[a] ब्राह्मी लिपिक यहुदी मूलक सम्बन्धमे सार्वभौमिक सहमति नै अछि ।
 रञ्जना लिपि एघारहम शताब्दीमे ब्राह्मी लिपिसँ व्युत्पन्न एक लिपि अछि । ई मुख्यतः नेपाल भाषा लिखऽ कें लेल प्रयोग कएल गेल छल मुदा बादमे जाए ई लिपिक प्रयोग भारतक मठसभमे सेहो प्रयोग कएल जाए लागल, तिब्बत, चीनक समुद्र तट, मङ्गोलिया आ जापान धरि फैल गेल । रञ्जना लिपि कें नेपालद्वारा अपन राष्ट्र लिपिक रूपमे संयुक्त राष्ट्र सङ्घमे दर्ता केनए छल । ई प्रायः बामा दिस सँ दाहिना लिखल जाइत अछि मुदा 'कूटाक्षर प्रारूप' कऽ लेल उपर सँ नीचा लिखल जाइत अछि । [१] ई मानक नेपालीकें क्यालिग्राफिक लिपि मानल जाइत अछि । 