text: Boudewijn Albert Karel Leopold Axel Marie Gustaaf (Brussel, 7 september 1930 – Motril, 31 juli 1993), Graaf van Henegouwen (1930–1934), Hertog van Brabant (1934–1950), Prins van België, regeerde in de periode 1950-1951 als koninklijk prins en van 1951 tot 1993 als vijfde Koning der Belgen. Hij was de laatste koning van Belgisch-Congo. Biografie Jeugd Prins Boudewijn Albert Karel Leopold Axel Marie Gustaaf werd op 7 september 1930 in het kasteel van Stuyvenberg, nabij Brussel, geboren als tweede kind en eerste zoon van prins Leopold, de latere koning Leopold III, en de Zweede prinses Astrid. Hij werd vernoemd naar prins Boudewijn, de oudste zoon van prins Filips, graaf van Vlaanderen. Hij kwam na zijn vader als eerste in de lijn voor de troonopvolging. Zijn oudere zus, prinses Josephine Charlotte, kwam niet in aanmerking voor de troon, omdat de Belgische Grondwet in die tijd nog niet toeliet dat vrouwen de Belgische troon zouden bestijgen. Bij zijn geboorte kreeg Boudewijn de titel van Graaf van Henegouwen. Toen zijn grootvader koning Albert I in 1934 overleed bij een rotsbeklimming, werd zijn vader koning en kreeg Boudewijn de titel Hertog van Brabant. Deze titel is sinds 1835 traditioneel weggelegd voor de troonopvolger. Op 29 augustus 1935 verloor de prins zijn moeder op vijfjarige leeftijd tijdens een auto-ongeluk in Küssnacht in Zwitserland. Hij groeide op onder de vleugels van zijn zus die hij en zijn jongere broer Albert Joe noemden. Ook bij zijn grootmoeder, prinses Ingeborg van Denemarken, vond hij veel liefde. De kleine prins was lid van de scouts. Hij had zijn eigen kameraadjes die speciaal voor hem naar het kasteel van Laken kwamen. Zijn totemnaam was Trouwe Eland. Tweede Wereldoorlog Op 10 mei 1940, bij de invasie van België, werden prinses Joséphine-Charlotte, prins Boudewijn en prins Albert, overgebracht naar Frankrijk en vervolgens naar Spanje. Zijn vader bleef in België, als 'krijgsgevangene in Laken'. De koning wilde in deze oorlog de rol spelen die zijn vader in de Eerste Wereldoorlog ook had gespeeld. Die mogelijkheid werd echter doorkruist door de snelle capitulatie van het Belgische leger op 28 mei 1940. In eerste instantie was zijn beslissing populair bij de bevolking. De koning vluchtte niet, maar leefde mee met zijn volk. Maar toen Leopold hertrouwde met het burgermeisje Lilian Baels, kwamen vele Belgen tot de conclusie dat de koning niet op dezelfde manier onder de bezetting gebukt ging als zij. Zijn voorstellen aan Adolf Hitler om hem zijn staatkundige rol terug te geven, zetten nog meer kwaad bloed. Op 2 augustus 1940 keerden de kinderen terug naar België op verzoek van de koning. De prinsen Boudewijn en Albert gingen verder studeren tot in juni 1944. Bij de landing van de geallieerden, in juni 1944, werden koning Leopold III, prinses Liliane en de kinderen weggevoerd naar Hirschstein in Nazi-Duitsland en daarna naar Strobl in Oostenrijk. Daar werd de familie bevrijd op 7 mei 1945 door het Amerikaanse leger. Door de politieke situatie in België verlieten ze Oostenrijk in oktober en vestigden ze zich in Zwitserland in villa Le Reposoir in Pregny. Daar verbleven ze tot juli 1950. Prins Boudewijn zette ondertussen zijn studies verder aan een college in Genève. In 1948 maakte hij een reis naar de Verenigde Staten. Koningskwestie en abdicatie van Leopold III Omdat koning Leopold III was weggevoerd, zocht men een regent voor het koninkrijk. De broer van de koning, prins Karel, werd op 20 september 1944 aangesteld. Aanvankelijk zou Karel opstappen wanneer koning Leopold III werd bevrijd, maar het regentschap werd met vijf jaar verlengd, omdat een terugkeer van de koning naar België niet evident bleek te zijn. Na veel discussie, bleken de Belgen bereid om hun koning weer te ontvangen. Om weerstand bij de bevolking weg te nemen, besloot de regering een volksraadpleging over de kwestie te organiseren. Het referendum vond op 13 maart 1950 plaats en draaide uit in het voordeel van de koning. 57% van de bevolking was voor een terugkeer. Vooral Vlaanderen was voor een terugkeer. Waalse arbeiders wilden zich echter niet bij de uitslagen neerleggen. Er werden stakingen en demonstraties georganiseerd, er dreigde zelfs een burgeroorlog. Door de hevige rellen in Grâce-Berleur op 30 juli 1950 en door zware politieke druk van de regering-Duvieusart I, werd Leopold III op 1 augustus verplicht om zijn functies over te dragen aan kroonprins Boudewijn en toe te stemmen om een jaar later, bij de meerderjarigheid van de prins, troonsafstand te doen. Op 11 augustus werd de kroonprins benoemd tot regent van België en koninklijke prins, een titel die niet in de grondwet staat. Een parlementair decreet van 10 augustus gaf alle bevoegdheden van koning Leopold III tijdelijk aan zijn zoon Op 16 juli 1951 tekende Leopold zijn troonsafstand, en een dag later legde Boudewijn de eed af als vijfde koning der Belgen en liep het regentschap af. Boudewijn beloofde hierbij voor de verenigde Kamers om de Grondwet en de wetten van het Belgische volk te respecteren. Tijdens deze plechtigheid riep iemand « Vive la République ! ». Deze kreet werd toegeschreven aan de communistische voorman Julien Lahaut. Lahaut werd zeven dagen later in diens eigen huis vermoord. De Belgen accepteerden Boudewijn als staatshoofd, terwijl de verbitterde Leopold III achter de schermen nog veel invloed behield. Huwelijk Op 15 december 1960 trouwde koning Boudewijn met de Spaanse gravin Fabiola de Mora y Aragón. De verbintenis tussen de twee werd beschouwd als een voorbeeld. Voor het huwelijk kwam de burgemeester van Brussel speciaal naar het Koninklijk Paleis. Dat was sinds de 19de eeuw traditie voor de burgerlijke huwelijken van leden van de koninklijke familie. Die traditie veranderde met het huwelijk van prinses Astrid in 1984: sindsdien gaat de koninklijke familie naar het stadhuis van Brussel voor het burgerlijk huwelijk. Het huwelijk bleef kinderloos. Koningin Fabiola raakte tot vijfmaal toe zwanger, een eerste maal in 1961. Het nieuws werd bekendgemaakt door paus Johannes XXIII, maar na een aantal weken eindigde de zwangerschap. Ook in 1962 en 1961 werd ze zwanger, maar dat liep telkens fout af. Nadat behandelend gynaecoloog Albea kon bevestigen dat een nieuwe zwangerschap waarschijnlijk geen ernstige gezondheidsrisico's zou betekenen, is ze nog tweemaal in verwachting geweest. Na haar laatste zwangerschap, die een buitenbaarmoederlijke bleek te zijn, gaf het echtpaar de hoop op. Haar leven zou op haar leeftijd in gevaar komen bij een nieuwe poging. Beiden berustten in hun lot en beschouwden dit als een kans om "meer van alle kinderen te kunnen houden". Overlijden en begrafenis Koning Boudewijn stierf op de avond van 31 juli 1993 in zijn buitenverblijf villa Astrida in Motril in het zuiden van Spanje, ten gevolge van een hartstilstand op 62-jarige leeftijd. Pas na middernacht werd zijn dood officieel bevestigd. Op de avond van 1 augustus sprak toenmalig premier Jean-Luc Dehaene (CVP) het land via de televisie toe. Hij loofde Boudewijn uitvoerig en maakte de troonopvolger bekend. Aangezien zijn huwelijk kinderloos bleef, werd hij opgevolgd door zijn jongere broer prins Albert. Nochtans hadden velen gedacht dat de kroon meteen op zijn oudste neef Filip zou overgaan. In de dagen die volgden lag het lichaam van Boudewijn opgebaard in het Koninklijk Paleis van Brussel. Op de ochtend van 5 augustus gingen de poorten open zodat het brede publiek hem een laatste groet kon brengen. De opkomst was overweldigend. Tienduizenden mensen zakten af naar Brussel waar ze in schijnbaar eindeloze rijen urenlang aanschoven in de straten rond het paleis. Veel mensen vielen flauw door hitte en uitputting. De drukte was zo groot dat de ordediensten fase 1 van het rampenplan afkondigden. Het paleis bleef die nacht tot 3 uur open en liet ook op 6 augustus mensen toe. Op 7 augustus vond de uitvaartplechtigheid plaats. De dag begon in het Koninklijk Paleis van Brussel waar de rouwstoet richting de Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele even verderop vertrok. Koningin Fabiola viel op door haar sneeuwwitte outfit. Naast de koninklijke familie waren er ook tal van andere gekroonde hoofden aanwezig. Onder anderen de keizer Akihito en keizerin Michiko van Japan, koningin Beatrix van Nederland en haar zoon kroonprins Willem-Alexander, koning Juan Carlos en koningin Sophia van Spanje en koningin Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk en haar man prins Philip. Zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in de Koninklijke Crypte van de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Laken, onder begeleiding van de koninklijke familie. Tijdens de begrafenisplechtigheid besloot kardinaal Godfried Danneels zijn homilie met wat sommigen (enigszins voorbarig) als een oproep tot zaligverklaring van de overleden vorst beschouwden. De kardinaal ontkende dat dit zijn bedoeling was geweest. Koningschap Politieke invloed De rol van de koning in de Belgische parlementaire democratie is omschreven in de grondwet. Dit omvat onder meer het recht om te worden geïnformeerd, om te waarschuwen en om te bemoedigen. Boudewijn was tijdens zijn lange koningschap plichtsbewust en kordaat voor deze taak. Hij kon zijn invloed laten gelden op het politieke gebeuren, onder meer bij de vorming van een nieuwe regering. In 1977 zou Boudewijn geweigerd hebben VU-parlementariër Frans Baert, een over partij- en taalgrenzen heen gewaardeerd jurist, te benoemen tot federaal minister voor Justitie. Hij zou blijkbaar ook geweigerd hebben een politica tot staatssecretaris te benoemen zolang ze met haar vriend samenwoonde. Voor deze tussenkomsten zijn geen bewijzen en ze behoren eerder tot het domein van de geruchten. De koning zou ook Vlaams minister-president Luc Van den Brande eens op het matje hebben geroepen, die vlak na de goedkeuring van het Sint-Michielsakkoord, pleitte voor een volgende stap in het herschikken van het Belgische staatsbestel: het confederalisme. In 1988 dwong Boudewijn ook de toenmalige vicepremier Hugo Schiltz zich publiekelijk te verontschuldigen nadat hij zich had laten ontvallen dat België op een dag niet meer het probleem van de Vlamingen zou zijn. Staatshervormingen Tijdens zijn koningschap laaiden de communautaire spanningen tussen de Vlamingen en de Walen op. De problemen tussen de verschillende bevolkingsgroepen bedreigden het goed functioneren van de staat. Volgens steeds meer Belgen was de omvorming van het unitaire land tot een federale staat noodzakelijk en had de eenheidsstaat zijn beste tijd gehad. Tegen de zin van Boudewijn ging het parlement in 1970 akkoord met een grondwetswijziging die enkele bevoegdheden decentraliseerde naar de nieuw opgerichte gemeenschappen en uitvoeringsorganen. In 1980 werden de gewesten en gemeenschappen opgericht. Door grondwetswijzigingen in 1988 en 1993 kregen deze gewesten meer bevoegdheden. Deze laatste grondwetswijziging maakte van België een federale staat. Doordat de spanningen hiermee afnamen tijdens de jaren 1980 bekeerde de koning zich ook tot het federalistische gedachtegoed. Op 21 juli 1993 sprak koning Boudewijn zijn lof uit over de federalisatie en spoorde hij de verschillende bevolkingsgroepen aan "in eenheid en verscheidenheid samen te leven". Deze toespraak zou zijn politieke testament worden, zo beschreef premier Jean-Luc Dehaene in zijn toespraak naar aanleiding van het overlijden van Boudewijn. Sociale bewogenheid en geloof In het begin zijn regeerperiode was de jonge koning zeer onzeker. De koningskwestie had Boudewijn niet onberoerd gelaten. Aan de eerste jaren van zijn koningschap werd zijn bijnaam le roi triste gekoppeld. Aanvankelijk stond hij nog onder invloed van zijn vader Leopold III en zijn stiefmoeder Lilian. Hij woonde zelfs nog tot aan zijn huwelijk in 1960 met hen samen in het Kasteel van Laken. Na zijn huwelijk met Fabiola, bloeide de koning op. Leopold en Lilian verhuisden naar het Kasteel van Argenteuil, buiten Brussel. Boudewijn en Fabiola waren zich ervan bewust dat ook sociale vraagstukken bijdroegen tot spanningen tussen de bevolkingsgroepen. In 1976 werd ter gelegenheid van de 25ste verjaardag van zijn koningschap de Koning Boudewijnstichting opgericht, met als doel het oplossen van sociale problemen. In 2008 werd de Stichting Europees georiënteerd met programma's op de Balkan, meer bepaald voor ondersteuning van slachtoffers van de mensenhandel. Later reisde de koning vaker doorheen het land dan voorheen en liet hij zijn belangstelling voor het wel en wee van de bevolking blijken bij plaatselijke rampen. Ook bracht hij de problematiek van de mensenhandel en meer in het bijzonder de vrouwenhandel op het publieke forum door zijn bezoek in 1992 aan het Antwerpse Payoke, een vluchthuis voor prostituees en slachtoffers van mensenhandel. Naderhand onderhield de koning voortdurend contact met slachtofferorganisaties. Door Boudewijns bewogenheid op dit terrein kwam er meer gericht beleid en hulpverlening op gang. Boudewijn en Fabiola stonden bekend als gelovige mensen. Het koningspaar werd sterk beïnvloed door de charismatische beweging op aansturen van kardinaal Leo Suenens. Volgens toenmalig CD&V-senator Pol Van Den Driessche hield het koningspaar een rechtlijnige visie aan in verband met morele gedragsregels. Koning Boudewijn en koningin Fabiola waren nauw bevriend met keizer Akihito en keizerin Michiko Shoda van Japan, die regeerden van 1989 tot 2019. Deze vriendschap ontstond op het einde van de jaren 1950, toen Boudewijn bemiddelde bij het Japanse keizerlijke hof om in te stemmen met het huwelijk van kroonprins Akihito en burgermeisje Michiko Shoda. Toen Michiko door haar familie naar Brussel werd gestuurd om Akihito er te doen vergeten, fungeerde Boudewijn als "postbode" voor de liefdesbrieven van het koppel. Deze vriendschap tussen de staatshoofden van België en Japan leidde in 1992 tot een opmerkelijk diplomatiek "incident". In dat jaar bracht koning Boudewijn een bezoek aan Japan, waar hij in Tokio verbleef op de Belgische ambassade. Keizer Akihito kwam hem daar persoonlijk ontmoeten. Het incident bestond erin dat de Japanse keizer de ambassade van een andere staat had betreden, wat nog nooit eerder was gebeurd. Het keizerlijke paar was in 1993 aanwezig op de uitvaart van Boudewijn. Keizerin Michiko was in 2014 aanwezig op de begrafenis van Fabiola. Belgisch-Congo Koning Boudewijn kreeg in de eerste tien jaar van zijn bewind veel met Belgisch-Congo te maken. Aanvankelijk leek alles goed te gaan. In 1955 maakte de vorst een Congo-reis, en werd er enthousiast ontvangen. Maar al spoedig ontstonden de eerste politieke bewegingen onder de bevolking. Joseph Kasavubu en Patrice Lumumba waren de voornaamste onder de politiek activisten. Kasavubu wilde als Bakongo de heroprichting van het oude Kongorijk terwijl Lumumba stond daarentegen een Congo voor als eenheidsstaat, waarin geen plaats zou zijn voor tegenstellingen tussen verschillende volkeren. Hij wist deze boodschap zo overtuigend te brengen dat zijn aanhang snel groeide. De kolonisten sloeg de schrik om het hart. Na rellen in Leopoldstad in januari 1959 besloot België Congo snel te dekoloniseren, in de lijn van het versneld onafhankelijk verklaren van Engelse en Franse kolonies. De toen zogenoemde tiende Belgische provincie Belgisch-Congo werd op 30 juni 1960 omgevormd tot de onafhankelijke republiek Congo. Ongeregeldheden, onder meer bij de krijgsmacht, lieten niet lang op zich wachten en resulteerden in een massale terugkeer naar België van de blanke bevolking. Lumumba en andere leiders werden in het tumult na enkele weken onafhankelijkheid gevangengenomen door muitende militairen en onder onduidelijke omstandigheden vermoord, waarschijnlijk met westerse steun. De naam van Boudewijn werd hier, weliswaar zonder ernstige aanwijzingen, ook in genoemd en waarschijnlijk is de voor de vroegere kolonisator beledigende toespraak die Lumumba gaf bij de onafhankelijkheidsplechtigheid hier niet vreemd aan. Na de onafhankelijkheid volgde Boudewijn van nabij de evoluties in Congo en ondernam pogingen om met de Congolese gezagdragers, onder meer met Mobutu Sese Seko, alsook met de presidenten van Rwanda en Burundi, goede relaties te onderhouden. De relatie met Mobutu bekoelde echter in de jaren 1980 en 1990. Op de begrafenis van de koning werden twee staatshoofden niet uitgenodigd: Saddam Hoessein van Irak en Mobutu. Abortuswet Op 3 april 1990 weigerde Boudewijn, die zich beriep op gewetensproblemen, de abortuswet te bekrachtigen. Hij verzocht vervolgens de regering om een rechtsgeldige oplossing aan te brengen voor dit probleem. Eerste minister Wilfried Martens redeneerde vervolgens dat de koning zich in de "feitelijke onmogelijkheid om te regeren" bevond, zodat in Raad verenigde Ministers, conform de Belgische Grondwet, de wet zelf kon ondertekenen. Hiervoor werd Boudewijn voor 36 uur de facto (zij het niet in titel) van zijn functie ontheven. Deze affaire wordt soms aangeduid als de mini-koningskwestie, een verwijzing naar de Koningskwestie. Kritiek en eerbetoon Boudewijn was een geliefd vorst, maar niet onomstreden. De eerste twijfels rezen bij zijn troonsbestijging in 1951, toen sommigen de jonge koning van nauwelijks twintig jaar oud niet in staat achtten om het land te regeren na zo'n intense crisis als de Belgische Koningskwestie. Boudewijn was diepreligieus en woonde elke dag de mis bij. Van de andere kant werden er aantijgingen geuit omtrent de dood van Patrice Lumumba, de eerste premier van het pas onafhankelijke Congo, die vermoord zou zijn met medeweten of zelfs in opdracht van de koning. Deze ernstige aantijgingen zijn echter nooit bewezen en wegens gebrek aan vermoedens overigens ook nooit onderzocht. In zijn testament bepaalde de koning dat de kloostercongregatie van Monialen van de Monastieke Familie van Betlehem, Maria Ten-Hemel-Opgenomen en de Heilige Bruno een gedeelte van het koninklijk domein in Opgrimbie mocht gebruiken om er een klooster te bouwen, hoewel dit niet kon volgens de bestemming die dit gebied gekregen had op het gewestplan. In 1994 lokte het verlenen van de bouwvergunning voor dit klooster door de hoogste magistraat van de Dienst Stedenbouw hevig protest uit vanuit groene, later ook uit vrijzinnige en Vlaams-nationalistische hoek. Openlijke politieke weerstand ondervond hij tijdens zijn leven enkel over de abortuskwestie, maar ook werd hij er wereldwijd voor geprezen, ook door de paus. Op 22 mei 1979 had de radicale Waalse voorman en opkomend PS-politicus José Happart langs een afrit van de autosnelweg naar Verviers, in Ensival, een geheime ontmoeting met koning Boudewijn. Om te vermijden dat Happart of zijn militanten het officieel bezoek van de koning aan Verviers zouden verstoren was deze ontmoeting in extremis geregeld door Georges Gramme, toenmalig christendemocratisch minister van Binnenlandse Zaken, en Jean-Marie Piret, destijds kabinetschef van Boudewijn. Hoewel de afspraak was gemaakt dat Happart enkel een petitie zou overhandigen kwam het toch tot een kort gesprek met de vorst. Deze ontmoeting diende in alle discretie plaats te vinden, maar dezelfde dag nog verklaarde José Happart in een persmededeling trots dat de Koning hem tijdens een historische ontmoeting persoonlijk had toegezegd dat de vijf militanten van de Luiksgezinde Action Fouronnaise, op 20 mei in Voeren opgepakt wegens gewelddadigheden bij een Vlaamse betoging, weer snel zouden vrijkomen. Een dag later, op 23 mei, werden de Waalse gearresteerden inderdaad uit de gevangenis vrijgelaten. Het gesprek, de handdruk van Boudewijn met Happart en de kort daaropvolgende vrijlating van de Luiksgezinde relschoppers zorgden in Vlaanderen voor ophef en lokte diepe verontwaardiging uit bij de Vlaamse publieke opinie en politieke partijen. In een poging de gemoederen te sussen ontving de Koning, op voorstel van premier Wilfried Martens, op 24 mei een delegatie van vijf Vlaamsgezinde Voerenaars in de Hasseltse ambtswoning van de Limburgse gouverneur Vandermeulen, maar dit mocht niet baten. Het Vlaams protest bleef aanhouden en radicale Vlaams-nationalisten betoogden voor het Koninklijk Paleis. Onder druk van de Volksunie-fractie moest premier Martens tijdens een parlementair debat toegeven niet op de hoogte te zijn geweest van de demarche van het staatshoofd maar hij ontkende formeel dat de koning bij de regering zou hebben aangedrongen om de vijf franstaligen vroegtijdig vrij te laten. Martens verweet Happart de kroon te hebben ontbloot en daardoor de monarchie in diskrediet te hebben gebracht. Volgens de premier zou Happart na deze ‘koningskwestie’ zijn uitgegroeid tot een “nationale bekendheid en demonisch symbool van de Waalse Vlamingenhaat”. Tijdens reizen naar hun buitenverblijf in het Zuid Spaanse Motril is Boudewijn met zijn echtgenote, koningin Fabiola meer dan eens bij de Spaanse dictator Francisco Franco op bezoek geweest. Standbeelden van Boudewijn zijn onder meer te vinden in: Aalst (Roland De Winter, 1994) Antwerpen Boom, langs de Rupel Bressoux Brussel, buste aan de Sint-Michiel en Sint-Goedele-kathedraal (Henri Lenaerts, 1996) Eupen Gent, Citadelpark Jette, Boudewijnpark (1996) Kraainem Oostende, Zeedijk (Josyane Vanhoutte, 1998) Roeselare Ukkel, aan de Koninklijke Sterrenwacht van België (Elisabeth Barmarin, 1996) Nalatenschap en politieke erfenis Tijdens de meer dan veertig jaar van zijn regering zijn bepaalde evoluties niet altijd de richting uitgegaan die hij wenste. Voorbeelden: De gewestvorming en de federalisering van België hield risico's in van verdere desintegratie. De relatie met Zaïre die hij van groot belang achtte, vertroebelde en mondde uit op een openlijke breuk met het regime van president Mobutu. De ontkerkelijking nam in de verschillende landsdelen aanzienlijk toe, in dezelfde periode waarin de koning zelf overtuigder werd van zijn katholieke geloof. De federalisering knaagde aan de bevoegdheden van de koning en de evolutie naar een meer protocollaire monarchie leek onvermijdelijk. De koning heeft zich hieraan aangepast en zich voornamelijk toegelegd op het aanwenden van zijn moreel gezag, dat in de loop der jaren toenam. Wetenswaardigheden Het nationale voetbalstadion van België (voorheen het Heizelstadion) werd na een grondige renovatie in 1995 hernoemd tot het Koning Boudewijnstadion. Koning Boudewijn (metrostation). Het Boudewijnkanaal tussen Brugge en Zeebrugge werd gegraven tussen 1896 en 1905. Het heette aanvankelijk 'Kanaal Brugge-Zeebrugge'. In 1953 werd het kanaal omgedoopt tot 'Boudewijnkanaal', ter gelegenheid van het bezoek (in 1951) van koning Boudewijn. Zelfs 15 jaar na het overlijden van Boudewijn kreeg koningin Fabiola nog steeds brieven gericht aan haar overleden echtgenoot. In de toespraak naar aanleiding van de Nationale feestdag van België van 2008 bracht koning Albert II zijn broer in herinnering. Koning Filip deed hetzelfde tijdens zijn 21-julitoespraken van 2018 en 2023. De astronomie behoorde tot de voornaamste hobby's van de koning. Samen met vrienden, zoals Georges van den Abeelen en Max Nokin kon hij vaak met kennis van zaken de sterrenhemel onder de loep nemen. Koning Boudewijn eindigde in 2005 op de tweede plaats in de Waalse versie van de verkiezing van De Grootste Belg en in de Vlaamse versie op de 16e plaats. In de vroege stripalbums van Urbanus had Boudewijn vaak een rolletje. Hij werd er steevast voorgesteld met brede grijnsglimlach en in militair uniform, korte broek en met een veel te grote generaalspet. Ook in de stripalbums Het Lodderhoofd (1960–1961) en De Man van Europa (1990) van Nero door Marc Sleen heeft hij een klein optreden. Tijdens de jaren 1980 en 1990 imiteerde Kurt Van Eeghem koning Boudewijn vaak in sketches op de BRT. Koning Boudewijn werd ook opgevoerd in de satirische strip Pest in 't Paleis (1983) door Guido van Meir en Jan Bosschaert als Boudewijn met de IJzeren Rug, een verwijzing naar de rugklachten van de vorst en de middeleeuwse graaf Boudewijn met de IJzeren Arm. Midden jaren 90 kreeg hij postuum een wassen beeld bij Madame Tussauds in Londen. Hij is de enige Belg die er een beeld heeft. De traditie wil dat de vorst peter is van de zevende jongen in een gezin; de vorst had verscheidene petekinderen, maar zijn bekendste is ongetwijfeld auteur Bart Moeyaert. Johan Anthierens, een overtuigd antimonarchist, schreef een boek vol scherpe satirische essays en cartoons tegen koning Boudewijn en het Belgische hof: Brief aan een postzegel: Kritisch Koningsboek (1990). Het werk omvatte onder meer bijdragen van Herman Brusselmans, Gal, Zak, Erik Meynen, Benoît en Jan Bosschaert. Voorouders Publicatie 35 jaar Dialoog met de natie - Een keuze uit de koninklijke toespraken van 1951 tot 1986, Tielt, 1986 Literatuur Robert Delmarcelle, Boudewijn. Koning der Belgen, Brussel, Lucien de Meyer, 1953 André Molitor, La fonction royale en Belgique, CRISP, Brussel, 1979 Anne van Yperseele, (ed.), "Wij koning der Belgen...” 150 jaar grondwettelijke monarchie, Brusselo, 1981 Pierre Wyvkens, Boudewijn: 1930 - 1960 - 1990, Brussel, Didier Hatier, 1989 Louis De Lentdecker, Boudewijn. 60 - 40, Lannoo, 1991 Johan Anthierens, Tricolore tranen. Boudewijn en het augustusverdriet, Breda, 1993 Louis De Lentdecker, Boudewijn, Het leven van een vorst 1930-1993, Tielt, 1993 Helena Buckinx, Ruim 40 jaar Koninklijke Toespraken door Koning Boudewijn, Antwerpen / Rotterdam, 1994 Leo Jozef Suenens, Koning Boudewijn. Het getuigenis van een leven, 1995 Prins van Lobcowicz, Boudewijn. Biografie. Eigenbrakel, J.M. Collet, 1995 Luc Putman, In dienst van koning Boudewijn (1964-1968), Merendree, 1997 Herman Liebaers, Koning Boudewijn in spiegelbeeld, Van Halewyck, 1998 Boudewijn, een koning en zijn tijd, Tielt, Lannoo/ Gemeentekrediet, 1998 José-Alain Fralon, Boudewijn, de man die geen koning wilde zijn, Antwerpen, Manteau, 2001 Emmanuel Gerard en Mark Van den Wijngaert, Boudewijn. Koning met een missie, 2018, Externe link Archief Boudewijn van België, Koninklijk museum voor Midden-Afrika Zie ook Lijst van onderscheidingen van koning Boudewijn van België Huis Saksen-Coburg en Gotha (België) Hertog van Brabant (België) Prins van België Regent van België Koning der Belgen Belgie, B Belgie, Boudewijn


source: wikipedia

text: Een kathedraal of dom is de kerk waar een bisschop zetelt. De benaming valt te herleiden tot ecclesia cathedralis, kerk van de zetel. Die zetel is de zetel van de bisschop, die aan de zijkant van het priesterkoor van de kerk staat opgesteld, in de vroegchristelijke kerk in de exedra of de koorapsis. Deze zetel heet in het Latijn cathedra. Algemeenheden De kathedraal is de belangrijkste kerk van elk bisdom. Wanneer een kerk als kathedraal is gebouwd, uit dit zich vaak in de grootse bouw en versieringen. Soms heeft de kathedrale kerk ook de status van basiliek. In dat geval spreekt men van een kathedrale basiliek. Een voorbeeld is de Kathedrale Basiliek van Sint-Jan Evangelist in ’s-Hertogenbosch. Kathedralen komen dus voor binnen de kerkgenootschappen waar sprake is van een hiërarchische organisatie met bisdommen. Dit geldt onder meer voor de Rooms-Katholieke Kerk, de Oudkatholieke Kerk, de Grieks-Orthodoxe Kerk, de Russisch-Orthodoxe Kerk, de Anglicaanse Kerk en de Lutherse Kerk. In sommige landen wordt het woord dom gebruikt voor een kathedraal. Dit woord is via het Franse “dôme” afgeleid van het Latijnse domus, dat huis betekent in de zin van domus Dei (huis van God). Met het Engelse “dome” (koepel) heeft het woord dom niets te maken, wel met het Italiaanse “duomo”. In de oosters-orthodoxe kerken wordt de kerk van een metropoliet (bisschop) aangeduid als metropool. Het Russisch-Oekraïense woord sobor (“verzameling”) wordt ook vaak gebruikt voor bisschoppelijke kerken, maar slaat ook op kerken van andersoortige geestelijken (zoals kloosterkerken). In de loop van de geschiedenis zijn sommige bisdommen opgeheven (of in ontkerstende landen gereduceerd tot titulaire bisdommen in partibus (infidelium)), maar de hoofdkerken van deze voormalige bisdommen worden vaak nog als kathedraal aangeduid in het spraakgebruik. Ook wordt het woord kathedraal soms oneigenlijk gebruikt voor elke grote kerk, ook als deze niet aan een bisdom verbonden is (geweest). Kathedralen in Europa Kathedralen in België Van de huidige rooms-katholieke kathedralen in België is alleen die van Doornik als zodanig gebouwd. De overige waren collegiale kerken of parochiekerken voordat ze tot kathedraal werden verheven. De oorspronkelijke kathedraal van Luik, de Sint-Lambertuskathedraal, is tijdens de Franse Revolutie in 1794 afgebroken. Ook Tongeren heeft in de vierde eeuw korte tijd een kathedraal gehad, als voorloper van die van Luik. De huidige negen rooms-katholieke kathedralen in België zijn: Aartsbisdom Mechelen-Brussel: Sint-Romboutskathedraal te Mechelen (sinds 1559, als hoofdkathedraal) Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele te Brussel (sinds 1961, als cokathedraal) Bisdom Antwerpen: Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (1559-1803 en sinds 1961) Bisdom Brugge: Sint-Salvatorskathedraal (sinds 1834) Bisdom Doornik: Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (sinds de zesde eeuw) Bisdom Gent: Sint-Baafskathedraal (sinds 1559) Bisdom Hasselt: Sint-Quintinuskathedraal (sinds 1967) Bisdom Luik: Sint-Pauluskathedraal (sinds 1801) Bisdom Namen: Sint-Aubankathedraal (sinds 1559) Nog bestaande voormalige kathedralen, ook wel protokathedralen genoemd, zijn: Ieper: Sint-Maartenskathedraal van het voormalige bisdom Ieper (1559-1801) Malmedy: HH. Petrus, Paulus en Quirinuskathedraal van het voormalige bisdom Eupen-Malmedy (1920-1925) Verdwenen kathedralen zijn: Brugge: Sint-Donaaskathedraal, afgebroken in 1799 onder Franse bezetting Luik: Sint-Lambertuskathedraal, afgebroken in 1794 onder Franse bezetting Naast de rooms-katholieke kathedralen bestaat er in België een Grieks-orthodoxe kathedraal: Aartsbisdom Brussel: Kathedraal van de Heilige Aartsengelen (sinds 1969) Kathedralen in Nederland Van de huidige rooms-katholieke kathedralen in Nederland zijn alleen die van Haarlem en Den Bosch als zodanig gebouwd. De meeste andere kathedralen waren parochiekerken of collegiale kerken voordat ze tot kathedraal werden verheven. Tot 1559 was de Dom van Utrecht de enige kathedraal in de Noordelijke Nederlanden. Zij is echter al sinds 1580 geen kathedraal meer, omdat de kerk sindsdien protestants is. De Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch is de enige middeleeuwse kathedraal in Nederland die nog actief is. Het is tevens de grootste Kathedraal van Nederland In Maastricht heeft van de vierde tot zevende eeuw ook de zetel van een bisschop gestaan, vermoedelijk in een voorganger van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek. De huidige zeven rooms-katholieke kathedralen in Nederland zijn: Aartsbisdom Utrecht: Sint-Catharinakathedraal (sinds 1853) Bisdom Breda: Sint-Antoniuskathedraal (1853-1875 en sinds 2001) Bisdom Groningen-Leeuwarden: Sint-Jozefkathedraal (sinds 1981) Bisdom Haarlem-Amsterdam: Kathedrale Basiliek Sint Bavo (sinds 1898) Bisdom 's-Hertogenbosch: Sint-Janskathedraal (sinds 1559) Bisdom Roermond: Sint-Christoffelkathedraal (1661-1801 en sinds 1853) Bisdom Rotterdam: HH. Laurentius- en Elisabethkathedraal (sinds 1967) Nog bestaande voormalige kathedralen zijn: Utrecht: Dom (tot 1580) Breda: Michaëlkerk (1968-2001) Deventer: Lebuïnuskerk (1559-1580) Groningen: Martinikerk (1559-1594) Haarlem: Sint-Bavokerk (1559-1578) Haarlem: Sint-Josephkerk (1853-1898) Verdwenen kathedralen zijn: Breda: Barbarakerk (1875-1968) Groningen: Sint-Martinuskerk (1956-1981) Leeuwarden: Sint-Vituskerk van het voormalige bisdom Leeuwarden (1559-1580) Middelburg: Sint-Pieterskerk (Noordmonsterkerk) van het voormalige bisdom Middelburg (1559-1579) Roermond: Heilig-Geestkerk (1559-1661) Rotterdam: Sint-Ignatiuskerk aan de Westzeedijk (1956-1967 als Sint-Laurentiuskathedraal) Naast de rooms-katholieke kathedralen bestaan er in Nederland twee oudkatholieke kathedralen: Aartsbisdom Utrecht: Sint-Gertrudiskathedraal Bisdom Haarlem: kathedraal Sint Anna en Maria Kathedralen in Italië Italië heeft met 227 kathedralen na Brazilië het grootste aantal katholieke kathedralen. Tot de bekendste behoren: Katholieke kathedralen in Duitsland Daarboven telt Duitsland een katholiek legerbisdom en een exempt apostolisch exarchaat van de Oekraïense geünieerden (Byzantijnse ritus; ook voor Scandinavië) met eigen kathedraal te München Katholieke kathedralen in Frankrijk Daarboven is er onder meer een kathedraal volgens de Armeense ritus, Sainte-Croix-de-Paris Kathedralen in Iberië Spanje Spanje telt 77 katholieke kathedralen, waaronder: Portugal Portugal telt 20 sé ('zetel') katholieke kathedralen (en 2 co-kathedralen), waaronder de patriarchale van Lissabon en die van de andere aartsbisdommen Évora (de enige met de status van basiliek) en Braga. Kathedralen op de Britse eilanden Het Verenigd Koninkrijk heeft een grote katholieke minderheid, maar de officiële religies zijn anglicaans in Engeland en Wales, presbyteriaans in Schotland. Aartsbisdommen van de Anglicaanse Kerk Kathedraal van Canterbury (Kantelberg) Kathedraal van York Kathedraal van Armagh Bisdommen van de Anglicaanse Kerk Aartsbisdommen van de Rooms-Katholieke Kerk Kathedraal van Westminster Kathedraal van Southwark (in Londen) Kathedraal van Birmingham (de enige basiliek op de Britse archipel) Kathedraal van Cardiff Kathedraal van Glasgow Metropolitane Kathedraal van Liverpool Kathedraal van St.Andrews & Edinburgh Enkele suffragane bisdommen van de Rooms-Katholieke Kerk Kathedraal van Bristol Kathedraal van Wrexham Daarboven telt het Verenigd Koninkrijk een katholiek legerbisdom, met eigen kathedraal te Aldershot (in Hampshire), en een exempt apostolisch exarchaat van de Oekraïense geünieerden (Byzantijnse ritus), met eigen kathedraal te Londen. De republiek Ierland telt 21 katholieke bisdommen. Kathedralen in Noordse landen Omdat ze massaal protestants werden zijn de meeste katholieke kathedralen er overgedragen of buiten gebruik. Nog in dienst is telkens één Roomse kathedraal in Denemarken, IJsland, Noorwegen, Zweden en Finland. Enkele kathedralen in Rusland Tot de belangrijkste kathedralen (sobora, doorgaans Russisch-orthodox) van Rusland behoren: in Moskou: Oespenski-kathedraal (Moskou), in het Kremlin; uit de 15e eeuw, een van de belangrijkste kerken van het land Kathedraal van de Voorbede van de Moeder Gods (Basiliuskathedraal) aan het Rode Plein; uit de 16e eeuw, een van de meest beeldbepalende kerken van Rusland Christus Verlosserkathedraal (Moskou), uit de 20e eeuw, de grootste kerk van Rusland en de grootste Russisch-orthodoxe kerk ter wereld Kazankathedraal (Sint-Petersburg), uit de 19e eeuw Izaäkkathedraal (Sint-Petersburg) , uit de 19e eeuw Drievuldigheidskathedraal (Sint-Petersburg) Sofiakathedraal (Novgorod), in het Kremlin van Veliki Novgorod; uit de 11e eeuw, zetel van de aartsbisschop Oespenski-kathedraal (Vladimir), uit de 12e eeuw, de moederkerk van Rusland in de 13e en 14e eeuw Demetriuskathedraal (Vladimir), uit de 12e eeuw Rusland telt ook katholieke kathedralen: in Moskou, Irkoetsk, Novosibirsk en Saratov. Kathedralen in andere Europese ex-Sovjetrepublieken Katholieke kathedralen zijn er doorgaans zeldzaam: vier in Wit-Rusland, zeven in Litouwen, vier in Letland, één in Estland, één in Moldavië, één in Georgië. Enkel Oekraïne telt er twaalf, maar dat is een 'nationale' geünieerde kerk. De Orthodoxe kerken zijn er behalve in het Balticum sterk verweven met de nationale identiteit Kathedraal van Edzjmiatsin in Armenië, naar verluidt de oudste kathedraal ter wereld Svetitschoveli-kathedraal in Georgië Kathedralen in ex-Joegoslavische landen Kroatië telt zestien katholieke kathedralen, Servië zeven, Montenegro twee, Slovenië zes, Bosnië-Herzegovina en Noord-Macedonië elk een. Kathedralen in andere Europese ex-Oostbloklanden Er zijn veertien katholieke kathedralen in Hongarije, 44 in Polen, negen in Tsjechië, twaalf in Slowakije, twaalf in Roemenië, drie in Bulgarije. Het overwegend islamitische Albanië telt toch vier katholieke kathedralen. Beroemd zijn: Slowakije: de Sint-Elisabethkathedraal van Košice Tsjechië: de Sint-Vituskathedraal (Praag) Hongarije: de Sint-Adalbertkathedraal Kathedralen in andere Europese landen De miniatuurstaatjes Andorra, Gibraltar, Liechtenstein, Monaco en San Marino hebben elk één katholieke kathedraal, de vroegere Johannieters-staat Malta twee. Vaticaanstad is een uniek geval als zetel van de paus, een soevereine enclave in de Italiaanse hoofdstad Rome. Oostenrijk telt elf katholieke kathedralen, Zwitserland acht. Griekenland heeft acht katholieke kathedralen, Cyprus geen, maar beide zijn overwegend Grieks-orthodox. Beroemd zijn: Stephansdom (Wenen) Kathedraal van Lausanne Kathedraal van Monaco Kathedralen in Noord- en Centraal-Amerika Zowel Noord- als Centraal- Amerika en de Antillen tellen veel roomse gelovigen en dus ook heel wat katholieke kathedralen (cijfers voor 2010). Het overwegend katholieke Mexico telt er 91. De VS heeft er 194, Canada 70, Bermuda en het Franse overzeese Saint-Pierre & Miquelon elk een. Er zijn telkens 8 katholieke kathedralen in El Salvador, Guatemala en Nicaragua, zeven in Costa Rica, telkens zes in Honduras, Panama en het VS-gebonden Puerto Rico, één in Belize. In de meeste Antilliaanse eilandstaten is er maar één, in Cuba en de Dominicaanse Republiek zijn er 11, in Haïti 10 en op Jamaica twee. Kathedralen in Zuid-Amerika Continentaal Zuid-Amerika telt veel roomse gelovigen, meestal de grote meerderheid, en dus ook heel wat katholieke kathedralen. De reus Brazilië telt er 270, Colombia 73, Argentinië 71, Venezuela 37, Peru 28, Chili 27, Bolivië 14, Ecuador 12, Paraguay 11, Uruguay 10; Guyana, het overzeese Frans Guyana, elk slechts één (cijfers 2010). Tot de opmerkelijkste behoort de Kathedrale Basiliek van Sint-Petrus-en-Paulus, dat het grootste houten gebouw van Zuid-Amerika is. Kathedralen in Azië De meeste Aziatische landen tellen weinig katholieke kathedralen meestal bij gebrek aan gelovigen en/of wegens minorisatie. De overwegend katholieke Filipijnen hebben er 87. Toch zijn er onder andere ook 149 in India, 77 in de Volksrepubliek China en 26 in Vietnam. Kathedralen in Oceanië Veel eilandstaten tellen slechts één katholieke kathedraal, of twee. Australië heeft er 31, Nieuw-Zeeland zes, Papoea-Nieuw-Guinea 18 Kathedralen in Afrika De meeste Afrikaanse staten tellen relatief weinig katholieke kathedralen. Nigeria heeft er toch 51, Zuid-Afrika 29, Uganda 22, Angola 19 Opmerkelijk is dat naast de onopvallende kathedraal St-Augustinus van Yamoussoukro in de Ivoorkust-hoofdstad de immense Basilique Notre-Dame de la Paix is gebouwd, een kopie van de pauselijke Sint-Pietersbasiliek. Voormalige kathedraal De Hagia Sophia in de Turkse stad Istanboel is een nog bestaand gebouw dat van 537 - 1453 een kathedraal was, gedurende die hele periode de grootste ter wereld. Het gebouw werd daarna een moskee en vervolgens een museum. Op 24 juli 2020 werd de Hagia Sofia weer een moskee. Trivia De monumentale kerken die steenkolenmaatschappijen in Belgisch-Limburg bouwden in de mijncités worden "mijnkathedralen" genoemd. Het Antwerpse Centraal Station wordt ook wel aangeduid als de 'spoorwegkathedraal'. Het Zoniënwoud met zijn eeuwenoude beukendreven noemt men weleens de "beukenkathedraal". Ook Felix Timmermans beschreef de vierdubbele rij olmen op de Lierse vest als kathedraal. De Groene Kathedraal is een landschapskunstwerk in Zuidelijk Flevoland: een plattegrond van de kathedraal van Reims. De Sint-Bavokerk van Kanegem wordt ook wel de 'Kathedraal van Te Lande' genoemd. Het monumentale gebouw A van Radio Kootwijk wordt informeel de kathedraal genoemd. Zie ook Basiliek Kapittel Kruiskerk Plebaan Lijst van grote kathedralen


text: Koningsdag (sinds 2014), eerder Prinsessedag (1885-1890) en Koninginnedag (1891-2013), is een nationale feestdag in het Koninkrijk der Nederlanden ter ere van het staatshoofd. In alle delen van het koninkrijk geldt dit voor de meeste werknemers als vrije dag en wordt het gevierd met verschillende festiviteiten, waaronder de vrijmarkten, festivals en het dragen van oranje kleding. Vanaf het aantreden in 1980 van Beatrix als koningin brengen de koning en/of koningin op deze dag een ceremonieel bezoek aan een of meer gemeenten van het land. Vanaf koningin Wilhelmina (1891) tot en met koningin Beatrix (2013) heette de dag Koninginnedag. Tijdens de regeringsperiode van Wilhelmina werd de dag gevierd op 31 augustus, haar verjaardag. Toen haar dochter de troon overnam, werd het feest vanaf 1949 op haar verjaardag gevierd, 30 april. Sinds 2014 heet de dag Koningsdag en wordt deze gevierd op 27 april. Datum Gedurende de regeerperiode van Wilhelmina werd Koninginnedag tot 1948 gevierd op 31 augustus, haar verjaardag. Toen Juliana de troon besteeg, werd het feest in 1949 verplaatst naar de geboortedag van de nieuwe koningin, 30 april. Koningin Beatrix koos er bij haar aantreden in 1980 voor om de feestdag niet te verplaatsen en hem daarmee, in tegenstelling tot haar moeder en grootmoeder, niet op haar verjaardag, 31 januari, te vieren. Ze deed dit om haar moeder te eren. Een bijkomende praktische overweging was dat op haar eigen verjaardag het weer, in tegenstelling tot eind april, niet geschikt was voor een grootschalig buitenevenement. Wanneer 30 april op een zondag viel, werd Koninginnedag één dag verschoven. Tot 1980 werd hij dan op maandag 1 mei (de Dag van de Arbeid) gevierd. Sinds 1980 worden Koninginnedag en Koningsdag in zulke gevallen een dag vervroegd, dus naar de zaterdag. Dit was voor het eerst het geval in 1989. Sinds 2014 wordt Koningsdag gevierd op de verjaardag van koning Willem-Alexander, 27 april, tenzij deze datum op zondag valt. In dat geval wordt Koningsdag vervroegd naar zaterdag, 26 april. Direct in 2014 was dit al het geval, waardoor de allereerste koningsdag verschoven werd naar de 26e. Geschiedenis In de 19e eeuw was 'Waterloodag', 18 juni, jarenlang de nationale feestdag. Tegen het einde van de eeuw vervaagde de herinnering aan deze veldslag en ging het feest min of meer onopgemerkt voorbij. Nog voor de 'echte Koninginnedag' werd op 31 augustus 1885 de eerste 'Prinsessedag' georganiseerd, de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina. Het initiatief hiertoe werd genomen door de hoofdredacteur van een lokale krant met als doel de nationale eenheid te benadrukken. Deze eerste editie vond plaats in de stad Utrecht. De initiatiefnemer was J.W.R. Gerlach van het Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad. De belangrijkste activiteit bij de eerste Prinsessedag vond plaats in het Utrechtse Oranjepark in Wijk C. (Minstens) een jaar eerder waren in de stad Utrecht al activiteiten rond de verjaardag van prinses Wilhelmina, maar die gingen nog niet onder de noemer Prinsessedag. In de jaren erna namen andere plaatsen dit over. Na de dood van koning Willem III in november 1890, werd Prinsessedag in 1891 opgevolgd door de viering van 'Koninginnedag'. Deze dag ontwikkelde zich tot een feestdag voor kinderen. Op haar achttiende verjaardag, 31 augustus 1898, werd Wilhelmina regerend vorstin. De inhuldiging vond op 6 september plaats. Tot en met 1948, toen koningin Wilhelmina troonsafstand deed, werd Koninginnedag op 31 augustus gevierd. Tot aan de Tweede Wereldoorlog was 1 mei, de Dag van de Arbeid, de concurrent van Koninginnedag. De socialisten, sociaaldemocraten en communisten vierden 1 mei met grote optochten en feestelijkheden. Die dag had een politiek karakter. In het zeer verzuilde Nederland vierden de aanhangers van de anti-monarchistische SDAP Koninginnedag niet, de burgerlijke partijen vierden op hun beurt de Dag van de Arbeid niet. Wat nationale feestdagen hadden kunnen zijn, werden dagen waarop de verdeeldheid van Nederland werd benadrukt. Na de Tweede Wereldoorlog, toen de sociaaldemocraten zich met de monarchie hadden verzoend, werd Koninginnedag een feestdag voor alle Nederlanders. De Dag van de Arbeid raakte in brede kringen in vergetelheid. Nadat koningin Juliana haar moeder Wilhelmina in 1948 had opgevolgd, werd vanaf 1949 Koninginnedag gevierd op Juliana's verjaardag, 30 april. Terwijl koningin Wilhelmina en haar familie nooit aanwezig waren geweest bij de festiviteiten, kreeg koningin Juliana jaarlijks een bloemenhulde op Paleis Soestdijk. Vanaf de jaren vijftig was dit evenement via de televisie te volgen. Terwijl Koninginnedag in de naoorlogse jaren nog een gewone werkdag was, kregen in de loop der jaren steeds meer mensen een vrije dag, zodat 30 april kon uitgroeien tot een landelijke feestdag. In 1971 overleed kort voor Koninginnedag op 87-jarige leeftijd prinses Armgard, de moeder van prins Bernhard. Het defilé werd afgelast. Koningin Juliana woonde op haar 62ste verjaardag met alle andere leden van de koninklijke familie de uitvaart bij van haar schoonmoeder. Bij de troonopvolging op 30 april 1980 besloot koningin Beatrix deze dag in stand te houden uit eerbetoon aan haar moeder. Koningin Beatrix wijzigde ook de vorm van Koninginnedag. Op 28 januari 2013 kondigde zij aan op Koninginnedag troonsafstand te zullen doen. Vanwege Beatrix' abdicatie en de inhuldiging van Willem-Alexander had Koninginnedag 2013 een afwijkend karakter. Het was tevens de laatste keer dat Koninginnedag werd gevierd en de laatste keer dat de nationale feestdag op 30 april viel. Koningsdag is in september 2013 opgenomen op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed. In 2020 zou de viering aanvankelijk in Maastricht gehouden worden, maar deze werd uiteindelijk afgelast vanwege de coronacrisis in dat jaar. Deze afgelaste editie vond alsnog plaats in 2022. Een jaar eerder werd Koningsdag vanwege de coronacrisis, zonder publiek, in Eindhoven gevierd. Viering en festiviteiten Defilé Ten tijde van koningin Juliana werd op 30 april een defilé gehouden. De gehele koninklijke familie stond op het bordes van Paleis Soestdijk. Vele Nederlanders en rijksgenoten liepen langs in de kilometerslange optocht en gaven geschenken, en vooral ook bloemen, waarmee het bordes werd bedekt. 's Morgens liepen schoolkinderen overal in het land in optocht naar het stadhuis om de burgemeester een aubade van patriottische liederen te brengen, afgesloten met het Wilhelmus. Daarna werden in vele dorpen en steden traditionele kinderspelen georganiseerd, zoals zaklopen en koekhappen. In veel plaatsen vinden deze twee onderdelen nog altijd elk jaar plaats. De dag werd traditioneel besloten met een lampionoptocht. Ook nu nog wordt deze afsluitende lampionoptocht nog op veel plaatsen gehouden, regelmatig gevolgd door vuurwerk. Op veel plaatsen werden en worden ook festiviteiten voor de oudere jeugd en volwassenen georganiseerd, zoals optredens van pop- en jazzbands. Het land in Koningin Beatrix bezocht tussen 1981 en 2012 op Koninginnedag samen met zo veel mogelijk volwassen leden van de koninklijke familie een of (meestal) twee plaatsen in Nederland, een (kleine) plaats en een nabije wat grotere provinciestad in dezelfde provincie. De verandering van de invulling was in lijn met het tijdsbestek waarin Beatrix koningin werd: aanwezigheid van het staatshoofd in de samenleving. Uitgangspunt bij de Koninginnedag nieuwe stijl was om als koninklijke familie de plaatselijke Koninginnedag mee te vieren op de wijze hoe de betreffende gemeente dit normaliter viert. In de ontvangen plaatsen werd de koninklijke familie door de plaatselijke bevolking ontvangen met speciale vieringen, lokale specialiteiten, tradities, demonstraties van ouderwetse dansen en ambachten, sport- en zangdemonstraties en oud-Hollandse spelen. Ook werd er aandacht besteed aan de geschiedenis van de gemeente. Sommige plaatsen staken het geheel in een wat eigentijdser jasje. Sinds het jaar 2000 sprak koningin Beatrix aan het einde van haar bezoek een dankwoord uit. Koningsdag nieuwe stijl Op eerste Koningsdag, in 2014, werden De Rijp en Amstelveen bezocht. Het was het laatste bezoek oude stijl, een uitgesteld bezoek in verband met de troonswisseling in 2013. Prinses Beatrix, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven woonden voor het laatst de nationale feestdag bij. In 2015 werd zonder de oudste generatie Oranjes gestart met de Koningsdag nieuwe stijl, waarbij naast het gezin van de koning, prins Constantijn en prinses Laurentien ook de kinderen van prinses Margriet en hun echtgenoten acte de présence geven. In tegenstelling tot de oude stijl bezoekt koning Willem-Alexander op Koningsdag maar één plaats die een centrumfunctie binnen de regio vervult. Niet zozeer het verenigingsleven staat centraal, maar meer de economische lading. De gemeente wordt de mogelijkheid gegeven zich op een centrale plek te presenteren voor Nederland. Dat kan bijvoorbeeld door een feestelijke 'grande parade', met een thema of rode draad. Bij de invulling daarvan is alles mogelijk: muziek, sport, beeldende kunst, design, techniek, bedrijvigheid, historisch erfgoed, sociale initiatieven, toekomstdromen. Na het dankwoord van de burgemeester en de koning wordt het bezoek afgesloten met het zingen van het Wilhelmus. Viering elders In heel Nederland vinden ter ere van Koningsdag verschillende festiviteiten plaats, vaak georganiseerd door Oranjeverenigingen en lokale verenigingen. In veel plaatsen vindt een vrijmarkt plaats. Tevens worden er op veel plaatsen openluchtfeesten gehouden. Amsterdam spant de kroon met de bekende vrijmarkten, met name de vrijmarkt in de Jordaan is populair. Amsterdam trekt elk jaar meer dan een half miljoen bezoekers. Behalve Amsterdammers zelf zijn er ook vele duizenden bezoekers uit de rest van het land en een groot aantal buitenlandse bezoekers. Voor veel toeristen is King's Day (voorheen Queen's Day) een van de belangrijkste evenementen van het jaar in Amsterdam. In 2020 en 2021 waren er echter geen festiviteiten vanwege de coronacrisis. In plaats daarvan moest iedereen deze jaren de dag thuis vieren. Koningsdag werd deze jaren daarom verbasterd tot Woningsdag. Er werd deze jaren wel een digitale vrijmarkt gehouden op de site van Marktplaats. Deze werd geopend door Koningin Máxima en haar dochters en de opbrengst daarvan ging naar de stichting KiKa. In 2021 werd "s avonds een live-concert gegeven door de gelegenheidsband The Streamers die speciaal voor de coronacrisis was opgericht. Dit concert vond plaats in de Koninklijke Stallen van Paleis Noordeinde en werd gestreamd via internet. In het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden is Koningsdag ook een feestdag en wordt dit met verschillende festiviteiten uitbundig gevierd. Koningsnacht De avond voorafgaand aan Koningsdag worden er op verschillende plekken Koningsnacht (voorheen Koninginnenacht) georganiseerd. In Den Haag heet deze nacht KoningsNach (zonder t, voorheen KoninginneNach en sinds 2011 The Life I Live festival) en in Rotterdam wordt deze nacht de Nacht van Oranje genoemd (gevierd in Ahoy). In Apeldoorn en omstreken staat deze nacht bekend als Prinsennacht en wordt juist de nacht ná Koningsdag Koningsnacht genoemd. In 2023 wordt in Den Haag voor het eerst in de nacht voor Prinsjesdag(op de derde maandag van september) ook een PrinsjesNach georganiseerd. Lintjesregen Aan de vooravond van Koningsdag worden de koninklijke onderscheidingen uitgereikt (ook wel de "Lintjesregen" genoemd). Is de dag voor Koningsdag een zondag, dan gebeurt dat op de laatste vrijdag voor Koningsdag, dus op de dag van de Koningsspelen. Voorheen gebeurde dat dan op de zaterdag ervoor, dus op 28 april. Ook als Koningsdag zelf op zaterdag valt, vindt de "Lintjesregen" op deze dag plaats. Koningsspelen Op de laatste vrijdag voor Koningsdag vinden sinds 2013 de Koningsspelen plaats. Dit is een sportdag op scholen, waarbij elke school zelf mag bepalen hoe deze ingevuld wordt. Het koningspaar viert de Koningsspelen ergens in het land mee. Ook deze werden in 2020 afgelast vanwege de coronapandemie. Koningsdagconcert Het Koningsdagconcert, voorheen Koninginnedagconcert, is een concert ter gelegenheid van de verjaardag van de koning en vindt plaats voorafgaand aan Koningsdag in dezelfde gemeente. Tot en met 2013 vond dit concert plaats op Paleis Noordeinde in aanwezigheid van een groot deel van de koninklijke familie. Ieder jaar staat een andere combinatie van ensembles en artiesten centraal. Ook dit concert werd in 2020 en 2021 afgelast vanwege de coronapandemie. In de volkscultuur Jules de Corte nam in 1958 een lied op over het feest, met de titel Koninginnedag. Degenen die deelnemen aan Koningsdag zijn vaak oranje gekleed en verven soms hun haar oranje ter ere van het Huis van Oranje-Nassau. Oranje gekleurde dranken, zoals oranjebitter, zijn populaire drankjes om te drinken op Koningsdag. Bakkerijen verkopen speciaal voor Koningsdag oranje gekleurde tompouces, soesjes, petit fours, Bossche bollen en oranjekoeken. Bij overheidsinstellingen en particulieren hangt de Nederlandse vlag uit met feestelijke oranje wimpel. Straten zijn versierd met oranjekleurige versiering. Bij bezoek van de koning en de koningin wordt op de melodie van het kinderliedje 'We zijn er bijna' vaak het volksliedje 'Oranje boven' gezongen. Bezochte dorpen en steden Bij de keuze van de locatie spelen verschillende factoren een rol, waarvan spreiding over de provincies het belangrijkste criterium vormt. Door koningin Beatrix Door koning Willem-Alexander Externe links Koninginnedag vroeger en nu 30 april 1980


text: Kazimir Severinovitsj Malevitsj (Russisch: Казими́р Севери́нович Мале́вич; Oekraïens: Казимир Северинович Малевич; Wit-Russisch: Казіме́р Мале́віч; Pools: Kazimierz Malewicz; Duits: Kasimir Malewitsch) (Kiev, 23 februari 1879 - Leningrad, 15 mei 1935) was een Russisch en Sovjetkunstschilder die grote bekendheid in West-Europa kreeg als docent en als theoreticus van het constructivisme en het suprematisme, als moderne kunstrichtingen. Biografie Kazimir Severinovitsj Malevitsj was een schilder en een kunsttheoreticus, pionier van geometrische abstracte kunst en een van de belangrijkste leden van de Russische avant-garde. Malevitsj werd geboren in de buurt van Kiev. Zijn ouders, Seweryn en Ludwika Malewicz, waren Pools. Zijn vader was de manager van een suikerfabriek. Kazimir was oudste van veertien kinderen. Zijn familie verhuisde regelmatig en hij bracht het grootste deel van zijn jeugd in de dorpen van het toenmalige gouvernement Kiev naast suikerbietplantages door, ver van de culturele centra. Tot zijn 12e of 13e wist hij niets van de professionele kunstenaars, hoewel de kunst van de boeren hem in zijn kinderjaren had omgeven. Hij was verrukt van het boerenborduurwerk, en van de bewerkte muren en fornuizen. Zelf kon hij in de boerenstijl schilderen. Van 1895 tot 1896 studeerde hij schilderen in Kiev, waar hij les kreeg van Mykola Pymonenko. In 1904, na de dood van zijn vader, vertrok hij naar Moskou. Hij studeerde hier van 1904 tot 1910 aan de Hogeschool voor Schilderkunst, Plastiek en Architectuur. In dat laatste jaar nam hij ook deel aan de avant-gardistische tentoonstelling Ruiten Boer. Oorspronkelijk vertoonde Malevitsj' werk impressionistische en symbolistische kenmerken, maar na 1910 koos hij voor een geometrische vormontleding, die hij combineerde met een lyrisch kleurenbeeld en die zou leiden tot de bekende futuristische figuratie van de kunstenaar. Zijn kegel- en cilindervormige figuren vinden we terug bij de Franse Fernand Léger, die rond dezelfde tijd leefde en werkte. Rond 1915 definieerde Malevitsj zijn werk als het Suprematisme, als "de absolute macht van de beeldende expressie". Malevitsj: "Onder suprematisme versta ik de suprematie van de zuivere ervaring in de beeldende kunst". In 1915 neemt hij deel aan de 0,10-tentoonstelling in Sint-Petersburg. Malevitsj liet er een grote hoeveelheid volledig abstracte schilderijen zien, waaronder het Zwart vierkant. De werken vormden een radicale breuk met wat de toeschouwers ooit gezien hadden. Publiek en critici zijn dan ook verbijsterd. In 1919 gaf Malevitsj les aan de Volkskunstschool in Vitebsk, waar hij samen met een aantal collega-docenten en leerlingen zijn gedachtegoed verder uitwerkte in de kunstenaarsvereniging Unovis. Later zou dit in Petrograd voortgezet worden in het instituut Ginchoek. Met zijn theoretiserende opvattingen kwam hij terecht in de architectuur en de industriële vormgeving en aldus belandde hij ten slotte, in 1927, te Berlijn bij het Bauhaus, om zijn verhandelingen te publiceren op de 'Berliner Große Kunstausstellung'. Na de ommezwaai in de officiële sovjetkunstpolitiek, na 1928, werd het werk van Malevitsj als 'decadent' geklasseerd. Hierna ontstonden min of meer figuratieve schilderijen die als thema het boerenleven hadden, opgebouwd uit heel elementaire vormen. In zijn laatste jaren raakte hij gefascineerd door het Renaissance-portret; er ontstonden toen uitgebalanceerde portretten, o.a. van hem zelf en van zijn vrouw. Hij overleed in 1935 op 56-jarige leeftijd aan kanker. Malevitsj wilde dat zijn as onder een eik in de kunstenaarskolonie Nemchinovka zou worden bijgezet. Hij kwam graag in dit dorp op de rand van Moskou. De eik en het abstracte monument met de as van de schilder zijn later spoorloos verdwenen. Op de met moeite teruggevonden plek werden in 2013 appartementen gebouwd. Schilderstijl Van 1912 tot en met 1914 schildert Kazimir Malevitsj kubistische schilderijen. Malevitsj' bekendste werken rekent men tot het suprematisme geschilderd in de periode van 1915 - 1916. In het werk Suprematistisch schilderij uit 1916 gebruikte Malevitsj rechthoeken in zwart, wit en primaire kleuren. Er is een strenge verdeling van vormen en kleuren. Malevitsj gebruikte meer soorten rechthoeken. Hij gebruikte ook mengkleuren van de primaire kleuren. Hij gebruikte verschillende tonen rood en geel. Hij zette ook bijna alles schuin; de rechthoeken staan gekanteld. Malevitsj gebruikte geometrische vormen. Hij beperkte zich daarbij niet tot uitsluitend horizontale en verticale lijnen en vormen, zoals de schilder Piet Mondriaan wel deed. Kazimir Malevich is een van de grondleggers van de abstracte kunst. Vanaf 1932 schilderde hij vooral portretten waaronder een zelfportret. Nawerking van Malevitsj Veel hedendaagse kunstenaars voelen zich ingebed in de traditie van Malevitsj of verwijzen impliciet of soms ironisch in hun werk naar de kunstenaar. Musea Het Stedelijk Museum te Amsterdam bezit een uitgebreide collectie van zijn werk. De Malevitsjcollectie omvatte 68 werken, waaronder 29 schilderijen, zes gouaches, vijftien tekeningen en een serie theoretische kaarten. Eind april 2008 raakte bekend dat het museum vijf schilderijen uit de Malevitsjcollectie afstond aan de erfgenamen van de schilder. Hierdoor kwam een einde aan een geschil dat reeds zo'n 40 jaar voortsleepte. In 1927 liet de schilder deze werken in Berlijn achter bij architect Hugo Häring, die de werken wederrechtelijk verkocht aan het Stedelijk Museum. De vijf schilderijen waarvan sprake zijn het kubistische Schrijftafel en kamer (1913) en vier abstracte, suprematistische doeken die Malevitsj tussen 1915 en 1922 schilderde: Suprematisme (Voetbalspeler), Suprematisme, achttiende constructie, Blauw vierkant op paarse balk en Zwart kruis op rood ovaal. Verder bezitten de volgende musea werk van de kunstenaar: California Palace of the Legion of Honor in San Francisco Guggenheim Museum (New York) en Museum of Modern Art in New York Museum of Fine Arts in Houston National Gallery of Australia in Canberra Peggy Guggenheim Collection in Venetië Russisch Museum in Sint-Petersburg Museum Ludwig in Keulen Schilderijen (selectie) 1912 Morning in the Country after Snowstorm 1912 The Woodcutter 1912-13 Reaper on Red Background 1914 The Aviator 1914 An Englishman in Moscow 1914 Soldier of the First Division 1915 Black Square and Red Square 1915 Red Square: Painterly Realism of a Peasant Woman in Two Dimensions 1915 Suprematist Composition 1915 Suprematist Composition: Airplane Flying 1915 Suprematism (1915) 1915 Suprematist Painting: Aeroplane Flying 1915 Suprematism: Self-Portrait in Two Dimensions 1915-16 Suprematist Painting (Ludwigshafen) 1916 Suprematist Painting (1916) 1916 Supremus No. 56 1916-17 Suprematism (1916-17) 1917 Suprematist Painting (1917) 1919 Composition of Combined Suprematist Elements 1928-32 Complex Presentiment: Half-Figure in a Yellow Shirt 1932-34 Running Man Zie ook: lijst met schilderijen van Kazimir Malevitsj. Op 4 november 2008 werd de Suprematische compositie (1916) uit de collectie van het museum bij Sotheby's geveild voor 47 miljoen euro. Tentoonstellingen (selectie) Kazimir Malevitsj Retrospectief van 5 maart tot 28 mei 1989 in het Stedelijk Museum te Amsterdam Kasimir Malewitsch und der Suprematismus in der Sammlung Ludwig van 5 februari tot en met 22 augustus 2010 in Museum Ludwig in Keulen Kazimir Malevitsj en de Russische avant-garde van 19 oktober 2013 tot 2 februari 2014 in het Stedelijk Museum te Amsterdam Kazimir Malevich - De jaren van de figuratie van 23 november 2014 tot 16 maart 2015 in het Drents Museum te Assen Galerij Zie ook Abstracte kunst Externe links Kazimir-malevich.org Kazimir Malevitsj op Artcyclopedia Artikelen over Kazimir Malevitsj in NRC Kunstschilder van het kubisme Russisch kunstschilder Oekraïens kunstschilder Kunstenaar in het keizerrijk Rusland


text: De kabinetsformatie in Nederland is het proces van regeringsformatie waarbij een Nederlands kabinet wordt samengesteld. De meeste kabinetsformaties vinden plaats na Tweede Kamerverkiezingen, maar deze kunnen ook tussentijds plaatsvinden. Tijdens de formatie wordt de basis gelegd voor het beleid dat het kabinet zal voeren en welke bewindslieden daarin zetelen. Over de formatie zelf bestaan geen wettelijke bepalingen of regels. Alleen het begin en het einde van de kabinetsformatie zijn vastgelegd: het ontslaan van het oude kabinet en het benoemen van het nieuwe kabinet door het staatshoofd. Door de jaren heen is de procedure omtrent het tot stand komen van een nieuw kabinet continu gewijzigd. Verloop van formatie Informateurs en formateurs worden ambtelijk ondersteund door twee raadsadviseurs van het ministerie van Algemene Zaken en de directeur-generaal van de Rijksvoorlichtingsdienst. Het verloop van de formatie valt grofweg op te delen in drie fasen, die overeenkomen met de drie aparte posities. Tot 1951 werden alle fasen geleid door de formateur. Pas sinds 1951 is er een informateur en pas sinds 2012 een verkenner. Verkenners Van 1946 tot en met 2010 vroeg de Koning(in) advies over een nieuw te vormen kabinet aan de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, de vicepresident van de Raad van State, de fractievoorzitters in de Tweede Kamer en eventueel de ministers van Staat. Sinds 2012 wijzen de beoogde fractievoorzitters na de verkiezingen een verkenner aan. Deze verkenner heeft als taak om een inventarisatie te doen bij alle partijen. Informateur Sinds 1951 is het gebruikelijk dat een informateur aangesteld wordt, aanvankelijk door de monarch en vanaf 2012 door de Tweede Kamer. De informateur onderzoekt welke combinaties van politieke partijen mogelijk zijn om tot een nieuwe regeringscoalitie te komen. De informateur voert hiervoor gesprekken met de fractievoorzitters en doet daarvan verslag. Daarna wordt een nieuwe opdracht aan dezelfde of een andere informateur gegeven. De informateur gaat onderhandelen met de fractievoorzitters van de coalitie die het meest haalbaar lijkt. Onderwerpen van de onderhandelingen zijn het regeringsprogramma en de verdeling van de posten. Het resultaat hiervan is een conceptregeerakkoord, dat de informateur opneemt in het eindverslag. De informateur beveelt hierin ook een formateur aan. Over het conceptregeerakkoord vindt alvorens de formateur benoemd wordt een debat plaats in de Tweede Kamer waar de fracties hun mening over kunnen geven. Op grond van de grondwettelijke rol en op verzoek van de Tweede Kamer, wordt de Koning tijdens het gehele proces van verkenning en informatie voortdurend geïnformeerd over de gang van zaken. Als de onderhandelingen geen resultaat opleveren, kan de informateur zijn opdracht teruggeven. Er wordt dan op basis van adviezen een nieuwe informateur benoemd. Sinds 1994 kan de Kamer een plenair debat voeren na afronding van de werkzaamheden van een informateur en in diens aanwezigheid. Formateur Zodra de beoogde coalitiepartners een conceptregeerakkoord zijn overeengekomen, wordt een formateur benoemd met als opdracht een kabinet te formeren. Doorgaans is dit de beoogde minister-president. De formateur benadert vervolgens, in overleg met onderhandelaars van de toekomstige coalitie, kandidaat-ministers en kandidaat-staatssecretarissen. In de gesprekken wordt aan de kandidaten gevraagd of ze de afspraken in het regeerakkoord ondersteunen. Kandidaten krijgen de mogelijkheid alle niet-vertrouwelijke stukken van hun beoogde portefeuille of departement indien gewenst of noodzakelijk in te zien om een goede afweging te maken voor hun eventuele toetreden tot het kabinet. Daarnaast wordt nagegaan of er voor de kandidaat mogelijke bezwaren zijn om als minister of staatssecretaris tot het kabinet toe te treden. De formateur geeft Justitie, de AIVD en de Belastingdienst opdracht om te onderzoeken of er bezwaren voortkomen uit hun dossiers. Ten slotte stelt de formateur in een persoonlijk gesprek de vraag of er nog andere feiten 'uit heden of verleden' zijn, 'die op enig moment van negatieve invloed kunnen worden op het functioneren van de kandidaat als bewindspersoon, dan wel het kabinet in een moeilijke situatie zouden kunnen brengen'. Kandidaten moeten alle betaalde en onbetaalde nevenfuncties neerleggen en afstand doen van zakelijke of financiële belangen. Als de nieuwe ministersploeg compleet is, komen zij bijeen in een constituerend beraad. Tijdens deze vergadering onderschrijven de ministers het regeerakkoord en wordt de portefeuilleverdeling en vervangingsregeling vastgesteld. In het eindverslag vermeldt de formateur welke ministers en staatssecretarissen bereid zijn toe te treden tot het nieuwe kabinet. Tot 1963 was het gebruikelijk dat de formateur op eigen houtje het regeerakkoord samenstelde. Benoeming en beëdiging De Koning tekent de koninklijke besluiten waarin de ontslagaanvraag van vertrekkende bewindspersonen wordt geaccepteerd en nieuwe bewindspersonen worden benoemd. De nieuwe minister-president contrasigneert zijn eigen benoeming en de benoemingen en ontslagen van de andere ministers en staatssecretarissen en neemt daarmee de verantwoordelijkheid voor deze besluiten op zich. Ministers die reeds deel uitmaakten van het vorige kabinet worden niet opnieuw beëdigd, maar simpelweg geen ontslag verleend. De nieuwe ministers en staatssecretarissen zweren of beloven vervolgens trouw aan de Koning, het Statuut voor het Koninkrijk en de Grondwet, en leggen ten overstaan van de Koning een zuiveringseed af. In 2012 werd dit voor het eerst live op televisie uitgezonden. Het is gebruik sinds 1971 dat de nieuwe ministersploeg officieel samen met het staatshoofd met wie zij de regering vormen aan 'den volke' gepresenteerd wordt (met de traditionele 'bordesscène') door het gezamenlijk staan op de trappen van Paleis Huis ten Bosch en het laten maken van een groepsfoto door fotografen en beelden door visuele media. De uittredende bewindspersonen dragen hun departementen en portefeuilles over aan de inkomende ministers en staatssecretarissen. Hierbij wordt ook een overdrachtsdossier ter hand gesteld en volgt de ondertekening dat alle verplichtingen en verantwoordelijkheden van hun ambtsvoorgangers worden doorgegeven. Een aantal dagen na installatie, beëdiging en overdracht legt de minister-president namens de regering in de Tweede Kamer verantwoording af over de formatie en volgt het debat over de regeringsverklaring. Plaats van onderhandelingen De onderhandelingen vonden tot 2012 plaats in het gebouw van de Eerste Kamer der Staten-Generaal aan het Binnenhof. De gesprekken vonden plaats in de Ministerskamer van dat gebouw. Daartoe stelde de Eerste Kamer de Ministerskamer en aanpalende ruimtes gelegen naast de vergaderzaal van de Eerste Kamer aan de informateurs en formateurs ter beschikking. Informateur Herman Wijffels verplaatste de onderhandelingen voorafgaand aan de vorming van het kabinet-Balkenende IV in 2006 naar een hotel in Beetsterzwaag. Sinds 2012 vinden de onderhandelingen plaats in de Stadhouderskamer van de Tweede Kamer. Tijdens de kabinetsformatie in 2017 werd ook gebruik gemaakt van het Johan de Witthuis nabij het Binnenhof. Kritiek Kabinetsformaties in Nederland duren langer dan in andere landen. De langste formatie was de kabinetsformatie van 2021-'22 die 299 dagen duurde. De duur van formaties wordt beïnvloed door of het na verkiezingen plaatsvindt, hoeveel partijen er zijn en hoe gefragmenteerd de uitslag is. Een langer durende formatie heeft geen invloed op de stabiliteit van een resulterend kabinet. Kabinetsformaties worden als ondemocratisch gezien. Zo is er een zwak verband tussen verkiezingsuitslagen en de formatie. Verliezende partijen kunnen tijdens deze formatie toetreden tot een kabinet, terwijl winnende partijen de oppositie in gaan. De kabinetsformatie wordt gezien als ontransparant. De daadwerkelijke onderhandelingen vinden doorgaans plaats achter gesloten deuren. Zie ook Historisch overzicht van kabinetsformaties in Nederland Lijst van Nederlandse (in)formateurs Externe link Kabinetsformatie, Rijksoverheid.nl Noten Bronnen veelgestelde vragen over de kabinetsformatie op https://web.archive.org/web/20141116065422/http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kabinetsformatie/vraag-en-antwoord ("Onder voorwaarde dat (een link naar) de bron wordt vermeld, mogen onderdelen van de inhoud van Regering.nl worden overgenomen.") Referenties Nederlandse kabinetsformatie