source: wikipedia

text: De Nederlandse monarchie begon in 1806 toen Lodewijk Napoleon door Napoleon Bonaparte werd aangesteld als koning van Holland, en het toenmalige Nederland korte tijd een vazalstaat van het Eerste Franse Keizerrijk werd. Daarvoor was het een republiek, nadat in 1581 de monarchie van de landsheren uit het Huis Habsburg was afgezworen (Plakkaat van Verlatinghe). De monarchie eindigde in 1810 met de inlijving bij Frankrijk, en werd voortgezet in 1813 toen Willem Frederik uit het Huis Oranje-Nassau, een zoon van erfstadhouder Willem V, de titel soeverein vorst der Verenigde Nederlanden aanvaardde. Voorgeschiedenis Tijdens de middeleeuwen regeerden tal van monarchieën over de verschillende graafschappen en hertogdommen in de Nederlanden. Deze macht werd vooral verkregen door middel van gearrangeerde huwelijken. In de Bourgondische periode wisten de hertogen van Bourgondië steeds meer gewesten onder hun gezag te verenigen. Door het huwelijk in 1477 van Maria van Bourgondië met Maximiliaan van Oostenrijk kwamen de gewesten in Habsburgse handen. Hun kleinzoon, de Roomse keizer Karel V, verwierf als landsheer van de Nederlanden nog meer gewesten, en maakte de Habsburgse Nederlanden tot een tamelijk afgerond geheel van Zeventien Provinciën. Karels opvolger Filips II ging verder met de interne eenmaking en de centralisering van het gezag. Dit riep dermate veel weerstand op dat de Noordelijke Nederlanden zich afscheidden. In 1581 verlieten de opstandige gewesten de Spaanse koning met het Plakkaat van Verlatinghe. Dit moest de weg vrijmaken voor een nieuwe landsheer, de hertog van Anjou. Zijn bewind werd geen succes en Anjou stierf in 1584. Zijn beoogde opvolgster Elizabeth I van Engeland weigerde de soevereiniteit over de Nederlanden te aanvaarden, maar stuurde de graaf van Leicester met troepen. Ook dit werd een fiasco. De zoektocht naar een geschikte landsheer werd gestaakt en zo bleken de opstandige gewesten na 1588 een republiek, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waarin de Unie van Utrecht als grondwet werd gebruikt. De macht in de Verenigde Provinciën lag daarna de facto bij de Staten-Generaal van de Nederlanden. Hoewel Italië al de nodige stadsrepublieken kende, was deze staatsvorm voor een gebied van deze omvang een novum. Zelfs nog na de Franse Revolutie werden landen over het algemeen beschouwd als eigendom van de vorst en konden ze als zodanig vererfd, samengevoegd en verdeeld worden. In de Zuidelijke Nederlanden regeerden Spaanse en later Oostenrijkse vorsten over een lappendeken van gewesten die centraal gezag afwezen en hun privileges streng bewaarden. De opeenvolgende stadhouders uit de Huizen Oranje en Nassau-Dietz hadden onvoldoende macht om monarchen te worden. Zij waren de "dienaar van de Staten". In 1750 werd Willem IV van Oranje-Nassau, zeer tegen de zin van de regenten en de Staten van Holland, tot erfstadhouder uitgeroepen. Toch konden hij en zijn zoon en opvolger Willem V van Oranje-Nassau niet als monarchen optreden. De republikeinse traditie was daarvoor te sterk. Willem V vluchtte in 1795 naar Engeland na de bezetting door de legers van de Franse republiek in de Eerste Coalitieoorlog. Hij bracht de laatste tien jaar van zijn leven als banneling door in het Hampton Court Palace en in het Slot Oranienstein. Koninkrijk Holland (1806-1810) De Noordelijke Nederlanden werden daarop met hulp van de Franse bezetter de Bataafse Republiek, die in 1801 werd vervangen door het Bataafs Gemenebest. Op 24 mei 1806 sloot het Bataafs Gemenebest een verdrag met Napoleons minister van Buitenlandse Zaken, Talleyrand, waarin werd overeengekomen in Nederland een erfelijke monarchie in te voeren. Zo kreeg Nederland onder de naam Koninkrijk Holland zijn eerste constitutionele koning: Napoleons jongere broer Lodewijk Napoleon. De Nederlanders schikten zich in het onvermijdelijke en de niet onwelwillende Lodewijk Napoleon werd zelfs populair. In de ogen van Napoleon behartigde Lodewijk de Nederlandse belangen te goed en hij werd afgezet. Vervolgens lijfde Napoleon in 1810 het jonge koninkrijk in bij Frankrijk. Aldus maakten de Noordelijke Nederlanden van 1810 tot 1813 met de Zuidelijke Nederlanden - die al in 1795 door Frankrijk waren ingelijfd - deel uit van het Eerste Franse Keizerrijk. De Britse minister Castlereagh vatte in 1813 na Napoleons mislukte Russische Veldtocht het plan op het Huis van Oranje als monarchie terug te brengen in een versterkt Holland, uitgebreid met de Zuidelijke Nederlanden om als buffer te dienen tegen het misschien te opdringerige Frankrijk. Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) Eind 1813 kwam Willem Frederik, een zoon van erfstadhouder Willem V, op verzoek van het Driemanschap naar 's-Gravenhage. Hij voerde het bevel over de Britse en Hollandse troepen die tegen de Fransen vochten. In november 1813 schreef Willems eerste minister van buitenlandse zaken Gijsbert Karel van Hogendorp aan Castlereagh: De prins is een soeverein vorst, niemand kent hem, maar iedereen beschouwt hem als zodanig. Uiteraard kan alleen de natie hem tot vorst maken, maar zijn titel is afhankelijk van overeenstemming tussen de mogendheden. Van Hogendorp vroeg aan Castlereagh de kwestie van Willems toekomstige status op te lossen. Op 2 december 1813 aanvaardde Willem de titel soeverein vorst. Dat kon hij doen omdat de felle republikeinse en anti-orangistische gevoelens in Holland en de andere gewesten sterk waren afgenomen. Het voornemen tot stichting van een nieuw koninkrijk aan de lage landen bij de zee werd in het Verdrag van Chaumont op 9 maart 1814 door de grote mogendheden vastgelegd. Op 16 maart 1815 benoemde Willem zichzelf tot Willem I, koning der Nederlanden. Willem I probeerde onder meer de belangen van zijn familie veilig te stellen door het instellen van het principe van 'erfelijk koningschap'. Daarin werd hij door de Britten en de andere geallieerden gesteund. Zij wensten een sterke monarchie ten noorden van Frankrijk en Willem was nauw verwant aan de Britse en Pruisische koningshuizen. Er bestond in deze periode bij de Nederlanders met heimwee naar de Republiek een sterke oppositie tegen het koningschap. Orangist Van Hogendorp zorgde er met zijn grondwet voor dat Willem zijn positie kon consolideren: sindsdien ging het koningschap over op zijn 'wettige' - dat wil zeggen door Willem zelf als wettig bepaalde - opvolgers. De monarchie in gevaar De monarchie is enige malen in gevaar geweest, waarbij soms, hoewel niet altijd, gelijktijdig het republicanisme in Nederland sterk toenam, maar de Oranje-Nassaus hebben hun populariteit steeds weer kunnen herstellen. In 1830 werd Willem I uit zijn zuidelijke hoofdstad Brussel verdreven. Hij kon zijn gezag in het noorden behouden, maar verloor een deel van zijn rijk. In 1848 dreigde een revolutie en verkoos Willem II de oplossing van een constitutionele monarchie met een koning die geen lid van de beleidsbepalende ministerraad was. De ministers werden verantwoordelijk voor de onschendbare koning, die echter een groot deel van zijn macht kwijt was als de ministers niet wilden meewerken. Willem III was in de jaren voorafgaand aan zijn tweede huwelijk volledig onberekenbaar en zeer impopulair. Door zijn huwelijk met Emma en de geboorte van Wilhelmina kwam de vorst meer tot rust. Het was vooral Emma die, tijdens haar periode als koningin-regentes (1890-1898), veel moeite deed om het aanzien van het koningshuis te herstellen. Tussen 1890 en 1909 was koningin Wilhelmina de enige vertegenwoordigster van het Huis Oranje-Nassau in Nederland. Zolang de jonge vorstin niet getrouwd was en kinderen had, was de kans niet denkbeeldig dat zij moest worden opgevolgd door een van de kinderen of kleinkinderen van haar tante Sophie. Met name haar kleinzoon Willem Ernst van Saksen-Weimar-Eisenach gold tot de geboorte van prinses Juliana in 1909 als een soort reservekroonprins. Sophie had zelf ook altijd met de mogelijkheid van opvolging door een van haar nazaten rekening gehouden en zag erop toe dat deze vloeiend Nederlands spraken. Bij de grondwetsherziening van 1922 werd de erfopvolging dusdanig beperkt dat Duitse verwanten van de koninklijke familie niet automatisch meer in aanmerking kwamen. De vergissing van Troelstra: in november 1918 meende de sociaaldemocratische voorman Troelstra dat Nederland rijp was voor grootschalige politieke veranderingen. De revoluties in Rusland, Duitsland en Oostenrijk wekten grote verwachtingen. De door de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij geformuleerde eisen stuitten echter op een ferme houding van de regering. Minister-president Charles Ruijs de Beerenbrouck stelde zich op het standpunt dat staatkundige en maatschappelijke hervormingen in samenspraak tussen regering en volksvertegenwoordiging dienden plaats te vinden. Terwijl de steun voor Troelstra's oproep beperkt bleef, bleek een tegenbeweging, die de democratische principes wilde handhaven, beter georganiseerd. Een huldiging van de koningin en haar familie op het Haagse Malieveld, 18 november 1918, maakte duidelijk dat er geen revolutionaire stemming in Nederland heerste. In 1940 werd Nederland bezet en gingen koningin en regering in ballingschap. In 1956 waren koningin en prins verwikkeld in een felle echtelijke ruzie die men de Greet Hofmans-affaire is gaan noemen. Tussen koningin en ministerraad waren grote verschillen in inzicht en het heeft premier Willem Drees veel moeite gekost om de situatie te laten bedaren. In 1976 kwam prins Bernhard in opspraak in de Lockheed-affaire. De Commissie van Drie, ingesteld om de daden van de prins te onderzoeken, concludeerde dat Bernhard zich op ontoelaatbare wijze had ingelaten met de Amerikaanse vliegtuigbouwer. Het kabinet-Den Uyl stond nu voor een dilemma. Als gekozen werd voor strafrechtelijke vervolging van de prins, was het waarschijnlijk dat koningin Juliana zou aftreden en dat kroonprinses Beatrix haar moeder in dat geval niet zou willen opvolgen. De monarchie wankelde. Het kabinet koos er na lang beraad voor de prins openbaar terecht te wijzen en hem zijn militaire functies te ontnemen. Strafrechtelijke vervolging bleef uit. De betrokkenheid van de prins bij een smeergeldaffaire van de Amerikaanse vliegtuigfabrikant Northrop bleef dat jaar onderbelicht. Deze zaak viel buiten de opdracht van de commissie en werd alleen in een bijlage vermeld, die Den Uyl niet openbaar maakte. De Lockheed-affaire alleen was al belastend genoeg. Den Uyl werd wegens zijn afhandeling van deze heikele kwestie als redder van de monarchie geprezen. Het Huis Oranje-Nassau Het Huis Oranje-Nassau komt voort uit het Huis Nassau, een familie uit Duitsland. Stamvader van het Huis Nassau was Walram van Laurenburg (ca. 1146-1198), de eerste graaf van Nassau. Zijn zoon Hendrik de Rijke van Nassau (ca. 1180-ca. 1250) was gehuwd met Machteld van Gelre en kreeg een aantal zonen, waarvan Walram (ca. 1220-ca. 1276) en Otto (vermoedelijk gestorven in 1289) de bezittingen van hun vader erfden en die later verdeelden. Het Huis van Oranje-Nassau stamt historisch gezien af van Otto, de Ottoonse linie van het Huis Nassau. In 1544 erfde Willem I, graaf van Nassau-Dillenburg (1533-1584), beter bekend als Willem van Oranje of Willem de Zwijger, het Zuid-Franse vorstendom Orange van zijn Bredase neef René van Chalon (officieel René, graaf van Nassau en prins van Chalôn-Orange), de zoon van Willems oom Hendrik III van Nassau-Breda. Bij het vorstendom hoorde ook de titel Prins van Oranje en de lijfspreuk van Chalon, Je maintiendrai Chalôn. Na de dood van koning-stadhouder Willem III in 1702 zouden tot 1732 zowel het Huis Hohenzollern als het Huis van Oranje aanspraak op de titel maken. In het Traktaat van Partage (1732) werd bepaald dat beide huizen de titel Prins van Oranje mochten gebruiken. Doordat koning-stadhouder Willem III na zijn dood geen wettige opvolger had, stierf de Bredase tak van Willem van Oranje uit en ging het Huis van Oranje verder in de zogenaamde Friese tak, de nazaten van Willems broer Jan VI van Nassau-Dillenburg. Sindsdien wordt het huis Oranje-Nassau genoemd. Het Huis Nassau Toen koning Willem III in 1890 overleed, was er geen mannelijke erfgenaam in de Ottoonse linie van het Huis Nassau. Het Nederlandse koningschap ging over op Wilhelmina, de dochter van koning Willem III en zijn tweede vrouw, Emma van Waldeck-Pyrmont. In Luxemburg was de kroon echter voorbehouden aan mannen. Bovendien bestonden er ten aanzien van de opvolging aanvullende regels, vastgelegd in de Nassause huisbepalingen. De nieuwe groothertog werd Adolf (1817-1905) die in 1866 als hertog van Nassau van zijn troon gestoten was. Prins van Oranje-Nassau De titel Prins van Oranje-Nassau is door meerdere afstammelingen van Willem van Oranje gedragen, maar werd soms afgewisseld met Prins van Oranje en Nassau. Toen koningin Wilhelmina van Nederland in 1901 trouwde met Hendrik van Mecklenburg-Schwerin dreigde uit van Oranje-Nassau het element Nassau verloren te gaan. Dit werd voorkomen met een beroep op de Erbverein von 1736, een verdrag dat de verschillende takken van het Huis Nassau in 1736 sloten. Volgens de op 30 mei 2002 aangenomen Wet lidmaatschap koninklijk huis dragen de koning, diens vermoedelijke opvolger, en de koning die afstand heeft gedaan van het koningschap de titel Prins(es) van Oranje-Nassau. Andere leden van het koninklijk huis kunnen deze titel bij koninklijk besluit krijgen, althans als persoonlijke, niet-erfelijke titel. Eveneens bij koninklijk besluit kan de persoonlijke titel Prins(es) van Oranje-Nassau worden toegekend aan voormalige leden van het koninklijk huis. Positie en bevoegdheden Met de grondwetsherziening van 1848 door Johan Rudolph Thorbecke werd de macht van de koning beperkt. De Koning is onschendbaar en de ministers verantwoordelijk. Ministers moeten voor het beleid van de regering verantwoording afleggen aan het parlement. De Koning voert de regering van het Koninkrijk en van elk der landen. In het Caraïbisch gedeelte van het Koninkrijk wordt hij vertegenwoordigd door een gouverneur. Als staatshoofd legt de koning (staats)bezoeken af, ontvangt hij staatshoofden, andere hoogwaardigheidsbekleders en nieuwe ambassadeurs, beëdigt diverse functionarissen en symboliseert hij de eenheid van de staat. Ook vertegenwoordigt hij het Koninkrijk in binnen- en buitenland. Samen met de ministers vormt hij de kroon. De koning symboliseert de eenheid van de regering. In die hoedanigheid is de koning degene die wetten en koninklijke besluiten ondertekent en internationale verdragen bekrachtigt. In deze rol is in het algemeen een contraseign van een minister of staatssecretaris vereist. Met name de wetten en algemene maatregelen van bestuur passeren in het wet- en regelgevingsproces de Koning meerdere malen omdat de koning deze namens de regering aanbiedt bij de Raad van State en het parlement. De koning ontvangt de notulen van de ministerraad, spreekt wekelijks met de minister-president en regelmatig met de andere bewindspersonen en legt regelmatig werkbezoeken met hen af binnen hun beleidsterrein. Daarnaast laat de koning zich goed informeren door andere politici en talloze andere mensen uit de Nederlandse samenleving. De kennis van zaken die hij daarbij opdoet stelt hem in staat inhoud te geven aan zijn rechten en plichten volgens de grondwet. Hij gebruikt hierbij zijn drie rechten: het recht om te worden geïnformeerd, om te waarschuwen en om aan te moedigen. Op Prinsjesdag spreekt de koning namens de regering de troonrede uit. De ministers zijn verantwoordelijk voor het handelen van de koning. Het staatshoofd heeft daarom binnen de kroon de plicht zijn handelen af te stemmen met de ministers. De koning is volgens de Grondwet voorzitter van de Raad van State; dit betreft een louter ceremoniële en symbolische functie. De dagelijkse leiding berust bij de vice-president. Aan het einde van de kabinetsformatie benoemt en beëdigt de koning nieuwe bewindspersonen. Naast zijn formele taken als staatshoofd heeft de koning, een samenbindende, vertegenwoordigende en aanmoedigende rol, geeft hij een gezicht aan de nationale gevoelens die onder burgers leven bij vreugdevolle en treurige gebeurtenissen, en is hij vertegenwoordiger van het Koninkrijk. De koning probeert zich zo goed mogelijk op de hoogte te stellen van de ontwikkelingen in het Koninkrijk. Dit brengt met zich mee dat hij en andere leden van het Koninklijk Huis jaarlijks aanwezig zijn bij vele openingsbijeenkomsten, vieringen, herdenkingsplechtigheden en andere officiële evenementen. Kosten De totaal geschatte kosten die de Nederlandse staat betaalt voor het koningshuis bedragen ongeveer 110 miljoen euro. Jaarlijks wordt in een jaarverslag verantwoording afgelegd voor de gemaakte kosten. In het verslag van 2014 stond de verantwoording over zo’n 40 miljoen euro, voor de salarissen van de koning en zijn personeel, de Rijksvoorlichtingsdienst en het Militair Huis. Daarbovenop werden door het koningshuis nog zo’n 70 miljoen euro aan kosten gemaakt die niet in het jaarverslag stonden, voor onder meer staatsbezoeken, paleizen en beveiliging. Uit onderzoek van RTL Nieuws in het Nationaal Archief in 2016 bleek dat ambtenaren sinds de jaren zeventig de koningshuiskosten bewust hebben verdeeld over verschillende departementen om de totale kostprijs te verbergen en daarmee kritiek op de monarchie te vermijden. Beknopte stamboom en erfopvolging Nederland werd in 1794–95 veroverd door de revolutionaire Franse Republiek en omgevormd tot de Bataafse Republiek, later Bataafs Gemenebest (1795–1806). De stadhoudersfamilie Oranje-Nassau vluchtte naar Engeland (later Duitsland) en na mislukte pogingen om Nederland te heroveren, deed de laatste stadhouder Willem V afstand van zijn aanspraken middels de brieven van Oranienstein (1801). Als compensatie kreeg zijn zoon, Willem Frederik, het Vorstendom Nassau-Oranje-Fulda (1803). De Franse Eerste Consul, Napoleon Bonaparte, kroonde zichzelf in 1804 tot keizer der Fransen en maakte vervolgens van alle Franse zusterrepublieken vazalkoninkrijken. Ook Nederland werd op 5 juni 1806 een monarchie, het Koninkrijk Holland, met Napoleons jongere broer, Lodewijk Napoleon Bonaparte, op de troon. Hij was hiermee Nederlands eerste monarch, uit het Huis Bonaparte. Nadat Napoleon vernietigend werd verslagen in zijn Russische veldtocht en daarna tijdens de Zesde Coalitieoorlog, kwamen de leden van het Huis Oranje-Nassau in november 1813 terug naar Nederland. Willem Frederik kreeg uit handen van het Driemanschap van 1813 de titel 'soeverein vorst' en kroonde zichzelf uiteindelijk op 16 maart 1815 tot 'koning der Nederlanden'. Het zuidelijk landsdeel ging verloren in de Belgische Revolutie (1830–39), waar het Huis Saksen-Coburg en Gotha de Belgische monarchie ging vormen, terwijl het Groothertogdom Luxemburg in 1890 overging op een andere tak van het geslacht Nassau, namelijk Nassau-Weilburg, en daarmee de personele unie met Nederland verbrak. Huis Bonaparte De koningen en koninginnen van Nederland zijn dikgedrukt. De Nederlandse staatshoofden zijn in het geel geplaatst. Andere staatshoofden zijn niet gekleurd. Huis Oranje-Nassau De koningen en koninginnen van Nederland zijn dikgedrukt. De Nederlandse staatshoofden zijn in het geel geplaatst. Andere staatshoofden zijn niet gekleurd. Emma van Waldeck-Pyrmont is niet als staatshoofd aangeduid aangezien zij alleen koningin-regentes was. {{Stamboom| SVW |~|~|WLM3 |y| EWP | | EWP=Emma|EWP kl=pink|WLM3=Willem III|WLM3 kl=yellow|SVW=Sophie|SVW kl=pink}} Monarchen Tijdlijn Troonopvolgers Volgens de grondwet (tot 1983) kregen alleen mannelijke troonopvolgers in rechte lijn de titel Prins van Oranje. Sinds een wetswijziging in 2002 krijgen vrouwelijke troonopvolgers de equivalente titel Prinses van Oranje. Prinses Catharina-Amalia der Nederlanden was op 30 april 2013 de eerste ooit die deze titel kreeg. Erfopvolging Het koningschap gaat bij overlijden of aftreden van de koning over op zijn wettige nakomelingen, waarbij het oudste kind voorrang heeft, met plaatsvervulling volgens dezelfde regel. Indien er geen nakomelingen van de koning meer voorhanden zijn gaat het koningschap over op het oudste kind van zijn ouder in de lijn van troonsopvolging, weer met plaatsvervulling volgens dezelfde regel maar niet verder dan in de derde graad van bloedverwantschap ten opzichte van de overleden of afgetreden koning. De precieze regels voor de erfopvolging zijn vastgelegd in de grondwet (artikel 24 tot en met 31). Een ongeboren kind wordt daarbij voor de opvolging al als geboren aangemerkt, tenzij het kind dood ter wereld komt; dan wordt het geacht nooit te hebben bestaan. Volgens de regels in de grondwet zijn de troonopvolgers op dit moment: De erfopvolging werd in 2020 door 63% van de Nederlandse bevolking gesteund. Een kwart vond erfopvolging niet meer van deze tijd; onder jongeren (18-35 jaar) is dat 31%. Zie ook Koninklijke familie van Nederland Koninklijk Huis (Koninkrijk der Nederlanden) Lijst van Nederlandse troonopvolgers Dienst van het Koninklijk Huis Prins(es) van Oranje-Nassau Stamboom Oranje-Nassau Kosten van het Nederlandse Koninklijk Huis Republicanisme in Nederland Literatuur Gerard Aalders, Oranje Zwartboek. Intriges, spionage, overspel, geweld en corruptie binnen het Koningshuis. 2020. Carla van Baalen, Paul Bovend'Eert, Mark van Twist, Het inkomen van de Koning. De totstandkoming en ontwikkeling van het financieel statuut van het koninklijk huis (1972). Amsterdam, 2017. J.Th.J. van den Berg, "De aanspraak der Natie". Het koninklijk recht van kamerontbinding en de rol van de kiezer. [Maastricht, 2004] (inaugurele rede) J.Th.J. van den Berg, Macht verloren, gezag versterkt. Historische en staatsrechtelijke opmerkingen over het koningschap in Nederland. Amsterdam, 2016 Paul Bovend'Eert, De Koning en de monarchie. Toekomstbestendig? Deventer, 2020. Cees Fasseur, De gekroonde republiek. Amsterdam, 2011. Ernst Hirsch Ballin, De koning. Continuïteit en perspectief van het Nederlandse koningschap. Den Haag, 2012. De Nederlandse constitutionele monarchie in een veranderend Europa. Alphen aan den Rijn, 2006. E. van Raalte, Het Koninklijk Huis en zijn leden en de ministeriële verantwoordelijkheid. Zwolle, 1966. E. van Raalte, Nederlandse vorstelijke huwelijken en hun problematiek. Historisch-staatsrechtelijk beschouwd. Alphen aan den Rijn, 1964. E. van Raalte, Staatshoofd en ministers. Nederlands constitutionele monarchie historisch-staatsrechtelijk belicht. Zwolle, 1971. E. van Raalte, De werkelijke betekenis en functionering van het Nederlandse koningschap. Zwolle, 1975. De Republiek der Nederlanden. Pleidooien voor het afschaffen van de monarchie. Amsterdam, 1998. H.A. van Wijnen, Van de macht des Konings. Mythe en werkelijkheid van de constitutionele monarchie. Amsterdam, 1975. Harry van Wijnen, De prins-gemaal. Vogelvrij en gekooid. Amsterdam, 1992. Harry van Wijnen, De macht van de kroon. Amsterdam, 2000. Externe links Artikeltekst grondwet (artikel 24-31) Artikeltekst Koninklijk Besluit


text: De newton (symbool N) is de SI-eenheid van kracht. De eenheid newton is gedefinieerd als de kracht die een massa van 1 kilogram een versnelling van 1 m/s2 geeft: De newton is genoemd naar Isaac Newton. Het is een afgeleide eenheid, die zelf uit te drukken is in de basiseenheden. Een massa van 1 kg ondervindt op aarde op de breedtegraad van Nederland en België op zeeniveau een zwaartekracht van ongeveer 9,81 newton, aan de polen is dit 9,83 N en aan de evenaar 9,78 N. In het dagelijks leven wordt dit soms afgerond op 10 newton. Zie ook Wetten van Newton Kilogramkracht Afgeleide SI-eenheid Mechanica Eponiem


text: New York is de grootste stad van de Verenigde Staten van Amerika. Dankzij de leidinggevende en invloedrijke rol in handel, financiën, media, public relations, kunst, mode en educatie geldt zij als een van de belangrijkste wereldsteden. De stad wordt ook New York City of NYC genoemd om haar te onderscheiden van de staat New York, waarin zij ligt. New York is niet de hoofdstad van die staat, dat is Albany. De agglomeratie van New York vormt een van de grootste stedelijke gebieden ter wereld. De stad is de dichtstbevolkte grote stad in de Verenigde Staten met circa 8,5 miljoen inwoners verspreid over een gebied van 789,43 km2. De stad New York bestaat uit vijf boroughs of stadsdelen: The Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens en Staten Island. Veel monumenten en wijken van de stad zijn wereldberoemd en staan vaak symbool voor de Verenigde Staten in het algemeen. Zo zijn er het Vrijheidsbeeld, Wall Street, wolkenkrabbers zoals het Empire State Building en het Chrysler Building, het oude, in 2001 door terroristen vernietigde, World Trade Center met de Twin Towers en de opvolger hiervan, het in 2014 geopende One World Trade Center. De drukte en levendigheid geven de stad de bijnaam The City That Never Sleeps ("de stad die nooit slaapt"). Een andere populaire bijnaam is the Big Apple. Geschiedenis Koloniale tijd De benedenloop van de Hudson, waar New York ligt, werd bij de ontdekking door Giovanni da Verrazzano in 1524 bewoond door ongeveer 5.000 Lenape-indianen. Da Verrazzano, die in dienst van de Franse kroon voer, noemde het gebied "Nouvelle Angoulême". Vermoedelijk zeilde hij niet verder dan de zeestraat The Narrows, waar nu een naar hem vernoemde brug ligt. Met de reis van Henry Hudson, een Engelsman in dienst van de Nederlandse VOC, werd het gebied effectief in kaart gebracht. Hudson ontdekte Manhattan op 11 september 1609 en voer de stroom die nu zijn naam draagt, de Hudson, op tot aan het huidige Albany. Hudson ontdekte snel dat de pelzenhandel naar Europa een lucratieve bron van inkomsten betekende. Hudson leidde maanden later Nederlandse handelsschepen naar het gebied. De handel tussen Nederland en de inheemse bevolking floreerde maar leidde niet tot permanente nederzettingen. In 1624 stichtte een groep protestantse Waalse families een eerste nederzetting op Manhattan en noemde deze "Neuf-Avesnes" (Nieuw-Avenne). Streekgenoten en families van Duitse, Nederlandse en Britse afkomst, volgden. Het gebied werd Nieuw-Nederland genoemd, in het Latijn in die tijd: Nova Belgica of Novum Belgium. In mei 1626 werd Peter Minuit aangewezen als eerste gouverneur van de kolonie. De nederzetting kreeg later de naam Nieuw-Amsterdam. In 1626 kocht Minuit Manhattan van de indianen voor snuisterijen ter waarde van 60 gulden, nu zo'n 700 euro of duizend dollar. In de aanloop naar de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog in 1664 werd Nieuw-Amsterdam veroverd door de Engelsen, die de nederzetting New York noemden, naar de hertog van York. In 1673 had Nederland het weer even in bezit. Nadat de naam in "Nieuw-Oranje" veranderde, werd het bij de Vrede van Westminster in 1674 definitief Brits. In ruil deden de Britten bij dit verdrag definitief afstand van Suriname. Onder het Britse bestuur groeide het belang van de handelspost. In 1754 werd de Columbia-universiteit opgericht op aanwijzing van George II van Groot-Brittannië. Rond de stad vonden gedurende de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog veldslagen plaats. Ze werden bekend als de New Yorkse veldtocht. Na de Slag bij Fort Washington in Upper Manhattan in 1776 werd de stad een Britse militaire en politieke basis tot het oorlogseinde in 1783. 18e en 19e eeuw Vijf jaar na het einde van de Onafhankelijkheidsoorlog in 1788, werd New York de hoofdstad van de Verenigde Staten. In 1789 werd George Washington in de Federal Hall uitgeroepen tot eerste president. In dat gebouw werd in hetzelfde jaar ook de eerste bijeenkomst van het Amerikaans Congres gehouden en de Bill of Rights geschreven. In 1790 was New York Philadelphia voorbijgestreefd als grootste stad van de Verenigde Staten. Philadelphia werd in dat jaar echter wel de nieuwe hoofdstad. Op 17 mei 1792 tekenden 24 aandelenhandelaren onder een Buttonwood-boom aan Wall Street het Buttonwood Agreement. De New York Stock Exchange was hiermee een feit, al was de naam tot 1863 New York Stock & Exchange Board. De stad veranderde in de 19e eeuw sterk door grootschalige immigratie en uitbreiding van de infrastructuur. Voorbeelden zijn het Commissioners' Plan van 1811 om de straten in Manhattan volgens een schaakbordpatroon te projecteren en de opening van het Eriekanaal in 1819, waardoor de Atlantische haven werd verbonden met de agrarische markten van het Noord-Amerikaanse binnenland. Leden van de oude handelsaristocratie lobbyden voor de aanleg van Central Park, dat in 1857 het eerste naar een ontwerp aangelegde park in een Amerikaanse stad werd. Onvrede over de conscriptie tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) leidde in 1863 tot de Dienstplichtrellen. De rellen duurden slechts enkele dagen, maar er werden minstens honderd burgers gedood. Op het eind van de 19e eeuw werden de eerste bovengrondse metrolijnen 'elevated' gebouwd. Samen met de spoorlijnen en tramnetten kon de stad van ver buiten de stad forensen aantrekken en groeide de gehele agglomeratie rond de stad snel. In 1898 werd het hedendaagse New York gevormd door het samengaan met Brooklyn (tot dan toe een zelfstandige stad), de county's New York (hierbij waren delen van de Bronx inbegrepen), Richmond en het westelijke deel van de county Queens. De opening van de ondergrondse metro van New York zes jaar later, in 1904, droeg bij aan de eenwording van de nieuwe stad. 20e eeuw In de jaren 1920 was New York een belangrijke bestemming voor Afro-Amerikanen die gedurende de Grote Migratie het zuiden van het land verlieten. Economische groei ging gepaard met de ontwikkeling van de skyline door de constructie van concurrerende wolkenkrabbers. New York werd in de vroege jaren 1920 het meest verstedelijkte gebied ter wereld. Begin jaren 1930 werd de grens van 10 miljoen inwoners bereikt waarmee New York de eerste megastad in de geschiedenis van de mensheid werd. De terugkomst van veteranen van de Tweede Wereldoorlog en nieuwe immigranten uit Europa creëerden een naoorlogse economische groei en stimuleerden de ontwikkeling van wijken in het oosten van Queens. In 1960 werd New York getroffen door economische problemen, stijgende criminaliteit en spanningen tussen rassen die in de jaren 1970 een hoogtepunt bereikten. In de jaren 1980 bloeide de financiële sector op en nam de stad mee in deze ontwikkeling. Tegen de jaren 1990 verminderden de rassenspanningen, daalde de criminaliteit en arriveerden er veel immigranten uit Azië en Latijns-Amerika. 21e eeuw Op 11 september 2001 werd New York getroffen door een dubbele terroristische aanslag, waarbij het World Trade Center in Lower Manhattan werd vernietigd, waaronder de beide Twin Towers en het oorspronkelijke 7 World Trade Center. Er vielen officieel 2750 doden; van 24 vermisten wordt aangenomen dat ze zijn omgekomen. In 2006 werd op de plaats van het oude WTC begonnen aan de bouw van het 1 World Trade Center, dat op 3 november 2014 werd geopend. Op de plaats waar de Twin Towers stonden, schijnen sinds 2002 elke avond twee schijnwerpers de lucht in. Dit wordt het Tribute in Light genoemd. Ook werd een monument aan het oude WTC en drie andere kantoorpanden gewijd. In het begin van de 21e eeuw is er voor New York vooruitgang in milieu en onderwijs. Veel bedrijven vestigen zich, het inwoneraantal groeit, het toerisme herleeft en de criminaliteit daalt. Geografie Topografie New York ligt in het noordoosten van de Verenigde Staten en in het zuidoosten van de staat New York, centraal tussen de steden Washington D.C. en Boston. De stad is gesitueerd aan de monding van de Hudson River waar deze een beschutte natuurlijke haven vormt voordat ze in de Atlantische Oceaan uitkomt. Deze geografische voordelen hebben New York sterk geholpen in zijn groei tot wereldhandelsstad. Het merendeel van de stad is op de drie eilanden Manhattan, Staten Island en Long Island gebouwd. De schaarste aan grond voor uitbreidingen heeft in sommige gebieden een hoge tot zeer hoge bevolkingsdichtheid tot gevolg. De Hudson stroomt door de Hudsonvallei (Hudson Valley) in de Baai van New York. Tussen New York en de stad Troy is de Hudson een estuarium. Waar de Hudson de grens tussen New York en New Jersey vormt, scheidt de East River de stadsdelen The Bronx en Manhattan van Long Island. Harlem River, net als de East River een getijdenrivier, verbindt de East River met de Hudson en vormt zo de grens tussen Manhattan en The Bronx. De kustlijn van de stad is door landaanwinning in de loop van de geschiedenis sterk veranderd. Al in koloniale tijden is door de Nederlanders hiermee een aanvang gemaakt. Vooral in Lower Manhattan heeft de landaanwinst veranderingen teweeggebracht, diverse projecten zoals de ontwikkeling van Battery Park City in de jaren 70 en 80 van de 20e eeuw zijn er het gevolg van. De totale landoppervlakte van de stad bedraagt naar schatting 789,43 km2, terwijl de volledige oppervlakte 1214,4 km2 bedraagt. Het hoogste natuurlijke punt van New York is Todt Hill op Staten Island met een hoogte van 124,9 m boven zeeniveau. Deze kleine heuvelrug aan de kust is grotendeels met bossen bedekt en maakt deel uit van de Staten Island Greenbelt. Districten en wijken New York is ingedeeld in vijf stadsdistricten of boroughs, die gelijk zijn aan vijf county's van de staat New York. Deze structuur is uniek in de Verenigde Staten. Opvallend is dat als deze boroughs/county's steden op zich zouden zijn, vier van de vijf in de top 10 van de dichtstbevolkte steden van de Verenigde Staten zou staan. The Bronx (Bronx County, bevolking: 1.373.659) is de noordelijkste borough van New York, de locatie van het Yankee Stadium, de thuisbasis van de New York Yankees. Hier bevindt zich ook de wijk Co-op City, het grootste huisvestingsproject van een woningbouwvereniging in de Verenigde Staten. Op een heel klein stukje van Manhattan (Marble Hill) na, is The Bronx het enige deel van de stad dat zich op het Amerikaanse vasteland bevindt. The Bronx staat bekend als de geboorteplaats van de rap en de hiphopcultuur. Brooklyn (Kings County, bevolking: 2.528.050) is de borough met het grootste inwoneraantal. Het was een zelfstandige stad tot 1898. Brooklyn is bekend om zijn culturele, sociale en etnische diversiteit, zijn specifieke kunststromingen, zijn wijken met een eigen karakter en om zijn unieke architecturale erfgoed. Het is de enige borough buiten Manhattan die een duidelijk centrum heeft. Er is een lange kustlijn met veel stranden en het bekende Coney Island, een van de eerste pretparken in de regio. Manhattan (New York County, bevolking: 1.620.867) is de borough met de hoogste bevolkingsdichtheid en is wereldbefaamd door de wolkenkrabbers en het grote Central Park. Manhattan is het financiële centrum van de stad en er bevinden zich hoofdkantoren van vele multinationals en internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties. Ook zijn er belangrijke universiteiten gevestigd, evenals culturele bezienswaardigheden zoals musea, het Broadway-theaterdistrict, Greenwich Village, en Madison Square Garden (waar o.a. the New York Knicks thuis spelen). Manhattan is te verdelen in Lower, Midtown en Upper Manhattan. Upper Manhattan is dan weer verdeeld in de Upper East Side en de Upper West Side, van elkaar gescheiden door Central Park. Het noordelijkste gedeelte heet Harlem. Queens (Queens County, bevolking: 2.270.338) is de grootste borough en is de etnisch meest diverse county in de Verenigde Staten. Het zal Brooklyn in de toekomst waarschijnlijk voorbijstreven qua inwonertal. Van oorsprong is Queens een verzameling dorpjes gesticht door Nederlanders. Tegenwoordig wordt de borough hoofdzakelijk door middenklasse Amerikanen bewoond. Het is de enige grote county in de Verenigde Staten waar het gemiddelde inkomen van een Afro-Amerikaan, met ongeveer 52.000 dollar, hoger ligt dan dat van een blanke Amerikaan. In Queens liggen twee grote luchthavens, LaGuardia Airport en John F. Kennedy International Airport (JFK). Staten Island (Richmond County, bevolking: 481.613) is de meest voorstedelijke borough. Staten Island is met Brooklyn verbonden door de Verrazano-Narrows Bridge en met Manhattan door de gratis Staten Island Ferry, die tevens geldt als een populaire toeristische attractie. De Staten Island Greenbelt, die centraal op Staten Island ligt en 25 km2 groot is, biedt zo'n 56 km wandelpaden en een van de laatste onverstoorde bossen van de stad. De FDR Boardwalk, gelegen langs de South Beach, is met 4 km de op drie na langste boardwalk ter wereld. Het eiland Manhattan is het centrum van de wereldstad New York. Manhattan is door bruggen en tunnels verbonden met Brooklyn, Queens en the Bronx, en ook met de staat New Jersey aan de andere oever van de Hudson. Elk van deze boroughs bevat tientallen of zelfs honderden wijken, vaak met een heel eigen identiteit. Op Manhattan zijn er diverse stadsdelen, die vaak echt "dorpen in de stad" zijn. Voorbeelden zijn Chinatown, Greenwich Village, Little Italy, SoHo (afkorting van South of Houston Street) en TriBeCa (afkorting van Triangle below Canal Street). Parken New York heeft 11.000 hectare aan gemeentelijke parken en 22 kilometer aan openbare stranden. Deze oppervlakte is zo groot door de duizenden hectares van het Gateway National Recreation Area, onderdeel van de National Park Service, dat binnen de stadsgrenzen ligt. De Jamaica Bay Wildlife Refuge is het enige natuurreservaat binnen het Nationaal Park Systeem en beslaat met meer dan 3.600 hectare aan water en moerassige eilanden het grootste gedeelte van de Jamaica Bay. Het Central Park in Manhattan, ontworpen door Frederick Law Olmsted en Calvert Vaux, is met 30 miljoen bezoekers per jaar het meest bezochte park in de Verenigde Staten. Het park strekt zich uit van 59th tot 110th Street en heeft een totale oppervlakte van 341 hectare. Het duurde 16 jaar om het park aan te leggen. In 1873 was het voltooid; in 1965 werd het officieel een historisch monument en in 1974 een New York City monument. Prospect Park in Brooklyn is ook door Olmsted en Vaux ontworpen en beslaat een gebied van 36 hectare. Flushing Meadows Corona Park in Queens is het op een na grootste park van de stad en was het toneel van de wereldtentoonstellingen van 1939 en van 1964. Bryant Park is een groene oase tussen de wolkenkrabbers van Garment District in Midtown Manhattan. In The Bronx zijn ook drie grote parken gelegen, het Pelham Bay Park is het grootste park in New York, het Van Cortlandt Park is het op twee na grootste. Bronx Park is gekend van de Bronx Zoo en de New York Botanical Garden. Klimaat New York heeft volgens de klimaatclassificatie van Köppen een vochtig subtropisch klimaat. Volgens de klimaatclassificatie van Trewartha heeft de stad een gematigd zeeklimaat, omdat de temperatuur in de koudste maanden gemiddeld −1,5 °C is op het John F. Kennedy International Airport en 0 °C in Central Park. De stad heeft gemiddeld 234 zonnige dagen per jaar. De zomers zijn gewoonlijk warm en vochtig met gemiddelde temperaturen van 21-25 °C. De winters zijn koud, maar door de ligging van de stad aan de Atlantische kust zijn de temperaturen wat minder koud dan in de binnenlanden, met maximumtemperaturen net boven het vriespunt en minimumtemperaturen die net onder het vriespunt kunnen liggen. Lente en herfst zijn wisselend en kunnen verschillen van koel tot heet, alhoewel ze gewoonlijk mild zijn met een lage luchtvochtigheid. Extremen komen ieder jaar voor. In de zomer komt de temperatuur gemiddeld 16 tot 19 dagen boven de 32 °C uit; over langere perioden van 4 tot 6 jaar komen zo nu en dan zelfs temperaturen van 38 °C voor. Ook de winter kent extremen: ieder jaar kan de temperatuur enkele dagen dalen tot −12 °C of stijgen tot 10-15 °C. De jaarlijkse regenval, die redelijk gelijk is verspreid over het jaar, bedraagt ongeveer 1.170 mm. De gemiddelde sneeuwval is rond de 63,5 cm, maar verschilt behoorlijk van jaar tot jaar. De stad wordt soms getroffen door zeer hevige, alles verlammende sneeuwstormen (blizzards). Soms stevige onweersbuien zijn gedurende de zomermaanden een normaal verschijnsel. Hoewel orkanen niet direct worden geassocieerd met New York komen ze wel voor. Zo veroorzaakte in 1821 de Norfolk & Long Island-orkaan een overstroming in het zuiden van Manhattan. In 1938 vernielde de New England-orkaan het oostelijke deel van de stad. In de nacht van 29 op 30 oktober 2012 werd New York opnieuw door een orkaan getroffen: Sandy. Sandy richtte langs de hele oostkust van de Verenigde Staten enorme schade aan door zware windstoten en hoog water. Rond het tijdstip dat New York werd getroffen, was het eveneens springtij waardoor de schade nog veel groter werd. Milieu New York doet het wat milieu betreft goed in vergelijking met veel andere steden. Zo is het gebruik van openbaar vervoer in de stad het hoogste van de gehele Verenigde Staten. Daardoor is het brandstofgebruik gelijk aan het nationaal gemiddelde in de jaren 20 van de twintigste eeuw. Door het intensieve gebruik van het openbaar vervoer bespaarde New York 6,8 miljoen liter olie in 2006. Daarmee is de stad een belangrijke bijdrager aan energiebesparing door middel van de inzet van openbaar vervoer; het maakt New York tot een van de energiezuinigste steden van de Verenigde Staten. De uitstoot van broeikasgassen in New York is 7,1 ton per inwoner, dat is minder dan een derde van het nationale gemiddelde van 24,5 ton. Gezamenlijk zijn de New Yorkers verantwoordelijk voor de uitstoot van één procent van de broeikasgassen in de Verenigde Staten, terwijl New York 2,7% van de bevolking herbergt. De gemiddelde New Yorker verbruikt de helft minder elektriciteit dan een inwoner van San Francisco en slechts ruim een kwart van de hoeveelheid elektriciteit die verbruikt wordt door een inwoner van Dallas. New York richt zich ook op het gebruik van minder energie in stadskantoren en openbare gebouwen. De stad is koploper met de bouw van energiezuinige groene kantoorpanden, zoals de Hearst Tower. Verder is er een groot wagenpark met energiezuinige openbaarvervoersbussen, met bussen die rijden op aardgas (cng) en ook hybride aangedreven bussen. In de stad rijdt daarnaast een aantal van de eerste hybride taxi's. Ondanks deze maatregelen hebben vooral de inwoners van de armste wijken door luchtvervuiling nog altijd bovengemiddeld veel last van astma en andere ademhalingsproblemen. Demografie New York is de stad met het grootste inwoneraantal in de Verenigde Staten, met 8.363.710 inwoners op 1 juli 2008 (van 7,3 miljoen in 1990). Dit aantal maakt ongeveer 40% uit van het totale inwoneraantal van de staat New York en ongeveer eenzelfde percentage binnen het metropoolgebied. Gedurende het laatste decennium groeide het aantal inwoners en verwacht wordt dat het New York tegen 2030 tussen de 9,2 miljoen en 9,5 miljoen inwoners zal hebben. Twee belangrijke demografische eigenschappen zijn de bevolkingsdichtheid en de culturele diversiteit. De bevolkingsdichtheid van de stad is 10.194 inwoners per km2, dat is de grootste dichtheid van alle gemeenten in de Verenigde Staten met een inwoneraantal hoger dan 100.000. Manhattans bevolkingsdichtheid is 25.846 per vierkante kilometer, dat is de hoogste dichtheid van alle regio's in de Verenigde Staten. New York heeft een hoge graad van inkomensongelijkheid: in 2005 lag in het rijkste censusgebied het mediane inkomen per huishouden op $188.697, terwijl dit in het armste gebied $9.320 bedroeg. Deze ongelijkheid is groter geworden door aanhoudende salarisverhogingen voor de hogere inkomensklasse, terwijl de lonen van de middel- en lage inkomensklasse stagneerden. In 2006 was het gemiddelde weeksalaris in Manhattan $1453, het hoogste en snelst groeiende salaris onder de grootste county's in de Verenigde Staten. Deze borough heeft te maken met een babyboom, een uniek gegeven voor een Amerikaanse stad. Sinds 2000 is het aantal kinderen onder de vijf jaar in Manhattan met 32% gestegen. Huiseigendom is in New York met ongeveer 33% veel lager dan het nationale gemiddelde van 69%. Het percentage leegstaande huurwoningen ligt gewoonlijk tussen de 3% en 4,5%. Dit is beneden de grens van 5% die gebruikt wordt om te bepalen dat er sprake is van een huisvestingsprobleem. Het wordt gebruikt als rechtvaardiging om een deel van de huurmarkt te controleren en te stabiliseren. Ongeveer 33% van de huurprijzen worden door de overheid gereguleerd. Het vinden van huisvesting, en zeker betaalbare huisvesting, kan in New York erg moeilijk zijn. Religie New York is een multiculturele stad en ook op religieus gebied is de stad heel divers. Ten tijde van de Nederlandse overheersing was alleen de Nederduitse Gereformeerde Kerk (later Nederlandse Hervormde Kerk) toegestaan. Niet-hervormde inwoners, zoals de quakers, werden zelfs vervolgd door de overheid (Peter Stuyvesant) vanwege hun afwijkende religieuze opvattingen. De stad bleef ook na de Britse overheersing en de Amerikaanse onafhankelijkheid lange tijd protestants. Pas door de komst van grote groepen immigranten uit Italië en Ierland werd het rooms-katholicisme zichtbaar in het dagelijks leven. Dit zorgde voor veel argwaan onder protestanten, die in de nieuwe soort immigranten een bedreiging zagen voor hun vrijheid en onafhankelijkheid. Ze meenden dat de katholieken vooral naar het gezag van de paus zouden luisteren en er ontstonden vele antipaapse rellen. In de tweede helft van de 19e eeuw migreerden grote groepen Chinezen naar de stad. Deze immigranten bouwden in de Chinatowns hun eigen religieuze gebouwen. Meestal waren dit Chinese tempels die een mengsel van de drie belangrijkste religies van China bevatten: confucianisme/voorouderverering, Chinees boeddhisme en taoïsme. Pas in de 20e eeuw verrezen aparte boeddhistische tempels, taoïstische tempels en een confuciustempel. Bevolkingsafkomst De bevolkingssamenstelling van New York is bijzonder divers. Gedurende de geschiedenis is de stad altijd een belangrijk aankomstpunt geweest voor nieuwe immigranten uit vele landen. Het begrip melting pot (smeltkroes) is als eerste gebruikt om de samenstelling van de dichtbevolkte immigrantenwijken in de Lower East Side aan te duiden. Tegenwoordig is 36% van de bevolking van New York geboren buiten de Verenigde Staten. Van de Amerikaanse steden wordt dit aantal alleen overschreden door Los Angeles en Miami. Terwijl in die steden de immigrantengemeenschappen worden gedomineerd door een gering aantal nationaliteiten, is er in New York geen enkel land of regio van herkomst dat domineert. De tien grootste landen van herkomst van hedendaagse immigratie zijn de Dominicaanse Republiek, China, Jamaica, Guyana, Mexico, Ecuador, Haïti, Trinidad en Tobago, Colombia en Rusland. In de stad worden ongeveer 170 verschillende talen gesproken. In het New Yorkse metropoolgebied woont de grootste Joodse gemeenschap buiten Israël. In New York woonden in 2000 ruim één miljoen Joden. Dit is de grootste Joodse gemeenschap ter wereld, groter dan die van Tel Aviv. Ongeveer 15% van de New Yorkers is Joods. Daarnaast woont ook bijna een kwart van de Indiase Amerikanen en de grootste Afro-Amerikaanse gemeenschap van alle steden in de Verenigde Staten in New York. De vijf grootste etnische groepen volgens de volkstelling van 2005 zijn: Puerto Ricanen, Italianen, West-Indiërs, Dominicanen en Chinezen. De Puerto Ricaanse populatie in New York is de grootste buiten Puerto Rico. Italianen emigreerden in grote aantallen naar de stad in de vroege twintigste eeuw. Er zijn ook veel mensen van Ierse afkomst: zij zijn de op vijf na grootste etnische groep. In New York zijn drie Chinese buurten te vinden. De Chinese buurten zijn weer onder te verdelen op de jiaxiang van de Chinese Amerikanen. Door sterke segregatie worden vele buurten gedomineerd door een bepaalde bevolkingsgroep. Criminaliteit Sinds 2005 heeft de stad de laagste misdaadcijfers van de 25 grootste Amerikaanse steden, zodat het aanzienlijk veiliger is geworden na de misdaadpieken in de jaren 80 en 90. In 2002 had New York een van de laagste misdaadcijfers van alle Amerikaanse steden met een bevolking groter dan 100.000. Gewelddadige criminaliteit in de stad daalde van 1993 tot 2005 meer dan 75%, terwijl de misdaadcijfers over de gehele Verenigde Staten stegen. In 2005 was het aantal gepleegde moorden op het laagste niveau sinds 1963. In het jaar 2007 werden er minder dan 500 moorden gepleegd, dat was voor het eerst sinds men in 1963 de criminaliteitscijfers begon te publiceren. Sociologen en criminologen zijn het niet eens over de oorzaken van de daling van de misdaadcijfers. Sommigen zeggen dat het komt door de nieuwe tactieken van de New York City Police Department. Anderen zoeken de oorzaak bij het afgenomen gebruik van cocaïne, of bij demografische veranderingen. New York werd lange tijd geassocieerd met georganiseerde misdaad. Dat begon met de Forty Thieves en de Roach Guards, twee Ierse straatbendes die actief waren in de krottenwijk Five Points rond 1820. In de 20e eeuw kwam de maffia op die gedomineerd werd door de Five Families. Gangs, zoals de Black Spades lieten van zich horen tegen het einde van de 20e eeuw. Economie Bedrijvigheid New York is een belangrijk centrum voor financiën, verzekeringen, vastgoed, media en kunst in de Verenigde Staten en daarbuiten. Samen met Londen en Tokio wordt de stad tot de financiële centra van de wereldeconomie gerekend. Het metropoolgebied heeft de grootste regionale economie van de Verenigde Staten en is, na Tokio, de grootste stadseconomie van de wereld. Veel grote bedrijven hebben een hoofdkantoor in New York, waaronder 44 bedrijven uit de Fortune 500. New York is ook uniek onder de Amerikaanse steden met betrekking tot het grote aantal buitenlandse ondernemingen: één op de tien banen uit de private sector in de stad komt van buitenlandse bedrijven. In New York staan enkele van de duurste gebouwen van het land en de wereld. 450 Park Avenue werd op 2 juli 2007 verkocht voor $510 miljoen, dat is ongeveer $17.100 per vierkante meter. Daarmee werd het nauwelijks een maand oude record gebroken van een Amerikaans bedrijfspand aan 660 Madison Avenue dat in juni 2007 $15.890 per vierkante meter opbracht. Midtown Manhattan is het grootste central business district in de Verenigde Staten en bevat de grootste concentratie wolkenkrabbers van de stad. Lower Manhattan is het op twee na grootste central business district in de Verenigde Staten. In dit gebied liggen de New York Stock Exchange - aan Wall Street - en de NASDAQ, 's werelds grootste effectenbeurzen gemeten naar gemiddeld dagelijks handelsvolume en marktkapitaal. Financiële diensten tellen voor 35% mee in de werkgelegenheid van de stad. Vastgoedbelegging is een belangrijk onderdeel van de economie van de stad, zo was de waarde in 2006 van alle bezittingen in New York $802,4 miljard. Het Time Warner Center is met een waarde van 1,1 miljard het gebouw met de hoogste marktwaarde in New York. De televisie- en filmindustrie is na Hollywood de grootste van het land. Creatieve sectoren als de nieuwe media, reclame, mode, design en architectuur vormen groeiend deel van de werkgelegenheid. High-hightechindustrieën zoals biowetenschap, software-ontwikkeling, game-ontwerp en internetdiensten zijn eveneens groeiende. Deze sectoren hebben voordeel van de ligging van de stad aan het eind van meerdere trans-Atlantische glasvezelverbindingen. Andere belangrijke sectoren zijn medische technologie en onderzoek, non-profitinstellingen en universiteiten. Productie vormt een belangrijk doch afnemend deel van de werkgelegenheid. Kleding, chemicaliën, meubels en metaal- en voedselproducten zijn een aantal van de voornaamste producten. De voedselbewerkingsindustrie is de stabielste productiesector van de stad. Het is een industrie met een waarde van $5 miljard en biedt werk aan meer dan 19.000 inwoners, onder wie een groot aantal immigranten die nauwelijks Engels spreken. Media In New York bevindt zich een aantal van de grootste (kranten)uitgeverijen, succesvolste televisiestations en grootste platenmaatschappijen ter wereld. Onder de gevestigde mediaconglomeraten zijn Time Warner, News Corporation, de Hearst Corporation en Viacom. Zeven van de acht grootste reclamebureaus wereldwijd hebben een hoofdkantoor in New York. Drie van de Grote Vier platenlabels (Universal, Sony, Warner en EMI) zijn gevestigd in de stad. Uitgeverijen, zoals Random House, Simon & Schuster en Penguin Group bieden gezamenlijk werk aan ongeveer 25.000 mensen. Meer dan 200 kranten en 350 tijdschriften hebben een kantoor in de stad, waaronder de twee grote kranten The Wall Street Journal (oplage: 2,1 miljoen) en The New York Times (oplage: 1,1 miljoen). Grote tabloids in de stad zijn de New York Daily News (oplage: 795.000) en de New York Post (oplage: 650.000), in 1801 opgericht door Alexander Hamilton. De stad heeft ook een grote etnische pers, met 270 kranten en tijdschriften in meer dan 40 talen. El Diario La Prensa is New Yorks grootste Spaanstalige krant met een oplage van 265.000 per dag. The New York Amsterdam News, gepubliceerd in Harlem, is een prominente Afro-Amerikaanse krant. Daarnaast zijn er nog een aantal kranten die alleen op de boroughs zijn gericht, zoals de Brooklyn Daily Eagle en de Staten Island Advance. De televisie- en filmindustrie is een belangrijke werkgever in de stad en biedt werk aan 100.000 mensen. De vier grote Amerikaanse zenders ABC, CBS, FOX en NBC hebben allemaal hun hoofdkantoor in New York. Veel kabelzenders zijn ook gevestigd in de stad, zoals MTV, Fox News, HBO en Comedy Central. In 2005 werden meer dan 100 televisieshows opgenomen in New York. Toerisme Toerisme is belangrijk voor New York, met ongeveer 46 miljoen buiten- en binnenlandse toeristen in 2007. De bekendste bezienswaardigheid is waarschijnlijk het Vrijheidsbeeld, een belangrijke toeristische attractie en een van de bekendste iconen van de Verenigde Staten. Daarnaast gelden ook bezienswaardigheden als het Empire State Building, Wall Street, Ellis Island, theaterproducties op Broadway, museums als het Metropolitan Museum of Art, en andere toeristische attracties zoals Central Park, Washington Square Park, Brooklyn Bridge, Rockefeller Center, Times Square, Hoofdkwartier van de Verenigde Naties, het Bronx Park met daarin de Bronx Zoo en de New York Botanical Garden, winkelen aan Fifth Avenue en Madison Avenue, evenementen als de Halloween Parade in Greenwich Village, de Tribeca Film Festival en gratis optredens in Central Park tijdens Summerstage als toeristische trekpleisters. Na de aanslagen op 11 september 2001 werden ook de resten van het World Trade Center, ook wel bekend als Ground Zero, door veel mensen bezocht. Volgens het toerismebureau kwamen in 2012 de meeste toeristen uit: Canada (1.063.000), het Verenigd Koninkrijk (1.033.000), Brazillië (806.000), Frankrijk (667.000), Duitsland (547.000), Australië (595.000), China (541.000), Midden-Oosten (478.000), Italië (449.000) en Mexico (387.000). Politiek en bestuur Het bestuur van New York is meer gecentraliseerd dan dat van andere Amerikaanse steden, hetgeen blijkt uit de taken van het bestuur. In New York is het centrale bestuur verantwoordelijk voor het openbare onderwijs, gevangenissen, bibliotheken, openbare veiligheid, recreatiefaciliteiten, riolering, watervoorziening en sociale zekerheid. De stad omvat vijf county’s, die boroughs worden genoemd: The Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens en Staten Island. Dit is enigszins uniek omdat steden gewoonlijk binnen een county gevestigd zijn i.p.v. in meerdere. In tegenstelling tot andere county’s hebben de county’s binnen deze stad weinig autonomie en worden door het bestuur van de gehele stad geregeerd. Het budget van de stad is met $50 miljard het grootste van alle steden in de Verenigde Staten. Dit budget wordt onder andere besteed aan onderwijs (31%), sociale diensten (20%), openbare veiligheid (13%) en pensioenen (10%). De stad biedt werk aan ongeveer 250.000 mensen. Vertegenwoordigers van de Democratische partij bekleden de meeste publieke functies in de stad. Van de geregistreerde kiezers in de stad is 66% Democraat. Tussen 1924 en 2016 heeft geen enkele Republikein in New York een meerderheid weten te behalen bij de presidentsverkiezing of staatsverkiezing. Uitvoerende macht De uitvoerende macht van de stad New York bestaat uit de burgemeester, de Public Advocate, de Comptroller en de vijf presidenten van de boroughs. De burgemeester is verantwoordelijk voor alle diensten van de stad, politie en brandweer, uitvoering van alle wetten in de stad, controle over het publieke eigendom en over de meeste publieke instellingen. De burgemeester wordt rechtstreeks gekozen voor een termijn van vier jaar en kan eenmaal herkozen worden. Door de burgemeester worden Deputy Mayors aangesteld, die assisteren bij belangrijke zaken, zoals onderwijs, economie en gezondheidszorg. Zij hebben echter geen recht om de burgemeester op te volgen wanneer deze zijn taken niet meer kan uitvoeren. Michael Bloomberg was van 1 januari 2002 tot en met 31 december 2013 burgemeester van New York, als opvolger van Rudy Giuliani. Bloomberg stond bekend als Democraat, maar wisselde kort voor de verkiezingen van partij en nam deel als Republikein, om zo de drukke voorverkiezingen van de Democraten te kunnen vermijden. Bloomberg won de verkiezingen met ongeveer de helft van de stemmen en werd in 2005 herkozen met 59% van de stemmen. Sinds 2007 is Bloomberg onafhankelijk. Bloomberg, een voormalige zakenman, nam als burgemeester onder meer het onderwijs over van de staat en voerde een agressief gezondheidszorgbeleid, onder andere door het invoeren van een rookverbod in de horeca. Tijdens zijn tweede termijn maakte hij van schoolhervorming, armoedebestrijding en strenge wapencontrole speerpunten van zijn beleid. Bloomberg werd op 1 januari 2014 opgevolgd door de Democraat Bill de Blasio, nadat deze de burgemeestersverkiezingen van 2013 met ruim 73% van de stemmen had gewonnen. De Blasio werd bij de burgemeestersverkiezingen van 2017 met ruim 66% van de stemmen herkozen voor een nieuwe ambtstermijn, die tot en met 2021 liep. Op 1 januari 2022 werd Eric Adams de nieuwe burgemeester van New York. De Public Advocate wordt direct gekozen en is verantwoordelijk voor het verbeteren van de relatie tussen burger en overheid. Hij onderzoekt klachten omtrent stadsinstellingen, bemiddelt tussen stadsinstellingen en burgers, fungeert als ombudsman en adviseert de burgemeester op het gebied van gemeenschapsrelaties. De Comptroller beheert de financiën en wordt ook direct gekozen door de burgers. Naast het beheren van het pensioenfonds van de stad, adviseert de Comptroller de burgemeester en de gemeenteraad op ieder financieel gebied. De bewoners van de boroughs kiezen door middel van directe verkiezingen een Borough President. Zij adviseren de burgemeester betreffende borough-gerelateerde zaken. Wetgevende macht De gemeenteraad van New York City (City Council) is de wetgevende macht. De wetsvoorstellen worden aangenomen bij meerderheid en worden vervolgens naar de burgemeester gestuurd, die ze kan bevestigen door zijn handtekening te plaatsen. Als de burgemeester zijn veto uitspreekt over het voorstel, heeft de raad 30 dagen tijd om een tweederdemeerderheid te krijgen om het voorstel alsnog in werking te laten treden. De gemeenteraad is een eenkamerig orgaan en bestaat uit 51 raadsleden. Zij worden door districten gekozen die ieder circa 157.000 mensen tellen. Raadsleden worden in het algemeen gekozen voor vier jaar, behalve in jaren wanneer er een volkstelling plaatsvindt in de jaren die deelbaar zijn door twintig. Dan worden de districten opnieuw bepaald en zijn er twee opeenvolgende termijnen nodig van twee jaar. Rechterlijke macht De rechterlijke macht in New York bestaat uit civiele, strafrechtelijke en familierechtbanken. Deze rechtbanken zijn in alle boroughs aanwezig en hebben een jurisdictie voor de gehele stad. De civiele rechtbank behandelt alle civiele zaken met claims tot 25.000 dollar. De strafrechtelijke rechtbank behandelt kleine strafrechtelijke zaken. De familierechtbank behandelt zaken die kinderen en families aangaan. Ernstige misdaden en grote civiele zaken worden door de New York State Supreme Court behandeld. Anders dan de rest van de staat New York, heeft de stad New York geen typische County Courts (regionale rechtbanken). In plaats daarvan hebben de rechtbanken jurisdictie in de vijf regio's die overeenkomen met de vijf boroughs. Officiële zegel en vlag Het zegel van de stad New York dat dateert uit 1686 bevat het opschrift SIGILLVM CIVITATIS NOVI EBORACI, wat simpelweg betekent "het Zegel van de stad New York". Eboracum was de Romeinse naam van de huidige stad York, de titulaire zetel van Jacobus II als hertog van York. De twee figuren stellen de gelijkheid voor tussen de oorspronkelijke Amerikanen en de kolonisten. De vier molenwieken herinneren aan de Nederlandse geschiedenis van de stad als Nieuw Amsterdam. De bevers en de meeltonnen refereren aan de vroegste handelsgoederen van de stad. Na de Amerikaanse Revolutie is boven het zegel de Amerikaanse adelaar toegevoegd. Het jaartal "1625", dat onderaan het zegel wordt vermeld, is het jaartal waarin de stad werd gesticht. De vlag van New York werd aangenomen in 1915. De vlag heeft blauwe, witte en oranje banen; deze kleuren verwijzen naar de Nederlandse vlag die boven de stad wapperde gedurende de Nederlandse tijd. In het midden van de vlag is in blauw het officiële zegel te zien. Stedenbanden Sinds 2006 heeft New York een speciaal programma voor het onderhouden van stedenbanden, genaamd New York City Global Partners. Sinds de uitrol van dit programma heeft New York een uitgebreid netwerk van zustersteden over de hele wereld. Cultuur Architectuur De gebouwen die het meest worden geassocieerd met New York, zijn de wolkenkrabbers. De bebouwing van de stad veranderde al in de 19e eeuw van traditionele Europese laagbouw naar hoogbouw in de zakendistricten. In augustus 2008 stonden er in New York 5.538 hoge gebouwen, waarvan 50 wolkenkrabbers hoger dan 200 meter. Dit is meer dan enig andere stad in de Verenigde Staten en tweede in de wereld na Hongkong. Het omgeven zijn door water, de bevolkingsdichtheid en de hoge vastgoedprijzen in de zakendistricten zorgden voor de grootste verzameling van vrijstaande kantoor- en woontorens in de wereld. In New York staan gebouwen in breed scala van architectonische stijlen. Een van de meest opvallende is Woolworth Building uit 1913, een wolkenkrabber met neogotische stijlelementen die vanaf de straat goed te zien zijn. Na de bouw van het Equitable Building werd de Zoning Resolution in 1916 aangenomen. Deze eiste van nieuwe gebouwen dat ze trapsgewijs gebouwd zouden worden en stelde voorwaarden aan de hoogte van torens om te voorkomen dat ze te veel zonlicht weg zouden nemen. Het art-deco-ontwerp van het Chrysler Building uit 1930 met zijn kegelvormige top en stalen spits, is een weerspiegeling van deze nieuwe eisen. Het wordt door veel kenners gezien als het mooiste gebouw van New York. Een goed voorbeeld van de Internationale Stijl in de Verenigde Staten is het Seagram Building (1957). De elegante brownstone-rijtjeshuizen en appartementen zijn kenmerkend voor de grote woonwijken die gebouwd werden tijdens de snelle groei van de stad tussen 1870 en 1930. Steen en baksteen waren eerste keus bouwmaterialen nadat de bouw van houten huizen aan banden werd gelegd na de Grote Brand van 1835. Anders dan in Parijs, waar eeuwenlang vrijwel uitsluitend werd gebouwd met steen uit nabije kalksteengroeven, kwamen de bouwmaterialen voor New York uit verschillende groeven waardoor de gebruikte stenen variëren in structuur en kleur. Typerend voor veel van de gebouwen in de stad is de aanwezigheid van houten watertorens op de daken. Het bestuur verordende de installatie van watertorens voor gebouwen hoger dan zes verdiepingen omdat de hoge waterdruk die anders nodig was te vaak de leidingen zou doen barsten. De Tuinsteden in de buitengebieden zoals Jackson Heights in Queens werden populair gedurende de jaren 1920. Ze waren gemakkelijk bereikbaar na de uitbreiding van de metro. Musea In New York bevinden zich talloze kleine en grote musea en galeries. Het Metropolitan Museum of Art (The Met), opgericht in 1870, is een van de grootste en belangrijkste kunstmusea ter wereld. Het bevindt zich ten oosten van Central Park. De permanente collectie bevat meer dan 2 miljoen kunstwerken waaronder vele schilderijen en beeldhouwwerken van over de hele wereld. Er zijn schatten uit de Klassieke Oudheid en werk van praktisch elke Europese meester alsmede een uitgebreide collectie Amerikaanse kunst. Een aparte vestiging genaamd "The Cloisters" staat in Upper Manhattan en omvat middeleeuwse kunst. Het Museum of Modern Art (MoMA) in Manhattan is een van de meest toonaangevende musea voor moderne en hedendaagse kunst ter wereld. De collectie bestaat uit schilder- en beeldhouwkunst van de 20e eeuw, films en foto's en een uitgebreide collectie boeken. In Manhattan is ook het Museum of Arts and Design gevestigd. Het Brooklyn Museum is na The Met het grootste museum van New York en bevat 1,5 miljoen kunstwerken. Getoond wordt Egyptische kunst, hedendaagse kunst en kunst van verschillende culturen. Het American Museum of Natural History (AMNH), opgericht in 1869, is een natuurhistorisch museum. Het museum toont onder andere opgezette zoogdieren uit de hele wereld en overblijfselen van dinosaurussen en vroege voorouders van de mens. In New York bevindt zich ook het Guggenheim Museum waar vooral schilderkunst van de 20e eeuw te zien is en dat mede door de bijzondere architectuur van Frank Lloyd Wright een van de belangrijkste musea voor moderne kunst ter wereld is. Vanaf de 82nd tot de 104th Street loopt de Museum Mile waaraan negen musea zijn gevestigd. Muziek en culturele centra New York is een centrum van de Amerikaanse muziekindustrie sinds de eerste grammofoonplaatopnames in de vroege 20e eeuw. Een aantal bedrijven en organisaties van deze industrie hebben hun hoofdkantoor in New York. Daarnaast zijn ook verschillende redacties van toonaangevende muziektijdschriften in New York gevestigd, zoals die van rocktijdschrift Rolling Stone. Carnegie Hall is een van de belangrijkste concertzalen ter wereld, ze wordt vooral gebruikt voor klassieke muziek, de zaal wordt geroemd om de goede akoestiek. Het gebouw uit 1890 werd gebouwd door de filantroop Andrew Carnegie. Het raakte in verval maar werd gerenoveerd tussen 1983 en 1995. Radio City Music Hall is een grote concert- en theaterzaal gevestigd in Rockefeller Center. Het is een zeldzaam voorbeeld van art deco stijl en een belangrijke architectonische attractie. Het Lincoln Center is een 61.000 m2 groot cultureel centrum dat plaats biedt aan verscheidene instellingen, zoals de Metropolitan Opera, New York Philharmonic, New York City Ballet, Vivian Beaumont Theatre en de Juilliard School. Theater De komst van elektrische verlichting leidde tot omvangrijke nieuwe theaterproducties. In de jaren 80 van de negentiende eeuw ontwikkelde zich in de theaters op Broadway en langs 42nd Street een nieuw soort voorstelling die bekend werd als de Broadway-musical. Deze producties vertolkten de gevoelens van de talloze nieuwe immigranten. Het waren gespeelde belevenissen, ondersteund door zang en dans. In de liederen waren hoop en ambitie veel voorkomende thema's. Tegenwoordig zijn de 39 grootste theaters in New York gezamenlijk bekend onder de naam "Broadway", vernoemd naar de grote straat die dwars door de theaterwijk loopt. Deze theaters zijn vooral gevestigd in de buurt van Times Square in Manhattan. Veel Broadway voorstellingen zijn wereldberoemd, zoals de musical Cats en The Phantom of the Opera. De theaterwijk is een populaire attractie voor toeristen. In het seizoen 2007-2008 werden voor de Broadwaytheaters 12,3 miljoen kaartjes verkocht die 937 miljoen dollar opbrachten. Kleinere theaters, met tussen 100 en 500 stoelen, worden off-Broadway en als ze minder dan 100 stoelen hebben off-off-Broadway genoemd. Sport New York heeft teams in de vier grote Noord-Amerikaanse professionele sportcompetities. New York is een van de weinige plaatsen in de Verenigde Staten waar honkbal populairder is dan American football. Er zijn veertien World Series toernooien (een toernooi tussen de kampioenen van de twee honkbalcompetities, de American League en de National League) geweest tussen honkbalteams uit New York. De twee huidige honkbalteams uit New York in de overkoepelende Major League Baseball zijn de New York Yankees en de New York Mets. De Yankees hebben 27 World Series titels gewonnen, wat de Yankees het meest succesvolle honkbalteam ooit maakt in de Major League Baseball, en de Mets twee. De Yankees speelden tot 2008 hun thuiswedstrijden in het oude Yankee Stadium. In april 2009 werd het nieuwe Yankee Stadium geopend in de Bronx. De Mets spelen de thuiswedstrijden in het stadion Citi Field in Queens. Ooit was de stad ook thuisbasis van de New York Giants (tegenwoordig de San Francisco Giants) en de Brooklyn Dodgers (tegenwoordig de Los Angeles Dodgers). Beide teams gingen naar Californië in 1958. Met American football wordt de stad in de National Football League vertegenwoordigd door de New York Jets en New York Giants (officieel de New York Football Giants). Beide teams spelen hun thuiswedstrijden in het Giants Stadium dat aan de overzijde van de Hudson in New Jersey ligt. De ijshockeyclub New York Rangers vertegenwoordigt de stad in de National Hockey League. In het metropoolgebied zijn nog twee andere teams, New Jersey Devils en de New York Islanders die op Long Island spelen. Bij voetbal wordt New York in de Major League Soccer vertegenwoordigd door de New York Red Bulls en New York City FC. De Red Bulls spelen hun thuiswedstrijden in de Red Bull Arena in New Jersey terwijl New York City FC, totdat hun eigen stadion klaar is, voor thuiswedstrijden het Yankee Stadium gebruikt. In de National Basketball Association speelt de basketbalclub New York Knicks en in de Women's National Basketball Association speelt het team New York Liberty, dat de vrouwelijke tegenhanger is van de Knicks. In het metropoolgebied bevindt zich ook nog het NBA team Brooklyn Nets. In wereldstad New York worden nog vele andere sportevenementen georganiseerd. In Queens, in het Flushing Meadows-Corona Park, wordt de US Open gehouden, een van de vier belangrijke Grandslamtoernooien. De New York City Marathon is 's werelds grootste met de meeste lopers die de eindstreep halen. Vanwege zijn populariteit is er een limiet gesteld van 37.000 deelnemers. In 1994 was New York met het Giants Stadium speelstad bij het WK voetbal. Eten en drinken De eetcultuur van New York is erg beïnvloed door de immigranten die in groten getale naar de stad zijn gekomen. Zij introduceerden tal van gerechten. Oost-Europeanen en Italianen maakten de stad beroemd om zijn bagels, kwarktaart en pizza. In New York zijn veel verschillende eetgelegenheden, van ontbijtbars en cafés tot bistro's en restaurants, Amerikaans of buitenlands, van goedkoop tot heel chic. Het aantal buitenlandse eetgelegenheden is ook zeer divers, zo zijn er Italiaanse, Franse, Spaanse, Duitse, Russische, Engelse, Griekse, Marokkaanse, Chinese, Indiase en Japanse restaurants. Een aantal restaurants is in de Michelingids van Noord-Amerika (2005) bekroond met drie sterren. Massaal aanwezig zijn ook de diverse ketens van fastfoodrestaurants zoals McDonald's, Burger King, Pizza Hut en Kentucky Fried Chicken. Verder vormt de koffieketen Starbucks een bekend onderdeel van het straatbeeld. Onderwijs In New York bevinden zich meer dan 1.200 openbare basis- en middelbare scholen, die les geven aan ongeveer 1,1 miljoen scholieren. Daarnaast zijn er nog ongeveer 900 particuliere scholen op seculiere- of religieuze basis, waarvan een aantal behoort tot de meest prestigieuze van de Verenigde Staten. Hoewel er ongeveer 594.000 studenten in New York zijn, het meest van alle steden in de Verenigde Staten, wordt de stad niet vaak een studentenstad genoemd. Hoger onderwijs wordt onder andere aangeboden door de City University of New York, die de op twee na grootste openbare universiteit van het land is. Daarnaast is er nog een aantal particuliere instellingen zoals de Columbia-universiteit en de New York University. De New York Public Library heeft de grootste collectie boeken van alle bibliotheken in het land. De in 1895 opgerichte bibliotheek heeft 87 vestigingen verspreid over Manhattan, the Bronx en Staten Island. Queens en Brooklyn worden bediend door eigen openbare bibliotheken. Wanneer deze drie worden beschouwd als één bibliotheek, dan bestaat deze uit 208 vestigingen met meer dan 30 miljoen boeken. Onder de New York Public Library valt ook een aantal onderzoeksbibliotheken, zoals het Arthur Schomburg Center for Research in Black Culture. Gezondheidszorg Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is de levensverwachting voor New Yorkers (78,6 jaar) langer dan die voor de gemiddelde Amerikaan (77,8 jaar). Sinds 2001 groeide dit cijfer ieder jaar harder dan het nationaal gemiddelde. Het sterftecijfer voor zwarte New Yorkers lag in 2005 23% hoger dan dat voor blanke New Yorkers, in 1990 was dit nog 40%. De oorzaak van de stijging van de gemiddelde levensverwachting van de New Yorker is vooral het sterk afnemende aantal sterfgevallen onder jongeren. Het aantal moordslachtoffers, van vaak jonge mannen, daalde van 2.272 in 1990 tot 579 in 2005. Een andere belangrijke factor is de daling van het aantal doden door aids. In 1994 gingen nog 7.100 mensen dood door aids. In 2005 was dit aantal door een betere zorg en behandeling gedaald tot 1.419 sterfgevallen. Ook de gehalveerde babysterfte, 13,3 sterfgevallen per 1000 in 1989 tegen 6,1 per 1000 in 2004, draagt bij aan de hogere levensverwachting. Hart- en vaatziekten en kanker waren de belangrijkste doodsoorzaken in 2005, daarna volgde diabetes. In het laatste decennium is het aantal sterfgevallen door diabetes, toegenomen met bijna 20%. Hogere accijns op sigaretten en een verbod op roken in openbare ruimtes en op reclame voor tabaksproducten heeft tussen 2002 en 2007 gezorgd voor een daling van 20% van het aantal rokers in de stad. Deze daling is de grootste sinds 1965. In New York bevinden zich veel particuliere- en openbare ziekenhuizen. Het NewYork-Presbyterian Hospital, gevestigd in Manhattan, wordt gezien als het beste ziekenhuis van de stad en is zesde op de ranglijst van de Verenigde Staten. Het Memorial Sloan-Kettering Cancer Center is een behandel- en onderzoekscentrum voor kanker dat werd opgericht in 1884 in Manhattan. Dit ziekenhuis werd in 2007 gezien als het op een na beste behandelcentrum voor kanker in de Verenigde Staten. Het Bellevue Hospital Center werd opgericht in 1736 en is het oudste openbare ziekenhuis in de Verenigde Staten. Het is gevestigd in Manhattan en heeft ook een gerenommeerde psychiatrische kliniek. Verkeer en vervoer Openbaar vervoer is veruit de belangrijkste vorm van vervoer voor de New Yorkers. Ongeveer een op drie gebruikers van het openbaar vervoer en zelfs twee derde van alle treinreizigers in de Verenigde Staten woont in New York of zijn voorsteden. Dit staat in contrast met de rest van het land, waar ongeveer 90% van de werknemers met hun auto naar het werk gaan. In New York is de gemiddelde reistijd voor woon-werkverkeer met 39 minuten het snelst van alle grote Amerikaanse steden. Van de mensen die in de stad werken gebruikt 32% de metro, 25% rijdt per auto, 14% neemt de bus, 8% reist met de trein, 8% loopt naar het werk, 6% carpoolt, 1% maakt gebruik van een taxi, 0,4% gaat met de fiets en 0,4% neemt de veerpont. Openbaar vervoer Het regionaal openbaar vervoer wordt verzorgd door de Metropolitan Transportation Authority. Daarnaast wordt New York aangedaan door Amtrak, de nationale spoorwegmaatschappij voor personenvervoer in de Verenigde Staten die gebruikmaakt van het Pennsylvania Station. Amtrak biedt verbindingen naar onder andere Boston, Philadelphia en Washington D.C.. Het spoornetwerk verbindt de voorsteden in de regio met de stad via 20 verschillende spoorwegverbindingen en 250 stations. De regionale spoorverbindingen komen samen op Station Grand Central Terminal en Pennsylvania Station. Het busnetwerk en spoornetwerk van New York zijn de grootste van Noord-Amerika. De metro van New York is het grootste metronetwerk ter wereld gemeten naar het aantal operationele stations, namelijk 468. Het is het twee na grootste wanneer er gekeken wordt naar het aantal gebruikers (1,5 miljard reizigersritten in 2006). Vanwege het grote belang van het metronetwerk voor veel New Yorkers is dit 24 uur per dag operationeel. Dit in tegenstelling tot de nachtelijke sluiting van veel andere metrosystemen. Er zijn op sommige lijnen 's nachts wel grote verschillen met de frequentie van overdag. Veel metrolijnen in de stad zijn viersporig waardoor er op die trajecten zowel stop- als expresdiensten kunnen rijden. Sinds 1817 vaart de Staten Island Ferry tussen Staten Island en Lower Manhattan over een afstand van 8,4 kilometer. Deze veerdienst vaart het gehele jaar door gedurende 24 uur per dag en vervoert jaarlijks 19 miljoen passagiers. De veerpont is populair onder toeristen omdat het hen mogelijk maakt de skyline van Lower Manhattan en het Vrijheidsbeeld goed te zien. Wegverkeer Het Commissioners' Plan van 1811 heeft Manhattan het kenmerkende schaakbordpatroon gegeven waardoor de fysieke ontwikkeling van de stad voor een groot deel is bepaald. Er zijn twaalf avenues die parallel aan de Hudson lopen en 220 genummerde straten (Streets) die loodrecht op de rivier staan. Sommige weg- en straatnamen, zoals Broadway, Wall Street en Madison Avenue, worden gebruikt als synoniem voor de sectoren die er gevestigd zijn; dit zijn respectievelijk de theaters, de financiële instellingen en de reclame-instellingen. In New York rijden 13.000 taxi's, in New York ook wel Yellow Cab genoemd. Door de bekende gele kleur zijn het iconen van de stad geworden. Door de aanwezigheid van een aantal rivieren zoals de Hudson en de East River is de stad afhankelijk van bruggen en tunnels. De Brooklyn Bridge over de East River, voltooid in 1883, is een van de best herkenbare architectonische bouwwerken van de stad. Deze brug is 1.825 meter lang en de grootste overspanning is 486 meter. Daarmee was het tot 1903 de langste overspanning ter wereld. De Williamsburg Bridge en de Manhattan Bridge zijn twee andere bruggen over de East River. Tussen Queens en Manhattan ligt de Queensboro Bridge. De boroughs Staten Island en Brooklyn worden verbonden door de Verrazano-Narrows Bridge. De George Washington Bridge wordt beschouwd als een van de drukste bruggen ter wereld en verbindt de wijk Washington Heights in Manhattan met Fort Lee in New Jersey. Naast bruggen beschikt New York over een aantal tunnels. De Lincoln Tunnel ligt onder de Hudson en verwerkt dagelijks 120.000 voertuigen, waarmee het een van de drukste tunnels ter wereld is. De Holland Tunnel, ook onder de Hudson, was de eerste mechanisch geventileerde tunnel. Twee andere tunnels die met Manhattan zijn verbonden zijn de Queens Midtown Tunnel en de Brooklyn-Battery Tunnel. Luchtvaart De stad heeft drie internationale luchthavens: John F. Kennedy International, ook bekend als JFK, Newark Liberty International en LaGuardia. Deze drie vliegvelden verwerkten tezamen in 2005 100 miljoen passagiers. JFK en Newark zijn verbonden met het regionale spoorwegnet. Beide luchthavens verwerken ook de meeste internationale vluchten en de lange binnenlandse vluchten. LaGuardia verwerkt vooral korte binnenlandse vluchten. Scheepvaart De haven van New York heeft het voordeel van een beschutte diepwaterligging met een open verbinding naar de Atlantische Oceaan. Het is historisch gezien een van de belangrijkste havens in de Verenigde Staten. Het is de op twee na drukste haven van Noord-Amerika. Elk jaar wordt meer dan 25 miljoen ton goederen en bulk overgeslagen, inclusief 4,5 miljoen containers. De haven is ook een belangrijk centrum voor passagiersschepen. Meer dan een half miljoen mensen vertrekt jaarlijks vanaf de New York Passenger Ship Terminal aan de Hudson. Bekende New Yorkers Geboren, overleden of wonend in New York Lijst van New Yorkers Lijst van inwoners van The Bronx Lijst van inwoners van Brooklyn Lijst van inwoners van Manhattan Lijst van inwoners van Queens Lijst van inwoners van Staten Island Literatuur Robert A.M. Stern; Gregory Gilmartin; John Montague Massengale, New York 1900 : Metropolitan Architecture and Urbanism 1890-1915, Rizzoli, New York, 1983 Robert A.M. Stern; Gregory Gilmartin; Thomas Mellins, New York 1930 : Architecture and Urbanism Between the Two World Wars, Rizzoli, New York, 1987 Robert A.M. Stern; Thomas Mellins; David Fishman, New York 1960 : Architecture and Urbanism Between the Second World War and the Bicentennial, The Monacelli Press, New York, 1995 Robert A.M. Stern; Thomas Mellins; David Fishman, New York 1880 : Architecture and Urbanism in the Gilded Age, The Monacelli Press, New York, 1999 Robert A.M. Stern; David Fishman; Jacob Tilove, New York 2000 : Architecture and Urbanism Between the Bicentennial and the Millennium, The Monacelli Press, New York, 2006 Eric Sanderson, Mannahatta - A natural history of New York City, Abrams, New York, 2009 Zie ook Lijst van etnische enclaves in New York (stad) Lijst van hoogste gebouwen van New York (stad) Externe link Website van de gemeente New York


text: Nicolae Ceaușescu (Scornicești, Koninkrijk Roemenië, 26 januari 1918 – Târgoviște, Socialistische Republiek Roemenië, 25 december 1989) was een Roemeense communistische politicus en dictator. Hij was secretaris-generaal van de Roemeense Communistische Partij van 1965 tot 1989, en was zo de tweede en laatste communistische leider van het land. Hij was ook het staatshoofd van het land van 1967 tot 1989. Zijn heerschappij in het eerste decennium werd gekenmerkt door een open beleid naar West-Europa en de Verenigde Staten, waardoor het afweek van de andere staten van het Warschaupact tijdens de Koude Oorlog. Hij hield een trend aan die voor het eerst werd gevestigd door zijn voorganger, Gheorghe Gheorghiu-Dej, die tactvol de Sovjet-Unie had overgehaald haar troepen terug te trekken uit Roemenië in 1958. Het tweede decennium van Ceaușescu werd gekenmerkt door een almaar brutaler en repressiever regime – volgens sommigen het strengste stalinistische regime in het Sovjet-blok. Het werd ook gekenmerkt door een alomtegenwoordige persoonsverheerlijking, nationalisme en een verslechtering van de buitenlandse relaties met de westerse machten maar ook met de Sovjet-Unie. De regering van Ceaușescu werd omvergeworpen tijdens de Roemeense Revolutie. Na een haastig georganiseerd twee uur durend showproces in een klaslokaal dat een rechtbank moest voorstellen werden hij en zijn vrouw veroordeeld tot de doodstraf. Na de veroordeling zijn ze geboeid mee naar buiten genomen en daar ter plekke geëxecuteerd. Kort daarna werden de beelden op de televisie uitgezonden (door middel van verovering van de communistische tv-zender). Jeugd en vroege politieke carrière Nicolae Ceaușescu werd geboren als kind van een arm boerenechtpaar in het dorpje Scornicești (nabij Slatina). In zijn jeugd werkte Ceaușescu als leerling-schoenlapper in Boekarest. Ceaușescu werd begin 1932 lid van de Roemeense Communistische Partij. Vanwege zijn politieke activiteiten zat hij in 1936 in de gevangenis. Gedurende de Tweede Wereldoorlog dook hij onder voor de troepen van de fascistische dictator maarschalk Ion Antonescu. Na de verovering van Roemenië door het Rode Leger in 1944 werd Ceaușescu secretaris van de communistische jeugdbeweging. Even na de oorlog trouwde hij (met goedkeuring van de partij) met Elena Petrescu. In 1948 werd hij kandidaat-lid van het Centraal Comité van de Roemeense Arbeiderspartij (voorheen en later opnieuw de Roemeense Communistische Partij); stemhebbend lid in 1952; lid van het Politbureau in 1954. Gheorgiu-Dej benoemde Ceaușescu in het Politbureau na het wegzuiveren van de Moskou-gezinde Ana Pauker. Aan het einde van de jaren veertig en het begin van de jaren vijftig was hij viceminister van Landbouw en Defensie. Ceaușescu trachtte door middel van benoemingen van gelijkgezinden zijn machtsbasis uit te breiden. Leiderschap Al in 1965 werd hij secretaris-generaal van de Roemeense Communistische Partij, als opvolger van de toen overleden ex-premier en partijsecretaris Gheorghiu-Dej. Ceaușescu was naar voren geschoven als een compromiskandidaat toen de oudere leden van het Politbureau het niet eens konden worden. In 1967 werd hij voorzitter van de Staatsraad (dat wil zeggen staatshoofd). Vanaf 1968 trok hij gaandeweg allerlei machtsfuncties naar zich toe en regeerde hij in toenemende mate als dictator. In 1974 werd hij president, een speciaal voor hem gecreëerde functie. Vanaf de jaren zeventig werd hij de Conducator ('leider') genoemd; dezelfde titel die de dictator Ion Antonescu in de jaren veertig droeg. Binnenlands beleid Aanvankelijk trachtte Ceaușescu afstand te creëren van zijn voorganger, en hier paste een min of meer liberaal beleid in. Door zijn relatief onafhankelijke opstelling binnen het Oostblok en vooral zijn veroordeling van de inval in Tsjechoslowakije in 1968 genoot hij ook oprechte steun van de bevolking. Al vrij snel kwam echter de minder liberale kant van Ceaușescu bovendrijven. Hij wilde Roemenië tot een grote mogendheid maken en liet hiertoe het geboortecijfer verhogen, zodat de Roemeense bevolking van 23 naar 30 miljoen kon groeien. Om dit te bereiken werd in 1966 Decreet 770 ingevoerd, een serie maatregelen waarin abortus en contraceptie vrijwel onmogelijk werden gemaakt en het krijgen van kinderen aangemoedigd. Dit had weliswaar een geboortegolf tot gevolg, maar leidde er ook toe dat de kinder- en vrouwensterfte omhoogschoten door illegale abortussen. Door massale ontduiking van het decreet daalde na 1968 het geboortecijfer opnieuw. Door de onafhankelijke internationale opstelling kon Ceaușescu ook vrij makkelijk geld op de internationale kapitaalmarkt lenen, en bouwde hierdoor een grote staatsschuld op. De hiermee gefinancierde projecten rendeerden echter niet naar behoren. Bovendien mislukte een oliedeal met Iran toen hier de Iraanse Revolutie uitbrak en de investering verloren ging. Om de staatsschuld terug te dringen mocht er in de winter amper worden gestookt. De temperatuur binnen mocht niet hoger zijn dan 14 graden; wasmachines waren uit den boze en per woning mocht één gloeilamp van 40 watt gebruikt worden. Uiteindelijk werd de staatsschuld inderdaad teruggedrongen en was deze in de zomer van 1989 geheel afbetaald, maar dat het volk daar hinder van ondervond, deerde de dictator blijkbaar niet; evenmin als zijn plan om de Roemenen ervan te overtuigen dat ze te veel aten en hen van staatswege op rantsoen te zetten (de ware reden was dat er te weinig voedsel was). Halverwege de jaren tachtig kwam Ceaușescu met het idee het platteland en de plattelandsdorpen in hun bestaande vorm te laten verdwijnen. De oude dorpen moesten worden vernietigd en vervangen door een soort agrarische centra. Boeren zouden dan een soort agrarische arbeiders worden. Dit leidde tot binnen- en buitenlandse kritiek. Deze plannen werden niet uitgevoerd doordat Ceaușescu's dictatuur in 1989 ten val kwam. Buitenlands beleid Ceaușescu's buitenlands beleid kenmerkte zich door zijn streven een redelijk onafhankelijke koers te varen ten opzichte van de Sovjet-Unie. Roemenië maakte als vazalstaat van de Sovjet-Unie deel uit van het Oostblok, maar verzette zich onder leiding van Ceaușescu tegen de door Nikita Chroesjtsjov ontworpen doctrine om de hofleverancier van de Sovjet-Unie te worden voor olie en graan. Reeds onder Gheorghiu-Dej had Roemenië zich onafhankelijk opgesteld, en Ceaușescu zette deze koers voort. Ook weigerde hij troepensteun te geven voor de militaire inval in Tsjecho-Slowakije door Sovjettroepen na de 'Praagse Lente' in 1968. Bovendien koos Roemenië geen partij in het conflict tussen China en de Sovjet-Unie. Hoewel hij in 1970 een nieuw vriendschapsverdrag met de Sovjet-Unie sloot, gaf dit alles Ceaușescu toch een zeker aanzien in het Westen. Later, toen de binnenlandse politiek van de dictator op groeiende weerstand stuitte, verloor hij het opgebouwde krediet. Desondanks beschouwde de VS Ceaușescu in de jaren tachtig nog steeds als een bondgenoot. De Amerikaanse regering was ervan overtuigd dat in geval van oorlog, Roemenië de kant van het Westen zou kiezen. Uit documentatie bleek echter dat dit beslist niet zo was: Ceaușescu kocht zijn relatieve vrijheid namelijk af met de belofte het Warschaupact (de Russen) - in geval van een militair conflict met het Westen - onvoorwaardelijk te steunen. Onderdrukking De Roemeense bevolking werd systematisch onderdrukt en was door de vele infiltranten bij de geheime dienst niet veilig. Door de grote onzekerheid en armoede waar men in leefde, zag men vaak geen andere oplossing dan te spioneren voor de Securitate. Het was niet ongewoon dat iemands broer, zus, vader of moeder een infiltrant kon zijn zodat men zelfs binnenshuis niet kon zeggen wat men wilde. De DIE (afdeling externe inlichtingen van de geheime dienst) introduceerde eind jaren zeventig een afluistersysteem via de telefoon. Ook wanneer de hoorn op de haak lag, kon de geheime dienst meeluisteren. Aangezien het systeem alleen werkte met die ene door de geheime dienst speciaal ontwikkelde telefoon, werden op last van Ceaușescu alle telefoons in het land vervangen. In vrijwel alle andere plaatsen, van hotels tot scholen, waren afluistersystemen geplaatst van microfoontjes in een schilderij tot microfoontjes onder in een bakje met suikerklontjes. Direct aan de leiding van de Securitate stond Ion Mihai Pacepa, die op 25 juli 1978 deserteerde. Ceaușescu's vertrouwelingen De Roemenen die direct of indirect in contact stonden met Ceaușescu, hielden hun posities binnen het communistische systeem niet lang. Hoewel Ceaușescu steeds meer familieleden in de hoogste rangen van het regime plaatste, wisselde Ceaușescu posities van niet-familieleden constant om ervoor te zorgen dat hun macht niet te groot werd. Enkele (bekende) namen van het toenmalige regime-Ceaușescu: Ion Mihai Pacepa, Constantin Manea (stafhoofd), Teodor Coman (minister van Binnenlandse Zaken), Nicolae Pleșiță (buitenlandse inlichtingendienst), Nicolae Militaru, Ion Gheorghe Maurer (minister-president), Dumitru Popescu (pers en propaganda), Eugen Luchian (secretaris), Constantin Munteanu (generaal), Constantin Olcescu (kolonel), kolonel Bajenaru (lijfwacht), Stefan Andrei (minister van Buitenlandse Zaken) en generaal Nicolae Stan (chef lijfwacht). De veiligheidsdienst van Ceaușescu was de grootste ter wereld. Iedere Roemeense ambassadeur in het buitenland was een verlengstuk van het regime in Boekarest. Al het andere personeel van ambassades werd geronseld door de DIE. Na het overlopen van Ion Mihai Pacepa viel de geheime dienst al snel uiteen. Elena Ceaușescu begon daarop met een hernieuwde poging om de veiligheidsdienst weer op de been te krijgen. Sommige DIE-medewerkers en overheidsfunctionarissen verdwenen, onder wie Eugen Luchian, die zijn kans schoon zag om in al het rumoer de benen te nemen. Opstand tegen Ceaușescu In december 1989 brak er een grote opstand uit in Timișoara aangevoerd door de dominee László Tőkés, die behoorde tot de Hongaarse minderheid in Roemenië. De orde werd snel hersteld, maar tijdens het staatsbezoek van Nicolae en Elena Ceaușescu aan Iran (17-19 december 1989) laaide de opstand weer op. Vlak voor Kerstmis keerden de Ceaușescu's weer terug naar de hoofdstad Boekarest. Op 20 december sprak Ceaușescu het land toe op de televisie, waarin hij de Westerse imperialisten de schuld gaf van de chaos in het land. Een dag later organiseerde de partijafdeling van Boekarest een massabijeenkomst van trouwe partijleden voor het gebouw van het Centraal Comité. Toen Ceaușescu aan zijn toespraak begon, begonnen de mensen voor het gebouw te scanderen en eisten het aftreden van Ceaușescu. Die avond opende de Securitate het vuur op demonstranten. Het leger koos de zijde van de opstandelingen en de volgende ochtend moesten Nicolae en Elena met een helikopter vluchten waarbij de piloot onder schot werd gehouden door een of meerdere van de lijfwachten. Toen de brandstof van de helikopter opraakte, landde de piloot en de lijfwachten van Ceaușescu vorderden een auto. Later stapten ze over in een andere auto. Laat in de middag werden de Ceaușescu's echter herkend en gearresteerd. Nicolae en zijn vrouw Elena werden na een schijnproces geëxecuteerd. De fusillade vond plaats op een militaire basis in Târgoviște en werd als bewijs van hun dood gefilmd en wereldwijd per televisie vertoond. Het echtpaar Ceaușescu werd vervolgens begraven, waarbij een valse naam op de houten kruisen was gezet. Dat moest grafschennis voorkomen. Hun drie kinderen hadden steeds betwijfeld of het paar inderdaad daar begraven was. In juli 2010 werd het graf, op een begraafplaats van Boekarest, met daarin de vermoedelijke lichamen van Nicolae en Elena Ceaușescu uitgegraven, nadat de (schoon)kinderen van het paar daar vijf jaar juridische strijd voor hadden geleverd. Mede doordat de gebeurtenissen in december 1989 elkaar in een hoog tempo hadden opgevolgd, verkeerden familieleden jarenlang in onzekerheid of de lichamen op de militaire begraafplaats wel echt van de Ceaușescu's waren. Op 3 november 2010 werd door de directeur van het nationale forensisch instituut bekendgemaakt dat het mannelijke stoffelijk overschot inderdaad van Nicolae Ceaușescu was. DNA-testen hadden dit uitgewezen. Het lichaam van Elena Ceaușescu kon niet met zekerheid worden geïdentificeerd bij het DNA-onderzoek. Daarvoor was er te weinig vergelijkingsmateriaal. Nicolae Ceaușescu werd opgevolgd door de gematigde ex-communist Ion Iliescu. Persoonlijkheidscultus Ceaușescu bouwde in eigen land gestaag aan een cultus rond zijn persoon. Zijn ideologische geschriften waren verplichte kost in het onderwijs, de media werden van staatswege volledig gecensureerd en het straatbeeld werd gesierd door enorme portretten en beelden van de leider. Ceaușescu's houding ten aanzien van dissidente krachten binnenslands werd gaandeweg grimmiger. Ook godsdienstvrijheid, hoewel gegarandeerd in de grondwet, werd, behalve voor de aan de leiband van de staat lopende Roemeens-orthodoxe Kerk, niet of nauwelijks gerespecteerd. Een groot aantal politieke en religieuze dissidenten werd gevangengezet. Door middel van de geheime politie, de Securitate, werd de persoonlijke vrijheid van de Roemenen onderdrukt. Dr.h.c. Nicolae Ceaușescu is nog steeds eredoctor van de Universiteit van Nice. In 1971 brachten Nicolae en Elena officiële staatsbezoeken aan China en Noord-Korea. Ze waren zeer onder de indruk van de parades, de kinderen die bloemen aanboden en massabijeenkomsten in de stadions. Terug in Roemenië, nadat ze voldoende inspiratie hadden opgedaan, werden er vanaf dat moment massabijeenkomsten gehouden in stadions, er werden gedichten opgedragen aan de Ceaușescu's, maar ook moesten reguliere televisie-uitzendingen wijken voor toespraken van de leider. Ceaușescu begon ook te denken dat hij afstamde van een Roemeense nationalistische prins. Nicolae kreeg titels als 'Wakende Eik aan de Donau', 'Genie van de Karpaten' en 'Leider' (Conducător), terwijl Elena de 'Beschermvrouwe van de Wetenschap' en 'Moeder der Roemenen' werd. Beelden, foto's en postzegels (zoals hiernaast) toonden een Ceaușescu die niet verouderde: rimpels en pukkels werden zorgvuldig weggeretoucheerd. Na zijn bezoek aan maoïstisch China in 1971 veranderde ook zijn houding (in negatieve zin) ten opzichte van Amerika en het Westen en was hij definitief bekeerd tot het stalinisme, hetgeen pas 10 jaar later tot het Westen doordrong. De laatste jaren van zijn regime verdacht men hem van hoogmoedswaanzin, hetgeen vooral tot uitdrukking kwam in het stadsvernieuwingsproject. In 1977 was er een enorme aardbeving in Boekarest, die een deel van het oude centrum verwoestte. Er werd in plaats daarvan een enorme boulevard aangelegd, flats verrezen en een deel van het oude centrum werd gesloopt. Aan het einde van die boulevard werd een gebouw neergezet, het Casa Poporului (Huis van het Volk), waarvoor een aantal woonwijken werd gesloopt. Dit paleis, na het Pentagon en het Potala het grootste gebouw ter wereld, was bedoeld 'voor het volk', maar werd gebruikt als privépaleis van de Ceaușescu's. Zie ook Elena Ceaușescu, de vrouw van Nicolae Ceaușescu Roemeense Revolutie, de afzetting van Nicolae Ceaușescu President van Roemenië Roemeens communist Roemeens geëxecuteerd persoon