4।4।39 - पदोत्तरपदं गृह्णाति\n4।4।39 पदोत्तरपदं गृह्णाति\nपदोत्तरपदं गृह्णाति 🔊\nपद-उत्तरपदम् (द्वितीयैकवचनम्) , गृह्णाति क्रियापदम्\n"तत् पदोत्तरपदं गृह्णाति" (इति) समर्थानां प्रथमात् परः ठक् प्रत्ययः\n"पद" यस्य उत्तरपदम् अस्ति, तादृशात् द्वितीयासमर्थात् "गृह्णाति" अस्मिन् अर्थे ठक् प्रत्ययः भवति ।\nयस्य शब्दस्य उत्तरपदं "पद" इति अस्ति, तस्मात् द्वितीयासमर्थात् "गृह्णाति" (= स्वीकरोति) अस्मिन् अर्थे ठक्-प्रत्ययः भवति । यथा -\n1. पूर्वपदं गृह्णाति तत् पौर्वपदिकम् सूत्रम् ।\n2. उत्तरपदं गृह्णाति सः औत्तरपदिकः सिद्धान्तः ।\nएतयोः उदाहरणयोः "पूर्वपद" तथा "उत्तरपद" एतौ शब्दौ पदस्य विभागद्वयं निर्दिशतः ।\nपदशब्दः उत्तरपदं यस्य तस्मात् पदोत्तरपदशब्दात् तदिति द्वितीयासमर्थाद् गृह्णाति इत्येतस्मिन्नर्थे ठक् प्रत्ययो भवति। पूर्वपदं गृह्णाति पौर्वपदिकः। औत्तरपदिकः। पदानतातिति न उक्तं, बहुच्पूर्वान् मा भूतिति।\nपदग्रहणेन स्वरूपमेव गृह्रते, न सुप्तिङन्तं पदम्। अत एवाह-- `पदशब्द उत्तरपदं यस्य` इति। एतच्च द्वितीयायां लौकिकरवाक्यप्रदर्शनार्थत्वाद्द्वितीयानिर्देशाल्लभ्यते। पदोत्तरपदं गृह्णातीत्येतल्लौकिकं वाक्यम्। अस्य प्रदर्शनेनैतत् सूचितम्-- लौकिकस्य हि पदस्य ग्रहणम्, न पारिभाषिकस्येति।अथ पदान्तादित्येव कस्मान्नोक्तम्? इत्याह-- `पदान्तादिति नोक्तम्` इत्यादि। गतार्थम्। पदमेवोत्तरपदं यस्य तस्माद्यथा स्यात्। इह तु श्लोकपादपदं गृह्णातीति भवतीति केचित्॥\nपदग्रहणे स्वरूपं गृह्यते, न सुप्तिङ्न्तमुतरपदस्य पदत्वाव्यभिचाराद्, अत एवाह---पदशब्द उतरपदं यस्येति ॥\nपूर्वपदं गृह्णाति पौर्वपदिकः । औत्तरपदिकः ॥\nपदोत्तरपदं गृह्णाति - पदोत्तरपदम् । पदशब्द उत्तरपदं यस्य तस्माद्द्वितीयान्ताद्गृह्णातीत्यर्थे ठक्स्यादित्यर्थः ।
