'अयं वेनः' इत्यष्टर्चमेकादशं सूक्तं भार्गवस्य वेनस्यार्षं त्रैष्टुभम् । वेनो देवता । तथा चानुक्रान्तम् - अयं वेनो वैन्यम् ' इति । प्रवर्ग्येऽभिष्टव आद्यानुवक्तव्या । सूत्रितं च --- ' स्रक्वे द्रप्सस्यायं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भाः ' ( आश्व. श्रौ. ४. ६ ) इति । वैश्वदेवशस्त्रेऽप्येषा धाय्या । सूत्रितं च -' तक्षन्रथमयं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भाः' ( आश्व. श्रौ. ५. १८) इति ।।
समुद्द्रवन्त्यस्मादाप इति समुद्रमन्तरिक्षम् । तस्मात् ऊर्मिं जलसमूहम् अयं "वेनः "उदियर्ति उद्गमयति । अधः पातयतीत्यर्थः। कीदृशः । "नभोजाः । नभस्याकाशे ---। इमं वेनमभि शब्दायन्ते । नु स्तुतौ ' । कुटादिः । छान्दसो लुङ् ।।
"पूर्वीः बह्व्यः "समानं वेनस्यात्मनश्च साधारणं स्थानं प्राप्य "अभि "वावशानाः अभितः शब्दायमानाः । यद्वा । तमेव वेनमभिकामयमानाः। "वासस्य वत्सस्थानीयस्य वैद्युताग्नेः "मातरः मातृभूताः "सनीळाः समाननिलया एवंविधा आन्तरिक्ष्या आपः "तिष्ठन् तिष्ठन्ति । अपि च "ऋतस्य उदकस्य "सानावधि सानौ समुच्छ्रितेऽन्तरिक्षस्थाने "चक्रमाणाः प्रवर्तमानाः "मध्वः मधुरस्य "अमृतस्य उदकस्य "वाणीः वाण्यः शब्दाः "रिहन्ति इमं वेनमर्चन्ति । अलंकुर्वन्तीत्यर्थः ।।
"विप्राः मेधाविनः स्तोतारोऽस्य वेनस्य "रूपं "जानन्तः "अकृपन्त स्तुवन्ति । कृपतिः स्तुतिकर्मा । कथमस्य रूपं जानन्तीत्यत आह । "मृगस्य अन्वेषणीयस्य "महिषस्य । महन्नामैतत् । महतो वेनस्य "घोषं गर्जितलक्षणं मेघस्थं शब्दं "हि यस्मात् "ग्मन् अभिगच्छन्ति अतस्तदीयं रूपं जानन्तीत्यर्थः ॥ गमेश्छान्दसे लङि • बहुलं छन्दसि ' इति शपो लुक् । 'गमहन' इत्युपधालोपः। ' बहुलं छन्दस्यमाङ्योगेऽपि ' ( पा. सू. ६. ४. ७५) इत्यडभावः । अपि च "ऋतेन सत्यभूतेन स्तोत्रेण यज्ञेन वा "यन्तः तं वेनं गच्छन्तः प्राप्नुवन्तो जनाः "सिन्धुं स्यन्दनशीलं जलसमूहम् "अधि "अस्थुः अधितिष्ठन्ति । तेषां स वेनो वृष्टिं करोतीत्यर्थः । तत्र किं कारणमिति चेत् यतोऽयं "गन्धर्वः गवामुदकानां धर्ता वेनः "अमृतानि अमरणहेतुभूतानि "नाम। उदकनामैतत् । नमनशीलानि उदकानि "विदत् वेद जानाति । तस्य वशे वर्तन्त इत्यर्थः । अतस्तद्भक्तानां वृष्टिः सुलभा ।।
हे वेन "त्वा त्वां "हृदा हृदयेन मनसा "वेनन्तः कामयमानाः स्तोतारः "नाके अन्तरिक्षे "यत यदा "अभ्यचक्षत अभिपश्यन्ति तदानीं त्वम् "उप आगच्छसीति शेषः । कथंभूतम् । "सुपर्णं शोभनपतनं "पतन्तम् अन्तरिक्षे गच्छन्तं "हिरण्यपक्षं हिरण्मयाभ्यां पक्षाभ्यामुपेतं "वरुणस्य जलाभिमानिनो देवस्य "दूतं चारं "यमस्य नियामकस्य वैद्युताग्नेः "योनौ स्थानेऽन्तरिक्षे "शकुनं पक्षिरूपेण वर्तमानं "भुरण्यंं भर्तारम् । यद्वा । वृष्टिप्रदानादिना सर्वस्य जगतः पोषकम् ॥ ' भुरण धारणपोषणयोः । कण्ड्वादिः । अस्मादौणादिक उप्रत्ययः ।।
ऊ॒र्ध्वः । ग॒न्ध॒र्वः । अधि॑ । नाके॑ । अ॒स्था॒त् । प्र॒त्यङ् । चि॒त्रा । बिभ्र॑त् । अ॒स्य॒ । आयु॑धानि ।
