text: De normale conforme projectie of mercatorprojectie is een kaartprojectie die genoemd is naar de Vlaamse cartograaf Gerardus Mercator, die deze projectie in 1569 introduceerde. De projectie is een belangrijk speciaal geval van de hoekgetrouwe cilinderprojectie. Dit wil zeggen dat de hoeken tussen verschillende richtingen op de kaart gelijk zijn aan de hoeken tussen die richtingen op het aardoppervlak. Dit betekent in dit geval onder andere dat alle meridianen loodrecht op alle parallellen staan. Vanwege het toenemen of 'wassen' van de staande randminuten wordt een mercatorkaart ook wel wassende kaart of vergrotende breedtekaart genoemd. Het volledige aardoppervlak, met inbegrip van de polen, vergt een oneindig hoge kaart; op een eindige kaart ontbreken gebieden rond de polen. Loxodroom De mercatorprojectie heeft de bijzondere eigenschap dat kompasrichtingen getrouw worden weergegeven (men noemt dit wel richtinggetrouw). Dit is van groot belang voor de scheepvaart geweest, omdat dus een lijn van constante kompaskoers (loxodroom) op de kaart een rechte lijn is. Hoewel de projectie daarom veelvuldig is toegepast, zeker in het verleden, en in de scheepvaart nog steeds, wordt zij voor meer algemene wereldkaarten in atlassen en dergelijke minder geschikt geacht. Nadelen Geen enkele projectie kan de Aarde weergeven op een plat vlak zonder vervormingen te vertonen. Bij de mercatorprojectie treden oppervlaktevervormingen op, waarbij gebieden groter worden weergegeven naarmate ze verder van de evenaar liggen; op de polen zelf treedt zelfs een oneindige vergroting op. Deze projectie geeft Groenland ongeveer even groot weer als het continent Afrika, terwijl dat continent in werkelijkheid 17 maal zo groot is. Hier werd tijdens de Koude Oorlog door politici dankbaar gebruik van gemaakt: de Sovjet-Unie leek door zijn noordelijke ligging nog groter en leek op deze manier een grotere bedreiging voor Europa. Een ander nadeel is dat de kortste route tussen twee punten, de grootcirkel of orthodroom, geen rechte lijn is bij deze kaartprojectie. De kortste route van Amsterdam naar San Francisco lijkt op een mercatorprojectie over Engeland, de Atlantische Oceaan en de continentale VS te lopen. In werkelijkheid vliegen vliegtuigen over Schotland, IJsland, Groenland en Canada. De mercatorprojectie is een cilinderprojectie, dat wil zeggen dat de afbeelding tot stand komt door de bol te projecteren op een cilinder die de bol precies omsluit. Het is echter geen rechtstreekse projectie. Om hoekgetrouwheid te bereiken, wordt een breedte-afhankelijke schaalcorrectie toegepast, de vergrotende breedte. Op de evenaar is de afstand van een lengtegraad vrijwel gelijk aan een breedtegraad, aangezien beide grootcirkels zijn. Aangezien de parallellen kleincirkels zijn, wordt op hogere breedte de afstand van een lengtegraad echter steeds kleiner, om uiteindelijk op de polen nul te worden. Bij de mercatorprojectie houden de lengtegraden echter een gelijke lengte, zodat de breedtegraden vergroot moeten worden om de onderlinge verhouding tussen de afstand van een lengtegraad en een breedtegraad kloppend te houden. Hierdoor rekt de kaart richting de polen steeds meer op. Na 'uitrollen' van de cilinder ontstaat een vlakke kaart. De projectie wordt beschreven door: Waarbij λ de lengtegraad is en φ de breedtegraad. De formules zijn afkomstig van Edward Wright, niet van Mercator zelf. Andere oriëntatie van de cilinder Variaties op de mercatorprojectie worden verkregen door twee andere tegenover elkaar liggende punten te kiezen voor de oneindige kaartuiteinden, zoals bij de transversale mercatorprojectie. Verder is er de universele transversale mercatorprojectie (UTM), die in feite een combinatie is van een aantal transversale mercatorprojecties. Schaal Bij mercatorkaarten wordt de breedtegraad gegeven waarvoor de schaal geldt, aangezien deze groter wordt met toenemende breedte; de vergrotende breedte. De schaal op de evenaar s0 verhoudt zich tot de schaal op breedtegraad b sb volgens de schaalformule: Vanwege deze veranderende schaal moeten 'verheden', zoals afstanden in het jargon heten, op een mercatorkaart worden afgepast op de middelbreedte — de gemiddelde breedtegraad van een traject — met staande randminuten, de meridiaanminuten die de zijrand van de kaart vormen. Toepassingen De mercatorprojectie wordt veelvuldig gebruikt om interactieve kaarten (door middel van "tiles", een matrix van mini-afbeeldingen) op internet te tonen in een browser. Google Maps en TomTom gebruiken het, net als hun concurrenten OpenStreetMap en Here (voorheen NAVTEQ). Ook voor vaarkaarten wordt het gebruikt. Bij deze toepassingen is de vervorming van minder belang, omdat de meeste navigatietoepassingen richting de polen minder gebruikt worden, en naarmate er wordt ingezoomd, de vervorming steeds kleiner wordt, ook bij de polen. Alleen de polen zelf kunnen niet weergegeven worden, en daarmee ook niet op één kaart een gebied om een pool. Kaartprojectie Eponiem


source: wikipedia

text: Claudio Giovanni Antonio Monteverdi (Cremona, 15 mei 1567 – Venetië, 29 november 1643) was een Italiaanse componist, dirigent en oorspronkelijk ook werkzaam als gambist en zanger. Monteverdi’s werk markeert de overgang van renaissance- naar barokmuziek. Hij was een groot en in zijn tijd geëerd musicus. Na een lange periode van vergetelheid wordt hij nu weer volop uitgevoerd. De door Monteverdi geschreven opera’s worden algemeen erkend als de onmiskenbare hoogtepunten, waarmee de canon van de Westerse opera begint. Biografie en werken Cremona en Mantua Monteverdi werd geboren als oudste zoon in het gezin van een apotheker. Zijn jongere broer Giulio Cesare Monteverdi (1573–1630) zou ook als musicus en als zijn collega werkzaam zijn. Monteverdi was muzikaal vroegrijp: tussen 1582 en 1590 publiceerde hij vijf boeken met composities (waaronder als laatste twee boeken met vijfstemmige madrigalen in 1587 en 1590). Op de titelpagina noemde hij zich een leerling van Marc’Antonio Ingegneri, maestro di capella in de kathedraal van Cremona. Het betreft werken in de traditionele stijl van zijn leermeester. Cremona was de werkplaats van de familie Amati: een familie van vioolbouwers, met Stradivarius en Guarneri als beroemdste leerlingen. De meest talentvolle Amati, Girolamo Amati, was een tijdgenoot van Monteverdi. In 1590 of 1591 kreeg Monteverdi zijn eerste baan: muzikant (“vedelaar”) aan het hof van Vincenzo I Gonzaga, de hertog van Mantua. Hij werkte daar twaalf jaar onder de dirigenten Giaches de Wert en Benedetto Pallavicino, ook als zanger en later als hulpdirigent. In deze periode maakte Monteverdi in het gevolg van Vincenzo Gonzaga reizen naar Hongarije (1595) en de Spaanse Nederlanden (1599). Ze passeerden langs Spa, Luik en Antwerpen, om dan drie weken in Brussel door te brengen als gasten van Charles Philippe de Croÿ. Invloeden uit die landen zouden terug te vinden zijn in zijn muziek (met name Tancredi e Clorinda wordt genoemd). Mantua had een aantrekkelijk muzikaal klimaat. Zo was Guglielmo I Gonzaga, de vader van Vincenzo, bevriend met Palestrina. Aan het hof was een koor opgericht naar het model van het Concerto di Donne uit Ferrara. Met name de daarvoor gecomponeerde madrigalen uit boek 3–5 (1592–1605) vestigden de faam van Monteverdi als vernieuwend en gedurfd componist. Monteverdi’s composities riepen ook weerstand op. Giovanni Maria Artusi, een kanunnik te Bologna, ging een jaren durende twist met Monteverdi aan. Monteverdi’s standpunt ging uit van de antithese van (wat hij noemde) de prima en de seconda prattica. Artusi hing de prima prattica aan, waarin de harmonie de volledige heerschappij had. Monteverdi voegde daar de seconda prattica aan toe, waarin de dichterlijke tekst boven de muziek ging. Vanuit deze overtuiging brak Monteverdi met de oude regels van de polyfonie en was het noodzakelijk om het recitatief, de basso continuo en (uiteindelijk) de opera te benutten. Dit is goed te herkennen in het vijfde boek madrigalen (1605). Dat bevat een aantal teksten gebaseerd op Il pastor fido (een herdersspel van Giovanni Battista Guarini, in 1598 opgevoerd in Mantua). Tevens bevat dit zes madrigalen voor solo met een basso-continuopartij, en Ahi, come a un vago sol, voor het eerst met een koor als refrein. Dit lijkt ook geïnspireerd door de toen al bestaande operastijl in Florence. Vanuit deze madrigaalpraktijk laat zich direct de vroege operastijl in l’Orfeo en Arianna begrijpen. Hij maakt in die opera’s ook gebruik van de stijl van operarecitatieven, zoals die bij zijn tijdgenoot in Florence Jacopo Peri (1561-1633) al eerder voorkomen. Grote werken uit de tijd van Mantua zijn de opera l’Orfeo voor het carnaval van 1607 in opdracht van Francesco Gonzaga opgevoerd door de Accademia degli Invaghiti. Deze had zoveel succes dat Monteverdi al twee weken na de dood van zijn vrouw (10 september 1607) aan de slag moest voor het huwelijk tussen Francesco Gonzaga en Margaretha van Savoye (de dochter van Karel Emanuel I van Savoye). Hiervoor werden de opera Arianna en het ballet Mascherata dell’ ingrate gecomponeerd. In dat ballet figureerden vele Mantuaanse aristocratische dames alsook Francesco Gonzaga zelf. In 1602 had Monteverdi burgerrechten in Mantua en een benoeming tot maestro di capella gekregen. Hij was in 1595 in het huwelijk getreden met een zangeres aan het hof, Claudia Cattaneo, die in 1607 overleed en Monteverdi met twee zoontjes achterliet. In 1610 componeerde Monteverdi de Vespro della Beata Vergine (ook bekend als "Mariavespers") die hij om in de gunst van paus Paulus V te komen aan hem opdroeg. Hij begaf zich overigens zonder resultaat naar Rome om daar zelf een functie, dan wel een plek voor zijn zoon op het priesterseminarie te krijgen. In 1612 werden Monteverdi en zijn broer na de dood van Vincenzo Gonzaga op staande voet ontslagen door Francesco Gonzaga. Dit ontslag was ingegeven door financiële motieven van de Gonzaga’s. Maar ook was er sprake van hertogelijk ongenoegen, omdat Monteverdi gesuggereerd had, dat hij elders ook zou kunnen gaan werken. Berooid bracht Monteverdi een jaar door in zijn ouderlijk huis te Cremona. Venetië Op 19 augustus 1613 werd Monteverdi met algemene stemmen gekozen en aangesteld als maestro di cappella aan de San Marco in Venetië, als opvolger van G.C. Martinengo. Hij kreeg feitelijk de muzikale leiding van de stad en was daarmee financieel onafhankelijk geworden. Zijn taak was het verschaffen van de geestelijke muziek bij het kerkelijk jaar en bij staatsbanketten. De doge was – als constitutioneel (dus niet absoluut) heerser – gebonden aan budgetten: de niet officiële wereldlijke muziek werd betaald uit particuliere beurzen en dat was wat Venetië betreft aanvankelijk ontoereikend voor opera’s. De neerslag van 30 jaar componeren in de San Marco is de Selva morale e spirituale (1640) en het postuum verschenen Messa a quatro e salmi (1651) met net als de vroegere werken de dubbele stijlkenmerken van de prima en de secondo prattica. Monteverdi kreeg van elders uit Italië (Parma) en met name toch ook weer Mantua opdrachten. De twaalf voornamelijk voor de hoven van Parma (bruiloft van hertog Odoardo Farnese met Margherita de' Medici (1628) en Mantua gecomponeerde opera’s c.q. scènes gingen alle verloren en zijn vaak alleen bekend uit brieven van Monteverdi. In Venetië voltooide hij het zesde (1614), zevende (1619) en achtste (1638) madrigalenboek. Postuum (1651) verscheen het Madrigali e Canzonette met onder andere fragmenten uit verder verloren gegane opera’s. In het voorwoord tot het achtste madrigalenboek (Madrigali guerrieri e amorosi) (1638) verklaart Monteverdi de stile concitato als toevoeging tot de vroegere stile molle e temperato: nieuw gebruikte effecten zijn tremolo, pizzicato, om hartstocht of vechtlust uit te drukken. Een mooi voorbeeld in dit achtste boek is de – op stanzen van La Gerusalemme liberata van Torquato Tasso gebaseerde – dramatische scène Tancredi e Clorinda (1624), waarin vooruitgelopen werd op deze stile concitato. Deze scène werd geschreven onder patronage van Girolamo Mocenigo (een voor Monteverdi belangrijke mecenas in Venetië), in wiens appartementen in het Palazzo Dandolo ook de première plaatsvond. Een publieke uitvoering vond plaats tijdens het carnaval van 1624 (of mogelijk 1625). Uit deze periode dateren verder slechts enkele overgeleverde fragmenten zoals het zeer populaire en wijd verspreide Lamento della Nimfa. De laatste Venetiaanse jaren Monteverdi werd – vermoedelijk in 1632 – als geestelijke gewijd. Hij lijkt aanvankelijk niet betrokken te zijn geweest bij de eerste commerciële opera-onderneming in 1637 in Venetië. Wel werd in dat kader in het Teatro S. Moise een gereviseerde versie van zijn opera "Arianna" gebracht (1640). In korte tijd schreef hij daarna voor de latere producties drie nieuwe grote opera’s: Il ritorno d’Ulisse in patria, Le Nozze d’Enea in Lavinia (verloren gegaan), l’Incoronazione di Poppea met premières in respectievelijk 1640, 1641 en 1643. De overgeleverde partituren zijn van rondtrekkende gezelschappen uit de vroege jaren vijftig van de 17e eeuw en bevatten waarschijnlijk ook muziek die niet van Monteverdi is. Het betreft hier absolute hoogtepunten in het scheppen van Monteverdi. Er is een groot verschil in stijl met l’Orfeo. Monteverdi gaat in de richting, die zich later ontwikkelde tot de Napolitaanse opera met de da capo aria en het recitativo secco. Bij Monteverdi blijft dat qua maatvoering nog binnen dramaturgisch acceptabele grenzen (anders dan bij de latere "belcanto liefhebbers"). Het orkest wordt beperkt tot strijkers en continuo en het koor wordt ingeperkt of vervalt. Ook zijn er aanzetten voor het parlando en de opera buffa, zoals zich dat in de 18e eeuw verder zou ontwikkelen. De Poppea is verder voor het eerst een opera op een niet-mythologisch, historisch thema. Na een kort verblijf in zijn geboortestad Cremona overleed Monteverdi op 29 november 1643 te Venetië. Na een dubbele rouwdienst in de San Marco alsook de Santa Maria dei Frari werd hij in laatstgenoemde kerk ter ruste gelegd. Oeuvre Opera’s (korte inhoud) In 1607 componeerde Monteverdi zijn eerste opera: l’Orfeo het verhaal van Orpheus en Eurydice zoals verteld in de Astronomia van Hyginus. Orfeo was bedoeld ter opluistering van het jaarlijkse carnaval van Mantua. De uitvoering was een succes. Met deze opera had Monteverdi op basis van de al in Florence ontwikkelde muziekstijl (door met name Jacopo Peri) op basis van onder andere de intermedio verder geperfectioneerd tot een echt dramma in musica (of zoals Monteverdi het noemde een "favola in musica"). Na Orfeo liet Claudio Monteverdi zich voor zijn volgende opera, Arianna, inspireren door de klassieke mythe van Ariadne op het eiland Naxos. Van het omvangrijke opera-oeuvre (minstens 18 opera’s) dat Claudio Monteverdi bij elkaar schreef, is er echter heel wat verloren gegaan. Tussen Orfeo (1607) en Il Ritorno d’Ulisse (1641) schreef Monteverdi minstens drie andere opera’s, die tot nu toe niet werden teruggevonden. Van de opera Arianna bleef enkel het libretto en de muziek van het lamento bewaard, de Lamento d’Arianna. Il Ritorno d’Ulisse in Patria (1641) betreft de mythe van de terugkeer van Odysseus, Ulisse in het Italiaans, op Ithaka, het eiland waar hij koning is. Penelope, zijn trouwe vrouw wacht daar al 20 jaar op hem, maar wordt belaagd door minnaars. l’Incoronazione di Poppea (1642) wordt wel gezien als het hoogtepunt van Monteverdi’s oeuvre. Het bevat tragische elementen, maar ook komische en dat laatste was nieuw. Verder werden de diverse karakters realistisch ingekleurd en waren de melodieën ongekend warm. De componist gebruikte voor dit werk een kleiner orkest dan gebruikelijk en schreef een minder prominente rol van het koor voor. Het werk heeft een niet geringe invloed gehad op de ontwikkeling van onder andere kerkmuziek. Het verhaal gaat (onder meer) over de historische personen Poppaea Sabina en keizer Nero. Overige werken Naast de acht madrigaalboeken en opera’s (zie hierboven) schreef Monteverdi kerkmuziek. Dit is uitgegeven in twee verzamelingen: Vespro della Beata Vergine (of wel Mariavespers) (ontstaan in 1607–1610; publ.: 1610). Deze verzameling heeft een symmetrie; wat suggereert dat het in een geheel zou moeten worden uitgevoerd. Maar Monteverdi heeft dit toch nooit zelf in een geheel uitgevoerd. Dat wordt nu onder andere voor plaatopnames wel gedaan. Selva morale e spirituale (“Moreel en geestelijk woud”) (1640) Ook deze verzameling van geestelijke stukken is van hoge kwaliteit. Door Monteverdi zelf aan het eind van zijn carrière in de San Marco gemaakte bloemlezing van wat hij vanaf 1613 aan kerkmuziek had gecomponeerd. Maar ook bevat het vijf madrigalen en het Lamento van Arianna (1608) Er zijn ook nog minder bekende postume uitgaven van geestelijke muziek in 1650 verschenen. Stijl De Florentijnse (vooral instrumentale) traditie van intermedio (tussenspel) en recitatiefstijl zoals belichaamd door Jacopo Peri zijn goed herkenbaar bij l’Orfeo. In de eerste akte en het begin van de tweede akte (huwelijk van Orpheus en Eurydice) wordt de sfeer bepaald door het naast elkaar plaatsen van koor- en instrumentale partijen zoals bekend van de intermedio’s. Het verhaal van Sylvia (tweede akte) over de dood van Eurydice is een uitwerking van de Florentijnse recitatiefstijl. Ook Peri gebruikte al de combinatie van ritme, toonhoogte en dissonanten om tegen een doorlopende bas ( basso continuo ) tekst te accentueren en emotionele inhoud over te brengen. Monteverdi was daar toch weer verfijnder in door op subtiele wijze teksten te herhalen en pauzes te laten vallen. Volgens tijdgenoten werd hij daar in geholpen door – belangrijke schakel – Ottavio Rinuccini, de librettist van de allereerste opera Dafne (1598), alsook Eurydice (1600) (getoonzet door Jacopo Peri). Furore maakte Monteverdi met de Lamento di Arianne (1608). De klaagzang was door dit succes vast onderdeel van de opera’s. Overigens was de los staande lamento della nymfa (voor 1638) waarschijnlijk een belangwekkender voorbeeld voor Monteverdi, met een basso ostinato van vier noten. Er gaapt een groot gat in de tijd tussen l’Orfeo (1607) en de laatste opera’s (vanaf 1641). O.a. door een brand in Mantua is veel materiaal verloren gegaan. Opvallend aspect is in elk geval de toename in het aantal vereiste solisten met juist inkrimping van het aantal instrumentale musici: bij l’Orfeo nog 6 solisten, bij de beide laatste elk meer dan 20. Dat schept ruimte voor het uitspannen van ingewikkelde intriges, maar ook tot het creëren van komische rollen. Door het inperken van de muziek gaat de concentratie volledig naar de dramatische ontwikkeling. Aan de libretti laat zich de ontwikkeling van die tijd, van breukvlak renaissance/Barok naar volle Barok herkennen. Monteverdi wist in al deze decennia – op een superieure wijze de tekst en de sfeer van het libretto volgend -–steeds de dramatisch overtuigende juiste muzikale vorm te vinden. Voor de laatste overgeleverde opera’s zal gezien het commerciële aspect (er was geen mecenas, maar er werd per plaats betaald) juist meer geïnvesteerd zijn in het aantrekken van topzangers (dus de beroemde castraten als publiekstrekker). Maar dat leidde bij Monteverdi niet tot de latere ontsporingen in de zin van leeg virtuozendom. Monteverdi heeft geen puur instrumentale werken nagelaten. Toch had hij een blijvend effect op de orkestpraktijk met bijvoorbeeld de introductie van tremolo en pizzicato. Ook het inbrengen van een operaorkest in de godsdienstige muziekpraktijk was nieuw. Dit paste goed in de barok, de op decoratie en praal gerichte Contrareformatie. Andere aspecten Waardering in de loop van 4 eeuwen Bij zijn leven was Monteverdi beroemd. Heinrich Schütz kwam bij hem studeren en had grote waardering voor Monteverdi. Constantijn Huygens verhaalt in 1620 over een concert onder de "zeer beroemde" Monteverdi, dat hij – op diplomatieke missie – in Venetië meemaakt en waarover hij verrukt is. Na 1651 raakte Monteverdi vrijwel volledig in vergetelheid. De smaak verandert: de commerciële opera in Venetië neemt tot 1700 een hoge vlucht: er worden 17 theaters gebouwd en er worden 338 opera-uitvoeringen geteld. Pas in de loop van de 19e eeuw ontstond weer enige belangstelling, met name in Duitsland. In de periode van 1881 tot 1914 wordt een groot aantal werken opnieuw gepubliceerd. Dit culmineert in een volledige uitgave van zijn werken in de jaren 1926 tot 1942 door de Italiaanse componist Gian Francesco Malipiero. De opera’s van Monteverdi worden in de 2e helft van de 20e eeuw en begin van de 21e eeuw veel – ook in Nederland – uitgevoerd. Ensembles met de naam Monteverdi Met name in de jaren vijftig en zestig werd Monteverdi als een recente herontdekking gezien. In die tijd opgerichte ensembles namen zijn naam aan. Deze ensembles maken nu stuk voor stuk deel uit van de muzikale top. Hun benaming kan verwarring wekken. Monteverdi Choir: in 1964/1965 door John Eliot Gardiner opgericht gemengd koor in Cambridge (later verplaatst naar Londen). In barokrepertoire gespecialiseerd, soepel zingend, zeer homogeen ensemble van circa 30 (goeddeels professionele) zangers dat vele plaatopnames verzorgde. Onder hen waren enkele leden van de King’s Singers en sopraan Felicity Palmer. Het koor is bekend door het toepassen van verrassende effecten en originele repertoirekeuze. Monteverdi Orchestra: in 1968 door John Eliot Gardiner opgericht als begeleidingsensemble bij zijn gelijknamige koor. Overigens treedt het orkest ook zelfstandig op in zeer gevarieerd repertoire van barok (Rameau, Couperin) tot de 20e eeuw (Webern, Tippett). Inzet van Gardiner en zijn musici is net als bij het koor niet zozeer het bereiken van een historisch correcte weergave als wel een stilistisch verantwoorde, muzikaal overtuigende interpretatie van de belangrijkste werken uit barok en classicisme. Monteverdi-Chor: in 1955 door Jürgen Jürgens opgericht gemengd koor van circa 60 man. Was gelieerd aan het Italiaans instituut, later de universiteit van Hamburg. Aanvankelijk richtte ook dit koor zich op de muziek van Monteverdi; maar nu is er een zeer breed tot in de avant-garde reikend repertoire. Kreeg vele internationale prijzen op diverse concoursen alsook voor plaatopnamen (Das Alte Werk, Telefunken, Archiv). Als begeleidingsorkest in cantates en oratoria speelt vaak de Camerata Accademica, die in 1969 door Jürgens is opgericht en sinds 1977 op historische instrumenten speelt. Literatuur en verwijzingen Arnold, Dennis (herzien door Tim Carter): Monteverdi (1990) Arnold, Dennis (in samenwerking met Nigel Fortune): The New Monteverdi Companion (1985) Haen, Frits de: Monteverdi, zijn leven, zijn brieven (1989) Whenham, John en Wistreich, Richard: The Cambridge Companion to Monteverdi (2007) Grove Dictionary of opera, onder andere lemma Monteverdi Externe link Voetnoten Italiaans componist Italiaans violist Renaissancecomponist Barokcomponist Italiaans operacomponist


text: Martinair is een Nederlandse luchtvaartmaatschappij die op 24 mei 1958 werd opgericht door Martin Schröder en John Block onder de naam Martin's Air Charter. In 1966 werd de naam gewijzigd in 'Martinair Holland'. Sinds 31 december 2008 maakt Martinair deel uit van de KLM-groep en valt daarmee tevens onder de holding Air France-KLM. Sinds november 2011 is Martinair nog uitsluitend een vrachtmaatschappij. De passagiersdiensten en het bijbehorende personeel zijn overgegaan naar moedermaatschappij KLM. Activiteiten Martinair omvat drie bedrijfsactiviteiten: Martinair Cargo Luchtvrachtvervoerder met vier vliegtuigen. Martinair Cargo is gespecialiseerd in het vervoer van kort houdbare producten zoals snijbloemen, groenten en fruit. Andere vracht bestaat onder meer uit auto's, koeien, paarden en hulpgoederen voor getroffen gebieden. Martinair heeft tevens een netwerk opgebouwd voor aansluitend vrachtvervoer over de weg. Martinair Flight Academy Ook bekend onder de naam Martinair Vliegschool. Gevestigd op Lelystad Airport en gespecialiseerd in het opleiden van verkeersvliegers voor de KLM Flight Academy. Regional Jet Center Martinair een technisch onderhoudsbedrijf voor Embraer-vliegtuigen. Leiding Martinair heeft de volgende president-directeuren gehad: Martin Schröder (1958-1998) Aart van Bochove (1998-2002) Arie Verberk (2002-2007) Paul Gregorowitsch (2007-2011) Diederik Pen (2011-2012) Marcel de Nooijer (2013-2019) Adriaan den Heijer (2020-heden) Vloot Martinair Cargo De vloot van Martinair Cargo bestaat uit de volgende toestellen (januari 2022): In 2023 maakte Martinair bekend de volledige vloot te zullen gaan vervangen. De geplaatste order bestaat uit de volgende toestellen: Geschiedenis Eind jaren 50 was het nog vijf uur vliegen naar de eerste bestemming in het buitenland: Palma de Mallorca. De eerste vluchten werden uitgevoerd met een De Havilland DH 104 Dove. Het eerste straalvliegtuig van de maatschappij, een DC-8, werd in 1967 aangeschaft. Dit bracht het vliegen binnen het bereik van Jan Modaal. Martinair ging op grote schaal chartervluchten uitvoeren, voornamelijk voor de toenemende massa vakantiegangers. Daarnaast groeide het aantal 'bijzondere vluchten', zoals vliegtrips van leden van regering en koningshuis, sportploegen, de zogenaamde 'gipsvluchten' en vluchten van Mekkagangers. Sinds 1968 was 50% van de Martinair-aandelen in het bezit van de KLM. In 1998 deed KLM een eerste poging de overige aandelen over te kopen van Nedlloyd. De Europese Commissie gaf destijds echter geen toestemming. Men wilde voorkomen dat KLM middels deze overname een monopoliepositie op de Nederlandse markt verkreeg. In 2008 kwam KLM wel tot een overeenkomst met het Deense Maersk, dat sinds 2005 eigenaar was van P&O-Nedlloyd. Sinds 31 december 2008 is Martinair een 100%-dochter binnen de KLM-groep geworden. In 1969 werden DC-9's aangeschaft, de eerste nieuw bij de fabriek bestelde vliegtuigen. Een nieuwe fase brak aan in 1973 met de aanschaf van vier Douglas DC-10 widebody-toestellen. De aangeschafte versie van deze grote toestellen kon gemakkelijk van passagiers- tot vrachtvliegtuig worden omgebouwd, waardoor de bedrijfsvoering flexibeler werd. Bijna 20 jaar later was Martinair uitgegroeid tot een internationaal opererende lijndienst- en chartermaatschappij en vrachtvervoerder. Samen met de verschillende dochterondernemingen vormen ze de Martinair Holland Groep, waarvan de luchtvaartonderneming nog steeds de belangrijkste poot is. In 1987 werd de eerste Boeing 747-200CF nieuw aangeschaft en in gebruik genomen. In juni 1992 verkocht Martinair twee DC-10's aan de Koninklijke Luchtmacht. Beide toestellen zijn omgebouwd tot multifunctionele transport- en tankervliegtuigen en medio 1995 in gebruik genomen. Op 22 december 1994 nam Martinair de opvolger van DC-10 in ontvangst: de McDonnell Douglas MD-11. De machine met staartnummer PH-MCP was tevens de eerste MD-11 ooit geproduceerd in de Convertible Freighter uitvoering, waarbij de machine was uitgerust met een vrachtdeur aan de linkervoorzijde tussen deur 1 en 2. Dit toestel kon dus ingezet worden als full-pax en full-freighter. Later nam Martinair nog eens vijf MD-11's in ontvangst, waarvan drie CF's en twee Full-Freighters. In september 2004 nam Martinair een voormalige Swissair MD-11 in dienst die omgebouwd was naar een vrachtvariant. Dit was de zevende en de laatste MD-11 voor Martinair. Martinair had in 2004 in totaal 3600 mensen in dienst en vestigingen over de hele wereld. De jaarlijkse omzet bedroeg in dat jaar ongeveer 1 miljard euro, waarvan ruim de helft afkomstig uit het vrachtvervoer. Dochterondernemingen zijn de Martinair Flight Academy (gevestigd op Lelystad Airport) en Tampa Cargo Airlines (57% belang). In juni 2007 werd het aandelenbelang in Tampa Cargo Airlines verkocht. Dochterondernemingen waren Martinair Partyservice (verkocht in 2006 aan Maison van den Boer), Martinair Promotions (in januari 2008 verkocht aan Zaankracht als onderdeel van Skyjob), MARFO/Martinair Food B.V. (vliegtuigcatering, in januari 2008 verkocht aan het Marfo-management) en Skyjob (uitzendbureau, in januari 2008 verkocht aan Zaankracht). Na het einde van zomerseizoen 2007 ging Martinair zich alleen op intercontinentale bestemmingen en vrachtvluchten richten. Hierdoor moesten drie Airbus A320-toestellen de Martinair-vloot verlaten. Deze drie toestellen vertrokken op 2 november 2007 vanaf Schiphol richting Frankfurt en zijn daar ontdaan van hun Martinair-kleuren. Op 1 maart 2008 zegde Martinair zijn laatste Boeing 747 Classic vaarwel. De verouderde Boeing 747-200-toestellen zijn vervangen door modernere Boeing 747-400s, die zijn omgebouwd tot vrachtvliegtuig (747-400BCF). Ook vliegen de drie 747-400ERF toestellen van KLM bij Martinair. Op 23 september 2010 werd bekendgemaakt dat Martinair zou stoppen met het vervoeren van passagiers. Als reden werd een gebrek aan schaalgrootte aangegeven. Op 31 oktober 2011 is de laatste Martinair passagiersvlucht geland op Schiphol. Daarna ging Martinair verder als luchtvrachtvervoerder binnen de KLM-groep. Hiermee kwam er na 53 jaar een einde aan passagiersvervoer door Martinair. Jaarlijks vervoerde Martinair circa 3 miljoen passagiers naar zo'n 50 bestemmingen wereldwijd. In juli 2014 werd bekendgemaakt dat Air France-KLM Martinair Cargo in de verkoop wil doen. Het Russische luchtvrachtbedrijf Volga-Dnepr heeft belangstelling getoond. De routes van Martinair naar Afrika en Zuid-Amerika zijn voor het bedrijf interessant vanwege de afnemende groei van de Chinese economie. In 2014 was Volga-Dnepr al in een vergevorderd stadium met Air France-KLM over Martinair, maar er kwam geen overeenkomst. Begin 2015 werd bekendgemaakt dat Martinair de vrachtvloot ging reduceren van tien naar vier toestellen. KLM ging meer vracht vervoeren in het bagageruim van passagierstoestellen en dit moest leiden tot kostenbesparingen. In 2016 nam Martinair op 8 juli afscheid van zijn laatste MD-11 – tevens de eerste MD-11 geleverd aan de luchtvaartmaatschappij. De PH-MCP werd ceremonieel uitgevlogen met een fly-by over Schiphol Oost en zette zijn reis voort naar de Verenigde Staten, waar hij op Southern California Logistics Airport in de Mojavewoestijn zijn laatste landing maakte om te worden ontmanteld en gesloopt. Ongevallen Op 4 december 1974 verongelukte een Douglas DC-8 van Martinair onderweg naar de landing in Colombo te Sri Lanka. Het vliegtuig vloog tegen een berg en alle inzittenden, 184 Indonesische passagiers (pelgrims onderweg naar Mekka) en 7 Nederlandse bemanningsleden, kwamen om het leven. Op 21 december 1992 verongelukte een Douglas DC-10 tijdens de landing op het vliegveld van Faro in het zuiden van Portugal. Het toestel had 13 bemanningsleden en 327 passagiers aan boord, die de kerstvakantie aan de Algarve wilden doorbrengen. In totaal kwamen 56 mensen om het leven, waarvan 2 bemanningsleden. SkyTeam Air France-KLM Nederlandse luchtvaartmaatschappij Vrachtluchtvaartmaatschappij


text: Communicatiemedia, middelen die het mogelijk maken informatie over te dragen Nieuwe media Sociale media Massamedia Nieuwsmedia Mainstream media Alternatieve media Streaming media Media (Illinois), een plaats in de Amerikaanse staat Illinois Media (Pennsylvania), een plaats in de Amerikaanse staat Pennsylvania Media (schip, 1947), een twintigste-eeuws passagiersschip Zie ook Medium (doorverwijspagina)


text: De middeleeuwse muziek is de westerse klassieke muziek ruwweg uit de periode 500-1500. De belangrijkste ontwikkeling van de muziek in deze periode is de structurele ontwikkeling van de polyfonie (meerstemmigheid). Bij polyfone muziek klinken meerdere muzikale lijnen (allen met een eigen identiteit) tegelijkertijd; deze techniek wordt contrapunt genoemd (Latijn: punctus contra punctus - noot tegen noot). Ook werd geleidelijk een systeem van muzieknotatie ontwikkeld, waarbij uiteindelijk de noot op een balk met lijnen werd genoteerd. Wegens het ontstaan van de meerstemmigheid moest de tot dan toe gebruikte stemming van de toonladder worden aangepast. De antieke stemming, de z.g. stemming van Pythagoras, is gebaseerd op (het op elkaar stapelen van) reine kwinten. Omdat voor polyfone muziek de terts het belangrijkste interval is, moest de toonladder opnieuw worden geconstrueerd, ditmaal op basis van de consonantie van tertsen. Deze stemming wordt de middentoonstemming genoemd. Ze heeft natuurzuivere grote tertsen en maakt daardoor een harmonie en cadensen mogelijk, waarin de verschillende toonsoorten echter wel verschillen van klankkleur. Tussen 1100 en 1300 zijn op het terrein van de wereldlijke muziek de Troubadours, Trouvères en Minnesänger actief. Dit waren voornamelijk dichters en componisten, van o.a. liefdesliederen, hekeldichten en kruistochtliederen. Daarnaast kende men verschillende speellieden zoals de jongleurs en minstreels, die doorgaans minder zelf componeerden en meer als uitvoerende musici optraden. Chronologie Vroege middeleeuwen - 6e t/m 10e eeuw In de vroege middeleeuwen is, voor zover is na te gaan, de ontwikkeling van de muziek gebonden aan de ontwikkeling van de kerkmuziek. Hoewel het zeer waarschijnlijk is dat ook de wereldse muziek haar invloed heeft gehad, is dit moeilijk aantoonbaar, aangezien hiervan niets is overgeleverd. In de 6e t/m de eerste helft van de 9e eeuw was de muziek monofoon (slechts één melodie tegelijk) en louter en alleen mondeling overgedragen. Met het ontstaan van meerstemmige muziek ontstond ook een grotere noodzaak deze te noteren. Gregoriaans De in de Romeinse liturgie van de Katholieke Kerk gebruikte, reeds eeuwenoude teksten en melodieën werden vanaf de 6e eeuw verzameld en gecodificeerd, mogelijk op last van paus Gregorius I, de Grote (540-604). Deze verzameling staat tegenwoordig bekend als de gregoriaanse muziek. Het zijn allen eenstemmige gezangen. In 754 draagt Pepijn III, de Korte (714-768) aan bisschop Chrodegang van Metz (712-766) op om de liturgie en de begeleidende zang te hervormen. De rol van Chrodegang verklaart wellicht waarom de gregoriaanse zang zoals gepraktiseerd in Metz aanvankelijk cantilena metensis (chant messin) werd genoemd. Van de 8e tot de 12e eeuw groeit Metz uit tot een van de belangrijkste muzikale scholen van Europa, samen met Sankt Gallen, Reims en Chartres. Keizer Karel de Grote (747?-814) heeft ervoor gezorgd dat het gregoriaans in zijn hele rijk door de clerus werd opgenomen in de eredienst. Tevoren bestonden er verschillende andere zangwijzen in West-Europa, waaronder de Gallicaanse zang, het Oud-Romeins, het Ambrosiaans, het Beneventaans en de Mozarabische zang. Neumen Het gregoriaans maakte sinds ongeveer het begin van de 9e eeuw gebruik van een eigen notenschrift dat per land of landstreek verschilde; de daarbij gebruikte tekens worden neumen genoemd. De vroege neumen kennen geen absolute aanduiding van toonhoogte of interval. Wel geven deze neumen globale aanwijzingen over het omhoog of omlaag gaan van de melodie, terwijl sommige van deze neumen (in het bijzonder die van Sankt Gallen en Metz) ook informatie verschaffen over de lengte van de individuele tonen binnen een neume. Voorafgaand aan de uitvinding van de notenbalk – traditioneel toegeschreven aan Guido van Arezzo (991-1033) – ontwikkelden zich neumen, waarvan de 'onderdelen' in een dusdanige afstand tot de zangtekst geschreven werden dat de toonhoogte duidelijk was aangegeven. Parallel organum In de vroege middeleeuwen ontstonden de eerst bekende vormen van meerstemmigheid. Deze worden organa (e.v. organum) genoemd. De vroegste geschreven vormen van organum treft men aan in de verhandeling Musica enchiriadis ('Muzikaal handboek') die dateert uit ca. 900. Bij het parallel organum, de oudste vorm van het organum, zingt de eerste stem (vox principalis, later cantus firmus genoemd) de oorspronkelijke Gregoriaanse melodie, en zingt de onderstem (vox organalis) op een kwart of kwint lager parallel mee. Door verdubbeling van de vox principalis of vox organalis in een hoger of lager octaaf ontstaan kwinten- en kwartenparallellen. Hoge middeleeuwen - 11e t/m 13e eeuw Verdere ontwikkeling van het Organum Vrij organum In de 11e eeuw ontwikkelt zich uit het parallel organum het z.g. vrij organum. De vroegste voorbeelden van deze stijl dateren uit de jaren 1020-1050. De stemvoering van de tegenstem wordt vrijer: naast paralle beweging, worden nu ook zijdelingse beweging en tegenbeweging toegepast - een van de voorwaarden voor contrapunt. De gebruikte intervallen zijn kwarten, kwinten en octaven. De cantus firmus ligt nu meest in de onderstem. Zwevend - en melismatisch organum In de 12e eeuw begint men, naast kwart, kwint en octaaf, de intervallen secunde, terts en sext te gebruiken - het zwevend organum. Ook wordt er gebruikgemaakt van drie- en vierstemmigheid door de stemmen een octaaf hoger te verdubbelen. Behalve het zwevend organum wordt het melismatisch organum ontwikkeld. Hierbij wordt de oorspronkelijke melodie (de cantus firmus) nog steeds gezongen door de eerste stem, maar deze gaat in lange noten zingen. De tweede stem zingt daarboven in melismen, en is melodisch en ritmisch vrijer dan de eerste. Troubadours, trouvères, minnesänger, jongleurs en minstrelen Troubadours en trouvères waren dichters van (wereldlijke) poëzie en componisten. Troubadours vinden we vooral terug in Zuid-Frankrijk, trouvères daarentegen voornamelijk in het noorden van Frankrijk. De eerste met naam bekende troubadour was Willem van Poitiers, hertog van Aquitanië (1070-1126). De meeste troubadours bezongen de hoofse liefde, maar de oorlog (b.v. de kruistochten) was ook een geliefd onderwerp. Daarnaast werden hekeldichten geschreven. De Duitse minnesänger hadden hetzelfde doel als de troubadours en trouvères in Frankrijk, maar de minneliederen zijn over het algemeen wat 'stijver' en minder expressief. Jongleurs waren rondtrekkende professionele speellieden die ook musiceerden. Ze componeerden zelf geen liederen, maar voerden werken uit die door anderen werden gecomponeerd of brachten volksmuziek. Wanneer jongleurs vast in dienst gingen bij een adellijke heer noemde men hen minstrelen. Ars antiqua De naam Ars antiqua (de Oude Kunst) verwijst naar de muziekstijl van de jaren ca. 1170 - 1310. Dit is het tijdvak van de polyfone stijl van de Notre Dame-school, en de daaropvolgende jaren, waarin de eerste ontwikkeling van het motet plaatsvinden. Meestal wordt de term beperkt tot de gewijde muziek, dus met uitzondering van de seculiere liederen van de troubadours en trouvères. Technisch wordt de grootste vooruitgang geboekt op het gebied van het ritme, zowel wat betreft het begrip daarvan, alsook in de notatie. De beroemdste muziektheoreticus van de eerste helft van de 13e eeuw, Johannes de Garlandia, was de auteur van De mensurabili musica (ca. 1240), een verhandeling, die zeer volledig de verschillende ritmische modi definieert en verklaart. Het merendeel van de overgeleverde genoteerde muziek van de 13e eeuw gebruikt de ritmische modi zoals ze door hem beschreven zijn. Een Duits theoreticus, Franco van Keulen, is de eerste die een systeem van muzieknotatie beschrijft waarin verschillend gevormde noten een verschillende ritmische waarde hebben (Ars Cantus Mensurabilis, ca.1260), een uitvinding die al snel van grote waarde blijkt te zijn. Late middeleeuwen - 14e en 15e eeuw Ars nova De Ars nova (nieuwe kunst) is een periode in de ontwikkeling van de westerse muziek die, vooral in Frankrijk en Bourgondië, rond 1300 een aanvang nam. Specifiek verwijst de term naar de periode tussen de publicatie van de Roman de Fauvel (een Frans gedicht) in 1314, en de dood van de componist Guillaume de Machault (ca. 1302 - 1377). Soms wordt het begrip meer algemeen gebruikt, om er alle Europese muziek uit de 14e eeuw mee aan te duiden. Van de muziek van de Ars nova kan gezegd worden dat zij een veel grotere expressiviteit en variatie tentoonspreidt dan de muziek van de voorgaande eeuwen. De veranderingen in de muziek in de 14e eeuw zijn vergelijkbaar met de ontdekking van het perspectief in de schilderkunst: Wegens verdere ontwikkeling van het notenschrift werd het mogelijk om muziek te schrijven met een veel grotere ritmische vrijheid dan voorheen, en konden de ritmische modi van de 13e eeuw verlaten worden. Met voortrekkers als Philippe de Vitry ontstond een geheel nieuwe stijl met steeds toenemende, vooral ritmische complexiteit (isoritmie). De wereldse muziek verwierf veel van de polyfone verfijning die voorheen alleen in kerkelijke muziek te horen was. Ook op het gebied van het toonstelsel waren er vernieuwingen, hoewel overschaduwd door de ritmische ontwikkelingen. De oude muziek werd beheerst door de leer van Guido van Arezzo, met haar 7 hexachorden. Binnen dat stelsel kon alleen de toon B als naturale (b) en als mollum (bes) voorkomen. Na 1300 begon men ook hexachorden in te voeren die op andere letters dan F, C of G begonnen. Zo ontstonden accidentele verhogingen en verlagingen. Men noemde deze nieuwe hexachorden ficta (fictief). De ficta moeten echter niet verward worden met de latere modulaties. Controversieel in de Rooms-Katholieke Kerk, werd de muziek afgewezen door paus Johannes XXII (ca. 1249 - 1334), maar omarmd door paus Clemens VI (1291 - 1352). Want de monofone kerkgezangen, al reeds geharmoniseerd met organum, werden steeds gewijzigd, versnipperd en verborgen onder seculiere muziek. De teksten van liefdesgedichten werden gezongen boven de heilige teksten, of de heilige tekst werd geplaatst binnen een vertrouwde seculiere melodie. Het was niet alleen de polyfonie die de middeleeuwse religieuze oren beledigde, maar de notie van de versmelting van wereldlijke muziek met het heilige. Ars Subtilior Ars subtilior (subtielere kunst) is de naam die gegeven wordt aan een Europese muzikale stijl uit het eind van de 14e eeuw. Zij ontwikkelde zich rond Avignon in Zuid-Frankrijk, en wordt ook aangetroffen in Noord-Spanje (Aragon) en Cyprus. De Ars subtilior ontwikkelde zich uit de Ars nova; sommigen beschouwen haar liever als onderdeel van de Ars nova dan als een eigen stijl. Bijna alle bekende composities zijn wereldlijke liederen, met als onderwerpen de hoofse liefde, oorlog, ridderlijkheid, en verhalen uit de klassieke oudheid. Ook zijn er enkele liederen bekend ter ere van publieke figuren, zoals paus Clemens VII. Op het muzikale vlak waren de composities van deze stijl uiterst verfijnd en complex, en lastig uit te voeren. Ze hebben een zeer experimenteel karakter; waarschijnlijk werden zij gemaakt voor een kleine groep liefhebbers. Pas in de 20e eeuw zou een dergelijke mate van complexiteit opnieuw bereikt worden. Dit neemt niet weg dat veel van de technieken die het eerst door de componisten van de Ars Subtilior werden gebruikt, standaard compositietechnieken werden in de Renaissance. De overgeleverde handschriften van werken in deze stijl zijn soms uitgevoerd in ongebruikelijke en beeldende vormen, een vorm van ogenmuziek. Voorbeelden hiervan zijn een liefdeslied van Baude Cordier, Belle Bonne in de vorm van een hart, en Jacob Senleches' La Harpe waarbij de melodie in de vorm van een harp is geschreven. Franco-Vlaamse school De Franco-Vlaamse School of Nederlandse School is een Europese stijlrichting van polyfone vocale muziek in de 15e- en 16e eeuw. Zij bevindt zich op de overgang van middeleeuwen naar Renaissance. Muzikaal gezien begint het tijdperk der Nederlanders met de waarneming van de terts en de sext als reine intervallen (eerder werden alleen het octaaf en de kwint als rein beschouwd). Ofschoon deze componisten geboren waren in de Lage Landen, vonden ze meestal emplooi buiten de Nederlanden, met name in Italië, Frankrijk, het Heilig Roomse Rijk (Duitsland, Oostenrijk, Bohemen, ...), Spanje, Engeland, Hongarije, Denemarken en andere delen van Europa. De verspreiding van hun componeerstijl, in de hand gewerkt door de revolutionaire ontwikkelingen op het gebied van de muziekdrukkunst vanaf 1501, creëerden de eerste werkelijk internationale stijl sinds de opgelegde eenvormigheid van de Gregoriaanse gezangen in de 9de eeuw. Binnen de Franco-Vlaamse School worden vaak vijf generaties onderscheiden: (circa 1380-1420) - Nulgeneratie (circa 1420-1460) - 1e Generatie - De Bourgondische School (circa 1460-1490) - 2e Generatie (circa 1490-1520) - 3e Generatie - overgangsperiode naar Renaissance (circa 1520-1560) - 4e Generatie (circa 1560-1600) - 5e Generatie (circa 1600-1630) - Nabloei Nulgeneratie (ca. 1380-1420) De musicologen zijn niet geneigd de Nederlandse polyfonisten die omstreeks 1400 actief waren, al tot de eerste generatie componisten van de Nederlandse School te rekenen. Eerder worden zij als voorlopers beschouwd. Onder meer Johannes Ciconia en Nicolas Grenon kunnen tot de Nulgeneratie gerekend worden. 1e Generatie (ca. 1420-1460) - De Bourgondische School De belangrijkste namen die met deze school zijn verbonden, zijn Guillaume Dufay (1397-1474), Gilles Binchois (ca. 1400-1460) en Antoine Busnois (ca. 1430-1492). Bourgondische componisten gaven de voorkeur aan wereldlijke vormen, tenminste wanneer zij in de Bourgondische landen zelf actief waren; veel sacrale muziek is van de hand van die componisten die hun loopbaan in Italië hadden uitgebouwd, bijvoorbeeld aan de pauselijke kapel. De voornaamste vormen waarin de Bourgondiërs seculiere muziek hebben gecomponeerd, zijn de vier zogenaamde formes fixes (rondeau, ballade, virelai, en bergerette), gemeenzaam onder de verzamelnaam chansons geplaatst. Kerkmuziek wordt in de vorm van een mis geschreven, maar ook als motet of Magnificatcyclus. Te dien tijde veranderde de mis van een aantal afzonderlijke misdelen die door verschillende componisten waren uitgeschreven, vaak met gebruikmaking van een leidmotief, tot miscycli die op een cantus firmus waren gegrond. Een van de favoriete melodieën die als cantus firmus werden gebruikt, was de beroemde l'Homme armé; het lied werd in de Westerse muziekgeschiedenis de meest gebruikte melodie als basis voor een miscompositie. Het motet veranderde in die tijd van het isoritmische model van de 14de eeuw tot de gladde polyfone, uit secties bestaande compositie. In de motetten, in de missen en in andere geestelijke muziek, was de gemeenschappelijke muzikale techniek die werd aangewend de faux-bourdon, bij gelegenheid met ornamenten versierd teneinde monotonie te voorkomen. Composities waarbij faux-bourdon werd gebruikt, maakten het mogelijk tekst verstaanbaar te zingen, zonder te vervallen in de vlakheid van simpele zang. Instrumentale muziek werd aan het Bourgondische hof ook gecultiveerd, vaak dansen. Instrumentale vormen zijn onder meer de basse danse of de bassadanza, een ceremoniële dans met een plechtig karakter en met een relatief traag tempo. Deze dans werd onmiddellijk gevolgd door een snelle dans, de tordion of de pas de Brabant. 2e Generatie (ca. 1460-1490) Dit zijn de componisten uit de Nederlanden die de eerste golf van Nederlandse polyfonisten in Italië vertegenwoordigen, de periode rond 1400 met Johannes Ciconia en enkele andere componisten buiten beschouwing gelaten. Meer bekende namen van deze generatie zijn Alexander Agricola (1466-1506), Jacobus Barbireau (1455-1491) en Johannes Ockeghem (1420-1497). 3e Generatie (ca. 1490-1520) - overgangsperiode naar Renaissance Deze generatie bevindt zich op de overgang van middeleeuwen naar Renaissance. Muzikaal wordt de gelijkwaardigheid van alle stemmen nagestreefd. Josquin Des Prez (na 1450-1521), een componist die tot deze generatie wordt gerekend, wordt wel de voornaamste componist van de (vroege) Renaissance genoemd. Josquin schrijft zijn muziek met de tekst als uitgangspunt. Bij eerdere componisten, zoals Dufay en Ockeghem is de tekst nog weleens ondergeschikt geweest aan de melodieën. Tekst wordt zodoende goed verstaanbaar voor de toehoorder. Op het gebied van harmonisering van de samenklanken zet Josquin min of meer de norm. Zijn indeling op basis van harmonie volgens de cadensering van de trappen (V-I en ook IV-V-I) wordt door andere componisten vanaf die tijd veelvuldig gebruikt. Verder moeten Jacob Obrecht (1457/1458-1505) en Pierre de la Rue (ca. 1460-1518) worden genoemd. 4e Generatie (ca. 1520-1560), 5e Generatie (ca. 1560-1600), Nabloei (ca. 1600-1630) Deze generaties worden niet meer tot de middeleeuwen behorend gerekend. Voor de volledigheid toch een klein overzicht: In de Vierde Nederlandse School wordt de vierstemmigheid verdrongen door de vijf- en zesstemmigheid. De majeur- en mineurtoonsoorten en de klassieke harmonieleer met regels voor het opheffen van dissonante klanken komen op. De eerste op polyfone muziek gerichte muziekuitgeverijen van enige omvang ontstaan. Onder anderen Jacobus Clemens non Papa en Adriaan Willaert behoren tot deze school. In de tweede helft van de 16de eeuw, het tijdvak van de 5e Generatie, is de Franco-Vlaamse stijl over geheel Europa verbreid en niet meer aan de Nederlanden gebonden. Een keuze uit de componisten uit deze periode: Orlando di Lasso, Cypriano de Rore, Hubert Waelrant. De vocale muziek van Jan Pieterszoon Sweelinck, of de muziek van Spanjes laatste kapelmeester van de Capilla Flamenca voor die werd ontbonden, Matteo Romero (Matthieu Rosmarin), behoren tot de nabloei van de Nederlandse School. Componisten 6e t/m 10e eeuw Notker de StotteraarCa. 840, Heiligau - 912, Abdij van Sankt Gallen HucbaldCa. 840, Saint-Amand – 20 juni 930, Saint-Amand Odo van Cluny879, Tours - 18 november 942, Tours Heriger van LobbesCa. 940, graafschap Vlaanderen - 31 oktober 1007, Lobbes Odo van ArezzoEind 10e eeuw, Italië 11e t/m 13e eeuw Adémar van ChabannesCa. 988, Chabannes - 1034, Jerusalem? Guido van Arezzo995, Parijs - 1050, Avellado Wipo van Bourgondië995? - 1048? Herman van Reichenau8 juli 1013, Altshausen – 24 september 1054, Reichenau Goderik van FinchaleCa. 1065, Walpole - 21 mei 1170, Durham Adam van Saint VictorEind 11e eeuw, Patrijs? - 1146, Abdij van Saint Victor, Parijs Willem IX van Aquitanië22 oktober 1071 - 10 februari 1126, Chizé Petrus Abaelardus1079, Le Pallet - 21 april 1142, klooster St. Marcel, Chalon-sur-Saône Hildegard van Bingen1098, Bermersheim – 17 september 1179, Rupertsberg Bernard van Cluny12e eeuw, fransman? Jaufré Rudelbegin 12e eeuw, Blaye - na 1147 Leontinus Walther von der Vogelweide1170, Tirol - 1230, Würzburg Perotinus Adam de la Halle Petrus de Cruce Philippe de Vitry 14e en 15e eeuw Guillaume de Machault Fransman, 1300 (Marchault) - 1377 (Reims) Francesco Landini Jacob de Senleches Solage Trebor Anthonello da Caserta Philipoctus da Caserta Johannes Ciconia Belg, 1335 (Luik) - 1411 (Padua) John Dunstaple Guillaume Dufay Gilles Binchois Johannes Ockeghem Belg, 1425 (Henegouwen) - 1495 (Tours) Giovanni da Firenze Italiaan, omstreeks 1450 (Cascia, nabij Florence), ook bekend als Giovanni da Cascia Vormen Ambrosiaanse gezangen Gregoriaanse gezangen Organum Motet Rondellus Ballata (Italië) Madrigaal (Frankrijk: Ballade) Caccia Zie ook klassieke muziek


text: Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, beter bekend onder alleen zijn voornaam Michelangelo [mikeˈlandʒelo] (Caprese, 6 maart 1475 – Rome, 18 februari 1564) was een Italiaans kunstschilder, beeldhouwer, architect en dichter. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste kunstenaars uit de Italiaanse renaissance. Leven De oudste biografie van Michelangelo is die van Giorgio Vasari als onderdeel van zijn "de Vite". Vasari was een goede vriend van Michelangelo, en ruimt in zijn levensbeschrijving van kunstenaars voor hem dan ook de meest prominente plek in. Jeugd De vader van Michelangelo, Ludovico di Leonardo Buonarroti Simoni, stamde af van een welvarende koopmansfamilie uit Florence. Ludovico was burgemeester van Caprese. Michelangelo was zes jaar oud toen zijn moeder, Francesca di Neri del Miniato di Siena, stierf. Nadat het gezin naar Florence verhuisd was, werd Michelangelo aan een min toevertrouwd. Omdat de min de vrouw van een steenhouwer was, grapte Michelangelo later dat hij de liefde voor de beeldhouwkunst reeds met de melk van zijn min ingegoten had gekregen. Michelangelo had als jongetje maar weinig belangstelling voor school, hij bracht zijn tijd liever door met tekenen. Zijn uitzonderlijke talenten bleken reeds op jonge leeftijd. Zijn vader had aanvankelijk weinig begrip voor de plannen van zijn zoon. De sociale status van het kunstenaarsberoep was niet hoog. Toch zette Michelangelo zijn plannen door. Op dertienjarige leeftijd ging hij in de leer bij Domenico Ghirlandaio. Niet veel later ging hij studeren bij de beeldhouwer Bertoldo di Giovanni, voormalig pupil van Donatello. Van 1490 tot 1492 stond de jonge kunstenaar onder bescherming van de roemruchte Lorenzo I de' Medici, genaamd Il Magnifico (de prachtlievende). Zo had hij toegang tot de oudheidkundige verzameling in de tuin bij het klooster San Marco. In die jaren verkeerde Michelangelo in kringen van vooraanstaande geleerden en dichters als Marsilio Ficino en Angelo Poliziano. Bologna Na de dood van Lorenzo de' Medici kwam Florence in de greep van de Dominicaanse monnik Girolamo Savonarola. Savonarola was fel gekant tegen pracht en praal in de kunsten en hierdoor bepaalde hij het culturele klimaat in de stad. Michelangelo ontvluchtte zijn stad en vertrok naar Bologna. Daar trok hij voor een jaar in bij de adellijke Gianfrancesco Aldrovandi. In Bologna schiep de inmiddels twintigjarige Michelangelo de Engel met kandelaar en de beelden van Sint Proculus en Sint Petronius. Niet alleen de liefde voor de beeldende kunst verbond Michelangelo met de edelman, maar ook die voor de literatuur. Michelangelo las Aldovrandi voor uit het werk van de beroemde Toscaanse dichters Dante Alighieri, Giovanni Boccaccio en Francesco Petrarca. Michelangelo's eerste verzen, die een paar jaar later ontstonden, laten vooral de invloed van Petrarca zien. Eerste verblijf in Rome Na een kortstondige terugkeer in Florence vertrok hij naar Rome. De enorme antieke kunstschatten daar oefenden een heel sterke aantrekkingskracht uit op Michelangelo. In Rome maakte hij zijn eerste Romeinse werken: zijn beeld van Bacchus en de beroemde Pietà, die nu opgesteld staat in een van de rechter zijkapellen van de Sint-Pieter in Rome. Het thema van de Pietà komt later nog drie keer terug in zijn werk met beeldengroepen in Florence en Milaan. Terug in Florence Hij keerde in 1501 terug naar Florence en trof daar een sterk verbeterd politiek klimaat aan. Er brak een vruchtbare periode aan voor Michelangelo waarin hij belangrijke opdrachten kreeg, zoals voor zijn beroemde David. Samen met Leonardo da Vinci werd hij gevraagd voor de uitvoering van twee grote muurschilderingen in het Palazzo Vecchio. Geen van beide kunstenaars hebben echter hun fresco voltooid. Er bleven slechts schetsen van over. Paus Julius II In 1505 werd Michelangelo door paus Julius II naar Rome gehaald om diens grafmonument te ontwerpen en uit te voeren. Dit project werd met verscheidene onderbrekingen en aanpassingen pas in 1545 voltooid, 32 jaar na het overlijden van de paus. Oorspronkelijk moest het een vrijstaand, groots monument worden met 40 gebeeldhouwde figuren. In sterk afgeslankte vorm is het nu in de kerk van San Pietro in Vincoli te Rome te zien. Het beeld van Mozes (ca. 1516) is daarvan het bekendste onderdeel, maar ook de zes beroemde zogenaamde Slaven (Galleria dell'Accademia, Florence en het Louvre, Parijs) waren voor deze tombe bedoeld. De opdracht van de paus voor fresco's op het plafond van de Sixtijnse Kapel in Rome leidde tot Michelangelo's beroemdste schilderwerken. De Schepping van Adam is het beroemdste onderwerp op het plafond. Hoewel deze fresco's nu tot zijn bekendste werk behoren, beschouwde Michelangelo zichzelf eerder als een beeldhouwer dan als een schilder. Eerste architectonische opdrachten De eerste architectonische opdracht die Michelangelo kreeg, betrof het decoreren van de onbewerkt gebleven façade van de San Lorenzobasiliek in Florence. Hij werkte in opdracht voor paus Leo X. Lang nadat Michelangelo het eerste ontwerp had ingeleverd, trok de paus zich in 1520 echter terug uit het project. Beter ging het met de planning van de Biblioteca Medicea Laurenziana in opdracht van paus Clemens VII in 1524. De bibliotheek herbergt de waardevolle handschriftencollectie van de Medici. Laatste dertig jaar in Rome In 1534 vestigde Michelangelo zich definitief in Rome, waar hij de laatste dertig jaar van zijn leven doorbracht. Na de dood van Clemens VII nam de nieuwe paus Paulus III Michelangelo onmiddellijk in dienst. Hij bevond zich toen op het toppunt van zijn roem. In 1535 werd Michelangelo opnieuw benaderd voor een schilderopdracht in de kapel. Deze keer moest de muur achter het altaar beschilderd worden met Het Laatste Oordeel. Het fresco werd in 1541 voltooid. Vanwege het grote Westers Schisma in de 14e eeuw was de pauselijke kerk in vergevorderde staat van verval. Halverwege de 15e eeuw maakte men onder paus Nicolaas V plannen voor uitbreiding van de Sint Pieter. Het was paus Julius II die vijftig jaar later tot nieuwbouw besloot en bij wie ook Michelangelo in dienst was. Hij was intussen al de zevende architect van het project. Hij keerde terug naar het oorspronkelijke plan van Donato Bramante, die een symmetrische ronde koepel voor ogen had. Het project werd pas na Michelangelo's dood voltooid. Michelangelo ontwierp ook het plein en de trap van Piazza del Campidoglio te Rome. Dood Michelangelo stierf op 18 februari 1564 in Rome, enkele weken voor zijn 89e verjaardag. Zijn laatste woorden werden door Vasari opgetekend: "Ik geef mijn ziel terug in de hand van God, mijn lijf aan de aarde en mijn bezit aan mijn familie." Zijn kunstwerken brachten hem tijdens zijn leven al zoveel roem, dat men hem met Giorgio Vasari wel Il divino Michelangelo, de goddelijke Michelangelo noemde. Zijn werk wordt als groots en uitzonderlijk betiteld en geldt als het hoogtepunt van de Italiaanse renaissancekunst. Michelangelo ligt begraven in een door zijn goede vriend Vasari ontworpen praalgraf, in de Basilica di Santa Croce te Florence. Liefde Liefde was zeer belangrijk in het oeuvre en leven van de kunstenaar. Zijn werken belichamen de liefde voor de goddelijke schepping, zowel in het marmer, de schilderkunst als in de mannelijke schoonheid. Over Michelangelo's privéleven vermelden vele bronnen één naam. Zijn grote liefde zou Tommaso dei Cavalieri geweest zijn. Verder onderhield Michelangelo een vriendschap met Vittoria Colonna, met wie hij een regelmatig briefcontact had. Michelangelo was veel ouder dan zijn adellijke aanbidder Tommaso, maar zijn liefde blijkt uit de vele romantische gedichten en sonnetten die Michelangelo aan hem opdroeg. In het strenge Vaticaan waren vele van zijn werken controversieel, ze zouden soms te expliciet geweest zijn. De David groeide uit tot een symbool van de westerse beeldhouwkunst. Adam en David zijn de goddelijke volmaakte schepping en getuigen van Michelangelo's aanbidding voor het mannelijke lichaam. Michelangelo zelf is nooit gehuwd geweest en bleef trouw aan zijn liefde voor de kunst. Werken Beeldhouwwerk Madonna della scala, ca. 1491, Casa Buonarroti, Florence Strijd van de centauren, 1492, Casa Buonarroti, Florence Crucifix, 1492, in de sacristie van de Santo Spirito in Florence Beelden Sint Proculus en Sint Petronius en een engel op de graftombe van Sint Dominicus in Bologna, 1494 en 1495 Bacchus, 1497, Bargello, Florence. Pietà, tussen 1498 en 1499, Sint Pieter, Vaticaanstad. Madonna met kind, tussen 1501-1504, Onze-Lieve-Vrouwekerk, Brugge. David, circa 1501-1504, Galleria dell'Accademia, Florence Tondo Pitti, 1503, Bargello, Florence Beelden van Paulus en Petrus op het Piccolomini-altaar in de Kathedraal van Siena, 1503 en 1504 Tadei Tondo, tussen 1504 en 1506, Royal Academy of Arts, Londen Matteüs, 1505, Galleria dell'Accademia, Florence Mozes, tussen 1513 en 1516, San Pietro in Vincoli, Rome Rebellerende Slaaf en Stervende Slaaf, tussen 1513 en 1516 Louvre, Parijs Cristo della Minerva, tussen 1515 en 1521, Santa Maria sopra Minerva, Rome Nieuwe Sacristie van de Basilica San Lorenzo met beelden van Giuliano de' Medici, de Dag, de Nacht, Lorenzo de'Medici, de Ochtend, de Avond, De Medici Madonna, tussen 1519 en 1534, Florence Jonge Slaaf, Atlas Slaaf, Bebaarde Slaaf en Ontwakende Slaaf, tussen 1520 en 1523, Galleria dell'Accademia, Florence David-Apollo, 1530, Bargello, Florence Hurkende jongen, tussen 1530 en 1534, Hermitage in Sint-Petersburg De Overwinning, tussen 1532 en 1534, Palazzo Vecchio, Florence Brutus, 1540, Bargello, Florence Florence Pietà, tussen 1547 en 1553, Museo dell'Opera del Duomo, Florence Rondanini Pietà 1550 tot 1564, Castello Sforzesco, Milaan Schilderwerken en fresco's De Verzoeking van de H. Antonius, 1487-1488, Kimbell Art Museum, Fort Worth, Texas Madonna met kind en St.-Johannes en de engelen, circa 1497, National Gallery in Londen De Graflegging, tussen 1500-1501, National Gallery in Londen Tondo Doni, circa 1504, Uffizi, Florence Slag bij Cascina, 1505-1506, onvoltooid en verloren Plafond van de Sixtijnse Kapel, Vaticaanstad, tussen 1508 en 1512 Het laatste oordeel in de Sixtijnse Kapel, voltooid in 1541 De bekering van Paulus, tussen 1542 en 1545, Cappella Paolina, Vaticaanstad De kruisiging van Petrus, tussen 1546 en 1550, Cappella Paolina, Vaticaanstad Architectuur Biblioteca Medicea Laurenziana, Florence, 1525 Piazza del Campidoglio, Rome, 1536–1546 Koepel van de Sint-Pietersbasiliek, Rome, 1546–1564 Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, Rome, 1561 Porta Pia, Rome, 1564 Poëzie Rime (onder meer sonnetten en epigrammen) Literatuur Gill, Anton: Il Gigante", Florence en Michelangelo's David, Grömling, Alexandra: Michelangelo Vasari, Giorgio: Le Vite de più eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani, da Cimabue insino a' tempi nostri: descritte in lingua Toscana, da Giorgio Vasari Pittore Aretino, Firenze 1550. Wallace, William E., Michelangelo : the complete sculpture, painting, architecture. New York : Universe, 2009. 267 p. – ill, index. hbk, 978-0-7893-1887-9 hbk Trivia Michelangelo stond afgebeeld op een Italiaans bankbiljet van 10.000 lire, uitgegeven in 1962. Benjamin Britten bundelde een aantal sonnetten tot Zeven sonnetten van Michelangelo, een liederencyclus voor zijn levensgezel Peter Pears. Externe links Michelangelo in de Artcyclopedia Michelangelo Buonarroti op michelangelo.com De veelzijdigheid van Michelangelo Michelangelo's Zoomable Paintings Michelangelo Buonarroti's Paintings Beelden van Michelangelo Buonarroti Portret van Michelangelo Italiaans kunstenaar Italiaans architect Italiaans beeldhouwer Renaissance-architect Kunstschilder uit de Italiaanse renaissance Renaissancebeeldhouwer


text: Merengue is een muziek- en dansstijl die evenals de bachata afkomstig van de Dominicaanse Republiek. Het tempo ligt hoger dan dat van salsa en de basis-danspas is eenvoudiger (1,2,1,2 versus 1,2,3,(4),5,6,7,(8) in de salsa). Nog hoger ligt het tempo bij de zogenaamde hot merengue: die heeft wellicht het snelste ritme van alle Latijns-Amerikaanse muziekstijlen en dansen. Afkomst Het precieze ontstaan van de merengue is onbekend. De traditionele merengue is in ieder geval ontstaan uit door Afrikaanse slaven meegebrachte percussie en traditionele zang, vermengd met invloeden uit Taíno- en Spaanse muziek. Tegenwoordig zijn echter ook duidelijk invloeden uit andere Latijns-Amerikaanse genres merkbaar. Gedurende de 19e eeuw werd het genre door de hogere klassen vooral gezien als volks. In de jaren dertig van de 20e eeuw kreeg de merengue echter een lift, doordat het werd ingezet als propagandamiddel van de Dominicaanse dictator Rafael Trujillo. In die tijd werden grote merenguefestivals georganiseerd en de bijbehorende muziek was doorlopend op de radio te horen. Na zijn dood bleef de merengue een belangrijk onderdeel van de cultuur. De dans Er wordt beweerd dat de typische dansbeweging ontstond uit het stappen van aan elkaar geketende slaven maar daar is geen zekerheid over. Typisch voor merengue is de heupbeweging. In de basispas (van de heer uit bekeken): de linkervoet gaat zijwaarts naar links zonder er op te steunen terwijl het rechterbeen gestrekt blijft waardoor de linkerheup laag blijft (tel 1), nu wordt het lichaamsgewicht verplaatst naar de linkervoet. Tegelijk wordt het linkerbeen gestrekt waardoor de linkerheup omhoog komt, het rechterbeen buigt zodat de rechterheup daalt en de rechtervoet wordt bijgeschoven. De rechterheup is nu dus laag en de rechterknie is gebogen (tel 2). Ten slotte komt het gewicht opnieuw op de rechtervoet, het been wordt gestrekt waardoor de rechterheup omhoog komt en tegelijk wordt de linkervoet zijwaarts uitgestoken (opnieuw tel 1). Muziek Traditioneel wordt de merengue gespeeld met een tambora, een guira en een accordeon. Tegenwoordig worden ook conga's, bongo's, keyboard, timbales, basgitaren en diverse blaasinstrumenten gebruikt. Bekende merenguemuzikanten zijn onder meer Juan Luis Guerra, Eddy Herrera, Elvis Crespo, Johnny Ventura, Kinito Mendez, Miriam Cruz, Fernandito Villalona en Las Chicas Del Can. Externe links Geschiedenis van merengue met muziek en video YouTube "playlist": Beste merengueliederen aller tijden Dansstijl Latijns-Amerikaanse dans Latijns-Amerikaans muziekgenre Muziek in de Dominicaanse Republiek Muziek in dans Partnerdans Spaanstalige muziek


text: Een muziekinstrument is een constructie gebouwd met het doel muzikale tonen voort te brengen, of anderszins muziek te maken. Een muziekinstrument kan bestaan uit zeer verschillende materialen, en kan zeer verschillende vormen en afmetingen hebben, van een mondharp tot een kerkorgel. De lijst van muziekinstrumenten geeft er een overzicht van. Muziekinstrumenten kunnen musicologisch ingedeeld worden aan de hand van de manier waarop het geluid voortgebracht wordt: Aerofonen blaasinstrumenten: trillende luchtzuil (fluit, trompet, enz.) Chordofonen snaarinstrumenten: trillen van snaren (viool, gitaar, piano, enz.) Idiofonen slagwerk: trillen van klankrijk materiaal (xylofoon, slaguurwerk, enz.) Membranofonen slagwerk: trillen van vel/membraan (trommels) Elektrofonen Elektronisch/automatisch (Synthesizer) Een andere manier van indelen die veel gebruikt wordt, is een indeling naar bespeelwijze: strijkinstrumenten tokkelinstrumenten blaasinstrumenten toetsinstrumenten slaginstrumenten De klassieke muziekinstrumenten uit het symfonieorkest worden in de praktijk in families onderverdeeld, in volgorde van de partituur: Houtblazers Koperblazers Slagwerk Harp Strijkers Het Metropolitan Museum of Art in New York heeft een grote collectie muziekinstrumenten van over de hele wereld. De studie naar de eigenschappen van muziekinstrumenten heet organologie. Zie ook Muziekinstrumentenmuseum Experimenteel muziekinstrument Muziekinstrumentenmaker Sachs-Hornbostel Sound sculpture Externe links instrumentenweb.com instrumentenbeschrijving Classificatiesysteem


text: Mahikeng (Tswana voor Stenenplaats) is de hoofdstad van de Zuid-Afrikaanse provincie Noordwest. De gemeente ligt in het district Ngaka Modiri Molema en telt 291.527 inwoners. Mafeking (uitspraak Maffe King) is een Brits-koloniale verbastering van de naam. Geschiedenis De stad werd tijdens de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) door Robert Baden-Powell, de latere stichter van scouting, verdedigd. Met 1250 manschappen en de plaatselijke bevolking doorstond hij een beleg van 217 dagen tegenover een leger van in het begin zelfs zo'n 7700 Boeren, bijna een vijfde van de Boerenlegers, later 6000. Door veel vijandelijke troepen bezig te houden, speelde Baden-Powell een belangrijke rol in de oorlog. Tijdens de belegering verdeelde hij het beschikbare voedsel zo, dat de inlandse bevolking, de Barolong (een Tswana-clan) die hij van sympathie met de Boeren verdacht, eerder verhongerde. Op 17 mei werd Mahikeng ontzet en Baden-Powell werd bekend als de held van Mafeking. De stad was in de jaren zeventig korte tijd hoofdstad van het thuisland Bophuthatswana, waarna Mmabatho het werd. Aan het einde van de apartheid in 1994 werden de twee steden samengevoegd als Mahikeng. Hoofdplaatsen Het nationaal instituut voor de statistiek, Stats SA, deelt sinds de census 2011 deze gemeente in in 85 zogenaamde hoofdplaatsen (main place): Bethel • Bokone • Broksby • Danville • Dibate • Dibono • Dihatshwane • Dithakong • Driehoek • Enselsrust • Ga-Kubu • Ga-Tau • Gelukspan • Goedgevonden B • Ikopeleng • Kaalpan • Kabe • Koikoi • Lekoko • Lekung • Leopard • Lerwaneng • Letlhakane • Lokaleng • Lokgalong • Lomanyaneng • Lombaardslaagte • Lonely Park • Lotlhogori • Madibe-Magelelo • Mahikeng • Mahikeng NU • Magogoe • Magogoe Tlhabologo • Majemantsho • Makgabana (Madibe) • Makgokgwane • Makhubung • Makouspan • Mandela Park • Mantsa • Masutlhe • Matile • Matlhonyane • Matshepe • Miga • Mmabatho • Mmanawane • Modimola • Modimola-Morwamarapo • Mogosane • Molelwane • Moletsamongwe • Montshioa • Montshioa Stadt • Mooifontein • Mooipan • Morwatshetlha • Motlhabeng • Motsoseng • Naawpoort • Nooitgedacht B • Nyetse • Ottoshoop • Phola • Ramosadi • Ratau • Rooigrond • Schoongezicht • Sebowana • Setlopo • Setumo Park • Seweding • Signal Hill • Six Hundred • Slurry • Syberia • Tlapeng • Tloung • Top Village • Tsetse • Tshunyane • Uitkyk B • Weltevreden • Wintershoek. Externe link Yes Media, The Local Government Handbook – South Africa, Mahikeng. Stad in Zuid-Afrika Hoofdstad van een Zuid-Afrikaanse provincie Gemeente in Noordwest


text: Het Monument Indië-Nederland bevindt zich in een plantsoen aan het Olympiaplein bij de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. Het monument was oorspronkelijk een ereteken voor generaal J.B. van Heutsz, commandant van het Nederlands-Indische leger en gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. In 2004 werd het monument hernoemd in Monument Indië-Nederland. De door twee leeuwtjes geflankeerde vrouwenfiguur wordt in de volksmond "Mien met de hondjes" genoemd. Ontstaan Na zijn dood, in 1924, was voor Van Heutsz op de Nieuwe Oosterbegraafplaats een praalgraf opgericht. Van het hiervoor ingezamelde geld bleef een gedeelte over. Besloten werd daarvan elders in Amsterdam een ander monument voor hem op te richten. De gemeenteraad van de gemeente Amsterdam was verdeeld over dit idee, maar stemde in 1930 in. Er werd een wedstrijd uitgeschreven, die gewonnen werd door de architect Gijsbert Friedhoff (1892-1970) en de beeldhouwer Frits van Hall (1899-1945). Zij hadden gezamenlijk een ontwerp ingezonden. Ondanks felle protesten van communisten en sociaaldemocraten werd het monument op 15 juni 1935 onthuld door Koningin Wilhelmina, in aanwezigheid van prinses Juliana en minister-president Colijn. Het monument bestond uit een 18,7 meter hoge gedenkzuil; een vrouwenfiguur met wetsrol in de hand (staand voor het Nederlands gezag), geflankeerd door twee leeuwen; en een stralenboog (verbinding Nederland en Indië) diverse reliëfs. Een vijver (staand voor de oceanen tussen Nederland en Indië) en een muur omringden het geheel. Op de sokkel was een plaquette aangebracht met een portret van Van Heutsz. Protesten Tegen de aanwezigheid van het monument werd vanaf de oprichting geprotesteerd. Meerdere malen werden verzoeken gedaan het monument te ontmantelen of een andere functie te geven. In 1965 werden de woorden PROVO en IMAGE op de sokkel geschilderd, een ludieke actie van Provo. In de nacht van 10 op 11 maart 1967 werd het monument getroffen door een bomaanslag, waarbij een deel van een leeuw beschadigd raakte. Op 20 juni 1984 werd het monument beklad en werd de plaquette met de beeltenis van Van Heutsz gestolen om te protesteren tegen het gevangenzetten van totaalweigeraars. In september datzelfde jaar werden door actiegroep Koeto Reh staven dynamiet geplaatst bij het monument met de bedoeling dit op te blazen. De actiegroep was genoemd naar de kampong Kuta Rih in Atjeh, die tachtig jaar eerder was uitgemoord, en de actie was een protest tegen een handelsmissie van burgemeester Ed van Thijn aan Indonesië. Een twaalfjarige jongen die toevallig in het water speelde raakte gewond doordat een staaf ontplofte toen hij een draad aanraakte. Zeven jaar later verwijderden onbekenden de letters die de naam Van Heutsz vormden. Noch de plaquette, noch de letters zijn ooit teruggevonden. Op 21 februari 1998 onthulde Roel van Duijn een blanco plaquette aan het monument. Wijziging van naam en functie Het Comité Herdenking Gevallenen in Nederlands-Indië uit Amstelveen diende op 1 juli 1998 bij het stadsdeel Amsterdam Oud-Zuid het verzoek in het monument een andere naam en functie te geven. Het dagelijks bestuur van het stadsdeel besloot begin 1999 tot overleg met diverse groeperingen om af te tasten of er voor zo'n wijziging draagvlak bestond, en gaf vervolgens aan Instituut Clingendael opdracht voor verder onderzoek en rapportage. Dit werd in de periode maart-mei 2000 uitgevoerd door onderzoeker Rob Aspeslagh van Clingendael. In juni van dat jaar stelde hij voor om de naam van Van Heutsz niet meer op het monument te zetten. In plaats daarvan bepleitte hij de tekst 1596 Nederland Indië 1949. Het stadsdeel installeerde op 18 maart 2003 een Advies- en begeleidingscommissie Monument Indië-Nederland. Na een inspraakronde besloot de stadsdeelraad op 31 januari 2004 de naam van het monument te wijzigen in Monument Indië-Nederland en de functie te wijzigen van een ereteken voor Van Heutsz tot een gedenkteken dat herinnert aan de relatie tussen Nederland en Indië gedurende de koloniale periode. Projectleider Gert van der Linde meende dat Van Hall dit altijd al met het monument had willen uitdrukken. Achteraf werd de vraag gesteld hoe het mogelijk was dat een overtuigd communist en latere verzetsstrijder als Van Hall (een neef van de latere burgemeester van de gemeente Amsterdam Gijs van Hall) meewerkte aan een monument ter herinnering aan iemand, die politiek en militair zo anders dacht. Van Hall scheen wel te hebben ingezien dat het om een indertijd controversieel monument ging. Hij zou tegen zijn collega Jan Meefout hebben gezegd dat het portret van Van Heutsz makkelijk kon worden verwijderd: "Vervang het door de letters "Vrijheid, Merdeka of Indonesië en je hebt een Vrijheidsbeeld." Vanaf het najaar van 2004 tot eind 2007 werd het monument gerestaureerd en aangepast. De kunsttoepassing van Jan Kleingeld, die de naamswijziging van het monument in woord en beeld toelicht, werd geplaatst in november 2007. Op 5 mei 2012 organiseerden Framer Framed en het Amsterdams 4 en 5 mei comité een nieuwe onthulling om over de toekomst van dit monument na te denken. Centraal stond de vraag hoe invulling te even aan een dekolonisatie van de openbare ruimte, zonder de geschiedenis aan het zicht te onttrekken. Monument in Amsterdam Beladen erfgoed Beeld in Amsterdam-Zuid Rijksmonument in Amsterdam Iconoclasme Geschiedenis van Nederlands-Indië Fontein in Nederland