text: De Jonge Socialisten in de PvdA (JS) is een Nederlandse politieke jongerenorganisatie, verbonden aan de PvdA. De JS is echter politiek onafhankelijk en haar standpunten komen dientengevolge niet altijd overeen met die van haar moederpartij. De JS is een internationaal georiënteerde organisatie en lid van de IUSY en de YES. Geschiedenis Op 28 april 1946 werd de Democratische Socialistische Jongeren Vereniging "Nieuwe Koers" opgericht als een samengaan tussen de Vrijzinnig-Democratische Jongeren Organisatie (VDB), de Democratische Socialistische JO (CDU) en losse jongerengroepen uit de Nederlandse Volksbeweging. De Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) van de SDAP bleef hier buiten en ging zelfstandig verder. Bij de oprichting had Nieuwe Koers 500 leden en werd actief in 10 districten. Na een aanvankelijke groei, nam het ledental in de jaren 1950 af. Op 22 maart 1959 werd Nieuwe Koers opgeheven en de nieuwe organisatie Federatie van Jongerengroepen van de Partij van de Arbeid (FJG) opgericht. De organisatie werd ook opengesteld voor niet PvdA-leden, met intentie om de leden van de AJC alsnog op te nemen. Deze hief zichzelf in maart 1959 wel op, maar de meeste leden gingen verder in andere organisaties en slechts een gedeelte sloot zich aan bij de FJG. Er kwam een aparte jongerensecretaris die de band tussen de jongeren en het partijbestuur moest bevorderen. FJG miste echter een duidelijke rol in de partij en kreeg ook binnen de PvdA concurrentie van de Nieuw Linksbeweging. Sinds februari 1978 wordt de huidige naam gebruikt. Vanuit de JS zijn veel politici doorgestroomd naar de PvdA. Zo heeft op dit moment het oud-JS-lid Attje Kuiken zitting in de Tweede Kamer. Oud-JS-voorzitter Sharon Dijksma was in het kabinet-Balkenende IV staatssecretaris van Onderwijs en in het kabinet-Rutte II staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu. Oud-JS-voorzitter Tjeerd van Dekken had van 17 juni 2010 tot 22 maart 2017 zitting in de Tweede Kamer der Staten-Generaal, terwijl oud-voorzitters Loes Ypma en Mohammed Mohandis van 20 september 2012 tot 22 maart 2017 zitting hadden in de Tweede Kamer. Mohandis zit sinds 2 juni 2022 weer in de Tweede Kamer. Structuur Het landelijk bestuur van de JS heeft de dagelijkse leiding over de vereniging. Daarnaast heeft de JS in Nederland tien afdelingen (Arnhem-Nijmegen, Brabant-Zeeland, Den Haag-Leiden, Friesland, Groningen, Limburg, Noord-Holland, Overijssel, Rijnmond en Utrecht) met elk een eigen afdelingsbestuur. Deze afdelingen fungeren als de basis van de vereniging vanuit waar leden activiteiten kunnen bijwonen. Ook hebben de afdelingen via het voorzittersoverleg en congressen een controlerende functie jegens het landelijk bestuur. Verder kent de jongerenorganisatie landelijke werkgroepen, zoals onderwijs en internationale politiek, waarbinnen gediscussieerd wordt en die activiteiten rond het thema van de werkgroep organiseren. De JS heeft twee netwerken: het Regenboognetwerk en het Vrouwennetwerk. Ook heeft de JS een eigen (digitaal) ledenblad, genaamd LAVA. Bestuur in opspraak In 2023 kwamen de Jonge Socialisten landelijk negatief in het nieuws doordat twee oud-penningmeesters werden beticht van financieel wanbeheer en verdacht van de verduistering van tienduizenden euro's, waardoor de vereniging zo goed als failliet zou zijn. Lijst van JS-voorzitters 2022-heden: Bob den Ouden 2022: Lukas van Dongen 2020-2022: Andrej van Hout 2019-2020: Luna Koops 2018-2019: Twan Wilmes 2016-2018: Lieke Kuiper 2014-2016: Bart van Bruggen 2012-2014: Toon Geenen 2011-2012: Rick Jonker 2010-2011: Jelle Menges 2009-2010: Mohammed Mohandis 2008-2009: Sven Stevenson 2007-2008: Michiel Emmelkamp 2006-2007: Peter Scheffer 2005-2006: Ruben Zandvliet 2004-2005: Remy Wilshaus 2003-2004: Loes Ypma 2002-2003: Servaz van Berkum 2001-2002: Jasper Fastl 2000-2001: Sander Zboray 1999-2000: Eddy Bekkers 1997-1999: Omar Ramadan 1996-1997: Fanny Bod 1994-1996: Tjeerd van Dekken 1992-1994: Sharon Dijksma 1990-1992: Mark de Koning 1988-1990: Marcel Hoogland 1988-1989: Franke Beiboer 1986-1988: Erwino Ouwerkerk 1983-1986: Michiel Zonneveld 1982-1983: Margo Vliegenthart 1979-1982: Rob van Gijzel 1977-1979: Felix Rottenberg Externe link Officiële website Nederlandse politieke jongerenorganisatie PvdA-organisatie


source: wikipedia

text: Joséphine vicomtesse de Beauharnais, geboren Marie-Josèphe-Rose Tascher de la Pagerie, spreek uit Taschèr (Les Trois-Îlets, Martinique, 23 juni 1763 – Rueil-Malmaison, 29 mei 1814), kortweg Joséphine, was een West-Indische schoonheid, die deel uitmaakte van de Parijse society, bekend als de eerste echtgenote van keizer Napoleon Bonaparte. Ouders Joséphine werd geboren op Martinique in een Franse adellijke creoolse familie. Ze was de dochter van Joseph-Gaspard Tascher de la Pagerie en Rose-Claire des Vergers de Sanois. Het hoofd van de familie Tascher was baron, de overige leden van de familie droegen geen adellijke titel. Haar vader, de zoon van een Franse kolonist, sloot in 1761 een voordelig huwelijk met Rose-Claire, de dochter van een Franse kolonist. Het echtpaar woonde op de plantage waarover zij de leiding hadden en die later van de ouders van Rose-Claire werd gekocht. Zijn schoonvader had als page van Maria Josepha van Saksen (1731-1767) aan het Franse hof gediend en kwam rond 1755 naar Martinique als aide-de-camp van de Franse gouverneur François de Beauharnais (1714-1800). Jeugd Joséphine, als freule toen nog Marie-Rose, werd als kind "Yeyette" genoemd, een naam die haar door haar verzorgster was gegeven. Ze was de oudste van drie dochters. Na haar volgden Catherine-Désirée en Marie-Françoise ("Manette"). Het was Napoleon die Yeyette de naam 'Joséphine' gaf, de naam waarmee ze de geschiedenis in is gegaan. Huwelijk Haar familie had het financieel moeilijk nadat een orkaan hun plantage verwoest had in 1766. Via haar tante Edmée marquise de Beauharnais, geboren Tascher de La Pagerie, werd een huwelijk gearrangeerd met stiefzoon Alexandre de Beauharnais, de zoon van de gewezen gouverneur. Alexandre werd naar Parijs gestuurd om carrière te maken. De 16-jarige Joséphine woonde in het huis van haar schoonvader in de Rue Thevenot. Het huwelijk was ongelukkig: de eerzuchtige Alexandre vond Marie-Rose, zoals zij zichzelf noemde, weinig ontwikkeld. Van kennis over Jean-Jacques Rousseau en Voltaire had Marie-Rose geen kaas gegeten. Ook politieke zaken waren niet aan haar besteed. Marie-Rose voelde zich op haar beurt verwaarloosd door de vaak afwezige Alexandre. Hij zou in Noord-Amerika hebben gevochten. Bovendien stond trouw niet hoog in het vaandel. Uit het huwelijk werden twee kinderen geboren: Eugène (1781) en Hortense (1783), de latere vrouw van Lodewijk Napoleon en koningin van Holland. Na enkele jaren werd de verwijdering tussen Marie-Rose en Alexandre nog groter. Alexandres vriendin, Laure de Girardin, stookte het vuurtje flink op en liet hem geloven dat hij niet de biologische vader van Hortense zou zijn. Marie-Rose nam dit zo hoog op dat ze het huis verliet. De rechter moest er aan te pas komen. Marie-Rose bedong in 1785 een scheiding van tafel en bed en alimentatie. Deze eisen werd door de rechter toegewezen toen bleek dat Alexandre zijn beschuldigingen van de vermeende ontrouw van Marie-Rose niet kon bewijzen. Ook mocht Marie-Rose van de rechter voortaan haar eigen (financiële) zaken beheren. Eugène mocht tot zijn vijfde levensjaar bij haar wonen; Hortense werd haar toegewezen. In 1793 commandeerde Alexandre tijdens de Eerste Coalitieoorlog als generaal het Rijnleger, maar maakte fouten en militaire blunders. De Beauharnais werd er van beschuldigd dat hij te laat aankwam bij de eerste Duitse democratie, de Republiek Mainz, die was belegerd door Pruisische troepen. Hij zou opzettelijk zijn mannen hebben laten capituleren bij het Beleg van Mainz (1793). Vanuit de gevangenis richtte Alexandre een brief aan generaal Hoche waarin hij Eugène en zijn vrouw aanbeval. Hij is op 23 juli 1794, enkele dagen voor het einde van het Schrikbewind, onthoofd onder de guillotine. Ook Marie-Rose was in november gevangengezet in Croissy. Zij kwam na de val van Robespierre weer vrij op 6 augustus. In de gevangenis had ze kennis gemaakt met de geraffineerde Thérésia Cabarrus, later madame Tallien, een mooie en in de mode toonaangevende vrouw in Parijs, die relaties met bankiers en politici onderhield. Josephine leefde tijdens de Witte Terreur met grote schulden; haar knecht en huishouding werden betaald door Paul Barras. Maîtresse van Barras Vicomte de Barras, na de revolutie kortweg Barras, was een generaal in het Franse leger en na juli 1794 de machtigste man in Parijs. Hij leidde vanaf oktober 1795 het Directoire. Barras steunde zwaar op het Franse leger om de rust in het land te laten weerkeren. Napoleon had een royalistische opstand neergeslagen in opdracht van Barras op 13 Vendémiaire (5 oktober). Op 15 oktober 1795 beloonde Barras Napoleon voor zijn hulp. Napoleon werd bevorderd tot divisiegeneraal. Barras zou hem bovendien voorgesteld hebben aan Marie-Rose. Op 26 oktober werd Napoleon zijn opvolger als chef van de Nationale Garde. Napoleon was zeer onder de indruk van de verleidelijke en zes jaar oudere "Creoolse" met belangrijke vrienden en veel ervaring. Marie-Rose zou eerst de maîtresse zijn geweest van generaal Lazare Hoche, vervolgens van Paul Barras, die samen met Tallien Robespierre ten val hadden gebracht uit vrees voor hun eigen leven. Napoleon werd smoorverliefd op haar, en schreef haar vurige brieven. De eerste brief dateert van 28 oktober. Als hij geweten had hoeveel duizenden francs schuld zij had, had hij misschien geaarzeld met zijn huwelijksaanzoek. Napoleons familie was tegen het huwelijk, met name zijn moeder Laetitia en broers Joseph en Lucien. Joséphine aarzelde; zij wist niet goed wat ze aan moest met die magere Corsicaan. Uiteindelijk raadpleegde zij Barras, die haar overhaalde Napoleons aanzoek te accepteren. Het is onduidelijk of Joséphine uit liefde of uit koele berekening trouwde. Zij was immers niet zo jong meer en een huwelijk sluiten zou niet gemakkelijk meer zijn. Als vrouw van een generaal zou zij in ieder geval in haar levensonderhoud en dat van haar twee kinderen kunnen voorzien. Barras zou haar beloofd hebben dat haar Corsicaanse echtgenoot toch binnenkort op veldtocht zou zijn. Napoleon zou een belangrijk commando krijgen, zodat Joséphines leven nauwelijks zou veranderen. Mogelijk hebben zich eerst enkele jaloerse scènes afgespeeld tussen Barras en Joséphine, waarna ze zich verzoenden. De precieze gang van zaken is evenwel onduidelijk. Echtgenote van Napoleon Op 2 maart werd Napoleon door de Conventie benoemd als commandant over de Italiaanse Veldtocht. Het paar trouwde op 9 maart 1796 in het geheim; Napoleon, druk bezig met de voorbereidingen voor de militaire campagne, kwam veel te laat. Het huwelijk werd gesloten door kardinaal Joseph Fesch, de halfbroer van haar schoonmoeder, Laetitia Bonaparte. Van een kerkelijke inzegening zagen zij af (waarschijnlijk niet bon ton in het revolutionaire Parijs). Getuigen waren Barras en Tallien en een derde getuige was zelfs minderjarig. Zowel Joséphine als Napoleon logen tegenover de ambtenaar (of tegenover Fesch?) over hun leeftijd: Joséphine haalde er een vijftal jaar af, want een geboortebewijs uit Martinique was zo snel niet te organiseren en Napoleon telde er "uit hoffelijkheid" achttien maanden bij op. Twee dagen later vertrok Napoleon richting Savona, aan de Italiaanse Riviera. Joséphine vestigde zich in het huis van de acteur Talma, dat Napoleon in 1798 voor haar kocht. In 1799 begeleidde ze haar man en zoon tot de havenstad Toulon, waarna beiden scheep gingen. Gedurende de Expeditie van Napoleon naar Egypte verbleef Joséphine in de baden van Plombières en onderhield een relatie met Hippolyte Charles. Bij zijn terugkeer moest Napoleon een maand op haar wachten. Het paar vestigde zich in het Kasteel van Malmaison dat ondertussen werd verbouwd in Empirestijl door twee Franse architecten, die beïnvloed waren door Piranesi. De ingang kreeg de vorm van een legertent, evenals de slaapkamer, ter herinnering aan zijn tocht naar Egypte. In de salon kwamen schilderijen met taferelen uit de Ossiansage. In de tuin kwam een openluchttheater, een passie van Napoleon, die zijn familie en personeel liet optreden. Joséphine speelde patience of bemoeide zich met de parkaanleg. In 1804 probeerde ze het leven van Louis Antoine, de hertog van Enghien te redden. Keizerin Op 2 december 1804 werd Joséphine door Napoleon gekroond tot keizerin. De dag daarvoor was Josephine gaan biechten bij paus Pius VII en vertelde dat zij nooit voor de kerk was getrouwd met Napoleon. Haar belang om deze ontboezeming te doen, was het feit dat zij een echtscheiding verwachtte, omdat zij nog steeds kinderloos was. De paus vond dat een dergelijke verbintenis nodig was voordat zij tot keizer en keizerin gekroond konden worden. Napoleon moest daarom dezelfde avond nog rap in het kerkelijk huwelijk treden met Joséphine. Een actie die hij haar niet snel meer zou vergeven. Joséphine was 41 en Napoleon 35 jaar toen zij tot keizerin en keizer werden gekroond. Napoleon kroonde, in aanwezigheid van de paus eerst zichzelf en daarna zijn echtgenote. Joséphine kocht alle in de omgeving van Malmaison beschikbare bossen, kastelen en landerijen op en liet haar passie voor de dieren- en plantenwereld de vrije loop. Ze beschikte over een echte menagerie met struisvogels, fazanten, zwarte zwanen, emoe's, gemzen, lama's, een zeehond, en vele soorten apen. Tientallen soorten exotische planten werden aangevoerd tussen 1804 en 1814 om op te groeien in het park of in de kassen. De Hortensia werd naar haar dochter genoemd, alhoewel dit mogelijk niet op waarheid berust. Toen de plant de naam Hortensia kreeg was Hortense de Beauharnais namelijk nog niet geboren. Mogelijk is Hortense van Nassau de naamgever, maar ook dit blijft onduidelijk. Heel bijzonder waren haar rozen. Malmaison werd een botanische tuin met grote faam, waaraan kosten noch moeite waren gespaard. Scheiding In 1806 kreeg Napoleon een buitenechtelijk kind, Charles Léon comte Denuelle, maar als bastaard was hij geen wettig erfgenaam. Er werd door Napoleon een familieraad georganiseerd in 1809 om zijn kinderloos huwelijk met Joséphine te kunnen ontbinden. De Senaat keurde het handelen van Napoleon goed, omdat dit in het belang van Frankrijk was. Een maand later verklaarde de Franse kerk het in 1804 gesloten huwelijk ongeldig, omdat er geen getuigen aanwezig waren geweest. Niets stond Napoleon nu nog een nieuw huwelijk in de weg. Overlijden en museum Joséphine verhuisde na haar scheiding van Malmaison naar kasteel Navarre bij Evreux. Ze liet Eugene Malmaison terugvragen, maar ging vaak op reis om Marie Louise van Oostenrijk te vermijden. Joséphine stierf op 29 mei 1814 ten gevolge van een longontsteking in het kasteel van Malmaison, na een bezoek van Frederik Willem III van Pruisen, Alexander I van Rusland en enkele Russische grootvorsten. Ze is begraven in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk in Rueil-Malmaison. Malmaison werd in 1906 een museum, waar voornamelijk werken betreffende Napoleon en zijn echtgenote Joséphine tentoongesteld werden. Literatuur Kate Williams (2013), Josephine: Desire, Ambition, Napoleon Hutchinson Kate Williams (2014), Joséphine. Verlangen, ambitie, Napoleon. Prometheus/Bert Bakker. Huis Beauharnais Partner van de keizer der Fransen Partner van de koning van Italië Beauharnais, Jose


text: James Scott (Jimmy) Connors (East St. Louis, 2 september 1952) is een voormalig tennisser uit de Verenigde Staten van Amerika. Connors werd geboren in East St. Louis in de staat Illinois en groeide op in Belleville, Illinois. Als tiener stond hij al hoog in de plaatsing door een agressieve manier van spelen waarbij hij nooit makkelijk een punt weggaf aan een tegenstander. Door zijn houding had hij ook vaak woorden met scheidsrechters en andere spelers. Loopbaan Connors stond 160 opeenvolgende weken, van 29 juli 1974 tot 22 augustus 1977, op de eerste plaats van de wereldranglijst. Dit record werd pas in 2007 verbeterd door Roger Federer. In totaal stond hij 268 weken op de eerste plaats waarmee hij vierde staat achter Pete Sampras (286), Roger Federer (302) en Ivan Lendl (270). In totaal heeft Connors 1243 wedstrijden gewonnen. Daarmee is hij aanvoerder van de lijst met meeste overwinningen. Ook was de Amerikaan de eerste speler die 100 ATP-titels of meer won. Met 109 titels is hij eveneens recordhouder. Connors won acht grandslamtitels waaronder vijf keer het US Open, twee keer Wimbledon (1974 en 1982) en in 1974 het Australian Open. Hij was de eerste beroemde tennisser die met een metalen racket speelde (de Wilson T-2000), en samen met Björn Borg introduceerde hij de tweehandige backhand. In 1998 werd hij opgenomen in de internationale Tennis Hall of Fame. Van 2006 tot 2008 was Connors coach van de Amerikaanse toptennisser Andy Roddick. Er is een documentaire film over hem gemaakt; This is what they want. Zijn autobiografie heet Jimmy Connors The Outsider. Privé Connors is getrouwd met voormalig playmate-model Patti McGuire en ze hebben twee kinderen. In 1974 is hij korte tijd verloofd geweest met Chris Evert. Tot een huwelijk is het echter niet gekomen. Palmares Enkelspel Dubbelspel Resultaten grandslamtoernooien Enkelspel Mannendubbelspel Externe links Amerikaans tennisser


text: De Lockheed Martin-F-35 Lightning II, ook bekend als de Joint Strike Fighter, is een straaljager die voortgekomen is uit het Joint Strike Fighter-programma (JSF) van het Amerikaanse ministerie van defensie. Zolang het programma geen resultaat opleverde, werd de F-35 ook Joint Strike Fighter genoemd, maar sinds het ontwerp van Lockheed Martin won van het ontwerp van Boeing (model X-32), is de naam F-35 Lightning II gekozen. De naam van het programma werd kort daarop ook F-35 Lightning II-programma. Deze straaljager is een doorontwikkelde versie van de Lockheed Martin-X-35. Er worden drie varianten van de F-35 geproduceerd: een standaarduitvoering (F-35A), een variant die verticaal kan landen (F-35B) en een marinevariant voor gebruik op vliegdekschepen (F-35C). Naamgeving Op 7 juli 2006 werd in Fort Worth de productieversie van de JSF gepresenteerd. Tijdens de ceremonie werd ook voor het eerst de uiteindelijke naam genoemd, de F-35 Lightning II. Het vliegtuig is genoemd naar de Lockheed P-38 Lightning uit de Tweede Wereldoorlog en naar de English Electric Lightning, een Britse onderscheppingsjager uit de Koude Oorlog. Voorafgaand hieraan werden in de landen die deelnamen aan het project wedstrijden gehouden om een naam voor het vliegtuig te verzinnen. Hieruit werd de uiteindelijke naam gekozen. Varianten Vanaf het begin van het JSF-project was het duidelijk dat er drie varianten zouden komen, een standaardversie, een versie voor gebruik vanaf vliegdekschepen en een STOVL-variant. De drie vliegtuigen gebruiken voor meer dan 80% dezelfde onderdelen, om de kosten te beperken. De F-35A is de gewone versie die gebouwd wordt voor de USAF en werd door de Nederlandse krijgsmacht gezien als de beste kandidaat om de F-16's van de Koninklijke Luchtmacht te vervangen. Het is de enige versie met een ingebouwd 25 mm-boordkanon, omdat hij ook de A-10 Thunderbolt II moet vervangen. Het eerste vliegtuig van de A-variant (toestel AA-1) heeft op 15 december 2006 zijn eerste vlucht gemaakt nadat de grondtests van 7 tot 12 december 2006 succesvol waren verlopen. De F-35B is de STOVL(Short Take Off Vertical Landing)-variant voor het USMC en de Royal Navy die verschillende versies van de Hawker Siddeley Harrier moet vervangen. Om plaats te maken voor een tweede turbine die nodig is om verticaal te kunnen landen is de aansluiting voor het bijtanken in de lucht verplaatst van het midden naar de rechterkant van de romp. Er is geen vast boordkanon; het kan wel in een aparte pod meegenomen worden. De tweede turbine wordt ontwikkeld onder de naam Rolls-Royce LiftSystem en zal een stuwkracht van 89 kN hebben. De F-35C is de versie voor de US Navy die bedoeld is voor vliegdekoperaties. Hiervoor is deze versie uitgerust met deels opklapbare vleugels, een versterkt landingsgestel en een haak om zich vast te grijpen in de remkabels. Verder zit net als bij de B-variant de aansluiting voor bijtanken in de lucht aan de rechterkant van de romp en ontbreekt het boordkanon. Ook bij deze versie kan een kanon in een pod onder het vliegtuig gemonteerd worden mocht dit nodig zijn voor een specifieke missie. Techniek Motoren De motor van de F-35 is de Pratt & Whitney F135. Een tweede variant, de door General Electric en Rolls-Royce ontwikkelde F136 werd vanwege gebrek aan financiële steun door het Pentagon in 2011 geschrapt. Hoewel de F-35 voor een korte tijd Mach 1,2 kan vliegen zonder gebruik te maken van een naverbrander, is de F-35-motor niet primair voor supercruise ontwikkeld. Bewapening De F-35 zal zowel intern als extern met een uiteenlopend wapenpakket kunnen worden uitgerust. Dit wapenpakket is echter afhankelijk van het type. De F-35 CV (carrier variant)-marineversie met deels opklapbare vleugels en de F-35 STOVL (short takeoff and vertical landing)-mariniersversie met verstelbare motoruitlaten zullen een ander wapenpakket dragen dan de F-35 CTOL (conventional takeoff and landing)-luchtmachtversie. Een goede indicatie omtrent de te hanteren bewapening kan uit deze referentie worden afgeleid. De Joint Strike Fighter is ontworpen met de inzet van nucleaire wapens in gedachten. De F-35A zal B61-kernwapens, zoals liggen opgeslagen op vliegbasis Volkel en vliegbasis Kleine-Brogel, kunnen dragen. Avionica De F-35 beschikt over een uitgebreid avionicapakket aangevuld met verschillende sensors. De gegevens hiervan zijn echter niet openbaar. Wel bekend is het type radar dat wordt gebruikt. Het is de AN/APG-81-radar, een AESA-radar, die is afgeleid van de in de F-22 gebruikte AN/APG-77-radar. Beide worden geproduceerd door Northrop Grumman. Ook beschikt het toestel over een elektro-optische (infrarood) doelzoeker om doelen op de grond te vinden. Betrokken bedrijven De F-35 is een internationaal project waaraan tientallen bedrijven uit de acht deelnemende landen aan werken. De grootste betrokken bedrijven komen uit de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, maar ook Nederlandse bedrijven zijn betrokken bij de ontwikkeling. 20 bedrijven, verenigd in de lobbyorganisatie NIFARP, dingen mee naar contracten met een gezamenlijke waarde van meer dan $700 miljoen, Van deze bedrijven hebben er ca. 8 daadwerkelijk productieorders ontvangen. Eind 2011 heeft het project de Nederlandse industrie $410 miljoen aan ontwikkelingswerk en $127,5 miljoen aan productiewerk opgeleverd. Internationaal gezien zijn de belangrijkste bedrijven Lockheed Martin als hoofdontwikkelaar, Northrop Grumman om verschillende subsystemen in het vliegtuig te integreren, British Aerospace voor het ontwerpen van het staartdeel van het vliegtuig, en de ontwikkelaars van de F135- en F136-motoren: Pratt & Whitney en het GE Rolls-Royce Fighter Engine Team. Per augustus 2006 zouden 66 Nederlandse bedrijven direct of indirect profiteren van de ontwikkeling van de F-35. Deze zijn verenigd in het NIFARP. Voor een overzicht van de bedrijven en de onderdelen waaraan ze werken zie: Leonardo’s Aircraft Division is verantwoordelijk voor productie, onderhoud en upgrade van de F-35's in Europa. Op de Italiaanse vliegbasis Cameri is de Final Assembly and Check Out (FACO) gevestigd. Hier worden de 40 Noorse, 90 Italiaanse en 37 Nederlandse F-35's geassembleerd. In een later statium volgen de versies voor andere landen. Landen met F-35's In 2001 koos de Nederlandse staat de F-35 CTOL-versie in principe reeds als vervanger van de F-16's, na jarenlange discussie over het al dan niet participeren in de ontwikkelingskosten. Dit leidde tot grote politieke controverse. Uiteindelijk besliste het kabinet-Rutte I over de definitieve aankoop van voorlopig 37 toestellen. Deze worden per 2019 gefaseerd ingevoerd. Op 31 oktober 2019 landde de eerste Nederlandse F-35 voor operationeel gebruik op Vliegbasis Leeuwarden. Een kleine maand later, op 27 november, maakte deze straaljager zijn eerste operationele vlucht. De Belgische regering nam geen deel aan het ontwikkelingsprogramma voor de nieuwe straaljager maar heeft in 2018 beslist om 34 nieuwe F-35's aan te schaffen om de oude F-16's te vervangen. Andere Europese regeringen die reeds tot aanschaf hebben besloten zijn de Deense regering (27x F-35 CTOL); de Finse regering (64 x F-35 CTOL); de Italiaanse regering (15x F-35 CTOL en 15x F-35 CV); de Noorse regering (40x F-35 CTOL) en de Engelse regering (90x F-35 CTOL en 30x F-35 STOVL). * een aantal staat voor opleiding in de VS. Prijs Sinds de eerste lot zijn de prijzen van de F-35A, F-35B en F-35C flink gereduceerd, namelijk met 70%. In januari 2021 waren de prijzen voor de toestellen bij de bijbehorende lots als volgt: Het is wel belangrijk om op te merken dat dit niet de totaalprijzen zijn. Bij de genoemde prijzen komen namelijk nog extra kosten. In de VS kwamen hier zo bijvoorbeeld nog de Congressional Plus-ups bij. Op basis van deze wet worden bepaalde bedragen toegeschreven aan een specifiek project, programma of organisatie. Voor de Amerikanen waren de uiteindelijke kosten voor de varianten bij lot 14: F-35 A: $89,3M F-35 B: $115,5M F-35 C: $108,8M Operationele inzet In mei 2018 werd de F-35 voor het eerst ingezet bij gevechtshandelingen. De Israëlische luchtmacht voerde ten minste twee luchtaanvallen uit op militaire doelwitten van Iran en Hezbollah in Syrië. De eerste gevechtsmissie van de Verenigde Staten met een F-35 was op 27 september 2018 in Afghanistan. Toen werd de Taliban aangevallen met een F-35B. De vliegtuigen vertrokken van het amfibisch aanvalsschip de USS Essex in de Arabische Zee. Zie ook Joint Strike Fighter-programma Externe links F-35 Lightning II op lockheedmartin.com Site met Nederlandstalige informatie en nieuwsberichten over de JSF X-vliegtuig Straaljager Stealthvliegtuig Vliegtuig van Lockheed Martin Northrop Grumman


text: Jules De Bruycker (Gent, 29 maart 1870 - aldaar, 5 september 1945) wordt net als James Ensor gerekend tot de belangrijkste Vlaamse etsers. Het oude Gent en vooral de Sint-Niklaaskerk was zijn voornaamste inspiratiebron. In deze kerk werd in 2008 een tentoonstelling van zijn werken georganiseerd. Hij werd professor aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Antwerpen. Hij werkte een tijdlang in hetzelfde atelier als Charles-René Callewaert. Tijdens de Eerste Wereldoorlog verbleef hij te Londen en hij verwierf er wereldfaam met zijn oorlogsprenten. Typisch voor zijn kunst zijn uitbeeldingen van oude volkstypes, terwijl zijn merkwaardige kathedralen (Rouen, Amiens, Antwerpen) opzien baarden. Ook volksscènes te Parijs, Brussel en Antwerpen tekenen virtuoos het alledaagse, vaak armoedige leven. Grégoire Le Roy publiceerde in 1933 "L'oeuvre gravé de Jules De Bruycker, avec une notice critique et biographique." Tentoonstellingen 1991, VALYERMO (California, USA), Jules De Bruycker (1870 - 1945), The Community of St. Andrew's Priory (28 - 29/9) (58 zw/w afb van de 74 vermelde werken) 2023, Museum de Reede, Antwerpen, Jules de Bruycker in druk wekkend Literatuur 1926, Georges Chabot, tijdschrift La Revue d'Art, Onze Kunst, nr. 10 1930, Paul Collin, La peinture Belge depuis 1830, Cahiers de Belgique, Brussel, p 267 1931, Pol de Mont, De Schilderkunst van 1830 to en met 1930 in België, Martinus Nyhoff, 's-Gravenhage, p 115 1933, Georges Chabot, Arabesken rond het werk van Jules De Bruycker, Jules DE BRUYCKER, Kunst, maandblad voor oude en jonge beeldende, bouw, en sierkunsten, nr 2-3, pp 33-40 met 26 zw/w afb. 1933, Hubert Devoghelaere, Jules De Bruycker, in het voornoemde tijdschrift, pp 65–71 1970, P. Eeckhout, Jules de Bruycker (1870-1945): schilderijen, akwarellen, tekeningen, tent.cat;, Museum voor Schone Kunsten, Gent 1985, P. Eeckhout, "Bruycker (Jules-Francçois de)", in Biographie nationale, 44, Brussel, kol. 130-140 1995, M. Nagels en B. Burny, Jules de Bruycker etser, tent.cat., Museum voor Schone Kunsten, Gent 2021, I. Misschaert, Patershol te Gent. Jules De Bruycker (1870-1945) en de verbeelding van de stad,'' (Phoebus Focus XXIII), Antwerpen Externe link Website van de Jules de Bruycker stichting Belgisch graficus


text: Jean-François Millet (Gruchy (Gréville-Hague), 4 oktober 1814 – Barbizon, 20 januari 1875) was net als de schilders Théodore Rousseau, Jules Dupré en Charles-François Daubigny een van de Barbizon-bewoners. Toch sloot hij zich nooit echt aan bij de stijlgenoten. Millet kreeg een academische opleiding bij Bon Dumouchel en bij Jérome Langlois te Cherbourg. Hij keerde zich, na 1840, af van de officiële modestijl en kwam sterk onder de invloed van Honoré Daumier. In 1848 toonde hij op het Salon een merkwaardig sterke Korenwanner, waarmee hij meteen uiting gaf aan zijn vermogen tot het creëren van ongemeen realistische composities. Hij trok zich in 1849 in Barbizon terug om zich toe te leggen op het uitbeelden van talloze poëtische boerentaferelen. Hierbij zijn vooral Arenleessters (1857) en Het angelus (1859) de bekendste werken. In zijn laatste levensjaren schilderde hij zuivere landschappen, onder andere Le printemps uit 1873, in de collectie van het Musée d'Orsay, Parijs. Millet beïnvloedde niet enkel kunstenaars van naam als Claude Monet, Camille Pissarro, Georges Seurat en zeker Vincent van Gogh, hij steunde vooral jonge artiesten, voor wie hij een symbool zou worden. Millets grote kracht lag in zijn tekenwijze, zijn monumentale vormgeving en compositie. Millet speelde met zijn tekeningen een vernieuwende rol in de overgang van de Academische traditie naar de Franse avant-garde kunst. Vooral zijn visie op de boerenstand is vernieuwend. Boeren werden voorheen helemaal niet geschilderd, maar Millet was trots op zijn boerenafkomst. Millets schilderijen veroorzaakten halverwege de 19e eeuw heftige reacties. De grove boeren, werkend op het land, zoals De Zaaier, ontstemden het kunstminnend publiek. Ze vonden het schilderij lelijk en bovendien vonden zij het ongepast dat een boer zo'n prominente plaats in een schilderij innam. Op de voorgrond strooit een flink uit de kluiten gewassen man zaad uit over het land, bijna als een held. Zijn gezicht heeft geen identiteit, nooit schildert of tekent Millet licht in de ogen van zijn boeren. Leegheid is alles wat zij uitstralen. Ze gaan volledig op in hun werk of rusten even uit na hard gewerkt te hebben. Het zijn iconen van landarbeiders, meer dan dat het individuen zijn. Buiten het landschap waarin zij diep geworteld zijn heeft hun leven geen betekenis. Zij maken deel uit van het land, net als de koeien, die de kunstenaar overigens vaak met meer liefde tekent dan de boerinnen die ze laten grazen. Galerij Frans kunstschilder Kunstschilder van het realisme


text: Justine Henin (Luik, 1 juni 1982) is een Belgisch voormalig tennisster, die sinds het begin van haar carrière werd gecoacht door Carlos Rodríguez. Ze heeft zeven grandslamtoernooien op haar naam staan (waaronder vier keer Roland Garros), een gouden medaille op de Olympische Spelen in Athene, en ze stond in totaal 117 weken op de nummer 1 van de WTA-rangschikking. In 2002 trouwde ze en voegde de naam van haar man toe aan haar eigen naam: Henin-Hardenne. Na persoonlijke problemen besloot ze op 23 januari 2007 de scheiding aan te vragen, waarna ze opnieuw onder de naam Henin tenniste. Henin werd door haar supporters ook wel Juju genoemd. Haar tennisspel werd gekenmerkt door verscheidenheid aan slagen, waarvan haar backhand, die John McEnroe "de mooiste backhand ter wereld" noemde, de beruchtste was. Op 14 mei 2008 maakte Henin vrij onverwacht bekend met het tennissen te stoppen. Ruim één jaar later, op 22 september 2009 maakte ze echter bekend dat ze haar rentree aan het voorbereiden was. Op 26 januari 2011 stopte Henin definitief, door een chronische kwetsuur aan haar elleboog. In 2016 werd ze opgenomen in de internationale Tennis Hall of Fame. Biografie Henin werd geboren als derde kind van José Henin en de geschiedenislerares Françoise Rosière. Haar moeder nam Justine vaak mee naar Frankrijk om op Roland Garros een aantal tenniswedstrijden te bekijken. Tijdens een van die bezoeken beloofde de toen 10-jarige Justine haar moeder om op een dag Roland Garros te winnen. Toen Justine amper 12 jaar was, overleed haar moeder aan darmkanker na een gevecht van twee jaar tegen deze ziekte. In 1999 kwam het tot een breuk tussen Justine en vader José omdat deze haar volgens haar te veel wilde betuttelen. In 2005 werd Henin 37e in de Vlaamse versie van de verkiezing van De Grootste Belg op de VRT. In de Waalse versie eindigde ze op de 14e plaats. Op 16 november 2002 trouwde Henin in het kasteel van Lavaux-Sainte-Anne met Pierre-Yves Hardenne, met wie ze al twee jaar samenwoonde. Gedurende haar huwelijk speelde ze onder de naam Justine Henin-Hardenne. In 2007 kwam er een einde aan hun relatie en sindsdien speelde ze weer onder haar eigen naam. Henin maakte in september 2012 bekend dat ze in verwachting was van haar eerste kind. Ze was toen anderhalf jaar samen met Benoît Bertuzzo. Op 20 maart 2013 werd haar eerste kind geboren, een dochter. Op 7 maart 2015 raakte bekend dat het koppel in oktober 2014 in het geheim getrouwd is op het eiland Corsica. Carrière Juniorcarrière Henin groeide op in de gemeente Rochefort, in een huis dicht bij de tennisclub van Rochefort. Toen ze vijf was begon ze met tennissen in de lokale tennisclub, en al snel bleek dat ze zeer getalenteerd was. Daarom ging ze op haar zesde naar de tennisclub in Ciney. Later trainde ze bij Gabriel Gonzalez in TC Géronsart, waar ze in 1994 het Belgisch Kampioenschap bij de cadetten won. Naast een talent voor tennis bleek Henin ook aanleg voor voetbal te hebben, maar op haar twaalfde koos ze definitief voor het tennis. Rond haar veertiende ontmoette ze Carlos Rodríguez. Vanaf dat moment ging alles snel. In 1997 won ze de Junior Orange Bowl (het officieuze wereldkampioenschap bij de junioren) en Roland Garros voor junioren: ze versloeg Cara Black met 4-6, 6-4, 6-4. Titels bij de junioren: 1999-2002: het begin In 1999 stopte Justine Henin met studeren om zich volledig te kunnen toeleggen op het tennis. Ze werd profspeelster. In haar eerste WTA-toernooi, te Antwerpen, was Henin in de finale sterker dan Sarah Pitkowski. Hiermee was ze de vijfde tennisspeelster die als debutant een WTA-toernooi won. Door haar overwinning maakte Henin een grote sprong op de wereldranglijst, van de 178e plaats naar nummer 106. In 2000 kende Henin heel wat problemen met blessures en door ziekte, maar met overwinningen in Gold Coast en Canberra beloofde 2001 toch een goed jaar te worden. Ze viel bij het grote publiek pas echt op door een halvefinaleplaats op Roland Garros (tegen Kim Clijsters), winst in Rosmalen op gras en een finaleplaats in Wimbledon (tegen Venus Williams). Samen met Clijsters, Laurence Courtois en Els Callens won Henin voor België de Fed Cup. Ze sloot het jaar af als zevende op de wereldranglijst, met drie toernooien op haar naam. In 2002 bereikte Henin vier WTA-finales, waarvan ze er twee wist te verzilveren. Bij het winnen van haar eerste Tier I-toernooi versloeg ze Jennifer Capriati in de halve finale en Serena Williams in de finale, de toenmalige nummers twee en vijf van de wereld. Zo eindigde ze op de vijfde plaats van de wereldranglijst. 2003: eerste grandslamtoernooi Henin begon het jaar 2003 met een zege in Dubai en een halve finale op de Australian Open: ze won er in de kwartfinale van Lindsay Davenport. De wedstrijd duurde meer dan drie uur (7-5, 5-7 en 9-7). Davenport bleek voor Henin met voorsprong de zwaarste tegenstander te zijn; in de vijf vorige ontmoetingen moest Henin telkens het onderspit delven. Uiteindelijk strandde Henin tegen Venus Williams (6-3 en 6-3) in de halve finale. Een paar maanden later en na een duel tegen Serena Williams won Justine Charleston en in Berlijn versloeg ze Kim Clijsters. Op 7 juni 2003 werd Henins droom werkelijkheid door in de finale van Roland Garros, het toernooi dat het nauwst aan haar hart ligt, Kim Clijsters te verslaan met 6-0 en 6-4. Ze werd de eerste Belgische die een grandslamtoernooi won. In een duel tegen Serena Williams had Henin drie sets nodig. In de derde set met Williams aan de opslag, sloeg de Amerikaanse een eerste opslag. Daarbij stak Henin haar hand op om aan te geven dat ze nog niet klaar was. De eerste opslag belandde in het net, maar aangezien Henin aangaf nog niet klaar te zijn, moest de eerste opslag opnieuw gespeeld worden. Aan de umpire, die het vingertje niet gezien had, beweerde Henin dat ze het bewuste teken niet gaf. Een boze en teleurgestelde Williams verloor de game, en de controversiële wedstrijd. In de finale trof Henin haar landgenote Clijsters. In een grandslamfinale die in België veel publiciteit kreeg, won Henin met 6-0 en 6-4. Op Wimbledon bereikte ze de halve finale, waarin ze verloor van Serena Williams. Op het Amerikaanse hardcourt scoorde ze drie keer: in San Diego, in Toronto en op de US Open, haar tweede zege op een grandslamtoernooi. In de halve finale op de US Open, waarin Henin twee wedstrijdpunten tegen kreeg en elf keer op twee punten van verlies verwijderd was, had ze meer dan drie uur nodig om een heroplevende Jennifer Capriati opzij te zetten. In een finale, die opnieuw volledig Belgisch kleurde, versloeg ze Kim Clijsters met 7-5 en 6-1. Door deze overwinning steeg de Waalse naar de tweede plaats op de wereldranglijst. Na haar overwinning in Zürich werd Henin voor het eerst de nummer 1 van de wereld. 2004: cytomegalovirus Ook in 2004 kende Henin een goede start: na winst in Sydney veroverde ze haar derde grandslamtitel op de Australian Open door Kim Clijsters te verslaan in de finale. Nadien won Henin ook de toernooien van Dubai en Indian Wells. Hierna werd bij haar een cytomegalovirus (een aan de ziekte van Pfeiffer verwant virus) geconstateerd. Op Roland Garros probeerde ze haar titel te verdedigen, maar ze werd in de tweede ronde al uitgeschakeld door Tathiana Garbin. Na dit optreden nam ze de beslissing om zich te laten verzorgen; ze speelde niet mee in Rosmalen en Wimbledon. Zonder enige voorbereiding besloot ze toch naar de Olympische Spelen van Athene te gaan. Ze bereikte de halve finales, waarin ze de Russin Anastasia Myskina versloeg (7-5, 5-7 en 8-6). In de finale tegen Amélie Mauresmo won Justine met 6-3 en 6-3 en behaalde ze de enige Belgische gouden medaille in Athene. Naar eigen zeggen was dit de mooiste overwinning uit haar carrière. Henin voelde zich goed en verklaarde zichzelf volledig genezen. Ze ging naar de US Open, maar in de vierde ronde verloor ze van Nadja Petrova. Dit zou haar laatste wedstrijd van 2004 worden. Hierdoor verloor ze ook haar eerste plaats op de wereldranglijst. 2005: gravelkoningin In 2005 maakte Henin haar comeback in Miami waar ze in de kwartfinales in drie sets verloor van Maria Sjarapova. Na winst in Charleston, Warschau en Berlijn veroverde ze voor de tweede maal Roland Garros door in de finale Mary Pierce te verslaan met 6-1 en 6-1. Met deze overwinning klom Henin op tot de zevende plaats op de wereldranglijst. Twee weken later startte Henin als topfavoriete en zonder enige grasvoorbereiding in Wimbledon, waar ze in de eerste ronde werd uitgeschakeld door de Griekse Eléni Daniilídou (6-7, 6-2 en 5-7). Met dit verlies werd ze de eerste Roland Garroswinnares die in de eerste ronde van Wimbledon verloor. In augustus startte ze in het toernooi van Toronto waar ze de finale bereikte door achtereenvolgens Mariana Díaz Oliva, Zheng Jie, Nicole Vaidišová en Amélie Mauresmo te verslaan. In de finale moest ze haar meerdere erkennen in Kim Clijsters (7-5 en 6-1). Op de US Open verloor ze roemloos in de vierde ronde van Mary Pierce. 2006: opnieuw nummer 1 In januari 2006 keerde ze terug naar het tennis in Sydney, een voorbereiding op de Australian Open. De eerste wedstrijd tegen Martina Hingis won ze met 6-3 en 6-3. Om in de finale te geraken, versloeg ze ex-US Open-winnares Svetlana Koeznetsova (6-3 en 6-1). In de finale speelde ze tegen Francesca Schiavone (4-6, 7-5 en 7-5). In de daaropvolgende Australian Open versloeg ze 's werelds nummer 1 Lindsay Davenport en Maria Sjarapova in lastige driesetters. In de finale gaf ze op tegen Amélie Mauresmo, nadat ze 1-6 en 0-2 achter stond, omdat ze last had van darmklachten. Het is de eerste keer in het vrouwentennis dat iemand een grandslamfinale won doordat de tegenpartij opgaf. Menig sportcommentator en tennisser vond dat Henin de wedstrijd had moeten uitspelen, om de eer van de winst zo aan Mauresmo te geven. Op het toernooi van Charleston verdedigde Henin haar titel. Ze versloeg Sybille Bammer, Karolina Šprem en Dinara Safina, maar ze struikelde in de halve finale. Daarin verloor ze van Patty Schnyder met 2-6, 6-3 en 6-2. Wat later, op 23 en 24 april, scoorde Henin met het Belgische Fed Cup-team een overwinning op het Russische team door eerst Nadja Petrova met 6-7, 6-4 en 6-3 en later Jelena Dementjeva met 6-2 en 6-0 opzij te zetten en zo door te stoten tot de halve finales van dit landenkampioenschap. Ze nam ook revanche op Dementjeva die haar een paar weken voordien klopte op het toernooi van Indian Wells en die op dag 1 van de Fed Cup-ontmoeting al korte metten had gemaakt met landgenote Kim Clijsters. Op het Tier I-toernooi van Berlijn verloor Henin opnieuw van Nadja Petrova met 6-4, 4-6 en 5-7, nadat ze in de halve finales eenvoudig Amélie Mauresmo verslagen had met 6-1 en 6-2. Toch slaagde Henin erin - als eerste sinds Steffi Graf in 1996 - om haar titel te verdedigen op Roland Garros, ondanks de nederlaag op gravel in Berlijn. Ze stoomde door tot de halve finale, waarin ze met aanvallend tennis een als tweede gerangschikte Clijsters met 6-3 en 6-2 versloeg. Ze won de titel voor de derde keer in een finale tegen Svetlana Koeznetsova met tweemaal 6-4 en dit zonder een set te verliezen. Ook het grasseizoen begon goed; voor de eerste keer won ze het drukbezette Eastbourne-toernooi. Ze versloeg opnieuw in de halve finale Clijsters; in de finale bleek ze te sterk te zijn voor Anastasia Myskina: 4-6, 6-1 en 7-6. Op Wimbledon scoorde Henin ook goed. Vrij eenvoudig wist ze de finale te bereiken. Tot aan de finale hoefde ze geen enkele set prijs te geven en in de halve finales klopte ze Clijsters voor de derde keer op rij in twee sets: 6-4 en 7-6. In de finale verloor ze in drie sets van de als eerste geplaatste Française Amélie Mauresmo. In aanloop naar de US Open won ze het toernooi van New Haven, in de finale gaf Lindsay Davenport op na een 6-0 en 1-0-achterstand. Op de US Open speelde ze haar vierde grandslamfinale van 2006, een record sinds 1997 toen Martina Hingis het haar voordeed, maar moest ze in twee sets het onderspit delven tegen Maria Sjarapova (6-4 en 6-4). In de finale van de Fed Cup tegen Italië won Henin haar beide enkelspelpartijen. In het beslissende dubbelspel samen met Kirsten Flipkens moest Henin echter de strijd staken in de derde set, met een blessure aan de knie. Henin sloot 2006 af met de WTA Tour Championships; aan die wedstrijd had ze de afgelopen twee jaar wegens blessureproblemen telkens niet kunnen meedoen. Nu kon ze het jaar opnieuw als nummer 1 afsluiten; daarvoor behoefde ze enkel de finale te bereiken. Ze won voor de eerste keer de WTA Tour Championships, na Sjarapova in de halve finale met 6-2 en 7-6 en Mauresmo in de finale met 6-4 en 6-3 te verslaan. Op die manier was Henin de eerste speelster sinds Hingis in 2000 die de WTA Championships won én het jaar als nummer één afsloot. Ook was zij de eerste na Steffi Graf die vier jaar na elkaar een grandslamtoernooi won. 2007: de Henin-hegemonie Familieperikelen Het jaar 2007 begon in mineur voor Henin. Op 4 januari kondigde ze op haar website aan niet deel te zullen nemen aan het toernooi van Sydney waar ze titelverdedigster was, noch aan de Australian Open, het eerste grandslamtoernooi van het jaar. Henin haalde "persoonlijke en familiale redenen" aan voor deze afzegging. Onmiddellijk kwam de geruchtenmolen op gang. Onder andere een scheiding en een zwangerschap werden gesuggereerd. Op 23 januari liet ze via een bericht op haar website weten dat ze ging scheiden van haar echtgenoot Pierre Yves Hardenne en dat ze haar heroptreden zou maken op het toernooi in Parijs, dat startte op 4 februari 2007. Ze bereikte daar de halve finales waarin ze werd uitgeschakeld door Lucie Šafářová. Henin was later dat jaar ook present op Roland Garros. Hoewel ze enkele weken op tennisvlak niet actief was geweest, kon ze haar favorietenrol toch waarmaken en won ze het grandslamtoernooi zonder een set kwijt te spelen: in de halve finale klopte ze Jelena Janković uit Servië met twee keer 6-2. In de finale trof Henin een landgenote van Janković, Ana Ivanović. Met 6-2 en 6-1 was deze geen partij voor de Belgische. Henins relatie met tennisleraar Pierre Yves Hardenne was de reden dat ze als achttienjarige het ouderlijk huis verliet en het contact verbrak met haar familie, onder anderen vader José Henin. Na haar breuk met Hardenne waagde Henin de stap, en zocht ze opnieuw verzoening met haar familieleden. De Roland Garrosfinale was een van de eerste wedstrijden waar haar familie naar kwam kijken. Als voorbereiding op Wimbledon speelde ze het grastoernooi van Eastbourne. Ze geraakte er vlot in de finale, waar ze in haar 50e finale een herhaling van de Wimbledonfinale van 2006 speelde tegen Amélie Mauresmo. Ze won in drie sets: 7-5, 6-7 en 7-6. Wimbledon Op Wimbledon 2007 stoomde Henin zonder setverlies - en zonder meer dan één uur per wedstrijd op de baan te staan - door naar de tweede week. Daar speelde ze in de kwartfinale tegen Serena Williams. Er werd naar deze wedstrijd uitgekeken omdat volgens velen de winnares van deze "voorfinale" allicht ook het kampioenschap zou winnen. In deze partij zette Henin Serena in drie sets opzij. Door deze winst en het feit dat de andere grote favorieten Mauresmo en Sjarapova al uit het toernooi lagen, leek het alsof Henin Wimbledon zonder veel problemen voor de eerste keer zou kunnen winnen. In de halve finale leek het in de eerste set alsof de Franse tegenspeelster Marion Bartoli (19e op de wereldranglijst) weinig in te brengen had, maar Bartoli begon beter te spelen, Henins opslag en backhand lieten het afweten, en Bartoli won alsnog de wedstrijd: 6-1, 5-7 en 1-6. Henin kon zich troosten met feit dat ze door de halve finale van Wimbledon al voor de 73e week haar eerste plaats op de wereldranglijst kon behouden. Wegens problemen met haar pols zegde ze af voor het toernooi van San Diego. In Toronto speelde ze in de finale tegen Jelena Janković. Ze won met 7-6 en 7-5. Het was haar zesde titel dit jaar, de 35e van haar carrière. Begin september won Henin de US Open. In het hol van de leeuw versloeg ze de Amerikaanse Williams-zussen: in de kwartfinale Serena en in de halve finale Venus. In de finale domineerde de nummer één de finale tegen Svetlana Koeznetsova: 6-1 en 6-3. De Belgische won haar zevende titel dat seizoen en haar zevende en laatste grandslamtoernooi. Tien zeges In oktober begon Henin haar Europese najaarstournee met het Tier II-toernooi van Stuttgart. Daar versloeg ze in de halve finales de nummer drie van de wereld, Jelena Janković, met 7-6 en 7-5. In de finale won ze van de Franse seizoensrevelatie Tatiana Golovin in drie sets. Twee weken later speelde ze in Zürich opnieuw de finale tegen Golovin en won opnieuw, met twee keer 6-4. De teller van aantal toernooizeges in 2007 stond nu op negen. Bij de WTA Tour Championships in Madrid, waar Henin titelverdedigster was, maakte ze er geen geheim van dat ze het jaar wilde afsluiten met tien toernooizeges op haar naam. Ze startte in de voorronde in de groep met Anna Tsjakvetadze, Jelena Janković en Serena Williams en won haar partijen tegen Tsjakvetadze en Janković. Williams trok zich terug uit het toernooi omwille van een blessure en werd vervangen door Marion Bartoli, de nummer 10 van de wereld. Henin won de partij tegen de laatste speelster die haar kon verslaan met 6-0 en 6-0, en nam daarmee revanche. In de halve finale won Henin van Ana Ivanović (WTA-4). De finale speelde ze tegen Maria Sjarapova, die na langdurig blessureleed in Madrid een comeback had gemaakt door al haar partijen in de voorronde te winnen. In de finale won Henin na een sterke remonte en een uithoudingsslag met 5-7, 7-5 en 6-3 in 3 uur en 24 minuten (de twaalfde langste match ooit). Door deze overwinning was Henin de eerste speelster sinds Martina Hingis in 1997 die tien toernooien in een jaar won. Ze was ook voor de eerste keer in haar carrière 25 opeenvolgende wedstrijden ongeslagen. Bovendien eindigde ze het seizoen als de nummer één van de wereld. Doordat Hingis in die periode aankondigde dat ze stopte met tennissen, werd Henin de langst op 1 geplaatste actieve speelster. Er waren vijf speelsters die ooit langer de wereldranglijst aanvoerden: Monica Seles (178 weken), Martina Hingis (209), Chris Evert (262), Martina Navrátilová (331) en Steffi Graf (377). In 2007 verloor Henin slechts vier partijen, terwijl ze er 63 won. Ze verdiende het hoogste prijzengeld ooit in één seizoen bij vrouwentennis: 5.429.586 dollar. 2008: mindere periode en onverwacht afscheid Het jaar begon goed: Henin won het toernooi van Sydney: in de finale versloeg ze Svetlana Koeznetsova in drie sets (4-6, 6-2 en 6-4). Ze startte op 14 januari aan haar honderdste week als nummer één van de wereld. Ze sprong daarmee over Lindsay Davenport die 98 weken op nummer één stond. Midden januari startte ze als favoriet aan de Australian Open. De eerste week gaf ze geen set prijs tijdens de wedstrijden tegen Hsieh Su-wei, Francesca Schiavone, Olga Poetsjkova en Aiko Nakamura. In de kwartfinale ging ze echter onderuit tegen Sjarapova met 6-4 en 6-0. Hierdoor eindigde een reeks van 32 opeenvolgende overwinningen. Het was haar sinds Roland Garros van 2002 niet meer overkomen dat ze een set verloor met 6-0. In februari won ze in Antwerpen voor eigen volk de Proximus Diamond Games, na in de finale de Italiaanse Karin Knapp te verslaan met tweemaal 6-3. Voorlopig afscheid Op 14 mei 2008 maakte zij bekend te stoppen met tennis. Zij kampte al eerder met een vormcrisis. Ze verloor dat jaar achtereenvolgens van Francesca Schiavone, Serena Williams, Maria Sjarapova en Dinara Safina. Sinds haar afscheid hield Henin zich op een aantal vlakken bezig. Zo was ze het uithangbord van twee bedrijven die zij in 2007 samen met Carlos Rodríguez oprichtte: de tennisacademie 6th Sense en Nexp, een bedrijf dat seminaries en opleidingen voor kaderleden organiseert. Daarnaast werd ze actief in de media: ze speelde een hoofdrol in de Twaalf werken van Justine, de Waalse versie van De XII werken van Vanoudenhoven. Ze zou een klein rolletje gaan spelen in de tv-serie Plus belle la vie. Daarnaast zou Henin, onder meer samen met Miss België Julie Taton, spelen in een theaterstuk. Comeback Eind september 2009 raakte bekend dat Henin niet zou meespelen in de tv-serie Plus belle la vie. Hierdoor laaide de speculatie op dat Henin, in navolging van de succesvolle terugkeer van Clijsters, ook opnieuw zou gaan tennissen. Op 22 september kondigde Henin op de zender RTL TVI effectief haar comeback aan. Haar eerste grote toernooi zou de Australian Open in 2010 zijn. Ondanks dat dit slechts haar tweede toernooi na haar terugkeer was, bereikte ze meteen de finale, waarin in drie sets (6-4, 3-6 en 6-2) verloor van Serena Williams. Definitief afscheid Na deze hoopvolle start van haar tweede carrière kwam de echte Henin nooit meer terug. Ze blesseerde zich op Wimbledon in een wedstrijd tegen Kim Clijsters. Deze blessure speelde haar een half jaar parten. In de Australian Open van 2011 verloor Henin in de derde ronde van Svetlana Koeznetsova. Na deze nederlaag besloot ze om definitief met tennis te stoppen. Dit werd alleen via haar website en Facebook bekendgemaakt, en niet via een persconferentie in de media. Vermeldenswaardige wedstrijden 2003 Australian Open, vierde ronde tegen Lindsay Davenport. Henin versloeg Davenport voor de eerste keer in haar carrière, 7-5, 5-7 en 9-7. De wedstrijd in de Australische hitte duurde meer dan drie uur en Henin had last van spierkrampen. 2003 Roland Garros, halve finale tegen Serena Williams. Henin won de eerste set met 6-2 maar verloor de tweede met 4-6. In de beslissende derde set toonde ze al haar talent, en won ze met 7-5. Er was echter wat controverse omtrent de derde set; toen Williams opsloeg met een 4-2 en 30-0-voorsprong, stak Justine haar hand op om aan te geven dat ze nog niet klaar was. De umpire zag dit echter niet. Nadat de eerste opslag werd uitgeslagen, herinnerde Justine zich niets meer van haar handgebaar. Williams leek aangeslagen, en verloor de game, de set, en de match. De match beëindigde de hegemonie van Serena Williams (33 wedstrijden achter elkaar gewonnen). 2003 US Open, halve finale tegen Jennifer Capriati. Henin versloeg Capriati in een tiebreak in de laatste set, waarna ze werd afgevoerd naar het ziekenhuis wegens uitputting – ze won met 4-6, 7-5 en 7-6. Meermalen in de wedstrijd was Capriati slechts twee punten verwijderd van winst. In de finale de dag erna was Henin hersteld en versloeg ze Kim Clijsters. 2004 Olympische Spelen, Athene, halve finale tegen Anastasia Myskina. Ze won na met 5-1 achter te hebben gestaan in de laatste set. 2005 Wimbledon Championships, eerste ronde tegen Eléni Daniilídou. Henin werd verslagen met 7-6, 2-6 en 7-5. Het was de eerste keer dat de winnares van Roland Garros in de eerste ronde van Wimbledon verloor. 2006 Australian Open, finale tegen Amélie Mauresmo. Henin gaf op met darmklachten op het moment dat ze 1-6 en 0-2 achter stond. Het was slechts de vierde grandslamfinale sinds 1900 die met een opgave eindigde. Henin gaf op omdat ze vreesde geblesseerd te raken. Deze beslissing werd door Mauresmo en anderen bekritiseerd. 2006 Wimbledon, finale tegen Amélie Mauresmo. De finale was opmerkelijk omdat ze ging tussen twee speelsters met "finesse" en een groot slagenarsenaal, na de jarenlange hegemonie van de baselinespelers. Voor bijna elk punt naderden beide speelsters het net voor serve en volley. Getipt als toernooifavoriet, nam Henin een vroege leiding (6-2) tegen een zenuwachtige Mauresmo, maar de laatstgenoemde maakte een terugkeer: ze overheerste de twee volgende sets en won haar tweede grandslamtitel. Zo stond Mauresmo in de weg van de Career Slam (winst in alle grandslamtoernooien) van Henin. 2007 Roland Garros, kwartfinale tegen Serena Williams. Dit was de meest beladen wedstrijd van Roland Garros 2007. Vanaf het moment dat de loting bekend werd, werd al over deze confrontatie gesproken en gegist. Om de reden hiervan te kennen, moeten we terugkeren naar de halve finales op Roland Garros 2003. Serena zon na al die jaren nog steeds op wraak. Daarnaast gaf ze aan dat Roland Garros haar topprioriteit was, aangezien ze dit grandslamtoernooi in het verleden nog maar één keer won. Toch herhaalde de geschiedenis zich. De ijzersterke Henin behield gedurende de gehele wedstrijd haar voorsprong en won de wedstrijd met 6-4 en 6-3. Serena kon enkel met haar opslag wat weerstand bieden, maar dat bleek niet genoeg om de partij te winnen. 2007 US Open, kwartfinale en halve finale tegen Serena en Venus Williams. Henin was de eerste speelster die beide Williams-zusjes op hun "thuisbasis" New York kon kloppen. Tijdens de twee wedstrijden bestookten de speelsters elkaar met psychologische oorlogsvoering. Ook tussen de twee partijen door werd er met slijk gesmeten, vooral door moeder Oracene Williams. Eerst versloeg Henin met indrukwekkend tennis Serena met 7-6 en 6-1. De Amerikaanse pers bekritiseerde Serena Williams toen ze op de persconferentie met tegenzin kwam opdagen en verklaarde dat Henin door geluk had gewonnen. De halve finale tegen Venus was tot in de tweede set volledig gelijklopend met de kwartfinale tegen Serena, maar Venus bood iets meer weerstand en verloor met 7-6 en 6-4. Voordien was alleen Martina Hingis erin geslaagd om de zussen in eenzelfde toernooi verslaan, in de Australian Open in 2001. In 2009 slaagde ook Kim Clijsters hierin op de US Open. 2007 Masters, derde groepswedstrijd tegen Marion Bartoli. Justine was reeds geplaatst voor de halve finale, doch zon op wraak voor de van Bartoli verloren halve finale op Wimbledon. Een niet helemaal voorbereide Bartoli - ze wist pas op het laatste moment dat ze moest invallen voor Serena Williams - werd vernederd met een droge 6-0 en 6-0. Onderscheidingen 2003: Belgische Sportvrouw van het Jaar ITF Wereldkampioen Europees Sportvrouw van het Jaar Grootkruis in de Kroonorde (België) 2004: WTA Speelster van het Jaar 2003 Belgische Sportvrouw van het Jaar Grootofficier in de Leopoldsorde (België) 2006: ITF Wereldkampioen Belgische Sportvrouw van het Jaar Lid van Belgische Sportploeg van het Jaar (Fed Cup) Europees Sportvrouw van het Jaar 2007: Belgische Sportvrouw van het Jaar Belgische Sportpersoonlijkheid van het Jaar ITF Wereldkampioen Europees Sportvrouw van het Jaar 2008: Laureus Sportvrouw van het Jaar WTA Speelster van het Jaar 2007 2010: WTA Terugkeer van het Jaar 2011: commandeur in de Mérite wallon 2016: Tennis Hall of Fame Palmares WTA-finaleplaatsen enkelspel WTA-finaleplaatsen vrouwendubbelspel Gewonnen ITF-toernooien enkelspel Gewonnen ITF-toernooien dubbelspel Resultatentabel Enkelspel Vrouwendubbelspel Externe links Officiële website Belgisch tennisser Belgisch olympisch kampioen


text: John Patrick McEnroe (Wiesbaden, 16 februari 1959) is een Amerikaans tennisser en meervoudig grandslamwinnaar. Tussen 1981 en 1984 stond hij bovenaan de lijst van toptennissers. Zijn bijnamen luiden Big Mac en Superbrat. Carrière McEnroe wordt gerekend tot de grote Amerikaanse tennisspelers: hij won onder meer zeven grandslamtitels en was begin jaren 80 nummer 1 op de ATP-lijst. Zijn techniek verhief hij tot een kunst: hij sloeg niet zo hard als sommige van zijn concurrenten, maar wist de bal sneller te nemen dan zijn tegenstander. Hij wachtte de aanval zelden af en beschikte over een goede volley. Naast zijn technisch kunnen zal hij vooral herinnerd worden om zijn wispelturigheid. Hij kon het moeilijk hebben als lijnrechters en scheidsrechters in zijn ogen verkeerde beslissingen namen en kreeg soms woedeaanvallen. Deze uitbarstingen hielpen hem kennelijk bij zijn concentratie op het spel ofwel imponeerde hij er zijn tegenstander mee, want in tegenstelling tot de meeste andere proftennissers bleek McEnroe na zo'n uitval beter te spelen. McEnroe drong in 1977 via het kwalificatietoernooi door tot de halve finale op Wimbledon, waar hij verloor van Jimmy Connors. In 1980 drong hij door tot de finale door diezelfde Jimmy Connors nu in de halve finale te verslaan. Tijdens deze wedstrijd gedroeg hij zich zo slecht dat hij uitgefloten werd door het Engelse publiek toen hij het centre court opkwam voor de finale tegen Björn Borg. Die wedstrijd werd door Borg gewonnen. Het jaar daarop, in 1981, volgde de revanche voor McEnroe. Hij wist Borg zowel in de Wimbledon-finale als in de eindstrijd van de US Open te verslaan. Voor Borg was dit reden genoeg om op 26-jarige leeftijd zijn racket aan de wilgen te hangen. In 1984 speelde McEnroe zijn beste tennis en was hij een jaar lang onverslaanbaar. Tijdens de finale op Wimbledon gaf hij oud-kampioen Connors tennisles. Enige smet op dat seizoen was de finale op Roland Garros, waar hij in gewonnen positie stond tegen Ivan Lendl, maar uiteindelijk toch in vijf sets verloor, waardoor de Tsjech zijn eerste grandslamtitel won. Na het topjaar 1984 ging het bergafwaarts met McEnroe. Gebrek aan motivatie en opkomst van het power-tennis leidden ertoe dat hij het tennis een tijd vaarwel zegde. Hij keerde weer terug, maar bereikte nooit meer zijn oude niveau. Hij speelde nog vele briljante partijen, stond in 1992 in de halve finale op Wimbledon, waar hij verloor van latere winnaar Andre Agassi en won hetzelfde jaar samen met Michael Stich de titel in het heren dubbelspel. Hij won echter geen grandslamtitels meer in het enkelspel en bereikte ook de nummer 1-plaats op de wereldranglijst niet meer. In het seniorencircuit, de ATP Tour of Champions, is hij vanwege zijn spectaculaire tennis en flamboyante gedrag nog steeds een populaire speler en een geduchte tegenstander. John McEnroe behaalde in zijn carrière 77 overwinningen in het enkelspel en 77 overwinningen in de heren-dubbelcategorie. De meeste (50) van die dubbeltoernooien won hij met zijn Amerikaanse partner Peter Fleming, waaronder vier Wimbledon-titels en drie US Open-titels. McEnroe staat zoals eerder vermeld vooral bekend om zijn temperament en hij wordt gezien als degene die de catchphrase "You cannot be serious" introduceerde. Hij werkt als televisiepresentator en levert commentaar bij tenniswedstrijden voor de BBC. Comeback McEnroe maakte zijn rentree op de ATP-toernooien in 2006. Samen met de Zweed Jonas Björkman won hij het dubbelspel van het ATP-toernooi van San José. Met 47 jaar en 3 dagen was hij de oudste speler in dertig jaar die een toernooi op het hoogste niveau won in het enkel- of dubbelspel. Met deze overwinning kwam hij gelijk te staan met Tom Okker met het op een na hoogste aantal dubbelspeltitels (78), achter Todd Woodbridge. In zijn tweede en laatste toernooi na zijn terugkeer, het toernooi van Stockholm, verloren McEnroe en Björkman in de kwartfinales. Grandslamresultaten McEnroe won in zijn carrière zeven grandslamtitels in het heren enkelspel: US Open: 1979, 1980, 1981, 1984 Wimbledon: 1981, 1983, 1984 Prestatietabel Prestatietabel grand slam, enkelspel Prestatietabel grand slam, dubbelspel Externe links Amerikaans tennisser Tenniscommentator Amerikaans tenniscoach


text: Jana Novotná (Brno, 2 oktober 1968 – 19 november 2017) was een professioneel tennisspeelster uit Tsjechië. Carrière In het enkelspel won zij in haar carrière 24 WTA-toernooien waaronder in 1998 de Wimbledon-titel. Op de Olympische spelen van 1996 won zij een bronzen medaille. Haar hoogste WTA-rang is de tweede plaats, bereikt in 1997. In het vrouwendubbelspel won zij 76 WTA-titels waaronder twaalf op de grandslamtoernooien. Zowel op de Olympische spelen van 1988 in Seoel als die van 1996 in Atlanta won zij zilveren medailles, samen met Helena Suková. Haar hoogste WTA-rang is de eerste plaats, bereikt in 1990. In het gemengd dubbelspel won zij vijf titels: vier op de grandslamtoernooien (alle met de Amerikaan Jim Pugh) en één in de Hopman Cup (waar zij met Petr Korda Tsjechië vertegenwoordigde). In de periode 1987–1998 maakte Novotná deel uit van het Tsjechische dan wel Tsjecho-Slowaakse Fed Cup-team – zij behaalde daar een winst/verlies-balans van 33–12. In 1988 ging zij met de beker naar huis, na winst op de Sovjet-Unie in de finale. Anders dan vele andere vrouwelijke kampioenen uit haar tijd, was Jana Novotná niet tevreden met baseline-duels. Deze atletische vrouw was een complete speelster die ook het serve-and-volley-spel effectief beoefende. In het vrouwentennis beheerste niemand in die periode het spel aan het net beter dan zij. Haar topjaren waren van de tweede helft van de jaren 80 tot ver in de jaren 90 van de 20e eeuw. Novotná maakte veel indruk op de tennisfans toen zij in 1993 de Wimbledon-finale verloor van Steffi Graf, na in de laatste set met 4-1 voor gestaan te hebben. Bij de prijsuitreiking barstte zij in tranen uit. De Hertogin van Kent troostte haar met de woorden "Je gaat hier een keer winnen." Dat gebeurde inderdaad vijf jaar later. In 2005 werd zij opgenomen in de internationale Tennis Hall of Fame. Zij overleed op 49-jarige leeftijd aan de gevolgen van kanker. Grandslamtitels Enkelspel (1) Wimbledon 1998 Vrouwendubbelspel (12) Wimbledon 1989 met Helena Suková Australian Open 1990 met Helena Suková Roland Garros 1990 met Helena Suková Wimbledon 1990 met Helena Suková Roland Garros 1991 met Gigi Fernández US Open 1994 met Arantxa Sánchez Vicario Australian Open 1995 met Arantxa Sánchez Vicario Wimbledon 1995 met Arantxa Sánchez Vicario US Open 1997 met Lindsay Davenport Roland Garros 1998 met Martina Hingis Wimbledon 1998 met Martina Hingis US Open 1998 met Martina Hingis Gemengd dubbelspel (4) Australian Open 1988 met Jim Pugh US Open 1988 met Jim Pugh Australian Open 1989 met Jim Pugh Wimbledon 1989 met Jim Pugh Posities op de WTA-ranglijst Positie per einde seizoen: Resultaten grandslamtoernooien Enkelspel Vrouwendubbelspel Gemengd dubbelspel Palmares Overwinningen op een regerend nummer 1 Novotná heeft vijfmaal een partij tegen een op dat ogenblik heersend leider van de wereldranglijst gewonnen: WTA-finaleplaatsen enkelspel WTA-finaleplaatsen vrouwendubbelspel WTA-finaleplaatsen gemengd dubbelspel Externe links Origineel profiel van Jana Novotná op de website van de WTA Tsjecho-Slowaaks tennisser Tsjechisch tennisser Tsjechisch olympisch deelnemer Tsjecho-Slowaaks olympisch deelnemer


text: Jeugdliteratuur, ook wel kinder- en jeugdliteratuur, is literatuur die kinderen (tot twaalf jaar) en jongeren (tot achttien) aanspreekt en meestal speciaal voor hen is geschreven. De onderwerpen focussen op hun wereld en klinken in hun taal. Tussen de jeugdliteratuur en de volwassenenliteratuur zit een overgang: de adolescenten-literatuur, voor jongeren vanaf ongeveer 18. Deze adolescentenliteratuur wordt tegenwoordig ook wel aangeduid als young adult. Het belang van de jeugdliteratuur blijkt uit de prijzen als de Zilveren en de Gouden Griffel, het Centraal Bestand Kinderboeken en de catalogus van de Nederlandse kinderboekencollecties. Boeken voor jongeren zijn vaak vanuit een ontdekkende of een morele sfeer geschreven: de schrijver hoopt dat men een 'goed' mens zal worden. Veel voorkomende thema's zijn 'opkomen voor je mening', 'de democratie' en 'men moet zijn geschiedenis kennen' zoals bij Jan Terlouw, Thea Beckman. Classificatie Kinder- en jeugdliteratuur worden vaak samen vermeld, hoewel de leeftijdsgroep grote psychologische en taalverschillen kent. Het onderscheid tussen kinder- en jeugdliteratuur, tussen adolescenten en jongvolwassenen is kunstmatig en evolueert met de tijd. Schrijvers als Anne Provoost, Ed Franck en Bart Moeyaert schrijven vaak in alle categorieën. Hun emotionele inleving verwijst naar de kindertijd, de jeugdfase en de volwassen periode. Historie De oudste Nederlandse kinderboeken heten 'hanenboekjes'. Deze waren bedoeld om te leren lezen. Er stonden alfabetten in, verschillende letters en gebeden. De boekjes begonnen met een plaatje van een haan, om kinderen aan te sporen vroeg op te staan en naar school te gaan. Het oudste kinderboek dat de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag bezit, stamt uit 1521. Een van de eerste schrijvers die zich op kinderen richtte, was de 17e-eeuwse Londense predikant James Janeway. De eerste Nederlandse schrijver die speciaal voor kinderen schreef, was Hieronymus van Alphen. Zijn vers De pruimeboom uit 1778, met de beginregels 'Jantje zag eens pruimen hangen, O! als eieren zo groot', was opvoedend. In 1856 verscheen De nieuwe rijschool, het eerste Nederlandse beweegbare prentenboek voor kinderen. In de twintigste eeuw kwamen er ineens boeken over 'stoute kinderen': Dik Trom, Pietje Bell, Kruimeltje en Pippi Langkous. Met de komst van Bruintje Beer (Daily Express, 1920; Algemeen Dagblad, 1929) kwam de merchandising binnen de kinderboekenwereld op gang. Omvangrijke (historische) collecties kinderboeken bevinden zich in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en in de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. In het Groningse Winsum staat het Kinderboekenmuseum van Toos Zuurveen, de auteur van Van Zedenleer tot Bruintje Beer. Per leeftijd In Das Märchen und die Fantasie des Kindes verbond Charlotte Bühler (1893-1974) de leeftijd met verschillende leesfasen. Tegenwoordig houdt men meer rekening met de emotionele ontwikkeling van het kind. Het zijn de ouders die hun kind volgen en weten welk niveau het heeft. Toch houdt het onderwijswezen nog rekening met ontwikkelingskenmerken gerelateerd aan leeftijdsfasen. Hiervoor is een AVI-indeling ontwikkeld. Ook schrijvers en uitgeverijen spitsen zich bij hun doelgroepen toe op leeftijden. Baby's Voor baby's zijn er bakerrijmpjes waarbij ritme, klank, rijm, woord en beweging centraal staan. Deze rijmpjes zijn de voortzetting van de schommelwieg. Ze stimuleren de ontwikkeling en het gevoel voor taal. Het ritme en de warmte van de stem van moeder en/of vader zijn het belangrijkst. Miep Diekmann met Wiele wiele stap (vanaf twee jaar), Geert De Kockeres Een fruitje van zilver en Annie M.G. Schmidts Ik ben lekker stout (voor oudere peuters) zijn voorbeelden. Boxpeuters Vanaf zes maanden verkent de baby met hand en tand de wereld, en dus ook de boekjes die hij vastgrijpt. De baby leert hand- en vingerbewegingen. De boxpeuter leert bewegen en kijkt met grote ogen rond, houdt van boekjes met stevige kaft en stevig karton. Voor deze leeftijdsgroep zijn er speciale badboekjes. Dit zijn boekjes van plastic die nat mogen worden. Namen die op deze boekjes voorkomen zijn onder meer die van Jet Boeke, Lieve Baeten en Boekblok. In het verleden waren er voor boxpeuters vooral boekjes van Helen Oxenbury en Dick Bruna. Deze laatste werd al eens bekritiseerd omdat zijn prenten niet realistisch genoeg waren. De figuren in de prentenboeken moeten kinderen aankijken. De voorlezers kennen het verhaal van buiten en lezen voor, terwijl het kind de prenten (met niet al te drukke hoofdkleuren) leest. Belangrijk is dat het boek afgeronde hoeken heeft, zodat het kind zich niet kan bezeren wanneer het zijn handen en tanden in het boek zet. Peuters De peuter van twee tot drie jaar leert zaken herkennen, wat later zal leiden tot taal, de beginnende geletterdheid. Met eenvoudige, herkenbare tekeningen en kleuren (Bruna, Oxenbury en dergelijke), met rijmpjes en versjes en met herkenbare situaties spelen eenvoudige boekjes hierop in zoals in GodeLiva Uleners' en Gerda Dendoovens Kielekoelevoelen. Voor de peuter zijn er alledaagse verhaaltjes, stapelverhaaltjes en zoekspelletjes: de prentenboeken van Dribbel van Eric Hill en Dikkie Dik van Jet Boeke. Stapelverhaaltjes beginnen en eindigen met hetzelfde zinnetje en variëren daarop zoals in Geert De Kockeres Houd de dief. Voor de peuter zijn de hoofdthema's vaak emotionele slingers: 'avontuur en veilig thuiskomen', 'gevaar en geborgenheid' en 'stout versus zoet'. Kleuters In deze leeftijdscategorie gebeurt er veel. De verbeeldingskracht en de beleving is groter dan de leefwereld. De kleuter leest gedetailleerde prenten met een verhaal dat daardoorheen verweven is. De kleuter associeert en interpreteert. Zijn taal en woordenschat verrijken. Woord- en klankspelletjes zijn een uitdaging. Het verwoorden van emoties als angst en verlies neemt een belangrijke plaats in. Op deze leeftijd is het soort prentenboek afhankelijk van de ontwikkeling van de kleuter en dit kan niet opgedrongen worden. Voorlezen is belangrijk. Sprookjes zijn een mogelijkheid om het kind te laten loskomen van zichzelf en de fantasie te stimuleren. Sommige kleuterliteratuur richt zich op magisch denken, humor en griezelen. Bekende auteurs en illustrators van prentenboeken voor kleuters zijn Carll Cneut en Leo Timmers. Eerste lezers De boekjes voor eerste lezers zijn geïllustreerd met eenlettergrepige woorden en korte hoofdstukjes. Tussen zes en zeven beginnen de meeste kinderen te lezen. Voorwaarden om te starten zijn: inzicht in structuren klank- en schriftbeeld koppelen concentratie taalvaardigheid wat ervaring met boeken Verkenningsleeftijd Van acht tot twaalf jaar verkeert het kind in de zogenaamde Robinsonalter, waarbij het interesse krijgt voor de omgeving, de mensen en de literatuur. Het is de ontdekkingsleeftijd waarbij het kind realisme zoekt. De leerfase breekt aan, er komt een verschil in de voorkeur en leesvaardigheid. Het kind krijgt interesse voor historische, fantasie- en avonturenverhalen. Ook de escapistische en de triviaalliteratuur komt in trek. De breuk tussen de tweede en derde graad van het lager onderwijs mag niet onderschat worden. Voor het dertiende jaar bevinden kinderen zich in de voor-esthetische periode, waarbij ze nog geen literaire reflectie hebben. Ze kunnen mooie beelden opslaan, maar pas na hun dertiende zullen ze die zelf ontdekken en aanvoelen. Titels in deze categorie (tot twaalf, maar minder voor probleemlezers) zijn De Vindeling van Wammerswald (Stefan Boonen), Het verkeerde been (Ann Pilling), Sterre en Joe (Martha Heesen), De huid van de beer (Sylvia Vanden Heede) en Het geheim van te veel torens (Mark Tijsmans). Jeugd Deze literatuur gaat van twaalf tot achttien jaar. Een van de genres is de historische jeugdroman, geschreven door onder anderen Simone van der Vlugt. Andere bekende schrijvers die boeken hebben geschreven voor oudere kinderen zijn Jan Terlouw, Anke de Vries, Carry Slee, Edward van de Vendel, Thea Beckman, Dirk Bracke en Anne Provoost. Boeken voor jongeren gaan veelal uit van weinig voorkennis en zijn daarom voor volwassenen met weinig kennis van het onderwerp ook makkelijk te lezen. De hoofdpersoon in jeugdliteratuur is veelal een jongere, aangezien dit makkelijker in te leven is voor de lezer. Veel mensen van deze leeftijd lezen ook boeken die voor volwassenen zijn bedoeld. Dit wordt gestimuleerd vanuit school, door middel van de literatuurlijst (lijst van boeken die men moet lezen voor het eindexamen). Zo leest men in de vrije tijd kinderliteratuur en voor school 'gewone' literatuur. Adolescenten Tussen jeugdliteratuur en volwassenenliteratuur bevindt zich de categorie adolescentenliteratuur (ook wel Young Adult), voor jongeren van ongeveer 15-20 Adolescentenromans, zoals The Catcher in the Rye, gaan vaak over het thema van 'de groei naar volwassenheid en de zoektocht naar de eigen identiteit'. Dit genre komt van oorsprong voort uit dat van de schelmenromans en robinsonades, de Bildungsromans en de initiatieromans. Bronnen Over de geschiedenis De hele Bibelebontse berg: de geschiedenis van het kinderboek in Nederland & Vlaanderen van de middeleeuwen tot heden. red.: Harry Bekkering [et al.]. Amsterdam, Querido, 1989. P.J. Buijnsters en L. Buijnsters-Smets, Lust en leering: geschiedenis van het Nederlandse kinderboek in de negentiende eeuw. Zwolle, Waanders, 2001. Saskia de Bodt en Jeroen Kapelle, Prentenboeken: ideologie en illustratie 1890-1950. Amsterdam [etc.], Ludion, 2003. Rita Ghesquiere, Het verschijnsel jeugdliteratuur. Leuven, Acco, 2000 vijfde herz. dr. (1982/1) (literatuurwetenschappelijk werk). Zie ook Kinderboekenweek Kinderboekenmaand Wikijunior Nederlandstalige jeugdliteratuur Lijst van Nederlandse boeken- en pocketreeksen Lijst van Engelstalige literaire jeugdboekenschrijvers Prijs van de Nederlandse Kinderjury Nationale Voorleesdagen Voorleesweek Kinder- en jeugdjury Vlaanderen Jeugdboekenmaand Externe links Centraal Bestand Kinderboeken Het Kinderboekenmuseum in Den Haag Informatie over kinderboeken bij de Koninklijke Bibliotheek Informatie over de kinderboekencollectie van de Koninklijke Bibliotheek Kinderboeken in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren Museum van oude jeugdboeken Oude kinderboeken en centsprenten online bij de Stichting Geschiedenis Kinder en Jeugdliteratuur Literatour, de Boekenweek voor jongeren Collectie jeugdliteratuur van EHC voor het Centraal Bestand Kinderboeken bewaard in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.


text: Jean-Paul Charles Aymard Sartre (Parijs, 21 juni 1905 – aldaar, 15 april 1980) was een Frans filosoof en schrijver van romans en toneelstukken. Hij wordt beschouwd als de vader van het Franse existentialisme. Principieel stond Sartre altijd al politiek links, maar na de Tweede Wereldoorlog profileerde hij zich steeds actiever als een marxistisch geëngageerde intellectueel. Hij oefende invloed uit op de publieke opinie inzake politieke kwesties zoals de Eerste Indochinese Oorlog, de Koude Oorlog en de Algerijnse Onafhankelijkheidsoorlog. In 1964 werd hem de Nobelprijs voor Literatuur toegekend, maar hij weigerde die in ontvangst te nemen. Biografie Sartres vader was een marineofficier en overleed kort na zijn geboorte. Jean-Paul werd opgevoed door zijn moeder en haar ouders, die aan Albert Schweitzer verwant waren. In 1917 hertrouwde zijn moeder met de ingenieur Joseph Mancy, die hij altijd gehaat heeft. Het gezin verhuisde naar La Rochelle, waar hij zijn medescholieren vaak gewelddadig en wreed vond. In 1920 werd hij ziek, reden waarom hij met spoed in Parijs opgenomen moest worden. Zijn moeder vond het bovendien beter voor zijn opvoeding dat hij niet meer in La Rochelle naar school ging. Vanaf 1921 volgde hij middelbaar onderwijs op het Henri IV-lyceum in Parijs, waar hij de aanstormende schrijver/essayist Paul Nizan leerde kennen. Zij zouden goede vrienden blijven tot Nizan sneuvelde in mei 1940. Van 1922 tot 1924 doorliep Sartre de voorbereiding (classes préparatoires) op het Lycée Louis-le-Grand voor de École normale supérieure (ENS). In 1924 werd hij toegelaten aan de ENS. Daar ontmoette hij onder anderen Raymond Aron en later ook Simone de Beauvoir. Met eerstgenoemde zou hij het als intellectueel nog aan de stok krijgen; laatstgenoemde zou zijn levensgezellin worden binnen een open relatie waarin beiden er minnaars op nahielden. Na een aanvankelijke uitsluiting werd hij in 1929 toegelaten tot de studie filosofie. Sartre was een tijd leraar in het Franse middelbaar onderwijs. Hij publiceerde filosofische essays en ontwikkelde zich als voortrekker van het toenmalige Franse existentialisme. Sartre vond zijn 'fascinatie' voor existentialistisch werk in de bestudering van de fenomenologie van Edmund Husserl en in de existentiefilosofie van Martin Heidegger. Tegelijkertijd raakte hij bekend bij een breed publiek door zijn roman La Nausée (1938), de verhalenbundel Le Mur (1939) en theaterstukken (Les Mouches 1943). Als soldaat werd Sartre in 1939 gemobiliseerd in de Elzas. Tijdens deze mobilisatieperiode die duurde van september 1939 tot juni 1940 hield Sartre een dagboek bij. Dit dagboek is gedeeltelijk verloren gegaan. De teruggevonden cahiers zijn na zijn dood gepubliceerd als Les Carnets de la drôle de guerre (1983). In 1940 raakte hij in Duitse krijgsgevangenschap. Tijdens zijn gevangenschap las hij Heideggers filosofische hoofdwerk Sein und Zeit. In 1941 werd hij wegens voorgewende gezondheidsproblemen vrijgelaten. In Parijs kon hij een baan krijgen als leraar filosofie aan het Lycée Condorcet, waar hij de plaats innam van een ontslagen joodse leraar. Een van Sartres belangrijkste thema's was de existentiële vrijheid in een wereld zonder hogere macht die zin of betekenis geeft aan het leven. Die moet de mens zelf maar zien te scheppen, hoe moeilijk dat ook is. Beknopt en abstract formuleerde hij dat als: de existentie gaat vooraf aan de essentie. De mens is dus in essentie vrij en kan zijn verantwoordelijkheid niet afschuiven op omstandigheden, zelfs niet in extreme situaties. Je bent bijvoorbeeld altijd vrij om nee te zeggen (of te denken) tegen de bezetter. Zijn productiviteit was juist tijdens de Duitse bezetting vrij hoog; zijn filosofische hoofdwerk L'Être et le Néant heeft hij in die tijd zonder problemen kunnen publiceren, evenals zijn toneelstukken Les Mouches en Huis clos. In L'Être et le Néant trachtte hij mede onder invloed van Heidegger op een fenomenologische wijze een 'zijnsleer' op te bouwen. Dit leverde hem van Heidegger de kwalificatie 'begaafd journalist' op. Sartre werd door sommige critici als pessimist beschouwd. Volgens Sartre zelf was dit niet zijn bedoeling. In een column die hij in de jaren 50 voor het dagblad Le Monde schreef, betoogde hij dat de mens vanaf zijn geboorte een slecht wezen is, dat verantwoordelijk gesteld kan worden voor de conflicten in de wereld. Dit kan men in verband brengen met de uitspraak van een personage uit het toneelstuk Huis Clos dat de hel de anderen zijn (L'enfer, c'est les autres), omdat de aanwezigheid van andere mensen onvermijdelijk je eigen vrijheid inperkt. Op politiek gebied was Sartre een marxist van de 'derde weg', met een onafhankelijke positie ten opzichte van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Toen de Koude Oorlog echter verhardde en o.a. de Korea-oorlog tot gevolg had, terwijl Frankrijk steeds pro-Amerikaanser werd, koos Sartre in 1952 de zijde van de Sovjet-Unie, hoewel hij nooit lid werd van de toen machtige Franse Communistische Partij (noch van enige andere partij). Hij was in de periode 1952-1956 een compagnon de route, een sympathisant van de Sovjet-Unie, samen met medestanders als Claude Lanzmann. Na afloop van zijn reis door de Sovjet-Unie in 1954 schreef hij een zestal zeer lovende artikelen over het Sovjetsysteem in het aan de Franse Communistische Partij gelieerde Libération. Hij nam steeds meer afstand van zijn eigen existentialisme en vond dat de vrijheid verkregen moest worden via het collectief, in plaats van via het individu. Het kwam in de jaren 50 tot felle polemieken, onder meer met zijn oud-medestudent aan de ENS, de liberaal Raymond Aron (die marxisme als 'opium voor intellectuelen' beschouwde), en met zijn collega-literator en filosoof Albert Camus, die zich nooit existentialist wilde noemen en bovendien vond dat je je handen niet moest vuilmaken door toe te geven aan totalitarisme. In 1956 veranderde Sartres houding ten opzichte van het communisme van de Sovjet-Unie radicaal; hij keurde de inval in Hongarije af. Vanaf dat jaar wees hij ook het Franse streven om Algerije te behouden af. De Algerijnse Onafhankelijkheidsoorlog was toen al twee jaar aan de gang. Hierbij liep hij persoonlijk risico; zijn eigen appartement was twee keer het doelwit van een bomaanslag van de OAS en de Franse regering overwoog hem te arresteren. President Charles de Gaulle wees dit echter af. "Een Voltaire arresteer je niet", vond hij. Sartre keerde zich ook tegen kolonialisme in het algemeen en schreef een voorwoord voor Frantz Fanons klassiek geworden aanklacht tegen het kolonialisme: De verworpenen der aarde. Toen Jean-Paul Sartre in 1964 de Nobelprijs voor Literatuur werd toegekend, weigerde hij, omdat hij bang was dat de prijs hem van zijn vrijheid zou beroven door hem op een voetstuk te plaatsen. In 1960 deed hij nog een uitgebreide poging om het marxisme en het existentialisme met elkaar te rijmen in Critique de la raison dialectique, zijn tweede wijsgerige hoofdwerk. Het tweede deel van dit werk verscheen postuum. Zijn anti-anticommunisme maakte het mogelijk om zich radicaal links te profileren. In 1967 presideerde hij samen met Bertrand Russell over het Russell-tribunaal over de Amerikaanse rol in de Vietnamoorlog. Hij gaf acte de présence bij de 'gebeurtenissen' in Frankrijk in mei 1968, al was hij daarvan niet de inspirator. Van toen af aan werd hij actief in de journalistiek; hij interviewde de studentenleider Daniel Cohn-Bendit voor het opinieblad Le Nouvel Observateur. In 1971 viel hij op door het redigeren en uitventen van het door de autoriteiten met sluiting bedreigde maoïstische blad La cause du peuple. Later deed hij hetzelfde met de maoïstische bladen Tout en J'accuse...! In 1972 reageerde hij op de gijzelingsactie door de Palestijnse beweging Zwarte September van de Israëlische olympische ploeg in het Olympisch Stadion in München. Hij billijkte de actie door te zeggen dat de Palestijnen, aan wie het recht op soevereiniteit door de Israëlische regering "krankzinnig en doelbewust wordt onthouden", "arm" als ze zijn, "in staat van oorlog zijn" met die regering en "alleen het verschrikkelijke wapen van het terrorisme hebben" om hun recht te halen. In 1973 was hij een van de oprichters van het linkse dagblad Libération, maar moest na een jaar om gezondheidsredenen zijn redactionele werk opgeven. Op het einde van zijn leven betreurde hij het niet tot het uiterste radicaal te zijn geweest. Op verzoek van Ulrike Meinhof bezocht hij in 1974 het RAF-lid Andreas Baader, die in hongerstaking was. Dit, om de aandacht te vestigen op de detentieomstandigheden van de groep. De laatste jaren van zijn leven was Sartre bijna geheel blind; hij overleed op 74-jarige leeftijd in het Broussais-ziekenhuis in Parijs. Bij zijn begrafenis op het Parijse Cimetière du Montparnasse waren ongeveer 50.000 mensen aanwezig. Sartres status als intellectuele goeroe bleef tijdens zijn leven vrijwel onaangetast. Tegenwoordig worden zijn literaire verdiensten nog algemeen erkend, maar zijn anti-anticommunisme is, "door de druk der omstandigheden" sinds de jaren tachtig (tijdelijk?) irrelevant geworden. Zijn filosofische hoofdwerken worden thans voornamelijk door vakfilosofen bestudeerd. Uitspraak Het socialisme is geen zekerheid, maar een waarde: het is de vrijheid, die zichzelf tot doel verheft. Bibliografie Romans en novellen 1938 - La Nausée (Nederlands: De Walging. Amsterdam, 1985. Nieuwe vertaling door Marianne Kaas. Walging. Atheneum, Amsterdam. 2020. ISBN 9789025312756 1939 - Le Mur (Nederlands: De muur. Amsterdam, 1983), een bundel met vijf novellen: Le Mur La Chambre Érostrate Intimité L'Enfance d'un chef 1945 - Les chemins de la liberté vol. 1. L'âge de raison (Nederlands: De wegen der vrijheid deel 1. De jaren des onderscheids. Amsterdam, 1949; Meppel, 1978) 1945 - Les chemins de la liberté vol. 2. Le sursis (Nederlands: De wegen der vrijheid deel 2. Het oponthoud. Amsterdam, 1952) 1949 - Les chemins de la liberté vol. 3. La mort dans l'âme (Nederlands: De wegen der vrijheid deel 3. De dood in het hart. Amsterdam, 1952) 1981 - Les chemins de la liberté vol. 4. La dernière chance / Drôle d'amitié (postuum) (Nederlands: De wegen der vrijheid, deel 4. Een merkwaardige vriendschap / De laatste kans. Amsterdam, 1989) Toneel 1940 - Bariona 1943 - Les Mouches (Nederlands: De vliegen. Amsterdam 1983) 1945 - Huis clos (Nederlands: Met gesloten deuren. Amsterdam 1983) 1946 - La Putain respectueuse (Nederlands: De eerbiedige lichtekooi, in: De vliegen) 1946 - Morts sans sépulture 1948 - Les Mains sales (Nederlands: Vuile handen, in: De vliegen) 1951 - Le Diable et le Bon Dieu (Nederlands: De duivel en God) 1954 - Kean (naar Alexandre Dumas père) 1955 - Nekrassov 1959 - Les Séquestrés d'Altona 1965 - Les Troyennes Scenario's 1947 - Les jeux sont faits (Nederlands: De teerling is geworpen. Amsterdam, 1959) 1962 - L'Engrenage (Nederlands: Tussen de raderen. Utrecht/Antwerpen: A.W. Bruna & Zoon, 1967) 1984 - Le Scénario Freud (postuum) Filosofie 1936 - L'Imagination (Nederlands: Beeld en verbeelding. Meppel, 1968) 1937 - La Transcendance de l'Ego (Nederlands: Het Ik is een ding: schets ener fenomenologische beschrijving. Meppel 1978) 1939 - Esquisse d'une théorie des émotions (Nederlands: Magie en emotie. Schets van een theorie van de gemoedsbewegingen. Meppel, 1966) 1940 - L'Imaginaire. Psychologie phénoménologique de l'Imagination (Nederlands: Het imaginaire: fenomenologische psychologie van de verbeelding. Meppel, 1969) 1943 - L'Être et le Néant: Essai d'Ontologie phenomenologique (Nederlands: Het zijn en het niet; proeve van een fenomenologische ontologie. Rotterdam, 2003, ISBN 90-5637-497-4) 1945 - L'existentialisme est un humanisme (Nederlands: Over het existentialisme. Bruna, 1967; Rainbow Pocket, 19923) 1947-1976 - Situations (I-X); (Nederlands: Revolutie en literatuur: een keuze uit "Situations 1938-1976". Amsterdam, 1977) 1947 - Conscience et connaissance de soi 1947 - Réflexions sur la question juive (Nederlands: Portret van een antisemiet. 's Gravenhage: A.A.M. Stols, 1947) 1957 - Questions de méthode (Nederlands: Het probleem van een methode. Utrecht: Bijleveld, 1996) 1960 - Critique de la raison dialectique 1983 - Cahiers pour une morale (postuum) 1985 - Critique de la raison dialectique II : L'intelligibilité de l'histoire (postuum) 1989 - Vérité et existence (postuum) Literaire kritieken 1947 - Baudelaire 1948 - Qu'est-ce que la littérature? (uit: Situations, II) 1952 - Saint Genet, comédien et martyr (Nederlands: De heilige Genet; martelaar en komediant) 1971-1973 - L'Idiot de la famille (3 dln.) Autobiografisch 1964 - Les Mots (Nederlands: De woorden. Utrecht, 1981) 1983-1995 - Carnets de la drôle de guerre (Nederlands: Schemeroorlog. Amsterdam, 1985) 1983 - Lettres au Castor et à quelques autres, tome I et II Frans filosoof Frans literatuuronderzoeker Frans toneelschrijver 20e-eeuws filosoof Frans atheïst Existentialist Winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur Autobiograaf Frans essayist Frans romanschrijver


text: Justinianus is de naam van twee keizers van Byzantium Justinianus I 527-565 Justinianus II Rhinotmetos 685-695 en 705-711 Andere betekenissen: Justinianus (monnik), een Hongaarse monnik uit de 13e eeuw Justinianus van Tours, bisschop van Tours na de verdrijving van Brixius (ca. 430) Codex Justinianus, een Oost-Romeinse bron van het Romeinse recht uit de late Oudheid, voltooid in 529 Pest van Justinianus, een pandemie, die het Oost-Romeinse of Byzantijnse Rijk in de jaren 541-543 na Christus trof Zuil van Justinianus, een erezuil in Constantinopel, opgericht door de Byzantijnse keizer Justinianus I ter herdenking van zijn overwinningen in 543-545 Justinia justinianus, een vlindersoort


text: Jura (gebergte); een middelgebergte in Oost-Frankrijk, Zwitserland en Duitsland Jura (kanton); het kanton in Zwitserland Jura (departement); het departement in Frankrijk Jura (wijnstreek): een wijnstreek in Frankrijk Fränkische Alb; ook wel: Fränkischer Jura, Frankenjura of Frankenalb Oberpfälzer Jura in de Fränkische Alb Schwäbische Alb; Nederlands: Zwabische Jura Jura (periode); een periode in de geologie Jura (eiland); een eiland in Schotland Isle of Jura Single Malt; een whisky van het bovenstaande Schotse eiland Jūra; rivier in Litouwen Jura (databank); Belgische juridische databank van Wolters Kluwer


text: Jakob Bernoulli (Bazel, 27 december 1654 – aldaar, 16 augustus 1705) was een Zwitserse wis- en natuurkundige. Hij was de eerste toonaangevende wiskundige van de Bernoulli-familie. Zijn voornaam wordt ook wel gespeld als Jacob, James (Engels) of Jacques (Frans). De achternaam wordt uitgesproken als: "bernóélie". Levensloop Bernoulli werd in Bazel geboren als zoon van Nicolaas Bernoulli. Hij begon een theologiestudie in Bazel. Hij had echter grote belangstelling voor de wiskunde en natuurkunde. Van 1676 tot 1682 reisde hij door Europa om uit de eerste hand kennis te nemen van de nieuwste ontdekkingen in de wiskunde en de wetenschappen. Hierbij kwam hij in contact met de werken van onder meer Robert Boyle en Robert Hooke. Na zijn terugkeer in Bazel in 1682 richtte hij een school op voor wiskunde en natuurwetenschappen. In 1687 werd hij benoemd tot hoogleraar in de wiskunde aan de Universiteit van Bazel, een positie die hij de laatste achttien jaar van zijn leven zou blijven bekleden. Bernoulli overleed op 50-jarige leeftijd in zijn geboortestad Bazel. Naar hem en zijn broer is de Bernoulli-krater op de maan genoemd. Werk Bernoulli raakte al vroeg bekend met de calculus door zijn correspondentie met Leibniz. Samen met zijn broer Johann werkte hij aan diverse toepassingen; zo publiceerde hij artikelen over de transcendentale curves (1696) en isoperimetrie (1700, 1701). In 1690 ontwikkelde hij de techniek om scheidbare differentiaalvergelijkingen op te lossen. Hij legde de grondslag voor de variatierekening, bestudeerde de differentiaalrekening en de integraalrekening en was met Leibniz de grondlegger van de theorie van de differentiaalvergelijking. Ook hield hij zich bezig met kansrekening. Hij voerde de term integraal in, en de Bernoulli-getallen zijn naar hem genoemd. Jacob Bernoulli is het meest bekend geworden door zijn werk Ars Conjectandi, dat acht jaar na zijn dood in 1713 door zijn neef Nicholas werd gepubliceerd. In dit werk beschreef hij de bekende resultaten in de waarschijnlijkheid en de enumeratie-theorie, waarbij hij vaak alternatieve bewijzen gaf voor bekende resultaten. Dit werk omvat ook de toepassing van kanstheorie, de kansspellen en de invoering van de stelling die bekendstaat als de wet van de grote getallen. De termen Bernoulli-experiment en Bernoulli-getallen vloeien voort uit dit werk. Bernoulli koos voor zijn grafsteen een afbeelding van een logaritmische spiraal en het motto eadem mutata resurgo ("veranderd en nog dezelfde, zal ik opnieuw opstaan"). De door de steenhouwers daadwerkelijk uitgevoerde spiraal was echter geen logaritmische maar een archimedes-spiraal. Zie ook Balkvergelijking van Euler-Bernoulli Lemniscaat van Bernoulli Jakob II Bernoulli Zwitsers wiskundige Zwitsers natuurkundige 17e-eeuws natuurkundige 17e-eeuws wiskundige