નાણા મંત્રાલય
ગુજરાતની આર્થિક વૃદ્ધિ પ્રભાવશાળી, પરંતુ જીએસટી હજુ પણ પડકારજનક છે – નાણાં પંચ
ગુજરાતની મુલાકાતે આવેલા 15મા નાણાં પંચનાં અધ્યક્ષ શ્રી એન કે સિંહે અમદાવાદમાં આયોજિત પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું હતું કે, અર્થતંત્રનાં વિસ્તૃત માપદંડોમાં ગુજરાતની ઝડપી પ્રગતિ પ્રભાવશાળી છે અને તેણે અર્થતંત્રનાં સંપૂર્ણ વિકાસ માટે માર્ગ દર્શાવ્યો છે, પણ જીએસટી અર્થતંત્રનાં વિકાસ માટે મોટાં પડકારોમાંનો એક પડકાર રહ્યો છે. નવા એફઆરબીએમ ધારામાં સૂચવ્યાં મુજબ, ગુજરાતનાં જીડીપીમાં ડેટનાં રેશિયોમાં 20 ટકા સુધીનાં ઘટાડાથી પંચ વિશેષ પ્રભાવિત થયું હતું . વળી પંચ ગુજરાતની 3 ટકાથી ઓછી રાજકોષીય ખાધથી પણ પ્રભાવિત થયું હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, ગુજરાતનો મૂડીગત ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને તે અર્થતંત્રનાં મુખ્ય માપદંડોનું સંપૂર્ણ પાલન કરે છે, જે લાંબા ગાળે અર્થતંત્રની સ્વસ્થ વૃદ્ધિમાં પ્રદાન કરે છે.
તાજેતરમાં ગુજરાત સરકરારે સ્વાસ્થ્ય અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રોમાં તેનાં ખર્ચમાં વધારો કર્યો છે, જે આગામી વર્ષોમાં સંપૂર્ણપણે ધ્યાન આપવા યોગ્ય ક્ષેત્રો છે. શ્રી સિંહે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે, ગુજરાતે પ્રાથમિક, દ્વિતીયક અને તૃતિયક ક્ષેત્રો વચ્ચે વધારે સંતુલિત વિકાસ હાંસલ કરવા માટેનો માર્ગ સમગ્ર દેશને દેખાડ્યો છે. અધ્યક્ષે પત્રકાર પરિષદમાં રાજ્ય માટે કેટલીક પડકારજનક બાબતોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેનો સામનો અત્યારે રાજ્ય કરી રહ્યું છે –
- અત્યારે ગુજરાત વિવિધ પડકારોનો સામનો કરે છે, જેમાંથી એક મોટો પડકાર જીએસટીની આવકનો છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા એકવાર જીએસટી વળતર પેટે 14 ટકાની ગેરેન્ટી પૂર્ણ કરવામાં આવશે પછી ગુજરાતને જીએસટીની અંદાજિત આવક પર ગંભીરતાપૂર્વક વિચાર કરવાની જરૂર પડશે અને કરવેરાની અપેક્ષિત આવક પ્રાપ્ત કરવી મોટો મુદ્દો બની શકે છે.
- ગુજરાતને વિવિધ પ્રકારની કુદરતી આફતોનું જોખમ છે એ બાબતનો વિચાર કરીને રાષ્ટ્રીય આપત્તિ રાહત ભંડોળનું પુનર્ગઠન કેવી રીતે કરવું એ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ર છે. રાજ્ય સરકારે આ સંબંધમાં કેટલાંક સૂચનો કર્યા છે.
- શહેરી સ્થાનિક સત્તામંડળો ને લગભગ તમામ અધિકારો સુપરત કરવામાં આવ્યાં છે અને તેનાં હિસાબો વ્યવસ્થિત છે, છતાં રાજ્યનાં નાણાં પંચે વધારે વ્યવસ્થિત બનવા અને બંધારણની કલમ 280ને સુસંગત કામગીરી કરવાની જરૂર છે. અત્યારે સુધી પંચે જે રાજ્યોની મુલાકાત લીધી છે, એ તમામ રાજ્યોની આ સામાન્ય સમસ્યા છે. તેમાં સંપૂર્ણ સુધારાની જરૂર છે.
તેમણે કહ્યું હતું કે, રાજ્ય સરકારે પંચ સમક્ષ વિવિધ મુદ્દાઓ પર વિસ્તૃત રજૂઆત કરી છે અને પંચે તેની નોંધ લીધી છે. વળી પંચે ગુજરાત સરકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી વિવિધ નવી પહેલોની પ્રશંસા કરી છે. જ્યારે હાલની વૃદ્ધિનો દર ક્યાં સુધી જાળવાઈ રહે એ જીએસટી જેવી અનિશ્ચિતતા પર નિર્ભર છે, છતા અર્થતંત્રનાં વિસ્તૃત માપદંડો જાળવવામાં આવ્યાં છે, જે ઘણાં રાજ્યો માટે ઉદાહરણરૂપ અને અનુકરણીય છે.
રાજ્ય સરકારે આવકમાં 50 ટકાથી વધારે હિસ્સો આપવા, ચોખ્ખા વિભાજન ભંડોળમાં વધારો કરવા વિનંતી કરી છે, શહેરીકરણ અને સામાજિક વંચિતતાને આધારે વિભાજન પર વૈકલ્પિક ફોર્મ્યુલા સૂચવી છે.
ગુજરાતનાં મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજય રૂપાણી તથા નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિન પટેલે પંચને આવકાર આપ્યો હતો. મુખ્યમંત્રી રૂપાણીએ સરકારની વિવિધ દરમિયાનગીરી સાથે સામાજિક ક્ષેત્રોમાં થયેલી મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રગતિ વિશે જાણકારી આપી હતી. તેમણે બાળ કુપોષણ અને માધ્યમિક શિક્ષણમાં કેટલાંક ચોક્કસ પડકારોને પહોંચી વળવાની સરકારની કટિબદ્ધતા વિશે પણ જણાવ્યું હતું. રાજ્ય કુદરતી રીતે કેટલાંક લાભ ધરાવતું ન હોવા છતાં માળખાગત ક્ષેત્રમાં થયેલી પ્રગતિમાં સરકારે ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હોવાની બાબત પર તેમણે ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પંચને દારૂબંધીની નીતિને પ્રોત્સાહન આપવા પણ વિનંતી કરી હતી. રાજ્ય સરકારે દારૂબંધીની નીતિમાં તેનાં સકારાત્મક પરિણામોને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રોત્સાહન આપવા પંચને જણાવ્યું હતું.
ઉપરાંત રાજ્ય સરકારનાં વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ તેમની રજૂઆતમાં વર્ટિકલ અને હોરિઝોન્ટલ વિભાજન પર કેટલાંક નવીન સૂચનો પણ કર્યા હતાં. તેમણે રાજ્યોની આવક અને ખર્ચની જવાબદારીઓ વચ્ચે અસંતુલન દૂર કરીને વિભાજનક્ષમ ચોખ્ખા ભંડોળને વધારવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે પંચને આવકની ખાધમાં અનુદાનને બદલે પર્ફોર્મન્સ ગ્રાન્ટ આપવા પણ વિનંતી કરી હતી, જેને પર્ફોર્મન્સ માપદંડની સાથે સારી રીતે સુસંગત કરવાની જરૂર છે. તેમણે કેન્દ્ર સરકાર પ્રાયોજિત યોજનાઓ સાથે સંબંધિત કેટલાંક મુદ્દાઓ પણ પ્રસ્તુત કર્યા હતાં.
મુખ્યમંત્રીએ પંચને નિવેદન સુપરત કર્યુ હતું. પંચનાં અધ્યક્ષે રાજ્યનાં અર્થતંત્રનાં તમામ ક્ષેત્રોમાં રહેલી તકો અને પડકારોનાં સંબંધમાં વિસ્તૃત રજૂઆત કરવા બદલ ગુજરાત સરકારની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે, રાજ્ય સરકારે ઉઠાવેલા મુદ્દાને પંચ ચર્ચા-વિચારણા દરમિયાન ઉચિત રીતે ધ્યાનમાં લેશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, 15મું નાણાં પંચ ગુજરાતની ત્રણ દિવસની મુલાકાતે છે. પંચે રાજ્યનાં વિવિધ રાજકીય પક્ષોનાં નેતાઓ પાસેથી અભિપ્રાયો માંગ્યાં છે. પંચને સ્થાનિક સંસ્થાઓનાં પ્રતિનિધિઓ પણ મળ્યાં હતાં અને તેમણે પર્ફોર્મન્સ ગ્રાન્ટ, માળખાગત વિકાસ કરવા પછાત વિસ્તારો માટે ગ્રાન્ટ આપવાની વિનંતી કરી હતી. તેમણે કોઈ પણ પ્રકારની કડક શરતો વિના સ્થાનિક સરકારી સંસ્થાઓને મૂળભૂત ગ્રાન્ટ આપવા પણ વિનંતી કરી હતી. આ પ્રકારની શરતો ઘણી વાર કેટલાંક ટેકનિકલ કારણોસર પૂર્ણ કરવી મુશ્કેલ હોય છે.
દરમિયાન પંચે ગુજરાત સરકારનાં ઉષ્માસભર આવકારની પ્રશંસા કરી હતી. પંચ આજની અર્થસભર ચર્ચાને આધારે રાજ્ય સરકારે સાથે આદાન-પ્રદાન જાળવી રાખવા પણ આતુર છે. પંચ તમામ રાજ્ય સરકારો, ભારત સરકાર અને પ્રસ્તુત હિતધારકો સાથે ચર્ચાવિચારણા કર્યા પછી ઓક્ટોબર, 2019માં તેની ભલામણનો અંતિમ સ્વરૂપ આપશે.
NP/J.Khunt/RP
(Visitor Counter : 286