4।2।10 - परिवृतो रथः\n4।2।10 परिवृतो रथः\nपरिवृतः (प्रथमैकवचनम्) , रथः (प्रथमैकवचनम्)\n"तेन परिवृतो रथः" (इति) समर्थानाम् प्रथमात् परः अण् प्रत्ययः\nतृतीयासमर्थात् "परिवृतः" इत्यस्मिन् अर्थे रथं निर्देशयितुम् अण् प्रत्ययः भवति ।\nरथस्य आवरणस्य / आच्छादनस्य साहाय्येन रथस्य निर्देशं कर्तुम् अस्य सूत्रस्य प्रयोगः क्रियते । "परिवृतः" इत्युक्ते "समन्तात् वेष्टितः" । यथा - वस्त्रेण परिवृतः रथः वास्त्रः । चर्मणा परिवृतः रथः चार्मणः । (अत्र नस्तद्धिते 6।4।144 इत्यनेन नकारान्तस्य टिलोपे प्राप्ते न मपूर्वोऽपत्येऽवर्मणः 6।4।170 इत्यनेन सः निषिध्यते ।)\n1. यदि रथस्य निर्देशः नास्ति तर्हि अस्य सूत्रस्त प्रसक्तिः नास्ति । यथा - "वस्त्रेण परिवृतः कायः" इत्यत्र अस्य सूत्रस्य प्रयोगः न क्रियते ।\n2. "छात्रैः परिवृतः रथः" एतादृशेषु वाक्येषु अपि अस्य सूत्रस्य प्रयोगः न भवति, यतः अत्र "वेष्टनम् / आच्छादनम्" नास्ति ।\nTo represent a रथ using a material used to cover it completely, an appropriate तद्धितप्रत्यय can be attached to the तृतीयासमर्थ indicating the covering entity.\n`चार्मणः`इति। `अन्` 6।4।167 इति प्रकृतिभावे टिलोपो न भवति। `न संयोगा4द्वमन्तात्` 6।4।137 इत्यल्लोपो न भवति।अथेह कस्मान्न भवति-- छात्त्रैः परिवृतो रथ इति? अत्राह-- `समन्ताद्वेष्टितः` इत्यादि। वृणोतिरयं वेष्टने वत्र्तते, तस्य परिणा सर्वतो भावो द्योत्यते। तस्माद्यः सर्वतो वेष्टते तत्रैव त्ययेन भवितव्यम्, न तु छात्त्रैः रथः सर्वतो वेष्टितः, ततो न तत्र प्रत्ययस्य प्रसङ्गः। यस्तु छात्त्रैः परिवृतो रथ इति प्रयोगः,सपरिवृतस्याध्यारोपेणौपचारिकः।नच मुख्ये सति परिवृतत्वे गौणस्याध्यारोपितस्य ग्रहणं युक्तम्॥\nचार्मण इति । ठन्ऽ इति प्रकृतिभावः । परिवृतो रथ इति । तदेकान्तग्रहणम्, येन परिवृतो रथस्तदेकान्तश्चेद्भवतीति वक्तव्यम् । तेन चर्मवस्त्रादावेव भवति, इतरथा छात्रादावपि प्रसङ्ग इत्याह---समन्ताद्वेष्टित इत्यादि । वृणोतिर्वेष्टने परिः सर्वतो भावे । यस्य न कश्चिदवयव इति । बाहुल्याभिप्रायमेतत्, न हि चक्रनेमिप्रभृतयश्चर्मणा पिधीयन्ते नाप्यन्तरावयवाः । ननु तत्कारी चायं यदाह---छात्त्रैः परिवृत इति । तद्द्वेषी च, यदाह---समन्ताद्वेष्टित इत्यादि । नायं तत्कारी, औपचारिकोऽयं प्रयोगः, परिवृतः इव परिवृतः ॥\nवस्त्रैः परिवृतो वास्त्रो रथः । रथः किम् । वस्त्रेण परिवृतः कायः । समन्ताद्वेष्टितः परिवृत उच्यते तेनेह न । छात्रैः परिवृतो रथः ॥\nपरिवृतो रथः - परिवृतो रथः ।तेने॑त्यनुवर्तते । तेन "परिवृतोरथः" इत्यर्थे तृतीयान्तादणादयः स्युरित्यर्थः । ननु छात्रैः परिवृतो रथ इत्यत्रापि स्यादित्यत आह  -  समन्तादिति । रथस्य समन्तादाच्छादनार्थं यद्वस्त्रादिकं रथावयवभूतं तद्वाचकादेवेत्याशयः, एकान्तग्रहणिति वार्तिकात् ।\nपरिवृतो रथः - परिवृतो । तृतीयान्तत्परिवृत इत्यर्थेऽणादय स्युर्यः परिवृत्तः स चेद्रथो भवति । रथाच्छादनार्थं यद्वस्त्रकम्बलादिकं तत एव सर्ववेष्टनं भवति, न तु च्छात्रादिभ्य इत्याशयेनाह  -  -समन्ताद्वेष्टित इति । परिः सर्वतोबावे वर्तत इति भावः ।\nपरिवृतो रथः (1433) (अर्थाधिकरणम्) (5340 परिवृतपदार्थबोधकवार्तिकम्।। 1 ।।) - परिवृतो रथ इति तदेकान्तग्रहणम् - (भाष्यम्) परिवृतो रथ इत्यत्र तदेकान्तग्रहणं कर्तव्यम्। येन परिवृतो रथो रथैकान्तश्चेत् स भवतीति वक्तव्यम्। इह मा भूत्-पुत्रैः परिवृतो रथः, छात्रैः परिवृतो रथ इति। तत्तर्हि वक्तव्यम्? न वक्तव्यम्। कस्मान्न भवति &dash; पुत्रैः परिवृतो रथः, छात्रैः परिवृतो रथ इति। अनभिधानात्।।
