text: Enschede () (Nedersaksisch: Eanske, [æ̃ːnskə]) is een stad en gemeente in Twente, in het oosten van de Nederlandse provincie Overijssel. Onder de gemeente Enschede vallen, naast de stad Enschede, de dorpen Lonneker, Boekelo, Usselo, Glanerbrug en de buurtschap Twekkelo, die voor de adressering van brieven allemaal onder de woonplaats Enschede vallen. De gemeente telt inwoners (, bron: CBS) met circa 160 nationaliteiten. Enschede is daarmee de grootste stad van Overijssel en naar inwoneraantal de veertiende gemeente van Nederland. De oorspronkelijke gemeente Enschede had vanaf 1818 een zeer planmatige zeshoekige vorm (een van de meest planmatige van Nederland) en werd geheel omringd door de gemeente Lonneker. De grens werd in 1826 gemarkeerd door zes genummerde stenen palen van Bentheimer zandsteen. In 1884 werden delen van Lonneker geannexeerd. In 1934 werd de rest van de gemeente Lonneker geannexeerd. De gemeente Enschede werkt samen in de Regio Twente en is deelnemer van het eerste uur aan de EUREGIO, het eerste regionale grensoverschrijdende samenwerkingsverband in Europa. Naam De naam Enschede is volgens de meest gangbare verklaring een verbastering van 'An die Schede' (Anneschethe, 1119). Het Oudsaksische scethia betekende 'scheiding' of 'grens', waarmee in dit geval waarschijnlijk verwezen werd naar een moerassig grensgebied. Geschiedenis Middeleeuwen Enschede ontstond in de vroege middeleeuwen als agrarische nederzetting: het centrum van een reeks buurschappen rond een aantal essen. Bij de buurschappen behoorden, behalve de landbouwgronden, ook gemene gronden, niet in het bezit van een enkele eigenaar. In de vroege middeleeuwen zijn een vijftal afzonderlijke 'marken' te onderscheiden: de Esmarke (Enschedermarke of Grote Boermarke), de Lonneker marke, de Usseler marke, de Twekkeler marke en de Driener marke. Tezamen vormden zij het richterambt Enschede. De boeren in de marken zijn in de middeleeuwen in het algemeen niet de eigenaar van de gronden die zij bewerken. Grondeigenaren zijn onder meer de bisschop van Utrecht, het klooster Werden, heren van Ottenstein. Gelegen op de zuidflank van een stuwwal en aan de route van Deventer naar Münster en Osnabrück, ontwikkelde het dorp zich gestaag. Omstreeks 1300 kreeg Enschede stadsrechten, die in 1325 door de Utrechtse bisschop Jan van Diest werden bevestigd. Het oudst bekende zegel van de stad vertoont de beeltenis van de parochieheilige, de Heilige Jakobus de Meerdere. Dit zegel is tot aan de Münsterse oorlog (1666) in gebruik geweest. De stad werd in de 14e eeuw omringd met een ovale grachtengordel en vanaf ongeveer 1400 door een dubbele grachtengordel. Tussen deze grachten werd toen een aarden wal met palissade aangelegd. Toen Enschede in 1325 stadsrechten kreeg, verleende de bisschop van Utrecht ook het recht om de nederzetting te versterken. Voor 1325 was Enschede echter al omgeven door een gracht, de zogenaamde Stadsgraven. De twee bruggen over die gracht, de Veldbrug (in de huidige Marktstraat) en de Esbrug (in de Langestraat, ter hoogte van de Haverstraatpassage) waren al voor 1300 versterkt door poorten: de Veldpoort en de Espoort. Verder lag er binnen de gracht, ten oosten van de kerk, de doomshof of hoofdhof van de Esmarke. De hof was zelf ook omgeven door een brede gracht, de Borggraven, die in verbinding stond met de Stadsgraven. In 1465 gelastte de bisschop de burgers van Enschede een houten omheining rondom de stad aan te leggen. De palissade werd gebouwd op een wal die gelegen was tussen de oude Stadsgraven en een nieuwe buitengracht. Om de stad schadeloos te stellen schonk de bisschop een stuk woeste grond buiten de Veldpoort, de zogenaamde Stadsmaten of Stadsweide. Een kleine dertig jaar later werd er aan de noordkant van de stad een bolwerk opgericht. Zestiende eeuw tot de industriële revolutie In 1518 werd de stad door de Geldersen op de bisschop veroverd. Zij maakten de vestingwerken met de grond gelijk. De constante uitvallen van bisschoppelijke bendes vanuit Oldenzaal noopten echter tot een nieuwe versterking van Enschede. In 1523 werd de vesting herbouwd en werd op de Markt het zogenaamde Blokhuis opgericht. Toen prins Maurits op 18 oktober 1597 tijdens de inname van de stad voor de poorten verscheen gaf de stad zich echter zonder slag of stoot over. De vesting en de omwallingen van Enschede waren op dat moment slecht verzorgd en de staten van Overijssel waren al tijden niet meer van plan om te investeren in de vervallen stadswallen. Hoewel Maurits de oude rechten van Enschede bevestigde, verordonneerde hij wel het ontmantelen van de vesting. De wal werd gebruikt voor het 'toewerpen' van de buitengracht. De binnengracht bleef, zij het versmald, bestaan, evenals de twee poorten. De militaire rol van Enschede was met het dempen van het laatste stuk buitengracht in 1600 uitgespeeld. Industriële revolutie en de Tweede Wereldoorlog De stad bleef relatief onbetekenend tot in de 18e eeuw, toen de textielnijverheid tot ontwikkeling kwam. Na de onafhankelijkheid van België in 1830 werd de textielindustrie in Twente sterk gestimuleerd door het Rijk. De derde stadsbrand van 1862 (de eerste was in 1517, de tweede in 1750 en ook in 1125 en 1225 was het toenmalige dorp Enschede al eens afgebrand), waarbij nagenoeg de hele stad werd verwoest, zorgde ervoor dat deze ontwikkeling in een stroomversnelling terechtkwam. Enschede groeide uit tot het belangrijkste centrum van textielproductie in Nederland. De bevolking van de textielstad vervijfvoudigde tussen 1870 en 1900. Textielfamilies als Van Heek, Ter Kuile, Jannink, Blijdenstein, Tattersall & Holdsworth en Menko vormden een machtige oligarchie die een duidelijk stempel drukte op de stedelijke samenleving. De textiel heeft veel sporen nagelaten, onder andere in de vorm van voor die tijd zeer moderne woonwijken. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de Krim (1861), de eerste wijk gebouwd voor arbeiders die omstreeks 1900 werd verwaarloosd en vervolgens rond 1935 werd afgebroken. Ook het tuindorp Pathmos (1924) en de wijk de Laares (1930) en een aantal stadsparken zijn voorbeelden van stedelijke ontwikkelingen die door, of op initiatief van textielfabrikanten tot stand zijn gekomen. In 1891 gaf de sociaal bewogen priester en parochievicaris Alfons Ariëns in Enschede de aanzet tot de ontwikkeling van de katholieke arbeidersbeweging in Oost-Nederland. De socialistische arbeidersbeweging was de motor achter een reeks arbeidsconflicten in de textielindustrie, gericht tegen – wat gezien werd als – sociale wantoestanden. De arbeidersbewegingen moesten het opnemen tegen de Enschedese Fabrikantenvereniging (ook werkzaam in overig Twente en in de Achterhoek). Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Enschede tientallen malen door bombardementen getroffen. Op 10 oktober 1943 en 22 februari 1944 werd het grootschalig gebombardeerd door geallieerde vliegers die meenden een stad in Duitsland te zien. Overigens was Enschede een positieve uitzondering in Nederland: door toedoen van onder meer de Joodse industrieel Sigmund Menko en de protestantse predikant Leendert Overduin konden tientallen Joden tijdig onderduiken, waardoor meer dan de helft van de Joodse inwoners de oorlog heeft kunnen overleven. Landelijk was dit een kwart. Recente geschiedenis In de jaren zestig van de 20e eeuw is de textielindustrie volledig teloor gegaan, ten koste van plusminus 30.000 arbeidsplaatsen. De meeste van de grote fabriekscomplexen zijn in de jaren zeventig en tachtig gesloopt, maar enkele zijn gerenoveerd en kregen een nieuwe bestemming. Zo werden in de voormalige fabrieken van Jannink en van Van Heek woningen gerealiseerd. Daarnaast werd een deel van het Jannink-complex tot museum omgebouwd. Enschede ontwikkelde zich tot dienstenstad. Op 14 september 1964 opende de nieuwe Technische Hogeschool Twente (later Universiteit Twente) haar deuren. Het hoger beroepsonderwijs in Twente is in Enschede geconcentreerd met Saxion en ARTEZ hogeschool voor de kunsten. Ook is er een aantal belangrijke zorginstellingen gevestigd, onder meer het Medisch Spectrum Twente (MST) en revalidatiecentrum Het Roessingh. De grootste werkgevers van Enschede zijn de hiervoor genoemde Universiteit Twente en Medisch Spectrum Twente met elk ongeveer 3000 personen in dienst; Apollo Vredestein, Grolsch en Menzis zijn de grootste private werkgevers met respectievelijk 1500, 750 en 750 werknemers. De binnenstad werd vanaf de jaren tachtig gerevitaliseerd door de aanleg van een autovrij stadserf en het invullen van vrijgekomen industrieterreinen met woningen, winkelcentra en kantoren. Enschede heeft een grote Aramese gemeenschap. De eerste Arameeërs kwamen in de jaren zeventig naar Enschede, voornamelijk vanuit Tur Abdin (Zuidoost-Turkije). De stad is de thuisbasis van drie Syrisch-orthodoxe kerken die voorzien in de spirituele behoeften van de circa 12.000 Arameeërs van de stad. Op 13 mei 2000 vond een grote vuurwerkramp plaats, waarbij de woonwijk Roombeek werd verwoest. Er vielen 23 doden (onder wie vier brandweerlieden) en bijna duizend gewonden. In oktober 2000 werd begonnen met het bouwrijp maken van een deel van het rampgebied. Op 1 mei 2001 gaf burgemeester Jan Mans het officiële startsein voor het eerste wederopbouwproject. De wederopbouw was in 2010 voltooid. In 2008 was de Alphatoren voltooid en deze torenflat met 91 appartementen verspreid over 29 verdiepingen is met een hoogte van 101 meter het hoogste gebouw van Enschede. In de periode 1995–2010 groeide Enschede met ongeveer 10.000 inwoners, sindsdien is de groei echter gestagneerd. Politiek en bestuur Gemeenteraad De gemeenteraad van Enschede bestaat uit 39 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1986: Burgerbelangen Enschede heette tot 2002 Enschede Nu. De ChristenUnie is een voortzetting van het GPV. College van B&W Het college van burgemeester en wethouders bestaat voor de periode 2022-2026 uit een coalitie van vier partijen: BBE, VVD, PvdA en ChristenUnie. Partnersteden Sinds 1980 heeft Enschede een stedenband met Palo Alto (Verenigde Staten). Deze stedenband werd in 2005 nog eens bekrachtigd en in 2007 sloten Palo Alto en Enschede een Economic Alliance af, met als doel om wederzijds economische groei en ontwikkeling te stimuleren. Sindsdien zijn er gezamenlijke projecten en vinden er ook regelmatig werkmissies plaats van Twentse bedrijven naar Palo Alto. De stedenband tussen Enschede en Dalian (Volksrepubliek China) bestaat sinds 2009. Naar aanleiding van de zusterstadrelatie zijn er vele missies geweest naar beide steden en zijn er ook enkele Memoranda of Understanding afgesloten tussen bedrijven en instellingen uit Enschede en Dalian. Daarnaast werken beide steden samen op het gebied van onderwijs en cultuur: jaarlijks vindt er bijvoorbeeld een kunstenaarsuitwisseling.plaats Op 20 oktober 2020 ging Enschede tevens een partnerverband met het Duitse Münster aan. Bijzonder aan de stedenband van Enschede en Münster is dat de steden dicht bij elkaar in dezelfde EUREGIO liggen. Geografie Enschede ligt in de Overijsselse streek Twente op enkele kilometers van de Nederlands-Duitse grens. De dichtstbijzijnde plaats in het westen is Hengelo, de dichtstbijzijnde plaats in het oosten is het Duitse Gronau, de dichtstbijzijnde plaats in het noorden is Oldenzaal, de dichtstbijzijnde plaats in het zuiden is Haaksbergen. Enschede vormt ruimtelijk gezien met Hengelo, Borne en het Duitse Gronau (Westfalen) een agglomeratie met bijna 400.000 inwoners. In de jaren negentig werden er plannen ontwikkeld om de gemeenten Enschede, Hengelo en Borne samen te voegen tot één gemeente Twentestad. In 2000 werd van dat plan afgezien, vooral omdat een in Hengelo gehouden referendum had uitgewezen dat er zo goed als geen draagvlak onder de plaatselijke bevolking bestond. Sinds 2001 werd intensiever samengewerkt tussen de gemeenten Enschede, Hengelo, Borne, Oldenzaal en Almelo, als Netwerkstad Twente. De Netwerkstad werkt samen met Münster en Osnabrück in de Stedendriehoek MONT (Münster, Osnabrück, Netwerkstad Twente). Wateren Enschede heeft een haven aan een eindpunt van het Twentekanaal. Ook lopen er enkele beken door de stad. Bij de wederopbouw van de wijk Roombeek brachten de gemeente en het waterschap Regge en Dinkel grote delen van de negen kilometer lange Roombeek bovengronds. Deze beek begint bij voetbalvereniging Vosta en loopt door de herbouwde wijk Roombeek en stroomt vervolgens door het G.J. van Heekpark. Andere beken in Enschede zijn: Boekelerbeek Broekheurnerbeek Bruninksbeek Eschbeek Glanerbeek Hagmolenbeek Heutinkbeek Houwbeek Rutbeek (gelijknamig met het Recreatiepark Het Rutbeek) Teesinkbeek Zweringbeek Stadsdelen De gemeente Enschede is verdeeld in vijf stadsdelen: Stadsdeel Centrum (Binnenstad, Boddenkamp, De Bothoven, 't Getfert, Hogeland Noord, Horstlanden-Veldkamp, Laares, Lasonder-'t Zeggelt) Stadsdeelvoorzitter Vic van Dijk (D66) Stadsdeel Noord (o.a. Lonneker, Deppenbroek, Bolhaar, Mekkelholt, Roombeek, Twekkelerveld) Stadsdeelvoorzitter Hadasa Meijer (CU) Stadsdeel Oost (o.a. Wooldrik, Velve-Lindenhof, De Eschmarke, 't Ribbelt, Stokhorst, Dolphia, ’t Hogeland, Glanerbrug) Stadsdeelvoorzitter Annelies Futselaar (SP) Stadsdeel Zuid (Wesselerbrink, Helmerhoek, Stroinkslanden) Stadsdeelvoorzitter Marc Teutelink (BBE) Stadsdeel West (Boswinkel, Ruwenbos, Pathmos, Stadsveld, Bruggert, ’t Zwering, ’t Havengebied, De Marssteden, Boekelo, Usselo, Twekkelo) Stadsdeelvoorzitter Jelle Kort (GL) Religie Volgens een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek in 2010-2014 rekende 43,2% van de bevolking van de gemeente Enschede zich tot een kerkelijke gezindte of een levensbeschouwelijke groepering. De katholieken vormden de veruit de grootste kerkgenootschap met 17,1% van de bevolking (circa 30.000 leden), gevolgd door de islamieten (6,0%). Ongeveer 5,3% van de bevolking was lid van de Nederlandse Hervormde Kerk, 4% was lid van de Gereformeerde Kerken in Nederland en 3,2% was lid van de Protestantse Kerk in Nederland. Het hindoeïsme, het boeddhisme en het jodendom waren kleinere religies in de gemeente en werden beleden door respectievelijk 0,8%, 0,3% en 0,1% van de Enschedeërs. Ongeveer 6,5% van de Enschedeërs had een andere religie, terwijl 56,8% van de bevolking zich niet tot een kerkelijke gezindte of een levensbeschouwelijke groepering rekende. Bezienswaardigheden Overzicht monumenten Een overzicht van monumenten in Enschede is te vinden op de volgende pagina's: Lijst van rijksmonumenten in Enschede (plaats) Lijst van rijksmonumenten in Enschede (gemeente) Lijst van oorlogsmonumenten in Enschede Lijst van gemeentelijke monumenten in Enschede Religieuze architectuur In Enschede staan een groot aantal kerken en andere gebedsruimten. Een aantal bekende van deze gebouwen: De middeleeuwse, thans hervormde, Grote Kerk (midden op de Oude Markt) De Sint-Jozefkerk. Gebouwd in 1893 en met de 77-meter hoge torenspits het tweede hoogste gebouw van de stad na de Alphatoren De Nederlands Gereformeerde Lasonderkerk. Gebouwd in 1927. Tot 1970 behoorde dit kerkgebouw toe aan de Nederlands Hervormde Gemeente. Sinds 2004 is dit kerkgebouw, dat op de hoek van de Lasondersingel en de H.B. Blijdensteinlaan staat Rijksmonument. De rooms-katholieke Jacobuskerk aan de Oude Markt met neoromaanse en Byzantijnse stijlelementen, gewijd aan Jakobus de Meerdere (patroonheilige van Enschede). De parochiekerk H. Paulus met priorij Congregatie van Sint-Jan uit 1957, ontworpen door Johannes Sluijmer in de stijl van de Bossche School, G.J.van Heekstraat/Weegschaalstraat. De Synagoge (Prinsestraat; ontworpen door Karel de Bazel; gebouwd in 1927–1928) De Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië Mor Kuryakos (Wesselerbrinklaan 110; gebouwd in 1998) De Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië Mor Yakub van Sarugh (M. H. Tromplaan 50) De Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië Mor Petrus en Paulus (Het Leunenberg 588) Burgerlijke architectuur Het stadhuis (Langestraat; ontworpen door Gijsbert Friedhoff, gebouwd tussen 1930 en 1933) De Twentse Schouwburg (Langestraat 49; kleine zaal uit 1889; grote zaal uit 1953), sinds eind 2008 niet meer in gebruik als schouwburg. Sinds 2014 is deze zaal heropend als De Kleine Willem, onderdeel van Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede. Het Elderinkshuis (De Klomp; gebouwd 1783) De ambachtsschool (Boddenkampsingel 80) Voormalig kantoor van de Twentsche Bank (Hoedemakersplein) Villa Schuttersveld (Hengelosestraat; gebouwd in 1834) Alphatoren (Boulevard 1945; gebouwd in 2007), met 101,4 meter het hoogste gebouw in Enschede Hogere Textiel School De Maere (Ripperdastraat; ontworpen door W.K. de Wijs; in gebruik genomen op 12 september 1922) Kantonrechtbank (Molenstraat 23; origineel ontworpen door Willem Metzelaar, gebouwd in 1903; nieuwe gedeelte door Jo Janssen, gebouwd in 2002) Parken en landgoederen Aan het centrum en de singel van de stad zijn meerdere oude parken te vinden welke zijn geschonken aan de gemeente door de voormalige textielfamilies. Zo is het Volkspark, aangelegd op het erve Goolkate, op 2 mei 1874 door H.J. van Heek overgedragen aan de gemeenten Enschede en Lonneker. Dit park ligt tegen het centrum aan en is het oudste Volkspark van Nederland, gesticht naar Engels voorbeeld. Aan de singel zijn verder het G.J. van Heekpark, het Blijdensteinpark, het Wooldrikspark, het Florapark en het Thomas Ainsworthpark te vinden. Andere parken in de stad zijn het: Abraham Ledeboerpark Cromhoffpark Kozakkenpark Wesselerbrinkpark Landgoederen aan de randen van de stad: De Hooge Boekel Campus van de Universiteit Twente op voormalig landgoed Drienerlo Erve 't Stroink Groot Brunink Hof Espelo Smalenbroek Teesinkbos Zonnebeek Molens, watertorens, poorten In de stad zelf zijn geen molens, maar in de kernen Lonneker en Usselo staan korenmolens: Lonneker Molen: Korenmolen van het type beltmolen, bouwjaar 1851 Wissinks Möl: Korenmolen van het type standermolen, bouwjaar 1802 Watertorens: Watertoren Hoog en Droog: Watertoren, bouwjaar 1890 De Janninktoren (bouwjaar 1900): Blustoren van de voormalige katoenspinnerij Jannink & Zn. De Menkotoren (bouwjaar 1912): Watertoren van de voormalige textielfabriek N.J. Menko De Rozendaaltoren (bouwjaar 1907): Watertoren in de voormalige textielfabriek Rozendaal, waar sinds 2008 De Museumfabriek gehuisvest is. Poorten: Poort van het voormalige Huis Hengelo: Vroeg zeventiende-eeuwse poort uit zandsteen. In 1902 verplaatst naar landgoed het Stroot Tuinpoort Walstraat: Naast de grote kerk is deze poort, tegenover de Walstraat 75, een van de weinige overblijfselen in het centrum van voor de derde stadsbrand van 1862 Beeldhouwwerken en herdenkingsmonumenten Verspreid door de stad staan beelden en monumenten, waaronder een aantal van stadsbeeldhouwer Gooitzen de Jong. Enkele in het oog springende beelden en monumenten: Het verdwenen huis tussen hemel en aarde: Monument in Roombeek ter nagedachtenis van de vuurwerkramp op 13 mei 2000 Het oorlogsmonument: Beeldengroep in het Volkspark gemaakt door kunstenaar Mari Andriessen. De beelden stellen een gijzelaar, drie jonge mensen in een concentratiekamp, verzetsstrijders, twee mannen en een vrouw, een soldaat, vrouw met dood kind en een joodse vrouw met kind voor. Elk jaar op 4 mei worden bij het monument in het Volkspark de slachtoffers van de oorlog 1940-1945 herdacht Indië-Monument: Een bronzen beeld van een vallende mannenfiguur in het Blijdensteinpark. Met het monument wordt uitdrukking gegeven aan de ondergane vernederingen en martelingen door de bezetter. Hier vindt ieder jaar op 15 augustus een herdenking plaats Ariënsmonument: Standbeeld van Alfons Ariëns op het Ariënsplein De Familie - Het ei van Ko: Kunstwerk voor het stadhuis, vervaardigd door Joop Hekman. De ovale van baksteen gemetselde constructie met beeldengroep kreeg na de plaatsing in 1984 al snel de bijnaam 'het ei van Ko', naar de toenmalige burgemeester Ko Wierenga. Twentse Schouwburg: Beeldengroep van kunstenaar Jawik Krudde, verspreid over de gevel van de voormalige Twentse Schouwburg aan de Langestraat Kunst en cultuur Musea Enschede beschikt over twee musea: het Rijksmuseum Twenthe en De Museumfabriek. Het Rijksmuseum Twenthe is voortgekomen uit een initiatief van de Twentse textielbaron Jan Bernard van Heek die zijn schilderijencollectie in een nieuw Rijksmuseum in Enschede wilde onderbrengen. In 1930 werd dit museum geopend. Rijksmuseum Twenthe exposeert wisselende tentoonstellingen van hedendaagse, moderne en klassieke kunst te zien. De Museumfabriek (voorheen TwensteWelle) is een museum in de wijk Roombeek dat is ontstaan uit een fusie van drie instellingen: Natuurmuseum Enschede, Van Deinse Instituut en Fabriekscomplex Jannink. In dit museum wordt het cultuurhistorisch erfgoed van Twente gekoppeld aan het natuurhistorisch erfgoed, een unieke combinatie voor Nederland. Het museum werd in april 2008 geopend door toenmalig koningin Beatrix. Kunst Er zijn diverse expositieruimtes voor beeldende kunst: Concordia is centrum voor de kunsten in Enschede. Met zowel een ruimte op de Oude Markt als in de Langestraat, bieden ze zowel films als tentoonstellingen aan voor het publiek. De expositieruimte biedt onderdak aan kunst, cursussen, workshops, atelierdagen, lezingen en kunstreizen. Villa De Bank is een kunstenaarsinitiatief met een kunstruimte dat solopresentaties voor jonge kunstenaars, thematentoonstellingen en internationale uitwisselingen organiseert. TETEM kunstruimte, Tetem verbindt kunst en maatschappij en gelooft dat beeldende kunst een belangrijke bijdrage levert aan de kwaliteit van de samenleving en een rol speelt in de ontwikkeling van mensen. Daarom programmeert Tetem tentoonstellingen en events binnen programmalijnen die een duidelijke link hebben met actuele thema's in de samenleving. PLANETART, een kunstenaarsinitiatief met kunstruimten in Amsterdam en Enschede. PLANETART staat bekend om haar drive en vernieuwende eigenschappen op gebied van videokunst en nieuwe technologie. Ook is PLANETART organisator van het jaarlijkse festival GOGBOT, dat ieder jaar 15.000 bezoekers trekt. Stichting Dynamo Expo, een expositieruimte in Roombeek voor jonge, talentvolle Nederlandse en Duitse kunstenaars en vormgevers. TANKSTATION cultureel vulpunt, een culturele ontmoetingsplek voor jong en oud waar kunst, cultuur, educatie, wetenschap en heerlijk eten samenkomen om elkaar te stimuleren en aan te vullen. Bezoekers worden door middel van kruisbestuiving zowel met elkaar als het rijke aanbod van culturele initiatieven en activiteiten in aanraking gebracht. Stichting B93, een van de vijf atelierstichtingen in Enschede. Binnen het gebouw hebben 10 Enschedese kunstenaars een werkplek. Galerie Rubens, hier kan men een doorlopende expositie van verschillende kunstenaars bezoeken. Galerie Beeld & Aambeeld, hier worden tentoonstellingen georganiseerd van zowel 'kunst aan de wand' als 'sieraden in vitrines'. Muziek en theater Karakteristiek voor de muziekcultuur is de Duits-Nederlandse relatie, die ontstond door de samenwerking in het grensgebied en de in de 19e en 20e eeuw dominante textielindustrie. Vooral tijdens de periode van ommekeer na de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde zich in Gronau en Enschede een nauwe Duits-Nederlandse culturele samenwerking, die steeds belangrijker werd via strijkkwartetten, salonorkesten en hot dance muziekkapellen tot en met symfonieorkesten en een operettegezelschap ("Enschedesch Opera en Operette Gezelschap") met eigen opvoeringen. Het harmonieorkest van de Muziekvereniging Wilhelmina Glanerbrug behoort vanaf de naoorlogse periode tot de Nederlandse top. Gelijktijdig hiermee vond ook de jazz vanaf 1920 enthousiaste aanhangers. De drie grote concertpodia voor klassieke muziek in Enschede – het Muziekcentrum, de Twentse Schouwburg en de Grote Kerk – opereren sinds september 2002 onder de naam Podium Twente en sinds september 2011 onder de naam Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede. Er is een gevarieerd aanbod van concerten, theater, jeugd- en jongerenvoorstellingen en dergelijke te bezoeken. In november 2008 opende het Nationaal Muziekkwartier zijn deuren in Enschede. Een nieuw groot theater, poppodium Atak, het ArtEZ Conservatorium, het Orkest van het Oosten (thans Nederlands Symfonieorkest), de Muziekschool Twente, de Nationale Reisopera (thans Nederlandse Reisopera) en Podium Twente (thans Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede) hebben zich gevestigd in dit dominante gebouw tegenover het Centrale Station in Enschede. Er komt een nieuw groot plein, het Willem Wilminkplein. Het plein sluit aan op de binnenstad en de Oude Markt. In december 2012 vond 3FM Serious Request 2012 plaats op de Oude Markt. Bioscopen In de stad zijn vier bioscopen te vinden. Vue : 9 zalen, 669 deluxe stoelen Kinepolis Cineast: 3 zalen, 439 stoelen Kinepolis Enschede: 10 zalen, 2750 stoelen Concordia Film: 3 zalen, 269 stoelen Uitgaansleven Met name op de Oude Markt en in de zijstraten zijn veel uitgaansgelegenheden te vinden, waaronder het monumentale pand De Pakkerij, waar de Enschedese studentenverenigingen te vinden zijn. Regelmatig vinden op de Oude Markt evenementen plaats, zoals beachvolleybal, het International Jazzfestival Enschede en Grolsch Summer Sounds. Er zijn ook enkele poppodia, zoals Poppodium Metropool, Jazzpodium de 'Tor' en Cafe Rocks aan de Hofstraat met het kleinste podium van Twente, en het NiXenMeeR aan de Everhardt van der Marckstraat. Evenementen en festivals De meeste evenementen vinden plaats in het centrum op de Oude Markt, in de gehele binnenstad, op de campus van Universiteit Twente of in de directe omgeving van Enschede. De jaarlijkse Marathon van Enschede wordt sinds 1947 gehouden in de binnenstad. De marathon bestaat uit twee rondes van iets meer dan 21 kilometer. Naast de Marathon van Enschede faciliteert Enschede het grootste studentensportevenement van Nederland, de Batavierenrace. De Batavierenrace is een studentenestafette over ruim 175 km in 25 etappes van Nijmegen naar de campus van Universiteit Twente en is sinds 2012 volgens Guinness Book of Records 's werelds grootste estafetteloop. Na afloop vindt het grootste studentenfeest van Europa plaats op de campus van de Universiteit Twente. In oktober wordt het military-evenement Military Boekelo-Enschede gehouden. Naast deze sportevenementen wordt jaarlijks de singelloop georganiseerd, een hardloopwedstrijd rond de stad. Tevens worden er jaarlijks meerdere festivals georganiseerd. Zo heeft de stad rond Pinksteren een eigen dancefestival, Freshtival, op recreatiepark Het Rutbeek. Op Koningsnacht en Koningsdag vindt in de binnenstad het Koningsfestival Enschede plaats en op de campus van Universiteit Twente het hardstyle-evenement Hardfest. In mei en juni trekken foodfestivals richting Enschede. Sinds 2016 wordt jaarlijks in augustus op voormalig Vliegbasis Twenthe hardcore/hardstylefestival Airforce gehouden. Sinds 2022 vindt het festival In Het Volkspark Festival plaats in het Volkspark. Enkele lokale evenementen zijn in mei Muziek in de Straten in het winkelgebied, in juni Kunst in het Volkspark, in de zomer de Grolsch Summer Sounds en in september culinair evenement Proef-Eet en technologiefestival GOGBOT. In het verleden hebben ook nationale evenementen plaatsgevonden in Enschede. Op 26 juni 2010 werd de laatste uitreiking van de TMF Awards gehouden in het Volkspark. Twee jaar later was Enschede de stad voor de negende editie van Serious Request. Van 18 tot en met 24 december 2012 werd onder het motto Let’s Hear it for the Babies €13.839.731 opgehaald voor het terugdringen van babysterfte. In 2015 vond de vijfde editie van The Passion plaats op het Hendrik Jan van Heekplein. Andere scènes werden o.a. opgenomen bij Universiteit Twente, in de wijk Roombeek, op de Oude Markt, bij vliegveld Twenthe, De Grolsch Veste en de Alphatoren. In 2017 werden de halve finale en de finale van het Europees Kampioenschap Vrouwen gespeeld in De Grolsch Veste. De Oranjeleeuwinnen wonnen dit EK. Sport Enschede kent de op een na oudste marathon van Europa en de oudste van Nederland: de Marathon van Enschede. Deze wordt jaarlijks gelopen sinds 1947. Sinds 2017 is er een nieuw parcours. Jaarlijks is Enschede daarnaast de finishplaats van de Batavierenrace. De Batavierenrace is 's werelds grootste estafetteloop met achteraf het grootste studentenfeest van de Benelux. De race loopt van Nijmegen naar Enschede. Jaarlijks doen er meer dan 8000 studenten uit heel Nederland mee aan dit evenement. In Enschede was als eerste een voetbalwedstrijd in Nederland te zien. Ook kent de stad de oudste voetbalclub van Nederland: EFC PW 1885, opgericht op 30 juni 1885. Ook de oudste vereniging van voetbalscheidsrechters van Nederland komt uit Enschede. Deze Scheidsrechtersvereniging Enschede en Omstreken (SEO) werd op 7 maart 1919 opgericht. De Enschedese betaaldvoetbalclub FC Twente werd landskampioen in 2010 en won driemaal de KNVB beker. De club komt anno 2023 uit in de Eredivisie,. De Grolsch Veste is de thuishaven van de club en heeft een capaciteit van 30.205 toeschouwers. FC Twente komt voort uit een fusie tussen SC Enschede en Enschedese Boys. SC Enschede werd in 1926 kampioen van Nederland. Sinds 2008 beschikt Enschede over een 400-meterijsbaan: IJsbaan Twente. Dit is de tweede volledig overdekte 400-meterbaan van Nederland na Thialf in Heerenveen. Tex Town Tigers is een succesvolle honk- en softbalvereniging uit Enschede. Het dames softbalteam speelt op het hoogste niveau en won eenmaal de Europa Cup I. Evenals in 2007 werd Enschede in september 2008 tijdens het congres van Vereniging Sport en Gemeenten in Emmen uitgeroepen tot 'Sportgemeente van het jaar'. Het thema van de verkiezing was 'Sport dichtbij', laagdrempelig sport- en beweegaanbod op buurt- of wijkniveau. Naast een beoordeling op dit thema, vormden de sportinfrastructuur, financiën, (top)sportbeleid, participatie en accommodaties ook belangrijke beoordelingsonderwerpen. Onderwijs Enschede heeft meerdere opleidingsinstituten binnen haar stadsgrenzen die onderwijs op verschillende niveaus aanbieden. Universiteit Twente of kortweg UT, is een universiteit voor technische en maatschappijwetenschappen in Enschede. Het is de enige campusuniversiteit van Nederland, omdat stafwoningen, studentenwoningen, sport- en cultuurvoorzieningen, winkels en alle faculteitsgebouwen allemaal op één terrein liggen. De UT werkt samen met de andere technische universiteiten in Nederland via de 4TU-federatie. Saxion, een Nederlandse school voor hoger beroepsonderwijs. Saxion is het resultaat van een fusie van de Hogeschool Enschede en de Rijkshogeschool IJselland in het begin van 1998. De instelling telde in 2015–2016 ruim 26.000 studenten. AKI Art & Design Enschede ArtEZ, een conservatorium en een kunstacademie in één, gelegen in de wijk Roombeek en in het centrum. De kunstacademie heeft drie bacheloropleidingen. Het conservatorium ArtEZ is een van de 9 conservatoria in Nederland. In Enschede zijn er tevens meerdere locaties van het ROC van Twente, een regionaal opleidingencentrum voor middelbaar beroepsonderwijs en volwasseneducatie. Daarnaast huisvest Enschede het ITC, dat sinds 2010 is opgenomen als faculteit binnen de Universiteit Twente. Scholen voor het voortgezet onderwijs: Luzac College Het Stedelijk Lyceum Enschede Greijdanus Bonhoeffer College Verkeer en vervoer Trein Station Enschede is sinds 2001 een 'dubbel eindstation'. Er is aan de ene kant een rechtstreekse verbinding met Luchthaven Schiphol, Den Haag en Zwolle en sinds 2001 weer met Münster en Dortmund. In beide gevallen is Enschede het eindstation. De treinen richting Duitsland worden verzorgd door de DB Regio, waarvan een gedeelte kort grensverkeer is. De overige verbindingen naar bestemmingen in Nederland worden verzorgd door de Nederlandse Spoorwegen en Keolis Nederland. Station Enschede Kennispark ligt in het B&S park, vlak bij de Universiteit Twente en De Grolsch Veste en wordt veelvuldig gebruikt door studenten en voetbalfans. Dit station heette tot de wijziging op 13 december 2015 Enschede Drienerlo. Station Enschede De Eschmarke ligt in de Vinex-wijk de Eschmarke. De treinen van/naar Duitsland stoppen ieder half uur bij dit station. Ook het Enschedese dorp Glanerbrug heeft een eigen treinstation genaamd Station Glanerbrug. Ook deze halte worden aangedaan door de treinen van/naar Duitsland. Vroeger had Enschede ook rechtstreekse verbindingen met Doetinchem, Winterswijk en Oldenzaal (Spoorlijn Boekelo - Oldenzaal EO) en met Ahaus (Spoorlijn Enschede-Zuid - Ahaus). Deze lijnen zijn tussen 1934 en 1974 opgeheven en daarna grotendeels opgebroken. Alleen op het traject Boekelo-Haaksbergen rijden nog treinen van de Museum Buurtspoorweg. Deze voormalige spoorlijnen hadden aparte stations: Enschede Noord en Enschede Zuid. Bus Enschede heeft een uitgebreid busnetwerk verzorgd door Syntus (onder de naam Twents) en Arriva. Er zijn de afgelopen jaren meerdere busbanen gerealiseerd, die het openbaar vervoer, en ook de hulpdiensten, sneller en efficiënter door de stad moeten leiden. Inmiddels liggen er vier busbanen; van het centrum langs de Zuiderval (Zuid), op de Gronausestraat (Oost) en op de voormalige spoorlijn naar Lonneker (Noord). De busbaan naar Hengelo (West) is als laatste deel aangelegd, tezamen met een herinrichting van de Hengelosestraat ter hoogte van de Universiteit en verder. Deze busbaan loopt tot aan de kruising Kuipersdijk in Hengelo. Verder verzorgt Transportbedrijf FlixBus internationale busdiensten van Enschede naar Parijs, Brussel, Antwerpen, Berlijn en andere Europese steden. Auto Om de centrumwijken van Enschede ligt een volledige ringweg met een lengte van ongeveer 8 km, die in de volksmond de singel wordt genoemd. Deze werd in de periode tussen 1916 en 1929 aangelegd. De meeste belangrijke uitvalswegen sluiten aan op de singel. Enschede heeft aansluiting op het rijkswegennet door middel van de A/N35 en de N18. Onder en aan de rand van het centrum zijn verschillende parkeergelegenheden, waarvan de bekendste en grootste de Van Heekgarage is, die zich onder het Van Heekplein bevindt. Eind 2012 is men begonnen met de bouw van een extra in- en uitgang aan de Kuipersdijk als ingang Zuid. De Van Heekgarage is de grootste ondergrondse parkeergarage van Nederland met een capaciteit van 1650 auto's. Tram Enschede heeft vroeger een tramdienst gekend die door de TET werd verzorgd. De nieuw aangelegde busbanen zijn zo aangelegd dat er de mogelijkheid is om weer tramrails aan te leggen voor de eventuele terugkeer van de tram in Enschede. Vliegtuig Aan de noordkant op acht kilometer van de stad ligt Twente Airport. Na sluiting van de militaire basis is de toekomst van de luchthaven zeer onzeker. In afwachting op wat komen zal, wordt door de provincie Overijssel en gemeente Enschede geprobeerd de luchthaven voor lijn- of chartervluchten te gaan gebruiken. Begin 2013 werd bekendgemaakt dat er een gegadigde voor de luchthaven is en dat diverse bedrijven zich willen vestigen als de luchthaven compact wordt in een groene omgeving. Een deel van de inwoners en bezoekers van Enschede en omgeving maakt thans gebruik van Luchthaven Münster-Osnabrück, die vanuit Enschede sneller te bereiken is dan Luchthaven Schiphol en die tevens op Nederlanders is ingespeeld. Bekende Enschedeërs Externe links Officiële website gemeente Enschede Open Data Platform van de Gemeente Enschede (gearchiveerd) Uit in Enschede – Evenementen in Enschede Enschede-Stad: Stedenbouw & Architectuur Geschiedenis van Enschede, Erwin Scholten, Enschede, 2001 Plaats in Overijssel


source: wikipedia

text: Het Europees Ruimteagentschap (ESA) houdt zich in Europees verband bezig met projecten op het gebied van ruimtevaart, onderzoek van de Aarde, ruimteonderzoek, ontwikkeling van op satellietsystemen gebaseerde technologieën en de bevordering van de Europese economie. ESA werkt nauw samen met de Europese Unie maar maakt daar formeel geen deel van uit. Oprichting ESA is in 1975 ontstaan uit de European Space Research Organisation (ESRO) en de European Launcher Development Organisation (ELDO). De ESRO leverde aanvankelijk raketten en satellieten voor deelnemende landen en had haar eerste lanceringen op 6 en 9 juli 1964. Lidstaten ESA heeft nu tweeëntwintig lidstaten: België, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. Er zijn dus landen die lid zijn van ESA, maar niet van de Europese Unie, en omgekeerd. ESA kan daarom niet worden beschouwd als ruimtevaartorganisatie van de Europese Unie. Buiten deze volwaardige leden heeft ESA ook een samenwerkingsovereenkomst met Slovenië, Slowakije, Letland, Litouwen en Bulgarije, deze landen krijgen daardoor de status van "European Cooperating State" (ECS). ESA heeft ook nog een andere soort samenwerkingsverband met Turkije, Oekraïne, Cyprus, Israël, en Malta, deze landen hebben een zogenaamd "Cooperation Agreement" getekend. Ook met andere (niet-Europese) landen werkt ESA samen, bijvoorbeeld met Canada voor bepaalde projecten. Organisatie Het centrale bestuursorgaan van ESA is de Raad. De Raad bepaalt de algemene richtlijnen op basis waarvan ESA haar ruimtevaartpolitiek vorm geeft. Elke lidstaat is in de Raad vertegenwoordigd en heeft een stem, ongeacht zijn grootte of financiële bijdrage. ESA ontwikkelt en bouwt niet zelf satellieten maar definieert een gedetailleerd eisenpakket en fungeert vervolgens als opdrachtgever aan de hand waarvan de industrieën van de landen die lid zijn van ESA de ontwikkeling en bouw ter hand nemen. Ook heeft ESA een technisch centrum in Noordwijk, het European Space Research and Technology Centre (ESTEC), waarin satellieten in hun bouw- en testfase getest kunnen worden om te verifiëren of aan de gestelde eisen voldaan wordt. ESA houdt zich alleen bezig met burgerlijke projecten. Vestigingen ESA's hoofdkwartier ligt in Parijs en hier worden ook de belangrijkste besluiten over toekomstige projecten getroffen. De overige ESA-vestigingen zijn over heel Europa verspreid en elke vestiging heeft haar eigen verantwoordelijkheden. ESTEC (European Space Research and Technology Centre) vormt de ontwerpafdeling voor de meeste ruimtevaartuigen van ESA en is gevestigd in Noordwijk, Nederland. Ook ESA educatie is daar gevestigd. ESOC (European Space Operations Centre) is het vluchtleidingscentrum voor ESA’s satellieten en is in Darmstadt, Duitsland gevestigd. EAC (Europees Astronautencentrum) verzorgt de training van astronauten voor toekomstige missies en is gevestigd in Keulen, Duitsland. ESRIN (European Space Research Institute) is gevestigd in Frascati, in de buurt van Rome in Italië. ESRIN verzamelt, beheert en verspreidt de gegevens van ESA’s satellieten aan ESA’s partners en fungeert als informatietechnologiecentrum. ESAC (European Space Astronomy Centre) is de basis van de operationele centra met betrekking tot astronomie en planetaire missies. Het is gevestigd in Villafranca del Castillo, Villanueva de la Cañada, dicht bij Madrid in Spanje. ESA heeft verder nog kantoren in Brussel, Houston, Washington en Moskou en diverse grondstations elders in de wereld. ESA draagt twee derde van de kosten van het Centre Spatial Guyanais nabij Kourou (Frans-Guyana) bij. ESA educatie, die ruimtevaarteducatie promoot op Europees niveau, heeft in verschillende landen een lokaal kantoor opgericht om deze missie te volbrengen op nationaal niveau, en aangepast aan het nationaal (en regionaal) onderwijs. Ze dragen de naam ESERO, een afkorting van European Space Education Resource Office. Voor elk van deze nationale diensten is er een lokale partner die hen huisvest en mee financiert. Volgende landen hebben al een ESERO: Budget In november 2022 werd tijdens de Ministeriële Conferentie (MC2022) van het Europese Ruimtevaartagentschap (ESA) een nieuwe begroting opgesteld voor de periode van 2023 tot en met 2025. Missies en projecten Door bundeling van financiële en intellectuele bronnen is de ESA in staat projecten te realiseren die voor afzonderlijke lidstaten onbereikbaar zijn. ESA werkt ook nauw samen met Europese (DLR, NLR, CNES etc.) en internationale ruimtevaartorganisaties (waaronder de NASA, Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) en de Indian Space Research Organisation (ISRO)). ESA is onder andere verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de Arianeraketten waarmee kunstmanen in de ruimte worden gebracht. . Astronauten De groep astronauten van ESA staat bekend als het Europees astronautenkorps. Het korps is gevestigd in het Europees Astronautencentrum in de Duitse stad Keulen. Draagraketten Voor lanceringen beschikt ESA over twee soorten draagraketten, namelijk de: Ariane 5 en 6, Deze raketten worden gelanceerd vanaf het Centre Spatial Guyanais in Frans-Guyana, lengte tot 52 meter, diameter tot 5,4 meter. Ariane-5 kan tot 10 ton lanceren in een geostationaire baan. Vega en Vega C: De eerste lancering van Vega vond plaats op 13 februari 2012. De raket heeft een hoogte van 30 meter en een diameter van 3 meter en kan satellieten van 300 tot 2000 kg in een baan om de aarde brengen. Vega C is de tweede variant van de Vega-raketfamilie en is sinds 2022 operationeel. De raket is in staat om vrachten tot 2200 kilogram in een polaire baan op een hoogte van 700 kilometer te kunnen afzetten ESA gebruikte eerder ook voor ESA aangepaste Sojoezraketten. Sojoez: voortzetting van het Sojoezproject van de voormalige Sovjet-Unie, het enige Europese ruimteschip dat mensen kan transporteren. Sinds 2011 kan de Sojoez ook vanaf Kourou gelanceerd worden, naast de bases Kosmodroom Bajkonoer in Kazachstan en Kosmodroom Plesetsk en Kosmodroom Vostotsjny in Rusland. Sojoez kan tot 3.000 kg lanceren in een geostationaire baan. Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 werden de banden met Roskosmos verbroken. Rusland trok zijn personeel terug van de Europese lanceerbasis in Kourou waardoor een (voorlopig) einde aan de Europese Sojoez-lanceringen kwam. De vijf Sojoez-raketten die reeds op de lanceerbasis waren opgeslagen zijn zonder de technische teams van de Russen niet te lanceren. Deze raketten worden door Arianespace uitgebaat. In de komende jaren worden de Ariane 5 en de Vega vervangen door de Ariane 6, de Vega C en later wordt de Vega E aan de lanceermogelijkheden toegevoegd. Ook steunt ESA de ontwikkeling van verschillende commerciële Europese draagraketten middels het Boost!-programma. Ook worden bij samenwerkingsprojecten met NASA en Roskosmos Russische en Amerikaanse lanceerservices ingehuurd voor het lanceren van ESA-Satellieten. Samenwerkingen met Roskosmos zijn sinds 2022 opgeschort. Europese ruimtevaart Ruimtevaartorganisatie Internationale organisatie Samenwerkingsverband


text: De Eerste Kamer der Staten-Generaal, kortweg Eerste Kamer of Senaat, vormt tezamen met de Tweede Kamer de Nederlandse Staten-Generaal. De Kamer heeft 75 zetels. De leden worden voor vier jaar gekozen door de leden van de Provinciale Staten van alle provincies en door de leden van de Kiescolleges voor de Eerste Kamer. Vergeleken met de Tweede Kamer heeft de Eerste Kamer minder rechten en bevoegdheden. De leden van de Eerste Kamer komen in principe slechts één dag in de week (op dinsdag) bijeen om de wetsontwerpen die al door de Tweede Kamer zijn aangenomen, nog eens te bespreken en erover te stemmen. Ze letten daarbij vooral op de technische kanten van het voorstel: de deugdelijkheid van de wet en de samenhang met andere wetten. Geschiedenis De Eerste Kamer werd in 1815 gevormd door de splitsing van de Staten-Generaal in twee kamers, op verzoek van de zuidelijke provincies die de adel een plaats in het parlement wilden geven. De noordelijke provincies aanvaardden dit, onder de voorwaarde dat niet alleen adel lid kon worden, maar allen die "door diensten aan den Staat bewezen, door hunne geboorte of gegoedheid onder de aanzienlijksten van de lande behoren". De Koning benoemde de leden van de Eerste Kamer voor het leven, de reden dat de Eerste Kamer gezien werd als het 'bolwerk van de Kroon'. In de Zuidelijke Nederlanden werd nog harder over de Eerste Kamer geoordeeld. Daar werd het de ménagerie du roi (dierentuin van de koning) genoemd. De leden hadden (en hebben) geen recht van initiatief. Vergaderd werd in de Trêveszaal op het Binnenhof in Den Haag. De onafhankelijkheid van België en de grondwetsherziening van 1840 veranderden niets aan de Eerste Kamer. Aanpassingen kwamen er pas bij de grondwetsherziening van 1848. De commissie-Thorbecke adviseerde indertijd een rechtstreekse verkiezing, met een zittingstermijn van drie jaar. Alleen personen die behoorden tot de "hoogst aangeslagenen in de belasting" zouden lid mogen worden, maar eigenlijk wilde Thorbecke de Eerste Kamer opheffen; hij zag er het nut niet van in. Voor hem was het een instituut "zonder grond en zonder doel". De meerderheid van de commissie deelde die mening niet. Uiteindelijk werd besloten dat de leden door die van Provinciale Staten gekozen werden uit de duizend personen die de meeste belasting betaalden. De zittingstermijn werd op negen jaar gesteld, waarbij na elke drie jaar een derde aftrad. Het werd de leden niet toegestaan om amendementen in te dienen of te vragen om onderzoek, evenmin verkregen ze het recht van initiatief. Het werd de Eerste Kamer wel toegestaan om een minister om inlichtingen te vragen. Ook werd bepaald dat de vergaderingen openbaar werden. Om buitenstaanders toe te kunnen laten, verhuisden de vergaderingen naar de voormalige vergaderzaal van de Staten van Holland. Daar vergadert de Eerste Kamer nog steeds. Bij de grondwetsherziening van 1887 veranderde de inkomenseis voor de Eerste Kamer. Burgers die een "hoog en gewichtig ambt bekleedden of hadden bekleed" konden vanaf dat moment ook verkozen worden. Het aantal Eerste Kamerleden werd verhoogd van 39 naar 50. Bij de grondwetsherziening van 1917 verkregen vrouwen het passieve kiesrecht voor de Eerste Kamer, en werden alle overige beperkingen om lid te mogen worden opgeheven. Het meerderheidsstelsel werd vervangen door een evenredige vertegenwoordiging. In november 1918 gingen er stemmen op om de Eerste Kamer af te schaffen. Tweede Kamerlid Visser van IJzendoorn kreeg bekendheid om zijn uitspraak dat bij opheffing alleen de boden van de Eerste Kamer zouden treuren. De regering kwam met een voorstel om de zittingsduur terug te brengen tot vier jaar en tegelijkertijd met de ontbinding van de Eerste Kamer ook de Provinciale Staten te ontbinden, waarvan de leden wel die van de Eerste Kamer zouden blijven kiezen. Het voorstel werd in de Eerste Kamer verworpen, waarop de voorzitter van de ministerraad Charles Ruijs de Beerenbrouck het plan indiende om de zittingsduur naar zes jaar te verlagen en elke drie jaar de helft van de leden te laten kiezen door de helft van de Provinciale Staten. Beide Kamers gingen in 1922 akkoord. In 1956 ging het aantal zetels van 50 naar 75 en in 1983 werd de zittingsduur verminderd tot vier jaar, en werd ook ingevoerd dat iedereen steeds tegelijk gekozen wordt. Bij de grondwetswijziging van 2017 werd bepaald dat de leden van de Eerste Kamer mede gekozen zullen worden door de gekozen leden van een nieuw orgaan, het Kiescollege voor de Eerste Kamer in Caribisch Nederland. Dit werd voor het eerst toegepast bij de Eerste Kamerverkiezingen 2019. Wegens de renovatie van het Binnenhof, die zeker 5,5 jaar gaat duren, heeft de Eerste Kamer zijn vergaderzaal aldaar verlaten. De Trêveszaal en de Ridderzaal worden vanaf de zomer van 2021 tot minstens eind 2026 verruild voor een zaal in het voormalige gebouw van de Hoge Raad, elders in de binnenstad van Den Haag. De nieuwe zaal is voornamelijk grijs gekleurd met een groen gordijn en geen daglicht. De opstelling van de bankjes is hetzelfde als in de Trêveszaal. Bevoegdheden De Eerste Kamer is samen met de Tweede Kamer medewetgever: alle wetten moeten door de Senaat worden goedgekeurd. Dit houdt ook in het budgetrecht, omdat de Rijksbegroting in de vorm van wetsontwerpen door de regering wordt ingediend. Dit is een belangrijk middel om de regering te dwingen te luisteren naar het parlement. In tegenstelling tot de Tweede Kamer heeft de Eerste Kamer geen recht van amendement. Ze kan de wetten die zijn goedgekeurd door de Tweede Kamer niet meer wijzigen, doch slechts goed- of afkeuren. Maar doordat de debatten met de bewindslieden deel uitmaken van de interpretatie, kunnen de toezeggingen van de ministers en staatssecretarissen wel gebruikt worden in rechtszaken wanneer deze iets zeggen over de toepassing van de wet. De Kamer kan in praktijk de minister ook dwingen een novelle, een aanvulling / wijziging op het wetsvoorstel, in te dienen bij de Tweede Kamer. De Eerste Kamer stelt de stemming over de wet dan uit tot de Tweede Kamer de novelle heeft goedgekeurd, en de Eerste Kamer over beide kan stemmen. In praktijk is dit dus een wijziging van het wetsvoorstel, hoewel het aan de regering of de Tweede Kamer blijft om die novelle in te dienen. De Eerste Kamer kan, in tegenstelling tot de Tweede Kamer, ook geen initiatiefwetsvoorstel indienen. Het verschil tussen de Kamers werd door de mede-opsteller van de grondwet van 1848 Donker Curtius zo geformuleerd: "De Tweede Kamer moet het goede stichten, de Eerste Kamer het kwade tegenhouden". De Eerste Kamer heeft wel net als de Tweede Kamer het recht op informatie, wat betekent dat de leden Kamervragen kunnen stellen (doch in tegenstelling tot de Tweede Kamer alleen schriftelijke), een debat met de minister kunnen aanvragen, het recht van interpellatie, en hierbij moties kunnen indienen. Het recht op informatie betekent ook dat de Kamer een parlementaire enquête kan houden, hoewel de Eerste Kamer dit nog nooit heeft gedaan. Wel is in 2012 door de Eerste Kamer onderzoek gedaan naar het privatiserings- en verzelfstandigingsbeleid van overheidsdiensten en -bedrijven. Een motie van afkeuring, wantrouwen of treurnis kan ook in de Eerste Kamer worden aangenomen. Over de vraag of een motie van wantrouwen ertoe dient te leiden dat de minister aftreedt bestaat verschil van mening in de literatuur. Moties van wantrouwen worden in de Eerste Kamer zelden ingediend tegen individuele bewindslieden. Hoewel de Eerste Kamer zich dus in de praktijk (de facto) bezighoudt met een laatste controle van wetgeving op degelijkheid en samenhang met andere wetten, heeft ze staatsrechtelijk (de jure) dezelfde bevoegdheden, met uitzondering van recht van amendement en het recht van initiatief waarvoor in de plaats een novelle kan worden ingediend ter aankondiging een wetsvoorstel te verwerpen als het ongewijzigd blijft. Een eventuele verandering is daarmee echter een nieuw voorstel, met het gebruikelijke verloop. Verkiezingen Anders dan de Tweede Kamer wordt de Eerste Kamer niet rechtstreeks door de Nederlandse bevolking gekozen, maar getrapt, namelijk door de leden van de Provinciale Staten en, vanaf 2019, tevens door de leden van de kiescolleges voor de Eerste Kamer. Sinds de grondwetsherziening van 1983 wordt de Eerste Kamer eens in de vier jaar gekozen. Dit gebeurt binnen drie maanden na de verkiezingen voor Provinciale Staten. De verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn in principe ook eens in de vier jaar, dus die voor de Eerste Kamer zijn in principe in een vast stadium van de zittingtermijn van de Tweede Kamer, bijvoorbeeld in 2019 halverwege. Dit verandert echter onder meer als een kabinet valt, omdat er dan vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn, maar niet voor de Eerste Kamer. Ontbinding Tot 1995 bepaalde de Grondwet dat de Eerste Kamer in het kader van de aanvaarding van een voorstel tot grondwetsherziening in eerste lezing net als de Tweede Kamer ontbonden moest worden. Door de invoering in 1983 van de gelijktijdige verkiezing van alle leden van de Eerste Kamer door Provinciale Staten (en sinds 2019 tevens door de kiescolleges voor de Eerste Kamer) heeft ontbinding van de Eerste Kamer doorgaans geen zin meer en is deze verplichting geschrapt. Om dezelfde reden vindt geen conflictontbinding meer plaats. Vervroegde ontbinding heeft sinds 1987 niet meer plaatsgevonden. Als de Eerste Kamer toch ontbonden zou worden, schrijft de Grondwet voor dat de zittingsduur van de nieuwgekozen kamer eindigt op het tijdstip waarop de zittingsduur van de ontbonden kamer zou zijn geëindigd, dit in verband met de koppeling van de Eerste Kamerverkiezingen aan die van de leden van de Provinciale Staten. In 1986 leidde dit ertoe dat de (in verband met een grondwetsherziening) nieuwgekozen Eerste Kamer slechts een jaar zou zitten. De Eerste Kamer is, naast ontbindingen vanwege een voorstel tot grondwetsherziening, in het verleden een aantal keren om andere redenen ontbonden geweest. Vijf keer hield dit verband met een wijziging van het kiessysteem: 1850: invoering van de Kieswet; 1888: uitbreiding van het aantal leden van 39 naar 50; 1923: invoering van een verkiezing in vier provinciale kiesgroepen en van een zittingstermijn van zes jaar; 1956 (II): uitbreiding van het aantal leden van 50 naar 75; 1983: invoering van gelijktijdige verkiezing van alle leden, spoedig volgend op de verkiezingen voor Provinciale Staten, en van een zittingstermijn van vier jaar. De ontbinding in 1904 hield verband met de verwerping door de overwegend liberale Eerste Kamer van een wetsvoorstel van het christelijke kabinet-Kuyper tot wijziging van de Hoger Onderwijswet, en leidde door het toen nog geldende kiessysteem (de samenstelling van Provinciale Staten was intussen veranderd) wel tot een andere samenstelling van de senaat, waarna het wetsvoorstel alsnog aanvaard werd. De ontbinding in 1946 was noodzakelijk omdat de zittingstermijn van alle leden inmiddels was verlopen; sinds 1937 waren door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog geen verkiezingen meer gehouden. Voorzitter De senatoren kiezen voor de duur van een zittingsperiode een voorzitter uit hun midden. De voorzitter van de Eerste Kamer is ook de voorzitter van de Verenigde Vergadering van de beide Kamers der Staten-Generaal. In die functie zit de Eerste Kamervoorzitter onder meer de plechtigheden op Prinsjesdag voor. Sinds 2 juli 2019 is Jan Anthonie Bruijn (VVD) voorzitter. Griffier De Eerste Kamer benoemt een griffier. Deze geeft leiding aan het ambtelijk apparaat dat de Kamer ten dienste staat. Sinds 2 oktober 2018 is dat Remco Nehmelman. Vergaderingen en commissies In de regel wordt alleen op dinsdag vergaderd. Bij uitzondering kan ook op maandagavond worden vergaderd, en bij hoge uitzondering op woensdag. Naast de plenaire vergaderingen kent de Eerste Kamer sinds 1950 diverse tijdelijke en vaste Kamercommissies. Openbaarheid De vergaderzaal van de Eerste Kamer heeft aan weerszijden een galerij waarop zich tribunes bevinden. Daarop kunnen maximaal 35 personen de vergadering volgen. Op de galerij rechts van de voorzitter bevinden zich plaatsen voor pers en publiek. Op de andere galerij bevinden zich plaatsen voor ambtenaren en fractiemedewerkers. Via internet wordt de plenaire vergadering van de Eerste Kamer live uitgezonden. Het is daarnaast mogelijk de plenaire debatten vanaf 9 juni 2015 (de eerste vergaderdag na de verkiezingen van 2015) achteraf terug te kijken. De verslagen van de debatten worden op internet gepubliceerd in de Handelingen. De voorlopige versie, "stenogram" genoemd, staat binnen enkele dagen op de site van de Eerste Kamer, de definitieve na enkele weken op overheid.nl. Kritiek Tegenstanders van de Eerste Kamer Vanwege de wijze van samenstelling van de Eerste Kamer is er kritiek op haar bestaan wegens haar weinig democratische basis. Als alternatief voor de huidige getrapte verkiezingen, nl. door de leden van de gezamenlijke Provinciale Staten en niet rechtstreeks door het volk, zouden directe verkiezingen door en uit het volk zoals dat bijvoorbeeld in de Verenigde Staten ook gebeurt, als een verdere democratisering van ons politieke bestel kunnen worden beschouwd. Verschillende partijen in de Nederlandse parlementaire geschiedenis hebben gepleit voor het opheffen van de Eerste Kamer. Voor de Tweede Wereldoorlog was de Bond van Christen-Socialisten hier voorstander van, tegenwoordig de SP, GroenLinks, D66, en de PVV. Nevenfuncties Leden van de Eerste Kamer hebben er een betrekking van één dag per week en doen er ander werk bij. Die functies in de rest van de week vormen zo hun echte werk. Hierdoor stemmen Eerste Kamerleden geregeld over wetsvoorstellen waar ze belang bij hebben vanwege hun nevenfunctie. Hier wordt wel tegenin gebracht dat het goed is als geluiden uit de samenleving, via nevenfuncties, in de Eerste Kamer doordringen. In 2019 heeft de Eerste Kamer een voorstel tot wijziging van het Reglement van Orde vastgesteld en Gedragscode integriteit Eerste Kamer vastgesteld. Toekomst Aanhangig in de Eerste Kamer is de Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake de verkiezing, de inrichting en samenstelling van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Het betreft het terugkeren naar de wijze van verkiezing van de leden van de Eerste Kamer die tot 1983 werd gebruikt. Hierbij wordt elke drie jaar de helft van de leden van de Eerste Kamer voor zes jaar gekozen. Europa Voor het Europese wetgevingsproces heeft de Eerste Kamer in beginsel dezelfde bevoegdheden als de Tweede Kamer: zij kan controle uitoefenen op de totstandkoming van Europese wet- en regelgeving. Voor alle Europese voorstellen die de Eerste Kamer in behandeling neemt worden digitale dossiers (e-dossiers) aangemaakt op Europapoort, de blauwe omgeving van de Eerste Kamer website. De Interparliamentary EU Information Exchange (IPEX) beoogt de uitwisseling van EU-gerelateerde informatie tussen nationale parlementen te vergemakkelijken en hierdoor interparlementaire samenwerking te ondersteunen. Zie ook Historische zetelverdeling Eerste Kamer Huidige samenstelling Eerste Kamer Tweekamerstelsel Lijst van politieke partijen in Nederland Nederlandse wet


text: Het Eurovisiesongfestival (Engels: Eurovision Song Contest, Frans: Concours Eurovision de la Chanson) is sinds 24 mei 1956 een jaarlijkse presentatie en competitie van liedjes en wordt uitgezonden op televisie door heel Europa; sinds 1967 wordt het festival ook in landen buiten Europa uitgezonden. Verder is het festival op het internet te volgen. Het festival heeft de naam te danken aan het Eurovision TV Distribution Network, een onderdeel van de Europese Radio-unie (EBU). Aan het songfestival kan ieder actief lid van de EBU meedoen, waardoor ook enkele landen die net buiten Europa liggen mee kunnen doen. Het betreft landen in Noord-Afrika, het Midden-Oosten en West-Azië. Sinds 2015 doet ook Australië mee aan het festival ondanks dat het geen lid is van de EBU. Geschiedenis Het eerste festival: 1956 Deelnemers: België Frankrijk Italië Luxemburg Nederland Bondsrepubliek Duitsland Zwitserland Het eerste songfestival, gebaseerd op het Italiaanse Festival van San Remo, was een geesteskind van de EBU. Het eerste festival vond plaats in 1956, toen zeven landen meededen, ieder met twee liedjes. Denemarken en Oostenrijk, werden gediskwalificeerd omdat hun aanmelding te laat binnenkwam. Het Verenigd Koninkrijk koos ervoor om niet mee te doen, omdat daar al het Festival of British Popular Songs werd georganiseerd. Refrain, gezongen door Lys Assia, die gastland Zwitserland vertegenwoordigde, was het winnende lied van het allereerste Eurovisiesongfestival. Nederland had de eer het allereerste lied ooit op het Songfestival te mogen brengen. Het was De vogels van Holland gezongen door Jetty Paerl. 1957-1959 In 1957 kwamen de drie "verloren landen" erbij, de komende jaren nog twee. Denemarken (1957) Oostenrijk (1957) Verenigd Koninkrijk (1957) Zweden (1958) Monaco (1959) Noorwegen wilde in 1959 ook meedoen, maar trok zich uiteindelijk terug. 1960-1969 Al snel groeide het aantal deelnemende landen verder. De volgende landen debuteerden in de jaren zestig: Noorwegen (1960) Finland (1961) Joegoslavië (1961) Spanje (1961) Portugal (1964) Ierland (1965) In 1968 werd het festival voor het eerst in kleur uitgezonden. In 1969 was het de eerste en enige keer dat er meerdere landen tegelijk wonnen: Frankrijk, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. 1970-1979 De volgende landen debuteerden in de jaren zeventig: Malta (1971) Israël (1973) Griekenland (1974) Turkije (1975) Sommige landen trokken zich weer terug. Denemarken deed tussen 1966 en 1978 niet mee omdat de Deense omroep het festival een toonbeeld van slechte smaak vond. In 1970 trokken de andere Scandinavische landen, Oostenrijk en Portugal zich eenmalig terug na het debacle van 1969, toen er op het festival in Madrid vier winnaars waren. Datzelfde festival werd geboycot door Oostenrijk, vanwege het regime van dictator Franco in Spanje. In 1976 wilde Liechtenstein meedoen, maar omdat het land niet over een eigen nationale omroep beschikt kon dat niet doorgaan. Eerst waren het vooral de traditionele chansons die het goed deden op het festival. In 1974 won de Zweedse groep ABBA met Waterloo, waarna deze band wereldberoemd werd. De intrede van popgroepen, en daarmee een stuk modernisering, was een feit. Waterloo werd in 2005 in het Deense Kopenhagen gekozen tot beste songfestivalhit aller tijden. Het festival in 1971 in Dublin zou in eerste instantie in zwart-wit worden uitgezonden, maar de BBC had genoeg geld om voor Ierland het festival in kleur uit te zenden. Na het festival van 1979 trok Monaco zich terug uit het festival. De eerstvolgende keer dat het land weer meedeed was 25 jaar later, in 2004. 1980-1989 In de jaren tachtig kwamen er ook weer nieuwe landen bij: Marokko (1980) Cyprus (1981) IJsland (1986) Marokko debuteerde in 1980 en eindigde op de voorlaatste plaats met 7 punten. Hierna keerde Marokko nooit meer terug naar het festival. 1990-1999 In de jaren negentig kwamen er wederom landen bij: Bosnië en Herzegovina (1993) Kroatië (1993) Slovenië (1993) Estland (1994) Hongarije (1994) Litouwen (1994) Polen (1994) Roemenië (1994) Rusland (1994) Slowakije (1994) Noord-Macedonië (1998) In 1992 waren er uiteindelijk 23 deelnemers, toen er zich nieuwe ontwikkelingen voordeden. Joegoslavië, of wat daarvan overbleef, zou voor de laatste keer deelnemen in 1992 met de zangeres Extra Nena. Op dat moment waren Slovenië en Kroatië reeds onafhankelijk en zonden het festival zelfstandig uit. Een flinke groep Oost-Europese landen die lid waren geworden van de EBU, wilde meedoen. Omdat 30 of meer landen op het songfestival iets te veel van het goede was, werd er na een proef met een voorronde voor "nieuwe" landen in 1993 in Ljubljana besloten tot een nieuw systeem, waarbij de landen die in de onderste posities eindigden - dit wisselde door de jaren heen tussen vijf en acht landen - een jaar moesten overslaan. Voor België leverde dit meteen in 1994 al een jaar bankzitten op, vanwege de laatste plaats voor Barbara Dex. In 1995 trof Nederland hetzelfde lot, doordat Willeke Alberti het jaar daarvoor flink onderuit was gegaan met de 23e plaats van 25 deelnemers. In 1993 deden Kroatië, Slovenië en Bosnië en Herzegovina voor het eerst als onafhankelijke landen mee, en in 1994 volgden Litouwen, Estland, Roemenië, Polen, Rusland, Slowakije en Hongarije, enkele jaren later gevolgd door Macedonië. In 1993 was het tevens het laatste jaar dat Luxemburg, 5-voudig winnaar van het Eurovisiesongfestival, zou deelnemen aan het festival, daar het niet zeker meer wist of het aan de financiële verplichtingen zou kunnen voldoen wanneer het het festival zou winnen. Hoewel Luxemburg een van de rijkste staten ter wereld is, is de Luxemburgse omroep die de publiekeomroepfunctie heeft — RTL Tele Letzebuerg – ondanks dat het onderdeel is van de grootste commerciële televisiegroep van Europa, maar van zeer bescheiden omvang. Italië liet het na 1997 – na al enkele jaren te hebben overgeslagen – afweten. De reden hiervoor is nooit officieel aangegeven, maar de nieuwe regel dat alle landen het festival voortaan live moesten uitzenden en de beperkte reclamemogelijkheden zouden hierbij een rol kunnen hebben gespeeld. Daarbij is het songfestival bij het Italiaanse publiek vrij onbekend en verre van populair. Het evenement is daarom voor de Italiaanse omroep RAI commercieel veel minder interessant dan het nationale San Remo-festival. Overigens werd het afvalsysteem na enkele jaren tijdelijk (1997-2001) vervangen door een systeem waarbij de landen met het laagste puntengemiddelde over de laatste vijf jaar afvielen. In 1996 was er een interne voorronde waaraan alle landen die dat wensten mee mochten doen. Toen echter Duitsland, een van de grootste financiële ondersteuners van het festival, hierbij afviel werd besloten dat de vier landen die het meest bijdragen (naast Duitsland ook Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) elk jaar mochten deelnemen, ongeacht hun resultaten. Deze regel werd overigens pas in 1999 van kracht en geldt nog steeds, maar kwam in het geding na het festival van 2005 toen deze landen de vier slechtste resultaten behaalden. Vanaf 1997 ging het songfestival verder met zijn tijd mee. Beslisten hiervoor de jury's (bestaande uit een mix van vakmensen en mensen die juist niets met de muziekwereld te maken hadden) over de te geven punten, vanaf nu waren het de mensen thuis die door middel van televoting per telefoon, en later ook per sms, de winnaar konden aanduiden. In 1997 kon dit in slechts vijf landen, maar in 1998 deden bijna alle deelnemende landen hieraan mee, en sinds 2004 is televoting verplicht in alle landen. 2000-2009 De volgende landen debuteerden in het eerste decennium van de 21e eeuw: Letland (2000) Oekraïne (2003) Andorra (2004) Albanië (2004) Wit-Rusland (2004) Servië en Montenegro (2004) Bulgarije (2005) Moldavië (2005) Armenië (2006) Georgië (2007) Montenegro (2007) Servië (2007) Tsjechië (2007) Azerbeidzjan (2008) San Marino (2008) In 2004 was er opnieuw een golf van nieuwe deelnemers en ook Monaco kwam na een lange afwezigheid weer terug. Om dit mogelijk te maken werd het reglement grondig herzien. Voortaan zou er een voorronde komen, enkele dagen voor het festival, waaruit de 10 beste liedjes zouden doorstoten naar de grote finale. De landen die het voorafgaande jaar bij de beste 10 waren geëindigd kregen gegarandeerde toegang tot de finale. Het festival van 2004 werd gehouden op 12 en 15 mei in de Turkse stad Istanboel en gepresenteerd door Meltem Cumbul en Korhan Abay. Winnares was de Oekraïense zangeres Ruslana met Wild dances. Opvallend is dat sinds de winnaar bepaald wordt door televoting, het visuele aspect, of de act, meer dan ooit van belang lijkt te zijn. 2004 was wat dat aangaat geen uitzondering: het winnende nummer werd gebracht met een wervelende dansshow. Nederland en België eindigden op dit songfestival in de lagere regionen (respectievelijk 20e en 22e plaats op 24 deelnemers in de finale) en moesten derhalve in 2005 aan de voorronde deelnemen. Het festival in 2005 vond plaats in Kiev op 19 en 21 mei. Het was meteen ook een jubileum, namelijk het 50ste Eurovisiesongfestival. Het evenement werd gewonnen door de Griekse Elena Paparizou met het nummer My number one. Wederom waren er nieuwe deelnemende landen (zie boven). Hongarije was na een afwezigheid van 7 jaar weer terug. Libanon zou eigenlijk het derde debuterende land zijn, met het hooggeprezen Franse liedje Quand tout s'enfuit met zangeres Aline Lahoud, maar Libanon wilde het liedje van Israël niet uitzenden omdat de Libanese omroep hier wettelijk niet toe gerechtigd is (zie ook: Libanon en het Eurovisiesongfestival). Volgens de reglementen echter moeten de deelnemende landen alle andere bijdragen uitzenden, zowel in de halve finale als in de finale. Ook Tsjechië zou voor het eerst deelnemen, maar liet reeds voor de diskwalificatie van Libanon verstek gaan. Daardoor was het aantal deelnemers uiteindelijk 39, een recordaantal. Op 22 oktober 2005 was er een 2,5 uur durende jubileumuitzending 50 jaar Eurovisiesongfestival vanuit Kopenhagen, waarbij enkele ex-deelnemers waaronder Johnny Logan en Dana International optraden. De Zweedse groep ABBA won dit festival met hun lied Waterloo. Waterloo was in 1974 het winnende liedje van het Eurovisiesongfestival. Ook in 2006 in Athene was er een debuterend land: Armenië. Dat land scoorde meteen een 8e plek en daarmee een direct ticket naar de finale van 2007. Winnaar werd de Finse band Lordi. Dit was de eerste keer dat Finland het festival won. Georgië zou dit jaar tevens een nieuwkomer zijn, maar de Georgische omroep gaf aan niet te kunnen voldoen aan de participatiekosten van € 50 000. Oostenrijk trok zich in 2006 terug omdat men het festival niet meer vindt passen bij de huidige Oostenrijkse muziekwereld. Voor meer over dit festival van 2006, zie: Eurovisiesongfestival 2006. In 2007 deed Georgië wel mee. Ook Tsjechië (zie ook: Tsjechië en het Eurovisiesongfestival) debuteerde in 2007. In 2007 kwamen ook Oostenrijk en Hongarije terug op het podium in Helsinki. Voor 2008 toonde San Marino interesse om te debuteren. Italië wilde in 2008 na 10 jaar afwezigheid terugkeren. In 2007 won Servië het Eurovisiesongfestival. Op deze manier bleef de traditie van de 21e eeuw overeind: telkens won een land voor de eerste keer. De editie van 2008 vond plaats in Belgrado, Servië. Voor het eerst in de geschiedenis werden er twee halve finales gehouden: de eerste op dinsdag 20 mei, de tweede op donderdag 22 mei. De finale werd gehouden op 24 mei en werd gewonnen door Rusland. Zanger Dima Bilan, die al eerder namens Rusland meedeed, won met het nummer Believe. Voor de editie van 2009 in Moskou werd opnieuw een jury ingevoerd, die voor de helft van het totale aantal punten ging meetellen (de andere helft blijft het resultaat van televoting). Winnaar werd Alexander Rybak. Met Fairytale haalde hij 387 punten, de hoogste score tot er in 2016 een nieuwe puntentelling kwam waarbij landen twee keer 12 punten mogen uitdelen. 2010-2019 Australië deed op het Eurovisiesongfestival in 2015 voor het eerst mee. 2010 Het optreden van Spanje werd tijdens de act door Jimmy Jump verstoord, een Spanjaard die erom bekendstaat grote publieke evenementen te verstoren. Bij het songfestival ging hij tussen de dansers zitten en deed een halve minuut met de act mee. Al snel werd hij van het podium verwijderd. Als gevolg hiervan werd aan het einde van de reeks liedjes een herkansing voor de Spaanse inzending toegestaan. Jump kreeg voor deze verstoring een boete van 15.000 Noorse kronen. De uiteindelijke winnaar van deze editie was Lena met het nummer Satellite, voor Duitsland. 2011 met 43 landen Italië keerde na 13 jaar afwezigheid terug. Ook Hongarije, Oostenrijk en San Marino keerden terug. 43 landen was een evenaring van het record uit 2008. Voor de eerste keer werd van een vertigoshot gebruikgemaakt, tijdens de opening. Azerbeidzjan won deze editie met Running scared van Ell & Nikki. 2012 met 42 landen Polen en Armenië waren afwezig, maar Montenegro was er voor het eerst sinds 2009 weer bij. De inzending van Zweden, Loreens Euphoria, won deze editie. Voor het eerst werd het vertigoshot tijdens een optreden gebruikt, de groep Izabo uit Israël. 2013 met 39 landen Deze editie werd gewonnen door Denemarken met het nummer Only teardrops van Emmelie de Forest. 2014 met 37 landen Oostenrijk won met Conchita Wurst en diens Rise like a phoenix. 2015 met 40 landen Er deden drie landen meer mee dan met de editie van het jaar daarvoor. Het motto Building Bridges werd in praktijk gebracht door het uitnodigen van Australië dat jaar. Verder keerde Tsjechië voor het eerst sinds 2009 terug naar het liedjesfestijn terwijl Oekraïne voor het eerst sinds 2003 niet deelnam. Cyprus en Servië namen na een jaar van afwezigheid ook weer deel. China zond het festival voor de eerste keer uit. Zweden won met het lied Heroes, gezongen door Måns Zelmerlöw. 2016 met 42 landen Er zouden eerst 43 landen meedoen, maar Roemenië werd een paar weken voor het festival gediskwalificeerd. Portugal trok zich terug en Bosnië en Herzegovina, Bulgarije, Kroatië en Oekraïne maakten hun rentree. Australië keerde terug als reguliere deelnemer, waardoor het deze keer in een halve finale moest strijden om een finaleplaats te bemachtigen. Het werd in de finale tweede. Winnaar werd Oekraïne, met het door Jamala gezongen lied 1944. 2017 met 42 landen De Russische zangeres Joelia Samojlova kreeg een inreisverbod voor Oekraïne opgelegd, omdat zij na de annexatie van de Krim in 2014 een concert op het schiereiland de Krim had gegeven, terwijl ze daar vanuit Rusland was binnengekomen, wat voor Oekraïne illegaal is. Vanwege dit incident trok Rusland zich terug, Bosnië en Herzegovina daarna ook. Portugal en Roemenië deden wel mee, waardoor de teller weer op 42 landen kwam. De winnaar van 2017 werd Portugal, met Amar pelos dois van Salvador Sobral. 2018 met 43 landen Rusland keerde terug op het festival na het verbod op deelname van Joelia Samojlova in 2017. Israël won het festival voor de vierde keer, vertegenwoordigd door Netta Barzilai met het nummer Toy. 2019 met 41 landen Bulgarije trok zich terug om financiële redenen. Ondanks dat Oekraïne een kandidaat geselecteerd had, trok het land zich terug. Nederland won het festival, na 44 jaar, voor de vijfde keer, dankzij Duncan Laurence en zijn nummer Arcade. 2020-2023 2020 met 41 landen Bulgarije en Oekraïne keerden terug voor deze editie van het songfestival, terwijl Hongarije en Montenegro zich terugtrokken. Deze editie werd afgelast wegens de coronapandemie. Wel werd op de geplande finaleavond als alternatief de show Eurovision: Europe Shine a Light uitgezonden. In de uitzending waren videoclips te zien van de aan het Eurovisiesongfestival 2020 deelnemende acts. 2021 met 39 landen In eerste instantie zouden er 40 landen meedoen, aangezien Armenië zich terugtrok voor deze editie. Wit-Rusland zou ook meedoen met het lied Ja nautsjoe tebja, maar omdat het een politieke boodschap bevatte met steun voor de Wit-Russische president moest er een ander liedje komen. Aangezien Wit-Rusland geen ander liedje stuurde dat wel met de regels overeenkwam, werd het op 26 maart 2021 officieel gediskwalificeerd. Italië won het in Rotterdam Ahoy georganiseerde festival, met het nummer Zitti e buoni van de groep Måneskin, die na de overwinning internationaal doorbrak. Frankrijk werd tweede, Zwitserland werd derde. 2022 met 40 landen Armenië en Montenegro keren na twee jaar afwezigheid terug. In eerste instantie zou Rusland ook deelnemen, maar op 25 februari 2022 sloot de EBU Rusland uit van deelname vanwege de Russische invasie van Oekraïne die het land de vorige dag was begonnen. In de finale op 14 mei won de band Kalush Orchestra namens Oekraïne met het lied Stefania. 2023 met 37 landen Wegens de Russische invasie van Oekraïne kon het festival niet in Oekraïne plaatsvinden. De nummer twee van 2022, het Verenigd Koninkrijk, nam de organisatie op zich. Dit gebeurde in samenwerking met de Oekraïense omroep. Om financiële redenen trokken Bulgarije, Montenegro en Noord-Macedonië zich terug. Uiteindelijk won voor Zweden Loreen met het nummer Tattoo, waardoor zij de tweede deelnemer werd die twee keer het festival won. 2024 Dit opkomende festival zal plaatsvinden in Malmö, Zweden. Luxemburg zal voor het eerst sinds 1993 weer op het festival aantreden. Format Het Eurovisiesongfestival bestaat sinds 2004 uit 1 halve en sinds 2008 2 halve finales, gevolgd door een finale waaraan maximaal 26 landen mee kunnen doen. De enige uitzondering hierop was 2015, toen Australië voor het eerst meedeed en voor de gelegenheid meteen in de finale stond, waardoor er 27 finalisten waren. Sinds 2004 moeten de meeste landen zich eerst kwalificeren uit een halve finale. Alle shows moeten live worden uitgezonden door de deelnemende omroepen. Voor elk land mag één artiest met één lied meedoen, en treed dat live op in de shows waaraan dat land meedoet. Na die optredens komen intervalacts, waarna de punten en uiteindelijk de winnaar wordt bekendgemaakt. Voordat de show begint klinkt de prelude van het door Marc-Antoine Charpentier gecomponeerde Te Deum. Regels Aantal liedjes Behalve bij het eerste festival, toen slechts zeven landen deelnamen, dingt per land één liedje mee. Vanwege een groeiend aantal potentiële deelnemers is sinds 1993 gezocht naar verschillende manieren om het aantal deelnemers te beperken, zodat ook de landen uit het voormalige Oostblok, die zich vanaf dat jaar aanmeldden, mee konden doen zonder dat het programma te lang werd. Een liedje mag niet langer duren dan drie minuten. Uitvoerende(n) Het huidige reglement geeft aan dat per land maximaal zes uitvoerders op het podium mogen staan. Die moeten uiterlijk op 31 december van het jaar van deelname minimaal 16 jaar oud zijn. Er is geen restrictie voor wat betreft hun nationaliteit, zodat bijvoorbeeld de Canadese Céline Dion Zwitserland kon vertegenwoordigen en de vijf winnaars voor Luxemburg geen van allen geboren zijn in dat land. Ook Monaco nam vaak de toevlucht tot buitenlandse artiesten. In de periode van 1973 tot en met 1976 en vanaf 1999 is het toegestaan in elke willekeurige taal te zingen. Veel landen kiezen sindsdien voor het Engels omdat men vindt dat men in deze taal het publiek beter kan bereiken. Artiesten die meer dan eenmaal deelnamen zijn: Lys Assia (Zwitserland), Fud Leclerc (België), Bob Benny (België), Jacques Raymond (België), Louis Neefs (België), Peter, Sue & Marc (Zwitserland), Sandra Reemer (Nederland), Maggie MacNeal (Nederland), Anne-Marie David (Luxemburg / Frankrijk), Corry Brokken (Nederland), Edsilia Rombley (Nederland), Carola (Zweden), Jahn Teigen (Noorwegen), Domenico Modugno (Italië), Hot Eyes (Denemarken), Dana International (Israël), Elena Paparizou (Griekenland), Ireen Sheer (Duitsland / Luxemburg), Katja Ebstein (Duitsland), Lena Meyer-Landrut (Duitsland), Kirsti Sparboe (Noorwegen), Romuald (Luxemburg / Monaco), Tommy Seebach (Denemarken), Udo Jürgens (Oostenrijk), Şebnem Paker (Turkije), Wind (Duitsland), Chiara Siracusa (Malta), Karolina Gočeva (Noord-Macedonië), Ich Troje (Polen), Anna Vissi (Griekenland / Cyprus), Evridiki (Cyprus), Elpida (Griekenland/Cyprus), Koit Toome (Estland), Omar Naber (Slovenië), Cliff Richard (Verenigd Koninkrijk), Selma Björnsdóttir (IJsland), Charlotte Perrelli (Zweden), Dima Bilan (Rusland), Gigliola Cinquetti (Italië), Feminnem (Bosnië-Herzegovina / Kroatië), The Swarbriggs (Ierland), Johnny Logan (Ierland), Linda Martin (Ierland), Kaliopi (Noord-Macedonië), Sakis Rouvas (Griekenland), Niamh Kavanagh (Ierland), Jedward (Ierland), Valentina Monetta (San Marino), Laura Põldvere (Estland), SunStroke Project (Moldavië), Vicky Leandros (Luxemburg), Alexander Rybak (Noorwegen), Waylon (Nederland), Serhat (San Marino), Sergej Lazarev (Rusland), Zdob și Zdub (Moldavië), Senhit (San Marino), Sanja Vučić (Servië), Natalia Gordienko (Moldavië), Katri Helena (Finland), Elitsa Todorova (Bulgarije), Stojan Jankoelov (Bulgarije), Tamara Todevska (Noord-Macedonië), Mahmood (Italië), Marco Mengoni (Italië), Monika Linkytė (Litouwen), Pasha Parfeny (Moldavië), en Loreen (Zweden). Deelnemende landen De volgende landen nemen anno 2023 actief deel aan het Eurovisiesongfestival: De volgende landen hebben in het verleden deelgenomen: Grote Vijf Een aantal landen komt, onafhankelijk van hun eindplaats in de finale van het voorgaande festival, automatisch in de finale. Deze landen hoeven dus niet aan te treden tijdens een van de halve finales. Bij de oprichting van de zogenoemde Grote Vier in 2000 bestond die uit Frankrijk, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Zij danken hun gegarandeerde finaleplaats aan hun financiële steun aan het festival. In 2011 werd Italië aan dit gezelschap toegevoegd, waardoor de Grote Vier, de Grote Vijf werd. In 2015 mocht Australië, waar het Eurovisiesongfestival wordt uitgezonden en populair is, ter ere van het zestigjarig jubileum van het festival meedoen aan het Eurovisiesongfestival. Het land nam direct plaats in de finale. Australië zou aanvankelijk alleen een volgende keer mogen meedoen als ze in 2015 zouden winnen. Hoewel ze vijfde werden, deden ze vanaf dat jaar toch telkens mee. Nu moest het land echter wél eerst in de halve finale aantreden. Jury Internationaal proces De winnaar van het festival wordt bepaald door het geven van punten door ieder deelnemend land aan hun tien favoriete liedjes. Elk land geeft de punten verplicht door middel van 50% televoting en 50% vakjury's. De deelnemers treden hiertoe twee keer op, één keer voor de vakjury's en één keer voor de tv-kijkers; de vakjury's beoordelen de deelnemers een dag eerder dan de kijkers, tijdens een speciale "juryshow". Iedere kijker kan tijdens de tv-uitzending telefonisch of via sms op het liedje van zijn of haar voorkeur stemmen. Deelnemende landen mogen niet op zichzelf stemmen. Ook de vakjury's mogen geen punten geven aan hun eigen land. De kritiek hierop is dat de stemmen van kleine landen net zo zwaar wegen als van grote landen terwijl er minder mensen hebben gestemd. Van 1975 tot en met 2015 gaf elk land een set van 1 t/m 8, 10 en 12 punten, vanaf 2016 zijn dit twee sets punten. Voor 1975 waren er verschillende manieren waarop de punten werden verdeeld. De presentatoren roepen de juryvoorzitter van elk land via een satellietverbinding op. Deze geeft de punten door. Tot en met 2003 herhaalden de presentatoren de punten in het Frans en Engels, via de vaste structuur land, aantal punten. Dat gebeurde eerst in de taal waarin de punten werden gegeven en vervolgens opnieuw in de andere taal. In 2004 en 2005 herhaalden de presentatoren de punten alleen in de andere taal dan waarin de punten zijn gegeven. Om de duur van de puntentelling te beperken wordt sinds 2006 slechts de top drie en sinds 2016 slechts de winnaar van de vakjury door de woordvoerder van de vakjury gegeven. De overige punten verschijnen direct op het score-overzicht. Daarna verschijnen de punten van de televoting op het score-overzicht. Van 2016 tot 2018 werd als eerste het land genoemd met het laagst aantal punten, en zo door tot het land met de meeste punten van de televoting. Vanaf 2019 wordt van onderaan het scorebord naar boven de punten gegeven. Dus eerst het land dat laatste staat, de winnaar van de jurypunten krijgt als laatste de punten van het publiek. Landnamen Bij het noemen van de punten hanteert men een internationale Engelse of Franse naam voor het land. Sinds 1997 is het verplicht om Nederland als The Netherlands (of Pays-Bas) aan te duiden. Dit voorkomt verwarring tussen Poland en Holland. Noord-Macedonië moest tot en met 2018 vanwege een meningsverschil met Griekenland aangeduid worden met zijn toenmalige volledige naam, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (Former Yugoslav Republic of Macedonia of Ancienne république yougoslave de Macédoine). Nul punten Het komt zelden voor dat een deelnemend land zonder punten blijft. Indien dit wel gebeurt, wordt dit aangeduid met de term nul points. Onder andere de volgende landen behaalden nul points: In 1962 kregen De Spelbrekers geen punt voor Nederland; een jaar later bleef Annie Palmen met lege handen zitten. De Belg Fud Leclerc kreeg geen punten voor zijn inzending in 1962. Ook Lize Marke kreeg in 1965 niets voor haar Belgische inzending. In 1962 bleven naast België en Nederland de punten ook uit voor Oostenrijk en Spanje. In 1978 bleef Jahn Teigen puntloos voor Noorwegen. In 2003 kreeg het duo Jemini voor het Verenigd Koninkrijk "nil points", wat voor consternatie in eigen land zorgde. Piero Esteriore & The MusicStars konden in de halve finale van 2004 in Istanboel geen punten bemachtigen voor Zwitserland. Gipsy.cz kon in de eerste halve finale van 2009 in Moskou geen punten bemachtigen voor Tsjechië. In 2015 kregen zowel Ann Sophie (Duitsland) als The Makemakes (Oostenrijk) geen enkel punt. Duitsland werd toch laatste, doordat het lied later op de avond ten gehore werd gebracht. 2015 was het enige jaar waarin het land waar het festival plaatsvond nul punten kreeg. In 2021 kreeg James Newman (Verenigd Koninkrijk) eerst geen punten van de vakjury en vervolgens ook niet van de publieke stemming. Hierdoor behaalde de act nul punten in totaal. Er zijn in totaal 39 liedjes geweest die geen punten hebben gekregen. Noorwegen en Oostenrijk overkwam dit allebei vier keer en die zijn daarmee recordhouders. Organisatie De eer van het organiseren van het Eurovisiesongfestival gaat naar de winnaar van het voorgaande jaar. Uitzondering hierop waren de festivals van 1957, 1960, 1963, 1972, 1974, 1980 en 2023. De festivalfinale wordt half mei (maar in vroeger jaren ook wel begin mei of eind mei of in maart of april) op zaterdagavond om 21 uur Midden-Europese Tijd live uitgezonden. Bij landen met West-Europese Tijd is dit dan om 20.00 uur en in landen met Oost-Europese Tijd om 22.00 uur. Het festival van 2012 in Azerbeidzjan werd door het lokale tijdsverschil van 3 uur met de Midden-Europese tijd daar daadwerkelijk uitgezonden op zondagnacht vanaf 0.00 uur waarbij de puntentelling en de winnaar pas ver na 3 uur plaatselijke tijd bekend werden. De later ingevoerde halve finales starten eveneens om 21 uur, op dinsdag en donderdag. Soms wordt gesuggereerd dat sommige landen kansloze deelnemers sturen omdat de kosten van het songfestival voor de organiserende omroep te hoog zouden zijn. Vele popgroepen en -zangers begonnen hun carrière met deelname aan het songfestival. Prijzen Naast het winnen van het Eurovisiesongfestival zijn er sinds 2002 nog de Marcel Bezençon Awards te winnen, vernoemd naar de bedenker van het festival. Press Award - bepaald door de geaccrediteerde media en pers. Artistic Award - bepaald door de commentators van de deelnemende landen (tot en met 2009 door de oud-deelnemers van het festival) Composer Award - bepaald door de componisten en tekstschrijvers van de liedjes van het betreffende jaar Op internet worden diverse officieuze prijzen uitgereikt. De bekendste is de intussen opgedoekte Barbara Dex Award voor slechtste kleding. Winnaars Het Eurovisiesongfestival is zeven keer gewonnen door zowel Ierland als Zweden, die zijn daarmee samen recordhouder. Frankrijk, Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk wonnen elk vijf keer. België won het festival in 1986, met J'aime la vie van Sandra Kim. Nederland won met Net als toen door Corry Brokken (1957), Een beetje door Teddy Scholten (1959), De troubadour door Lenny Kuhr (1969, gedeelde winst), Ding-a-dong door Teach-In (1975) en Arcade van Duncan Laurence (2019). Van de landen die al meer dan 30 keer deelnamen wachten Cyprus, Malta en IJsland nog altijd op hun eerste overwinning. De succesvolste artiest is Johnny Logan. Hij won driemaal het songfestival voor Ierland, waarvan twee keer als vertolker. De derde overwinning behaalde hij als tekstschrijver. Loreen won namens Zweden de edities van 2012 en 2023. De eveneens Ierse Brendan Graham en de Noorse Rolf Løvland componeerden beiden twee winnende liedjes. De Nederlander Willy van Hemert schreef twee keer een winnende tekst. {| class="wikitable" !Jaar !Winnend land !Artiest !Lied !Taal !Landen !Finale !Plaats |- | 1956 | | Lys Assia | Refrain | Frans | 7 | 24 mei 1956 | Lugano |- | 1957 | | Corry Brokken | Net als toen | Nederlands | 10 | 3 maart 1957 | Frankfurt am Main |- | 1958 | | André Claveau | Dors, mon amour | Frans | 10 | 12 maart 1958 | Hilversum |- | 1959 | | Teddy Scholten | 'n Beetje | Nederlands | 11 | 11 maart 1959 | Cannes |- | 1960 | | Jacqueline Boyer | Tom Pillibi | Frans | 13 | 29 maart 1960 | Londen |- | 1961 | | Jean-Claude Pascal | Nous les amoureux | Frans | 16 | 18 maart 1961 | Cannes |- | 1962 | | Isabelle Aubret | Un premier amour | Frans | 16 | 18 maart 1962 | Luxemburg |- | 1963 | | Grethe & Jørgen Ingmann | Dansevise | Deens | 16 | 23 maart 1963 | Londen |- | 1964 | | Gigliola Cinquetti | Non ho l'età | Italiaans | 16 | 21 maart 1964 | Kopenhagen |- | 1965 | | France Gall | Poupée de cire, poupée de son | Frans | 18 | 20 maart 1965 | Napels |- | 1966 | | Udo Jürgens | Merci chérie | Duits | 18 | 5 maart 1966 | Luxemburg |- | 1967 | | Sandie Shaw | Puppet on a string | Engels | 17 | 8 april 1967 | Wenen |- | 1968 | Spanje | Massiel | La la la | Spaans | 17 | 6 april 1968 | Londen |- | 1969 | Spanje | Frida BoccaraLenny KuhrSaloméLulu | Un jour, un enfantDe troubadourVivo cantandoBoom bang-a-bang | FransNederlandsSpaansEngels | 16 | 29 maart 1969 | Madrid |- | 1970 | | Dana | All kinds of everything | Engels | 12 | 21 maart 1970 | Amsterdam |- | 1971 | | Séverine | Un banc, un arbre, une rue | Frans | 18 | 3 april 1971 | Dublin |- | 1972 | | Vicky Leandros | Après toi | Frans | 18 | 25 maart 1972 | Edinburgh |- | 1973 | | Anne-Marie David | Tu te reconnaîtras | Frans | 17 | 7 april 1973 | Luxemburg |- | 1974 | | ABBA | Waterloo | Engels | 17 | 6 april 1974 | Brighton |- | 1975 | | Teach-In | Ding-a-dong | Engels | 19 | 22 maart 1975 | Stockholm |- | 1976 | | Brotherhood of Man | Save your kisses for me | Engels | 18 | 3 april 1976 | Den Haag |- | 1977 | | Marie Myriam | L'oiseau et l'enfant | Frans | 18 | 7 mei 1977 | Londen |- | 1978 | | Izhar Cohen & The Alphabeta | A-ba-ni-bi | Hebreeuws | 20 | 22 april 1978 | Parijs |- | 1979 | | Gali Atari & Milk & Honey | Hallelujah | Hebreeuws | 19 | 31 maart 1979 | Jeruzalem |- | 1980 | | Johnny Logan | What's another year | Engels | 19 | 19 april 1980 | Den Haag |- | 1981 | | Bucks Fizz | Making your mind up | Engels | 20 | 4 april 1981 | Dublin |- | 1982 | | Nicole | Ein bißchen Frieden | Duits | 18 | 24 april 1982 | Harrogate |- | 1983 | | Corinne Hermès | Si la vie est cadeau | Frans | 20 | 23 april 1983 | München |- | 1984 | | Herreys | Diggi-loo diggi-ley | Zweeds | 19 | 5 mei 1984 | Luxemburg |- | 1985 | | Bobbysocks | La det swinge | Noors | 19 | 4 mei 1985 | Göteborg |- | 1986 | | Sandra Kim | J'aime la vie | Frans | 20 | 3 mei 1986 | Bergen |- | 1987 | | Johnny Logan | Hold me now | Engels | 22 | 9 mei 1987 | Brussel |- | 1988 | | Céline Dion | Ne partez pas sans moi | Frans | 21 | 30 april 1988 | Dublin |- | 1989 | | Riva | Rock me | Servo-Kroatisch | 22 | 6 mei 1989 | Lausanne |- | 1990 | | Toto Cutugno | Insieme: 1992 | Italiaans | 22 | 5 mei 1990 | Zagreb |- | 1991 | | Carola | Fångad av en stormvind | Zweeds | 22 | 4 mei 1991 | Rome |- | 1992 | | Linda Martin | Why me? | Engels | 23 | 9 mei 1992 | Malmö |- | 1993 | | Niamh Kavanagh | In your eyes | Engels | 25 | 15 mei 1993 | Millstreet |- | 1994 | | Paul Harrington & Charlie McGettigan | Rock 'n' roll kids | Engels | 25 | 30 april 1994 | Dublin |- | 1995 | | Secret Garden | Nocturne | Noors | 23 | 13 mei 1995 | Dublin |- | 1996 | | Eimear Quinn | The voice | Engels | 23 | 18 mei 1996 | Oslo |- | 1997 | | Katrina & the Waves | Love shine a light | Engels | 25 | 3 mei 1997 | Dublin |- | 1998 | | Dana International | Diva | Hebreeuws | 25 | 9 mei 1998 | Birmingham |- | 1999 | | Charlotte Nilsson | Take me to your heaven | Engels | 23 | 29 mei 1999 | Jeruzalem |- | 2000 | | Olsen Brothers | Fly on the wings of love | Engels | 24 | 13 mei 2000 | Stockholm |- | 2001 | | Tanel Padar & Dave Benton & 2XL | Everybody | Engels | 23 | 12 mei 2001 | Kopenhagen |- | 2002 | | Marie N | I wanna | Engels | 24 | 25 mei 2002 | Tallinn |- | 2003 | | Sertab Erener | Everyway that I can | Engels | 26 | 24 mei 2003 | Riga |- | 2004 | | Ruslana | Wild dances | Engels en Oekraïens | 36 | 15 mei 2004 | Istanboel |- | 2005 | | Elena Paparizou | My number one | Engels | 39 | 21 mei 2005 | Kiev |- | 2006 | | Lordi | Hard rock hallelujah | Engels | 37 | 20 mei 2006 | Athene |- | 2007 | Servië | Marija Šerifović | Molitva | Servisch | 42 | 12 mei 2007 | Helsinki |- | 2008 | | Dima Bilan | Believe | Engels | 43 | 24 mei 2008 | Belgrado |- | 2009 | | Alexander Rybak | Fairytale | Engels | 42 | 16 mei 2009 | Moskou |- | 2010 | | Lena | Satellite | Engels | 39 | 29 mei 2010 | Oslo |- | 2011 | | Ell & Nikki | Running scared | Engels | 43 | 14 mei 2011 | Düsseldorf |- | 2012 | | Loreen | Euphoria | Engels | 42 | 26 mei 2012 | Bakoe |- | 2013 | | Emmelie de Forest | Only teardrops | Engels | 39 | 18 mei 2013 | Malmö |- | 2014 | | Conchita Wurst | Rise like a phoenix | Engels | 37 | 10 mei 2014 | Kopenhagen |- | 2015 | | Måns Zelmerlöw | Heroes | Engels | 40 | 23 mei 2015 | Wenen |- | 2016 | | Jamala | 1944 | Engels en Krim-Tataars | 42 | 14 mei 2016 | Stockholm |- | 2017 | | Salvador Sobral | Amar pelos dois | Portugees | 42 | 13 mei 2017 | Kiev |- | 2018 | | Netta Barzilai | Toy| Engels | 43 | 12 mei 2018 | Lissabon |- | 2019 | | Duncan Laurence | Arcade| Engels | 41 | 18 mei 2019 | Tel Aviv |- |2020 |colspan="7" align=center | Afgelast wegens de COVID-19-pandemie |- |2021 | | Måneskin | Zitti e buoni| Italiaans | 39 | 22 mei 2021 | Rotterdam |- |2022 | | Kalush Orchestra | Stefania| Oekraïens | 40 | 14 mei 2022 | Turijn |- |2023 | | Loreen | Tattoo| Engels | 37 | 13 mei 2023 | Liverpool |} Aantal overwinningen en georganiseerde festivals Deelnemende landen Officiële discografie Sinds 2000 brengt de organisatie van het Eurovisiesongfestival een cd uit met alle inzendingen van het betreffende jaar. Met ingang van 2004 verschijnt er tevens een dvd met opnames van de televisie-uitzendingen van het Eurovisiesongfestival. Belgische inzendingen België doet net als Nederland vanaf het eerste jaar mee, en moest alleen in 1994, 1997 en 2001 verstek laten gaan, vanwege slechte resultaten in de voorafgaande jaren. De Belgische inzending wordt elk jaar afwisselend aangeduid of gekozen door de Vlaamse omroep (VRT) en de Franstalige omroep (RTBF). Waar de RTBF al eens zorgde voor een Belgische winst dankzij Sandra Kim, is het beste resultaat behaald door de Nederlandstalige omroep een zesde plaats, door Bob Benny (1959) met het liedje Hou toch van mij en wederom door Tom Dice in 2010 met Me and my guitar. Nederlandse inzendingen Nederland doet sinds 1956 mee aan het songfestival. In 1985 en 1991 besloot de NOS niet mee te doen aan het festival, omdat dit plaatsvond op 4 mei, de dag van de Dodenherdenking. In 1991 werd het om die reden vervangen door Malta, dat later besloot om vaker mee te doen. Vanwege slechte resultaten in het voorafgaande jaar was Nederland er in 1995 en 2002 ook niet bij. De Nederlandse inzending wordt vaak, maar niet altijd, gekozen via het Nationaal Songfestival. Sinds 2013 wordt na een periode van slechte resultaten de deelnemer intern gekozen. In 1986 werd het Eurovisiesongfestival uitgezonden door Veronica, toen nog een publieke omroep. Het Nationaal Songfestival werd dat jaar wel door de NOS verzorgd. Nationaal Songfestival De Nederlandse voorronde voor het Eurovisiesongfestival is getiteld het Nationaal Songfestival. In 1956 werd deze voorronde voor het eerst gehouden. In de loop der jaren werd er voor vele verschillende formats gekozen om de Nederlandse inzending te bepalen. Sinds 2013 wordt er geen voorronde meer gehouden, maar wordt zowel de artiest als het lied intern gekozen. Ook in het verleden is dit incidenteel gebeurd. Afgeleide festivals Van het Eurovisiesongfestival zijn diverse andere festivals afgeleid. Voorbeelden hiervan zijn het ABU TV Song Festival, het Türkvizyonsongfestival, All For One Caribbean en het Bundesvision Song Contest. Junior Eurovisiesongfestival Sinds 2003 wordt er ook een Eurovisiesongfestival voor kinderen gehouden: het Junior Eurovisiesongfestival. Denemarken organiseerde in 2000 en 2001 De unges melodi grand prix, dat uitgroeide tot het Melodi Grand Prix Nordic; een Scandinavisch songfestival voor kinderen. De EBU zag opnamen van de show en besloot er een officieel festival van te maken. Dit festival vindt in tegenstelling tot het gewone Eurovisiesongfestival niet 's avonds plaats, maar overdag. Nederlandse festivals Toen Nederland in 1995 niet met het Eurovisiesongfestival mee mocht doen, organiseerde homobelangenorganisatie COC als alternatief het Nationaal COC Songfestival. Dit evenement is sindsdien uitgegroeid tot een serieuze liedjeswedstrijd waarbij artiesten namens de lokale COC-afdelingen optreden en de winnende afdeling het jaar daarop de organisatie voor zijn rekening neemt. Daarnaast wordt sinds 2003 in Amsterdam een ludieke variant van het Eurovisiesongfestival gehouden onder de naam EuroSongTravestival, waarbij travestie-artiesten optreden namens fantasielanden als Travestibet, Norgay en Jurkije. Ook Friesland heeft een eigen afgeleid songfestival gecreëerd: Liet International, een internationale competitie en presentatie van liedjes, gezongen in minderheidstalen. Het evenement is in 2002 gestart om bands in minderheidstalen een podium te geven. Vanaf 2023 wordt er een Regio Songfestival gehouden. Hierin strijden artiesten uit alle Nederlandse regio's tegen elkaar. De Nederlandse regionale omroepen dienen hiervoor een artiest af te vaardigen. Er mag alleen in het Nederlands of in de lokale streektaal worden gezongen. De finale van dit festival wordt op alle dertien regionale omroepen uitgezonden. De eerste editie vindt op 4 november 2023 plaats in de Stadsschouwburg Utrecht en de winnende regio mag het festival het jaar daarop organiseren. Eurovision in Concert Sinds 2008 vindt een maand voor het Eurovisiesongfestival Eurovision in Concert'' plaats. Tijdens dit evenement, dat jaarlijks plaatsvindt in AFAS Live in Amsterdam, krijgen mensen alvast een voorproefje op het komende Eurovisiesongfestival. Diverse artiesten laten dan alvast hun liedje horen dat ze op het Eurovisiesongfestival zullen zingen. Op deze manier fungeert het evenement ook als een soort generale repetitie voor het Eurovisiesongfestival. In 2020 en 2021 was er geen Eurovision in Concert vanwege de coronapandemie die in 2020 uitbrak. AI Songfestival Sinds 2020 wordt het AI Songfestival georganiseerd. Dit is een zangcompetitie, zoals het Eurovisiesongfestival, waarbij gebruik wordt gemaakt van artificiële intelligentie. De eerste editie vond plaats in Nederland. American Song Contest In 2020 ging de EBU een samenwerking aan met de Verenigde Staten voor een Amerikaans songfestival. Alle 50 staten, 5 territory's en Washington D.C. zullen een liedje sturen met meerdere kwalificatierondes, twee halve finales en een grote finale. De eerste editie was gepland voor 2021, een paar maanden na het Eurovisiesongfestival. De precieze data en locatie zijn echter nog onbekend en vanwege de COVID-19-pandemie is het nog niet zeker of en hoe het Amerikaanse songfestival zal plaatsvinden.Het festival vond uiteindelijk plaats in 2022. Het vond plaats op 9 mei van dat jaar in Los Angeles, vlak voor het Eurovisiesongfestival en werd gewonnen door Oklahoma. Bij dit festival werd in de finale hetzelfde puntensysteem gebruikt als bij het Eurovisiesongfestival. Het festival bleek echter geen succes te zijn, de kijkcijfers waren erg laag en daarom krijgt het festival in 2023 geen vervolg. Zie ook Lijst van Eurovisiesongfestivalhits in de Nederlandse Top 40 Regels van het Eurovisiesongfestival Halve finale van het Eurovisiesongfestival Lijst van winnaars van het Eurovisiesongfestival Lijst van deelnemers aan het Eurovisiesongfestival (chronologisch) Lijst van deelnemers aan het Eurovisiesongfestival (alfabetisch) Eurosong voor de Belgische voorronde Melodifestivalen voor de Zweedse voorronde Externe links Website van het Eurovisiesongfestival Website van het Eurovisiesongfestival in Nederland Informatie over deelnemers en nationale finales Muziekprogramma op televisie Programma van AVROTROS Programma van VRT 1 Televisieprogramma van de TROS