3-2-3 आतो ऽनुपसर्गे कः\n<<3-2-2  - - 3-2-4>>\n794 आदन्ताद्धातोरनुपसर्गात्कर्मण्युपपदे कः स्यात्. अणोऽपवादः. आतो लोप इटि च. गोदः. धनदः. कम्बलदः. अनुपसर्गे किम्? गोसन्दायः. (वा.) मूलविभुजादिभ्यः कः. मूलानि विभुजति मूलविभुजो रथः. आकृतिगणोऽयम्. महीध्रः. कुध्रः..\n< 3-2-2 - 3-2-4 >\n२९१५ आदन्ताद्धातोरनुपसर्गात्कर्मण्युपपदे कः स्यान्नाण् । 'आतो लोपः' । गोदः । पार्ष्णित्रम् । 'अनुपसर्गे' किम् । गोसन्दायः । 'कविधौ सर्वत्र संप्रसारणेभ्यो डः' (वा० १९८४) । ब्रह्म जिनाति ब्रह्मज्यः । सर्वत्रग्रहणादातश्चोपसर्गे आह्वः । प्रह्वः ।\n732 आतोऽनुपसर्गे कः। पा\_उfffद्ष्णत्रमिति। पा\_उfffद्ष्णः- पादमूलभागः। तं त्रायते विग्रहः। `त्रैङ् पालने' आत्वे कृते कः। गोसंदाय इति। अणि - आतो युक्। कविधौ सर्वत्रेति। वार्तिकमिदम्। सर्वत्र कप्रत्ययविधौ संप्रसारणार्हेभ्यः कापवादो डप्रत्ययो वाच्य इत्यर्थः। ब्राहृज्य इति। `ज्या वयोहानौ' अस्माड्डः। डित्त्वसामथ्र्यादभस्यापि टेर्लोपः। अत्र कप्रत्यये सति कित्त्वात् `ग्रहिज्ये' ति संप्रसारणं प्रसक्तम्, अतो ड एव, नतु कः। सर्वत्रेति। उपसर्गे उपपदे आतोऽपि ड एव, नतु `आतश्चोपसर्गे' इति कः,`सर्वत्र' ग्रहणादित्यन्वयः। अन्यथा `अनन्तरस्य विधि'रिति न्यायात् `आतोऽनुपसर्गे'इति कं बाधित्वा ड एव। तस्य अकित्त्वाद्यजादिलक्षणं संप्रसारणं न। सुपि स्थः। योगो विभज्यते इति। इदं भाष्ये स्पष्टम्। तत्र `सुपी'त्यंशं व्याचष्टे- सुप्युपपदे इति इदं केवलोपसर्ग व्यर्थम्, `आतश्चोपसर्गे' इत्येव सिद्धेः, कर्मण्युपपदेऽप्येतद्व्यर्तमेव, `आतोऽनुपसर्गे कः' इत्यारम्भादिति मत्वोदाहरति- द्वाभ्यामिति। तत इति। `सुपी'त्यंशस्य व्याख्यानान्तरं `स्थ' इत्यंशो व्याख्यायत इत्यर्थः। ननु `सुपी'त्यंशेनैव सिद्धे किमर्थमिदमित्यत आह- आरम्भसामथ्र्यादिति। कर्तरि `सुपि' इति पूर्वेण स्दधे `कर्तरि कृ'दिति नानुवर्तते। अनिर्दिष्टार्थत्वात् `गुप्तिज्किद्भ्यः स' नित्यादिवत्स्वार्थिकोऽयम्, स्वार्थश्च भाव एवेति भाष्ये स्पष्टम्। न च एवं सति `घञर्थे कविधान'मित्येव सिद्धमिति वाच्यम्, नित्योपपदसमासार्थत्वात्। अत एव ल्युडन्तेन अस्वपदविग्रहं दर्शयन्नाह -  आखूनामुत्थानमाखूत्थ इति।\n611 पा\_उfffद्ष्णत्रमिति। पार्ष्ण त्रायत इति। त्रैङ् पालने। गोसंदाय इति। अण्। युक्। संप्रसारणपर्यायः। जिनातीति। ज्या वनोहानौ। `क्र्यादिभ्य' इति श्नाप्रत्यये `ग्रहिज्ये' ति संप्रसारणे पूर्वरूपे `हलः' इति दीर्घे च कृते `प्वादीना'मिति ह्यस्वः। ब्राहृज्य इति। डित्त्वसामथ्र्यादभस्यापि टेर्लोपः। पूर्वेण के हि सति कित्त्वात्संप्रसारणादौ च `ब्राहृजिय' इति स्यात्। आह्वः प्रह्व इति। के हि सति `वचिस्वपी'त्यादिना ह्वेञः संप्रसारणे सति आहुवः प्रहुव इति स्यादिति बोध्यम्।\nवृत्तिः आदन्ताद्धातोरनुपसर्गात्कर्मण्युपपदे कः स्यात् । अणोऽपवादः। When in composition with a पदम् which denotes the object (of the action) a verbal root which ends in a आकारः may take the affix "क" as long as there is no उपसर्गः (ref: 1-4-59 उपसर्गाः क्रियायोगे) associated with the verbal root. Note: The affix "क" (prescribed by this सूत्रम्) is an exception to the affix "अण्" prescribed by 3-2-1 कर्मण्यण्।\nउदाहरणम् - धनं ददातीति धनदः derived from √दा (डुदाञ् दाने ३. १०) with the उपपदम् "धन"।\n"धन" gets the उपपद-सञ्ज्ञा by 3-1-92\nदा + क 3-2-3\n= दा + अ 1-3-8, 1-3-9\n= द् + अ 6-4-64, 1-1-52\nधन ङस् (ref: 2-3-65) + द 2-2-19, 1-2-43, 2-2-30\n= धन + द 1-2-46, 2-4-71\n"धनद" gets प्रातिपदिक-सञ्ज्ञा by 1-2-46\nनृपः, नॄन् पातीति लौकिके विग्रहे, नृ+शस्, पा, 3-1-92, 3-2-3 इति कः, पा रक्षणे इतिधातोः कप्रत्यये > नृ+शस् पा+क 6-4-64 > नृ+शस् प्+अ 2-4-71 > नृप, सौ नृपः ।
