text: De politiek in Nederland vindt plaats binnen een parlementaire democratie, een constitutionele monarchie en een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Nederland is een consensusdemocratie, waar de politieke instituties gericht zijn op een brede consensus tussen politieke actoren. Grondwet De Nederlandse grondwet regelt de voornaamste sociale en klassieke grondrechten van de Nederlandse burgers en de voornaamste politieke instituties. De Grondwet van Nederland is van toepassing in Nederland (zowel het Europese als het Caribische deel). Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden heeft betrekking op het hele Koninkrijk, inclusief Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De in het Statuut genoemde organen vinden echter hun regeling in de Grondwet waarbij het Statuut aanvullende bepalingen bevat voor aangelegenheden die Aruba, Curacao respectievelijk St. Maarten raken. Alhoewel Nederland geen grondwettelijk hof heeft en rechters wetgeving in formele zin (besluiten van de regering en de Staten-Generaal tezamen) niet aan de grondwet mogen toetsen, kunnen rechters wetten wel aan internationale verdragen en het Statuut van het Koninkrijk toetsen en kunnen zij wetgeving die niet afkomstig is van de regering en de Staten-Generaal tezamen (zoals koninklijke besluiten of Algemene Plaatselijke Verordeningen) wel toetsen aan de grondwet. Het wijzigen van de grondwet geschiedt naar de procedure zoals in de grondwet beschreven. De wetgever neemt in eerste lezing een wetsvoorstel aan waarin wordt voorgesteld om de grondwet te veranderen. Hierna wordt de Tweede Kamer ontbonden. Na nieuwe verkiezingen overwegen beide kamers van de Staten-Generaal het wetsvoorstel opnieuw. De voorstellen moeten met een gekwalificeerde meerderheid van twee derde worden aangenomen. Na het bekrachtigen van de nieuwe wet door de regering en het bekendmaken van de wijziging, treedt de gewijzigde grondwet in werking. Politieke instituties De belangrijkste politieke instituties zijn de Koning, het Kabinet, de Staten Generaal en het Rechtssysteem. Daarnaast zijn er drie Hoge Colleges van Staat die formeel even belangrijk zijn als de Staten-Generaal maar een minder politieke rol hebben. Het belangrijkste hiervan is de Raad van State. Andere decentrale overheden zijn gemeenten, waterschappen en provincies. Alhoewel niet opgenomen in de grondwet, zijn politieke partijen en de sociale partners verenigd in de Sociaal-Economische Raad ook belangrijke politieke actoren. Nederland heeft geen scheiding der machten in klassieke zin. Volgens de grondwet delen de Staten-Generaal en de regering (koning en ministerraad) samen de wetgevende macht. Daarnaast moet bij wetgeving advies gevraagd worden aan de Raad van State. De uitvoerende macht ligt bij de regering. De rechterlijke macht is verdeeld over meerdere verschillende soorten rechtbanken. Voor burgerlijk recht en strafrecht is de Hoge Raad der Nederlanden de hoogste rechtbank. Voor bestuursrecht is de Raad van State de hoogste rechtbank, waarvan de koning ex officio voorzitter is. Koning Nederland is sinds 16 maart 1815 een koninkrijk. Het koningschap is erfelijk in het Huis van Oranje-Nassau. In 1813 werd Willem I de Soeverein Vorst der Nederlanden, nadat de Fransen het land waren uitgedreven. In 1815 werd Nederland een koninkrijk en werd het internationaalrechtelijk erkend door het Congres van Wenen. Het Huis van Oranje-Nassau werd het koningshuis van het Koninkrijk der Nederlanden, dat toen bestond uit het huidige Nederland, België en Luxemburg. De koningen van dit huis waren ook Groothertog van Luxemburg dat tussen 1815 en 1839 tegelijkertijd deel uitmaakte van Nederland en de Duitse Bond. Tot 1890 bleef Luxemburg in een personele unie met Nederland verbonden. De huidige koning is Willem-Alexander der Nederlanden. Zijn beoogde opvolger is Catharina-Amalia, Prinses van Oranje. Koningin Beatrix, nu prinses Beatrix, trad op 30 april 2013 af, waarmee het koningschap van rechtswege overging op prins Willem-Alexander. Hij regeert onder de naam koning Willem-Alexander. Grondwettelijk is de koning het staatshoofd en maakt hij deel uit van de regering. Ook heeft hij een rol in de kabinetsformatie en het wetgevende proces. Hij moet elke wet ondertekenen om deze in werking te doen treden. Daarnaast is de koning ex officio voorzitter van de Raad van State, die de overheid adviseert over wetgeving en de hoogste rechtbank op het gebied van bestuursrecht is. De koning speelt ook een rol in het formatieproces of bij een kabinetscrisis. Hij benoemt sinds de verkiezingen in 2012 niet langer de formateur, maar wordt wel op de hoogte gehouden. Als de formatie succesvol is afgerond benoemt hij de ministers. De koning speelt ook een belangrijke rol in het vertegenwoordigen van Nederland in het buitenland. Daarnaast heeft hij wekelijks contact met de minister-president over het regeringsbeleid en spreekt hij ook regelmatig de andere ministers en staatssecretarissen. Van oudsher wordt gesproken over de volgende drie rechten tijdens deze contacten: het recht om te worden geïnformeerd, het recht om aan te moedigen en het recht om te waarschuwen. Kabinet De Nederlandse regering bestaat uit de koning en de ministers. De koning heeft niet langer een formele rol tijdens een kabinetsformatie, anders dan dat hij de ministers en staatssecretarissen benoemt en beëdigt. Samen vormen de ministers de ministerraad, die het initiatief neemt tot wetten en beleid. Dit orgaan vergadert iedere vrijdag in de Trêveszaal aan het Binnenhof. In principe is iedere minister hoofd van een ministerie, maar sinds 1939 is het mogelijk om een minister zonder portefeuille te benoemen. Het kabinet bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen. Staatssecretarissen nemen een deel van de portefeuille van een minister waar. Zij hebben geen stemrecht in de ministerraad en nemen slechts deel aan de beraadslagingen als zij daarvoor gevraagd worden. De ministerraad neemt besluiten op basis van gelijkwaardigheid, alle ministers inclusief de minister-president zijn elkaars gelijke. Achter de gesloten deuren van de Trêveszaal kunnen ministers vrij voorgestelde besluiten bespreken. Als er eenmaal een besluit is genomen, zijn alle ministers hieraan gebonden en moeten zij het beleid publiekelijk steunen. De ministerraad tracht in principe op basis van consensus te beslissen en kan stemmen over besluiten. Het kabinet is collectief verantwoording schuldig aan en moet het vertrouwen genieten van de Staten-Generaal. Ministers en staatssecretarissen worden verwacht af te treden als een meerderheid in het parlement het vertrouwen opzegt in een minister. Het is niet mogelijk voor een minister of staatssecretaris om tegelijkertijd lid van de Staten-Generaal te zijn, tenzij de minister of staatssecretaris zijn ontslag heeft aangeboden aan de koning en dus demissionair is. Zolang er geen besluit is genomen over het ontslag kunnen de functies gecombineerd worden. Dit gebeurt vrijwel alleen na verkiezingen voor de Tweede Kamer, waarbij zittende demissionaire ministers en/of staatssecretarissen hun functie combineren met het Kamerlidmaatschap als zij daarin verkozen zijn. Echter, zodra de kabinetsformatie ten einde is en de ministers en de staatssecretarissen (her)benoemd worden, moeten zij hun zetel opgeven. De stelregel is dan ook dat leden van het kabinet nooit lid van de Tweede of Eerste Kamer kunnen zijn, behoudens voornoemde uitzondering. De minister-president is de voorzitter van de ministerraad. Zijn officiële rol is om overheidsbeleid te coördineren. Daarnaast is hij minister van Algemene Zaken. De taak van dit kleine departement is de minister-president ondersteunen in zijn coördinerende rol en het communiceren van overheidsbesluiten. Het kantoor van de premier is het Torentje. Staten-Generaal Het Nederlandse parlement is de Staten-Generaal dat bestaat uit de Eerste en Tweede Kamer. Beide kamers moeten instemmen met wetgeving en kunnen ministers tot verantwoording roepen. De Tweede Kamer heeft daarnaast het recht van initiatief en van amendement. De Tweede Kamer heeft 150 leden en wordt eens in de vier jaar gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging op basis van kieslijsten van partijen. De Tweede Kamer komt drie dagen in de week bijeen (op dinsdag, woensdag en donderdag). De Eerste Kamer heeft 75 leden en wordt eens in de vier jaar via getrapte verkiezingen gekozen door leden van Provinciale Staten, en vanaf 2019 mede door de gekozen leden van een nieuw orgaan, het Kiescollege voor de Eerste Kamer in Caribisch Nederland, op basis van proportionele vertegenwoordiging. De Eerste Kamer wordt vaak gezien als de chambre de réflexion waar oud-politici wetgeving aan de grondwet toetsen, ver weg van de drukte van de dagelijkse politiek. De Eerste Kamer komt eens in de week bijeen (op dinsdag). Ter controle van de regering mogen beide Kamers ministers ondervragen (het recht van interpellatie), zowel schriftelijk als mondeling. Ministers moeten de vragen van de Kamers beantwoorden. De Kamers mogen hun meningen uiten in de vorm van (niet-bindende) moties, en als de Kamers daar de noodzaak toe voelen, mogen zij uitgebreide onderzoeken uitvoeren met hoorzittingen (het recht van enquête). Na de verkiezingen vormen Kamerleden fracties bijna altijd op basis van de lijsten waarop ze gekozen zijn. De lijsttrekker wordt bijna altijd fractievoorzitter. Kamerleden worden op persoonlijke titel gekozen dus kunnen zij zich afsplitsen van hun fracties. Als een Kamerlid de kamer verlaat wordt de volgende persoon op de lijst waarop hij initieel verkozen is, Kamerlid. Als een kabinet valt voordat de termijn van de Tweede Kamer eindigt, worden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven voor de Tweede Kamer. De Tweede Kamer is voor het laatst verkozen in 2021. De Eerste Kamer is voor het laatst verkozen in 2023 door nieuw verkozen provinciale staten. Politieke partijen Het stelsel van evenredige vertegenwoordiging gecombineerd met de maatschappelijke verzuiling heeft geleid tot een meerpartijenstelsel. De voornaamste stromingen zijn het liberalisme (VVD), het socialisme (PvdA) en de confessionele partijen (CDA). De laatste jaren zijn ook enkele populistische, conservatieve partijen ontstaan in Nederland die zijn uitgegroeid tot een machtsfactor van betekenis. Raad van State De Raad van State is een adviesraad van het kabinet over de constitutionele en juridische aspecten van beleid en wetgeving. Over alle wetten die voor worden gesteld door het kabinet doet de Raad van State advies. Dit advies is niet bindend. Daarnaast is de Raad van State de hoogste rechtbank op een deel van het bestuursrecht. De Raad van State bestaat dan ook uit twee afdelingen: afdeling bestuursrechtspraak afdeling advisering Formeel is de koning de voorzitter van de Raad van State. Ook koningin Maxima en de kroonprinses (vanaf haar achttiende) maken uit hoofde van hun functie deel uit van de Raad van State. In de praktijk fungeert de vicepresident Thom de Graaf als voorzitter. Hoge Colleges van Staat De Nederlandse Grondwet kent vijf Hoge Colleges van Staat. Naast de twee Kamers der Staten-Generaal en de Raad van State zijn er de Algemene Rekenkamer en de Nationale ombudsman. De eerste onderzoekt of besteding van publieke gelden effectief en legitiem is. De Nationale ombudsman onderzoekt klachten van burgers over het overheidshandelen. Juridisch systeem De rechterlijke macht bestaat uit 19 rechtbanken, vijf gerechtshoven, drie bestuursrechtinstanties: de Centrale Raad van Beroep, het College van Beroep voor het bedrijfsleven en de Raad van State, en één Hoge Raad der Nederlanden met 24 raadsleden. Deze laatste is de hoogste instantie voor burgerlijk recht, strafrecht en fiscaal recht. Alle rechters worden voor het leven benoemd door de Kroon. Bijna alle rechters gaan met hun 70e met pensioen. De kantongerechten bestaan niet meer als afzonderlijk gerecht, maar zijn onderdeel van de rechtbanken. De kantonrechter is nu dus rechter in de rechtbank, sector kanton. Sociaal Economische Raad Belangrijke maatschappelijke actoren zijn de sociale partners, met name de vakbonden en de werkgeversorganisaties. De belangrijkste vakbonden zijn de Federatie van Nederlandse Vakbewegingen (FNV), die voortgekomen is uit de sociaaldemocratische en katholieke vakbond, het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) en de Vakcentrale voor Professionals (VCP). Belangrijke werkgeversorganisaties zijn het VNO-NCW, voortgekomen uit liberale en christelijke werkgeversorganisaties, MKB, die opkomt voor het midden en kleinbedrijf en LTO, die opkomt voor boeren. Zowel vakbonden als werkgeversorganisaties worden betrokken bij het maken van sociaal-economisch beleid. De overheid vraagt de Sociaal-Economische Raad regelmatig om advies hierover. Deze raad bestaat uit 11 vertegenwoordigers van vakbonden (FNV, CNV en VCP) en werkgeversorganisaties (LTO, MKB en VNO-NCW). Daarnaast zijn er 11 leden benoemd door de regering, dit zijn professoren economie en de directeuren van het Centraal Planbureau en de De Nederlandsche Bank. In werkgroepen zijn ook vertegenwoordigers van milieu- en consumentenorganisaties vertegenwoordigd. De SER staat ook boven aan een systeem van publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die in bepaalde economische sectoren, met name de landbouw zelfregulerend optreedt. Andere belangrijke sociale bewegingen zijn de milieubeweging, waaronder Milieudefensie, Greenpeace en Natuurmonumenten. Decentrale overheden De regionale overheid in Nederland wordt gevormd door twaalf provincies. Deze zijn met name verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening, gezondheidszorg en recreatie, binnen door de regering vastgestelde grenzen. Zij houden toezicht op het beleid en de financiën van gemeenten en waterschappen. De uitvoerende macht in een provincie ligt bij de commissaris van de Koning en het college van Gedeputeerde Staten. De commissaris van de Koning wordt benoemd door de regering. De gedeputeerde staten worden benoemd door de Provinciale Staten, het parlement van een provincie, waarmee de gedeputeerde staten de wetgevende macht delen. De Provinciale Staten worden direct verkozen. De lokale overheid in Nederland wordt gevormd door 354 gemeenten en 21 waterschappen. Belangrijke beleidsterreinen vormen (stads)ontwikkeling, verkeer en vervoer, welzijn en sociale zekerheid binnen door de regering en de provinciale staten vastgestelde grenzen. De uitvoerende macht in een gemeente ligt bij de burgemeester die samen met de wethouders een college van B&W vormt. De burgemeester wordt benoemd door de regering. De wethouders worden benoemd door de gemeenteraad, het parlement van een gemeente, waarmee de wethouders de wetgevende macht delen. De Gemeenteraden worden direct verkozen. Bij de benoeming van burgemeesters en Commissarissen van Koning wordt rekening gehouden met de relatieve grootte van partijen. De grote gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zijn onderverdeeld in stadsdelen en hebben dus aparte stadsdeelraden, stadsdeelvoorzitters en stadsdeelwethouders. Zij hebben beperkte verantwoordelijkheden. De waterschappen (of hoogheemraadschappen) zijn verantwoordelijk voor de waterstaatszorg in een gebied. De volgende taken worden tot de taken van waterschappen gerekend: De waterkeringszorg, het waterkwantiteitsbeheer en het waterkwaliteitsbeheer. Daarnaast kunnen om redenen van doelmatigheid ook andere taken aan het waterschap worden toevertrouwd. Voorbeelden daarvan zijn wegenbeheer en vaarwegenbeheer. Waterschappen heffen zelf belasting om hun taken uit te kunnen voeren. Waterschappen worden voorgezeten door een dijkgraaf die door de Kroon wordt benoemd voor een periode van zes jaar. Daarnaast is er net als in gemeenten en provincies een dagelijks bestuur (het college van dijkgraaf en heemraden) en een algemeen bestuur, dat verkozen wordt door de bevolking. Deze verkiezingen vinden plaats door middel van een personenstelsel en niet zoals bij de andere overheden door middel van een lijstenstelsel met politieke partijen. Waterschappen zijn net als de provincies en de gemeenten gedecentraliseerde overheidslichamen. Terwijl provincie en gemeente in principe een onbepaalde taak hebben, ligt de taak van een waterschap uitsluitend op het gebied van de waterstaatszorg. Deze beperking maakt het waterschap tot een lichaam van functionele decentralisatie. Provincie en gemeente worden vormen van territoriale decentralisatie genoemd. Belangrijke commissies Tweede Kamercommissie Adviescommissie Staatscommissie Gemeenteraadscommissie Beleid Buitenlands beleid Het buitenlands beleid van Nederland is gebaseerd op vier pilaren: Atlantische samenwerking (met name in de NAVO), Europese samenwerking (met name in de Europese Unie), ontwikkelingssamenwerking en internationaal recht (de laatste twee met name in de Verenigde Naties). Tussen 1815 en 1940 was Nederland een neutrale staat, maar sinds de Tweede Wereldoorlog is Nederland lid van veel internationale organisaties. De Nederlandse economie is heel open en is sterk afhankelijk van internationale handel. Controversieel is het Nederlands softdrugsbeleid en de positie van Nederland als voornaamste exporteur van harddrugs. Sinds de Gouden Eeuw bouwde Nederland een Koloniaal rijk op. Na de Tweede Wereldoorlog stortte dit in. Ethisch beleid Het Nederlands beleid ten opzichte van drugs, homohuwelijk, abortus, prostitutie en euthanasie staat internationaal bekend als zeer liberaal. Politieke geschiedenis 1815-1917 Sinds 1815 is Nederland een monarchie en sinds 1848 is het een parlementaire democratie. Tussen 1581 en 1806 was Nederland een republiek en tussen 1806 en 1810 was het een koninkrijk. Het was onderdeel van Frankrijk tussen 1810 en 1813. In 1813 werd Willem I soeverein vorst terwijl in 1814 de nieuwe grondwet werd aangenomen. Sinds 1815 had Nederland een tweekamerstelsel met een districtenstelsel en censuskiesrecht, waarbij alleen mannen met voldoende bezit mochten stemmen. Willem I drukte een groot stempel op het bestuur, waarbij zijn ministers weinig hadden in te brengen. Hoewel hij wel wordt vergeleken met de verlichte despoten, had hij wel degelijk te maken met de grondwet en de Eerste en Tweede Kamer. Dit weerhield hem er niet van om buiten de kamers om te regeren. In het revolutiejaar 1848 kwam het tot onlusten in heel Europa. Het startpunt was weer Frankrijk waar de reactionaire koning werd afgezet en een burgerregering aan de macht kwam. Snel daarna kwamen ook volksopstanden voor in onder andere Duitsland en Oostenrijk. In Nederland verliep dit jaar relatief rustig doordat Willem II naar eigen zeggen in één nacht van conservatief tot liberaal was geworden. Hij liet een nieuwe grondwet ontwerpen door de liberaal Thorbecke. Nederland werd een constitutionele monarchie, terwijl de ministers voortaan verantwoordelijk waren voor het beleid in plaats van de koning. Hoewel de nieuwe grondwet liberaal was, werd de politiek aanvankelijk nog niet gedomineerd door de liberalen. Politieke partijen ontbraken nog, parlementsleden verenigden zich in informele allianties en kiesverenigingen. De liberalen waren wel het duidelijkst te onderscheiden als politieke stroming in de Tweede Kamer. Daarnaast waren er conservatieven, die het echter ontbrak aan een samenhangende ideologie. Het grootste deel bestond uit een ongeorganiseerde middengroep van conservatief-liberaal gematigden. Na de strijd om het parlementaire stelsel van 1866-1868 verloren de conservatieven aan invloed, terwijl de conservatief-liberalen verdwenen. De liberalen domineerden daarna de Tweede Kamer. Door het censuskiesrecht werden andere groepen uitgesloten. De liberalen richtten de staat daarna in volgens de liberale beginselen. Dit schiep een vrijheid waardoor eerder gediscrimineerde minderheden zich konden emanciperen, wat rond 1870 begon in te zetten. De katholieken streden voor gelijkberechtiging met de protestanten, de sociaaldemocraten wilden de positie van de niet-kerkse arbeiders verbeteren, terwijl het orthodoxe protestantisme de eigen identiteit probeerde te beschermen. Vooral de schoolstrijd zou er hierna voor zorgen dat er partijvorming optrad. Er begonnen zich confessionele partijen te vormen in oppositie tegen het overwicht van de liberalen, met de protestantse Anti-Revolutionaire Partij onder leiding van Kuyper in 1879 als eerste landelijke politieke partij. Om niet blootgesteld te hoeven zijn aan een liberale samenleving, werden door de confessionelen op veel gebieden eigen organisaties opgericht, later gevolgd door de socialisten. Daarop moesten ook de liberalen zich beter organiseren. De verzuiling begon daarmee vorm te krijgen. Waar de ARP het opnam voor gereformeerde kleine luyden, begonnen ook de katholieken zich politiek te organiseren. Tussen 1890 en 1920 waren zij de voornaamste tegenstrevers van de liberalen. Er ontstond een sterke tegenstelling tussen de katholieken en protestanten enerzijds en de liberalen anderzijds: de antithese. Deze tegenstelling was belangrijk in de vorming van politieke partijen, maar niet dominant door de tegenstelling binnen deze partijen tussen progressieven en conservatieven die naar voren kwam door de nadruk op vernieuwde sociale ordening. De uitbreiding tot algemeen kiesrecht en de schoolkwestie waren in dit klimaat tot 1887 onoplosbaar. In de jaren daarna werden steeds meer concessies gedaan. Met de pacificatie van 1917 werd dit proces voltooid. De kabinetten wisselde tussen de christelijke coalitie en de "concentratie" van liberalen. Een belangrijk thema in deze tijd was de census, de ARP, progressieve liberalen en de opkomende socialistische, georganiseerd in de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) beweging wilden uitbreiding van het kiesrecht. 1917-1966 In 1917 werden de belangrijkste politieke thema's uit die tijd het stemrecht en de schoolstrijd opgelost. Alle in het parlement vertegenwoordigde partijen steunden een compromis werden ingevoerd: evenredige vertegenwoordiging, algemeen kiesrecht voor mannen en gelijke financiering voor bijzondere scholen. In 1919 werd ook vrouwenkiesrecht ingevoerd. De sociale kwestie werd echter niet opgelost en na de vergissing van Troelstra was de positie van de socialisten ernstig verzwakt. Deze vergissing bestond er uit dat Troelstra, de leider van de SDAP, na de revoluties in Duitsland en Rusland, in november 1918 eveneens tot een revolutie opriep onder de arbeiders, waar echter geen gehoor aan werd gegeven. Door de pacificatie verloor de antithese tussen de confessionelen en liberalen zijn functie. De confessionelen hielden echter vast aan het idee van de antithese, terwijl hun achterban door het algemeen kiesrecht dusdanig was gegroeid dat zij van 1918 tot 1994 altijd deel uitmaakten van de regering. De protestanten en katholieken hadden met de pacificatie een gezamenlijk streven verloren en kwamen meer tegenover elkaar te staan, wat een verdere verzuiling in de hand werkte. De periode van 1918-1973 werd dan ook gekenmerkt door de pacificatiepolitiek, waarmee getracht werd ideologische tegenstellingen op te lossen, wat vooral bij levensbeschouwelijke kwesties niet altijd lukte. Tussen 1917 en 1939 werd Nederland geregeerd door christelijke partijen, de ARP, de katholieke RKSP en de conservatief-protestante CHU. Antirevolutionair Hendrikus Colijn leidde Nederland tijdens de crisisjaren. De Nederlandse samenleving werd gekenmerkt door verzuiling. De samenleving was verdeeld in een aantal verticale segmenten die langs elkaar leefden en op het topniveau, in de regering contact met elkaar hadden. Deze zuilen hadden eigen organisaties. Er waren ten minste vier zuilen, die de grote vijf partijen voortbrachten: de sociaaldemocratische zuil, (politiek geleid door de SDAP), de katholieke (RKSP), de protestantse zuil (geleid door ARP en de CHU) en de neutrale zuil, waartoe ook de Liberale Staatspartij behoorde. Hoewel er met de NSB en de CPN wel antiparlementaraire bewegingen waren, was de parlementaire democratie tot de Tweede Wereldoorlog nooit in gevaar. Na de gespannen verhoudingen met het koningshuis in de negentiende eeuw, groeide de populariteit van de koninginnen, waarbij meetelde dat zij geen directe politieke invloed meer nastreefden. Hoewel de verschillende zuilen tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet samenwerkten en na de bevrijding de doorbraakgedachte heerste, keerde men al snel terug naar de verzuiling van voor de oorlog. Daarmee was de oorlog minder een breuk dan verwacht zou kunnen worden. Sommige partijen veranderden hun naam (RKSP naar KVP) of fuseerden, zoals de PvdA werd gevormd uit de SDAP en de kleinere links-liberale VDB en de christendemocratische CDU en de VVD, die gevormd werd door de opvolger van de Liberale Staatspartij en voormalige leden van de VDB. De regeringssamenstelling veranderde echter sterk. De PvdA werd de grootste partij en vormde nu een centrum-links, rooms-rood kabinet met KVP en afwisselend ARP, CHU of VVD, onder leiding van sociaaldemocraat Willem Drees. De kabinetten zetten zich in voor de opbouw van de verzorgingsstaat en dekolonisatie van Nederlands-Indië. In 1959 viel het laatste KVP-PvdA-ARP-CHU kabinet gevormd. Na de verkiezingen werd een kabinet van KVP, ARP, CHU en VVD gevormd, deze formatie zou tot 1971 doorregeren, met een kleine onderbreking in 1965-1967. Het aantal vrouwen in de Nederlandse politiek groeide in deze periode zeer langzaam. In 1953 werd in kabinet Drees II de eerste vrouw als staatssecretaris benoemd, Anna de Waal (KVP). In 1956 werd Marga Klompé als eerste vrouw minister in het kabinet Drees III. 1966-1994 De groeiende welvaart in de jaren zestig had de aandacht voor individuele ontplooiing vergroot, waardoor er ontzuiling optrad. Er ontstonden nieuwe partijen, die met name populair waren onder jonge kiezers, die zich minder betrokken voelden bij de zuilen. De babyboom en de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd tot 18 (van 23) zorgden ervoor dat jongeren een belangrijke groep werden. Waar de achterban tijdens de pacificatiepolitiek grotendeels buiten de besluitvorming werd gehouden, kwam nu de roep om meer inspraak. Vooral de sociaal-liberale Democraten 66 maakte zich sterk voor de participatiedemocratie. Met de secularisering groeide het deel van de bevolking dat zich niet rekende tot een van de zuilen. De confessionele partijen zagen hun aanhang kelderen. In 1972 hadden zij nog maar de helft van de stemmen die zij in 1963 hadden gehaald. Binnen de linkse partijen werd gehoopt op een links meerderheidskabinet. D66, de PvdA en christelijk-radicale PPR vormden hiervoor een Progressief Akkoord, dat slechts ten dele succesvol was. In de jaren zeventig moest dan ook de politiek de maatschappij volgen met een vernieuwing. Dat het kabinet-Den Uyl hierin tussen 1973 en 1977 grotendeels faalde, was onder andere te wijten aan de economische neergang na de oliecrisis van 1973. Vooral de arbeidsintensieve industrie bleek hierna weg te trekken naar lagelonenlanden. De daaropvolgende grote werkloosheid sloeg vooral toe onder laagopgeleiden, waaronder veel gastarbeiders die tijdens de periode van economische voorspoed waren binnengehaald. Uiteindelijk bleek de verzorgingsstaat hierdoor niet in volle omvang houdbaar te zijn. Het idee van de maakbare samenleving zorgde ook voor toenemend overheidsingrijpen met een toename van de bureaucratie die de overheid niet slagvaardiger maakte. De vorming van het CDA in 1980 uit de drie grootste confessionele partijen kon hun aanwezigheid in het machtscentrum nog rekken, maar in het algemeen verloren zij aanhang aan liberale partijen als D66 en VVD, of aan de sociaaldemocratische PvdA. In de jaren 70 speelde ook de vrouwenstrijd een rol in de politiek, met name rond de Abortuswet. Een keerpunt kwam toen minister van Justitie, Dries van Agt, op eigen gezag een abortuskliniek wilde sluiten. Door een bezetting van de kliniek moest Van Agt de inval afblazen. In 1984 werd de Wet afbreking zwangerschap van kracht, waardoor abortus gelegaliseerd werd. In de jaren 80 werd de hervorming van de verzorgingsstaat een belangrijk thema. Twee centrum-rechtse kabinetten (kabinet Lubbers I en kabinet Lubbers II van CDA en VVD zetten zich sinds 1982 hiervoor in. Zij probeerden de werkloosheid en het begrotingstekort te beperken. De eerste was tot 11% van de beroepsbevolking gerezen begin jaren tachtig en de tweede tot 11% van het bruto nationaal product. Overheidsdiensten werden geprivatiseerd, belastingen verlaagd, uitkeringen gekort en er werd veel bezuinigd. Na de Tweede Kamerverkiezingen 1989 vormden de PvdA en het CDA een kabinet met eenzelfde doelstelling. In 1989 fuseerden ook enkele kleine linkse partijen tot GroenLinks. 1994-2010 Bij de verkiezingen van 1994 verloren de regerende partijen CDA en PvdA veel zetels. D66 en de VVD wonnen en ook de Socialistische Partij kwam in de kamer. Voor het eerst in 80 jaar werd een coalitie gevormd zonder de christendemocraten. PvdA, VVD en D66 vormden een paars kabinet onder leiding van PvdA'er Wim Kok, dat tot 2002 aan de macht zou blijven. Het kabinet overzag een tijd van sterke economische ontwikkeling en voerde liberale wetten in op het gebied van abortus, euthanasie en het homohuwelijk. Toen Pim Fortuyn toetrad tot de politiek werd het lang genegeerde integratiebeleid uiteindelijk een verplicht onderdeel van de politiek. De flamboyante populist Fortuyn, die zich met name richtte op de "puinhopen van Paars" (de staat van de publieke sector), veiligheid, immigratie en integratie. Frustratie over het vermeende falende overheidsbeleid bleek in 2002 nadat negen dagen na de moord op Fortuyn diens partij, de Lijst Pim Fortuyn, een ongekende verschuiving teweegbracht in de Tweede Kamerverkiezingen. Uit het niets werd de LPF groter dan de VVD en PvdA. Ook het CDA wist een reuzenzege te halen en kwam na 8 jaar terug in het machtscentrum als grootste partij. Ook de SP verdubbelde haar zetelaantal. Bij de verkiezingen presenteerden twee kleine christelijke partijen, RPF en GPV een gezamenlijke lijst: ChristenUnie. Het kabinet-Balkenende I werd gevormd door CDA, VVD en LPF, onder leiding van CDA'er Jan Peter Balkenende. Het kabinet viel na 87 dagen aan de macht vanwege interne conflicten in de LPF. Hoewel het kabinet met de LPF niet lang stand hield, is de onvrede over de traditioneel regerende partijen sindsdien gebleven. Bij de verkiezingen van 2003 verloor de LPF een groot deel van haar aanhang. De PvdA verdubbelde haar zetels. Het CDA bleef de grootste partij en kreeg 44 zetels. Na mislukte onderhandelingen tussen PvdA en CDA werd een kabinet gevormd van CDA, VVD en D66. Tegen grote maatschappelijke weerstand in, hervormde het kabinet de verzorgingsstaat en gezondheidszorg. Ook werden er een strenger immigratie- en integratiebeleid gevoerd. Nadat de gekozen burgemeester in mei 2005 werd afgewezen door de Eerste Kamer, bleef er van de ambitieuze voornemens op het gebied van democratische vernieuwing weinig over. In juni 2005 wees de Nederlandse bevolking in een ruime meerderheid de Europese Grondwet af in een referendum. In juni 2006 zegde D66 haar vertrouwen op in VVD-minister Rita Verdonk in de nasleep van een controverse over de asielprocedure van VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali. Het kabinet viel en er werd een rompkabinet gevormd van VVD en CDA dat een begroting zou voorbereiden en de verkiezingen van 2006. Bij deze verkiezingen verloor de PvdA veel van haar zetels, terwijl de SP bijna verdrievoudigde. De LPF verdween uit de Tweede Kamer en de Partij voor de Vrijheid van ex-VVD-Kamerlid Geert Wilders won negen zetels. De kabinetsformatie leidde, na het afvallen van de SP en GroenLinks, tot een kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie. Deze sociaal-christelijke coalitie vormde het kabinet Balkenende-IV dat de nadruk legt op solidariteit, duurzaamheid en normen en waarden. 2010-heden De Tweede Kamerverkiezingen 2010 brachten een grote verschuiving in het politieke landschap teweeg. Het CDA, dat bij de drie voorbije verkiezingen nog met meer dan 40 zetels de grootste partij was geweest, verloor 20 zetels en werd de vierde partij van het land. CDA-leider en minister-president Balkenende stapte dezelfde avond nog op. De VVD werd de grootste partij en won 9 zetels ten opzichte van 2006. De PvdA volgde nipt, met 30 zetels. De grote winnaar van de verkiezingen was de PVV van Geert Wilders, de partij ging van negen naar 24 zetels. Na vier maanden onderhandelen werd het kabinet-Rutte I gepresenteerd, een minderheidskabinet van VVD en CDA (samen 52 zetels), dat gedoogsteun kreeg van de PVV (totaal: 76 zetels). Op 20 maart 2012 is Hero Brinkman uit de PVV-fractie gestapt en als eenmansfractie doorgegaan (Lid-Brinkman). Tijdens een persconferentie op 22 maart 2012 kondigde Brinkman, geflankeerd door Ehsan Jami, zijn vertrek uit de PVV aan. Hiermee is de meerderheid van het kabinet die het had door de gedoogsteun ten einde gekomen en is het kabinet meer afhankelijk van oppositiepartijen bij grote beslissingen. Na het staken van de bezuinigingsonderhandelingen in het Catshuis door Geert Wilders op 21 april 2012 viel het Kabinet-Rutte I twee dagen later. De Tweede Kamerverkiezingen 2012 zorgden voor winst bij regeringspartij VVD en oppositiepartij PvdA, die samen een meerderheid kregen in de Tweede Kamer. De coalitiepartners van de VVD uit het eerste kabinet-Rutte, CDA en PVV, leverden allebei in. D66 en de SGP wonnen beiden respectievelijk twee en één zetel(s). GroenLinks verloor zes zetels en 50Plus kwam nieuw in de Tweede Kamer met twee zetels. Na de onderhandelingen tussen VVD en PvdA werd op 5 november 2012 het kabinet-Rutte II beëdigd. Voor het eerst sinds 1998 maakte een kabinet een volledige regeerperiode vol waardoor er Tweede Kamerverkiezingen werden gehouden op 15 maart 2017. De beide regeringspartijen leden verlies maar vooral de PvdA. Deze leed het grootste verlies uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis en verloor liefst 29 zetels; van 38 naar 9 zetels. Die laatste zetel was bovendien op basis van restzetels. De twee afgesplitste PvdA-kamerleden namen als DENK deel aan de verkiezingen en kwam met drie zetels in de Kamer. Ook Forum voor Democratie debuteerde en kwam met twee zetels in de Kamer. Na een kabinetsformatie van 225 dagen werd op 26 oktober 2017 het kabinet-Rutte III (VVD, CDA, D66, CU) beëdigd; twee liberale partijen en twee confessionele partijen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 werd de VVD opnieuw de grootste. D66 boekte een winst van 5 zetels en werd de tweede partij van Nederland. Ondanks het verlies van links, was door een trek naar links van de VVD het politieke landschap sinds 2017 beduidend linkser en progressiever was geworden, aldus onderzoek van de Radboud Universiteit. De kabinetsformatie verliep stroef: door een uitgelekte notitie van verkenners Ollongren en Jorritsma bleek dat Mark Rutte bij de kabinetsformatie over de functie van Pieter Omtzigt had gesproken. Mede omdat Rutte dit aan de media had ontkend, omdat hij zich dit niet kon herinneren, nam het parlement een motie van afkeuring aan tegen Mark Rutte als partijleider van de VVD. Na de langste formatie in de parlementaire geschiedenis werd kabinet-Rutte IV gevormd bestaande uit de VVD, D66, CDA en CU. Deze coalitie viel in juli 2023 door de kabinetscrisis over asiel. Zie ook Genderongelijkheid in de Nederlandse politiek Externe links www.parlement.com gedetailleerde informatie over Nederlandse politiek en politici sinds 1814 www.dnpp.nl informatie over Nederlandse politieke partijen


source: wikipedia

text: Nederland heeft een uitgebreide infrastructuur voor personen- en goederenvervoer. Infrastructuur Spoorwegen In totaal ligt er 2808 km aan spoorlijnen in Nederland. De standaard spoorwijdte in Nederland is 1,435 m. Wegen Per vierkante kilometer land ligt er in Nederland gemiddeld vijf kilometer weg of straat; in de vier grootste steden is de wegendichtheid ongeveer het dubbele. In totaal ligt er in Nederland: 125.575 km wegen, veel daarvan zijn geheel of gedeeltelijk ingericht voor het fietsverkeer. Hiervan is: 113.018 km verhard; 12.557 km onverhard. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek werd in 2017 door het gemotoriseerd verkeer in Nederland (personenauto's, vrachtauto's en bussen) 147,6 miljard kilometer afgelegd, een absoluut record en een toename van 11,7 % in vergelijking met 2002. Hiervan werd 119,1 miljard km afgelegd door personenauto's, een toename van 14,3 % in vijftien jaar. Het aantal personenauto's nam in diezelfde periode met 20,1 % toe tot 9,1 miljoen. Waterwegen De totale lengte van de waterwegen (geschikt voor schepen van 50 ton) is 5046 km. Pijpleidingen Er is in Nederland 418 km pijpleiding voor ruwe olie, voor aardolieproducten 965 km en voor aardgas 10.230 km Scheepvaart Havens en havenplaatsen in Nederland zijn: Amsterdam, Delfzijl, Dordrecht, Eemshaven, Groningen, Haarlem, Harlingen, Hengelo, IJmuiden, Kampen, Maastricht, Rotterdam, Sint Eustatius, Terneuzen, Utrecht en Vlissingen. Er zijn in Nederland totaal 596 vrachtschepen van minimaal 1000 ton. Er zijn 3 bulkcarriers, 371 cargoschepen, 43 tankers voor vervoer van chemische stoffen, 59 containerschepen, 21 vloeibaar gas-tankers, 1 vee-carrier, 9 multi-functionele carriers, 8 passagiersschepen, 26 olietankers, 29 koelschepen, 18 roll-on/roll-off schepen, 3 passagiersschepen binnenvaart en 5 gespecialiseerde tankers. Vliegvelden In Nederland zijn 28 vliegvelden. Er zijn er 19 met verharde landingsbanen. De lengtes van de landingsbanen zijn: Meer dan 3047 m: 2 2438 tot 3047 m: 7 1524 tot 2437 m: 6 914 tot 1523 m: 3 Minder dan 914 m: 1 (2000) Met onverharde landingsbanen: 9 914 tot 1523 m landingsbaan: 3 Minder dan 914 m landingsbaan: 6 (2000) Helihavens: 2 (2005) Vervoersstromen Goederenvervoer In Nederland komt jaarlijks zo'n 330.000.000 ton goederen per schip het land binnen. Daarbij gaat het om 43.000 reizen, waarvan 19.000 in lijndiensten. Dat betekent dat er wekelijks per inwoner van Nederland, ongeveer 400 kg goederen per schip het land binnenkomt. Een groot deel daarvan gaat via Nederland ergens anders naartoe. Er gaat jaarlijks zo'n 100.000.000 ton goederen per schip het land uit. Drie kwart van deze lading gaat via de haven van Rotterdam. Van de lading die per container wordt vervoerd gaat zelfs 98% naar het buitenland. Deze goederen kunnen als volgt verdeeld worden. Schepen brengen dagelijks 3,9 kg landbouw- en voedingsproducten per inwoner Nederland binnen. Bij die 3,9 kg zit ook veevoer, en producten die (eventueel na bewerking) per spoor of over de weg het land uit gaan.


text: De industrie in Nederland is middelgroot in Europa ten opzichte van de grootste industrie van Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, en Italië. Voedselverwerking, chemie, olieraffinage en de fabricage van elektrische apparaten zijn de belangrijkste industriële activiteiten. Geschiedenis Tot in de 19e eeuw was de fabricage van goederen uit grondstoffen uitgevoerd door ambachtelijke bedrijven. Van grootschalige en gespecialiseerde productieprocessen was nog nauwelijks sprake. Tot in de 18e eeuw waren er wel onder meer eenvoudige landbouwwerktuigen, wapenfabricage, glas- en edelsteenslijperijen, weverijen, karren- en rijtuigenbouw en scheepsbouw. De 19e eeuw bracht onder meer kinderarbeid, het stoomtijdperk en de opkomst van de fabriek met zich mee. De industrialisatie kwam in Nederland in vergelijking met de omringende landen laat op gang. De bijdrage aan het nationaal inkomen van op moderne leest gestoelde industrie was aan het begin van de 19e eeuw nog verwaarloosbaar, slechts 1,4%. In de eerste helft van de 19e eeuw bleef het kleinbedrijf (met minder dan 10 man personeel) overheersen. De industrialisatie kwam pas in de tweede helft van de 19e eeuw goed op gang. De 20e eeuw bracht de opkomst van nieuwe industrieën, nieuwe fabricageprocessen, benzine-, diesel- en elektromotoren, automatisering, computers. Begin 20e eeuw streefde Minister Harte van Financiën naar verhoging van het invoertarief om de Nederlandse industrie te beschermen. In het begin van de jaren 1970 leek inflatie nog een bedreiging, maar de oliecrisis van 1973 zou een schaduw werpen op het gehele decennium. Het zorgde definitief voor een einde van een groot deel van de Nederlandse industrie; DAF werd deels overgenomen door Volvo. Ook andere takken werden hard geraakt door de crisis. Een tweede crisis en een rapport wierpen een schaduw over het leven van velen. Voorspeld werd dat de olievoorraden snel zouden opraken. Gedurende de laatste decennia zijn door delokalisatie veel productieprocessen verplaatst naar het buitenland. Industriegebieden Een industriegebied is een zone die in het plan van ruimtelijke ordening aangemerkt wordt als geschikt voor grote bedrijven en (zware) industrie. Grote industriegebieden en/of steden met veel industrie zijn: Amsterdam (havens) Bergen op Zoom regio Breda/Tilburg Delfzijl Eemshaven regio Eindhoven/Helmond IJmuiden (Tata) Moerdijk Parkstad (Oostelijke Mijnstreek) Rotterdam (havens) Sittard-Geleen (Westelijke Mijnstreek/Chemelot) Terneuzen (Dow Chemical) Venlo Vlissingen-Oost (Sloegebied) Nijmegen haven Hengelo (Twentekanaal) Vakbonden Nederlandse vakbonden Ambtenarenbond: Abvakabo FNV Bond van metaalarbeiders CNV, FNV Hout- en Bouwbond Werkgeversbond(en) Arbeidsomstandigheden Wettelijke bescherming (ARBO) Arbeidstijden (werktijdverkorting, overwerk, ploegenarbeid, deeltijd) Snipperdagen, vrije roosterdagen, compensatie uren Veiligheidsvoorschriften, milieuwetgeving Duurzaamheid De Nederlandse industrie was in 2017 verantwoordelijk voor 21 procent van de Nederlandse broeikasgas-emissies. Binnen de industrie levert de chemische industrie veruit de grootste bijdrage (41 procent) aan de broeikasgasuitstoot, gevolgd door de aardolie-industrie (21 procent) en basismetaalindustrie (15 procent). Deze drie bedrijfstakken samen zijn verantwoordelijk voor 78 procent van de uitstoot door de industrie. In het in 2019 gesloten Nederlandse Klimaatakkoord is vastgelegd dat de Nederlandse industrie in 2050 bijna klimaatneutraal zal moeten zijn, met als tussendoel een reductie van 49 procent van de emissies (een reductie van 14,3 MegaTon CO2) in het jaar 2030. In grote lijnen kan de industrie de transitie vormgeven met maatregelen als procesefficiency, energiebesparing, CCS, elektrificatie, gebruik van blauwe en groene waterstof en versnelling van de circulariteit (zoals plastics recycling, en biobased grondstoffen). Om de reductie van emissies te bevorderen, bereidde minister Eric Wiebes in 2019 de invoering van een CO2-heffing voor de industrie voor. Deze zou in 2021 in moeten gaan. Publicaties JaapJan Brouwer en Giedo van der Zwan (2011). 'The Dutch Industrial Landscape. 50 inspiring business cases' Gertjan de Groot (2001). Fabricage van verschillen: mannenwerk, vrouwenwerk in de Nederlandse industrie (1850-1940). Aksant, Amsterdam. Ernst Hijmans en Tammo Jacob Bezemer (1948). De overgang van de Nederlandse industrie van stukfabricage op serie- en massaproductie. Nederlands Instituut voor Efficiency (59 pgs.). Marc de Smidt en E. Wever (1987). De Nederlandse Industrie, positie, spreiding en struktuur. Van Gorcum, Assen. Ruud Vreeman (1982) De kwaliteit van de arbeid in de Nederlandse industrie: vakbondsaktie en overheidsbeleid Zie ook Economie van Nederland Economie van Nederland Nederland


text: De Nederlandse defensieorganisatie (kortweg: Defensie) wordt gevormd door het ministerie van Defensie. Het ministerie bestaat uit het departement, de krijgsmacht, bijzondere organisatie-eenheden en ondersteunende organisaties. De minister van Defensie heeft de politieke leiding over Defensie. De secretaris-generaal (SG) heeft de ambtelijke leiding. De militaire leiding van de krijgsmacht berust bij de Commandant der Strijdkrachten. De regering heeft het opperbevel over de krijgsmacht. Organisatie Het departement Het departement is het feitelijke ministerie. Naast de minister van Defensie en de staatssecretaris, omvat het departement de Bestuursstaf. Deze wordt geleid door de secretaris-generaal. Onder de bestuursstaf ressorteren verschillende (hoofd)directies, de Commandant der Strijdkrachten met de Defensiestaf en de volgende bijzondere organisatie-eenheden: de Inspecteur-generaal der Krijgsmacht (IGK) de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA) het Militair Huis van Z.M. de Koning De krijgsmacht De Nederlandse krijgsmacht is de militaire organisatie van het Koninkrijk der Nederlanden. Het bestaan, de taken van en het gezag over de krijgsmacht zijn vastgelegd in Artikel 97 van de Nederlandse Grondwet: 1. Ten behoeve van de verdediging en ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk, alsmede ten behoeve van de handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde, is er een krijgsmacht. 2. De regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht. De krijgsmacht bestaat uit de Koninklijke Marine (KM), de Koninklijke Landmacht (KL), de Koninklijke Luchtmacht (KLu) en de Koninklijke Marechaussee (KMar). Sinds september 2005 zijn dit geen zelfstandige krijgsmachtdelen met een eigen bevelhebber meer. De krijgsmacht is nu als onderdeel van Defensie georganiseerd in drie operationele commando's die direct onder de Commandant der Strijdkrachten vallen, en de marechaussee die onder de secretaris-generaal valt: het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) bestaat uit de operationele eenheden van de zeemacht het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) bestaat uit de operationele eenheden van de landmacht het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) bestaat uit de operationele eenheden van de luchtmacht de Koninklijke Marechaussee (KMar) is de militaire politie Ondersteunende diensten De ondersteunende uitvoeringsorganisaties van Defensie zijn ondergebracht in twee defensieonderdelen: de Defensie Materieel Organisatie (DMO) het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) Dienstplicht Het bestaan van militaire dienstplicht is vastgelegd in Artikel 98 van de Nederlandse Grondwet. Sinds 1 mei 1997 is de opkomstplicht uitgesteld en Defensie roept daarom geen nieuwe dienstplichtigen meer op. De krijgsmacht bestaat daardoor geheel uit beroepspersoneel. De dienstplicht geldt sinds 1 januari 2020 ook voor vrouwen. Iedereen die 17 jaar wordt, krijgt een brief van de overheid over de inschrijving voor de dienstplicht. Naar schatting zijn ruim 2,8 miljoen mannen en 2,7 miljoen vrouwen geschikt voor militaire dienst. In september 2023 introduceerde Defensie het Dienjaar, volgens projectleider Erik Noordam een soort "vrijwillige dienstplicht". International samenwerking Door deelname aan de NAVO verzekerde Nederland zich na de Tweede Wereldoorlog van bondgenoten. Hierbij verklaarde het zich akkoord om, zoals alle leden van de NAVO, 2% van hun bruto binnenlands product (bbp) aan defensie uit te geven. Nederland houdt zich hier evenals veel andere leden echter al jaren niet aan. Dat leverde veel kritiek op van lidstaten, en met name van de Verenigde Staten, die wel aan de NAVO-norm voldoen. In 2014 kwamen de NAVO-landen bijeen in Wales waar besloten werd dat de uitgaven voor defensie niet langer zullen dalen en dat de leden zullen streven naar een verhoging van de defensie-uitgaven tot 2% van het bbp in 2024. Volgens cijfers van de NAVO gaf Nederland 1,49% van het bbp uit aan defensie in 2020, het vergelijkbare cijfer voor 2014 was 1,15%. Daarnaast richt Nederland zich voor defensiesamenwerking op de Europese Unie en de Verenigde Naties. In dat verband is Nederland lidstaat van de OVSE. Defensie uitgaven De inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht hangt onder meer af van het beschikbare defensiebudget. In 1954 bereikten de uitgaven van het Nederlandse ministerie van Defensie een piek van meer dan 6% van het bbp. Sindsdien daalden de uitgaven eerst snel en met schokken, maar vanaf midden jaren negentig langzaam en geleidelijk. Toen de Berlijnse Muur viel in 1989, lagen de uitgaven van het ministerie nog op 2,8% van het bbp. De sterkste daling van de Defensie-uitgaven voltrok zich in de jaren negentig, na de val van de Berlijnse muur. Omstreeks 2014 liggen de uitgaven iets boven de 1% en nooit eerder, sinds het begin van de metingen in 1929, werd er zo weinig geld aan defensie uitgegeven. Deze daling wordt gereflecteerd in de beschikbare militaire middelen. In 1991 telde Nederland nog 211 gevechtsvliegtuigen van het type F-16, maar deze worden vervangen door 37 Joint Strike Fighters omstreeks 2020. In de jaren tachtig zijn 913 Leopard tanks aangeschaft, maar hiervan zijn veruit de meeste verkocht en in 2015 waren er nog slechts 15 over. Het aantal fregatten daalde van 15 in 1991 naar zes stuks in 2015 en van de 26 mijnenbestrijdingsvaartuigen waren er 10 over in 2015. Na 2014 stegen de uitgaven weer, zowel in absolute als relatieve zin tot 1,2% van het bbp in 2018. Sinds 2014 zijn de uitgaven met 25% gestegen. Van alle uitgaven in 2018 was 49% bestemd voor de lonen van defensiepersoneel. In hetzelfde jaar bestonden de investeringen voor twee derde uit militaire activa, zoals vliegtuigen, voertuigen en bewapening. Een derde van de investeringen werd gedaan in overige zaken, zoals gebouwen en computers. Hieronder een overzicht van de uitgaven voor de landsverdediging in miljoenen euro vanaf 1995: Zie ook Nederlandse krijgsmacht Ministerie van Defensie (Nederland) Lijst van oorlogen van Nederland


text: De bevolking van Nederland bestaat uit 17.811.291 (2023) inwoners. Zij is in de laatste anderhalve eeuw meer dan vervijfvoudigd. Naar verwachting van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zal het aantal inwoners groeien tot 18 miljoen in het jaar 2024 en 19 miljoen in het jaar 2034. Door vergrijzing zal het aantal sterfgevallen toenemen. De bevolkingsgroei wordt door migratie bepaald. In de prognoses op middellange termijn van het CBS blijft het aantal geboortes vrijwel gelijk, maar 17% lager dan het vervangingsniveau van 2,1 kinderen per vrouw. Het huidige lagere niveau van 1,54 is mogelijk te verklaren doordat mensen pas op latere leeftijd kinderen krijgen en vrouwen op hogere leeftijd minder vruchtbaar zijn. Het ontbreken van een vaste relatie, een vast arbeidscontract of een koopwoning, leidt tot uitstellen. Ook stellen universitair opgeleide vrouwen het moederschap gemiddeld 6 jaar uit in vergelijking met middelbaar geschoolde vrouwen. De bevolkingsteller geeft de actuele stand van het aantal geregistreerde inwoners van Nederland weer. Taal Talen: Nederlands, Fries (Friesland), Nederlandse Gebarentaal, Papiaments (Bonaire), Engels (Saba en Sint Eustatius). Nedersaksisch is naast het Limburgs en het Fries een van de drie officiële streektalen in Nederland, maar heeft niet, zoals het Fries, de status van ‘tweede rijkstaal’. Alfabetisme (percentage van de bevolking van 15 jaar en ouder dat kan lezen en schrijven) totale bevolking: 99% (schatting 2000). Religie Volgens het CBS is de verdeling van de bevolking over de verschillende levensbeschouwelijke groeperingen als volgt. Bevolkingsontwikkeling Kentallen Percentage bevolkingsgroei: 0,60% (2016) Netto migratie: 4,64 /1000 (2016) Onderscheid bevolking naar sekse (2001): zuigelingen: 1,04 m/v onder 15 jaar: 1,05 m/v 15-64 jaar: 1,03 m/v 65 jaar en ouder: 0,7 m/v Totale bevolking: 0,98 m/v (2001) Zuigelingensterfte: 3,6 sterftes op 1.000 levendgeborenen (2011) Levensverwachting pasgeborenen 1950, 1970, 1990, 2001, 2019 (jaren): bevolking: 71,5; 73,5; 77; 78,5; 82 mannen: 70,5; 71; 74, 75,5; 80,5 vrouwen: 72,5; 76,5; 80; 81,5; 83,5 Vruchtbaarheidscijfer: 4,5 (1900); 2,6 (1937); 4 (1946); 3 (1965); 2 (1973); 1,6 (1977); 1,57 kinderen/vrouw (2019) Factoren De belangrijkste factoren voor de bevolkingsontwikkeling van Nederland zijn: Geboorte Sterfte Menselijke migratie Relatievorming en -ontbinding (huwelijken, (geregistreerd) partnerschap) Deze factoren hebben effect op de omvang en samenstelling van de bevolking, en zijn daarom van invloed op de groei van de bevolking. Relatievorming behoort ook tot een van de factoren, omdat de meeste kinderen immers binnen een relatie worden geboren. Hierdoor verandert de omvang en samenstelling van de bevolking, zoals de leeftijdsverdeling. De bevolkingsgroei is het aantal levendgeborenen minus het aantal overledenen (= geboorteoverschot) plus gevestigde personen minus vertrokken personen (= migratiesaldo) plus saldo correcties. De bevolking van Nederland groeit als het geboorteoverschot en migratiesaldo toeneemt. Vanaf 1950 was het relatieve geboorteoverschot (dit is het geboorteoverschot per duizend van de gemiddelde bevolking) nog 15,2, op 1 januari 2018 was dit nog maar 1,1. Dit betekent dat het verschil tussen het aantal levendgeborenen en het aantal overleden steeds kleiner wordt. Dat het aantal positief was, kwam omdat er nog altijd meer kinderen worden geboren dan dat er personen overlijden. In 2022 overleden er meer mensen dan er geboren werden, voor het eerst sinds 1900. Geboorte Honderd jaar geleden was het aantal levendgeborenen gelijk aan het aantal nu, 168 duizend. Het aantal levendgeborenen schommelde in de afgelopen honderd jaar tussen 160 en 250 duizend met uitzondering van 1946 toen een record van 284 duizend kinderen levend werden geboren. Was het gemiddeld kindertal per vrouw in 1900 4,5. In 2017 was dit 1,66 gemiddeld per vrouw, dus een enorme daling van het aantal geboren kinderen. Vanaf 1950 neemt het aantal levendgeborenen sterk af. Werden in 1950 nog 229.718 kinderen geboren, in 2018 was dit aantal 169.836, een daling van 26%. Uit onderstaande grafiek blijkt dat meer jongetjes dan meisjes worden geboren. Doordat jonge vrouwen meer deelnemen aan het arbeidsproces wordt het krijgen van kinderen en een eventueel huwelijk uitgesteld. Jonge vrouwen zijn beter opgeleid en daarom willen ze hun opleiding te gelde maken. Ook economische factoren spelen een rol. Een van de factoren is de overspannen woningmarkt. Voor het stichten van een gezin is een aantrekkelijke woning noodzaak, maar de prijzen van woningen maken het niet makkelijk om dit te bewerkstelligen. Daarnaast heeft de arbeidsmarkt hier ook een rol in. Vaste banen zijn lastig te vinden. De combinatie moederschap, opleiding en werk blijkt lastig. Was de gemiddelde leeftijd van vrouwen bij het krijgen van een eerste kind in 1970 24,3 jaar, in 2017 is deze leeftijd gestegen naar 29,8 jaar. Sterfte In 1950 stierven 75 929 personen, waarvan 39 121 mannen en 36 808 vrouwen. In 2017 waren dat 150 214 personen, waarvan 72 661 mannen en 77 553 vrouwen. De gemiddelde leeftijd van mannen bij overlijden in 1950 was 70,29 jaar, terwijl dit in 2018 80,16 jaar is. Voor vrouwen was de gemiddelde leeftijd bij overlijden in 1950 72,58 jaar, in 2018 83,33 jaar. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat in de wintermaanden vooral 80-plussers overlijden. Dit als gevolg dat griepepidemieën in deze periode vaker voorkomen, en doordat ouderen hiervoor meer vatbaar blijken te zijn. Vanaf 2007 sterven er meer mensen aan nieuwvormingen (kanker) dan de jaren er voor. In de jaren hiervoor was de voornaamste doodsoorzaak hart- en vaatziekten. Vanaf 1997 sterven er meer vrouwen dan mannen. Deze trend zet zich tot op heden door. Dit wordt veroorzaakt doordat er meer vrouwen aan hart- en vaatziekten en longkanker overlijden. Uit recent onderzoek naar trends in sterftestatistieken is gebleken dat roken de sterfte door longkanker onder vrouwelijke babyboomers is toegenomen. Zo wordt er voor de komende jaren in de berekeningen voor de sterfteprognose rekening gehouden dat het aantal sterfgevallen door longkanker van 70-jarige vrouwen zal toenemen. Zuigelingensterfte De sterfte van zuigelingen neemt vanaf 1900 sterk af. Stierven er in 1900 nog 155 kinderen van de 1000 levendgeborenen, in 1939 was dit aantal gedaald tot 34. De zuigelingensterfte gedurende de oorlogsjaren neemt toe en laat in 1945 een piek zien van 80, om vervolgens te dalen tot 3,6 per 1000 levendgeboren kinderen. Deze daling wordt onder andere veroorzaakt doordat de levensomstandigheden verbeteren door betere voeding voor moeder en kind, hygiëne, zwangerschapsbegeleiding en verbetering van de gezondheidszorg. Er sterven meer jongens dan meisjes. In 1950 stierven 3535 jongetjes tegen 2591 meisjes, in 2017 waren de aantallen respectievelijk 347 en 260. Binnen Europa scoort Nederland hoog als het om babysterfte gaat. Vermoedelijke redenen zijn het op latere leeftijd kinderen krijgen, het hogere aantal meerlingzwangerschappen en het hoge aantal rokende vrouwen. Migratie Het relatieve migratieoverschot (dit is het migratieoverschot per duizend van de gemiddelde bevolking) toont vanaf 1950 een grillig beeld. Sommige jaren kenmerken zich door een negatief relatief migratieoverschot, omdat in deze jaren meer personen uit Nederland vertrokken dan zich hier vestigden. Voorbeelden hiervan zijn de jaren 50 van de twintigste eeuw toen veel Nederlanders naar de zogenaamde emigratielanden vertrokken zoals Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika. 1952 kende het hoogste negatieve migratieoverschot ooit, namelijk -4,6. De jaren 2004 tot en met 2008 kenden ook een negatief migratieoverschot; veel Nederlanders zochten hun heil vooral in andere Europese landen, zoals Duitsland, Frankrijk en Spanje. Na 2015 nam het positieve migratieoverschot sterk toe. Immigratie Perioden met relatief weinig en relatief veel immigranten kenmerken de geschiedenis van Nederland. In 1900 kwamen 28.000 immigranten naar Nederland, wat in 2021 ruim 250 duizend bedroeg. De motieven om naar Nederland te komen zijn verschillend. Deze zijn werk (=arbeidsmigrant, vaak als kenniswerker, onderzoeker, of als EU/EFTA onderdaan (overige)), asiel of als vluchteling (=asielmigrant), studie en als nareiziger (=gezinsmigrant). Gezinshereniging volgt vaak op arbeidsmigratie en asiel en levert de hoogste aantal verblijfsvergunningen op. In 2018 was dit aantal 34.035. De meeste immigranten komen uit de Europese lidstaten, vroeger vooral Duitsers en Belgen, veelal in de grensstreek. Vanaf de jaren 70 groeit ook de toestroom van Engelse migranten, die veelal woonachtig zijn in de Randstad, vaak met Nederlandse partner en vaak actief in de financiële sector. Vanaf 2008 blijken vooral Polen naar Nederland te komen. De reden is werk. Uit recent onderzoek van het CBS blijkt dat bijna 60 procent van de arbeidsmigranten binnen 6 jaar weer vertrekken. Vaak is de reden van vertrek een verbetering van de economische situatie in het land van herkomst. De dekolonisatie zorgde vanaf eind jaren 40 voor de migratiegolf van Indische Nederlanders en ook de onafhankelijk van Suriname zorgde voor een omvangrijke migratiebeweging vanaf de jaren 70. Vanaf eind jaren tachtig immigreren steeds meer Antillianen naar Nederland. In de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw nam in Nederland de arbeidsimmigratie geleidelijk toe. Daaronder bevonden zich voor het eerst in belangrijke mate migranten uit "niet-westerse" landen, hoofdzakelijk mensen uit Turkije, Marokko Grofweg de helft van de inwoners met een migratieachtergrond stamde in 1998 uit "westerse" landen, in 2018 was dit iets minder dan de helft (zie onderstaande tabel). Sinds de 2de helft jaren 00 verbreedt de immigratie naar vele landen, onder andere wordt dit veroorzaakt door de uitbreiding van de EU in 2004, de kredietcrisis van 2007 en 2011, het toelaten van buitenlandse kenniswerkers en studenten en huwelijksmigratie met een autochtone partner. In 2022 wonen er 4,2 miljoen mensen met een migratieachtergrond in Nederland. Mensen met een volledige of gedeeltelijke niet-westerse achtergrond wonen voornamelijk in de grotere steden. Sinds 2017 vormen bewoners met een migratieachtergrond, westers en niet-westers, een meerderheid in Amsterdam (2011), Rotterdam (2013) en Den Haag. In 2013 bereikte de autochtone bevolking haar grootste omvang tot nu toe met 13.236.494 inwoners, sindsdien krimpt de autochtone bevolking. Asielmigratie Asielaanvragen worden ingediend door personen die om uiteenlopende redenen, hun land hebben verlaten om elders bescherming of asiel te zoeken. Door (burger)oorlog migreerden grote groepen Syriërs, voormalig Joegoslaven (Joegoslavische oorlogen, jaren 90), Irakezen, Afghanen. In 2015 was een piek in het aantal asielverzoeken. Dit werd veroorzaakt door Syriërs die massaal hun land ontvluchtten door de oorlog die daar heerste. 18,7 duizend asielverzoeken werden door Syriërs gedaan, dit komt neer op 43% van de eerste asielverzoeken. Vanaf 2015 tot 2017 komt het grootste aantal nareizigers (=nareizende gezinsleden) uit Syrië. Ook in 2019 worden de meeste eerste asielverzoeken door Syriërs (575 verzoeken) gedaan, gevolgd door Nigerianen (485) en Iraniërs (470). Cijfers over asielzoekers en asielaanvragen worden gepubliceerd door het CBS en de IND. Deze cijfers verschillen, omdat de IND cijfers over alle asielverzoeken publiceert. Het CBS daarentegen publiceert alléén cijfers over de eerste asielverzoeken. Voor vestiging in Nederland is een verblijfsvergunning noodzakelijk. Deze verblijfsvergunning dient aangevraagd te worden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De IND beoordeelt alle verzoeken van immigranten die zich in Nederland willen vestigen of die Nederlander willen worden. Emigratie Emigratie of landverhuizingen zijn van alle tijden geweest. Een van de bekendste emigratiestromen ontstaat na WO-II. Deze emigratiestroom werd zelfs door de Nederlandse regering gestimuleerd, waardoor de Nederlandse Emigratiedienst werd opgericht. Nederlanders vertrokken naar populaire emigratielanden zoals Canada (147.000), Australië (119.000), de Verenigde Staten van Amerika (76.000). Het aantal emigranten dat naar Nieuw-Zeeland, Brazilië en Zuid-Afrika vertrok was 68.000. In totaal emigreerden in deze jaren circa 3,5% van de Nederlandse bevolking. Reden voor emigratie waren vooral economisch of politiek van aard. Mensen waren bang voor een eventuele Derde Wereldoorlog, een inval door Rusland en de opkomst van kernwapens. Economische motieven ontstonden door een negatief toekomstperspectief, de schaarste aan woningen, het krijgen van subsidies voor de overtocht en beroepsopleidingen om het vak in den vreemde uit te voeren. In deze eeuw deed zich ook een emigratiegolf voor. Vooral in de jaren 2003 tot en met 2006 overtrof de emigratie de immigratie. De meeste emigranten zijn eerdere immigranten. De redenen voor vertrek blijken net als vroeger te bestaan uit een mengeling van sociale en economische factoren. Door de globalisering wordt het steeds gewoner over de grens een baan te zoeken. Uit de migratiecijfers blijkt dat de meeste autochtone Nederlanders naar Europese landen vertrekken, zoals Duitsland, België en Frankrijk, en dat immigranten of Nederlanders met een migratieachtergrond vertrekken naar het land van herkomst. Andere motieven voor vertrek zijn meer ruimte, meer rust, mooie natuur en minder stress, of gewoonweg omdat mensen meer van hun leven willen genieten. Relatievorming en -ontbinding Uit cijfers van het CBS blijkt dat het aantal huwelijkssluitingen vanaf 1950 afneemt. Dit heeft verschillende redenen. Een van de redenen is dat er verschillende samenlevingsvormen zijn die nagenoeg juridisch gelijk gesteld zijn aan het huwelijk. Denk daarbij aan het geregistreerd partnerschap dat sinds 1 januari 1998 is ingevoerd. Twintigers en dertigers kiezen nu vaker voor het geregistreerd partnerschap, dan trouwen. Maar als er toch getrouwd wordt, dan is de trouwleeftijd hoger. Vrouwen waren in 2017 gemiddeld 31,5 jaar, de mannen waren bijna tweeënhalf jaar ouder. In 2007 waren vrouwen 30 jaar en mannen bijna 33 bij het eerste huwelijk. Aan het begin van de jaren zeventig, toen het gebruikelijk was om jong te trouwen, waren vrouwen nog geen 23 jaar als ze trouwden. Ook toen waren mannen gemiddeld zo’n twee jaar ouder. Huwelijken en geregistreerde partnerschappen eindigen door ontbinding. Een huwelijk eindigt in een echtscheiding of omdat een van de partners overlijdt. In 2017 worden ruim 38% van de huwelijken door echtscheiding ontbonden. Het aantal geregistreerde partnerschappen dat strandt, is ten opzichte van 2010 verdubbeld. Was het aantal in 2010 ruim duizend, in 2018 was dit gestegen naar 2,4 duizend. Van invloed op de stabiliteit van een relatie zijn onder andere opleidingsniveau van beide partners, leeftijdsverschillen en op jeugdige leeftijd ongehuwd of gehuwd gaan samenwonen. De kans dat stellen die ongehuwd of gehuwd samenwonen uit elkaar gaan, is kleiner als beide partners hoogopgeleid zijn. De kans op een relatiebreuk is groot als beide partners op jeugdige leeftijd ongehuwd of gehuwd gaan samenwonen (stellen waarvan de vrouw bij het begin van de samenwoonrelatie 18 tot 20 jaar was, was bijna de helft (49%) na twaalf jaar uit elkaar) en de leeftijdsverschillen tussen de beide partners meer dan 5 jaar is (na 12 jaar bij elkaar gaan 29,5% uit elkaar). Bevolkingsontwikkeling vanaf 1900 Leeftijdsopbouw De leeftijdsopbouw is in Nederland in de loop van de jaren gewijzigd. Sinds deze informatie door het CBS wordt bijgehouden, blijkt dat het percentage jongeren tot 20 jaar de afgelopen eeuw bijna is gehalveerd. Het aantal ouderen boven de 65 jaar is meer dan verdubbeld van 6 tot bijna 18,5 procent. De oorzaak hiervan is te vinden in de verbeterde hygiënische omstandigheden waaronder mensen leven, samen met een verder ontwikkelde gezondheidszorg. In vergelijking met 1900 is de zuigelingensterfte met 97% afgenomen. De gemiddelde levensverwachting is de laatste 57 jaar toegenomen met 8,5 jaar. Bevolkingssamenstelling naar nationale afkomst Derde generatie Kinderen van wie beide ouders ook al in Nederland geboren zijn worden wel personen met een "derde generatie migratieachtergrond" genoemd. Gezien hun eenduidig Nederlandse achtergrond worden zij door het CBS gerekend tot de 'autochtonen'. De grote meerderheid hiervan is westers. In 2016 werd hun aantal door het CBS geschat op 859.000 (alleen mensen jonger dan 50 jaar) waarvan 739.000 met minstens één geïmmigreerde grootouder uit een westers land en geen grootouder uit een niet-westers land en ongeveer 120.000 met minstens één grootouder uit een niet-westers land. Op 1 januari 2020 waren er volgens het CBS 6.234.082 Nederlanders met een Nederlandse achtergrond van onder de 50 jaar. Hiervan waren 876.067 Nederlanders derde generatie migranten, een toename van bijna 18.000 ten opzichte van 2016. Het percentage derde generatie ten opzichte van het totaal aantal mensen met een Nederlandse achtergrond is in die periode toegenomen van 13,3% naar 14,1%. Van deze 6.234.082 Nederlanders met een Nederlandse achtergrond onder de 50 jaar was 9,6% kind van ouder(s) van westerse tweede generatie en 2,3% van ouder(s) van niet-westerse tweede generatie. Onder de 4 jaar was dit respectievelijk 8,9% en 10,6%. Externe links Informatie van het CBS Interactieve bevolkingspiramide van het CBS Tabellen over bevolking Mens en maatschappij in Nederland Nederland Nederland Migratiegroep in Nederland


text: De buitenlandse betrekkingen van het Koninkrijk der Nederlanden richt zich op participatie op het internationale politieke, economische en sociale toneel. In het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden zijn buitenlandse betrekkingen gedefinieerd als een Koninkrijksaangelegenheid. Dit betekent dat het Koninkrijk de internationale betrekkingen voor haar vier landen onderhoudt en dat de landen binnen het Koninkrijk geen afzonderlijke buitenlandse betrekkingen kunnen onderhouden. Staatsrechtelijke vormgeving De basis van het buitenlandse beleid is vastgelegd in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, de Grondwet van Nederland, de Staatsregeling van Aruba, de Staatsregeling van Curaçao en de Staatsregeling van Sint Maarten. Hierin zijn de bevoegdheden van alle bewindspersonen, statuutlanden en het ministerie van Buitenlandse Zaken vastgelegd. Ondanks dat buitenlandse zaken in het Statuut wordt aangewezen als een exclusieve Koninkrijksaangelegenheid - wat betekent dat alleen het Koninkrijk de buitenlandse betrekkingen kan hebben, - hebben de statuutlanden toch gedeeltelijke afzonderlijke buitenlandse betrekkingen. Deze betrekkingen zijn vooral van toepassing op contacten, verdragen en unies met buurlanden, waarbij geen andere statuutlanden betrokken zijn. Zo onderhoudt Minister Bert Koenders (in het algemeen) namens Nederland de Nederlandse betrekkingen met de Europese Unie en onderhoudt premier Mike Eman (in het algemeen) namens Aruba de Arubaanse betrekkingen met de Caribische Gemeenschap, terwijl het Koninkrijk lid is van beide organisaties. Dit komt doordat het Koninkrijk internationale soevereiniteit bezit. Bij het sluiten van verdragen geven de Staten van Aruba, Staten van Curaçao, de Tweede Kamer en de Staten van Sint Maarten afzonderlijk in samenspraak met de Rijksministerraad een Verklaring van Geldigheid af voor hun eigen jurisdictie. Algemeen beleid De Nederlandse regering voerde in 1995 een herijking van het buitenlands beleid in hoofdthema's, organisatie en financiering uit. Het document "Het buitenlands beleid van Nederland: een herziening" schetste de nieuwe richting van het Nederlandse buitenlandbeleid. Nederland stelt prioriteiten als: Het bevorderen van Europese integratie, Het onderhouden van betrekkingen met de buurlanden, Het verzekeren van Europese veiligheid en stabiliteit (vooral via de NAVO en via de belangrijke rol die de Verenigde Staten speelt in de veiligheid van Europa), Het deelnemen aan conflictbeheersing en vredesmissies. Deze herziening van het buitenlandbeleid resulteerde ook in een reorganisatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Door de oprichting van regionale afdelingen coördineert het ministerie taken die voorheen verdeeld werden over commissies voor internationale samenwerking, buitenlandse zaken en economische zaken enzovoorts. Trans-Atlantische samenwerking Het Nederlandse veiligheidsbeleid is voornamelijk gebaseerd op lidmaatschap van de NAVO, dat in 1949 mede werd opgericht door Nederland. Binnen dit bondgenootschap zijn mogelijk NAVO-kernwapens gestationeerd in Nederland. Men denkt dat deze zich bevinden op Vliegbasis Volkel. Hierover is echter niets bevestigd. Het Nederlandse streven ook naar samenwerking op defensiegebied binnen Europa, zowel multilateraal - onder andere in de context van het Europees Veiligheids- en defensiebeleid van de EU - en bilateraal, net als in de Duits-Nederlandse Militaire Korps. In de afgelopen jaren heeft Nederland in belangrijke mate bijgedragen aan vredesoperaties van de VN over de hele wereld en aan het Stabilization Force (SFOR) in Bosnië-Herzegovina. Europese integratie Nederland is een sterke voorstander van Europese integratie, en de meeste aspecten van hun buitenlandse, economische en handelsbeleid worden gecoördineerd door de Europese Unie (EU). De Nederlandse naoorlogse douane-unie met België en Luxemburg (de Benelux) maakte de weg vrij voor de vorming van de Europese Gemeenschap (voorloper van de EU), tevens was Nederland een van de oprichters van de EG. Ook de afschaffing van de controles aan de binnengrenzen van de Benelux was een model voor het Schengen-akkoord, dat vandaag de dag 29 Europese ondertekenaars heeft (waaronder Nederland). Deze landen hebben met elkaar afgesproken om een gemeenschappelijke visumbeleid en vrij verkeer van personen over de gemeenschappelijke grenzen te regelen. Nederland stond aan de wieg van het Verdrag van Maastricht (gesloten in 1992) en is de architect geweest van het Verdrag van Amsterdam, dat in 1998 gesloten werd. Nederland heeft dus een belangrijke rol gespeeld in de Europese politieke en monetaire integratie, zo was tot 2003 de Nederlander Wim Duisenberg hoofd van de Europese Centrale Bank. Daarnaast was de Nederlandse minister van Financiën, Gerrit Zalm, de belangrijkste criticus van de schending van het Stabiliteits- en Groeipact door Frankrijk en Duitsland in 2004 en 2005. Caribische contacten Het ministerie van Buitenlandse Zaken onderhoudt ook banden in het Caribisch gebied. Zo is het Koninkrijk namens Aruba waarnemend lid van de Caribische Gemeenschap en onderhoudt Curaçao goede banden met Jamaica en de Dominicaanse Republiek. Het ministerie van Buitenlandse Zaken verzorgt daarnaast ook namens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de toegang tot medische zorg van inwoners van de Nederlandse gemeenten in het Caribisch gebied. Met de regering van Colombia (voor Bonaire) en het bestuur van het Franse departement Guadeloupe (voor Saba en Sint Eustatius) zijn regelingen getroffen om toegang tot specialistische zorg in Caribisch Nederland te kunnen garanderen. Frankrijk Op het eiland Sint Maarten heeft het Koninkrijk der Nederlanden een rijksgrens met de Franse Republiek. Het Nederlandse autonome land Sint Maarten grenst hier namelijk aan het Franse Collectivité de Saint-Martin. Hoewel het eiland al in 1648 gesplitst werd door middel van het verdrag van Concordia, werd de definitieve grens pas in 1817 een bepaald. Hoewel noch het Nederlandse, noch het Franse deel van Sint Maarten tot het Europese Schengen-gebied behoort, hebben Nederland en Frankrijk toch een aantal verdragen gesloten, dat vrij verkeer op het eiland mogelijk maakt. Het meest recent gesloten verdrag is een verdrag tot gelijkvormige grenscontroles op de (twee) luchthavens van het eiland. Venezuela De relatie tussen het Koninkrijk en Venezuela verloopt niet vlekkeloos. Beide landen beschuldigen elkaar van het schenden van het luchtruim. Defensiespecialist en hoogleraar Internationale Betrekkingen Ko Colijn beschrijft de relatie tussen het Koninkrijk der Nederlanden en haar bondgenoot de Verenigde Staten enerzijds en Venezuela anderzijds als: Volgens Colijn stond in 2005 een mogelijke invasie van Venezuela op de Nederlandse ABC-eilanden (die slechts enkele kilometers uit de Venezolaanse kust liggen) op de Nederlandse politieke en diplomatieke agenda. In een rapport uit 2010 van het Nederlandse ministerie van Defensie staat ook dat "de assertieve politiek van Chávez een gevaar is en dat hij mogelijk Curaçao zou kunnen aanvallen". Bij de bezuinigingen van het ministerie van Defensie in 2011, doorgevoerd door het kabinet-Rutte I, werd dan ook niet bezuinigd op de Nederlandse krijgsmacht in het Caribisch gebied. Ontwikkelingssamenwerking Nederland behoort (in verhouding tot het bnp) tot 's werelds grootste geldschieters voor ontwikkelingssamenwerking. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken geeft €4,7 miljard uit aan officiële ontwikkelingssamenwerking (ODA), dat is ongeveer 0,7% van het Bruto Nationaal Product (BNP). Hiermee is Nederland een van de vijf landen in de wereld dat aan de VN-doelstelling voldoet om minimaal 0,7% van het bnp te geven aan ontwikkelingssamenwerking. Nederland draagt steeds grote bedragen bij via steun via multilaterale kanalen, in het bijzonder het VN-Ontwikkelingsprogramma, de internationale financiële instellingen, en het EU-programma's. Een groot deel van de Nederlandse hulpfondsen wordt ook gebruikt voor het financieren van zogenaamde medefinancieringsorganisaties, die keuzevrijheid hebben krijgen in hun projectkeuze. Daarnaast is Nederland lid van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, die onlangs het voortouw nam in economische hervormingen in Oost-Europa. Ook is Nederland een groot voorstander van het het bereiken van vrede in het Arabisch-Israëlisch conflict. In 1998 trok men ruim 29 miljoen dollar uit voor het bijdragen aan verschillende internationale donor-gecoördineerde activiteiten in de door Israël bezette gebieden. Tevens werkt het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken voor enkele projecten direct samen met Palestijnse Autoriteit. Deze projecten omvatten het verbeteren van de omgeving en steun voor multilaterale programma's in samenwerking met lokale niet-gouvernementele organisaties. In 1998 heeft Nederland ook aanzienlijke steun gegeven aan het voormalige Joegoslavië en aan landen in Afrika. Ook dragen zowel de Nederlandse overheid, als de Nederlandse bevolking consequent bij aan noodhulp voor slachtoffers van natuurrampen, zoals de orkaan Mitch in Midden-Amerika, de tsunami in 2004 in Zuidoost-Azië en meer recentere rampen in Pakistan en Birma. Internationaal recht Een eeuwenoude traditie van juridische wetenschap, internationale diplomatie en Nederlandse neutraliteit heeft Den Haag de vestigingsplaats van het Internationaal Gerechtshof, het Permanent Hof van Arbitrage, het Iran-Verenigde Staten Claims Tribunaal, het Joegoslavië-tribunaal, het Rwanda-tribunaal en het Internationaal Strafhof (ICC) gemaakt. Daarnaast zijn in Den Haag ook de hoofdkantoren van de pan-Europese politieorganisatie, Europol, en de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens gevestigd. Internationale organisaties Als relatief klein land probeert het Koninkrijk der Nederlanden over het algemeen haar belangen in het buitenlandbeleid op gelijk niveau te krijgen met de belangen van multilaterale organisaties. Internationale verdragen worden altijd getekend en onderhandeld door het Koninkrijk der Nederlanden in overleg met de landen van het Koninkrijk, waarna ze worden behandeld in de Staten-Generaal. Ook treedt het verdrag voor het gehele Koninkrijk in werking, omdat het Koninkrijk over internationale soevereiniteit bezit. Hierna geven de Staten van Aruba, Staten van Curaçao, de Tweede Kamer en de Staten van Sint Maarten afzonderlijk in samenspraak met de Rijksministerraad een Verklaring van Geldigheid af voor hun eigen jurisdictie. Nederland is een actieve deelnemer aan de Verenigde Naties en andere multilaterale organisaties zoals de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), Wereldhandelsorganisatie (WTO), en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). In 1980 stichtte Nederland samen met België de Nederlandse Taalunie. Voormalige koloniën Na de opheffing van de West-Indische Compagnie, de Vereenigde Oostindische Compagnie en na de napoleontische oorlogen en het verdrag van Londen van 1814, waren vele vele Nederlandse koloniën in andere handen geraakt. Vooral de Britten profiteerden van het verdrag van Londen uit 1814, waarbij het nieuwe koninkrijk afstand deed van ongeveer de helft van de oude bezittingen van de WIC en de VOC. Na een herstructurering, die tot 1875 duurde (en waarbij onder andere de Nederlandse slavernij op 1 juli 1863 werd afgeschaft) had Nederland nog slechts drie koloniën. In 1942 deed koningin Wilhelmina, als een direct gevolg van de Japanse aanval op Pearl Harbor, de toezegging aan de koloniën voor autonomie en zelfstandigheid, maar deze koloniën zouden echter niet onafhankelijk worden. Na de Tweede Wereldoorlog werd in 1949 Nederlands-Indië onafhankelijk onder de naam Indonesië. Echter, Nederlands-Nieuw-Guinea bleef Nederlands. In 1954 waren de woorden van Koningin Wilhelmina werkelijkheid geworden, toen op 15 december 1954 het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden werd getekend. De voormalige koloniën werden autonomie landen binnen het Koninkrijk, sindsdien heeft het Koninkrijk federale trekken. Nederlands-Nieuw-Guinea bleef echter een kolonie van Nederland. Nederland droeg de zeggenschap over de kolonie Nederlands-Nieuw-Guinea na veel internationale druk over aan Indonesië, waardoor alle koloniën waren opgeheven en het Koninkrijk alleen nog verdeeld was over Europa, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. Als gevolg van de Curaçaose opstand Trinta di mei verkreeg, het autonome land Suriname na flinke Nederlandse druk volledige onafhankelijkheid in 1975. Aruba verkreeg in 1986 een status aparte. In 2010 vonden opnieuw grote staatkundige hervormingen plaats in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Bewindspersonen Het Koninkrijk heeft meerdere personen die een rol spelen in de vorming en uitvoering van het buitenlandbeleid. Deze bewindspersonen zijn: (*) Onder ministeriële verantwoordelijkheid van de minister-president van het Koninkrijk Zie ook Lijst van ambassades in Nederland Lijst van Nederlandse ambassades Buitenlandse zaken