3।4।87 - सेर्ह्यपिच्च\nसेः (षष्ठ्येकवचनम्) , हि (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः) अपित् (प्रथमैकवचनम्) , च (अव्ययम्)\nलोटः 3।4।85 (षष्ठ्येकवचनम्)\nलोटः लस्य सेः हि अपित् च\nलोट्-लकारस्य सिप्-प्रत्ययस्य अपित् "हि" आदेशः भवति ।\nमध्यमपुरुषैकवचनस्य यः सिप्-प्रत्ययः, तस्य लोट्-लकारस्य विषये "हि" आदेशः भवति, स च अपित् अस्ति । यथा -\n1. ज्ञा-धातोः लोट्लकारस्य मध्यमपुरुषैकवचनस्य प्रक्रिया इयम् -\nज्ञा + लोट् [लोट् च 3।3।162 इति लोट्-लकारः]\n→ ज्ञा + सिप् [तिप्तस्.. 3।4।78 इति मध्यमपुरुषैकवचनस्य विवक्षायाम् सिप्-प्रत्ययः]\n→ ज्ञा + श्ना + सिप् [क्र्यादिभ्यः श्ना 3।1।73 इति विकरणप्रत्ययः श्ना]\n→ जा + ना + सिप् [ज्ञाजनोर्जा 7।3।79 इति अङ्गस्य जा-आदेशः]\n→ जा + ना + हि [सेर्ह्यपिच्च 3।4।87 इति सिप्-प्रत्ययस्य अपित्-"हि" आदेशः]\n→ जानीहि [ई हल्यघोः 6।4।113 इति हलादि-अपित्-प्रत्यये परे विकरणस्य आकारस्य ईकारादेशः]\n2. पठ्-धातोः लोट्लकारस्य मध्यमपुरुषैकवचनस्य प्रक्रिया इयम् -\nपठ् + लोट् [लोट् च 3।3।162 इति लोट्-लकारः]\n→ पठ् + सिप् [तिप्तस्.. 3।4।78 इति मध्यमपुरुषैकवचनस्य विवक्षायाम् सिप्-प्रत्ययः]\n→ पठ् + शप् + सिप् [कर्तरि शप् 3।1।68 इति औत्सर्गिकः विकरणप्रत्ययः शप् ]\n→ पठ् + अ + हि [सेर्ह्यपिच्च 3।4।87 इति सिप्-प्रत्ययस्य अपित्-"हि" आदेशः]\n→ पठ् + अ [अतो हेः 6।4।105 इति हि-प्रत्ययस्य लोपः]\n1. सिप्-प्रत्ययः पित्-अस्ति, अतः अस्मिन् सूत्रे हि-इत्यस्य अपित्-गुणधर्मः निर्दिष्टः अस्ति । केवलम् "सेर्हिः" वदामश्चेत् हि-प्रत्ययः अपि पित्-भवेत्, येन अङ्गस्य गुणादेशस्य प्रसक्तिः स्यात् । तत् मा भूत् अतः अत्र हि-प्रत्ययः अपित्-निर्दिष्टः अस्ति । अपित्-त्वात् सार्वधातुकमपित् 1।2।4 इत्यनेन अयम् प्रत्ययः ङित्वत् भवति, अतः क्ङिति च 1।1।5 इत्यनेन अङ्गस्य गुणादेशः निषिध्यते ।\n2. अतो हेः 6।4।105 इत्यनेन अदन्तात् अङ्गात् परस्य हि-प्रत्ययस्य लोपः भवति ।\nThe सिप्-प्रत्यय of the लोट्-लकार is converted to "हि".\nलोटः इत्येव। लोडादेशस्य सेः हि इत्ययम् आदेशो भवति, अपिच् च भवति। स्थानिवद्भावात् पित्त्वं प्राप्तं प्रतिषिध्यते। लुनीहि। पुनीहि। राध्नुहि। तक्ष्णुहि।\n`लुनीहि` इति। पित्त्वे प्रतिषिद्धे `सार्वधातुकमपित्` 1।2।4 इति ङित्त्वम्, ततस्तन्निबन्धनं `ई हल्यघोः` 6।4।113 इतीत्वं भवति। `राघ्नुहि` इति। `राध साध संसिद्धौ` (धातुपाठः-1262), 1263) स्वादित्वात् श्नुः। अत्रापि पूर्ववन्ङित्वने सति गुणो न भवति। अथ किमर्थं गुरु सूत्रं क्रियते, न `से र्हि ङिच्च` इत्येवोच्येत? नैवं शक्यम्; ङित्त्वस्य विधाने स्थानिवद्भावातम् पित्त्वं स्यादेव। ततश्च ङित्त्वान्ङित्कार्यं गुणनिषेधादिकं स्यात्, पित्त्वाच्चानुदात्तत्वम्। तस्माद्यथान्यासमेवास्तु॥\nलुनीहीति । पित्वाभावान्डित्वे सति ठी हल्यघोःऽ इतीत्वं भवति । राघ्नुहीत्यत्र गुणाभावः । इह सेहिर्ङ्च्चेइति वक्तव्यम् । नन्वेवं ङ्त्वानिङित्कार्यं भवतु, स्थानिवद्भावेन पित्वमप्यस्तीत्यनुदातत्वमपि प्राप्नोति ? ठ्ङ्च्चि पिन्न भवतिऽ इति वचनान्न भविष्यति, यथा---अपि स्तुयाद्राजानमिति, अत्र ठुतो वृद्धिर्लुकि हलिऽ इति पिति विधीयमाना वृद्धिर्न भवति । ब्रूताद्भवानिति, ब्रुव इण्न भवति । किं च नाप्रप्ते पित्वे ङ्त्विमारभ्यमाणं तद्वाधिष्यते ॥\nलोटः सेर्हिः स्यात्सोऽपिच्च ॥\nसेर्ह्यपिच्च - सेह्र्रपिच्च । "हि" इति लुप्तप्रथमाकम् ।लोटो लङ्व॑दित्यतो "लोट" इत्यनुवर्तते । तदाह  -  लोटः सेरिति । स्तुहीत्यादौ सिप्स्थानिकस्य हेः पित्त्वात्सार्वधातुकपिदिति ङिद्वात्त्वाऽभावाद्गुणे प्राप्ते अपिद्वचनम् । एवञ्च ङिद्वत्त्वात्क्ङतिचेति गुणो न ।सेर्हर्हिङिच्चे॑त्येव तु न सूत्रितम्, पितस्सिपोऽनुदात्तस्य स्थाने हेरप्यनुदात्तत्वापत्तेः । भव हि स्थिते  - \nसेर्ह्यपिच्च - सोऽपिच्चेति । एवं च पित्त्वेनानुदात्तस्य सिपः स्थाने यो हिरादेशः स तुस्थानेऽन्तरतमः॑ इत्यनुदात्तो न भवति,जहि शत्रून्ट,स्तुहि श्रुतम्॥\nलोटः सेर्हिः सोऽपिच्च॥\nसेर्ह्यपिच्च (1238) (611 आदेशविधिसूत्रम्।। 3 । 4 । 1 आदृ 23)
