व्याकरण -नगरेष्वन्यतमम् - नगरेषु + अन्यतमम्, वसद्विचित्रम् - वसत् + विचित्रम्, गङ्गायास्तीरे - गङ्गायाः + तौरे ।
भगवान् बुद्धः बहुकृत्वः समागतः । तेन कथितमासीत् यद् ग्रामोऽयं महानगरं भविष्यति किन्तु कलहस्य अग्निदाहस्य जलपूरस्य च भयात् सर्वदाक्रान्तं भविष्यति । कालान्तरेण पाटलिग्रामः एव पाटलिपुत्रमिति कथितः । चन्द्रगुप्तमौर्यस्य काले अस्य नगरस्य शोभा रक्षाव्यवस्था च अत्युत्कृष्टासीदिति यूनानराजदूतः मेगास्थनीजः स्वसंस्मरणेषु निरूपयति । अस्य नगरस्य वैभवं प्रियदर्शिनः अशोकस्य समये सुतरां समृद्धम् ।
व्याकरण -समागतः - सम् + आगतः, ग्रामोऽयम् - ग्रामः + अयम्, सर्वदाक्रान्तम् - सर्वदा + आक्रान्तम्, कालान्तरेण - काल + अन्तरेण,
व्याकरण-नगरस्यास्य - नगरस्य + अस्य, पुष्पाश्रिताः - पुष्प + आश्रिताः, उत्सवाश्च - उत्सवाः + च । नगरेऽस्मिन् - नगरे + अस्मिन् ।
जातः । आंग्लशासनकाले च पाटलिपुत्रस्य सुतरां विकासो जातः । नगरमिदं मध्यकाले एव पटनेति नाना प्रसिद्धिभगात् । अयं च शब्दः पत्तनमिति शब्दात् निर्गतः । नगरस्य पालिका देवी पटनदेवीति अद्यापि पूज्यते ।
जैविकोद्यानम्, मौर्यकालिकः अवशेषः, महावीरमन्दिरम् इत्येते दर्शनीयाः सन्ति । प्राचीनपटनानगरे सिखसम्प्रदायस्य पूजनीयं स्थलं दशमगुरोः गोविन्दसिंहस्य जन्मस्थानं गुरुद्वारेति नाम्ना प्रसिद्ध वर्तते । तत्र देशस्यास्य तीर्थयात्रिणः दर्शनार्थमायान्ति ।
