BookshelvesAll (2579)
Notes are private!در قیاس با دورۂ گریت کورسز در ہمین موضوع ، محتوای کمی داشت .Effective Research Methods for Any Project در قیاس با دورۂ گریت کورسز در ہمین موضوع ، محتوای کمی داشت .Notes are private!Notes are private!گریت کورسز ( با اسم جدید واندریوم ) یہ اپلیکیشن بی نظیرہ کہ در مورد ہر موضوعی کہ فکرشو بکنید ، دورہہای آموزشی بیست جلسہای دارہ .اساتیدی کہ انتخاب کردن گریت کورسز ( با اسم جدید واندریوم ) یہ اپلیکیشن بی نظیرہ کہ در مورد ہر موضوعی کہ فکرشو بکنید ، دورہہای آموزشی بیست جلسہای دارہ .اساتیدی کہ انتخاب کردن معمولا اساتید عالی اون رشتہ ہستن ( مثلا بارت اہرمان چند دورہ در مورد مسیحیت دارہ ، یا نیل دگراس تایسون چند دورہ در مورد فیزیک و کیہانشناسی دارہ ) و دورہہا رو میشہ تصویری دید یا فقط صوتی گوش کرد .من فقط صوتی گوش میکنم چون حجم اینترنت کمتری مصرف میشہ .اگر میخواید در یہ زمینہای خودآموزی بکنید ، بہ نظرم فقط بہ کتابہای اون زمینہ اکتفا نکنید و دورہہای گریت کورسز ( یا کورسرا ) رو ہم ببینید .تجربۂ تلمود بہ من یاد داد کہ گاہی یہ دورہ با مدرس خوب خیلی بہتر آدم رو با مفاہیم اولیہ آشنا میکنہ ، تا کتابہایی کہ در مورد اون موضوع نوشتہ شدہ ، علی الخصوص کتابہای ترجمہ شدہ .اپ اندروید گریت کورسز رو از اینجا میتونید دانلود و نصب کنید :
بعد از نصب بزنید :
بعد ، از بخش :
یہ گزینہ رو انتخاب کنید .ہر کدوم رو انتخاب کنید فرق نمیکنہ .چون اپ کرک شدہ و قرار نیست پول پرداخت کنید .Notes are private!یک دورۂ دلچسب ، شبیہ دورۂ ریشہہای دین .Notes are private!Notes are private!Notes are private!اول با بی میلی سراغ کتاب رفتم .فکر میکردم کتاب زردیہ ، مثل بیشتر کتاب ہایی کہ در مورد اسرائیل چاپ میشہ .اما ہمون فصل اول نظرم برگشت و خیلی چیزہا یاد اول با بی میلی سراغ کتاب رفتم .فکر میکردم کتاب زردیہ ، مثل بیشتر کتاب ہایی کہ در مورد اسرائیل چاپ میشہ .اما ہمون فصل اول نظرم برگشت و خیلی چیزہا یاد گرفتم ہم در مورد اسرائیل و ملیگرایی یہودی ، ہم در مورد ملیگرایی بہ طور کلی ، و علاقمند شدم بیشتر بخونم .قبل از خوندن کتاب لازمہ در مورد تاریخ یہود مطالعہ کردہ باشید .کتاب برای مخاطب یہودی نوشتہ شدہ و پر از اشارات بدون توضیح بہ تاریخ یہودہ کہ اگہ از قبل ازش مطلع نباشید ، سرعت مطالعہ پایین میاد .حرف اصلی نویسندہ اینہ کہ مفہوم قومیت و نژاد ، اگہ بخواد تا نہایت مرزہاش دنبال بشہ ، متزلزل و سستہ .کشورہا نباید سیاستہای خودشون رو بر اساس چنین مفہوم متزلزلی بچینن و باید تمام جمعیت متولد شدہ درون مرزہاشون رو بہ عنوان شہروند بہ رسمیت بشناسن .جالبہ کہ نویسندہ فصل آخر میگہ فلسطینیہای نسل جدید خودشون رو جزء ملت اسرائیل میدونن و دیگہ مثل نسل قبلی دنبال نابود کردن اسرائیل نیستن ، و فقط دنبال اینن کہ بہ عنوان شہروند کشوری کہ خودشون رو متعلق بہش میدونن ، پذیرفتہ بشن .در تکمیل این حرف ، دو بحث تاریخی رو دنبال میکنہ کہ نشون بدہ چقدر میشہ در مفہوم «قوم یہود» اما و اگر کرد .اول این کہ با مطالعہ روی عربہای فلسطینی ، مشخص شدہ کہ اینہا در اصل از نژاد یہودی ہستن ، یہودیہایی کہ بعد از فتوحات اسلامی مسلمان شدن و زبانشون رو بہ عربی تغییر دادن .سیاست مسلمانہا این نبود کہ جمعیتہا رو جابجا کنن .کشاورزہا سر زمینہای خودشون میموندن و فقط باید جزیہ میدادن ، و طبیعیہ کہ جمعیت روستایی کم کم مسلمان بشن تا مشمول معافیت مالیاتی خاص مسلمانہا بشن .وجود کلمات عبری و آرامی در گویش عربہای فلسطینی ، و وجود رسوم یہودی در رسوم محلی فلسطینیہا ہم این رو تأیید میکنہ .دوم این کہ با مطالعہ روی یہودیہای اروپایی ، مشخص شدہ کہ اینہا در اصل از نژاد یہودی نیستن .بر خلاف تصور رایج کہ یہودیت رو دین غیر تبلیغی میدونن ، یہودیت خصوصا در چند قرن قبل و بعد از میلاد ، بہ طور گستردہ شروع کرد بہ تبلیغ خودش و در چند مورد اقوام بزرگی بہ طور گروہی یہودی شدن .از جملہ اقوام «ادومی» در دوران مکابیان ، اقوام «حمیری» در یمن حوالی ظہور اسلام ، اقوام «خزر» در قفقاز بعد از اسلام ، و در نہایت اقوام فنیقی و بربر در شمال آفریقا .این دو مورد اخیر مخصوصا مہمن ، چون خزرہا شدن نیای یہودیہای اروپای شرقی ( یہودیہای اشکنازی )، و یہودیہای شمال آفریقا بعد از این کہ ہمراہ فتوحات اسلامی بہ اسپانیا رفتن ، شدن نیای یہودیہای اروپای غربی ( یہودیہای سفاردی ).دو شاخۀ اصلی یہودیہای اروپایی .Notes are private!Notes are private!Notes are private!Notes are private!Notes are private!قبلا توی کتاب پروانہ پورشریعتی خوندہ بودم طوایف پارت بودن کہ کنترل بخش بزرگی از ایران رو در دست داشتن ، و فروپاشی ساسانیہا ناشی از بہ ہم خوردن اتحاد قبلا توی کتاب پروانہ پورشریعتی خوندہ بودم طوایف پارت بودن کہ کنترل بخش بزرگی از ایران رو در دست داشتن ، و فروپاشی ساسانیہا ناشی از بہ ہم خوردن اتحاد پارسہا با این طوایف پارت بود .قباد و انوشیروان سعی کردن با اصلاحات سیاسی قدرت این طوایف رو کم کنن و در عوض «سیستمی» دولتی برای مدیریت کشور برپا کنن .اما این اصلاحات شکست خورد و نتیجہش شد این کہ پارتہای ناراضی با فاتحان عرب علیہ ساسانیہا ہمپیمان شدن و بعد از فتوحات اسلامی بر مناطق تحت تسلط خودشون ابقا شدن .ہمین عامل پیروزی سریع عربہا بود .Notes are private!بالاخرہ فہمیدم دوران امپراتوری چہ خبر بودہ .بہ طور عجیبی تلاشہای قبلیم بہ شکست منجر میشدن .Notes are private!Notes are private!خزرہا یکی از مجموعہ طوایف ترک بودن کہ قرن شش میلادی شمال دریای خزر و دریای سیاہ ساکن شدن و دریای خزر اسمش رو از این قوم گرفتہ .دلیل این کہ سراغ این قو خزرہا یکی از مجموعہ طوایف ترک بودن کہ قرن شش میلادی شمال دریای خزر و دریای سیاہ ساکن شدن و دریای خزر اسمش رو از این قوم گرفتہ .دلیل این کہ سراغ این قوم اومدم ، یہ خصوصیت نادر و غیرمعمول این قوم ترک زبانہ : این کہ در سال ۷۴۰ میلادی تصمیم گرفتن مذہبشون رو تغییر بدن و یہودی شدن .یہودیت یہ دین جہانی مثل مسیحیت و اسلام نیست ، یہ دین قومیتیہ .یعنی فقط کسانی کہ از بدو تولد نژاد یہودی داشتہ باشن می تونن بہ این دین دربیان .بہ خاطر ہمین ہم خیلی عجیبہ کہ یک قوم غیراسرائیلی یہودی بشہ ، و در طول تاریخ فقط دو بار این اتفاق افتادہ : یک بار در قرن چہارم کہ حمیری ہای یمن یہودی شدن ، و یک بار در قرن ہشتم کہ خزرہا یہودی شدن .ہر دوی این اقوام مقارن اسلام بودن ، بہ خاطر ہمین تصمیم گرفتم یہ کم راجع بہشون بخونم .اولین بار کہ خزرہا اہمیت پیدا می کنن جایی نیست جز جنگ تاریخی خسرو پرویز - ہراکلیوس .ضمن این جنگ تاریخ ساز ، ہراکلیوس با قبایل خزر ساکن قفقاز پیمان می بندہ کہ بہش کمک نظامی کنن و در عوض خواہر ہراکلیوس بہ ازدواج پادشاہ خزرہا در بیاد .این زمان ہنوز خزرہا یہودی نیستن .دفعۀ بعد کہ خزرہا نقش اساسی پیدا می کنن ، چند دہہ بعدہ کہ سپاہ اسلام از ہر طرف پیشروی می کنہ ، اما وقتی بہ قفقاز می رسہ ، توسط خزرہا متوقف می شہ ، و سرزمین ہای شمال قفقاز برای ہمیشہ از نفوذ سپاہ اسلام برکنار می مونن .این زمان ہم ہنوز خزرہا یہودی نیستن .سپاہیان مسلمان و خزرہا در طول صد سال بعد متناوبا با ہم برخوردہایی دارن و گاہی پیروزی با مسلمان ہاست و گاہی با خزرہا ، اما در نہایت پیروزی قاطع نصیب مسلمان ہا می شہ : مروان حمار ، آخرین خلیفۀ اموی ، در فتحی بزرگ پادشاہ خزرہا رو مقہور می کنہ ، و مجبورش می کنہ مسلمان بشہ ، و پادشاہ خزرہا می پذیرہ .خزرہا مسلمان می شدن ، اگہ خیلی زود فروپاشی خلافت اموی توجہ مروان حمار رو از خزر بہ سمت جنگ داخلی منصرف نمی کرد .خیلی زود ، با فروپاشی خلافت اموی ، پادشاہ خزرہا تغییر مذہب می دہ و یہودیت رو بہ عنوان دین رسمی خزر انتخاب می کنہ .این کہ چرا بولخان ، پادشاہ خزر ، یہودی شد ، چندان روشن نیست .نامحتمل نیست کہ این انتخاب سیاسی بودہ باشہ .چون در اون روزگار مذہب و سیاست در ہم گرہ خوردہ بودن .در جہان دو قطبی اون دوران ، مسلمان شدن خزرہا یعنی قرار گرفتن در زمرۀ دشمنان روم .و مسیحی شدنشون ، یعنی قرار گرفتن در زمرۀ دشمنان مسلمان ہا .شاید بولخان با انتخاب یہ دین سوم کہ مورد قبول مسیحی ہا و مسلمان ہا بود ، خواستہ بہ نوعی بی طرفی خودش رو حفظ کنہ تا بتونہ با ہر دو طرف ارتباط تجاری داشتہ باشہ .چیزی کہ روشن نیست اینہ کہ چرا یہودی ہا تن بہ این امر بی سابقہ دادن کہ یہ قوم غیراسرائیلی یہودی بشہ .بنا بہ گزارش ہا ، روحانی ہای یہودی بودن کہ یہودیت رو بر بولخان عرضہ کردن .بولخان روحانی ہای مسلمان و مسیحی رو دعوت کرد تا با روحانی یہودی مناظرہ کنن ، و وقتی مناظرات بہ نتیجہ نرسید ، روحانی مسیحی رو بہ تنہایی دعوت کرد و پرسید : بین یہودیت و اسلام کدوم بہ حقیقت نزدیک ترن ؟و روحانی مسیحی یہودیت رو ترجیح داد .بعد روحانی مسلمان رو تنہا دعوت کرد و ہمین سؤال رو پرسید و اون ہم یہودیت رو بر مسیحیت سہ خدایی ترجیح داد .و بولخان این مذہب رو کہ مورد قبول ہر دو دین دیگہ بود بہ عنوان دین قلمروی خودش انتخاب کرد .بعد خیمہ ای مثل خیمۀ عبادت موسی ساخت ، با شمعدان ہفت شاخہ و صندوق عہد و قربانگاہ .یہودیتی کہ در قلمروی خزرہا برقرار بود ، یہودیت قرائی بود ، فرقہ ای از یہودیت کہ فقط بہ تورات اعتقاد دارہ و تعالیم تلمود رو قبول ندارہ .اما چند نسل بعد ، در دورۀ شاہ عوبدیا طی اصلاحاتی مذہبی یہودیت تلمودی در قلمروی خزر برقرار شد .Notes are private!بخش سوم و پایانی کتاب ، بہ جنگہای صلیبی و سقوط بیزانس میپرداخت کہ برای من اہمیتی نداشت .برای من کہ میخواستم از وضعیت منطقہ در زمان ظہور اسلام و دو س بخش سوم و پایانی کتاب ، بہ جنگہای صلیبی و سقوط بیزانس میپرداخت کہ برای من اہمیتی نداشت .برای من کہ میخواستم از وضعیت منطقہ در زمان ظہور اسلام و دو سہ قرن ابتدایی اسلام مطلع بشم ، دو بخش اول کتاب کافی بود .کتاب خیلی خوبی بود ، برای این کہ یک بار برای ہمیشہ بدونم چی شد .درستہ کہ خیلی از وقایعی کہ نقل میکرد ، خیلی از پادشاہہای یک روزہای کہ با کودتا سر کار میاومدن و با کودتا سرنگون میشدن ، فاقد اہمیت تاریخی بودن ، اما برای من این خلأ آزارندہ بود ، این کہ نمیدونستم چی شدہ .وقتی امپراتوری بیزانس رو خوندم این خلأ رو خیلی حس کردم .حالا دیگہ با خیال راحت میتونم برم سراغ موضوعات دیگہ .برای بیزانس چند کتاب دیگہ ہم در نظر دارم کہ نمیدونم کی بخونمشون :
Notes are private!اینم مثل کتاب امپراتوری روم روایت نداشت و از اینجا بہ اونجا می پرید ، اما با این حال بہتر توضیح دادہ بود و تہش آدم یہ کم چیز یاد می گرفت .دوران باستان م اینم مثل کتاب امپراتوری روم روایت نداشت و از اینجا بہ اونجا می پرید ، اما با این حال بہتر توضیح دادہ بود و تہش آدم یہ کم چیز یاد می گرفت .دوران باستان متأخر ، دوران بلافاصلہ قبل از قرون وسطاست .از زمانی کہ مسیحیت دین رسمی امپراتوری روم شد تا وقتی کہ روم بہ کلی اہمیتش رو از دست داد و حکومتہای پراکندۀ بربر بہ اروپا مسلط شدن و قرون وسطا آغاز شد .البتہ راجع بہ زمان دقیق شروع و پایان این دوران بحث و نزاع ہست کہ کتاب بہش اشارہ می کنہ .ادیان مہم ابراہیمی ، مسیحیت و اسلام و یہودیت تلمودی ، محصول این دورانن ، و کتاب عصر ایمان از تاریخ تمدن ویل دورانت راجع بہ این دورانہ .خواستم تا وقتی کہ فرصت کنم کتاب مفصل ویل دورانت رو بخونم ، علی الحساب یہ معرفی مختصر بخونم ، یہ مقدار فضا دستم بیاد .Notes are private!Notes are private!کتاب تاریخ جمہوری روم رو بہ روشنی و زیبایی شرح میدہ ، اما آموزندہترین بخش کتاب ، توضیح چرایی سقوط جمہوری و شکلگیری امپراتوری روم بود .کتاب در ہمون فصل کتاب تاریخ جمہوری روم رو بہ روشنی و زیبایی شرح میدہ ، اما آموزندہترین بخش کتاب ، توضیح چرایی سقوط جمہوری و شکلگیری امپراتوری روم بود .کتاب در ہمون فصلہای ابتدایی یہ نظریہ مطرح میکنہ و تا آخر کتاب ضمن بیان تاریخ جابہجا اون نظریہ رو در سیر وقایع نشون میدہ .کتاب میگہ بر جامعۂ اشراف روم یہ اخلاق سیاسی حکمفرما بود و اون ہم ارزش کسب افتخار بود .اشراف رومی از بدو تولد تربیت میشدن کہ فقط و فقط بہ کسب افتخار برای خودشون و خانوادہشون اہمیت بدن ، و کم کم نوعی رقابت شدید بین اشراف و خاندانہا بر سر کسب افتخار پدید اومد .فاتحان بزرگ پس از بازگشت از فتوحاتشون از طرف سنا اجازہ پیدا میکردن کہ در شہر رژۂ پیروزی برگزار کنن ، مجسمہہاشون رو توی شہر بر پا میکردن ، و حتی بہ افتخارشون معبد میساختن و بہ عنوان خدا میپرستیدنشون .در خونہہای اشراف ماسکہای مومی پرافتخارترین نیاکان خاندان در اتاقہا نصب میشد تا سرمشق اعضای خاندان باشن .این اخلاق کہ در ابتدا بہ گسترش سلطۂ روم کمک کرد ، کم کم وقتی از حد گذشت ، بہ جنونی برای جنگافروزی بہ قصد کسب پیروزی و افتخار تبدیل شد .حالا اشراف برای کسب افتخار حتی مقابل سنا و جمہوری میایستادن و بہ رغم مخالفت سنا ، وارد جنگ میشدن و اگہ سنا میخواست جلوشون رو بگیرہ ، بہ شہر رم لشکر میکشیدن و سنا رو منحل میکردن و سناتورہای مخالف رو بہ قتل میرسوندن .چیزی کہ بہ این خودرایی اشراف کمک میکرد ، اقتصاد متزلزل روم بود : بعد از فتوحات درخشان و سرازیر شدن ثروت و بردہ بہ روم ، کشاورزان ہر چہ بیشتر از کار بی کار شدن و جاشون رو بردہہا گرفتن .کشاورزہای بی کار بہ شہر رم مہاجرت کردن و انبوہ جمعیت فقیر و ناراضی شہر رو تشکیل دادن .روم از قدیم قانونی داشت کہ طبق اون ، فقط زمیندارہا حق شرکت در خدمت نظامی داشتن .چون جمہوری بہ سربازہاش حقوق و سلاح نمیداد ، سربازہا باید زمین میداشتن تا از قبلش مخارجشون تأمین بشہ .اما در سالہای پایانی جمہوری ، فرماندہان جویای افتخار ، جمعیت فقیر و بی کار رم رو بہ خدمت نظامی دعوت کردن ، و در مقابل بہشون سلاح ، حقوق ثابت و وعدۂ زمین در پایان مدت خدمت دادن .این گروہ جدید نظامیہا بہ جای این کہ بہ روم و جمہوری روم وفادار باشن ، بہ شخص فرماندہ کہ قرار بود بہشون زمین بدہ وفادار بودن .در نتیجہ سنا ہر چہ بیشتر نیروی نظامی رو از دست داد و اشخاص صاحب ارتشہای شخصی شدن .اشخاصی کہ در ضمن ، مبتلا شدہ بودن بہ جنون کسب افتخار بہ ہر قیمت .Notes are private!Notes are private!Notes are private!کتاب ترجمہای آزاد از تاریخ طبریہ ، کہ یکی از منابع مہم تاریخ ایران ( دوران ساسانی ) و اسلامہ .بلعمی در این ترجمۂ آزاد علاوہ بر تاریخ طبری ، از منابع دیگ کتاب ترجمہای آزاد از تاریخ طبریہ ، کہ یکی از منابع مہم تاریخ ایران ( دوران ساسانی ) و اسلامہ .بلعمی در این ترجمۂ آزاد علاوہ بر تاریخ طبری ، از منابع دیگہ ہم استفادہ کردہ ، مثل تفسیر طبری و تفاسیر دیگہ ، و منابع غیرمسلمان ، مثل کتب زرتشتی .کتاب چندان قابل اعتماد نیست ، و مشخصہ کہ طی چند قرن مدام توش دست بردن و مطالبش رو تغییر دادن .مخصوصا وقتی حرف نویسندۂ اصلی با اعتقادات نویسندہہای بعد مغایر بودہ .گاہی نویسندہہا توی یک پاراگراف دو سہ بار حرف ہمدیگہ رو نقض میکنن .این مخصوصا توی بخشہای ابتدایی کتاب بیشتر اتفاق میافتہ کہ مربوط بہ تاریخ انبیاست و محل اختلاف عقاید .این چاپ بہ تصحیح ملکالشعرای بہار ، شامل کل تاریخ بلعمی نیست و فقط تا پایان حکومت ساسانیان رو آوردہ و تاریخ بعد از اسلام رو نیاوردہ .متن کامل تاریخ بلعمی با اسم «تاریخنامۂ طبری» و با تصحیح محمد روشن چاپ شدہ .اصل تاریخ طبری ہم با ترجمۂ ابوالقاسم پایندہ چاپ شدہ .قصد داشتم قبل از شروع مطالعہ راجع بہ تاریخ اسلام ، تاریخ طبری رو بخونم کہ پیشزمینہای داشتہ باشم .و تصورم این بود کہ کتاب اصلی ، فوقش دو سہ جلد بیشتر از این کتاب باشہ .اما الان کہ نگاہ کردم ، دیدم تاریخ طبری پونزدہ جلد و شیش ہزار صفحہ است .بعید میدونم بہ این زودی بتونم کلش رو بخونم .ناچار مطالعات تاریخ اسلامم رو شروع می کنم و ہر از چندی بر میگردم یکی دو جلد ازش می خونم ، بلکہ طی یکی دو سال بتونم کلش رو بخونم .Notes are private!اوایل کتاب خیلی خوب نبود .بخش زیادی رو بہ توضیح واضحات اختصاص دادہ بود ، مثل سازمان کلیسا و این کہ ملکہ ہا در حکومت چہ نقشی داشتن و ...و خیلی بد تاریخ اوایل کتاب خیلی خوب نبود .بخش زیادی رو بہ توضیح واضحات اختصاص دادہ بود ، مثل سازمان کلیسا و این کہ ملکہ ہا در حکومت چہ نقشی داشتن و ...و خیلی بد تاریخ بخش اول بیزانس ، مخصوصا زندگی و فعالیت ہای کنستانتین کہ بانی بیزانس بود رو روایت کرد .Notes are private!کتاب با سقوط جمہوری و بہ قدرت رسیدن اکتاویان ، برادرزادہ ژولیوس سزار ، تموم شد .کتاب امپراتوری روم از ہمین نویسندہ قرار بودہ باقی ماجرا رو بازگو کنہ کہ کتاب با سقوط جمہوری و بہ قدرت رسیدن اکتاویان ، برادرزادہ ژولیوس سزار ، تموم شد .کتاب امپراتوری روم از ہمین نویسندہ قرار بودہ باقی ماجرا رو بازگو کنہ کہ نمیدونم چرا ترجمہ نشدہ .و من ہنوز در حسرت خوندن تاریخ کاملی از روم .اینم یہ ویدئوی خوب ، ہر چند خیلی ناقص و سربستہ ، راجع بہ تاریخ روم :
Notes are private!شاہنامہ تصویری از تختگاہ پادشاہان باستان ترسیم میکند کہ در آن ، شاہ کیانی در میانہ است و گرداگردش را پہلوانانی گرفتہاند کہ از او و تخت و تاجش حمایت میکنند .این پہلوانان البتہ خود حق تاج بر سر گذاشتن ندارند ، ہمچنان کہ رستم چند مرتبہ تاج پادشاہی را پس زد و بہ دنبال کسی از خاندان کیان گشت تا بر تخت پادشاہی بنشیند .این تصویر با دقت عجیبی وضع دوران ساسانی را توصیف میکند ، با این توضیح کہ پہلوان در زبان امروز ما معنای اصلی خود را از دست دادہ و بہ معنای جنگاور و زورمند درآمدہ .در حالی کہ تا زمان ساسانی «پہلوان» معنای دیگری داشت : «پہلو»، شکل تغییر یافتۂ «پرثوہ» و بہ معنای «پارتی» است : پہلوانان حامی تاج و تخت کیانی ، در حقیقت خاندانہای بزرگ پارتی بودند کہ در اتحادیہای پارسی - پہلو از شاہ ساسانی کہ خود را وارث کیانیان میدانست حمایت میکردند .این خاندانہای پارتی خود بر مناطق وسیعی از ایران ، از خراسان و سیستان تا ری و آذربایجان و حتی ارمنستان ، حکومت میکردند ، و پادشاہ پارسی ساسانی تنہا شاہ این شاہان بود : شاہانشاہ .تا پیش از این ، بہ پیروی از کتاب ایران در زمان ساسانیان کہ اصلیترین کار تحقیقی راجع بہ ساسانیان بود ، اعتقاد رایج این بود کہ ساسانیان نظام ملوکالطوایفی اشکانیہا را برچیدند و بہ جایش دولتی متمرکز پدید آوردند .بہ ہمین ترتیب ، نفوذ طوایف پارت تا حد زیادی از بین رفت و تنہا مقامہایی تشریفاتی ( مانند مقام گذاشتن تاج بر سر شاہ ، یا پوشاندن جامۀ شاہی بہ تن شاہ ) برایشان باقی ماند .اما این کتاب با کنار ہم گذاشتن شواہد مثل قطعات یک پازل ، با چیدن سکہہا بہ ترتیب تاریخی و جغرافیایی ، با پر کردن نقصہا و ابہامہای ہر گزارش تاریخی با گزارشی دیگر ، و تأیید یا رد نتایج بہ وسیلۂ مہرہای یافت شدہ از اشراف دوران ساسانی ، نام و نسب شخصیتہای بی نام و نشانی کہ در تاریخ ساسانیان نقشہای سرنوشتسازی بازی میکنند را بازسازی میکند و نشان میدہد بر خلاف تصوّر قدیمی ، طوایف پارت در زمان ساسانیان بہ ہیچ وجہ بہ حاشیہ نرفتہ بودند و اکثر فرماندہان ، وزرا ، شورشیہا و ...در دوران ساسانیان ، در حقیقت بزرگان طوایف پہلو بودہاند .کشف ہویت بعضی از این شخصیتہا بہ خصوص ہیجانانگیز است ، چون شخصیتہایی ہستند کہ ما در فرہنگ عامہ با آنہا آشناییم .مثلا چہ کسی فکرش را میکرد کہ بزرگمہر حکیم کہ پس از اسلام انواع و اقسام حکایتہا راجع بہ خرد و دانش او و تسلط افسانہایش بر فلسفہ و نجوم و پزشکی ساختہ شد ، در حقیقت یکی از پہلوانہا و سرکردۀ طایفۀ پارتی کارن باشد ؟بہ گفتۀ کتاب اتحاد پارسی - پہلو کہ رمز موفقیت ساسانیان و حکومت چہارصد سالۀ ایشان بود ، با اقدامات خسرو انوشیروان و بہ ویژہ پسرش ہرمز برای یکپارچہسازی سیاسی و کاستن از قدرت خاندانہای پارتی ، از بین رفت .طوایف پارت یکی پس از دیگری دست بہ شورش زدند ( بہرام چوبین از خاندان مہران ، گستہم و بندوی از خاندان اسپہبدان ، شہر گراز از خاندان مہران ، و در نہایت فرخ ہرمزد از خاندان اسپہبدان ) و این آشوبہا در نہایت بہ فروپاشی کامل سلسلۀ ساسانی انجامید .کتاب سپس بہ سراغ فتح ایران بہ دست عربہا میرود و دو باور رایج را بر میرسد : نخست این کہ فتح ایران بہ دست عربہا ، در زمان دو خلیفۀ اول و یزدگرد سوم رخ دادہ .کتاب نشان میدہد کہ نخستین حملہہای اعراب بہ ایران ، نہ در زمان خلفای راشدین و یزدگرد سوم ( ۶۳۲ میلادی )، بلکہ در زمان خود پیامبر اسلام و در دوران آشفتگی پادشاہی ساسانیان و قتل پیاپی شاہان کوتاہ مدت ( ۶۲۸ - ۶۳۲ میلادی ) واقع شدہ است .ماجرا از این قرار است : مورّخان عرب در نقل فتوحات مسلمانان ، ابتدا تاریخ ہجری وقایع را ذکر میکنند ( مثلا میگویند : در سال چہاردہم ہجرت ، چنین و چنان شد ) و بعد ماجراہا و فتوحات آن سال را نقل میکنند .اما این تاریخہای ذکر شدہ آن قدر پریشان و ناہماہنگند کہ بہ احتمال زیاد چند قرن بعد بہ تواریخ اسلامی اضافہ شدہاند .در ہر حال ، این ناہمخوانی تاریخہا باعث شدہ مورّخان بالکل از گزارشہای این مورّخان مسلمان چشم بپوشند .اما این مورّخان علاوہ بر تاریخ ہجری ، از پادشاہان ساسانی معاصر جنگہا ہم اسم میبرند و ہر چقدر تاریخہای ہجری پریشانند ، این اشارات بہ اسم پادشاہانی ساسانی دقیق و ہماہنگند .مؤلف با نادیدہ گرفتن تاریخ ہجری و فقط بہ کمک این اشارات ، تاریخ دقیق جنگہا را بازسازی میکند و نشان میدہد کہ آغاز فتوحات اسلامی نہ در دوران یزدگرد سوم ، بلکہ در دوران پادشاہی شیرویہ ، اردشیر سوم ، پوراندخت و دیگر پادشاہان کوتاہ مدت ساسانی واقع شدہ : پادشاہانی کہ معاصر پیامبر اسلام بودہاند ، نہ خلفای راشدین .باور رایج دوم این است کہ : فتح عربہا بہ سرعت و با نابودی زیرساختہای شہری و سیاسی ایران و گرویدن گروہ گروہ مردم بہ دین جدید بودہ است .کتاب نشان میدہد کہ این نیز باوری بہ ہمان اندازہ نادرست است .با مطالعۀ تواریخ و کشف ہویت نقشآفرینان این دورہ ، معلوم میشود کہ پس از فرار یزدگرد بہ سوی شرق ، خاندانہای پارتی کہ غروب آفتاب دولت ساسانی را دیدند ، ہر یک کوشیدند حداقل قدرت خود را در مناطق تحت حکومتشان حفظ کنند ، در نتیجہ رقابتی بین خاندانہا شکل گرفت .دو خاندان اسپہبدان و کنارنگیان علیہ خاندانہای دیگر پارت با اعراب متحد شدند و توانستند تا دوران خلافت عباسیان بر مناطق وسیعی از خراسان ، طبرستان ، ری و آذربایجان حکومت کنند .وضع مردم تحت حکومت این خاندانہای پارتی ، تفاوت زیادی با دوران ساسانی نداشت و خبری از گرویدن گروہ گروہ مردم بہ دین جدید نبود .باور رایج دیگر کہ باز ہم از کتاب ایران در زمان ساسانیان سرچشمہ گرفتہ ، این است کہ ساسانیان برای رسیدن بہ ہدفشان کہ یکپارچہسازی سیاسی بود ، از ابزار دین استفادہ کردند و دینی دولتی را در سراسر ایران برقرار ساختند .این کتاب نشان میدہد کہ این نیز باوری نادرست است و تا اندازہای ناشی از تبلیغات حکومت ساسانی در دوران متأخر خود است کہ میخواست وجہہای ہمچون بیزانس برای خود بسازد .اما در واقع در سرزمینہای وسیعی از ایران کہ تحت نفوذ پارتیان بود ، یعنی سرزمینہای شرقی و شمالی ، دینی متفاوت از آیین زرتشتی ساسانی برقرار بود کہ کتاب آن را «مہرپرستی» میخواند .آیینی کہ بر پرستش ایزد مہر ، کہ با آفتاب یکی انگاشتہ میشد ، در مقابل اہورامزدا تأکید دارد .ایزدی جنگاور و «پہلوان»، دادگر و پشتیبان ستمدیدگان و فرودستان ، کہ بہ پادشاہان فرّہ میبخشد و سرزمین ایشان را آباد میکند ، اما فقط تا زمانی کہ پادشاہ دادگری پیشہ کند و بر سر پیمان خویش باشد ، در غیر این صورت فرّہ و مشروعیت پادشاہ را از او میستاند و سرزمینش را بہ خشکسالی مبتلا میکند ، و از فرودستان پشتیبانی میکند تا داد خود را از پادشاہ ستمگر و «مہر دروج» بستانند .کتاب سہ رنگ سبز ، سفید و قرمز را بہ این سہ جنبۂ ایزد مہر نسبت میدہد ، یعنی بہ ترتیب ارتباط با طبقۂ دہقان ، پادشاہ ، و جنگاوران ، و این سؤال را بی جواب باقی میگذارد کہ آیا پرچم سہ رنگ ایران باقی ماندہ از این آیین است ؟Notes are private!کتاب تمام تمرکزش رو روی نقل تاریخ نمی ذارہ و بہ وضعیت سیاسی و فرہنگی و اقتصادی ہم توجہ دارہ ، کہ یہ حسن بزرگہ .اما کتاب قدیمیہ و بعضی از پیشفرض ہاش راج کتاب تمام تمرکزش رو روی نقل تاریخ نمی ذارہ و بہ وضعیت سیاسی و فرہنگی و اقتصادی ہم توجہ دارہ ، کہ یہ حسن بزرگہ .اما کتاب قدیمیہ و بعضی از پیشفرض ہاش راجع بہ دوران ساسانی ظاہرا امروزہ دیگہ مقبول نیست .من ہم کتاب رو بہ عنوان مقدمہ ای برای خوندن آثار جدید ، از جملہ افول و سقوط شاہنشاہی ساسانی پروانہ پورشریعتی خوندم .ہر چند از کتاب خیلی یاد گرفتم .Notes are private!Notes are private!عنوان ترجمہ یک مقدار گمراہکنندہ است .عنوان اصلی کتاب ، امپراتوری پارسہاست ، کہ یعنی امپراتوری ہخامنشی ، و کتاب ہم فقط امپراتوری ہخامنشی رو روایت میکنہ عنوان ترجمہ یک مقدار گمراہکنندہ است .عنوان اصلی کتاب ، امپراتوری پارسہاست ، کہ یعنی امپراتوری ہخامنشی ، و کتاب ہم فقط امپراتوری ہخامنشی رو روایت میکنہ ، نہ امپراتوریہا و پادشاہیہای مختلف ایران رو .Notes are private!ہمۀ ما با نماد دایرۀ بالدار آشناییم ، نمادی کہ امروزہ تقریبا نماد رسمی آیین زرتشتی شدہ .این نماد در اصل نماد حورس ، خدای مصری بودہ ، خدایی کہ با خورشید ہمۀ ما با نماد دایرۀ بالدار آشناییم ، نمادی کہ امروزہ تقریبا نماد رسمی آیین زرتشتی شدہ .این نماد در اصل نماد حورس ، خدای مصری بودہ ، خدایی کہ با خورشید و شاہین ارتباط داشتہ ، در فرعون مصر حلول میکردہ و بہ فرعون قدرت سلطنت میدادہ .دایرہ - بہ علامت خورشید - و بال و دم شاہین ، یادگار این خدای مصری ہستن .بعدہا آشوریہا این نماد رو از مصریہا اقتباس کردن و مردی کماندار بہش اضافہ کردن و کردنش نماد آشور ، خدای بزرگ خودشون .و بعدتر ہخامنشیہا این نماد رو از آشوریہا گرفتن و ہمہ جا ، بالای کتیبہہا نقشش کردن .اما ہخامنشیہا این نماد رو بہ چہ معنایی استفادہ میکردن ؟از ہمون ابتدا کہ شرقشناسہا با این نماد آشنا شدن ، بیبروبرگرد گفتن این نماد اہورامزداست .بہ این دلیل سادہ کہ مصریہا این نماد رو برای خداشون استفادہ میکردن ( ہر چند برای خدای خورشید ، نہ خدای بزرگ کہ آمون بود ) و آشوریہا این نماد رو برای خداشون استفادہ میکردن ( ہر چند برای خدای بزرگ ، نہ خدای خورشید کہ شمش بود ) در نتیجہ ایرانیہا ہم کہ این نماد رو از اون دو فرہنگ گرفتہ بودن ، قاعدتا میبایست بہ ہمون منظور ازش استفادہ میکردن .اما این یک قانون کلی نیست کہ اگر یک فرہنگ نمادی رو از فرہنگ دیگہ گرفت ، اون رو بہ ہمون معنای اصلی بہ کار ببرہ .نویسندہ مثالہایی میزنہ از این کہ نمادہای واحد چطور در فرہنگہای مختلف معانی مختلفی گرفتن .بہ علاوہ این استدلال یہ مشکل بزرگ دارہ .این کہ ہخامنشیہا ، بہ روایت ہرودوت و شہادت اوستا ، اہورامزدا رو تصویر نمیکردن .چرا ، در دوران ساسانی نقاشی کردن اہورامزدا رایج شد ، اما حتی ہمون زمان ہم اہورامزدا نہ بالای کتیبہ ، بلکہ داخل کتیبہ و دوشادوش پادشاہ ، اون ہم بہ شکل و شمایل یک روحانی زرتشتی سوار بر اسب تصویر میشد .ہمین مشکل باعث شد زردشتیہای ہند علیہ نظریۀ اہورامزدا موضع بگیرن و بگن دایرۀ بالدار نماد فروہرہ .فروہر در باور زرتشتی ہمزاد روان آدم و بہ نوعی فرشتۀ نگہبان آدمہ ، و مخصوصا در اوستا بہ صورت پرندگانی کہ در جنگہا بہ پادشاہ و جنگجوہا کمک میکنن توصیف شدہ .زردشتیہای ہند گفتن ہمشکل بودن آدمی کہ بالای دایرۀ بالدار تصویر میشہ با پادشاہی کہ زیر سایۀ دایرہ قرار دارہ ، نشون میدہ کہ این نماد ہمزاد پادشاہہ کہ از پادشاہ حمایت میکنہ .اولین بار کہ معلّم تاریخ راہنماییمون این نماد رو برامون توضیح داد ، ہمین تفسیرو گفت و من تا ہمین چند سال پیش نمیدونستم کہ تفاسیر دیگہای ہم از این نماد شدہ ، از جملہ اہورامزدا کہ بین غربیہا تقریبا مسلّم انگاشتہ میشہ .اما این نظریہ ہم اشکالاتی دارہ ، از جملہ این کہ فروہر یہ لفظ مؤنثہ و باید بہ صورت زن نشون دادہ بشہ .دیگہ این کہ فروہر مثل فرشتۀ نگہبان جدای از آدم نیست ، بلکہ ہمزاد درونی آدمہ .دیگہ این کہ در نقشہای ایرانی ہیچ وقت اسلحہای در دست این نماد دیدہ نمیشہ کہ بگیم مثل فروہرہای اوستا ، در جنگ بہ کمک پادشاہ اومدن .اما بزرگترین اشکال دو نظریۀ فوق اینہ کہ نہ نظریۀ اہورامزدا و نہ نظریۀ فروہر نمیتونن توضیح بدن کہ چرا این نماد گاہی با یک دایرۀ بالدار خالی تصویر میشہ و گاہی با یک آدم در بالای دایرہ : ہر وقت این نماد بالای سر پادشاہ تصویر شدہ ، آدمی ہم بالای دایرہ قرار دارہ کہ لباس شاہانہ پوشیدہ ، ولی ہر وقت بالای سر شاہزادہہا ، ساتراپہا یا عامۀ ایرانیہا تصویر شدہ ، یک دایرۀ بالدار خالی و بدون آدمہ .نویسندہ برای توضیح این دوگانگی بہ باور زرتشتی استناد میکنہ کہ بہ سہ فرّہ یا خورنہ معتقد بودن : یکی فرّہ کیانی مختص بہ پادشاہ ، یکی فرّہ ایرانی متعلّق بہ عامۀ ایرانیہا ، و یکی ہم فرّہ مخصوص شخص زرتشت .و این باور با نمادنگاری دایرۀ بالدار کاملا سازگارہ کہ برای پادشاہ یک نماد با شمایل شاہانہ در نظر گرفتن و برای عامۀ ایرانیہا ، نمادی سادہتر .در گزارشہایی کہ یونانیہا و رومیہا از ہخامنشیہا کردن ، اعتقاد بہ تقدس فرّہ پادشاہی بین ہخامنشیان اون قدر زیاد بودہ کہ عجیبہ اگہ ہیچ نمادی در کتیبہہا براش در نظر نگرفتہ باشن .برای اثبات کامل این نظریہ ، نویسندہ نشون میدہ کہ در دورہہای بعدی این نماد با نمادہای دیگہای جایگزین شدہ کہ ہمیشہ نماد فرّہ ایزدی بودن ، کہ معلوم میکنہ فہم مردم اون دورہ از این نماد ہمبن فرّہ بودہ :
بعد از اسکندر کہ فرہنگ یونانی با فرہنگ ایرانی آمیختہ شدن ، «تیخہ» جای دایرۂ بالدار رو در آثار سلوکی و اشکانی گرفت ، ایزدبانوی یونانی کہ نماد بخت الہی و معادل فرّہ ایرانی بود .Notes are private!