text: 2004 (MMIV) Miladi takvim'in Perşembe günü başlayan artık yılı. 2000'lerin 4. yılı. Birleşmiş Milletler tarafından Uluslararası Pirinç Yılı, UNESCO tarafından ise Köleliğe Karşı Mücadele ve Kaldırılmasına Karşı Uluslararası Yıl olarak ilan edilmiştir. Olaylar Ocak 3 Ocak - Flash Hava Yolları'nın 1154 sefer sayılı uçuşunu yapan Boeing 737-3Q8 tipi yolcu uçağı Mısır açıklarında Kızıldeniz'e düştü. Uçaktaki 148 kişinin hepsi öldü. Mısır tarihinin en ölümcül havacılık kazalarından biri haline geldi. 4 Ocak - NASA'nın MER-A (Spirit) uzay aracı Mars'ın yüzeyine indi. 8 Ocak - O zamana kadar yapılmış en büyük okyanus gemisi olan RMS Queen Mary 2, adını taşıyan torunu Kraliçe II. Elizabeth tarafından vaftiz edildi. 25 Ocak - NASA'nın MER-B (Opportunity) uzay aracı, Mars yüzeyine indi. Şubat 2 Şubat - Konya'da bulunan bir apartman, yapım hatası nedeniyle çökerek 92 kişinin ölmesine neden oldu. 4 Şubat - Mark Zuckerberg Facebook'u kurdu (Harvard Üniversitesi için.) 14 Şubat - Hamburg doğumlu Türk yönetmen Fatih Akın'ın son filmi “Gegen die Wand” (Duvara Karşı), Berlin Uluslararası Film Festivali'nde en iyi film seçilerek ”Altın Ayı” ödülünü aldı. 26 Şubat - Makedonya cumhurbaşkanı Boris Traykovski, Bosna-Hersek'in Mostar kenti yakınlarında bir uçak kazasında öldü. 29 Şubat - Haiti Devlet Başkanı Jean-Bertrand Aristide darbeyle devrildi. Mart 2 Mart - Irak Aşure Günü saldırıları: Irak'ın Kerbela kentinde Aşure Günü nedeniyle 140'ın üzerinde Şii Müslüman'ın ölümüne neden olan bir dizi bombalama gerçekleşti. 11 Mart - Madrid tren saldırıları: İspanya'nın Madrid kentindeki Cercanías tren istasyonunda düzenlenen koordineli saldırılarda en az 192 kişi öldü. 14 Mart - PSOE, İspanya'da seçimi kazandı; José Luis Rodríguez Zapatero, José María Aznar'ın yerine İspanya başbakanı seçildi. 28 Mart - Kaydedilen ilk Güney Atlantik tropikal siklonu olan Catarina Kasırgası, Brezilya'nın Santa Catarina kentinde karaya çıktı. 29 Mart - Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya, NATO'ya kabul edildi. Bu, örgütün en büyük genişlemesi oldu. Nisan 8 Nisan - İnsani Ateşkes Antlaşması, Darfur'daki savaşı durdurmak için Sudan hükûmeti ve iki isyancı grup tarafından imzalandı. 17 Nisan - İsrail helikopterleri Gazze Şeridi'ndeki bir araç konvoyuna füze atarak Hamas lideri Abdülaziz er-Rantisi'yi öldürdü. 24 Nisan - Kıbrıs'ı yeniden birleştirmeyi öneren Annan Kıbrıs Planı referandumları hem Rumlar'ın hem de Türkler'in kontrol ettiği kısımlarda yapıldı. Kıbrıs Türkleri olumlu oy kullansa da Kıbrıs Rumları öneriyi reddetti. Mayıs 1 Mayıs - Kıbrıs Cumhuriyeti, Çekya, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya Avrupa Birliği'ne katıldı. 12-15 Mayıs - Eurovision Şarkı Yarışması Türkiye'nin İstanbul şehrinde düzenlendi. Yarışmayı Ukraynalı Ruslana'nın "Wild Dances" şarkısı kazandı. 21 Mayıs - Türkiye cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer anayasa değişikliğini onayladı. Devlet Güvenlik Mahkemesi kaldırıldı. Haziran 8 Haziran - Venüs'ün transit geçişi 12 Haziran-4 Temmuz - Portekiz, Yunanistan'ın kazandığı 2004 Avrupa Futbol Şampiyonasına ev sahipliği yaptı. 21 Haziran - Mojave, Kaliforniya'daki SpaceShipOne, uzay yolculuğuna ulaşmak için özel olarak finanse edilen ilk uzay aracı oldu. 28 Haziran - Irak'ı işgal eden ABD liderliğindeki koalisyon Geçici Koalisyon Yönetimi (CPA) egemenliğini Irak Geçici Hükûmetine devretti. 30 Haziran - Irak'ta Cumhurbaşkanı Saddam Hüseyin'in savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan yargılanmasının ön duruşmaları başladı. Temmuz- 1 Temmuz - İnsansız Cassini-Huygens uzay sondası Satürn'e vardı. 11 Temmuz - Rusya Federasyonu, Sovyetler Birliği pasaportlarını yasal kimlik olarak tanımayı sonlandırdı. 22 Temmuz - Pamukova tren kazası: İstanbul'dan Ankara'ya hareket eden Yakup Kadri Karaosmanoğlu adlı hızlı trenin 4 vagonu Sakarya'nın Pamukova ilçesi yakınlarında raydan çıktı. Kazada 41 kişi öldü, 89 kişi yaralandı. Ağustos 1 Ağustos - Paraguay'ın başkenti Asunción'daki "Ycua Bolaños-Botánico" isimli süpermarkette çıkan yangında yaklaşık 400 kişi öldü. 3 Ağustos - NASA'nın ana görevi Merkür'ün incelenmesi olan insansız uzay sondası MESSENGER fırlatıldı. 12 Ağustos - Lee Hsien Loong, Singapur'un üçüncü Başbakanı olarak yemin etti. 13-29 Ağustos - 2004 Yaz Olimpiyatları Yunanistan'ın başkenti Atina'da başladı. 22 Ağustos - Silahlı soyguncular, Edvard Munch'ın Çığlık, Madonna ve diğer tablolarını Norveç'in başkenti Oslo'daki Munch Müzesi'nden çaldı. 24 Ağustos - Volga-AviaExpress 1303 sefer sayılı uçuşu: Tupolev Tu-134 model yolcu uçağı Moskova'daki Domodedovo Uluslararası Havalimanı'ndan ayrıldıktan sonra Rusya'nın Tula Oblastı üzerinde patladı ve uçaktaki 43 kişinin tamamını öldü; birkaç dakika sonra, aynı havalimanından Sibirya Hava Yolları 1047 sefer sayılı uçuşu için kalkan bir Tupolev Tu-154, Rostov Oblastı üzerinde patladı ve düştü, uçaktaki 46 kişi öldü. Rusya hükûmeti, patlamaların Çeçen kadın intihar bombacılarının neden olduğunu açıkladı. Eylül 1 Eylül - Beslan Katliamı: Çeçen isyancılar, Rusya'nın Beslan kentindeki bir okulda çoğu çocuk 1.128 kişiyi rehin aldı. Kriz, Rus güvenlik güçlerinin binaya hücum etmesiyle sona erdi ve 330'dan fazla insan öldü. 9 Eylül - Endonezya'nın başkenti Cakarta'daki Avustralya büyükelçiliğinde Jemaah Islamiyah'a ait bir bombalı araç patladı ve 9 kişi öldü. Ekim 8 Ekim - İntihar bombacıları Mısır'ın Kızıldeniz tatil beldesi olan Taba'da iki bomba patlatarak 34 kişinin ölümüne ve çoğu İsrailli turist olmak üzere 171 kişinin yaralanmasına neden oldu. 9 Ekim - 2004 Avustralya federal seçimi: John Howard'ın Liberal/Ulusal Koalisyon Hükûmeti, Mark Latham önderliğindeki İşçi Partisi'ni mağlup ederek artan çoğunlukla yeniden seçildi. 19 Ekim - Bir kaşif ekibi, 2.080 metre derinlikle dünyanın en derin mağarası olan Krubera mağarası'nın dibine ulaştı. 20 Ekim - Susilo Bambang Yudhoyono, Endonezya'nın 6. Cumhurbaşkanı olarak yemin etti ve Endonezya'da doğrudan seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu. 29 Ekim - Avrupa devlet başkanları Roma'da ilk Avrupa Birliği Anayasasını oluşturan Antlaşma ve Nihai Senet'i imzalar. Kasım 2 Kasım - Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri: George W. Bush yeniden Amerika Birleşik Devletleri başkanı seçildi. 13 Kasım - Avrupa Uzay Ajansı'nın insansız uzay aracı SMART-1 Ay'a ulaştı. Bu, Ay'a uçan ve yörüngesinde dönen ilk Avrupa uydusu oldu. 16 Kasım - NASA'nın hipersonik Scramjet'i, insansız bir deneysel uçuşta yaklaşık 7.000 mil/saat (Mach 9,6) hıza ulaşarak bir rekor kırdı. 21 Kasım - Tüm zamanların en çok satan taşınabilir oyun konsolu olan Nintendo DS, Kuzey Amerika'da piyasaya sürüldü. 22 Kasım - Turuncu Devrim: Ukrayna'da Viktor Yanukoviç'in seçim sahtekarlığı suçlamalarının ortasında Viktor Yuşçenko'ya karşı kazandığı tartışmalı bir cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından başladı. Daha sonra yeniden yapılan oylama, Yuşçenko'nun kazanmasıyla sonuçlandı. Aralık 14 Aralık - Dünyanın en yüksek köprüsü olan Fransa'nın Massif Central dağlarındaki Tarn üzerindeki Millau Viyadüğü resmen açıldı. 21 Aralık - Iraklı isyancılar Musul kentinde bir ABD askeri üssüne saldırarak 22 kişiyi öldürdü. 26 Aralık - Hint Okyanusu depremi ve tsunamisi: 9.1-9.3 Mw büyüklüğündeki deprem Kuzey Sumatra'yı maksimum Mercalli şiddet ölçeğine göre IX (Şiddetli) olarak salladı. Ayrıca Tayland, Hindistan, Sri Lanka, Maldivler, Malezya, Myanmar, Bangladeş ve Endonezya'nın kıyı bölgelerini etkileyen gözlemlenen en büyük tsunamilerden biri meydana geldi. 200.000'den fazla kişi öldü. 27 Aralık - Münih yakınlarındaki Garching'deki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü'nden astrofizikçiler, bir magnetardan gelen en güçlü patlamayı ölçtü. UT 21:30:26'da Dünya, gama ve X-ışınlarının devasa bir dalgasıyla vuruldu. Şimdiye kadar ölçülen yüksek enerjili gama radyasyonunun en güçlü akısıdır. 30 Aralık - Arjantin'in başkenti Buenos Aires'teki República Cromañón gece kulübünde çıkan yangında 194 kişi öldü. 31 Aralık - 510 m yükseklikte duran, dünyanın en yüksek gökdeleni olan Taipei 101 resmi olarak açıldı. Doğumlar Ocak 3 Ocak - Miha Fontaine, Kanadalı kayakçı 10 Ocak - Jude Soonsup-Bell, İngiliz futbolcu 15 Ocak - Grace VanderWaal, Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı 21 Ocak - Ingrid Alexandra, Norveç Prensesi 23 Ocak - Kristian Hlynsson, İzlandalı futbolcu Şubat 19 Şubat - Millie Bobby Brown, İngiliz oyuncu Mart 5 Mart - Choi Soo-in, Güney Koreli çocuk oyuncu 13 Mart - Cori Gauff, Amerikalı tenisçi Nisan 18 Nisan - Nick Smith, Amerikalı kolej basketbolcusu Mayıs 1 Mayıs - Charli D'Amelio, Amerikalı dansçı ve sosyal medya fenomeni Haziran 1 Haziran - Andreas Schjelderup, Norveçli futbolcu 2 Haziran - Helin Kandemir, Türk oyuncu 4 Haziran - Mackenzie Ziegler, Amerikalı dansçı ve sosyal medya fenomeni Temmuz Ağustos 31 Ağustos - Tanya Muzinda, Zimbabveli motosikletçi Eylül Ekim 3 Ekim - Noah Schnapp, Amerikalı oyuncu 10 Ekim - Zain Al Rafeea, Suriyeli oyuncu 12 Ekim - Darci Lynne, Amerikalı vantrilok 19 Ekim - Ronaldo Kwateh, Endonezyalı futbolcu Kasım 11 Kasım - Oakes Fegley, Amerikalı oyuncu 20 Kasım - Youssoufa Moukoko, Alman futbolcu Aralık Ölümler Ocak 7 Ocak - Ingrid Thulin, İsveçli oyuncu (d. 1926) 14 Ocak - Terje Bakken, Norveçli müzisyen (d. 1978) 16 Ocak - Kalevi Sorsa, 34. Finlandiya Başbakanı (d. 1930) 17 Ocak - Czesław Niemen, Polonyalı şarkıcı (d. 1939) 22 Ocak - Ann Miller, Amerikalı dansçı ve oyuncu (d. 1923) 25 Ocak Fanny Blankers-Koen, Hollandalı atlet (d. 1918) Miklós Fehér, Macar futbolcu (d. 1979) 28 Ocak - Joe Viterelli, Amerikalı oyuncu (d. 1937) Şubat 2 Şubat - Suha Arın, belgesel sinemacı (d. 1942) 8 Şubat - Cem Karaca, müzisyen (d. 1945) 14 Şubat - Marco Pantani, İtalyan bisikletçi (d. 1970) 17 Şubat - José López Portillo, 51. Meksika devlet başkanı (d. 1920) 21 Şubat - John Charles, Galli futbolcu (d. 1931) 24 Şubat - John Randolph, Amerikalı oyucu (d. 1915) 26 Şubat - Boris Traykovski, 2. Makedonya devlet başkanı (d. 1956) Mart 7 Mart - Paul Winfield, Amerikalı oyuncu (d. 1939) 8 Mart - Ebu Abbas, Filistin Kurtuluş Cephesi (d. 1948) 9 Mart - Albert Mol, Hollandalı sanatçı (d. 1917) 10 Mart - Nesibe Zeynalova, Azeri oyuncu (d. 1916) 15 Mart - John Pople, İngiliz Nobel Ödüllü kimyager (d. 1925) 20 Mart - Juliana, Hollanda Kraliçesi (d. 1909) 22 Mart - Ahmed Yasin, Hamas'ın Filistinli kurucu ortağı (d. 1937) 28 Mart - Peter Ustinov, İngiliz oyuncu ve yönetmen (d. 1921) Nisan 1 Nisan - Carrie Snodgress, Amerikalı oyuncu (d. 1945) 10 Nisan - Sakıp Sabancı, Türk iş insanı (d. 1933) 17 Nisan Abdülaziz er-Rantisi, Hamas üyesi, Filistinli devlet görevlisi (d. 1947) Fana Koçovska, Makedon direnişçi, Yugoslav Partizanı ve Halk Kahramanı Nişanı sahibi ulusal kahraman (d. 1927) 18 Nisan - Kamisese Mara, 2. Fiji Devlet Başkanı (d. 1920) 24 Nisan - Estée Lauder, Amerikalı girişimci, güzellik uzmanı (d. 1906) 26 Nisan - Hubert Selby Jr., Amerikalı yazar (d. 1928) Mayıs 7 Mayıs - Nick Berg, Amerikalı iş insanı (d. 1978) 16 Mayıs - Marika Rökk, Mısır doğumlu Avusturyalı şarkıcı, dansçı ve oyuncu (d. 1913) 17 Mayıs Tony Randall, Amerikalı oyuncu (d. 1920) İzzeddin Salim, 45. Irak Başbakanı (d. 1943) 22 Mayıs - Richard Biggs, Amerikalı televizyon ve sahne oyuncusu (d. 1960) Haziran 2 Haziran - Tesfaye Gebre Kidan, Etiyopyalı general, savunma bakanı ve Etiyopya cumhurbaşkanı vekili ( 1935) 3 Haziran - Quorthon, İsveçli müzisyen (d. 1966) 5 Haziran Ronald Reagan, 40. ABD Başkanı (d. 1911) Necdet Mahfi Ayral, Türk tiyatro, sinema, seslendirme sanatçısı (d. 1908) 10 Haziran Ray Charles, Amerikalı şarkıcı (d. 1930) Ksenofon Zolotas, Yunan ekonomist ve politikacı, geçici Yunanistan Başbakanı (d. 1904) 13 Haziran - Jennifer Nitsch, Alman oyuncu (d. 1966) 15 Haziran - Ahmet Piriştina, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı (d. 1952) 22 Haziran - Thomas Gold, Amerikalı astrofizikçi (d. 1920) Temmuz 1 Temmuz - Marlon Brando, Amerikalı oyuncu (d. 1924) 6 Temmuz - Thomas Klestil, Avusturyalı diplomat ve politikacı, 10. Avusturya Devlet Başkanı (d. 1932) 10 Temmuz - Maria de Lourdes Pintasilgo, 108. Portekiz Başbakanı (d. 1930) 19 Temmuz - Zenkō Suzuki, Japon politikacı, 44. Japonya Başbakanı (d. 1911) 21 Temmuz Jerry Goldsmith, Amerikalı besteci (d. 1929) Edward B. Lewis, Amerikalı Nobel Ödüllü genetikçi (d. 1918) 22 Temmuz - Sacha Distel, Fransız şarkıcı (d. 1933) 26 Temmuz - Oğuz Aral, Türk karikatürist (d. 1936) 28 Temmuz - Francis Crick, İngiliz Nobel Ödüllü moleküler biyolog (d. 1916) Ağustos 1 Ağustos - Philip Hauge Abelson, Amerikalı Nobel Ödüllü fizikçi (d. 1913) 5 Ağustos - Nuri Turgut Adalı, Türk şair ve öğretmen (d. 1922) 3 Ağustos - Henri Cartier-Bresson, Fransız fotoğrafçı (d. 1908) 6 Ağustos - Rick James, Amerikalı şarkıcı (d. 1948) 8 Ağustos - Fay Wray, Kanadalı-Amerikan oyuncu (d. 1907) 12 Ağustos - Godfrey Hounsfield, İngiliz Nobel Ödüllü elektrik mühendisi ve mucit (d. 1919) 13 Ağustos - Julia Child, Amerikalı şef (d. 1912) 14 Ağustos - Czesław Miłosz, Polonyalı Nobel Ödüllü yazar (d. 1911) 15 Ağustos - Sune Bergström, İsveçli Nobel Ödüllü biyokimyacı (d. 1916) 16 Ağustos - Semiha Berksoy, ilk Türk kadın opera sanatçısı (d. 1910) 26 Ağustos - Laura Branigan, Amerikalı şarkıcı (d. 1952) Eylül 12 Eylül - Max Abramovitz, Amerikalı mimar (d. 1908) 20 Eylül - Brian Clough, İngiliz futbolcu ve teknik direktör (d. 1935) 22 Eylül - Big Boss Man, Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1963) 24 Eylül - Françoise Sagan, Fransız yazar (d. 1935) Ekim 1 Ekim - Richard Avedon, Amerikalı fotoğrafçı (d. 1923) 3 Ekim - Janet Leigh, Amerikalı oyuncu (d. 1927) 5 Ekim - Maurice Wilkins, İngiliz Nobel Ödüllü fizikçi (d. 1916) 8 Ekim - Jacques Derrida, Cezayir asıllı İngiliz edebiyat eleştirmeni (d. 1930) 10 Ekim - Christopher Reeve, Amerikalı komedyen oyuncu (d 1952) 23 Ekim - Bill Nicholson, İngiliz futbolcu (d. 1919) Kasım 2 Kasım Theo van Gogh, Alman yönetmen (d. 1957) Zaid bin Sultan el-Nehyan, 1. Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı (d. 1918) 3 Kasım - Sergejs Žoltoks, Litvanyalı hokey oyuncusu (d. 1972) 7 Kasım - Howard Keel, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu (d. 1919) 9 Kasım Emlyn Hughes, İngiliz futbolcu (d. 1947) Stieg Larsson, İsveçli yazar (d. 1954) 11 Kasım - Yaser Arafat, Nobel Ödüllü Filistin'in ilk Devlet Başkanı (d. 1929) 13 Kasım - Ol' Dirty Bastard, Amerikalı rap sanatçısı (d. 1968) 18 Kasım - Robert Fox Bacher, Amerikalı fizikçi (d. 1905) 19 Kasım - John Robert Vane, İngiliz Nobel Ödüllü farmakolog (d. 1927) 26 Kasım - Philippe de Broca, Fransız yönetmen (d. 1933) Aralık 1 Aralık - Bernhard (Lippe-Biesterfeld prensi) (d. 1911) 4 Aralık - Mahmut Atalay, Dünya ve Olimpiyat şampiyonu Türk millî güreşçi (d. 1934) 8 Aralık - Dimebag Darrell, Amerikalı gitarist (d. 1966) 19 Aralık Herbert Brown, İngiliz Nobel Ödüllü kimyager (d. 1912) Renata Tebaldi, İtalyan soprano (d. 1922) 28 Aralık - Susan Sontag, Amerikalı yazar ve aktivist (d. 1933) 29 Aralık - Julius Axelrod, Nobel Ödüllü Amerikalı biyokimyacı ve akademisyen (d. 1912) 30 Aralık - Rıza Maksut İşman, Türk atlet (d. 1915) 31 Aralık - Gérard Debreu, Nobel Ödüllü Fransız ekonomist (d. 1921) Nobel Ödülleri Kimya - Aaron Ciechanover, Avram Hershko, Irwin Rose Ekonomi - Finn E. Kydland, Edward C. Prescott Edebiyat - Elfriede Jelinek Barış - Wangari Maathai Fizik - David Gross, David Politzer, Frank Wilczek Fizyoloji veya Tıp - Linda B. Buck, Richard Axel İngilizce yeni kelime ve terimler e-waste (e-atık) life hack (hayatı kolaylaştıran çözümler) paywall (ödeme duvarı) podcast roentgenium (Röntgenyum) Silver Alert social media (sosyal medya) waterboarding (su kayağı) Ayrıca bakınız 2004'te Türkiye Kaynakça


source: wikipedia

text: 2005 (MMV), cumartesi günü başlayan yıl. 2005, Uluslararası Spor ve Beden Eğitimi Yılı ve Uluslararası Mikrokredi Yılı olarak belirlenmiştir. Aynı zamanda Dünya Yerli Halklarının Uluslararası On Yılı'nın (1995-2005) sonu. Olaylar Ocak 1 Ocak - Türk lirası'ndan 6 sıfır atıldı. Yeni Türk lirası tedavüle girdi. 5 Ocak - Güneş Sistemi'ndeki bilinen en büyük cüce gezegen olan Eris, ilk olarak 21 Ekim 2003 tarihinde Palomar Gözlemevi'nde çekilen görüntüler kullanılarak Michael E. Brown liderliğindeki bir ekip tarafından keşfedildi. 12 Ocak - Deep Impact, Tempel 1 kuyruklu yıldızını incelemek amacıyla Cape Canaveral'dan fırlatıldı. 14 Ocak - Huygens uzay aracı, Satürn'ün en büyük uydusu Titan'a indi. 20 Ocak - George W. Bush, Amerika Birleşik Devletleri başkanı olarak ikinci bir dönem için göreve başladı. Şubat 10 Şubat - Kuzey Kore, Amerika Birleşik Devletleri'nden algıladığını söylediği düşmanlığa karşı bir koruma olarak nükleer silahlara sahip olduğunu duyurdu. 14 Şubat Refik el-Hariri suikastı: Eski Lübnan başbakanı Refik el-Hariri, 21 kişi ile birlikte Beyrut'ta bir intihar bombacısı tarafından öldürüldü. YouTube açıldı. 16 Şubat - Kyoto Protokolü resmi olarak yürürlüğe girdi. Mart 14 Mart - Çin, Tayvan'ın bağımsızlık ilan etmesini engellemeyi amaçlayan bir ayrılma karşıtı yasayı onayladı. 20 Mart - Japonya'nın Fukuoka eyaletinde 2005 Fukuoka depremi gerçekleşti. 24 Mart - Lale Devrimi: Kırgızistan cumhurbaşkanı Askar Akayev, hükûmet karşıtı kitlesel gösterilerin ardından görevden alındı ve ülkeden kaçtı. 26 Mart - Canlandırılan Doctor Who dizisinin ilk bölümü BBC One'da yayınlandı. 28 Mart - 8.6 Mw büyüklüğündeki Nias-Simeulue depremi, kuzey Sumatra'yı maksimum Mercalli şiddet ölçeği'ne göre VI (Güçlü) olarak salladı. 915-1.314 kişi öldü ve 340-1.146 kişinin yaralandı. Nisan 2 Nisan - Papa John Paul II öldü; Dört milyondan fazla insan onun yasını tutmak için Vatikan'a gitti. Papa XVI. Benedictus, 19 Nisan'da onun yerine geçerek 265. papa oldu. 8 Nisan - Yılın ilk güneş tutulması, Koç burcunda yükselen düğüm noktasında meydana gelen nadir bir melez olaydı. Bu, Ay'ın perigee ulaşmasından 4.4 gün sonraydı. Gama, -0.34733 değerine sahipti. Güney Pasifik, Panama, Kolombiya ve Venezuela'da bir hibrit güneş tutulması görüldü ve Solar Saros 129'un 51. güneş tutulmasıydı. 9 Nisan - Galler Prensi Charles, Camilla Parker Bowles ile Windsor's Guildhall'da düzenlenen resmi törenle evlenir. Camilla, Cornwall Düşesi unvanını aldı. 23 Nisan - YouTube'a Me at the zoo adıyla ilk video yüklendi. 24 Nisan - Yılın ilk ay tutulması, Başak'ta alçalan düğüm noktasında meydana gelen penumbral bir olaydı. Bu, Ay'ın perigee ulaşmasından 5 gün önceydi. Gama, -1.08851 değerine sahipti. Doğu Asya, Avustralya, Pasifik ve Amerika'da penumbral bir ay tutulması görüldü ve Lunar Saros 141'in 23. ay tutulmasıydı. 26 Nisan - Suriye, son askeri garnizonunu Lübnan'dan geri çekerek 29 yıllık askeri işgaline son verdi. 27 Nisan - Superjumbo jet uçağı Airbus A380, Toulouse'da ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Mayıs 13 Mayıs - Andican olayları: Özbekistan'ın Andican şehrinde güvenlik güçleri en az 200 protestocuyu öldürdü. 19-21 Mayıs - 2005 Eurovision Şarkı Yarışması, Ukrayna'nın başkenti Kiev'de gerçekleşti. Yarışmayı Elena Paparizu tarafından söylenen "My Number One" şarkısıyla Yunanistan kazandı. Haziran Temmuz 2 Temmuz - Eşzamanlı 10 konser programı olan Live 8, tüm dünyada gerçekleşerek Make Poverty History kampanyasına olan ilgiyi arttırdı. 6 Temmuz - Uluslararası Olimpiyat Komitesi, Londra'ya 2012 Yaz Olimpiyatları'na ev sahipliği yapma hakkı verdi. 7 Temmuz - Londra'nın merkezinde Dört koordineli intihar saldırısı gerçekleşti, 52 kişi öldü ve 700'den fazla kişi yaralandı. 23 Temmuz - Mısır'ın Şarm El-Şeyh tatil beldesinde bir dizi bombalama sonucunda 80'den fazla kişi öldü. 28 Temmuz - Geçici İrlanda Cumhuriyet Ordusu, 1969'dan beri sürdürdüğü silahlı kampanyanın sona erdiğini duyurdu ve tüm birliklerine silahlarını bırakmalarını emretti. Ağustos 11 Ağustos - 23. Dünya Üniversite Yaz Spor Oyunları'nın (Universiade) açılış töreni, İzmir Atatürk Stadyumu'nda gerçekleştirildi. 12 Ağustos - Mars'ı keşfetmek için tasarlanan Mars Reconnaissance Orbiter, Cape Canaveral'dan fırlatıldı. 14 Ağustos - Helios Airways'in 522 sefer sayılı uçuşu, Larnaka, Kıbrıs'tan Atina üzerinden Prag, Çekya'ya giderken, Grammatiko, Yunanistan yakınlarındaki tepelerde düştü, 121 yolcu ve mürettebat öldü. 16 Ağustos - West Caribbean Airways'in 708 sefer sayılı uçuşunu yapan HK-4374X kuyruk numaralı uçak Venezuela'da bir dağa çarptı. 160 yolcu ve mürettebat öldü. 18 Ağustos - İlk Çin-Rusya ortak askeri tatbikatı olan 2005 Barış Misyonu, Şantung Yarımadası'nda sekiz günlük eğitimine başladı. 29 Ağustos - Katrina Kasırgası, ABD Körfez Kıyısı boyunca karaya inerek binden fazla insanın ölümüne ve ciddi hasara yol açarak tahmini 108 milyar dolar zarar verdi. 31 Ağustos - Irak'ın başkenti Bağdat'taki Al-Aaimmah köprüsünde izdiham oldu, dini bir bayramı kutlayan 953 Şii Müslüman hacı öldü. Eylül 7 Eylül - Mısır, dolandırıcılık iddialarıyla gölgelenen ilk çok partili başkanlık seçimini düzenledi. 12 Eylül - İsrail birden fazla yerleşim yerini yıktı ve ordusunu Gazze Şeridi'nden çekti. 19 Eylül - Kuzey Kore, yardım ve işbirliği karşılığında nükleer silah üretmeyi durdurmayı kabul etti. 30 Eylül - Danimarka Karikatür Krizi: Muhammed'in tartışmalı çizimleri, Danimarka gazetesi Jyllands-Posten'de yayınlandı ve dünya çapında Müslümanlar tarafından öfke ve şiddetli isyanlara yol açtı. Ekim 3 Ekim 2005'in ikinci güneş tutulması, Başak'ta alçalan düğüm noktasında meydana gelen halka şeklinde bir olaydı. Bu, Ay'ın zirveye ulaşmasından 4.8 gün sonraydı. Gamma 0.33058 değerine sahipti. Portekiz, İspanya, Libya, Sudan ve Kenya'da halka şeklinde bir güneş tutulması görüldü ve Solar Saros 134'ün 43. güneş tutulmasıydı. Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik süreci başladı. 8 Ekim - 2005 Keşmir depremi: 7.6 Mw Keşmir depremi, Azad Keşmir, Pakistan ve çevresinde etkili oldu. 86.000'den fazla insanı öldü ve birkaç milyon kişi yerinden oldu. 12 Ekim - İkinci insanlı Çin uzay aracı Shenzhou 6 fırlatıldı. 15 Ekim - Irak'ta yapılan seçimler sonucunda, diğer şeylerin yanı sıra ülkenin resmi adını "Iraqi Republic" yerine "Republic of Iraq" olarak değiştiren değişiklikler Iraklı seçmenler tarafından onaylandı. 17 Ekim - 2005'in son tutulması, Koç'ta yükselen düğüm noktasında meydana gelen kısmi bir ay tutulması olayıydı. Bu, Ay'ın perigee ulaşmasından 2.9 gün sonraydı. Gamma 0.97960 değerine sahipti. Asya, Avustralya, Pasifik ve Kuzey Amerika'da kısmi bir ay tutulması görüldü ve Lunar Saros 146'nın 10. ay tutulmasıydı. 19 Ekim - Saddam Hüseyin'in davası başladı. 24 Ekim - Wilma Kasırgası, Cape Romano yakınlarında ortaya çıktı. Kasım 9 Kasım - 2005 Amman saldırıları: Ürdün'ün başkenti Amman'da düzenlenen bir dizi koordineli intihar saldırısında en az 60 kişi öldü ve 115 kişi yaralandı. 11 Kasım - Kazakistan'da, Almatı eski belediye başkanı, hükûmet bakanı ve Nursultan Nazarbayev'in siyasi muhalifi Zamanbek Nurkadilov, aile evinde ölü bulundu. 13 Kasım - 25 yaşındaki İskoç bir adam olan Andrew Stimpson, HIV'den 'tedavi aldığı' kanıtlanan ilk kişi olarak bildirildi. 22 Kasım Angela Merkel, Almanya'nın ilk kadın Şansölyesi olarak göreve başladı. Microsoft, Xbox 360'ı piyasaya sürdü. 23 Kasım - Ellen Johnson Sirleaf, Liberya genel seçimlerini kazandı ve onu Afrika'da demokratik olarak seçilmiş ilk kadın devlet başkanı yaptı. 28 Kasım - Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği konferansı Montreal'de yapıldı. 30 Kasım - Fransa'daki cerrahlar ilk insan yüzü naklini gerçekleştirdi ve Isabelle Dinoire bunu geçiren ilk kişi oldu. Aralık 12 Aralık - Bilim adamları, nörolojik bozuklukların gerçekçi modellerini yapmak için az sayıda insan nöronuna sahip fareler yarattıklarını açıkladılar. 18 Aralık - Çad, Sudan'ın desteğiyle çeşitli isyancı güçlerin başkent N'Djamena'ya saldırmasının ardından iç savaşa girdi. 31 Aralık - 1998'den beri ilk kez 2005 yılını bitirmek için bir artık saniye daha eklendi; 23.59:60. Doğumlar 4 Ocak - Dafne Keen, İngiliz oyuncu 11 Ocak - Roksana Węgiel, Polonyalı şarkıcı, 2018 Eurovision Çocuk Şarkı Yarışması'nın kazananı 21 Şubat - Hong Hwa-ri, Güney Koreli oyuncu 25 Şubat - Arda Güler, Türk milli futbolcu 26 Şubat - Alexia (Hollanda prensesi), Hollandalı Willem-Alexander'ın ve Máxima Zorreguieta Cerruti'nin kızı 4 Ekim - Emir Berke Zincidi, Türk çocuk oyuncu 15 Ekim - Christian (Danimarka prensi) 31 Ekim - Leonor de Borbón, İspanya Kralı VI. Felipe ve eşi İspanya Kraliçesi Letizia Ortiz'in kızı 3 Aralık - Sverre Magnus, Norveç Veliaht Prensi Haakon ve eşi Mette-Marit'in oğlu Ölümler Ocak 2 Ocak - Maclyn McCarty, Amerikalı genetikçi (d. 1911) 3 Ocak - Will Eisner, Amerikalı çizgi filmci, yazar ve girişimci (d. 1917) 15 Ocak - Victoria de los Ángeles, İspanyol soprano (d. 1923) 17 Ocak - Virginia Mayo, Amerikalı oyuncu (d. 1920) 19 Ocak - Lamont Bentley, Amerikalı oyuncu ve rap sanatçısı (d. 1973) 20 Ocak - Per Borten, 14. Norveç Başbakanı (d. 1913) 23 Ocak - Johnny Carson, Amerikalı televizyon sunucusu (d. 1925) 25 Ocak - Philip Johnson, Amerikalı mimar (d. 1906) 28 Ocak - Jacques Villeret, Fransız oyuncu (d. 1951) 29 Ocak - Efraim Kişon, İsrailli yazar ve yönetmen (d. 1924) Şubat 1 Şubat - John Vernon, Kanadalı oyuncu (d. 1932) 2 Şubat - Max Schmeling, Alman boksör (d. 1905) 3 Şubat Ernst Mayr, Alman-Amerikalı biyolog (d. 1904) Zurab Jvania, 4. Gürcistan Başbakanı (d. 1963) 4 Şubat - Ossie Davis, Amerikalı oyuncu, şair, yazar ve insan hakları aktivisti (d. 1917) 5 Şubat - Gnassingbé Eyadéma, 3. Togo Devlet Başkanı (d. 1935) 10 Şubat - Arthur Miller, Amerikalı oyun yazarı (d. 1915) 11 Şubat - Mary Jackson, Amerikalı matematikçi ve mühendis (d. 1921) 13 Şubat - Lucia dos Santos, Portekizli rahibe (d. 1907) 14 Şubat - Refik el-Hariri, Lübnan Başbakanı (d. 1944) 17 Şubat Dan O'Herlihy, İrlandalı oyuncu (d. 1919) Omar Sívori, Arjantinli futbolcu (d. 1935) 20 Şubat Sandra Dee, Amerikalı oyuncu (d. 1942) Hunter S. Thompson, Amerikalı gazeteci (d. 1937) 21 Şubat - Zdzislaw Beksinski, Polonyalı ressam, fotoğrafçı ve heykeltıraş (d. 1929) 22 Şubat - Simone Simon, Fransız oyuncu (d. 1910) 25 Şubat - Peter Benenson, İngiliz avukat ve Uluslararası Af Örgütü'nün kurucusu (d. 1921) Mart 3 Mart - Rinus Michels, Hollandalı futbolcu ve antrenör (d. 1928) 6 Mart - Hans Bethe, Amerikalı oyuncu (d. 1918) 8 Mart - Aslan Mashadov, Çeçen ayrılıkçı lider, 3. İçkerya Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanı (d. 1951) 14 Mart - Akira Yoshizawa, Japon origami ustası (d. 1911) 22 Mart - Kenzō Tange, Japon mimar (d. 1913) 26 Mart - James Callaghan, 70. Birleşik Krallık Başbakanı (d. 1912) Nisan 2 Nisan - II. Ioannes Paulus, (d. 1920) 5 Nisan - Saul Bellow, Kanadlı-Amerikan yazar (d. 1915) 6 Nisan - III. Rainier, Monako prensi (d. 1923) 11 Nisan - Lucien Laurent, Fransız futbolcu (d. 1907) 19 Nisan - George Pan Cosmatos, Greko-İtalyan film yönetmeni ve senarist (d. 1941) 22 Nisan - Eduardo Luigi Paolozzi, İskoçyalı heykeltıraş ve artist (d. 1924) 23 Nisan - John Mills, İngiliz oyuncu (d. 1908) 24 Nisan - Ezer Weizman, 7. İsrail Devlet Başkanı (d. 1924) 26 Nisan - Maria Schell, Avusturyalı oyuncu (d. 1926) 28 Nisan - Chris Candido, Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1972) Mayıs 12 Mayıs - Monica Zetterlund, İsveçli şarkıcı ve oyuncu (d. 1937) 13 Mayıs - George Dantzig, Amerikalı matematikçi (d. 1914) 17 Mayıs - Frank Gorshin, Amerikalı oyuncu, izlenimci ve komedyen (d. 1933) 20 Mayıs - Paul Ricœur, Fransız filozof (d. 1913) 26 Mayıs Eddie Albert, Amerikalı oyuncu ve aktivist (d. 1906) Sangoulé Lamizana, 2. Burkina Faso Devlet Başkanı ve 2. Başbakanı (d. 1916) Haziran 1 Haziran - George Mikan, Amerikalı basketçi (d. 1924) 6 Haziran - Anne Bancroft, Amerikalı oyuncu (d. 1931) 9 Haziran - Arjan Adarov, Altay yazar (d. 1932) 11 Haziran - Vasco Gonçalves, 103. Portekiz Başbakanı (d. 1921) 13 Haziran - Álvaro Cunhal, Portekizli politikacı (d. 1913) 20 Haziran - Jack Kilby, Amerikalı mühendis (d. 1923) 25 Haziran - Kâzım Koyuncu, Türk müzisyen (d. 1971) Temmuz 1 Temmuz - Luther Vandross, Amerikalı şarkıcı (d. 1951) 6 Temmuz - Claude Simon, Madagaskarlı-Fransız Nobel Ödüllü romancı ve eleştirmen (d. 1913) 17 Temmuz - Edward Heath, 68. Birleşik Krallık Başbakanı (d. 1916) 18 Temmuz - William Westmoreland, Amerikalı general (d. 1914) 21 Temmuz - Long John Baldry, Kanadalı müzisyen (d. 1941) 31 Temmuz - Wim Duisenberg, Hollandalı politikacı (d. 1935) Ağustos 1 Ağustos - Fehd, Suudi Arabistan Kralı (b. 1921) 6 Ağustos - Robin Cook, İngiliz politikacı (d. 1946) 7 Ağustos - Peter Jennings, Kanadalı-Amerikan haber spikeri (d. 1938) 8 Ağustos - Barbara Bel Geddes, Amerikalı oyuncu (d. 1922) 9 Ağustos - Matthew McGrory, Amerikalı oyuncu (d. 1973) 31 Ağustos - Joseph Rotblat, Polonyalı-İngiliz fizikçi (d. 1908) Eylül 6 Eylül - Eugenia Charles, 3. Dominik Başbakanı (d. 1919) 14 Eylül - Robert Wise, Amerikalı yönetmen (d. 1914) 20 Eylül - Simon Wiesenthal, Avusturyalı Holokost'tan kurtulan kişi ve Nazi avcısı (d. 1908) 25 Eylül - Don Adams, Amerikalı oyuncu, komedyen ve yönetmen (d. 1923) Ekim 10 Ekim - Milton Obote, 2. Uganda Devlet Başkanı (d. 1925) 17 Ekim - Ba Jin, Çinli yazar (d. 1904) 21 Ekim - Tara Correa-McMullen, Amerikalı oyuncu (d. 1989) 24 Ekim - Rosa Parks, Amerikalı sivil hakları aktivisti (d. 1913) 28 Ekim - Richard Smalley, Amerikalı Nobel Ödüllü fizikçi ve kimyager (d. 1943) Kasım 1 Kasım - Michael Piller, Amerikalı senaryo yazarı ve yapımcı (b. 1948) 2 Kasım - Ferruccio Valcareggi, İtalyan futbolcu ve menajer (b. 1919) 5 Kasım - John Fowles, İngiliz romancı (b. 1926) 11 Kasım Mustafa Akkad, Suriyeli-Amerikan film yapımcısı (d. 1930) Zamanbek Nurkadilov, Kazak politikacı (d. 1944) 13 Kasım - Eddie Guerrero, Meksikalı-Amerikan profesyonel güreşçi (d. 1967) 16 Kasım - Henry Taube, Kanadalı-Amerikan Nobel Ödüllü kimyager ve akademisyen (d. 1915) 24 Kasım - Pat Morita, Amerikalı oyuncu (d. 1932) 25 Kasım - George Best, Kuzey İrlandalı futbolcu (d. 1946) Aralık 10 Aralık Eugene McCarthy, Amerikalı politikacı (d. 1916) Richard Pryor, Amerikalı stand-up komedyeni, oyuncu ve yazar (d. 1940) 26 Aralık - Vincent Schiavelli, Amerikalı oyuncu ve yemek yazarı (d. 1948) Nobel Ödülleri Kimya - Robert Grubbs, Richard Schrock ve Yves Chauvin Ekonomi - Robert J. Aumann, ve Thomas C. Schelling Edebiyat - Harold Pinter Barış - Muhammed el-Baradey Fizik - Roy Glauber, John Hall, ve Theodor W. Hänsch Fizyoloji veya Tıp - Robin Warren ve Barry Marshall İngilizce yeni kelimeler ve terimler didymo functional calculus glamping locavore microblogging pre-exposure prophylaxis ransomware rock snot sexting truther vodcast Ayrıca bakınız 2005'te Türkiye Kaynakça


text: 21. yüzyıl, Gregoryen takvime göre 1 Ocak 2001 – 31 Aralık 2100 tarihleri arasına karşılık gelen zaman dilimidir. Ayrıca bakınız 21. yüzyıl depremlerinin listeleri Yüzyıllar


text: 20. yüzyıl, Gregoryen takvimine göre 1 Ocak 1901'de başlayıp 31 Aralık 2000'de sona eren yüzyıldır. İkinci binyılın onuncu ve son yüzyılıdır. Olaylar 1900 Sigmund Freud'un Rüyalar ve Yorumları adlı kitabı yayımlandı. Mısır'da ilk tren Kahire - Hartum demiryolu tamamlandı ve ilk tren yolculuğu gerçekleştirildi. Amerikalı Dwight Filly Davis, Davis kupası tenis turnuvasını başlattı. Tarihe Boxer Ayaklanması olarak geçen, Çin'deki bütün yabancıları ülkeden çıkarmayı amaçlayan ve devletçe de desteklenen köylü ayaklanması başladı. Elçiler, aileleri, elçilik görevlileri ve yüzlerce Hristiyan, elçilik binaları ve Pekin'deki katolik katedralinde mahsur kaldı. Ayaklanma 7 Eylül 1901'de sona erdi. Dünyanın ilk metrosu Paris'te hizmete girdi. 1901 İlk okyanus aşırı radyo yayını yapıldı. Hubeert Cecil Booth, elektrik süpürgesini icat etti. Pablo Picasso'nun eserleri ilk defa sergilendi. Amerika Birleşik Devletleri'nin 25. Başkanı William McKinley, Leon Czolgosz adlı bir terörist tarafından öldürüldü. İsveç Kralı ve Norveç Parlamentosu Nobel Komitesi ilk Nobel Ödüllerini dağıttı. Kızılhaç'ın kurucusu İsviçreli Jean Henry Dunant'a Nobel Barış Ödülü verildi. 1902 Boer İsyanı bitti. İngilizler Güney Afrikalıların isyanını bastırdı. Komutanlar hapse mahkûm edildi. Türk şair Nâzım Hikmet doğdu. Martinik'te Pele Yanardağı patladı: 30 bin kişi öldü. Bağımsızlık Hareketi Sinn Fein kuruldu. Real Madrid Futbol Kulübü Kuruldu. 1903 Wright Kardeşler uçağı icat etti. İstanbul depreminde 2000 kişi öldü. Panama, Amerika Birleşik Devletleri'nin desteğiyle Kolombiya'dan bağımsızlığını ilan etti. Uranyumun radyoaktivite etkisi bulundu. Beşiktaş kuruldu 1904 Rus-Japon Savaşı başladı. Bu savaşta Rus Çarlığı yenildi. Francis Younghusband komutasındaki İngiliz kuvvetleri, Tibet'in başkenti Lhasa'yı ele geçirdi. Bağdat Demiryolu'nun Konya, Ereğli - Malatya, Bulgurlu arasındaki ilk bölümü işletmeye açıldı. New York metrosu ilk seferini yaptı. İskoç elektrik uzmanı John Ambrose Fleming, Birleşik Krallık'ta diyot lambayı tanıtmıştır. 1905 Albert Einstein görelilik kuramını açıkladı. Rus Devrimi patlak verdi. Chelsea FC kuruldu. Norveç, İsveç'ten bağımsızlığını ilan etti. Galatasaray SK kuruldu 1906 San Fransisco ili, 7.7 büyüklüğünde 50 saniye süren deprem ve onu izleyen yangınlarla yerle bir oldu. 28 bin bina yıkıldı, yaklaşık 500 kişi öldü, 100 bin kişi evsiz kaldı. SOS uluslararası acil yardım sinyali olarak kabul edildi. Dünyadaki ilk uzun metrajlı filmi olan "The Story of the Kelly Gang" gösterime girdi. Rus Çarı demokratları yanına alarak, komünistlerle baş edebilmek için meşrutiyet ilan etti. Osmanlı Devleti'nde özgürlükçü hareketler yeniden hızlandı. Selanik'te Osmanlı Hürriyet Cemiyeti kuruldu. 1907 Auguste ve Louis Lumiére renkli fotoğrafçılığı geliştirdi. Paul Cornu helikopteri icat etti. Yeni Zelanda, Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını ilan etti. Amerika Birleşik Devletleri merkezli uluslararası bankacılık krizi başladı. Bu kriz esnasında yüzlerce Amerikan bankası battı. Osmanlı Hürriyet Cemiyeti, İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşti. Fenerbahçe SK kuruldu. 1908 II. Meşrutiyet ilan edildi. Osmanlı'da Meclis yeniden açıldı. Çin'de 2 yaşındaki Puyi tahta çıktı. Kadın sporcular ilk kez Olimpiyat Oyunları'na katıldılar. Sicilya'nın Messina kentindeki depremde 555 kişi yaşamını yitirdi. 1909 İstanbul'da 31 Mart Ayaklanması başladı. Osmanlı Devleti'nde azınlıklardan alınan ve askerlik bedeli olan cizye kaldırıldı. Amerika Birleşik Devletleri'nin, Washington ve Kaliforniya eyaletleri zekâ engelli, sağır ya da körlerin zorla kısırlaştırılmasını öngeren öjenik yasayı kabul etti. Fransa, ilk radyoloji uzmanlarını toplum hizmetine sunmuştur. 1910 MKE Ankaragücü spor kulübü kuruldu. Halley kuyruklu yıldızı Dünya'nın yakınından geçti. (önceki: 1835; sonraki: 1986) Meclis-i Mebûsan binası olarak kullanılan Çırağan Sarayı yandı. Corinthians, Brezilya futbol kulübü kuruldu. 1911 Trablusgarp Savaşı başladı. Roald Amundsen Güney kutbuna varan ilk insan oldu. Çin Devrimi'yle Qing Hanedanı'na son verilir. Meksika'da 1877'den beri iktidarda olan Porfirio Dias devrilerek yerine Frane Cisco Madero geçti. 1912 I. Balkan Savaşı başlar. Trablusgarp,Uşi Antlaşması ile İtalyanlara verildi. Titanik bir buzdağına çarparak battı. Çin Cumhuriyeti resmî olarak kuruldu. Karadağ, Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti.Böylece Birinci Balkan Savaşı başladı. 1913 II. Balkan Savaşı başladı. Ford Model T'nin seri üretimine başlandı. Paslanmaz çelik ilk olarak Sheffield, İngiltere'de icat edildi. II. Balkan Savaşı'ndan sonra, Yunanistan ile Osmanlı Devleti arasında Atina Antlaşması imzalandı. Panama Kanalı'ndan ilk gemi geçiş yaptı. 1914 I. Dünya Savaşı başladı. İlk trafik ışığı Cleveland, Ohio'da kullanıldı. İngiliz donanmasının izlemesinden kaçan Almanların, Goeben ve Bresleau adlı zırhlıları, Çanakkale Boğazı'ndan geçerek, Türkiye'ye sığındı.Bu gemiler satın alınmış gösterilip, Türk bayrağı çekildi.Adları Yavuz ve Midilli olarak değiştirilmelerine rağmen gemilerin yönetimi Alman denizcilerde kaldı. Osmanlı Devleti, itilaf devletlerine (Birleşik Krallık, Rusya, Fransa) resmen savaş ilan etti. Sarıkamış Harekatı başladı. 1915 Isıya dayanıklı cam icat edildi. New York ile San Fransisco arasında ilk telefon görüşmesi yapıldı. Avezzano'da (İtalya) meydana gelen depremde 29.800 kişi öldü. Zeplinlerin kullanıldığı ilk hava saldırısı Alman İmparatorluğu tarafından Birleşik Krallık'ta yapıldı. Çanakkale cephesinde Kara Muharebeleri başladı. 1916 Tank, ilk kez I. Dünya Savaşı'nda kullanıldı. I. Dünya Savaşı'nda belirleyici rol oynayan Verdun (Fransa) çatışmaları başladı. Verdun'u saldıran Almanlara karşı savunan Fransa 362 bin, Almanya ise 336 bin kayıp verirken, 1917'de Fransızlar, Verdun'u Alman işgalinden tümüyle kurtardı. Bitlis, Muş, Van ve Hakkâri Ruslar tarafından işgal edildi. Hicaz, bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrıldı. 1917 Ekim Devrimi başladı. Rusya'da sosyalistler yönetime el koydu. Çar ve Romanov Hanedanı kurşuna dizilerek öldürüldü. 300 yıllık Romanov hanedanı sona erdi. Finlandiya Rusya'dan bağımsızlığını ilan etti. 1918 I. Dünya Savaşı bitti. İtilaf Devletleri savaşı kazanırken İttifak Devletleri çok ağır bir yenilgiye uğradı. Alman denizaltısı U 19, HMS Calgarian'ı Kuzey İrlanda'da Rathlin Adası açıklarında batırdı Sovyet Rusya'nın başkentı Petrograd'dan Moskova'ya aktarıldı. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu. Bahçe, Islahiye, Hassa, Mamure ve Osmaniye, Fransızlar tarafından işgal edildi. 1919 Türk Kurtuluş Savaşı başladı. Almanya'da gerçekleşen ihtilal sonucu Weimar Cumhuriyeti kuruldu. Tıp Bayramı ve Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'nin kuruluş yıldönümü. Hikmet Boran önderliğinde, tıp camiasının emperyalist güçlerin karşısına resmen çıkışı nedeniyle bugün Tıp Bayramı olarak kutlanmaktadır. Sivas Kongresi başladı. 1920 Hafif Makineli tüfek icat edildi. Nazi Partisi kuruldu. Misak-ı Milli kabul edildi. TBMM açıldı. Türkiye ile Ermenistan arasında Gümrü Anlaşması imzalandı. Çin'de meydana gelen 8.6 şiddetindeki depremde 100 bin kişi öldü. 1921 Sakarya Meydan Muharebesi gerçekleşti. Ankara Antlaşması imzalandı. İtalya Anadolu'daki işgalden vazgeçti ve tamamen çekildi. 1922 Kurtuluş Savaşı kazanıldı ve yeni Türk devletinin temelleri atıldı. Gazi Mustafa Kemal Paşa saltanatı kaldırdı. 20. yüzyılda etkin olan kişiler Liderler Avrupa II. Wilhelm (Alman İmparatorluğu) Konrad Adenauer (Almanya Federal Cumhuriyeti) Willy Brandt (Almanya Federal Cumhuriyeti) Heinrich Brüning (Almanya-Weimar Cumhuriyeti) Friedrich Ebert (Almanya-Weimar Cumhuriyeti) Ludwig Erhard (Almanya Federal Cumhuriyeti) Paul von Hindenburg (Almanya-Weimar Cumhuriyeti) Adolf Hitler (Almanya) Hans-Dietrich Genscher (Almanya) Erich Honecker (Doğu Almanya) Kurt Georg Kiesinger (Almanya Federal Cumhuriyeti) Helmut Kohl (Almanya Federal Cumhuriyeti) Karl Liebknecht (Almanya) Rosa Luxemburg (Almanya) Helmut Schmidt (Almanya Federal Cumhuriyeti) Gustav Stresemann (Almanya-Weimar Cumhuriyeti) Enver Hoca (Arnavutluk) Clement Attlee (Birleşik Krallık) Neville Chamberlain (Birleşik Krallık) Winston Churchill (Birleşik Krallık) Anthony Eden (Birleşik Krallık) II. Elizabeth (Birleşik Krallık) Harold Macmillan (Birleşik Krallık) Prenses Diana (Birleşik Krallık) Margaret Thatcher (Birleşik Krallık) Todor Jivkov (Bulgaristan) Alexander Dubček (Çekoslovakya) Urho Kekkonen (Finlandiya) Jacques Chirac (Fransa) Valéry Giscard d'Estaing (Fransa) Charles de Gaulle (Fransa) François Mitterrand (Fransa) Jean Monnet (Fransa) Robert Schuman (Fransa) Francisco Franco (İspanya) I. Juan Carlos (İspanya) Olof Palme () Giulio Andreotti (İtalya) Silvio Berlusconi (İtalya) Benito Mussolini (İtalya) Janos Kadar (Macaristan) Imre Nagy (Macaristan) III. Rainier (Monako) Lech Wałęsa (Polonya) Karol Józef Wojtyła (Papa II. Ioannes Paulus, Polonya ve Vatikan) Salazar (Portekiz) Nicolae Ceauşescu (Romanya) Leonid Brejnev (Sovyetler Birliği) Nikita Kruşçev (Sovyetler Birliği) Mihail Gorbaçov (Sovyetler Birliği) Vladimir Lenin (Sovyetler Birliği) Josef Stalin (Sovyetler Birliği) Lev Troçki Sovyetler Birliği) Boris Yeltsin (Rusya) II. Nikolay (Rus İmparatorluğu) Mustafa Kemal Atatürk (Türkiye) Celâl Bayar (Türkiye) II.Abdülhamid (Osmanlı İmparatorluğu) Enver Paşa (Osmanlı İmparatorluğu) V. Mehmet (Osmanlı İmparatorluğu) İsmet İnönü (Türkiye) Josip Broz Tito (Yugoslavya) Elefterios Venizelos (Yunanistan) Amerika George Bush (Amerika Birleşik Devletleri) Bill Clinton (Amerika Birleşik Devletleri) Dwight D. Eisenhower (Amerika Birleşik Devletleri) Lyndon Johnson (Amerika Birleşik Devletleri) John F. Kennedy (Amerika Birleşik Devletleri) Martin Luther King (Amerika Birleşik Devletleri Henry Kissinger (Amerika Birleşik Devletleri) George Marshall (Amerika Birleşik Devletleri) Joseph Raymond McCarthy (Amerika Birleşik Devletleri) Richard Nixon (Amerika Birleşik Devletleri) Milo Raduloviç (Amerika Birleşik Devletleri) Ronald Reagan (Amerika Birleşik Devletleri) Franklin D. Roosevelt (Amerika Birleşik Devletleri) Theodore Roosevelt (Amerika Birleşik Devletleri) Harry S. Truman (Amerika Birleşik Devletleri) Woodrow Wilson (Amerika Birleşik Devletleri) Malcolm X (Amerika Birleşik Devletleri) François Duvalier (Haiti) Fulgencio Batista (Küba) Fidel Castro (Küba) Ernesto Che Guevara (Küba) Lázaro Cárdenas del Río (Meksika) Emiliano Zapata (Meksika) Somoza Ailesi (Nikaragua) Salvador Allende (Şili) Augusto Pinochet (Şili) Ortadoğu ve Kuzey Afrika Ahmed Bin Bella (Cezayir) Huari Bumedyen (Cezayir) Yaser Arafat (Filistin) Saddam Hüseyin (Irak) Humeyni (İran) Muhammed Musaddık (İran) Muhammed Rıza Pehlevi (İran) Menahem Begin (İsrail) David Ben-Gurion (İsrail) Golda Meir (İsrail) İzak Rabin (İsrail) Ariel Şaron (İsrail) Şimon Peres (İsrail) İdris I (Libya) Muammer Kaddafi (Libya) Hüsnü Mübarek (Mısır) Cemal Abdünnasır (Mısır) Enver Sedat (Mısır) Hafız Esad (Suriye) Habib Burgiba (Tunus) Asya Deng Xiaoping (Çin) Çu En-lay (Çin) Çan Kay Şek (Çin Cumhuriyeti) Sun Yat-sen (Çin Cumhuriyeti) Mao Zedong (Çin) Suharto (Endonezya) Sukarno (Endonezya) Bhimrao Ramji Ambedkar (Hindistan) Mahatma Gandhi (Hindistan) Indira Gandhi (Hindistan) Jawaharlal Nehru (Hindistan) Lon Nol (Kamboçya) Pol Pot (Kamboçya) Norodom Sihanouk (Kamboçya) Kim Il-sung (Kuzey Kore) Askar Akayev (Kırgızistan) Zülfikar Ali Butto (Pakistan) Benazir Butto (Pakistan) Muhammed Ali Cinnah (Pakistan) Mustafa Kemal Atatürk (Türkiye) Ziya ül Hak (Pakistan) Tenzin Gyatso (XIV. Dalai Lama, Tibet) Ho Chi Minh (Vietnam) Afrika Haile Selassie (Etiyopya) Kwame Nkrumah (Gana) Ahmed Sékou Touré (Gine) Pieter Willem Botha (Güney Afrika Cumhuriyeti, Aparthayd) Frederik Willem de Klerk (Güney Afrika Cumhuriyeti) Nelson Mandela (Güney Afrika Cumhuriyeti, Afrika Ulusal Kongresi) Balthazar Johannes Vorster (Güney Afrika Cumhuriyeti, Aparthayd) Joseph Kasavubu (Kongo) Patrice Lumumba (Kongo) Mobutu Sese Seko (Kongo) Jomo Kenyatta (Kenya) Daniel arap Moi (Kenya) Jean-Bédel Bokassa (Orta Afrika Cumhuriyeti) Julius Nyerere (Tanzanya) İdi Amin (Uganda) Gnassingbé Eyadéma (Togo) Bilim insanları Niels Bohr Albert Einstein Enrico Fermi Howard Walter Florey Sigmund Freud Kurt Gödel Fritz Haber Werner Karl Heisenberg Andrey Nikolaevich Kolmogorov Linus Pauling Erwin Schrödinger John von Neumann Alan Turing İş Adamları John Maynard Keynes John Kenneth Galbraith Milton Friedman Henry Ford Thomas J. Watson Bill Gates Uzay Araştırmacıları Robert Goddard Wernher Von Braun Neil Armstrong Louis Bleriot Yuri Gagarin Vladimir Mikhailovich Komarov Freddie Laker Charles Lindbergh Ron McNair Ellison Onizuka Herman Potočnik Noordung Alan Shepard Valentina Tereshkova Wright Brothers Askerî Liderler Charles de Gaulle Dwight D. Eisenhower Sir Bernard Freyberg Douglas Haig Douglas MacArthur Rudolf Maister Bernard Montgomery Chester Nimitz George Patton Erwin Rommel Franc Rozman Stane Leon Trotsky Mao Zedong Georgy Zhukov Din Adamları Grigori Rasputin Papa XXIII. Ioannes Papa II. Ioannes Paulus Papa XII. Pius Rahibe Teresa The 13th Dalai Lama of Tibet, Thubten Gyatso The 14th Dalai Lama of Tibet, Tenzin Gyatso The Rev. Martin Luther King Jr. The Rev. Billy Graham Mahatma Gandhi Prabhupada A.C. Bhaktivedanta Sanatçılar Constatin Brancusi George Braque Salvador Dalí Marcel Duchamp Jacob Epstein Juan Gris Wassily Kandinsky Henri Matisse Joan Miró Amedeo Modigliani Piet Mondrian Henry Moore Pablo Picasso Jackson Pollock Andy Warhol Göstericiler The Beatles Bob Dylan Bob Marley Charlie Chaplin Elvis Presley Frank Sinatra Groucho Marx Jimi Hendrix Kraftwerk Louis Armstrong Lucille Ball Marilyn Monroe Michael Jackson Pink Floyd Queen Spike Jones Spike Milligan The Velvet Underground Metallica Yazarlar ve Şairler Louis Aragon Samuel Beckett Jorge Luis Borges André Breton Robert Brooke Basil Bunting Albert Camus Noam Chomsky Gillian Clarke Cid Corman Hart Crane Robert Creeley e. e. cummings T. S. Eliot Paul Eluard Gabriel García Márquez Allen Ginsberg Alamgir Hashmi Seamus Heaney Ernest Hemingway H.D. Orrick Johns James Joyce Franz Kafka Jack Kerouac Philip Larkin Mina Loy Hugh MacDiarmid Antonio Machado Andre Malraux Marianne Moore Sean O'Casey Charles Olson George Oppen George Orwell Wilfred Owen Ezra Pound Marcel Proust Thomas Pynchon Ayn Rand Charles Reznikoff Dorothy Richardson Jean-Paul Sartre Antoine de Saint-Exupéry Gary Snyder Gertrude Stein Wallace Stevens John Millington Synge J. R. R. Tolkien William Carlos Williams Virginia Woolf W. B. Yeats Louis Zukofsky Sporcular Babe Ruth Muhammad Ali Wilfred Benitez Larry Bird Sir Donald Bradman Roberto Clemente Fausto Coppi Angel Cordero Naim Süleymanoğlu Wilfredo Gomez Wayne Gretzky Sir Edmund Hillary Magic Johnson Michael Jordan Martina Navratilova Diego Maradona Jack Nicklaus Pelé Jackie Robinson Martin Strel Mark Todd Mike Tyson Ted Williams Ayrıca bakınız 20. yüzyıl buluşları listesi


text: Adıyaman, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Orta Fırat Bölümü'nde bulunan bir ildir. İdari merkezi Adıyaman şehridir. TÜİK 2021 sonu verilerine göre ilin nüfusu 632.459'dur. Doğusunda Diyarbakır, kuzeyinde Malatya, batısında Kahramanmaraş, güneyinde Gaziantep ve Şanlıurfa illeri ile çevrilidir. İlin doğusunda Torosların güneydoğu uzantısı olan Malatya dağları, güneydoğusunda Atatürk Baraj Gölü yer alır. Doğusundan Fırat Nehri ile çevrilidir. İlin kuzey kesimi genel anlamda dağlık ve engebeli iken güney kesiminde geniş ovalar bulunur. İl sınırları içerisindeki tek üniversite Adıyaman Üniversitesi'dir. Etimoloji Tarihçe Erken Dönem Adıyaman ve çevresinde yapılan arkeolojik kazılar, bölgede tarih öncesi dönemlerden beri insan yerleşimlerinin var olduğunu göstermiştir. Perre (Pirin), Palanlı, Haydaran ve Turuşta yapılan kazılar, bölgede Üst Paleolitik döneme tarihlenen mağara yerleşimlerini ortaya çıkarmıştır. Palanlı köyündeki Palanlı mağarasının, MÖ 40 bin yıllarında kullanıldığı tahmin edilmektedir. Diğer bölgelerde yapılan kazılarda MÖ 3 binli yıllara tarihlenen kalıntılara ulaşılmıştır. Adıyaman ve çevresinde görülen ilk devlet örgütlenmesi Hititler tarafından kurulmuştur. Hitit yazıtlarına göre MÖ 1650'li yıllarda Adıyaman'ın da içerisinde bulunduğu Anadolu'nun güneydoğusu büyük oranda Hitit egemenliğine girmiştir. Hititlerin zayıflamasının ardından MÖ 16. yüzyıl sonlarında Adıyaman ve çevresi Hurriler'in egemenliği altına girmiş, sonrasında ise bölge, yıkılışlarına kadar Mitanniler'in hakimiyetinde kalmıştır. Mitannilerin ardından bölgede bir Geç Hitit krallığı olan Kummuh Krallığı hüküm sürmeye başlamıştır. MÖ binli yıllarda kurulduğu tahmin edilen bu krallığa ait en eski yazıtlara Adıyaman'ın Besni ilçesinde yapılan kazılarda ulaşılmıştır. Keşfedilen Kummuh ve Asur kaynakları, Kummuh Krallığı'nın Asurlulara vergi ödeyen devletlerden biri olduğunu ortaya koymuştur. Başta Asurlularla dostane ilişkiler yürüten Kummuh Krallığı, MÖ 750'li yıllardan itibaren Asurluların güç kaybedişinin ardından Urartuların bölgeye yaptıkları saldırılar ile Urartular tarafından vergiye bağlanmış ve Asurlulara karşı topladıkları ittifaka katılmaya zorlanmıştır. MÖ 8. yüzyıl ortalarında bugünkü Besni ilçesi çevresinde yapıldığı düşünülen savaşlarda Asurluların Urartuları yenmesiyle Kummuh Krallığı tekrar Asurlulara vergi ödemeye başlamıştır. Kummuh Krallığı'nın MÖ 8. yüzyılın sonlarında Urartular ile ittifak yaparak vergi vermeyi reddetmesiyle bölge Asur Kralı II. Sargon tarafından işgal edilmiş, Kummuh Krallığı sona ermiş ve bölge Asurluların bir eyaleti haline gelmiştir. Asurluların hakimiyeti boyunca bölgedeki yerli halkın çoğu Güney Mezopotamya'ya sürgün ettirilmiş, o bölgedeki halklar da Kummuh Bölgesine zorunlu göçe tabi tutulmuştur. Asurlular bölgede MÖ 7. yüzyılın sonuna kadar hakim olmuş, MÖ 607'de Asurlular'ın Babillilerle yapılan savaşı kaybetmeleriyle birlikte bölge Babil hakimiyetine girmiştir. Babil hakimiyetinden önce Kummuh diye bilinen bölge, sonrasında Kommagene ismiyle bilinir olmuştur. Babil egemenliğinin ardından bölge MÖ 6. yüzyıl ortalarında Perslerin hakimiyetine girmiştir. Pers hakimiyetinde, öncesinde bölgeden sürgün ettirilen halkların bölgeye dönüşüne müsaade edilmiş, bu da bölgede zengin bir kültürün oluşmasını sağlamıştır. Bölgedeki Pers hakimiyeti Pers Kralı III. Darius'un MÖ 333 yılında Büyük İskender'e yenilmesiyle son bulmuş, Kommagene toprakları da diğer Doğu ve Güneydoğu Anadolu topraklarıyla birlikte Büyük İskender'in hakimiyetine girmiştir. Büyük İskender'in ölümünün ardından generallerinin taht kahvgasına tutuşması ve imparatorluğun parçalanmasının ardından Kommagene bölgesi İskender'in generallerinden biri olan I. Seleukos tarafından kurulan Seleukos İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiştir. Seleukos hakimiyeti bölgenin kültürel açıdan canlandığı ve Helenizm kültürü etkisine girdiği bir dönem olmuştur. Kommagene Krallığı Dönemi MÖ 2. yüzyıl başlarında Seleukos İmparatorluğu'nun çözülmeye başlamasıyla bölgenin Seleukos valisi Ptolemaios, Kommagene'de bağımsızlığını ilan ederek Kommagene Krallığı'nı kurmuştur. Ptolemaios'un ardından tahta geçen oğlu Sames, kendi ismini verdiği Samosata şehrini başkent ilan etmiştir. Bu dönemde Kommagene Kuzey Suriye ile Toroslar arasındaki bölgede hüküm sürmüştür. Seleukosların yakılışına kadar Seleukoslarla iyi ilişkiler sürdüren Kommagene Krallığı, Seleukosların yıkılışının ardından dönem dönem Part İmparatorluğu, Ermenistan Krallığı ve Roma İmparatorluğu'na bağlı bir halde yaşamını sürdürmüştür. MÖ 1. yüzyılın başlarında Roma'nın Anadolu'daki etkinliğini arttırması ile bölgedeki krallar da Roma hakmiyetini kabul ederek devletlerinin varlığını sürdürebilmiştir. Nitekim Kommagene Krallığı da bu dönemde Roma hakimiyetini tanımış ve varlığını sürdürmüştür. MS 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu ile çalkantılı ilişkiler içine giren Kommagene Krallığı, Roma tarafından iki kez ilhak edilmiş, ara ara Roma'ya bağımlı bir devlet olarak yaşamasına izin verilmişse de MS 72'de tamamen Roma'nın hakimiyetine girmiştir. Kommagene Krallığı hanedanı kendilerini Helen ve Perslerin "uğurlu soyu" olarak nitelemiştir. Kommagene kralları kendilerini baba tarafından Pers İmparatoru I. Darius'a, anne tarafından ise Büyük İskender'e dayandırmıştır. Nitekim Kommagene Kralı I. Antiochos, 2150 metre yükseklikteki Nemrut Dağı'na devasa ve anıtsal bir tapınak inşa ettirmiş, buraya tanrılarıla birlikte tanrılaşmış Pers ve Helen atalarının heykellerini sıralamıştır. Nemrut Dağı'ndaki bu heykeller bugün Adıyaman'ın en önemli turizm değerlerinden biridir. Ayrıca I. Antiochos'un oğlu II. Mitridat'ın hanedanın kadınlarının gömümlesi için yaptırdığı bir anıt mezar olan Karakuş Tümülüsü de Kommagene Krallığı döneminden kalan şehrin önemli turizm noktalarından biridir. Bugün Adıyaman ili sınırları içerisinde kalan antik Samosata, bugünkü Kahta ilçe sınırları içerisindeki Arsemia ve Adıyaman şehir merkezinin kuzeyindeki Perre (Pirin) şehirleri, Kommagene Krallığı'nın önemli şehirleri arasındaydı. Roma ve Bizans Dönemi Bölge Roma hakimiyetine girdikten sonra Romalılar ile Partlar arasındaki güç mücadelesine sahne olmuştur.Partların batıya doğru olan ilerleyişini durdurmak isteyen Romalılar, bölgeye tahkimat yapmışlar, özellikle Samosata şehri Romalılar tarafından askeri bir üs olarak kullanılmıştır. Romalılar bu dönemde Kommagene topraklarını baştan başa dolaşan yollar inşa etmişlerdir. Malatya'dan başlayıp Perre'ye, oradan Samosata'ya, oradan da Fırat kıyısını izleyerek Kızılin civarından Suriye'ye giden bu yol güzergahında inşa edilen köprülerin bazıları bölgede hâlâ ayaktadır. Romalıların Kahta Çayı üzerinde inşa ettiği Cendere Köprüsü, Adıyaman'ın önemli turizm noktaları arasındadır. Romalılar ve İranlılar arasındaki güç mücadelesi bölgede asayişi ortadan kaldırmış ve nüfusun azalmasına sebep olmuştur. Romalıların İranlılarla olan güç mücadelesi Safeviler devrinde de devam etmiş, 3. yüzyıl ortalarında bölge Safevi şahı I. Şâpûr'un orduları tarafından işgal edilerek tahrip edilmiştir. Roma İmparatorluğu'nun 395 yılında bölünmesinin ardından bölge Bizans hakimiyetinde kalmıştır. Adıyaman ve çevresi bu dönemde Bizans ile Safeviler ve Müslüman Araplar arasındaki güç mücadelesine sahne olmuştur. 7. yüzyıl ikinci yarısından itibaren bölge Müslüman Araplar'ın akınlarına maruz kalmıştır. Bizans'ın Yermuk Savaşı'ndan sonra bölgeden çekilmesiyle boşalan alanlar zamanla Müslümanlar tarafından doldurulmuştur. Halife Ömer devrinde devam eden Müslüman akınlarıyla bölgeye gelen sahabe Safvan bin Muattal'ın kabri, bugün Samsat ilçesinde bulunmaktadır ve Adıyaman'ın önemli turizm noktalarından biridir. Orta Çağ'da Bölgedeki Güç Mücadeleleri Bölgede Bizans ile Müslüman Araplar arasındaki güç mücaladelesi Emeviler döneminde de devam etmiştir. Emevi iktidarının sonuna doğru bölgeye gelen komutan Mansur bin Cavane, Perre şehrini Emeviler adına fethetmiş ve şehrin güneyinde yeni bir kale ve bu kale etrafında kümelenmiş yeni bir kasaba inşa ettirmiştir. Yeni yapılan kale ve çevresindeki şehir, Mansur bin Cavane'nin ardından Mansur'un Kalesi anlamına gelen Hısnımansur ismini almıştır. Bugünkü Adıyaman şehir merkezinin kuruluşu bu tarihe dayanmaktadır. Hısnımansur ve Besni'yi içine alan bu bölge bu tarihten itibaren Emeviler ile Bizans arasındaki şiddetli çatışmalara sahne olmuş, bölge sık sık Emevilerle Bizans arasında el değiştirmiştir. Uzun süre bir sınır bölgesi olan bu alanda, ilerleyen dönemlerde Arap, Türk, Bizans ve Ermeni kuvvetleri birbiriyle mücadele etmiştir. Abbasiler döneminde bölgede devlet hakimiyeti güçlenmişse de 9. yüzyıla gelindiğinde Abbasiler Bizans'a karşı olan gücünü koruyamamıştır. Bu dönemde yapılan Bizans akınları ile bölgede Bizans hakimiyeti sağlanmıştır. Bir dönem Hamdanilerin hakimiyeti altına giren Besni'nin de Bizans tarafından alınmasının ardından bölge uzun bir süre Bizans hakimiyetinde kalmıştır. Hısnımansur ve çevresine ilk Selçuklu akınları 11. yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır. Bu akınlar sırasında bölge Selçuklu hakimiyetine girmişse de sonrasında bölge Selçuklular ve bölgede Bizans'ın Malazgirt yenilgisiyle güç kazanan Ermeniler arasındaki mücadelelere de sahne olmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurulmasının ardından bölgeye gönderilen Süleyman Şah'ın komutanlarından Emir Buldacı, Güneydoğu Anadolu'da yaptığı fetihler sırasında 1084 yılında Besni ve Hısnımansur çevresini kontrol altına almışsa da I. Haçlı Seferi'nin başlamasıyla Müslümanlar güç kaybetti ve Adıyaman ve çevresi Urfa Haçlı Kontluğu'nun hakimiyetine girdi. 1144 yılında İmameddin Zengi'nin Urfa Haçlı Kontluğu'na son vermesinin ardından Frankların elindeki Samsat 1150'de, Hısnımansur da 1151'de Zengilerin idaresine geçmiştir. Bölge bu tarihten sonra Artuklular ve Eyyübilerin idaresine geçmiş, 1226 yılına kadar Artuklu-Eyyübi-Selçuklu mücadelelerine sahne olmuştur. 1226 yılında Selçuklu komutanı Emir Çavlı, Selçuklulara karşı ittifak yapan Artuklu ve Eyyübi ordusunu mağlup ederek Hısnımansur ve Kahta çevresini Selçuklu hakimiyetine almıştır. Bölgenin Selçuklu hakimiyetinde olduğu dönemde Baba İshak İsyanı çıkmış, isyan Hısnımansur, Kahta, Samsat ve çevresnde etkili olmuş ve bölgedeki yerleşimler asiler tarafından tahrip edilmiştir. 1243 yılında Selçukluların Moğollara yenilmesiyle Anadolu'da başlayan Moğol istilasından Adıyaman ve çevresi de nasibini almıştır. Bölgede Moğollardan kaçan Türkmenlerin yarattığı kargaşa ve sonrasında Moğolların bölgeyi istilası, yerli halka zor zamanlar yaşatmış, Hısnımansur ve çevresindeki köyler sık sk yağma olaylarına sahne olmuştur. 13. yüzyılın sonlarında Moğol işgalinde kalan bölgeye 14. yüzyıl başlarından itibaren Memluk akınları yapılmış, sonrasında Adıyaman ve çevresi Dulkadiroğulları Beyliği hakimiyetine girmiştir. Osmanlı Dönemi Hısnımansur, Kahta, Besni ve Gerger şehirlerinin Osmanlı hakimiyetine ilk girişi 1399 yılındadır. Bir süre Kadı Burhaneddin hakimiyetinde kalan Adıyaman ve çevresi Yıldırım Bayezid'in Malatya üzerine yaptığı seferden sonra Osmanlı hakimiyetine girmişse de bu kısa sürmüş, 1402'deki Ankara Savaşı'nın ardından Adıyaman ve çevresi Timur'un hakimiyetine geçmiştir. Timur'un Anadolu'dan ayrılmasının ardından bölgede tekrar Dulkadiroğulları hakim olmuştur. Osmanlı Devleti'nin tekrar güçlenmesinin ardından Adıyaman ve çevresi Dulkadiroğulları, Osmanlılar ve Memlükler arasındaki bir geçiş noktası haline gelmiştir. Dulkadiroğulları'nın Çaldıran Savaşı'nda Osmanlı'nın yardım isteğini geri çevirmesi ve Osmanlı ordularına saldırması bölgenin Osmanlı hakimiyetine geçişine zemin hazırlamıştır. Nitekim Çaldıran Seferi sonrasında gerçekleşen Turnadağ Muharebesi'nin ardından Dulkadiroğulları toprakları Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Ayıntab, Hısnımansur ve Besni de 1516 yılının ağustos ayında Yavuz Sultan Selim'in bizzat katıldığı Mısır Seferi sırasında, Mercidabık Muharebesi öncesinde tamamen Osmanlı hakimiyetine girmiştir. 16. yüzyıl başında Osmanlı hakimiyetine girmelerinin ardından Kahta, Gerger ve Hısnımansur başta Maraş Eyaleti içerisindeki bir sancak olan Besni'ye bağlı kazalar halindeyken, sonrasında Elbistan sancağına bağlanmışlar, 16. yüzyılın ikinci yarısında Zülkadriye Eyaleti'nin merkezinin Maraş'a taşınmasının ardından Besni ile birlikte Maraş'a bağlı kazalar haline gelmişlerdir. Genel olarak bölgenin Maraş'tan idare edilişi Tanzimat devrine kadar devam etmiştir. Tanzimat döneminde yapılan değişikliklerin ardından Kahta, Gerger, Hısnımansur ve Besni kazaları Malatya sancağına bağlanmıştır. 1864'te Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi ile oluşturulan Diyarbekir Vilayeti'ne bağlı Mamüretülaziz sancağına bağlanan bu kazalar, 1870 yılında sancak haline getirilen Malatya'ya bağlanmıştır. 1883'te Malatya'nın Diyarbekir Vilayeti'nden ayrılarak yeni kurulan Ma‘mûretü'l-Azîz Vilayeti'ne bağlanmasıyla Kahta, Gerger, Hısnımansur ve Besni de Diyarbekir Vilayeti'nden ayrılmıştır. Milli Mücadele Dönemi Adıyaman, Milli Mücadele döneminde işgale uğramamıştır. Ancak çevre şehirleri Antep, Maraş ve Urfa'nın işgal edilmesi, Adıyaman ve çevresini de etkilemiştir. Hısnımansur, Besni ve Kahta'da Müdâfaa-i hukuk cemiyetleri kurulmuş, bölge halkı tarafından ilgili makamlara Anadolu'nun işgalini protesto eden telgraflar çekilmiş, Fransız işgali altındaki çevre şehirlere yiyecek, giyecek ve asker yardımı yapılmış, Antep, Urfa ve Maraş savunmalarına Hısnımansur, Besni, Kahta ve Samsat’tan birçok destek milis kuvveti gönderilmiştir. Bölgedeki Rişvan aşiretinin reisi olan Kahtalı Hacı Bedir Ağa, Ali Galip komplosunun önlenmesinde rol oynamış, adamlarıyla birlikte Antep ve Urfa savunmalarına katılmış, Antep Savunması'ndaki hizmetlerinden dolayı kırmızı-yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirilmiştir. Yine Besni Kuvâ-yi Milliye komutanı Besnili Hasan Ağa da emrindeki kuvvetlerle Antep Savunması'na katılmıştır. Kahtalı Hacı Bedir Ağa ve Besnili Reşit Ağa Adıyaman ve çevresini Birinci Meclis'te temsil etmiştir. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından yürürlüğe giren 1924 Anayasası'nın yeniden düzenlediği idari taksimatta Hısnımanusur, Kahta ve Besni, Malatya iline bağlı kazalardır. 1926 yılında yapılan bir değişiklikle Besni kazası Gaziantep'e bağlanmışsa da bu değişiklik 1933 yılında geri alınarak Besni tekrar Malatya'ya bağlanmıştır. Hısnımansur kazasının ismi 28 Aralık 1928 tarihinde resmî olarak "Adıyaman" olarak değiştirilmiştir. 1954 yılına kadar idari statüsü değişmeyen Adıyaman'ın 1954 seçimleri sonrasında il yapılması gündeme gelmiştir. 28 Mayıs 1954 tarihinde Adıyaman'ın il yapılmasıyla ilgili kanun tasarısı TBMM tarafından Dahiliye ve Bütçe encümenlerine gönderilmiş, bu kanun tasarısı 14 Haziran 1954 tarihinde TBMM'de görüşülmüştür. Meclisteki bu görüşmeler sırasında CHP'li ve DP'li milletvekilleri Adıyaman'ın Malatya'dan ayrılarak il yapılması hakkında ortak görüş belirtmişlerdir. Adıyaman'ın Malatya'dan ayrılmasına gerekçe olarak şehrin ekonomik gelişimini sağlama ihtiyacı ve coğrafi konumu gösterilmiştir. Dahiliye vekili Namık Gedik bu görüşmeler sırasında doğu-batı ekseninde uzanan dağların Adıyaman, Kahta ve Gerger'in Malatya ile olan ulaşımını zorlaştırdığını belirtmiş, söz alan diğer milletvekilleri coğrafi konumu, iklim şartları ve zirai imkanları sebebiyle Malatya'dan farklı özellikler gösteren bu kazaların ayrı bir vilayet haline getirilmesinin isabetli olacağını belirtmişlerdir. Meclisteki bu görüşmeler sırasında Adıyaman'ın vilayet yapılması hakkında görüş birliği olsa da Besni kazasının durumu hakkında ciddi görüş ayrılıkları olmuştur. Milletvekillerinin kaydadeğer çoğunluğu ve Malatya ile Gaziantep milletvekilleri, iktisadi ve kültürel anlamda Gaziantep'e bağlı olan ve o zamanki 60 bin kişilik nüfusuyla 50 bin nüfuslu Adıyaman'dan daha büyük olan Besni kazasının Malatya'dan ayrılarak Adıyaman'a değil, Gaziantep'e bağlanması gerektiğini belirtmişlerdir. Bu milletvekilleri Besni'nin Adıyaman'a bağlanması durumunda Besni halkının Gaziantep'e göç edeceğini belirtmiştir. Hükûmet ve karşıt görüş bildiren milletvekilleri ise coğrafi olarak Gaziantep'e değil, Adıyaman'a yakın olması dolayısıyla Besni'nin Adıyaman'a bağlanması gerektiğini belirtmişlerdir. Nitekim oturumda alınan kararla Besni kazası Adıyaman'a bağlanan kazalardan biri olmuştur. Mecliste yapılan oylamayla kanun tasarısı kabul edilmiş, kanunun 1 Aralık 1954 tarihinde yürürlüğe girmesiyle Adıyaman; Besni, Kahta, Gerger ve Çelikhan ilçeleri kendisine bağlanarak vilayet statüsüne kavuşmuştur. Daha sonra 1 Nisan 1958 tarihinde Gölbaşı, 1 Nisan 1960 tarihinde Samsat, 9 Mayıs 1990 tarihinde Tut ve 1991 yılında ise Sincik ilçe merkezine dönüştürülerek Adıyaman'a bağlanmıştır. Şehir, 2023 Kahramanmaraş depremlerinde ağır hasar aldı. Coğrafya İl, Adıyaman (merkez ilçe), Besni, Çelikhan, Gerger, Gölbaşı, Kâhta, Samsat, Sincik ve Tut ilçelerinden oluşur. Adıyaman ilinin büyük bölümü Güneydoğu Anadolu Bölgesindedir. Kuzeydeki Çelikhan ile Gerger ilçelerinin bir kısmı Doğu Anadolu Bölgesinde, batıda bulunan Gölbaşı ile Besni ilçesinin bir kısmı da Akdeniz Bölgesi içerisindedir. İlin yüzölçümü 7.644 km2 dir. Adıyaman şehrinin merkez olduğu Adıyaman ili; kuzeyde Malatya, kuzeydoğuda Diyarbakır, doğu ve güneyde Şanlıurfa, güneybatıda Gaziantep ve batıda Kahramanmaraş illeri ile komşudur. İldeki belli başlı dağlar; Akdağ (2551 m), Dibek (2549 m), Tucak-Ulubaba (2530 m), Gördük (2206 m), Nemrut (2150 m), Bozdağ (1200 m) ve Karadağ (1115 m)'dır. İlin kuzeyinde, Toroslar'ın uzantısı olan Malatya dağları yer alır. Güneye doğru yükseklikler azalmakta ve ovalık alanlar görülür. Çelikhan, Tut ve Gerger ilçelerinin tamamına yakını dağlıktır. Merkez, Besni ve Kahta ilçelerinin kuzey kesimleri dağlık, güney kesimleri ova şeklindedir. Samsat ilçesi ise ilin en alçak arazilerine sahiptir. İlin önemli ovaları; Kahta, Çakırhöyük (Keysun), İnekli ve Pınarbaşı ovalarıdır. Akarsular İlin en önemli akarsuyu Fırat Nehri'dir. Şanlıurfa ve Diyarbakır ile sınır oluşturan nehrin il içerisindeki uzunluğu 180 km' dir. Diğer başlıca akarsular; Göksu Çayı, Besni Akdere Çayı, Sofraz Çayı, Kahta Çayı, Ziyaret Çayı, Keysun Çayı, Çakal Çayı, Kalburcu Çayı, Değirmen Çayı, Birimşe Çayı, Eğriçay ve Halya Deresidir. İlçeler İlçelerin Konumu Nüfus Güncel Nüfus Değerleri(TÜİK 6 Şubat 2023 verileri ) Adıyaman İli Nüfusu: 635.169'dur. Bu nüfusun %76,77'si şehirlerde yaşamaktadır (2022 sonu). İlin yüzölçümü 7.337 km2'dir. İlde km2'ye 87 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 174’dür.) İlde yıllık nüfus % 0,48 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez i(% 1,25), Samsat (% -9,16) 06 Şubat 2023 TÜİK verilerine göre 9 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 174 mahalle, ayrıca 453 köy bulunmaktadır. {| class="wikitable" |-bgcolor="#33FFCC" | colspan="12" |2022 yılı sonunda Adıyaman ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri |- |-bgcolor="#CCFFCC" |İlçe |Nüfus 2021 |Nüfus 2022 |Nüfus Artışı % |Belediye Sayısı |Mahalle Sayısı |Köy Sayısı |Köy Nüfusu |Şehir nüfusu |Şehirde oturan |Alanı km2 | km2'ye düşen kişi |- |Besni |77.207 |77.180 | -0,04 |6 |37 |67 |27.584 |49.596 |64,26 |1235 |62 |- |Çelikhan |15.294 |14.858 | -2,89 |2 |17 |20 |3.359 |11.499 |77,39 |444 |33 |- |Gerger |16.416 |15.711 | -4,39 |1 |4 |45 |12.954 |2.757 |17,55 |668 |24 |- |Gölbaşı |50.150 |50.324 |0,35 |4 |17 |30 |10.766 |39.558 |78,61 |800 |63 |- |Kahta |127.534 |128.961 |1,11 |3 |25 |102 |36.082 |92.879 |72,02 |1274 |101 |- |Merkez |312.207 |316.140 |1,25 |3 |49 |135 |38.378 |277.762 |87,86 |1814 |174 |- |Samsat |7.313 |6.673 |-9,16'' |1 |4 |16 |2.883 |3.790 |56,80 |319 |21 |- |Sincik |16.341 |15.947 | -2,44 |2 |14 |24 |9.441 |6.506 |40,80 |495 |32 |- |Tut |9.686 |9.375 | -3,26 |1 |7 |14 |6.080 |3.295 |35,15 |290 |32 |- |-bgcolor="#AFEEEE" |Adıyaman |632.148 |635.169 |-0,48 |23 |174 |453 |147.527 |487.642 |76,77 |7.339 |87 |} İlin yıllara göre nüfusları Yönetim İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23) İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer. Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur. Adıyaman Valisi, 1976-İzmir doğumlu Osman Varol Haziran 2023/312 kararla, Ağrı Valisi iken atanmıştır. Adıyaman Belediye Başkanı, 1965 Adıyaman doğumlu Süleyman Kılınç (AK PARTİ), 31 Mart 2019 seçimlerinde %53,22 oy oranıyla seçilmiştir. 2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Adıyaman İl Genel Meclisi üye sayısı, 27 AK Parti, 2 CHP ve 1 SAADET olmak üzere 30’dur. Adıyaman Belediye meclisi ise 28 AK Parti, 9 SAADET olmak üzere 37 üyeden oluşur. 2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Adıyaman'ın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki üyelerinin siyasi partilere dağılımı: 4 AK Parti, 1 CHP'dir. Ekonomi Sanayi siteleri Adıyaman Organize Sanayi Bölgesi 1991 yılında kuruluş çalışmalarına başlanan Adıyaman Organize Sanayi Bölgesinde, 1996 yılında kamulaştırma ve etüd-proje işlemleri tamamlanmıştır. 1997 yılında altyapı çalışmalarına ve arsa tahsis işlemlerine başlanmıştır. İl Merkezine 6 km uzaklıkta, ilimiz kuzeybatı istikametinde, Belediye sınırları içerisinde, TPAO tesisleri ile açılacak olan Adıyaman Kuzey Çevre Yolunun bitişiğinde 150 hektarlık alan üzerinde kurulan Bölge, 86 adet sanayi parseli ile 1. Derecede Kalkınmada Öncelikli Yöre, teşvik, imkân ve kolaylıklarıyla sanayicilerimizin hizmetine sunulmuştur. Adıyaman Küçük Sanayi sitesi 1969 yılında kurulmuş 1987 yılında ihale edildikten sonra yapımına fiilen 30.4.1988 yılında başlanmış ve 2000 yılı içerisinde tamamlanarak hizmete açılmıştır. Toplam 350.000 m2 alana sahip olan sitede 350 adet iş yeri bulunmaktadır. Ancak Küçük Sanayi sitesinin ihtiyacı karşılayamaması nedeniyle 200 ek iş yeri 2001 yatırım programına alınarak inşaatına başlanmıştır. Besni Organize Sanayi Bölgesi 2005 yılında 120 hektarlık alana kurulmaya başlayan ve her geçen gün yatırımcısını artıran Besni OSB şu an için 12 işletmeye ev sahipliği yapıyor. Besni Küçük Sanayi sitesi Besni'nin Kayaardı mevkiinde 06.12.1993 tarihinde ihale edilen sitenin inşaatına Nisan 1994 yılında başlanılmıştır. Besni Küçük Sanayi Sitesi % 85 sanayi ve Ticaret Bakanlığı kredi desteği ile yürütülmektedir. Tamamlandığında 278 iş yerinin bulunacağı sitenin inşaatı % 30 oranında tamamlanmış olup, faaliyete geçtiğinde 1500 kişi istihdam edilecektir. Gölbaşı Küçük Sanayi sitesi 22 Kasım 1989 yılında kurulan küçük sanayi sitesinin inşaatı Gaziantep yolu üzerinde belediye imar planı içerisinde 30 dönüm üzerinde devam etmektedir. K.S.S 100 iş yeri kapasiteli %70 sanayi ve Ticaret Bakanlığı Kredi desteğine sahiptir. Site tamamlandığında küçük esnaf ve zanaatkar daha sağlıklı ortamlarda daha iyi hizmet verme imkânına kavuşacaktır. Öz Kahta Küçük Sanayi Sitesi Kahta Küçük Sanayi Sitesi 27.09.1996 yılında kurulmuş olup, proje çalışmaları tamamlanmıştır. 2001 yılı revize yatırım programına alınması için girişimler devam etmektedir. Spor 2018-19 Sezonu sonunda Futbol takımı Adıyaman 1954, BAL'a düşmüştür. Ayrıca BAL takımı Kahta Dirilişspor ve Kadın voleybol 2. Lig takımı Adıyaman İ.Kültür S. da küme düşmüştür. Liglerdeki en başarılı sonucu, Hentbol erkekler süper lig takımı Adıyaman Belediye SK ligde 5. olarak elde etmiştir. Futbol Türkiye Kupası 'nda Adıyaman 1954, 2.turda elenmiştir. Hentbol Türkiye Kupası'nda Adıyaman Belediye SK 2.tur grup maçlarında elenmiştir. Adıyaman'da, 8.598 kişi kapasiteli Atatürk Stadyumu en önemli spor tesisidir. Ayrıca, 1.000 kişilik Adıyaman Belediyesi Spor Salonu ve 1.000 kişilik Adıyaman Üniversitesi Kapalı Yüzme Havuzu vardır. Yerel Yönetim Adıyaman Belediye Başkanları Ayrıca bakınız Adıyaman'ın ilçeleri Adıyaman ilindeki yerleşim yerleri listesi Adıyaman Üniversitesi Adıyaman ili genel seçim sonuçları Adıyaman Müzesi Nemrut Dağı Arkeolojik sitler Gritille Hayaz Höyük Nemrut Dağı Millî Parkı Samsat Höyük Tille Höyük Kaynakça Dış bağlantılar Adıyaman Valiliği Adıyaman Köyleri Adıyaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü YerelNet Adıyaman sayfası TÜİK Türkiye'nin illeri


text: Afyonkarahisar, Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde yer alan bir ildir. İl nüfusu 749.216'dır. (2023). Bu nüfusun %78,07'ü şehirlerde yaşamaktadır (31 Aralık 2021). İlin yüzölçümü 14.016 km2'dir. İlde km2'ye 53 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 253’dür.) Afyonkarahisar sınırlarında merkez ilçeyle beraber 18 İlçe, 60 belediye, bu belediyelerde 448 mahalle ve ayrıca 420 köy vardır. Tarihçe Bilindiği kadarıyla ilk olarak Hitit egemenliğinde olan Afyonkarahisar toprakları, sonra sırası ile Frigya ve Lidya egemenliğine geçti. Daha sonra MÖ 6. yüzyılda Pers egemenliğine giren Afyonkarahisar'ı Büyük İskender fethetti. Onun ölümünden sonra Seleukos ve Bergama Krallıkları'nın egemenliğine giren topraklar, daha sonra Roma İmparatorluğu topraklarına katıldı. Alp Arslan'ın Malazgirt Meydan Muharebesi'nden ve Selçuklular'ın Anadolu'yu fethinden sonraki süreçte, Sultan I. Mesud'un emri ile Afyon Kalesi'nin eteklerine Karaşar Türkleri yerleştirilmiş ve daha sonra kaleye Karahisar adı verilmiştir. Karahisar ve yöresi, Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahrettin Ali'nin sahip unvanına ithâfen Sahib-î Karahisâr olarak anılmıştır. Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın fethiyle ilk kez Türk egemenliğine giren topraklar, Birinci Haçlı Seferi sırasındaki Hristiyan egemenliğinden sonra I. Alâeddin Keykubad tarafından yeniden Türk yönetimine alındı. 12. yüzyılda Germiyanoğullları'nın egemenliğinde olan bölge, sonra Osmanlı idaresine girdi. Afyon'da Batı Anadolu ağzı kullanılmaktadır. Coğrafya Türkiye'nin 81 ilinden biri olan Afyonkarahisar, Anadolu yarımadasının batıya yakın ortasında ve Ege Bölgesinin iç kesiminde yer alır. İç Anadolu yaylasının Ege kıyılarına açılan bir eşiği, bir geçidi durumundadır. Çevresinde Eskişehir, Konya, Isparta, Denizli, Uşak ve Kütahya illeri bulunur. Kuzey doğudan güney batıya uzandıkça alçalan ovaları ile hem Orta Anadolu'dan ve hem de Ege Bölgesinden sayılır. En kuzeyde Eskişehir sınırından, en güneyde Denizli sınırına kadar kuzey doğudan güney batıya uzunluğu 210 kilometredir. Eni ise Kütahya sınırından Isparta sınırına kadar kuzey batıdan güney doğuya 112 kilometredir. Denizli'ye doğru incelerek eni 20 kilometreye kadar düşen bir parça hâlindedir. İlin diğer komşu illerle sınırlarının toplam uzunluğu 616 kilometredir. Afyonkarahisar ilinin 2020 yılı TUİK verilerine göre toplam nüfusu 736.912'dir. Coğrafi konum Afyonkarahisar, Türkiye'nin batısında, tüm yolların birleştiği kavşak noktasıdır. İlin bazı illere olan kara yolu uzaklıkları şöyledir: İlçelere Olan Mesafeler Başmakçı > 129 km Bayat > 46 km Bolvadin > 61 km Çay > 48 km Çobanlar > 25 km Dazkırı > 140 km Dinar > 106 km Emirdağ > 70 km Evciler > 132 km Hocalar > 100 km İhsaniye > 35 km İscehisar > 23 km Kızılören > 87 km Sandıklı > 60 km Sinanpaşa > 34 km Sultandağı > 68 km Şuhut > 29 km Dağlar Sultan Dağları, 2610 m. Akdağ, 2343 m. Emir Dağları, 2281 m. Kumalar Dağı’ 2247 m. Ahır Dağı, 1940 m. Kızılçal Dağı, 1601 m. Paşa Dağı, 1595 m. Kasım Dağı, 1587 m. Kirseli Dağı, 1575 m. İlbulak Dağı, 1570 m. Asar Dağı 1400 m. Eyerli Dağı 1350 m. Akarsu ve göller Akarsular Aksu Deresi (Araplı deresi) Seyitler Çayı Kali Çayı Göller Akşehir Gölü, Eber Gölü, Karamık Gölü (Bataklığı), Acı Göl, Işıklı Gölü Barajlar ve Göletler İlde; Selevir, Seyyidler, Örenler, Akdeğirmen barajları ile Dinar-Yeşilçat, Bayat, Merkez-Erkmen, Şuhut-Kayabelen, Sincanlı-Tınaztepe, Sincanlı-Serban, Dinar-Pınarlı, Sincanlı-Taşoluk, Sincanlı-Kırka, Sandıklı-Karacaören, İhsaniye-Üçlerkayası, Şuhut-Ağzıkara, İhsaniye-Ayazini, İscehisar-Seydiler, Bolvadin-Özburun, Şuhut-Ortapınar, Sinanpaşa-Kuruçay, Sinanpaşa-Nuh, Şuhut-Akyuva, Sandıklı-Kestel, Sincanlı-Gezler, Kurucuova, Bozhüyük, Kızılören, Bayramaliler, Döğer Emre, Yedikapı, Derbent, Çepni, Bostanlı Çiftlik, Kızıldağ, Çıkrık, Karaağaç, Şehit Uzman Çavuş Nurullah Oymak, Kırca, Yıprak, Haydarlı Şehit Yavuz Öztürk, Dutağaç, Kargın, Koçgazi, Örenkaya, Çayhisar 27 Ağustos, Nuh-Taşoluk Ortak, Yaka ve Göynük göletleri bulunmaktadır.. Ovalar Afyon Ovası, Çöl ovası, Çamur ova, Gül Ovası, Sandıklı Ovası, Şuhut Ovası gibi birikinti ovaları bulunur. İklim Afyon'da iklim oldukça sert ve orta derecede yağışlıdır (466 mm). En çok yağış kışın ve ilkbaharda olur. Ortalama sıcaklık en soğuk ayda 3 derece, en sıcak ayda 22 derecedir Ama sıcaklığın yazın 38 dereceye çıktığı, kışın sıfırın altında 37 dereceye düştüğü de görülmüştür. Sıcaklık Afyonkarahisar ili içerisinde bulunan hava bilgisi istasyonlarının uzun yıllık verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 11.1 °C 'dir. En soğuk ay olan Ocak ayında ortalama sıcaklık 0.2 °C'dir. En sıcak ay olan Temmuz ayında ise ortalama sıcaklık değeri 22.1 °C'dir. Yağış Afyonkarahisar ili İç Anadolu Karasal İklim bölgesinde yer alması nedeniyle bu yağış düzeninin etkileri altında bulunmaktadır ve ilde yıllık yağış ortalaması 407 mm dir. Yazları sıcak ve kurak kışları ise soğuk ve kar yağışlı geçer. Nüfus Güncel Nüfus Değerleri(TÜİK 6 Şubat 2023 verileri ) Afyonkarahisar ili nüfusu: 747.555'tir. Bu nüfusun %78,66'sı şehirlerde yaşamaktadır (2022 sonu). İlin yüzölçümü 14.016 km2'dir. İlde km2'ye 53 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 258’dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı %0,45 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler Emirdağ (%2,28), Hocalar (-%3,29) 06 Şubat 2023 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 18 İlçe, 60 belediye, bu belediyelerde 448 mahalle ve ayrıca 420 köy vardır. İlin yıllara göre nüfusları Konum Yönetim İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23) İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer. Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur. Afyonkarahisar Valisi, 1979-Ankara doğumlu Kübra Güran Yiğitbaşı’dır. 12.5.2022/209 tarihli kararla, Aile ve Sosyal Politikalar Bakan Yardımcısı iken atanmıştır. Afyonkarahisar Belediye Başkanı, 1954 Afyon doğumlu Mehmet Zeybek (AK Parti), 31 Mart 2019 seçimlerinde %42,96 oy oranıyla seçilmiştir. 2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Afyonkarahisar İl Genel Meclisi üye sayısı, 36 AK Parti, 7 MHP, 3 CHP ve 3 İYİ Parti olmak üzere 50’dir. Afyonkarahisar Belediye meclisi ise 17 AK Parti, 11 İYİ Parti, 3 MHP olmak üzere 31 üyeden oluşur. 2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Afyonkarahisar'ın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki üyelerinin siyasi partilere dağılımı: 3 AK Parti, 1 CHP, 1 İYİ Parti, 1 MHP'dir. Ekonomi Afyonun temel sanayi ürünleri mermer ve gıda üzerinedir. Afyon sanayisi Mermer ve Traverten taşında dünyanın önde gelen üreticilerindendir. Et, tavuk ve yumurtacılıkta son derece gelişmiştir. Türkiye et ve yumurta borsasına yön vermektedir. Türkiye içinde ise Afyon deyince akla bunlar gelir: Millî mücadele: Cumhuriyetin kazanıldığı topraklar; Anadolu'nun kilidi Afyonkarahisar. Kurtuluş savaşında çok önemli savaşlara sahiplik yapmıştır (Kocatepe, Dumlupınar), Yunanlar burada hüsrana uğratılıp İzmir'e kadar püskürtülüp denize dökülmüştür. Günümüzde utku anıtı ve anıt parkta bunu simgelemektedir. Termal: Türkiye'nin termal başkentidir; en fazla termal yatak kapasitesine sahip ildir. Türkiye'de kişi başına düşen beş yıldızlı otel sayısında en fazla tesise sahip ildir. Yurt dışından ve çevre illerden turlarla bu termallerden böbrek taşı, cilt hastalıkları, romatizma, safra kesesi, solunum yolları gibi hastalıklardan yararlanmak için gelen kişi sayısı çok fazladır. İzmir yolu üzerinde 20'nin üzerinde 5 yıldızlı oteller ile termal turizm gelişmiştir. En önemli merkezleri: Gazlıgöl, Ömer, Gecek, Hüdai, Heybeli, Anemon, İkbal, Korel, Oruçoğlu,Güral Mermer: İscehisar ilçesinden dünyanın en kaliteli beyaz mermeri çıkmaktadır. Antik çağlarda birçok yerde kullanılmıştır; örneğin Efes antik tiyatro. Günümüzde birçok yerli ve yabancı ünlünün evini süslemektedir. Amerikadaki Beyaz Saraya'da döşenmiştir. Türkiye'nin bütün illerine ve bazı ülkelere ihraç edilir. Haşhaş: İsminden belli olduğu gibi haşhaşın ana vatanıdır. Türkiye'nin tek alkaloid (morfin) fabrikası Bolvadin ilçesindedir. Kaymak: En iyi Kaymak, Manda sütünden elde edilir ve fiyat olarak pahalıdır. Ancak günümüzde pek bulunmamaktadır ve inek sütünden imal edilmektedir. Sucuk: Afyon sucuğu Kayseri sucuğundan lezzet bakımından daha farklıdır. Türkiye çapında 5-6 ulusal markası vardır. Sucuk döneri: Afyonkarahisar mutfağına özgü lezzetli sucuktan yapılan döner türüdür. Lokum: Afyon'un lokumu her damak zevkine hitap eden tiplerde üretilir. Özellikle Kaymaklı lokumu son derece popülerdir ve sultan lokumu da denilmektedir. Afyon ev ekmeği: Patates ezmesi ilave edilen meşhur ev ekmeği, 1 haftalık dayanma süresi ile çok sevilen ve besleme değeri normal ekmeklerden daha yüksek olan bir ekmek türüdür. Yumurta: Türkiye'nin yumurta borsasıdır, ayda 40.000.000 üretimi vardır Et: Türkiye'nin et borsası. İstanbul etinin 60 % temin ediyordur. Ekmek kadayıfı: Afyon orijinli bir tatlı türü olup, tüm Türkiye'de sevilerek yenen bir tatlı türüdür. Özellikle Süt kaymağı ile beraber yenilmesi tercih edilmektedir. Ekmek kadayıfı çeşitleri ise vişneli, cevizli, olmak üzere birçok çeşit içermektedir. Yün: Dünyanın yün borsası Bolvadin ilçesindedir. Sandıklı ve Şuhut Patatesi: Sandıklı ve Şuhut bölgesinde sınırlı miktarda yetişen bir tür tatlı patetesi (agrie) ile, Türkiye'nin her yerinde aranan ve tercih edilen değerli bir patates türüdür. Napolyon kirazı: Sultandağı ilçesi ve Erkmen beldesinde yetiştirilmektedir. İhracata gitmektedir. Türkiye'nin besin değeri en yüksek kirazıdır, tescillidir. Her yıl kiraz festivalleri yapılır. Kızılay Maden Suyu: İhsaniye ilçesi Gazlıgöl beldesinde çıkmaktadır.1924'ten beri üretime devam etmektedir. Dünyanın en iyi maden suyudur; defalarca uluslararası ödüller kazanmıştır (1934 Paris fuarı), tesis dünyanın en modern dolum tesisidir, dakikada 100.000 şişe dolum yapılmaktadır. Sade ve meyveli olarak dünyanın dört bir yanına ihraç edilmektedir. Osmanlı döneminde padişahlar Afyonkarahisar'dan İstanbul'a getirtirlermiş.1926 yılında Atatürk gelirini Kızılay'a devrettirmiştir. Arpa: Türkiye'nin en kaliteli arpası burada üretilmektedir. Bu yüzdendir ki Efes Pilsen yıllar önce buraya bira fabrikasını kurmuştur. Buğday: Türkiye'deki en önemli buğday üretim merkezlerinden olup, Konya ve Ankara'dan sonra başı çekmektedir. Bayat kök boya kilimi: Dünyaca ünlüdür ve Bayat ilçesinde dokunmaktadır. Ulaşım: Türkiye'nin İstanbul'dan sonraki en işlek kavşağıdır. Yaz günlerinde günde 100-150.000 araç geçmektedir.Bayram gidiş ve dönüşlerinde otoyollarda kilometrelerce trafik sıkışıklığı meydana gelmektedir. Türkiye'nin 4 istikametine demiryolu olan tek ilidir. Türkiye demiryollarının 7 bölgesinden biridir. Karahisar Kalesi: Afyonkarahisar'a adını vermiştir. Kaplıcalar Afyonkarahisar ilinde, Bolvadin Heybeli Kaplıcası (Heybeli veya Kızılkilise Kaplıcası), Gazlıgöl Kaplıcası, Sandıklı Hüdai Termal Turizm Merkezi (Sandıklı Hüdai Kaplıcaları), Ömer Gecek Kaplıcası bulunur. Turizm Frig Vadisi Turizmi Termal turizm Afyonkarahisar, Türkiye'de kaplıca ve ılıca yönünden sayılı iller arasındadır. Bu sebeple son yıllarda fertler ve şirketler ve kooperatifler termal turizme yönelik yatırımlara yönelmişlerdir. Yapılan ve yapılacak olan bu yatırımların sonunda Afyonkarahisar turizmde hak ettiği yerini alacaktır. Kaplıcaları, zengin Tabiat yapısı, tarihî eserleri, alternatif turizm çeşitliliği, kültür ve inanç turizmi festival ve şenlikler gibi çeşitli turizm değerlerine sahip olan Afyonkarahisar, Anadolu'nun batı yakasında bir kavşak noktası olup, doğuyu batıya, kuzeyi güneye bağlayan tabiî bir kapı konumundadır. Bu yüzden turizm potansiyeli yönüyle Türkiye'nin sayılı illeri arasındadır. Müzeler Afyon Arkeoloji Müzesi AKÜ Devlet Konservatuvarı İbrahim Alimoğlu Müzik Koleksiyonu Bolvadin Müzesi Çeşmeli Konak Hattat Ahmet Şemsettin Karahisari Türk İslam Sanatları Galerisi İsmail Kumartaşlı Yumurta Sanatları Tanıtım Merkezi İstiklal Tanıtım Merkezi Kültür ve Sanat Evi Oyuncak Müzesi Sultan Dîvânî Mevlevîhânesi Şuhut Atatürk Evi Zafer Müzesi Spor Afyonkarahisar şehrini profesyonel liglerde, TFF 2. Lig'de yer alan Afjet Afyonspor futbol takımı ile Kadınlar 2. Ligi'nde yer alan Afyon İdmanyurdu kadın futbol takımının yanı sıra ING Basketbol Süper Ligi'nde yer alan HDI Sigorta Afyon Belediyesi Basketbol erkek takımı ve AXA Sigorta Efeler Ligi'nde yer alan Avşar Maden Suyu Afyon Belediye Yüntaş Voleybol erkek takımı temsil etmektedir. Şehrin en büyük spor tesisleri: 15.000 kişilik Zafer Stadyumu ve 2.833 kişilik Prof. Dr. Veysel Eroğlu Spor Salonu'dur. Resim galerisi Kardeş şehirler Hamm, Almanya (2005'ten beri) Afyonkarahisar'ın merkezinde bulunan Hamm Bulvarı'nın ismi, Afyonkarahisar'ın Almanya'daki kardeş şehri Hamm'dan alınmıştır. Kaynakça Dış bağlantılar Afyonkarahisar Belediyesi Afyonkarahisar Valiliği YerelNET Afyonkarahisar


text: Artık yıl, Miladî takvimde (Gregoryen takvim) 365 yerine 366 günü olan yıl. Bu fazladan gün (artık gün), normalde 28 gün olan Şubat ayına 29 Şubat'ın eklenmesi ile elde edilir. Dört yılda bir yapılan bu uygulamanın nedeni Dünya'nın Güneş çevresinde dönme süresinin (astronomik yıl), Güneş'in aynı meridyenden iki kez geçişi arasındaki ortalama zamanın (gün) tam katı olmamasıdır. Bir astronomik yıl yaklaşık olarak 365,242 gün olmasına rağmen normal bir takvim yılı 365 gündür.(Bakınız Sothik dönem) Artık yıl uygulaması ilk olarak MS 46 yılında, Jülyen Takvimi'nde uygulanmıştır. Artık yılların belirlenmesi Genel bir kural olarak, artık yıllar 4 rakamının katı olan yıllardır: 1980, 1984, 1988, 1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2016, 2020, 2024, 2028, 2032, 2036, 2040, 2044, 2048, 2052, 2056, 2060, 2064, 2068 vb. Ancak bu kuralın iki istisnası vardır: 1. 100'ün katı olan yıllardan sadece 400'e kalansız olarak bölünebilenler artık yıldır: Örneğin 1600 ve 2000 yılları artık yıldır ancak 1800 ve 1900 artık yıl değildir. Sadece 400'e tam olarak bölünebilenlerin artık yıl kabul edilmesinin nedeni, bir astronomik yılın 365,25 gün değil, yaklaşık olarak 365,242 gün olmasından kaynaklanan hatayı gidermektir. 2. Hesabı daha da hassas hâle getirmek için (400'e kalansız bölünebildiği halde) 4000'e kalansız olarak bölünebilen yıllar artık yıl kabul edilmez: Örneğin 4000, 8000, 12000, 16000, 24000, 32000, 48000, 64000 ve 96000 yılları 400'e tam bölünebildiği halde artık yıl kabul edilmeyecektir. Diğer takvimler Jülyen, geliştirilmiş Jülyen ve İran takvimlerinde de benzer kurallarla belirlenen artık yıllar vardır. Kaynakça Ayrıca bakınız 29 Şubat Dış bağlantılar 29 Şubat hakkında bilmeniz gereken 10 şey BBC.co.uk (İngilizce) Zaman birimleri Takvim


text: 1983, Miladi takvimin Milattan sonra 1983. ve cumartesi gününden başlayan bir yılıdır. 2. binyılın 983. yılı, 20. yüzyılın 83. yılı ve 1980'ler on yılının 4. yılıdır. Bu sayfada, 1983 yılında dünyadaki uluslararası önemi olan olaylarla, bu yılda doğan ve ölen kişiler yer alır. Türkiye'de yaşanan olaylarla ilgili 1983'te Türkiye sayfasına bakınız. Olaylar 1 Ocak – ARPANET'in TCP/IP'ye geçişi resmi olarak tamamlandı (bu İnternet'in başlangıcı olarak kabul edilir) 16 Ocak - THY'nin İstanbul - Ankara seferini yapan Afyon isimli uçağı, Esenboğa Havaalanı'na inişi sırasında piste çakıldı, 46 kişi öldü. 24 Ocak - Kızıl Tugaylar'ın yirmi beş üyesi, 1978'de İtalyan siyasetçi Aldo Moro'yu öldürmekten ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. 25 Ocak - Kızılötesi Astronomik Uydu (IRAS), uzaydan dünyanın ilk tüm gökyüzü kızılötesi araştırmasını gerçekleştirmek için Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü'nden fırlatıldı . 27 Ocak - Burhan Felek'e, Fransa'nın en büyük nişanı olan 'Legion d'Honneur' nişanı verildi. 18 Nisan - Lübnan'daki Amerika Birleşik Devletleri askeri varlığını protesto etmek amacıyla Beyrut'taki Amerika Birleşik Devletleri elçiliğine düzenlenen intihar saldırısında bombacının da aralarında bulunduğu 63 kişi öldü. 16 Mayıs - Heavy Metal grubu Iron Maiden dördüncü albümü Piece of Mind'ı yayınladı. 15 Temmuz - Paris'in Orly Havaalanı'nda bulunan THY bürosuna, ASALA militanlarınca bomba atıldı. 7 kişi öldü, 56 kişi yaralandı. 25 Temmuz- Trash Metal grubu Metallica ilk albümü olan Kill'Em All'u yayınladı. 25 Ekim - Amerika Birleşik Devletleri ordusu, Vietnam Savaşı'ndan sonra düzenlediği ilk büyük askerî harekâtta, Karayipler'de bulunan Grenada'daki marksist hükûmeti devirdi. 30 Ekim - Erzurum ve çevresinde meydana gelen 7,1 şiddetindeki yer sarsıntısında, resmi verilere göre; 1400 kişi öldü, 3000'den fazla konutta ağır hasar oluştu 6 Kasım - 1983 Türkiye genel seçimleri yapıldı. 15 Kasım - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) bağımsızlığını ilan etti. Türkiye, KKTC'yi tanıdığını ilan etti. 13 Aralık - I. Özal Hükümeti (- 21 Aralık 1987) TBMM'de güvenoyu aldı. 31 Aralık - Brunei Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını ilan etti. Amerikalı ve Fransız araştırmacılar AIDS hastalığın nedeninin HIV olduğunu buldular. Fransa'nın başkenti Paris'te Parfüm Müzesi kuruldu. Doğumlar Ocak 1 Ocak - Ángel Dealbert, İspanyol futbolcu 5 Ocak - Marlon Roudette, İngiliz müzisyen 8 Ocak - Chris Masters, Amerikalı profesyonel güreşçi 16 Ocak - Erkan Kolçak Köstendil, Türk oyuncu 18 Ocak Kaan Sekban, Türk komedyen Brianna Lea Pruett, Amerikalı müzisyen, ressam, şair ve fotoğrafçı (ö. 2015) 28 Ocak - Alessandro Gazzi, İtalyan futbolcu 31 Ocak - Belçim Bilgin, oyuncu Şubat 17 Şubat - Abbey Brooks, Amerikan yetişkin film sektörü oyuncusu ve çıplak model 18 Şubat - Roberta Vinci, İtalyan tenisçi Mart 2 Mart - Rachel Roxxx, Amerikalı çıplak model ve porno oyuncusu 8 Mart - Güray Zünbül, Türk yelkenci 13 Mart - Mariano Izco, Arjantinli futbolcu 19 Mart - Serra Karaçam, Türk sunucu 20 Mart - Selin Demiratar, Türk oyuncu 21 Mart - Tomislav Puljić, Hırvat futbolcu 23 Mart : Hakan Kadir Balta, Türk futbolcu Volkan Yaman, Türk futbolcu 25 Mart - Franz Dinda, Alman oyuncu Nisan 10 Nisan - Bobby Dixon, Amerikalı basketbolcu 20 Nisan Miranda Kerr, Avustralyalı manken Alela Diane, Amerikalı şarkıcı 24 Nisan - Xetaq Qazyumov, Azeri güreşçi 28 Nisan - Bruna Furlan, Brezilyalı siyasetçi ve hukukçu 29 Nisan - Semih Şentürk, Türk futbolcu Mayıs 2 Mayıs - Maja Poljak, Hırvat voleybolcu 4 Mayıs - Brad Bufanda, Amerikalı oyuncu (ö. 2017) 5 Mayıs - Henry Cavill, İngiliz oyuncui 7 Mayıs David Tsorayev, Rus futbolcu Brian Murphy, İrlandalı futbolcu 11 Mayıs - Holly Valance, Avustralyalı şarkıcı, model ve aktris. 14 Mayıs - Amber Tamblyn, Amerikalı sinema sanatçısı 19 Mayıs - Yağmur Atacan, Türk oyuncu ve müzisyen 20 Mayıs - Óscar Cardozo, Paraguaylı solak forvet Haziran 6 Haziran - Gianna Michaels, Amerikalı porno yıldızı 8 Haziran - Kim Clijsters, Belçikalı tenisçi 16 Haziran - Naz Elmas, Türk oyuncu 19 Haziran - Mark Selby, İngiliz snooker oyuncusu 21 Haziran - Ronnie Price, Amerikalı basketbolcu 30 Haziran - Ebru Polat, Türk şarkıcı, avukat Temmuz 8 Temmuz Branko Grahovac, Bosnalı eski futbolcu Antonio Mirante, İtalyan futbolcu Volkan Ünlü, Türk futbolcu Takuya Miyamoto, Japon eski futbolcu Tatsuya Kamohara, Japon eski futbolcu Ramazan Şahin, Çeçen milli futbolcu Akira Tokairin, Japon eski futbolcu Kim Sung-kil, Güney Koreli eski futbolcu 14 Temmuz - Artyom Fidler, Rus futbolcu 19 Temmuz - İana Salenko, Ukraynalı balerin 23 Temmuz - Aaron Peirsol, Amerikalı yüzücü Ağustos 4 Ağustos - David Cerrajería, İspanyol futbolcu 6 Ağustos - Robin van Persie, Hollandalı futbolcu 7 Ağustos - Murat Dalkılıç, Türk pop şarkıcısı ve söz yazarı 8 Ağustos - Bade İşçil, oyuncu 11 Ağustos - Chris Hemsworth, Avustralyalı oyuncu 12 Ağustos - Meryem Uzerli, Türk oyuncu 20 Ağustos - Zeynep Sevde Paksu, Türk çocuk edebiyatçısı, yazar ve yayıncı Eylül 1 Eylül Deniz Evin, Türk oyuncu Marcelo Carrusca, Arjantinli futbolcu 7 Eylül Mehmet Topuz, Türk futbolcu Pops Mensah-Bonsu, İngiliz profesyonel eski futbolcu 8 Eylül Kate Beaton, Kanadalı çizgi roman yazarı Elena Semikina, Kanadalı manken ve oyuncu Sarah Stup, Amerikalı yazar ve savunucu Diego Benaglio, İsviçreli milli futbolcu Christian Vargas, Bolivyalı milli futbolcu Peter Kauzer, Sloven kanocu Shosuke Katayama, Japon futbolcu Ryoi Fujiki, Japon eski futbolcu 9 Eylül - Rodrigo Souto, Brezilyalı futbolcu 15 Eylül - Georges Akieremy, Gabonlu futbolcu 17 Eylül - Candice Boucher, Güney Afrikalı model 26 Eylül - Ricardo Quaresma, Portekizli futbolcu 22 Eylül - Şeref Tüfenk, Türk güreşçi 23 Eylül - Kolera, Türk rap şarkıcısı. Ekim 5 Ekim - Jesse Eisenberg, Amerikalı oyuncu 11 Ekim - Bradley James, İngiliz oyuncu 19 Ekim - Gökhan Saki, Türk asıllı Hollandalı kick boksçu 23 Ekim - Pierre Ibarra, Meksikalı futbolcu 24 Ekim - Özgürcan Çevik, Türk oyuncu 27 Ekim Kıvanç Tatlıtuğ, Türk oyuncu Marie Moute, Fransız oyuncu 29 Ekim - Nurcan Taylan, Türk kadın halterci Kasım 8 Kasım - Sinan Güler, Türk basketbolcu 16 Kasım - Ege Çubukçu Rap sanatçısı, söz yazarı ve yapımcı 25 Kasım - Cássio Vargas, Brezilyalı futbolcu 26 Kasım - Rachel Starr, Amerikalı porno oyuncusu 30 Kasım Engin Apaydın, Türk rallici Guillaume Gouix, Fransız oyuncu Aralık 2 Aralık - Ana Lucía Domínguez, Kolombiyalı oyuncu 9 Aralık - Neslihan Demir Darnel, Türk voleybolcu 20 Aralık - Gia Allemand, Amerikalı televizyon yıldızı ve model (ö. 2013) 22 Aralık - Rafael Defendi, Brezilyalı futbolcu Ölümler 4 Kasım - Doğan Avcıoğlu, Türk gazeteci ve yazar (d. 1926) 8 Mayıs - John Fante, Amerikalı yazar (d. 1909) 21 Mayıs - Eric Hoffer, Amerikalı toplum yazarı (d. 1902) 22 Mayıs - Albert Claude, Belçikalı biyolog (d. 1899) 25 Mayıs - I. İdris, Libya'nın ilk kralı (d. 1890) 26 Mayıs - Necip Fazıl Kısakürek, Türk şair ve yazar (d. 1904) 28 Mayıs - Çiğdem Talu, Türk şair ve söz yazarı (d. 1939)