स्मरणीयम् nAs - AVG-Sanskrit\nHome » Example for the day » स्मरणीयम् nAs\nBy avg-sanskrit in Example for the day, SB on September 4, 2012 .\n← चारयितव्या fNs\tस्पृहणीयाम् fAs →\nAnswer: The affix "अनीयर्" has not been used in the गीता।\nNote: The form विजानीयाम् used in verse 4 of Chapter 4, does not contain the affix "अनीयर्"। विजानीयाम् is a तिङन्तं पदम् derived from the verbal root √ज्ञा (ज्ञा अवबोधने ९. ४३). The विवक्षा is विधिलिँङ्, कर्तरि-प्रयोगः, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्। If the affix "अनीयर्" were to be used the प्रातिपदिकम् would be "ज्ञानीय"।\nAnswer: The सूत्रम् 6-4-113 ई हल्यघोः is used for the ईकारादेशः in the form जानीमः derived from √ज्ञा (क्र्यादि-गणः, ज्ञा अवबोधने, धातु-पाठः # ९. ४३).\n= ज्ञा + मस् । By 3-4-78 तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथांध्वमिड्वहिमहिङ्, 1-3-78 शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्। 1-3-4 न विभक्तौ तुस्माः prevents the ending सकारः of "मस्" from getting the इत्-सञ्ज्ञा।\n= ज्ञा + श्ना + मस् । By 3-1-81 क्र्यादिभ्यः श्ना।\n= जा + श्ना + मस् । By 7-3-79 ज्ञाजनोर्जा, 1-1-55 अनेकाल्शित्सर्वस्य।\n= जा + ना + मस् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-8 लशक्वतद्धिते, 1-3-9 तस्य लोपः।\n= जा + नी + मस् । By 6-4-113 ई हल्यघोः, when followed by a हलादिः (beginning with a consonant) सार्वधातुक-प्रत्ययः which is a कित् or a ङित्, the आकारः of the श्ना-प्रत्ययः or of a reduplicated root (अभ्यस्तम्) is substituted by ईकारः, excepting the आकारः of the verbal roots having the घु-सञ्ज्ञा। Note: The सार्वधातुक-प्रत्ययः "मस्" is अपित् and hence ङिद्वत् by 1-2-4 सार्वधातुकमपित्। This allows 6-4-113 to apply.\n= जानीमः । रुँत्व-विसर्गौ - 8-2-66 ससजुषो रुः and 8-3-15 खरवसानयोर्विसर्जनीयः ।\nAnswer: The form चक्ष्महे is derived from the verbal root √चक्ष् (चक्षिँङ् व्यक्तायां वाचि । अयं दर्शनेऽपि २. ७). पाणिनिः specifically mentions this verbal root in the सूत्रम् 2-4-54 चक्षिङः ख्याञ् - When the intention is to add a आर्धधातुकम् affix the verbal root √चक्ष् (चक्षिँङ् व्यक्तायां वाचि । अयं दर्शनेऽपि २. ७) takes the substitute "ख्याञ्"।\n= चक्ष् + महि । By 3-4-78 तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथांध्वमिड्वहिमहिङ्, 1-3-12 अनुदात्तङित आत्मनेपदम्।\n= चक्ष् + महे । By 3-4-79 टित आत्मनेपदानां टेरे।\n= चक्ष् + शप् + महे । By 3-1-68 कर्तरि शप् ।\n= चक्ष्महे । By 2-4-72 अदिप्रभृतिभ्यः शपः।\nAnswer: अयम् श्लोकः स्मर्तव्यः/स्मरणीयः = अयं श्लोकः स्मर्तव्यः/स्मरणीयः।\nAnswer: यद् गुरुः अद्य अवोचत् तद् अस्माभिः न विस्मर्तव्यम्/विस्मरणीयम् = यद् गुरुरद्यावोचत् तदस्माभिर्न विस्मर्तव्यम्/विस्मरणीयम्।\nAnswer: अस्याः नद्याः जलम् न पातव्यम्/पानीयम्/पेयम् = अस्या नद्या जलं न पातव्यम्/पानीयम्/पेयम्।\nAnswer: If the replacement of "अम्" by "अम्" were not done by 7-1-24 अतोऽम्, then the उत्सर्गः 7-1-23 स्वमोर्नपुंसकात् would have come into effect and the "अम्"-प्रत्ययः would have taken लुक्।\nAnswer: The सूत्रम् 6-1-87 आद्गुणः has been used in the verses in the सन्धि-कार्यम् between भर्त्रा + इह = भर्त्रेह।\nभर्त्रा + इह = भर्त्रेह । By 6-1-87 आद्गुणः - In place of a preceding अवर्णः letter (अकारः or आकारः) and a following अच् letter, there is a single substitute of a गुणः letter ("अ", "ए", "ओ")। Note: "अ", "ए" and "ओ" get the गुण-सञ्ज्ञा by the सूत्रम् 1-1-2 अदेङ् गुणः।\nThe सूत्रम् 6-1-87 आद्गुणः has also been used in the commentary in the सन्धि-कार्यम् between प्रियचिकीर्षया + इति = प्रियचिकीर्षयेति।
