text: Japonya (, Nihon ya da Nippon, resmî adı (), Nihon-koku ya da ), Doğu Asya'da bir ada ülkesidir. Büyük Okyanus'ta bulunan Japonya Japon Denizi'nden Çin, Kuzey Kore, Güney Kore ve Rusya'nın doğusuna, kuzeyde Ohotsk Denizi'nden güneyde Doğu Çin Denizi'ne ve Tayvan'a kadar uzanır. Japonca adını oluşturan kanji karakterler "güneş" ve "köken" anlamına gelir. Bu nedenle Japonya "Doğan Güneşin Ülkesi" diye de bilinir. Japonya coğrafî yapısı bakımından 6.852 adadan oluşan bir takımadadır. Bu adaların en büyükleri olan Honshu, Hokkaido, Kyushu ve Shikoku adaları ülkenin %97'sini oluşturur ve genellikle ev adaları olarak anılır. Ülke sekiz bölgede 47 prefektörlüklere ayrılmıştır; Hokkaido en kuzey eyaleti ve Okinawa ise en güney eyaletidir. Japonya, Endonezya'dan sonra 2. en kalabalık ada ülkesidir. Adaların çoğu dağlıktır ve bazıları yanardağlardan oluşur. Japonya'nın en yüksek dağı olan Fuji Dağı bir yanardağdır. Japonya yüzde 98,5'i Japon olan 126 milyonluk nüfusuyla dünyanın nüfus açısından on birinci en kalabalık ülkesidir. Honshu'da bulunan Büyük Tokyo Metropolü, fiili başkent Tokyo ve bulunduğu alan çevresinde bulunan prefektörlükler ve şehirlerle birlikte 30 milyonunun üzerindeki nüfusuyla dünyanın en büyük metropoliten alanıdır. Arkeolojik araştırmalar Paleolitik çağın son döneminden beri insanların Japon adalarında yaşadığını gösterir. Yazılı tarihte Japonya'nın adı ilk olarak 1. yüzyıldan kalma Çin metinlerinde geçer. Japonya'nın tarihi dış dünyadan etkilendikten sonra çok uzun yıllar boyunca tecrit edilmesiyle şekillenmiştir. 12. yüzyıldan 1868'e kadar Japonya, İmparator adına hüküm süren ardışık feodal askeri şogunlar tarafından yönetildi. Japonya, 17. yüzyılın başlarında uzun bir tecrit dönemine girdi ve 1853-54'te ABD filosunun Japonya'yı Batı'ya açmaya zorlamasıyla sona erdi. Neredeyse yirmi yıllık iç çatışma ve ayaklanmadan sonra, İmparatorluk Mahkemesi, 1868'de Chōshū ve Satsuma'dan gelen birkaç klanın yardımı ile siyasi gücünü yeniden kazandı ve Japon İmparatorluğu'nu kurdu. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında, Birinci Çin-Japon Savaşı, Rus-Japon Savaşı ve I. Dünya Savaşı'ndaki zaferler, Japonya'nın artan militarizm döneminde imparatorluğunu genişletmesine izin verdi. 1937’deki İkinci Çin-Japon Savaşı, 1941’de, 1945’te Japon teslim oluşu ardından sona eren İkinci Dünya Savaşında genişledi. 1947 yılında anayasanın kabulünden beri Japonya parlamenter monarşi ile yönetilmektedir. Devletin başı Japon imparatoru, hükûmetin başı ise başbakandır. Seçimle işbaşına gelen bir parlamentosu vardır. Japonya, ASEAN Plus mekanizmasının, BM, OECD, G7, G8 ve G20'nin bir üyesidir ve büyük güç olarak kabul edilir. Japonya, itibarıyla Gayri safi yurt içi hasılaya göre . ve GSYİH SAGP'ne göre . en büyük ekonomiye sahiptir. Dünyanın en büyük dördüncü ihracatçısı ve ithalatçısıdır. Japonya yüksek vasıflı ve eğitimli bir iş gücünden faydalanır; yükseköğretim diplomasına sahip dünyanın en büyük vatandaş oranı arasında. Resmî olarak savaş ilan etme hakkından vazgeçmiş olmasına rağmen, Japonya, kendini savunma ve barışı koruma rollerinde kullanılan, dünyanın yedinci büyük askeri bütçesiyle modern bir orduyu sürdürüyor; 2015 yılında dünyanın en güçlü dördüncü ordusuna sahipti. Japonya, çok yüksek bir yaşam standardı ve İnsani Gelişme Endeksi ile gelişmiş bir ülkedir. Nüfusu, dünyadaki en yüksek yaşam beklentisine ve üçüncü en düşük bebek ölüm oranına sahiptir, ancak yaşlanan nüfus ve düşük doğum oranı nedeniyle sorunlar yaşıyor. Japonya, tarihi ve kapsamlı sineması, etkili müzik endüstrisi, anime, video oyunları, zengin mutfağı ve bilim ve modern teknolojiye yaptığı önemli katkılar ile ünlüdür. Etimoloji Japonca için Japonca kelime olan (), Nihon veya Nippon olarak telaffuz edilir ve kelimenin tam anlamıyla "güneşin kökeni" anlamına gelir. Nichi () karakteri "güneş" veya "gün" anlamına gelir; hon () "temel" veya "orijin" anlamına gelir. Bu nedenle bileşik, "güneşin kökeni" anlamına gelir ve popüler Batı epiteli "Yükselen Güneş Ülkesi'nin" kaynağıdır. Nihon adının ilk kayıtları, Tang hanedanı olan Tang'ın Eski Kitabı'nın Çin tarihi kayıtlarında yer almaktadır. Yedinci yüzyılın sonunda, Japonya'dan bir delegasyon Nihon'un ülkelerinin adı olarak kullanılmasını istedi. Bu adın kökeni 607'de gönderilen ve Sui hanedanlığının resmî tarihinde kaydedilmiş bir harfe sahip olabilir. Japonya Regent Prensi Shōtoku, kendisine "Güneşin doğduğu Arazi İmparatoru" () adını verdiği bir mektupla Çin'e bir misyon gönderdi. Mesaj, Burada, ben, güneşin doğduğu ülkenin imparatoru, ben güneşin battığı ülkenin imparatoruna bir mektup gönderiyorum. Siz nasılsınız? Nihon'u kabul etmeden önce, Yamato ( veya "Büyük Wa") ve wakoku () gibi diğer terimler kullanıldı. Wa () karakteri, Çince tarafından üçüncü yüzyılın Üç Krallık döneminin başlarında olduğu gibi Japonlar için bir atama olarak kullanılan, Wo () (Japonca tarafından "Wa" olarak telaffuz edilir) bir homophone'dur. Wa Hanedanlığı döneminde Nakoku adında Japonya'da erken bir devlet için Wa () (Çince Wei), bir başka form kullanılmıştır. Ama, Japonlar bir miktar con (Çin’de "cüce" veya "cüce" gibi kavramlarla ilişkilendirilmiş) Wa no çağrışımını sevmediler ve bu nedenle "beraberlik, uyum" anlamına gelen "Wa" () karakteriyle değiştirildiler. Japonya kelimesi, muhtemelen tarihsel Çince telaffuzundan kaynaklanmaktadır. Japonya, Marco Polo tarafından Cipangu olarak kaydedildi. Bir Wu lehçesi olan modern Şanghayca'da () Japonya karakterlerinin telaffuzu Zeppen'dir [zəʔpən]. Japonya, Japun veya Japang için kullanılan eski Malay sözcüğü, muhtemelen Fukienese veya Ningpo gibi bir güney kıyı Çin lehçesinden ödünç alındı. ve bu Malay kelimesine 16. yüzyılda Güneydoğu Asya'daki Portekizli tüccarlar tarafından rastlandı. Bu Erken Portekizli tüccarlar daha sonra bu kelimeyi Avrupa'ya getirdi. Bu ismin İngilizce'deki ilk kaydı, 1577'de basılmış ve Portekizli bir Cizvit Luís Fróis tarafından yazılmış 1565 bir mektubun çevirisinde Giapan'ın yazılışından ibarettir. Meiji Restorasyonundan II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar, Japonya'nın tam adı "Büyük Japonya İmparatorluğu" anlamına gelen Dai Nippon Teikoku () idi. Bugün, Nihon-koku/Nippon-koku () adı, "Japonya Devleti" nin anlamı ile günümüzün resmi bir resmi olarak kullanılmaktadır. Uzun formu açıklayıcı bir tanım içermeyen Japonya gibi ülkelere genellikle "ülke", "ulus" veya "devlet" anlamına gelen koku () karakteriyle eklenmiş bir ad verilir. Tarihçe Prehistorya ve antik tarih Japon takımadalarına, ilk olarak adaların hala Asya kıtasının bir parçası olduğu dönemde, yaklaşık 100 bin yıl önce yerleşilmişti. Arkeolojik araştırmalar yontma taş devrinde takımadalarda yaşayan insanların temelde avcılık ve toplayıcılıkla geçindiklerini ortaya çıkarmıştır. Cilalı taş devrinde zarif taş aletler yapılmış, ok ve yay kullanılarak ileri avlanma teknikleri geliştirilmiş ve yemek pişirmek ve saklamak için toprak kaplar üretilmiştir. Jomon stili (sicim desenli) kaplar nedeniyle, MÖ 8 bin ile MÖ 300 yüzyılları arasındaki dönem Jomon dönemi olarak adlandırılır. MÖ 300 yıllarında Asya kıtasından tarım, basit pirinç ekimi ve metal işçiliği teknikleri gelmiştir. Japonya'da yaşayanlar tarımsal üretimi artırmak için günlük yaşamlarında tarım aletleri ve demir silahlar, ayrıca dini ayinler için bronz kılıçlar ve aynalar kullanmışlardır. Bu dönemde işbölümü, yöneten ve yönetilenler arasındaki ayrılığı derinleştirmiş ve ülkede pek çok küçük devlet kurulmuştur. MÖ 300 ile MS 300 yılları arasına rastlayan ve çömlekçi çarkında seramiklerin üretildiği döneme Yayoi dönemi denmiştir. Japon adalarına ilk yerleşenler, MÖ 8 bin yıl öncesinden başlayarak, Kuzey Asya’dan geldikleri sanılan ve Üst Yontmataş (veya en azından Ortataş) devrinde yaşayan topluluklardı. Japonya’nın tarih öncesi birkaç evreye ayrılır: Öncomon veya Seramik Öncesi, Comon(yaklaşık olarak MÖ 7500- 300) ve Yayoi (MÖ 300-MS 300). Bu son dönemde adaların kuzeyine Aynular gelip yerleşti ve son Comon halklarıyla karıştı. MS 3. yüzyıl ortalarına doğru Kore’den geçen, Altay kökenli, atlı savaşçı grupları Güney Japonya’ya gelerek bölgeyi hâkimiyetleri altına aldı. Bu insanlar ölülerini kofun denilen çok büyük Tümülüslere gömüyorlardı; Tümülüslerin çevresine kilden silindirler (haniva) sıralanıyordu. Bu savaşçılar aynı zamanda klanlara dayalı bir toplumsal örgütlenme şeması da getirdi. Buzul çağları boyunca (MÖ 2-3 milyon ile MÖ 10 bin yılları), deniz suyunun büyük bir bölümü kutup çevresinden donduğundan deniz düzeyi çok alçalmıştı, kıta sahanlığındaki Japon Takımadaları kuzeyden, batıdan ve güneyden Asya kıtasına bağlı olmalıydı. Bu çağlara ait yer katmanlarında mamut ve fil taşılları bulunmuştur. Japonların ilk atalarının da böylece Asya’dan ve karadan gelmiş oldukları düşünülmektedir. Comon, toprak kapları bezeme tekniğinde kullanılan ipin adıdır. Mezopotamya ve Mezoamerika gibi uygarlık odaklarında, çanak-çömlek buluntuları tarım devriminden sonra görülüyordu. Japonya’da ise tam tersi olmuştur. Comon’u izleyen çanak-çömlek evresi Yayoi olarak biliniyor. Döner testici tezgâhında yapılmış Yayoi seramiği, kesin olarak bir sulu çeltik kültürünün ürünü sayılmaktadır. Japonlar çeltikleri depolamak için boy boy, çeşit çeşit kaplar yapmışladır. Bugünkü halkın, Japonca konuşan bir kültürden geldiği varsayılırsa, o kültürün Yayoi döneminde oluştuğu da söylenebilir. 538 yılına doğru Budizm’in Kore’den adalara gelişi genelde Japonya’nın tarih döneminin başlangıcı olarak kabul edilir. Asuka dönemi boyunca koyu bir Budist olan Prens Şotoku'nun 622 yılında ölümünden sonra, 628 ve 701 tarihleri arasında birçok yasa çıkarıldı. Bu yasalarla, Tang Hanedanının saltanat sürdüğü Çin’i örnek alan bir yönetim sistemi benimsendi. Nara dönemi (710- 794) boyunca altı Budist mezhep, sonunda Nara’ya yerleşen Japon sarayına kendi görüşlerini benimsetmeye çalıştı. Nara devri, Japonya için yüksek bir kültür devridir. Japon kültürünün birçok temelleri o zaman atılmıştır. İmparator Kammu, Nara’daki keşişlerin etkisinden kurtulmak için Nagaoka’da yeni bir başkent, on yıl sonra da, bu defa Heian-kyo’da bir başkent kurdu. Heian dönemi (794- 1185/1192), Heian şehri başkent olduktan kısa bir zaman sonra Japonya’nın en büyük şehri hâline gelmiştir. Ülke bu dönemde genişlemiş, yeni Budist öğretiler ortaya çıkmıştır, büyük manastırlar kurulmuş ve Japonca’ya özgü yeni çekim eklerini yazmaya elverişli, hecelere dayalı yeni bir yazı yaratılmıştır. Ainularla muharebeler yaşanmış, Ainuların birçok grupları ülkenin daha kuzeyinde bulunan Hokkaido adasına geçmişlerdi. Böylece, Heian devrinin birinci kısmında Hondo adasının tamamen işgali vuku bulmuş ve nispeten küçük Japon devleti genişlemiştir. 858’den sonra Fujivara ailesi iktidarı ele geçirdi ve XII. yüzyılın ortalarına kadar elinde tuttu. Bu aile ileride Japonya’nın “klasik dönemi” sayılacak bir barış ve kültürel gelişme dönemi başlattı. İki kısma ayrılan Heian devrinin ilk kısmı, Fujivara ailesinin elinde bulunan bir feodal grubun diktatörlüğüdür denilebilir. X. yüzyılda iki rakip klan, Tairalarla Minamotolar, Fujiaların yerini almaya çalışmıştır. Onları karşı karşıya getiren uzun mücadele, 1185’te Şimonoseki yakınında Dan- no Ura’da Taira donanmasının yok edilmesiyle sona erdi. Feodal dönem Heian devrinin en tipik vasfı askeri faaliyetlerin her şeyden üstün olmasıdır. Kılıç bu devrin sembolü sayılabilir. Heian döneminin ortalarına doğru “kana” adı verilen iki fonetik alfabe geliştirilmiş ve Çince üslubunun yerini alarak gelişen saf Japon stili edebiyata ışık tutmuş ve oldukça geniş bir biçimde kullanıma girmiştir. Ayrıca bu dönemde sanat alanında da büyük gelişmeler kat edilmiştir. Şogunlar dönemi (1192), Minamoto klanının önderi Yoritomo ve kardeşi Yoşitsune, Taira klanın bertaraf etmiş, sonra da Fujivalara karşı saldırıya geçmişlerdi. Minamoto no Yoritomo imparatorunkinin yanında ikinci bir hükûmet kurmuştur. Yoritomo artık hiçbir yetkisi kalmayan imparatorun 1192’de kendisini başbuğ (şogun: askeri diktatör) olarak atamasını sağladı. Yoritomo uzak eyaletlere valiler gönderip vergi toplama işlerini düzenleyerek pratik ve etkili bir yönetim kurdu. Yoritomo'nun ölümünden sonra yönetim dul karısının ailesine yani Hoco’lara geçti. Bu yeni güç, yeni bir kültür ve ruh oluşturdu. Savaşçılar (Samuray) eski Buddhacı tarikatların geleneklerini reddederek daha sade din biçimlerine döndüler. Kamakura tepelerine Zen tapınakları inşa ettiler ve böylece yeni bir Buddhacılık ve aşılanmaya ve dinsel yazılar Japonca’ya çevrilmeye başlandı. 1221’de bu dinamik hükûmet, otoritesine karşı gelen bir ayaklanmayı bozguna uğrattı. Beş yıl sonra da Asya’dan gelen daha büyük bir tehlikeyi bertaraf etti. 1274’te ve 1281’de Kubilay Han'ın büyük Moğol ordusu Japonya’yı istila etti, ancak etkin bir savunma ve kamikazeler (Tanrıların rüzgârı; 1274’te ve 1281’de çıkıp Moğol donanmasını yok eden iki fırtınaya Japonlar tarafından bu ad verilir) sayesinde Moğol ordusu püskürtüldü. Zamanla kıskançlık ve Hocolara duyulan nefret arttı ve 1333 yılında Aşikaga Takauci imparator II. Daigo ile birleşerek bu iktidara son verdi. İmparator bundan sonra otoritesini yeniden kurmaya çabaladı. Ancak Aşikaga 1336’da İmparator II. Daigo'yu Kyoto’dan sürerek, yerine bir kukla imparator geçirdi. İki yıl sonra da kendini şogun ilan etti. 1333’ten 1338’e kadar süren imparatorluk yönetiminin kısa ömürlü restorasyonun ardından Kyoto, Muromachi’de Ashikaga ailesi tarafından yeni bir askeri hükûmet kuruldu. Muromachi Dönemi 1338’den 1573’e kadar, iki yüzyıldan uzun sürdü. Bu dönem zarfında Bushido’nun sert disiplini estetik ve dini faaliyetlerde ifadesini bulmuştur. Aşikaga tahta oturttuğu imparatorun 1338’de kendisini şogun olarak tanımasını sağladı. Meşru imparator Yamato Dağlarına sığındı ve böylece iki saray dönemi başladı. Modern dönem 10 Mart 1854'te, Komodor Matthew C. Perry ve Amerika Birleşik Devletleri Donanması'na ait Siyah Gemiler, Kanagawa Sözleşmesi ile Japonya'nın dış dünyaya açılmasını zorladı. Bakumatsu döneminde daha sonra Batı ülkeleri ile yapılan benzer antlaşmalar ekonomik ve siyasi krizler getirdi. Şogunun istifası Boshin Savaşı'na yol açtı ve sonucunda tek bir İmparator'un (Meiji Restorasyonu) yönetiminde merkezi bir devlet kuruldu. Batılı siyasi, adli ve askeri kurumları benimseyen Kabine, Özel Konsey'i organize etti , Meiji Anayasasını tanıttı (29 Kasım 1890) ve Ulusal Diyet'i topladı. Meiji döneminde (1868–1912), Japonya İmparatorluğu , Asya'daki en gelişmiş ülke ve etki alanını genişletmek için askeri çatışma peşinde koşan sanayileşmiş bir dünya gücü olarak ortaya çıktı. Birinci Çin-Japon Savaşı (1894–1895) ve Rus-Japon Savaşı'ndaki zaferlerden sonra (1904–1905) Japonya; Tayvan, Kore ve Sahalin'in güney yarısının kontrolünü ele geçirdi. Japon nüfusu 1873 yılında 35 milyon iken 1935'te 70 milyona çıkarak kentleşmeye önemli bir geçiş yaptı. 20. yüzyılın başlarında, artan yayılmacılık ve militarizasyonun gölgesinde kalan bir Taişo Dönemi (1912–1926) görüldü. I. Dünya Savaşı'na İtilaf devletleri safında katılan Japonya'nın Pasifik ve Çin'deki Alman sömürge imparatorluğu mallarını ele geçirmesine izin verildi. 1920'ler, devletçiliğe doğru siyasi bir kaymaya, 1923 Büyük Tokyo Depremi'nin ardından bir kanunsuzluk dönemine, siyasi muhalefete karşı yasaların çıkarılmasına ve bir dizi darbe girişimine tanık oldu. Bu süreç 1930'larda hızlandı ve liberal demokrasiye karşı bir düşmanlığı paylaşan ve kendilerini Asya'da yayılmaya adamış birkaç radikal milliyetçi grup doğurdu. 1931'de Japonya, Mançurya'yı işgal etti ve işgal etti ve işgalin uluslararası kınanmasının ardından iki yıl sonra Milletler Cemiyeti'nden ayrıldı. 1936'da Japonya, Nazi Almanyası ile Anti-Komintern Paktı'nı imzaladı ve 1940 Üçlü Paktı onu Mihver Devletleri'nden biri haline getirdi. Japonya İmparatorluğu 1937'de Çin'in diğer bölgelerini işgal ederek İkinci Çin-Japon Savaşı'nı (1937–1945) hızlandırdı. 1940'ta İmparatorluk, Fransız Hindiçini'ni işgal etti ve ardından Amerika Birleşik Devletleri Japonya'ya petrol ambargosu koydu. 7–8 Aralık 1941'de Japon kuvvetleri Pearl Harbor'a ve diğerlerinin yanı sıra Malaya, Singapur ve Hong Kong'daki İngiliz kuvvetlerine sürpriz saldırılar düzenleyerek Pasifik'te II. Dünya Savaşı'nı başlattı. Savaş sırasında Japonya tarafından işgal edilen bölgelerde, yerel sakinlere karşı çok sayıda suistimal işlendi ve kadınlara rahatlatıcı kadınlar (Japonca: 慰安婦 (ianfu)) adıyla zorla cinsel kölelik yaptırıldı. Sonraki dört yıl boyunca, Sovyetlerin Mançurya'yı işgali ve 1945'te Hiroşima ve Nagasaki'ye atom bombası saldırısı ile sonuçlanan Müttefik zaferlerinden sonra, Japonya koşulsuz teslim olmayı kabul etti. Savaş, Japonya'nın kolonilerine ve milyonlarca insanın hayatına mal oldu. Müttefikler milyonlarca Japon yerleşimciyi Asya'daki eski kolonilerinden ve askeri kamplarından geri gönderdiler ve Japon İmparatorluğu'nu ve fethettiği topraklar üzerindeki etkisini büyük ölçüde ortadan kaldırdılar. Müttefikler, Japon liderlerini savaş suçlarından yargılamak için Uzak Doğu Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi'ni topladılar. 1947'de Japonya, liberal demokratik uygulamaları vurgulayan yeni bir anayasa kabul etti. Müttefik işgali 1952'de San Francisco Antlaşması ile sona erdi ve Japonya'ya 1956'da Birleşmiş Milletler üyeliği verildi. Rekor bir ekonomik büyüme dönemi Japonya'yı dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olmaya itti. Bu dönem 1990'ların ortalarında sona erdi. 11 Mart 2011'de Japonya'da dünya kayıtlı tarihinin en büyük depremlerinden biri olan 2011 Tōhoku depremi ve tsunamisi yaşandı ve bu deprem Fukuşima I Nükleer Santrali kazaları'na sebep oldu. 2012 yılında Senkaku Adaları (Çince Diaoyü) nedeniyle Çin ile aralarında ada krizi yaşandı. Coğrafya Japonya, Pasifik sahili boyunca uzanan toplam 6.852 adaya sahiptir. Okhotsk Denizi'nden Pasifik Okyanusu'ndaki Filipin Denizi'ne kadar olan uzunluğu 3.000 km'den (1.900 mi) fazladır. Kontrol ettiği tüm adaları içeren ülke, 24° ve 46°K enlemler arasında ve 122° ve 146°D boylamlar arasında yer almaktadır. Kuzeyden güneye ana adalar Hokkaido, Honshu, Şikoku ve Kyushu'dur. Okinawa'yı da içeren Ryukyu Adaları, Kyushu'nun güneyinde bir zincir. Nanpō Adaları, Japonya'nın ana adalarının güneyindedir. Birlikte sık sık Japon takımadaları olarak bilinir. 2018 itibarıyla, Japonya'nın bölgesi 377.973,89 km2'dir (145.936,53 metrekare). Doğu Asya'daki en büyük ada ülkesidir. Japonya, dünyanın en uzun altıncı sahil şeridine sahiptir (29.751 km (18.486 mi)). Arazi sınırları yoktur. Çok sayıda dışa açılan adalarından dolayı Japonya, 4.470.000 km2'yi (1.730.000 m2 mi) kaplayan, dünyanın sekizinci büyük Özel Ekonomik Bölgesi'ne sahiptir. Japonya'nın yaklaşık yüzde 73'ü ormanlık, dağlıktır ve tarımsal, endüstriyel veya konut kullanımına uygun değildir. Sonuç olarak, çoğunlukla kıyı bölgelerinde bulunan yaşanabilir bölgeler, nüfus yoğunluğunun aşırı derecede yüksek olmasına neden olmaktadır. Japonya, dünyanın en yoğun nüfuslu ülkelerinden biridir. Japonya'nın toplam alanının yaklaşık %0,5'i geri kazanılmış arazidir (umetatechi). 12. yüzyılda başladı. 20. yüzyılın sonları ve 21. yüzyılın başlarında yapılan projeler arasında Ise Körfezi'ndeki Chubu Centrair Uluslararası Havaalanı, Osaka Körfezi'nin ortasında Kansai Uluslararası Havaalanı, Yokohama Hakkeijima Deniz Cenneti ve Wakayama Marina Şehri gibi yapay adalar yer almaktadır. Japonya'nın Akita kentindeki Ogata köyü, 1957'de başlayan Hachirōgata Gölü'nden geri kazanılan arazilerde kuruldu. Nagasaki, Isahaya'daki Isahaya Koyu'ndaki ıslah projesi (早 早 湾 干 拓 事業) 1989'da başladı ve 2018 itibarıyla toplam 35 km2 (14 metrekare) geri alındı. Japonya adaları Pasifik Ateş Çemberi'nde volkanik bir bölgede bulunur. Öncelikle, Filipin Denizi Plakası'nın kıtasal Amurya Plakası ve Okinawa Plakası'nın altındaki güney batımının ve Güneydoğu’nun diptüksiyonunun bir sonucu olarak Silüriyen'in ortasından Pleistosen'e kadar yüz milyonlarca yıl boyunca meydana gelen büyük okyanus hareketlerinin bir sonucudur. kuzeydeki Okhotsk Plate altındaki Pacific Plate. Japonya kıyılarındaki Boso Üçlü Kavşağı, Kuzey Amerikan Tabak, Pasifik Tabak ve Filipin Deniz Tabakının buluştuğu üçlü bir kavşaktır. Japonya, Avrasya kıtasının doğu kıyısına bağlandı. Alt plakalar Japonya'yı doğuya doğru çekti ve yaklaşık 15 milyon yıl önce Japonya Denizi'ni açtı. Japonya'da 108 aktif volkan var. Yirminci yüzyıl boyunca, Hokkaido'daki Shōwa-shinzan ve Pasifik'teki Bayonnaise Kayaları'ndaki Myōjin-shō dahil olmak üzere birçok yeni volkan ortaya çıktı. Genellikle tsunami ile sonuçlanan yıkıcı depremler her yüzyılda birkaç kez meydana gelir. 1923 Tokyo Depremi'nde 140.000'den fazla kişi öldü. Daha yeni ana depremler, 1995 Büyük Hanshin depremi ve 11 Mart 2011'de Japonya'yı vuran ve büyük bir tsunamiyi tetikleyen 9,1 büyüklüğünde bir deprem olan 2011 Tōhoku Depremi'dir. Japonya, Pasifik Ateş Halkası'ndaki konumu nedeniyle büyük ölçüde depremlere, tsunamiye ve volkanlara eğilimlidir. 2013 Dünya Risk Endeksi'nde ölçüldüğü üzere en yüksek 15. doğal afet riskine sahiptir. Siyaset Hükûmet Japonya anayasal monarşi olup İmparator'un yetkileri oldukça kısıtlıdır. Japonya Anayasası'na göre imparator “devletin ve halkın birliğinin simgesidir” ve egemenlik hakkı olmaksızın sadece törensel bir rol oynar. Egemenlik ise Japon halkına ait olup güç Başbakan ve Diet'in diğer seçilmiş üyeleri tarafından esas tutulur. Akihito'nun çekilmesinden sonra tahta çıkan Naruhito, 2019'da bu yana Japonya İmparatoru'dur. Japonya'nın yasama organı Ulusal Diet çift meclisli bir parlamentodur. Diet her dört yılda bir halkoyuyla seçilen 480 sandalyeli Temsilciler Meclisi, altı yıl görev yapan halk tarafından seçilmiş üyelere sahip 242 sandalyeli Danışmanlar Meclisi'nden oluşmaktadır. 20 yaş üzeri yetişkinlerin gizli oyla tüm seçilebilen makamlar için genel oy hakkı bulunmaktadır. Diette sosyal liberal Japonya Demokratik Partisi ve muhafazakâr Liberal Demokrat Partileri (LDP) hakimdir. LDP 1993 ve 1994 yılları arasında kısa bir 11 aylık dönem ve 2009-2012 yılları dışında, 1955 yılından bu yana sürekli bir seçim başarısı gördü. Parti alt kamarada 294 sandalye ve üst kamarada 83 sandalyeyi elinde bulundurmaktadır. Japonya Başbakanı hükûmetin başıdır ve Diet üyeleri tarafından belirlendikten sonra imparator tarafından atanır. Başbakan kabinenin başıdır ve bakanları atama ve görevden alma yetkisine sahiptir. Japonya'nın şu anki başbakanı Fumio Kishida, başbakan Yoshihide Suga'nın başbakanlık görevini bırakma kararını aldıktan sonra, 29 Eylül'de LDP'de yapılan seçimleri kazanarak 4 Ekim 2021'den beri Japonya başbakanlığını yapmaktadır. İdari bölümler Japonya, idari olarak dört yılda bir seçilen vali, yasama ve idari bürokrasi tarafından denetlenen 47 prefektörlüğe (, todofuken) ayrılır. Prefektörlükler ise şehir, kasaba ve köy olmak üzere belediyelere ayrılır. Tokyo özel bir statüye sahip olup bunlara ek olarak 23 özel semte ayrılır. Hokkaidō ise prefektörlük ve belediyeler arası 14 alt prefektörlüğe ayrılır. Aynı zamanda bazı diğer prefektörlüklerde de alt prefektörlükler bulunmaktadır. Japonya aynı zamanda sekiz bölgeye ayrılmıştır ancak bu bölgeler coğrafi olup idari bir yapıyı temsil etmemektedir. Japonya'da şu anda birçok şehir, kasaba ve köyler birleştirilmektedir. Bu işlemle birlikte prefektörlük altı idari bölgelerin sayısını azaltılarak idari maliyetlerin düşürülmesi beklenmektedir. Dış ilişkiler Japonya'nın neredeyse bütün bağımsız ülkelerle siyasi ilişkileri vardır ve Aralık 1956'dan beri BM'nin aktif bir üyesi olmuştur. Japonya G7, G20 ve APEC'in üyesidir ve Doğu Asya Zirvesi'ne katılmaktadır. Japonya, Avustralya ile Mart 2007'de ve Hindistan ile Ekim 2008'de güvenlik anlaşmalarına girdi. Japonya, 2014'te 9.2 milyar dolar vererek dünyanın 5. en büyük resmî kalkınma yardımı bağışçısıdır. 2017'de, Japonya dünyadaki en büyük beşinci diplomatik ağa sahipti. Japonya'nın ABD ile yakın bağları vardır. Japonya'nın II. Dünya Savaşı'ndaki müttefikleri ve müttefikleri tarafından yenilmesinden bu yana, iki ülke yakın ekonomik ve savunma ilişkilerini sürdürmüştür. Amerika Birleşik Devletleri, Japon ihracatı için büyük bir pazar ve Japon ithalatının başlıca kaynağıdır ve Japonya'yı kısmen bu amaç için askeri üslere sahip olan ülkeyi korumaya kararlıdır. Japonya'nın II. Dünya Savaşı'ndaki yenilgisinden sonra, Japon yönetimi Kuzey Mariana Adaları ABD'nin kontrolüne girdi. Japonya, Rusya’nın 1945’te Sovyetler Birliği’nce işgal edilen Güney Kuril Adaları’nın (Etorofu, Kunashiri, Shikotan ve Habomai grubu dahil) kontrolüne itiraz ediyor. Güney Kore’nin Liancourt Kayalıkları (Japonca: Takeshima, Korece: Dokdo) kontrolü, ancak Japonya tarafından kabul edilmedi ve talep edildi. Japonya, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) ve Çin Cumhuriyeti (ÇC) ile ilişkileri Senkaku Adaları üzerinde zorladı; ve Çin Halk Cumhuriyeti ile Okinotorishima statüsünde. Japonya’nın Güney Kore ile ilişkisi, Japonya’nın Koreliler’in Japon sömürge yönetimi sırasında özellikle de "rahatlık kadınları" konusunda ele alınması nedeniyle gerildi. Bu kadınlar esasen seks köleleriydi ve bu tedaviye kaç kadının maruz kaldığına dair kesin bir rakam bulunmamasına rağmen, uzmanlar bunun onlarca veya yüz binlerce kişide olabileceğine inanıyor. 1910 ve 1945 arasında, Japon hükûmeti Kore altyapısını yeniden inşa etti. Buna rağmen, Kore’deki modernleşme her zaman Japonların çıkarları ile bağlantılıydı ve bu nedenle sosyal yapıların “devrilmesi” anlamına gelmiyordu. Mesela Japonya, Kore’nin ilkel feodalist tarımını sürdürdü çünkü Japon çıkarlarına hizmet etti. Japonya’nın Kore’deki emperyalizmindeki yeni gelişmeler arasında, ülkenin her yerinde bir dizi polis karakolu kurulması, vergileri ayni vergi yerine sabit parayla değiştirmek ve Japonya’daki özel şirketlere vermek için köylere ait olan ortak arazilerin çoğunun alınması (birçok köylünün topraklarını kaybetmesine neden oldu.) Japonya, yarımadanın 800.000'in üzerinde Japon göçmeni tanıttı ve Kore dilini okullarda yasaklama ve Korelileri Japon isimlerini benimsemeye zorlama çabalarıyla bir kültürel baskı kampanyası yürüttü. Kore Yarımadası, 1945’te II. Dünya Savaşı'nın sonunda Japonya ve Eksen’in teslim edilmesiyle bir kez daha bağımsız hale geldi. Tarihsel gerginliklerine rağmen, Aralık 2015’te, Japonya konuyla ilgili sorumluluk ve hayatta kalan konfor kadınlarına para ödedi. Bugün, Güney Kore ve Japonya'nın daha güçlü ve daha ekonomik ilişkileri var. 1990'lardan bu yana, Kore Dalgası Doğu Asya'da büyük bir hayran kitlesi yarattı. Japonya, Kore müziği (K-pop), televizyon (K-dramaları) ve filmlerin bir numaralı ithalatçısıdır, ancak bu yalnızca Güney Kore hükûmeti 1948'den beri yerde olan Japonya ile yapılan kültür alışverişinde 30 yıllık yasağı kaldırdıktan sonra mümkün oldu. Kore pop kültür ürünlerinin Japon pazarındaki başarısı kısmen, yıldız pazarlama sistemi ve yeni televizyon şovlarının ve müziğin ağır tanıtımı gibi Japon fikirlerinin ödünç alınmasıyla açıklanmaktadır. Winter Sonata ve Coffee Prince gibi Kore dramalarının yanı sıra BIGBANG ve SHINee gibi K-pop sanatçıları Japon tüketiciler arasında çok popüler. Son zamanlarda, Güney Kore Devlet Başkanı Moon Jae-in, ilişkilerinin geleceğini ve özellikle bölgedeki Kuzey Kore saldırganlığı için çözüm bulma konusunda nasıl işbirliği yapılacağını tartışmak üzere Almanya'nın Hamburg kentindeki 2017 G-20 Zirvesi'nde Japonya Başbakanı Shinzo Abe ile bir araya geldi. Her iki lider de, kadınların anlaşmazlıklarını çözme, bölgede olumlu ilişkiler kurma ve nükleer silahları test etmeye ve kendilerini uluslararası toplumdan daha fazla tecrit etmeye devam ederken, Çin'i Kuzey Kore ile daha iddialı olmaya zorlama konusundaki taahhütlerini yineledi. Ordu Japonya'nın askeri gücü (Japonya Öz Savunma Kuvvetleri), Japonya Anayasası'nın 9. maddesi ile sınırlandırılmış olup Japonya'nın herhangi bir savaş ilanı veya uluslararası anlaşmazlıklarda askeri kuvvet kullanmayı reddetmektedir. Bu yüzden Japonya Öz Savunma Kuvvetleri o zamandan bu yana Japonya dışında tek bir kurşun bile atmamıştır. Japonya Öz Savunma Kuvvetleri, ülkenin Savunma Bakanlığı tarafından yönetilmektedir ve Kara, Deniz ve Hava öz savunma kuvvetlerinden oluşmaktadır. Japonya'nın askeri harcamaları, ülkenin GSYİH'sının yüzde birinden az olmasına karşın 2005 yılı itibarı ile 44,3 milyar dolar gibi nispeten büyük rakamlara ulaşmaktadır. Öz Savunma Kuvvetlerine katılım tamamen gönüllüdür. Japonya Öz Savunma Kuvvetleri'nin toplam personel sayısı 247.450'dir. Japonya 1992 yılında yapılan bir kanun değişikliğiyle birlikte Kamboçya, Mozambik, Irak ve Endonezya gibi ülkelerde barış operasyonlarına katılarak II. Dünya Savaşı'ndan bu yana ilk defa ülke dışına asker göndermiştir. Ayrıca Japonya Deniz Öz Savunma Kuvvetleri RIMPAC deniz tatbikatlarına düzenli olarak katılmaktadır. Ekonomi Japonya, millî geliriyle yılı itibarıyla dünyanın . büyük millî ekonomisidir. II. Dünya Savaşı'nda ağır bir yenilgiye uğramış olmasına rağmen, kısa bir süre içerisinde Japonya'nın hızla kalkınmasıyla dünyanın önde gelen ekonomik güçlerinden birisi hâline dönüşmesi "Japon mucizesi" olarak değerlendirilmiş ve uzun yıllar boyunca çoğu gelişmekte olan ülke için bir örnek olarak gösterilmiştir. 1980'li yılların sonuna gelindiğinde Japonya'nın ekonomik gelişmesi o denli göz kamaştırıcı hale gelmiştir ki, "Japan As Number One" sloganı altında, Japonya'nın dünyanın en büyük ekonomik gücü olması planları yapılmaya başlanmıştır. Hal böyle olmakla birlikte, 1990'lı yılların başından itibaren Japon ekonomisi büyük bir durgunluk içerisine girmiş, büyüme oranları büyük ölçüde azalmış, işsizlik artmıştır. Japonya'nın içine düştüğü bu kronik durgunluktan kurtulamaması hâlinde mali sektörde ciddi bunalımlar yaşamasının kaçınılmaz olacağı büyük ölçüde kabul görmektedir. Ekonomik büyüklüğü ve dünya ticareti içerisindeki yeri göz önünde bulundurulduğunda, (1 dolar 120 yen olarak alındığında, 2002 yılında Japonya 433 milyar dolar ihracat ve 350 milyar dolar ithalat ile 783 milyar dolarlık bir dış ticaret hacmi gerçekleştirmiştir) Japonya'nın içine düşeceği bir finansal krizin tüm dünyayı etkilemesi ise kaçınılmaz olacaktır. Japonya'nın II. Dünya Savaşı sonrasında gösterdiği ekonomik başarının ardında yatan faktörler, daha sonra içine düştüğü ekonomik durgunluğun da belli başlı nedenini teşkil etmiştir. Japonya II. Dünya Savaşı'nı takip eden dönemde, istikrarlı siyasi iktidar (Liberal Demokrat Partisi neredeyse 1990'ların ortalarına kadar sürekli olarak tek başına iktidar olmuştur), büyük şirket grupları (Keiretsu) ve güçlü bir bürokrasiden oluşan üçlü bir saç ayağı tarafından yönetilmiştir. Bu üç güç odağı arasındaki işbirliği Japonya'nın önemli ve cesur kararlar alarak güçlü bir endüstriyel yapıya kavuşmasına olanak sağlamıştır. Özellikle Keiretsular, kendi grupları içerisinde oluşturdukları dev bankalar aracılığıyla ihtiyaç duydukları finansmanı çok elverişli koşullarla elde edebilmiş ve hükûmetin ve bürokrasinin de yönlendirmesi ve koruması altında hızlı bir şekilde gelişerek pek çok endüstriyel sektörlerde dünyada ön plana çıkmayı başarabilmiştir. Endüstri Japonya büyük bir endüstriyel kapasiteye sahiptir ve "motorlu taşıtların, takım tezgahlarının, çelik ve demir dışı metallerin, gemilerin, kimyasal maddelerin, tekstillerin ve işlenmiş gıdaların en büyük ve teknolojik olarak en gelişmiş üreticilerinden bazılarına" ev sahipliği yapmaktadır. Japonya'nın sanayi sektörü, GSYİH'sının yaklaşık %27,5'ini oluşturuyor. Ülkenin imalat üretimi, 2019 itibarıyla dünyanın en yüksek üçüncü üretimidir. Japonya, 2017 itibarıyla dünyanın en büyük üçüncü otomobil üreticisidir ve dünyanın en büyük otomobil şirketi olan Toyota'ya ev sahipliği yapmaktadır. Japon gemi inşa endüstrisi, Güney Kore ve Çin'den gelen rekabetle karşı karşıya; bir 2020 hükûmet girişimi, bu sektörü ihracatı artırma hedefleri kapsamında desteklenmesi gereken sektörlerden biri olarak belirledi. Servisler ve turizm Japonya'nın hizmet sektörü, 2019 itibarıyla toplam ekonomik üretiminin yaklaşık %70'ini oluşturmaktadır. Toyota, Mitsubishi UFJ, -NTT, ÆON, Softbank, Hitachi ve Itochu gibi dünyanın önde gelenleri arasında listelenen şirketler ile bankacılık, perakende, ulaşım ve telekomünikasyon büyük endüstrilerdir. Japonya, 2019'da 31,9 milyon uluslararası turist çekti. Turist çekmede Japonya, 2019'da dünyada 11. sırada yer aldı. 2017 Seyahat ve Turizm Rekabet Edebilirlik Raporu, Japonya'yı Asya'daki turizmde en gelişmiş 141 ülke arasında 4. sıraya yerleştirdi. Bilim ve teknoloji Japonya, özellikle doğa bilimleri ve mühendislik olmak üzere bilimsel araştırmalarda lider ülkeler arasında yer alır. Ülke, 2020 Bloomberg İnovasyon İndeksi'nde en yenilikçi ülkeler arasında 12. sırada yer almış ve Küresel İnovasyon İndeksi'nde 2019'da 15. sırada iken 2021'de 13. sıraya yükselmiştir. Gayri safi yurtiçi hasılaya göre, Japonya'nın araştırma ve geliştirme bütçesi, 2017 itibarıyla 867.000 araştırmacıyı destekleyen 19 trilyon yenlik bir araştırma ve geliştirme bütçesiyle dünyanın ikinci en yüksek bütçesidir. Ülke, fizik, kimya veya tıp alanlarında yirmi iki Nobel ödülü ve üç Fields madalyasına sahiptir. Altyapı Ulaşım Japonya'da yollar için çok para harcanmıştır. 1,2 milyon kilometrelik kaplanmış yol ana ulaşım aracıdır. Japonya'da trafik soldan akar. Yüksek hızlı, bölünmüş, sınırlı erişimli paralı yollardan oluşan bir tek ağ, büyük şehirleri birbirine bağlar ve paralı yol girişimleri tarafından işlenir. Hem yeni hem de kullanılmış arabalar ucuzdur. Enerji verimliliği teşvik etmek amacıyla araba sahipliği ücretleri ve benzin vergileri uygulanır. Japonya'da araba kullanımı G8 ülkeleri arasındaki en düşüğüdür. 1987'deki özelleştirmeden bu yana, düzinelerce Japon demiryolu şirketi bölgesel ve yerel yolcu taşımacılığı pazarlarında rekabet etmektedir. Büyük şehirleri birbirine bağlayan yüksek hızlı Şinkansenler (hızlı trenler), güvenlikleri ve dakiklikleri ile bilinir. 2013 yılı itibariyle Japonya'da 175 havalimanı bulunmaktadır. En büyük iç hat havalimanı olan Tokyo'daki Haneda Havalimanı, 2019'da Asya'nın en yoğun ikinci havalimanıydı. Keihin ve Hanshin süper liman merkezleri, 2017 itibarıyla sırasıyla 7,98 ve 5,22 milyon TEU ile dünyanın en büyükleri arasındadır. Enerji 2019 yılı itibariyle Japonya'da enerjinin %37,1'i petrolden, %25,1'i kömürden, %22,4'ü doğal gazdan, %3,5'i hidroelektrikten ve %2,8'i nükleer enerjiden ve diğer kaynaklardan üretilmiştir. Nükleer enerji 2010 yılındaki yüzde 11,2'lik orana göre düşüş göstermiştir. Mart 2011'deki Fukushima Daiichi nükleer felaketinin ardından devam eden kamuoyu muhalefeti nedeniyle Mayıs 2012 itibariyle ülkedeki tüm nükleer santraller devre dışı bırakılmıştı, ancak hükümet yetkilileri kamuoyunu en azından bazılarının hizmete dönmesi lehine yönlendirmeye çalışmaya devam etti. Sendai Nükleer Enerji Santrali 2015 yılında yeniden faaliyete geçti ve o tarihten bu yana diğer bazı nükleer enerji santralleri de yeniden faaliyete geçti. Japonya önemli yerli rezervlerden yoksundur ve ithal enerjiye büyük ölçüde bağımlıdır. Bu nedenle ülke kaynaklarını çeşitlendirmeyi ve yüksek enerji verimliliği seviyelerini korumayı hedeflemiştir. Demografi Nüfus Japonya, dünyanın en yaşlı nüfusuna sahiptir. Medyan yaş 44,7 yıl olup dünyanın en yüksek medyan yaş ve Japonya nüfusunun %30,1'i 60 yaşından daha yaşlı olup 60+ yaş grubuna girenlerin dünyanın en yüksek yüzde oranına sahiptir. Japonya, 122.8 milyonu Japon uyruklu (2021 tahminleri) olmak üzere 125,4 milyon nüfusa sahiptir. Küçük bir yabancı nüfus geri kalanını oluşturuyor. 2019'da toplam Japon nüfusunun %92'si şehirlerde yaşıyordu. Başkent Tokyo'nun nüfusu 13,9 milyon (2022). 38.140.000 kişi ile dünyanın en büyük metropol alanı olan Büyük Tokyo Bölgesi'nin bir parçasıdır (2016). Japonya etnik ve kültürel olarak homojen bir toplumdur, Japonlar ülke nüfusunun %98.1'ini oluşturmaktadır. Ülkedeki azınlık etnik grupları arasında yerli Aynular ve Ryukyulular yer alıyor. Zainichi Koreliler, Çinliler, Filipinliler, çoğunlukla Japon kökenli Brezilyalılar, ve Perulular çoğunlukla Japon asıllı da Japonya'nın küçük azınlık grupları arasındadır. Burakumin bir sosyal azınlık grubu oluşturuyor. Japonya, dünyanın en hızlı yaşlanan ülkesidir ve toplam nüfusunun üçte birini oluşturan herhangi bir ülkedeki en yüksek yaşlı nüfus oranına sahiptir; bu, yaşam beklentisinde bir artış ve doğum oranlarında bir düşüşün izlediği İkinci Dünya Savaşı sonrası bebek patlamasının bir sonucudur. aponya'nın toplam doğurganlık hızı 1,4'tür, bu oran 2,1'lik yenileme hızının altındadır ve dünyanın en düşükleri arasındadır ; Japonya'nın ortalama yaşı 48.4, bu sayı dünyadaki en yüksek ortalama yaştır. 2020 itibarıyla, nüfusun yüzde 28,7'sinden fazlası 65 yaşın üzerinde. Giderek artan sayıda genç Japon evlenmiyor veya çocuksuz kalıyor, Japonya'nın nüfusunun 2065 yılına kadar yaklaşık 88 milyona düşmesi bekleniyor. Demografik yapıdaki değişiklikler, özellikle işgücü nüfusunda azalma ve sosyal güvenlik yardımlarının maliyetinde artış olmak üzere bir dizi sosyal sorun yaratmıştır. Japonya hükûmeti, 2060 yılına kadar çalışma yaşındaki her kişi için neredeyse bir yaşlı olacağını tahmin ediyor. Göçmenlik ve doğum teşvikleri, bazen ülkenin yaşlanan nüfusunu desteklemek için genç işçiler sağlamak için bir çözüm olarak öneriliyor. 1 Nisan 2019'da, Japonya'nın revize edilmiş göçmenlik yasası çıkarılarak, belirli sektörlerdeki işgücü açığının azaltılmasına yardımcı olmak için yabancı işçilerin haklarını koruyor. Din Ülkede Şintoizm ve Budizmin etkisi beraber görülür. Örneğin düğün törenleri genelde Şinto dininin kurallarına göre yapılır. Cenazelerde ise genelde Budist törenler uygulanır. Şinto ülkenin yerli dinidir. Ormanlarda, dağlarda, denizlerde, kısacası doğada "'kami'" denilen ruhların yaşadığına inanılırdı. Doğa ile uyum içinde yaşayan eski topluluklar bu ruhları sayarlardı. Bu inanç Şinto dininin temelini oluşturur. Sonraları bu ruhlara atalar ve kahramanlar da eklendi. Bazı evlerde bu ruhlara yiyeceklerin sunulduğu "'tanrı rafı'" bulunur. Budizm ise Şinto'dan farklı olarak 6. yüzyılda, Çin ve Kore yoluyla Hindistan'dan gelmiştir. İlk kez 16. yüzyılda Portekizli denizciler aracılığıyla gelen Hristiyanlık ise nüfusun küçük bir kısmınca benimsenmiştir. Diller Japonca, Japonya'nın fiili ulusal dilidir ve ülkedeki çoğu insanın ana dilidir. Japon kadınların %59'unun üniversite diplomasına sahip olması ve Japon erkeklerin %52'sinin üniversite diplomasına sahip olması nedeniyle, Japon kadınları erkek meslektaşlarına kıyasla daha yüksek eğitimlidir. Sağlık Japonya'da sağlık bakımı ulusal ve yerel yönetimler tarafından sağlanmaktadır. Kişisel tıbbi hizmetler için ödeme, bir hükûmet komitesi tarafından belirlenen ücretlerle, göreceli erişim eşitliği sağlayan evrensel bir sağlık sigortası sistemi aracılığıyla yapılır. İşverenler aracılığıyla sigortası olmayan kişiler, yerel yönetimler tarafından idare edilen ulusal sağlık sigortası programına katılabilir. 1973'ten beri, tüm yaşlı insanlar devlet destekli sigorta kapsamındadır. Hastalar seçtikleri hekimleri veya tesisleri seçmekte özgürdür. Kültür Kimono da Japon kültürünün en önemli unsurudur. Kimono giyen Japonlar adeta sihirli çubukla büyülenmişcesine seremonik ve kibar davranışlar sergilerler. Kimononun da farklılıkları vardır. Evli kadınların kimonolarının kolları kısadır. Bekarların ise uzundur. 20 yaşına basan genç kızlar aile içinde seremoniyle kimono giyer ve 20 yaşını kutlar. Japonlar seremonilerinde hep dingin bir ruha sahip olup doğayla bir yaşamaya çalışırlar. Kadō (Halk diliyle İkebana da denir) da dünyaca ünlü Japon çiçek süsleme sanatıdır. Geleneksel Japon kültüründe kadın-erkek ayrımı yoğun olarak vardır. En basitinden Japonca'da 'erkek dili' ve 'kadın dili' vardır. Erkekler oldukça erkeksi bir dille konuşurken kadınların bu dile ait kelimeleri ünlemleri kullanması pek doğru bulunmaz. Ancak günümüzde Japon kültüründe egemen olan yabancılaşma her alana olduğu gibi dile de etki etmiştir. Çağdaş Japon kültürü Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'dan gelen etkileri birleştirir. Geleneksel Japon sanatları arasında seramik, tekstil, cilalı eşya, kılıç gibi el sanatları ve bebekleri; bunraku, kabuki, noh, dansı ve rakugo performansları; ve diğer uygulamalar, çay töreni, ikebana, dövüş sanatları, kaligrafi, origami, onsen, Geisha ve oyunları vardır. Japonya, hem maddi hem de maddi olmayan kültürel varlıklar ve Ulusal Hazineler'in korunması ve tanıtılması için gelişmiş sistemi vardır. Yirmi iki site UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne konulmuştur ve bunların on sekizi kültür açısından önemlidir. Sanat ve mimari Japon resminin tarihi, yerli Japon estetiği ile ithal fikirler arasında sentez ve rekabeti sergiler. Japon ve Avrupa sanatı arasındaki etkileşim önemliydi: örneğin, 19. yüzyılda ihraç edilmeye başlanan ukiyo-e baskılar, Japonizm olarak bilinen hareket, Batı'da modern sanatın gelişiminde özellikle de Ard-İzlenimcilik üzerinde önemli etki yaptı. Japon mimarisi yerel ve diğer etkilerin birleşimidir. Geleneksel olarak, zeminden hafifçe yükseltilmiş, kiremitli veya sazdan çatılı ahşap veya çamur sıva yapıları ile nitelendirilir. Ise Mabedi, Japon mimarisinin prototipi olarak kutlandı. Minka ve birçok tapınak binalarında, odalarla iç ve dış mekan arasındaki farkı yok eden tatami hasır ve sürgülü kapıların kullanımını görülür. 19. yüzyıldan beri Japonya, Batı modern mimarisinin çoğunu inşaat ve tasarıma dahil etti. Japon mimarlar, önce Kenzō Tange gibi mimarların çalışmaları ve ardından Metabolizma gibi hareketlerle uluslararası sahnede bir etki yarattılar. Medya Japonya'da televizyon izlemeyle ilgili 2015 NHK anketine göre, Japonların yüzde 79'u her gün televizyon izliyor. Japon televizyon dizileri hem Japonya'da hem de uluslararası alanda izleniyor; diğer popüler şovlar varyete şovları, komedi ve haber programları türlerindedir. Doraemon, Dragon Ball, One Piece ve Naruto gibi birçok anime küresel çapta önemli bir popülerlik kazandı ve dünyanın en yüksek hasılat yapan medya imtiyazları arasında yer alıyor. Özellikle Pokémon'un tüm zamanların en yüksek hasılat yapan medya serisi olduğu tahmin ediliyor. Japon gazeteleri 2016 yılı itibarıyla dünyada en çok tirajı olan gazeteler arasındadır. Japonya, dünyadaki en eski ve en büyük film endüstrilerinden birine sahiptir. Ishirō Honda'nın Godzilla'sı , Japonya'nın uluslararası bir simgesi haline geldi ve kaiju filmlerinin tüm bir alt türünün yanı sıra tarihteki en uzun soluklu film serisini ortaya çıkardı. Manga olarak bilinen Japon çizgi romanları 20. yüzyılın ortalarında gelişti ve dünya çapında popüler hale geldi . Çok sayıda manga serisi, Amerikan çizgi roman endüstrisine rakip olarak tüm zamanların en çok satan çizgi roman serilerinden biri haline geldi . Anime olarak bilinen Japon animasyon filmleri ve televizyon dizileri, büyük ölçüde Japon mangasından etkilenmiş ve uluslararası alanda oldukça popüler hale gelmiştir. Mutfak [[Dosya:Breakfast at Tamahan Ryokan, Kyoto.jpg|küçükresim|sağ|upright=0.91|''Ryokanda geleneksel kahvaltı]] Japon mutfağı, geleneksel tarifler ve yerel malzemeler kullanan çok çeşitli bölgesel spesiyaliteler sunar. Deniz ürünleri ve Japon pirinci veya erişte geleneksel temel yiyeceklerdir. Japon körisi, Britanya Hindistanı'ndan Japonya'ya girişinden bu yana o kadar yaygın tüketiliyor ki ramen ve sushi ile birlikte ulusal yemek olarak adlandırılabilir. Geleneksel Japon tatlıları wagashi olarak bilinir. Kırmızı fasulye ezmesi ve mochi gibi malzemeler kullanılır. Yeşil çay dondurması modern zaman tatları arasındadır. Genellikle %14-17 alkol içeren ve pirincin birden fazla fermantasyonu ile yapılan demlenmiş pirinç içeceği sake popüler Japon içeceklerindendir. Bira, 17. yüzyılın sonlarından beri Japonya'da üretilmektedir. Yeşil çay Japonya'da üretilir ve Japon çay seremonisinde kullanılan matcha gibi şekillerde hazırlanır. Japon mutfağı, Japon pirinci ile çorba, erişte, balık eti, sebze, tofu ve lezzet katması için yapılan okazu gibi temel gıdalara dayanır. Erken modern çağda kırmızı et gibi daha önceden Japonya'da yaygın olmayan ürünler geldi. Japon mutfağı, gıdanın mevsimselliği, malzemeler ve sunum kalitesi ile bilinmektedir. Japon mutfağı, geleneksel tariflerle ve yerel malzemelerle geniş birçok bölgesel özellikler sunmaktadır. Michelin Rehberi, Japonya'daki restoranları dünyanın geri kalanından daha fazla Michelin yıldızı ile ödüllendirdi. Spor Geleneksel olarak, sumo Japonya'nın millî sporu olarak kabul edilir. Judo, karate ve kendo gibi Japon savunma sanatları ülkede izleyiciler yaygın olarak uygulanmakta ve tercih edilmektedir. Meiji Restorasyonu'ndan sonra, bazı Batılı sporlar Japonya'ya geldi ve eğitim sistemi aracılığıyla yayılmaya başladı. Japonya 1964 yılında Tokyo Yaz Olimpiyatları'na ev sahipliği yaptı. Japonya 1972 Sapporo ve 1998 Nagano olmak üzere iki kez Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yapmıştır. Çay töreni "Sadō" (Çay Yolu) veya "Çanoyu" (Çayın sıcak suyu) adı verilen çay töreni 15. yüzyıla kadar geriye gider. Törenin esası, ev sahibinin konuklarına çay hazırlaması gibi gündelik bir ihtiyaca dayanır. Çay ikramı zaman içinde törensel bir nitelik kazanmıştır. Ev sahibi ve konuklar bu törenin ayrıntılı kurallarına büyük bir ciddiyetle uyarlar. Bu kurallar töreni olabildiğince sadeleştirir. Çay töreni başlı başına kurallar bütününden ibaret değildir. Bunun için bahçe düzenlemesinden çay odasının döşenmesine kadar birçok ön hazırlığın özenle önceden yapılmış olması gerekir. Çay törenine hazırlanmak, mimariden seramiğe, bahçecilikten tarihe, dinden güzel yazma sanatına kadar birçok alanda asgari bilgileri öğrenmek anlamına gelmektedir. Bu hazırlıklar çay töreninin mükemmelliği için şarttır. Bahçenin güzellikleri arasından çay odasına geçen konuklar, gördükleri güzellikler ve yaşadıkları sükunetle çay törenine hazırlanmaktadırlar. Çay töreninde ağırlıklı olarak Zen Budizmi'nin etkisi görülür. Tören ilk bakışta can sıkıcı bir oyun, gereksiz kurallar bütünü gibi gelebilir. Ancak amaç çay yapıp içmekten çok, doğaya karışmak, onun içinde kaybolmak, bu yolla ruhu aydınlatmaktır. Doğallığın yanı sıra sükunet, sadelik estetik ve zarafetle örülü bir arınma sürecidir çay töreni. Hareketler son derece yavaştır, bu nedenle çay yapımı için gerekli eylemlerde olabildiğince tasarruflu olup, yapılması gereken hareketleri çok incelikle hesaplayıp, bunu zarafetle gerçekleştirmek gerekmektedir. Sonuçta ortaya çıkan uyum, ölçülülük ve güzellik izleyenlerin ruhunda ve zihinlerde kalıcı izler bırakacaktır. Özel günler Matsuri olarak adlandırılan ve yıl içerisinde çeşitli zamanlarda kutlanan bayram ve festivallerin çoğu kraliyet döneminden günümüze kadar gelmektedir. Bu kutlamaların çoğu Çin ve Budist kökenlidir fakat Japonlar bu kutlamaları dini tören havasında yapmamaktadırlar. Ocak ayında kutlanan "Yetişkinler Günü" gibi bazı özel günler hafta sonları ile birleştirilmesi amacıyla daima pazartesi günleri kutlanır. Bunların dışında Mart ile Nisan ayları arasında "Çiçek Seyretme" (Hanami), Mayıs ayında "Altın Hafta" (Golden Week), Temmuz 13 ile 15 arası bazen Ağustos ayında "Bon Festivali" (Obon) ve Eylül ayı ortalarında "Ay seyretme" (Tsukimi)dir. Resmî Bayramlar 1 Ocak: Yılbaşı 元旦(Gan Tan) Ocağın 2. Pazartesi: Yetişkinler Günü 成人の日(Seijin no hi) 11 Şubat: Kuruluşu'nun Günü 建国記念の日(Kenkoku Kinen no Hi) Japonya'nın ilk ve efsanevî İmparatoru Jinmu'nun tahta çıktığı gün (eski 紀元節 Kigen-Setsu) Mart 20 veya 21: İlkbahar Gündönümü = Nevruz 春分の日(Şumbun no Hi) 29 Nisan: Şoowa Devri Anma Günü = Eski İmparator Hirohito'nun Doğum Günü 昭和の日(Şoowa no Hi) 3 Mayıs: Anayasa Bayramı 憲法記念日(Kenpoo Kinen Bi) Anayasa'nın yürürlüğe konulduğu gün 4 Mayıs: Yeşil Günü みどりの日(Midori no Hi) 5 Mayıs: Çocuk Günü こどもの日(Kodomo no Hi) (Tang no Sekku) Temmuz'un 3.Pazartesi: Deniz Bayramı 海の日(Umi no Hi) Eylül'ün 3.Pazartesi: Yaşlılara Saygı Günü 敬老の日(Kei-Rou no Hi) Eylül 23 veya 24: Sonbahar Gündönümü 秋分の日(Şuubun no Hi) Ekim'in 2. Pazartesi: Spor Günü 体育の日(Taiiku no Hi) 3 Kasım: Kültür Günü 文化の日(Bunka no Hi) Anayasa'nın ilan edildiği gün 23 Kasım: Çalışmalara Teşekkür Günü 勤労感謝の日(Kinrou Kanşa no Hi) 23 Aralık: İmparator Akihito'nun Doğum günü 天皇誕生日(Tennou Tanjoubi) Kültürel Bayramlar 3 Şubat: Fasulye atma Seremonisi 節分(Setsubun) 3 Mart: Kızlar Festivali 雛祭(Hina Matsuri) 'Şeftali Bayramı' 桃の節句(Momo no Sekku) 7 Temmuz: Yıldız Festivali 七夕(Tanabata) Eylül ortası: Ay seyretme 月見(Tsukimi) 15 Kasım: 3, 5 ve 7 yaş çocuklar için festival günü 七五三(Şiçi Goo San: 7-5-3) 31 Aralık: Yeni yıl arifesi 大晦日(Oo-Misoka) Budistlere özgü Bayram 8 Nisan: Çiçek Bayramı 花祭り (Hana Matsuri): Buda'nın doğum günü Askerî Bayram 11 Kasım: Japonya Öz Savunma Kuvvetleri Günü 自衛隊記念日(Jiei Tai Kinen Bi) Eski Askerî Bayramlar 10 Mart: Kara Kuvvetleri Günü 陸軍記念日(Rikugun Kinen Bi) Mukden Büyük Meydan Muharebesi(奉天大会戦)nde Rusları yendikten sonra Mukden Kalesi'ne girdiği gün (1905) 27 Mayıs: Deniz Kuvvetleri Günü 海軍記念日(Kaigun Kinen Bi) Japon Müşterek Donanması'nın Japon Denizi, Tsuşima Muharebesi(日本海海戦、対馬海戦)nde Rus Baltık Donanmasını yendiği gün (1905) Yas Günleri 10 Mart: Tokyo Büyük Hava Hücum Günü 東京大空襲の日 (Tokyo Dai-Kuşuu no Hi) Tokyo'da Hava bombardımanıyla 100.000'den fazla Japon sivil kaybının yaşandığı gün (1945) 23 Haziran: Okinawa'da Ölenlerin Ruhlarını Teselli Günü 沖縄「慰霊の日」(Okinawa 'İrei no Hi') 94.000 Japon'un Okinawa Adası Seferi'nin bitiş günü bombardımanla kaybedildiği (1945) 6 Ağustos: Hiroşima Atom Bombası Günü 広島原爆の日(Hiroşima Genbaku no Hi) Amerika'nın Hiroşima kentine ilk Atom bombasını attığı 140.000'den fazla insanın kaybedildiği gün (1945) 9 Ağustos: Nagasaki Atom Bombası Günü 長崎原爆の日(Nagasaki Genbaku no Hi) Amerika'nın Nagasaki kentine ikinci Atom bombasını attığı ve 70.000'den fazla insanın kaybedildiği gün (1945) 15 Ağustos: Mütareke Günü 終戦記念日(Şuusen Kinen Bi) Japonya'nın teslim olmasıyla II. Dünya Savaşı'nın bittiği gün (1945) Japonya'da meydana gelen 9,0 büyüklüğünde deprem(11 Mart 2011) Kıyafet Uzun bir dışa kapalılık döneminin ardından 19. yüzyılın ikinci yarısında başlayan Batılılaşma çabaları, halkın kıyafetine de yansıdı. Bugünkü Batılı giyim tarzı, bu sürecin sonucudur. Ancak Japonlar Batılılaşma ile birlikte gelenekleri yaşatma, hatta geliştirme çabasını bir an olsun bırakmamışlardır. Bu çerçevede insanlar özel günlerde geleneksel kıyafet olan kimono giymeyi ihmal etmezler. Kimono vücudu saran ve belde geniş bir kuşakla (obi) bağlanan geleneksel ve dünyaca ünlü bir giysidir. Yeni yıl kutlamalarında, evlilik gibi özel günlerde, bayramlarda ya da mezuniyet günlerinde genç, yaşlı, kadın, erkek Japonlar çoğunlukla kimono giyer. Evlilik ve benzeri resmî törenlerde, damatla gelin siyah kimonolar giyerek sorguçlarını takarlar. Erkekler kimonolarının üzerine çok geniş paçalı pantolonlar (hakama) ve bol ceketler (haori) giyerler. İyi bir kimono çok pahalıdır. Japonlar kimonolarına gözleri gibi bakarlar. Kimonolar anneden kıza, babadan oğula aktarılarak giyilir. Kimonoyu ve obiyi düzgün olarak takmak kolay değildir. Bunun için kadınlar özel ders alırlar. Kimono giyildiğinde normal ayakkabı ve çoraplar giyilmez. Ayakkabı yerine yüksek tahta nalınlar (geta) olabileceği gibi pamuklu ya da deriden yapılmış (zori) sandaletler giyilir. Kimono ile özel pamuklu çoraplar olan (tabi) giyilir. Bu çorapların en ayırt edici özelliği başparmak yerinin de örülmüş olmasıdır. Çorapta başparmak ile diğer parmaklar arasında, sandalet bağının geçmesi için oyuk bulunur. Kimonoya benzeyen diğer bir giyecek ise Yukata'dır. Yukata''', pamuklu, basit, yazları festivallerde ya da evde bornoz gibi giyilen giyeceklerdir. Japonya aynı zamanda animede ve bilgisayar oyunlarında dünyada birinci sırayı yer alır. Japonlar, süs bitkileri ve bahçeleri ile tanınırlar. MS 700'den önce bile Japonlar keyif için güzel bahçeler yapmışlardır. Mitoloji Amaterasu... Amaterasu-oo-mikami Japon Şinto dininin güneş tanrıçasıdır. Japon imparatorluk ailesinin mitsel atasıdır. 天照大神 kelimesi Cennetlerde Parıldayan Tanrıça anlamına gelir. Kojiki'ye göre, onun kural tanımaz erkek kardeşi Susanoo her şeyi yerle bir edip, Amaterasu'nun pirinç tarlalarını, tapınakları tarümar edince, tanrıça buna çok içerlenir ve Ama-no-Iwato isimli mağaraya gizlenir. Güneşini kaybeden dünya karanlıktır artık. Diğer tanrılar onu saklandığı yerden çıkarmak için bir oyun kurarlar. Tanrıça Ama-no-Uzume mağaranın önüne bir ayna koyar ve baştan çıkarıcı bir dans etmeye başlar. Bu bir kutlamadır ve gelen seslerden meraka kapılan Amaterasu mağaradan dışarı uzandığında kendi yansısından ürker. Bu diğer tanrıların onu çekip çıkarması için iyi bir fırsattır. Torunu Ninigi-no-Mikoto'yu Japonya'da barışı sağlaması için yeryüzüne gönderir. Onun oğlu ise Japonya'nın efsanevi ilk tennoosu (imparatoru) olur üç kutsal silahı ile Kılıç, Mücevher ve Ayna. Bu Japonya'nın İmparatoru mitsel temellere bağlama eğilimini yansıtır. Bu yapı ikinci dünya savaşından sonra büyük ölçüde çökse de Tenno hâlen dinsel niteliklerini muhafaza ediyor. Kaynakça Dış bağlantılar Kunaicho.go.jp, İmparatorluk Sarayı resmî sitesi (Japonca ve İngilizce) Kantei.go.jp , Japonya Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu resmî sitesi (Japonca ve İngilizce) Ulusal Diet Kütüphanesi (Japonca ve İngilizce) Halkla İlişkiler Ofisi (Japonca ve İngilizce) Japonya'nın Türkiye Büyükelçiliği Turizm Japonya Ulusal Turist Örgütü (Japonca ve İngilizce) Genel bilgiler (İngilizce) Encyclopaedia Britannica Japonya portali (İngilizce) (İngilizce) Japan BBC News ülke profil (İngilizce) Japan OECD (İngilizce) Parlamenter monarşiler Doğu Asya ülkeleri G20 ülkeleri G8 ülkeleri Ada ülkeleri Birleşmiş Milletler üyesi ülkeler Liberal demokrasiler G7 ülkeleri Kuzey Asya ülkeleri MÖ 7. yüzyılda kurulan bölgeler ve ülkeler


source: wikipedia

text: Bu sayfa, nüfusa göre ülkeler ve bağımlı toprakların bir listesidir. Egemen devletleri, yerleşik bağımlı bölgeleri ve bazı durumlarda egemen devletlerin kurucu ülkelerini içerir ve listeye dahil edilme esas olarak ISO standardı ISO 3166-1'e dayanır. Örneğin, Birleşik Krallık tek bir varlık olarak kabul edilirken, Hollanda Krallığı'nı oluşturan ülkeler ayrı ayrı değerlendirilir. Buna ek olarak, bu liste ISO 3166-1'de bulunmayan sınırlı tanınırlığa sahip bazı devletleri de içermektedir. Ayrıca, Birleşmiş Milletlerin 2023 itibariyle 8,045 milyar olarak tahmin ettiği dünya nüfusuna kıyasla her ülkenin nüfusu yüzde olarak verilmiştir. Yöntem Bu tabloda kullanılan rakamlar, ulusal nüfus sayımı otoritesi tarafından yapılan en güncel tahminlere veya projeksiyonlara dayanmaktadır ve genellikle yuvarlanmıştır. Güncellenmiş ulusal verilerin mevcut olmadığı durumlarda, rakamlar Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı Nüfus Bölümü tarafından 2022 yılı için yapılan tahminlere veya projeksiyonlara dayanmaktadır. Derlenen rakamlar her ülkede aynı zamanda veya aynı doğruluk düzeyinde toplanmadığından, sonuçta ortaya çıkan sayısal karşılaştırmalar yanıltıcı sonuçlar doğurabilir. Ayrıca, tüm ülkelerden gelen rakamların toplanması dünya toplamına eşit olmayabilir. Birleşik Krallık ülkeleri gibi egemen devletlerin ayrılmaz parçalarını oluşturan alanlar, ilgili egemen devletlerin bir parçası olarak sayılır. Avrupa Birliği gibi egemen devlet olmayan diğer oluşumlar ve çeşitli ülkelerin Antarktika üzerindeki hak iddiaları gibi kalıcı nüfusa sahip olmayan bağımsız bölgeler dahil değildir. Nüfusa göre egemen devletler ve bağımlı topraklar Not: Birleşmiş Milletlerin 193 üye devletine ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulundaki iki gözlemci devlete numaralandırılmış bir sıra atanmıştır. Bağımlı bölgelere ve egemen devletlerin parçası olan kurucu ülkelere numaralı bir sıra tahsis edilmemiştir. Buna ek olarak, sınırlı tanınırlığa sahip egemen devletler de dahil edilmiş, ancak bir numara sıralaması verilmemiştir. Ayrıca bakınız Nüfus yoğunluklarına göre ülkeler listesi Notlar Kaynakça Nüfusla ilgili konulara göre ülke listeleri


text: Olaylar 1788 - New Hampshire, ABD Anayasasını onaylayarak 9. Eyalet olarak birliğe katıldı. 1908 - Londra'da 200 bin kadın, seçme ve seçilme hakkı için yürüdü. 1920 - Zonguldak havzasında 1848'de açılan kömür ocaklarını Belçikalı ve Fransız şirketler işletmekteydi. I. Dünya Savaşı'ndan sonra 1919 yılında Fransız askerleri, şirketlerinin haklarını korumak bahanesiyle önce Zonguldak’ı, ardından da Karadeniz Ereğli’yi işgal etti. Ancak Zonguldak ve çevresindeki Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri'ne bağlı güçlerin karşı koymasıyla tehlikeye düşmüşler ve 21 Haziran 1920'de de bölgeyi terk etmişlerdir. 1921 - Sakarya'nın düşman işgalinden kurtuluşu. 1921 - Zonguldak'ın düşman işgalinden kurtuluşu. 1927 - Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildi. 1934 - Soyadı Kanunu kabul edildi. 1934 - Türkiye'de Yahudilere karşı gerçekleştirilen Trakya Olayları başladı. 1940 - Devlet Opera ve Balesi ilk temsilini verdi: Mozart'tan "Bastien ile Bastienne". 1941 - II. Dünya Savaşı: Almanya, geceleyin Sovyetler Birliği'ni işgale girişti. 1942 - II. Dünya Savaşı: Tobruk, İtalyan ve Alman kuvvetlerinin eline geçti. 1942 - II. Dünya Savaşı: Oregon'da Kolumbiya Nehri yakınlarında yüzeye çıkan, Japon millî denizaltısı "Fort Stevens" askeri üssüne doğru 17 top atışı yaptı. Bu Japonların tüm savaş boyunca Amerikan ana karasına gerçekleştirdiği doğrudan birkaç saldırıdan biriydi. 1945 - II. Dünya Savaşı: Okinawa Muharebesi sona erdi. 1946 - Türkiye Garanti Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi. 1946 - Rize Çay Fabrikası'nın temeli atıldı. 1948 - "Manchester Baby" (SSEM) kod adlı bir program, bir bilgisayarın kendi elektronik hafızasında depolanarak, oradan çalıştırılan ilk bilgisayar programı olma unvanını kazandı. 1948 - Columbia Records plak şirketi, ilk Long Play (LP) müzik albümünün tanıtımını New York'ta "Waldorf-Astoria" Oteli'nde geçekleştirdi. 1976 - Rauf Denktaş, yeniden Kıbrıs Türk Federe Devleti Devlet Başkanlığı'na seçildi. 1982 - ABD Başkanı Ronald Reagan'a suikast teşebbüsünde bulunan John Hinckley, mahkeme tarafından akli dengesi yerinde olmadığı için suçsuz bulundu. 1990 - İran'da 7,3 şiddetindeki depremde, 50 bin kişi öldü. 2006 - Plüton'un yeni keşfedilen uydularına Nix ve Hydra adları verildi. 2008 - MEB'in hazırlamış olduğu 6. sınıf SBS ilk kez yapıldı. 2020 - Güneş tutulması gerçekleşti. Doğumlar 1002 - IX. Leo, doğum adı Bruno of Eguisheim-Dagsburg, 12 Şubat 1049 tarihinden ölümüne kadar Papalık yapmıştır (ö. 1054) 1528 - Maria, Kutsal Roma imparatoriçesi (ö. 1603) 1774 - Daniel D. Tompkins, Amerikalı siyasetçi (ö. 1825) 1781 - Simeon Denis Poisson, Fransız matematikçi ve fizikçi (ö. 1840) 1792 - Ferdinand Christian Baur, Alman teolog ve ahit eleştirmeni (ö. 1860) 1811 - Carlo Matteucci, İtalyan nörofizyolog ve siyasetçi (ö. 1868) 1814 - Théodore Frère, Fransız ressam (ö. 1888) 1823 - Jean Chacornac, Fransız astronom (ö. 1873) 1839 - Machado, Brezilyalı yazar (ö. 1908) 1859 - Henry Ossawa Tanner, Amerikalı sanatçı (ö. 1937) 1882 - Lluís Companys, Katalan siyasetçi (ö. 1940) 1884 - Claude Auchinleck, Britanyalı mareşal (ö. 1981) 1891 - Pier Luigi Nervi, İtalyan inşaat mühendisi (ö. 1979) 1902 - Skip James, Amerikalı Delta blues şarkıcısı, gitaristi, piyanisti ve şarkı sözü yazarı (ö. 1969) 1905 - Jacques Goddet, Fransız spor muhabiri (ö. 2000) 1905 - Jean-Paul Sartre, Fransız yazar ve filozof (ö. 1980) 1908 - William Frankena, Amerikalı ahlak felsefecisidir (ö. 1994) 1914 - William Vickrey, Amerikalı-Kanadalı Nobel Ödüllü ekonomist (ö. 1996) 1919 - Anna Arena, İtalyan sinema oyuncusu 1921 - Judy Holliday, Amerikalı aktris, komedyen ve şarkıcıydı (ö. 1965) 1921 - Jane Russell, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 2011) 1924 - Ezzatolah Entezami, İranlı oyuncu (ö. 2018) 1925 - Giovanni Spadolini, İtalyan politikacı (ö. 1994) 1925 - Maureen Stapleton, Amerikalı oyuncu (ö. 2006) 1928 - Margit Bara, Macar sinema oyuncusu (ö. 2016) 1929 - Abdel Halim Hafez, Mısırlı şarkıcı ve aktör (ö. 1977) 1929 - Ana Novac, Rumen yazar (ö. 2010) 1932 - Lalo Schifrin, Piyanist ve kompozitördür 1935 - Françoise Sagan, Fransız yazar (ö. 2004) 1940 - Mariette Hartley, Amerikalı bir aktris 1944 - Tony Scott, İngiliz film yönetmeni (ö. 2012) 1947 - Çetin Alp, Türk pop müziği sanatçısı (ö. 2004) 1947 - Şirin Ebâdî, İranlı avukat, yazar, insan hakları savunucusu 1947 - Fernando Savater, İspanyol filozof ve yazardır 1948 - Ian McEwan, Man Booker Ödülü sahibi İngiliz roman yazarı 1948 - Andrzej Sapkowski, Polonyalı fantastik roman yazarı 1950 - Joey Kramer, ABD'li bir müzisyen 1952 - Kōichi Mashimo, Japon film yönetmeni 1953 - Benazir Butto, Pakistanlı siyasi lider (ö. 2007) 1954 - Alev Oraloğlu, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu 1954 - Mustapha Ourrad, Cezayir asıllı Fransız yayıncı ve editör (ö. 2015) 1954 - Müjde Ar, Türk sinema ve dizi oyuncusu 1954 - Nur Sürer, Türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu 1955 - Michel Platini, Fransız futbolcu, teknik direktör ve UEFA Başkanlarından 1959 - Tom Chambers, ABD'li basketbolcudur 1959 - Nimr Bakır el-Nimr, Şii din adamı, şeyh ve ayetullah (ö. 2016) 1960 - Karl Erjavec, Sloven siyasetçi 1961 - Manu Chao, İspanyol asıllı Fransız şarkıcı 1961 - Sascha Konietzko, Alman müzisyen ve yapımcı 1961 - Joko Widodo, Endonezya'nın 7. cumhurbaşkanı olan Endonezyalı siyasetçi 1962 - Pipilotti Rist, film ve video sanatçı 1962 - Viktor Tsoy, Sovyetler Birliği'nin rock müzik sanatçısı (ö. 1990) 1963 - Gōshō Aoyama, Japon manga yazarı 1963 - Dario Marianelli, Altın Küre ve Akademi Ödülü kazanmış İtalyan besteci 1964 - David Morrissey, İngiliz aktör ve film yönetmeni 1964 - Doug Savant, Amerikalı oyuncu 1965 - Yang Liwei, Çinli askerî pilot ve astronot 1965 - Lana Wachowski, Amerikalı yönetmen 1967 - Pierre Omidyar, İran asıllı Fransız-Amerikalı milyarder, girişimci, yazılım mühendisi ve hayırsever 1967 - Carrie Preston, Amerikalı aktör, yapımcı ve yönetmen 1967 - Yingluck Shinawatra, Taylandlı iş insanı ve politikacı 1968 - Sonia Clarke, İngiliz kadın müzisyen ve şarkıcı 1968 - Chris Gueffroy, Berlin Duvarı'nı geçmeye çalışırken öldürülen son kişi (ö. 1989) 1969 - Lloyd Avery II, Amerikalı siyahi oyuncu (ö. 2005) 1970 - Pete Rock, Amerikalı prodüktör, DJ ve rapçi 1971 - Faryd Mondragón, Kolombiyalı futbolcu (kaleci) 1971 - Anette Olzon, İsveçli soprano müzisyen 1973 - Zuzana Čaputová, Slovak siyasetçi, avukat ve aktivist 1973 - Juliette Lewis, Amerikalı sinema oyuncusu ve müzisyen 1976 - Miroslav Karhan, Slovak eski futbolcu 1978 - Erica Durance, Kanadalı oyuncu 1979 - Kostas Kaçuranis, Yunan eski futbolcu 1979 - Chris Pratt, Amerikalı dizi ve sinema oyuncusu 1980 - Ayşegül Abadan, Türk piyanist 1980 - Barış Özcan, Türk basketbolcu 1981 - Brandon Flowers, Amerikalı müzisyen 1982 - Jussie Smollett, Amerikalı aktör ve şarkıcıdır 1982 - Prens William, İngiliz Kraliyet Ailesi mensubu, Galler Prensi Charles ve Diana Frances Spencer'nın oğlu 1983 - Edward Snowden, Amerikalı-Russ bilgisayar uzmanı 1985 - Lana Del Rey, Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı 1985 - Öznur Asrav, Türk manken 1986 - Cheick Tioté, Fildişi Sahilili futbolcu (ö. 2017) 1986 - Fevzi Özkan, Türk futbolcu 1987 - Pablo Barrera, Meksikalı futbolcudur 1987 - Sebastian Prödl, Avusturyalı futbolcudur 1988 - Thaddeus Young, Amerikalı profesyonel basketbolcudur 1989 - Abubaker Kaki Khamis, Sudanlı atlet 1990 Yüsra Geyik, Türk oyuncu François Moubandje, İsviçreli millî futbolcudur 1991 - Gaël Kakuta, Fransız futbolcu 1992 - Ekin Koç, Türk oyuncu 1992 - Max Schneider, Şarkıcı, oyuncu ve söz yazarı 1993 - Sinem Ünsal, Türk dizi oyuncusu 1994 Başak Eraydın, Türk millî tenisçi Evans Kangwa, Zambiya millî futbolcusu 1996 - Accursio Bentivegna, İtalyan futbolcu 1997 - Rebecca Black, Amerikalı pop şarkıcısı Ölümler 524 - Chlodomer, Frankların Kralı I. Clovis'in dört oğlundan ikincisi (d. 495) 870 - Muhtedi, 869-870 döneminde sadece bir yıl dönemle hükümdarlık yapan On dördüncü Abbasi halifesi 1305 - II. Václav, Polonya kralı (1300–1305) (d. 1271) 1377 - III. Edward, İngiltere Kralı (d. 1312) 1527 - Niccolò Machiavelli, İtalyan tarihçi ve politika yazarı (d. 1469) 1591 - Aloysius Gonzaga, İtalyan aristokrat ve İsa Cemiyeti üyesi (d. 1568) 1622 - Salomon Schweigger, Alman protestan papaz ve seyyah (d. 1551) 1828 - Leandro Fernández de Moratín, İspanyol tiyatro yazarı ve şair (d. 1760) 1858 - Adolf Ivar Arwidsson, Fin gazeteci, yazar, tarihçi ve siyasetçi (d. 1791) 1874 - Anders Jonas Ångström, İsveçli fizikçi (d. 1814) 1908 - Nikolai Rimsky-Korsakov, Rus besteci (d. 1844) 1915 - Adday Şer, Asur kökenli, Siirt Keldani Katolik Kilisesi başpiskoposu (d. 1867) 1914 - Bertha von Suttner, Avusturyalı yazar, radikal pasifist ve Nobel Barış Ödülü alan ilk kadın (d. 1843) 1940 - Janusz Kusociński, Polonyalı atlet, orta ve uzun mesafe koşucusu (d. 1907) 1954 - Gideon Sundback, İsveçli mucit (d. 1880) 1957 - Claude Farrère, Fransız yazar (d. 1876) 1957 - Johannes Stark, Alman fizikçi (d. 1874) 1965 - Henry Weed Fowler, Amerikalı zoolog (d. 1878) 1969 - Maureen Connolly, Amerikalı tenisçi (d. 1934) 1970 - Sukarno, Endonezya'nın ilk Devlet Başkanı (d. 1901) 1971 - Hasan Vecih Bereketoğlu Türk izlenimci ressam (d. 1895) 1980 - Ahmet Muhip Dıranas, Türk şair ve yazar (d. 1909) 1980 - Feridun Cemal Erkin, Türk diplomat ve siyasetçi (d. 1899) 1985 - Tage Erlander, İsveçli siyasetçi (d. 1901) 1986 - Assi Rahbani, Lübnanlı besteci ve müzisyen (d. 1923) 1993 - Münci Kapani, Türk akademisyen ve yazar (d. 1921) 2001 - Carroll O'Connor, Amerikalı aktör (d. 1924) 2001 - John Lee Hooker, Amerikalı blues şarkıcısı, gitarist ve bestesi (d. 1917) 2005 - Guillermo Suárez Mason, Arjantinli general (d. 1924 2008 - Abdullah Gegiç, Yugoslav asıllı Türk futbolcu ve teknik direktör (d. 1924) 2010 - İlhan Selçuk, Türk yazar (d. 1925) 2012 - Ramaz Şengelya, Gürcü asıllı Sovyet eski millî futbolcu (d. 1957) 2015 - Dave Godfrey, Kanadalı yazar ve yayıncı (d. 1938) 2016 - Jim Boyd, Amerikalı şarkıcı, söz yazarı ve oyuncu (d. 1956) 2017 - Pompeyo Márquez, Venezuelalı siyasetçi ve gazeteci (d. 1922) 2018 - Grigori Barenblatt, Rus matematikçi, akademisyen ve yazar (d. 1927) 2018 - Charles Krauthammer, Amerikalı Pulitzer Ödülü sahibi sendikacı, köşe yazarı, yazar, siyasi yorumcu ve eski hekim (d. 1950) 2019 - Peter Ball, İngiliz piskopos ve cinsel istismar hükümlüsü (d. 1932) 2019 - Susan Bernard, Amerikalı oyuncu, manken, yazar ve iş insanı (d. 1948) 2019 - Dimitris Hristofias, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin altıncı cumhurbaşkanı (d. 1946) 2020 - Marconi Alencar, Brezilyalı politikacı (d. 1939) 2020 - György Bálint, Macar botanikçi ve siyasetçi (d. 1919) 2020 - Pascal Clément, Fransız siyasetçi (d. 1945) 2020 - Jürgen Holtz, Alman aktör (d. 1932) 2020 - Talib Jauhari, Pakistanlı İslam alimi, şair, tarihçi ve Şii İslam Tarikatı filozofu (d. 1929) 2020 - Mile Nedelkoski, Makedon şair, romancı, öykü ve oyun yazarı (d. 1935) 2020 - Bernardino Piñera, Katolik Kilisesi Şili Piskoposu (d. 1915) 2020 - Ahmed Radi, Iraklı millî futbolcu (d. 1964) 2020 - Ken Snow, Amerikalı millî futbolcu (d. 1969) 2020 - Bobana Veličković, Sırp kadın atıcı (d. 1990) 2021 - Jean Guéguinou, Fransız diplomat (d. 1941) 2021 - Nobuo Hara, Japon caz saksofoncusu ve orkestra şefi (d. 1926) 2021 - Reshma, Hint aktris (d. 1979) 2022 - Patrizia Cavalli, İtalyan şairdir (d. 1947) 2022 - Polycarpose Zacharias, Hint kökenli Malankara Yakubi Süryani Ortodoks Kilisesi Metropoliti (d. 1970) Tatiller ve özel günler Yaz Gündönümü (Kuzey yarımkürede) Kış gündönümü (Güney yarımkürede) Dünya Müzik Günü 0621 21


text: Olaylar MÖ 217 - Rafya Savaşı: Antik Mısır Ptolemaios Krallığı Ordusu, III. Antiohos idaresindeki Seleukos İmparatorluğu Ordusu'nu Filistin’de bozguna uğrattı. 431 - Üçüncü Ekümenik Konsil olan Efes Konsili'nin, İskenderiye Patriği Cyril tarafından açılışı. 1633 - Engizisyon Mahkemesi'nce mahkûm edilen Galile, Kopernikçi görüşlerini ve Dünya'nın döndüğüne ilişkin tezini inkar etmek zorunda kaldı. 1691 - II. Ahmed, 21. Osmanlı Padişahı olarak tahta çıktı. 1812 - Napolyon Bonapart Rusya'ya sefer düzenledi. 1846 - Adolphe Sax, saksofonun patentini aldı. 1911 - V. George, taç giyerek resmen Büyük Britanya kralı oldu. 1919 - Amasya Genelgesi yayınlandı. 1925 - 20 Haziran'da İstanbul'da tutuklanan gazeteciler, Doğu İstiklal Mahkemesi'nde yargılanmak üzere Diyarbakır'a gönderildi. 1939 - Adana Elektrik Şirketi satın alınarak devletleştirildi. 1939 - Hindistan'da, Subhas Chandra Bose tarafından Tüm Hindistan İlerleme Bloku adlı parti kuruldu. 1940 - II. Dünya Savaşı, Fransa Muharebesi: Fransa, imzalanan ateşkes antlaşmasıyla Almanya'ya teslim oldu. 1941 - II. Dünya Savaşı: Nazi Almanyası, Barbarossa Harekâtı'nı başlatarak SSCB'yi istila etmeye başladı. 1941 - Hırvatistan'da ilk silahlı antifaşist örgüt kuruldu. 1942 - Erwin Rommel, Tobruk'u ele geçirdikten sonra Generalfeldmarschall rütbesine terfi ettirildi. 1945 - İller Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi. 1976 - Kanada'da idam cezası kaldırıldı. 1978 - Plüton'un uydusu, Charon keşfedildi. 2001 - Anayasa Mahkemesi, Fazilet Partisi'ni "Laik cumhuriyet ilkesine aykırı eylemlerin odağı" olduğu gerekçesiyle kapattı. 2002 - İran'da meydana gelen, Richter ölçeğine göre 6.5 şiddetindeki depremde 261'den fazla kişi öldü. 2006 - Kuzey Makedonya, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Örgütü'ne kabul edildi. 2008 - MEB'in hazırlamış olduğu 7. sınıf Seviye Belirleme Sınavı ilk kez yapıldı. 2010 - Apple iPhone (4G) piyasaya sürüldü. 2012 - Malatya Erhaç Hava Üssü'nden görev amacıyla kalkan F-4 tipi Türk askerî jeti, Suriye karasuları açıklarında, Suriye Ordusu tarafından düşürüldü. Doğumlar 916 - Seyfü'd Devle, Hamdaniler’in Halep kolunun kurucusu ve ilk emiri (ö. 967) 1510 - Allessandro de Medici, Floransa Dükalığı'nın I. Dükü (ö. 1537) 1757 - George Vancouver, İngiliz denizci (ö. 1798) 1767 - Wilhelm von Humboldt, Alman filozof, dilbilimci ve devlet adamı (ö. 1835) 1805 - Giuseppe Mazzini, İtalyan milliyetçisi, siyasetçi, avukat, aktivist, gazeteci, yazar ve mason (ö. 1872) 1837 - Paul Morphy, Amerikalı satranç oyuncusu (ö. 1884) 1850 - Ignác Goldziher, Macar asıllı Musevî kökenli bir müsteşriktir (ö. 1921) 1856 - Henry Rider Haggard, İngiliz yazar (ö. 1925) 1861 - Maximilian von Spee, Alman asker (ö. 1914) 1864 - Hermann Minkowski, bir Alman matematikçi (ö. 1909) 1869 - Mustafa Sabri Efendi, Osmanlı müderris, Meclis-i Mebûsan Mebusu ve Şeyhülislam (ö. 1954) 1871 - William McDougall, İngiliz psikolog (ö. 1938) 1887 - Julian Huxley, İngiliz evrimsel biyolog (ö. 1975) 1888 - Harold Hitz Burton, Amerikalı bir politikacı ve avukattı (ö. 1964) 1888 - Selman Abraham Waksman, Amerikalı biyokimyacı (ö. 1973) 1892 - Robert Ritter von Greim, Alman asker ve Nazi Almanyası Hava Kuvvetleri (Luftwaffe) Komutanı (ö. 1945) 1893 - Matthias Kleinheisterkamp, Alman Schutzstaffel subayı (ö. 1945) 1898 - Erich Maria Remarque, Alman yazar (ö. 1970) 1899 - Michał Kalecki, Polonyalı iktisatçı (ö. 1970) 1900 - Oskar Fischinger, Alman-Amerikan ressam, film yapımcısı, soyut animatör (ö. 1967) 1903 - John Dillinger, Amerikalı gangster (ö. 1934) 1906 - Anne Morrow Lindbergh, Amerikalı yazar ve havacı (ö. 2001) 1906 - Billy Wilder, Amerikalı yönetmen (ö. 2002) 1908 - Pablo Dorado, Uruguaylı futbolcu (ö. 1978) 1909 - Mike Todd, Amerikalı film ve tiyatro yapımcısı (ö. 1958) 1915 - Cornelius Warmerdam, Amerikalı atlet (ö. 2001) 1927 - Çetin Altan, Türk yazar (ö. 2015) 1928 - Ralph Waite, Amerikalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2014) 1928 - Steingrímur Hermannsson, İzlandalı siyasetçi (ö. 2010) 1930 - Yuri Artyuhin, Rus kozmonot (ö. 1998) 1932 - Soraya Esfandiary Bakhtiary, İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi'nin ikinci eşi (ö. 2001) 1936 - Kris Kristofferson, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı 1939 - Ada E. Yonath, İsrailli moleküler biyolog ve kristalograf 1940 - Abbas Kiyarüstemi, İranlı yönetmen (ö. 2016) 1941 - Raşid Gannuşi, Tunuslu siyasetçi 1943 - Klaus Maria Brandauer, Almanca oyuncusu 1944 - Gérard Mourou, Fransız fizikçi ve akademisyen 1946 - Józef Oleksy, Polonyalı siyasetçi ve ekonomist (ö. 2015) 1947 - Gökmen Özdenak, Türk futbolcu ve spor yazarı 1948 - Todd Rundgren, Amerikalı multi-enstürmantalist, şarkıcı, söz yazarı ve kayıt yapımcısı 1949 - Aytaç Arman, Türk sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2019) 1949 - Meryl Streep, Amerikalı oyuncu ve En İyi Kadın Oyuncu Akademi Ödülü sahibi 1953 - Cyndi Lauper, Amerikalı şarkıcı, söz yazarı ve aktris 1954 - Wolfgang Becker, Alman yönetmen, senarist ve tarihçi 1956 - Tim Russ, Amerikalı aktör, film yönetmeni, senarist ve müzisyen 1957 - Anna Grue, Danimarkalı yazar 1957 - Arkadi Gukasyan, de facto Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin üçüncü başkanı 1958 - Bruce Campbell, Amerikalı oyuncu 1962 - Clyde Drexler, Amerikalı eski basketbol oyuncusu 1964 - Dan Brown, Amerikalı yazar 1964 - Miroslav Kadlec, Çek futbolcu 1966 - Emmanuelle Seigner, Fransız oyuncu, şarkıcı ve model 1967 - Alejandro Aravena, Şilili mimar 1968 - Darrell Armstrong, Emekli Amerikalı profesyonel basketbolcu 1973 - Rufus Wainwright, Kanadalı-Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı 1974 - Jo Cox, Birleşik Krallık İşçi Partisi milletvekili 1974 - Donald Faison, Amerikalı oyuncu 1974 - Lecy Goranson, Amerikalı aktris 1977 - Ayça Varlıer Türk oyuncu ve şarkıcı 1978 - Dan Wheldon, İngiliz yarış pilotu (ö. 2011) 1981 - Monty Oum, Amerikalı web-bazlı animatör ve yazar (ö. 2015) 1982 - Gustave Bebbe, Kamerunlu futbolcu 1984 - Janko Tipsarević, Yugoslavya doğumlu Sırp tenisçi 1985 - Sofoklis Shorçanitis, Yunan basketbolcu 1987 - Eda Erdem, Türk voleybolcu 1987 - Lee Min-ho, Güney Koreli oyuncu 1987 - Nikita Rukavytsya, Ukrayna asıllı Avustralyalı millî futbolcu 1988 - Omri Casspi, İsrailli basketbolcu 1988 - Portia Doubleday, Amerikalı oyuncu 1989 - Cédric Mongongu, Kongo Demokratik Cumhuriyeti vatandaşı futbolcudur 1989 - Jung Yong Hwa, Güney Koreli oyuncu ve şarkıcı 1990 - Sebastian Jung, Alman futbolcudur 1991 - Hugo Mallo, İspanyol futbolcudur 1993 - Loris Karius, Alman kaleci 1994 Damla Çakıroğlu, Türk voleybolcu Büşra Yılmaz, Türk yazar Sébastien Haller, Fildişi Sahili futbolcusu Yasutaka Yanagi, Japon futbolcu 1996 - Rodri, İspanyol millî futbolcu 2000 - Mizgin Ay, Türk sprinter Ölümler MÖ 207 - Hasdrubal Barca, Hamilcar Barca’nın ikinci oğlu ve II. Pön Savaşında Kartaca komutanlarından biridir (d. MÖ 245) 1101 - I. Rugerro, 1071 ile 1101 yılları arasında ilk Sicilya Kontluğu yapmış Norman aristokrat (d. 1031) 1276 - V. Innocentius, 21 Ocak - 22 Haziran 1276 tarihleri arasındaki papa (d. 1225) 1429 - Gıyaseddin Cemşid, İranlı gök bilimci ve matematikçi (d. 1380) 1521 - Leonardo Loredan, 2 Ekim 1501 – 21 Haziran 1521 döneminde Venedik Cumhuriyeti'ne Doçe (d. 1436) 1691 - II. Süleyman, Osmanlı'nın 20. Padişahı (d. 1642) 1767 - Savoylu Maria Luisa Gabriella, bir Savoy prensesiydi (d. 1729) 1816 - Ferdinando Marescalchi, İtalyan diplomat ve siyasetçi (d. 1754) 1874 - Howard Staunton, İngiliz satranç ustası (d. 1810) 1880 - George Merriam, Amerikalı yayımcı (d. 1803) 1885 - Muhammed Ahmed, Sudan'da Mehdilik hareketinin kurucusu (d. 1845) 1912 - Ion Luca Caragiale, Senaryo, kısa öykü, şiir yazarı, tiyatro yöneticisi, siyaset yorumcusu ve gazeteci (d. 1852) 1925 - Felix Klein, Alman matematikçi ve matematik eğitimcisi (d. 1849) 1931 - Armand Fallières, Fransız siyasetçi ve Fransa Cumhurbaşkanı (d. 1841) 1936 - Moritz Schlick, Alman Felsefesi (d. 1882) 1940 - Wladimir Köppen, Rus-Alman coğrafyacı, meteorolog ve botanikçi (d. 1846) 1945 - Mitsuru Ushijima, Japon İmparatorluk Kara Kuvvetleri generali (d. 1887) 1965 - David O. Selznick, Amerikan film yapımcısı (d. 1902) 1969 - Judy Garland, Amerikan şarkıcı ve oyuncu (d. 1922) 1972 - Paul Czinner, Macar asıllı film yönetmeni ve yapımcı (d. 1890) 1978 - Jens Otto Krag, Danimarka eski başbakanı (d. 1914) 1984 - Joseph Losey, Amerikan sinema ve tiyatro yönetmeni (d. 1909) 1987 - Fred Astaire, Amerikan dansçı ve oyuncu (d. 1899) 1990 - İlya Frank, Sovyet nükleer fizikçi (d. 1908) 1993 - Pat Nixon, ABD'nin 37. Başkanı Richard Nixon'ın eşi (d. 1912) 1995 - Yves Congar, Fransız Dominikan teolog ve kardinal (d. 1904) 2001 - Luis Carniglia, Arjantinli eski futbolcu ve teknik direktör (d. 1917) 2003 - Vasil Bikov, Belaruslu yazar (d. 1924) 2007 - Nusret Özcan, Türk gazeteci ve yazar (d.1958) 2008 - George Carlin, Amerikan komedyen (d. 1937) 2011 - Coşkun Özarı, Türk futbolcu ve teknik direktör (d. 1931) 2014 - İzzet Özilhan, Türk sanayici ve iş insanı (d. 1920) 2015 - Laura Antonelli, İtalyan aktris (d. 1941) 2015 - James Horner, Amerikalı orkestra yazarı, orkestra şefi ve besteci (d. 1953) 2016 - Yaşar Nuri Öztürk, Türk akademisyen, gazeteci, yazar, avukat ve siyasetçi (d. 1951) 2016 - Amjad Sabri, Pakistanlı müzisyen (d. 1976) 2017 - Pavel Dalaloyan, Eski Rus futbolcu (d. 1978) 2017 - Hervé Filion, Kanadalı jokey (d. 1940) 2017 - Gunter Gabriel, Alman şarkıcı, müzisyen ve besteci (d. 1942) 2017 - Necmettin Karaduman, Türk siyasetçi (d. 1927) 2017 - Keith Loneker, Amerikalı oyuncu ve futbolcu (d. 1971) 2017 - Quett Masire, Botsvanalı siyasetçi (d. 1925) 2017 - Hartmut Neugebauer, Alman aktör, seslendirme sanatçısı ve dublaj diyalog yönetmeni (d. 1942) 2018 - Halina Aszkiełowicz-Wojno, Eski Polonyalı voleybol oyuncusu (d. 1947) 2018 - Geoff Case, Avustralya futbolu oyuncusu (d. 1935) 2018 - Nahum Korzhavin, Rus-Amerikalı romancı ve yazar (d. 1925) 2018 - Olga Teresa Krzyżanowska, Polonyalı siyasetçi (d. 1929) 2018 - Dick Leitsch, Amerikalı LGBT Hakları aktivisti ve gazeteci (d. 1935) 2018 - Deanna Lund, Amerikalı oyuncu (d. 1937) 2018 - Rezső Nyers, Macar siyasetçi, ekonomist ve eski bakan (d. 1923) 2018 - Geoffrey Oryema, Uganda doğumlu Fransız müzisyen (d. 1953) 2018 - Vinnie Paul, Hellyeah bateristi ve yapımcısı (d. 1964) 2018 - Waldir Pires, Brezilyalı siyasetçi (d. 1926) 2019 - Miguel Ángel Falasca, Arjantin kökenli İspanyol voleybolcu (d. 1973) 2019 - Enis Fosforoğlu, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1948) 2019 - Leevi Lehto, Fin şair, yazar ve çevirmen (d. 1951) 2019 - Se'are Mekonnen, Etiyopyalı rütbeli üst düzey asker (d. 1954) 2019 - Thalles Lima de Conceição Penha, Brezilyalı futbolcu (d. 1995) 2019 - Jolene Watanabe, Amerikalı profesyonel tenis oyuncusu ve antrenör (d. 1968) 2020 - Pierino Prati, İtalyan futbolcu (d. 1946) 2020 - Joel Schumacher, Amerikalı film yönetmeni, senaryo yazarı ve yapımcısı (d. 1939) 2021 - Giancarlo Amadeo, İtalyan profesyonel futbolcu ve teknik direktör (d. 1934) 2021 - Poovachal Khader, Hint mühendis, söz yazarı, besteci ve şair (d. 1948) 2022 - Marilu Bueno, Brezilyalı aktris (d. 1940) 2023 - Harry Markowitz, Amerikalı ekonomist ve Nobel Ekonomi Ödülü sahibi (d. 1927) Tatiller ve özel günler Anti-Faşist Mücadele Günü - Hırvatistan 0622 22


text: Olaylar 656 - Ali bin Ebu Talip, Halife seçildi. 1854 - Çarlık Rusyası Orduları'nın, savaş meydanını terk ederek, geri çekilmesiyle Silistre zaferi kazanıldı. 1868 - Amerikalı mucit Christopher Latham Sholes, daktilonun patentini aldı. 1894 - Uluslararası Olimpiyat Komitesi, Paris'te kuruldu. 1902 - Bir İspanyol ismi olan "Mercedes", marka adı olarak tescillendi. İlk Mercedes otomobil, Wilhelm Maybach tarafından tasarlandı. 1939 - Hatay Devleti'ın Türkiye'ye katılmasına ilişkin antlaşma, Ankara'da imzalandı. 1941 - Refah Faciası: Birleşik Krallık'a sipariş edilen denizaltı ve uçak filosunu teslim alacak personeli taşıyan "Refah" şilebi, Mersin'den İskenderiye'ye giderken, bir denizaltı tarafından Mersin açıklarında batırıldı. 168 kişinin öldüğü, 32 kişinin kurtulabildiği olayın ardından, TBMM'de soruşturma başlatıldı. 1950 - Türkiye Cumhuriyeti Turizm Bankası kuruldu. 1954 - İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanlığı'na seçilen Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, ilk kadın Dekan oldu. 1955 - Akis dergisi Yazı İşleri Müdürü Cüneyt Arcayürek, 6 ay hapse mahkûm oldu. 1982 - Yurt dışına kaçan Banker Kastelli'nin kasasına el konuldu; 70 banker ve banka yöneticisinin yurt dışına çıkışı yasaklandı. 1983 - Doğru Yol Partisi (DYP) kuruldu. 1987 - Halkevleri, Mahkeme kararıyla açıldı. Halkevleri'nin faaliyetleri, 12 Eylül sonrası Millî Güvenlik Konseyi tarafından durdurulmuş ve yöneticileri yargılanmıştı. 1992 - İsrail'de seçim yapıldı. İşçi Partisi lideri Yitzhak Rabin Başbakan seçildi. 2016 - Birleşik Krallık'ta Avrupa Birliği üyeliği konusunda referandum yapıldı. AB'den ayrılmaya yönelik oyların oranı %51,89 olarak gerçekleşti. 2019 - İstanbul'da Ara yerel seçimi yapıldı. Ekrem İmamoğlu tekrar büyükşehir belediye başkanı seçildi. 2020 - Meksika'da 7.5 büyüklüğünde deprem gerçekleşti. 2023 - 2023 Wagner Grubu isyanı, Rusya'da Rostov on-Don başta olmak üzere Avrupa Rusyası içeresindeki şehirlerde silahlı isyan başlatıldı. Doğumlar MÖ 47 - Caesarion, Antik Mısır tahtına çocuk yaşta çıkmış olan Ptolemaios hanedanının son Kralı (MÖ 30) 1534 - Oda Nobunag, Japon savaşçı (ö. 1582) 1596 - Johan Banér, İsveçli bir feldmareşaldi (ö. 1641) 1668 - Giambattista Vico, İtalyan felsefeci ve tarihçi (ö. 1744) 1772 - Cristóbal Mendoza, Venezuela'nın ilk başbakanı (ö. 1829) 1796 - Franz Berwald, İsveçli besteci (ö. 1868) 1879 - Hüda Şaravi, Mısırlı milliyetçi-feminist lider (ö. 1947) 1889 - Anna Akhmatova, Rus şair (ö. 1966) 1894 - Alfred Kinsey, Amerikalı biyolog, entomoloji ve zooloji profesörü (ö. 1956) 1894 - VIII. Edward, Birleşik Krallık, İngiliz İmparatorluğu dominyonlarının ve Britanya Hindistanı'nın kralı (ö. 1972) 1897 - Winifred Wagner, Alman opera yapımcısı (ö. 1980) 1900 - Anna İvanovna Boltunova, Sovyet arkeolog (ö. 1991) 1901 - Ahmet Hamdi Tanpınar, Türk yazar (ö. 1962) 1906 - Wolfgang Koeppen, Alman yazar (ö. 1996) 1907 - James Meade, bir İngiliz iktisatçısı (ö. 1995) 1908 - Nadir Nadi Abalıoğlu, Türk gazeteci ve Cumhuriyet gazetesi Başyazarı (ö. 1991) 1910 - Jean Anouilh, Fransız oyun yazarı (ö. 1987) 1910 - Gordon B. Hinckley, Mormonluk adıyla da bilinen İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'nin 15. başkanı (ö. 2008) 1912 - Alan Turing, İngiliz matematikçi (ö. 1954) 1913 - William P. Rogers, Amerikalı bir politikacı, diplomat ve avukat (ö. 2001) 1916 - Ernst Wilimowski, Polonyalı-Alman futbolcu (ö. 1997) 1916 - Irene Worth, Amerikalı bir tiyatro ve sinema oyuncusuydu (ö. 2002) 1919 - Muhammed Budiaf, Cezayirli siyasi lider ve Cezayir Devlet Başkanı (ö. 1992) 1924 - Osman Bayezid Osmanoğlu, Osmanlı Hanedanı'nın reisi (ö. 2017) 1926 - Baron Lawson Soulsby, Britanyalı mikrobiyoloji uzmanı bilim insanı ve siyasetçidir (ö. 2017) 1927 - Bob Fosse, Amerikalı yönetmen, koreograf (ö. 1987) 1927 - John Habgood, İngiliz Anglikan Başpiskoposu, eğitimci (ö. 2019) 1929 - June Carter Cash, Amerikalı müzisyen (ö. 2003) 1930 - Annasif Døhlen, Norveçli ressam ve heykeltıraş (ö. 2021) 1930 - Donn F. Eisele, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri subayı, test pilotu ve daha sonra NASA astronotuydu (ö. 1987) 1931 - Joachim Calmeyer, Norveçli aktör (ö. 2016) 1931 - Ola Ullsten, İsveçli politikacı ve diplomat (ö. 2018) 1934 - Virbhadra Singh, Hint siyasetçi ve bürokrat (ö. 2021) 1935 - Keith Burkinshaw, İngiliz futbolcu ve teknik direktör 1936 - Richard Bach, Amerikalı yazar 1936 - Kostas Simitis, Yunanistan eski başbakanı 1937 - Martti Ahtisaari, Fin siyasetçi ve Nobel Barış Ödülü sahibi (ö. 2023) 1940 - Wilma Rudolph, Amerikalı atlet (ö. 1994) 1942 - Hannes Wader, Alman müzisyen ve besteci 1943 - Vint Cerf, Amerikalı internet öncüsü 1945 - John Garang, Güney Sudanlı siyasetçi ve isyancı lider (ö. 2005) 1947 - Bryan Brown, Avustralyalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, seslendirme sanatçısı 1951 - Alex Asmasoebrata, Endonezyalı siyasetçi ve otomobil yarışçısı (ö. 2021) 1953 - Armen Sarkisyan, Ermeni siyasetçi 1955 - Glenn Danzig, Amerikalı şarkıcı, söz yazarı, müzisyen ve albüm yapımcısı 1955 - Jean Tigana, Mali asıllı Fransız teknik direktör 1957 - Frances McDormand, Amerikalı sinema, tiyatro, televizyon oyuncusu ve En İyi Kadın Oyuncu Akademi Ödülü sahibi 1960 - Fadil Vokrri, Arnavut asıllı Kosovalı futbolcu (ö. 2018) 1964 - Joss Whedon, Amerikalı senarist ve yönetmen 1969 - Ahinoam Nini, İsrailli şarkıcı 1970 - Yann Tiersen, Fransız müzisyen 1971 - Nona Fernández, Şilili aktris, yazar ve senarist 1972 - Selma Blair, Amerikalı oyuncu 1972 - Zinedine Zidane, Cezayir asıllı Fransız futbolcu 1975 - Sibusiso Zuma, Güney Afrika vatandaşı futbolcu 1976 - Paola Suárez, Arjantinli tenis oyuncusu 1976 - Emmanuelle Vaugier, Fransız asıllı Kanadalı oyuncu 1976 - Patrick Vieira, Fransız futbolcu 1977 - Miguel Ángel Angulo, İspanyol Futbolcu 1977 - Hayden Foxe, Avustralyalı eski futbolcu 1977 - Gülhan, Türk şarkıcı 1977 - Jason Mraz, Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı 1978 - Memphis Bleek, ABD'li rapçi 1978 - Leandro Firmino, Brezilyalı oyuncu 1978 - Jan Hakon Erichsen, Norveçli sanatçı 1980 - David Andersen, Avustralyalı basketbolcu 1980 - Sibel Arslan, İsviçreli avukat ve BastA! partisinin politikacısı 1980 - Melissa Rauch, Amerikalı aktris ve komedyen 1980 - Francesca Schiavone, İtalyan tenisçi 1981 - Antony Costa, Britanyalı şarkıcı ve oyuncudur 1983 - José Rojas, Şilili futbolcudur 1984 - Duffy, Grammy Ödülü sahibi Galli şarkıcı ve söz yazarı 1984 - Mya Nichole, Amerikalı porno oyuncusu 1984 - Levern Spencer, Saint Lucialı yüksek atlamacı 1985 - Cem Dinç, Türk basketbolcu 1986 - Mariano, Brezilyalı futbolcu 1987 - Alessia Filippi, İtalyan yüzücü 1992 - Nampalys Mendy, Senegalli millî futbolcu 1994 HoYeon Jung, Güney Koreli model, oyuncu João Pedro Gomes Camacho, Portekizli futbolcu Roger Martínez, Kolombiyalı futbolcu Ölümler 79 - Vespasian, Roma İmparatoru (d. 9) 1213 - Marie d'Oignies, Belçikalı Hristiyan mistik (d. 1177) 1537 - Pedro de Mendoza, İspanyol fatih, asker ve kaşif (d. 1487) 1565 - Turgut Reis, Türk denizci (d. 1485) 1659 - Hyojong, Joseon Krallığı'nın 17. kralı (d. 1619) 1806 - Mathurin Jacques Brisson, Fransız zoolog ve doğa filozofudur (d. 1723) 1836 - James Mill, İskoç tarihçi, ekonomist, politika teorisyeni ve filozof (d. 1773) 1864 - Christian Ludwig Brehm, Alman din adamı ve ornitolog (d. 1787) 1891 - N. R. Pogson, İngiliz astronom (d. 1829) 1891 - Wilhelm Eduard Weber, Alman fizikçi (d. 1804) 1893 - William Fox, Yeni Zelandalı siyasetçi ve Yeni Zelanda'da dört dönem Başbakanlık yapan devlet adamı (d. 1812) 1894 - Marietta Alboni, İtalyan opera şarkıcısı (d. 1826) 1926 - Jón Magnússon, İzlanda Başbakanı (d. 1859) 1939 - Timofey Vasilyev, Mordovyalı avukat (d. 1897) 1942 - Valdemar Poulsen, Danimarkalı mühendis ve mucit (d. 1869) 1943 - Elise Richter, Viyanalı filolog (d. 1865) 1944 - Eduard Dietl, Nazi Almanyası'nda asker (d. 1890) 1954 - Salih Omurtak, Türk asker ve Türk Kurtuluş Savaşı komutanlarından (d. 1889) 1956 - Reinhold Glière, Polonya kökenli, Rus ve sonra Sovyet, besteci (d. 1874) 1959 - Boris Vian, Fransız yazar ve müzisyen (d. 1920) 1959 - Fehmi Tokay, Türk besteci (d. 1889) 1967 - Franz Babinger, Alman yazar (d. 1891) 1978 - Cihangir Erdeniz, Türk asker (1 Haziran 1971'de İstanbul Maltepe'de Hüseyin Cevahir'i vuran emekli Deniz Yarbayı) 1989 - Mişel Eflak, Suriyeli düşünür, sosyolog, Arap milliyetçisi politikacı (d. 1910) 1989 - Werner Best, Alman Nazi, hukukçu, polis şefi, Darmstadt Nazi Partisi lideri ve SS-Obergruppenführer (d. 1903) 1995 - Jonas Salk, Amerikalı bakteriyolog hekim (Çocuk felci aşısını bulan) (d. 1914) 1996 - Andreas Papandreu, Yunan siyasetçi ve Yunanistan Başbakanı (d. 1919) 1998 - Maureen O'Sullivan, İrlandalı oyuncu (Tarzan filmlerinde "Jane"i canlandırmasıyla ünlü) (d. 1911) 2000 - Cemil Gezmiş, Deniz Gezmiş'in babası (d. 1922) 2006 - Aaron Spelling, Amerikalı televizyon yapımcısı (d. 1923) 2006 - Harriet, Dev galapagos kaplumbağası (d. tahminen 1830) 2009 - İsmet Güney, Kıbrıs Türkü ressam ve karikatürist (d. 1923) 2010 - Frank Giering, Alman oyuncu (d. 1971) 2011 - Peter Falk, Amerikalı sinema oyuncusu (d. 1927) 2013 - Bobby Bland, Amerikalı soul, caz ve blues şarkıcısı, müzisyen (d. 1930) 2013 - Richard Matheson, Amerikalı Bilimkurgu, fantezi ve korku edebiyatı türlerinde eserler vermiş yazar ve senarist (d. 1926) 2014 - Małgorzata Braunek, Polonyalı oyuncu (d. 1947) 2015 - Cüneyt Arcayürek, Türk gazeteci ve yazar (d. 1928) 2015 - Magali Noël, İzmir doğumlu Fransız sinema oyuncusu ve şarkıcı (d. 1931) 2017 - Saman Kelegama, Sri Lankalı ekonomist ve yazar (d. 1959) 2017 - Stefano Rodotà, İtalyan hukukçu ve politikacı (d. 1933) 2018 - Donald Hall, Amerikalı şair, yazar, editör ve edebi eleştirmen (d. 1928) 2018 - Kim Jong-pil, Güney Koreli asker ve siyasetçi (d. 1926) 2018 - Violeta Rivas, Arjantinli şarkıcı ve aktris (d. 1937) 2019 - Andrey Haritonov, Sovyet-Rus oyuncu, yönetmen ve senarist (d. 1959) 2020 - Vehbi Akdağ, Türk millî güreşçi (d. 1949) 2020 - Jean-Michel Bokamba-Yangouma, Kongolu siyasetçi 2020 - Michael Falzon, Avustralyalı aktör, sahne sanatçısı, yapımcı ve şarkıcı (d. 1972) 2020 - Arthur Keaveney, İrlandalı tarihçi (d. 1951) 2020 - Jampel Lodoy, Rus Tuvaca Budist lama (d. 1975) 2021 - Melissa Coates, Kanadalı profesyonel güreşçi, vücut geliştirmeci, fitness sporcusu, model ve aktris (d. 1971) 2021 - Jackie Lane, İngiliz oyuncu (d. 1941) 2021 - John McAfee, Britanyalı-Amerikalı bilgisayar programcısı ve işletmeci (d. 1945) 2021 - Med Reventberg, İsveçli aktris, kısa film ve tiyatro yönetmeni (d. 1948) 2022 - Henri Elendé, Kongolu atlet (d. 1941) 2022 - Sally Greengross, Greengross Baronesi, İngiliz siyasetçi (d. 1935) 2022 - Ernst Jacobi, Alman aktör (d. 1933) 2022 - Yuri Şatunov, Rus erkek şarkıcı (d. 1973) 2022 - Soon Cho, Güney Koreli akademisyen ve siyasetçi (d. 1928) 2022 - Mahmut Ustaosmanoğlu, İsmailağa Cemaati'nin lideri (d. 1929) 2023 - Frederic Forrest, Amerikalı aktör (d. 1936) 2023 - Sheldon Harnick, Amerikalı söz yazarı, müzisyen ve Pulitzer Ödülü sahibi (d. 1924) Tatiller ve özel günler Kaynakça 0623 23