text: Gent (Frans: Gand) is de hoofdstad en grootste centrumstad van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en van het arrondissement Gent. Gent heeft een oppervlakte van 15.777 hectare en telt ruim 260.000 (ingeschreven) inwoners (2020), waarmee het naar inwonertal de op een na grootste gemeente van België is, na Antwerpen. De stad is tevens de hoofdplaats van het kieskanton Gent en telt vijf gerechtelijke kantons. Gent ontstond uit Keltische woonkernen in het gebied van de samenvloeiing van de Leie en de Schelde. In de middeleeuwen groeide Gent onder impuls van een bloeiende wolnijverheid uit tot een van de grootste steden van Europa. Ook de vlas- en linnennijverheid en het stapelrecht op graan dat Gent verwierf droegen aanzienlijk bij tot haar welvaart. Na een korte calvinistische periode kende de stad een zeker verval dat pas keerde tegen het einde van de 18e eeuw, toen de katoennijverheid Gent tot een van de eerste industriesteden van het Europese vasteland maakte. In het Hof ten Walle, het latere Prinsenhof, werd op 24 februari 1500 de latere keizer Karel V geboren. In de stad werden de Pacificatie van Gent (1576) en de Vrede van Gent (1814) ondertekend. Gent wordt ook wel de Fiere Stede of de Arteveldestad genoemd. Wegens zijn ligging in een uitgestrekt gebied van bloemen- en plantenkwekerijen wordt Gent ook de Bloemenstad genoemd (zie Gentse Floraliën). De inwoners van Gent heten Gentenaars en dragen de bijnaam Stroppen (Stroppendragers). In Gent spreekt men Gents, een dialect dat behoorlijk sterk van de andere Oost-Vlaamse dialecten afwijkt. De patroonheiligen van Gent zijn Sint-Lieven en Pharaïldis. Sint-Bavo is de patroonheilige van het bisdom Gent; naar hem zijn de voormalige Sint-Baafsabdij en de huidige Sint-Baafskathedraal vernoemd. Geschiedenis Reeds in de Gallische (of Keltische) tijd waren er meerdere woonkernen in de streek. De naam Gent is niet toevallig afgeleid van het Keltische Ganda, wat monding betekent, in Gent: de Leie en de Schelde. Oudere theorieën, zoals deze van Tourneur, die de naam Gent verklaarde als "samenvloeiing", zijn echter onjuist gebleken. Deze rivieren stroomden en kronkelden in een gebied waar veel gronden periodiek onder water liepen (de meersen) en die dus niet ideaal waren voor landbouw maar beter geschikt voor schapenteelt. Gent zou eeuwenlang de belangrijkste stad van de Nederlanden zijn voor laken (gemaakt van wol), vlas (met in de 19e eeuw de grootste vlasfabriek van West-Europa) en katoen (de eerste geïndustrialiseerde stad van het vasteland). Gent had vanaf de zevende eeuw twee grote abdijen (Sint-Baafs 625-650 en Sint-Pieters, na 650) die mee de stad hielpen vormen. Deze abdijen moeten rond 800 zo belangrijk geweest zijn dat Lodewijk de Vrome, zoon van Karel de Grote, Einhard tot abt van beide abdijen benoemt. Einhard was de biograaf van Karel de Grote. In 851-852 en tussen 879-883 verwoestten de Vikingen beide abdijen en vestigden zich zelfs lange tijd aan de Schelde. Toen de Vikingen uit het Scheldegebied waren weggetrokken en de regio weer veilig was, verschoof de economische activiteit van de Sint-Baafsabdij (Portus Ganda) naar een kern iets westelijker langs de Schelde, Portus Gandavum. Daar ontwikkelde zich een eerste middeleeuwse handelsnederzetting. Die oudste middeleeuwse stad was in Gent een gebied van 6 hectare binnen een omwalling die op de Schelde aansloot (langs de Borreputsteeg, Kalandeberg, Mageleinstraat, Regnessestraat (verdwenen - op het huidige Sint-Baafsplein) en Nederpolder). Er vormde zich met de tijd aan de Schelde een haventje, rond de Sint-Janskerk (later Sint-Baafskathedraal). In deze periode, aan het einde van de negende eeuw werd er tevens een castrum opgericht door Boudewijn II de Kale op de plaats van het huidige Gravensteen. Deze twee kernen groeiden geleidelijk naar elkaar toe in de loop van de 10de eeuw, langs de as Hoogpoort. Het economische centrum verschoof naar de Leie-oevers (Graslei/Korenlei en de Groentenmarkt). Vanaf het jaar 1000 was Gent gedurende enkele eeuwen de grootste stad van de Lage Landen (tot rond 1550). Gent was groter dan Keulen, de grootste stad van het Heilige Roomse Rijk in de middeleeuwen, en, na Parijs en Londen, de grootste stad van Noordwest-Europa. Keizer Karel zei van Gent “Je mettrais Paris dans mon Gant/-d” (“Ik zou Parijs in mijn handschoen/Gent steken”). In de 12de en 13de eeuw was het historisch centrum omsloten door een eerste verdedigingsgordel van natuurlijke en gegraven waterlopen, namelijk de Schelde, de Ottogracht, de Leie, de Houtlei en de Ketelvest. Het geheel werd door stadspoorten versterkt. In de 13e eeuw telde de stad zo'n vijftig- tot zestigduizend inwoners. Midden op de Vrijdagmarkt staat een standbeeld van Jacob van Artevelde, die op het plein op 26 januari 1340 koning Eduard III van Engeland ontving. Vijf jaar later vermoordden wevers en volders elkaar op dit plein als voorspel voor de moord op Jacob van Artevelde, de wijze man van Gent. Zijn zoon, Filips van Artevelde, die de Gentenaars aanvoerde tegen het Franse leger onder leiding van Lodewijk II van Male en Karel VI van Frankrijk, sneuvelde in 1382 in de Slag bij Westrozebeke. Gent was altijd een rebelse stad. De burgers vochten er honderden jaren tegen de vorsten om hun privileges of vrijheden te vrijwaren. In de zestiende eeuw speelde Gent een belangrijke rol in de opkomst van het calvinisme. Tussen 1577 en 1584 was er in Gent een calvinistische Gentse Republiek gevestigd. Toen werd ook de eerste Gentse (theologische) universiteit opgericht (in het Pand, vandaag gerestaureerd en eigendom van de Universiteit Gent). Na 1584 weken vele calvinisten uit naar Nederland. Gent zou in de 17e en 18e eeuw weer de grootste stad van België worden en dat blijven tot de hongersnood van 1845-1848. Aan het eind van de 18e eeuw zou het als eerste stad van het vasteland industrialiseren, vooral door de invoering van de gemechaniseerde linnen- en katoennijverheid en onder meer nadat Lieven Bauwens een spinmachine, de "Mule Jenny", uit Engeland naar Gent smokkelde. Gent was van dan af een belangrijke industriële textielstad. Gent zou wel varen onder de Franse en Nederlandse tijd (met onder andere de bouw van het Kanaal Gent-Terneuzen), omdat het met zijn textielindustrie grote markten kon bedienen. De stad steunde de Belgische Revolutie in 1830 niet, in tegenstelling tot Brussel, de Brabantse steden, Luik en Namen. De Gentse textielindustrie had immers een grote afzetmarkt in Nederlands-Indië, die met de Belgische Revolutie verloren ging. Ook de oprichting van de nieuwe universiteit had Gent aan koning Willem I te danken. Een groot deel van de Gentse burgerij was en bleef Oranjegezind, hoewel de meerderheid van de orangisten liefst Frans sprak. Na 1848 gingen de orangisten op in de Liberale Partij. Gent is de stad waar de eerste moderne vakbonden van België het licht zagen, en waar de Belgische socialistische beweging ontstond. Edward Anseele, de leider van de Gentse socialisten, zou echter eerst in Luik verkozen worden als parlementslid. Gent was gaststad van de Wereldtentoonstelling van 1913. De tentoonstelling zelf werd georganiseerd in het zuiden van de stad. De terreinen werden na de expo het Miljoenenkwartier. Met het oog op de tentoonstelling opende vlakbij - aan het nieuwe Maria-Hendrikaplein - het Station Gent-Sint-Pieters. De universiteit van Gent werd tijdens de Eerste Wereldoorlog door de Duitse bezetters vervlaamst. Er werden dus cursussen in het Nederlands gegeven. Na deze oorlog werd ze weer volledig franstalig. In 1919 vond in Gent een anti-Vlaamse hetze plaats. Geografie Waterlopen In de 10e eeuw was Gent via een open verbinding verbonden met de Honte (de huidige Westerschelde), toen ook wel genaamd Heidezee. Deze liep via de waterloop Burggravenstroom ("Le Torrent des Châtelains", langs Kluizen en Ertvelde) en splitste zich in drieën. Twee vertakkingen kwamen bij Boekhoute en Assenede uit in de Braakman. De derde vertakking stond in verbinding met een oude arm van de rivier de Durme, die uitkwam in de Honte. Deze laatste kon als waterweg gebruikt worden voor de kleine scheepvaart. In de 12e en 13e eeuw raakte Gent zijn verbinding met de Braakman kwijt als gevolg van verzanding, en later door de aanleg van de Landdijk of Graaf Jansdijk (1402). Wel werden er waterwegen aangelegd of verbeterd, die begonnen nabij Assenede en liepen naar Gent. Een ervan is de Schipgracht (pas laat in de 15e eeuw kreeg deze de naam Burgervaartstroom). De Schipgracht verbond Gent en Ertvelde met Meulestede, Langerbrugge, Kerkbrugge, Wippelgem en Kluizen. De andere is "De Waterganc". Deze liep van een buitenwijk van Assenede (het latere Zelzate) naar Rodenhuize. Hier was het voldoende om de oude Durme te kanaliseren. Een belangrijke waterloop voor Gent was de Lieve. De Lieve werd gegraven tussen 1251 en 1269 en vormde de eerste kunstmatige waterverbinding tussen Gent en de Noordzee. Over 45 km liep ze van Damme, waar ze in het Zwin uitmondde, naar Gent, waar ze in de Leie stroomde ter hoogte van het Gravensteen. In 1547 werd de Sassevaart gegraven om een verbinding te krijgen met de Honte. Deze verzandde later en in 1823 werd de Sassevaart weer uitgegraven en verlengd. Dit werd het huidige Kanaal Gent-Terneuzen. Andere waterlopen zijn de Leie, het kanaal Gent-Brugge of Brugse Vaart, de Ringvaart en de Coupure. Gent is deelnemer aan het project Water in Historic City Centres. De Nederschelde en de samenvloeiing van de Leie en de Schelde is intussen hersteld ter hoogte van Portus Ganda. Deelgemeenten Sinds de fusies van 1965 en 1977 bestaat Gent uit de volgende deelgemeenten: Bron: Gemeentelijk Structuurplan Gent Buurgemeenten De gemeente Gent grenst aan een groot aantal gemeenten en deelgemeenten: Wijken Centraal in Gent bevindt zich de historische en dichtbebouwde binnenstad. Rond deze binnenstad liggen 19e- en 20e-eeuwse arbeiderswijken. Net als het stadscentrum is deze stadsgordel meestal dichtbebouwd. Ten zuiden van de historische stadskern ligt de stationswijk uit het begin van de 20e eeuw. Daar nog eens rond ligt de stadsrand, die zich vooral heeft ontwikkeld langs de grote uitvalswegen waardoor uiteindelijk ook dorpskernen enkele kilometers buiten Gent worden opgeslorpt. De stad Gent zelf heeft zijn grondgebied onderverdeeld in een 25-tal wijken. In het centrum komen deze vaak ongeveer overeen met historische wijken en buurten. Het grondgebied van de buitenste wijken komt enigszins overeen met de gelijknamige deelgemeenten. Demografie Evolutie van het inwoneraantal Gent verloor sinds 1977 (248.657 inw.) zeer veel inwoners aan de meer residentiële Gentse randgemeenten. Door een influx van migranten en door een succesvolle stadsvernieuwing stijgt het aantal inwoners opnieuw sinds 1999, toen er iets minder dan 224.000 inwoners waren. Bronnen: NIS en stad Gent (deelgemeente Gent na 1977) - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1977=inwonertal per 1 januari 1927: aanhechting van gebiedsdelen van Desteldonk, Ertvelde, Evergem, Kluizen, Mendonk, Oostakker, Sint-Kruis-Winkel en Zelzate (+ 8 km2 met 1.250 inwoners) 1965: aanhechting van Desteldonk, Mendonk en Sint-Kruis-Winkel en gebiedsdelen van Kluizen, Oostakker, Wachtebeke en Zaffelare. (+ 31,08 km2 met 3.200 inwoners) 1977: aanhechting van Afsnee, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Oostakker, Sint-Amandsberg, Sint-Denijs-Westrem, Wondelgem, Zwijnaarde; gebiedsruil tussen Gent (Zwijnaarde) en Merelbeke (aanwinst voor Gent:+ 87,34 km2 met 108.952 inwoners) Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977. Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari Politiek Gent is de provinciehoofdstad van de provincie Oost-Vlaanderen en het Provinciehuis staat dan ook in Gent. Structuur De stad Gent ligt in het kieskanton Gent (dat hetzelfde is als het provinciedistrict Gent) in het kiesarrondissement Gent en de kieskring Oost-Vlaanderen. 2019-2024 Schepencollege Bron Gemeenteraad De zittingen van de gemeenteraad worden voorgezeten door een voorzitter en ondervoorzitter: Voorzitter gemeenteraad: Zeneb Bensafia (Groen, 2019-2022), Christophe Peeters (Open Vld, 2022-2025) Ondervoorzitter gemeenteraad: Christophe Peeters (Open Vld, 2019-2022), Zeneb Bensafia (Groen, 2022-2025) De raadsleden per partij zijn: Open Vld: Stephanie D'Hose (fractieleider), Carl De Decker (adjunct-fractieleider), Mathias De Clercq (burgemeester), Sofie Bracke (schepen), Sami Souguir (schepen), Christophe Peeters, Mehmet Sadik Karanfil, Manuel Mugica Gonzalez, Mieke Bouve, Yeliz Güner, Patricia De Beule, Christiaan Van Bignoot, Nicolas Vanden Eynden, Alana Herman Groen: Filip Watteeuw (schepen), Tine Heyse (schepen), Bram Van Braeckevelt (schepen), Evita Willaert (schepen), Hasfa El-Bazioui (schepen), Zeneb Bensafia, Cengiz Cetinkaya, Karla Persyn, Bert Misplon, Fourat Ben Chikha (fractieleider), Anita De Winter, Jeroen Van Lysebettens, Anton Vandaele Vooruit: Sven Taeldeman (fractieleider), Karin Temmerman, Rudy Coddens (schepen), Astrid De Bruycker (schepen), Annelies Storms, Joris Vandenbroucke, Anne Schiettekatte, Emilie Peeters CD&V: Stijn De Roo (fractieleider), Jef Van Pee, Isabelle Heyndrickx N-VA: Anneleen Van Bossuyt (fractieleider), Karlijn Deene, Gert Robert, Ronny Rysermans, Els Roegiers PVDA: Tom De Meester (fractieleider), Yüksel Kalaz, Sonja Welvaert Vlaams Belang: Johan Deckmyn (fractieleider), Gabi De Boever, Caroline Persyn, Adeline Blancquaert Onafhankelijken: Mattias De Vuyst, Veli Yüksel, Sandra Van Renterghem Het aantal zetels per partij in de gemeenteraad van Gent voor de huidige legislatuur 2019-2025 op datum van 22 februari 2022: Totaal aantal zetels: 53 *Veli Yüksel stapte over van de CD&V naar Open Vld en stemt sindsdien mee met de liberalen en volgt de partijlijn maar kan volgens het huishoudelijk reglement niet toetreden tot de fractie en zetelt daarom officieel als onafhankelijke. Uitslagen gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Op 1 januari 1977 ging de fusie van Gent met de voormalige gemeenten Afsnee, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Oostakker, Sint-Amandsberg, Sint-Denijs-Westrem, Wondelgem en Zwijnaarde van start. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1976 was de CVP de grootste partij met 33% van de geldig uitgebrachte stemmen; in 2006 was de CD&V teruggevallen tot de 4de plaats met 16%, in kartel met de N-VA. In 2012 haalde CD&V 9%; voormalig kartelpartner N-VA werd toen de tweede grootste partij, met ruim 17%. De SP groeide van 23% in 1976 naar 31,5% in 2006, in kartel met Spirit. In 2012 kwam sp.a samen met Groen op. Het kartel kreeg bijna 45,5% van de stemmen en kreeg daardoor de absolute meerderheid in het bestuur. De PVV had 24% in 1976, 21% in 2006 en 16,5% in 2012. Het Vlaams Belang bekwam in 2006 18% van de meetellende neergelegde stemmen (was 20% voor het Vlaams Blok in 2000), in 2012 zakte de partij weg tot 6,5%. Agalev steeg van 9% in 2000 tot 12% in 2006. De vroegere Volksunie was in 2000 tot 4% verschrompeld (was 14% in 1976). De vetgedrukte getallen vormen de coalities die na de verkiezingen tot stand kwamen. De grootste partij is in kleur (*) 1976: KPB (2,74%), VDU (2,56%), PF (0,32%) / 1982: KPE (1,53%), RAD (0,54%), UDB (0,43%) / 1988: KP-SAP (0,55%) / 1994: GENT (2,34%), W.O.W. (2,05%), KOMOP (1,0%), ROSSEM (0,81%), BEB (0,38%), GRAS (0,34%), AOV (0,31%), NWP (0,28%) / 2000: LEEF (0,65%), DIGTER (0,51%) / 2006: LSP (0,44%) / 2012: Rood! (1,0%), Piratenpartij (0,7%), LijstLijst (0,3%), Belg. Unie (0,2%), Solida (0,2%) / 2018: DUW.Gent (2,0%), Be.One (1,1%), Gentse Burgers (1,0%), PISS-OFF (0,6%), MRP (0,3%), VMC (0,3%), Spiegel Partij (0,2%) Bezienswaardigheden Gent telt meer dan 9800 bestaande objecten die zijn aangemerkt als waardevol onroerend erfgoed. Een groot deel hiervan is beschermd erfgoed. Historische binnenstad Het Gentse stadssilhouet wordt gedomineerd door 'de drie torens', ook wel de Gentse torenrij genoemd: de 95 meter hoge belforttoren, de Sint-Baafskathedraal (oorspronkelijk de Sint-Janskerk) met het beroemde retabel Het Lam Gods van Jan van Eyck en de Sint-Niklaaskerk. De Boekentoren is binnen een universiteitsbibliotheek met ook studeerruimtes, en is een modernistisch gebouw ontworpen door Henry Van De Velde in de jaren 30. Ook het oorspronkelijke meubilair werd door hem ontworpen. De Boekentoren wordt door velen gezien als de vierde toren van Gent. In 2012 werd een nieuwe toren in Gent ingehuldigd, de Arteveldetoren te Sint-Denijs-Westrem. In maart 2017 ging de nieuwe stadsbibliotheek De Krook open, een gebouw met meerdere functies. Gent is rijk aan een groot aantal civiele bouwwerken, zoals dat onder meer te zien valt aan de Graslei en de Korenlei met hun voorname gildehuizen en andere panden, waaronder het Oud Postgebouw. Een van de grootste civiele monumenten in de binnenstad is het Gravensteen, een kasteel en grafelijke residentie uit de twaalfde eeuw met een nog vrijwel intact verdedigingssysteem. Het is de enig overgebleven middeleeuwse burcht in Vlaanderen. Een ander gebouw met historische waarde is het Prinsenhof, waar in 1500 keizer Karel V geboren werd, die als keizer van het Heilige Roomse Rijk over het grootste Europese rijk sinds Lodewijk de Vrome regeerde. Het Sint-Jorishof is het oudste hotel van Europa. Tegen het reeds genoemde belfort, dat dateert uit de veertiende eeuw en de status van UNESCO-Werelderfgoed heeft, aan bevindt zich de Lakenhal, in de middeleeuwen het centrum van de Gentse wol- en lakenhandel. Vlak bij het belfort en de lakenhal ligt het laatgotische stadhuis. Het Geeraard de Duivelsteen werd gebouwd in de dertiende eeuw, maar doorging door de jaren heen tal van veranderingen; vandaag de dag fungeert het als rijksarchief. De stadsopera, de Gentse Opera, is gevestigd in een neoclassicistisch pand uit de negentiende eeuw. Van de oude stadsomwalling resteren nog het Rabot en de Peperbus. Voor de verdediging van hun stad beschikten de inwoners vanaf de zestiende eeuw tevens over de Dulle Griet, een imposant middeleeuws kanon van ruim vijf meter lang. Het bevindt zich tegenwoordig bij de Vrijdagmarkt, een van de oudste pleinen van de stad en, zoals de naam doet vermoeden, elke vrijdag het toneel van een markt. Andere noemenswaardige (voormalige) markten zijn de Oude Vismijn, een van de oudste markten van de stad, en het Groot Vleeshuis, een middeleeuwse markthal. In het centrum zijn bovendien tal van historische panden te zien, waaronder het Korenstapelhuis, het Gildehuis der Vrije Schippers, De Gekroonde Hoofden, het Sint-Jorishof, het Lakenmetershuis, Borluutsteen, Hof van Rijhove, Hof van Fiennes, Achtersikkel, Huis de Pelikaan, Vliegend Hert en Huis De Werken van Barmhartigheid, Tooghuis, De Bonte Mantel, Toreken, Berg van Barmhartigheid, Huis Lousbergs-de Hemptinne, Huis van Alijn, Huis van Oombergen, Hotel Falligan, Hotel Clemmen en Hotel d'Hane-Steenhuyse. Gent kent naast de civiele, ook veel religieuze bouwwerken. Behalve de eerder genoemde Sint-Baafskathedraal en Sint-Niklaaskerk bevinden zich in de stad nog twee andere middeleeuwse kerken: de Sint-Jacobskerk en de Sint-Michielskerk. Laatstgenoemde was in plannen uit de zeventiende eeuw voorzien van een ruim 130 meter hoge toren, maar om financiële redenen werd dat plan nooit werkelijkheid. De, vermoedelijk, oudste kerk van de stad bevindt zich echter niet in de historische kern, maar in de wijk Ekkergem: de Sint-Martinuskerk, voor het eerst vermeld in 941. Eveneens buiten het centrum staat de Sint-Annakerk, een negentiende-eeuwse kerk in Rundbogenstil. Gent telt niet alleen kerken, maar ook nog een groot aantal andere religieuze bouwwerken. Zo zijn er de twee voormalige abdijen, beide gesticht in de zevende eeuw: de Sint-Pietersabdij en de Sint-Baafsabdij. Van de drie begijnhoven in de stad - het Oud Sint-Elisabethbegijnhof, het Nieuw Sint-Elisabethbegijnhof en het Begijnhof O-L-V Ter Hooie - zijn de twee laatstgenoemden onderdeel van de Werelderfgoedinschrijving Vlaamse begijnhoven. Het Pand, tot slot, is een voormalig dominicanenklooster uit de dertiende eeuw; tegenwoordig is het eigendom van de universiteit. Begraafplaatsen Gent telt enkele bijzondere begraafplaatsen. De Westerbegraafplaats ligt in het noordwesten van het stadscentrum op het grondgebied van deelgemeente Mariakerke. Net als Campo Santo in de deelgemeente Sint-Amandsberg wordt ze gekenmerkt door de aanwezigheid van monumentale graven, gewijd aan de rijke burgerij van Gent en een tuinarchitectuur die het tot een bezienswaardigheid maakt. Natuur Enkele parken in Gent en dan vooral het Citadelpark, kunnen ook tot de bezienswaardigheden van Gent worden gerekend. De parken spelen een belangrijke rol in de recreatie van de inwoners. In de uitgebreide lijst van parken in Gent vindt men onder andere het Stedelijk Natuurreservaat Bourgoyen-Ossemeersen (210 hectare groot) en recreatiepark Blaarmeersen (100 hectare) terug. Ook een deel van het natuurpark Levende Leie ligt op Gents grondgebied, zoals de natuurreservaten Keuzemeersen en Assels. Cultuur Dialect Kunsten Gent neemt in de Nederlandse literatuur een belangrijke plaats in. Gentse schrijvers, dichters en kroniekschrijvers waren onder andere Lucas d'Heere, Carel van Mander, Dathenus. Door het verval van Gent na de Hervorming (16de eeuw), raakte het Gentse literaire leven eeuwenlang op de achtergrond, maar na 1830 speelde Gent op letterkundig gebied weer een vooraanstaande rol met schrijvers als Jan Frans Willems, Julius Vuylsteke, Karel Ledeganck, Karel van de Woestijne, Richard Minne, Prudens van Duyse, Hippoliet Van Peene, Achilles Mussche, Maurice Roelants, de gezusters Virginie en Rosalie Loveling, Cyriel Buysse, Johan Daisne. Er waren ook auteurs die in het Frans schreven, zoals Maurice Maeterlinck (Nobelprijswinnaar), Charles Van Lerberghe, Georges Rodenbach en Suzanne Lilar. Onder de naoorlogse schrijvers bevinden zich Pjeroo Roobjee, Marc Sleen (striptekenaar en -schrijver) en enkelen die zich (meestal tijdens hun studententijd) in Gent zijn komen vestigen: Pol Hoste, Geertrui Daem en Herman Brusselmans. Als liedjesschrijver is Walter De Buck te vermelden. In Gent is ook de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde gevestigd, in het David 't Kindt-herenhuis in de Koningstraat bij de Vlasmarkt. Op het gebied van de schilderkunst zijn er voor Gent niet zoveel bekende namen te noemen als voor andere Vlaamse steden. In de middeleeuwen kennen we Hugo van der Goes, Jan van der Asselt en Justus van Gent. In de 19e eeuw waren het voornamelijk Philippe-Lambert Spruyt, Félix De Vigne, Joseph Paelinck en Pieter Van Hanselaere die bekendheid verwierven. De beroemde Latemse school was ook voor een groot deel uit Gentenaars samengesteld, van wie Gustaaf Van de Woestijne, Frits Van den Berghe, Robert Aerens, Gustaaf en Léon De Smet en ten slotte Albert Servaes de markantste zijn. Bekende bouwmeesters waren David 't Kindt, Louis Roelandt, Louis Cloquet, Ferdinand Dierkens, Louis Minard,Jacob Gustaaf Semey, Victor Horta, Albert Van huffel, Geo Bontinck, Jan-Albert De Bondt, Oscar Van de Voorde en Valentin Vaerwyck. Gent heeft op het vlak van de beeldhouwkunst een aantal talentvolle kunstenaars voortgebracht. Enkele belangrijke namen zijn George Minne, Geo Verbanck (onder andere bekend van het monument ter ere van de gebroeders Van Eyck), Leon Sarteel, Domien Ingels, Emiel Poetou en Walter De Buck. Op het vlak van theater zijn er het NTGent, Minardschouwburg en Capitole. Gent herbergt samen met Antwerpen de Vlaamse Opera. De concertzaal Handelsbeurs op de Kouter is een belangrijke zaal voor uitvoeringen van hedendaagse of klassieke muziek. Musea Voor de musea in Gent is er een speciale museumpas geldig. De meeste musea zijn op zondag tussen 10 en 13 uur gratis toegankelijk voor de Gentenaars. Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (SMAK) in het Citadelpark Museum Dr. Guislain Stadsmuseum Gent (STAM) in de Bijloke (voorheen: Oudheidkundig Museum) Museum voor Schone Kunsten (MSK) in het Citadelpark Museum voor Stenen Voorwerpen (Sint-Baafsabdij) Industriemuseum (voorheen: Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT)) Huis van Alijn (voorheen: Museum voor Folklore) Museum voor Gerechtsvoorwerpen en het Wapenmuseum in de burcht Gravensteen Museum Arnold Vander Haeghen Design Museum Gent (voorheen: Museum voor Sierkunst) De Wereld van Kina: Het Huis en De Tuin (voorheen: Schoolmuseum Michel Thiery) De School van Toen Belfort Museum van het Groot Begijnhof Museum van de Zusters van Liefde van Jezus en Maria Kunsthal Sint-Pietersabdij Universitaire musea: Gents Universiteitsmuseum (GUM) voorheen: Museum voor de Geschiedenis van de Geneeskunde Museum voor de Geschiedenis van de Wetenschappen Museum voor Dierkunde Evenementen Gent kent verscheidene grote evenementen. Het bekendst zijn de Gentse Feesten, een tiendaags straat-, muziek- en cultuurfestival in de Gentse binnenstad. Sinds eind jaren 60 zijn deze feesten uitgegroeid tot een van de grootste volksfeesten in Europa. In Gent worden talrijke events georganiseerd, onder meer in Flanders Expo: de Jaarbeurs, de Lentebeurs, de horecabeurs, de Belgian Boat Show en vroeger talrijke concerten. Ook is Gent een van de locaties van het Festival van Vlaanderen, een muziekevenement dat verspreid over Vlaanderen plaatsvindt. Op filmgebied is er het Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent, waarbij de World Soundtrack Awards worden uitgereikt. Flikkendag was een opendeurdag van de Gentse politie, georganiseerd sinds 1998. Sinds het succes van de Vlaamse televisieserie Flikken werd het evenement rond dit programma georganiseerd en lokte na enige jaren ruim honderdduizend bezoekers. Tussen 1999 en 2008 vonden er tien edities plaats. Aan het eind van het jaar wordt een kerstmarkt gehouden op het Sint-Baafsplein. Ook organiseert het Koninklijk Muziekverbond dan het Kerst-Koren-Festival, waarbij een groot aantal koren in de stad optreedt. In 2011, tijdens het laatste weekend van januari, werd het eerste lichtfestival georganiseerd. Op verschillende locaties in de binnenstad worden verschillende artistieke werken met licht getoond of vormen historische gebouwen het decor voor een verrassend klank- en lichtspektakel. De stad kreeg 200.000 bezoekers gespreid over drie dagen. In 2012 kwam er een tweede editie die vier dagen duurde. De stad besloot daarna het evenement pas om de drie jaar te organiseren. De poëzieroute is een vaste wandeltocht langs 18 gedichten in de Gentse binnenstad. Eens in de vijf jaar vinden in het voorjaar De Floraliën, een tentoonstelling van bloemen en planten plaats. In 2022 werd het vierde Thalassa-overleg tussen Nederland en België georganiseerd in Gent. Media De Gentenaar Zen FM (radio) Radio Roeland (lokale radio) Urgent.fm (lokale jongerenradio) Topleveldomein In 2014 kreeg de stad Gent haar eigen generiek topleveldomein voor websites, namelijk .gent. Streekproducten Waterzooi, stoverij, hutsepot, Gentse mokken, kletskoppen, amandelbrood, uuflakke, mosterd van Tierenteyn, cuberdons (beter bekend als neuzekes), sneeuwballen en bieren zoals Gentse Strop, Gentse Tripel, Crabbelaer, Gruut en Stropken. Religie en levensbeschouwing Christendom Gent is de hoofdstad van het gelijknamige bisdom Gent. De oorspronkelijke hoofdkerk van Sint-Jan werd door de kanunniken verlaten en sindsdien is de Sint-Baafskathedraal de kerk waar de bisschopszetel staat van de Gentse bisschop. Deze kerk is tevens de thuisbasis van het Sint-Baafskapittel. In deze stad bevinden zich tal van belangrijke kloosters zoals het hoofdhuis van de Zusters van Liefde (het klooster van de Zusters van Liefde). Belangrijke katholieke instituten zijn het Sint-Lucasinstituut, het voormalig ziekenhuis van de Bijloke en het Psychiatrisch Centrum Dr. Guislain. Een bekend bedevaartsoord is Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes in Oostakker. Van 1577 tot 1584 kende Gent een calvinistisch stadsbestuur. De protestantse kerk is sinds 1816 gevestigd in de door Koning Willem afgestane kapel (nu de Rabotkerk genoemd) van het voormalige kapucijnenklooster (opgericht in 1632, maar op de kapel na gesloopt bij de realisatie van de urbanisatieplannen onder Frans bewind, waarbij de paters kapucijnen verdreven werden in 1796) gevestigd. De kerkgemeenschap behoort tot de Gemeente Oost-Vlaanderen van het kerkdistrict Oost- en West-Vlaanderen van de Verenigde Protestantse Kerk in België. Er zijn een achttal Nederlandstalige evangelische gemeenten in Gent. Zij zijn aangesloten bij de Evangelische Alliantie Vlaanderen. Samen met de Protestantse gemeenten zijn zij bij de overheid vertegenwoordigd als ARPEE. De anglicaanse gemeenschap van Gent komt samen in de Sint-Johanneskerk (St. John's Anglican Church). De eerste geloofshandelingen te Gent van de Anglicaanse Kerk vonden in 1743 plaats voor Engelse troepen. Tevens hebben zij een parochie op de Mission to seafarers. De oudste bronnen over de aanwezigheid van de Gentse anglicaanse gemeenschap gaan terug tot 1816. Beide kerkgemeenschappen behoren tot het Aartsdekenaat Noordwest-Europa dat deel uitmaakt van het bisdom Europa van de Kerk van Engeland. Het Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel telt in Gent een parochie die bevoegd is voor de Grieks-orthodoxen gelegen in het Groot Begijnhof Sint-Elisabeth aan Rabot. De parochie is opgedragen aan de apostel Andreas. Aartspriester Ignace Peckstadt speelde een belangrijke rol in het ontstaan van de parochie. Islam De stad kent negen moskeeën in Turkse traditie, vijf in Marokkaanse traditie en één in Pakistaanse traditie. De oudste Turkse organisatie in Gent is het Turks Cultureel Centrum Gent, beter gekend als de Grote Moskee (Büyük Cami). Deze werd opgericht in 1978 en behoort tot de Diyanet-strekking. Daarnaast zijn er nog twee andere Diyanet-moskeeën in Gent, met name in de Rietstraat (Selim Camii) en in Ledeberg (Yavuz Sultan Selim Camii). Tevens zijn er nog drie andere Turkse moskeeën in Gent opgericht uit oppositie tegen het Diyanet, onder meer de Tevhid Cami-moskee, beter bekend als de Milli Görüş-moskee. De 'Ih-Vak'-moskee staat dan weer bekend als soefi-moskee en ten slotte is er de Aksemsettin Talebe Yurdu in de buurt van de Sleepstraat. De oudste moskeevereniging in Maghrebijnse traditie is die van de Grote moskee, Al-Fath (Brugse Poort), tevens een van de oudste in België. Andere moskeeën in Marokkaanse traditie zijn onder meer de Masjid Okba Ibn Nafi-moskee (Dampoort) en de El-Markaz et-Tarbawi-moskee (Brugse Poort). 13,7% van de Gentse bevolking is moslim. Sikhisme De sikh-gemeenschap heeft sinds mei 2015 een eigen tempel in de stad. De gemeenschap bestaat uit een 125-tal families. De Gurdwara Mata Sahib Kaur is gelegen in de Kortrijksepoortstraat. De sikhgemeenschap is aanwezig sinds de Eerste Wereldoorlog, toen er veel sikhs in België vochten. De grootste groep kwam echter na de opstand van Sukhdev Singh Jalwehra in 1985, en de bestorming van de Harmandir Sahib (beter bekend als de Gouden Tempel) van Amritsar door Indiase troepen. Jodendom In Gent is ook een kleine joodse gemeenschap met (anno 2018) amper honderd leden, met name ontstaan door joden die in de twintigste eeuw vanuit Polen en Rusland naar Gent trokken om te kunnen studeren. De stad heeft geen synagoge. Boeddhisme In 1996 werd het boeddhistisch centrum Triratna Gent geopend, een beweging opgericht door Sangharakshita. Triratna betekent de Drie Juwelen (Boeddha, Dharma, Sangha). Atheïsme Het Geuzenhuis coördineert, bundelt en huisvest de Gentse vrijzinnige verenigingen. Onder meer de ontmoetingsplaats De Geus van Gent is er gelegen, alsook de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging Gent en het Vermeylenfonds. De organisatie is aangesloten bij de Unie Vrijzinnige Verenigingen van DeMens.nu. Tevens bevindt het hoofdkwartier van het Willemsfonds zich sinds 1868 in het Lakenmetershuis op de Vrijdagmarkt. De organisatie heeft steeds een grote band gehad met Gent. Zo waren 31 van de 38 stichters Gentse personen, waaronder de eerste voorzitter, Jules de Saint-Genois: hij stichtte de vereniging in 1851. Gentenaren Ferdinand Augustijn Snellaert, Prudens Van Duyse en Julius Vuylsteke werden vanaf 1855 de opeenvolgende voorzitters. Deze laatste ging vanaf 1862 een antiklerikale lijn volgen waardoor meer gematigde leden zoals kanunnik Jan Baptist David (1801-1866) het Willemsfonds verlieten. Eveneens op de Vrijdagsmarkt bevindt zich het socialistische bolwerk met de Bond Moyson en Ons Huis, waar respectievelijk de Socialistische Mutualiteiten en het ABVV zijn gevestigd. Oorspronkelijk huisvestte de Bond Moyson allerlei winkels van de Coöperatieve Maatschappij Vooruit. In die tijd stond het gebouw bekend onder de naam Groote Magazijnen. In Ons Huis werden de studie-, vergader- en ontspanningsactiviteiten georganiseerd. Op de benedenverdieping was er lange tijd een café, boven waren (zijn) er vergaderzalen, een bibliotheek en een feestzaal waar ook theatervoorstellingen werden georganiseerd. In de jaren 30 werd een bijkomende vleugel aangebouwd met verbinding naar de Meerseniersstraat. Vervoer Auto Gent ligt ten noorden van het knooppunt of de verkeerswisselaar van de Europese wegen E40 en E17, het klaverblad van Zwijnaarde. De beide afritten voor Gent, die voor het centrum en die voor het zuiden van de stad (= "afrit 9") liggen op de E17. Gent is daarmee vlot bereikbaar enerzijds vanaf de as Oostende / Brugge — Brussel (E40) en anderzijds vanaf de as Antwerpen — Kortrijk / Rijsel (E17). Er zijn twee ringwegen: de R40, de zogenaamde kleine ring rond het centrum van de stad, en de R4, die verder buiten de stad om loopt en de deelgemeenten vlotter bereikbaar maakt. Lage-emissiezone Sinds 1 januari 2020 werd in Gent, na Antwerpen en Brussel, een lage-emissiezone ingevoerd. De Gentse binnenstad - het gebied binnen de R40 - werd een lage-emissiezone. Binnen die zone gelden strenge uitstootnormen en toelatingsvoorwaarden voor voertuigen. De meest vervuilende diesel- en benzinevoertuigen mogen dit gebied niet meer in. P+R Gent heeft een aantal Park & Rides. De belangrijkste zijn P+R The Loop/Expo (aan E40 en tramlijn 1) en P+R Ledeberg (aan de B401 en tramlijn 4, sinds juni 2022). Mobiliteitsprojecten Gentspoort Gentspoort (uitgesproken als Gent Spoort) is het project van de Werkvennootschap van de Vlaamse overheid om vanaf 2027 tramlijn 7 (Parkbos - station Gent-Dampoort) aan te leggen, tramlijn 4 te verlengen (van de Voormuide eveneens tot Gent-Dampoort) en tegelijk twee tunnels voor autoverkeer aan te leggen, namelijk de Dampoorttunnel en die onder de Heuvelpoort. Tegelijk worden op het traject een aantal plaatsen heringericht, zoals het autovrije Museumplein op de plaats van de ene rijhelft van de N60. Voor al deze projecten heeft de Vlaamse overheid 460 miljoen euro gebudgetteerd. De naam Gentspoort verwijst naar het (tram)spoor dat de verbinding vormt tussen de verschillende deelprojecten. Mobiliteitsplannen Een groot deel van de Gentse binnenstad is in verschillende fases autoluw geworden. Autovrije winkelstraten De eerste autovrije straten waren de smalle Donkersteeg (1976), en de Langemunt (1982). In 1984 werd de belangrijke Veldstraat, waar tot dan nog auto's reden en parkeerden, een autovrije winkelwandelstraat. Lussenplan en protest Tegen het Lussenplan van 1987 kwam protest, geleid door Edmond Cocquyt die hiervoor de Autopartij oprichtte, maar niet verkozen werd bij de verkiezingen van 1994. Hij kon wel twaalf wijzigingen aan het Mobiliteitsplan afdwingen. Mobiliteitsplan (1997) Door het ingrijpende Mobiliteitsplan van 1997 van de liberale schepen Sas van Rouveroij werd het autovrij gedeelte uitgebreid met o.a. het Sint-Baafsplein, de Gras- en de Korenlei. Het plan zorgde er ook voor dat autoverkeer via een ringvormige parkeerroute ("P-route") in de binnenstad langs de ondergrondse parkeergarages werd geleid. In de jaren ervoor en nadien werden nieuwe parkeergarages (Zuid, Kouter, Reep, Ramen) gebouwd in de binnenstad. De parkeerplaatsen op straat werden in gelijke mate verminderd (onder de naam "stand-still"). Het plan van het stadsbestuur voor een ondergrondse parkeergarage naast het centrale Belfort (Belfortparking) werd echter bij referendum door de bevolking weggestemd, en in 2009-2012 werd op die plaats als alternatieve invulling de Stadshal (inclusief een stadscafé en een fietsenstalling) gebouwd. Nadien werd nog, voor het eerst, een nieuwe ondergrondse parking, Sint-Pietersplein, ver van het centrum en de parkeerroute gebouwd, dichtbij de R40. In de jaren 2010 is men helemaal gestopt met het bouwen van nieuwe parkeergebouwen binnen de R40 wegens het aanzuigend effect ervan. Protest tegen het mobiliteitsplan van 1997 Rond 1997 was er grote tegenstand tegen het plan, vooral bij de middenstand, inclusief een doodsbedreiging met kogel aan de schepen en de burgemeester. Na de verkiezingen van 2000 werd het plan op bepaalde plaatsen afgezwakt, zoals in de Vlaanderenstraat. Mobiliteitsplan (2015) In 2015 keurde de Gentse gemeenteraad een nieuw Mobiliteitsplan goed. De verdere uitwerking van deze strategische visie gebeurde in het parkeerplan (ingevoerd in de eerste helft van 2016) en het circulatieplan (ingevoerd op 3 april 2017). Het parkeerplan heeft als voornaamste kenmerken dat er geen enkele blauwe zone meer was overgebleven, dat er nieuwe betaalpalen waren geplaatst met een betaalregime in 4 kleuren (rood, oranje, geel, groen) en dat de automobilist voortaan zijn nummerplaat moet intikken. Circulatieplan De hoofdkenmerken van het circulatieplan van 2017 zijn dat de voetgangerszone fel uitgebreid is en dat de binnenstad verdeeld is in zeven van elkaar gescheiden sectoren (= zes sectoren en het centrum): doorgaand verkeer is onmogelijk en de automobilist wordt telkens naar de stadsring (R40) geleid als hij van sector wil veranderen. Dat houdt dus in dat de parkeerroute door de binnenstad uit 1997 afgeschaft werd. Bepaalde straten werden autoluw (ten voordele van voetganger, fiets of openbaar vervoer), andere straten werden dé ingangs- of uitgangsroute voor autoverkeer. Protest Er zijn uitgesproken voor- en tegenstanders van het circulatieplan. Er waren Facebookgroepen en protestacties in de aanloop ervan, en nadien. Een petitie haalde niet de vereiste 10% geldige handtekeningen van inwoners om een referendum af te dwingen. Buurtbewoners van de Rozemarijnstraat protesteerden herhaaldelijk omdat hun straat nu meer verkeer slikt. Gevolgen Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 haalden de partijen tegen het circulatieplan niet voldoende zetelwinst, en het circulatieplan bleef de jaren nadien behouden. Als aanpassing was er wel het afschaffen van de wandelbusjes die minder-mobiele mensen traag door het voetgangersgebied voerden, wegens te weinig gebruik. Openbaar vervoer Station Gent-Sint-Pieters is een van de drukste treinstations in België. Daarnaast zijn er in Gent enkele kleinere stations: Station Gent-Dampoort, Station Gentbrugge, Station Drongen en Station Wondelgem. Het eerste station in de stad was het Zuidstation, dat werd geopend in 1837. Dit station op 'het Zuid' werd omstreeks 1930 gesloopt. De NMBS heeft verder een voorstadsspoorweg rond de stad ontwikkeld met drie lijnen: S51, S52 en S53. De Lijn exploiteert naast een busnetwerk drie Gentse tramlijnen. Het Nederlandse bedrijf Connexxion exploiteert in het weekeinde en in de zomer ook door de week een busdienst tussen Gent-Zuid en Middelburg. Daarnaast wordt er internationaal openbaar busvervoer aangeboden door Flixbus. Fiets De Stad en hogere overheden legden fietsassen aan, routes om veilig en comfortabel te fietsen, onder andere met 16 fietsonderdoorgangen onder bruggen. De eerste en drukste fietsas is die van de Coupure-Groendreef-Trekweg waar fietsers sinds 2022 een traject van 6 kilometer hebben zonder verkeerslichten en zonder voorrang te moeten geven (behalve aan zebrapaden), dankzij vier fietsonderdoorgangen langs het water. Ook bij andere waterwegen in de stad (Leie en Schelde) is een fietsas uitgebouwd. Fietsstallingen Steeds meer Gentenaren fietsen, onder andere dankzij het circulatieplan, en dat vraagt dan ook om steeds meer fietsstallingsplaatsen. Centrum Op 22 juli 2022 is er, tijdens de tiendaagse Gentse Feesten, het tot dan grootste aantal gestalde fietsen geteld op een bepaald moment. Op dat moment stonden er 46.000 fietsen gestald rond de feestenzone. Vermoed wordt dat het aantal fietsende bezoekers op die dag nog een veelvoud hiervan was. Naast tijdelijke openluchtfietsstallingsen werd er ook een verdieping van parkeergebouw Sint-Michiels omgevormd tot tijdelijke bemande fietsenstalling. Tijdens het Lichtfestival van november 2021 was dat ook gebeurd met twee verdiepingen van dit parkeergebouw. in het centrum zijn er (behalve tijdens de Gentse Feesten) permanente overdekte fietsenstallingen (met camerabewaking) onder de Sint-Michielshelling en onder de Stadshal (200 plaatsen). Station Gent-Sint-Pieters Het aantal geplande fietsstallingen in de nieuwbouw voor station Gent-Sint-Pieters is al verschillende keren verhoogd. In 2010 planden de projectpartners in totaal 10.000 overdekte fietsplaatsen. In 2012 werd het eerste deel van de nieuwbouw met 1.700 ondergrondse plaatsen geopend. In 2016 waren er zo'n 7.600 fietsparkeerplekken aanwezig en het geplande aantal was 13.500. In 2019 kwamen 1.672 nieuwe plaatsen beschikbaar aan de oostkant. Anno 2020 is het doel dat er in totaal 17.000 plaatsen komen in het nieuwe station. Deelfietsen De stad wilde geen klassiek "duur" fietsdeelsysteem met fietsstations zoals in vele Europese steden, waaronder Antwerpen (Velo) en Brussel (Villo!). In de plaats geeft het vergunningen aan aanbieders waarvan de free-float-fietsen ingeleverd moeten worden in bepaalde gewone fietsenstallingen. Donkey Republic is actief sinds 2019 (500 fietsen). In 2022 kwamen daar twee aanbieders bij: Mobit (200 fietsen) en Dott (750 elektrische fietsen, waarvan 150 elektrische bakfietsen van onderaannemer Baqme). Daarnaast zijn er, zoals in de andere Vlaamse steden, Blue-bikes te ontlenen bij beide Gentse hoofdstations. Deelsteps Gent laat niet toe dat deelstepsystemen steps stallen op het openbaar domein, om verrommeling tegen te gaan. Er is één aanbieder van deelsteps, Hoppy, waarvan de e-steps te vinden zijn op privéterreinen. Onderwijs Gent is een belangrijke onderwijsstad in België, met onder meer de Universiteit Gent (ca. 41.000 studenten), de Arteveldehogeschool (± 14.000), de Hogeschool Gent (± 13.500), Odisee (± 2.000) en het LUCA School of Arts (± 1.400). In totaal studeren er dus zo'n 72.000 studenten in Gent. Het Universitair Ziekenhuis Gent vervult een belangrijke streekfunctie die zich zelfs uitstrekt tot over de landsgrens, aangezien voor inwoners van het Nederlandse Zeeuws-Vlaanderen Gent dichterbij is dan het Academisch ziekenhuis in Rotterdam. Sociale kaart Ziekenhuizen AZ Sint-Lucas AZ Jan Palfijn UZ Gent AZ Maria Middelares Psychiatrisch centrum Sint Camillus Psychiatrisch Centrum Dr. Guislain Psychiatrisch Centrum Gent - Sleidinge Sport Verenigingen Hockey Gantoise Indiana Juventus Leopard Evenementen Gent-Wevelgem Omloop Het Nieuwsblad Zesdaagse van Vlaanderen-Gent Marathon van Gent Tarket Flanders Soccer Cup Bekende Stroppen/Gentenaars Stedenbanden Gent had tot in 2021 zeven zustersteden maar besloot om enkel nog de band met het Japanse Kanazawa te behouden: Kanazawa (Japan), sinds 1971 Voorheen zustersteden: Saint-Raphaël (Frankrijk), sinds 1958 Wiesbaden (Duitsland), sinds 1969 Melle (Duitsland), sinds 1977, was zusterstad van de deelgemeente Sint-Denijs-Westrem sinds 1969 Tallinn (Estland), sinds 1982 Mohammedia (Marokko), sinds 1982 Nottingham (Verenigd Koninkrijk), sinds 1985 In het kader van de gemeentelijke internationale (ontwikkelings)samenwerking heeft Gent eveneens een 'stedenband' met de volgende stad: Mangaung (Vrijstaat, Zuid-Afrika), sinds 2004 Galerij Zie ook Lijst van burgemeesters van Gent Externe links Website van Gent Toeristische website van Gent Gebuurten of dekenijen van Gent Hoofdstad van een Belgische provincie Plaats in Oost-Vlaanderen


source: wikipedia

text: De Grote Oceaan of Stille Oceaan (informeel: Stille Zuidzee, soms ook Pacifische Oceaan) is een oceaan die ligt tussen Oost-Azië, Noord- en Zuid-Amerika en Australië. De oceaan grenst in het noorden aan de Noordelijke IJszee en in het zuiden aan de Zuidelijke Oceaan. De ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan noemde de oceaan "Pacifico" (Spaans voor "vredig" of "vreedzaam") wegens het rustige vaarwater dat hij er aantrof. Deze naam ("Pacifisch") is in veel Europese talen gangbaar; in het Nederlands is analoog daarmee de naam "Stille Oceaan" gebruikelijker. Het is de grootste oceaan op Aarde met een oppervlakte van 165,2 miljoen km2, oftewel 32% van de aardoppervlakte; inclusief randzeeën bedraagt de watermassa zelfs 35% van het totale aardoppervlak. In de Grote Oceaan bevindt zich de Marianentrog, de diepst bekende plek in de oceaanbodem. Geografie Landen die zich bevinden aan de rand van de Grote Oceaan, worden ook wel de Pacific Rim genoemd. De Grote Oceaan heeft de meeste eilanden in de wereld, ongeveer 25.000. De eilanden die geheel in de Grote Oceaan liggen worden over het algemeen in drie hoofdgroepen verdeeld: Micronesië, Melanesië en Polynesië. Meer in detail: De grote, uitgestrekte eilandengroepen: Polynesië (in het midden, met onder meer Frans-Polynesië met Tahiti; ook Nieuw-Zeeland, Hawaï en Paaseiland worden tot Polynesië gerekend), Melanesië (in het westen, ook Nieuw-Guinea en de Molukken worden hier wel toe gerekend), en Micronesië (in het noordwesten). overige eilanden: Clipperton (Frankrijk) Cocoseiland (Costa Rica) Diego Ramírez-eilanden (Chili) Desventaduros (Chili) Galápagoseilanden (Ecuador) Isla Guadalupe (Mexico) Juan Fernández-archipel (Chili) Maria Theresa en Ernest-Legouvé (Frankrijk, het bestaan van deze eilanden is niet zeker) Revillagigedo-eilanden (Mexico) Rocas Alijos (Mexico) Eind 2012 is het mysterie van het onvindbare Sandy Island opgelost. Wetenschappers denken dat het een fout is van walvisvaarders die in 1876 abusievelijk melding hebben gemaakt van het bestaan van dit eiland. Kolonisatie De oudst bekende migratiestroom is de westelijke uitwijking van Austronesiërs die zich vanuit de eilanden van Zuidoost-Azië verspreidden over nagenoeg de hele oceaan, een migratie over de driehoek Fiji-Samoa-Tonga tot in Hawaï, Nieuw-Zeeland en het Paaseiland. Deze beweging duurde bijna vier millennia en eindigde rond 700 n.Chr., hoewel sommige antropologen (zoals Thor Heyerdahl) hebben geopperd dat Polynesiërs het Amerikaanse vasteland 500 jaar voor Christoffel Columbus hebben bereikt. De eerste Europeaan die in september 1513 de Grote Oceaan zag, was de Spanjaard Andrés Contero. Hij nam deel aan de expeditie van Vasco Núñez de Balboa die vanuit de Caraïbische Zee de landengte van Panama doorstak. Contero noemde de oceaan Mar del Sur Pacifico (Stille Zuidzee). Sinds het tijdperk van de grote ontdekkingen zijn de Grote Oceaan en alle hierin gelegen eilanden nagenoeg voortdurend het voorwerp geweest van vreemde bezetting. Vooral Micronesië heeft een bijzonder complexe koloniale geschiedenis, te beginnen bij Ferdinand Magellaan die in 1521 op de Marianen aan land ging en de Spaanse bezetting van Guam voorbereidde. Daarbij ging de oude beschaving der Chamorros bijna geheel ten onder. Tegen het einde van de 19de eeuw werden de Marshalleilanden en de Carolinen gekoloniseerd en bestuurd door Duitse kopra- en katoenplanters, beschermd door een macht van zes kruisers met als vaste basis Qingdao. Na de Spaans-Amerikaanse Oorlog namen de Verenigde Staten Guam over van de Spanjaarden en installeerden er een steenkoolbevoorradingsstation voor hun marine. Het Verenigde Koninkrijk nam vooral oostelijke eilandengroepen in zoals de Gilberteilanden en het nabijgelegen (maar Polynesische) Tuvalu. Japan maakte van de Eerste Wereldoorlog gebruik om de Duitse bezittingen over te nemen en beheerste tegen 1914 nagenoeg heel Micronesië. De eilanden werden tijdens de Tweede Wereldoorlog één voor één hard bevochten, maar gingen uiteindelijk in Amerikaanse handen over. Het eiland Chuuk werd pas ingenomen tegen september 1945, bijna een maand na de formele overgaveplechtigheid in de Baai van Tokio. Water De temperatuur aan de oppervlakte van het water in de Grote Oceaan varieert van onder 0 °C in de poolgebieden tot ongeveer 29 °C dicht bij de evenaar. Het zoutgehalte varieert ook wat de breedtegraad betreft. Het water dicht bij de evenaar is minder zout dan het water elders, vanwege overvloedige equatoriale neerslag. Bij de polen is het zoutgehalte ook laag, doordat daar weinig verdamping van het zeewater plaatsvindt. De stroomrichting van het water van de Grote Oceaan loopt over het algemeen met de wijzers van de klok mee op het noordelijk halfrond en tegen de wijzers in op het zuidelijk halfrond. Klimaat Slechts het binnenland van de grote landmassa's Australië, Nieuw-Guinea en Nieuw-Zeeland ontsnapt aan de doordringende klimaatinvloed van de Grote Oceaan. Binnen het oceaangebied bestaan vijf aparte klimaatgebieden: de gematigde westelijke zone, de passaatzone, het moessongebied, het tyfoongebied en de stiltegordel. De gematigde westelijke zone wordt, zowel in het noorden als het zuiden, gekenmerkt door duidelijke seizoensverschillen wat temperatuur betreft. Dichter bij de evenaar, waar de meeste eilanden liggen, waait een passaatwind die voor een vrij constante temperatuur (21 - 27 °C) gedurende het hele jaar zorgt. Het moessongebied ligt in de westelijke Stille Oceaan tussen Japan en Australië. Kenmerk van dit klimaatgebied is de wind die in de winter van het continentale binnenland naar de oceaan waait en in de zomer in de tegenovergestelde richting waait. Derhalve komen er duidelijk seizoensgebonden regenperiodes voor. Tyfoons veroorzaken vaak veel schade in de westelijke en zuidwestelijke Stille Oceaan. De meeste tyfoons komen voor binnen de driehoek met de hoekpunten zuidelijk Japan, de centrale Filipijnen en oostelijk Micronesië. Er liggen twee belangrijke stiltegordels in de oceaan, één aan de westelijke kust van Midden-Amerika en de andere in de equatoriale wateren van de westelijke Stille Oceaan. Beide gebieden staan bekend om hun hoge vochtigheid en kalme winden uit variërende richtingen. Geologie De Grote Oceaan is gevormd uit de superoceaan Panthalassa toen Pangea uiteenviel in Laurazië en Gondwana. De andesietlijn vormt de belangrijkste regionale grens in de Grote Oceaan. Ze scheidt het diepere stollingsgesteente van het centrale Pacifische bekken van de gedeeltelijk onderwater gelegen continentale gebieden met felsisch stollingsgesteente. Evenwijdig aan de Andesietlijn loopt de Ring van Vuur. Het grootste deel van de Grote Oceaan bevindt zich boven de Pacifische Plaat, de grootste tektonische plaat op aarde met een oppervlakte van 180 miljoen km2. Haar grootste buren zijn de Noord-Amerikaanse Plaat in the noorden, de Antarctische Plaat in het zuiden en de Australische Plaat in het westen. De Marianentrog ontstaat door subductie van de Pacifische Plaat onder de Filipijnse Plaat. Als gevolg van de continentverschuivingen wordt de Grote Oceaan langzaam smaller, met enkele centimeters per jaar. Ook schuift de korst van de oceaanbodem op sommige plekken onder die van de continenten, die lichter is. Vervuiling In de Grote Oceaan bevindt zich een zeer groot gebied met een hoge concentratie zeeafval, die ook wel de plasticsoep wordt genoemd. Dit bestaat voornamelijk uit drijvend plastic dat door zeestromingen bij elkaar is gedreven. Er is zowel een plasticsoep in de Noordelijke Grote Oceaan als een plasticsoep in de Zuidelijke Grote Oceaan. Vanaf 1 juli 1946 vonden in de Grote Oceaan tientallen kernproeven plaats, met als dramatisch hoogtepunt de waterstofbom Castle Bravo die op 1 maart 1954 het atol Bikini zwaar radioactief vervuilde. De laatste Amerikaanse kernproeven in de Grote Oceaan vonden plaats nabij Kiritimati en Johnston in 1962. Het Verenigd Koninkrijk experimenteerde in 1957-1958 met waterstofbommen op Kiritimati. Frankrijk voerde kernproeven uit op de atols Moruroa en Fangataufa tussen 1966 en 1996. In een poging om protesten van milieuorganisaties het zwijgen op te leggen, pleegde de Franse geheime dienst (direction générale de la Sécurité extérieure) in 1985 een dodelijke aanslag op het schip de Rainbow Warrior van de milieuorganisatie Greenpeace. Een relatief nieuwe bedreiging voor de ecologie van de Grote Oceaan wordt gevormd door de ontginning van metalen uit de resten van zogenaamde "schoorstenen" in de buurt van hydrothermale bronnen. De Canadese firma Nautilus Minerals wil twee van zulke winplaatsen ontginnen: een in de Bismarckzee net ten noorden van Papoea-Nieuw-Guinea, en een ten westen van Tonga. Literatuur Anton Ploeg, Ad Borsboom e.a., Stille Zuidzee. Amsterdam: Koninklijk Instituut voor de Tropen/NOVIB/NCOS, 1992 Zie ook Oceanië Zeven zeeën


text: De gulden was vanaf de middeleeuwen tot januari 2002 een Nederlandse munteenheid en wettig betaalmiddel. Op 1 januari 2002 werd de gulden vervangen door de euro, sindsdien de munteenheid van de Economische en Monetaire Unie. Vanaf die datum was de gulden geen wettig betaalmiddel meer. De omwisselverhouding was bepaald op 2,20371 gulden per euro (en 0,45378 euro per gulden). Geschiedenis De benaming gulden komt van gulden florijn (gouden florijn) genoemd naar de Florentijnse munt fiorino d'oro. Daarmee is ook de herkomst verklaard van het sindsdien gebruikte valutateken ƒ of de letter f of de letters fl of hfl (Hollandse Florijn) voor de gulden. In 1378 kwam de Hollandse gulden van graaf Willem V in omloop. Daarna voerden verschillende vorsten en heersende edellieden hun eigen gulden in. De naar keizer Karel V genoemde munt werd carolusgulden of carolus genoemd. Na de gouden carolus van 1521 kwam in 1543 de zilveren carolus, die tot 1680 gold als (eerste) eenheidsmunt voor de Zeventien Provinciën. Deze munt was de eerste gulden met een portret (van de keizer). In 1694 kwam de generaliteitsgulden in omloop, met de Nederlandse maagd-met-lans. Vanaf 1521 was een gulden onderverdeeld in 20 stuivers van 8 duiten van 2 penningen. Er bestonden echter diverse lokale varianten, met name in Groningen in de 16e eeuw. Tot in de 18e eeuw rekende men in Friesland en Overijssel ook met guldens van 28 stuivers. Hoe men rekende hing meer af van de wijze van boekhouden dan van de munten die men fysiek in kas had. In het grootste gedeelte van de Republiek werd de Hollandse rekenmethode gevolgd, die rekende in guldens, stuivers en penningen. In Nederlandse teksten van vóór 1816 vindt men dus wel bedragen als f 10-12-4, ofwel 10 gulden, 12 stuivers en 4 penningen. In Zeeland rekende men echter op basis van het pond Vlaams, waarbij een pond gelijkstond aan 6 gulden. Een pond (6 gulden) was in deze rekenwijze verdeeld in 20 schellingen (ter waarde van 6 stuivers) verdeeld in 12 (reken)penningen. Om in deze ingewikkelde situatie handel tussen de gewesten te kunnen drijven, waren diverse rekenboekjes in omloop om van het ene naar het andere stelsel om te kunnen rekenen. In 1816 werden stuivers en penningen afgeschaft en was een gulden voortaan verdeeld in 100 cent. De benaming stuiver ging in de volksmond over op het muntstuk van 5 cent. Van 1818 (koning Willem I) tot 2002 (de invoering van de euro) zijn voor elke Nederlandse vorst of vorstin guldens geslagen, met een portret omcirkeld door de tekst 'koning(in) der Nederlanden'. Ook werd in 1818 het kantschrift God zij met ons ingevoerd. De gulden met de beeltenis van koningin Beatrix werd ingevoerd in 1982. In die nieuwe serie ontbrak het muntstuk van 1 cent. Het papieren vijfje werd in 1988 vervangen door een muntstuk van 5 gulden. Het ontwerp was van industrieel ontwerper Bruno Ninaber van Eyben. Op het muntstuk ontbraken voor het eerst de kroon en het rijkswapen. Vanaf 1 januari 2002 was de gulden geen wettig betaalmiddel meer, deze werd vervangen door de euro. Het muntgeld kon na de invoering van de euro tot 1 januari 2007 bij de banken worden ingewisseld voor het equivalent in euro's (tegen de omwisselkoers van 2,20371 gulden per euro). Sinds de gulden zijn nominale waarde had verloren is de enige waarde die nog rest die van de metaalwaarde en de waarde die verzamelaars eraan toekennen. Het meeste papiergeld, dus de bankbiljetten in guldens, kan tot 2032 ingewisseld worden bij De Nederlandsche Bank door particulieren, hoewel voor enkele biljetten een eerdere uiterste datum geldt. De oude munten werden eerst gewokkeld, zo werden zij als betaalmiddel waardeloos, om daarna omgesmolten te kunnen worden. Het ingeleverde papiergeld is versnipperd en gerecycled. (Voormalige) koloniën Nederlands-Indië had zijn eigen gulden. Deze bestond tot 1949. In dat jaar werd de Nederlands-Indische gulden door de Indonesische roepia vervangen. Op 30 maart 1950 werd de Nederlands-Nieuw-Guineese gulden ingevoerd. In Suriname bestond tot 1 januari 2004 de Surinaamse gulden. Sinds de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 verminderde de waarde van de Surinaamse gulden sterk. Daarom besloot de Surinaamse regering de Surinaamse gulden door de Surinaamse dollar te vervangen. In de voormalige Nederlandse Antillen was de Antilliaanse gulden de munteenheid, gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. Curaçao en Sint Maarten zijn sinds 10 oktober 2010 autonome landen, in deze landen zal de Antilliaanse gulden worden vervangen door de Caribische gulden. In Aruba, waar tot 1986 ook met de Antilliaanse gulden werd betaald, is deze vervangen door de Arubaanse florin. De BES-eilanden (tegenwoordig bijzondere gemeentes van Nederland) gebruikten de Antilliaanse gulden totdat op 1 januari 2011 de Amerikaanse dollar de officiële munteenheid werd. Devaluatie van de gulden Vanaf 1944 was de waarde van de gulden volgens het systeem van Bretton Woods gekoppeld aan die van de dollar. In 1949 besloot minister Piet Lieftinck tot devaluatie van de Nederlandse gulden met dertig procent, kort nadat het Engelse pond sterling met 30% was gedevalueerd. De economie in de Verenigde Staten haperde wat. Lonen en prijzen aldaar daalden, nadat ze een aantal jaren waren gestegen. Amerikaanse bedrijven wilden meer exporteren naar Europa. Vooral de Britse regering vreesde concurrentie voor de eigen economie en besloot tot devaluatie. Daardoor zouden de eigen producten voor het buitenland goedkoper worden. Als een olievlek breidde de devaluatie zich over Europa uit, waarbij ook Nederland het Britse voorbeeld volgde. Het bijzondere aan deze gebeurtenis was dat ze een nieuwe fase in de economische naoorlogse geschiedenis van Nederland markeerde. De ergste armoede was voorbij, de Nederlandse economie kon haar vleugels uitslaan. Door industrialisatie en export kon de welvaart snel groeien. Nederland was straatarm uit de oorlog gekomen. Er was gebrek aan alles. De productie lag nagenoeg stil. Nederland was voor zowat alle noodzakelijke goederen afhankelijk van import uit het buitenland. Maar geld om dat te bekostigen was er nauwelijks. De regering hield de economie daarom in een ijzeren greep. De lonen moesten laag blijven, tal van goederen bleven, net als in de oorlog, op de bon. Anders zou er een oncontroleerbare inflatie ontstaan, vreesde de regering. De onvrede onder de bevolking was groot. Dat uitte zich onder meer in een grote populariteit van de communistische CPN, hetgeen de Amerikaanse regering grote zorgen baarde. Deze zag met lede ogen aan dat Centraal-Europa steeds meer in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie raakte. Voorkomen moest worden dat dit ook met West-Europa gebeurde. Het veelbesproken Marshallplan zorgde voor het tegenwicht. Alleen al Nederland kreeg vanaf 1948 bijna een miljard dollar aan schenkingen en leningen om de economie erbovenop te helpen. Deze geldinjectie was voor de Nederlandse economie een krachtige steun in de rug. Zo kon de regering zich al in 1949 meer op de export gaan concentreren en hoefde zich niet meer het hoofd te breken over de vraag hoe zij door middel van import de vele monden van de Nederlandse bevolking moest voeden. Er brak in plaats daarvan een periode van welvaart aan. In de jaren zeventig van de 20e eeuw stond de gulden onder druk door grote overheidsuitgaven en werd hij gedevalueerd. Dit was vooral van belang voor de handel met Duitsland. In die jaren gingen vele landen, waaronder Nederland en Duitsland, over op een stelsel van zwevende wisselkoersen. In 1965 had een gulden een waarde van ongeveer 1,10 Duitse mark (DM). Rond 1973 was 1 gulden ongeveer 1 DM waard en van de jaren tachtig tot de invoering van de euro ongeveer 0,88 DM (). Papiergeld De gulden verscheen als muntgeld, muntbiljetten en bankbiljetten. Het 25 guldenbiljet van 1860 (tot 1923) was geel van kleur en verkreeg als bijnaam het geeltje. Die bijnaam is tot 2002 in zwang gebleven, ondanks anders gekleurde ontwerpen. Ook de bijnaam rooie of rooie rug (en vandaar, enigszins vulgair, alleen rug) voor een biljet van duizend gulden vindt zijn oorsprong in de 19e eeuw, toen deze biljetten een rode achterzijde hadden. Bekende ontwerpers van het naoorlogs Nederlandse bankpapier zijn R. Oxenaar (de eerste felgekleurde biljetten) en Jaap Drupsteen. De meeste bankbiljetten droegen portretten van historisch bekende Nederlanders, zoals filosoof Baruch Spinoza (1000 gulden, 1973-2002), admiraal Michiel de Ruyter (100 gulden, 1970-1986), componist Jan Pieterszoon Sweelinck (25 gulden, 1971-1995), kunstschilder Frans Hals (10 gulden, 1971-2002) en dichter Joost van den Vondel (5 gulden, 1966-1988). Muntgeld De cent werd in 1817 voor het eerst geslagen en in 1980 officieel afgeschaft, maar was tot 1983 in omloop. De overige munten die vanaf 1945 circuleerden, waren de stuiver (5 cent), het dubbeltje (10 cent), het kwartje (25 cent), de gulden (100 cent) en de rijksdaalder (21⁄2 gulden, ook wel riks of knaak genoemd). In 1988 werd het vijfguldenbiljet van 1973 vervangen door een munt met dezelfde waarde. De laatste gulden, die was ontworpen door de destijds twaalfjarige Tim van Melis, beleefde van 21 juli t/m 31 december 2001 nog een kort bestaan. Vóór de rijksdaalder bestond er ook een "gewone" daalder, die was echter ƒ 1,50 en geen ƒ 2,50 waard. In de loop van de eeuwen is de gulden regelmatig opnieuw onderverdeeld in verschillende muntstukken. Het decimale stelsel werd in Nederland op 18 september 1816 ingevoerd. Tot 1816 Hier volgt een opsomming van het tot 1816 gangbare muntstelsel, waarbij de stuiver steeds als referentie is gebruikt: 10 gulden-munt = (200 stuivers) 5 gulden-munt = (100 stuivers) 1 goudgulden = (65 stuivers) 3 gulden-munt = (60 stuivers) 1 daalder = (30 stuivers) 1 zilveren florijn = (28 stuivers) 1 gulden = (20 stuivers) 1 halve gulden = 1/2 gulden = (10 stuivers) 1 schelling = (6 stuivers) 1 kwartje = 1/4 gulden = (5 stuivers) 1 dubbeltje = (2 stuivers) 1 stuiver = (1/20 gulden) 1 halve stuiver = (1/2 stuiver) 1 oord = (1/4 stuiver) 1 duit = (1/8 stuiver) Vanaf 1816 De indeling uit 1818 in cent, stuiver, dubbeltje, kwartje, gulden, rijksdaalder, tientje werd ingevoerd op advies van J.H.van Swinden. Deze advocaat van het tientallig stelsel bracht op 2 december 1815 op 73 pagina's advies uit aan koning Willem I met als titel Bedenkingen over het muntwezen. De naoorlogse waren speciale uitgiften die wel wettig betaalmiddel, maar nauwelijks in omloop waren. Onderscheidende kenmerken Een nagenoeg uniek kenmerk van guldenmunten en -biljetten was dat ze een stelsel vormden dat verdeeld was in kwarten. Dus in plaats van coupures van 0,20, 2, 20 en 200 kende de gulden munten van ƒ 0,25 (kwartje) en ƒ 2,50 (rijksdaalder) en bankbiljetten van ƒ 25 en ƒ 250. De achtergrond van deze verdeling in kwarten is het feit dat tot 1816 de stuiver (en niet de cent) de basis vormde. Met uitzondering van de 2500 gulden zijn al deze nominaties, in munt- of papiervorm, in omloop geweest. Een ander opvallend kenmerk van de gulden was het relatief grote belang van muntgeld. Het laagst gewaardeerde bankbiljet had aanvankelijk een waarde van ƒ 5, later van ƒ 10 en de hoogst gewaardeerde munt was respectievelijk ƒ 2,50 en ƒ 5 waard. Als de laatstgenoemde op dit moment nog een wettig betaalmiddel zou zijn, zou zij een van de hoogst gewaardeerde (€ 2,27) munten in algemene omloop zijn. Volksnamen van de munten en bankbiljetten De munten en bankbiljetten van de gulden hebben volkse namen gekend, die met de komst van de euro grotendeels zijn verdwenen. Alleen de termen dubbeltje en stuiver worden nog gebruikt voor de munten van 10 en 5 eurocent. Spie (1 centmunt) Stuiver (5 centmunt) Dubbeltje (10 centmunt, duppie, beissie): hoe een dubbeltje rollen kan, zo plat als een dubbeltje, wie voor een dubbeltje geboren is wordt nooit een kwartje Kwartje (25 centmunt, maffie, heitje): heitje voor 'n karweitje, het kwartje begint te vallen Gulden (piek, pegel, pop) (Nederlandse 1 gulden) Daalder (11⁄2 guldenmunt): op de markt is uw gulden een daalder waard Rijksdaalder (knaak, riks, achterwiel, karrenwiel) (21⁄2 guldenmunt) Vijfje (bas, dikke stuiver, fiets) (2 rijksdaalders) (5 guldenmunt of -biljet) Tientje (joetje, mattenklopper, prent) (10 guldenbiljet) Geeltje (25 guldenbiljet; de versie van 1861-1909 had een gele kleur) Zonnebloem, bram, brammetje, bijtje (50 guldenbiljet) Meier, mutje, snip, bank(ie)/bankje (100 guldenbiljet) Vuurtoren (250 guldenbiljet, met een afbeelding van de vuurtoren van Haamstede) Rooie rug, rooie of rug (1000 guldenbiljet, oorspronkelijk rood- maar later groengekleurd) Zie ook Geschiedenis van de Nederlandse gulden Lijst van oude muntsoorten in de Lage Landen Nederlandse 1 gulden Muntteken Muntmeesterteken Lijst van Nederlandse muntmeestertekens Externe link Berekening historische waarde van de gulden van 1450 tot heden Historische munteenheid Geschiedenis van Nederland


text: Gerrit Thomas Rietveld (Utrecht, 24 juni 1888 – aldaar, 25 juni 1964) was een Nederlands architect en meubelontwerper. Hij maakte ook grafisch werk, onder meer affiches en omslagen voor tijdschriften, waaronder een voor De Gemeenschap in 1925. Hij is vooral bekend als lid van De Stijl en als pionier van het nieuwe bouwen. Jeugd en opleiding Gerrit Thomas Rietveld werd op 24 juni 1888 in Utrecht geboren als kind van Johannes Cornelis Rietveld en Elisabeth van der Horst. Rietveld leerde het vak van meubelmaker in de werkplaats van zijn vader aan de Poortstraat 98 te Utrecht, waar hij na de lagere school aan de slag ging. Hij verafschuwde de traditionele, massieve meubelen die daar werden gemaakt en werkte enige tijd als ontwerper in de werkplaats van de juwelier Carel Begeer. Tussen 1904 en 1908 volgde hij 's avonds lessen bij de architect Piet Klaarhamer en bij 'Het Kunstindustrieel Onderwijs der Vereeniging van "Het Utrechtsch Museum van Kunstnijverheid te Utrecht"'. Hij kreeg technisch tekenen, stijl- en ornamentleer van de directeur, architect P.J. Houtzagers. Andere docenten waren Leo Kamman en Tiete van der Laars. Een tweede cursus bij Klaarhamer vond mogelijk rond 1910 plaats. In 1917 opende hij zijn eigen meubelmakerij aan de Adriaen van Ostadelaan 25 (nu 93). Huwelijk Op 28 september 1911 trouwde Rietveld met de verpleegster Vrouwgien Hadders (1883-1957). Het echtpaar kreeg zes kinderen, vier zoons en twee dochters onder wie de kunstschilderes Bep Rietveld, de architect Jan Rietveld, de meubelontwerper Gerrit Rietveld jr. en de ontwerper Wim Rietveld. Tussen Rietveld en zijn vrouw trad geleidelijk een verwijdering op, deels door zijn uittreden uit de gereformeerde kerk. Nadat hij in 1924 Truus Schröder-Schräder had leren kennen, een binnenhuisarchitecte en weduwe van een advocaat, die hem de opdracht gaf een huis voor haar gezin te bouwen (het latere Rietveld Schröderhuis), ontwikkelde zich met haar een levenslange intieme relatie en een vruchtbare samenwerking op het gebied van architectuur en woninginrichting. Van 1924 tot 1933 was zijn architectenbureau gevestigd in het Rietveld Schröderhuis. Diverse projecten uit deze periode staan op naam van Schröder en Rietveld, zoals de slaapkamer en de woonkamer voor het echtpaar Harrenstein. De Stijl Mogelijk via Klaarhamer nam Rietveld kennis van moderne ontwerpers als Berlage en Frank Lloyd Wright. Omstreeks 1918 begon hij mogelijk onder invloed van hen experimentele meubels te maken, waaronder de voorloper van de wereldberoemde Rood-blauwe stoel, een ingekleurde lattenleunstoel. Hoewel Rietveld de meubelen zelf nadrukkelijk als experimenten zag – de eerste Rood-blauwe stoel zou hij voor zichzelf ontworpen hebben – adviseerde zijn vriend Robert van 't Hoff hem om contact te zoeken met het pas door Theo van Doesburg opgerichte tijdschrift voor moderne kunst De Stijl. In juli publiceerde Theo van Doesburg, de hoofdredacteur, een kinderstoel van Rietveld in De Stijl en in september volgde de lattenleunstoel. Rietvelds eerste experimentele meubels waren nog onbeschilderd. Door ook meubels te ontwerpen voor zijn zes kinderen en voor de kinderen van opdrachtgevers, kon hij zich meer vrijheid veroorloven. Het waren juist deze kindermeubels die hij als eerste van kleur voorzag. Zijn hoge kinderstoel uit 1918 liet hij groen schilderen en voorzag hij van rode leren banden, terwijl hij zijn kinderkruiwagen en bolderkar omstreeks 1923 voor het eerst van de voor De Stijl kenmerkende primaire kleuren voorzag, niet lang daarna gevolgd door zijn Rood-blauwe stoel. Zijn meubels waren niet alleen modern van uiterlijk, maar ook goedkoop en eenvoudig te produceren, zodat het werk van de uitvoerende ambachtsman aanzienlijk werd vergemakkelijkt. Toch had Rietveld niet de behoefte de smaak van de gewone man te veranderen. Toen architect en De Stijl-lid Oud in 1919 een modelwoning in een door hem ontworpen woningbouwcomplex in Spangen inrichtte met meubels van Rietveld, schreef hij Oud: Later maakte hij deel uit van de stroming van de nieuwe zakelijkheid. In 1919 werd hij zelfstandig ontwerper en meubelmaker, toen hij zijn bedrijf opende in Utrecht. Het Rietveld Schröderhuis ontwierp Rietveld in 1924 in nauwe samenwerking met de enige permanente bewoner van het huis, de binnenhuisarchitecte Truus Schröder-Schräder. Het huis staat aan de Prins Hendriklaan in Utrecht (nummer 50) en maakt samen met een woning in de naastgelegen rij huizen aan de Erasmuslaan deel uit van het Centraal Museum. Nieuwe bouwen Omstreeks 1930 sloot Rietveld zich aan bij het nieuwe bouwen, de Nederlandse variant van de internationale stijl. Hij ontwierp in 1930-1932 een rij arbeiderswoningen in de Wiener Werkbundsiedlung in Wenen en in 1934 in samenwerking met Truus Schröder een rij huizen aan de Erasmuslaan in Utrecht. In die periode werkte hij vanuit een atelier aan de Oude Gracht te Utrecht, samen met Otto van Rees en Ries Mulder. Tijdens de oorlog bleef Rietveld ontwerpen maken in de illegaliteit: hij had zich niet bij de Kultuurkamer aangemeld, en mocht dus officieel vanaf 1942 niet langer zijn beroep uitoefenen. In datzelfde jaar ontwierp hij een uit één stuk geperste kunststof stoel. Na een moeilijke tijd zonder veel aandacht werd De Stijl in de jaren vijftig weer populair, en dit leverde Rietveld werk op in de vorm van opdrachten voor overheidsgebouwen en woningbouw, zoals in de kampenbuurt in Rotterdam. In 1954 werkte hij samen met Constant Nieuwenhuijs aan een ontwerp voor een modelwoning voor warenhuis de Bijenkorf. In 1955 ontwierp Rietveld een kleurenschema voor de cabine van de Fokker F27. Hoewel de Fokker-directie zeer enthousiast was, werd het niet uitgevoerd. In 1961 richtte hij samen met Joan van Dillen en Johan van Tricht het architectenbureau Rietveld Van Dillen Van Tricht op. Rietveld studeerde enige tijd kunstgeschiedenis bij Willem Vogelsang aan het Kunsthistorisch Instituut te Utrecht en ontving in 1964 een eredoctoraat van de TH Delft. Laatste rustplaats Rietveld ligt begraven op Begraafplaats Soestbergen. Op zijn graf staat een strak vormgegeven granieten steen met daarop de tekst: Dr. G. Th. Rietveld, 1888 1964, weduwnaar van Vrouwgien Hadders. Zij ligt er echter niet. Haar graf in Hilversum was al eerder geruimd. Rietveld werd oorspronkelijk begraven in Bilthoven op begraafplaats Den en Rust. Daar deelde hij het graf met zijn minnares Truus Schröder. Op verzoek van zijn dochters werd Rietveld in januari 1995 herbegraven op Soestbergen en werd de naam van zijn vrouw op de steen gezet. Werk Publicaties "Aanteekening bij kinderstoel (Bijlage No. XVIII)", De Stijl, 2e jaargang, nummer 9 (juli 1919): p. 102. Meubels Rietveld heeft een aantal bekende meubelen gemaakt. Zo is er de Rood-blauwe stoel uit 1918, en de Zigzagstoel uit 1932. Hij maakte ook een aantal buismeubelen. Bij zijn meubelen gebruikte Rietveld de cartesiaanse knoop. Overige meubelontwerpen van Rietveld zijn: Kinderstoel (1918) Dressoir (ca. 1919) Armstoel (ca. 1919) Kinder-kruiwagen (1923), beschilderd hout. Circa 30 × 81 × 38 cm. Amsterdam, Stedelijk Museum. Militaire stoel (1923) Berlijnse stoel (1923), multiplex; beukenhout. Ontworpen voor de 'Juryfreie Kunstschau' van 1923 in Berlijn, mogelijk alleen als maquette tentoongesteld. In Centraal Museum Utrecht Krat-stoel (1934), hout. Circa 60 × 62 × 65 cm. Stedelijk Museum Amsterdam Utrechtse stoel (1935) Lage stoel of Deense stoel (1946-1950/52), gebogen hout. Prototype met ijzer en gebogen hout in Centraal Museum Utrecht Mondial-stoel (1957) Press Room Chair (1958), niet uitgevoerd. In 2014 in productie genomen door Spectrum, in een iets aangepaste uitvoering. Steltmanstoel (1963), lederen versie ontworpen door Rietveld; de (eiken)houten versie werd postuum gemaakt in 1964, door Rietvelds voormalig medewerker Gerard A. van de Groenekan, deze versie werd beroemder. Fauteuil voor Metz & Co (1942), uitgevoerd als prototype (in privé collectie) In 2017 in productie genomen door Rietveld Originals. Tekening in Rietveld Shröderarchief, Centraal Museum Utrecht. Veel van de meubelen maken deel uit van de collectie van het Centraal Museum in Utrecht. Ook het Rijksmuseum Amsterdam en het Drents Museum hebben werk van Rietveld in de collectie. Een deel van de meubelen zou in mei 2008 tentoongesteld worden in de faculteit bouwkunde van de TU Delft, toen er een grote brand uitbrak. De stoelen die op dat moment aanwezig waren hebben de brand overleefd. Een van zijn navolgers was Ko Verzuu (1901-1971) met zijn houten speelgoed in de Rietveld-stijl gemaakt voor de ADO werkplaatsen in Bilthoven in de jaren 1933-1951. Fotogalerij meubels Architectuur Etalage Goud- en Zilversmidscompagnie, Kalverstraat 107, Amsterdam (1921); Rietveld Schröderhuis, Utrecht (1924); Garage met chauffeurswoning te Utrecht (1927-1928); Twee woonblokken aan de Erasmuslaan te Utrecht (1930-1934); Een woonblok aan de Robert Schumannstraat te Utrecht (1932); Een muziekschool annex 2 appartementen te Zeist (1932); Woonhuis Nuyens, Breda (1932-1933); Woonhuis Klep, Breda (1933); Villa Hildebrand, Blaricum (1933); Zomerhuis 'De Braamakkers' voor prof. dr. G.M. Verrijn Stuart (1935) te Scheendijk (Breukelen), rijksmonument; Huis Hillebrand, Den Haag (1935); Woonhuis Smedes Den Dolder (1935-1936); Bioscoop Vreeburg, Utrecht (1936); verbouwing winkel Metz & Co aan de Keizersgracht Amsterdam (1938); Woonhuis in Krimpen aan de Lek (1939), gemeentelijk monument; Woning met huisartspraktijk 'Woning van Ommeren' te Elst (Utrecht) (1947-1949), gemeentelijk monument; Vakantiehuisjes voor het personeel van de superphosfaatfabriek 'Albatros' en De Vries Robbé (1951); Laagbouwwoningen en gestapelde woningen in de kampenbuurt in Zuidwijk in Rotterdam. (vanaf 1952); Rietveldpaviljoen (Venetië) (1953-1954), Nederlands paviljoen voor de Biënnale van Venetië, Giardini, Venetië; Beeldenpaviljoen voor het park Sonsbeek te Arnhem (1954; afgebroken, herbouwd in 1965 in Otterlo: Rietveld-paviljoen); Julianahal van de Koninklijke Nederlandse Jaarbeurs in Utrecht (1953-1956; in samenwerking met Ter Braak, Van den Berg, Van Grunsven en Prey); Abri Hof Bergeijk; Klok Hof Bergeijk; Textielfabriek Weverij de Ploeg in Bergeijk (1954-1958); beschermd als rijksmonument; Huis Visser, Bergeijk (1955-'56), later verbouwd door Aldo van Eyck, beschermd als rijksmonument; Dubbele villa Smedes te Bennekom (1955-1956); Woonhuizen te Bergeijk en Best (1956-1957); Huizenblokken te Hoograven en Tolsteeg, Utrecht (1956-1957); Nederlands paviljoen voor de Wereldtentoonstelling te Brussel (1958); Kantoor van Schrale's Beton, Willemsvaart te Zwolle (1958); Woonhuis Van den Doel te Ilpendam (1958); De Rietveldschool te Badhoevedorp (1958); Tentoonstellingsgebouw Rietveldpaviljoen De Zonnehof te Amersfoort (1958-1959); verzorgingshuis De Nudehof te Wageningen (1965; samen met Joan van Dillen en Johan van Tricht); Zomerhuis Kramer te Cadzand-Bad (1960); Woning Verpaalen, Breda (1960-1964); Academiegebouw, Hogeschool voor beeldende Kunsten, Arnhem (1963); Van der Boechorststraat 26 voor De Vrije Gemeente (1963), voltooid door Johan van Tricht ; Villa van Slobbe Heerlen (1962-1964); Campus Carillon, Universiteit Twente, Enschede (1964); Woonhuis Kloosterman te Axel (1963-1964); De Hoeksteen, Uithoorn, Openbare bibliotheek sinds 1985, kerk Nederlands Hervormde Gemeente van 1965-1984, (1965; Johan van Tricht)); Aula begraafplaats Wilgenhof, Hoofddorp (1966, samen met Joan van Dillen), 2002 herbouwd op de begraafplaats Meerterpen te Zwaanshoek; De Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam (1967; samen met Joan van Dillen en Johan van Tricht); scholengemeenschap (Rietveld Lyceum) te Doetinchem (1971); Het Van Gogh Museum in Amsterdam, geopend in 1973 (eveneens met Joan van Dillen en Johan van Tricht). Fotogalerij architectuur Erkenning In 1959 kreeg hij de Sikkensprijs, "Voor zijn gehele oeuvre in zoverre hij hierin heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van de synthese tussen ruimte en kleur". Bibliografie (selectie) Nagtegaal, C., Tr. Schröder-Schräder, bewoonster van het Rietveld Schröderhuis, Utrecht 1987. Saam, H., Gerrit Rietveld en de Zonnehof, Amersfoort, 2001. Zijl, I. van, Rietveld In Utrecht, Utrecht, 2001. Geel, J. van, I love you, Rietveld. De geheime liefde tussen Gerrit Rietveld en Truus Schröder, Lebowski, 2018. Werk in openbare collecties (selectie) Centraal Museum, Utrecht Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam Rijksmuseum Amsterdam Stedelijk Museum, Amsterdam Nederlands Openluchtmuseum, Arnhem Victoria and Albert Museum, Londen Zie ook Kranestein Lijst van Nederlandse architecten Externe links Geheel aan Gerrit Rietveld opgedragen website Centraal Museum, complete Rietveld Schröderarchief Rietveld Schröderarchief - geheugenvannederland.nl Koninklijke Bibliotheek - dossier Rietveld Uitvoerige biografie - historici.nl Centraal Museum, Rietveldcollectie Projecten van Gerrit Rietveld - architectuurgids.nl Nederlands architect 20e-eeuws kunstenaar Nederlands grafisch ontwerper Nederlands meubelontwerper Meubelontwerper De Stijl


text: Huishoudkunde, soms Gezins- en Consumentenwetenschap genoemd, omvat onder andere voeding, kookkunst, opvoeding, hygiëne, woningdecoratie, textielnijverheid, textielbehandeling en andere nuttige aspecten van de huishouding. Het goed laten reilen en zeilen van de huishouding is altijd een veeleisende, tijd- en energieverslindende taak geweest. Omdat de meeste samenlevingen werden gedomineerd door de man, die deze taak aan de vrouw overliet, neigde men de kundigheid die het voeren van de huishouding vereiste te onderschatten, ondanks vage complimenten aan het adres van de nijvere huisvrouw. De meeste huisvrouwen hebben trouwens nooit 'gezins- en consumentenwetenschap' gestudeerd, of zelfs maar van de term gehoord. Het hoogst haalbare onderwijs voor veel meisjes was in Nederland tot halverwege de 20e eeuw de Huishoudschool, waarvan de basisjaren tot het lager middelbaar onderwijs behoorden, qua niveau wellicht enigszins te vergelijken met de LTS (Lagere Technische School) voor jongens. Zie ook Bibliotheek en museum van de gastronomie Huishouden


text: Geesteswetenschappen, ook wel Studia Humanitatis genoemd, zijn wetenschappen, die zich bezighouden met de geestesproducten van de mens: talen, zowel de linguïstiek als de studie van elke taal, geschiedenis, filosofie, muziekwetenschap, literatuurwetenschap, cultuurwetenschappen, kunstgeschiedenis, en theologie. Geesteswetenschappen komen in de moderne tijd grotendeels overeen met de alfa- en cultuurwetenschappen. Algemeen Het begrip geesteswetenschappen werd in de negentiende eeuw door Wilhelm Dilthey gemunt als het tegengestelde van natuurwetenschappen. Dilthey stelde (voor) dat zij tezamen de ervaringswetenschappen zouden vormen. In navolging van de natuurwetenschap, die zich richt op de natuur, richt de geesteswetenschap zich op de verheffing en vervolmaking van de natuur door de voortbrengsels, uitingen en processen van de menselijke geest in de geschiedenis en maatschappij. Indeling De term past in een indeling van de wetenschappen volgens een vooral in Vlaanderen vrij verspreide conventie. In Nederland spreekt men eerder over alfawetenschappen of cultuurwetenschappen. De geesteswetenschappen kunnen als volgt worden onderverdeeld: De letteren; De theologie, of godgeleerdheid; De filosofie, of wijsbegeerte. Letteren De letteren in klassieke zin kunnen verder worden onderverdeeld in: Cultuurwetenschappen Geschiedenis Klassieke talen Kunstgeschiedenis Letterkunde (ook wel Literatuurwetenschap genoemd) Muziekwetenschap Regiostudies, waaronder Amerikanistiek en Europese studies Taalkunde (ook wel Linguïstiek of Taalwetenschap genoemd) Theaterwetenschap Talen Een moderne toevoeging is Mediastudies Taal- en cultuurstudies Overlappingen Enkele vakgebieden overlappen elkaar en worden tot de geesteswetenschappen, maar ook tot andere stromingen gerekend: Antropologie Archeologie Communicatiewetenschap Informatiewetenschap Politicologie Psychologie Sociologie Cognitieve Kunstmatige Intelligentie Pedagogische wetenschappen Theologie De theologie wordt, net als andere geesteswetenschappen, aan de universiteiten meestal gegroepeerd in de faculteit der wijsbegeerte en letteren, alhoewel aan het wetenschappelijke gehalte van sommige vormen van theologie getwijfeld wordt. Andere betekenissen In antroposofische kringen betekent de term geesteswetenschap de beschrijvingen van de geestelijke wereld zoals Rudolf Steiner die in zijn antroposofie weergeeft. Steiner sprak zelf van antroposofische geesteswetenschap. Buiten antroposofische kringen worden die beschrijvingen tot de pseudowetenschappen gerekend. Zie ook Alfawetenschappen Filosofie van de geest Geest Digitale geesteswetenschappen Humane wetenschappen Literatuur Rens Bod, De vergeten wetenschappen. Een geschiedenis van de humaniora, 2010