text: Pierre de Fermat (Beaumont-de-Lomagne, 17 augustus 1607 – Castres, 12 januari 1665) was een Franse jurist aan het Parlement van Toulouse en daarnaast een wiskundige, aan wie een aantal vroege ontwikkelingen worden toegeschreven die geleid hebben tot de moderne differentiaalrekening. In het bijzonder wordt hij erkend voor zijn ontdekking van een originele methode voor het vinden van maxima en minima, namelijk de grootste en de kleinste ordinaten van een kromme, een methode die analoog is aan die van de toen nog onbekende differentiaalrekening. Ook zijn onderzoekingen in de getaltheorie spreken tot de verbeelding. Hij werd vooral bekend door de naar hem vernoemde laatste stelling van Fermat, die overigens niet de laatste was die hij ooit poneerde, maar wel de stelling waarvoor het langst naar een bewijs werd gezocht. Dat werd pas in 1994 gevonden. Daarnaast heeft hij opmerkelijke bijdragen geleverd aan de analytische meetkunde, de kansrekening en de optica. Levensloop Fermat werd geboren in Beaumont-de-Lomagne, 58 kilometer ten noordwesten van Toulouse in Frankrijk. Zijn laat 15de-eeuwse geboortehuis is nu een museum. Fermats vader, Dominique Fermat, was een rijke handelaar in leder. Zijn moeder was Claire de Long, met wie zijn vader in 1604 trouwde, nadat diens eerste vrouw, Françoise Cazeneuve in 1603 was gestorven. Uit dit eerste huwelijk was op 17 augustus 1601 ook een Pierre Fermat geboren, maar deze halfbroer was al overleden voor Fermat werd geboren. Pierre had een broer en twee zusters en groeide bijna zeker op in zijn geboortestad. Hoewel er weinig bekend is over zijn schoolopleiding zal hij waarschijnlijk de plaatselijke franciscaner kloosterschool hebben bezocht. Van 1623 tot 1626 studeerde hij burgerlijk recht aan de Universiteit van Orléans, welke studie hij in juli 1626 afsloot met een baccalaureus juris civilis diploma. In de herfst van dat jaar vestigde hij zich als advocaat bij het parlement van Bordeaux, waar hij tot het einde van 1630 zou blijven. In Bordeaux begon hij naast zijn dagelijkse werkzaamheden zijn eerste wiskundige onderzoekingen. In 1629 gaf hij een kopie van zijn restauratie van Apollonius van Perga's Plaatsen in het vlak aan een van de wiskundigen die in Bordeaux leefden. Zeker is dat hij in contact stond met Beaugrand. Tijdens zijn tijd in de stad deed hij belangrijk werk op het gebied van maxima en minima, dat hij deelde met Étienne d'Espagnet, een vriend van hem, die dezelfde wiskundige interesses deelde. Naar wordt beweerd kwam Fermat via d'Espagnet in aanraking met de werken van François Viète. Fermat onderscheidde zich ook op andere terreinen. Hij was vloeiend in Latijn, Grieks, Italiaans en Spaans en werd geprezen voor zijn gedichten, die hij in verschillende talen schreef. Vanwege zijn talenkennis - vooral van het Grieks - werd hem vaak om advies gevraagd bij de uitleg van Griekse teksten. In 1631 kocht hij het ambt van raadsman van het parlement van Toulouse en op 14 mei 1631 werd hij in dit ambt beëdigd. Hij bleef deze functie de rest van zijn leven vervullen. In hetzelfde jaar trad hij in het huwelijk met Louise de Long. Samen kregen zij vijf kinderen, onder wie zijn zoon Clément-Samuel Fermat die in 1670, na Fermats dood, diens geannoteerde exemplaar van de Arithmetica van Diophantus zou uitgeven, met daarin de beroemde opmerking dat de marge niet groot genoeg was om het bewijs te bevatten, dat Fermat voor zijn 'laatste stelling' gevonden dacht te hebben. In de periode van 1643 tot 1653 had Fermat minder tijd voor zijn wiskundige hobby; zijn belangrijkste ontdekkingen in de getallenleer lagen toen overigens al achter hem. Zijn werk als raadsman nam zeer veel tijd in beslag en vergde ook geestelijk veel. Boerenopstanden in de Languedoc als gevolg van hoge belastingen en onrechtvaardige belastinginning, praktijken die door het parlement van Toulouse, verantwoordelijk voor een groot deel van Zuid-Frankrijk, juridisch gedekt moesten worden, en de in het zuiden van Frankrijk bijzonder hevige burgeroorlog met de La Fronde (opstand), waardoor ook Fermats geboorteplaats Beaumont-en-Lomagne werd getroffen, waren twee zaken die op hem af kwamen. Ook zat Fermat namens het koningsgezinde parlement van Toulouse langdurig aan de onderhandelingstafel met het standenparlement van de Languedoc (dat aan de kant van de Fronde stond) in een poging de rechtsvrede te herstellen. Door moedig persoonlijk ingrijpen verhinderde hij dat zijn geboorteplaats Beaumont door koninklijke troepen werd verwoest. In 1652 werd hij daar in het hoogste strafrechtbank van het parlement van Toulouse benoemd. In 1653 werd hij getroffen door de pest en werd hij bij vergissing dood verklaard, maar hij zou nog een twaalftal jaren leven. Vanwege zijn hoge positie kreeg hij het recht om zijn naam te wijzigen van Pierre Fermat in Pierre de Fermat. Fermat correspondeerde veel met de bekende filosoof en wiskundige Descartes. Ook met andere bekende wiskundigen onderhield hij contacten. Zijn grote interesse in getaltheorie en de moeilijke problemen die hij daarin aanhaalde - meestal bedrieglijk eenvoudig geformuleerd - maakten hem echter niet steeds geliefd, omdat hij de oplossing meestal voor zich hield. Zijn beroemdste uitdaging is de laatste stelling van Fermat. De Britse wiskundige Andrew Wiles leverde in 1994 het bewijs voor deze stelling. Begin 1665 overleed Pierre de Fermat rond zijn zestigste in Castres. Werk Fermats pionierswerk op het gebied van de analytische meetkunde, Ad Locos Planos et Solidos Isagoge, circuleerde in manuscriptvorm in 1636 en dateert van vóór de publicatie van Descartes' beroemde La géométrie. Het manuscript van Fermat werd in 1679 postuum gepubliceerd. In Methodus ad disquirendam maximam et minima en in De tangentibus linearum curvarum, ontwikkelde Fermat een methode om de extreme waarden van en de raaklijnen aan verschillende equivalente krommen te bepalen. In deze werken ontwikkelde Fermat een techniek om het zwaartepunt te vinden voor verschillende twee- en driedimensionale figuren, wat tot verder werk van Fermat heeft geleid op het gebied van de kwadratische functies. Fermat was de eerste persoon waarvan bekend is dat hij de integraal van een algemene exponentiële functie heeft geëvalueerd. Door gebruik te maken van een ingenieuze truc was hij in staat om deze evaluatie te reduceren tot een som van meetkundige rijen. De resulterende formule hielp Newton en Leibniz een flink stuk op weg bij het formuleren van hun onafhankelijk van elkaar gevonden hoofdstelling van de analyse. In de getaltheorie bestudeerde Fermat de vergelijking van Pell, Fermatgetallen, perfecte- en bevriende getallen. Tijdens zijn studie naar perfecte getallen, formuleerde hij de zogenaamde kleine stelling van Fermat. Tevens vond hij een eigen methode om priemgetallen in factoren te ontbinden en de nieuwe bewijstechniek van de oneindige afdaling, die hij zelf gebruikte om de laatste stelling van Fermat voor het geval n = 4 te bewijzen. Verder formuleerde hij de stelling van Fermat over de som van twee kwadraten en de veelhoeksgetalstelling van Fermat, die stelt dat elk getal de som is van drie driehoeksgetallen, vier vierkante getallen, vijf vijfhoeksgetallen en zo verder. Hoewel Fermat beweerde al zijn wiskundige stellingen zelf bewezen te hebben, zijn er slechts van een paar van deze bewijzen aantekeningen bewaard gebleven, die dit onomstotelijk aantonen. Veel wiskundigen, waaronder Gauss betwijfelden dan ook een aantal van zijn beweringen, vooral gezien de moeilijkheidsgraad van sommige van zijn problemen en de beperkte wiskundige methodes en technieken die Fermat in het midden van de 17de eeuw ter beschikking stonden om deze problemen te bewijzen. Zijn beroemde laatste stelling werd door zijn zoon in de marge van zijn vaders exemplaar van een uitgave van Diophantus ontdekt (In de marge stond dat deze te smal was om het bewijs uit te schrijven). Fermat had niet de moeite genomen om iemand anders, ook Mersenne niet, van deze ontdekking op de hoogte te stellen. De laatste stelling werd pas in 1994 door Andrew Wiles bewezen in een 100 pagina's lang artikel; deze gebruikte hierbij methoden die in Fermats tijd nog lang niet bekend waren. Fermat heeft het werk van Diophantus zorgvuldig bestudeerd en daar ook zijn inspiratie uitgehaald. Toch begon hij een andere traditie. Diophantus was tevreden als hij een enkele oplossing voor zijn vergelijkingen vond, ook al was dit een ongewenste oplossing in breuken. Fermat was voor zijn diofantische vergelijkingen alleen geïnteresseerd in oplossingen in gehele getallen en ook zocht hij naar alle mogelijke algemene oplossingen. Verder bewees hij een aantal keren dat bepaalde vergelijkingen geen oplossingen hebben, dit zeer tot verbazing van zijn tijdgenoten. Door hun correspondentie hebben Fermat en Blaise Pascal in 1654 het fundament gelegd voor de kansrekening. Als gevolg van hun korte, maar productieve correspondentie over het puntenprobleem worden ze nu gezamenlijk beschouwd als de grondleggers van de kansrekening. Over dit onderwerp raakte hij vanaf 1656 in correspondentie met Christiaan Huygens. Huygens was geïnteresseerd in de waarschijnlijkheidsleer. Fermat trachtte de communicatie tussen hen beiden echter in de richting van de getallenleer te sturen. Dit onderwerp interesseerde Huygens echter niet bijzonder. Om Huygens toch te winnen voor dit onderwerp, onthulde Fermat meer van zijn theorieën over de getallenleer dan hij eerder aan anderen had bekendgemaakt. Fermats principe van de minste tijd, dat hij gebruikte om in 1657 de wet van Snellius af te leiden, was de eerste keer dat het principe van toen nog niet bestaande variatierekening in de natuurkunde werd gebruikt, sinds Heron van Alexandrië in de 1ste eeuw na Christus een beginsel van minste afstand beschreef. Fermat wordt gezien als een sleutelfiguur in de historische ontwikkeling van het fundamentele principe van de minste actie in de natuurkunde. Als blijk van erkenning werd de term Fermat functionaal naar hem genoemd. Beoordeling van zijn werk Samen met René Descartes was Fermat een van de twee leidende wiskundigen van de eerste helft van de 17de eeuw. Onafhankelijk van Descartes (in La Géométrie) ontdekte hij de grondbeginselen van de analytische meetkunde. Samen met Blaise Pascal legde hij de fundamenten voor de kansrekening. Ten aanzien van Fermats werk in de analyse schreef Isaac Newton dat zijn eigen vroege ideeën over de analyse sterk waren beïnvloed door "Fermats manier om raaklijnen te tekenen". Over Fermats theoretische werk schreef de grote 20ste-eeuwse wiskundige André Weil: <blockquote>... wat wij bezitten van zijn (Fermats) methoden voor de omgang met krommen van genus 1 is opvallend coherent; het is nog steeds de basis voor de moderne theorie van dergelijke krommen. Het (zijn werk) valt natuurlijk in twee delen uiteen: het eerste ... kan men gemakshalve een methode voor stijging noemen, in contrast met de afdaling, die terecht beschouwd wordt als een originele bijdrage van Fermat."</blockquote> Met betrekking tot Fermats gebruik van stijging, zegt Weil: De nieuwigheid bestond uit het veel uitgebreidere gebruik dat Fermat ervan maakte, dat hem ten minste een gedeeltelijke equivalent gaf van wat we (men later) zouden verkrijgen door het systematische gebruik van de groeptheoretische eigenschappen van de rationele punten op een standaard kubus. Met zijn gave voor het zien van relaties tussen getallen en zijn vermogen om bewijzen voor veel van zijn stellingen te vinden legde Fermat de basis voor de moderne getaltheorie. Literatuur Simon Singh, Fermat's Last Theorem'', Zie ook Punt van Fermat Prix Fermat Frans wiskundige Getaltheoreticus 17e-eeuws wiskundige Frans rechter


source: wikipedia

text: De Paralympische Spelen zijn de Olympische Spelen voor mensen met onder meer een lichamelijke handicap, visuele beperking en/of hersenverlamming. Het evenement staat onder auspiciën van het Internationaal Paralympisch Comité. De Paralympische Spelen worden altijd in hetzelfde jaar gehouden als de Olympische Spelen, doorgaans in de maand na de Olympische Spelen, en sinds de Zomerspelen van 1988 worden ze ook altijd in dezelfde stad gehouden. Sinds 2012 is er zelfs de verplichting dat de stad die de Olympische Spelen organiseert, ook de Paralympische Spelen organiseert. Geschiedenis In 1948 organiseerde Sir Ludwig Guttman een sportwedstrijd in Engeland voor veteranen uit de Tweede Wereldoorlog met rugletsel. Vier jaar later deden ook sporters uit Nederland mee aan deze Spelen; het internationale evenement dat nu de Paralympische Spelen heet, was geboren. De naam is een combinatie van het Griekse woord 'para' dat 'naast' of 'bij' betekent en olympisch. De eerste editie vond plaats in 1960 in het Italiaanse Rome. Tot en met 1972 deden alleen sporters in een rolstoel mee. Vanaf 1976 doen ook geamputeerden en mensen met een visuele beperking mee. In datzelfde jaar werden ook de eerste Paralympische Winterspelen gehouden, in het Zweedse Örnsköldsvik. Tegenwoordig is het een sportevenement voor atleten uit 6 verschillende groepen van handicaps. De nadruk ligt op hetgeen de sporters wél kunnen, in plaats van op wat ze níet kunnen. Het aantal atleten dat meedoet is erg gegroeid sinds de begindagen, van 209 atleten in Rome in 1960 tot ruim 4200 tijdens de Spelen in Londen in 2012. Categorieën Er worden in de Paralympische wereld zes categorieën onderscheiden; sporters uit vijf van die categorieën mogen in 2008 deelnemen aan de Paralympische Spelen. Sporters in de categorie voor intellectueel beperkten werden na de Spelen van 2000 een tijdje niet toegelaten, maar deze sporters zijn sinds de Spelen van 2012 weer in 3 sporten welkom op de Spelen. Rondom die Spelen ontstond een schandaal over het Spaans basketbalteam, waarvan het grootste deel uiteindelijk helemaal niet gehandicapt bleek. Destijds is besloten om deze categorie pas weer toe te laten als er een betrouwbare manier is om de beperking per sporter vast te stellen en een goede indeling in categorieën te maken. Voor hen is dan ook de Special Olympics World Games in het leven geroepen. Voor doven zijn er de Deaflympische Spelen. Sporters met een amputatie Sporters met een niet-progressieve hersenbeschadiging, bijvoorbeeld hersenverlamming, een traumatische hersenschudding, hersenbloeding of vergelijkbare beperkingen die de spiercontrole, balans of coördinatie verstoren. Sporters die in een rolstoel zitten Sporters met een visuele beperking, variërend van beperkt zicht tot volledig blind Sporters met een intellectuele beperking; Overige "Les Autres": Sporters met een lichamelijke beperking die strikt genomen niet onder een andere categorie valt. Bijvoorbeeld sporters met dwerggroei, multiple sclerose of afwijkingen aan de ledematen zoals bijvoorbeeld veroorzaakt door Softenon. Sporten In de laatste editie waren er twintig zomersporten en zes wintersporten. Zomersporten Op het programma stonden in 2012 twintig Paralympische sporten. De links verwijzen naar het artikel over de Paralympische variant van de betreffende sport. Voormalige sporten Dartchery (1960 t/m 1980) Gewichtheffen (1964 t/m 1992) Koersbal (1968 t/m 1988) Snooker (1960 t/m 1976) Worstelen (1980 en 1984) Wintersporten Op het programma stonden in 2014 zes paralympische sporten. De links verwijzen naar het artikel over de paralympische variant van de betreffende sport. Huidige sporten Alpineskiën Biatlon Langlaufen Rolstoelcurling (sinds 2006) Sledgehockey Snowboarden Voormalige sporten Priksleeën (van 1980 t/m 1998) Paralympische Zomerspelen (sinds 1960) Zomerspelen 1960 - Rome, Italië Zomerspelen 1964 - Tokio, Japan Zomerspelen 1968 - Tel Aviv, Israël Zomerspelen 1972 - Heidelberg, Duitsland Zomerspelen 1976 - Toronto, Canada Zomerspelen 1980 - Arnhem, Nederland Zomerspelen 1984 - Stoke Mandeville, Verenigd Koninkrijk & New York, Verenigde Staten Zomerspelen 1988 - Seoel, Zuid-Korea Zomerspelen 1992 - Barcelona, Spanje Zomerspelen 1996 - Atlanta, Verenigde Staten Zomerspelen 2000 - Sydney, Australië Zomerspelen 2004 - Athene, Griekenland Zomerspelen 2008 - Peking, China Zomerspelen 2012 - Londen, Verenigd Koninkrijk Zomerspelen 2016 - Rio de Janeiro, Brazilië Zomerspelen 2020 - Tokio, Japan Paralympische Winterspelen (sinds 1976) Winterspelen 1976 - Örnsköldsvik, Zweden Winterspelen 1980 - Geilo, Noorwegen Winterspelen 1984 - Innsbruck, Oostenrijk Winterspelen 1988 - Innsbruck, Oostenrijk Winterspelen 1992 - Tignes-Albertville, Frankrijk Winterspelen 1994 - Lillehammer, Noorwegen Winterspelen 1998 - Nagano, Japan Winterspelen 2002 - Salt Lake City, Verenigde Staten Winterspelen 2006 - Turijn, Italië Winterspelen 2010 - Vancouver, Canada Winterspelen 2014 - Sotsji, Rusland Winterspelen 2018 - Pyeongchang, Zuid-Korea Winterspelen 2022 - Peking, China Records Trischa Zorn uit de Verenigde Staten is de meest gedecoreerde Paralympiër in de geschiedenis. Ze deed mee aan het zwemmen voor visueel gehandicapten van 1980 tot en met 2004. In totaal won ze 55 medailles, waarvan 41 gouden. Ragnhild Myklebust uit Noorwegen heeft het record van meeste medailles ooit op de Paralympische Winterspelen. Ze deed mee aan Priksleeën, langlaufen en biatlon in 1988, 1992, 1994 en 2002. Ze won 22 gouden medailles, 3 zilveren medailles en 2 bronzen. Zie ook Lijst van Belgische paralympiërs Lijst van Nederlandse paralympiërs Special Olympics (voor mensen met een verstandelijke beperking) Deaflympische Spelen (voor doven) G-atletiek Externe links Officiële website voor de paralympische sport, NOC*NSF Officiële website Verzameling links paralympische spelen Referenties


text: Wilhelmus Simon Petrus (Pim) Fortuyn, officieel Fortuijn (Velsen, 19 februari 1948 – Hilversum, 6 mei 2002) was een Nederlandse politicus, socioloog, auteur en columnist. Fortuyn promoveerde in de sociale wetenschappen en was van 1990 tot 1995 bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij doceerde aanvankelijk marxisme aan de universiteit, was tot 1989 lid van de PvdA en later van de VVD. Fortuyn werd vooral bekend als lijsttrekker van eerst Leefbaar Nederland. Na zijn ontslag bij Leefbaar Nederland, vanwege omstreden uitspraken over de Grondwet, richtte hij zijn eigen Lijst Pim Fortuyn op in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2002. Fortuyn werd op 6 mei 2002 door Volkert van der Graaf vermoord op het Media Park te Hilversum, negen dagen voor de verkiezingen. Het was de eerste politieke moord in vredestijd in Nederland in eeuwen. Vanwege zijn kijk op de islam en het vreemdelingenbeleid wordt Fortuyn gerekend tot de rechts-populistische politici. De openlijk homoseksuele Fortuyn was een flamboyante persoonlijkheid, die zich kenmerkte door opmerkelijke uitspraken en een onconventionele manier van debatteren. Mede door de thema's die hij aansneed domineerde hij in 2002 de Nederlandse politiek maandenlang. Na zijn overlijden is zijn politieke erfenis op diverse plaatsen in de Nederlandse politiek en samenleving overgenomen en zichtbaar geworden. Er wordt in dit verband wel gesproken van de Fortuyn-revolte en van het fortuynisme. Biografie Jeugd en opleiding Fortuyn werd geboren in Velsen, Noord-Holland, als derde kind in een rooms-katholiek gezin van uiteindelijk zes kinderen. Fortuyns vader was vertegenwoordiger in enveloppen en papier. Het gezin werd sterk door Fortuyns moeder geleid en beschermd; zijn vader was vaak afwezig door zijn werk en talrijke activiteiten in het katholiek verenigingsleven. Zijn lagere schooltijd onder de hoede van strenge, vrouwelijke religieuzen beschreef Fortuyn als "vreselijk". Hij zou er een hekel aan nonnen aan over hebben gehouden, terwijl hij pastoor J.P. Bik van de parochie H. Engelmundus in Driehuis zeer bewonderde. Zijn tijd aan de middelbare school (het Mendelcollege te Haarlem van de paters Augustijnen) ervoer Fortuyn daarentegen als "uiterst aangenaam". Gedurende zijn tienerjaren voelde Fortuyn zich geestelijk verwant met rector pater Hutjens van het Mendelcollege en had met hem zeer goede contacten. In zijn jeugd wilde Fortuyn aanvankelijk priester worden en ambieerde in de kerkelijke wereld een carrière en invloedrijke functie; uiteindelijk besloot hij wegens het priestercelibaat niet naar het grootseminarie te gaan. Na de HBS-B (tot 1967) studeerde hij sociologie en volgde daarnaast colleges in scheikunde, rechten, economie en geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (toen nog Gemeente Universiteit Amsterdam geheten). Maar wegens de massaliteit van de colleges aldaar, koos hij na het eerste trimester voor de kleinschaliger Vrije Universiteit en volgde daar naast zijn studie sociologie ook colleges in bestuurskunde, bedrijfssociologie, (sociaal-economische) geschiedenis, economie en staats- en bestuursrecht. In 1971 slaagde hij voor zijn doctoraalexamen sociologie. Hij was rond de '100-uren bezetting' van de VU in februari 1972 enige tijd actief in de Studentenvakbond SRVU. Academische carrière Fortuyn verhuisde naar Groningen waar hij universitair docent marxistische sociologie werd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hoewel Fortuyn aanvankelijk sympathiseerde met de CPN, die hem in 1972 het lidmaatschap weigerde, werd hij uiteindelijk actief lid van de PvdA. In 1980 promoveerde Fortuyn bij Ger Harmsen op een proefschrift over de sociaaleconomische politiek in Nederland van 1945 tot 1949. In 1986 werd hij aangesteld als parttime wetenschappelijk medewerker van de SER. Drie jaar later, in 1989, werd hij directeur van de OV-studentenkaart BV in Rotterdam. In 1990 verhuisde Fortuyn naar de Randweg 76 in Rotterdam. Daar was hij van 1990 tot 1995 bijzonder hoogleraar arbeidsvoorwaardenvorming bij de overheid (Albeda-leerstoel) aan de Erasmus Universiteit. Politiek publicist Al vroeg in zijn carrière raakte Fortuyn politiek betrokken. Hij publiceerde zijn veelal eigenzinnige standpunten in zijn boeken en columns. Zo was hij van 1993 tot 2001 columnist voor weekblad Elsevier. In zijn columns trad hij op als criticus van 'Paars'. In 1992 schreef hij Aan het Volk van Nederland, waarin Fortuyn zichzelf bestempelde als de opvolger van de tegendraadse politicus Joan Derk van der Capellen tot den Pol, die zich in de achttiende eeuw onder andere in het pamflet Aan het Volk van Nederland tegen het politieke establishment had verzet. In 1994 kreeg hij een eigen programma op de regionale zender Radio Rijnmond en verscheen van zijn hand het boek Het zakenkabinet Fortuyn, een bundeling van columns van zijn hand waarin duidelijk begon door te klinken dat hij nationale politieke ambities had. In 1995 schreef hij het boek De verweesde samenleving, waarin hij de veronpersoonlijking van de Nederlandse samenleving besprak. Als lid van de commissie Albeda was Fortuyn in 1999 samen met Hans Ouwerkerk, burgemeester Almere en de latere premier Jan Peter Balkenende te gast in het televisieprogramma Buitenhof naar aanleiding van het essay van Bram Peper over de stand van zaken in de Paarse coalitie en het (gebrek aan) gezag en de visie van de overheid. In 1997 verscheen Fortuyns boek Tegen de islamisering van onze cultuur. Hij keerde zich in dat boek tegen de multiculturele samenleving. Kern van zijn betoog was dat de islam haaks zou staan op de waarden en normen van de moderne westerse samenleving. Dit werk en het verhitte debat dat in februari 1997 in het tv-programma Het Lagerhuis volgde, waren aanleiding voor Marcel van Dam om hem (in dat debat) een "buitengewoon minderwaardig mens" te noemen. Ook toen Fortuyn geen bijzonder hoogleraar meer was aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, bleef hij de titel 'professor' met veel genoegen - ten onrechte - gebruiken en sprak hij ook graag zo over zichzelf. Dat verklaart mede het gebruik van de koosnaam Professor Pim, die onder meer Harry Mens hanteerde om hem in het televisieprogramma Business Class aan te kondigen. Carrière als politicus Op 20 augustus 2001 maakte Fortuyn via actualiteitenprogramma 2Vandaag bekend de politiek in te willen. Voor de camera vertelde Fortuyn niet te moeten denken aan een eventueel Paars III. Negen dagen later maakte Kok bekend niet meer beschikbaar te zijn voor het lijsttrekkerschap en een paar weken later volgde 11 september toen islamitische terroristen de World Trade Towers in New York binnenvlogen. Het politieke speelveld was veranderd na deze opeenvolgende gebeurtenissen. Op 25 november dat jaar werd hij door de nieuw gevormde politieke partij Leefbaar Nederland gekozen tot lijsttrekker voor de parlementsverkiezingen van 15 mei 2002. Fortuyn stelde dat hij links noch rechts was, vroeg om meer openheid in de politiek en drukte zijn misnoegen uit over het zogeheten 'subsidiesocialisme'. Hij stelde minder overheidsinmenging voor in het onderwijs en de (gezondheids)zorg en was een voorstander van een hardere aanpak door de politie. Hij bekritiseerde de media als een Siamese tweeling met de politiek. Een aantal, voornamelijk linkse leden van de partij zegde hun lidmaatschap op uit protest tegen zijn benoeming. Een interview in dagblad de Volkskrant van zaterdag 9 februari 2002 zorgde voor ophef. Fortuyn haalde een apocrief aan Voltaire toegeschreven citaat aan: "Ik kan uw mening nog zo abject vinden, maar ik zal uw recht verdedigen om die te uiten." Daarna vervolgde hij met: "Ik ben ook voor afschaffen van dat rare Grondwetsartikel: gij zult niet discrimineren. Prachtig. Maar als dat betekent dat mensen geen discriminerende opmerkingen meer mogen maken en die maak je in dit land nogal snel, dan zeg ik: dit is niet goed. Laat mensen die opmerkingen maar maken." Door veel journalisten werden deze woorden opgevat als een pleidooi voor het schrappen van artikel 1. Verder noemde hij de islam "een achterlijke cultuur" en vond hij dat Nederland een vol land was. Toen de interviewers Frank Poorthuis en Hans Wansink hem voorhielden dat hij dat laatste niet mocht zeggen van zijn partij, repliceerde hij met "Nou, daar moest ik me maar eens niet zoveel meer van aantrekken." Fortuyn werd daarop door het bestuur van Leefbaar Nederland ontboden voor spoedoverleg. Hij weigerde zijn woorden terug te nemen en werd op 10 februari 2002 afgezet als lijsttrekker. De dag daarna kondigde hij zijn eigen beweging aan, de Lijst Pim Fortuyn (LPF), die op 14 februari officieel werd opgericht. De meeste aanhangers van Leefbaar Nederland vertrokken naar de nieuwe partij en deze scoorde in de daaropvolgende weken hoog in de opiniepeilingen. Op 16 februari 2002 kwam de single "Wimmetje gaat, Pimmetje komt" uit, waarin Pierre Kartner met Fortuyn een duet zong. Het werd een bescheiden hit die kwam tot positie 88 in de Single Top 100. Als lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam behaalde Fortuyn een grote overwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen op 6 maart 2002. De partij wist bijna vijfendertig procent van de stemmen in de wacht te slepen, waarmee ze met 17 van de 45 zetels de grootste fractie in de gemeenteraad werd. Aansluitend vond er een debat plaats in Amersfoort. Fortuyn werd fractievoorzitter. Met deze overwinning kwamen ook in veel andere gemeenten in Nederland de zogeheten Leefbaren zeer succesvol de gemeenteraad binnen. In april 2002 publiceerde hij wat zijn laatste boek werd; De puinhopen van acht jaar paars, dat als verkiezingsprogramma voor de Lijst Pim Fortuyn ging dienen. Het boek werd op 14 maart 2002 in Nieuwspoort gepresenteerd, waarbij het zogenaamde taartincident plaatsvond: actievoerders gooiden een taart in Fortuyns gezicht. Dit incident was het begin van de discussie over Fortuyns beveiliging. Pim Fortuyn ontving anonieme brieven met doodsbedreigingen. Hij verklaarde zich zorgen te maken over zijn persoonlijke veiligheid. Hij noemde de Nederlandse samenleving in schijn verdraagzaam, niet in werkelijkheid. Moord Op 6 mei 2002, negen dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen waar zijn Lijst Pim Fortuyn aan deelnam, werd hij op een parkeerterrein van het Audiocentrum op het Media Park in Hilversum vermoord door de linksradicale milieuactivist Volkert van der Graaf. De dader werd vrijwel direct na de moord gearresteerd. Hij werd later veroordeeld tot een gevangenisstraf van 18 jaar. De moord veroorzaakte veel ophef in binnen- en buitenland en maakte een discussie los over de vrijheid van meningsuiting. Er deden tevens verscheidene complottheorieën de ronde, waarover diverse boeken en documentaires zijn verschenen. Fortuyn werd op 10 mei na een requiemmis in de kathedraal van Rotterdam onder massale belangstelling begraven op de begraafplaats Westerveld in zijn geboorteplaats Driehuis. Op 20 juli 2002 werden de stoffelijke resten van Fortuyn herbegraven in een praalgraf in Provesano in Italië, waar Fortuyn een vakantiewoning bezat. Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 15 mei 2002 stond Fortuyn nog op de stemlijst. Daarop werden 1.358.942 stemmen uitgebracht. De LPF behaalde 26 zetels. Niet eerder had een partij bij de eerste deelname aan verkiezingen zoveel zetels in de Tweede Kamer behaald. Het succes bleek kortstondig. In 2006 behaalde de LPF geen enkele zetel meer. Standpunten Islam en vreemdelingenbeleid Fortuyn bekritiseerde de islamitische cultuur en hij betoogde dat in de Nederlandse samenleving islamisering plaatsvindt. Toen hem werd gevraagd naar zijn kritiek op moslimimmigratie, legde Fortuyn uit: "Ik heb geen zin de emancipatie van vrouwen en homoseksuelen nog eens over te doen." In augustus 2001 citeerde het Rotterdams Dagblad hem onder andere als volgt: "Ik ben ook voor een 'koude oorlog' met de islam. De islam zie ik als een buitengewone bedreiging, als een ons vijandige samenleving." In het tv-programma Business class zei Fortuyn dat moslims in Nederland de Nederlandse samenleving niet accepteerden; hij geloofde dat de religie van de islam fundamenteel onverdraagzaam en onverenigbaar was met progressieve westerse waarden. Hij zei dat moslims in Nederland moeten accepteren dat ze samenwonen met Nederlanders en dat als dit voor hen onaanvaardbaar is, ze vrij zijn om te vertrekken. Fortuyn beweerde ook dat hij geen bezwaar had tegen moslimimmigranten vanwege hun ras of etniciteit en niet tegen een multiraciale samenleving was, maar tegen wat hij zag als gebrek aan integratie en onwil om zich aan te passen aan de Nederlandse normen van moderniteit en sociaal liberalisme binnen Moslim gemeenschappen. In de TV-uitzending zei hij over dit onderwerp tot slot: Op 9 februari 2002 zei hij in een interview in de Volkskrant over de islam onder andere: ''Ja die islam, die zondert mensen af. Ze zien ons als een minderwaardig soort mensen. [..] En ik natuurlijk nog dubbel, want ik ben niet alleen een christenhond, maar ook nog minder dan een varken'', "Ik háát de islam niet. Ik vind het een áchterlijke cultúúr", "Overal waar de islam de baas is, is het gewoon verschrikkelijk. [..] Omdat ze een normen- en waardenstelsel hebben dat zo hoog ligt dat je dat menselijkerwijs niet kunt handhaven." en: "Als ik het juridisch rond zou kunnen krijgen, dan zou ik gewoon zeggen: er komt geen islamiet meer binnen! Maar dat kan ik niet rond krijgen.'' Ook zei hij dat hij af wilde van "dat rare Grondwetsartikel: gij zult niet discrimineren", "als dat [artikel] betekent dat mensen geen discriminerende opmerkingen meer mogen maken". Zo zei hij dat ''als een imam weet te vertellen dat mijn levenswandel volstrekt verwerpelijk is en beneden die van varkens ligt: oké, dan zegt hij dat maar.'' Deze uitlatingen sloten aan bij zijn veelvuldige kritiek op het multiculturalisme. In datzelfde interview zei hij verder dat Nederland met zestien miljoen inwoners vol was en dat er wat hem betreft geen enkele ("nul") asielzoeker meer toegelaten werd. Op de opmerking van de interviewer dat Fortuyn dat niet mocht zeggen van zijn partij, reageerde Fortuyn met "Nou, daar moest ik me maar eens niet zoveel meer van aantrekken". Dat ene zinnetje was de aanleiding voor de breuk met Leefbaar Nederland. Tijdens de bijeenkomst waarin die breuk plaatsvond, riep Fortuyn geëmotioneerd uit: "Wij hebben godverdomme hier gewoon [..] een vijfde colonne! Van mensen die het land naar de verdommenis willen brengen." Enkele dagen later richtte hij zijn eigen politieke beweging op, de Lijst Pim Fortuyn. De vergelijkingen met de politici Jörg Haider en Jean-Marie Le Pen werden in Nederland geïntroduceerd door de buitenlandse media. Vervolgens werd hieraan veelvuldig gerefereerd door Nederlandse journalisten en politici. Een expliciete vergelijking met Le Pen werd bijvoorbeeld gemaakt door Ad Melkert, toenmalig lijsttrekker van de PvdA, die in Emmen op 24 april 2002 zei: "Als je flirt met Fortuyn, dan gebeurt er in Nederland straks hetzelfde als in Frankrijk. Daar zijn ze wakker geworden met Le Pen, straks worden wij wakker met Fortuyn." Op 5 mei, de dag voor de moord, voerde Fortuyn een debat met Melkert voor het Algemeen Dagblad over de demonisering van zijn persoon. Daarin vertelde de LPF-lijsttrekker dat hij vele journalisten heeft moeten uitleggen dat het beeld dat geschapen werd niet klopte. En columnist Jan Blokker schreef: "Na lezing (...) was ik er eens te meer van overtuigd dat Professor Pim wel degelijk de Jean-Marie Le Pen, de Filip Dewinter, de Jörg Haider en de nieuwe Hans Janmaat van Nederland mag heten." Fortuyn zei echter zichzelf niet te zien als een extreemrechts politicus, evenmin als een libertarische populist en hij verzette zich tegen deze vergelijkingen. Hij zei bijvoorbeeld dat hij niet zoals Le Pen de Holocaust zou bagatelliseren en evenmin buitenlanders gedwongen het land zou willen uitzetten. Hij voegde daaraan toe dat hij een generaal pardon voor alle circa 6.000 toenmalige illegalen en uitgeprocedeerde asielzoekers in Nederland voorstond. Volgens hem zou iedereen die al in Nederland was, ook in Nederland moeten kunnen blijven, met uitzondering van illegale immigranten uit de Nederlandse Antillen. Hoewel Fortuyn veel publiciteit kreeg en ook veel aanhang zou verwerven door het aan de orde stellen van de problematiek rond het vreemdelingenbeleid, bleek hij tevens een sterke motor voor het idee van een generaal pardon voor illegale asielzoekers die nog onder de oude vreemdelingenwet vielen. Eerder hadden politici als Joop Glimmerveen (Nederlandse Volks-Unie) en Hans Janmaat (Centrumpartij, later Centrumdemocraten) openlijk een massale uitzetting bepleit van "ongewenste buitenlanders": een "enkele reis terug". In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in 2002 maakte Pim Fortuyn deze problematiek tot een van de speerpunten in zijn programma. In het genoemde veel ophef veroorzakende interview in de Volkskrant in februari 2002 trachtte hij zijn standpunt ten opzichte van Janmaat te nuanceren. Gevraagd naar het verschil tussen hem en Janmaat, antwoordde Fortuyn: Tijdens de kabinetsformatie van mei 2002 zou zijn partij de LPF het voorstel inbrengen om de groep asielzoekers die langer dan vijf jaar in Nederland verbleef een generaal pardon te verlenen, echter gecombineerd met een volledige immigratiestop. Begin 2003 stelde LPF-minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Hilbrand Nawijn een specifiek pardon voor, de Eenmalige Regeling 2003. Andere standpunten en uitspraken Uit het voorgaande zou zijn af te leiden dat Pim Fortuyn aansloot bij de Nederlandse tradities. Dat was echter niet altijd het geval. Hij was verklaard republikein en lid van het Republikeins Genootschap. Desgevraagd zei hij de bestaande staatsrechtelijke verhoudingen te respecteren als deel van het Nederlands staatsbestel en van de Nederlandse Grondwet, maar liever vandaag dan morgen een gekozen president te hebben. Hij was een voorstander van het Amerikaanse democratische tweepartijenstelsel met een gekozen president, gekozen burgemeesters en politiecommissarissen. Een kabinet met hem als premier zou bestaan uit niet meer dan zes ministers met staatssecretarissen. Wie de andere departementen zouden leiden, liet hij niet in het midden, maar zette Fortuyn uiteen op pagina 142 van zijn boek De puinhopen van acht jaar Paars. Fortuyn stelde zes clusters voor, met elk een minister aan het hoofd, die de verantwoordelijkheid zou krijgen over enkele samengevoegde departementen, die niet langer door aparte ministers bestuurd hoefden te worden. Later heeft Wouter Bos een soortgelijk idee geopperd: volgens Bos moest het aantal ministers drastisch verminderd worden en moeten er veel meer staatssecretarissen komen, want die zouden dan beter doorhebben wat er gaande is in hun departementsdeel. Fortuyn stelde ook in zijn columns en boeken de tekortkomingen van de Nederlandse overheid aan de orde. Hij viel daarbij vooral op door zijn kritische, organisatiekundige invalshoek. Zo bekritiseerde hij veelvuldig de overheidsbureaucratie in de zorg, de economie en het onderwijs. Tijdens zijn politieke loopbaan stelde hij voor dat de WAO alleen zou moeten worden toegekend aan door het werk ziekgeworden werknemers (risque professionel). Net voor zijn dood zei hij dat hij voorlopig het SER-voorstel voor de WAO zou accepteren, en dat hij na twee jaar zou evalueren of hij tevreden was met de afname van het aantal WAO'ers. In zijn politieke programma wilde hij het overheidsapparaat efficiënter maken om zo meer middelen ter beschikking te krijgen voor de uitvoering van zijn inhoudelijke programma. Fortuyn sprak zich in een interview met Katholiek Nieuwsblad van 15 februari 2002 uit tegen "medelijden" met bijstandsmoeders, en zei dat volgens hem anticonceptie het mogelijk maakte tegenwoordig kinderen te "nemen" en niet meer te "krijgen"; voorts verklaarde Fortuyn zich als katholiek te blijven beschouwen, ondanks zijn openlijke homoseksualiteit. In het interview uitte Fortuyn echter schijnbaar ariaanse denkbeelden, en in het interview gaf hij aan in de praktijk niet "zoals de paus het wil" te leven; Fortuyn noemde Adrianus kardinaal Simonis een "fundamentalist", maar wees de Acht Mei Beweging af als "scheurmakerij" en "scherpslijpers". De bekende eveneens homoseksueelgerichte kunsthistoricus en priester prof. dr. Antoine Bodar werd door Fortuyn bestempeld als een "heel vreselijke man", die het "gevaar van de islam" zou ontkennen. Fortuyn beweerde dat paus Johannes Paulus II met de islam "onder één hoedje" zou spelen door samen met prominente moslims "in één kerk te gaan zitten" tijdens de Internationale Interreligieuze Gebedsconferenties voor de Wereldvrede te Assisi (Italië) in 1986 en 2002. Ofschoon Pim Fortuyn islamitisch onderwijs zei te willen verbieden, wilde Fortuyn het christelijk onderwijs juist bewaren en niet inperken omdat het "geseculariseerd" zou zijn; zijn eigen schooltijd bij de paters Augustijnen beschreef hij als uiterst aangenaam en liefdevol. In de laatste maanden van zijn leven leek Fortuyn echter toch weer nader tot de rooms-katholieke kerk van zijn jeugd te komen. Hij trad - tot verbazing van sommige commentatoren - meermaals samen met de oude traditionele Haagse pastoor Louis Berger naar voren in tv-programma's (onder andere Business Class van Harry Mens) en stond erop, dat priester Berger hem vergezelde. Berger was sinds de laatste maanden voor Fortuyns dood diens "vriend en biechtvader" geworden. In april 2009 verklaarde pastoor Berger, dat Fortuyn "met ups en downs" katholiek was gebleven, ondanks zijn rebellie tegen het geloof, en dat Fortuyn ook enkele weken voor zijn dood bij Berger tot het biechtsacrament was teruggekeerd; bovendien had Fortuyn hem toevertrouwd dat hij "voorstander" was van de "oude Latijnse heilige Mis". Op 5 mei 2002, één dag voordat hij vermoord werd, plaatste Fortuyn een briefje aan de deur van de afwezige pastoor Berger met de woorden: "De partijleider staat voor uw deur en u bent er niet. Waar moet hij nu zijn biecht doen?" Invloed Ondanks de kritiek erkenden zijn tegenstanders dat Fortuyn het talent bezat stem te geven aan bestaande onlustgevoelens en dat deed in een taal die de mensen aansprak. Van hem werd gezegd dat hij de politieke verhoudingen wakker heeft geschud en dat hij het Haagse 'regentendom' in het hart heeft getroffen. Vraagstukken die voorheen politiek incorrect waren, werden aan de kaak gesteld en zijn bespreekbaar(der) geworden. Sommige ideeën van Fortuyn zijn dan ook door politieke partijen, waaronder initiële tegenstanders, overgenomen. Met name zijn analyse van de 'falende overheid' is overgenomen door de heersende politieke stromingen. Grote invloed hebben Fortuyns felle kritiek op de islam en zijn bestrijding van het multiculturalisme gehad op de publieke opinie en het politieke landschap na hem (de Fortuyn-revolte). Tegenwoordig is de Nederlandse politiek veel meer gepolariseerd dan voorheen gebruikelijk was, vooral wat betreft thema's als immigratie en integratie. Er is diepe verdeeldheid of de multiculturele samenleving mag worden beschouwd als verrijking of ramp en over de mate waarin assimilatie van nieuwkomers geëist mag worden. Na de moord In 2002 wilde Marten Fortuyn, de broer van Pim, dat minister Klaas de Vries zou aftreden omdat die politiek verantwoordelijk zou zijn geweest voor de slechte beveiliging van zijn broer. Na de moord op Fortuyn wilden allerlei personen in de Nederlandse lokale en landelijke politiek het gedachtegoed van Fortuyn voortzetten. Zo werd het standpunt over artikel 1 van de Nederlandse Grondwet, dat Fortuyn wilde afschaffen in 2006 overgenomen door Geert Wilders. Deze wilde het artikel vervangen door een ander artikel, dat de joods-christelijke en humanistische cultuur in Nederland benadrukt. Wilders was destijds onafhankelijk Tweede Kamerlid, na zijn vertrek uit de VVD. Met zijn nieuwe Partij voor de Vrijheid haalde hij in november 2006 bij de Kamerverkiezingen negen zetels. De Stichting Beeld van Pim organiseert jaarlijks op de sterfdatum van Fortuyn een herdenking. In een bustoer worden verschillende plaatsen aangedaan, waaronder de woning van Fortuyn, het Mediapark in Hilversum en het standbeeld van Fortuyn aan de Korte Hoogstraat in Rotterdam. Dit beeld is ontworpen door Corrie Ammerlaan. Op 6 mei 2012, precies tien jaar na de moord op Fortuyn, werd het gedeelte van de Korte Hoogstraat waar het standbeeld staat, omgedoopt in Pim Fortuynplaats. Na de dood van Fortuyn verkocht zijn familie het 'Palazzo di Pietro' aan de Haagse vastgoedmagnaat Chris Thunessen. Deze wilde het op zijn beurt alleen doorverkopen als de nieuwe eigenaren niets zouden veranderen aan het woonhuis en de inventaris. De nieuwe eigenaren gaven aan van plan te zijn in het huis een assurantie- en adviesbureau te vestigen. In 2003 en 2004 werden de rouwuitingen (brieven, kaartjes, pamfletten, objecten, condoleanceregisters) die na zijn dood werden neergelegd bij de verschillende tijdelijke monumenten in het land (woonhuis en stadhuis in Rotterdam, Dam en homomonument in Amsterdam, omroepcomplex te Hilversum, Plein in Den Haag) en bij zijn tijdelijke graf op de begraafplaats Driehuis-Westerveld door de familie Fortuyn aan het Meertens Instituut te Amsterdam geschonken. Het materiaal is er in het archief opgenomen en raadpleegbaar voor onderzoek. Op 15 november 2004 werd Fortuyn in het gelijknamige KRO-televisieprogramma gekozen tot 'de grootste Nederlander'. Deze verkiezing werd verricht door het Nederlandse publiek, en wel door middel van telefoon en internet. De KRO berichtte een dag later dat veel stemmen door overbezette lijnen niet tijdens de uitzending waren ontvangen; omdat de KRO had afgesproken alleen die stemmen te laten gelden die tot en met de uitzending waren binnengekomen, werden deze te laat ontvangen stemmen niet meer meegenomen in de eindtelling. Was dat wel gebeurd, dan zou niet Pim Fortuyn maar Willem van Oranje de grootste Nederlander zijn geworden. Op 27 juni 2009 werd de inboedel van Fortuyn geveild bij Veilinghuis Hessink's te Nijmegen. Het schilderij waarop Pim Fortuyn met zijn hondjes Carla en Kenneth (beide van het ras cavalier-kingcharlesspaniël) staat afgebeeld, werd voor 41.000 euro verkocht. In totaal was de opbrengst 495.000 euro. Vanaf 2015 wordt jaarlijks de Pim Fortuynprijs uitgereikt aan een opiniemaker, politicus of bestuurder die het gedachtegoed van Fortuyn mede uitdraagt. In 2022 verscheen de vijfdelige dramaserie Het jaar van Fortuyn, waarin een gedramatiseerde versie wordt gegeven van de verkiezingsstrijd tussen Fortuyn en Ad Melkert in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2002. De rol van Fortuyn werd in de serie vertolkt door Jeroen Spitzenberger. Publicaties De ontwikkeling van het stakingsrecht in Nederland (met Harry van den Berg en Teun Jaspers) (SUN, 1978; ). Sociaal-economische politiek in Nederland 1945-1949 (dissertatie) (Samsom, 1981; ). Vijfendertig jaar SER-adviezen (met Willem Dercksen, Teun Jaspers en Cees de Galan) (Kluwer, 1982). Het sociale element in het nationaal-socialisme, in: Sociologisch Tijdschrift 9 (1982-1983), pag. 695-712 (met K. Asselbergh). De Nederlandse verzorgingsstaat. Terugblik en vooruitzien (red. met Wil Albeda en Louw de Graaf) (Kluwer, 1983; ). Daarin hoofdstuk 1: 'Het tenslotte'. Om de toekomst van de werkgelegenheid. Eerherstel voor het marktmechanisme, volledige werkgelegenheid en een beschaafd stelsel van sociale zekerheid zijn onverenigbaar (Kok Agora, 1985; ). Stakingsrecht in Nederland. Theorie en praktijk 1872-1986 (Fibula-Van Dishoeck, 1985; ). Positie bepaald, koers uitgezet (Havenondernemersvereniging SVZ, 1989; ). Een toekomst zonder ambtenaren (inaugurele rede) (SDU, 1991; ). Zonder ambtenaren. De overheid als ondernemer (Veen, 1991; . Heruitgave als Pandora Pocket door Contact, 1994; ). Aan het volk van Nederland. De contractmaatschappij, een politiek economische zedenschets (Contact, 1992; ). De overheid als ondernemer (Contact, 1993; ). Het zakenkabinet Fortuyn (A.W. Bruna, 1994; ). De verweesde samenleving (A.W. Bruna, 1995; . Vernieuwde heruitgave Karakter, 2002; . Vernieuwde heruitgave Vesper Publishing, 2021; . Beklemmend Nederland (A.W. Bruna, 1995; ). Uw baan staat op de tocht! Het einde van de overlegeconomie (A.W. Bruna, 1995; ). Mijn collega komt zo bij u. Dienstverlening in Nederland (A.W. Bruna 1996; ). Tegen de islamisering van onze cultuur. Nederlandse identiteit als fundament (A.W. Bruna, 1997; . Vernieuwde heruitgave Karakter, 2001; . Vernieuwde heruitgave De islamisering van onze cultuur, Vesper Publishing, 2021; ). Zielloos Europa. Tegen een Europa van technocraten, bureaucratie, subsidies en onvermijdelijke fraude (A.W. Bruna, 1998; ). 50 jaar Israël, hoe lang nog? Tegen het tolereren van fundamentalisme (A.W. Bruna, 1998; ). Babyboomers. Autobiografie van een generatie (A.W. Bruna 1998; . Vernieuwde heruitgave Karakter, 2002; . Vernieuwde heruitgave Vesper Publishing, 2021: Pim Fortuyn, de autobiografie; ISBN 9789083134604). De derde revolutie! Hoe de informatietechnologie alles op zijn kop zet (A.W. Bruna, 1999; ). Droomkabinet. Hoe Nederland geregeerd moet worden (Van Gennep, 2001; ). De puinhopen van acht jaar paars (Karakter, 2002; . Vernieuwde heruitgave Vesper Publishing, 2021; ). A hell of a job. De verzamelde columns (Speakers Academy, 2002; ). Politiek testament (Vesper Publishing, 2022; ISBN 9789083134659). Secundaire literatuur Herwaarden, Clemens van, Fortuyn, Chaos en Charisma (Amsterdam 2005) over Fortuyn als charismatisch politicus Margry, Peter Jan, 'Performative Memorials: Arenas of Political Resentment in Dutch Society', in: P.J. Margry & H. Roodenburg (eds), Reframing Dutch Culture. Between Otherness and Authenticity (Aldershot 2007) 109-133, [over de herdenkingscultuur na Fortuyns dood]. Ornstein, Leonard, De jonge Fortuyn (2012) (1948-1972) Pels, Dick, De geest van Pim, Het gedachtegoed van een politieke dandy (Amsterdam 2003). Wansink, Hans, De erfenis van Fortuyn. De Nederlandse democratie na de opstand van de kiezers (Amsterdam 2004). Veen, Ine, Moord namens de 'Kroon'? Het ultieme leven van Pim Fortuyn (Aspekt, 2007; ). Externe links Meertenscollectie Fortuyn Koninklijke Bibliotheek - dossier Pim Fortuyn Themasite Pim Fortuyn van de Gemeente Rotterdam Pim Fortuyn en artikel 1 Fortuynisme Hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam Leefbaar Nederland-politicus Leefbaar Rotterdam-politicus LPF-politicus Nederlands schrijver Nederlands columnist Nederlands socioloog Nederlands bestuurder Nederlands partijvoorzitter Nederlands republikein Gemeenteraadslid van Rotterdam Vermoord Nederlands politicus


text: De Partij van de Toekomst (PvdT) is een Nederlandse politieke partij, opgericht door Johan Vlemmix. De partij heeft aan landelijke en lokale verkiezingen meegedaan maar nooit een zetel behaald. Historie Bij de verkiezingen van 2002 werden met als lijsttrekker en oprichter Vlemmix 6.393 stemmen behaald, ruimschoots te weinig om een zetel te bemachtigen. Vlemmix had toentertijd een aantal niet-politici gevraagd op zijn lijst te willen staan. De Partij van de Toekomst streefde naar een toekomst waarin het "Alle dagen feest, voor iedereen" zou zijn. Tijdens de Kamerverkiezingen van 2003 bepleitte ze dan ook het instellen van een 'minister van feest'. Bij deze verkiezingen van 2003 behaalde de partij 13.901 stemmen, wat ook weer ruim beneden de kiesdrempel was. Dj's Theo Nabuurs en Eric Hoogerheide en filmregisseur Martijn van Nellestijn stonden die verkiezingen op respectievelijk plaats 2, 3 en 10. Opheffing en heroprichting De PvdT hief zichzelf in 2006 op, maar werd in 2010 opnieuw tot leven gebracht om deel te nemen aan de gemeenteraadsverkiezingen in de gemeente Eindhoven. De partij behaalde echter weer geen zetels. Na dit verlies maakte Vlemmix op zijn internetzender bekend 'definitief' te stoppen met de politiek. Toch deed de Partij van de Toekomst onder zijn leiding mee aan de Kamerverkiezingen van september 2012 met een programma gericht op directere participatie vanuit de samenleving en waarin gratis internet en een gratis tablet voor iedereen waren opgenomen. Ze kregen medewerking van Nieuw Nederland, een partij die in 2010 voor het eerst mee deed. Ook bij deze verkiezingen behaalde de partij, met 8.194 stemmen, bij lange na geen zetel. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 besloot de partij niet mee te doen, hoewel men dat in eerste instantie wel van plan was. Op 3 mei 2020 richtte Henk Krol samen met onafhankelijk Tweede Kamerlid Femke Merel van Kooten-Arissen de partij "Partij voor de Toekomst" op. De domeinnaam pvdt.nl werd door deze partij met wederzijdse instemming overgenomen, wat een definitief einde voor de Partij van de Toekomst van Vlemmix betekende. De Feestpartij Op 27 november 2020 registreerde Vlemmix de naam De Feestpartij (DFP) waarmee hij deelnam aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2021. Hij was de enige kandidaat op de kandidatenlijst van de partij, die deelnam in acht kieskringen. Ook bij de verkiezingsuitslag in 2021 bleek dat De Feestpartij stemmen te kort kwam voor een zetel in de Tweede Kamer. Afwijzing naamswijziging De Feestpartij diende in 2023 het verzoek in om in het kader van de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 haar naam te wijzigen in Bescherming Bevolking. Deze naamswijziging werd in augustus dat jaar echter door de Kiesraad afgewezen. Dit omdat de voorgestelde naam 'bij de kiezers ten onrechte de indruk zou kunnen ontstaan dat de politieke groepering gelieerd is aan de voormalige civiele hulpverleningsorganisatie Bescherming Bevolking' (BB), erop wijzend dat het erfgoed van de BB in stand wordt gehouden door Museum Bescherming Bevolking dat is ondergebracht in de stichting Korpora – Erfgoed Publieke Veiligheid. Externe links Officiële website (web.archive.org, gearchiveerd op 3 augustus 2018) De Feestpartij


text: Polynesië (πολύ = veel, νῆσος = eiland, vele eilanden dus) is naast Melanesië en Micronesië een van de drie grote eilandengroepen in de Grote of Stille Oceaan die samen Oceanië (exclusief Australië) vormen. Ruwweg vormt het een driehoek met Nieuw-Zeeland, Hawaï en Paaseiland als hoekpunten. De totale landoppervlakte is ongeveer 294.000 km2 op een wateroppervlakte van meer dan 50 miljoen km2. In totaal zijn er meer dan 1000 eilanden die behoren tot Polynesië. Bevolking De oorspronkelijke bevolking van deze eilanden, de Polynesiërs, spreekt (of sprak) de Polynesische talen, die tot de Maleis-Polynesische of Austronesische taalgroep behoren. Eilanden Onafhankelijke staten Nieuw-Zeeland Samoa Tonga Tuvalu Gebieden met een aparte status Cookeilanden (in vrije associatie met Nieuw-Zeeland) Niue (in vrije associatie met Nieuw-Zeeland) Niet-onafhankelijke territoria Amerikaans-Samoa (Verenigde Staten) Frans-Polynesië (Frankrijk) (Verenigde Staten) Norfolk (Australië) Paaseiland (Chili) Pitcairneilanden (Verenigd Koninkrijk) Tokelau (Nieuw-Zeeland) Wallis en Futuna (Frankrijk) Onbewoonde VS-territoria Baker Howland Jarvis Johnston Kingmanrif Palmyra


text: Paul Delvaux (Antheit, 23 september 1897 – Veurne, 20 juli 1994) was een Belgische kunstschilder. Hij werd vaak ondergebracht bij het Belgische surrealisme, maar aanvaardde deze verwijzing niet. Hij vond deze interpretatie van zijn werk te eng, te formalistisch en vooral te oppervlakkig. Hij wilde gewoon "een poëtisch realisme" creëren en daarin bereikte hij een ongekende hoogte en internationale bekendheid. Levensloop Zijn vader was advocaat in Brussel en de jonge Paul was voorbestemd voor de architectuur. Hij volgde daartoe de Brusselse Academie, maar kreeg tezelfdertijd een opleiding in het schildersatelier van Constant Montald, net als zijn tijdgenoot René Magritte. Hij werd voor het eerst opgenomen in een groepsexpositie bij Le Sillon, in 1924. Hij werkte enige jaren in de omgeving van Bosvoorde, naar een permekiaans-expressionistische weergave. Op de Foire du Midi in Brussel in 1932 kreeg hij de schok die zijn kunst verder zou bepalen, bij zijn bezoek aan het rariteitenkabinet in het Musée Spitzner. In 1934, bij zijn kennismaking met het werk uit 1926 van Giorgio de Chirico, op de Minotaurus-expositie, onderging zijn stijl een beslissende ommekeer: de poëet Delvaux stak van wal. Op 1 januari 1933 stierf zijn moeder, die "zijn eerste liefde" (zijn "Tam") nooit had aanvaard. Datzelfde jaar vernietigde hij meer dan 100 van zijn vroegste werken. Hoewel niet bepaald opgetogen over de surrealistische schilderijen van Magritte, stelden beide meesters in 1936 toch gelijktijdig tentoon in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. Hier bleek al duidelijk dat Delvaux zijn eigen weg ging, naar het poëtische toe, wel met surrealistische ondertonen. Zijn vader stierf in 1937. In dat jaar trouwde hij met Suzanne Purnal. Het huwelijk werd echter een emotioneel fiasco. Ontgoocheling en eenzaamheid werden een zodanige bron van inspiratie, dat hij in deze periode zijn allerbeste werk creëerde. 1938 werd een uitzonderlijk vruchtbaar jaar. Hij exposeerde op de Exposition Internationale du Surréalisme, georganiseerd door Marcel Duchamp, in Parijs in januari. In juni was hij op eenzelfde tentoonstelling in Amsterdam, ditmaal georganiseerd door André Breton en Paul Éluard. En in Londen was hij te zien in de London Gallery van E.L.T. Mesens. Hij ontving nog de Prix de l'Académie Picard en reisde voor het eerst naar Italië. Tijdens de Tweede Wereldoorlog weigerde hij te exposeren. In de winter van 1944-45 kreeg hij, in het Paleis voor Schone Kunsten, zijn eerste grote retrospectieve. De Belgische cineast Henri Storck maakte de film Le monde de Paul Delvaux. In 1947 ontmoette hij te Sint-Idesbald opnieuw en totaal onverwacht zijn eerste geliefde Anne-Marie De Martelaere, zijn "Tam". Hierop verliet hij zijn vrouw. Hij huwde Tam ten slotte op 25 oktober 1952. Hij werd professor aan de École nationale supérieure des arts visuels la Cambre in Brussel in 1950 en realiseerde in 1952 het muurfresco in de Kursaal van Oostende. In 1954 nam hij deel aan de XXVIIste Biënnale van Venetië. De Italiaanse Reggio Emilia-prijs viel hem te beurt in 1955. In 1956 reisde hij naar Griekenland, het land van zijn zo vaak geschilderde tempelgalerijen. Op 5 juli werd hij opgenomen in de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België. Tien jaar later ontving hij de Belgische Staatsprijs voor zijn gezamenlijk werk en werd hij benoemd tot Voorzitter van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten. Vanaf 1966 woonde hij al de helft van het jaar in het Park van Veurne. Henri Storck realiseerde in 1971 een nieuwe film: Paul Delvaux ou les femmes défendues, ditmaal naar een draaiboek van René Micha. De Franse Académie beloonde hem als Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres de France in 1972. In 1973 ontving hij de Rembrandt-prijs van de Johann Wolfgang von Goethe-Stiftung te Bazel. Tezelfdertijd organiseerde het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam zijn grote overzichtstentoonstelling. Deze expositie werd hernomen, het jaar daarop, in Japan, in de Nationale Musea van Tokio en van Kioto. In het Brusselse Beurs-metrostation maakte hij de monumentale wandschildering, in 1978. Dat jaar werd hij ook ereburger van de stad Veurne. De Brusselse Université Libre nam Paul Delvaux op als Doctor Honoris Causa in 1979. De Amerikaanse pop-kunstenaar Andy Warhol ontmoette Delvaux in Brussel, in 1981, en maakte een reeks portretten van de schilder. Op 26 juni 1982 werd in Sint-Idesbald het Paul Delvaux Museum geopend. In de tien jaar voor zijn dood volgden nog exposities in Parijs, Ferrara, München, Tokio, Osaka, Yokohama en Himeji. Iconografie (beeldtaal) De iconografie van het werk van Delvaux waaraan hij zijn bekendheid ontleent, valt moeilijk te doorgronden. Niet alleen omdat de schilder zich in dat opzicht zelden expliciet heeft uitgelaten over de door hem gebruikte motieven, maar ook omdat deze dan nog voor velerlei uitleg vatbaar blijven. Vrouwelijke naakten met grote droomogen, menselijke skeletten, ouderwetse treinen en wagons, stations en klassiek aandoende gebouwen zijn wel de voornaamste elementen van zijn gebruikte beeldtaal. Na verloop van tijd werden ongebruikelijke combinaties als bijvoorbeeld elektriciteitspalen tussen Griekse tempels niettemin gemeengoed als deel van een droomwereld, die ondanks haar uitgesproken naturalistische karakter uitermate vervreemdend aandeed. Eerbetoon 1956 - opgenomen in de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België 1965 - vijfjaarlijkse Belgische Staatsprijs 1971 - film: Paul Delvaux ou les femmes défendues (Henri Storck) 1973 - Rembrandt-prijs van de Johann Wolfgang Goethe-Stiftung 1976 - Croix de Chevalier de la Légion d'Honneur 1978 - Ereburger van stad Veurne 1979 - Doctor Honoris Causa aan de Université libre de Bruxelles 1983 - postzegelreeks 1986 - Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres de France van de Franse Académie 1997 - postzegelreeks 2005 - Nr. 43 in de Vlaamse versie van De Grootste Belg en nr. 55 in de Waalse versie. - Insigne d'Honneur du Travail (België) Literatuur Devisscher, Hans (eindred.) (2014). Paul Delvaux onthuld / vert.: Wouter Delputte. Snoeck/Museum van Elsene, Gent/Brussel. 223 p. . Catalogus tentoonstelling, 23 oktober 2014 - 18 januari 2015 Draguet, Michel, Inga Rossi-Schrimpf & Brigitte de Patoul (red.) (2007). Delvaux en de Oudheid / bijdr.: Sophie Basch e.a. Bai, Wommelgem. 238 p. . Catalogus tentoonstelling Museum voor Hedendaagse Kunst van de Stichting Basil & Elise Goulandris, Andros, 28 juni - 27 september 2009; Koninklijke Museum voor Schone Kunsten van België, Brussel, 23 oktober 2009 - januari 2010 Barthelman, Z.,& J. van Deun (2007). Paul Delvaux : odyssee van een droom. Paul Delvaux Stichting, Sint-Idesbald. 238 p. Montagne, Nicole (2005). De neef van Delvaux. Vantilt, Nijmegen. 176 p. Charles, Guy, & Charles Van Deun (2004). Paul Delvaux, zijn leven. Stichting Paul Delvaux, Koksijde, Sint-Idesbald. 272 p. Ollinger-Zinque, Gisèle (red.) (1997). Paul Delvaux, 1897-1994 / teksten: Claude Lévi-Strauss e.a.; vert.: Tiffany Barnard-Davidson e.a. Blondé, Wommelgem. 320 p. . Catalogus tentoonstelling Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel, 21 maart - 27 juli 1997 Vergeer, Koen (1997). Dossier Delvaux. Atlas, Amsterdam. 109 p. Van den Bussche, Willy (red.) (1996). Van Ensor tot Delvaux : Ensor, Spilliaert, Permeke, Magritte, Delvaux / bijdr.: Willy Van den Bussche e.a. PMMK, Oostende. 392 p. Catalogus tentoonstelling Museum voor Moderne Kunst, Oostende, 5 oktober 1996 - 2 februari 1997 Debra, Maurice (1991). Wandelingen & gesprekken met Delvaux / red.: P.Th. Boyens e.a. Lannoo, Tielt. 237 p. Rombaut, Marc (1991). Paul Delvaux /vert.: Jan Wynsen; red.: Inge Kappert. Librero, Hedel. 128 p. , Emerson, Barbara (1985). Delvaux /vert.: T. Fritschy & M. Oleff. Mercatorfonds, Antwerpen. 279 p. Houbart-Wilkin, Suzanne (red.) (1978). Hulde aan Paul Delvaux / inl.: Philippe Roberts-Jones; vert.: Phil Mertens e.a. Koninklijke musea voor schone kunsten van België, Brussel. 68 p. Oorspr. titel: Hommage à Paul Delvaux. 1977. Catalogus tentoonstelling, 8 juli - 25 september 1977 Hammacher-van den Brande, R., & L. Brandt-Corstius (red.) (1973). Paul Delvaux. Museum Boymans-van Beuningen, Rotterdam. 164 p. Catalogus tentoonstelling, 13 april-17 juni 1973 (1973). Van Ingres tot Paul Delvaux. Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel. 31 p. Catalogus tentoonstelling, 17 mei 1973 - 1 juli 1973 (1968). De tekenkunst van Paul Delvaux / inl.: S. Houbart-Wilkin. Museum Boymans-van Beuningen, Rotterdam. 4 p. + bijl. Catalogus tentoonstelling, 17 februari - 31 maart 1968 Spaak, Claude (1948). Paul Delvaux / vert.: M. Zuydwijk. De Sikkel, Antwerpen. 16 p., 24 p.pl., 2 bl.pl. (Monographieën over Belgische kunst, 2e reeks; 6) Externe links Stichting Paul Delvaux Uitgebreide collectie in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België te Brussel. Korte video over Delvaux-tentoonstelling in Museum Boijmans Van Beuningen in 1973 Kunstschilder van het surrealisme Belgisch kunstschilder


text: Peterselie (Petroselinum crispum) is een tweejarige, winterharde, kruidachtige plant uit de schermbloemenfamilie (Apiaceae). Kenmerken De plant groeit op rijke, vochtige en diep gespitte grond in de volle zon of iets in de schaduw. De kiemingstijd van het zaad is relatief lang; de zaden vragen een rijke, vochtige grond. De plant wordt ongeveer 20 tot 60 centimeter hoog. Peterselie wordt als waardplant gebruikt door rupsen van de boksbaardvlinder (Amphipyra tragopoginis) en de spurrie-uil (Discestra trifolii). De plant bevat een hoge concentratie aan oxaalzuur. Deze verbinding is betrokken bij de vorming van nierstenen. Gebruik De bovengrondse delen van peterselie worden veel gebruikt in de Europese keuken, maar evenzeer in de Amerikaanse keuken en in het Midden-Oosten. Het kruid is fris van smaak. Er zijn drie soorten in gebruik. Krulpeterselie (P. crispum var. crispum) met de bekende gekroesde bladen wordt in hoofdzaak gebruikt als garnering. Bladpeterselie of platte peterselie (P. crispum var. neapolitanum) heeft gladde bladeren en heeft door een hoger watergehalte en een hoger gehalte aan etherische oliën (in hoofdzaak apiol) een fijnere smaak dan krulpeterselie. Van wortelpeterselie (P. crispum var. tuberosum) wordt de penwortel gegeten. Deze wortels zijn zo'n 15 cm lang en zijn door veredeling vlezig en goed eetbaar geworden. Van krulpeterselie en bladpeterselie is de wortel niet eetbaar. Wortelpeterselie komt in het wild nog voor rondom bergbeekjes in mediterrane berggebieden. In Nederland en België is de plant nauwelijks bekend. Bladeren en wortel kunnen worden gedroogd, waarna deze lang bewaard kunnen worden. Bladeren kunnen ook worden ingevroren. Van wortelpeterselie dient de wortel eerst te worden geblancheerd alvorens deze wordt ingevroren. Geschiedenis Bij de oude Grieken was peterselie het symbool van de vreugde. De combinatie van peterselie en marjolein werd daar als middel tegen een kater gebruikt. Door de Romeinen werd het gebruik van het kruid verspreid over West-Europa. In de Middeleeuwen werd peterselie gebruikt als groente en werd onder meer verbouwd in de keizerlijke tuinen van Karel de Grote. Culinair Peterselie (in veel gevallen de bladen) dient pas aan spijzen toegevoegd te worden vlak voor het serveren (dus niet meegekookt te worden) omdat het anders te veel van zijn smaak en frisheid verliest. Dit kan in combinatie met bieslook. Ook wordt het vaak samen met knoflook aan roomboter toegevoegd om kruidenboter te vormen. Bladpeterselie kan ook in salades gebruikt worden. Gemalen peterseliezaadjes worden ook als specerij gebruikt. De wortel van wortelpeterselie kan rauw worden gegeten. Geraspte wortel kan worden toegevoegd aan salades. Peterselie is een klassiek bestanddeel van een bouquet garni. Medicinaal Kruidenthee van peterselie kan worden gebruikt als diureticum. Het verhoogt de afscheiding van urine door het afremmen van de Natrium-kaliumpomp in de nieren. Hierdoor wordt de afscheiding van water en natrium versterkt en tezelfdertijd de absorptie van kalium verhoogd. Cherokee Indianen gebruiken het als tonic ter versteviging van de urineblaas. Chinese en Duitse herboristen raden deze thee aan tegen hoge bloeddruk en het wordt gebruikt als menstruatieopwekkend middel. De medicinaal actieve stoffen bevinden zich in alle delen van de plant, maar zijn het sterkst geconcentreerd in de etherische olie van de zaden. De belangrijkste stoffen in de etherische olie van peterselie zijn apiol en myristicine. Myristicine is vooral bekend als het psychoactieve bestanddeel van nootmuskaat. In onderzoek bij muizen is een mild sederende werking gevonden van peterselie, wat mogelijk aan de aanwezigheid van myristicine toe te schrijven is. Verse peterselie bevat relatief veel mineralen (met name ijzer en silicium), evenals B-vitaminen en caroteen. Het vitamine C gehalte is uitzonderlijk hoog (80–300 mg per 100 gram). Het gehalte aan vitaminen daalt sterk wanneer peterselie wordt gedroogd. Om dat te voorkomen kan peterselie worden ingevroren. Overige toepassingen Door peterselie te kweken in de buurt van rozen, kan de geur van de rozen worden versterkt en de gezondheid worden verbeterd. Een aftreksel kan worden gebruikt als haarversteviger. Ook kan het worden toegevoegd aan een lotion voor een droge huid of om sproeten te verminderen. Het kauwen op de rauwe bladen verfrist de adem en wordt ingezet om de geur van knoflook uit de mond te verminderen. De etherische olie van peterselie wordt soms verwerkt in parfums voor mannen. Externe link Schermbloemenfamilie Kruid (keuken) peterselie


text: Lijst van parken en reservaten per land Afrika Gabon Kenia Madagaskar Namibië Tanzania Zuid-Afrika Amerika Argentinië Brazilië Canada Chili Mexico Peru, de nationale parken en Peru, de overige natuurgebieden Verenigde Staten Australië Australië Nieuw-Zeeland Azië Filipijnen India Indonesië Iran Europa Albanië België Bosnië-Herzegovina Bulgarije Denemarken Duitsland Estland Finland Frankrijk Griekenland Hongarije Ierland IJsland Italië Kosovo Kroatië Letland Litouwen Macedonië Montenegro Nederland Noorwegen Oekraïne Oostenrijk Polen Portugal Roemenië Rusland Servië Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië Verenigd Koninkrijk Wit-Rusland Zweden Zwitserland Zie ook Lijst van grensoverschrijdende parken en reservaten Lijst van nationale parken van de gehele wereld, ingedeeld per land Vereniging Natuurmonumenten en Lijst van gebieden van Natuurmonumenten Toerisme


text: Parken en reservaten in Australië worden per staat/territorium beheerd: Lijst van parken en reservaten in het Australisch Hoofdstedelijk Territorium Lijst van parken en reservaten in Nieuw-Zuid-Wales Lijst van parken en reservaten in het Noordelijk Territorium Lijst van parken en reservaten in Queensland Lijst van parken en reservaten in Tasmanië Lijst van parken en reservaten in Victoria Lijst van parken en reservaten in West-Australië Lijst van parken en reservaten in Zuid-Australië Volgende parken en reservaten vormen uitzonderingen en worden op federaal niveau beheerd door Parks Australia. Nationale Parken B Booderee (zie ook Lijst van parken en reservaten in het Australisch Hoofdstedelijk Territorium) C Christmas Island K Kakadu (zie ook Lijst van parken en reservaten in het Noordelijk Territorium) N Norfolk Island P Pulu Keeling U Uluṟu-Kata Tjuṯa (zie ook Lijst van parken en reservaten in het Noordelijk Territorium) Australië Natuur in Australië parken en reservaten


text: Dit is een lijst van nationale parken in Brazilië. Verschillende nationale parken (o.a. Nationaal park Iguaçu, Nationaal park van de Jaú, Nationaal park Emas, Nationaal park Serra da Capivara, Nationaal park Chapada dos Veadeiros) staan op de Unesco-Werelderfgoedlijst. Externe links IBAMA (Braziliaans Instituut voor Milieu en Hernieuwbare Natuurlijke Hulpbronnen) ICMBio (Instituto Chico Mendes de Conservação da Biodiversidade) Natuur in Brazilië Brazilie Geografie van Brazilië Nationale


text: Dit is een lijst van Canadese nationale parken. De nationale parken van Canada worden beheerd door het agentschap Parks Canada voor de Canadese overheid. Dit gebeurt conform de National Parks Act die door het Canadees parlement een eerste maal werd goedgekeurd in 1887 en vervolgens veelvuldig werd aangepast. Sinds 2015 telt Canada 39 nationale parken en acht National Park Reserves, dit is een aparte aanduiding die in 1972 in voege kwam voor beschermde natuurlandschappen die reeds onder het beheer van Parks Canada vallen en bestemd zijn om als Nationaal Park erkend te worden maar waar de rechten van de First people nog moeten geregeld worden en overeenkomsten moeten vastgelegd worden voor de mogelijke verdere voortzetting van traditioneel landgebruik in deze parken. In de Engelstalige naamgeving spreekt men expliciet over Park Reserve, in het hieronder opgenomen lijstje is de vermelding van reserve tussen haakjes aan de naam toegevoegd. De 47 parken en Park Reserves samen bestrijken een totale landoppervlakte van 328.198 km2 wat overeenkomt met 3,3% van de totale landoppervlakte van Canada. Elk van de 13 provincies en territoria heeft minstens een nationaal park. In de periode 2016-2017 bezochten 15.449.249 personen minstens een van deze parken, waarbij meer dan vier miljoen bezoekers voor het Nationaal park Banff, het meest populaire park, en twee personen voor het minst bezochte park, het Nationaal park Tuktut Nogait. Verschillende nationale parken (Nationaal park Yoho, Nationaal park Kootenay, Nationaal park Banff, Nationaal park Jasper, Nationaal park Gros Morne, Nationaal park Ivvavik, Nationaal park Kluane, Nationaal park Nahanni, Nationaal park Waterton Lakes, Nationaal park Wood Buffalo) staan op de Unesco-Werelderfgoedlijst. Drie zones (Nationaal park Thaidene Nëné, Nationaal park Manitoba Lowlands en Nationaal park South Okanagan—Similkameen) komen mogelijk in aanmerking voor oprichting als nationaal park. Externe link officiële website Canadese nationale parken (Parks Canada-Parcs Canada) Canada Nationale


text: Lijst van parken en reservaten in Nieuw-Zeeland. Nationale parken zie ook het hoofdartikel Nationale parken in Nieuw-Zeeland Reservaten Zie ook Parken en reservaten in andere landen Nieuw-Zeeland Parken


text: Dit is een lijst van parken en reservaten in Zuid-Afrika. Nationale Parken A Nationaal park Addo Elephant Nationaal park Agulhas Grensoverschrijvend Park Ai-Ais/Richtersveld Nationaal park Augrabies B Nationaal park Bergkwagga Nationaal park Bontebok G Nationaal park Golden Gate Hoogland Nationaal park Garden Route, inclusief Nationaal park Tsitsikamma Nationaal park Wilderness Nationaal park Knysna K Nationaal park Kamdeboo Nationaal park Karoo Grensoverschrijdend park Kgalagadi Nationaal park Kruger M Nationaal park Mapungubwe Nationaal park Marakele Nationaal park Mokala N Nationaal park Namakwa T Nationaal park Tafelberg voormalig Nationaal park Cape Peninsula Nationaal park Tankwa Karoo W Nationaal park Westkus Natuurreservaten Dubbeldrift Mpofu Zie ook Parken en reservaten in andere landen Zuid-Afrika Parken


text: Dit is een lijst met de parken en reservaten in India. A Anshi B Balphakram - Bandhavgarh - Bandipur - Bannerghatta - Bansda - Bhagwan Mahavir - Bhitar Kanika C Campbell Bay - Corbett D Dachigam - Dehing Patkai - Desert - Dudhwa E Eravikulam G Galathea - Gangotri - Gir - Govind - Great Himalayan - Gugamal H Hemis I Indira Gandhi - Indravati K Kanger Ghati - Kanha - Kaziranga - Keibul Lamjao - Keoladeo - Khangchendzonga - Kishtwar - Kudremukh M Madhav - Manas - Mouling - Mount Harriet Island - Murlen N Nagarhole - Namdapha - Nanda Devi - Navegaon - Neora Valley - Nokrek - North Simlipal P Palamau - Panna - Pench - Periyar - Phawngpui - Pin Valley R Raimona - Rajaji - Ranthambore S Saddle Peak - Sanjay - Sanjay Gandhi - Sariska - Satpura - Shri Venkataswara - Silent Valley - Singalila - Siroi - Sundarban T Tadoba V Valley of Flowers - Velavadar W Wandur Natuur in India India Nationaal park van India Geografie van India Parken


text: Dit is een lijst met Nationale parken van Indonesië. Van de 51 Nationale Parken zijn er zes Werelderfgoed en maken er zes deel uit van het World Network of Biosphere Reserves. Drie zijn wetlands van internationaal belang onder de Conventie van Ramsar. De eerste 5 nationale parken van Indonesië zijn opgericht in 1980. Dit aantal is geleidelijk gestegen tot 41 in 2003. In 2004 zijn er negen aan toegevoegd, waardoor het totaal aantal op 50 kwam. Het werelderfgoed Tropisch regenwoud van Sumatra bestaat uit de volgende drie parken: Nationaal Park Gunung Leuser, Nationaal Park Kerinci Seblat en Nationaal Park Bukit Barisan Selatan. Java Kalimantan Kleine Sunda-eilanden Molukken en Papoea Sulawesi Sumatra Zie ook Werelderfgoed in Indonesië Externe links Official list of Indonesian National Parks Lestari Hutan Indonesia (LHI). NGO dedicated for nature conservation and community development UNEP-WCMC: World Database on Protected Areas. List of National Parks in Indonesia Natuur in Indonesië Indonesie Parken


text: Hieronder volgt een lijst van nationale parken in Chili. Eén nationaal park (Nationaal park Rapa Nui) staat op de Unesco-Werelderfgoedlijst. Op 29 januari 2018 ondertekende toenmalig president Michelle Bachelet een overeenkomst met de Tompkins Foundation om drie bestaande nationale parken (Nationaal park Hornopirén, Nationaal park Corcovado, Nationaal park Isla Magdalena) uit te breiden en er vijf nieuwe (Nationaal park Pumalín, Nationaal park Melimoyu, Nationaal park Cerro Castillo, Nationaal park Kawésqar-Alacalufes en Nationaal park Patagonia) te creëren. Externe link officiële website Chileense nationale parken Chili Geografie van Chili Nationale


text: Parijs-Roubaix is een eendaagse wielerwedstrijd die elk voorjaar wordt verreden in het noorden van Frankrijk. De wielerwedstrijd is een van de vijf monumenten en wordt precies een week na de Ronde van Vlaanderen gereden. De eendaagse wedstrijd staat bekend als De Hel van het Noorden (L'Enfer du Nord), maar dat is niet omdat een deel van de koers wordt verreden over de kasseistroken die karakteristiek zijn voor dit gebied. De omschrijving "Hel van het Noorden" werd het eerst in 1919 gebruikt door een journalist die de eerste editie na de Eerste Wereldoorlog volgde en diep onder de indruk was van de oorlogsverwoestingen in Noord-Frankrijk. In de eerste edities van de mannencours werd er gebruikgemaakt van gangmakers (à la Bordeaux-Parijs), aanvankelijk met auto's en motoren, vanaf 1901 alleen nog met fietsen. Vanaf 1908 werden de renners tot Beauvais gegangmaakt, na 1910 kwam dit te vervallen. Afhankelijk van de weersomstandigheden zijn deze stroken ofwel droog en stoffig, ofwel nat en uiterst modderig en glad. Een andere bijnaam voor de wedstrijd is dan ook La Reine des Classiques (De Koningin der Klassiekers) of ook La Pascale (Paas, dus: wedstrijd omstreeks Pasen). De eerste vrouwencours was in 2021. De textielfabrikanten Theo Vienne en Maurice Perez organiseerden de wedstrijd voor het eerst in 1896 en met uitzondering van de beide wereldoorlogen is de wedstrijd sindsdien elk jaar verreden. Tegenwoordig is de organisatie van de wedstrijd in handen van de Société du Tour de France (A.S.O.: Amaury Sport Organisation), die ook de Ronde van Frankrijk organiseert. Parijs-Roubaix vormt samen met Milaan-San Remo, de Ronde van Vlaanderen, Luik-Bastenaken-Luik en de Ronde van Lombardije de vijf monumenten en maakt sinds 2005 deel uit van de Historische kalender. Vanaf 2011 behoort hij tot de UCI World Tour. De editie van 2020 werd in eerste instantie verplaatst naar 25 oktober 2020 vanwege de coronapandemie, inclusief de eerste editie voor de vrouwen. Op 9 oktober 2020 maakte de organisator bekend dat de uitgestelde editie afgelast werd vanwege de sterke stijging van de coronacijfers in Noord-Frankrijk. Marcel Kint (1943), Rik Van Looy (1961, 1962), Eddy Merckx (1968), Francesco Moser (1978), Bernard Hinault (1981) en Peter Sagan (2018) zijn de renners die Parijs-Roubaix wonnen als wereldkampioen. Parcours Oorspronkelijk liep de wedstrijd van Saint-Denis in Parijs naar Roubaix. Vanwege de grote afstand werd de startplaats noordwaarts verlegd. In 1965 werd de startplaats verhuisd naar Chantilly. In 1968, onder leiding van Jean Stablinski, werd de startstreep voor het eerst getrokken in Compiègne, dat zo'n 80 kilometer ten noorden van Parijs ligt. De finish is sinds 1943 traditioneel (met uitzondering van 1986, 1987 en 1988) op de Vélodrome André Pétrieux van Roubaix, waar de renners nog anderhalve ronde moeten afleggen (600 m). In de eerste edities werden er drie ronden op de baan afgelegd en werd de wegfiets voor een baanfiets ingewisseld voordat er de baan opgereden werd. Kasseien Parijs-Roubaix kreeg zijn reputatie van kasseienkoers pas na de Eerste Wereldoorlog. Kasseien waren weliswaar niet onbekend in dat gebied, maar voor die tijd werd er nog veel gereden over stoffige wegen, gemaakt van puin en grind. Nadat veel van die wegen in de Eerste Wereldoorlog kapotgeschoten waren, werden ze hersteld met kasseien. Vanaf de jaren zestig zijn veel van die kasseien weer verdwenen onder een laag asfalt, maar ze hadden inmiddels zo'n eigen karakter aan Parijs-Roubaix gegeven, dat de organisatie haar best doet in de omgeving originele kasseistroken te vinden en ze zo mogelijk als erfgoed te laten beschermen. Sommige kasseienstroken zijn alleen toegankelijk voor publiek op de wedstrijddag. Tegenwoordig moeten de renners elk jaar over meer dan 50 kilometer kasseien rijden. Bekende kasseienstroken zijn het Bos van Wallers-Arenberg (alleen in de mannenwedstrijd), Pevelenberg (Mons-en-Pévèle) en de Carrefour de l'Arbre. Elke kasseistrook (fr: secteur pavé) krijgt een gradatie in de vorm van sterren, waarbij vijf sterren de zwaarste stroken (in lengte en ligging van kasseien) aanduiden. In 2005 werd voor het eerst in veertig jaar het Bos van Wallers buiten het parcours gelaten, vanwege de slechte toestand van de kasseien aldaar. In 2006 werd de strook terug opgenomen in het parcours. De nummering van de stroken is aflopend. Zo ligt strook nummer 1 (Espace Charles Crupelandt, vernoemd naar de wielrenner Charles Crupelandt), een relatief goed stuk kasseien van 300 meter lang, aangelegd ter promotie van de wielerwedstrijd, circa twee kilometer voor de finish in Roubaix. Belangrijkste kasseistroken "De Dubbel" Parijs-Roubaix wordt soms vergeleken met de Ronde van Vlaanderen, die altijd de zondag voor Parijs-Roubaix op de Vlaamse wegen verreden wordt. De Ronde wordt getypeerd als een race met een reeks Vlaamse hellingen, waarvan het merendeel met kinderkopjes geplaveid is (vandaar ook een kasseiklassieker). Parijs-Roubaix, daarentegen, heeft geen hellingen maar telt wel heel wat kasseistroken, die er veel slechter bij liggen dan die in Vlaanderen. Tien wielrenners wonnen beide wedstrijden in één week tijd. Tom Boonen en Fabian Cancellara zijn er zelfs twee keer in geslaagd. Fietsen en materiaal Door de vaak barre weersomstandigheden waarin de renners over de kasseien moeten dokkeren, kiezen ploegen soms voor specifiek technisch materiaal. Een specifieke frame- en wielenkeuze zijn vaak typerend voor deze wedstrijd. De gebruikte fietsen in Parijs-Roubaix hebben dan ook veel weg van de cyclocross. Zo wordt meestal gekozen voor bredere banden, of specifieke remsoorten. Veelal kiest men voor een iets lichtere bandendruk, omdat dit iets beter grip geeft en de schokken beter absorbeert. Veel ploegen kiezen ervoor om her en der op het parcours extra personeel met reservewielen (of soms met reservefietsen) te plaatsen omdat veel stroken vaak niet of moeilijk bereikbaar zijn met de ploegwagen. Zo wordt de renner beter geassisteerd bij eventuele materiaalbreuk of lekke band. Sommige toprenners gebruiken zelfs speciale frames, die geoptimaliseerd zijn voor het dokkerwerk van Parijs-Roubaix. Deze frames bieden meer stabiliteit en comfort voor de renner. In 2005 gebruikte winnaar Tom Boonen een TIME-frame met langere wielbasis. In diezelfde editie gebruikte George Hincapie een TREK-prototype frame met een 2 mm dikke vering aan de zitting, die -volgens de producenten- haast alle schokken zou opvangen. Door de jaren heen zijn veel dingen uitgeprobeerd in De Hel van het Noorden om een voordeel op de concurrentie te hebben. Vering op de fiets in allerlei vormen hebben hun intrede gedaan en zijn weer verdwenen. Meer en meer kiezen renners voor een "klassieke" fiets waarbij kleine aanpassingen op het gebied van geometrie en sterkte worden toegepast. Al een tijdje kunnen de renners bij bandbreuk assistentie vragen van een neutrale motor die tussen de renners laveert. De typische gele moto's voeren wielen met zich mee die ter beschikking staan van de renners met pech. Lijst van winnaars (mannen) Meervoudige winnaars Overwinningen per land Vrouwen Vanaf 2021 wordt er ook de wedstrijd ook voor vrouwen verreden. De wedstrijd maakt vanaf de eerste editie deel uit van de UCI Women's World Tour. Jongeren -23 (mannen) Van de winnaars van de wedstrijd voor jongeren onder 23 bij de mannen is enkel Marc Madiot erin geslaagd in zijn profcarrière opnieuw te winnen in Roubaix. Hij deed dit zelfs tweemaal, namelijk in 1985 en 1991.


text: Onderstaande lijst vermeldt de parken en reservaten van het Australisch Hoofdstedelijk Territorium en het daarmee verbonden Jervisbaaiterritorium. Botanische tuinen B Booderee (Jervisbaaiterritorium) Nationale parken B Booderee (Jervisbaaiterritorium) N Namadgi Natuurreservaten B Bullen C Canberra G Gigerline L Lower Molonglo M Molonglo Gorge S Stony Creek T Tidbinbilla W Woodstock Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Australisch Hoofdstedelijk Territorium Natuur in Australië Parken


text: De Australische deelstaat Nieuw-Zuid-Wales telt 718 parken en reservaten, onderverdeeld in acht types: 13 Aboriginalgebieden (Aboriginal Areas) 4 Beschermde karstreservaten (Karst Conservation Reserves) 97 Beschermde staatsgebieden (State Conservation Areas) 15 Historische plaatsen (Historic Sites) 6 Mariene parken (Marine Parks) 175 Nationale parken (National Parks) 395 Natuurreservaten (Nature Reserves) 13 Regionale parken (Regional Parks) Al deze beschermde gebieden worden beheerd door de New South Wales National Parks and Wildlife Service. Aboriginalgebieden Beschermde karstreservaten Beschermde staatsgebieden Historische plaatsen Mariene parken Nationale parken Natuurreservaten Regionale parken Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Externe links New South Wales National Parks Natuur in Australië Nieuw-Zuid-Wales Geografie van Nieuw-Zuid-Wales Parken


text: De meeste parken en reservaten in het Australische Noordelijk Territorium worden beheerd door de Parks and Wildlife Commission of the Northern Territory. De uitzonderingen zijn Kakadu en Uluṟu-Kata Tjuṯa die door Parks Australia worden beheerd. Nationale Parken B Barranyi (North Island) (aboriginal) C Charles Darwin D Davenport Murchison -- Djukbinj (aboriginal) -- Dulcie Ranges E Elsey F Finke Gorge G Garig Gunak Barlu (aboriginal) -- Gregory K Kakadu -- Keep River L Litchfield N Nitmiluk (aboriginal) U Uluṟu-Kata Tjuṯa W Watarrka -- West MacDonnell Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Noordelijk Territorium Natuur in Australië Geografie van het Noordelijk Territorium Parken


text: Onderstaande parken en reservaten in de Australische deelstaat Queensland worden beheerd door de Queensland Parks and Wildlife Service. Nationale Parken A Alton -- Astrebla Downs -- Auburn River B Barnard Island Group -- Barron Gorge -- Bendidee -- Blackbraes – Blackdown Tableland -- Black Mountain -- Blackwood -- Bladensburg -- Blue Lake -- Bowling Green Bay -- Brampton Islands -- Bribie Island -- Broad Sound Islands -- Brook Islands -- Bulleringa -- Bunya Mountains -- Burleigh Head -- Burrum Coast -- Byfield C Camooweal Caves -- Cania Gorge -- Cape Hillsborough -- Cape Melville -- Cape Palmerston -- Cape Upstart -- Capricorn Coast -- Capricornia Cays -- Capricornia Cays (wetenschappelijk) -- Carnarvon -- Castle Tower -- Cedar Bay -- Chesterton Range -- Chillagoe-Mungana Caves -- Cliff Island -- Clump Mountain -- Coalstoun Lakes -- Conondale -- Conway -- Crater Lakes -- Crows Nest -- Cudmore -- Culgoa Floodplain -- Currawinya -- Curtis Island D D’Aguilar -- Daintree -- Dalrymple -- Davies Creek -- Deepwater -- Denham Group -- Diamantina –- Dipperu (wetenschappelijk) -- Dryander -- Dularcha E Edmund Kennedy -- Ella Bay -- Endeavour River – Epping Forest (wetenschappelijk) -- Erringibba -- Eubenangee Swamp -- Eudlo Creek -- Eungella -- Eurimbula -- Expedition F Fairlies Knob -- Family Islands -- Ferntree Creek -- Fitzroy Island -- Flinders Group -- Forbes Islands -- Forest Den -- Fort Lytton -- Forty Mile Scrub -- Frankland Group -- Freshwater G Girraween -- Glasshouse Mountains -- Gloucester Island -- Goneaway -- Goodedulla -- Goodnight Scrub -- Goold Island -- Great Basalt Wall -- Great Sandy -- Green Island -- Grey Peaks H Halifax Bay Wetlands -- Hann Tableland -- Hasties Swamp -- Hell Hole Gorge -- Hinchinbrook Island -- Holbourne Island -- Homevale -- Hope Islands -- Howick Group -- Hull River I Idalia -- Iron Range -- Isla Gorge J Japoon -- Jardine River K Keppel Bay Islands -- Keppel Bay Islands (wetenschappelijk) -- Kondalilla -- Kroombit Tops -- Kurrimine Beach L Lake Bindegolly -- Lakefield -- Lamington -- Lawn Hill -- Lindeman Islands -- Littabella -- Lizard Island -- Lochern -- Lumholtz M Magnetic Island -- Main Range -- Mapleton Falls -- Maria Creek -- Mariala -- Mazeppa -- Michaelmas and Upolu Cays -- Millstream Falls -- Minerva Hills -- Mitchell-Alice Rivers -- Molle Islands -- Moogerah Peaks -- Mooloolah River -- Moorrinya -- Moresby Range -- Moreton Island -- Mount Aberdeen -- Mount Archer -- Mount Barney – Mount Bauple (wetenschappelijk) -- Mount Chinghee -- Mount Colosseum -- Mount Cook -- Mount Coolum -- Mount Etna Caves -- Mount Hypipamee Mount Jim Crow -- Mount Martin -- Mount O’Connell -- Mount Ossa -- Mount Pinbarren -- Mount Walsh -- Mount Webb -- Mowbray -- Mungkan Kandju N Narrien Range -- Newry Islands -- Nicoll Scrub -- Noosa -- North East Island -- Northumberland Islands -- Nuga Nuga -- Nymph Island O Orpheus Island P Palmerston Rocks – Palmgrove (wetenschappelijk) -- Paluma Range -- Peak Range -- Pioneer Peaks -- Pipeclay -- Piper Islands -- Poona -- Porcupine Gorge -- Possession Island -- Precipice Q Quoin Island R Ravensbourne -- Reliance Creek -- Repulse Island -- Restoration Island -- Rocky Islets -- Round Top Island -- Rundle Range -- Russell River S Sandbanks -- Sarabah -- Saunders Islands -- Simpson Desert -- Sir Charles Hardy Group -- Smith Islands -- Snake Range -- South Cumberland Islands -- South Island -- Southern Moreton Bay Islands -- Southwood -- Springbrook -- St Helena Island -- Staaten River -- Starcke -- Sundown -- Swain Reefs T Tamborine -- Tarong – Taunton (wetenschappelijk) -- The Palms -- Three Islands -- Thrushton -- Topaz Road -- Tregole -- Triunia -- Tully Gorge -- Turtle Group -- Two Islands U Undara Volcanic V Venman Bushland W Welford -- West Hill -- White Mountains -- Whitsunday Islands -- Wild Cattle Island -- Wondul Range -- Wooroonooran Y Yungaburra Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Queensland Natuur in Australië Geografie van Queensland Parken


text: Onderstaande parken en reservaten in de Australische deelstaat Tasmanië worden beheerd door de Tasmania Parks and Wildlife Service. Nationale Parken B Ben Lomond C Cradle Mountain-Lake St Clair D Douglas-Apsley F Franklin-Gordon Wild Rivers -- Freycinet H Hartz Mountains K Kent Group M Maria Island -- Mole Creek Karst -- Mount Field -- Mount William N Narawntapu R Rocky Cape S Savage River -- South Bruny -- Southwest -- Strzelecki T Tasman W Walls of Jerusalem Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Tasmanië Natuur in Australië Geografie van Tasmanië Nationale


text: Onderstaande parken en reservaten in de Australische deelstaat Victoria worden beheerd door Parks Victoria. Nationale Parken A Alfred -- Alpine B Baw Baw -- Brisbane Ranges -- Burrowa-Pine Mountain C Chiltern Box-Ironbark -- Churchill -- Coopracambra -- Croajingolong D Dandenong Ranges E Errinundra F French Island G Grampians H Hattah-Kulkyne K Kinglake L Lake Eildon -- Lind -- Little Desert -- Lower Glenelg M Mitchell River -- Mornington Peninsula -- Morwell -- Mount Buffalo -- Mount Eccles -- Mount Richmond -- Murray-Sunset O Organ Pipes -- Otway P Port Campbell S Snowy River T Tarra Bulga -- Terrick Terrick -- The Lakes W Wilsons Promontory -- Wyperfeld Y Yarra Ranges Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Victoria Natuur in Australië Geografie van Victoria Parken


text: Onderstaande parken en reservaten in West-Australië worden beheerd door het Department of Conservation and Land Management. Nationale Parken A Alexander Morrison -- Avon Valley B Badgingarra -- Beedelup -- Beelu -- Boorabbin -- Brockman C Cape Arid -- Cape Le Grand -- Cape Range -- Collier Range D D’Entrecasteaux -- Drovers Cave -- Drysdale River E Eucla F Fitzgerald River -- François Peron -- Frank Hann G Geikie Gorge -- Gloucester -- Goongarrie -- Gooseberry Hill -- Greenmount H Hassell -- Hidden Valley J John Forrest K Kalamunda -- Kalbarri -- Karijini -- Kennedy Range L Leeuwin Naturaliste -- Lesmurdie Falls -- Lesueur M Millstream-Chichester -- Moore River -- Mount Augustus -- Mount Frankland N Nambung -- Neerabup P Peak Charles -- Porongurup -- Purnululu R Rudall River S Scott -- Serpentine -- Shannon -- Sir James Mitchell -- Stirling Range -- Stokes T Tathra -- Torndirrup -- Tuart Forest -- Tunnel Creek W Walpole-Nornalup -- Walyunga -- Warren -- Watheroo -- Waychinicup -- West Cape Howe -- William Bay -- Windjana Gorge -- Wolfe Creek Crater Y Yalgorup -- Yanchep Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië West-Australië Natuur in Australië Geografie van West-Australië Parken


text: Onderstaande parken en reservaten in Zuid-Australië worden beheerd door National Parks and Wildlife South Australia. Nationale Parken B Belair C Coffin Bay -- Coorong F Flinders Chase -- Flinders Ranges G Gammon Ranges -- Gawler Ranges I Innes L Lake Eyre – Lake Gairdner -- Lake Torrens -- Lincoln M Mount Remarkable -- Murray River N Naracoorte Caves -- Nullarbor O Onkaparinga River W Witjira Zie ook Lijst van parken en reservaten Lijst van parken en reservaten in Australië Zuid-Australië Natuur in Australië Geografie van Zuid-Australië Parken


text: {{Infobox bestuurlijk gebied India | naam in lokale taal = ਪੰਜਾਬ | naam = Punjab | afbeeldingsnaam locatie = Punjab_in_India (disputed hatched).svg | officiële talen = Punjabi | hoofdstad = Chandigarh | oppervlakte = 50.362<ref>[http://www.statoids.com/uin.html Statoids: India States (Primary subdivisions, kolom 'Area(km.2))]</ref> | inwoners totaal = 27.743.338 | census = 2011 | dichtheid = 550 | sex ratio = 876 | alfabetiseringsgraad = 76.7% | alfgraad man = 81.5% | alfgraad vrouw = 71.3% | urbanisatiegraad = | bestuurlijke status = deelstaat | datum ontstaan = 1 november 1956 | gouverneur = V. P. Singh Badnore | chief minister = Amarinder Singh | districten = 22 | iso = IN-PB }}Punjab''' (Punjabi: ਪੰਜਾਬ) is een deelstaat van India die gelegen is in het noordwesten van het land. De staat ligt tegen de Pakistaanse grens, ter hoogte van de stad Lahore, de hoofdstad van de gelijknamige Pakistaanse provincie Punjab. De hoofdstad van Punjab is Chandigarh. Deze stad ligt echter niet in de deelstaat zelf, maar in het aangrenzende unieterritorium Chandigarh. De reden hiervoor is dat de stad ook de hoofdstad is van de zuidelijk gelegen staat Haryana. Naast Chandigarh heeft Punjab Amritsar als tweede grote stad. Punjab heeft 27.743.338 inwoners (2011). Geschiedenis In 1947 werd het oorspronkelijke Punjabgebied verdeeld in een westelijk (Pakistaans) gedeelte en een oostelijk (Indiase) gedeelte. Na een periode van opstanden en chaos werd het oostelijk deel het woongebied van voornamelijk sikhs en hindoes, terwijl moslims het Pakistaanse deel voor zich opeisten. In 1966 werd het zuidelijke deel met een meerderheid van hindoes, Haryana, van de staat afgescheiden, nadat een commissie met de aanbeveling was gekomen om het in meerderheid Hindi sprekende deel te scheiden van het in meerderheid Punjabi sprekende noordelijke deel van de staat. Chandigarh, de in 1953 nieuw gebouwde hoofdstad van de staat Punjab, werd ook de hoofdstad van de nieuwe staat Haryana. Hiervoor kreeg het de status van unieterritorium. Geografie De staat is gelegen op 29'30" tot 32'32" noorderbreedte en 73'55" tot 76'50" oosterlengte. Punjab heeft een oppervlakte van 50.362 km2 (1,54% van de totale oppervlakte van India). De naam van het gebied betekent 'Land van de vijf rivieren'. Het gaat dan om de Jhelum, de Chenab, de Ravi, de Beas en de Sutlej, die alle zijrivieren van de Indus zijn of van elkaar, en in zuidwestelijke richting stromen. Het gebied bestaat uit vruchtbaar laagland, een woestijnachtig gebied in het zuidoosten, en heuvels en laaggebergte in het noordoosten, aan de voet van de Himalaya. Punjab grenst aan drie andere Indiase staten (Himachal Pradesh in het oosten, Haryana in het zuiden en Rajasthan in het zuidwesten) en aan twee Indiase unieterritoria (Jammu en Kasjmir in het uiterste noorden en Chandigarh in het oosten). Ten westen van de staat ligt de gelijknamige Pakistaanse provincie Punjab. Steden Steden van betekenis zijn: Bestuurlijke indeling De staat Punjab is onderverdeeld in de volgende 22 districten: Elk district is weer onderverdeeld in tehsils''. Klimaat Punjab kent drie seizoenen, te weten: april - juni: zomer (heet tot zeer heet) juli - september: regenseizoen oktober - maart: winter (koud) Bevolking De inwoners van Punjab noemt men Punjabi's. De staat heeft een bevolkingsaanwas van 10% en een bevolkingsdichtheid van 433/km2. Dit aantal groeit gestaag. De twee meest gesproken talen zijn het Punjabi en het Hindi. In Punjab is 55% van de bevolking sikh, 39% hindoe, 2% moslim en 4% aanhanger van een andere godsdienst (jodendom, christendom en boeddhisme). Circa 81,5% van de mannen en circa 71,3% van de vrouwen kunnen lezen en schrijven (2012). Landbouw De landbouw bestaat voornamelijk uit de verbouw van tarwe en rijst, en daarnaast ook suikerriet en katoen. Een dicht kanalennet zorgt voor de irrigatie van de landbouwgronden. Het laagland is het vruchtbaarst. Zie ook Lijst van gouverneurs van Punjab Noten Deelstaat van India