रसगंगाधरः - अथान्योन्यालंकारः - TransLiteral Foundation\nरसगंगाधरः - अथान्योन्यालंकारः\nद्वयोरन्योन्येनान्योन्यस्य विशेषाधानमन्योन्यम् ॥\nविशेषश्च क्तियादिरूपः । यथा-\n' सदृशो जितरत्नजालया सुरतान्तश्रमबिन्दुमालया । अलिकेन च हेमकान्तिना विदधे कापि रुचिः परस्परम् ॥ '\nअत्र गुणरूपविशेषाधानम्, रुचेर्गुणत्वात् । न च विधानरूपक्तिया-त्मकविशेषाधानमिह शड्कयम् । भावनासामान्यरूपस्य विधानस्याचमत्कारि-त्वेनाविशेषत्वात् ।\n' परपूरुषदृष्टिपातवज्राहतिभीता ह्लदयं प्रियस्य सीता । अविशत्परकामिनीभुजंगीभयतः सत्वरमेव सोऽपि तस्याः ॥ '\nअत्र क्तियारूपविशेषाधानम् ।\n"-' यथोर्ध्वाक्षः पिबत्यम्बु पथिको विरलाडुलिः । तथा प्रपापालिकापि धारां वितनुते तनुम् ॥ '\nअत्र प्रपापालिकायाः पथिकेन स्वासक्त्या पानीयदानव्याजेन बहुकालं स्वमुखावलोकनमीभलषन्त्या विरलाडुलिकरणतश्चिरं पानीयपानानुवृत्ति-संपादनेनोपकारः कृतः । तथा प्रपापालिकयापि स्वमुखावलोकनमभिलषतः पथिकस्य धारातनूकरणतश्चिरं पानीयदानानुवृत्तिसंपादनेनोपकारः कृतः । "\nइति कुवलयानन्दकार आह । तन्न । तावदियं पदरचनैवायुष्मतो ग्रन्थ-कर्तुर्व्युत्पत्तिशैथिल्यभुद्निरति । तथा हि-स्वमुखावलोकनमभिलषन्त्या\nइत्यत्र स्वशब्दस्य प्रपापालिकाविशेषणघटकत्वेन प्रपापालिकाबोधकत्वमेव न्याय्यम् , न पान्थबोधकत्वम् । एवं स्वमुखावलोकनमभिलषत इत्यत्रापि पान्थबोधकत्वमेव, न त्वदिष्टप्रपापालिकाबोधकत्वम् । एवं स्थितेऽर्थासंगतिः स्पष्टैव । न च सर्वनाम्नां बुद्धिस्थप्रकारावच्छिन्ने शक्तत्वादिष्टबोधोपपत्ति-रिति वाच्यम् । तदिदमस्मद्युष्मदादिष्विव तत्तद्विशेषव्युत्पत्तेरपि कल्पनीय-त्वात् । सा च प्रकृते यद्विशेषणघटकत्वेन स्वनिजादयः शब्दा उपात्तास्त-द्वोधका इत्येवंरूपा । तेन ' स्वदाररतानां विप्राणामहं भक्तः, देवदत्तस्य पुत्रः स्वमातृभक्तः ' इत्यादौ मदीयदाररतानामिति, देवदत्तमातृभक्त इति\nच न कस्याप्यभ्रान्तस्य स्वरसवाहिनी प्रतीतिः । अत एव-' निजतनुस्व-च्छलावण्यवापीसंभूताम्भोजशोभां विदधदभिनवो दण्डपादो भवान्याः 'इत्यत्र ' दण्डपादगता तनुः प्रतीयते । भवानीगता तु सा अप्रेक्षिता ' इति व्युत्पन्नशिरोमणिभिर्मम्मटभट्टैः काव्यप्रकाशेऽभिहितम् । न चेदं श्रुति-काटवादिवत्काव्यमात्रविषयं दूषणमिति वाच्यम् । शाब्दव्युत्पत्तौ काव्यस्या-\nनन्तर्भावात् । मदीयदाररतानामिति, देवदत्तमातृभक्त इति च तात्पर्येण प्रागुक्तवाक्यप्रयोक्तुरनुपहसनीयतापत्तेश्च । किं च परस्परोपकारो हि स्वव्य-धिकरणव्यापारसाध्य एव चमत्कारित्वाल्लक्षणघटकः, न तु स्वसमाना-धिकरणतत्साध्योऽपि । तत्र हि तुषारशिशिरीकरणन्यायेनान्यव्यापारस्या-नावश्यकतया चमत्कारिताविरहात् । इह हि धारातनूकरणाडुलिविरली-\nकरणयोः कर्तृभ्यां स्वस्वकर्तृकचिरकालदर्शनार्थं प्रयुक्तयोस्तत्रैवोपयोग-श्चमत्कारी, नान्यकर्तृकचिरकालदर्शन इत्यनुदाहरणमेवैतदस्यालंकारस्येति सह्लदया विचारयन्तु ।\nइति रसगंगाधरेऽन्योन्यालंकारप्रकरणम् ।\nस्त्रीपु . करडई ; कुसुंबवा पहा .\nkusumbakaraḍī, kusumbakaraḍī, kusumbēkaraḍī f कुसुंभ m Bastard saffron, Carthamus tinctorius.
