4।4।92 - धर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते\nधर्म-पथि-अर्थ-न्यायात् (पञ्चम्येकवचनम्) , अनपेते (सप्तम्येकवचनम्)\nधर्म-पथि-अर्थ-न्यायात् संज्ञायाम् अनपेते (इति) समर्थानाम् प्रथमात् परः यत् प्रत्ययः\nधर्म, पथिन् अर्थ, न्याय - एतेभ्यः पञ्चमीसमर्थेभ्यः संज्ञायाः विषये "अनपेतम्" (अच्युतम् / युक्तम्) अस्मिन् अर्थे यत्-प्रत्ययः भवति ।\n"अनपेतम्" इत्युक्ते "न अपेतम्" (न च्युतम्) । अस्मिन् अर्थे पञ्चमीसमर्थात् "धर्म", "पथिन्", "अर्थ" तथा "न्याय" शब्दात् यत्-प्रत्ययः भवति ।\n1. धर्मात् अनपेतम् तत् धर्म्यम् । धर्मसम्मतम्, धर्मात् न च्युतम् - इत्यर्थः । प्रक्रिया इयम् -\nधर्म + यत्\n→ धर्म् + य [यस्येति च 6।4।148 इति अकारलोपः]\n2. पथः अनपेतम् तत् पथ्यम् । मार्गसम्मतम् इत्यर्थः । प्रक्रिया इयम् -\nपथिन् + यत्\n→ पथ् + य [नस्तद्धिते 6।4।144 इति टिलोपः]\n3. अर्थात् अनपेतम् तत् अर्थ्यम् ।\nअर्थ + यत्\n→ अर्थ् + य [यस्येति च 6।4।148 इति अकारलोपः]\n→ अर्थ्य ।\n4. न्यायात् अनपेतम् तत् न्याय्यम् ।\nन्याय + यत्\n→ न्याय् + य [यस्येति च 6।4।148 इति अकारलोपः]\nस्मर्तव्यम् - अस्मिन् सूत्रे "संज्ञायाम्" इति अनुवर्तते, अतः एतेषां शब्दानां प्रयोगः विशिष्ट-अर्थे एव भवति, सामान्यरूपेण न । यथा, शास्त्रीय-मार्गात् यत् अनपेतं वर्तते, तस्यैव नाम "पथ्यम्" इति दीयते, न हि प्रत्यक्ष-मार्गात् यत् अनपेतम् तस्य।\nनिर्देशादेव पञ्चमी समर्थविभक्तिः। धर्मादिभ्यः पञ्चमीसमर्थेभ्यो ऽनपेतः इत्यर्थे यत् प्रत्ययो भवति। धर्मातनपेतं धर्म्यम्। पथ्यम्। अर्थ्यम्। न्याय्यम्। संज्ञाधिकारादभिधेयनियमः।\nनिर्देशादेवेति । सत्यर्थसम्भवेऽर्थान्तरस्य वा सम्भवे सति निर्देशादिति द्रष्टव्यम्, ठ्धुरो यड्ढकोऽ इत्यत्रातिप्रसङ्गो नोद्भावनीयः । संज्ञाधिकारादभिधेयस्य नियत इति । शास्त्रीयात् पथो यदनपेतं तत् पथ्यम्, न तु तस्मादनपेतश्चोरः ॥\nधर्मादनपेतं धर्म्यम् । पथ्यम् । अर्थ्यम् । न्याय्यम् ॥\nधर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते - धर्मपथ्यर्थ । धर्म, पथिन्, अर्थ, न्याय एभ्योऽनपेतमित्यर्थे यदित्यर्थः । औचित्यात्पञ्चम्यन्तेभ्य इति लभ्यते । धर्मादनपेतमिति । अप्रच्युतमित्यर्थः । पथ्यमिति । पथोऽनपेतमित्यर्थः । न्याय्यमिति । न्यायदनपेतमित्यर्थः ।\nधर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते - पथ्यमिति । संज्ञाधिकारादभिधेयनियमः, तेन शास्त्रीयात्पथोऽनपेतमेव पथ्यम् । न तु मार्गादनपेतश्चोरोऽपि ।
