8-2-32 दादेर् धातोर् घः\n<<8-2-31  - - 8-2-33>>\n253 झलि पदान्ते चोपदेशे दादेर्धातेर्हस्य घः..\nदुह्धातोः क्विन्तात्सुलोपे दुहित्यत्र ढत्वे प्राप्ते ढत्वं क्वचिदपवदति- दादेर्धातोः। `हो ढः' इत्यतो `ह' इति षष्ठ\_उfffद्न्तमनुवर्तते। `झली'ति `पदस्ये'ति, `अन्ते' इति च पूर्ववदनुवर्तते। `धातो'रिप्यावर्तते। एकं धातुग्रहणमवयवषष्ठ\_उfffद्न्तं हकारेऽन्वेति-`धातोरवयवस्य हस्ये'ति। `दादे'रित्येतत्तु धातोरित्यत्र सामानाधिकरण्येनान्वेति। दाअदिर्यस्येति बहुव्रीहिः, `धातो'रिति द्वितीयं धातुग्रहणं तु धातोरुपदेशकालं लक्षयति। ततश्च फलितमाह-उपदेशे इत्यादिना। धातूपदेशकाले यो दकारादिर्धातुस्तदवयवस्य हस्येत्यर्थः। आवृत्तधातुग्रहणलब्धोपदेशग्रहणस्य फलं पृच्छति-उपदेशे किमिति। अधोगिति। `दुह प्रपूरणे' लङ्, अडागमः, तिप्, शप्, तस्य लुक्, लघूपधगुणः, हल्ङ्यादिना तिपो लोपः, `दादेः' इति हस्य घः। `एकाचो वशः' इति भष्भावेन दकारस्य धकारः। `वाऽवसाने' इतचि चत्र्वजश्त्वे इति भावः। यथा स्यादिति। यथेति प्राप्तियोग्यतायाम्। घत्वमत्र प्राप्तियोग्यं, तच्च उपदेशग्रहणे सत्येव स्यादित्यर्थः। घत्वप्रवृत्तिवेलायां दुहधातोर्दकारादित्वं नास्ति, कृतेऽडागमे `तदागमास्तद्ग्रहणेन गृह्रन्ते' इत्यकारादित्वात्। अतोऽत्र घत्वं न स्यादित्यव्याप्तिः स्यात्। उपदेशग्रहणे तु नायं दोषः, घत्वप्रवृत्तिवेलायां दुहेरत्र दकारादित्वाऽभावेऽपि धातूपदेशकाले दादित्वादिति भावः। तदेवमव्याप्तिपरिहारफलमुक्त्वाऽतिव्याप्तिपरिहारफलमाह-दामेति। ग्रीवासु गवादिपशुबन्धनार्थरज्जुपर्यायो दामशब्दः। `लिह आस्वादने'दाम लेढीति दामलिट्। तमात्मन इच्छतीत्यर्थे `सुप आत्मनः क्यजि'ति क्यचि `सनाद्यन्ताः' इति धातुत्वात्तिपि शपि दामलिह्रतीति रूपम्। ततः क्विपीति। क्यजन्तात्कर्तरि क्वपि अल्लोपे यलोपे च दामलिह्शब्दात्सोर्लोपे `होढः' इति ढत्वे `वावसाने'इति चत्र्वविकल्पे दामलिट्-दामलिडिति रूपमित्यर्थः। अत्र मा भूदिति। माङि लुङ्। सर्वलकारापवादः। अत्र घत्वं न भवेदित्येतदर्थमप्युपदेशग्रहणम्। कृते तु तस्मिन् घत्वमत्र न भवति। धातूपदेशे दामलिहिति सुब्दातो पाठाऽभावादिति भावः। तथा च प्रकृतोदाहरणे सौ-दुघिति स्थिते-।\n285 दादेर्धाकोर्घः। `धातो'रित्यावर्तते। तत्रैकमतिरिच्यमानमुपदेशकालं लक्षयतीत्याशयेनाह - उपदेश इति। उपदेशग्रहणस्याऽव्याप्त्यतिव्याप्तिपरिहारः फलमित्याह - अधोगित्यादिना-अत्र मा भूदित्यन्तेन।\n171) दादेर्धातोर्घः 8-2-32\nवृत्तिः झलि पदान्ते चोपदेशे दादेर्धातोर्हस्य घः स्यात्। The हकारः of a धातुः that begins with a दकारः in the उपदेशः (धातु-पाठः), gets घकारः as its replacement when followed by a झल् letter or at the end of a पदम्.\nगीतासु उदाहरणम् - श्लोकः 3-10\nइष्टकामदुह् + सुँ 4-1-2 = इष्टकामदुह् + स् 1-3-2 = इष्टकामदुह् 6-1-68. Now इष्टकामदुह् gets the पद-सञ्ज्ञा by 1-4-14, 1-1-62 and hence 8-2-32 applies to give इष्टकामदुघ्\nExample continued below.
