भारतस्य बहुविधशाखा-शिक्षाकेन्द्राणि विद्यापीठरूपे स्वीकर्तुं आधुनिकाः इतिहासकाराः च बुद्धिजीविनः अगम्यशङ्किताः आधुनिकेन (शिक्षणव्यवस्थाविधानं च अतिरिक्तलेखितज्ञानं च विशालतरभवनरचना च) कारणेन । अतएव सेचननीकायानां, वर्षाजलसञ्चयानां, महालयानां, अजेयदूर्गाणां, विशालमार्गाणां रचयिताः भारतीय-अभियन्तरः बुद्धिमन्तः अपि धृतसरलवस्त्राः च प्रकटवक्षभागाः इति कारणे व्यावसायिकरूपे अस्विकृताः । ते अभियन्तृभिः शिक्षाप्राप्तिः एतेषु प्रसिद्धेषु विद्यापीठेषु एव न तु अन्यस्थानेषु इति लक्षणीयम् । तथैव च व्याधिनिवारणार्थं नाना औषधमिश्रणानां च मिश्रणप्राप्तेः च मिश्रणोपयोगानां च ज्ञातरश्च चिकित्सकाश्च आध्यात्मिक-दृष्टिकोण-सुबद्धाः अपि विगणिताः भिषक्पाशाः वा यातुमन्तः वा । एतदाश्चर्यं न वा ?
नालन्दायां स्थितम् एकं समृद्धं च प्रसिद्धं च दुर्लभग्रन्थसभरम् च अतिविशालं ग्रन्थालयम् l भवनत्रयं ग्रन्थालयस्य - रत्नसागरः , रत्नदधिः , रत्नरञ्जकः इव l रत्नसागरस्तु नवाट्टी-भवनम् l सर्वनवाट्टेषु पवित्रग्रन्थाणां संग्रहः l इदानीं तु अस्मभ्यं कल्पनाविषयः एव ग्रन्थालयस्य भव्यता !!
भास्कराचार्येण (ब्रह्मगुप्तात् परं उज्जैन्याः अधिखगोलशास्त्री) एता परम्परा चोदिता ततः परम् । सिद्धान्तशिरोमणिः च लीलावती च ग्रन्थयोः रचयिता एषः भास्कराचार्यः एव l भास्कराचार्येण यानि कानि अपि सिद्धानि तानि सर्वतः युरोपखण्डे बहुशतकेभ्यः परम् अनुसंप्राप्तः जातः - इति सुलिखितं "New Encyclopedia" ग्रन्थे J.J. O'Connor च E.F. Robertson च सुज्ञाभ्याम् । दशांश-पद्धत्या गणितग्रन्थस्य सर्वप्रथमलेखनकर्ता तु भास्कराचार्यः एव । विकलनस्य (Differential Calculus) जनकः अपि भास्कराचार्यः एव । विकलनस्य विनियोगः अपि तेन दर्शितः न्युटन-लेइब्निझयोः पूर्वमेव । इस्लामिक-गणितज्ञाः अपि प्रभाविताः भास्कराचार्यतः । (क्रमशः)
