वशी mNs - AVG-Sanskrit\nHome » Example for the day » वशी mNs\nBy avg-sanskrit in Example for the day, रामायणम् on December 13, 2010 .\n← एभिः mIp\tअनेन mIs →\nBy 6-4-12 इन्हन्पूषार्यम्णां शौ, the lengthening (ordained by 6-4-8) of the penultimate letter of words ending in इन्, हन्, पूषन् and अर्यमन् should be done only when the affix शि follows, not when followed by other सर्वनामस्थानम् affixes. (6-4-12 restricts the domain of 6-4-8.) In order to bring in the दीर्घः for the penultimate letter of these words (ending in इन्, हन्, पूषन् and अर्यमन्) when the सुँ affix - which is not सम्बुद्धिः - follows, पाणिनिः had to compose 6-4-13 सौ च।\nThe eight synonyms of वंशः are:\n1. सन्ततिः (प्रातिपदिकम् "सन्तति", feminine)\n2. गोत्रम् (प्रातिपदिकम् "गोत्र", neuter)\n3. जननम् (प्रातिपदिकम् "जनन", neuter )\n4. कुलम् (प्रातिपदिकम् "कुल", neuter)\n5. अभिजनः (प्रातिपदिकम् "अभिजन", masculine)\n6. अन्वयः (प्रातिपदिकम् "अन्वय", masculine)\n7. अन्ववायः (प्रातिपदिकम् "अन्ववाय", masculine)\n8. सन्तानः (प्रातिपदिकम् "सन्तान", masculine )\nअस्मिन् आरामे कति वृक्षाः ? = अस्मिन्नारामे कति वृक्षाः ?\nनवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ।।\nThe प्रातिपदिकम् is नियतात्मन् , अत्र प्रथमा-एकवचनम्।\nनियतात्मन् + सुँ = नियतात्मन् + स् (1-3-2 उपदेशेऽजनुनासिक इत्, 1-3-9 तस्य लोपः)\n= नियतात्मान् + स् (6-4-8 सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ)\n= नियतात्मान् (6-1-68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्)\n= नियतात्मा ( 8-2-7 नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य)\n"अङ्गस्य" अधिकारः starts from 6-4-1 and goes till the end of chapter 7 (7-4-97).\nThe सूत्रम् 6-4-13 सौ च used in this example belongs to the "अङ्गस्य" अधिकारः।\nBy 1-1-62 प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम् , even though the सुँ affix takes लोपः(elision), the operations that are ordained by that affix, can still be carried out. Hence 1-4-14 सुप्तिङन्तं पदम् can still apply to give the पद-सञ्ज्ञा to the अङ्गम्।\nc) भिस् (which was replaced by "ऐस्" as per 7-1-9 अतो भिस ऐस्)\n2. संततिः(f), गोत्रम्(n), जननम्(n), कुलम्(n), अभिजनः(m), अन्वयः(m), अन्ववायः(m), संतानः(m)।\n3. अस्मिन् आरामे कति तरवः ? = अस्मिन्नारामे कति तरवः ?\n4. Verse 5.13\n5. The सूत्रम् 6-4-8 सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ has been used in नियतात्मा - प्रातिपदिकम् 'नियतात्मन्'\n6. "असम्बुद्धौ इति किम्? हे दण्डिन्।" - In the vocative case if the penultimate vowel (उपधा) is made दीर्घः, then we will not get the desired form हे दण्डिन्। This explains the reason why 6-4-13 is made applicable only in the non-vocative case (असम्बुद्धौ)।\n7. 6-4-13 सौ च belongs to the "अङ्गस्य" अधिकारः।\n8. By 1-1-62 प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम्, even though the सुँ-प्रत्ययः has already taken लोपः, वशीन् will still get the पद-सञ्ज्ञा by 1-4-14 सुप्तिङन्तं पदम्।
