5।3।75 - संज्ञायां कन्\n5।3।75 संज्ञायां कन्\nसंज्ञायां कन् 🔊\nसंज्ञायाम् (सप्तम्येकवचनम्) , कन् (प्रथमैकवचनम्)\nकुत्सिते 5।3।74 (सप्तम्येकवचनम्)\nकुत्सिते प्रातिपदिकात् संज्ञायां कन्\n"कुत्सितः" इत्यस्य विशेषणरूपेण विहितात् प्रातिपदिकात् संज्ञायाः निर्देशार्थम् कन्-प्रत्ययः भवति ।\nसर्वेभ्यः प्रातिपदिकेभ्यः कुत्सिते 5।3।74 इत्यनेन स्वार्थे "क" प्रत्ययः भवति । परन्तु केचन संज्ञावाचकाः शब्दाः केभ्यचन प्रातिपदिकेभ्यः "कन्" प्रत्ययं कृत्वा सिद्ध्यन्ति । एतेषाम् साधुत्वज्ञापनार्थम् अस्य सूत्रस्य निर्माणम् कृतम् अस्ति । यथा -\n1. कुत्सितः (= निन्दितः) शूद्रः = शूद्र + कन् → शूद्रकः । कस्यचन राज्ञः इयम् संज्ञा ।\n2. कुत्सितः राधः (= inappropriate gift) = राध + कन् → राधकः ।\n2. कुत्सितः पूर्णः = पूर्णकः ।\nज्ञातव्यम् - "क" प्रत्ययेन अपि ते एव शब्दाः सिद्ध्यन्ति ते "कन्" प्रत्ययेन सिद्ध्यन्ति । परन्तु द्वयोर्मध्ये स्वरभेदः जायते । यथा, "क"प्रत्ययान्तस्य "शुद्रक" शब्दस्य ककारोत्तरः अकारः आद्युदात्तश्च 3।1।3 इत्यनेन उदात्तत्वं प्राप्नोति ।परन्तु "कन्"प्रत्ययान्तस्य "शूद्रक"शब्दस्य शकारोत्तरः उकारः ञ्नित्यादिर्नित्यम् 6।1।197 इत्यनेन उदात्तसंज्ञां प्राप्नोति । संज्ञारूपेण प्रयुज्यमाने "शूद्रक" शब्दे शकारोत्तरः उकारः उदात्तः अस्ति, न हि ककारोत्तरः अकारः । अतएव अस्य शब्दस्य निर्माणार्थम् भिन्नरूपेण "कन्" प्रत्ययः अस्मिन् सूत्रे उच्यते । एवमेव "राधकः", "पूर्णकः" एतादृशानां शब्दानां विषये अपि ज्ञेयम् ।\nकुत्सिते इत्येव। कुत्सितत्वोपाधिके ऽर्थे वर्तमानात् प्रातिपैद्कात् कन्प्रत्ययो भवति, कस्य अपवादः, प्रत्ययान्तेन चेत् संज्ञा गम्यते। शूद्रकः। धारकः। पूर्णकः।\nकुत्सिते कन् स्यात्तदन्तेन चेत्संज्ञा गम्यते । शूद्रकः । राधकः । स्वरार्थं वचनम् ॥\nसंज्ञायां कन् - संज्ञायां कन् । कुत्सिते इत्यनुवर्तते । तदाह  -  कुत्सित इति । तदन्तेन चेदिति । कुत्साहेतुकसंज्ञाविषये कनिति यावत् ।
