text: Het hindoeïsme is de overheersende inheemse religie gebaseerd op geloof op het Indisch subcontinent. Het hindoeïsme wordt door zijn aanhangers vaak aangeduid als Sanātana Dharma, een Sanskriete term met de betekenis de eeuwige wet die ons ondersteunt en overeind houdt. Een algemene typologie van het hindoeïsme die tracht een verscheidenheid van complexe standpunten te huisvesten, overspant het spectrum van volks- en vedisch hindoeïsme enerzijds tot de bhakti-traditie anderzijds. De vier hoofdstromingen zijn het vaishnavisme, het shaivisme, het shaktisme en het smartisme. Qua praktijken en filosofieën omvat het hindoeïsme een breed scala van wetten en voorschriften van dagelijkse moraal, gebaseerd op de concepten van karma en dharma en op maatschappelijke normen, zoals hindoeïstische huwelijksgebruiken. Het hindoeïsme is gevormd uit diverse tradities en heeft niet één bepaalde stichter. Een van de wortels is de vedische religie van India uit de ijzertijd – daarom wordt het hindoeïsme vaak de oudst levende wereldreligie genoemd, al verschilt het huidige hindoeïsme aanmerkelijk van het vroegere brahmanisme. De grote verzameling hindoeïstische teksten wordt ingedeeld in shruti (geopenbaarde) en smriti (herinnerde) teksten. Deze teksten bespreken theologie, filosofie en mythologie en verschaffen informatie over de praktijk van dharma (religieus leven). Van deze teksten worden de Veda's beschouwd als de meest gezaghebbende. Andere belangrijke geschriften zijn de Upanishad, Purana en de heldendichten Mahabharata en Ramayana. De Bhagavad Gita, een verhandeling uit de Mahabharata, is van bijzonder belang. Naam Het hindoeïsme dankt de naam aan de Perzische uitspraak van het volk dat aan de rivier Sindu van de Indusvallei woonde zo'n 3000 tot 4000 jaar geleden. De benaming is afgeleid van het Perzische woord hindoe, dat rivier betekent. Sindu is hindoe geworden doordat de s-klank van het Perzisch van toentertijd werd gearticuleerd als h. De oude Grieken noemden de Indusvallei Indos. Later, na de verovering door Alexander de Grote, werd het land aan het oosten van de Indusvallei door de Macedoniërs India genoemd en de bevolking Indiërs. Door de historici van Griekse komaf die over Alexander de Grote schreven, werd de Arabische uitspraak gehanteerd, wat al-Hind was voor het volk aan de Sindu. Tijdens de Mogoloverheersing werd het gebied Hindistan en de bevolking Hindi genoemd. In de Sanskriete literatuur zijn er geen verwijzingen die het woord hindoe verklaren, wel Sindu. Hindi en Sanskriet: सिन्धु ; Perzisch: هندو. Vanaf de 19e eeuw is hindoeïsme de verzamelnaam die wordt gegeven aan alle godsdiensten van Indiase oorsprong die verhalen over de Sanatandharma, de Veda's en andere historische Sanskriete geloofsgeschriften. Geschiedenis Volgens de Indo-Arische migratie-theorie trokken mensen uit Centraal-Azië, Ariërs genoemd, vanaf circa 1500 v.Chr. Noordwest-India binnen. Zij brachten hun eigen vedische religie mee en hun religieuze praktijken vermengden zich met die van de mensen uit de Indusvallei. Zo zouden de Veda's, voor veel hindoes de meest gezaghebbende geschriften, ten dele door hen geschreven zijn buiten India. Diversiteit Al vertonen hun religieuze handelingen grote overeenkomsten, toch is geen enkele omschrijving van het begrip hindoeïsme voor alle hindoes van toepassing. Zo verschilt de plattelandsgodsdienst grondig van de meer filosofisch onderbouwde godsdienstbeoefening. Er zijn verscheidene heilige geschriften die niet nauwkeurig gedateerd kunnen worden en waarbij van meerdere geen auteur bekend is. Er is geen sprake van een enkele hoofdstichter, zoals een profeet. Door de tijd heen zijn Arische en Dravidische elementen versmolten. Het jaïnisme en het boeddhisme worden door hindoes wel beschouwd als stromingen van het hindoeïsme. De Boeddha heeft zelfs de status van negende incarnatie van Vishnoe verworven. Een bij hindoes bekende metafoor is die van het hindoeïsme als stam van een boom, waar alle andere godsdiensten als bladeren aan groeien. Concepten Het hindoeïsme kent de vier purushartha's of vier doelen in het leven: dharma (gerechtigheid) artha (welstand) kama (plezier) moksa (bevrijding) De eerste drie stammen al uit de vedische religie en stonden bekend als de trivarga. In de Upanishads werd moksa toegevoegd. De Upanishads betekenden een omwenteling waarmee het belang afnam van de deva's, de vedische goden. Brahman en Atman werden centrale begrippen in het brahmanisme en daarnaast kwam de nadruk vanaf dan te liggen op het lijden en het ontsnappen aan samsara, de cyclus van dood en wedergeboorte die afhankelijk is van karma. Gebruiken Feesten Door de veelheid van goden en godinnen en hun verschijningsvormen, de grote regionale verschillen en het feit dat bepaalde feesten alleen binnen bepaalde kasten gevierd worden, is het moeilijk, zo niet onmogelijk, aan te geven wat de belangrijkste feesten zijn. Toch hier enkele voorbeelden: Holi-Phagwa, uitbundig voorjaarsfeest, houdt verband met Vishnu. Divali of Lichtfeest, wordt wel door alle kasten gevierd op de donkerste nacht van het jaar (nieuwe maan van eind oktober/begin november). Nawratam Puja, feest ter ere van de godin Durga. Nawratam betekent negen nachten Eredienst vindt plaats in tempels of gewoon thuis. De gebruikelijkste manieren van aanbidden zijn het zingen van gebeden of mantra's, het doen van offeringen of het gebruiken van beelden. Vegetarisme Hindoes hebben respect voor alles wat leeft. Veel hindoes zijn vegetariër, omdat ze geen dieren willen doden om te eten, maar ook omdat ze hun geest zuiver (sattvisch) willen houden. Een typisch Indiase maaltijd bestaat uit verschillende kruidige groentegerechten met dahl (peulvruchtensaus) en chapati's (platte volkoren koekenpanbroodjes) of rijst, gegeten uit bananenbladeren of van grote metalen dienbladen. Veel hindoes eten met hun vingers en gebruiken daarvoor alleen hun rechterhand omdat links gebruikt wordt om het achterwerk te reinigen na het toiletbezoek. Ze drinken water, zoete thee of een verkoelende yoghurtdrank die lassi heet en die zoet of zout bereid kan zijn. Geneeskunde Ayurveda is de traditionele hindoegeneeskunst, wat de wetenschap van een lang leven betekent. Ayurveda wordt in India al duizenden jaren uitgeoefend. De ayurvedische geneeskunst die tegenwoordig wordt toegepast, is weinig veranderd sinds die tijd. Ayurvedische artsen zijn vaidya's. Ze geloven dat het menselijk lichaam beheerst wordt door drie basiskrachten: vayu (beweging), pitta (verbranding) en kapha (evenwicht). Een juiste balans van deze trigunas zorgt voor een goede gezondheid. Ziekte zou voortkomen uit een onbalans van de ene guna ten opzichte van de andere. De behandeling richt zich er dan ook op om het evenwicht te herstellen. De juiste balans zou bereikt kunnen worden door onder meer de juiste voeding/voedingssupplementen, yoga/meditatie en reinigingskuren (panchakarma). De zorg voor een gezonde geest is even belangrijk als die voor een gezond lichaam. Heilige planten Tulsi is een soort kruid. Het is een heilige plant, verbonden met Vishnoe, waarvan gezegd wordt dat deze grote geneeskracht bezit. Veel hindoes zetten tulsistruiken neer in huis om geluk te brengen en besteden veel aandacht aan de zorg voor de plant. Andere heilige planten zijn pipalbomen (vijgenbomen) en ashokabomen. Ashokabladeren worden vaak naast de deur van het huis opgehangen. Natuurlijke geneesmiddelen De kruiden en specerijen die hierboven en rechts staan afgebeeld worden allemaal in de Ayurvedische geneeskunde gebruikt. Hieronder volgen enkele van hun geneeskrachtige eigenschappen: Kardemom – goed voor hart en longen; verlicht de pijn, Kaneel – verwijdert gif uit het lichaam; goed voor de spijsvertering, Kruidnagel – olie van kruidnagels; verzacht kiespijn en verkoudheden, Koriander – goed voor de spijsvertering en goed tegen huidproblemen, Knoflook – goed tegen reuma en oorproblemen, Gember – goed tegen hoofdpijn, keelpijn en verkoudheid, Honing – goed voor de ogen en helpt wonden genezen. Gezonde gewoonten Hieronder staan Ayurvedische tips voor een gezonder, gelukkiger bestaan. Sta voor zonsopkomst op Ga regelmatig naar het toilet Neem elke dag een bad Ontbijt voor acht uur 's ochtends Was je handen voor en na het eten Poets je tanden na elke maaltijd Ga een kwartiertje wandelen na elke maaltijd Eet zwijgend en concentreer je op het eten Eet langzaam Masseer je tandvlees elke dag met je vingers Drink veel water Ga voor tien uur 's avonds slapen Heilige koeien In India zwerven overal koeien door de straten; een hindoe zal een koe nooit kwaad doen of doden, evenmin zal hij rundvlees eten. Dit vanwege de bijzondere aandacht, die het dier aan haar kalf besteedt. Veel hindoes herkennen ook een vrouwenfiguur (= moederfiguur) in de tekening op de kop van het dier. De betekenis van de heilige koe wordt door veel mensen verkeerd geïnterpreteerd. De heilige koe is mede heilig omdat het de mens voorziet van melk en werkkracht op het platteland. Volgens velen zou zonder de koe de mens geen bestaansrecht hebben gehad in het oude India en had het hindoeïsme zich niet kunnen verspreiden. De koe staat dus centraal in het hindoeïsme en wordt mede om die reden aanbeden. Het is een eerbetoon aan een dier dat door de grote hindoegeleerden wordt aangeduid als de moeder der schepselen. Het goddelijke in het hindoeïsme Schepper God in het hindoeïsme De meeste hindoes geloven in de absolute eenheid van een transcendente en immanente God, het oneindige Kosmische Bewustzijn (Parama Purusha), die de schepper is van het universum en waar alle wezens ten innigste mee verbonden zijn. De meeste hindoes geloven ook dat God op bepaalde momenten in de geschiedenis in een menselijke vorm (Ishvara) kan verschijnen. Een deel van de hindoes (vooral vaishnavieten en smartisten) gelooft zelfs dat God in een persoonlijk lichaam kan incarneren (avatarisme). Sommige van die (al of niet mythische) goddelijke persoonlijkheden werden in de loop der tijden geassocieerd met bepaalde deelaspecten van de ene ondeelbare God (Brahman) en werden verwerkt in de mythologieën en spirituele filosofieën van het hindoeïsme. De meeste hindoes vereren maar één God, zoals de shaivieten (Shiva) en de vaishnavieten (Vishnoe), die geloven dat andere goden doordrongen zijn van die Ene God. De shaktisten geloven dat je via de verering van de Moedergod Devi tot het oneindige aspect van God (Shiva) kunt komen en de smartisten geloven dat diverse goden de verschillende aspecten van de Ene God vertegenwoordigen en dat derhalve iedere god afzonderlijk verering verdient. Ook de smartisten en shaktisten geloven echter dat er maar één absolute, Hoogste God is. Enkele van de belangrijkste aspecten van God maken deel uit van de hindoeïstische Drie-eenheid: Brahma (God als Schepper), Vishnoe (God als Onderhouder), Shiva (God als Transformerende Entiteit). De meeste hindoes zijn in feite panentheïsten of monistische theïsten. Lijst van goden Een aantal van de bekendste goden zijn: Brahma Brahma vertegenwoordigt het genererende of scheppende aspect. Het onderhoudende aspect van God wordt vertegenwoordigd door Vishnu en het vernietigende aspect door Maheshvara (Shiva). Hindoegoden en –godinnen worden vaak afgebeeld of gebeeldhouwd met verscheidene hoofden of armen om hun speciale kwaliteiten te laten zien. Zo wil een Brahma met vier gezichten tonen dat Brahma regeert over de vier windrichtingen. Brahma wordt ook afgebeeld met vier armen, waarin hij de heilige boeken, de rozenkrans en de veldfles water van een heilige man vasthoudt. Brahma is de schepper van het heelal en god van de wijsheid. Zijn vrouw Saraswati is de godin van de kunst, muziek en literatuur. Ze staat meestal afgebeeld met een boek en een vina, een soort muziekinstrument, in haar handen. Vishnu Vishnoe is het onderhoudende (beschermende) aspect van God en doordringt alles in dit universum. Hij wordt verbeeld als rijdend op een adelaar, Garuda, met zijn vrouw Lakshmi, de godin van liefde, schoonheid, geluk en welvaart. Vishnu wordt afgebeeld met vier armen, waarin hij een trompetschelp, een lotusbloem, een discus en een knuppel vasthoudt. Avatara's: Volgens de hindoes die in avatara's (incarnaties van God) geloven, komt Vishnu tien keer op aarde, in tien vormen of avatara's, om de wereld te redden. Negen avatara's hebben al plaatsgevonden, de tiende moet nog komen: Matsya, de vis die de eerste mens redde. Koerma, de schildpad die hielp bij het mislukken van het maken van een onsterfelijkheidsdrank Varaha, het everzwijn die de aarde uit het water redde. Narasimha, de man-leeuw die Tiran doodde. Vamana, de dwerg die een demon versloeg. Parasurama, de reus en krijger die de machtswellustige Kshatria's versloeg. Rama, de ideale man en koning die Ravanna en diens leger versloeg. Krishna, de blauwe god oftewel de fluitspelende herdersjongen Krishna die Arjoena's wagenmenner en leidsman van de Pandava's was in oorlog tegen de Kaurava's. Boeddha, Boeddha die zelf de weg naar verlossing vond. Kalki, de ruiter op het witte paard, die nog moet komen om een betere en mooiere wereld te stichten. Krishna Krishna wordt wel de God van de bhakti of devotie genoemd. Maar Hij is tevens de koning die aan de zijde van Arjoena de strijd aanvoerde in de Mahabharata-oorlog. Ook Krishna wordt wel gezien als een grote historische Goeroe die geassocieerd wordt met Yoga. Zijn leringen rond dit thema in de dialogen met Arjoena vonden hun neerslag in de populaire Bhagavad gita (Lied van God), een onderdeel van het Mahabharata-epos. Mahabharata betekent Groot India en de door Krishna geleide campagne was dan ook bedoeld om India te verenigen. Je ziet Krishna vaak uitgebeeld in zijn jongere jaren met zijn magische fluit (als de toegankelijke, zoete Vraja Krishna van Vrindavan zoals in de Srimad Bhagavatam), maar ook wel als de taaie koning (minder toegankelijke) Parthasarathi Krishna op het slagveld in een strijdwagen aan de zijde van Arjoena (zoals in de Mahabharata). De echtgenote van Krishna in de Mahabharata heet Satyabhama (Mahalakshmii). In de Srimad bhagavatam wordt hij geassocieerd met Radha. Krishna is de achtste incarnatie van Vishnu. Rama Rama is de held van het heldenepos de Ramayana, dat het verhaal vertelt van zijn overwinning op de boosaardige koning Ravana. Rama wordt aanbeden als de ideale mens: dapper, knap, trouw en vriendelijk. Hij is een grote held en een rechtvaardige koning. De apengod Hanoeman, die Rama helpt om Ravana te verslaan en Sita terug te halen, wordt zelf ook als een god vereerd. Rama is de zevende incarnatie van Vishnu. Shiva Shiva vertegenwoordigt het transmuterende of vernietigende aspect van God. Alles in de schepping bestaat maar tijdelijk en zal vroeg of laat getransmuteerd of vernietigd worden. Shiva wordt vaak afgebeeld met vier armen, een drietand (trishul), een cobra (naga) en als rijdier een stier (Nandi). Op afbeeldingen en als beeld staat Shiva tevens dikwijls dansend afgebeeld. Deze tandavadans wordt wel gezien als de uitbeelding van de energie die door het universum stroomt en die dag en nacht, de seizoenen, geboorte en dood veroorzaakt. Als Shiva danst, vertrapt hij de dwerg van onwetendheid. Ook wordt hij gezien als koning van yoga (Yogeshwar) en wordt dan ook vaak in yogahouding afgebeeld. De verering vindt vaak plaats door een Shiva-linga, een fallus-symbool. Zijn vrouw is Parvati. In de tantra wordt hij gezien als de eerste grote goeroe in de geschiedenis van de mensheid. De tandava-dans onderwees hij als onderdeel van de spirituele oefeningen aan zijn volgelingen. Ganesha Ganesha, de god met het olifantenhoofd, neemt hindernissen weg en is de beschermheilige van reizigers. Hindoes bidden tot Ganesha voor ze aan iets nieuws beginnen, zoals een nieuwe baan of wanneer ze verhuizen. Ganesha wordt wel gezien als de zoon van Shiva en Parvati. Hij rijdt op een muis. Hij werd geboren uit Parvati, zonder dat Parvati dit had verteld aan Shiva, de vader van het kind. Shiva wilde toen Parvati's badkamer betreden waarop Ganesha aan hem meldde dat dit niet mocht. Parvati had hem de opdracht gegeven dat niemand haar badkamer mocht betreden. Er ontstond een discussie, die Shiva enerzijds boos maakte en anderzijds kon hij wel waarderen dat een kind zo trouw is aan zijn moeder. Nadat Shiva boos weg was gegaan, had hij zijn trouwe volgelingen, waaronder Nandi, gestuurd om Ganesha te verwijderen. Zij kwamen echter terug met een pak slaag. Shiva ging ernaartoe en raakte toen in gevecht met Ganesha. Dit gedonder en weerklank tussen deze twee goden ging heer Brahma en Vishnu niet ongemerkt voorbij. Zij kwamen eraan en maanden dat zij ophielden en elkaar vergaven. Dit ging echter niet waarop Shiva Ganesha onthoofdde. Gedurende dit proces riep Ganesha om zijn moeder Parvati. Shiva ging weer naar zijn plek om verder te mediteren. Mata Parvati kwam snel aangerend en zag haar zoon onthoofd. Ze werd hierdoor furieus en vroeg aan heer Brahma en Vishnu wie dit had gedaan. De negen devi's verschenen toen uit haar, waaronder Kali. Zij kreeg de opdracht alles te vernietigen. Immers als haar zoon niet zou leven zou niets het overleven! Brahma en Vishnu haastten zich naar heer Shiva en vroegen aan hem snel wat te doen. Hierop antwoordde hij dat dit alles het spel (lila) van Shri Maha Ganesha was. En dat Ganesha zelf niet overleden was, maar slechts onbewust. Hij zei tegen Shri Vishnu, als er een dier slaapt met de rug tegen het kind gekeerd, dan moet je het hoofd van het dier meenemen. Shri Vishnu kwam als eerste een olifant tegen. Het rijdier van Indra die uit de hemel was vervloekt omdat hij boos was geworden om de belediging dat hij een 'wild dier' zou zijn. De olifant vond het een eer om zo het hoofd te worden van Ganesha en Shri Vishnu onthoofdde hem met de Chakra waarop de olifant bevrijd werd van zijn vloek. Het hoofd ging naar Ganesha. Zodoende heeft Ganesha in de lila van Maha Ganesha zijn olifantenhoofd gekregen. Durga Durga wordt gezien als een van de vormen van Devi (de Godin). Ze belichaamt het centrum van de kracht (Shakti), waarmee het universum is gecreëerd. Ze wordt vaak afgebeeld met veel armen met wapens en rijdend op Dawon, een leeuw. Hiermee zou zij vele demonen verslagen hebben. Deze demonen zijn erop uit geweest om de macht over te nemen die in handen is van de goden die de levensaders vormen van het hindoeïsme en al het leven op aarde wat van hen afkomstig en afhankelijk is. Durga wordt gezien als de kracht die te sterk is voor de demonen en biedt de wereld daarom bescherming tegen het kwaad. Door hindoegeleerden wordt ze daarom ook vaak 'de vuist tegen het kwaad' genoemd. Eredienst en tempels Hindoes houden hun erediensten in mandir of tempels. Overal in India staan tempels en ook in andere plaatsen waar hindoes zich hebben gevestigd zijn tempels gebouwd. Deze tempels zijn meestal opgedragen aan een bepaalde god, godin of heilige man. Ze worden gezien als het aardse huis van de godheid wier aanwezigheid wordt getoond door een afbeelding of een beeld in het binnenste, heiligste deel van het tempelgebouw. Veel hindoes vereren hun goden ook thuis, in een bepaalde kamer of een deel van een kamer. Er bestaan geen vastomlijnde regels voor het eren van de goden. Sommige mensen gaan elke dag naar de tempel; anderen komen alleen op speciale dagen, zoals feestdagen naar de tempel. Weer anderen kennen geen tempels maar gaan regelmatig naar groepsmeditaties in speciale meditatiecentra (jagrti's). Tempelbel Hindoetempels zijn luidruchtige, levendige plaatsen gevuld met geluiden van mensen die bidden, zingen en op zangerige toon voorlezen uit de heilige geschriften. Gelovigen trekken aan de tempelbel als ze de tempel betreden en als ze weer weggaan. Nog meer tempels De enige tempel in India die is gewijd aan Brahma staat in de stad Pushkar in Rajasthan, het westen van India. Bij de ingang staat een gans, Brahma’s persoonlijke dier, waarvan gezegd wordt dat hij deze plek voor de tempel heeft uitgekozen. Langs de kust bij Mahabalipuram in Zuid-India staat een groep stenen tempels die gebouwd zijn in de 7e eeuw. De stad is nog altijd beroemd om de bedrevenheid van haar beeld- en steenhouwers Filosofie Binnen het hindoeïsme bestaan veel verschillende stromingen. Er zijn hindoes die monotheïstisch zijn, hindoes die polytheïstisch zijn en hindoes die monistisch zijn. De monotheïsten zien elke 'god' als facet van de ene God. De monisten geloven dat God en de ziel één zijn. Samkhya en Yoga Samkhya: oudste filosofie van Maharshi Kapila vlak voor de komst van Krishna; God is Janya Ishvara, maar Prakrti (Uitvoerend Principe) bestuurt de schepping; Purusha (Bewustzijn) is slechts de katalysator (passief); de vele individuele purusha's zijn geen reflectie van de Kosmische Purusha (dualisme). Vedanta Vishuddha Advaetavada (non-dualisme) of Uttara Miimamsa Darshana: van Vadarayana Vyasa (lang na Krishna) en later verder ontwikkeld door Shankaracharya met zijn Mayavada (90%): alleen Brahma is werkelijkheid; de schepping (jagat) is vals of illusionair; alle jiiva's (microkosmossen) zijn Brahma; het lijkt of dingen gebeuren, maar in werkelijkheid is dit alles (het spel van) Maya. De Shunyavada (de ultieme werkelijkheid is leegte) van het boeddhisme lijkt hier wel wat op. Vishishtadvaetavada (gekwalificeerd non-dualisme): de wereld is niet gelijk aan Maya en Parama Purusha is het centrum van het universum. Mahavishnuvada: Godheid Mahavishnu zit in het centrum van en bestuurt de Kosmos; de jiivas zijn Zijn vonk-uitdrukkingen, als vonken komen zij uit Hem voort, maar de vonken keren niet terug naar hun oorsprong. Dvaetavada (dualisme): er zijn jiiva's (microkosmossen) en er is een Hoogste Controlerende Kern (Macrokosmos); jiiva's kunnen alleen door devotie richting Macrokosmos gaan (niet door daden of kennis); hoe dichter bij die Kern, hoe meer de jiiva daar op gaat lijken (radha gaat op Krishna lijken); daden of kennis dienen slechts om de devotie groter te maken, maar de jiiva blijft altijd gescheiden van Parama Purusha (Krishna). Dvaetadvaetavada (dualistisch non-dualisme): door sadhana komt de aanvankelijk gescheiden jiiva zo dicht bij Parama Purusha dat hij er in opgaat als suiker in water; de wereld is een relatieve werkelijkheid die niet ontkend kan worden; onduidelijk blijft waar de jiiva's vandaan komen. Advaetadvaetadvaetavada (non-dualistisch dualistisch non-dualisme): zelfde als Dvaetadvaetavada maar de jiiva's (individuen) komen nu ook voort uit Parama Purusha (Kosmisch Bewustzijn). Geschriften Er zijn veel verschillende hindoegeschriften. De Veda's hebben het meeste aanzien, maar worden slechts door weinigen gelezen. De epische verhalen, zoals de Ramayana en de Mahabharata, worden veel meer gelezen. De meeste geschriften zijn in de loop der tijd aangepast. De datering is moeilijk en veel data worden nog steeds aangepast. Alle geschriften zijn geschreven in het Sanskriet. Veda's De Veda's zijn de geschriften die de basis vormen voor veel van de religies die tot het hindoeïsme gerekend worden. Een belangrijk onderdeel hiervan zijn de meer dan honderd Upanishads die verschillende onderwerpen behandelen. De eerste Upanishads ontstonden ver voor 1000 v.Chr. maar tot 1500 n.Chr. kwamen er nieuwe bij. Belangrijke onderwerpen zijn de ziel en de relatie daarvan met Brahman. Ramayana De Ramayana vertelt het verhaal van de kroonprins Rama en zijn vrouw Sita. Rama wordt verbannen en dwaalt samen met Sita en zijn broer een tijd rond in het bos. Na de ontvoering van Sita maakt Rama een einde aan het bewind van de slechte koning Ravana. Rama en Sita worden gezien als voorbeeldpersonen. Mahabharata De Mahabharata vertelt het verhaal over de strijd tussen de Pandava's en de Kaurava's. Het staat vol met verhalen over zelfopoffering en het juist handelen. Het is ongeveer 100.000 verzen lang. Het bekendste boek hierin is de Bhagavad Gita, een dialoog tussen Krishna en prins Arjoena voor aanvang van een grote strijd. Het gaat vooral over het vinden van God en het juiste handelen, dharma. Purana's De Purana's zijn 'godenverhalen'. Ze bestaan uit verschillende verhalen over Vishnu, Shiva, Ganesha en anderen. De belangrijkste Purana is de Srimad Bhagavatam die over Krishna gaat. De eerste Purana's worden gedateerd op 300 n.Chr. Symbolen Er komen tal van symbolen voor in hindoekunst. Elk symbool heeft een speciale betekenis. De swastika is een eeuwenoud universeel symbool met een diep spirituele betekenis van voorspoed en geluk; in India is het een vanzelfsprekend element van het straatbeeld, vooral op tempels en vrachtwagens. Om staat voor perfectie (zie het heilige geluid hieronder). De lotusbloem is een symbool voor Vishnoe. Het Shri-symbool is een teken van welvaart en welzijn. Het heilige geluid. Dit is het geluid ‘Ohm’. Hindoes geloven dat het een symbool is van geestelijke volmaaktheid en dat dit geluid aan de vorming van het universum voorafging. Het wordt uitgesproken aan het begin van gebeden, zegeningen, ceremonies en lezingen uit de heilige boeken en wordt ook wel gebruikt tijdens meditatie. Voor onbekenden met het hindoeïsme is een opvallend kenmerk de rode stip op het voorhoofd van vrouwen, de bindi. Deze stip symboliseert het derde oog en wordt aangebracht ter bescherming van de vrouw en haar echtgenoot. Maatschappij Kastenstelsel De hindoemaatschappij is traditioneel verdeeld in vier kasten of varna's: brahmana's, priesters kshatriya's, strijders en adel vaishya's, handelaren en vaklieden sudra's, arbeiders en dienaren De paria's, onaanraakbaren of dalits, behoren niet tot het kastensysteem en mogen de Veda's niet bestuderen. In welke varna men geboren wordt, is afhankelijk van karma, het handelen in vorige levens. Zo kan in dit leven de cyclus van samsara of reïncarnatie voor het volgende leven beïnvloed worden. Dit stamt nog uit het brahmanisme en wordt al genoemd in de Rigveda in mandala 10, hymne 90, Purusha Sukta. In vers 12 wordt daarin beschreven hoe de vier varna's uit Purusa worden geboren. De brahmana's uit zijn mond, de ksatriya's uit zijn armen, de vaisya's uit zijn heupen en de sudra's uit zijn voeten. De authenticiteit hiervan wordt echter betwijfeld en het wordt tegenwoordig als een latere toevoeging beschouwd om het bestaan van de varna's te rechtvaardigen. Zo eigende de brahmaanse kaste zich het alleenrecht toe op de toegang tot de leer van de Veda's, die zelfs lang na de uitvinding van het schrift alleen mondeling mocht worden overgedragen. Het gaf de brahmaanse kaste een positie van grote macht, omdat ze het monopolie op alle religieuze functies bezat. Elke varna kent zijn eigen dharma, de varnadharma. Afhankelijk van in welke varna men geboren wordt en in welk geslacht, heeft men daardoor een persoonlijke dharma, de svadharma. Deze staat boven de persoonlijke voorkeuren en ambities bij het bepalen van de sociale rol. Voor de drie hoogste varna's geldt dat de mannen na de upanayana, een inwijdingsrite, door het leven gaan als tweemaal-geborene of dvija. De dalits staan onderaan de maatschappelijke ladder en leven permanent gescheiden van hogere kasten. Hoewel het kastensysteem in de twintigste eeuw mede door toedoen van Gandhi officieel is afgeschaft in India, wordt het in de praktijk nog vaak toegepast. Bij hindoestanen in Suriname en in Nederland speelt het kastenstelsel een veel kleinere rol dan bij hindoes in India. Er zijn nieuwe stromingen die het kastenstelsel verwerpen of oudere stromingen die het nooit gekend hebben. De zwakke sociale positie van personen uit de lagere kasten leidt in India vaak tot spanningen en onrust. Asrama Het asrama-systeem bestaat uit vier levensfases: de celibate leerling (brahmacarin), het gezinshoofd (grhastha), de woudkluizenaar (vanaprastha) en de wereldverzaker (samnyasin). Dit systeem was een reactie op de groeiende groep van asceten ten tijde van het ontstaan van de Upanishads die de oude brahmaanse offerreligie verwierpen. Zo bracht het systeem een integrerende structuur waarbij de samenleving in stand werd gehouden door de verschillende levensstijlen te legitimeren. Levensfasen De geboorte Het hindoeïsme heeft zestien sanskara's (rituelen) waaraan veel hindoes zich proberen te houden. De gebruiken verschillen per hindoe en hier wordt één bepaalde situatie omschreven. De ouders moeten voordat ze een kind willen verwekken een priester raadplegen over het tijdstip waarop de bevruchting plaatsvindt. De hindoes geloven namelijk dat het kind dan een zo goed mogelijk karma krijgt. Tijdens de zwangerschap van de aanstaande moeder dient zij allerlei heilige teksten voor te lezen, zodat de baby door hun gunstige invloed kan worden beschermd. Ook wordt tijdens de achtste maand van de zwangerschap rijst aan Vishnu geofferd zodat de krachten van Vishnu op het ongeboren kind kunnen worden overgedragen. Tijdens de geboorte moet de vader van het kind de navelstreng doorknippen en vervolgens het kind aannemen. Als het kind een naam gegeven wordt (dit gebeurt meestal op de tiende of twaalfde dag na de geboorte) moet eerst zeer nauwkeurig het tijdstip van de geboorte worden vastgesteld, zodat de priester kan zeggen welke lettergrepen de naam moet krijgen. De lettergrepen zijn namelijk verbonden met goden en natuurkrachten. Deze natuurkrachten zorgen voor de kracht die het kind later in het leven nodig heeft voor de innerlijke strijd die het als volwassen mens moet voeren. Tijdens de naamgeving komt de baby voor het eerst buiten. De baby wordt dan gewassen en in nieuwe kleren gestoken. De meeste hindoes brengen dan meestal ook nog een bezoek aan de plaatselijke tempel. Als het kind een, drie, vijf of zeven maanden oud wordt, wordt bij hem of haar het hoofd kaalgeschoren. Ook wordt het oorlelletje doorboord. In het hindoeïsme wordt op deze manier geuit dat de ziel van het kind rein is en vanaf nul begint met leren. Het huwelijk Bij hindoes zijn de ouders sterk betrokken bij de zoektocht naar een huwelijkspartner. De ouders van de bruid geven de bruidegom aan het begin van de ceremonie allerlei geschenken, om zo de bruidegom welkom te heten. Als de liederen ter inzegening zijn begonnen, staat haar vader haar officieel af. Vervolgens worden de rechterhanden vastgebonden aan elkaar en wordt het bruidspaar besprenkeld, om zo de vereniging te versterken. Nadat ze zeven passen hebben gedaan in noordoostelijke richting (richting van de Poolster), waarbij bij elke pas een gelofte wordt uitgesproken, is het paar officieel in de echt verbonden. 1. De eerste stap is de stap voor voedsel 2. De tweede stap is de stap voor kracht 3. De derde stap is de stap voor voorspoed 4. De vierde stap is de stap voor geluk 5. De vijfde stap is de stap voor kinderen 6. De zesde stap is de stap voor het genieten van genoegens 7. De laatste stap is de stap voor levenslange vriendschap Dood Een van de 16 sanskara's vindt plaats tijdens het overlijden van een persoon. Zoals bij alle gebruiken verschilt dit ook weer per hindoe. Hier wordt weer één bepaalde situatie omschreven. De zoon van de stervende moet dan een druppel van de rivier de Ganges in de mond van de stervende doen (de oudste zoon moet dit doen in het geval van de vader die is overleden, de jongste zoon moet dit doen als de moeder is overleden). Water staat namelijk symbool voor het leven, de vergankelijkheid en de oneindigheid. Als vervolgens ook de anderen de persoon water in de mond hebben gedaan, leest de priester de stervende voor en bidt met hem en zijn familie. Omdat de hindoes geloven in een vergankelijk lichaam en een onsterfelijke ziel cremeren zij de doden zo snel mogelijk, omdat zij geloven dat de ziel zo snel mogelijk terug moet naar de oerbron. Nadat het lichaam in een doodskleed gewikkeld is, wordt het naar een crematorium gedragen, waar eerst enkele rituelen worden uitgevoerd en waar het dan vervolgens gecremeerd wordt. Voor de crematie legt de zoon van de overledene kleine stukjes brandend hout in de mond van de overledene waarbij de volgende woorden uitgesproken worden: Dit stuk voedsel wordt aan u opgediend, o overledene. Moge dit u tot genoegen zijn en moge dit uw bevrijding van alle banden inhouden. Tijdens het ontsteken van de brandstapel spreekt men gebeden uit de heilige teksten uit om de ziel vrede te schenken. Na de crematie worden de as, bloemen en botten verzameld, om deze vervolgens in de rivier de Ganges te verstrooien. Verspreiding Hindoeïsme in de wereld Ruim 80% van de bevolking van India wordt gerekend als hindoe. In de rest van de wereld leven nog bijna 55 miljoen hindoes. Buiten India bevinden zich grote hindoegemeenschappen in Nepal (22 mln.), Bangladesh (16 mln.), Sri Lanka (3 mln.) en Bali (3 mln.). Kleinere hindoegemeenschappen komen voor in het Verenigd Koninkrijk (1 mln.), Noord-Amerika (1 mln.), het Midden-Oosten (725.000), Mauritius (600.000), (Zuid-)Afrika (500.000), Rusland (500.000), Fiji (300.000), Nederland (215.000), Zuidoost-Azië en het Caraïbisch gebied. Nadat Nepal in 2006 tot seculiere staat werd uitgeroepen, heeft geen enkel land ter wereld meer het hindoeïsme als staatsgodsdienst. Hindoeïsme in Nederland De hindoeïstische gemeenschap in Nederland bestaat uit ca. 160.000 personen en is minder gevarieerd dan die in India. De grootste groep hindoes in Nederland wordt gevormd door de hindoestaanse Surinamers van wie de voorouders uit India komen. De Hindoestanen kunnen weer onderverdeeld worden in twee stromingen: Sanatan Dharm (75%) en Arya Samaj (25%). Daarnaast zijn er ongeveer 10.000 Tamil hindoes en verder zijn er rond 3000 autochtone Nederlandse hindoes. Sinds vijf jaar zijn er ongeveer 50.000 kenniswerkers uit India naar Nederland gekomen. Van hen is waarschijnlijk 80% hindoe. Er zijn in Nederland 44 hindoetempels. Zes daarvan zijn nieuwbouwtempels. De oudste is de Radha Krishna Mandir aan de Saaftingestraat in Amsterdam, die in maart 2000 werd geopend. De taal Sarnami Hindoestani is de moedertaal van circa 500.000 mensen die in de 18e en 19e eeuw van Brits-Indië naar Britse kolonies en andere landen in het Caraïbische gebied werden verplaatst. Zie ook Hindoeïsme van A tot Z Brahmanisme Vedanta Yoga Tantra (yoga) Hare Krishna-beweging Swami Bhaktivedanta Narayan Transcendente meditatie Shirdi Sai Baba Bhagwanbeweging (wordt soms ook tot het hindoeïsme gerekend) Lijst van religies en spirituele tradities Externe links Organisatie Hindoe Media The Oxford Centre for Hindu Studies The Hindu Universe Godsdienstfilosofie


source: wikipedia

text: Het Holifeest, Holi-Phagwa of Phagwa, Phagawan, Phaguaa is een hindoeïstisch feest dat jaarlijks rond de maand maart gevierd wordt en in feite een combinatie is van een lentefeest, een feest van de overwinning van het goede op het kwade én een Nieuwjaarsfeest. De kleurstof die ze gebruiken wordt ook wel Gulal genoemd. Het feest bestaat al honderden jaren. Volgens de gregoriaanse kalender wordt het in het voorjaar gevierd en in de hindoekalender op de dag na de volle maan van de maand Phaalguna. Naar deze maand is dit feest ook genoemd, Phagua of Phagwa. Op de dag van de volle maan vindt Holikadahan plaats. Bastantpanchami, Shivaratri, Holikadahan en Holi zijn hindoe-gedenkdagen in het hindoeïstische jaargetijde Basant. De mensen tellen af van tien tot 0 en dan begint het feest, overal vliegen zakjes met kleurpoeder de lucht in en iedereen begint te juichen Het Holifeest wordt gevierd met zang en dans, aperitiefhapjes, het strooien met gekleurd poeder, parfum (Goellaal) en het sprenkelen van gekleurd water (Abier). Het feest Binnen de jaargetijden van de hindoes worden de voorbereidingen van de Holi gestart op de dag van Basantpanchami, de vijfde dag van het jaargetij Basant in de maand Phaalguna. In de maand Phaalguna staat de zon op de dag van Makkarsankranti op de evenaar en helt de aarde met het noordelijk halfrond naar de zon en dat houdt in dat het noordelijk halfrond wordt opgewarmd. Voor de natuur in het noorden betekent het meer bloei en leven, hetgeen ook op het gevoel en gemoed van de mens inwerkt. Op de dag van Basantpanchami wordt een stek van de Rearh-plant (Ricinus/wonderboom), op een vaste locatie (holka) geplant. Hierbij wordt er gebeden en worden er offerandes gebracht door de Pandit (priester) met als doel voorspoed te verwerven voor de gelovigen en de hindoegemeente. Dit is ook de tijd dat na de gebeden en de lofzang aan god, de landbouwgronden worden ingezaaid en andere disciplines de (zakelijke) voorbereidingen treffen voor het aankomend Nieuwjaar. De hele maand wordt door de volksgemeente droog en brandbaar plantaardig materiaal verzameld voor de holka (bouwsel van stro, riet en takken, stengels en droog hout). Ook is de hindoegemeenschap actief bij het beleven van het aankomende holifeest, dat wordt ingeluid tijdens het Basantpanchami. Voorafgaand aan het Holi houden hindoes tijdens de volle maan op de laatste dag van Phaalguna een ceremonie, Holkadahan bij de holka, waarbij ze symbolisch holika, het kwade (een verdrijving, uitbanning van het kwaad in de vorm van dwalingen, kwade gedachten en gewoonten) verbranden. Na de offerande, die wordt verricht door een Pandit, wordt het plantje (symbool van het goede) verwijderd van de brandstapel. Het kwade, (gesymboliseerd door de holka) wordt vernietigd door het in brand te steken. De ceremonie Holikadahan houdt gebed (puja) en het bezingen van stichtelijke en Holi-liederen:(chautal, hori, oelahra, belwara, jhoemar, baiswara, ledj, rasia, bhartal, dhamari, chahaka, tjaitre, kabier en jogira) in. Zingend maakt men rondgangen om de brandstapel als teken van de overwinning van het goede en de vernietiging van de kwade macht. Het zingen gaat door totdat de holka helemaal uitgebrand is. In de hindoejaartelling is de dag na de holikadahan de start van de maanmaand Chaitra en tevens Nieuwjaar. Holi, het strooien met gekleurd poeder/water, begint nadat de as van de Holka is afgekoeld en de Pandit van de volksgemeenschap de ochtenddienst heeft uitgevoerd bij de Holka. Hierbij wordt na een gebed en het uitspreken van een heilwens voor geluk en welzijn van de gemeenschap in het nieuwe jaar, de aanwezigen getooid met een geluksteken (tilak), een eerste stip op het voorhoofd met de as van de holka. De as, vibhuti, dhoer, raakhi, van de Holka wordt door de hindoegemeenschap als heilig beschouwd, daar het is ontdaan van het kwaad en symbool is van Shiva. Hierna start het gekleurde feest van het voorjaar, tot laat in de nacht wordt er uitbundig gefeest: gegeten, gedronken en gezongen door jong en oud samen met familieleden, vrienden en kennissen. Het is immers een volksfeest. Men besproeit elkaar met verschillende geuren (parfum en reukwater) en bepoedert elkaar in verschillende kleuren en begiet elkaar met allerlei gekleurd water. Dit is dan ook het symboliseren van de in bloei staande natuur, maar dan bij de mens. Men wenst elkaar bij dit feest "Subh Holi!" toe, wat zoveel wil zeggen als 'Gelukkig Nieuwjaar!'. De hindoejaartelling is daarbij anders: met het inluiden van Holi in 2019 viert de hindoe het begin van het hindoejaar 2076. Verhaal achter het feest Na strenge devotie tot Brahma en de van hem gave verkregen beschouwde de demonenkoning Hiranyakashipu zich als de enige heerser over de wereld. De koning was een vereerder van Brahma (de god van de schepping, de schepper van de wereld) en in zijn waanzinnig verlangen naar steeds meer macht vroeg hij Brahma hem onsterfelijk te maken. Op een dag stond Shiva (de god van vernietiging) voor de koning en zei: "Koning, ik heb je gebeden aanvaard en je wens zal in vervulling gaan dat je niet gedood zult worden. Niet door een mens of door een dier, niet binnen of buiten, niet in de lucht en niet op de grond, niet overdag en niet 's avonds, niet door een wapen en ook niet door een vloek of spreuk." Eindelijk was Hiranyakashipu tevreden: hij was immers voor zijn doen onsterfelijk geworden! Hij liet iedereen in zijn land weten dat hij niet alleen koning was, maar ook god. Vanwege zijn kracht en macht had hij verordonneerd dat alleen hij aanbeden mocht worden. De mensen waren bang voor hem en gehoorzaamden de koning. Ze aanbaden hem als een god, en indien niet werden ze gedood. De zoon van de koning, Prahalad, weigerde echter zijn vader te aanbidden. De koning ontstak in woede en zei tegen zijn zoon: "Als je mij niet aanbidt, zul je gedood worden." Maar de zoon antwoordde dat niet de koning, maar Vishnu (de beschermgod van het heelal, die waakt over het welzijn van de mensen) zijn god was. Vanaf dat moment probeerde koning Hiranyakashipu zijn zoon te doden, maar Vishnu wist dat telkens op een wonderlijke manier te voorkomen. In het paleis woonde ook een zus van de koning: Holika. Van haar werd verteld dat ze veel (demonische) toverkunsten kende. Holika had gehoord van de ongehoorzaamheid van Prahalad en ze bedacht een boos plan, waarmee ze naar de koning ging. "Ik zal naar uw zoon gaan en hem vertellen dat ik stiekem ook Vishnu vereer. Ik zal hem voorstellen om samen een offer aan Vishnu te brengen door met z'n tweeën op een brandstapel te klimmen. Maar zelf trek ik een onbrandbaar kleed aan, zodat alleen de ongehoorzame Prahalad zal verbranden en bewezen zal worden dat jij god bent." De koning stemde toe in het plan. Op het volksplein op de avond van de verbranding waren veel mensen voor het paleis verzameld. Toen Holika en Prahalad op de brandstapel zaten werd het doodstil. De brandstapel werd aangestoken en enkele ogenblikken later laaiden de vlammen hoog op. Holika kwam in de vlammen om en Prahalad bleef ongedeerd. Toen verscheen Vishnu vanuit een pilaar in de gedaante van de half leeuw/half mens Narasimha. Hij pakte de koning Hiranyakashipu op en verscheurde hem met zijn klauwen op zijn schoot in een deuropening bij schemering. Zo kwamen de woorden waarmee Bramha de koning had gezegend uit: hij zou niet gedood worden door een mens, noch door een dier, noch binnen, noch buiten, noch in de lucht en ook niet op de grond, niet overdag en niet 's avonds, noch door een wapen, noch door een vloek of spreuk. De koning was op de schoot van Narasimha in een deuropening bij schemeravond en Vishnu kwam in de gedaante van half mens, half dier (leeuw). Narashima en gebruikte geen wapen, maar gewoon de klauwen van de leeuw/mens. Holika was verbrand, haar gave had niet gewerkt. Koning Hiranyakashipu werd gedood en zijn godaanbiddende zoon Prahalad bleef in leven. Deze bezinningsdag, holikadahan, wordt door de hindoes jaarlijks herdacht. Ze vieren dan de overwinning van het goede op het kwade, van het recht op het onrecht. Zie ook het volksverhaal Half leeuw, half mens. Varianten In Vrindavan en Mathura, waar Krishna opgegroeid is, wordt holi 16 dagen lang gevierd tot Rangpanchmi. Dit ter nagedachtenis aan de goddelijke liefde Raas Vilola van Radha en Krishna. Er wordt geloofd dat Krishna vele grappen maakte en zich geliefd maakte en de gopis goddelijk verhief tijdens deze 16 dagen van lente. Krishna klaagde ook bij zijn moeder Jasoda over het feit dat hij een blauwe huidskleur had en Radha aantrekkelijk mooi bruin was. Hierop kleurde Jasoda, Radha's en Krishna's huid met eenzelfde kleur in, wat symbool staat voor "ware liefde kent maar één kleur". Kamadeva (Kaamdev), de god van de liefde en wederzijds bekoren. Kaamdews lichaam werd vernietigd toen hij Shiva eens beschoot met zijn liefdespijlen, dit om Shiva uit zijn diepe langdurende meditatie te doen ontwaken. De reden hiervoor was om Parvati te helpen omdat zij lang had gewacht op Shiva om met hem te trouwen. Omdat zijn meditatie was onderbroken ontstak Shiva in woede waarbij hij zijn derde oog opende en met zijn starende blik Kaamdew raakte. Kaamdew verbrandde tot as. De echtgenote van Kaamdew, Rati, belichaming van passie en hartstocht, smeekte om genade bij Shiva, waarop hij voor Kaamdew een belichaming vanuit de as creëerde. Deze was niet fysiek van aard, maar een mentale belichaming. De reine emotionele en mentale staat van liefde in plaats van fysieke lust. Ter nagedachtenis aan deze transformatie wordt holi ook gevierd. Holi-Phagwa is ook bekend als: Holi Holika Holikotsava Holi Phagwa Het holifeest wordt feestelijk beëindigd op de dinsdag na de volle maan (phaaguna poernima), en dit heet 'Boerhwamangel' of 'Boerhwamangar', vrij vertaald: ouderen dinsdag. Hierbij gaan de nieuwelingen uit de familie bij hun ouderen, opa's, oma's, kennismaken en zegeningen halen. Zie ook Basant pantsjami Externe links Kalender met komende data voor Holi Holi Raas Vilola Radha en Krishna(Image Gallery) Radha en Krishna Holi Vrindavan Hindoeïsme Hindoeïstische feestdag Hindoeïsme in Suriname Maart Surinaamse feestdag Hindoestanen


text: Hippocrates van Kos (Oudgrieks: Ἱπποκράτης ὁ Κῷος) (Kos, ca. 460 v.Chr. – Larissa, 377 v.Chr.) was een Griekse arts. Zijn naam betekent paardentemmer. Hij wordt beschouwd als de grondlegger, de 'vader' van de westerse geneeskunde omdat hij als eerste natuurlijke in plaats van bovennatuurlijke oorzaken voor ziekten zag. Hij was een van de eersten in de westerse wereld die op basis van lichamelijke symptomen een diagnose kon stellen en daarbij een bepaalde therapie voorschreef. Hij haalde dus de geneeskunde in de westerse wereld uit de sfeer van toverij en godsdienst. Een van de grote verdiensten van Hippocrates is dat hij de medische wetenschap scheidde van de heersende natuurfilosofische benadering. Hij legde sterke nadruk op hygiëne, zowel voor arts als patiënt, op gezonde eet- en drinkgewoonten, het belang van frisse lucht en een natuurlijk verloop van processen in het lichaam. Hij was ervan overtuigd dat gezondheid bij de mens afhing van de balans tussen lichaamssappen; onbalans zou ziekte veroorzaken. Dit wordt de leer der humores genoemd. Het menselijk lichaam zou bestaan uit vier soorten lichaamssappen: slijm, bloed, gele gal en zwarte gal (). De fysieke en psychische toestand (het temperament) en ziekteverschijnselen werden verklaard uit het bestaande gehalte aan de verschillende sappen. Een teveel aan slijm (flegma) zou een flegmatisch of kalm temperament tot gevolg hebben; een teveel aan bloed een sanguinisch of optimistisch, gepassioneerd temperament; een teveel aan gele gal een cholerisch of prikkelbaar, opvliegend temperament; en een teveel aan zwarte gal een melancholisch, depressief temperament. Een onbalans zou behandeld moeten worden met een dieet. Later werden deze ideeën, die lange tijd grote invloed op de medische wetenschap zouden houden, overgenomen door de invloedrijke Grieks/Romeinse arts Claudius Galenus. Deze zou de theorie verbinden met die van de vier elementen: het flegmatische verbond hij met water, het sanguine met lucht, het cholerische met vuur en het melancholische met aarde. Eerst dacht men dat de ziekte epilepsie (van de stam van het Oud-Grieks woord (= slaan, grijpen), ) te maken had met de goden, die iemand met de vallende ziekte stevig aanpakten, nadat ze hem betrapten op een goddeloze daad. Hippocrates ontdekte dat het een lichamelijk fenomeen was, en dus geen straf. Hippocrates had een praktijk en een artsenschool op zijn geboorte-eiland Kos, waar hij zijn leerlingen een hoge beroepsmoraal bijbracht. Hij ontwierp een plechtige artseneed waar hij zijn pupillen aan verplichtte en die heden ten dage ook in Nederland, België en Duitsland door artsen bij hun afstuderen wordt afgelegd. Hoewel er verschillende vormen van de eed bestaan wordt hij nog altijd de 'Eed van Hippocrates' genoemd. Hippocrates maakte ook gebruik van extracten uit de wilgenbast als pijnstiller en koortsonderdrukker. Isolatie van de werkzame stof uit dit extract, salicylzuur, heeft in de 19de eeuw geleid tot de ontdekking van acetylsalicylzuur, dat door Bayer als eerste onder de merknaam Aspirine zou worden gecommercialiseerd. Een verzameling van zo'n 70 tot 80 geschriften met medische onderwerpen is vernoemd naar Hippocrates: het Corpus Hippocraticum. Gezien het feit dat deze in verschillende Ionische dialecten geschreven zijn en elkaar zo nu en dan tegenspreken, staat het vrijwel zeker vast dat deze niet door Hippocrates alleen op schrift zijn gezet. Wel bevatten de werken zijn ideeën over en benadering van de medische wetenschap. De Aforismen en de Eed van Hippocrates maken deel uit van deze serie werken. Zie ook Hippocrates van Chios Oud-Grieks arts Kos Persoon in de 5e eeuw v.Chr. Persoon in de 4e eeuw v.Chr.


text: Het zotte geweld of de De dwaze maagd is een bronzen beeld gemaakt door Rik Wouters in 1912. Toelichting Wouters maakte het beeld in zijn atelier te Bosvoorde (Brussel). Hij wilde breken met het kille academisme en kreeg inspiratie na het zien van de Amerikaanse ballerina Isadora Duncan, wier wilde Skythendans beroemd was. In het gezelschap van zijn vrouw Nel woonde hij in december 1907 een opvoering van l'Isadorable bij in de Brusselse Muntschouwburg. Met een zieke Nel als model creëerde hij een extatische en schaterlachende danseres in beweging. Vijf jaar zou hij eraan werken. Hij plaatste het twee meter hoge beeld op een sokkel om de veerkracht extra te benadrukken. Oorspronkelijk heette dit meesterwerk van de beeldhouwkunst De dwaze maagd. Later raakte Het zotte geweld in zwang. Het beeld overtuigde de Brusselse galerijhouder Georges Giroux om Wouters een contract en een maandloon te geven. Exemplaren Van het beeld bestaan verscheidene exemplaren. Na de dood van Wouters liet zijn jonge weduwe nog afgietsels maken. Het beeld is onder meer te zien in: het Museum van Elsene (ooit roze geschilderd tijdens een studentenfeest in de jaren 70); de Belfius Collectie; het beeldenpark Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst Middelheim te Antwerpen, geleend sinds 1950 door het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen het openluchtmuseum Château de Colonster in Luik (gift van dr. Désiré Jaumain); het Musée des beaux-arts van Lyon. Externe links Het zotte geweld inspireert 13-jarige Lula Maris tot een zotte dans, Bruzz, 18 mei 2016 Rik Wouters, het Zotte Geweld, Openbaar Kunstbezit Vlaanderen Het Zotte Geweld, Belfius Art Collection Rik Wouters, Middelheim Museum Bibliografie , De feesttooi van het licht. Over Rik Wouters, in: Bijlichtingen. Kijken naar schilders, Uitgeverij Atlas, 2001 en , Nel, een zot geweld, Uitgeverij Wereldbibliotheek, 2016 Beeld van Rik Wouters Beeld in Vlaanderen Beeld in Wallonië Beeld in Brussel Beeld in Frankrijk Kunstwerk in Antwerpen Elsene Cultuur in Lyon


text: Huiselijke zorgen is een beeld te Bosvoorde/Brussel dat in 1913 gesculpeerd is door Rik Wouters. Over het ontstaan van dit beeld vertelt Nel, zijn vrouw en model: "...Op een avond, terwijl Rik me zijn beeldhouwplannen toevertrouwde, bleef ik rechtstaan, met gekruiste armen, het hoofd lichtjes voorovergebogen, peinzend. Ik zag Rik naar penseel en papier grijpen en koortsig tekenen ... Ik was er me niet van bewust, dat hij de eerste hand legde aan dit kunststuk "Huiselijke zorgen", intieme en grootse figuur ...". Van dit beeld zijn 12 exemplaren gegoten. Die bevinden zich hoofdzakelijk in België, maar sommige exemplaren zijn wat verder gereisd, zoals uit deze opsomming blijkt: Mechelen, Ronse, Den Haag, Antwerpen, Keulen, Buenos Aires, Amsterdam, Brugge, Deurle, Watermaal-Bosvoorde, Kapellen, Boom. Beeld in Brussel Beeld van Rik Wouters Watermaal-Bosvoorde Beeld in Argentinië


text: Homerus, ook wel Homeros (Oudgrieks: , Hómēros), was een Griekse dichter en zanger die leefde van ca. 800 v.Chr. – ca. 750 v.Chr. Hij vervaardigde epische gedichten, waarin hij een groot aantal overgeleverde heldensagen, godenverhalen en mythische vertellingen uit zijn cultuur verwerkte. Twee epische gedichten, de Ilias en de Odyssee, de oudst bekende en bewaard gebleven literaire werken van de Griekse letterkunde, worden aan hem toegeschreven. Hier bestaat echter al lange tijd grote onzekerheid over. Het wordt zelfs betwist dat beide werken door één auteur zijn vervaardigd. De historicus en schrijver Simon Sebag Montefiore schrijft in zijn boek "Wereld" (2022): Tussen 750 en 650 schreef een groep schrijvers, later gepersonaliseerd als 'Homerus', twee grote epische gedichten, de Ilias en de Odyssee, waarin oude Myceense verhalen zijn samengenomen. Biografie Over zijn geboorteplaats zijn de geleerden het oneens. Sommigen zeggen Smyrna - het huidige Izmir in Turkije - , anderen het eiland Chios. Chios wordt met grote nauwkeurigheid beschreven in de Odyssee en reeds in de 6de eeuw v.Chr. waren er op dat eiland rapsoden die zichzelf Homeridae (kinderen van Homerus) noemden en die zijn gedichten uitvoerden. Het eiland Ios in de Cycladen beroept zich op zijn begraafplaats. Zijn naam werd reeds in de oudheid uitgelegd als een afleiding van "ὁ μὴ ὁρῶν", "de niet ziende", met andere woorden: zijn naam was een aanduiding dat hij blind was. Sommigen zijn van mening dat hij zijn ogen sloot, wanneer hij een verhaal vertelde en daardoor de bijnaam "de blinde bard" kreeg. Ook de tijdsperiode en de omstandigheden waarin hij leefde blijven tot op vandaag grotendeels in nevelen gehuld. De Nederlandse geleerde Ruijgh heeft getracht aan te tonen dat Homerus reeds in de negende eeuw voor Christus moet hebben geleefd. Zijn handicap is een voor de hand liggende reden, waarom hij de kost verdiende met het verzamelen van verhalen, die hij waarschijnlijk door iemand anders liet opschrijven, maar zeker is dat niet. Sommigen beweren zelfs dat hij nooit bestond, of dat de naam Homeros een verzamelnaam was voor verschillende dichters, die de Ilias en Odyssee schreven. De studie omtrent deze onzekerheden, noemt men de homerische kwestie. Het wordt erg waarschijnlijk geacht dat de gedichten ontstonden aan de westkust van Turkije of in de oostelijke Egeïsche Zee: de regio Ionië waartoe ook Ios en Smyrna behoren. De taal van de gedichten van Homerus is over het algemeen Ionisch, met lagen van archaïsmen en sporen van dialecten uit andere delen van de Griekse wereld. De Amerikaanse geleerde Milman Parry heeft aangetoond dat achter de werken van Homerus een mondelinge overlevering schuilgaat. Hij bewees zijn stelling aan de hand van de structuur en het muzikale ritme van de gedichten en met de herhalingen van clichés zoals "rozevingerige dageraad", "ongeoogste zee" en "goddelijke Odysseus" waarop een bard kon terugvallen om een opening te vullen. Dat sluit niet uit dat er echt een Homerus kan geweest zijn die het bestaande mondelinge materiaal samenbracht in de volledige Ilias en misschien een tweede Homerus die hetzelfde deed met de Odyssee. Beiden zijn samenhangende literaire werken die in geschreven vorm voltooid zijn in de 8ste of het begin van de 7de eeuw v.Chr. Werken De Ilias en de Odyssee zijn epische gedichten. Ze zijn gesitueerd rondom de strijd om Troje, een stad in het noordwesten van Klein-Azië. Er bestonden wellicht reeds vele eeuwenlang mondeling overgeleverde Trojaanse heldensagen, waaruit de beide epen zijn samengesteld. Ilias De Ilias (zo genoemd naar de andere naam van Troje, Ilion) beschrijft 51 dagen uit het 10e jaar van die oorlog. De voorgeschiedenis van die episode komt slechts terloops aan de orde: de schaking van Helena, de dochter van Leda en Zeus, gehuwd met koning Menelaüs van Sparta, door Paris, de zoon van koning Priamus van Troje, de veldtocht om Helena te bevrijden onder leiding van Agamemnon en gebeurtenissen tijdens de eerste zes jaar van het beleg. Het eigenlijke thema van de Ilias is de wrok van Achilles jegens de Griekse leider Agamemnon: ruzie om een buitgemaakte slavin. Achilles onttrekt zich hierom aan de strijd; militaire rampspoed voor de Grieken is daarvan het gevolg. De dood van Achilles' wapenmakker Patroclus doet Achilles weer aan de strijd deelnemen om zich te wreken op de Trojaanse held Hector. De uitvaart van Hector is de laatste episode van de Ilias. Het sneuvelen van Achilles, die getroffen zou worden in zijn spreekwoordelijk geworden achillespees en de inname van Troje middels de klassieke krijgslist van het Paard van Troje, komen er niet in voor. De Grieken zelf vatten het thema van de Ilias samen met 3 woorden: eris (twist, tussen Achilles en Agamemnon), menis (wrok, van Achilles tegen Agamemnon en de Grieken) en tisis (wraak, door Achilles gekoeld op Hector die Patroclus gedood had). Odyssee De uit 24 boeken bestaande Odyssee (afgeleid van de naam Odysseus, een Griekse koning van het eiland Ithaka) is een raamvertelling, waarin de tien jaar durende reis van de hoofdpersoon Odysseus wordt verteld. Het kader vormt de terugkeer van de held van het eiland van de nimf Calypso, zijn verblijf op het paleis der Phaeaken, waar hij zijn lotgevallen verhaalt en de eigenlijke thuiskomst in zijn koninkrijk Ithaca, waar hij afrekent met de vele vrijers van zijn vrouw Penelope, die trouw op hem heeft gewacht. Penelope zei dat ze een nieuwe man zou kiezen als ze klaar was met weven, maar telkens als ze bijna klaar was, trok ze haar werk weer los. Toegeschreven werken Aan Homerus werden in de Oudheid de volgende werken toegeschreven: Batrachomyomachia - Een oorlog tussen kikkers en muizen. De Zeven tegen Thebe, ook wel Thebais genoemd - Het verslag van de zeven helden die een veldtocht tegen Thebe ondernamen: Adrastus, Polynices, Tydeus, Capaneus, Parthenopaeus, Mecisteus en Amphiaraüs. Hymnen aan verschillende godheden, de zogenaamde Homerische hymnen. Epigonoi - Herodotus (4.32) laat in het midden of dit verloren gegane epos al dan niet van de hand van Homerus is. Twijfel Deze werken zijn echter alle van aanzienlijk latere datum dan de Ilias en de Odyssee en kunnen niet van 'Homerus' zijn. Men denkt dat 'Homerus' in de loop der eeuwen een soort van kwaliteitsstempel is geworden. Als men een goed Grieks verhaal vond waarvan de auteur niet (meer) bekend was, werd het soms bestempeld als een tekst van Homerus. Er wordt zelfs gezegd dat Homerus nooit bestaan heeft en dat het een verzamelnaam is voor alle schrijvers die aan de homerische werken hebben geholpen. Vertalingen Vertalingen van de Ilias in het Nederlands: Homerus: Ilias, de wrok van Achilles; ingeleid en vertaald in Nederlandse hexameters door H.J. de Roy van Zuydewijn, 2004. Homerus: Ilias, vertaald door M.A. Schwartz, Amsterdam, 1956 (en vele herdrukken). Homerus: Ilias, vertaald door Ben Bijnsdorp. Homeros: Ilias, (metrische vertaling), vertaald door Imme Dros, Van Oorschot, Amsterdam 2015. In 1999 verscheen van Dros al een bewerking van de Ilias onder de titel Ilios. Het verhaal van de Trojaanse oorlog. Homerus, Ilias. Wrok in Troje, vertaald door Patrick Lateur in vijfvoetige jamben, Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010, 20142. Bekroond met de Vlaamse Cultuurprijs Letteren 2013. Homerus: Ilias (metrische vertaling), vertaald door Dr. Aegidius W. Timmerman, uitg. H.J. Paris, Amsterdam, 1931. Homeros, Ilias en Odyssea, vertaald door Frans van Oldenburg Ermke, Kempische Boekhandel, 1959. Vertalingen van de Odyssee in het Nederlands: Homeros' Odyssee, vertaald door Bertus Aafjes, uitgeverij Meulenhoff, 1965. Homerus: Odyssee, de terugkeer van Odysseus; ingeleid en vertaald in Nederlandse hexameters door H.J. de Roy van Zuydewijn, 1992. Homerus: Odyssee, vertaald door M.A. Schwartz, Amsterdam, 1956 (en vele herdrukken). Homerus: Odyssee, vertaald door Ben Bijnsdorp. Homerus: Odyssee (metrische vertaling), vertaald door Dr. Aegidius W. Timmerman, uitg. H.J. Paris, Amsterdam, 1934. Homeros, Odysseia, (metrische vertaling), vertaald door Imme Dros, Amsterdam, 1991. Homerus, Odyssee. Een zwerver komt thuis, vertaald door Patrick Lateur in vijfvoetige jamben, Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2016. Invloed De invloed van Homerus op de westerse cultuur in het algemeen, en de literatuur, in het bijzonder ook de Nederlandse, is groot. Literatuur Joachim Latacz, Homeros. De eerste dichter van het Avondland, 1989, Alberto Manguel, De Ilias en de Odyssee van Homerus. Een biografie, 2008, Auteur in het publiek domein Schrijver in de 8e eeuw v.Chr.


text: Henricus Antonius (Han) van Meegeren (Deventer, 10 oktober 1889 – Amsterdam, 30 december 1947) was een Nederlands kunstschilder en kunstvervalser. Hij vervalste onder meer werken van Johannes Vermeer. Levensloop Van Meegeren werd geboren als zoon van een leraar, Hendrikus Johannes van Meegeren en Augusta Louisa Henrietta Camps. Hij ontwikkelde vaardigheid in tekenen, schilderen, etsen en aquarelleren en had belangstelling voor de Nederlandse klassieke schilders, onder de invloed van zijn leraar op de HBS in Deventer, Bart Korteling (1853-1930). Zijn vader was gekant tegen zijn werk als schilder. Als hij zijn zoon betrapte, moest deze strafregels schrijven: 'Ik ben niets, ik weet niets, ik kan niets'. Studie bouwkunde Van 1907 tot 1913 studeerde Van Meegeren, op aandringen van zijn vader, bouwkunde aan de Technische Hoogeschool Delft. Hij maakte zijn studie niet af. Wel ontwierp hij tijdens zijn studie het aan de Sint-Huybrechtstoren grenzende clubhuis voor roeivereniging D.D.S. in Delft. Kort vóór het beëindigen van zijn studie ontving hij een prestigieuze vijfjaarlijkse gouden medaille voor zijn studie betreffende het interieur van de Laurenskerk in Rotterdam. Maar Van Meegeren beschikte over een onwrikbare passie, liet zich niet afhouden van wat hij als zijn levenswerk zag, en beëindigde zijn studie bouwkunde. Schilder In 1913 vestigde hij zich als kunstschilder in Den Haag. Van Meegeren had een moeilijke weg gekozen. De moderne kunst had hij afgezworen en het was weinig waarschijnlijk dat hij erkenning zou krijgen door te schilderen in een stijl die eeuwen daarvoor populair was geweest. Hoewel zijn werk in eerste instantie welwillend werd ontvangen, werd hij daarna door kunstcritici geridiculiseerd en kon op een gegeven moment zelfs niet meer exposeren. Nietttemin had hij met enkele werken veel succes, en ook werd hij veel gevraagd als portretschilder. Een heel bekend werk van Van Meegeren onder zijn eigen naam was (en is nog steeds) in veel Nederlandse huiskamers terug te vinden, namelijk het Hertje, een koperdiepdruk uit 1921. Eigenlijk gaat het om een ree, een schilderij naar speelgoed van toenmalige prinses Juliana. Omdat de titel Het reetje van Juliana niet netjes gevonden werd, noemde men het werk naar een hertje. Van Meegeren maakte het tijdens een les op een academie voor freules in Den Haag, waar hij tekenleraar was. Een variant van het Hertje, het Hertje met jong, komt ook veel voor. Een minder vaak voorkomend werk van Van Meegeren is de rotogravure van de Vechtende pauwen, met onbekende datum. Het origineel is in het bezit van Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam. Zijn Straatzangers uit 1928 werden ook geliefd door het publiek. Eerste vervalsingen In 1923 maakte van Meegeren hij zijn eerste vervalsingen naar twee portretten van Frans Hals, waarschijnlijk om er wat aan te verdienen. De vervalsingen werden via een bemiddelaar gekocht door de bekende kunsthistoricus Cornelis Hofstede de Groot, die het werk De lachende Cavalier erkend als een echte Hals. Bij onderzoek aan onder andere de gebruikte verf bleek al snel dat het vervalsingen waren. De naam van Van Meegeren kwam daarbij niet in de publiciteit. De vervalsing betekende een gevoelige aanslag op de reputatie van Hofstede de Groot. Een rechtszaak werd geannuleerd nadat de kunsthandelaar zijn klant die een ander doek had gekocht, schadeloos had gesteld. Van Meegeren vond de plaatselijke critici vals en onwetend en hij wilde zijn gelijk bewijzen door hen publiekelijk te vernederen. Hij was lid van de Haagse Kunstkring en uitte zijn mening onder meer in hun blad De Kemphaan (1928-1930) waarvan Jan Ubink redacteur was. Toen Van Meegeren als voorzitter werd geweigerd, ondanks door hem aangeboden financiële steun aan de noodlijdende Kring, verhuisde hij in 1932 met zijn echtgenote naar Frankrijk. In zijn villa te Roquebrune-Cap-Martin waar hij iedere bezoeker weerde, legde hij zich toe op het perfectioneren van het schilderen van oude meesters. Van Meegeren, die zeer bekend werd met de schildertechnieken van de Nederlandse meesters, besloot een valse Vermeer te maken. Het werd in 1937 een schilderij van de Emmaüsgangers. Als de critici het werk zouden prijzen, zou Van Meegeren onthullen dat het een vervalsing was. Daarmee zou hij de onwetendheid van de critici hebben aangetoond. In het bijzonder was dr. Abraham Bredius zijn doelwit. Deze was een autoriteit op het gebied van Vermeer en werd door Van Meegeren zeer veracht. Methode Van Meegeren was een nauwkeurig vervalser. Het schilderij moest niet alleen worden uitgevoerd naar de stijl en de vaardigheid van Vermeer, het moest er ook oud uitzien. Vermeer was niet beroemd tot ongeveer het begin van de 20e eeuw; men kende toen nog slechts ongeveer veertig van zijn werken. Van Meegeren wist de hand te leggen op 17e-eeuwse doeken om op te schilderen; maakte aan de hand van oude formules zijn eigen verven uit onbewerkte materialen om authenticiteit te waarborgen; en gebruikte dezelfde soort penselen die Vermeer gebruikt zou hebben. Hij bedacht ook een methode om met bakeliet de verf na toepassing hard te laten worden alsof deze al eeuwen oud was. Nadat het schilderij af was, verhitte Van Meegeren het in een oven om de verf te laten uitharden, daarna rolde hij het over een cilinder om het een licht craquelé te geven en waste het later met zwarte inkt in om de zo ontstane craquelures te vullen. Het kostte Van Meegeren enkele jaren om zijn technieken uit te werken. Toen hij klaar was, was hij tevreden met zijn werk. Niet alleen omdat zijn nagebootste Vermeer, De Emmaüsgangers, een overtuigende vervalsing was, maar ook omdat hij vond dat het een fraai werk was geworden. Eerste resultaten Van Meegeren schakelde Rens Strijbis in, een bevriende makelaar te Laren c.q. Apeldoorn, die het werk aan de grote kunstkenner Bredius presenteerde. Deze had al een tijd verkondigd dat er nog onontdekte Vermeers uit diens Italiaanse periode moesten bestaan en zag zijn theorie bevestigd. De overige Nederlandse kunstkenners waren net zo gemakkelijk overtuigd, al waren er enkele kritische stemmen in Frankrijk die het schilderij als vals beschouwden. De schilder genoot van zijn succes. Hij had eraan gedacht de fraude te onthullen, maar toen hij de valse Vermeer aan Museum Boijmans Van Beuningen verkocht voor een bedrag dat nu gelijk zou zijn aan ettelijke tientallen miljoenen euro's, bedacht hij zich. Hij had bewezen dat de kunstwereld goedgelovig was, en hij vond nu dat het hem paste om daarmee geld te verdienen. Oorlogsjaren Tussen 1938 en 1945 exposeerde Van Meegeren zowel in Duitsland als in Nederland, onder meer bij Museum Boijmans. Hij wilde ook exposeren bij Miep Eijffinger, maar die wilde geen Duitsers in haar galerie, waarna Van Meegeren een expositie organiseerde in Panorama Mesdag. Hij maakte nog zes valse Vermeers. De kwaliteit van sommige van deze werken zou hem in andere tijden wellicht eerder hebben ontmaskerd, maar de wereld had het druk met de oorlog en de bezetting en Van Meegeren kon zijn activiteiten ongestoord voortzetten. Doordat er tijdens de bezetting toch al een actieve en geheimgehouden handel in kunst aan de gang was, konden Van Meegerens vervalsingen mooi meeliften. Zo werd zijn Christus en de overspelige vrouw aan Hermann Göring verkocht, hoewel er geen gegevens over de herkomst bekend waren.Van Meegeren vervalste niet alleen werk van Vermeer, maar ook van Frans Hals, Ter Borch en Pieter de Hooch. Duitse bezetter stal kunstschatten Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog stuitten geallieerde troepen in Oostenrijk op een zoutmijn, waar de belangrijkste nazi's de kunstwerken hadden verborgen die ze hadden gestolen in de door het Derde Rijk bezette landen. De strijdkrachten lieten kunstexperts komen om zeker te stellen dat de schatten correct werden behandeld, geïdentificeerd en gerepatrieerd. Tussen deze schatten bevonden zich kunstwerken uit de verzameling van 'Reichsmarschall' Hermann Göring. In Görings collectie zat een “Vermeer” die men niet kon thuisbrengen, Christus en de overspelige vrouw. Een onderzoek leidde naar Van Meegeren, die in grote weelde leefde in het Roode Huys aan de Keizersgracht. Hij had het werk door bemiddeling van Petrus Jan Rienstra van Stuyvesande aan de kunsthandelaar Alois Miedl verkocht. Rechtszaak Omdat Van Meegeren de herkomst van het schilderij niet kon verklaren zonder toe te geven dat hij zelf de schilder was, dachten de Nederlandse autoriteiten dat hij een collaborateur was. In mei 1945 werd hij gearresteerd. Van Meegeren bevond zich nu in een lastig parket. Collaboratie kon worden bestraft met een langdurige gevangenisstraf of zelfs de doodstraf. Op vervalsing stond slechts twee jaar. Na enkele dagen in de cel vertelde hij de autoriteiten de waarheid. Hij werd aanvankelijk niet geloofd, maar men liet zich toch al gauw overtuigen. Van Meegeren werd opgesloten in Herengracht 458 van Duitser Alois Miedl (toen in gebruik bij het Militair Gezag) en schilderde daar onder toezicht nog een vervalsing: Christus in de tempel. In november 1947 werd hij tot één jaar gevangenisstraf veroordeeld. Zijn echtgenote heeft altijd beweerd dat zij nergens van op de hoogte was, ook toen haar werd gevraagd of het glaswerk en het kannetje op De Emmaüsgangers haar niet bekend voorkwamen, aangezien die bij haar thuis op de schoorsteenmantel stonden. Voordat zijn straf inging, overleed Van Meegeren op 58-jarige leeftijd in de Valeriuskliniek te Amsterdam aan een hartinfarct. Hij werd gecremeerd en later bijgezet op de Algemene Begraafplaats te Deventer. Zijn dodenmasker is in 2014 aangekocht door het Rijksmuseum Amsterdam. Latere resultaten Voor zover het erom ging de kunstwereld van Van Meegerens kwaliteiten te overtuigen, kan men zeggen dat zijn actie op twee manieren succes had. Ten eerste zou hij zonder zijn geruchtmakende vervalsingsaffaire een volkomen vergeten schilder zijn geweest. Nu is hij wereldberoemd en brengen zijn schilderijen onder eigen naam hoge prijzen op en zijn er zelfs valse Van Meegerens op de markt. Ten tweede ging na zijn ontmaskering een golf van zelfkritiek door de museumwereld en werden verscheidene dubieuze oude meesters van de muren verwijderd. Daaronder waren ook enkele Van Meegerens zoals uit de opgegeven literatuur moge blijken. Privéleven Van Meegeren trouwde op 18 april 1912 met Anna de Voogt en kreeg met haar een zoon en een dochter. Na een echtscheiding in 1923 trouwde hij op 22 november 1928 met Johanna Theresia Oerlemans, die zelf ook eerder getrouwd was en een kind had. In 1943 scheidde hij eveneens van haar. Tentoonstellingen (selectie) Han van Meegeren. Van (miskend) kunstenaar tot meestervervalser, Kunsthal, 1996 Werk in openbare collecties (selectie) Museum de Fundatie, Zwolle Rijksmuseum Amsterdam Wereldmuseum Amsterdam Museum De Waag in Deventer Boijmans van Beuningen in Rotterdam Films In de film Een echte Vermeer (2016) van Rudolf van den Berg is het verhaal van Van Meegeren gedramatiseerd en wordt hij verliefd op de vrouw van kunstcriticus Abraham Bredius. De hoofdrollen worden gespeeld door Jeroen Spitzenberger, Porgy Franssen en Roeland Fernhout. In 2019 ging in Toronto The last Vermeer in première, een film van Dan Friedkin, met Guy Pearce in de hoofdrol. Het scenario van Mark Fergus en Hawk Ostby is gebaseerd op het boek The Man Who Made Vermeers van de Amerikaanse kunsthistoricus Jonathan Lopez. De film is in Nederland niet in de bioscoop, maar rechtstreeks op VOD uitgebracht. Literatuur Marijke van den Brandhof, Een vroege Vermeer uit 1937. Achtergronden van leven en werken van de schilder/vervalser Han van Meegeren. Utrecht/Amsterdam: Het Spectrum, 1979 Marie-Louise Doudart de la Grée: Emmaüs, A.W. Bruna & Zoon 1946. Het boek geeft in romanvorm een beeld van het leven van Van Meegeren. Met illustraties van Van Meegeren. D. Kraaijpoel & H.A. van Wijnen: Han van Meegeren en zijn meesterwerk van Vermeer 1889-1947, Waanders 1996. Frederik H. Kreuger: Han van Meegeren, meestervervalser (een biografie). Veen Magazines, Diemen 2004. Frederik H. Kreuger: De arrestatie van een meestervervalser. Veen Magazines, Diemen 2006. Frederik H. Kreuger: A New Vermeer, Life and Work of Han van Meegeren Rijswijk 2007, Arend Hendrik Huussen Jr.: Henricus (Han) Antonius van Meegeren (1889 - 1945). Documenten betreffende zijn leven en strafproces. (Cahiers uit het noorden 20), Zoetermeer, Huussen 2009. Arend Hendrik Huussen Jr.: Henricus (Han) Antonius van Meegeren (1889 - 1945). Documenten, supplement. (Cahiers uit het noorden 21), Zoetermeer, Huussen 2010. Frederik H. Kreuger: Van Meegeren Revisited & List of Works, Erasmus Boekhandel Amsterdam 2010, Jonathan Lopez: The Man Who Made Vermeers, Harcourt, 2009. Clay G. Small: The Forger's Forgery, River Grove Books 2021, ISBN 9781632993670 Externe links Aan Van Meegeren gewijde website, met o.a. onder eigen naam geschilderd werk Privécollectie inclusief biografie, alle vervalsingen, artikelen en literatuur De valse Vermeers van Van Meegeren op Arttube (Boijmans) I. Schöffer, 'Meegeren, Henricus Antonius van (1889-1947)', in: Biografisch Woordenboek van Nederland 3 (1989) Han van Meegeren: meestervervalser, uitzending Andere Tijden, 30 januari 2014 Engelstalig profiel van Han van Meegeren met foto's Nederlands kunstschilder Nederlands fraudeur


text: Hypersone trillingen zijn geluidstrillingen met een frequentie die hoger ligt dan 800 megahertz: de bovengrens van ultrageluid. Deze trillingen kunnen, evenals ultrasone trillingen, niet door het menselijk gehoororgaan worden waargenomen. De grens tussen ultrasoon en hypersoon is enigszins triviaal, maar is historisch ontstaan omdat het lange tijd technisch niet mogelijk was geluidsfrequenties hoger dan 800 MHz op te wekken. Inmiddels is dat wel mogelijk, door gebruik te maken van het piëzo-elektrisch effect en magnetostrictie, maar het onderscheid tussen de beide termen is blijven bestaan. Toepassing Hypergeluid wordt gebruikt bij de studie naar vaste stoffen, omdat de hierbij gebruikte frequenties ongeveer overeenkomen met fonons van kristallen, en daardoor een interactie kunnen geven. Ook is het bijvoorbeeld mogelijk om met hypergeluid invloed uit te oefenen op het paramagnetisme van bepaalde stoffen ('APR': 'akoestische paramagnetische resonantie') waarbij het mogelijk is specifieke eigenschappen van deze stoffen te bestuderen. Akoestiek


text: De hertz (symbool: Hz) is de afgeleide SI-eenheid van frequentie. De hertz wordt gebruikt bij periodieke (zich herhalende) verschijnselen. 1 Hz komt daarbij overeen met een periode van 1 seconde. Zou iemand regelmatig, eenmaal per seconde op een tafel tikken, dan heeft dat tikken een frequentie van 1 Hz. Tikt de persoon sneller, bijvoorbeeld tweemaal per seconde (de periode is dan 0,5 s), dan bedraagt de frequentie 2 Hz. In SI-basiseenheden uitgedrukt komt de Hz overeen met s−1. De hertz wordt vaak gecombineerd met een van de officiële SI-prefixen tot bijvoorbeeld kilohertz (1 kHz = 103 Hz), megahertz (1 MHz = 106 Hz) of gigahertz (1 GHz = 109 Hz). Naamgeving De frequentie-eenheid is genoemd naar de Duitse natuurkundige Heinrich Hertz, die belangrijke bijdragen leverde op het gebied van elektromagnetisme. De naam hertz werd aangenomen door de CGPM (Conférence générale des poids et mesures) in 1960. Tot die tijd werd frequentie gewoonlijk uitgedrukt in trillingen per seconde, in het Engels: cycles per second (cps), met onder meer veelvouden kilocycles (kcps) en megacycles (Mcps). Deze eenheden zijn in de jaren zeventig van de twintigste eeuw steeds meer vervangen door de hertz, hoewel de cps in Angelsaksische landen nog vaak gehanteerd wordt. Dat geeft weinig verwarring want de eenheden Hz en cps zijn synoniem. Formulenotering In natuurkundige formules wordt de frequentie vaak niet uitgedrukt in hertz, maar in een meer toepasselijke eenheid als radialen per seconde. Men spreekt dan over hoeksnelheid of hoekfrequentie. Eén radiaal per seconde komt overeen met 2 maal de trillingsfrequentie in hertz. Het symbool in dat soort formules is (omega). Het symbool voor de frequentie in hertz is of (nu). In plaats van frequentie (in hertz) wordt bij de bespreking van golfverschijnselen meestal de golflengte gehanteerd. De relatie is = × , waarbij de frequentie in hertz is, (van velocitas) de voortplantingssnelheid in meter per seconde en de golflengte in meter. Enkele voorbeelden Elektriciteit De wisselspanning die in Europa op stopcontacten staat heeft een frequentie van 50 Hz. Radiogolven De frequentie van radiogolven wordt uitgedrukt in kHz, MHz of GHz. Afhankelijk van de radioband (met name bij de lange-, midden- en korte-golfband) werd vroeger vaak de golflengte (in vacuüm) genoemd. De golflengte is omgekeerd evenredig met de frequentie: het product van golflengte (in meters) en frequentie (in MHz) is ongeveer 300, de snelheid van het licht. In tegenstelling tot de frequentie is de golflengte van een signaal iets afhankelijk van het medium waardoor de golf zich voortplant. In de praktijk gebruikt men nog vaak het woord 'golflengte' als men 'frequentie' bedoelt. Dan vindt men in het programmablad een pagina met het opschrift 'Golflengten' terwijl daaronder alleen frequenties staan vermeld. Geluid Het gehoor van een kind kan geluidstrillingen met een frequentie tussen 20 Hz en 20 000 Hz waarnemen als geluid. De bovengrens neemt ongemerkt af naarmate men ouder wordt tot onder ongeveer 10 000 bij 50-plussers. Voor de geluiden tussen 500 en 8000 Hz is ons gehoor het gevoeligst. Dit laatste is ook het gebied waarin de verstaanbaarheid van de menselijke stem de grootste rol speelt. Computers Bij computers wordt de klokfrequentie van diverse componenten in MHz of GHz uitgedrukt. Een bekend voorbeeld is de processor-klok. In 2013 ligt de klokfrequentie bij de pc vaak tussen de 3 en 4 GHz. Licht Rood licht heeft een frequentie van ongeveer 4,6 × 1014 Hz. Omdat een dusdanig hoge waarde door de huidige apparatuur onmogelijk te meten is, wordt de eigenschap van licht meestal uitgedrukt als golflengte. Rood licht komt dan overeen met ongeveer 650 nm (0,65 × 10−6 m) en blauw/violet met 400 nm. Zie ook Wisselspanning Wisselstroom Golflengte Hz Eponiem Tijdseenheid


text: Heinrich Rudolf Hertz (Hamburg, 22 februari 1857 – Bonn, 1 januari 1894) was een Duits natuurkundige die vooral bekend werd vanwege de ontdekking van radiogolven. Naar hem is de SI-eenheid van frequentie, de hertz, genoemd. Biografie Hertz werd in een tot het christendom bekeerde Joodse familie geboren. Zijn vader, Gustav Ferdinand Hertz (1827-1914), was een vooraanstaand advocaat en zijn moeder, Anna Elisabeth Pfefferkorn (1835-1910), dochter van een Frankfurter arts. Hij had naast drie jongere broers, Gustav, Rudolf en Otto, ook nog een jongere zus, Melanie. Op school blonk hij uit in zowel de exacte vakken als in talen (zo leerde hij onder andere Arabisch en Sanskriet). Hij studeerde techniek in Dresden, Berlijn en München. Hertz was een leerling van Gustav Kirchhoff en Hermann von Helmholtz bij wie hij in 1880 magna cum laude promoveerde. In 1883 kreeg hij een baan als privaatdocent in de theoretische natuurkunde aan de Universiteit van Kiel. Twee jaar later volgde hij Karl Ferdinand Braun op als professor in de natuurkunde aan de Technische Hogeschool te Karlsruhe. In 1889 werd hij benoemd tot hoogleraar aan de Rheinische Friedrich-Wilhelms Universiteit te Bonn als opvolger van Rudolf Clausius. Op 31 juli 1886 trad Hertz in het huwelijk met Elizabeth Doll (1864–1941), dochter van professor Max Doll uit Karlsruhe. Ze kregen twee dochters, Johanna (1887-1967) en Mathilde (1891-1975). Beide dochters bleven ongehuwd, waardoor Hertz geen nakomelingen heeft. Wetenschappelijk werk Tijdens zijn periodes in Kiel en Karlsruhe ging zijn speciale belangstelling vooral uit naar de elektromagnetismetheorie die een paar jaar daarvoor door de Schotse natuurkundige James Maxwell was uitgewerkt. Elektromagnetisme Rond dezelfde tijd loofde de in hoog aanzien staande Berlijnse Academie van Wetenschappen een prijs uit voor enig gespecialiseerd werk op het gebied van elektromagnetisme. Op aandringen van Helmholtz besloot Hertz te proberen deze prijs te winnen. Zijn onderzoek dat nodig was voor de prijs omvatte de studie van oscillerende elektrische stromen. In 1886 bouwde hij een oscillator bestaande uit een batterijgevoede vonkinductor, waaraan twee metalen bollen waren bevestigd met een kleine opening ertussen. Een elektrische stroom zorgde ervoor dat op geregelde tijdstippen een vonk oversprong van de ene op de andere bol. Onmiddellijk dacht hij aan de elektromagnetische vergelijkingen van Maxwell waarmee hij vertrouwd was. Deze gaven aan dat een oscillerende lading elektromagnetische straling moest uitzenden. Was het mogelijk, zo vroeg hij zich af, dat zich onzichtbare stralingsgolven door zijn laboratorium bewogen als er een vonk heen en weer sprong? Om de aanwezigheid van deze straling aan te tonen maakte hij een eenvoudige ronde draadboog met bovenin een kleine opening. Op het moment dat een elektromagnetische golf de draadboog bereikte werd door inductie een elektrische stroom opgewekt die zichtbaar was als een kleine vonk over de draadopening. Door de boog naar verschillende plaatsen in zijn laboratorium te bewegen kon Hertz deze straling opsporen. Bovendien kon hij de golflengte van de straling bepalen door te kijken hoe de sterkte en vorm van de vonk veranderde met de positie. Deze bedroeg bijna 61 meter, een miljoen maal groter dan de golflengte van zichtbaar licht. Het resultaat van zijn onderzoek publiceerde hij in een artikel in Annalen der Physik. Foto-elektrisch effect Tijdens een van zijn experimenten met elektromagnetische golven ontdekte hij in 1887 bij toeval het fenomeen van foto-elektrisch effect. Door een metaal te bestralen met ultraviolet licht kon een elektrische stroom worden opgewekt. Later zou zijn assistent Philipp Lenard een verband zien tussen de frequentie van de gebruikte straling en de grootte van de opgewekte stroom. Hertz-golven Zijn ontdekking van elektromagnetische golven vormde een directe bevestiging van Maxwells theorie. In 1890 werd hij hiervoor onderscheiden met de Rumford Medal van de Royal Society of London. Zoals zoveel wetenschappers uit die tijd zag ook Hertz geen praktische toepassing voor zijn ontdekking. Zo zei hij eens: Toen een van zijn studenten hem vroeg: "Wat nu?" antwoordde hij: "Niets, denk ik." Dit veranderde in 1894, toen de jonge Italiaanse ingenieur Guglielmo Marconi met deze 'hertzgolven' ging experimenteren voor draadloze communicatie. Op 12 december 1901 overbrugde Marconi de Atlantische Oceaan met een draadloos overgeseind bericht van Engeland naar Newfoundland. Hertz maakte dit zelf niet meer mee. Hij stierf op de eerste dag van 1894, slechts zesendertig jaar oud, aan de gevolgen van een chronische bloedziekte (ziekte van Wegener). Hij was onderscheiden met de Orde van de Heilige Schatten van Japan. Trivia Heinrich Hertz was de oom van Nobelprijswinnaar Gustav Ludwig Hertz, eveneens een Duits natuurkundige. De televisietoren van Hamburg werd naar hem genoemd Op 22 februari 2012 wijdde Google een Google Doodle aan de 155ste geboortedag van Hertz. Gepubliceerd werk Ueber die Induction in rotirenden Kugeln (1880) Über sehr schnelle elektrische Schwingungen (4 werken, 1887-1889) Untersuchungen über die Ausbreitung der elektrischen Kraft (1892) Die Prinzipien der Mechanik in neuem Zusammenhange dargestellt (3 delen, 1894–1895) Schriften vermischten Inhalts (1895) Duits natuurkundige Akoesticus