text: Psychoanalyse – soms dieptepsychologie of psychodynamische psychologie – is de naam gegeven door Sigmund Freud aan een systeem van interpretatie en therapeutische behandeling van psychische stoornissen. De psychoanalyse is aan het einde van de 19e eeuw ontstaan met Freud als grondlegger. In de psychoanalyse worden psychische klachten toegeschreven aan het onbewuste van de patiënt. Verschillende psychoanalytici hebben geprobeerd de theorie en praktijk aan te passen om wetenschappelijk aanvaardbaar te zijn. Vrijwel alle pogingen om herzieningen uit te voeren baseren echter net als Freud de theorie op klinische ervaring in plaats van op repliceerbaar wetenschappelijk bewijs. Ontstaan van de psychoanalyse In 1885 volgde Freud colleges bij Jean-Martin Charcot, een beroemde Franse neuroloog die onderzoek deed naar hysterie en hypnose. Hysterie was een verzamelterm voor destijds onverklaarbare lichamelijke symptomen, zoals verlammingen van lichaamsdelen. Hier kwam Freud op het idee dat psychische problemen door het onbewuste kunnen worden veroorzaakt. Van zijn vriend en mentor Josef Breuer deed hij het idee op dat hysterie-patiënten onder hypnose in staat zijn om te vertellen over de gebeurtenis die ziekmakende psychotrauma heeft veroorzaakt, waardoor het desbetreffende symptoom verdwijnt. Dit idee ontstond naar aanleiding van de bekende casus van Anna O., een patiënte van Breuer. In 1896 publiceerden Breuer en Freud samen Studien über Hysterie, waarin ze hun ideeën over de oorzaak en behandeling van hysterie uiteenzetten. Fundamentele begrippen van de psychoanalyse Centraal in de psychoanalyse staat het idee van verdringing: emotionele ervaringen, door Freud opgevat als energieën, die door het psychisch apparaat uit het bewustzijn worden verdrongen naar het onbewuste, maar wel blijven bestaan. Deze energie zoekt een uitweg, en veroorzaakt zo pathologische fysieke symptomen, zoals de hysterie. Structuur van de psyche Topografisch model?? Dit is een term van Kurt Lewin die niets met de psyche te maken heeft. In zijn model van de psyche onderscheidde Freud drie bewustzijnsniveaus waarop de psychische processen plaatsvinden: Het bewuste niveau, waar het individu zich bewust is van zijn gedachten, gevoelens, waarnemingen, e.a. Het voorbewuste niveau, waar de psychische inhouden grenzen aan het bewustzijn. Hier zitten zaken die tijdelijk vergeten zijn, ze kunnen echter makkelijk opnieuw bewust gemaakt worden. De inhoud van het bewustzijn is immers zeer beperkt. Het onbewuste niveau, te definiëren als het geestelijk leven dat nooit bewust geweest is, of nadat het eerst bewust geweest is weer onbewust geworden is. Structureel model In zijn structurele model maakt hij het bekende onderscheid tussen Es, Ich en Über-Ich: Het Es (id), het primitiefste deel van de psyche, geleid door het lustprincipe (ook wel het oerinstinct genoemd) Het Ich (ego), het kind past zich aan de omstandigheden aan (wordt realistisch) en leert dat bevrediging soms uitgesteld moet worden Het Über-Ich (superego), of het geweten; in deze fase vindt enerzijds een internalisering plaats van de sociale normen van (de ouders en) de maatschappij; anderzijds vindt er een driftverzaking plaats, die een verstrenging van het superego tot gevolg heeft. Freud had een dynamisch concept van de psyche, waarin deze verschillende delen in opeenvolgend fasen in het leven van een kind ontwikkeld werden. Driftenleer De mens wordt gezien als een wezen dat primair streeft naar lustbeleving. Het menselijk handelen wordt gedreven door driften, een aangeboren drang naar bevrediging van die lusten die resulteren in het voldoen aan bepaalde levensbehoeften, zoals eten en voortplanting. Het woord 'lust' heeft overigens een andere lading in het Duits dan in het Nederlands. Sigmund Freud maakt in zijn Gesammelte Werke kenbaar dat het om levenslust gaat. Een Lust is daarbij wat anders dan een Trieb (zie literatuurlijst op pagina Sigmund Freud, Translating Freud). Werking van een drift In de werking van een drift zijn drie momenten te onderscheiden: De bron van de drift; is te vinden in het fysiochemisch evenwicht van het organisme. Wanneer door ontbering van iets, dat nuttig is voor het zelfbehoud (bijvoorbeeld voedsel), er een fysiologische toestand van onevenwichtigheid komt, ontstaat behoefte. Het doel van de drift; is de bevrediging van de behoefte (zoals honger stillen). De bevrediging van de behoefte leidt tot spanningsreductie en wordt als lustvol ervaren. Het object van de drift; is iets (persoon of zaak) uit de buitenwereld dat tot bevrediging kan leiden. Het driftobject kan veranderen van de ene levensperiode tot de andere. Driftobjecten zijn ook in grote mate afhankelijk van milieubeïnvloeding: ze kunnen dan ook verschillen van cultuur tot cultuur. Soorten driften Freud maakte in zijn gelijknamige boek onderscheid tussen 'pleasure and pain. Later onderscheidt hij twee tegengestelde en complementaire driften die vanaf de geboorte werkzaam zijn: De levensdrift of libido, gericht op behoud van de soort en op zelfbehoud. De mens ervaart echter geen levensdrift (eros). Wel de psychische variant ervan: de seksualiteit. In de eerste fase van zijn theorievorming spreekt Freud van libido sexualis. In een later stadium tempert hij zijn pan-seksualisme en spreekt van libido als een op leven gerichte ongedifferentieerde energie. De doodsdrift. De mens ervaart evenmin doodsdrift (thanatos). Wel de psychische variant ervan: de agressie. Deze agressie is primair tegen de persoon zelf gericht en zou secundair tegen de buitenwereld zijn gericht. Mogelijk gerelateerd aan de angst voor aftakeling (Gesammelte Werke). Afweermechanismen van het 'Ich' Vanuit het Es treden driften onbewust in werking. Zij ontmoeten weerstand in de moraal van de maatschappelijke orde, die haar neerslag vindt in het persoonlijk geweten, het Über-Ich. Het conflict hier tussen wordt door het Ich beslecht, dat op redelijke wijze richting kan geven aan de bevrediging van de driften. Als de driften te sterk botsen met de eisen van het Über-Ich kan de psyche gebruikmaken van een aantal afweermechanismen, waarmee de psyche beschermd wordt tegen de psychische spanningen die ontstaan uit dit conflict. Deze verdedigingsmechanismen zijn geen bewuste mechanismen; ze zijn biologisch gegeven mechanismes, die automatisch in werking treden. Het gebruik van deze mechanismen lost de conflicten niet op. Als de conflicten niet heftig zijn, kunnen de verdedigingsmechanismen het ongemak kleiner maken. Is het conflict echter ernstig, zodat de verdedigingsmechanismen intensief worden gebruikt, dan is het enige dat ze doen, het buiten de werkelijkheid verbergen van de omvang van het probleem. Verdringing Psychische energie die door verdringing buiten het bewustzijn wordt gehouden blijft wel bestaan. Vanuit het onbewuste zoekt deze energie een uitweg, hetgeen zich kan uiten in lichamelijke symptomen, zoals hysterische aanvallen. Door bewustwording van deze energie, of deze bewustzijnsinhoud, wordt ze weer toegankelijk voor de redelijke sturing door het Ich, en verdwijnen de pathologische symptomen. Dit bewustworden is mogelijk door de vrije associatie van de gedachten, en de duiding van de aldus blootgelegde bewustzijnsinhouden door de behandelende arts. Aanvankelijk ging Freud ervan uit dat neuroses veroorzaakt worden door verleiding in de kindertijd. Later liet hij deze gedachte los en ontwikkelde het idee van de kinderlijke seksualiteit, en het ontstaan van neuroses door stoornissen in de ontwikkeling van de kinderlijke seksualiteit. Afweer Deze duiding kan weerstand oproepen bij de patiënt, voor wie de seksuele betekenis van zijn symptomen onwelgevallig zijn. Freud zag het als de taak van de arts om deze weerstand te breken, om zodoende de genezing mogelijk te maken. Ontwikkeling van het libido In zijn theorie over de ontwikkeling van de persoonlijkheid onderscheidt Freud twee innig verbonden en parallel verlopende ontwikkelingsprocessen: de psychoseksuele ontwikkeling, en de ontwikkeling van het Ich. Psychoseksuele ontwikkeling Volgens Freud slaat de term seksualiteit op gedrag dat lustervaringen meebrengt, en omvat dus ook lustgevende functies zoals voeding, ontlasting, aanraking, kijken. Freud werd in zijn ideeën beïnvloed door Ernst Haeckel, die stelde dat de ontwikkeling van het individu de ontwikkeling van de soort herhaalt. Deze ontwikkeling geldt ook voor de seksuele ontwikkeling van de soort, die via orale en anale fases richting genitale seksualiteit zou zijn geëvolueerd. Anna Freud, die werkte met getraumatiseerde kinderen, kwam tot de volgende fasen in de ontwikkeling van het lustleven: De orale fase De anale fase De fallische fase De latentiefase De genitale fase Ontwikkeling van het Ich Als het kind ouder wordt, en zich bewuster wordt van zichzelf en zijn driften, vindt er een ontwikkeling plaats van het lustprincipe naar het realiteitsprincipe. Het kind leert omgaan met de eisen van de omgeving, en wordt beter in staat zich daaraan aan te passen. Hierbij is evenwicht belangrijk: te sterke aanpassing leidt tot de ontwikkeling van een vals zelf. Maar een gebrek aan aanpassing leidt uiteraard tot deviant gedrag en uitsluiting uit de samenleving. Met de ontwikkeling van het Ich vindt er ook betere uitbouw van de verdedigingmechanismen plaats. De ontwikkeling van het Ich is uitgebreid bestudeerd in de Ego-psychologie. Ontwikkelingen binnen de psychoanalyse Ontwikkeling van Freuds ideeën Het werk van Freud is omvangrijk en het beslaat vrijwel alle belangrijke menselijke activiteiten en maatschappelijke fenomenen. Freud heeft zijn hele leven aan deze theorie gewerkt waarbij hij zelf ook een ontwikkeling doorgemaakt heeft. Daarvan valt iets in zijn opvattingen over de steeds terugkerende begrippen als het libido en de verschillende driften te bespeuren. Aanvankelijk is het libido een seksuele drift die gaandeweg naar een soort vitalistische levensenergie lijkt te evolueren. In veel van de huidige psychoanalytische theorieën (welke dan?) valt vaak nog weinig van de oorspronkelijke ideeën van Freud te bespeuren (bron?). Recent onderzoek levert andere inzichten over de werking van de hersenen op. Sigmund Freud wist zeer veel af van de hersenen als pathaloog anatoom. Van een groot deel van de hersenen noemde hij de werking 'unknown'. De huidige wetenschap weet ook lang niet alles. Wat een belangrijk verschil is is dat Sigmund Freud niet uitsluitend de hersenen maar het gehele zenuwstelsel, de zintuigen en het ruggenmerg betrok in zijn onderzoek naar de werking van de psyche (Gesammelte Werke). Psychoanalytische vereniging Het genootschap dat Freud met zijn kring in het leven geroepen had was allerminst een homogeen gezelschap. Het genootschap maakte regelmatig turbulente ontwikkelingen door. Vaak betrof het ontwikkelingen die Freud zelf niet altijd wenste, zoals de conflicten met Carl Gustav Jung en diens vertrek uit het genootschap. Freud wilde een strikt wetenschappelijk gefundeerde theorie en therapeutische methode ontwikkelen. Georg Groddeck liet zich er echter op voorstaan dat hij een geheel onwetenschappelijke benadering hanteerde. Zijn boeken, Het Boek van het Es met 'brieven aan een vriendin' en de roman De Zielzoeker, ademen een frivoliteit en morele losbandigheid die niet goed past bij het imago dat het genootschap normaliter heeft. Groddeck wordt beschouwd als de grondlegger van de haptonomie wat niet vreemd is aangezien zijn therapeutische methoden vaak meer fysiek dan mentaal van aard waren. De ontwikkelingen in Duitsland in de loop van de jaren 1930 en de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog legden de ontwikkelingen binnen de psychoanalyse grotendeels stil. Na deze periode kwamen die ontwikkelingen geleidelijk weer op gang, zij het zonder Freud. Navolgers van Freud De bekendste (bron?) naoorlogse vertegenwoordiger van de psychoanalyse is Erich Fromm. Zijn boek De angst voor de vrijheid is een internationale bestseller geworden. Fromm heeft daarmee het aanzien van de naoorlogse psychoanalyse voor een groot deel bepaald en een grote invloed gehad op de verdere ontwikkelingen. Psychoanalyse in Nederland In Nederland is de psychoanalyse geïntroduceerd door de psychiater en hoogleraar psychiatrie Piet Kuiper. Kuiper gaf in de Neurosenleer en de latere Nieuwe Neurosenleer te kennen een aanhanger te zijn van een tamelijk strikte en conservatieve opvatting van de psychoanalyse. Een versie van de hedendaagse psychoanalytische praktijk en opvattingen in Nederland wordt op een vriendelijker en bescheiden wijze onder de aandacht gebracht door de psychologe en schrijfster Anna Enquist. In Utrecht is het Nederlandse Psychoanalytisch Genootschap (NPG) gevestigd (zie externe links). Op 28 maart 2010 maakt Max Pam zich in het televisieprogramma Buitenhof sterk voor behoud van de vergoeding voor psychoanalyse in het basispakket van de ziektekosteverzekering. Volgens Max Pam heeft Nederland veel culturele uitingen, zoals de literaire producten van Frederik van Eeden, aan Freud en de psychoanalyse te danken. Vanwege de hoge kosten wordt psychoanalyse sinds 2010 in Nederland niet meer vergoed. Kritiek op de psychoanalyse Naast fervente aanhangers heeft de psychoanalyse van het begin af ook hevige tegenstanders van velerlei pluimage gehad. De kritiek is onder meer van: Wetenschappelijke aard: De waarachtigheid van de etiologie kan enkel bevestigd worden door de effectiviteit van de therapie. Als methode wordt de psychoanalyse onvoldoende empirisch bevestigd door experimenteel onderzoek. Daarom is de waarachtigheid van de psychoanalyse niet bevestigd. Morele aard: De psychoanalyse is autoritair: de alwetende psychoanalyticus verplicht de onmondige patiënt zijn visie, over de oorzaken van zijn problemen en hoe ze op te lossen, te aanvaarden. Hoewel de psychoanalyse beweert heilzaam te zijn, kan evengoed verondersteld worden dat ze in plaats daarvan schadelijk zou kunnen zijn. Financiële aard: de psychoanalyse als therapie is duur, duurt lang en is dus enkel toegankelijk voor mensen met veel geld en veel tijd. Religieuze of politieke aard: zie de aanvallen uit zowel christelijke, marxistische als nationaalsocialistische hoek. Wetenschappelijke kritiek De wetenschappelijke kritiek op de psychoanalyse kwam onder meer van de kant van de bekende wetenschapsfilosoof Karl Popper. Volgens Popper is een van de kenmerken van een wetenschappelijke theorie dat zij falsifieerbaar is. Dat wil zeggen: dat zij uitspraken en voorspellingen over de werkelijkheid doet die door de feiten kunnen worden tegengesproken. Een theorie die niet aan dit criterium voldoet, moet worden beschouwd als onwetenschappelijk (bijvoorbeeld de astrologie) of als voorwetenschappelijk (bijvoorbeeld de psychoanalyse). In tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt, zegt Popper hiermee niet dat de psychoanalyse oplichterij is of dat deze geen zin of betekenis zou hebben: This does not mean that Freud and Adler were not seeing certain things correctly: I personally do not doubt that much of what they say is of considerable importance, and may well play its part one day in a psychological science which is testable. But it does mean that those 'clinical observations' which analysts naïvely believe confirm their theory cannot do this any more than the daily confirmations which astrologers find in their practice. And as for Freud's epic of the Ego, the Super-Ego, and the Id, no substantially stronger claim to scientific status can be made for it than for Homer's collected stories from the Olympus. These theories describe some facts, but in the manner of myths. They contain most interesting psychological suggestions, but not in a testable form. Richard Webster stelt dat Freuds werk gebaseerd is op een verkeerd begrip van het ontstaan van hysterie. Freud zag hierin een psychische oorzaak, namelijk trauma's op seksueel gebied. Waarschijnlijker is dat hysterische verschijnselen epileptische verschijnselen waren, veroorzaakt door minieme hersenbeschadigingen die eind 19e eeuw niet waarneembaar waren met microscopen. Tevens stelt hij dat de cathartische methode vanaf het begin geen werkelijk resultaat opleverde, maar vooral het resultaat was van de wisselwerking tussen arts en patiënt, waarbij de patiënt probeerde aan de verwachtingen van de arts te voldoen. Psycholoog Alice Miller, zelf geschoold en jarenlang werkzaam als psychoanalytica, was een sterke tegenstander van Freuds ideeën over de kinderlijke seksualiteit als bron van de neurose. Zij stelde dat seksueel misbruik bij kinderen niet een product is van de kinderlijke fantasie, maar dat het wel degelijk vaak voorkomt en het een verwoestend effect heeft. Miller verwierp Freuds theorie over het oedipale conflict en zijn drifttheorie. Zij schreef over Freud: Wanneer een mens de loochening van de werkelijkheid een grote wetenschappelijke stap noemt en een school sticht die haar leerlingen steunt in hun blindheid, dan is dat geen particuliere aangelegenheid meer. Het is een vergrijp jegens de belangen van de mensheid, ook al wordt het onbewust bedreven. In Nederland heeft onder anderen de rechtspsycholoog en hoogleraar Hans Crombag zich zeer kritisch uitgelaten over Freud en de soms desastreuze gevolgen van de toepassing van de psychoanalyse. De wetenschapsjournalist Marcel Hulspas noemt Freud en de psychoanalyse in verschillende boeken over pseudowetenschap. De socioloog Han Israëls gaf in zijn boek De Weense Kwakzalver een kritische analyse van het leven en de activiteiten van Freud. Met de hoogleraar in de Slavische letterkunde Karel van het Reve besprak Han Israëls Freud in De gier van Freud. Een uitgebreid overzicht van de wijze waarop de psychoanalyse door haar beoefenaren, Freud voorop, is geïmmuniseerd tegen weerlegging en falsificatie wordt gegeven door Maarten Boudry. Als Freudkriticus van het eerste uur moet met name de Russisch-Amerikaanse schrijver Vladimir Nabokov genoemd worden. Graag aanvullen met postieve stromingen. Het artikel neigt naar bias en negatief beoordelen. Effectiviteit Voor de derde editie van een meer dan 400 pagina's tellend overzicht van effectiviteitsonderzoek publiceerde de Internationale Psychoanalytische Vereniging in 2015 nog een gedetailleerd overzicht. Een kort overzicht van de huidige wetenschappelijke status van de psychoanalyse was het meest gelezen artikel in de International (online) Edition van de British Journal of Psychiatry in 2018. Ook recente Nederlandstalige publicaties wijzen op positieve resultaten. Ethische kritiek Autoritair en schadelijk Kritiek uit de hoek van de psychiatrie zelf kwam van de heterogene beweging die bekendstaat als de antipsychiatrie. Het begrip afweer is bedoeld om aan te geven dat patiënten zich verzetten tegen traumatische en pijnlijke herinneringen. Feitelijk verwijst het naar Freuds neiging om zijn eigen inzichten en speculaties op te dringen aan zijn patiënten, met voorbijgaan aan hun eigen redelijk inzicht, vindt Webster. De postfreudiaan Jacques Lacan kwam tegemoet aan deze kritiek. Hij stelt dat de enige weerstand in de analyse die van de therapeut zelf is, namelijk de weerstand bij de therapeut om de patiënt te laten uitspreken. Hij stelt dat het niet mogelijk is de subjectiviteit van de patiënt volledig te kennen en dat de autoritaire positie van de therapeut een antwoord is uit weerstand om dit in te zien. De patiënt moet dus zijn eigen drijfveren leren kennen met de therapeut als klankbord. Verder lezen Vertalingen van Freuds werken: (vertaler), Standard Edition of the Complete Psychological works of Sigmund Freud, The Hogarth Press (vertaler), Werken, Boom Inleidingen in Freuds werken: (oorspr. uitgave 1917): Inleiding tot de psychoanalyse (ed.) (1989): The Freud Reader, W.W. Norton & Company Kritieken op Freud en de pyschoanalyse: (2007): Against Freud. Critics Talk Back, Stanford University Press (1985): The Psychoanalytic Movement, or, the Cunning of Unreason. ISBN 0470775300 (1984): The Foundations of Psychoanalysis. A Philosophical Critique, University of California Press (1999): De Weense kwakzalver. Honderd jaar Freud en de freudianen, Prometheus et al. (2005): Le Livre noir de la psychanalyse. Vivre, penser et aller mieux sans Freud, Les Arènes (1980): Les Illusions de la psychanalyse, Mardaga (1996): Why Freud was Wrong. Sin, Science and Psychoanalysis, HarperCollins Waarderingen voor Freud en zijn werk: Graag aanvullen. Wikipedia dient neutrale informatie te verstrekken en eenzijdigheid te vermijden. Zie ook Psychotherapie Jungiaanse psychoanalyse Externe links Marcel Hulspas en Jan Willem Nienhuys, Tussen Waarheid en Waanzin: een encyclopedie der pseudo-wetenschappen, De Geus, 2002, op de website van de Vereniging tegen de Kwakzalverij Graag aanvullen om bias te vermijden. Psychotherapie


source: wikipedia

text: Een programmeertaal is een formele taal waarin de opdrachten die een computer moet uitvoeren, worden geschreven. Deze talen hebben een andere syntaxis en grammatica dan natuurlijke talen. Deze laatste zijn te complex en ambigu om als programmeertaal te fungeren. Code die in een programmeertaal geschreven is, dient maar op één manier te kunnen worden 'begrepen' door de computer. Programmeerparadigma Er zijn in de loop der jaren duizenden<ref>[https://web.archive.org/web/20110220044217/http://hopl.murdoch.edu.au/ HOPL: interactive Roster of Programming Languages;], door Diarmuid Pigott, Murdoch University</ref> programmeertalen ontstaan en zij kunnen op verschillende manieren gecategoriseerd worden. Een veel gebruikt onderscheid is dat van programmeerparadigma. Enkele belangrijke voorbeelden zijn de imperatieve, functionele en logische programmeerparadigma's, waarbij vermeld moet worden dat programmeertalen soms meerdere paradigma's combineren. Gebruik Er zijn verschillende manieren waarop een door een softwareontwikkelaar geschreven computerprogramma door een computer uitgevoerd kan worden. De code die de ontwikkelaar ziet en bewerkt, wordt de broncode van de programmatuur genoemd; die moet op de een of andere manier worden omgezet in de machinetaal van de computer in kwestie die door de processor kan worden uitgevoerd. Grosso modo zijn er de volgende mogelijkheden: Geen omzetting: de programmeur voert machinecode direct in het geheugen van de computer in. Dit is zo onpraktisch en tijdrovend dat het niet of nauwelijks meer gebeurt. Interpretatie: een interpreter leest stukje bij beetje tekst van de broncode in, interpreteert deze in termen van betekenisvolle instructies en voert die, gesteund door een runtimebibliotheek, direct uit. Een programma dat zo werkt, wordt meestal een script genoemd en de programmeertaal in kwestie een scripttaal. Assemblage: een assembleertaal maakt het mogelijk om programma's te schrijven als reeksen instructies en gegevens die direct op machinetaal af te beelden zijn, maar waarin op een wat meer symbolische manier gewerkt kan worden, bijvoorbeeld doordat de machine-instructies namen hebben, geheugenadressen namen kunnen krijgen en macro's kunnen worden gebruikt; een assembler zet zulke code om naar bestanden met objectcode, die door een linker samen met de al vooraf aanwezige objectcode van softwarebibliotheken tot een uitvoerbaar programma worden samengesteld. Compilatie: vertaling van de broncode naar een andere taal (de doeltaal) door een compiler. De doeltaal kan assembleertaal zijn; of een speciaal voor het vertaalproces ontworpen machine-onafhankelijke tussentaal (bytecode, ook wel P-code genoemd), die vervolgens gecompileerd of geïnterpreteerd moet worden; of een andere programmeertaal. Hiervan bestaan allerlei tussenvormen en varianten. Een hogere (d.w.z. gecompileerde of geïnterpreteerde) programmeertaal is ontworpen om de programmeur zo helder en elegant mogelijk te laten specificeren wat een programma moet doen in de termen waarin de programmeur over het probleem nadenkt, zonder detailkennis over hoe het precies door de computer uitgevoerd gaat worden: zulke talen bieden abstracties op hoog niveau en zijn machine-onafhankelijk. In assembleertaal wordt alleen geprogrammeerd als er specifieke kennis over de precieze werking van de computer in kwestie gebruikt moet worden, bijvoorbeeld omdat het programma anders te veel ruimte of tijd zou gebruiken. Is er sprake van compilatie, dan is vaak een onderscheid nodig tussen handelingen verricht tijdens het bewerken van de broncode ('at edit time'), tijdens het vertaalproces van broncode naar doelcode ('at compile time'), en tijdens het uitvoeren van de doelcode ('at run time'). In elk van deze fasen kan software de programmeur ondersteunen, bijvoorbeeld door de geldigheid of zinnigheid van bepaalde bewerkingen of uitdrukkingen te controleren. Tijdens het vertalen vindt vaak optimalisatie van de code plaats. Een simpel voorbeeld: als tijdens het vertalen blijkt dat er in de doelcode een optelling of aftrekking met 0 ontstaat, kan die worden weggelaten. Een programma dat met een compiler vertaald is naar doelcode, kan over het algemeen — mede door optimalisatie — sneller door de computer worden uitgevoerd, dan wanneer gebruikgemaakt wordt van een interpreter, omdat de laatste de opdrachten altijd eerst nog moet omzetten naar machinetaal - het equivalent van de compilatie wordt in run-time gedaan. Veel talen werken echter met een tussenvorm, waarin op het moment dat opdracht tot uitvoering van een programma wordt gegeven, alsnog een compilatie naar tussencode en/of doelcode wordt gedaan: Just-In-Time-compilatie. Het traditionele onderscheid tussen gecompileerde talen enerzijds en geïnterpreteerde talen (of 'scripttalen') is daarom niet helemaal juist. Is een geïnterpreteerde programmeertaal populair, dan worden er vaak compilers (JIT of anderszins) voor geschreven om de uitvoering te versnellen; ook komt het wel voor dat er een interpreter wordt geschreven voor een tot dan toe alleen gecompileerde taal, of een vertaler van de ene programmeertaal naar de andere. Definitie Onder programmeertalen worden, in de normaal gebruikte definitie, talen verstaan die turingvolledig zijn. Dat wil zeggen dat het mogelijk moet zijn om in de programmeertaal een interpreter voor een turingmachine te schrijven, en dat het mogelijk moet zijn een interpreter te schrijven voor de programmeertaal op een turingmachine. In een taal die niet turingvolledig is, kan een kleiner aantal problemen opgelost worden dan in een turingvolledige taal. In SQL kan men bijvoorbeeld wel totalen van tabellen met gegevens berekenen, maar men kan niet berekenen wat de kortste route tussen twee punten in een graaf is. Geschiedenis Het is mogelijk om computers direct in hun eigen machinetaal te programmeren: direct de enen en nullen te specificeren die door de processor kunnen worden begrepen. Dit was voor de eerste computers gebruikelijk, met schakelaartjes werden groepen van 8 bits ingesteld. Men ondervond echter snel dat het veel te lastig was om programma's die op die manier waren geschreven, te onderhouden. Snel werd er daarom een symbolische manier bedacht om de machine-instructies als tekst weer te geven in de vorm van mnemonics. Zo werd het mogelijk om instructies veel eenvoudiger te lezen. Zulke code, die grotendeels een-op-een met de instructiecodes overeenkomt, noemt men assembly-code of ook wel assembler en is geschreven in assembleertaal. Een programma dat deze code in machinetaal omzet wordt een assembler genoemd. Voor het programmeren van assembler en machinetaal moet de programmeur veel weten van de computer die hij wil programmeren. Om programmeren makkelijker te maken, zijn daarna andere programmeertalen, de zogenaamde hogere programmeertalen ontwikkeld. Hoe hoger de orde, hoe verder de taal van de machine-instructies af staat. Een imperatieve programmeertaal (zoals Pascal of C) staat bijvoorbeeld dichter bij de machine-instructies dan een functionele programmeertaal (zoals Scheme en Haskell). Een functionele programmeertaal sluit meer aan bij het denken van de mens dan bij de interne werking van de computer. Zo is het in Haskell mogelijk om 'normale' wiskundige definities te gebruiken. Programmeertalen worden ook wel onderverdeeld in generaties: Eerste generatie: machinetaal. Tweede generatie: assembler (de kale machine-instructies, maar leesbaar neergezet). Derde generatie: procedurele talen als COBOL, Algol, Pascal, C en Fortran, en later ook objectgeoriënteerde talen zoals C++ en Java. Vierde generatie: Talen met een hoger abstractieniveau, die voor een bepaald doel zijn ontwikkeld, zoals SQL en Progress 4GL. Vijfde generatie: Probleemoplossende talen. Hierbij specificeert de programmeur geen algoritme maar het probleem zelf, met een aantal bijbehorende beperkingen. Vijfde-generatietalen worden vooral gebruikt op het gebied van kunstmatige intelligentie. Het bekendste voorbeeld is Prolog. De generaties worden vaak afgekort als GL, bijvoorbeeld 3GL, als afkorting van 3rd Generation Language(s). Een van de eerste hogere programmeertalen was Plankalkül, in 1946 ontwikkeld door de Duitser Konrad Zuse. De ontwikkeling van programmeertalen vertoont de volgende kenmerken: Er bestaan er duizenden; er komen voortdurend nieuwe talen bij, terwijl er ook voortdurend talen in onbruik raken. Een programmeertaal kan onbruikbaar worden (als er geen compiler of interpreter voor bestaat die werkt op een nog werkende computer) en zelfs verloren raken (als ook de kennis over de taal verloren raakt). Hun populariteit varieert sterk: sommige talen zijn alleen ooit door hun eigen maker gebruikt, terwijl andere dagelijks door miljoenen worden gebruikt. Gebruikte talen ontwikkelen zich meestal, waarbij in opeenvolgende versies uitbreidingen en veranderingen worden aangebracht (VB.NET bijvoorbeeld lijkt helemaal niet meer op het BASIC waar het uit is ontwikkeld). Deze ontwikkeling hoeft niet lineair te zijn: een taal kan op een andere gebaseerd zijn of in sterke mate elementen uit andere talen in zich opnemen; een taal kan zich ook in verschillende versies splitsen die zich elk verder ontwikkelen. Om programmeertalen te beschrijven, is een metataal bedacht: BNF of Backus-Naur Form''. Deze beschrijft alleen de vorm (syntaxis) van in de taal geschreven programma's, niet hun betekenis (semantiek). Voor veel programmeertalen kan de programmeur gebruikmaken van een software-ontwikkelomgeving die speciaal is toegerust om de ontwikkeling van programma's in die taal te ondersteunen. Zie ook Lijst van programmeertalen Lijst van niet op het Engels gebaseerde programmeertalen Externe link Waarom is er niet één universele computerprogrammeertaal? - Universiteit van Vlaanderen Programmeren


text: Pete Sampras (Washington D.C., 12 augustus 1971) is een Amerikaanse tennisser die wordt gezien als een van de beste heren-tennissers uit de geschiedenis. Deze status verwierf hij onder andere door zijn veertien grandslam-overwinningen. Sampras was proftennisser van 1988 tot 2002. Zijn speelstijl werd met name gekenmerkt door een effectief service-volleyspel, een krachtige, maar nauwkeurige service (ook de tweede service) en een krachtige offensieve 'running' forehand. Jeugd Pete Sampras werd geboren in Washington D.C. en was het derde kind van twee Griekse immigranten, Sammy en Georgia Sampras. Hij begon op driejarige leeftijd met tennis, nadat hij in de kelder van zijn ouderlijk huis een tennisracket had ontdekt, en vele uren doorbracht met ballen tegen een muurtje slaan. In 1978, toen Sampras zeven jaar was, verhuisde de familie naar Californië, waardoor Sampras dankzij het warmere klimaat vaker tennis kon gaan spelen. Op elfjarige leeftijd ontmoette Sampras zijn grote idool Rod Laver, met wie hij een potje tennis speelde. Later werd Sampras opgemerkt door de kinderarts en tennisfanaat Peter Fischer, die hem zou trainen tot aan het begin van zijn professionele carrière. Privéleven Op 30 september 2000 trouwde hij met de actrice Bridgette Wilson. Ze hebben samen twee zonen. Daarvoor had hij een relatie met Kimberly Williams. Carrière 1988-1990 Sampras begon zijn professionele carrière in 1988, op zestienjarige leeftijd. Op zijn eerste grandslamtoernooi, de US Open in 1988 werd hij al in de eerste ronde door de Peruaan Jaime Yzaga verslagen met 6-7, 6-7, 6-4, 7-5 en 6-2. Hij startte het jaar als 893ste van de wereld, om als 97ste te eindigen. In 1989 verloor Sampras op de Australian Open in de eerste ronde van Christian Saceanu. Later dat jaar won Sampras op Roland Garros voor het eerst een wedstrijd op een grandslamtoernooi, maar in de tweede ronde moest hij zijn meerdere erkennen in de uiteindelijke toernooi-winnaar Michael Chang. Zijn eerste optreden op Wimbledon1989 duurde een viersetter in de 1e ronde tegen Todd Woodbridge. Op de US Open versloeg Sampras in de 2e ronde de verdedigend kampioen Mats Wilander, maar werd in de 4e ronde door Jay Berger naar huis gestuurd. Aan het eind van het jaar was Sampras positie 81 op de wereldranglijst. Het jaar 1990 betekende de grote doorbraak van Sampras. Op de Australian Open haalde hij de 4e ronde, waarin hij uiteindelijk werd verslagen door de als 13e geplaatste Yannick Noah. Sampras haalde zijn eerste titel als professional in Philadelphia, waar hij in de finale Andrés Gómez versloeg. Hierdoor kwam hij voor de eerste keer in de top 20. Na dit succesvolle begin van 1990, volgde echter wisselend succes. Hij deed niet mee met Roland Garros, werd uitgeschakeld in de 1e ronde van Wimbledon en haalde slechts kwart- en halve finaleplaatsen in wat kleinere toernooien. In aanloop naar de US Open werd hij drie keer al in de kwartfinale uitgeschakeld. Maar tijdens de US Open versloeg hij Thomas Muster in de vierde ronde, Ivan Lendl, 8 maal achtereenvolgend finalist, in de kwartfinale (6-4, 7-6, 3-6, 4-6, 6-2), en John McEnroe in de halve finale (6-2, 6-4, 3-6, 6-3). In de finale ten slotte versloeg Sampras zijn grootste toekomstige rivaal, Andre Agassi (6-4, 6-3, 6-2). Met zijn 19 jaar en 28 dagen werd Sampras daarmee de jongste mannelijke tennisser ooit, die de US Open had gewonnen. 1991-1992 In 1991 en 1992 volgden wisselende successen voor Sampras. Hij won verschillende titels. Zo won hij in 1991 zijn eerste Tennis Masters Cup, waarvan er nog vier zouden volgen. In 1992 was zijn grootste succes het winnen van het ATP-toernooi van Cincinnati. In de grandslamtoernooien had hij minder succes. In 1991 haalde hij de tweede ronde van Roland Garros en Wimbledon. Als titelverdediger in de US Open haalde hij slechts de kwartfinale. In de media zei Sampras dat er een last van zijn schouders gevallen was, nu hij de druk van titelverdediger niet meer had. Dit leidde tot kritiek van onder anderen Jim Courier en Jimmy Connors. In 1992 haalde Sampras voor het eerst de kwartfinale van Roland Garros, wat hij in de komende twee jaar zou herhalen. Hij haalde de halve finale van Wimbledon en verloor de finale van de US Open van Stefan Edberg. Hij noemde zijn verlies in de finale van de US Open later een "wake-up call" en dat hij uit moest vinden hoe hij nummer 1 van de wereld zou moeten worden. Met John McEnroe dubbelde hij in de Davis Cup, met wie hij het toernooi won. Pete Sampras deed in dat jaar ook nog mee aan de Olympische Spelen 1992. Hij haalde toen de 3e ronde in het enkelspel en de 2e ronde in het dubbelspel. 1993-1996 1993 was het jaar dat Sampras zijn overheersing in het herentennis begon. Nadat hij eerst in het Australian Open de halve finales haalde, bereikte hij in april van dat jaar voor het eerst de nummer 1-positie. Deze plek was wel controversieel omdat hij recentelijk geen grandslamtitels had behaald. Dit zette hij recht door drie maanden later voor het eerst de Wimbledon-titel te pakken, door in de finale Jim Courier te verslaan. Dit volgde hij met een tweede titel in de US Open. Hij eindigde dit jaar op de nummer 1-positie en hij zette een record in de ATP tour, door de eerste speler te zijn die meer dan 1000 aces in één seizoen sloeg. Na 1993 zou Sampras tot en met 2000 elk Wimbledon winnen, behalve in 1996, toen Richard Krajicek won. Met zeven titels in het enkelspel was Sampras de succesvolste speler in de geschiedenis van Wimbledon tot Roger Federer het toernooi in 2017 voor de achtste keer won. Toen hij in 2000 de titel pakte, evenaarde hij het record uit de jaren 60 van Roy Emerson van twaalf enkelspel-grandslamtitels, een record dat hij later nog op veertien zou zetten. In 2009 nam Federer dit record over. Sampras won in 1994 zijn eerste van twee Australian Open titels door in de finale Todd Martin te verslaan. In het toernooi van 1995 speelde Sampras een van zijn meest emotionele wedstrijden toen hij tegen Jim Courier in de kwartfinale speelde. Tijdens het toernooi was zijn coach Tim Gullikson namelijk ingestort en teruggekeerd naar de Verenigde Staten. Later bleek dat hij een hersentumor zou hebben. Aangeslagen door zijn ziekte, speelde Sampras huilend zijn wedstrijd tegen Courier uit, maar wist wel te winnen. In de finale verloor hij echter van Andre Agassi. Later zou Paul Annacone Sampras' vaste coach worden, toen dat onmogelijk werd voor Gullikson. Sampras speelde zijn beste tennis op grastoernooien. Daarop zou hij een van de beste spelers uit de geschiedenis worden vanwege zijn aanvallende service-volleyspel. Zijn enige zwakte was het spelen op gravel, dat te traag zou zijn voor zijn spel. Op Roland Garros zou Sampras dan ook nooit verder raken dan de halve finale in 1996, waarin hij verloor van de latere winnaar Jevgeni Kafelnikov. Desondanks haalde Sampras wel enkele titels op gravel. Zo won hij in 1992 het ATP-toernooi van Kitzbühel en in 1994 het Masterstoernooi van Rome door in de finale te winnen van Boris Becker. 1997-1999 In januari van 1997 won Sampras zijn tweede Australian Open, door Carlos Moyà in de finale te verslaan en in juli won hij opnieuw Wimbledon door Cédric Pioline te verslaan. Gedurende dat jaar won hij acht titels, waaronder de Masters van Cincinnati en Parijs. Hij behield het gehele jaar de nummer 1-positie en hij werd samen met Jimmy Connors (1974-1978) de enige speler die vijf jaar op rij aan het eind van het jaar op de nummer 1-positie stond. Na jaren van dominantie werd in 1998 zijn nummer 1-positie bedreigd door Marcelo Ríos. Hij kon zijn titel in Australië namelijk niet verdedigen en hij won Wimbledon pas na een zwaarbevochten vijfsetter tegen Goran Ivanišević. Hij verloor de US Open in de halve finale van Patrick Rafter en ook wist hij zijn titels in Cincinnati en Parijs niet te verdedigen. Toch eindigde hij dat jaar als nummer 1 van de wereld. 1999 begon zeer teleurstellend voor Sampras, doordat hij niet mee kon doen met de Australian Open vanwege een blessure en daardoor geen enkele titel behaalde in het eerste deel van het seizoen. Toch won hij achtereenvolgens het toernooi van Queens, Wimbledon, het ATP-toernooi van Los Angeles en de Cincinnati-Masters. Omdat Sampras dat jaar niet aan elk toernooi mee kon doen vanwege een hernia en vanwege de terugkeer van Andre Agassi, kwam er een einde aan zes achtereenvolgende jaren dat hij op nummer 1 eindigde en nam Agassi deze positie over. Toch herstelde Sampras en versloeg hij Agassi in de finale van de Tennis Masters Cup en pakte de titel voor de vijfde en laatste keer, en eindigde hij dat jaar als nummer 3. 2000-2002 In het jaar 2000 begon Sampras met enkele toernooioverwinningen, hij won onder andere het ATP-toernooi van Miami. Daarna won hij zijn dertiende grandslamtitel op Wimbledon, waarmee hij het record van meeste grandslamtitels verbrak. Dit toernooi won hij ondanks een pijnlijke scheenblessure. Gedurende zijn laatste jaren had Sampras geregeld last van verschillende blessures. Deze titel zou zijn laatste titel voor meer dan twee jaar zijn. Zo verloor hij in de finales van de US Open in 2000 van Marat Safin en in 2001 van Lleyton Hewitt. Velen speculeerden dat Sampras nooit meer een titel zou pakken, zeker toen in 2001 zijn reeks van 31 gewonnen wedstrijden op Wimbledon werd beëindigd door Roger Federer. Dit zou de enige keer zijn dat zij tegen elkaar speelden. In 2002 verloor Sampras opnieuw vroeg in het toernooi van Wimbledon. In de tweede ronde kwam hij niet voorbij de 145e geplaatste George Bastl. Gedurende de zomer speelde Sampras een matig seizoen. Op de US Open voorspelde Greg Rusedski nadat Sampras hem in vijf lange sets verslagen had, dat hij er in de volgende ronde uit zou vliegen. Sampras won echter in de vierde ronde van Tommy Haas, in de kwartfinale van Andy Roddick en in de halve finale van Sjeng Schalken, waardoor hij voor de achtste keer de finale van de US Open bereikte, waarmee hij het record van Ivan Lendl evenaarde. Na een gevecht van vier uur, versloeg Sampras Andre Agassi en pakte zijn vijfde titel. Later zou blijken dat dit zijn laatste officiële wedstrijd was. Hij speelde namelijk voor 12 maanden geen toernooi meer, maar pas vlak voor de volgende US Open in augustus 2003 kondigde Sampras zijn pensioen aan. Tijdens een ceremonie noemden velen hem de grootste speler aller tijden. Sampras won in zijn carrière 64 titels, waaronder 14 grand slams, 11 Masters en 5 Tennis Masters Cups. Hij stond 286 weken op nummer 1 en eindigde de jaren 1993 tot en met 1998 als nummer 1 van de wereld. Blessures en ander ongemak Sampras werd tijdens zijn carrière regelmatig geplaagd door blessures en ander ongemak. Hij lijdt aan de medische aandoening thalassemie minor, een milde vorm van anemie die vooral gevonden wordt bij mensen van Mediterrane afkomst (Sampras is van Griekse afkomst). Hoewel de meeste mensen hier weinig last van zouden hebben, werkt het wel degelijk nadelig bij topsporters die zichzelf in zware omstandigheden tot het uiterste inspannen. Dit feit was niet bij veel tennisfans bekend. Door blessures moest hij zich terugtrekken van de US Open van 1999 (toen hij juist 24 wedstrijden op rij had gewonnen) en de Australian Open van 1999 (na Kafelnikovs winst bedankte de Rus Sampras in zijn overwinningsspeech voor diens afwezigheid). Titels Grandslamtitels Pete Sampras heeft veertien grandslamtitels in bezit, een record dat op 5 juli 2009 werd verbroken door Roger Federer. 1990 - US Open, Sampras versloeg in de finale Andre Agassi (6-4 6-3 6-2) 1993 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Jim Courier (7-6 7-6 3-6 6-3) 1993 - US Open, Sampras versloeg in de finale Cédric Pioline (6-4 6-4 6-3) 1994 - Australian Open, Sampras versloeg in de finale Todd Martin (7-6(4) 6-4 6-4) 1994 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Goran Ivanišević (7-6 7-6 6-0) 1995 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Boris Becker (6-7 6-2 6-4 6-2) 1995 - US Open, Sampras versloeg in de finale Andre Agassi (6-4 6-3 4-6 7-5) 1996 - US Open, Sampras versloeg in de finale Michael Chang (6-1 6-4 7-6) 1997 - Australian Open, Sampras versloeg in de finale Carlos Moyà (6-2 6-3 6-3) 1997 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Cédric Pioline (6-2 6-4 6-2) 1998 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Goran Ivanišević (6-7 7-6 6-4 3-6 6-2) 1999 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Andre Agassi (6-3, 6-4, 7-5) 2000 - Wimbledon, Sampras versloeg in de finale Patrick Rafter (6-7 7-6 6-4 6-2) 2002 - US Open, Sampras versloeg in de finale Andre Agassi (6-3 6-4 5-7 6-4) Records en onderscheidingen In 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 en 1998 sloot Sampras het jaar af als de nummer één van de wereld, een recordaantal van 6 kalenderjaren, die bovendien opeenvolgend zijn. Sampras won, evenals de Amerikaan Jimmy Connors en later Federer, een recordaantal van 5 US Open-titels. Prijzen (16) ESPY Tennis Decade Award (jaren 90) 1990: ATP Most Improved Player 1993: ATP Player of the Year 1994: ATP Player of the Year 1994: ESPY Best Men's Tennis Player 1995: ATP Player of the Year 1995: ESPY Best Men's Tennis Player 1996: ATP Player of the Year 1996: ESPY Best Men's Tennis Player 1997: ATP Player of the Year 1997: ESPY Best Men's Tennis Player 1998: ATP Player of the Year 1998: ESPY Best Men's Tennis Player 1999: ESPY Best Men's Tennis Player 2001: ESPY Best Record-breaking Performance 2002: ESPY Best Moment in Sport of 2002 (Sampras' overwinning op de US Open) Prestatietabellen Prestatietabel enkelspel N.B. "g.t." = geen toernooi Prestatietabel grand slam, dubbelspel Externe links Amerikaans tennisser Amerikaans olympisch deelnemer


text: Paul Ludwig Hans von Beneckendorf und von Hindenburg (Posen, Koninkrijk Pruisen, 2 oktober 1847 – Gut Neudeck, Nazi-Duitsland, 2 augustus 1934) was de tweede rijkspresident van Duitsland. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij van 1916 – 1918 een van de opperbevelhebbers van het Duitse leger, met de rang van veldmaarschalk. Hij gaf onder meer leiding aan de gewonnen Slag bij Tannenberg in 1914. Biografie Paul von Hindenburg werd in 1847 als oudste zoon van de Pruisische officier en grootgrondbezitter Robert von Beneckendorff und von Hindenburg en Luise Schwickart geboren in Posen in het toenmalige groothertogdom Posen. Op 24 september 1879 huwde Hindenburg met Gertrud von Sperling (1860 - 1921). Het paar kreeg een zoon, Oskar (1883 - 1960) en twee dochters, Irmengard Pauline (1880–1948) en Annemarie (1891–1978). Hindenburg was een typische vertegenwoordiger van zijn milieu, zeer conservatief, monarchistisch, nationalistisch, meer gericht op Pruisen dan op Duitsland, onverschillig waar het kunst en literatuur betreft. Hij was een aristocraat en zag het landsbestuur en de leiding over de strijdkrachten als een rol waar alleen de adel recht op kon doen laten gelden. Hindenburgs loopbaan in het Pruisische leger was eervol, maar niet opvallend. Hij vocht in de Slag bij Königgrätz (1866) en in de Slag bij Sedan (1870) tegen het Oostenrijkse en het Franse leger. Later deed hij veel moeite zich te onderscheiden tijdens de herfstmanoeuvres, grote schijngevechten, die door Wilhelm II werden geleid en waarbij de doorgestoken kaart was dat de keizer altijd won. Desondanks raakte Hindenburg niet in de keizerlijke gunst, hij doorliep in een normaal tempo de rangen en beëindigde zijn loopbaan in 1911 als generaal en militair gouverneur van Hannover. Ontevreden met deze positie en de geringe promotiekansen vroeg Hindenburg vervroegd pensioen aan. De theoreticus van het Duitse verdedigingsplan in de na 1900 onafwendbaar lijkende oorlog op twee fronten, Alfred von Schlieffen, leerde de jonge Hindenburg dat "verdedigen vrouwelijk is en aanvallen mannelijk" Een standpunt dat Hindenburg tot het zijne heeft gemaakt. Tijdens de slag bij Tannenberg koos Hindenburg dan ook voor de aanval in de vorm van een tangbeweging en hij saboteerde, toen hij bevelhebber aan het oostfront werd, de strategie, het Schlieffenplan, die erop berustte eerst de Fransen te verslaan en aan het oostfront in eerste instantie alleen verdedigend op te treden. Militaire loopbaan 1859: de 12-jarige wordt cadet in het "Kadettenhaus" Wahlstatt/Liegnitz 1863: cadet in de Militaire academie Berlin-Lichterfelde 7 april 1866: tweede-luitenant in het derde garde-regiment te voet en deelname aan de bloedige Slag bij Königgrätz 1870: deelname aan de Frans-Duitse oorlog, Hindenburg is aanwezig wanneer in de Spiegelzaal in Versailles het tweede Duitse Keizerrijk wordt uitgeroepen. 13 april 1872: bevordering tot eerste luitenant en een leergang aan de Hogere Krijgsschool. 1 mei 1877: opgenomen in de Pruisische Generale Staf. 18 april 1878: bevordering tot kapitein der infanterie 5 mei 1881: een staffunctie bij de Eerste Divisie in Koningsbergen. 12 november 1885: bevordering tot majoor. 25 november 1890: chef van de IIe afdeling in het Ministerie van Oorlog. 14 februari 1891: bevordering tot luitenant-kolonel 1 juni 1893: commandeur van het "Oldenburgisches Infanterie-Regiment Nr. 91" 17 maart 1894: bevordering tot kolonel 14 augustus 1896: stafchef van het VIIIe legerkorps in Koblenz 22 maart 1897: bevordering tot generaal-majoor 9 juli 1900: bevordering tot luitenant-generaal en commandeur van de 28e Divisie in Karlsruhe 22 juni 1905: bevordering tot generaal der infanterie en bevelhebber van het IVe legerkorps in Maagdenburg 18 maart 1911: de keizer verleent Paul van Hindenburg de Hoge Orde van de Zwarte Adelaar en willigt zijn verzoek in hem eervol te ontslaan uit actieve dienst. Hindenburg gaat in Hannover wonen. De achtergrond van het afscheid is onduidelijk. In de eerste biografie van Hindenburg wordt het vertrek met een cryptisch "om redenen waar wij niet op in hoeven te gaan" verklaard. Er zijn onbevestigde geruchten dat Hindenburg de ijdele maar onbekwame keizer tijdens oefeningen zou hebben verslagen. Daarmee verspeelde men in het wilhelminische Duitsland zijn carrière. De verlening van de Hoge Orde van de Zwarte Adelaar suggereert dat er geen sprake was van "allerhoogste" ongenade. In een gesprek heeft Hindenburg later verklaard dat hij "alles had bereikt, dat er geen oorlog in zicht was en dat het tijd was geweest om plaats te maken voor jongere officieren". Eerste Wereldoorlog In 1914 vielen de Russen sneller dan verwacht Oost-Pruisen binnen. De Duitse bevelhebber aldaar raakte in paniek. Paul von Hindenburg, reeds 66 jaar oud en bovendien al drie jaar met pensioen, werd teruggeroepen om de Russische opmars een halt toe te roepen. Pas na lang aarzelen stemde hij toe en werd bevelhebber van het Duitse achtste leger, aan het oostfront. Erich Ludendorff werd zijn chef-staf. Dit duo bracht de geallieerden nederlaag op nederlaag toe. De vraag of Ludendorff daarvoor verantwoordelijk was terwijl Hindenburg met de eer ging strijken, werd door veel historici gesteld en is nog steeds onderwerp van debat. Zeker is dat de oorlog in het westen werd verloren omdat er te veel troepen aan het westelijk front werden onttrokken om Pruisen te verdedigen. Het Schlieffenplan voorzag in een snelle overwinning door een sterk leger in het westen dat daarna de langzaam mobiliserende en oprukkende Russen zou gaan verslaan. Nu waren er nét te weinig divisies om in de eerste Slag aan de Marne een doorbraak te forceren en Parijs te veroveren. Het westelijk front kwam tot stilstand en de loopgravenoorlog begon. Door de goede resultaten werden Hindenburg en Ludendorff in november verantwoordelijk voor het opperbevel van het oostfront, en kregen in 1916 de opdracht het bevel te voeren over alle Duitse strijdkrachten. Deze positie verkregen ze door de interne strijd binnen de Duitse legerleiding die al sinds de aanstelling van Erich von Falkenhayn in november 1914 aan de gang was. Deze werd in 1916 door meerdere factoren uit zijn post ontheven. Dit gebeurde naar aanleiding van kwestie omtrent de onbeperkte oorlog op zee, de mislukte operatie bij Verdun, maar voornamelijk de intrede van Roemenië in de oorlog. Na diens afzetting trokken Hindenburg en Ludendorff de politieke macht naar zich toe, waarbij ze de macht van de keizer en de Rijksdag gewoon naast zich neerlegden. Zo zorgden zij ervoor dat de gehele Duitse economie en maatschappij in dienst stond van de oorlog. In 1918 leek Duitsland een tijdlang aan de winnende hand, de Russen hadden de Vrede van Brest-Litovsk moeten sluiten en Roemenië had gecapituleerd. De impulsieve keizer verleende Hindenburg nu na het Grootkruis van het IJzeren Kruis ook een "Hindenburgster", een IJzeren Kruis op een ster met gouden stralen, voor de overwinning bij Tannenberg. De inzet van Amerikaanse troepen zorgde er echter voor dat aan het westelijk front geen doorbraak kon worden gerealiseerd. De catastrofale economische situatie, het slechte moreel van de troepen en voedseltekorten deden Duitsland nu in snel tempo instorten. Na meer dan vier jaar oorlog zag Hindenburg in dat de oorlog niet meer te winnen was en hij bood zijn ontslag aan, vlak na collega Ludendorff. Chronologie van de "Grote Oorlog" 22 augustus 1914: Hindenburg wordt tot bevelhebber van het VIIIe leger benoemd, hij vertrekt de volgende dag naar Oost-Pruisen. 26 augustus 1914: een verpletterende overwinning op de Russen in de Slag bij Tannenberg en bevordering tot kolonel-generaal 2 september 1914: verlening van de Orde Pour le Mérite 1 november 1914: opperbevelhebber aan het Oostfront 27 november 1914: bevordering tot generaal-veldmaarschalk 23 februari 1915: toekenning van het eikenloof bij de Orde Pour le Mérite 30 juli 1916: chef van de Generale Staf van het leger 25 maart 1918: toekenning van de ster van het IJzeren Kruis, de („Hindenburgstern“) 25 juni 1919: ontslag als stafchef van het leger 3 juli 1919: de definitieve demobilisatie Hindenburg in het Interbellum In 1925 stierf Rijkspresident Friedrich Ebert. Bij de verkiezing van een opvolger behaalde in de eerste ronde geen enkele kandidaat een absolute meerderheid. In de tweede ronde stelde Hindenburg zich tegen zijn zin, maar op verzoek van zijn rechtse achterban kandidaat en werd met ruime meerderheid gekozen. Er was aanvankelijk twijfel over de vraag of een antidemocratisch gezinde edelman, behangen met de orden van zijn geliefde keizer, wel een goed president van de eerste democratische Duitse republiek kon zijn, een staat waarin de politiek door de rijkskanselier en het kabinet werden geformuleerd. Hij moest inderdaad niets van democratie hebben, maar zwoer toch een eed op de democratische grondwet van Weimar en hield zich er ook aan. De oude Hindenburg deed het beter dan verwacht als constitutioneel staatshoofd. Aan het eind van zijn zevenjarige termijn, toen zijn lichamelijke en geestelijke krachten hem al in de steek lieten, liet hij zich toch overhalen tot een nieuwe kandidatuur. Nationaalsocialist Adolf Hitler besloot daarop om zijn tegenkandidatuur in te dienen. De campagne werd namens de president gevoerd door kanselier Heinrich Brüning, die echter direct na de overwinning door Hindenburg werd afgedankt. Hij werd in 1932 herkozen met 49% van de stemmen (tegenover de 30% van Adolf Hitler) maar moest toezien hoe de Republiek van Weimar nu zozeer door extreem rechts en extreem links werd verscheurd dat de politieke toestand hopeloos leek. De benoeming van de door Hindenburg verachte "Boheemse korporaal" Hitler werd door de op eigenbelang bedachte "camarilla" onder wie zijn secretaris dr. Meisner, oud-kanselier Franz von Papen en Hindenburgs zoon Oskar doorgedrukt. Na twee zeer korte tussenkabinetten benoemde hij aldus in 1933 Adolf Hitler tot rijkskanselier, als opvolger van Kurt von Schleicher. Hindenburg leed al langer aan dementie (wellicht de ziekte van Alzheimer) en werd in zijn laatste jaren steeds verwarder. Hij wist vaak niet meer waar hij was of wat er gaande was. De schandalen rond zijn zoon, generaal-majoor von Hindenburg, en de intriges en corruptie, waaronder het Osthilfeskandal, rond de zoon en de kliek rondom hem zijn Hindenburg waarschijnlijk ontgaan. Echte macht kon hij niet meer uitoefenen, zodat Hitler kon doen en laten wat hij wilde. Het resultaat was dat Hindenburg zijn laatste jaar nog slechts een papieren rol kreeg te vervullen terwijl Hitler zijn macht ongestoord kon uitbreiden over het regeringsapparaat. In 1933 was de nu 85-jarige president soms zo verward dat hij dacht dat Hitler "zijn" keizer was. Na de Rijksdagbrand en de Nacht van de Lange Messen feliciteerde Hindenburg Hitler met zijn "succesvolle onderdrukking" van "ongewenste elementen". Waarschijnlijk wist de oude president niet eens wat er gaande was. Dood In de zomer van 1934 was hij al stervende, en op 2 augustus dat jaar overleed hij op Gut Neudeck nabij Freystadt in West-Pruisen (Regierungsbezirk West-Pruisen) in de toenmalige provincie Oost-Pruisen. Toen Hitler hem bezocht, noemde Hindenburg Hitler "Majesteit" in de veronderstelling dat de keizer voor hem stond. Volgens Hitler zelf keek de oude president hem raadselachtig en hoopvol aan voor hij zijn laatste adem uitblies. Volgens familieleden herkende hij niemand meer en waren zijn laatste woorden: "Mijn keizer ... mijn Duitse vaderland." Hindenburg is 86 jaar geworden. Hij werd met groot ceremonieel bijgezet in het Tannenbergmonument bij Hohenstein. Dit monument was in 1924 opgericht ter ere van de voor Hindenburg zeer succesvolle Slag bij Tannenberg in 1914. Toen het monument in 1945 werd vernietigd, om zo te voorkomen dat de lichamen in handen van het Rode Leger zouden vallen, werden de stoffelijke resten van Hindenburg en zijn vrouw met de kruiser Emden overgebracht naar het westen van Duitsland. Aan het eind van de oorlog bevonden de stoffelijke resten zich in een zoutmijn in Thüringen, waar ze door de Amerikaanse troepen werden ontdekt. In augustus 1946 werden de lichamen van Von Hindenburg en zijn vrouw uiteindelijk bijgezet in de Elisabethkirche in Marburg. Beoordeling Hindenburg wordt vaak gezien als een typische Pruisische paleoconservatief en een monarchist, die weliswaar antidemocratisch was, maar ook vasthield aan oude normen, waarden en tradities. Tegen dat beeld spreekt zijn betrokkenheid bij het zogenaamde Osthilfeskandal. Dit schandaal ging over de manier waarop Hindenburg en Oost-Pruisische grootgrondbezitters zich, op een oneigenlijke manier, geld hadden toegeëigend dat bestemd was voor noodlijdende boeren. Het Osthilfeskandal speelde volgens sommige historici een rol bij het besluit van Hindenburg Hitler tot rijkskanselier te benoemen. Hindenburg speelde vrij actief een rol in het conservatieve complot om de Weimarrepubliek ten grave te dragen, maar is waarschijnlijk nooit van plan geweest de nazi's aan de macht te helpen. Hij wilde het liefst de restauratie van het huis Hohenzollern op de vacante Duitse keizerstroon. Diep in zijn hart koesterde hij een grote minachting voor Hitler. Hitler was immers van huis uit een Oostenrijker, die in de Eerste Wereldoorlog niet hoger was geklommen dan korporaal, en bovendien niet eens van adel. Bovendien waren de NSDAP en de SA in zijn ogen slechts tuig dat de discipline van het leger miste. De tegenstrijdigheid van Hindenburgs conservatieve wereldbeeld bestond erin dat hij aan de ene kant geloofde dat de adel als enige in staat was te regeren en een diepe minachting koesterde voor het idee dat niet-adellijken de waardigheid zouden kunnen bezitten een positieve rol in de politiek te spelen, maar er aan de andere kant niet voor terugschrok juist de nationaalsocialisten aan het roer van de staat te brengen. Onderscheidingen Paul von Hindenburg verwierf in twee oorlogen en zijn jarenlange dienst in vredestijd tal van decoraties. Zijn onderscheiding met de Hoge Orde van de Zwarte Adelaar bij zijn pensionering laat zien dat men een hoge dunk van hem had. Na de overwinning bij Tannenberg stroomden de onderscheidingen binnen, alle Duitse staten en de drie Hanzesteden wilden hem eren en ook de bondgenoten Bulgarije, Oostenrijk en Turkije verleenden hem hun hoogste decoraties. Daarmee ging men door toen de oorlog al verloren was. Pruisen: Ridder in de Hoge Orde van de Zwarte Adelaar (1911) Pruisen: Orde Pour le Mérite (2 september 1914) Pruisen: Eikenbladeren bij zijn kruis van de Orde Pour le Mérite (23 februari 1915) Pruisen: IJzeren Kruis 1870 IIe Klasse (1870) Pruisen: IJzeren Kruis 1914 (voor de overwinning bij Tannenberg op 25 en 27 augustus 1914) Pruisen: Grootkruis van het IJzeren Kruis (9 december 1916) Pruisen: Een grote gouden ster met daarop het IJzeren Kruis, deze "Hindenburgster" was geïnspireerd door de gouden ster, de "Blücherster" die veldmaarschalk Blücher von Wahlstedt in 1815 na zijn overwinning bij Waterloo kreeg uitgereikt. (1918) In Nederland is het gebruikelijk dat een militair voor een dappere daad of een behaalde overwinning één onderscheiding ontvangt. Dit was de vierde Pruisische onderscheiding voor de overwinning bij Tannenberg en de ster werd vlak voor het laatste offensief aan het Westelijk front uitgereikt. De keizer heeft niet op een overwinning in het Westen kunnen of willen wachten. Pruisen: IVe Klasse met Zwaarden in de Orde van de Rode Adelaar. (1866) In een "broederoorlog" werd het niet passend geacht om het IJzeren Kruis opnieuw in te stellen zoals dat in 1870 en 1914 wel zou gebeuren. In 1930 keerde het IJzeren Kruis als ridderorde terug. De verdienstelijke officieren werden na de overwinning op Oostenrijk onderscheiden met de bestaande Pruisische onderscheidingen. Pruisen: Grootkruis met Eikenbladeren en Zwaarden aan de ring in de Orde van de Rode Adelaar (een bevordering in vredestijd na de zwaarden eerder in oorlogstijd te hebben verworven) Pruisen: IIe Klasse of Grootofficier in de Kroonorde Pruisen: Grootcommandeur met Ster en Zwaarden in de Koninklijke Huisorde van Hohenzollern, (14 augustus 1917). Deze benoeming gaf de veldmaarschalk het recht om de beroemde Hohenzollernketen te dragen. Pruisen: Kruis van Verdienste voor Oorlogshulp Pruisen: Rechtsridder in de Pruisische Johanniterorde Pruisen: Kruis voor 25 jaar Dienst als Officier ("Dienstauszeichnungskreuz"). Pruisen: Kruis ter herinnering aan de Slag bij Königgrätz in 1866 Pruisen: Oorlogsherinneringsmedaille 1870-1871 Pruisen: Centenarmedaille ter herinnering aan de honderdste geboortedag van Keizer Wilhelm I. Duitsland: Duitse Zuidwest-Afrika Herinneringsmedaille in staal. Het Duitse Keizerrijk bezat geen ridderorden, die waren het domein van de vorsten zoals de koning van Pruisen. Er waren wél medailles, bijvoorbeeld voor dienst in de koloniën. Paul von Hindenburg ontving deze medaille zonder ooit in de Afrikaanse kolonie geweest te zijn. Hohenzollern: Kruis der Ie Klasse met Zwaarden van de Vorstelijk Hohenzollernse Huisorde (8 november 1916) Beieren: Grootkruis in de Militaire Orde van Verdienste, (Beieren) Saksen: Ridder in de Orde van de Kroon van Wijnruit (7 mei 1918) Saksen: Ridder en commandeur in de Militaire Orde van Sint-Hendrik (beide op 21 december 1914) Saksen: Grootkruis in de Militaire Orde van Sint-Hendrik (bevordering op 27 december 1916) Saksen: Ie Klasse of Grootkruis in de Albrechtsorde Württemberg: Grootkruis in de Orde van Militaire Verdienste (21 januari 1915) Württemberg: Grootkruis met Zwaarden in de Orde van de Kroon van Württemberg, Württemberg:, Grootkruis in de Friedrich Orde Baden: Militaire Karl-Friedrich Orde (5 september 1915) Hessen-Darmstadt: Algemene Decoratie voor Moed Mecklenburg-Schwerin, Grootkruis met Zwaarden en Gouden Kroon in de Orde van de Wendenkroon; de groothertog verleende (nog) niet de hoogste graad, de kroon "in Erz" oftewel ijzer. Mecklenburg-Schwerin: Militair Kruis van Verdienste der Ie Klasse Mecklenburg-Schwerin: Militair Kruis van Verdienste der IIe Klasse Mecklenburg-Strelitz: Kruis voor Distinctie in de Oorlog Ie Klasse. Mecklenburg-Strelitz: Kruis voor Distinctie in de Oorlog IIe Klasse. Oldenburg: Grootkruis met de Zwaarden in de Huisorde en Orde van Verdienste van Peter Friedrich Ludwig (vóór 1911, Hindenburg was commandant van een Oldenburgs regiment binnen het Duitse leger) Oldenburg: Grootkruis met Gouden Ster en Zwaarden in de Huisorde en Orde van Verdienste van Peter Friedrich Ludwig (17 augustus 1915) Oldenburg: Grootkruis met de Zwaarden en Lauwerkrans in de Huisorde en Orde van Verdienste van Peter Friedrich Ludwig (29 oktober 1918) Oldenburg: Friedrich August-Kruis der Ie Klasse Oldenburg: Friedrich August-Kruis IIe Klasse Saksen-Weimar-Eisenach: Grootkruis met Zwaarden in de Huisorde van de Waakzaamheid of Witte Valk Anhalt: Grootkruis met Kroon en Zwaarden in de Huisorde van Albrecht de Beer, Anhalt: Het Friedrichkruis Braunschweig (Brunswijk): Het Kruis voor Oorlogsverdienste der Ie Klasse Braunschweig (Brunswijk): Kruis voor Oorlogsverdienste der IIe Klasse De drie Ernestijnse hertogdommen: Grootkruis met Zwaarden en met Keten in de Saksen-Ernestijnse Huisorde (14 december 1914) Saksen-Coburg-Gotha: Karel Eduard-Oorlogskruis (30 september 1916) Saksen-Meiningen: Erekruis voor Verdienste in Oorlogstijd Lippe-Detmold: Kruis der IIe Klasse van het Erekruis Lippe-Detmold: Oorlogskruis voor Heroïsche Daden (11 oktober 1916) Lippe-Detmold: Kruis voor Oorlogsverdienste Schaumburg-Lippe: 1st Klasse of Grootkruis in de Huisorde Schaumburg-Lippe: Kruis voor Trouwe Dienst (17 februari 1916) Reuss Jongere Lijn: Vorstelijk Reussisch Ereteken der Ie Klasse met Kroon en Zwaarden De beide vorstendommen Reuss: Kruis voor Oorlogsverdienste "1914" Waldeck: Kruis van Verdienste der 1e Klasse met Zwaarden (9 mei 1916) Bremen: Hanseatenkruis Hamburg: Hanseatenkruis Lübeck: Hanseatenkruis Ieder van de drie Hanzesteden heeft in de Eerste Wereldoorlog een eigen "Hanseatenkreuz" ingesteld. Bulgarije: Grootkruis in de Orde "voor Militaire Verdienste", Bulgarije: Grootkruis met Zwaarden en met Keten in de Orde van Sint-Alexander Finland: Grootkruis in de Orde van het Vrijheidskruis (1918) Oostenrijk-Hongarije: Grootkruis in de Militaire Orde van Maria Theresia, (26 maart 1918) Oostenrijk-Hongarije: Grootkruis in de Orde van Sint-Stefanus, (1914) Oostenrijk-Hongarije: Militair Kruis van Verdienste der Ie Klasse met Oorlogsdecoratie (22 januari 1917) Oostenrijk-Hongarije: Militaire Kruis van Verdienste 1st Klasse met Oorlogdecoratie en Diamanten 5 november 1917) Oostenrijk-Hongarije: Grote Militaire Medaille van Verdienste (het "Signum Laudis", aan het lint van de Medaille voor Dapperheid (5 augustus 1917) Turkije: Grootkruis met Diamanten in de Orde van Osmanie, Turkije: Orde van de Glorie ("Nishan-i-Iftikhar") met Zwaarden De Orde van de Glorie was een schitterend uitgevoerd juweel dat overvloedig met diamanten was ingezet. Turkije: Grootkruis met Zwaarden en Diamanten in de Orde van Mejidie, Turkije: Medaille van Imtiyaz in Goud Dit was de hoogste Turkse onderscheiding in oorlogstijd. Turkije: IJzeren Halve Maan, ook Oorlogsmedaille genoemd. Italië: Grootofficier in de Orde van Sint-Mauritius en Sint-Lazarus (voor 1908) Spanje: IVe Klasse of Grootkruis in de Orde van Militaire Verdienste. Georgië: Orde van Sint-Tamara De Weimarrepubliek was, als reactie op de hoogconjunctuur van de ridderorden in het keizerrijk wars van onderscheidingen. Er werden geen ridderorden ingesteld en Duitsers mochten officieel geen buitenlandse onderscheidingen aannemen. Bij de schaarse staatsbezoeken tijdens zijn ambtsperiode mocht de president dan ook geen nieuwe onderscheidingen aannemen of dragen. Het kan geen groot gemis zijn geweest, Hindenburg bezat meer orden dan men dragen kan en verscheen vaak in uniform met het brede oranjegrootlint en de ster van de door de verjaagde keizer verleende Hoge Orde van de Zwarte Adelaar, het Pour le Mérite en zijn onderscheidingen van het IJzeren Kruis. Op 20 april 1933, de verjaardag van Adolf Hitler, ontving Hindenburg samen met de latere dictator het ereburgerschap van Berlijn. In februari 2020 werd Hindenburg deze status ontnomen omdat hij in januari 1933 politiek verantwoordelijk was geweest voor de benoeming van Hitler tot rijkskanselier en feitelijk de weg vrij had gemaakt voor diens dictatuur. Duits militair in de Eerste Wereldoorlog Duitse adel Pruisisch maarschalk Duits Rijkspresident Weimarrepubliek


text: De Partij van de Arbeid (afgekort: PvdA, in de volksmond ook P van de A genoemd) is een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaaldemocratische signatuur. De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht als Partij van den Arbeid en is een fusie van drie partijen: de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, de Vrijzinnig-Democratische Bond en de Christelijk-Democratische Unie. De partij is sinds de oprichting onafgebroken vertegenwoordigd geweest in de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal en de partij heeft aan dertien kabinetten deelgenomen gedurende zeven aaneengesloten periodes. Wim Schermerhorn (1945-1946), Willem Drees (1948-1958), Joop den Uyl (1973-1977) en Wim Kok (1994-2002) waren minister-president namens de Partij van de Arbeid. Geschiedenis Oprichting De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht als voortzetting van de vooroorlogse Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU). De PvdA wilde een 'doorbraakpartij' zijn: mensen moesten niet meer volgens 'scheidslijnen en verzuilde structuren van vóór 1940' kiezen op basis van sociale klasse of religie, maar nu op basis van 'gemeenschapszin en saamhorigheid van de Nederlandse bevolking'. Een gedachte die tijdens de Tweede Wereldoorlog was gevormd toen liberalen, sociaaldemocraten en christendemocraten in het verzet tegen de Duitse bezetting hadden samengewerkt. Een aantal ontevreden SDAP'ers richtte op 11 mei 1946 als reactie op de vorming van de PvdA de Oude SDAP (OSDAP) op, die echter begin jaren 50 weer ter ziele ging. In de praktijk bleek de PvdA echter te links voor veel van de voormalige leden van de VDB die zich in 1947 verenigden in het Comité ter voorbereiding van een Democratische Volkspartij (Comité-Oud) onder leiding van Pieter Oud, met als gevolg de oprichting van de VVD in 1948. 1946-1965 In de periode 1946 tot en met 1958 vormde de PvdA samen met de KVP de zogenaamde 'brede-basiskabinetten' (rooms-rode coalitie). Vanaf 1948 bekleedde de sociaaldemocraat Willem Drees het premierschap. De kabinetten onder zijn leiding legden de basis voor de sociale voorzieningen van de verzorgingsstaat. De populariteit van Drees was mateloos groot, maar in de kaders van de partij was er ook stevige kritiek op de politionele acties in Nederlands-Indië, op de regenteske stijl van de leiding en op het ontbreken van klassenstrijd. Het in 1955 heropgerichte Sociaal-Democratisch Centrum probeerde onder leiding van Sam de Wolff het interne debat hierover te voeren, en erkenning te krijgen als werkgemeenschap. Het partijbestuur onder voorzitterschap van Evert Vermeer wilde hier niet van weten, en dwong in 1959 De Wolff zijn Centrum op te heffen. Na 1958 kwam de PvdA tot aan de vorming van het kabinet-Cals in 1965 in de oppositie terecht. Deze periode werd gekenmerkt door een terugloop in kiezers voor de partij. 1965-1989 Vanaf 1965 probeerde de beweging Nieuw Links de koers en de organisatie van de partij te wijzigen. Jongeren en vrouwen kregen een grotere rol in de organisatie en er kwam meer aandacht voor thema's als milieubescherming, feminisme en solidariteit met de derde wereld. De vernieuwing was tegen het zere been van een aantal prominenten, waaronder Willem Drees jr. die in 1970 DS'70 oprichtte. Vanaf het einde van de jaren 1960 ontstond er een nauwe politieke samenwerking tussen progressieve partijen op zowel landelijk als lokaal niveau. Het groeiende verwantschap zorgde in 1969 voor de oprichting van het Progressief Akkoord (PAK), een samenwerking tussen PvdA, PSP en PPR. Later zouden ook nog CPN en D'66 deels zijdelings deelnemen aan deze samenwerking. Bij de Tweede Kamerverkiezingen op 28 april 1971 werd de PvdA de grootste partij van Nederland. De samenwerking met de andere progressieve partijen was de basis voor een gezamenlijk verkiezingsprogramma in 1972, onder de naam Keerpunt '72. De drie partijen vormden vervolgens samen met ARP en KVP het kabinet-Den Uyl. Na de verkiezingen van 1977 kwam de PvdA ondanks een winst van tien zetels echter weer in de oppositie terecht. De samenwerking tussen PvdA en CDA is tijdens het kabinet Den Uyl erg verslechterd (zowel inhoudelijk als persoonlijk). Dat heeft uiteindelijk geleid tot het kabinet Van Agt/Wiegel waarbij Den Uyl met lege handen aan de zijlijn bleef staan. De PvdA is hierover nog lang verbitterd geweest. Na verkiezingen in 1981 werd met CDA en D66 het tweede kabinet-Van Agt gevormd, maar dit was geen lang leven beschoren. Tot 1989 maakte de PvdA geen deel meer uit van de regering. In 1986 werd Joop den Uyl opgevolgd door oud-FNV-voorzitter Wim Kok als politiek leider. 1989-2002 Na de verkiezingen in september 1989 trad de PvdA toe tot het derde kabinet-Lubbers. Maatregelen om de WAO aan te pakken leidden in de zomer van 1991 tot een interne crisis, waarna partijvoorzitter Marjanne Sint opstapte. Ze werd opgevolgd door Felix Rottenberg. Bij de Tweede Kamerverkiezingen 1994 leed de PvdA een verkiezingsnederlaag, maar werd ze tot ieders verrassing wel de grootste partij. De twee "paarse" kabinetten Kok-I en II van PvdA, VVD en D66 waren de eerste kabinetten sinds de invoering van het algemeen kiesrecht zonder confessionele partijen. De sociaalliberale koers stond internationaal bekend als de Derde Weg, en vond navolging bij de Britse regeringen onder leiding van Tony Blair en de Amerikaanse regeringen onder leiding van Bill Clinton. Tijdens deze regeerperioden werden progressieve wetten betreffende het homohuwelijk, euthanasie en de wet op winkelopeningstijden doorgevoerd. De PvdA kreeg in die periode ook regelmatig het verwijt van teleurgestelde kiezers dat ze te veel naar het politieke midden opschoven. Wim Kok zei in december 1995 dat het afschudden van de ideologische veren ook bevrijdend zou kunnen werken. 2002-2012 Een half jaar voor de verkiezingen van 15 mei 2002 leek er electoraal nog geen vuiltje aan de lucht, maar de snelle opkomst van Pim Fortuyn en een turbulente verkiezingscampagne leidde uiteindelijk tot de grootste verkiezingsnederlaag in de historie van de PvdA: de partij haalde 23 zetels. Zelfs vóór de vergroting van de kamer tot 150 zetels in 1956 was de PvdA-fractie nog nooit zo klein geweest. De beoogde opvolger van Kok, Ad Melkert, trad daags na de verkiezingen af als partijleider en vertrok enkele maanden later uit de Tweede Kamer. In november 2002 kozen de leden van de partij Wouter Bos tot nieuwe lijsttrekker en partijleider in een intern referendum. Hij nam de leiding in de fractie over van interim-fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven. Onder Bos werd op 22 januari 2003 bijna het gehele geleden verlies van mei 2002 weer goedgemaakt. De PvdA werd met 42 zetels de tweede partij van Nederland, na het CDA met 44 zetels. Na deze verkiezingen werden coalitie-onderhandelingen gevoerd tussen PvdA en CDA, maar die ketsten af, waarna CDA, VVD en D66 het kabinet-Balkenende II vormden. De PvdA bleef daarmee in de oppositie. Na de aanvankelijke winst van drie jaar eerder leed de partij met lijsttrekker Wouter Bos bij de Tweede Kamerverkiezingen 2006 net als in 2002 opnieuw een groot electoraal verlies. Het verlies ging deze keer gepaard met een ongekend grote winst voor de SP. Hoewel prognoses enkele maanden eerder erop duidden dat de PvdA 50 à 55 zetels zou halen, kwam de partij uit op 33 zetels. Met CDA en ChristenUnie vormde de PvdA vervolgens het vierde kabinet-Balkenende. Daarop kwam de partij in een crisis terecht, waarbij op 25 april 2007 eerst voorzitter Michiel van Hulten wegens een verschil van mening over een rapport waarin de verkiezingsnederlaag werd geanalyseerd. Daarna trad ook het voltallige bestuur af. Voormalig partijvoorzitter Ruud Koole trad aan als interim voorzitter. In september 2007 werd in een ledenraadpleging Lilianne Ploumen als nieuwe voorzitter gekozen. Zij versloeg zes medekandidaten, waaronder voormalig minister en Kamerlid Jan Pronk. Een jaar later werd de in februari 2007 aangestelde PvdA-minister Ella Vogelaar uit haar functie van Minister van Wonen, Wijken en Integratie ontheven nadat de PvdA-top het vertrouwen in haar had opgezegd. Op 20 februari 2010 stapte de PvdA uit het kabinet. Voor de Europese Parlementsverkiezingen 2009 werd Thijs Berman gekozen tot lijsttrekker, hij versloeg oud-campagneleider Jacques Monasch, voormalig Tweede Kamerlid Kris Douma en oud-wethouder Hannah Belliot. Op 15 maart 2009 stemde het partijcongres in met de kandidatenlijst voor deze verkiezingen. Met 12,1% van de stemmen behaalde de Partij van de Arbeid 3 zetels in de Europees Parlement. Naar de oorzaak van de scherpe daling van het aantal zetels liep een intern onderzoek, onder leiding van Sharon Dijksma. Bij de Tweede Kamerverkiezingen 2010 behaalde de PvdA 30 zetels. Eerder trad Wouter Bos af om meer tijd met zijn gezin door te brengen en schoof Job Cohen naar voren als lijsttrekker. Hij werd de enige kandidaat en als dusdanig gekozen tot lijsttrekker. De PvdA steeg in de peilingen van ongeveer 20 zetels onder Bos naar 34 zetels onder Cohen. Cohen werd een tijd lang zelfs de favoriete premierskandidaat van alle lijsttrekkers. Toen Cohen in enkele debatten op economisch gebied zwakker bleek dan verwacht, verschoof de opinie echter, omdat de economie een belangrijk punt in de campagne was. Desondanks bleef de partij het relatief goed doen in de peilingen. De PvdA werd echter niet de grootste partij; dit werd de VVD van Mark Rutte, met 31 zetels. Toen onderhandelingen voor een rechts kabinet mislukten, werd de mogelijkheid van een paars-pluskabinet (bestaande uit de 'oude' paarse partijen VVD, PvdA en D66 aangevuld met GroenLinks) onderzocht. Deze poging strandde ook door meerdere meningsverschillen. Rutte en Cohen concludeerden beiden dat de meningsverschillen te groot waren. Een poging tot een centrumrechts kabinet bestaande uit VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV werd onderzocht en lukte. Hieruit volgde het kabinet-Rutte I, waarna de PvdA de grootste oppositiepartij werd. 2012-2016 Op 20 februari 2012 trad Job Cohen af als partijleider en fractievoorzitter van de PvdA. Na een partijleiderverkiezing werd Diederik Samsom als opvolger van Cohen gekozen. Samsom werd lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen 2012. Bij deze verkiezingen won de PvdA 8 zetels, waardoor zij met 38 zetels in de Tweede Kamer terugkwam. Opnieuw werd de PvdA de tweede partij. Omdat VVD en PvdA samen een meerderheid in de Tweede Kamer verkregen, gingen op 21 september 2012 onderhandelingen onder leiding van informateurs Henk Kamp (VVD) en Wouter Bos (PvdA) van start. Namens de PvdA onderhandelen Diederik Samsom en Jeroen Dijsselbloem met Mark Rutte en Stef Blok (VVD). Nadat de onderhandelingen werden afgerond, en zowel de PvdA-fractie als het congres akkoord gingen, kon de PvdA toetreden tot het kabinet-Rutte II. PvdA-leider Samsom blijft fractievoorzitter in de Tweede Kamer. De Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher werd vicepremier en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Op 13 november verloor de PvdA twee Kamerleden toen de Turkse fractieleden Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk zich afsplitsten vanwege de integratiekoers van minister Lodewijk Asscher. De PvdA is de partij met de meeste Turkse Nederlanders en net als Kuzu en Öztürk toonde Statenlid Bayram Erbisim uit Middelburg begrip voor de Turkse regering van Recep Erdogan om na de mislukte staatsgreep 80.000 mensen op te pakken en zou op diens AK-partij hebben gestemd. Als gevolg hiervan besloot de PvdA-fractie in de Zeeuwse gemeente Kapelle uit de gemeenteraad te stappen. 2016-heden Op 8 december 2016 dreigde Marith Volp uit de PvdA-fractie te stappen als haar partij het indienen van een aangepaste PVV-motie over de ouderenzorg niet mede zou ondertekenen. De PvdA zou daarmee de enige Tweede Kamer-fractie zijn die de motie niet zou ondersteunen. Uiteindelijk zwichtte PvdA-fractieleider Diederik Samsom voor Volp en werd de motie ook door de PvdA ondertekend. Tot dan hanteerde de fractie het standpunt om onder geen enkele motie van de PVV een handtekening te zetten, omdat PVV-partijleider Geert Wilders in maart 2014 toegezegd had zich hard te maken voor minder Marokkanen in de stad Den Haag. In de motie werd het kabinet opgeroepen om voorwaarden op te stellen die ervoor zorgen dat de kwaliteit van de ouderenzorg gewoon goed is, een direct gevolg van een manifest over de ouderenzorg van sportjournalist Hugo Borst. Dat de motie door alle fracties in de Tweede Kamer ondertekend werd, was een unicum in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. In december 2016 vond er een ledenreferendum plaats over de lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen 2017. Lodewijk Asscher won deze strijd ten koste van Diederik Samsom. Samsom trad daarop af als politiek leider, fractievoorzitter en Kamerlid. Vanaf 12 december 2016 werd de fractie in de Tweede Kamer geleid door Attje Kuiken. De Tweede Kamerverkiezingen van 2017 verliepen desastreus voor de PvdA. Van de 38 zetels die de partij had gewonnen in de voorgaande verkiezingen bleven er 9 over. Dit verlies van 29 zetels is het grootste verlies uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis. De negende zetel was bovendien verkregen door de lijstverbinding met GroenLinks. Sinds de verkiezingen van 2017 was Lodewijk Asscher de voorzitter van de Kamerfractie. Asscher trad op 14 januari 2021 af als lijsttrekker en fractievoorzitter vanwege de toeslagenaffaire, waarna hij opgevolgd werd door Lilianne Ploumen. Op 12 april 2022 maakte Ploumen bekend dat ze met onmiddellijke ingang terugtrad als fractievoorzitter en politiek leider, omdat ze naar eigen zeggen van mening was dat het leiderschap van de partij niet goed bij haar paste. Kuiken nam het fractievoorzitterschap over. Tijdens de kabinetsformatie van 2021 hielden de PvdA en GroenLinks elkaar vast, en uiteindelijk belandden ze allebei in de oppositie. Ook is discussie over een fusie met die partij. De partijen vormden na de Eerste Kamerverkiezingen 2023 een gezamenlijke fractie in de Eerste Kamer. Na de val van kabinet-Rutte IV in juli 2023 stemde een meerderheid van de leden van GroenLinks en PvdA voor het voorstel om met een gezamenlijke lijst mee te doen aan de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 2023. Bij de lijsttrekkersverkiezingen had de ruime meerderheid van de leden toenmalig Eurocommissaris van Klimaat Frans Timmermans gekozen om deze gedeelde lijst aan te voeren. Op 27 oktober 2023, aan het begin van het verkiezingsreces, zijn ook in de Tweede Kamer de fracties van de twee partijen samengegaan. Organisatie Bestuur Het partijbestuur wordt om de twee jaar verkozen. Het huidige bestuur is in functie sinds juni 2018. Esther-Mirjam Sent (partijvoorzitter) Jopie Nooren (vicevoorzitter) Ties Huis in 't Veld (internationaal secretaris) John Hofmeijer (penningmeester) Jimme Nordkamp Marinka Mulder Lutz Jacobi Roos Vermeij Stijn Jansen Peter Kerris Alptekin Akdoğan Vrouwen, jongeren en ouderen In 1995 werd de vrouwenorganisatie Rooie Vrouwen in de PvdA in de partij geïntegreerd, in eerste instantie onder de naam Rosa-vrouwen-project. Vanaf 2000 werd dit het PvdA-Vrouwennetwerk (PVN). Samenwerking met vrouwen uit andere partijen is gebundeld in het Politiek Vrouwen Overleg (PVO). Een andere vrouwenactiviteit van de Partij van de Arbeid is het Multi Etnisch Vrouwennetwerk (MEV). De Jonge Socialisten in de PvdA (JS) is de politieke jongerenorganisatie die is verbonden met de PvdA. Voor ouderen is er de Landelijke Adviesgroep Ouderen (LAO). Internationaal De delegatie van de PvdA in het Europees Parlement maakt deel uit van de fractie van de Socialisten en Democraten (S&D). In Europa werkt de PvdA samen binnen de Partij van de Europese Sociaaldemocraten (PES), die in 1992 in Den Haag werd opgericht. Dit is een samenwerkingsverband van bijna alle Europese sociaaldemocratische partijen (ook buiten de Europese Unie). De Partij van de Arbeid maakt daarnaast deel uit van de Progressive Alliance, een mondiaal netwerk van sociaaldemocratische en progressieve partijen. Voor de oprichting van deze organisatie in 2013 was de partij lid van de Socialistische Internationale (SI), die de PvdA heeft verlaten omdat die het democratiseren en politiek relevanter maken van de SI onmogelijk achtte. Neveninstellingen van de PvdA waren de Alfred Mozer Stichting (AMS), ter ondersteuning van zusterpartijen in Oost-Europa en de Evert Vermeer Stichting (EVS), gericht op internationale samenwerking. In juni 2013 zijn deze stichtingen gefuseerd tot de Foundation Max van der Stoel. De PvdA is medeoprichter van het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie, een organisatie van zeven Nederlandse politieke partijen die democratiseringswerk steunt in 17 landen. Wetenschappelijk bureau Het wetenschappelijk bureau van de PvdA is de Wiardi Beckman Stichting. De stichting stelt zich ten doel een brug te vormen tussen wetenschap en de sociaaldemocratie. Zij is vernoemd naar Herman Bernard (Stuuf) Wiardi Beckman, een voormalig lid van de Eerste Kamer, die in de Tweede Wereldoorlog omkwam. Dit wetenschappelijk bureau heeft onder andere als initiatief de WBS Werkplaats. De WBS wordt geleid door Klara Boonstra. Leden Bron: PvdA - ledentallen (Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen) Het ledenblad van de PvdA heet Rood. De Wiardi Beckman Stichting geeft daarnaast het blad Socialisme & Democratie uit. Electoraat Uit de peilingen van Maurice de Hond van de Tweede Kamerverkiezingen uit 2006 kwam naar voren dat de kiezers gelijk verdeeld zijn over de inkomensgroepen: lage inkomens 33%, middeninkomens 35% en hoge inkomens 32%. De aanhang concentreert zich in de grote steden, in enkele middelgrote steden (waaronder Nijmegen) en in de drie noordelijke provincies. De gemeente waar de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 procentueel de meeste stemmen haalde, was Amsterdam (35,20%). Minder aanhang heeft zij in Noord-Brabant en Limburg. Standpunten Voorgeschiedenis De PvdA, voortgekomen uit onder andere de SDAP, bouwde in haar beginselen voort op het laatste beginselprogramma van de SDAP. Met het beginselprogramma van 1937 had deze partij haar laatste marxistische standpunten losgelaten om zich om te vormen tot een volkspartij in plaats van arbeiderspartij. Dit hield ook in dat het materialisme als filosofie werd verlaten om zo christenen en de middenstand aan te trekken. Men kan dus enerzijds stellen dat de partij haar beginselen toegankelijker had gemaakt. Anderzijds was het programma juist radicaler: in vorige programma's stonden vooral verbeteringen voor de arbeidersklasse voorop, terwijl het programma van 1937 ten doel stelde 'fundamentele wijzigingen aan de orde te stellen, die in het kapitalistisch bestel moeten worden aangebracht.' Na de Tweede Wereldoorlog werd het door de verbreding mogelijk om samen met de VDB en de CDU een nieuwe partij op te richten, die zich overigens nog sterk met het socialisme zou identificeren. 1947 Het eerste beginselprogramma van de PvdA, uit 1947, noemde als doelstelling ‘een democratisch-socialistische maatschappij’, waaronder zij verstond: Een samenleving op de grondslag van geestelijke en staatkundige vrijheid, doordrongen van de eerbiediging van de medemens, en gekenmerkt door een democratische gezindheid in het gehele volksleven, die de opbloei van het persoonlijk en gemeenschapsleven mogelijk maakt; Een economisch bestel waarin de behoeftenvoorziening der gemeenschap door bijzondere organen wordt geleid, de belangrijkste productiemiddelen van industrie, bankwezen en transport zijn gesocialiseerd, en voor het overige door beperking van de beschikkingsmacht de euvelen van het particulier bezit zijn opgeheven; Een maatschappelijke structuur met een eigen verantwoordelijkheid voor alle organen, en gelijke sociale ontwikkelingskansen voor iedereen; met een rechtsorde van de arbeid, waardoor aan iedereen bestaanszekerheid is gewaarborgd, iedereen medeverantwoordelijkheid draagt overeenkomstig zijn plaats in het geheel, en het gehele volk toegang heeft tot de materiële en geestelijke rijkdommen van de gemeenschap. Men kan zien, dat het eerstgenoemde punt, zij het in heel ander taalgebruik, nog volledig herkenbaar is in het beginselprogram van 2005; het tweede genoemde punt in 2005 geheel vervallen blijkt (maar in 1977 deels nog gold); en van het derde genoemde punt nog slechts enkele onderdelen, min of meer, genoemd worden in 2005. 1977 In de jaren 1970 verloor de oude garde binnen de PvdA haar invloed en begon Nieuw Links de partij te vernieuwen. Het nieuwe beginselprogramma verscheen op het hoogtepunt van optimisme binnen de PvdA, tijdens het laatste jaar van kabinet-Den Uyl. Nieuwe punten in het programma richtte zich op vrouwenemancipatie en solidariteit met de Derde Wereld. Gelijkheid tussen mensen en landen werd benadrukt, alhoewel deze verwoording volgens sommigen een liberale connotatie had. Geheel duidelijk werd het uit het programma niet of er gelijke kansen, gelijke rechten, gelijke resultaten, gelijke beloning of gelijke waardering bedoeld werd. Er zat echter ook continuïteit in de beginselprogramma's tussen 1947 en 1977. Het beginselprogramma van 1977 bepleitte bijvoorbeeld de volgende punten, die later in 2005 echter zouden ontbreken: De socialisatie van belangrijke industrieën, banken en verzekeringsmaatschappijen; Het streven naar een gekozen staatshoofd en daarmee de afschaffing van de monarchie in Nederland (Deel II, Artikel 4 beginselprogramma 1977). Alhoewel het republikeinse beginsel verdween in 2005, bevestigde een rapport uit 2011 wel dat de partij 'republikeins is en blijft'. De PvdA accepteert echter nu het maatschappelijk 'verbindend' belang in het koningschap en streeft derhalve naar modernisering ervan. Men kan dit zien als een terugkeer naar een ouder idee uit de SDAP, die in 1934 besloot dat het actief naar een republiek toewerken niet langer 'een strijdpunt' was. 2005 De Partij van de Arbeid werd in een nieuw beginselprogramma in 2005 bestempeld als een progressieve en sociaaldemocratische politieke partij. Het Beginselmanifest van de PvdA uit 2005 spreekt van de volgende 'idealen': Vrijheid; Democratie, (dus) democratische verantwoording; Rechtvaardigheid; Solidariteit; Het recht op een fatsoenlijk bestaan dat volwaardige participatie in de maatschappij mogelijk maakt; Respecteren van mensenrechten, (dus) geen discriminatie; Redelijke verdeling van inkomen en macht, (dus) geen armoede; Geen uitputting of vervuiling van natuur en milieu, (dus) zorgen voor ecologische duurzaamheid; Internationale samenwerking. Volksvertegenwoordiging Tweede Kamer Sinds 27 oktober 2023 zit de Partij van de Arbeid in een gezamenlijke Tweede Kamerfractie met GroenLinks. Eerste Kamer Sinds de Eerste Kamerverkiezingen van 2023 zit de Partij van de Arbeid in een gezamenlijke Eerste Kamerfractie met GroenLinks. Europees Parlement De PvdA is aangesloten bij de Partij van de Europese Sociaaldemocraten en de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten. Europese Commissie De volgende leden van de PvdA zijn lid (geweest) van de Europese Commissie: Sicco Mansholt (1958-1972 Landbouw, 1972-1973 Voorzitter van de Europese Commissie) Henk Vredeling (1977-1981 Sociale Zaken en Werkgelegenheid) Frans Timmermans (2014-2020: eerste vicevoorzitter en Betere Regelgeving, Interinstitutionele Betrekkingen, Rechtsstatelijkheid en het Handvest van de grondrechten, 2020-2025: uitvoerend vicevoorzitter en Europese Green Deal) Provincies Gedeputeerden Groningen - 1 van de 6 leden Friesland - 1 van de 5 leden Drenthe - 1 van de 5 leden Flevoland - 1 van de 5 leden Gelderland - 1 van de 6 leden Utrecht - 1 van de 5 leden Noord-Holland - 2 van de 6 leden Zuid-Holland - 1 van de 6 leden Zeeland - 1 van de 4 leden Noord-Brabant - 0 van de 6 leden Limburg - 0 van de 6 leden Overijssel - 1 van de 5 leden In Limburg vormen zes gedeputeerden op eigen titel een extra-parlementair college en zijn derhalve niet opgenomen in bovenstaande tabel. De gedeputeerden zijn afkomstig uit: CDA, VVD, FVD, PVV, GL en Lokaal-Limburg. Dit zijn samen met Noord-Brabant de enige twee provincies waar Forum voor Democratie deel uitmaakt van het college. Commissaris van de Koning: Drenthe - Jetta Klijnsma Flevoland - Leen Verbeek Utrecht - Hans Oosters Gemeenten In Nederland zijn circa zeventig burgemeesters van PvdA-huize. Enkele bekende namen zijn Ahmed Aboutaleb (Rotterdam), Ahmed Marcouch (Arnhem) en Jan Hamming (Zaanstad). Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 leverde de PvdA 1251 gemeenteraadsleden en 194 wethouders (stand april 2010). De partij doet in sommige gemeenten mee als onderdeel van een progressief samenwerkingsverband. Waterschappen Een "-" in de tabel betekent dat de partij geen kandidatenlijst had ingediend. * Sinds 1 januari 2011 samengevoegd tot Waterschap Scheldestromen. ** Sinds 1 januari 2013 samengevoegd Waterschap Vallei en Veluwe. *** Sinds 1 januari 2014 samengevoegd tot Waterschap Vechtstromen. **** Sinds 1 januari 2016 samengevoegd tot Waterschap Drents Overijsselse Delta. Bij de waterschapsverkiezingen van 2008 kon voor het eerst op lijsten in plaats van op personen gestemd worden. In een aantal waterschappen maakt de PvdA deel uit van de groen-rode coalitie Water Natuurlijk. Literatuur Becker, Frans & Gerrit Voerman red. (2016), Zeventig Jaar Partij van de Arbeid, Boom Bleich, Anet (1986), Een Partij in de Tijd: Veertig Jaar Partij van de Arbeid,1946-1986, Arbeiderspers Broek, Ilja van den (2002), Heimwee naar de politiek: De herinnering aan het kabinet-Den Uyl, Wereldbibliotheek Smits, Hans (1984), De Bom in de Vuist: De Partij van de Arbeid tussen afschrikking en atoompacifisme, Raamgracht Externe links Website PvdA PvdA, Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen Socialistische zuil


text: Een pyrrusoverwinning is een overwinning die zoveel inspanning kost dat ze dezelfde uitwerking heeft als een nederlaag. Anders gezegd betekent het dat soms iets een overwinning kan lijken, terwijl het eigenlijk een verlies is; een "valse" overwinning, of een tactische overwinning terwijl een strategische nederlaag is geleden. Een belangrijke strategische overweging is, of men toereikende reserves heeft of de verliezen kan aanvullen. Hiermee kunnen pyrrusoverwinningen of het uitlokken hiervan onderdeel zijn van en uitputtingsoorlog. Een voorbeeld was de eerste fase van de Slag om Engeland, waarbij de Luftwaffe de RAF opzettelijk provoceerde. De RAF had minder reserves dan de Luftwaffe en kon in deze fase met name de uitval van piloten moeilijk opvangen, waardoor de Luftwaffe de RAF dreigde uit te putten. De uitdrukking is ontleend aan de veldslagen die Pyrrhus, koning van Epirus (nu een provincie van Griekenland), leverde tegen de Romeinen in de 3e eeuw v.Chr. Hij verloor een groot aantal mannen in een tweetal gewonnen veldslagen. Toen een van zijn generaals hem na de overwinning bij Ausculum feliciteerde, antwoordde hij: "Als we nog één zo'n slag tegen de Romeinen winnen, is het helemaal met ons gedaan." (Ploutarchos, Leven van Pyrrhos, 21.9) Voorbeelden van overwinningen in de geschiedenis die als pyrrusoverwinning worden gezien zijn: De Slag bij Asculum (279 v.Chr.), Pyrrhus van Epirus verslaat de Romeinen bij Asculum. De Slag bij Malplaquet (11 september 1709), overwinning van het Nederlandse en Britse leger op de Fransen in de Spaanse Successieoorlog. De Slag om Bunker Hill (17 juni 1775), Britse overwinning tijdens de Amerikaanse Revolutie. De Tweede Boerenoorlog (11 oktober 1899 - 31 mei 1902), waarbij de Britten net wonnen van de Boeren; voor deze overwinning hadden de Britten concentratiekampen nodig. De Aanval van de dode mannen (6 augustus 1915), waarbij stervende Russische soldaten die door gifgas waren aangetast de Duitsers in paniek op de vlucht lieten slaan. De Duitse landing op Kreta (20 mei - 1 juni 1941) tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Zeeslag bij de Santa Cruzeilanden (25 - 27 oktober 1942), waarbij de Japanse Keizerlijke Marine één vliegdekschip van de United States Navy tot zinken bracht en een ander zwaar beschadigde, tegen een hoge prijs in vliegtuigen en piloten. De Slag om het Hürtgenwald (19 september 1944 - 10 februari 1945), waarbij de Verenigde Staten tegen zware verliezen Nazi-Duitsland (dat zelf ook zware verliezen leed) versloegen. De Slag in het Choisinreservoir (27 november - 13 december 1950), overwinning van Volksrepubliek China tijdens de Koreaoorlog. De Slag om Mogadishu (3 - 4 oktober 1993), waarbij VS-militairen twee luitenants van een Somalische krijgsheer gevangennamen, maar tijdens gevechten zware verliezen leden nadat twee UH-60 Black Hawk-helikopters waren neergeschoten. Griekse oudheid Begrip in het Nederlands