3।4।90 - आमेतः\nआम् (प्रथमैकवचनम्) , एतः (षष्ठ्येकवचनम्)\nलोटः लस्य एतः आम्\nलोट्-लकारस्य विषये प्रत्यये विद्यमानस्य एकारस्य आम्-आदेशः भवति ।\nलोट्लकारस्य विषये तिङ्-प्रत्ययेषु यत्र एकारः दृश्यते, तत्र तस्य आम्-आदेशः भवति । परस्मैपदस्य नव प्रत्ययेषु कुत्रापि एकारः न दृश्यते, अतः अस्य सूत्रस्य प्रसक्तिः केवलम् आत्मनेपदस्य प्रत्ययेषु एव भवति । तनादिगणस्य तन्-धातुं स्वीकृत्य आत्मनेपदस्य सर्वेषां प्रत्ययानाम् प्रक्रिया इयम् -\n1. प्रथमपुरुषैकवचनस्य "त" प्रत्ययः -\nतन् + लोट् [लोट् च 3।3।162 इति लोट्-लकारः]\n→ तन् + त [तिप्तस्.. 3।4।78 इति प्रथमपुरुषैकवचनस्य विवक्षायाम् त-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + त [तनादिकृञ्भ्यः उः 3।1।79 इति उ-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + ते [टित आत्मनेपदानां टेरे 3।4।79 इत्यनेन अकारस्य एकारः]\n→ तन् + उ + ताम् [आमेतः 3।4।90 इति एकारस्य आम्-आदेशः]\n2. प्रथमपुरुषद्विवचनस्य "आताम्" प्रत्ययः -\n→ तन् + आताम् [तिप्तस्.. 3।4।78 इति प्रथमपुरुषद्विवचनस्य विवक्षायाम् आताम्-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + आताम् [तनादिकृञ्भ्यः उः 3।1।79 इति उ-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + आते [टित आत्मनेपदानां टेरे 3।4।79 इत्यनेन टिसंज्ञकस्य "आम्"-इत्यस्य एकारः]\n→ तन् + उ + आताम् [आमेतः 3।4।90 इति एकारस्य आम्-आदेशः]\n→ तन्वाताम् [इको यणचि 6।1।77 इति यणादेशः]\n3. प्रथमपुरुषबहुवचनस्य "झ" प्रत्ययः -\n→ तन् + झ [तिप्तस्.. 3।4।78 इति प्रथमपुरुषबहुवचनस्य विवक्षायाम् झ-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + झ [तनादिकृञ्भ्यः उः 3।1।79 इति उ-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + अत [आत्मनेपदेष्वनतः 7।1।5 इत्यनेन झ्-इत्यस्य अत्-आदेशः]\n→ तन् + उ + अते [टित आत्मनेपदानां टेरे 3।4।79 इत्यनेन अत्-इत्यस्य एकारः]\n→ तन्वताम् [इको यणचि 6।1।77 इति यणादेशः]\n4. मध्यमपुरुषैकवचनस्य "थास्" प्रत्ययः -\nअस्य प्रत्ययस्य थासस्से 3।4।80 इत्यनेन से-आदेशः भवति । अग्रे आमेतः 3।4।90 इत्यनेन एकारस्य आम्-आदेशे प्राप्ते सवाभ्यां वामौ 3।4।91 इत्यनेन अपवादत्वेन एकारस्य वकारादेशः भवति । अतः अस्य सूत्रस्य अत्र प्रसक्तिः नास्ति ।\n5. मध्यमपुरुषद्विवचनस्य "आथाम्" प्रत्ययः -\n→ तन् + आथाम् [तिप्तस्.. 3।4।78 इति मध्यमपुरुषद्विवचनस्य विवक्षायाम् आथाम्-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + आथाम् [तनादिकृञ्भ्यः उः 3।1।79 इति उ-प्रत्ययः]\n→ तन् + उ + आथे [टित आत्मनेपदानां टेरे 3।4।79 इत्यनेन टिसंज्ञकस्य "आम्"-इत्यस्य एकारः]\n→ तन् + उ + आथाम् [आमेतः 3।4।90 इति एकारस्य आम्-आदेशः]\n→ तन्वाथाम् [इको यणचि 6।1।77 इति यणादेशः]\n6. मध्यमपुरुषबहुवचनस्य "ध्वम्" प्रत्ययः -\nअस्य प्रत्ययस्य टित आत्मनेपदानां टेरे 3।4।79 इत्यनेन एकारादेशेन "ध्वे" भवति । अग्रे आमेतः 3।4।90 इत्यनेन एकारस्य आम्-आदेशे प्राप्ते सवाभ्यां वामौ 3।4।91 इत्यनेन अपवादत्वेन एकारस्य अम्-आदेशः भवति । अतः अस्य सूत्रस्य अत्र प्रसक्तिः नास्ति ।\n7. उत्तमपुरुषस्य प्रत्ययानाम् विषये एत ऐ 3।4।93 इत्यनेन एकारस्य ऐकारादेशः भवति, अतः वर्तमानसूत्रस्य प्रसक्तिः नास्ति ।\nAn एकार present in the प्रत्ययाः of लोट्-लकार is converted to आम्.\nलोटः इत्येव। लोट् सम्बधिनः एकारस्य अम् इत्ययम् आदेशो भवति। पचताम्, पचेताम्, पचन्ताम्।\nअत्रैकारेण लोड्विशिष्यते, लोटा वैकार इति द्वौ पक्षौ। तत्र यद्याद्यः पक्ष आश्रीयेत तदैकास्य विशएषणत्वाद्विशेषणेन च तदन्तविधिर्भवतीत्येकारान्तस्य लोट आम् विधीयमानोऽनेकाल्त्वात् सर्वादेशः स्यादित्येष दोषः प्रतिविधेयः। द्वितीये तु पक्ष एकार एव विशेष्यत्वात् प्रधानम्। न च प्रधाने तदन्तविधिरित्येकारस्यैव भविष्यीति न किञ्चित् प्रतिविधेयम्। तेन द्वितीयपक्षमाश्रित्याह-- `लोट्सम्बन्धिन एकारस्य` इत्यादि। `पचताम्` इति। टेरेत्वे कृत आम्। इह पचावेदम्, यजावेदमिति यद्यप्यन्तादिवद्भावाद्गुणो लोड्ग्रहणेन गृह्रते, तथापि बहिरङ्गमन्तरङ्गे` (व्या।प।42) इत्यन्तरङ्ग आमादेशे कत्र्तव्ये बहिरङ्गस्याद्गुणस्यासिद्धत्वादामादेशो न भवति। बहिरङ्गत्वं तु गुणस्य द्विपदाश्रयत्वात्। आमस्त्वन्तरङ्गत्वमेकपदाश्रयत्वात्॥\nलोट्सम्बन्धिन इति । लोडादेशसम्बन्धिन इत्यर्थः । एतेन लोटैकारो विशेष्यत इति दर्शयति । एकारेण तु लोटि विशेष्यमाणे तदन्तविधौ सत्येकारान्तस्य लोट आम्विधीयमानोऽनेकाल्त्वात्सर्वादेशः स्यात्, तत्र हि ठ्निर्दिश्यमानस्यादेशा भवन्तिऽ इति परिहारो वाच्यः स्यादित्यर्थः ॥\nलोट एकारस्याम् स्यात् । एधताम् । एधेताम् । एधन्ताम् ॥\nआमेतः - आमेतः । आम्-एत इति च्छेदः ।लोटो लङ्व॑दित्यतो लोट इत्यनुवर्तते । तदाह  -  लोट एकारस्येति । लोडादेशावयवस्य एकारस्येत्यर्थः । एधतामिति । लोटस्तादेशे टेरेत्वे आमादेशे शपि रूपम् । एधेतामिति । आताम् । टेरेत्वं । शप् ।सार्वधातुकमपि॑दिति ङित्त्वादातो ङित इत्याकारस्य इय् । गुणः । यकारलोपः । "आमेत" इत्येकारस्य आम् । एधन्तामिति । झस्य टेरेत्वे शपि झकारस्य अन्तादेशे एकारस्य आम् ।अथ लोटस्थासः सेभावे शपि एध  -  से इति स्थिते ।
