राजहंस या हंसावर (बाल कविता)
हउए देखियौ "अरुण - क्रुञ्च",
सागर तट पर झुण्डक - झुण्ड ओ,
खन सारस सनि ठाढ़ भेल छै,
हंसहि सनि देखियौ गर्दनि,
ओ पानिसँ अनुखन खेलैत छै । ।
 केओ कहैछ - छै "राजहंस" इएह,
अपना दिशि नञि छै भेटैत,
हंसहि सनि एकरहु तँऽ मूँहमे,
छन्नी सनि किछु लागल छै ।
 कादो सानल पानिसँ सेहो,
*१ - प्राचीन हिन्दू धर्मग्रण्थसभमे जाहि "अरुण क्रुञ्च" नामक चिड़ैकेँ अग्निदेवताक वाहन बताओल गेल अछि से इएह चिड़ै थिक ।
 *२ - ई चिड़ै समुद्र तट पर रहब पसिन्न करैत अछि आ तेँ अपना दिशि नञि भेटैत अछि । भारतमे विशेष कऽ पछबारी समुद्रतटीय घाट पर ई चिड़ै आबैत अछि आ किछु संख्यामे पुबारी समुद्रतटीय घाट केर क्षेत्रमे (यथा - उड़ीसाक चिल्का झीलमे) सेहो । ई प्रबासी चिड़ै (MIGRATORY BIRD) थिक । गर्मीमे अफ्रिकाक समुद्री तटसँ भागि प्रायः दच्छिन-पच्छिम एसियाक आ यूरोपक समुद्र तट पर आबैत अछि आ ठण्ढीमे पुनः ओतहि चलि जाइत अछि ।
 *३ - ठाढ़ भेल ई चिड़ै लाल रंगक सारस (क्रुञ्च या क्रौञ्च) जेकाँ लागैत अछि आ तेँ संस्कृतमे एकर एकटा नाम "अरुण क्रुञ्च" अछि । पानिमे हेलबा काल ई अनमन्न हंस सदृश लागैत अछि, हंसहि सनि एकर गर्दनि अंग्रेजीक "S" वर्ण जेकाँ देखाइ दैत अछि । एकर आबाज सेहो हंसहिसं मिलैत अछि । इएह कारणेँ "राजहंस" सेहो कहबैत अछि ।
 *४ - किछु लोक "अरुण क्रुञ्च" नामक चिड़ै केर पर्यायी नाँओ "राजहंस" सेहो मानैत छथि तँऽ किछु लोक एकरा "हंसावर" कहि सम्बोधित करैत छथि ।
 *५ - एहि चिड़ै केर लोलक भीतर एकटा छन्नी सनि संरचना (SIEVE LIKE STRUCTURE) होइत अछि जकर मदतिसँ कादो भरल पानिमेसँ सेहो अपन खएबा जोग बस्तुकेँ स्वच्छ स्वरुपमे प्राप्त कऽ लैत अछि आ बाँकी अनावश्यक पदार्थकेँ बाहरहि छोड़ि (छाड़ि) दैत अछि । एहि तरहेँ कहि सकैत छी जे प्राचीन शास्त्रसभमे वर्णित "नीर - क्षीर विवेक" (नीर = कादो वा निर्माल्ययुक्त पानि; क्षीर = पोषक तत्त्वसभ) केर गुण राजहंसमे पाओल जाइछ ।
 · ई चिड़ै अपना दिशि (सम्पुर्ण मिथिलामे) नञि भेटैत अछि । तेँ एकर कोनहु आन मैथिली नाम नञि अछि । एहना स्थितिमे हम एहि ठाँ ओकर संस्कृतहि नामकेँ तत्सम स्वरूपमे मैथिली नामक रूपमे प्रयोग कयल अछि ।
 Ø ......... राजहंसास्तु ते चक्षुचरणैर्लोहितैः सितः .......... । ।
 Ø अर्थात्, राजहंस ओ थिक जे सित वर्ण (किछु धूसरि उज्जर; नञि कि स्वच्छ उज्जर) केर अछि आ जकर चक्षु (आँखि) ओ चरण (पएर) लोहित (लाल वा ललौन) वर्णक अछि ।
 · जाहि ठाम ई चिड़ै नञि पाओल जाइत अछि (मिथिलामे सेहो) ओहि ठामक सहित्यकारलोकनि आ लोकसभ राजहंस चिड़ै केर रूपमे अपना मन केर कल्पनाक अनुसार गढ़ि लैत छथि । अथवा, राजहंस शब्दक प्रयोग तँऽ करैत छथि पर राजहंसकेँ प्रत्यक्षतः चिन्हबाक झंझटिसँ दूरहि रहैत छथि ।
 · हिन्दीमे देल गेल एकटा आओर नाम अछि - "हंसावर" । ई नाम फादर कामिल बुल्के (अंग्रेजी-हिन्दी शब्दकोश) द्वारा देल गेल छल । पर, हिन्दीअहुमे आब एहि शब्दक प्रयोग कम भऽ गेल आ एहि चिड़ै लेल "राजहंस" शब्दक प्रयोग होइत अछि ।
 उपरोक्त जातिसभमेसँ (BIOLOGICAL SPECIES) पहिल दू गोट भारतमे भेटैत अछि । राजहंसक छओ जातिसभमेसँ पहिल केर संख्या विश्वभरिमे सभसँ बेसी अछि ।
 मैथिली पाक्षिक इण्टरनेट पत्रिका "विदेह" केर 204म अंक (15 जून 2016) (वर्ष 9, मास 102, अंक 204) केर "बालानां कृते" स्तम्भमे प्रकाशित । 