विदुषः mGs - AVG-Sanskrit\nHome » Example for the day » विदुषः mGs\nBy avg-sanskrit in Example for the day, SB on February 20, 2011 .\nToday we will look at the form विदुषः from श्रीमद्भागवतम् SB 10-24-6\nज्ञात्वाऽज्ञात्वा च कर्माणि जनोऽयमनुतिष्ठति ।\nविदुषः कर्मसिद्धिः स्यात्तथा नाविदुषो भवेत् ।। १०-२४-६ ।।\nGita Press translation "People perform actions either deliberately (after weighing their consequences) or without deliberation. But success does not attend the actions of a thoughtless man as it crowns those of a thoughtful person."\n'विद्वस्' gets प्रातिपदिकसञ्ज्ञा by 1-2-46 कृत्तद्धितसमासाश्च । The विवक्षा here is षष्ठी-एकवचनम्। 4-1-2 स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिँभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् mandates the प्रत्ययाः सुँ, औ, जस् etc. after the प्रातिपदिकम् 'विद्वस्'।\n(1) विद्वस् + ङस् । अङ्गम् gets भ-सञ्ज्ञा by 1-4-18 यचि भम्।\n(2) विद्वस् + अस् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-8 लशक्वतद्धिते and 1-3-9 तस्य लोपः। 1-3-4 न विभक्तौ तुस्माः prevents the ending सकारः of ङस् from getting इत्-सञ्ज्ञा।\n(3) विदु अस् + अस् । 6-4-131 वसोः सम्प्रसारणम्, the अङ्गम् that ends in the वसुँ affix and has the भ-सञ्ज्ञा takes सम्प्रसारणम्। By 6-1-37 न सम्प्रसारणे सम्प्रसारणम्, the last यण् takes सम्प्रसारणम्।\n(4) विदुस् + अस् । By 6-1-108 सम्प्रसारणाच्च, there is a single replacement of the prior letter (the सम्प्रसारणम्)।\n(5) विदुष् + अस् । By 8-3-59 आदेशप्रत्यययोः, the letter स् is replaced by the cerebral ष्।\n(6) विदुषः । रुँत्व-विसर्गौ 8-2-66 ससजुषो रुः and 8-3-15 खरवसानयोर्विसर्जनीयः।\n1. Where has the सूत्रम् 7-2-111 इदोऽय् पुंसि been used?\n2. By which सूत्रम् does पाणिनिः define सम्प्रसारणम्?\n3. Besides the षष्ठी-एकवचनम् which other विभक्तिः/वचनम् will give the form विदुषः?\n4. Which two अधिकार-सूत्रे exert their influence on the सूत्रम् 6-1-108 सम्प्रसारणाच्च?\n"Even after knowing the truth, why did your friend tell a lie?" Use the adjective प्रातिपदिकम् "उक्तवत्" (feminine "उक्तवती") for the past tense of "tell", use a word from the verse for "after knowing", use "कस्मात्" for "why" and the neuter प्रातिपदिकम् "अनृत" for "lie."\n6. Just like in this verse, in which verse of the गीता has the प्रातिपदिकम् "विद्वस्" as well as "अविद्वस्" been used?\n7. Can you spot a शि-आदेशः in this verse?\n8. Please state the one synonym for the word "कर्म" (प्रातिपदिकम् "कर्मन्" neuter, meaning "action/work") as given in the अमरकोशः।\nकर्म क्रिया ॥३-२-१॥\n(इति द्वे "क्रियायाः" नामनी)\n1. Please do पदच्छेदः of जनोऽयम् and mention the relevant rules.\n2. Can you spot two places where the सूत्रम् 6-1-101 अकः सवर्णे दीर्घः has been used?\n← शुश्रुवान् mNs\tतादृशानाम् mGp →\nAnswer: In अयम् (प्रातिपदिकम् "इदम्") declined as पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्।\nइद म् + सुँ । 7-2-108 इदमो मः ordains a मकारः in the place of मकारः to stop 7-2-102 त्यदादीनामः, when the सुँ-प्रत्ययः follows.\nअय् अ म् + सुँ । By 7-2-111 इदोऽय् पुंसि , when the affix सुँ follows, the इद् part of इदम् gets the replacement अय्, in the context of the masculine gender.\nAnswer: 1-1-45 इग्यणः सम्प्रसारणम् । The इक् letter that is ordained in the place of a यण् letter gets the designation सम्प्रसारणम्।\nAnswer: पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् and द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम्।\nAnswer: 6-1-72 संहितायाम् and 6-1-84 एकः पूर्वपरयोः ।\nAnswer: सत्यम्/ऋतम् ज्ञात्वा अपि कस्मात् तव सखा/सखी/मित्रम् अनृतम् उक्तवान्/उक्तवती/उक्तवत् = सत्यं/ऋतं ज्ञात्वाऽपि कस्मात्तव सखाऽनृतमुक्तवान्/सख्यनृतमुक्तवती/मित्रमनृतमुक्तवत् ।\nAnswer: In verse 25 of chapter 3\nप्रातिपदिकम् "विद्वस्" is used in the form विद्वान् declined as पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्।\nप्रातिपदिकम् "अविद्वस्" is used in the form अविद्वांसः declined as पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्।\nAnswer: In कर्माणि (प्रातिपदिकम् "कर्मन्") declined as नपुंसकलिङ्गे द्वितीय-विभक्तिः बहुवचनम्।\nकर्मन् + शस्\nकर्मन् + शि। By 7-1-20 जश्शसोः शिः the affixes जस् and शस् get शि as the replacement when they follow a neuter अङ्गम् ।\nकर्मन् + इ । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-8 लशक्वतद्धिते and 1-3-9 तस्य लोपः।\nकर्मान् + इ । 6-4-8 सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ mandates उपधादीर्घः, since शि-प्रत्ययः gets सर्वनामस्थान-सञ्ज्ञा by 1-1-42 शि सर्वनामस्थानम्।\nकर्माणि । By 8-4-2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि the letter न् is replaced by ण्।\nAnswer: क्रिया (प्रातिपदिकम् "क्रिया" feminine)\nAnswer: The पदच्छेदः of जनोऽयम् is जनः, अयम्।\nजनस् + अयम्\nजनरुँ + अयम् । By 8-2-66 ससजुषो रुः ।\nजनर् + अयम् । अनुबन्ध-लोपः by 1-3-2 उपदेशेऽजनुनासिक इत् and 1-3-9 तस्य लोपः।\nजन उ + अयम्। By 6-1-113 अतो रोरप्लुतादप्लुते।\nजनो + अयम् । By 6-1-87 आद्गुणः ।\nजनोऽयम् । By 6-1-109 एङः पदान्तादति ।\nAnswer: 6-1-101 अकः सवर्णे दीर्घः has been used in ज्ञात्वाऽज्ञात्वा = ज्ञात्वा + अज्ञात्वा and in नाविदुषः = न + अविदुषः।
