નાણા મંત્રાલય
આજથી અમદાવાદમાં "શહેરી વિકાસઃ ટેકનોલોજીકલ ઉપાયો અને શાસનના પડકારો" વિષય પર બે દિવસીય ક્ષેત્રીય પરિષદનો પ્રારંભ
પેનલ ચર્ચામાં ક્ષમતા નિર્માણ, માહિતી આધારિત નિર્ણયો, યોગ્ય આયોજન અને વિવિધ સ્રોતોના રિસાયક્લીંગ અને પુન:ઉપયોગ સહિત અન્ય બાબતો પર ચર્ચા કેન્દ્રિત કરાઈ
ભારત સરકારના નાણાં મંત્રાલય તથા એસોસિએટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રી ઓફ ઈન્ડિયા , ગુજરાત કાઉન્સિલ તથા એશિયન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઈન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક , વિદેશ મંત્રાલયના નેજા હેઠળ કાર્યરત સ્વાયત્ત સંશોધન સંસ્થા રિસર્ચ એન્ડ ઈન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ ફોર ડેવલપીંગ કન્ટ્રીઝ  ના સંયુક્ત ઉપક્રમે બે દિવસની ક્ષેત્રીય પરિષદ "શહેરી વિકાસઃ ટેકનોલોજીકલ ઉપાયો અને શાસનના પડકારો" નો આજથી અમદાવાદમાં પ્રારંભ થયો હતો. આ પરિષદ તા.25 અને 26 જૂન, 2018ના રોજ મુંબઈમાં યોજાનારા એઆઈઆઈબીની ત્રીજી વાર્ષિક બેઠકના સંદર્ભમાં યોજાઈ રહી છે.
આ પ્રસંગે વાત કરતાં ભારત સરકારના નાણાં મંત્રાલયના આર્થિક બાબતોના વિભાગના સંયુક્ત સચિવ , ડો. કુમાર વી. પ્રતાપે જણાવ્યું હતું કે "ભારતની વસતિનો એક તૃતિયાંશ હિસ્સો કે જે શહેરી વિસ્તારોમાં વસી રહ્યો છે તે જીડીપીમાં અડધા કરતાં વધુ પ્રદાન કરે છે. આથી શહેરોમાં વસતા લોકોનો સમાવેશ વસતિના સૌથી વધુ ઉત્પાદનલક્ષી વર્ગ તરીકે થાય છે." તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે શહેરી માળખાગત સુવિધાઓ એકત્ર કરવામાં ઘણો બધો ખર્ચ થાય છે. આમ છતાં, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ  જીડીપીમાં 1 ટકા કરતા પણ ઓછી આવકનો હિસ્સો ધરાવે છે. વર્ષ 2016-17ના આર્થિક સર્વેક્ષણ અનુસાર નાણાં મંત્રાલયે એવો અંદાજ મૂક્યો છે કે હાલમાં બેંગ્લોર અને જયપુર તેમના મિલકત વેરાની ક્ષમતાના 5 થી 20 ટકા જેટલી રકમ પણ એકત્ર કરી શકતી નથી. આનો અર્થ એ થયો કે આ શહેરો તેમના સાધનોમાં માત્ર મિલકત વેરામાં જ 5 થી 20 ગણો વધારો કરી શકે તેમ છે. તેમણે સ્માર્ટ સીટી મિશન, AMRUT અને કેન્દ્રના મંત્રાલયોની સ્વચ્છ ભારત મિશન જેવી યોજનાઓની પણ વિગતો આપી હતી.
ગુજરાત સરકારના શહેરી વિકાસ વિભાગ અને શહેરી આવાસ વિભાગના અગ્ર સચિવ શ્રી મુકેશ પૂરીએ શાસનના પડકારો અને વહિવટી તંત્ર આવા પડકારોને પાર પાડવા માટે કેવા આયોજનો કરે છે તે અંગે વિગતો આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ગુજરાતની જીડીપીના અંદાજે 70 ટકા જેટલી રકમ શહેરી વિસ્તારોમાંથી આવે છે. આમ છતાં એવા ઘણાં ક્ષેત્રો છે કે જેને માળખાકિય સુવિધાના વિકાસ માટે કોર્પોરેશન દ્વારા કર એકત્રીકરણ હેઠળ આવરી લઈ શકાય તેમ છે. તેમણે રિજીયોનલ મ્યુનિસિપલ કમિશ્નરોના, રાજ્યની સ્થાનિક સંસ્થાઓની કર ક્ષમતાના નહીં આવરી લેવાયેલા હિસ્સાને આવરી લેવા માટે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ડેપ્યુટ કરવાની સરકાર અને કોર્પોરેશનની યોજના અંગે વાત કરી હતી.
એશિયન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઈન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક  ના મેનેજર  ડો. કે ફેન્ગ દ્વારા માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસમાં ભૂમિકા ધરાવતા મહત્વના ક્ષેત્રોમાં મૂડી રોકાણ અને શહેરોમાં લાંબા ગાળા માટે રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રે રોકાણ તેમજ અન્ય રાજ્યો સાથે કનેક્ટીવિટી તેમજ પ્રાદેશિક કનેક્ટીવિટી માટે એક્સપ્રેસ વે જેવા રોકાણો અંગે વાત કરી હતી.
આ સમારંભમાં પ્રસિધ્ધ નિષ્ણાંતો, પોલિસી પ્રેક્ટીશનર્સ, કેન્દ્ર સરકારના અધિકારીઓ, ઉદ્યોગોના અગ્રણીઓ, દ્વિપક્ષી ભાગીદારો અને એઆઈઆઈબી સહિતની બહુલક્ષી વિકાસ માટેની બેંકોના પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી અને ફાયનાન્સિંગ, સંસ્થાકિય અને નિયમનકારી તંત્ર, લાંબા ગાળાના ભાવિ માટે ટેકનોલોજીકલ વિકલ્પો, નાણાંકીયય ટકાઉપણું અને અન્ય સંબંધિત પાસાઓ અંગે ચર્ચા કરી હતી.
એસોચેમની વેસ્ટર્ન કાઉન્સિલના ચેરપર્સન કુ. ભાગ્યેશ સોનેજીએ રાજ્યમાં માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ માટે માટેના પડકારો બાબતે ખૂટતી કડીઓ તરફ પ્રકાશ ફેંક્યો હતો. તેમણે ગુજરાતમાં ડીએમઆઈસી પ્રોજેક્ટ અંગે વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે વસતિનો અંદાજે 62 ટકા હિસ્સો ડીએમઆઈસી પ્રોજેક્ટ હેઠળ આવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગામડાંઓની મોટી વસતિ શહેરો તરફ સ્થળાંતર કરી રહી છે અને હાલમાં પૂરવઠાની વ્યવસ્થા અંગેના પડકારો ઉભા થયા છે.
પરિષદની પ્રારંભિક બેઠકના અધ્યક્ષ અને આરઆઈએસના માનનીયય ફેલો પ્રોફેસર અમિતાભ કુંડુએ તમામ મહાનુભવોનું સ્વાગત કર્યું હતું અને મંચ ઉપર ઉપસ્થિત આ મહાનુભવોએ હાથ ધરેલા સંશોધન કાર્યને બિરદાવ્યું હતું તથા રાષ્ટ્રની શહેરી માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ અંગેના પડકારો અને આગળના પંથ અંગે વાત કરી હતી.
એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંકના ઈન્ડિયન રેસિડેન્ટ મિશનના કન્ટ્રી ડિરેક્ટર શ્રી કેનીચી યોકો યામાએ ભારતમાં રાજ્યસ્તરે કામ કરતી વખતે સામનો કરવો પડ્યો હોય તેવા પડકારો અને તકો અંગે વાત કરી હતી. તેમણે દેશમાં એડીબી દ્વારા હાથ ધરાયેલી વિવિધ યોજનાઓ અંગે માહિતી આપી હતી. તેમણે તેમના પ્રેઝન્ટેશનમાં ભારતના તાજેતરના આર્થિક સર્વેક્ષણને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે નાણાંકિય વર્ષ 2040 સુધીમાં અંદાજે 180 અબજ જેટલુ રોકાણ થવાનો અંદાજ છે. તેમણે જણાવ્યું કે શહેરી માળખાગત સુવિધાઓનો ઝડપથી વિકાસ થઈ રહ્યો છે અને તેમની બેંકે  39.4 અબજ ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે.
ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ સોશ્યલ સાયન્સિસ, નવી દિલ્હીના શહેરી અભ્યાસ વિભાગના અધ્યક્ષ અને સિનિયર ફેલો ઓ.પી. માથુરે શહેરી માળખાગત સુવિધાઓના પડકારો અંગે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે મુખ્ય પડકારો ખાનગી ફાયનાન્સના છે, કારણ કે પબ્લિક ફાયનાન્સ સામે ખાનગી ફાયનાન્સનો કોઈ વિકલ્પ નથી. અંદાજપત્રિય જોગવાઈઓ એ એક બીજો મુદ્દો છે. આ જોગવાઈઓ પ્રમાણમાં ઘણી ઓછી હોય છે.
એસોચેમની વેસ્ટર્ન કાઉન્સિલના કો-ચેરમેન શ્રી ભરત પટેલે શહેરીકરણના એકંદર દ્રષ્ટિકોણની વાત કરતાં કહ્યું કે શહેરીકરણનો 32 ટકાનો ગુણોત્તર ઘણો નીચો છે. તેમણે કહ્યું કે વર્ષ 2031 સુધીમાં શહેરી વસતિની વધતી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે અને હાલની શહેરી વસતિના જીવન ધોરણમાં સુધારો લાવવા માટે શહેરી માળખાગત સુવિધાઓ અને સેવાઓ માટે ઓછામાં ઓછા 640.2 અબજ ડોલરની જરૂરિયાત છે.
NP/J.Khunt
(Visitor Counter : 208