तस्यापत्यम् (नापत्यप्रत्ययान्तात्स्यादपत्यप्रत्ययः पुनः । गुर्वायत्ते त्वपत्ये स्यान् पुनर्युनीति तद्विधेः । )
यत्रानेकस्य पदस्य वाक्यस्य वा पौर्वापर्येणान्वययोगो नास्ति इत्यसंबन्धर्थत्वं गृह्यते तत्समुदायोर्थस्यापायादपार्थकम्, वात्सा. भा.
यस्मिन्नुक्ते यस्यार्थस्यौत्सर्गिकी प्रतिपत्तिर्भवति तस्य तेन रूपेण पुनरभिधानं पुनरुक्तम् । इदमेव च अर्थपुनरुक्तमिति गीयते । यथा वह्निरुष्ण इति पूर्वपदाक्षिप्तोक्तिरियम्,
तेनैव ज्ञातसम्बन्धे द्वयोरन्यतरोक्तः अर्थापत्या द्वितीयाऽपि स्मृतिः समुपजायते, दृष्टः श्रुतो वाऽर्थाऽन्यथा नोपपद्यत इति अदृष्टार्थपरिकल्पनमर्थापत्तिरुच्यते,
उपाध्यायास्तु लोकावगतबलवदनिष्टाननुबन्धित्व-विशिष्ट-इष्टसाधनताश्रयान्यत्वम् । वेदबोधितेष्टसाधनताकत्वम् (इति मीमांसकाः)
अव्यतिरेका यथा । अवीतरागोऽयं वक्तृत्वात् । वैधर्म्येणोदाहरणम् - यत्रऽवीतरागत्वं नास्ति, न सः वक्ता । यथा उपलखण्डः इति । यद्यप्युलखण्डादुभयं व्यावृत्तं तथापि सर्वो वीतरागो न वक्तेति व्याप्त्या व्यतिरेकासिद्धेः अव्यातिरेकः ३.९३३.
तत्राऽत्मा सर्वस्य द्रष्टा, सर्वस्य भोक्ता, सर्वज्ञः सर्वानुमानी । (तस्य भोगायतनं शरीरम् । भोगसाधनानीन्द्रियाणि । भोक्तव्या इन्द्रियार्थाः । भोगो बुद्धिः ।)
कालात्ययापदिष्ट, यथाप्राप्तं हेतूप्रयोगकालमतीत्य यो हेतूरपदिश्यते स कालात्ययापदिष्ट् कालातीतः इत्युच्यते,
कालात्ययापदिष्ट, तत्र यः (हेतुः) प्रतिज्ञायाः पूर्वमेव दृष्टान्तवचनादेरप्यूर्धं वा प्रयुच्यते स कालात्ययापदिष्ट इति,
यः शब्दः स्वोत्तरतृचः शक्येऽर्थे स्वोपस्थाप्यस्य यादृशार्थस्यान्वयबोधं प्रति समर्थः स तादृशार्थे धातुरूच्यते,
यः शब्दः स्वान्ते कृच्चिन्तनं विना सुबर्थे यादृशस्य निजार्थस्यान्वयविधं प्रत्यसमर्थः स एव तॄदृशार्थको धातुः,
एकतानता ध्यानम् । तस्मिन् धारणादेशे ध्येयालम्बनस्य प्रत्ययस्य सदृशः प्रवाहः प्रत्ययान्तरेणापरामृष्टो ध्यानम्,
