5।2।17 - अभ्यमित्राच्छ च\n5।2।17 अभ्यमित्राच्छ च\nअभ्यमित्राच्छ च 🔊\nअभ्यमित्रात् (पञ्चम्येकवचनम्) , छ (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः) च (अव्ययम्)\nतत् 5।2।7 (द्वितीयैकवचनम्) , अलंगामी 5।2।15 (प्रथमैकवचनम्) , यत्खौ 5।2।16 (प्रथमाद्विवचनम्)\n"तत् अलङ्गामी" (इति) अभ्यमित्रात् यत्खौ छः च\n"पर्याप्तम् गच्छति" अस्मिन् अर्थे द्वितीयासमर्थात् "अभ्यमित्र" शब्दात् यत्, खः, छः - एते प्रत्ययाः भवति ।\n"अभ्यमित्रम्" इति किञ्चन अव्ययम् ।"अमित्रस्य सम्मुखम्" (facing an enemy) अस्मिन् अर्थे "अभि" अव्ययेन सह "अमित्र" शब्दस्य अव्ययीभावसमासं कृत्वा "अभ्यमित्रम्" इति शब्दः सिद्ध्यति । अस्मात् शब्दात् "अलम् गच्छति" अस्मिन् अर्थे यत्,खः, छः - एते प्रत्ययाः विधीयन्ते ।\n"अभ्यमित्रम् अलम् गच्छति" इत्युक्ते "अमित्रस्य (= शत्रोः) सम्मुखम् पर्याप्तरूपेण गच्छति" । appropriately faces an enemy - इति आशयः ।\nरूपाणि एतादृशानि -\n1. अभ्यमित्र + यत् → अभ्यमित्र्य ।\n2. अभ्यमित्र + ख → अभ्यमित्रीण ।\n3. अभ्यमित्र + छ → अभ्यमित्रीय ।\nअभ्यमित्रम् अलङ्गामी सः अभ्यमित्र्यः, अभ्यमित्रीणः, अभ्यमित्रीयः वा ।\nविशेषः - वस्तुतः "अभ्यमित्रम्" इति अव्ययम् अस्ति । परन्तु अस्मिन् सूत्रे क्रियाविशेषणरूपेण अस्य प्रयोगः भवति, अतः अत्र "द्वितीयासमर्थात्" इति निर्देशः क्रियते । मूलरूपेण अत्र "अभ्यमित्र" इति प्रातिपदिकम् । अस्मात् शब्दात् द्वितीया-एकवचनस्य अम्-प्रत्यये कृते अव्ययादाप्सुपः 2।4।82 इत्यनेन तस्य लोपे प्राप्ते तं बाधित्वा नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः 2।4।83 इत्यनेन अम्-प्रत्ययस्य "अम्" इत्येव आदेशं कृत्वा "अभ्यमित्रम्" इति रूपम् सिद्ध्यति ।\nअभ्यमित्रशदात् द्वितीयासमर्थातलङ्गामी इत्यस्मिन्नर्थे छः प्रत्ययो भवति। चकाराद् यत्खौ च। अभ्यमित्रम् अलङ्गामी अभ्यमित्रीयः अभमित्र्यः, अभ्यमित्रीणः। अमित्राभिमुखं सुष्ठु गच्छति इत्यर्थः।\n`अभ्यमित्रात्` इति। अमित्रस्याभिमुखमभ्यमित्रम्। `लक्षणेनाभिप्रती आभिमुख्ये` 2।1।13 इत्यव्ययीभावः। क्रियाविशेषणञ्चैतत्। तेन द्वितीयैव समर्थविभक्तर्भवति॥\nअब्यचामित्रामिति। ठ्लक्षणेनाभिप्रती आभिमुख्येऽ इत्यव्ययीभावः, क्रियाविशेषणत्वात्कर्मणि द्वितीया ॥\nचाद्यत्खौ । अभ्यमित्रीयः । अभ्यमित्र्यः । अभ्यमित्रीणः । अमित्राभिमुखं सुष्ठु गच्छतीत्यर्थः ॥\nअभ्यमित्राच्छ च - अब्यमित्राच्छ च । अमित्रः=शत्रुः । तमभिमुखो भूत्वेत्यर्थेलक्षणेनाभिप्रती आभिमुख्ये॑ इत्यव्ययीभावे अभ्यमित्रशब्दः । तस्मादलङ्गामीत्यर्थे छप्रत्ययः स्यादित्यर्थः ।\nअभ्यमित्राच्छ च - अभ्यमित्रात् । अभ्यमित्रशब्दोलक्षणेनाभिप्रती आभिमुख्ये॑इत्यव्ययीबावः । क्रियाविशेषणत्वाद्द्वितीया समर्थविभक्तिः ।
