भवतु 3As-लोँट् - AVG-Sanskrit\nHome » Example for the day » भवतु 3As-लोँट्\nBy ksinghal in Example for the day, रामायणम् on May 14, 2011 .\n← रमन्ति 3Ap-लँट्\tभव 2As-लोँट् →\nAnswer: अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।\nभीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ 1-11 ।।\nअभिरक्षन्तु - धातुः "रक्ष्" (रक्षँ पालने १. ७४६), उपसर्गः "अभि", लोँट्, कर्तरि प्रयोगः, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्।\nAnswer: The प्रातिपदिकम् used in एः is "इ"। The विभक्तिः/वचनम् is षष्ठी-एकवचनम्, declined like हरि-शब्दः। As per 1-1-49 षष्ठी स्थानेयोगा, इवर्णः is the स्थानी (item being replaced.)\n3-4-86 एरुः does not apply to "हि" either because of इकारोच्चारण-सामर्थ्यात्। If पाणिनिः had intended 3-4-86 एरुः to apply to "हि", he could have directly made the आदेशः as "हु" in the सूत्रम् 3-4-87 सेर्ह्यपिच्च। Instead he has made the आदेशः as "हि" indicating that 3-4-86 एरुः should not be applied to "हि"।\nSimilarly, 3-4-86 एरुः does not apply to the मिप्-प्रत्ययः because पाणिनिः has prescribed the नि-आदेशः by 3-4-89 मेर्निः and 3-4-89 मेर्निः is परकार्यम् (later rule) to 3-4-86 एरुः। Further 3-4-86 एरुः does not apply to "नि" either because of इकारोच्चारण-सामर्थ्यात्।\nThis is stated in the सिद्धान्त-कौमुदी as follows - "हिन्योरुत्वं न, इकारोच्चारण-सामर्थ्यात्"। By उच्चारणसामर्थ्यात्, the ending इकारः of हि and नि do not get उकारः as आदेशः by 3-4-87 एरुः।\nAnswer: The अनुवृत्तिः of "लोटः" comes in to the सूत्रम् 3-4-86 एरुः from the सूत्रम् 3-4-85 लोटो लङ्वत् ।\nAnswer: अव्ययम् in the verse is अद्य । It is given as a ready-made form by the सूत्रम् 5-3-22 सद्यः परुत् परार्यौषमः परेद्यव्यद्यपूर्वेद्युरन्येद्युरन्यतरेद्युरितरेद्युरपरेद्युरधरेद्युरुभयेद्युरुत्तरेद्युः। 5-3-22 occurs in the section तसिलादयः प्राक् पाशपः, which extends from 5-3-7 पञ्चम्यास्तसिल् up to (but not including) 5-3-47 याप्ये पाशप्। Therefore अद्य gets the अव्यय-सञ्ज्ञा by the सूत्रम् 1-1-38 तद्धितश्चासर्वविभक्तिः ।\nAnswer: भवतात् is not an optional form in this example. As per 7-1-35 तुह्योस्तातङ्ङाशिष्यन्यतरस्याम्, the तातङ्-आदेशः is prescribed only in the sense of आशिषि (benediction.) In the current verse, भवतु is clearly not used in the sense of benediction, because कैकेयी is ordering श्रीरामः to become an ascetic and go to the forest.\nAnswer: बालकाः नद्याः तीरे क्रीडन्तु = बालका नद्यास्तीरे क्रीडन्तु।\nAnswer: चर्म (प्रातिपदिकम् "चर्मन्" neuter)\nकृत्तिः (प्रातिपदिकम् "कृत्ति" feminine)\nAnswer: 8-3-14 रो रि is in the त्रिपादी section. Due to the rule 8-2-1 पूर्वत्रासिद्धम् , 8-3-14 रो रि is not seen (असिद्धम्) by 6-1-114 हशि च। Hence 6-1-114 हशि च gets precedence over 8-3-14 रो रि।\n"'पूर्वत्रासिद्धम्' इति 'रो रि' इति अस्य असिद्धतत्वात् उत्वम् एव" - सिद्धान्तकौमुदी।\nAnswer: Because there is no हल् following. (According to 8-3-23 मोऽनुस्वारः a पदान्त-मकारः become an अनुस्वारः only when there is a consonant (हल्) following.) In the present verse, there is a विरामः after "अकण्टकम्" - which means that there is nothing following. So 8-3-23 मोऽनुस्वारः does not apply.
