5।4।105 - कुमहद्भ्यामन्यतरस्याम्\nकु-महद्भ्याम् (पञ्चमीद्विवचनम्) , अन्यतरस्याम् (सप्तम्येकवचनम्)\nब्रह्मणः टच् 1/1 तत्पुरुषस्य 6/1 [5।4।86] 5।4।91 (पञ्चम्येकवचनम्)\nतत्पुरुषस्य कुमहद्भ्याम् ब्रह्मणः टच् अन्यतरस्याम्\nयस्मिन् तत्पुरुषसमासे "कु" उत "महत्" शब्दः पूर्वपदरूपेण विद्यते, तथा च "ब्रह्मन्" शब्दः उत्तरपदरूपेण विद्यते, तस्मात् विकल्पेन "टच्" इति समासान्तप्रत्ययः भवति ।\nयस्मिन् तत्पुरुषसमासे "कु" उत "महत्" शब्दः पूर्वपदरूपेण विद्यते, तथा च "ब्रह्मन्" ( = ब्राह्मणः) शब्दः उत्तरपदरूपेण विद्यते, तस्मात् विकल्पेन "टच्" इति समासान्तप्रत्ययः भवति । यथा -\n1. कुत्सितः ब्रह्मा [कुगतिप्रादयः 2।2।18 इति तत्पुरुषसमासः]\n→ कु + ब्रह्मन् + टच् [वर्तमानसूत्रेण टच् इति समासान्तप्रत्ययः]\n→ कु + ब्रह्म् + अ [नस्तद्धिते 6।4।144 इति टिलोपः]\nकुत्सितः ब्रह्मा कुब्रह्मः ।\nपक्षे टच्-प्रत्ययस्य अभावे "कुब्रह्मा" इत्यपि सिद्ध्यति ।\n2. महान् च असौ ब्रह्मा [सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः 2।1।61 इति तत्पुरुषसमासः]\n→ महत् + ब्रह्मन् + टच् [वर्तमानसूत्रेण टच् इति समासान्तप्रत्ययः]\n→ महा + ब्रह्मन् + टच् [आन्महतः समानाधिकरणजातीययोः 6।3।46 इति तकारस्य आकारादेशः]\n→ महा + ब्रह्म् + अ [नस्तद्धिते 6।4।144 इति टिलोपः]\nपक्षे टच्-प्रत्ययस्य अभावे "महाब्रह्मा" इति रूपम् अपि सिद्ध्यति ।\nस्मर्तव्यम् - तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याऽव्ययादेः 5।4।86 इत्यस्मात् प्रारब्धम् तत्पुरुषसमासान्तप्रत्ययानां प्रकरणम् अत्र समाप्यते ।\nकुमहद्भ्यां परो यो ब्रह्मा तदन्तात् तत्पुरुषाट् टच् प्रत्ययो भवत्यन्यतरस्याम्। कुब्रह्मः, कुब्रह्मा। महाब्रह्मः, महाब्रह्मा। ब्रह्मणपर्यायो ब्रह्मन्शब्दः।\nआभ्यां ब्रह्मणो वा टच् स्यात् तत्पुरुषे । कुत्सितो ब्रह्मा कुब्रह्मः । कुब्रह्मा ॥\nकुमहद्भ्यामन्यतरस्याम् - कुमहद्भ्याम् । कुब्राहृएति । टजभावे रूपम् । "कुगतिप्रादयः" इति समासः । कुब्राहृ इति । टचि रूपं, टिलोपः ।\nकुमहद्भ्यामन्यतरस्याम् - कुब्राहृ इति । ब्राआहृणपर्यायो ब्राहृन्शब्दः ।
