तापसवत्सराजा नाटकस्य प्रणेता अनङ्गहर्षापरनामधेयो मातृराजा आसीत् [१]। अयं मातृराजा 'माउराज' इति विकृतनाम्ना राजशेखरेण- 'माउराजो जज्ञे नान्यः कलचुरिः कविः । उदन्वतः समुत्तस्थुः कति वा तुहिनांशवः॥' इति स्मृतः । मालतीमाधवमनुसृत्यायं मातृराजाः तत्रत्यकामन्दकीसमानां साङ्कृत्यायनीनामिकां बौध्दसन्न्यासिनीं पात्रं सृष्टवान् । एतेनास्य भवभूतिपरवर्तित्वं सिध्दं भवति । तापसवत्सराजस्य उध्दरणानि मम्मट- कुन्तक -राज शेखर -भोजराज - अभिनवगुप्त - हेमचन्द्र- आनन्दवर्धनैः सर्वैरेव स्वस्वग्रन्थेषु दत्तानि । तेषु प्राचीनतममुध्दरणम् ' उत्कम्पिनी भयपरिस्खलितांशुकान्ता' इति पद्यम् आनन्द वर्धनस्य ध्वन्यालोके दृश्यते । एतेनानन्दवर्धनात्पूर्वभवत्वमस्थायातम् । तदित्थं भवभूत्यानन्दवर्धनयोर्मध्येऽर्थात् ख्रीष्टाष्टमशतकोत्तरार्धेऽनङ्गराजापरनामकस्य मातृराज्ञः स्थितिरवसीयते ।
तापसवत्सराज नामकमिदं नाटकमुदयनस्य प्रसिध्दां कथामाश्रित्य रचितम् । उदयनस्य कथा भासेन स्वीययोः अभिनेययोः प्रतिज्ञायौगन्धरायण- स्वप्नवासवदत्तायाः, हर्षराजेन रत्नावलीप्रियदर्शिकयोः, सुबन्धुना वासवदत्तानाट्यधारायाम् विशाखदेवेन च भिसारिकावञ्चितके निबध्देति कथ्यते । तापसवत्सराजस्य एकं खण्डितपुस्तकं बर्लिनस्थराज्यपुस्तकालये प्राप्यते स्म । तदाधारेणास्यैकं संस्करणं यदुगिरिस्वामिना सम्पादकत्वे १९२९ तमख्रीष्टाब्दे महीशूर- नगरात् प्रकशितमभूत ।
