शैलम् mAs - AVG-Sanskrit\nHome » Example for the day » शैलम् mAs\nBy avg-sanskrit in Example for the day, SB on February 13, 2014 .\n← शिष्यम् mAs\tस्वान् mAp →\nAnswer: The वार्तिकम् (under 3-3-94 स्त्रियां क्तिन्) सम्पदादिभ्यः क्विप् has been used in the form मुदा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिकम् 'मुद्', तृतीया-एकवचनम्)।\nमुद् = मोदनम्।\nThe प्रातिपदिकम् 'मुद्' is derived from the verbal root √मुद् (मुदँ हर्षे १. १६) as follows -\nमुद् + क्विँप् । By the वार्तिकम् (under 3-3-94 स्त्रियां क्तिन्) सम्पदादिभ्यः क्विप् (क्तिन्नपीष्यते) - The affix क्विँप् (as well as क्तिन्) maybe used following the verbal root सम्पद् (√पद् (पदँ गतौ ४. ६५) preceded by the उपसर्गः 'सम्') etc to denote in the feminine gender either (i) the sense of the verbal root as having attained to a completed state or (ii) any कारकः except the agent of the action, provided the word so derived is a proper name.\nNote: 'मुद्' is considered to belong to the सम्पदादि-गणः।\n= मुद् + व् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्, 1-3-3 हलन्त्यम्, 1-3-8 लशक्वतद्धिते and 1-3-9 तस्य लोपः।\n= मुद् । By 6-1-67 वेरपृक्तस्य। 'मुद्' gets प्रातिपदिक-सञ्ज्ञा by 1-2-46 कृत्तद्धितसमासाश्च।\nAnswer: The affix 'डु' has been used in the form प्रभुः ( पुंलिङ्ग-प्रातिपदिकम् 'प्रभु', प्रथमा-एकवचनम्)।\nPlease refer to the answer to question 5 in the following comment for derivation of the प्रातिपदिकम् 'प्रभु' - http://avg-sanskrit.org/2013/05/10/इच्छया-fis/#comment-21288\nThe substitution 'शतृँ' (in place of 'लँट्') has been used in the form पश्यताम् (प्रातिपदिकम् 'पश्यत्', नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-बहुवचनम्)।\nThe प्रातिपदिकम् 'पश्यत्' is derived from the verbal root √दृश्(दृशिँर् प्रेक्षणे १. ११४३) as follows -\n= दृश् + शतृँ । By 3-2-124 लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे - The affix 'लँट्' is replaced by 'शतृँ'/'शानच्' as long as the derived word is in agreement with (has the same reference as) a word which ends in a nominal ending other than the nominative. Note: Since the verbal root √दृश् is devoid of any indications for bringing in a आत्मनेपदम् affix, it takes a परस्मैपदम् affix as per 1-3-78 शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्। As per 1-4-99 लः परस्मैपदम्, 'शतृँ' has the परस्मैपद-सञ्ज्ञा while as per 1-4-100 तङानावात्मनेपदम्, 'शानच्' has the आत्मनेपद-सञ्ज्ञा। Therefore the verbal root √दृश् takes the affix 'शतृँ' (and not 'शानच्') here.\n= दृश् + अत् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्, 1-3-8 लशक्वतद्धिते, 1-3-9 तस्य लोपः।\n= दृश् + शप् + अत् । By 3-1-68 कर्तरि शप्।\n= दृश् + अ + अत् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-3 हलन्त्यम्, 1-3-8 लशक्वतद्धिते, 1-3-9 तस्य लोपः।\n= पश्य + अ + अत् । By 7-3-78 पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्त्तिसर्त्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्च्छधौशीयसीदाः, 1-1-55 अनेकाल्शित्सर्वस्य।\n= पश्यत् । By 6-1-97 अतो गुणे। (applied twice.)\nपश्यत् + आम् । By 4-1-2 स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप्।\n= पश्यताम् । 1-3-4 न विभक्तौ तुस्माः prevents the ending letter 'म्' of 'आम्' from getting the इत्-सञ्ज्ञा।\nAnswer: The उपधा-लोपः (elision of the penultimate letter) of the verbal root √गम् (गमॢँ गतौ १. ११३७) in the form उपजग्मुः is prescribed by the सूत्रम् 6-4-98 गमहनजनखनघसां लोपः क्ङित्यनङि।\nउप + जग्मुः = उपजग्मुः।\nAnswer: i) भगवतः वामनस्य पादः बलेः शिरसि तस्थौ = भगवतो वामनस्य पादो बलेः शिरसि तस्थौ।\nii) भगवान् वामनः स्वम् पादम् बलेः शिरसि स्थापयामास = भगवान् वामनः स्वं पादं बलेः शिरसि स्थापयामास।\nAnswer: i) कुम्भकर्णः प्रबुबुधे।\nii) रावणः कुम्भकर्णम् प्रबोधयामास = रावणः कुम्भकर्णं प्रबोधयामास।\nAnswer: The सूत्रम् 6-1-105 दीर्घाज्जसि च has been used in the form गोप्यः (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिकम् 'गोपी', प्रथमा-बहुवचनम्)।\n= गोपी + अस् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-7 चुटू and 1-3-9 तस्य लोपः। 1-3-4 न विभक्तौ तुस्माः prevents the ending letter 'स्' of 'जस्' from getting the इत्-सञ्ज्ञा।\n= गोप्यस् । By 6-1-77 इको यणचि। Note: 6-1-102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः is stopped by 6-1-105 दीर्घाज्जसि च - The पूर्वसवर्णदीर्घः substitute (ordained by 6-1-102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः) does not take place when the affix 'जस्' or a letter belonging to the प्रत्याहारः 'इच्' follows a long vowel.\nAnswer: The verbal root √इ (इण् गतौ २. ४०) has been used in the form समीयुः।\nसम् + ईयुः = समीयुः।
