अस्माकं पुरातनवृद्धाः बहुवर्षेभ्यः अनुभवानन्तरं यत् किमपि उक्तवन्तः, तत् एतादृशं लोकप्रियं वचनं जातम् यत् सर्वे विश्वासं कर्तुं बाध्यन्ते। श्वापदं बिडालं च एकत्र उपविष्टं कृत्वा अपि विस्मरन्तु यत् बिडालः कदापि तस्य शिकारः न भविष्यति इति । एतत् वचनं अपि बिडालस्य अपेक्षया श्वस्य अधिकशक्तिं दृष्ट्वा एव कृता स्यात् इति स्पष्टम् ।
बृहत्तमस्य इस्लामिकदेशस्य इन्डोनेशियादेशस्य राजधानी बालीनगरे सोमवासरे विश्वस्य महाशक्तयोः मिलनं विश्वस्य कृते महती घटना आसीत्। अमेरिकीराष्ट्रपतिः जो बाइडेन् चीनदेशस्य राष्ट्रपतिः शी जिनपिङ्ग् च मध्ये कृतं वार्तालापं सूचयति यत् एतौ बलौ इदानीं विश्वं यया दिशि नेतुम् इच्छन्ति। परन्तु अस्माकं प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी अपि अस्मिन् जी-२० शिखरसम्मेलने प्राप्तैः अधिकांशराज्यप्रमुखैः सह पृथक् समागमे भारतस्य स्थितिं स्पष्टं करिष्यति।
परन्तु विश्वस्य माध्यमानां दृष्टिः केवलं अमेरिका-चीन-राज्यस्य प्रमुखेषु एव केन्द्रीकृता आसीत् । अस्य मुख्यकारणम् अपि आसीत् यत् युक्रेन-रूसयोः मध्ये यत् युद्धं प्रवृत्तम् तस्मिन् अमेरिका-देशेन न केवलं युक्रेन-देशस्य बहु साहाय्यं कृतम्, अपितु रूस-विरुद्धं सम्पूर्णानां यूरोपीय-देशानां एकीकरणाय किमपि समयः न व्यतीतः तस्मिन् एव काले चीनदेशः स्वस्य पारम्परिकनीतिं अनुसृत्य रूसस्य प्रत्येकं पदे समर्थनं कुर्वन् अस्ति । परन्तु सः अद्यापि सार्वजनिकरूपेण आधिकारिकरूपेण न प्रकटितवान्।
परन्तु ताइवानदेशः द्वयोः देशयोः मध्ये एतावत् गम्भीरः विषयः अस्ति यत् सः कदापि बिडाल-कुक्कुर-युद्धे परिणतुं शक्नोति । परन्तु सैन्यबलं दृष्ट्वा कदापि कोऽपि तस्मिन् दुर्बलः इति मूल्याङ्कनं कर्तुं न शक्नोति । परन्तु, इदमपि चिन्तनीयं यत् यदि चीनदेशः ताइवानदेशं ग्रहीतुं स्वशक्तिं प्रयोक्ष्यति तर्हि तस्य उद्धाराय अमेरिका तस्य पुरतः भविष्यति। ईश्वरः न करोतु, यदि तत् युद्धं नियन्त्रणात् बहिः गच्छति तर्हि तृतीयविश्वयुद्धस्य आरम्भः भविष्यति। सम्भवतः अत एव अस्मिन् सम्मेलने उभौ बृहत्शक्तौ युक्रेनयुद्धात् अधिकं अस्य विषयस्य महत्त्वं दत्तवन्तौ।
अमेरिकादेशस्य राष्ट्रपतित्वानन्तरं शी जिनपिङ्ग् इत्यनेन सह बाइडेन् इत्यस्य प्रथमा साक्षात्कारः अभवत् इति सूचयामः। जनान् दर्शयितुं तौ हसन्तौ हस्तौ कृतवन्तौ, यदा तु कटुवास्तविकता एषा यत् एतौ विश्वस्य बृहत्नेतरौ परस्परं नेत्रे नेत्रे अपि न पश्यतः परन्तु प्रथमवारं सर्वेषु अन्तर्राष्ट्रीयविषयेषु द्वयोः मध्ये प्रायः त्रयः घण्टाः यावत् मुक्तचर्चा अभवत् इति कथितम्। अस्मिन् तौ स्वस्य दुःखं भागं कृतवन्तौ परन्तु अहङ्कारम् अपि न नमति स्म । वस्तुतः द्वयोः नेतारयोः अस्मिन् समागमे ताइवान-देशस्य विषयः महत्त्वपूर्णः इति मन्यते स्म । परन्तु अस्याः समागमस्य अनन्तरं उभयतः यत् वक्तव्यं निर्गतं तस्मात् अयं विषयः मुखवाणीद्वारा समाधानं कर्तुं गच्छति इति न दृश्यते।
अस्याः समागमस्य अनन्तरं द्वयोः देशयोः कृतेभ्यः वक्तव्येभ्यः तस्य संकेतः ज्ञातुं शक्यते । चीनदेशस्य राष्ट्रपतिः शी जिनपिङ्ग् इत्यनेन उक्तं यत् अमेरिका 'लक्ष्मणरेखा' इति पारं न कर्तव्या, यदा तु जो बाइडेन् इत्यनेन उक्तं यत् जिनपिङ्गेन विश्वशान्तिः संकटे स्थापितः। परन्तु जिनपिङ्गस्य मनोवृत्त्या इदं प्रतीयते यत् सः न केवलं चीनस्य अपितु विश्वस्य कृते अपि बृहत् तानाशाहः भवितुं गच्छति। जिन्पिङ्ग् इत्यनेन बाइडेन् इत्यस्मै उक्तं यत् विश्वं द्वयोः देशयोः समृद्धिः स्पर्धा च कर्तुं अतीव विशालः अस्ति, परन्तु तत्सहकालं अमेरिकादेशं रक्तरेखां न लङ्घयितुं चेतवति।
विश्वस्य द्वयोः शक्तिशालिनयोः नेतारयोः एतस्य समागमस्य अनन्तरं यदि चीनेन निर्गतं वक्तव्यं लोकभाषायां अवगम्यते, ततः अमेरिकादेशं तस्य स्थितिं दर्शयति तर्हि तया सूचितं यत् यदि सः ताइवानस्य समर्थनं करोति तर्हि तस्य समर्थनमपि करिष्यति।अच्छा न .
बीजिंगदेशः अमेरिकादेशं चुनौतीं दातुं वा विद्यमानं अन्तर्राष्ट्रीयव्यवस्थां परिवर्तयितुं वा न प्रयतते, उभयपक्षेभ्यः परस्परं सम्मानं कर्तुं आह्वयति।किन्तु शी इत्यनेन बाइडेन् इत्यस्मै अपि चेतावनी दत्ता यत् ताइवानं तत् गृहीत्वा सः बीजिंगस्य लालरेखां पारयेत्, या विचार्यते चीनसर्वकारेण स्वस्य प्रदेशरूपेण । ताइवानस्य समाधानं केवलं चीनदेशस्य जनानां विषयः अस्ति।
स्पष्टशब्दैः अवदत् यत् अमेरिका चीनदेशेन सह प्रबलतया स्पर्धां करिष्यति, परन्तु एषा स्पर्धा द्वन्द्वरूपेण न परिणतव्या। व्हाइट हाउसतः प्रकाशितेन वक्तव्ये उक्तं यत् प्रतिद्वन्द्वी महाशक्तीनां मध्ये द्वन्द्वं परिहरितुं उद्दिश्य त्रिघण्टायाः अस्मिन् वार्तालापे बाइडेन् ताइवानदेशस्य प्रति चीनस्य आक्रामकदृष्टिकोणस्य, अधिकाधिकं आक्रामककार्याणां च विषये प्रबलं आक्षेपं प्रकटितवान्। एतेन सह सः उत्तरकोरियादेशस्य क्षेपणास्त्रपरीक्षणस्य विषये अपि चिन्ताम् प्रकटितवान् अस्ति तथा च उक्तवान् यत् अस्मिन् समये समग्रं विश्वं उत्तरकोरियादेशं उत्तरदायीरूपेण कार्यं कर्तुं प्रोत्साहयेत्।
टिप्पणी- उपरि दत्तानि मताः लेखकस्य व्यक्तिगतदृष्टिकोणाः सन्ति। संस्कृतेऽस्मिन् न आक्षेपः।
