8।2।39 - झलां जशोऽन्ते\n8।2।39 झलां जशोऽन्ते\nझलां जशोऽन्ते \nझलाम् (षष्ठीबहुवचनम्) , जशः (प्रथमाबहुवचनम्) , अन्ते (सप्तम्येकवचनम्)\nपदस्य अन्ते झलाम् जशः\nपदान्ते विद्यमानस्य झल्-वर्णस्य जश्-आदेशः भवति ।\nझल् = वर्गचतुर्थाः + वर्गतृतीयाः + वर्गद्वितीयाः + वर्गप्रथमाः + ऊष्माणः ।\nजश् = वर्गतृतीयाः ।\nपदान्ते विद्यमानस्य झल्-वर्णस्य स्थाने अनेन सूत्रेण अन्तरतमः जश्-वर्णः आदेशरूपेण आगच्छति । यथा - वाक् → वाग् । षष् → षड् ।\nअन्तरतमः इत्युक्ते यस्य उच्चारणस्थानम् आभ्यन्तरप्रयत्नश्च स्थानिनः समानः अस्ति तादृशः वर्णः । अतः अनेन सूत्रेण -\n1) कवर्गीयवर्णस्य स्थाने गकारः विधीयते । यथा - वाक् → वाग् ।\n2) चवर्गीयवर्णस्य स्थाने जकारः विधीयते । परन्तु एतादृशम् जश्त्वम् न सम्भवति, यतः चोः कुः 8।2।30 इत्यनेन पदान्तचवर्गस्य स्थाने कुत्वम् भवति ।\n3) टवर्गीयवर्णस्य स्थाने डकारः विधीयते । यथा - लिढ् → लिड् ।\n4) तवर्गीयवर्णस्य स्थाने दकारः विधीयते । यथा - तत् → तद् ।\n5) पवर्गीयवर्णस्य स्थाने बकारः विधीयते । यथा - त्रिष्टुप् → त्रिष्टुब् ।\n6) शकारस्य स्थाने जकारः विधीयते । परन्तु एतादृशम् जश्त्वम् न सम्भवति, यतः पदान्तशकारस्य व्रश्चभ्रस्ज... 8।2।36 इत्यनेन षकारादेशः भवति ।\n7) षकारस्य स्थाने डकारः विधीयते । यथा - षष् → षड् ।\n8) सकारस्य स्थाने दकारः विधीयते । परन्तु एतादृशम् जश्त्वम् न सम्भवति, यतः पदान्तसकारस्य ससजुषो रुँः 8।2।66 इत्यनेन रुँत्वम् भवति । (ज्ञातव्यम् - परत्वादपि अत्र ससजुषो रुँः 8।2।66 एतत् सूत्रम् झलां जशोऽन्ते 8।2।39 अस्य कृते असिद्धम् नास्ति ।)\n9) हकारस्य स्थाने गकारः विधीयते । परन्तु एतादृशम् जश्त्वम् न सम्भवति, यतः पदान्तहकारस्य हो ढः 8।2।31 इत्यनेन ढकारादेशः भवति ।\n1) अनेन सूत्रेण पदान्ते विद्यमानस्य झल्-वर्णस्य (यथासम्भवम्) जश्-वर्णादेशः नित्यम् भवति, विकल्पेन न ।\n2) अनेन सूत्रेण पदान्ते विद्यमानस्य झल्-वर्णस्य (यथासम्भवम्) जश्-वर्णादेशः अग्रे विरामः अस्ति चेदपि भवति, कश्चन अन्यः वर्णः अस्ति चेदपि भवति ।\n3) झल्-वर्णस्य जश्-वर्णादेशः एव "जश्त्वम्" नाम्ना ज्ञायते । अष्टाध्याय्यां जश्त्वविधायके द्वे सूत्रे स्तः - झलां जशोऽन्ते 8।2।39 तथा झलां जश् झशि 8।4।53 । एतयोः प्रथमम् सूत्रम् पदान्ते जश्त्वं विधीयते, द्वितीयं सूत्रम् च अपदान्तस्य झल्-वर्णस्य जश्त्वम् कारयति ।\nA झल् letter occurring at end of a पद is converted to the corresponding जश् letter.\nझलां जशः आदेशा भवन्ति पदस्यान्ते वर्तमानानाम्। वागत्र। श्वलिडत्र। अग्निचिदत्र। त्रिष्टुबत्र। अन्तग्रहणं झलि इत्येतस्य निवृत्त्यर्थम्। वस्ता। वस्तव्यम्।\n`आलिट्` इति। ढत्वे कृते जश्त्वम्। अथान्तग्रहणं किमर्थम्, ननु `स्कोः संयोगाद्योरन्ते च` 8।2।29 इत्यतोऽन्तग्रहणमनुवत्र्तत एव? इत्यत आह--`अन्तग्रहणम्` इत्यादि। तद्ध्यन्तग्रहणं झलीत्यनेन सम्बद्धम्, अतस्तदनुवृत्तौ झलीत्येतदप्यनुवत्र्तत, तस्मादेतन्निवृत्त्यर्थमन्यदेवान्तग्रहणं क्रियते। तेन च वसतेः--वस्ता, वस्तुमित्यत्र न भवति॥\nपदान्तेझलां जशः स्युः । पटत्पटदिति ॥\nझलां जशोऽन्ते - अथ पररूपाऽभावपक्षे पटत्पटत्-इतीत्यत्र तकारस्य दकारं विधत्ते-झलां जशोन्ते । पदस्येत्यधिकृतं । तदाह  -  पदान्त इति । पटत्पटदितीति । स्थानसाम्यात्तकारस्य दकारो जशिति भावः । अत्राच्छब्दस्य पररूपनिषेधाऽभावे तकारमात्रस्य पररूपैकादेशविकल्पविधौ तस्य पररूपाभावपक्षेऽच्छब्दस्य पूर्वसूत्रेण पररूपापत्तौ पटत्पटितीति स्यादिति ध्येयम् ।
