2।1।7 - यथासादृश्ये\nयथा (अव्ययम्) , असादृश्ये (सप्तम्येकवचनम्)\nयथा असादृश्ये सुपा सह अव्ययीभावः समासः\n"सादृश्यम्" इति अर्थं विहाय अन्येषु अर्थेषु प्रयुक्तः "यथा" इति शब्दः समर्थेन अव्ययेन सह समस्यते । अयम् समासः "अव्ययीभावः" नाम्ना ज्ञायते ।\nThe word "यथा", when used in a meaning different than "similarity", undergoes a समास with a related सुबन्त, and the समास is called अव्ययीभावसमास.\n`ये य वृद्धाः` इत्यनेन `यथावृद्धम्` इत्यत्र यथाशब्दो वीप्सायां वत्र्तत इत्याचष्टे। `यथा देवदत्तस्तथा यज्ञदत्तः` इति। देवदत्तसदृशो यज्ञदत्त इत्यर्थः। ननु च यथाशब्दोऽयमुपमानं `यज्ञदत्त` इत्युपमेयमपेक्षते। तत्र `सापेक्षमसमर्थं भवति` इत्यसामथ्र्यादेव समासो न भविष्यति, तत्किमर्थमसादृश्य इति प्रतिषेधेन? नैतदस्ति; न ह्रत्र यथाशब्द उपमानम्, किं तर्हि? `यथा देवदत्तः` इत्येष समुदायः। तस्मात् तस्यैवोपमेयापेक्षयाऽसामथ्र्यम्, न तु यथाशब्दस्य॥\nसादृश्ये समासस्य पूर्वेणैव सिध्दत्वादसंदेहार्थं सादृश्ये यथेत्यवचनाच्च नञोऽत्र प्रश्लेषः। असादृश्ये इति कितिति। सूत्रं किमर्थमित्यर्थः। यथा देवदत इति । देवदतस्य यज्ञदतं प्रत्युपमानत्वं यथाशब्दो द्योतयति। तत्रोपमानस्योपमेयापेक्षत्वेऽपि यथा-देवदतशब्दयोः सामर्थ्यात्परस्परेम समासप्रसङ्ग इति भावः। अथ पूर्वेणात्र सादृश्य इति वा, यथार्थ इति वा कस्मान्न भवतीत्याह पूर्वेणैवेति॥\nअसादृश्ये एव यथाशब्दः समस्यते । तेनेह न यथा हरिस्तथा हरः । हरेरुपमानत्वं यथाशब्दो द्योतयति । तेन सादृश्य इति वा यथार्थं इति वा प्राप्तं निषिध्यते ॥\nयथाऽसादृश्ये - यथाऽसादृस्ये । "असादृश्ये" इति छेदः । व्याख्यानात् । असादृश्ये योग्यतावीप्सापदार्थानतिवृत्तिरूपे वर्तमानं यथेत्यव्ययं समस्यते इत्यर्थस्य यथार्थत्वादेव सिद्धे नियमार्थमिदमित्याह-असादृश्ये एवेति । ननुप्रकारवचने था॑लिति विहिततताल्प्रत्ययान्तस्य कथं सादृश्ये वृत्तिरित्यत आह  -  हरेरिति । सामान्यस्य भेदको यो विशेषः स प्रकारः, तस्मिन्प्रकारे थालिति "प्रकारवचने थाल्" इत्यास्यार्थः । ततश्च यद्विशेषधर्मवान्हरिस्तद्विशेषधर्मवान्हर इति बोधे सति यत्तच्छब्दाभ्यां तयोः प्रकारयोरभेदावगमादुपमानत्वप्रतीतिरिति भावः । तेनेतिप्राप्त॑मित्यत्रान्वयः । सादृश्यार्थकत्वेनेत्यर्थः । सादृश्य इति वेति ।अव्ययं विभक्ती॑ति सूत्रगतेन सादृश्ये वर्तमानमव्ययं समस्यत इत्यंशेन वा, यथार्थे विद्यमानमव्ययं समस्यत इत्यंशेन वा प्राप्तमव्ययीभावसमासकार्यं निषिध्यत इति भावः । भाष्ये तु प्रकारवचने यथाशब्दयोगे सादृस्येत्यनेनैव प्राप्तिरुक्ता, न तु यथार्थत्वेन प्राप्तिरुक्ता । यथाशब्दस्य सूत्रगृहीतत्वेन तद्योगे यतार्थेत्यस्याऽप्रवृत्तेरिति तदाशय इति शब्देन्दुशेखरे विस्तरः ।\nयथाऽसादृश्ये - यथाऽसा । निःसंदेहायसादृश्ये यथे॑त्येव वक्तव्ये विपरीतोच्चारणं नञः प्रश्लेषलाभार्थमिति वायचष्ठे असादृश्य इति । यावन्त इति । यत्परिमाणमेषां ते ।यत्तदेतेभ्यः  -  -॑ इति वतुप् ।\nयथा ऽसादृश्ये (356 ) (227 अव्ययीभावसंज्ञासूत्रम् ।। 2।1।2 आ.6 सू.) (सूत्रे यथाशब्दस्याव्युत्पन्नस्यैव ग्रहणाधिकरणम्) (आक्षेपभाष्यम्) असादृश्य इति किमर्थम्?।। (समाधानभाष्यम्) यथा देवदत्तस्तथा यज्ञदत्तः ।। (आक्षेपभाष्यम्) असादृश्य इत्युच्यते, तत्रेदं न सिद्ध्यति &dash; यथाशक्ति यथाबलमिति। किं कारणम्?। यथेत्ययं प्रकारवचने थाल्, स च सादृश्ये वर्तते।। (आक्षेपबाधकभाष्यम्) नैष दोषः। अयं यथाशब्दोस्त्येवाव्युत्पन्नः प्रातिपदिकं वीप्सावाचि। अस्ति प्रकारवचने थाल्। तत्र यदव्युत्पन्नं प्रातिपदिकं वीप्सावाचि तस्येदं ग्रहणम्।। (आक्षेपभाष्यम्) अथ यः प्रकारवचने थाल्, तस्य ग्रहणं कस्मान्न भवति। पूर्वेण प्राप्नोति &dash; सादृश्यसंपत्ति इति।। (आक्षेपबाधकभाष्यम्) प्रतिषेधवचनसार्मथ्यान्न भविष्यति।। यथाऽसादृश्ये ।। 7 ।।
