यथा यथा पात्राणां वैशिष्ट्यमेधते, तथा तथा सङ्घर्षोऽपि तीव्रः समुन्नतश्च जायते। अपि च तस्मिन्निष्पादिता भवन्ति विस्तृतित्वम्, सर्वङ्कषत्वम्, देशकालपरिच्छेदरहितशक्तिसम्पन्नतादयो नैके गुणाः। ईदृशैः पात्रैर्यद्भावजातं प्रकटीक्रियते, तत्सलीलं साधारणीकरणत्वं प्राप्नोति। तेन रसश्च पोस्फूर्यते। अनेन हि कविदर्शनं सहृदयहृदयदर्शनमपि भवति। दर्शनं चेदं महेतिवृत्त-महावर्णनसम्पन्नं विद्योतते[1]।
[1] इदं विशेषतारहस्यम् आमूलचूलं जज्ञुरस्मच्चिरन्तनाः। तस्मादितिवृत्तेषु ते विशिष्टानेव व्यक्तीनङ्गीचक्रिरे। विषयेऽस्मिन्नितरां जात्यन्धाः सन्ति विमर्शकाः साम्प्रतिकाः। अतः प्राचीनेष्वनादरं वारं वारं दर्शयन्त्यमी वचोविग्ल्पानचणाः। तेषां मते प्रतनकवयः सामान्यलोकानां विषये महान्तमनादरं दर्शयन्तः, धार्मिक-राजकीयादिकारणैः कृष्टा देवांशसम्भूतानां राजानां च कथा रचयाञ्चक्रुः। अलीकभाषितमेतत्। यतो हि क्षुद्रेऽपि वस्तुनि वैशिष्ट्यापदनं विना काव्यं न सम्भवति। निर्विशिष्टं वस्तु सुकवयेऽपि नीरसमेव भाति नान्यथा।
