4।4।67 - श्राणामांसौदनाट्टिठन्\nश्राणा-मांस-ओदनात् (पञ्चम्येकवचनम्) , टिठन् (प्रथमैकवचनम्)\nतत् 4।4।66 (प्रथमैकवचनम्) , नियुक्तम् 4।4।67 (प्रथमैकवचनम्) , अस्मै 4।4।67 (चतुर्थ्येकवचनम्)\n"तत् अस्मै नियुक्तम् दीयते" (इति) श्राणा-मांसौदनात् टिठन्\n"नित्यरूपेण, अव्यभिचाररूपेण अस्मै दीयते" अस्मिन् अर्थे श्राणा तथा मांसौदन - एताभ्यां शब्दाभ्यां प्रथमासमर्थाभ्याम् "टिठन्" प्रत्ययः भवति ।\n"श्राणा" (यवागुः), तथा "मांसौदन" (मांसमिश्रितम् ओदनम्) एताभ्यां शब्दाभ्याम् तदस्मै दीयते नियुक्तम् 4।4।66 अस्मिन् अर्थे औत्सर्गिकं ठक्-प्रत्ययं बाधित्वा टिठन्-प्रत्ययः विधीयते । "टिठन्" इत्यत्र टकारनकारौ इत्संज्ञकौ स्तः, इकारः तु उच्चारणार्थः अस्ति ।\nश्राणा दीयते अस्मै नियुक्तम् सः\n= श्राणा + टिठन्\n= श्राणा + ठ\n→ श्राणा + इक [ठस्येकः 7।3।50 इति इक-आदेशः]\n→ श्राण् + इक [किति च 7।2।118 इति आदिवृद्धिः, यस्येति च 6।4।148 इति आकारलोपः]\n→ श्राणिक ।\nतथैव - मांसौदनम् दीयते अस्मै नियुक्तम् सः = मांसौदनिकः ।\n1) "टिठन्" इत्यत्र टकारः इत्संज्ञकः अस्ति । तस्य प्रयोजनम् स्त्रीप्रत्ययविधाने दृश्यते - स्त्रीत्वे विवक्षिते टित्-प्रत्ययान्तशब्दाः टिड्ढाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः 4।1।15 इत्यनेन ङीप्-प्रत्ययं प्राप्नुवन्ति ।यथा - श्राणा दीयते अस्यै नियुक्तम् सा = श्राणा + टिठन् + ङीप् → श्राणिकी ।\n2) "टिठन्" इत्यत्र नकारः अपि इत्संज्ञकः अस्ति । तस्य प्रयोजनम् "स्वरविधानम्" इति । ञ्नित्यादिर्नित्यम् 6।1।197 इत्यनेन नित्-प्रत्ययान्तशब्दानां प्रथमस्वरः उदात्तसंज्ञां प्राप्नोतो ।\n3) केचन पण्डिताः "मांसौदन" शब्दस्य विग्रहं कृत्वा "मांस" तथा "ओदन" द्वयोः विषये भिन्नरूपेण अपि टिठन्-विधानम् कुर्वन्ति । यथा - मांसम् दीयते अस्मै नियुक्तम् सः मांसिकः , ओदनं दीयते अस्मै नियुक्तम् सः ओदनिकः । अस्मिन् विषये काशिकाकारः वदति - "अथ ठञेव कस्मान् न उक्तः, न ह्यत्र ठञः टिठनः वा विशेषः अस्ति? मांसौदनग्रहणं सङ्घातविगृहीतार्थं केचिदिच्छन्ति, तत्र वृद्ध्यभावो विशेषः" । इत्युक्ते, यदि केवलं "श्राणा" तथा "मांसौदन" द्वौ शब्दौ एव अभविष्यताम्, तर्हि आचार्यः "ठञ्" इत्येव प्रत्ययविधानम् अकरिष्यत् - यतः ञित्-प्रत्ययान्त-शब्दाः अपि स्त्रीत्वे विवक्षिते टिड्ढाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः 4।1।15 इत्यनेन ङीप्-प्रत्ययं प्राप्नुवन्ति, तथा च नित्-प्रत्ययवत् आद्युदात्तत्वम् अपि निदर्शयन्ति । परन्तु अत्र आचार्यः ञकारस्य प्रयोगम् न करोति अपितु नकारटकारयोः पृथक् रूपेण प्रयोगं करोति । एतत् अस्यैव ज्ञापकम् यत् अत्र आचार्यः "ओदन" शब्दस्य अपि ग्रहणं कर्तुम् इच्छति, परन्तु तस्य विषये आदिवृद्धिं न इच्छति । अतएव अत्र "मांस" तथा "ओदन" - द्वयोः पृथक्-रूपेण अपि ग्रहणम् करणीयम् ।\nश्राणामांसओदनशब्दाभ्यां टिठन् प्रत्ययो भवति तदस्मै दीयते नियुक्तम् इत्येतस्मिन्नर्थे। ठको ऽपवादः। इकार उच्चारणार्थः। टकारो ङीबर्थः। श्राणा नियुक्तम् अस्मै दीयते श्राणिकः। श्राणिकी। मांसौदनिकः। मांसौदनिकी। अथ ठञेव कस्मान् न उक्तः, न ह्यत्र ठञष् टिठनो वा विशेषो ऽस्ति? मांसौदनग्रहणं सङ्घातविगृहीतार्थं केचिदिच्छन्ति, तत्र वृद्ध्यभावो विशेषः। ओदनिकः। ओदनिकी।\n`अथ ठञेव कस्मान्नोक्तः` इति। एव हि लघु सूत्रं भवतीति भावः। स्यादेतत्-- ठञ्टिठनोर्विशेषोऽस्ति, अतष्टिन्नुक्तो न ठञ्? इत्यत आह--- `न ह्रत्र` इत्यादि। द्व्योरप्यनयोर्वृद्धत्वान्नास्ति विशेषः। योऽपि `वृद्धिनिमित्तस्य` 6।3।38 इत्यादिना ठञि पुंवद्भावप्रतिषेधः, तसय् `न कोपधायाः` 6।3।36 इति टिठ्न्नप्यभावान्नात्र ठञ्टिठनोः कश्चिद्विशेषोऽस्ति। `मांसौदन` इत्यादिना विशेषं दर्शयति।`केचित्` इति वचनाद्विगृहीतग्रहणं केचिन्नेच्छनतीत्येतदुक्तं भवति। तन्मते ठञेव वक्तव्यः। टिठत्वचनं वैचित्र्यार्थ वेदितव्यम्॥\nठ्श्रा पाकेऽ क्तः, क्षीरहविषोरेव निपातनाच्छभावाभावे ठ्संयोगादेरातो धातोःऽ इति निष्टातकारस्य नकारः । श्राणा उ यवागूः । मांसमिश्र ओदनो मांसौदनः । ठञेव कस्मान्नोक्त इति । लाघावात्स एव युक्तो वक्तुमिति भावः । न ह्यत्रेति । द्वे अप्येते प्रकृती पूर्वमेव वृद्धे, योऽपि ठ्वृद्धिनिमितस्यऽ इति पुंवद्भावप्रतिषेधः, स टिठन्यपि ठ्न कोपधायाःऽ इति भवति । मासौदनग्रहणमित्यादि । ठञ्येव वक्तव्ये टिठनो वचनमेवात्र प्रमाणमिति तेषां भावः ॥\nश्राणा नियुक्तं दीयतेऽस्मै श्राणिकः । श्राणिकी । मांसौदनग्रहणं संधातविगृहीतार्थम् । मांसौदनिकः । मांसिकः । ओदनिकः ॥\nश्राणामांसौदनाट्टिठन् - श्राणामांस ।तदस्मै दीयते नियत॑मित्येव । श्राणा=यवागूः ।यवागूरुष्णिका श्राणा विलेपी तरला च से॑त्यमरः । टित्त्वं ङीबर्थम् । तदाह  -  श्राणिकीति । सङ्घातविगृहीतार्थमिति । ठकैव सिद्धे "ओदनिक" इत्यत्र आदिवृद्ध्यभावार्थं प्रत्ययान्तरविधानमिति भावः ।\nश्राणामांसौदनाट्टिठन् - श्राणा ।यवागूरुष्णिक श्राणा विलेपी तरला च से ॑त्यमरः । टिठनिति । इकार उच्चारणार्थः । टो ङीबर्थः । सङ्घातविगृहीतार्थमिति ।ओदनिक॑इत्यत्र हि वृद्धिनिवारणाऽयं टिठन्नारब्धः । अन्यथा लाघवाट्ठञमेव ब्राऊयादिति भावः ।
