सम्भवामि 1As-लँट् - AVG-Sanskrit\nHome » Example for the day » सम्भवामि 1As-लँट्\nBy avg-sanskrit in Example for the day, भगवद्गीता on April 29, 2011 .\n← यूनः mGs\tभवन्ति 3Ap-लँट् →\nAnswer: The अनुवृत्तिः of the entire सूत्रम् 7-3-101 अतो दीर्घो यञि goes into 7-3-102 सुपि च । The वृत्तिः of 7-3-102 is यञादौ सुँपि अतोऽङ्गस्य दीर्घः ।\nAnswer: 7-3-102 सुपि च has been used in परित्राणाय (प्रातिपदिकम् "परित्राण"), विनाशाय (प्रातिपदिकम् "विनाश"), धर्मसंस्थापनार्थाय (प्रातिपदिकम् "धर्मसंस्थापनार्थ") । All are चर्तुथी-एकवचनम् ।\nपरित्राण + ङे । by 4-1-2 स्वौजसमौट्छष्टा...।\nपरित्राण + य। by 7-1-13 ङेर्यः ।\nपरित्राणा + य । by 7-3-102 सुपि च ।\nSame steps for विनाशाय and धर्मसंस्थापनार्थाय ।\nAnswer: 7-3-101 अतो दीर्घो यञि will apply in the conjugation table of the भू-धातुः in लँट् only when the प्रत्ययः begins with a letter of the यञ्-प्रत्याहारः। There are three of these - "मिप्", "वस्" and "मस्"। The corresponding forms are भवामि (उत्तम-पुरुषः, एकवचनम् ), भवावः (उत्तम-पुरुषः, द्विवचनम् ) and भवामः (उत्तम-पुरुषः, बहुवचनम्)।\nAnswer: The form सम्भवामि is also used in verse 6 in सम्भवाम्यात्ममायया = सम्भवामि + आत्ममायया ।\nप्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥ 4-6 ॥\nAnswer: d) धातोः\n1."अङ्गस्य" अधिकारः starts from 6-4-1 अङ्गस्य and goes up to the end of Seventh Chapter (7-4-97 ई च गणः)।\n2."एकः पूर्वपरयोः" अधिकारः starts from "6-1-84 एकः पूर्वपरयोः" and goes up to 6-1-111 ऋत उत्।\n3."ङ्याप्प्रातिपदिकात्" अधिकारः starts from 4-1-1 ङ्याप्प्रातिपदिकात् and goes up to the end of the Fifth Chapter (5-4-160 निष्प्रवाणिश्च)।\n4."धातोः" अधिकारः starts from 3-1-22 धातोरेकाचो हलादेः क्रियासमभिहारे यङ् up to 3-1-90 and again from 3-1-91 धातोः up to the end of the Third Chapter (3-4-117 छन्दस्युभयथा)।\nAnswer: "परि" (in परित्राणाय), "वि" (in विनाशाय) and "दुस्" (in दुष्कृताम्) from the प्रादिगणः have been used in the verse.\nAnswer: कोपः/क्रोधः लोभात् प्रभवति = कोपो/कोधो लोभात्प्रभवति।\nAnswer: By 8-3-41 इदुदुपधस्य चाप्रत्ययस्य। A विसर्गः, which is not part of a प्रत्ययः, is replaced by षकारः if it is preceded by an इकारः or उकारः and is followed by a consonant belonging to क-वर्गः or प-वर्गः (the अनुवृत्तिः of कुप्वोः comes in from 8-3-37 कुप्वोः ≍क≍पौ च)।\nHere in this example we have a विसर्गः which came in place of the सकारः of "दुस्" and hence it is not part of a प्रत्ययः। It is preceded by उकारः and the followed by a letter of the क-वर्गः (ककारः)। Hence the षकारादेशः was done by 8-3-41 इदुदुपधस्य चाप्रत्ययस्य।\nNote: In examples such as हरिः करोति। गुरुः पश्यति। etc. we cannot use 8-3-41 इदुदुपधस्य चाप्रत्ययस्य because here the विसर्गः belongs to the सुँ-प्रत्ययः।\nAnswer: साधु + आम् । By 4-1-2 स्वौजसमौट्छष्टा...।\nसाधु + नुँट् + आम् । By 7-1-54 ह्रस्वनद्यापो नुँट् and 1-1-46 आद्यन्तौ टकितौ - आम् affix gets नुँट् as an augment, since it follows a प्रातिपदिकम् which ends in a short vowel.\nसाधु + नाम् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्, 1-3-3 हलन्त्यम् and 1-3-9 तस्य लोपः। 1-3-4 न विभक्तौ तुस्माः prevents the ending मकारः of the आम्-प्रत्ययः from getting the इत्-सञ्ज्ञा।\nसाधू + नाम् । By 6-4-3 नामि the ending vowel of an अङ्गम् gets elongated if followed by the term "नाम्" ।\nAnswer: युगे (प्रातिपदिकम् "युग"), सप्तमी-एकवचनम्।\nयुग + ङि । by 4-1-2 स्वौजसमौट्छष्टा...।\nयुग + इ। by 1-3-8 लशक्वतद्धिते and 1-3-9 तस्य लोपः।\nयुगे । by 6-1-87 आद्गुणः ।\nAnswer: य् व् र् ल् ञ् म् ङ् ण् न् झ् भ्।
