yöntemlerle yapıldığı için o bölgede bulunan tüm damarların bağlanması gerekir. Ameliyatın tek taraflı ya da çift taraflı olması ve bağlanan damar sayısı ile ilişkili olarak süre 1-2,5 saat arasında değişebilmektedir.
  
  Varikosel ameliyatının riskleri var mıdır?
   Varikosel ameliyatının riskleri var mıdır? Varikosel ameliyatı mikrocerrahi yöntemle yapıldığı için komplikasyon oranı son derece azdır. En önemli risk testis atardamarının bağlanması ve buna bağlı ameliyat sonrası testis küçülmesi ve kanlanmasının bozulmasıdır. Ancak ameliyat mikrocerrahi yöntemle gerçekleştirildiği için atardamar ve toplardamar ayrımı çok net yapılabilmektedir.
  
  Varikoselin farklı tedavi yöntemleri var mıdır?
   Varikoselin farklı tedavi yöntemleri var mıdır? Varikoselin farklı cerrahi ve radyolojik yöntemlerle tedavisi yapılmaktadır.
  Varikosel embolizasyonu ; Kasıktan girişimsel radyoloji yöntemleriyle girilerek, genişlemiş damarların içerisine tıkayıcı madde enjeksiyonu yapılabilir. Ancak bu yöntemde, tıkayıcı maddenin mobilize olması yani başka yerlere gitmesi, maddenin zaman içinde etkinliğinin kaybolması, ağrı ve alerjik reaksiyon gibi yan etikler yaşanabilmektedir. Bu tedavi yaklaşımı uluslararası kılavuzlarda çok fazla önerilmemektedir.
   Varikosel embolizasyonu Mikrocerrahi haricinde de başvurulan cerrahi yöntemler bulunmaktadır.  Kasık bölgesinden, yüksek kasık bölgesinden ya da laparoskopik yaklaşımlar vardır. Ancak alt kasık bölgesinden mikroskop altında yapılan ameliyat altın standart olarak kabul edilmektedir.
  
  Varikosel tekrarlar mı?
   Varikosel tekrarlar mı? Varikoselin farklı tedavi yöntemleri vardır ancak mikrocerrahi yöntemiyle yapılan ameliyatlarda nüks etme ihtimali neredeyse sıfıra yakındır.
  
  Varikoselin iyileşme süresi ne kadardır?
   Varikoselin iyileşme süresi ne kadardır? Mikrocerrahi yöntemiyle yapılan ameliyatın ardından hasta 2-3 gün içinde normal aktivitesine 1 hafta 10 gün içerisinde ise rutin iş hayatına dönebilmektedir. Ağır efor gerektiren, egzersiz gibi aktivitelerin gerçekleştirilmesi ise 4-6 haftayı bulabilir.
  
  Varikosel ameliyatı sonrası spermler ne zaman düzelir?
   Varikosel ameliyatı sonrası spermler ne zaman düzelir? Varikosel ameliyatının sperm üzerindeki etkisini değerlendirmek için sperm yapım süresi göz önüne alınmalıdır. Testiste ana germ hücresinden olgun sperm yapımına kadar geçen süre ortalama 90 gün olarak kabul edilir. Bu yüzden ameliyattan sonra 3 ayda bir sperm parametrelerini kontrol edilir. Varikosel sonrası sperm üretimi bakımından en iyi iyileşme 6. ayda ortaya çıkmaktadır. 6. ayda sperm parametrelerinde düzelme varsa artışın daha belirgin hale geldiği 9. ve 12. aylar beklenmelidir. Ancak,  ameliyattan 6 ay sonra sperm parametrelerinde bir değişiklik yoksa hastada ameliyata bağlı ek bir iyileşme beklenmemelidir. Hastayı diğer tedavi alternatiflerine yönlendirmek gerekir. Ameliyattan sonra %60-70 oranında hastanın sperm parametrelerinde düzelme görülür. % 30 - 40 oranında hastada her hangi bir düzelme görülmezken %1’den daha az hastada varikosel ameliyatından sonra daha kötüye gidiş izlenebilir. Çok nadir görülen bu durum daha çok çift taraflı varikosel yaşayan hastalarda meydana gelmektedir.
  
  Ameliyat sonrası hastaların dikkat etmesi gereken durumlar nelerdir?
   Ameliyat sonrası hastaların dikkat etmesi gereken durumlar nelerdir? Varikosel ameliyatı sonrası erken dönemde doktor önerisine uyarak sportif aktivite, ağır egzersiz gerektiren işler ve cinsel aktiviteden uzak durmak gerekir. Cinsel aktivite için 15-20 günlük bir süreç, efor gerektiren spor ve diğer egzersizler için de 4-6 hafta uzak beklenmesi uygundur. Bunların dışında doktorun tavsiye edeceği tedavi yöntemlerine uymak gerekir.
  
  Ameliyat sonrası yumurtalıkta ağrı yaşanır mı?
   Ameliyat sonrası yumurtalıkta ağrı yaşanır mı? Cerrahi bir girişim olan varikosel ameliyatında özelikle testis bölgesindeki sinirsel dokuların zedelenmesine bağlı olarak bir miktar nevralji tarzında ağrı olabilir. Bunun yanında sadece testis ağrısı şikayeti yaşayan hastaların ameliyat edilmesi doğru bir yaklaşım değildir. Bu tür hastalarda ağrının altında yatan çok fazla neden bulunabilmektedir. Bu tür hastalarda ameliyat sonrası da ağrı devam etmektedir. Başarısız ameliyatın en önemli nedeni kısırlık problemi olmadığı buna karşın tek başına ağrı yaşayan hastalardır.
  
  Varikosel ameliyatı sonrası şişlik yaşanır mı?
   Varikosel ameliyatı sonrası şişlik yaşanır mı? Ameliyat sonrası testis bağ dokusunun serbestleşmesine bağlı ameliyat edilen tarafta testis sarkması normal karşılanabilir. Ancak şişlik, testis etrafında normal olan sıvının artması yani Hidrosel gelişmesidir. Mikrocerrahi yöntemi dışında uygulanan yöntemlerde daha fazla yaşanan bir durumdur.
  
  Varikosel ameliyatı olanların çocuğu olur mu?
   Varikosel ameliyatı olanların çocuğu olur mu? Ameliyat sonra hastaların % 60-70’inde sperm parametresinde düzelme olur. Eğer 6. ayda sperm parametrelerinde bir iyileşme yoksa, hastanın sperm parametrelerine göre yaş faktörü, kadın faktörü gibi durumlar göz önünde bulundurularak aşılama ya da tüp bebek gibi yöntemlere yönlendirmekte fayda vardır. Genel durumu değerlendirmek için doktora gelen ve sperm parametreleri bozuk varikosel tanısı konulan genç bir hasta normal yollarla çocuk sahibi olmak istiyorsa bu tür hastalara varikosel ameliyatı önerilebilir.
  
  Varikosel tedavi edilmezse ne olur?
   Varikosel tedavi edilmezse ne olur? Varikosel kronik bir durumdur ve kendi kendine düzelmesi söz konusu değildir. Tedavi edilmezse ilerleyerek testis boyutlarında küçülme, varikosel boyutunda genişleme, sperm parametrelerinde daha fazla azalma, ileri dönemlerde testiste hormonal bozulmalara neden olabilir.
  
  Varikosel gençlerde ve çocuklarda ortaya çıkar mı?
   Varikosel gençlerde ve çocuklarda ortaya çıkar mı? Varikoselin önemli bir problemi de gençlerde izlenmesidir. Çocuk yaş grubunda % 1’den az görülen varikosel 13-15 yaş gurubunda %15 oranında izlenmektedir. 16-17 yaş grubunda ortaya çıkan varikoselin testis üzerine olan etkisi değerlendirmek oldukça zordur. Bu yaş gurubunda sperm üretimi tam olarak başlamadığı için sperm fonksiyonunu değerlendirmek çok sağlıklı olmamaktadır. Ayrıca bu yaş aralığındaki gençlerde semen analizi yapmak etik olarak da doğru değildir. Ameliyat kararının verilmesi zor olan gençlerde; testis boyutlarını ve testis kıvamını değerlendirirken radyolojik olarak varikoselin derecesini belirlemek gerekir.