CBSE Class 7 Sanskrit Sample Paper Set 4\nजीवने धनस्य अत्यधिकं महत्त्वम् अस्ति। धनेन जीवननिर्वाहः भवति। धनं विना वयं कथं भोजनम् अपि प्राप्तुम् शक्नुमः? परन्तु यदि लोभेन वयं अन्धाः भूत्वा अधिकाधिकम् धनम् इच्छामः, अनुचितसाधनानाम् प्रयोगं कुर्मः, तर्हि तेन धनेन दुःखमेव भविष्यति। तस्य रक्षणे एव समयः व्यतीतः भवति अतः वयम् उचितसाधनैः एव धनार्जनं कुर्याम। अन्यस्य धनं प्रति कदापि लोभः न कर्तव्यः। ये असहायाः सन्ति तेषाम् यथाशक्ति साहाय्यं कुर्याम।\n(i) धनं प्रति कदापि कः न कर्तव्यः?\n(ii) जीवने कस्य अत्यधिकं महत्त्वम् अस्ति?\n(i) वयम् कथम् धनार्जनं कुर्याम?\n(ii) धनस्य रक्षणे किम् भवति?\nIII. यथानिर्देशं उत्तरत- (2 × 2 = 4)\n(क) 'भविष्यति' इति पदे कः लकारः?\n(ख) 'शक्नुमः' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?\nमञ्जूषातः पदानि चित्वा अनुच्छेदस्य रिक्तस्थानानि पूरयत- (10)\nप्रकाराः, चर्चा, प्रदर्शनम्, भवितव्यम्, करणीयः, सुखम्, पुष्ट्म, पौष्टिकम्, अतएव, व्यायामेन\nअस्मिन् संसारे सर्वे जनाः ________(1)________ इच्छन्ति। शरीरं नीरोगं ________(2)________ च भवेत्। स्वास्थ्यलाभाय व्यायामः कर्तव्यः। व्यायामस्य विविधाः ________(3)________ सन्ति यथा क्रीडा, धावनम्, भ्रमणम्, आसनम् इत्यादयः। अद्यत्वे आसनानाम् प्राणायामस्य च बहु ________(4)________ वर्तते। गृहे जनाः दूरदर्शने तेषाम् ________(5)________ दृष्ट्वा स्वयमपि आचरन्ति। शरीरं हृष्टं पुष्टं बलिष्ठं च ________(6)________। सुस्वादु ________(7)________ भोजनं आवश्यकम्। ________(8)________ शरीरे रक्तस्य संचारः सम्यक् भवति। ________(9)________ मनुष्येण प्रातः एव व्यायामः ________(10)________।\nचित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायाम् प्रदत्तशब्दानानाम् सहायतया पञ्चवाक्यानि पूरयत- (1 × 5 = 5)\nकृषकौ, कुटीरः, वृषभशकटेन, ग्रामस्य, कमलम्\nइदम् चित्रम् ________ अस्ति।\nद्वौ ________ वार्तालापम् कुरुतः।\nसरोवरस्य जले ________ विकसति।\nकृषकः ________ अन्नानि नयति।\nचित्रे एकः ________ अपि अस्ति।\nवाक्येषु रेखाङ्कितपदानाम् समुचितं सन्धिं सन्धिविच्छेदं वा प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत- (4)\n(क) राकेशः पाठं पठति।\n(i) राक + ईशः\n(ii) राका + ईशः\n(iii) राक + ऐशः\n(iv) राका + इशः\n(ख) धर्म + अन्धः न भवेत्।\n(ग) प्रातः सूर्य + उदयः भवति।\n(घ) नारदः देवर्षिः अस्ति।\n(i) देव + ऋषिः\n(ii) देव + र्षिः\n(iii) देव + रिषि\n(iv) देव + षिः\nउदाहरणानुसारं शब्दरूपेषु रिक्तस्थानानि पूरयत- (1 × 4 = 4)\nकोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत। (1 × 4 = 4)\nच, न, कदाचन, सदा\nअसत्यं ............................... वक्तव्यम्।\nमहात्मागांधी .......... अहिंसा न अत्यजत्।\nभक्तः .......................... ईश्वरं स्मरति।\nलता मेघा ... ....... विद्यालयं गच्छतः।\nमञ्जूषातः समुचितपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत- (1 × 4 = 4)\nउदेति, क्रीडन्ति, कूजन्ति, विकसन्ति\nउद्याने पुष्पाणि ________।\nपूर्वदिशायाम् सूर्यः ________।\nक्रीडाक्षेत्रे बालकाः ________।\nवृक्षे खगाः ________।\nप्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितविभक्तिपदं चित्वा वाक्यपूर्तिः क्रियताम्। (1 × 4 = 4)\n________ नमः। (हरिं / हरये / हरिः)\n________ परितः वृक्षाः सन्ति। (ग्रामम् / ग्रामस्थ / ग्रामः)\n________ उपरि खगाः तिष्ठन्ति। (वृक्षम् / वृक्षस्य / वृक्षाः)\n________ विना जीवननिर्वाहः न भवति। (धनं / धनः / धनस्य)\nउदाहरणानुसारं धातुरुपेषु रिक्तस्थानानि पूरयत- (1⁄2 × 6 = 3)\nउदाहरणानुसारं पदरचनां कुरूत- (1 × 2 = 2)\nयथा- वसन्ति स्म - अवसन्\nलिखन्ति स्म ________\nगच्छन्ति स्म ________\nअधोलिखितम् गद्यांशं पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत- (5)\n(क) चटका अवदत्- "दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।" ततः काष्ठकूटः तां वीणा- नाम्नयाः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्ता श्रुत्वा मक्षिका अवदत्- "ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।" तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्\n1. मण्डूकस्य अभिधानम् किम् अस्ति?\n2. काष्ठकूटः चटकां कस्याः समीपं अनयत्?\n1. चटकायाः काष्ठकूटस्य वार्ता श्रुत्वा मक्षिका किम् अवदत्?\nIII. निर्देशानुसारम् कुरूत- (1⁄2 × 2 = 1)\n(क) 'करिष्यामः' इति पदे किम् वचनम्?\n(ख) 'मक्षिकया' इति पदे का विभक्तिः?\n(ख) अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत- (4)\n1. विद्याधनं कीदृशं धनं अस्ति?\n2. चौरहार्यं किम् न अस्ति?\n1. व्यये कृते किम वर्धते?\n(क) 'व्यये कृते वर्धते' अत्र क्रियापदं किम्?\n(ख) निम्नलिखितपदेषु किम् अव्ययपदम् न अस्ति।\nविलोमपदानि मेलयत- (1⁄2 × 4 = 2)\nमञ्जूषातः समानार्थकपदानि चित्वा लिखत- (3)\nकरालम्, विपिने, हरिणः, सलिले, अन्यस्य, अश्वः\nअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत- (1 × 3 = 3)\n(ख) वसुन्धरा बहुरत्ना भवति।\n(ग) श्रीकण्ठस्य भवने सुखसाधनानि आसन्।\nघटनाक्रमानुसारम् अधोलिखितानि वाक्यानि पुनर् लेखनीयानि। (1⁄2 × 8 = 4)\nगजः महतः गर्तस्य अन्तः पतितः।\nपुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका प्रतिवसति स्म।\nचटकायाः नीडम् भुवि अपतत्।\nमक्षिका गजस्य कर्णे शब्दं कृतवती।\nगजः शुण्डेन शाखाम् अत्रोटयत्।\nकालेन चटकायाः सन्ततिः जाता।\nतृषार्तः गजः जलाशयं अगच्छत्।\nमक्षिकायाः मित्रं मण्डूकः मेघनादः आसीत्।
