Cabinet
Cabinet approves the continuation of Swachh Bharat Mission   till 2025-26 for sustainable outcomes
Financial outlay of ₹1,41,600 crores for SBM-U 2.0, 2.5 times more than the first phase of the mission
SBM-U 2.0 targets Complete elimination of Open Defecation, including fecal sludge management in all cities with less than 1 lakh population
Eradication of hazardous entry into sewers and septic tanks
No untreated wastewater to pollute water bodies
All cities to achieve at least 3-star Garbage Free certification
The Union Cabinet, chaired by the Prime Minister Shri Narendra Modi, today approved thecontinuation of Swachh Bharat Mission  till 2025-26, with focus on sustainability of Open Defecation Free  outcomes, achieving scientific processing of Solid Waste in all cities, and managing Wastewater in cities with less than 1 lakh population in Census 2011 [cities not covered under Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation ].
Financial Outlay under SBM-Urban 2.0:
A financial outlay of ₹1,41,600 crores has been finalized for SBM-U 2.0, including central share of ₹36,465 for the period 2021-22 to 2025-26 which is over 2.5 times the financial outlay of ₹62,009 crores in the last phase of the Mission.
- Fund sharing pattern between Centre and States is as follows:
- Cities with million plus population: 25:75
- Cities with population between 1-10 lakhs: 33:67
- Cities with less than one lakh population: 50:50
- Union territories without legislature: 100:0
- Union territories with legislature: 80:20
Expected Outcomes under Swachh Bharat Mission-Urban 2.0
Sanitation:
- All statutory towns to become at least ODF+
- All cities with <1 lakh population to be made ODF++
- Putting in place systems and processes so that all wastewater is safely treated and optimally reused and no untreated wastewater pollutes water bodies
Solid Waste Management:
- All cities to achieve at least 3-star Garbage Free certification
Swachh Bharat Mission-Urban 2.0: Key Features
Over the next 5 years, the focus of SBM-U 2.0, launched on 1st October 2021 by Hon’ble Prime Minister, will be on sustaining the sanitation and solid waste management outcomes achieved and accelerating the momentum generated, thus achieving the Mission’s vision of a “Garbage Free” Urban India.
The implementation of the Mission components will be done in a structured and time-bound manner, with thorough gap analysis of required infrastructure, detailed 5-year action plans, and annual action plans with timelines. The Mission will be completely paperless, digital, leveraging digital technology for complete transparency and accountability through GIS-mapped waste management infrastructure, robust user interface, online grievance redressal system, end-to-end online monitoring of projects starting from project creation to fund release, and project progress monitoring on integrated GIS-based platform.
Enablers such as outcome-based fund release, greater funding support for smaller ULBs and convergence with 15th FC grants for added funding support, structured implementation plan for each component, robust capacity building, communication and advocacy for sustainable behavior change, intensified thrust on private sector participation, and extensive industry collaboration will help in achieving the Mission’s objectives within the scheduled timelines.
Key Components under Swachh Bharat Mission-Urban 2.0
The following will be the key components for implementation under SBM-U 2.0:
Sustainable Sanitation:
- The Mission will focus on ensuring complete access to sanitation facilities to serve additional population migrating from rural to urban areas in search of employment and better opportunities over the next 5 years. This will be done through the construction of over 3.5 lakhs individual, community and public toilets.
- Complete liquid waste management in cities in less than 1 lakh population – a new component introduced under SBM-Urban 2.0 will ensure that systems and processes are set up in every city so that all wastewater is safely contained, collected, transported and treated and no wastewater pollutes our water bodies.
Sustainable Solid Waste Management:
- 100 percent source segregation of waste along with functional Material Recovery Facilities  in every city, with a focus on phasing out single use plastic
- Setting up of construction & demolition  waste processing facilities and deployment of mechanical sweepers in National Clean Air Programme  cities and in cities with more than 5 lakh population
- Remediation of all legacy dumpsites, so that 14,000 acres of locked up land lying under 15 crore tonnes of legacy waste are freed up.
The above will be achieved through robust capacity building of ULBs and all relevant stakeholders, and intensified focus on citizen engagement through communication and advocacy, for further scaling up the Jan Andolan.
There will be special focus on well-being on sanitation and informal waste workers through provision of personal protective equipment and safety kits, linkages with government welfare schemes along with their capacity building.
Objectives of Swachh Bharat Mission- Urban
In 2014, under the visionary leadership of Prime Minister, India adopted a holistic vision for urban planning and embarked on a journey of transformation in the water and sanitation sector. The announcement for the launch of SBM was made by Prime Minister on 15th August 2014 with the Mission being formally launched on 2nd October 2014 with the following objectives:
- Eradication of open defecation in all statutory towns
- 100% scientific management of municipal solid waste in all statutory towns
- Effecting behaviour change through Jan Andolan
Achievements of Swachh Bharat Mission-Urban
Over the last seven years, the Mission has reached all corners of the country and has changed the lives of countless citizens with its ‘people first’ focus. The following are the key milestones, achievements and impact under SBM-Urban:
- The Mission has revolutionized the sanitation space in urban India by providing 100% access to sanitation facilities in urban India. Under SBM-Urban, over 70 lakh household, community and public toilets have been built thus providing safe and dignified sanitation solutions for all. The Mission has prioritized the needs of women, transgender communities, and persons with disabilities .
- Access to sanitation facilities has been improved further through digital innovation such as SBM Toilets on Google Maps where over 65,000 public toilets across 3,300+ cities have been made live.
- Urban India was declared open defecation free in 2019 following which the Mission has propelled urban India on the path of sustainable sanitation with over 3,300 cities and over 960 cities being certified ODF[1]+ and ODF++[2] respectively.
- Cities are progressing towards Water+ certification under the Water+ Protocol[3] which focuses on treatment of wastewater and its optimum reuse.
- In the area of scientific waste management, waste processing in India has gone up over four times from 18% in 2014 to 70% today.
- This has been aided through 100% door-to-door waste collection in 97% wards and source segregation of waste being practised by citizens in letter and spirit across 85% wards.
- The Mission has been able to bring about a marked difference in the lives of sanitation workers and informal waste workers with over 5.5 lakh sanitation workers linked to social welfare schemes. The uninterrupted services by frontline sanitation workers played a key role in ensuring the safety of urban India during Covid-19 pandemic.
- The active participation of 20 crore citizens  in the program has successfully transformed the Mission into a people’s movement, a true Jan Andolanthrough massive IEC and behaviour change campaigns.
- Digital enablements such as Swachhata App, the digital grievance redressal platform introduced by MoHUA in 2016, has reinvented the way in which citizen grievance redressal is managed. The App has resolved over 2 crore citizen complaints till date with active engagement from citizens. MoHUA has recently launched the revamped version of Swachhata App 2.0
- SwachhSurvekshan, the world’s largest urban cleanliness surveycovering over 4,000 Urban Local Bodies  was initiated under SBM-Urban in 2016. The Survekshan framework has evolved with the years and has today become a unique management tool that accelerates ground level implementation to achieve sanitation outcomes. SwachhSurvekshan 2021 was conducted in record time despite the on-ground challenges posed by the pandemic. Over the years, the survey has received over 7 crore citizen feedback cumulatively.
- Continuous capacity building of state and city level officials with over 10 lakh municipal officials and staff trained on various Mission components.
(
କ୍ୟାବିନେଟ
ସ୍ଥାୟୀ ଫଳାଫଳ ପାଇଁ ୨୦୨୫-୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ୍  ଏସ୍ବିଏମ୍-ୟୁ ଜାରି ରଖିବାକୁ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ଅନୁମୋଦନ କରିଛି
ଏସ୍ବିଏମ୍-ୟୁ ୨.୦ ପାଇଁ ୧,୪୧,୬୦୦ କୋଟିର ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟୟ ଅଟକଳ, ମିଶନର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଠାରୁ ୨.୫ ଗୁଣ ଅଧିକ
ଏସ୍ବିଏମ୍-ୟୁ ୨.୦ ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡିକ ୧ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ସହରରେ ମଳ ପରିଚାଳନାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଖୋଲାରେ ମଳତ୍ୟାଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୋପ କରିବା ।
ସ୍ୱେରେଜ ଏବଂ ସେପ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କରେ କ୍ଷତିକାରକ ବସ୍ତୁ ପ୍ରବେଶକୁ ଦୂର କରିବା
ଜଳାଶୟଗୁଡିକ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶୋଧିତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ନାହିଁ
ସମସ୍ତ ସହରାଞ୍ଚଳ ଅତି କମରେ ୩ ତାରକା ଆବର୍ଜନା ମୁକ୍ତ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ହାସଲ କରିବା
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଆଜି ୨୦୨୫-୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ କୁ ଜାରି ରଖି ରଖିବାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଛି ଯାହା ବାହାରେ ମଳତ୍ୟାଗ ମୁକ୍ତ , ସମସ୍ତ ସହରରେ କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉପାୟରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବ ଏବଂ ୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଆଧାରରେ ୧ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରଗୁଡିକରେ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ପରିଚାଳନା କରିବ  ଅଧୀନରେ ନାହିଁ ।
ଏସ୍ବିଏମ୍ - ସହରାଞ୍ଚଳ ୨.୦ ଅଧୀନରେ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟୟ ଅଟକଳ:
ଏସ୍ବିଏମ୍-ୟୁ ୨.୦ ପାଇଁ ୧,୪୧,୬୦୦ କୋଟିର ଏକ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟୟବରାଦ ଚୂଡାନ୍ତ ହୋଇଛି, ଏଥି ମଧ୍ୟରେ ୨୦୨୧-୨୨ ରୁ ୨୦୨୫-୨୬ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅଂଶଧନ ୩୪,୪୬୫ କୋଟି ଟଙ୍କା ରହିଛି ଯାହାକି ମିଶନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁଳନାରେ ୨.୫ ଗୁଣ ଅଧିକ ଅର୍ଥାତ ୬୨,୦୦୯ କୋଟି ଟଙ୍କା ରହିଛି ।
କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଠି ଅନୁପାତ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଟେ:
- ୧୦ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରଗୁଡିକ: ୨୫:୭୫
- ୧-୧୦ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ସହରଗୁଡିକ: ୩୩:୬୭
- ଏକ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରଗୁଡିକ: ୫୦:୫୦
- ବିଧାନସଭା ନଥିବା କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ: ୧୦୦: ୦
- ବିଧାନସଭା ଥିବା କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ: ୮୦:୨୦
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ-ସହରାଞ୍ଚଳ ୨.୦ ଅଧୀନରେ ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ଫଳାଫଳ
ପରିମଳ:
୧. ସବୁ ବୈଧାନିକ ସହରଗୁଡିକ ଅତିକମରେ ଓଡିଏଫ୍ + ହେବ
୨. ୧ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ସହର ଓଡିଏଫ୍ ++ ହେବ
୩. ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନିତ କରିବା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ ଏବଂ ଭଲ ଭାବରେ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ହେବ ଏବଂ କୌଣସି ବିଶୋଧିତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ଜଳାଶୟକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିବ ନାହିଁ ।
କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା:
- ସମସ୍ତ ସହର ଅତିକମରେ ୩ ତାରକା ଆବର୍ଜନାମୁକ୍ତ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ହାସଲ କରିବା
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ-ସହରାଞ୍ଚଳ ୨.୦: ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡିକ
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୧ ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏସବିଏମ୍-ୟୁ ୨.୦ର ଧ୍ୟାନ ଆଗାମୀ ୫ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପରିମଳ ଏବଂ କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ଫଳାଫଳକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗତିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ସହିତ ମିଶନର ଭିଜନ ଥିବା ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳକୁ “ଆବର୍ଜନା ମୁକ୍ତ” ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ।
ମିଶନ୍ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏକ ସରଞ୍ଚନା ଆବଶ୍ୟକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ୫ ବର୍ଷର ବିସ୍ତୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା ଏବଂ ସମୟସୀମା ସହିତ ବାର୍ଷିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନା ସମୟ ସୀମା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯିବ । ଏଥି ସହିତ ମିଶନ୍ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କାଗଜବିହୀନ, ଡିଜିଟାଲ୍ ହେବ, ଜିଆଇଏସ୍ ମ୍ୟାପିଂ ହୋଇଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଦୃଢ ଉପଭୋକ୍ତା ଇଣ୍ଟରଫେସ୍, ଅନଲାଇନ୍ ଅଭିଯୋଗ ସମାଧାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପ୍ରକଳ୍ପ ସୃଷ୍ଟି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଣ୍ଠି ମଞ୍ଜୁର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକଳ୍ପର ଟିକିନିଖି ଅନଲାଇନ୍ ମନିଟରିଂ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରିବ, ଏବଂ ସମନ୍ୱିତ ଜିଆଇଏସ୍-ଆଧାରିତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଗ୍ରଗତି ମନିଟରିଂ ହେବ ।
ପରିଣାମ ଯେପରିକି ଫଳାଫଳ ଆଧାରିତ ପାଣ୍ଠି ମଞ୍ଜୁର, ଛୋଟ ସହରାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଅଧିକ ଅର୍ଥ ସହାୟତା ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ ଅର୍ଥ ସହାୟତା ପାଇଁ ୧୫ ତମ ଅର୍ଥ କମିଶନଙ୍କ ଅନୁଦାନ ସହିତ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ସହାୟତା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନ ପାଇଁ ସଂରଚନା କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଯୋଜନା, ଦୃଢ଼ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ, ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ଆଡଭୋକାସି ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବହାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ସହଯୋଗ ଉପରେ ସକରାତ୍ମକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଶିଳ୍ପ ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ର୍ନିଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ମିଶନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ-ସହରାଞ୍ଚଳ ୨.୦ ଅଧୀନରେ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ
ଏସ୍ବିଏମ୍-ୟୁ ୨.୦ ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେବ:
ସ୍ଥାୟୀ ପରିମଳ:
୧. ମିଶନ ଆଗାମୀ ୫ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମସଂସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଲୋକ ଆସିବାର ଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ପରିମଳ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବ । ୩.୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ଗୋଷ୍ଠି ଏବଂ ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟ ର୍ନିମାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରାଯିବ ।
୨. ଏକ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତରଳ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ – ଏସ୍ବିଏମ୍-ସହରାଞ୍ଚଳ ୨.୦ ଅଧୀନରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଏକ ନୂତନ ଉପାଦାନ ନିଶ୍ଚିତ କରିବ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ଥାପିତ ହେବ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ସଂଗ୍ରହ, ପରିବହନ ଏବଂ ବିଶୋଧନ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ କୌଣସି ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ଆମ ଜଳ ଉତ୍ସକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିବନାହିଁ ।
ସ୍ଥାୟୀ କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା:
- ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସାମଗ୍ରୀ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ସୁବିଧା  ସହିତ ଏକକ ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକକୁ ବନ୍ଦ ଉପରେ ଧ୍ୟାନଦେଇ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ୧୦୦ ପ୍ରତିଶତ ପୃଥକକରଣ କରାଯିବ ।
- ର୍ନିମାଣ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିବା  ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ସୁବିଧା ଏବଂ ଜାତୀୟ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ  ସହର ଏବଂ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରରେ ସଫେଇ ଯନ୍ତ୍ର ମୁତୟନ ।
- ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା ଅଳିଆଗଦାଗୁଡିକର ପ୍ରତିକାର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ୧୫ କୋଟି ଟନ୍ ପୁରୁଣା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପଡ଼ିଥିବା ୧୪,୦୦୦ ଏକର ଅଚଳ ଜମି ମୁକ୍ତ ହୋଇଯିବ ।
ଉପରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ ପାଇଁ ପୌରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଏବଂ ଏକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦ୍ୱାରା ଗୋଷ୍ଠି ସଚେତନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏଥିରେ କିଭଳି ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାମିଲ କରାଯିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବ ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁରକ୍ଷା ଉପକରଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା କିଟ୍ ଯୋଗାଇବା, ସରକାରୀ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ପରିମଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା କର୍ମଚାରୀ ସୁସ୍ଥତା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବ ।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ ସହରାଞ୍ଚଳର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ;
୨୦୧୪ ରେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତ ସହରୀ ଯୋଜନା ପାଇଁ ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଗ୍ରହଣ କରି ଜଳ ଓ ପରିମଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ଏସ୍ବିଏମ୍ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଘୋଷଣା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୨୦୧୪ ମସିହା ୧୫ ଅଗଷ୍ଟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ମିଶନ ୨ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୪ ରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା:
- ସମସ୍ତ ବୈଧାନିକ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଖୋଲାରେ ମଳତ୍ୟାଗର ବିଲୋପ କରିବା
- ସମସ୍ତ ସହରଗୁଡିକରେ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ୧୦୦% ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରିଚାଳନା କରିବା
- ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜରିଆରେ ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ-ସହରାଞ୍ଚଳ ର ସଫଳତା
- ଗତ ସାତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମିଶନ ଦେଶର ସମସ୍ତ କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ପହଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ଏହା ‘ପ୍ରଥମେ ଲୋକ\' ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଅଗଣିତ ନାଗରିକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି । ଏସ୍ବିଏମ୍- ସହରାଞ୍ଚଳ ଅଧୀନରେ ନିମ୍ନଲିଖିତଗୁଡିକ ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ସଫଳତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବ:
- ମିଶନ୍ ସହରାଞ୍ଚଳ ଭାରତରେ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ୧୦୦% ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି । ଏସ୍ବିଏମ୍-ସହରାଞ୍ଚଳ ଅଧୀନରେ ୭୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଘର, ଗୋଷ୍ଠି ଏବଂ ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟ ର୍ନିମାଣ କରାଯାଇଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିରାପଦ ତଥା ସମ୍ମାନଜନକ ପରିମଳ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହି ମିଶନ ମହିଳା, କିନ୍ନର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ  ଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଛି ।
- ଡିଜିଟାଲ୍ ନବସୃଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୁଗୁଲ୍ ମ୍ୟାପରେ ଏସ୍ବିଏମ୍ ଶୌଚାଳୟ ପରିପରିମଳ ସୁବିଧାକୁ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ କରାଯାଇ ପାରିଛି ଯେଉଁଠାରେ ୩୩୦୦+ ସହରରେ ୬୫,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ।
- ୨୦୧୯ ରେ ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ଖୋଲାରେ ମଳତ୍ୟାଗ ମୁକ୍ତ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ପରେ ମିଶନ୍ ୩୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ସହର ଏବଂ ୯୬୦ ରୁ ଅଧିକ ସହରକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଓଡିଏଫ୍ + ଏବଂ ଓଡିଏଫ୍++ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସହ ଦେଶର ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ନିରନ୍ତର ପରିମଳ ପଥରେ ଆଗେଇ ନେଇଛି ।
- ସହରଗୁଡ଼ିକ ୱାଟର+ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍  ଅଧୀନରେ ୱାଟର + ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରଗତି କରୁଛନ୍ତି ଯାହାକି ବର୍ଜ୍ୟ ଜଳର ବିଶୋଧନ ଏବଂ ଏହାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ ।
- ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଭାରତରେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ୨୦୧୪ ରେ ୧୮% ରୁ ଆଜି ୭୦% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।
- ୯୭% ୱାର୍ଡରେ ୧୦୦% ଘରକୁ ଘର ଅବେର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ୮୫% ୱାର୍ଡରେ ନାଗରିକମାନେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଉଥିବା ଆବେଗ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପୃଥକକରଣ କରୁଛନ୍ତି ।
- ଏହି ମିଶନ ପରିମଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଶ୍ରମିକ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ୫.୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପରିମଳ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନା ସହିତ ଜଡିତ ଏକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛି । କୋଭିଡ-୧୯ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ଦେଶର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଆଗଧାଡିର ପରିମଳ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସେବା ଯୋଗାଣ ସହରର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।
- ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ୨୦ କୋଟି ନାଗରିକଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ  ମିଶନକୁ ସଫଳତାର ସହ ଏକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ କରିଛି, ଏକ ପ୍ରକୃତ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନର ବୃହତ ଆଇଇସି ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଭିଯାନ କରିପାରିଛି ।
- ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆପ୍ ଭଳି ଡିଜିଟାଲ୍ ସାମର୍ଥ୍ୟ, ୨୦୧୬ ରେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ଅଭିଯୋଗ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯାହା ନାଗରିକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗର ସମାଧାନ ପରିଚାଳନା ପଦ୍ଧତିକୁ ପୁନଃ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିଛି । ନାଗରିକଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଯୋଗଦାନ ସହିତ ଏହି ଆପ୍ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ନାଗରିକ ଅଭିଯୋଗର ସମାଧାନ କରିଛି । ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ନିକଟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆପ୍ ୨.୦ ର ନବୀକରଣ ହୋଇଥିବା ସଂସ୍କରଣ ଆରମ୍ଭ କରିଛି ।
- ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ବୃହତ୍ ସହରାଞ୍ଚଳ ସଫେଇ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଯେଉଁଥିରେ ୪୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ପୌରସଂସ୍ଥା  ଉପରେ ୨୦୧୬ ରେ ଏସ୍ବିଏମ୍-ସହରୀ ଅଧୀନରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ସର୍ବେକ୍ଷଣ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବିକଶିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଆଜି ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଉପକରଣ ହୋଇପାରିଛି ଯାହା ପରିମଳ ଫଳାଫଳ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ତରର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରେ । ମହାମାରୀ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ତରୀୟ ଆହ୍ୱାନ ସତ୍ୱେ ରେକର୍ଡ ସମୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ୨୦୨୧ କରାଯାଇଥିଲା । ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି, ଏହି ସର୍ଭେରେ ୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ନାଗରିକଙ୍କ ମତାମତ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।
- ମିଶନର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିମ ପ୍ରାପ୍ତ ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୌରପାଳିକା ଅଧିକାରୀ ଏବଂ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ତଥା ସହର ସ୍ତରର ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି ।
HS
(