Prime Minister's Office
English rendering of PM’s speech during the review of National Maritime Heritage Complex at Lothal, Gujarat via video conferencing
Namaskar!
All of you are physically present at the historical and world heritage Lothal. Though I am connected with you through technology from far away Delhi, I am feeling as if I am there in the midst of all of you. Just now, I saw various projects at the National Maritime Heritage Complex through a drone and also reviewed their progress. I am satisfied that this project is progressing very fast.
Friends,
I spoke of taking pride in our heritage as part of the ‘Panch Pran’  while addressing the nation from the ramparts of the Red Fort this year. Our Chief Minister Bhupendrabhai also referred to that just now. Our maritime heritage is one such great legacy handed down by our ancestors. The history of any place or time not only inspires the future generations but also alerts us for the future. There are many such tales of our history, which have been forgotten and no measures were taken to preserve them and pass them on to the next generations. We could have learnt so much from those events of history.
We forgot that we had great heritage like Lothal and Dholavira, which were famous for sea trade even thousands of years ago. There were the Chola Empire, Chera Dynasty and Pandya Dynasty in the south, which recognized the potential of marine resources and gave it an unprecedented height. Not only did they expand their maritime power, they were also successful in taking trade to far-flung countries. Chhatrapati Shivaji Maharaj also formed a strong navy and challenged foreign invaders.
It is such a proud chapter in the history of India which was ignored. Can you imagine that Kutch had the ship building industry thousands of years ago? Large ships made in India were sold all over the world. This indifference towards heritage did a lot of damage to the country. It is necessary to change this situation. Therefore, we decided to turn Dholavira and Lothal, the centers of India's pride, in the same form they were once famous for. And today we can see that mission moving at a rapid pace.
Friends,
Today, I am also reminded of the thousands of years of traditions while talking about Lothal. Sikotar Mata is worshiped in many areas of Gujarat. She is worshiped as the goddess of the sea. Experts doing research on Lothal believe that Sikotar Mata was worshiped in some form or the other even at that time. It is said that people used to worship Sikotar Devi before venturing into the sea so that she would protect them during their journey. According to historians, Sikotar Mata is related to the island of Socotra, which is today in the Gulf of Aden. This shows that sea trade routes were open far and wide from the Gulf of Khambhat even thousands of years ago.
Friends,
Recently, the temple of Sikotar Mata was unearthed during excavations near Vadnagar. Some evidence has also been found suggesting maritime trade existed here in ancient times. Similarly, evidence of having a lighthouse in Jhinjhuwada village of Surendranagar has been found. You also know that light houses were built to guide ships at night. And the people of the country will be surprised to know that the sea is about 100 kilometers away from Jhinjhuwada village. Several evidence in this village show that it used to have a very busy port several centuries ago. This also tells us about the flourishing maritime trade in this entire region since ancient times.
Friends,
Lothal was not only a major trading center of the Indus Valley Civilization, but it was also a symbol of India's maritime power and prosperity. It still amazes experts the way Lothal was developed as a port city thousands of years ago. The remains of the city, market and port found in the excavations of Lothal give amazing views of urban planning and architecture during that period. The type of system that existed here to deal with natural challenges, there is much to be learned for today's planning as well.
Friends,
In a way, this region was blessed by both Goddess Lakshmi and Goddess Saraswati. Lothal was very prosperous due to its trade relations with many countries. It is said that flags of 84 countries used to be hoisted at the port of Lothal at that time. Similarly, the Valabhi University nearby used to attract students from more than 80 countries of the world. Chinese philosophers who came to this region in the seventh century also wrote that Valabhi University had more than 6,000 students at that time. That is, the region was also graced by Goddess Saraswati.
Friends,
The proposed heritage complex in Lothal is being built in such a way that even common people of India can easily understand its history. An attempt is being made to revive the same era by using very modern technology. The same splendor and power of thousands of years ago is being revived on this land.
I am sure it will become a huge center of attraction for tourists from all over the world. The complex is being developed to welcome thousands of tourists a day. Just as the Statue of Unity in Ekta Nagar is creating a record of tourists every day, similarly the day is not far when people from every corner of the country will come to see this heritage complex in Lothal. This will create thousands of new employment and self-employment opportunities here. This region will also benefit from the fact that it is not too far from Ahmedabad. In future, more and more people will come here from other cities and will give an impetus to tourism here.
Friends,
I can never forget the difficult days this region has seen. At one time the sea was expanded so much that it was difficult to produce any crop in a very large area. People have seen those days about 20-25 years ago that no one used to give them loan even against hundreds of acres of land during the crisis. The lender also used to say that what he would do with the land which was not useful. We have brought out Lothal and this entire region today from that period.
And friends,
Our focus is not just limited to heritage complexes to bring back Lothal and the region to its past glory. Today so much work of modern infrastructure is taking place in the coastal areas of Gujarat and various industries are being established in the coastal areas. Lakhs of crores of rupees are being spent on these projects.
Very soon, the semiconductor plant will also add to the pride here. Our government is working with full force to make this region developed again as it was thousands of years ago. Lothal, which fills us with pride because of its history, will now shape the future of the generations to come.
Friends,
A museum is not just a means of storing and displaying things or documents. When we cherish our heritage, we preserve the feelings attached to it along with it. When we look at the Tribal Freedom Fighter Museums being built across the country, it becomes clear how much our tribal heroes contributed to the freedom struggle of India. When we see the National War Memorial and the National Police Memorial, we realize how our brave sons and daughters lay down their lives to protect the country and keep it safe. When we visit the Prime Minister's Museum, we get to know the power of democracy, the journey of 75 years of our country. The Statue of Unity in Kevadia, Ekta Nagar reminds us of the efforts, tenacity and penance for the unity and integrity of India.
As you must be aware a huge research work is going on. Similar on the lines of Sardar Patel statue in Kevadia, we are also building a museum for the princely states which merged with India for the unity and integrity of the country. Right now, the design and research work are in the process. The research would include the lifestyle of the princely states, their role in the welfare of society and the country. A person visiting Ekta Nagar would get to know everything from the princely states to the journey of Sardar Saheb and how he forged a united India by successfully integrating princely states into India. Construction work of the museum will also start in the near future.
The heritage that we have developed in the country in the last eight years also shows the scope of our heritage. I am sure the National Maritime Museum being built in Lothal will also fill all Indians with pride about the maritime heritage. With the belief that Lothal will emerge with its old splendor, many thanks to all of you! Best wishes to all of you.
I wish all the brothers and sisters who are sitting in Lothal a very happy and prosperous Diwali and a Happy New Year which falls in Gujarat a day after Diwali. Many thanks to all!
Disclaimer: Some parts of the Prime Minister's speech are also in Gujarati language, which has been translated here.
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ
ଗୁଜରାଟର ଲୋଥାଲ ଠାରେ ଜାତୀୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ଐତିହ୍ୟ ପରିସର କାର୍ଯ୍ୟର ଅଗ୍ରଗତି ନେଇ ଭିଡିଓ କନଫରେନ୍ସିଂ ଯୋଗେ ସମୀକ୍ଷା ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣର ମୂଳପାଠ
ନମସ୍କାର,
ଆପଣ ସମସ୍ତେ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମାରକ ଲୋଥାଲରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି । ମୁଁ ଟେକ୍ନୋଲୋଜୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଦୂର ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମନ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଏହା ଲାଗୁଛି ଯେ ଯେପରି ମୁଁ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି । ସମ୍ପ୍ରତି ମୁଁ ଡ୍ରୋନ ଯୋଗେ ଜାତୀୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ହେରିଟେଜ୍ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ସହିତ ଜଡ଼ିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଛି, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଗତିର ସମୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ କରିଛି । ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଯେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଜଡ଼ିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁତ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଅଗ୍ରଗତି କରୁଛି ।
ସାଥୀମାନେ,
ଚଳିତବର୍ଷ ଲାଲକିଲ୍ଲାରୁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣର ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବାବେଳେ ମୁଁ ଆମର ଐତିହ୍ୟ ଉପରେ ଗର୍ବର କଥା କହିଥିଲି । ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଭାଇ ମଧ୍ୟ ସେହି କଥା ଉଠାଇଥିଲେ । ଆମର ସାମୁଦ୍ରିକ ଐତିହ୍ୟ ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ପିତ ଏପରି ଏକ ମହାନ ଅମାନତ ଅଟେ । କୌଣସି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟର ଇତିହାସ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ପ୍ରେରିତ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ଆମକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସଚେତନ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ । ଆମର ଇତିହାସର ମଧ୍ୟ ଅନେକ କଥା ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଭୁଲିଯାଇଛୁ, ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଏବଂ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଂଚାଇବା ପଥ ଅନ୍ୱେଷଣ କରାଯାଇ ନାହିଁ । ଇତିହାସର ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅନେକ କିଛି ଜ୍ଞାନ ପାଇପାରିଥାଆନ୍ତୁ ।
ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ଐହିତ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଏକ ବିଷୟ ଅଟେ, ଯାହା ସମ୍ପର୍କ ବହୁତ କମ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି । ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବର ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଭାବରେ ଛାଇ ରହିଥିଲା । ଆମର ସମ୍ପର୍କ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭ୍ୟତା ସହିତ ରହିଥାଉ, ତେବେ ଏହା ପଛରେ ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତିର ବହୁତ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଦାସତ୍ୱର ଦୀର୍ଘ ଅବଧି କେବଳ ଭାରତର ଏହି ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିନି ବରଂ ସମୟ ସହିତ ଆମେ ଭାରତୀୟ, ଆମର ଏହି ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ମଧ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଆମେ ଭୁଲିଗଲୁ ଯେ ଆମର ପାଖରେ ଲୋଥର ଏବଂ ଧୋଲାବୀରା ଭଳି ମହାନ ଅମାନତ ରହିଛି, ଯାହା ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ଆମର ଦକ୍ଷିଣରେ ଚୋଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଚେର ରାଜବଂଶ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ ରାଜବଂଶଜ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମୁଦ୍ରୀ ସଂସାଧନର ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ । ସେମାନେ କେବଳ ଆମର ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତିର ବିସ୍ତାର କରି ନ ଥିଲେ, ବରଂ ଏହାର ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୂର-ସୁଦୂର ଦେଶମାନଙ୍କରେ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ନେବାରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ । ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ମଧ୍ୟ ଏକ ସଶକ୍ତ ନୌସେନା ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଲେ ।
ଏହି ସବୁକିଛି ଭାରତର ଇତିହାସର ଏମିତି ଗୌରବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ, ଯାହାକୁ ଅଣଦେଖା କରି ଦିଆଗଲା । ଆପଣ କଳ୍ପନା କରିପାରୁଥିବେ, ହଜାରେ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ କଚ୍ଛଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜାହାଜ ନିର୍ମାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟୋଗ ଚାଲୁଥିଲା । ଭାରତରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାଣିର ବଡ଼ ବଡ଼ ଜାହାଜ, ବିଶ୍ୱରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଉଥିଲା । ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରତି ଏପରି ଉଦାସୀନତା ଦେଶକୁ ବହୁତ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଲା । ଏହି ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଜରୁରୀ ଅଟେ । ଏଥିପାଇଁ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ କଲୁ ଯେ ଧୋଲାବୀରା ଏବଂ ଲୋଥାଲର ଭାରତର ଗୌରବର ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆମେ ସେହିଭଳି ଭାବରେ ଫେରାଇବୁ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ କେବେ ଏହା ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ଆଜି ଆମେ ସେହି ମିଶନ ଉପରେ ଅତିଶୀଘ୍ର କାମ ହେବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ।
ସାଥୀମାନେ,
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଲୋଥଲର ଆଲୋଚନା କରୁଛି ସେତେବେଳେ ମୋତେ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଚାଲି ଆସୁଥିବା ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ମନରେ ଆସୁଛି । ଆଜି ଗୁଜରାଟର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସିକୋତର ମାଣଙ୍କର ପୂଜା କରାଯାଉଛି । ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ଦେବୀ ବୋଲି ମାନି ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ । ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଲୋଥର ଉପରେ ରିସର୍ଚ୍ଚ କରିଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କର ମତ ଯେ ସେହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସିକୋତର ମାତାଙ୍କୁ କୌଣସି ନା କୌଣସି ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା । କୁହାଯାଏ ଯେ, ସମୁଦ୍ରରେ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ସିକୋତର ଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହାକି ସେହି ଯାତ୍ରାରେ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା କରିବେ । ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ମତରେ ସିକୋତର ମାତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ସୋକୋତ୍ରା ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ରହିଛି । ଯାହା ଆଜି ଆଦିଡେନ ଗଲ୍ଫରେ ଥିବା ସେକେଟ୍ରା ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଏହାଦ୍ୱାରା ସୂଚନା ମିଳୁଛି ଯେ ଆଜିଠାରୁ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଖଂଭାତର ଉପମହାସାଗର ଠାରୁ ବହୁଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ବାଣିଜ୍ୟ କରିବାର ମାର୍ଗ ଖୋଲା ଥିଲା ।
ସାଥୀମାନେ,
ନିକଟରେ ବଡ଼ନଗର ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଦନ କରାଯିବା ସମୟରେ ସିକୋତର ମାତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା । କିଛି ଏମିତି ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏଠାରୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ମିଳୁଛି । ଏହିଭଳି ଭାବରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ନଗରର ଝଞ୍ଜୁବାଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଲାଇଟ ହାଉସ ଥିବାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି । ଆପଣମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଲାଇଟ ହାସଉ ଜାହାଜମାନଙ୍କୁ ରାତିରେ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବାକୁ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଲା । ଏବଂ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏହା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱିତ ହୋଇଯିବେ ଯେ ଝଞ୍ଜୁବାଡ଼ା ଗ୍ରାମ ଠାରୁ ସମୁଦ୍ର ପାଖାପାଖି ୧ଠଠ କିଲୋମିଟର ଦୂର ହେବ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଗାଁରେ ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରମାଣ ଅଛି ଯାହା ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ଯେ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଗାଁରେ ବହୁତ ବ୍ୟସ୍ତବହୁତ ବନ୍ଦର ରହିଥିଲା । ଏହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ହିଁ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ଥିବାର ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ ।
ସାଥୀମାନେ,
ଲୋଥାଲ କେବଳ ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟାକା ସଭ୍ୟତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ନ ଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଲୋଥଲର ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ଏକ ବନ୍ଦର ସହର ଭାବରେ ବିକଶିତ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ସୂଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଆମକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି ଦେଇଥାଏ । ଲୋଥଲ ଠାରେ ଖୋଦନ ପରେ ମିଳିଥିବା ସହର, ବଜାର ଏବଂ ବନ୍ଦରର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ, ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ସହରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଇଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆଜିର ଯୋଜନା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କିଛି ଶିଖିବାକୁ ଅଛି।
ସାଥୀମାନେ,
ଏକ ପ୍ରକାରରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଉଭୟ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଅନେକ ଦେଶ ସହିତ ବାଣିଜି୍ୟକ ସମ୍ପର୍କ ହେତୁ ଏଠାରେ ଧନବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା । କୁହାଯାଏ ଯେ ସେହି ସମୟରେ ଲୋଥାଲ ବନ୍ଦରରେ ୮୪ଟି ଦେଶର ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଉଥିଲା । ସେହିପରି ଭାବରେ, ନିକଟରେ ଭାଲାବି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବିଶ୍ୱର ୮ଠରୁ ଅଧିକ ଦେଶର ଛାତ୍ର ଏଠାରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ । ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଥିବା ଚୀନର ଦାର୍ଶନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ ସେହି ସମୟରେ ଭାଲାବି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ୬ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ର ଥିଲେ । ଅର୍ଥାତ୍ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କୃପା ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଥିଲା ।
ସାଥୀମାନେ,
ଲୋଥାଲରେ ନିର୍ମିତ ହେରିଟେଜ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସକୁ ଏପରି ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି ଯେ ଭାରତର ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ସହରରେ ଜାଣିପାରିବେ ଏବଂ ବୁଝିପାରିବେ । ଏଥିରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ବ୍ୟବହାର କରି ସମାନ ଯୁଗକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଛି । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସେହି ବୈଭବ, ସେହି ଶକ୍ତି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରାଯାଉଛି ।
ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ଏହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହେବ । ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ହଜାର ହଜାର ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ବିକଶିତ ହେଉଛି । ଯେପରି ଏକତା ନଗରରେ ଷ୍ଟାଚୁ ଅଫ ୟୁନିଟି ପ୍ରତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପରିଦର୍ଶନ କରିବାର ରେକର୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି, ସେହିଭଳି ସେ ଦିନ ଦୂର ନୁହେଁ ଯେତେବେଳେ ଲୋଥାଲରେ ଏହି ଐତିହ୍ୟ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦେଶର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଆସିବେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ନୂତନ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଆତ୍ମନିଯୁକ୍ତିର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ଅହମ୍ମଦାବାଦ ଠାରୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ନଥିବାରୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପକୃତ ହେବ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ସହରରୁ ଏଠାକୁ ଆସିବେ, ଏଠିକାର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ।
ସାଥୀମାନେ,
ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଥିବା କଷ୍ଟଦାୟକ ଦିନକୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିପାରିବି ନାହିଁ । ଏକ ସମୟରେ ସମୁଦ୍ରର ବିସ୍ତାର ଏତେ ବିଶାଳ ଥିଲା ଯେ ଏଥିପାଇଁ ବହୁତ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଣସି ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ୨୦-୨୫ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିଥିବେ ଯେ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଶହ ଶହ ଏକ ଜମି ବଦଳରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଋଣ କେହି ଦେଉ ନ ଥିଲେ । ଋଣ ଦେବାବାଲା କହୁଥିଲେ ଯେ ଜମି ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ହେବନାହିଁ । ସେହି ଯୁଗରୁ, ଲୋଥାଲ ଏବଂ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଜି ଆମେ ବାହାର କରିଛୁ ।
ଏବଂ ସାଥୀମାନେ,
ଆମର ଧ୍ୟାନ କେବଳ ଲୋଥାଲ ଏବଂ ଏହାର ଅଞ୍ଚଳର ଅତୀତର ଗୌରବକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ କେବଳ ଐତିହ୍ୟ ଗୌରବକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ କେବଳ ଐତିହ୍ୟ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ଆଜି ଗୁଜରାଟର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଧୁନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି, ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଉଛି । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଛି ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ପ୍ଲାଣ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଏଠିକାର ଗୌରବକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇବ । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଲୋଥାଲ ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେତିକି ବିକଶିତ ଥିଲା, ସେହିଭଳି ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୁଣିଥରେ ବିକଶିତ କରିବା ପାଇଁ ଆମ ସରକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋଥାଲ ନିଜର ଐତିହ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଗୌରବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେହି ଲୋଥାଲ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଠନ କରିବ ।
ସାଥୀମାନେ,
ସଂଗ୍ରହାଳୟ କେବଳ ଜିନିଷ କିମ୍ବା ଦସ୍ତାବିଜ୍ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମର ଐତିହ୍ୟକୁ ସଂଲଗ୍ନ ହେଉ କିମ୍ବା ତା’ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଭାବନାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥାଉ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦେଶରେ ନିର୍ମିତ ଆଦିବାସୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ଦେଖିବା, ସେତେବେଳେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ଆମର ବୀର ଆଦିବାସୀ ନାୟକ-ନାୟିକାମାନଙ୍କର କେତେ ଅବଦାନ ରହିଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନାସନାଲ ୱାର ମେମୋରିଆଲ ଏବଂ ନାସନାଲ ପୋଲିସ ମେମୋରିଆଲକୁ ଦେଖୁ, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ଏହି କଥାର ଅନୁଭବ ହୋଇଥାଏ ଯେ ଦେଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ କେମିତି ଆମର ବୀର ସାହସୀ ପୁଅ-ଝିଅମାନେ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା, ଦେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରାଣ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥାଉ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିର ପରିଚୟ ମିଳିଥାଏ, ଆମର ଦେଶର ୭୫ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରାର ବିଷୟ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ, କେଭାଡିଆ, ଏକତା ନଗରରେ ଷ୍ଟାଚୁ ଅଫ ୟୁନିଟି ଆମକୁ ରାଜ୍ୟର ଏକତା ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡତା ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରୟାସ, ଦୃଢ଼ତା ଏବଂ ଅନୁତାପକୁ ମନେ ପକେଇ ଦେଇଥାଏ । ଏବଂ ଆପଣ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଅନୁସନ୍ଧନା କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ କେଭାଡିଆରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ପଟେଲ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି, କାରଣ ସର୍ଦ୍ଦାରେ ସାହେବ ଦେଶର ରାଜା-ରାଜୁଡ଼ା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତା’ ପରେ ସେହି ପାଶ୍ୱର୍ରେ ରାଜ-ରାଜୁଡ଼ାମାନେ ଭାରତର ଏକତା ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡତା ପାଇଁ ନିୟମ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରୁଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ଡିଜାଇନ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି, ଅନୁସନ୍ଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି । ସେହି କାରଣରୁ ରାଜା-ରାଜୁଡ଼ାମାନେ କିପରି ଥିଲେ, କ’ଣ କ’ଣ କରୁଥିଲେ, ଦେଶ ତଥା ସମାଜର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେମାନେ କେତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ଦ୍ଦାର ସାହେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେଶର ଏକତା ପାଇଁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଏକତା ନଗରକୁ କେହି ଯଦି ଯିବ ତେବେ ରାଜ-ରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ଠାରୁ ସର୍ଦ୍ଦାର ସାହେବଙ୍କ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଭାରତ କି ପ୍ରକାର ଏକୀକରଣ ହୋଇଥିଲା । ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ କରାଯାଉଛି ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି, ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବ ।
ଗତ ଆଠ ବର୍ଷରେ ଆମେ ଦେଶରେ ଯେଉଁ ଐତିହ୍ୟ ବିକଶିତ କରୁଛି, ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ଆମର ଐତିହ୍ୟ କେତେ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କେତେ ବଡ଼ । ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ଲୋଥାଲରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିବା ଜାତୀୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସାମୁଦ୍ରିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ନେଇ ଗୌରବ ଆଣିଦେବ । ଲୋଥାଲ ନିଜର ପୁରୁଣା ଗୌରବର ସହିତ ପୁଣିଥରେ ଦୁନିଆ ଆଗକୁ ଆସିବ, ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବହୁତ ବହୁତ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଉଛି! ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବହୁତ ବହୁତ ଶୁଭକାମନା ।
NS/MB
(