source: wikipedia

text: Թուրքմենստան, պետություն Ասիայում։ Սահմանակից պետություններն են Ղազախստանը, Ուզբեկստանը, Աֆղանստանը եւ Իրանը։ Ընկած է Կասպից ծովի եւ Ամուդարյա գետի միջեւ, ըստ որում՝ Թուրքմենստանի կազմի մեջ են մտնում կասպիցծովյան մի քանի մանր կղզիներ։ Անապատների եւ օազիսների երկիր է։ Տարածքի մեծ մասը գրավում է Կարակում անապատը։ Հարավում Իրանի սահմանով ձգվում են Թուրքմենախորասանյան եւ Կոպետդաղի լեռները։ Անվանում Անվանումը ստացել է թուրքմեն ժողովրդի անունից։ Պատմություն Հնագույն շրջան Թուրքմենստանի տարածքում մարդիկ բնակվել են դեռեւս հին քարի դարից։ Նոր քարի դարի մշակույթի հետքեր հայտնաբերվել են Զեյթունում եւ Չոբան-թեփեում։ Նախնադարյան համայնական կարգերի քայքայմանը մեծապես նպաստել է հողագործության մեջ արհեստական ոռոգման կիրառումը։ Մ. թ. ա. 1-ին հազարամյակում առաջացել են առաջին քաղաքները եւ պետական միավորումները, ձեւավորվել Թուրքմենստանի հնագույն ժողովուրդները, զարգացել են ստրկատիրական հարաբերությունները։ Տարածվել է զրադաշտականությունը։ Մ. թ. ա. 7-րդ դարում Թուրքմենստանի տարածքի մի մասը մտնում էր Միդիայի, 6-4-րդ դարերում՝ Աքեմենյանների պետության մեջ։ Մ. թ. ա. 4-րդ դարի վերջին Թուրքմենստանը գրավեցին Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորքերը, իսկ մ. թ. ա. 3-րդ դարի կեսին նախալեռնային գոտում առաջացավ Պարթեւական թագավորությունը։ Մ. թ. 224 թվականին Պարսից Սասանյանները գրավեցին Հարավային Թուրքմենստանը։ 6-րդ դարի կեսին Թուրքմենստանում հայտնվեցին թուրքալեզու ցեղեր, որոնք թուրքացրին տեղական քոչվոր բնակիչներին։ 7-րդ դարի կեսին Թուրքմենստանը գրավեցին արաբները, բնակչությունը բռնի իսլամացվեց։ Արաբների դեմ բռնկվեցին ապստամբություններ։ Միջին դար IX—X դդ. Թուրքմենստանը մտնում էր Սամանյանների պետության մեջ։ Այս շրջանում զարգանում էին հողի սեփականության ֆեոդալական ձեւերը։ 1040—1157 թվականներին Թուրքմենստանը գտնվում էր սելջուկյան պետության կազմում։ XIII դ. ընկավ խորեզմշահերի, իսկ 1219—1221 թվականներին՝ թաթար-մոնղոլների իշխանության տակ։ Երկիրն ավերվեց, բնակիչները գաղթեցին դեպի Բալխաշ։ 1357—1359 թվականներին թուրքմենները ապստամբեցին մոնղոլ կառավարիչների դեմ։ Հուլավյան դինաստիայի անկումից եւ Օսկե Հորդայի թուլացումից հետո Թուրքմենստանը մտավ Լենկթեմուրի պետության մեջ։ XVI—XVII դդ. գտնվում էր Իփվայի, Բուխարայի խանությունների, Իրանի Սեֆյան շահերի իշխանության տակ։ XVII—XVIII դդ. թուրքմենների մի մասը գաղթեց Ռուսաստան եւ բնակվեց Հյուսիսային Կովկասում։ 1869 թվականին ռուսները հիմնեցին Կրասնովոդսկը։ 1882 թվականին Թուրքմենստանի տարածքում կազմավորվեց Անդրկասպյան մարզը։ Ռուսաստանին միանալով՝ Թուրքմենստանում վերջացան միջֆեոդալական եւ արտաքին պատերազմները։ Թուրքմենստանը ներքաշվեց ռուսական կապիտալի տնտեսապես զարգացման ոլորտը։ Նորագույն շրջան 1917 թվականին, Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո, Թուրքմենստանի քաղաքներում ստեղծվեցին բանվորական դեպուտատների սովետներ։ 1917—1918 թվականների ձմռանը սովետական իշխանություն հաստատվեց Անդրկասպյան մարզում, 1918 թվականի ապրիլի 30-ին ՌՍՖՍՀ-ի կազմում հռչակվեց Թուրքեստանի ԻՍՍՀ։ 1918 թվականին Անդրկասպյան շրջանը գրավեցին անգլիական օկուպանտները, որոնք սեպտեմբերի 20-ին Անդրկասպյան ավազուտներում գնդակահարեցին Բաքվի 26 կոմիսարներին։ 1919 թվականի մայիսի 17-ին սկսվեց կարմիր բանակի զորամասերի հակահարձակումը։ Սովետական իշխանությունը Մերձկասպյան շրջանում վերականգնվեց։ 1920 թվականին կազմավորվեցին հորեզմի ժողովրդական Սովետական Հանրապետությունը եւ Բուխարայի ժողովրդական Սովետական Հանրապետությունը, որոնց կազմում թուրքմեններով բնակեցված տարածքները մնացին մինչեւ 1924 թվականը։ Քաղաքացիական պատերազմը քայքայեց երկրամասի տնտեսությունը, դադարեց նավթի հանույթը։ Շարքից դուրս եկավ Անդրկասպյան երկաթուղին, կրճատվեցին ցանքատարածությունները։ 1920—1923 թվականներին Թուրքմենստանում անցկացվեց առաջին հողաջրային ռեֆորմը, որը կարեւոր նշանակություն ունեցավ ագրարային հարցի լուծման համար։ 1924 թվականին տեղի ունեցավ Միջին Ասիայի ազգայինպետական բաժանումը։ 1925 թվականի փետրվարի 20-ին կազմավորվեց Թուրքմենական ՍՍՀ, որը մտավ ԽՍՀՄ կազմի մեջ։ 1925—1927 թվականներին կատարվեց հողա-ջրային երկրորդ ռեֆորմը, որը վերջ տվեց նահապետական ֆեոդալական մնացուկներին հողօգտագործման մեջ։ Նախապատերազմյան հնգամյակների տարիներին ստեղծվեցին ժամանակակից արդյունաբերության հիմքերը։ իրականացվեց կուլտուրական հեղափոխությունը։ Աճեց բանվոր դասակարգի թիվը։ Սկսվեց գյուղատնտեսության կոլեկտիվացումը։ Թուրքմենստանը վերածվեց ինդուստրիալ-ագրարային սովետական սոցիալիստական հանրապետության՝ զարգացած արդյունաբերությամբ, մեքենայացված գյուղատնտեսությամբ։ Ձեւավորվեց թուրքմենական սոցիալիստական ազգը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941—1945) հանրապետությունը մեծապես օգնեց ռազմաճակատին (նավթ, բամբակ, պարեն)։ 19 հազար մարդ արժանացան ԽՍՀՄ շքանշանների եւ մեդալների, 78-ը՝ Սովետական Միության հերոսի կոչման։ Հետպատերազմյան տարիներին է՝ լ ավելի զարգացավ արդյունաբերությունը, հատկապես նավթի եւ գազի հանույթը, Էներգետիկան, բարձրացավ ժողովրդի կուլտուրական մակարդակը։ 304 մարդ արժանացավ սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։ Աշխարհագրություն Թուրքմենստանը միջինասիական հանրապետություններից ամենահարթավայրայինն է։ Գտնվում է Թուրանի դաշտավայրի հարավ-արեւմուտքում։ Հարավում բարձրանում են Կոպետդաղի լեռները եւ Պարոպամիզի հյուսիսային ճյուղավորությունները՝ Բադխիզ (1267 մ) եւ Կարաբիլ (984 մ)։ Կասպից ծովի ափերը հարավում թույլ են կտրտված, հյուսիսում առաջացնում են Կարա-Բողազ-Գյոլ, Կրասնովոդսկի, Թուրքմենական ծոցերը եւ Կրասնովոդսկի, Չելեքեն թերակղզիները։ Կան կղզիներ։ Հարավում, Կոպետդաղից հյուսիս-արեւմուտքում, ձգվում են Փոքր Բալխան (777 մ) լեռնաշղթաները։ Արեւմուտքում է Կրասնովոդսկի սարավանդը (308 մ)։ Տարածքի հարթավայրային մասը զբաղեցնում է Կարակումքի անապատը։ Թուրքմենստանի հարավային շրջանները աչքի են ընկնում բարձր սեյսմիկությամբ։ Օգտակար հանածոներ Կարեւոր օգտակար հանածոներն են նավթը եւ գազը։ Կան աղերի հարուստ պաշարներ, բազմամետաղների, սնդիկի, ծծմբի, բենթոնիտի, օզոկերիտի, շինանյութերի հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ։ Կլիմա Կլիման խիստ ցամաքային է, չոր, արեգակնային ինտենսիվ ճառագայթումով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը հյուսիսում —5 °C-ից մինչեւ 4 °C է, Ատրեկի ստորին հոսանքի շրջանում, բացարձակ նվազագույնը Տաշաուզի մարզում —32 °C է, Կասպից ծովի հարավային սոիին՝ —10,3 °C, հուլիսինը՝ հյուսիսում 28 °C է, հարավում՝ 34 °C, բացարձակ առավելագույնը՝ 50 °C: Տարեկան տեղումները հյուսիսում 80 մմ են, Կարակումներում՝ 80—150 մմ, նախալեռներում՝ 200—300 մմ, լեռներում՝ մինչեւ 400 մմ։ Ներքին Ջրեր Խոշոր գետերն են Ամուդարիան, Մուրղաբը, Թեջենը եւ Ատրեկը։ Կան աղի եւ քաղցրահամ լճեր։ Հողեր Անապատներում տարածված են ավազուտներն ու անապատային հողերը, ցածրադիր վայրերում՝ աղուտներն ու թակիրները, հանրապետության մյուս շրջաններում՝ մոխրահողերը, լեռնային շագանակագույն եւ ալյուվիալ-մարգագետնային հողերը։ Անապատներում աճում են սաքսաուլ, կանդիմ, չերքեզ, ավազուտային ակացիա, աստրագալներ, լեռներում՝ փետրախոտ, բարձրադիր վայրերում՝ նոսր անտառներ, պիստակենու պուրակներ, գետահովիտներում՝ տուգայան բուսականություն։ Կենդանական աշխարհ Անապատներում շատ են կրծողները, կան ջեյրան, բարխանային կատու, գայլ, սողուններ։ Սաներում հանդիպում են ընձառյուծ, վայրի խոյ, բեզուարյան այծ, թռչուններ, գետահովիտներում՝ վարազ, շնագայլ, բուխարական եղջերու, ջրլող թռչուններ։ Հիմնվել են Կրասնովոդսկի, Բադխիզի, Ռեպետեկի, Կելիֆի եւ Կոպետդաղի արգելավայրերը։ Գետահովիտներն ու դելտային մասերը վերածվել են կուլտուրական լանդշաֆտի, որը Թուրքմենստանի գյուղատնտեսական հիմնական շրջանն է։ Բնակչություն Հիմնական բնակիչները թուրքմեններն են (85%), բնակվում են նաեւ ուզբեկներ (5%), ռուսներ (4%) եւ այլազգիներ (6%)։ Միջին խտությունը 1 կմ2 վրա 5,7 մարդ է (2014)։ Քաղաքային բնակչությունը կազմում է 50%։ Գլխավոր քաղաքներն են՝ Աշգաբադը (նախկինում` Աշխաբադ), Չարջոուն, Տաշաուզը, Մարին, Թուրքմենբաշին (նախկինում` Կրասնովոդսկ)։ Տնտեսություն Թուրքմենստանը ինդուստրիալ-ագրարային հանրապետություն Է՝ բազմաճյուղ արդյունաբերությամբ եւ մեքենայացված գյուղատնտեսությամբ։ Մտնում է Միջինասիական տնտեսական շրջանի մեջ։ Արդյունաբերական արտադրանքի ծավալը 1975 թվականին, 1940 թվականի համեմատությամբ, ավելացել է 10 անգամ։ Թուրքմենստանը աչքի է ընկնում նավթի, բնական գազի, քիմիական հումքի հանույթով եւ վերամշակմամբ, մեքենաշինական եւ տեքստիլ արդյունաբերությամբ, բամբակի, կարակուլի, մետաքսի, բրդի արտադրությամբ։ Զարգացած է թեթեւ եւ սննդի արդյունաբերությունը, գորգերի արտադրությունը։ Միութենական մյուս հանրապետություններ է արտահանում նավթ, նավթամթերքներ, գազ, բամբակ, մետաքս, կարակուլ, գորգեր, նատրիումի սուլֆատ, ծծումբ, յոդ, բրոմ, բենթոնիտ, կաբել, նավթահան պոմպեր, ցեմենտ, սուպերֆոսֆատ։ Ներմուծում է սեւ մետաղներ, մեքենաներ եւ սարքավորումներ, հաց, անտառանյութ, հանքային պարարտանյութեր։ Արտադրանքը արտահանվում է արտասահմանյան 50 երկիր։ Արդյունաբերության ճյուղերից առաջատարներն են՝ Էներգետիկան, գազի, նավթի, քիմիական, մեքենաշինական, թեթեւ, յուղի, գինեգործական, շինանյութերի արդյունաբերությունը։ Նավթահանքերը եւ նավթավերամշակող արդյունաբերությունը տեղաբաշխված են Կրասնովոդսկի մարզում։ Կառուցվել են Վիշկա-Կրասնովոդսկ, Չելեքեն—Կրասնովոդսկ եւ այլ նավթամուղներ։ Բնական գազի գործող հանքավայրերից են Աչակը, Նաիպը, Շատլիկը։ 1969 թվականին շարք է մտել Մայսկոյե—Աշխաբադ—Բեզմեին գազամուղը։ 2014 թվականին Թուրքմենստանը արտադրել է 22.3 միլիարդ կվտ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Քիմիական արդյունաբերությունը թողարկում է յոդ, բրոմ, նատրիումի սուլֆատ, գլաուբերյան աղ, սուպերֆոսֆատ, ծծմբաթթու, ֆտորային ալյումին։ Առողջապահություն 2014 թվականին 1000 բնակչին ծնունդը կազմել է 19,4, մահացությունը՝ 6,13: 1974 թվականին գործել են 270 հիվանդանոցային հիմնարկ՝ 25,8 հզ. մահճակալով (10 մահճակալ 1000 բնակչին), կանանց եւ մանկական 212 կոնսուլտացիա։ Ծննդատներում մահճակալների թիվը կազմել է 2957։ Աշխատել են 6,6 հզ. բժիշկ (1 բժիշկ 388 բնակչին), 19,2 հզ. միջին բուժաշխատող։ Բժիշկներ են պատրաստում Թուրքմենական բժշկական ինստիտուտը (Աշխաբադ), միջին բուժաշխատողներ՝ բժշկական միջնակարգ 4 հաստատություններ։ Գործում են մեծահասակների 12 առողջարան ու պանսիոնատ՝ 3,2 հզ. մահճակալով, մանկական 6՝ 1,6 հզ. մահճակալով։ Առողջարաններից հայտնի են Բայրամ-Ալին, Ֆիրյուզան, Արչմանը, Մոլլակարան։ Գրականություն Ժողովրդական բանավոր ստեղծագործությունը եւ գրականությունը սկզբնավորվել է վաղ անցյալում։ Ժողովրդական չափածո ստեղծագործությունը եղել է թուրքմենական գրականության կարեւորագույն աղբյուրներից մեկը։ Հատուկ ժանր են հեքիաթները, աղջկական երգերը՝ լյալեները, հանելուկները, առակներն ու ասացվածքները։ Հին եւ միջնադարյան գրականությունը գրվել է պարսկերենով եւ արաբերենով։ Աչքի են ընկել բանաստեղծ-զորավարներ Բուրխանեդդին Սիվասին, Մուհամեդ Բայրամ խանը եւ նրա որդի Ռահիմ խանը, բանաստեղծ Բարխուդար Թուրքմենը։ Ժողովրդին հասկանալի լեզվով գրականությունն սկսել է զարգանալ XVIII դ.: Դասական շրջանի առաջին բանաստեղծը Դովլեթմամեդ Ագադին է (1700—1760)։ Նրա «Ազատ քարոզ» չափածո պոեմ-տրակտատը թուրքմենական գրականության եզակի ստեղծագործություններից է, որտեղ արտացոլված են առաջավոր գաղափարներ։ Թուրքմենական դասական գրականության եւ գրական լեզվի հիմնադիրն է բանաստեղծ Մահթումկուլին (1733—1783). ստեղծագործության մեջ հիմնականը մարդն է, նրա իրավունքները, մարդկանց փոխհարաբերությունները։ XVIII—XIX դդ. եղել են թուրքմենական գրականության ծաղկման շրջան։ Այդ ժամանակ են ապրել ու ստեղծագործել Անդալիբը (1710—1770), Շեյդաին (1730—1800), Մագրուպին (1735—1805), Մոլլանեպեսը (1810—1862), Կեմինեն (1770—1840), Սեյդին (1775—1836), Զելիլին (1785—1846), Մյատաջին (1822—1884) եւ ուրիշներ, որոնք գրել են ժողովրդին մատչելի լեզվով։ Ճարտարապետություն Պահպանվել են մ. թ. ա. VI—V հազա րամյակների ճարտարապետական հուշարձանների մնացորդներ։ Հնագիտական պեղումներով հաստատվել Է, որ կառույցներում կիրառվել են խոշոր ուղղանկյուն հում աղյուս, թաղեր, պատերի եւ հատակի կավե սվաղ։ Կառուցապատված քաղաքներում կիրառվել է թրծված աղյուս, ձեւավոր շարվածք երկրաչափական նախշազարդում։ Կառուցվել են գեղեցիկ խճանկար երեսպատումով դամբարաններ, մզկիթներ, քարվանսարաներ, մինարեթներ։ Գեղարվեստական մշակույթի հուշարձաններից են՝ երկրաչափական որմնազարդերը, խեցեղեն անոթները, քարից, ոսկրից, պղնձից, արծաթից եւ ոսկուց պատրաստված առարկաները, գեղարվեստական գործվածքները, գորգերը, արձանիկները, քանդակները։ Երաժշտություն Թուրքմենստանի բանաստեղծական եւ երաժշտական բանահյուսությանը բնորոշ են բովանդակության հարստությունը եւ վառ արտահայտված ազգային ինքնատիպությունը։ Հնագույն ժամանակներից թուրքմենների կյանքում պատվավոր տեղ են ունեցել ժողովրդական բանաստեղծ-երաժիշտների՝ բախշիների երաժշտությունն ու երգերը։ Ժողոովրդական նվագարաններից են՝ դուտարը, գիշակը, գարգի տյուդյուկը եւ դիլլի տյուդյուկը։ Ամենատարածվածը դուտարն է։ 1935 թվականին Մոսկվայի Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիային կից բացված թուրքմենական բաժանմունքը մեծապես նպաստել է Թուրքմենստանի երաժշտության զարգացմանը։ 1940 թվականին կազմակերպվել է կոմպոզիտորների միությունը։ Գործում են ֆիլհարմոնիան, օպերայի եւ բալետի թատրոնը, պարի անսամբլը եւ երգչախումբը, սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Թատրոն 1929 թվականին կազմակերպվել է թուրքմենական թատրոնը։ Այդ ժամանակ էլ ձեւավորվել է թուրքմենական դրամատուրգիան։ Խաղացանկում ընդգրկվել են տեղացի հեղինակների առաջին պիեսները, ինչպես եւ ռուս ու ադրբեշանցի գրողների երկերը։ Պատանի հանդիսատեսի հանրապետական թատրոնում աշխատում են Մոսկվայի թատերական ինստիտուտի ստուդիայի սաները։ Աշխաբադում գործում են Մահտումկուլիի անվան օպերայի եւ բալետի, Մոլլանեպեսի անվան ակադեմիական դրամայի, Պուշկինի անվան ռուսական դրամայի թատրոնները։ Կինո 1926 թվականին Աշխաբադում կազմակերպվել է կինոստուդիա։ Առաջին տարիներին նկարահանվել են փաստավավերագրական կարճամետրաժ ֆիլմեր։ 1930-ական թթ. սկզբից ստուդիան սկսել է թողարկել գեղարվեստական կինոնկարներ։ 1935 թվականին նկարահանվել է առաջին հնչուն գեղարվեստա-վավերագրական «Աննախադեպ արշավ» ֆիլմը։ 1948 թվականին համամիութենական էկրանում ցուցադրվել է «Հեռավոր հարսնացուն» գեղարվեստական կինոնկարը։ Կինոյում պատմա-հեղափոխական թեմայի լուծման նոր էտապ էր «Վճռական քայլ» երկու սերիայով կինոնկարը։ Աղբյուրներ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան ԱՄՆ Կենտրոնական Հետախուզական Վարչություն Ծանոթագրություններ Թուրքմենստան Ասիայի երկրներ Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1991 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Ժամանակակից թյուրքական պետություններ Հանրապետություններ


text: Ուկրաինա (, , ), պետություն Արեւելյան Եվրոպայում, որը Ռուսաստանի Դաշնությունից հետո երկրորդ խոշորագույն պետությունն է Եվրոպա աշխարհամասում։ Ուկրաինան հյուսիսում եւ հյուսիս-արեւելքում սահմանակցում է Ռուսաստանին, հյուսիս արեւմուտքում՝ Բելառուսին, արեւմուտքից՝ Լեհաստանին, Սլովակիային եւ Հունգարիային, հարավ արեւմուտքից՝ Մոլդովային, հարավից եւ հարավ-արեւելքից համապատասխանաբար Սեւ ծովին եւ Ազովի ծովին։ Ուկրաինան զբաղեցնում է 603,628 քառակուսի կմ տարածք՝ շուրջ 40 միլիոն բնակչությամբ։ Մայրաքաղաքը Կիեւն է։ Մյուս խոշորագույն բնակավայրերն են Խարկովը, Օդեսան, Դնիպրոն, Դոնեցկը։ Ուկրաինայի ներկայիս տարածքը բնակեցված է մ.թ.ա. 32,000 թվականից ի վեր։ Միջնադարյան ժամանակաշրջանում՝ Կիեւյան Ռուսիայի օրոք, այն եղել է արեւելասլավոնական մշակույթի առանցքային կենտրոնը, որը զարգացել է մինչեւ 13-րդ դար եւ ավերվել մոնղոլական արշավանքների հետեւանքով։ Այս իրադարձություններին հաջորդող 600 տարիների ընթացքում մերօրյա Ուկրաինայի տարածքը կառավարվել է մի շարք արտաքին ուժերի կողմից, այդ թվում՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի լեհ-լիտվական թագավորության, Ավստրիական կայսրության, Ավստրո-Հունգարիայի, Օսմանյան կայսրության եւ ցարական Ռուսաստանի։ 17-րդ դարում կենտրոնական Ուկրաինայում ձեւավորվում է Կազակական հետմանությունը, որն ավելի ուշ բաժանվում է Ռուսաստանի եւ Լեհաստանի միջեւ եւ, ի վերջո, ամբողջությամբ ներառվում Ռուսական կայսրության կազմում։ Ռուսական հեղափոխությունից հետո ակտիվանում է ուկրաինական ազգային շարժումը, որի արդյունքում 1917 թվականին ձեւավորվում է Ուկրաինայի ժողովրդական հանրապետությունը։ Այնուամենայնիվ, ուկրաինական անկախ պետությունը կարճ կյանք է ունենում եւ 1917 թվականին Ուկրաինան ենթարկվում է բոլշեւիկյան բանակի ռազմախուժմանը։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո 1922 թվականին սոցիալիստական Ուկրաինան դառնում է Խորհրդային միության հիմնադիր-անդամ։ 1932-1933 թվականներին խորհրդային իշխանությունների կողմից կազմակերպված «Հոլոդոմոր»-ի զոհ են դառնում միլիոնավոր ուկրաինացիներ։ 1939 թվականին Լեհաստանի դեմ խորհրդա-գերմանական ագրեսիայի արդյունքում Ուկրաինական ԽՍՀ-ն արեւմուտքում ձեռք է բերում նոր տարածքներ, իսկ 1954 թվականին Ղրիմի փոխանցումով Ուկրաինան ընդարձակվում է դեպի հարավ։ 1945 թվականին Ուկրաինայի ԽՍՀ-ն դառնում է Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ։ Խորհրդային տարիներին Ուկրաինան երկրորդ ամենաբնակեցված եւ արդյունաբերական հանրապետությունն էր ԽՍՀՄ-ի կազմում։ Անկախացումից հետո Ուկրաինան կառավարվում է որպես ունիտար հանրապետություն՝ կիսանախագահական համակարգով։ Այն իրեն հռչակում է չեզոք պետություն՝ սահմանափակ ռազմական գործընկերություն ձեւավորելով Ռուսաստանի եւ ԱՊՀ այլ երկրների հետ՝ միաժամանակ 1994 թվականին գործընկերություն հաստատելով նաեւ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի (ՆԱՏՕ) հետ։ 2013 թվականին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը կասեցնում է Ուկրաինա-ԵՄ ասոցացման համաձայնագիրը՝ հօգուտ ՌԴ-ի հետ ավելի սերտ տնտեսական կապերի։ Արդյունքում՝ Ուկրաինայում բռնկվում են զանգվածային բողոքի ցույցեր եւ ակցիաներ, որոնք հայտնի են դառնում Եվրամայդան անվանումով՝ վերաճելով Արժանապատվության հեղափոխության։ Այն հանգեցնում է Յանուկովիչի վարչակարգի տապալման եւ նոր կառավարության հաստատման։ Այս իրադարձությունները հիմք են հանդիսանում 2014 թվականի մարտին Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի բռնակցման եւ հաջորդ ամիս՝ Դոնբասի անջատողականների կողմից պատերազմի սանձազերծման համար։ Ռուս-ուկրաինական հակամարտության շրջանակներում 2022 թվականին փետրվարին ռուսական զորքերը ներխուժում են Ուկրաինա՝ սանձազերծելով Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ծավալված ամենամասշտաբային եւ արյունալի զինված հակամարտություններից մեկին։ Ուկրաինան իր որդեգրած եվրոատլանտյան ինտեգրացիայի արտաքին քաղաքական կուրսի շրջանակներում շարունակում է ավելի սերտ տնտեսական, քաղաքական եւ ռազմական կապեր փնտրել Արեւմուտքի երկրների հետ՝ Ռուսաստանի հետ շարունակվող պատերազմի հետ մեկտեղ։ Ուկրաինան զարգացող երկիր է՝ միջինից ցածր եկամուտ ունեցող տնտեսությամբ։ Գտնվում է Եվրոպայի ամենաաղքատ պետությունների շարքում. 2022 թվականի դրությամբ այն տառապում է կյանքի ցածր տեւողությամբ եւ համատարած կոռուպցիայով։ Մարդկային զարգացման ինդեքսում զբաղեցնելով 74-րդ տեղը։ Այնուամենայնիվ, իր ընդարձակ բերրի հողերի շնորհիվ Ուկրաինան աշխարհում հացահատիկ արտահանող առաջատար երկրներից է։ Այն ՄԱԿ-ի, Եվրոպայի խորհրդի, ԵԱՀԿ-ի, ՎՈւԱՄ կազմակերպության, Ասոցացման եռյակի եւ Լյուբլինյան եռանկյունու անդամ է։ Անվան ծագումնաբանություն Ուկրաինայի անվան ստուգաբանության վերաբերյալ կան տարբեր վարկածներ։ Ամենատարածված տարբերակի համաձայն, որը ձեւավորվել է ռուսական եւ լեհական պատմագրության ազդեցության ներքո, երկրանվանումն առաջացել է հին սլավոնական «կրաինա» («Країна») բառից, որը նշանակում է «սահմանամերձ երկիր»։ Ըստ ուկրաինական տեսակետի՝ «Ուկրաինա»-ն առաջացել է «країна» (երկիր) բառից, իսկ «ու» («у») սկզբնատառը նշանակում է «հարազատ», «բնիկ»։ «Ուկրաինա» բառն առաջին անգամ հիշատակվել է Կիեւյան տարեգրության մեջ՝ 1187 թվականին։ Այսկերպ այն հիշատակում էր Պերեյասլավլի իշխանության տարածքը։ Այս բառը հանդիպում է նաեւ 1189, 1213, 1280 եւ 1282 թվականների ռուսական տարեգրություններում։ Պատմություն Վաղ պատմություն Ուկրաինայում եւ շրջակա տարածքներում բնակություն է հաստատվել մ.թ.ա. 32,000 դարերում, որի վկայությունն է Գրավետյան մշակույթի առկայությունը Ղրիմյան լեռներում։ Մ. թ.ա. 4500 ականներին Նեոլիտյան մշակույթն էր ծաղկում ամենուր ներառյալ ներկայիս Ուկրաինայի տարածքի մի մասը Տրիպոլին եւ Դնեպր-Դնեստր տարածաշրջանը ամբողջովինr։ Երկաթի դարում երկրամասում բնակություն հաստատեցին Կիմերացիները, Սկյութները եւ Սարմաթները։ Հետագայում մ. թ. 6-րդ դարի սկզբներին Սեւ ծովի հյուսիսարեւելյան ափին հիմնվեցին եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցին Հին Հունաստանի, Հին Հռոմի եւ Բյուզանդական կայսրության գաղութները, ինչպիսիք են Տիրան, Օլբիան եւ Հերմոնասան։ Գոթերը մնացին տարածաշրջանում, սակայն մ. թ. 370-ականներից ընկան հունների ազդեցության տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարից սկսած Արեւելյան Ուկրաինայի տարածքը Հին Մեծ Բուլղարիայի կենտրոնն էր։ Դարավերջում բուլղարական ցեղերի մեծ մասը գաղթեցին տարբեր ուղղություններով եւ հողերի մեծ մասը անցավ խազարներին։ Կիեւի ոսկե դար Կիեւյան Ռուսիան հիմնել են Սկանդինավիայից եկաց վարյագները, որոնք սկզբում բնակվեցին Լադոգայի եւ Նովգորոդի շրջակայքում, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժվեցին հարավ վերջապես մոտավորապես 880-ին հասան Կիեւ։ Կիեւյան Ռուսիան ընդգրկում էր Ժամանակակից Ուկրաինայի, Բելառուսիայի արեւմտյան մասը, որի գերակշռող մասը ժամանակակից Ռուսաստանի տարածքում է։ Համաձայն սկզբնական գրառումների ռուսական էլիտան կազմավորվել է Սկանդինավիայի վարյագյաններից։ 10–11-րդ դարերում այն դառնում է Եվրոպայի խոշորագույն եւ ամենահզոր պետությունը։ Հաջորդ դարերում այն ուկրաինացիների եւ ռուսների համար ազգային ինքնագիտակցության հիմք է ձեւավորում։ Ժամանակակից Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիեւը դառնում է Ռուսիայի ամենակարեւոր քաղաքը։ Վարանգյանները հետագայում ձուլվեցին տեղացի սլավոնական բնակչության հետ եւ դարձան Ռուսիայի առաջին դինաստիայի՝ Ռյուրիկյան դինաստիայի մաս։ Կիեւյան Ռուսիան կազմված էր մի քանի իշխանություններից, որոնք կառավարվում էին Ռյուրիկյան իշխանների կողմից։ Կիեւի նստավայրը ամենաազդեցիկն ու հեղինակություն վայելողն էր, ուստի այն դարձել էր մրցակցության առարկա Ռյուրիկյան իշխանների համար։ Կիեւյան Ռուսիայի Ոսկե Դարը սկսվում է Վլադիմիր Մեծի (980-1015 թվականներ) թագավորությամբ, ով Քրիստոնեություն ընդունելով Կիեւյան Ռուսիան շրջեց դեպի Բյուզանդական Քրիստոնեություն. Նրա որդի՝ Յարոսլավ Իմաստունի (1019-1054 թվականներ) թագավորության ժամանակ Կիեւյան Ռուսիան հասավ իր մշակութային ռազմական հզորության գագաթնակետին։ Դրան հետեւեց պետության մասնատում եւ նորից արդիականացավ տարածաշրջանային իշխանությունների կարեւորությունը։ Վլադիմիր Մոնոմախի (1113–1125 թթ.) եւ նրա որդի Մստիսլավի (1125–1132 թթ.) օրոք Կիեւյան Ռուսիան վերջնականապես մասնատվեց առանձին իշխանությունների։ 11 եւ 12-րդ դարերում քոչվոր թուրք ցեղերի կողմից մշտական հարձակումները բերեցին սլավոնական ժողովուրդների զանգվածային տեղահանման դեպի հյուսիս՝ ավելի անվտանգ անտառային շրջաններ։ 13-րդ դարի մոնղոլական ներխուժման հետեւանքով Կիեւյան Ռուսիան դատարկվեց, իսկ Կիեւը 1240 թ. ամբողջովին ավերվեց։ Ուկրաինայի ներկայիս տարածքը Կիեւյան Ռուսիայից հաջողվել է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացել են եւ կազմավորել Գալիցիա-Վոլհինիա պետությունը։ Օտարերկրյա տիրապետություն 14-րդ դարի կեսերին Լեհաստանի Կազիմիր III թագավոր-ը ձեռք բերեց Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողությունը, այն դեպքում երբ Ռուսիայի սիրտը այդ թվում եւ Կիեւը Իրպեն գետի ճակատամարտից հետո դարձավ Գեդեմինասի՝ Լիտվայի մեծ դքսության տարածք։ 1386 թ. Կրեվոյի միություն, Լեհաստանի եւ Լիտվայի արքայատների միավորումից հետո Հյուսիսային Ուկրաինայի մեծ մասը կառավարվում էր Լիտվայի տեղական ազնվականության կողմից, որպես Լիտվայի Մեծ Դքսության մաս։ 1569 թ. Լյուբլինի միությունը ձեւավորում է Լեհ–Լիտվական համաձայնագիրը, որով Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը լիտվական ենթակայությունից անցնում է Լեհական թագավորության ենթակայության տակ, այդպիսով դառնում լեհական տարածք։ Լեհականացմանն ուղղված ճնշման ներքո բարձր խավի ներկայացուցիչները կրոնափոխ եղան եւ դարձան կաթոլիկ եւ լեհ ազնվականությունից անհնար էր նրանց տարբերել։ Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկվելով իրենց ազգակից պաշտպաններից՝ հանձինս ուղղափառ ազնվականության, շրջվեցին դեպի կազակները, որոնք մնում էին ուղղափառ։ Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետություն Հանրապետությունը ստեղծվել է 1917 թ.-ի նոյեմբերի 20-ին, անկախ է հռչակվել 1918 թ.-ի հունվարի 22-ին՝ Կենտրոնական խորհուրդը ()-ի որոշմամբ։ Սկզբնապես հանրապետությունն իրեն համարում էր Ռուսական հանրապետության մաս, սակայն Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո այն փորձում էր լիովին անկախ լինել։ 1919 թ.-ի սկզբին այն իրեն միացրեց արեւմտաուկրաինական շրջանները, որոնք առանձնացել էին Ավստրո-Հունգարիայից։ Սակայն շուտով Կարմիր բանակը գրավել է երկիրը։ 1919 թ.-ի հունվարի 14-ին ստեղծվեց Ուկրաինական ԽՍՀ-ն։ Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության պետական խորհրդանիշները՝ Աշխարհագրություն Ուկրաինան տարածքով երկրորդ պետությունն է Արեւելյան Եվրոպայում։ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ2 տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուկրաինայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի Սեւ ծով, ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։ Ուկրաինայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է Ռուսաստանի (1576 կմ), Մոլդավիայի (939 կմ), Բելառուսիայի (891 կմ), Ռումինիայի (531 կմ), Լեհաստանի (526 կմ), Հունգարիայի (103 կմ), եւ Սլովակիայի (97 կմ) հետ։ Ուկրաինայի ամենաբարձր կետն է Գովերլա լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է Կույալնիկի լիմանը, այս կետը ընկնում է ծովի մակերեւույթից 5 մ. ներքեւ։ Ընդհանուր տեղեկություններ Ուկրաինան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք Արեւելյան Եվրոպայում, շրջապատված Սեւ ծովով հարավից, մյուս կողմերից այն շրջապատում են Լեհաստանը, Սլովակիան եւ Հունգարիան արեւելքից, Բելառուսիան հյուսիսից, Մոլդովան եւ Ռումինիան հարավ-արեւմուտքից եւ Ռուսաստանը արեւելքից։ Ուկրաինան տարածվում է արեւմուտքից արեւելք 1316 կմ եւ հյուսիսից հարավ 893կմ։ Երկրի ծայրագույն կետերն են Գրեմյաչ գյուղը (Չեռնիգովի մարզ) հյուսիսում, Սառիչ հրվանդանը (Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն) հարավում, Չոպ քաղաքը (Անդրկարպատյան մարզ) արեւմուտքում եւ Չերվոնա Զիրկա գյուղը (Լուգանսկի մարզ) արեւելքում։ Կարպատյան լեռների հյուսիսային մասը հասնում է Ուկրաինայի արեւելյան մասին։ Երկրի ամենաբարձր կետը Գովերլա լեռն է, որի բարձրությունը կազմում է 2061 մ։ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են Սեւ ծովի հյուսիսում տարածվող տափաստանանման շրջանները։ Ուկրաինան համարյա կիսվում է երկու հավասար մասերի Դնեպր գետով, որը տարածվում է ամբողջ Ուկրաինայով հյուսիսից հարավ։ Այն թափվում է Սեւ ծով Ղրիմ թերակղզուց հյուսիս՝ Հարավային Բուգի եւ Դնեստրի գետաբերանների մոտ։ Սահմանը Ռուսաստանի հետ երկրի երկրի ամենաերկար սահմանն է, այն տարածվում է նաեւ Ազովի ծովով։ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են ոչ բերրի տափաստանները եւ սարավանդները։ Ուկրաինայի հողերի մետ 58% օգտագործվում է որպես ոռոգվող տարածքներ, 2% օգտագործվում է մշտական մշակաբույսերի աճեցման համար, 13% որպես արոտավայրեր, 18% զբաղեցնում են անտառները եւ 9% մյուսները։ Երկիրը շրջապատում են լեռներ, հարավում դա Ղրիմի լեռներն են Ղրիմի թերակղզում եւ Ազովի ծովի մոտ, արեւմտյան կողմից դա Կարպատյան լեռներն են, արեւելքում, Ազովի ծովի մոտ կան նաեւ քամահրված ցածր լեռներ՝ Դոնեցի բլրաշարը։ Ռելիեֆ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են սովորական հարթավայրեր, ծովի մակարդակից միջինում 175 մ բարձրությամբ։ Հարթավայրերը շրջապատվաշ են լեռներով արեւմուտքում եւ հարավում։ Ուկրաինայի տարածքում գտնվող հարթավայրերի մեծ մասը տեղաբաշխված են Արեւելաեվրոպական հարթավայրի հարավ արեւմտյան մասում։ Հարթավայրերը ունեն բազմաթիվ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացել են Արեւելաեվրոպական պլատֆորմի հիմքերի ոչ հավասար բյուրեղացման հետեւանքով։ Ուկրաինայի տարածքում են գտնվում հետեւյալ ցածրավայրերը՝ հյուսիսում Պոլեսյան, երկրի կենտրոնում Մերձդնեպրյան եւ հարավում Մերձսեւծովյան ցածրավայրերը։ Ուկրաինայի տարածքի բարձրավայրերն են՝ Վոլինյան, Պոդոլյան, Մերձդնեպրյան, ինչպես նաեւ հետեւյալ բլրաշարերը՝ Տովրիները արեւմուտքում, Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշարը հյուսիսում, Դոնեցի բլրաշարը եւ Մերձազովյան դաշտավայրը հարավ արեւելքում։ Երկրի տարածքի մոտ 5 % զբաղեցնում են լեռները՝ Ուկրաինյան Կարպատները (բարձրությունը՝ 2061 մ) հարավ-արեւմուտքում եւ Ղրիմի լեռները Ղրիմի թերակղզու հարավում։ Կլիմա Ուկրաինան ունի չափավոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ ձմեռներով եւ համեմատաբար շոգ ամառներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզու հարավային ափեզրին գոյություն ունի խոնավ մերձարեւադարձային կլիմայի գոտի։ Ուկրաինայի կլիման ենթարկվում է խոնավ ատլանտիկական օդի ազդեցությանը։ Տեղումների մակարդակը Ուկրաինայի տարածքում հավասարաչափ չէ բաշխված, հյուսիսում գրանցվում են մեծ քանակությամբ տեղումներ, արեւելքում դրանից պակաս եւ հարավ-արեւելքում ավելի քիչ։ Տարեկան տեղումների քանակությունը հարթավայրերում 300–700 մմ է, Ղրիմի լեռներում 1000–1200 մմ, Ուկրաինայի Կարպատներում ավելին քան 1500 մմ։ Հունիսը եւ հուլիսը սովորաբար ամենախոնավ ամիսներն են, մինչդեռ փետրվար ամիսը սովորաբար ամենաչորն է։ Ձմեռային կլիման տատանվում է պաղ եղանակից Սեվ ծովի ափեզրին մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսում, ամառները երկրի հիմնական մասում տաք են, իսկ հարավային մասում սովորաբար լինում են շատ շոգ։ Միջին բազմամյա օդի ջերմաստիճանը կազմում է՝ հունվարին −5 °C, հուլիսին +20 °C։ Ջրային ռեսուրսներ Ուկրաինան հարավային եւ հարավարեւելյան կողմերից լվացվում է Սեւ եւ Ազովի ծովերով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերի 90% հանդիսանում են այս երկու ծովերի ներհոսքի ավազանի մասեր։ Մի քանի գետեր պատկանում են Բալթիկ ծովի ավազանին։ Ուկրաինայում կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերում տրված է գետերի երկարությունը Ուկրաինայի տարածքում)՝ Դեսնան (591 կմ), Դնեպրը (982 կմ), Դնեստրը (705 կմ), Դանուբը (174 կմ), Պրիպյատը (261 կմ), Սեւերսկի Դոնեցը (672 կմ) եւ Հարավային Բուգը (806 կմ)։ Ուկրաինայի տարածքի 2 տոկոսը կազմում են ջրային տարածքները, դրանց մեջ են մտնում լճերը եւ լիմանները։ Ուկրաինայի խոշոր լճերը եւ լիմաններն են (փակագծերում ցույց է տրված մակերեսը կմ2)՝ Լճեր՝ Սասիկ (Կունդուկ) (205 կմ2), Յալպուգ (149 կմ2), Կուրուգլույ (94 կմ2), Կագուլ (90 կմ2)։ Լիմաններ՝ Դնեպրի լիման (800 կմ2), Ուտլյուկի լիման (700 կմ2), Դնեստրի լիման (360 կմ2), Մոլոչնի լիման (168 կմ2), Տիլիգուլի լիման (70 − 150 կմ2), Խաջիբեյի լիման (70 կմ2), Կույալնիկի լիման (60–56 կմ2)։ Լեռներ Ուկրաինայի տարածքի հարթավայրային մասի ամենաբարձր կետն է Բերդա լեռը (515 մ), ձախափնյա հարթավայրային մասի բարձրագույն կետն է Մոգիլա Մեչետնայան (367,1 մ)։ Ստորեւ բերվում է Ուկրաինայի բարձր լեռների ցանկը՝ Ուկրաինական Կարպատներ Գովերլա – 2060,8 մ, Բրեբենեսկուլ – 2035,8 մ, Չոռնայա Գոռա – 2020,2 մ, Պետրոս – 2020,2 մ, Գուտին Տոմնատիկ – 2016,4 մ, Ռեբրա – 2001,1 մ։ Ղրիմի լեռներ Ռոման-Կոշ – 1545 մ, Դեմիր-Կապու – 1540 մ, Զեյտին-Կոշ – 1534 մ, Քեմալ-Էգերեկ – 1529 մ, Էկլիզի-Բուրուն – 1527 մ։ Օգտակար հանածոներ Ուկրաինայում առկա են երկաթի հանքաքարի, ածուխի, մանգանի, բնական գազի, նավթի, աղի, ծծումբի, գրաֆիտի, տիտանի, մագնեզիումի, կաոլինի, նիկելի, պղնձի զգալի պաշարներ։ Բնապահպանական խնդիրներ Ուկրաինան ունի բազմաթիվ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններում կա խմելու ջրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրում աղտոտված է, ինչպես նաեւ կա անտառահատման խնդիր։ Երկրի հյուսիս-արեւելքում 1986 թվականի Չեռնոբիլի ատոմակայանում տեղի ունեցած աղետից հետո գոյություն ունի հսկայական տարածություն, որը վարակված է ռադիացիայով։ Երկնաքարային խառնարաններ Տվյալ պահին Ուկրաինայի տարածքում հայտնի են ութ հարվածային խառնարաններ, որոնք առաջացել են երկնային մարմինների անկման պատճառով։ Բոլոր խառնարանները, բացի Իլինեցկիից, թաղված են, այսինքն ծածկված են նստվածքային ապարներով, եւ հետազոտվել են հորատանցքերի միջոցով։ Բոլտիշի խառնարան (Կիրովոգրադի մարզ) – տրամագիծը 25 կմ, տարիքը – 100 մլն. տարի։ Իլինեցկիի խառնարան (Վիննիցայի մարզ) – տրամագիծը 300 մ, տարիքը – 400 մլն. տարի։ Զապադնի – տրամագիծը 4 կմ, տարիքը – 115 մլն. տարի։ Զելենոգայի խառնարան – տրամագիծը 2,5 կմ, տարիքը – 120 մլն. տարի։ Օբոլոնի խառնարան (Պոլտավայի մարզ) – տրամագիծը – 20 կմ, տարիքը – 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս. լ. 32°55’աե. ե.: Ռոտմիստրովի խառնարան – տրամագիծը – 2,7 կմ, տարիքը – 140 մլն. տարի։ Տերնովի խառնարան – տրամագիծը – 12 կմ, տարիքը – 280 մլն. տարի։ Բելիլովի խառնարան – տրամագիծը – 6,2 կմ, տարիքը – 166± 10 մլն. տարի։ Վարչական բաժանում Համաձայն 1996 թվականի Ուկրաինայի սահմանադրության երկրում ընդունվել է հետեւյալ վարչական բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակության քաղաք եւ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն։ Ուկրաինայում կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ ավան եւ 10196 գյուղ։ Ուկրաինայի տարածքային կազմությունը հիմնվում է միասնականության եւ պետական տարածքի ամբողջականության, համադրելով կենտրոնացված եւ ապակենտրոնացված պետական իշխանության համակարգերը, ինչպես նաեւ ռեգիոնների հավասարակշռված սոցիալ-տնտեսական զարգացման սկզբունքների վրա, հաշվի առնելով նրանց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկությունները, էթնիկական եւ մշակութային ավանդույթները։ Մարզեր Վիննիցայի մարզ Վոլինի մարզ Դնեպրոպետրովսկի մարզ Դոնեցկի մարզ Ժիտոմիրի մարզ Անդրկարպատյան մարզ Զապորոժիեի մարզ Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ Պետական նշանակության քաղաքներ Կիեւ Կիեւի մարզ Կիրովոգրադի մարզ Լուգանսկի մարզ Լվովի մարզ Նիկոլաեւի մարզ Օդեսայի մարզ Պոլտավայի մարզ Ռովնոյի մարզ Սեւաստոպոլ Սումիի մարզ Տերնոպոլի մարզ Խարկովի մարզ Խերսոնի մարզ Խմելնիցկիի մարզ Չերկասիի մարզ Չեռնիգովի մարզ Չերնովիցիի մարզ Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետությունը հանդիսանում է Ուկրաինայի անբաժան մասը, եւ Ուկրաինայի սահմանադրության շրջանակներում գործող իրավասություններով լուծում է իրեն հատկացված խնդրիները։ Քաղաքական համակարգ Ուկրաինան ունիտար հանրապետություն է, որի գլխավոր օրենքն է հանդիսանում 1996 թվականին ընդունված Սահմանադրությունը։ Գործադիր իշխանություն Պետության եւ գործադիր իշխանության ղեկավարը նախագահն է, 2014 թ. հունիսի 7-ից՝ Պետրո Պորոշենկոն։ Նախագահը հանդիսանում է նաեւ Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը։ Պետության ղեկավարի պարտականությունները կատարել նախագահին օգնում է վարչապետը. 2013 թ դրությամբ՝ Նիկոլայ Ազարովը։ Վարչապետն զբաղեցնում է նախագահի պաշտոնը վերջինիս մահվան կամ հրաժարականի դեպքում։ Նախագահն ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով գաղտնի քվեարկությամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրավունքի հիման վրա։ Նույն թեկնածուն չի կարող զբաղեցնել նախագահի պաշտոնը 2 անգամից ավել անընդմեջ։ 1991 թ երկրի առաջին նախագահ է ընտրվել Լեոնիդ Կրավչուկը։ Նախագահը կազմավորում է կառավարությունը՝ նախարարների կաբինետը, որի ղեկավարն է վարչապետը։ Կառավարության կազմի մեջ են մտնում փոխվարչապետներ (վերահսկում են մի քանի նախարություններ եւ գերատեսչություններ), նախարարներ (ղեկավարում են նախարարությունները) եւ գերատեսչությունների ղեկավարներ, ովքեր նախարարական պաշտոն չեն զբաղեցնում, սակայն պաշտոնապես իրենց կարգավիճակով նախարարներին հավասար են։ Կառավարության քանակական կազմը եւ կառուցվածքը (փոխվարչապետների, նախարարների եւ գերատեսչությունների ղեկավարների քանակը) օրենքով չեն կարգավորվում եւ սահմանվում են նախագահի կողմից։ Օրենսդիր իշխանություն Ուկրաինայի գերագույն օրենսդիր մարմինը Գերագույն ռադան է ()։ Այն հանդիսանում է մշտական գործող կառույց, որը հրավիրվում է տարին 2 անգամ։ Գերագույն ռադան իր կանոնավոր նստաշրջաններին անց է կանցնում նորընտիր նախագահի երդմնակալության արարողությունը եւ հաստատում է նախագահի կողմից առաջարկվող պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները 5 տարի ժամկետով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, խորհրդարանը կարող է անվստահություն հայտարարել նրան։ Գերագույն ռադան կազմված է 450 պատգամավորներից։ 2013 թ դրությամբ խորհրդարանի նախագահն է Վլադիմիր Ռիբակը։ Ռադայի իրավասությունների մեջ է մտնում օրենքների մշակումը, ընդունումը եւ դրանց իրագործման վերահսկողությունը, պետական բյուջեի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերի վավերացումը։ Ռադայի պատգամավորներն ընտրվում են 5 տարի ժամկետով ընդհանուր ուղղակի ընտրությունների միջոցով, որոնք անց են կացվում խառը համակարգով։ մինի|435px|Գերագույն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը Դատական իշխանություն Արդարադատությունն Ուկրաինայում իրականացվում է բացառապես դատարանների միջոցով։ Դատարանների իրավասությունները տարածվում են պետությունում առկա բոլոր իրավահարաբերությունների վրա։ Ուկրաինայում ընդհանուր իրավասությունների դատարանների համակարգը կազմվում է մասնագիտացման եւ տարածքայնության սկզբունքների հիման վրա։ Ընդհանուր իրավասության դատարաններում գործում են քաղաքացիական եւ քրեական գործերով զբաղվող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրավասության դատարանների համակարգի գերագույն դատական մարմինն է հանդիսանում քաղաքացիական եւ քրեական գործերը քննող Գերագույն դատարանը։ Գերագույն դատարանն ավելի շատ դատական գործունեությունը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրավունք։ Գերագույն դատարանն իր ուժը կորցրել է Բարձրագույն հատուկ դատարանի ձեւավորումից հետո։ Հատուկ դատարաններ՝ Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագույն), Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագույն)։ Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանն առանձին, ընդհանուր իրավասությունների դատարաններից անկախ դատարան է։ Քաղաքական կուսակցություններ Ուկրաինայի ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմվել է 1990-ական թվականներին։ Այն ժամանակ լիբերալ-դեմոկրատական փոփոխությունների հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինվեց բազմակուսակցականով։ Կուսակցությունների գործունեությունը կարգավորվում է գործող օրենսդրությամբ, որը պարբերաբար վերանայման է ենթարկվում։ 2012 թ հոկտեմբերի դրությամբ գործում է կուսակցությունների վերաբերյալ 2011 թ նոյեմբերին ընդունված օրենքը։ Համաձայն այդ օրենքի՝ կուսակցություն ստեղծելու իրավունք ունեն երկրի ցանկացած 30 քաղաքացի։ Կուսակցությունը պետք է գրանցվի արդարադատության նախարարությունում եւ կուսակցական գործունեություն սկսելու համար պետք է ապացույց ներկայացնի, որ երկրի բոլոր մարզերում ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցությունները պարտավոր են ընդունել Սահմանադրությունը որպես Ուկրաինայի հիմնական օրենք։ 2012 թ դրությամբ Ուկրաինայում պաշտոնապես գրանցված է ավելի քան 200 կուսակցություն։ Վերջին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 2012 թ հոկտեմբերի 28-ին, մասնակցել է 21 կուսակցություն։ Օրենքով սահմանված 5%-ի շեմը հաղթահարեց 5 կուսակցություն, 16 կուսակցություն խորհրդարանում տեղ չզբաղեցրեց։ Արտաքին քաղաքականություն 1918-1922 թթ Ուկրաինան դիվանագիտական հարաբերություններ ուներ Լեհաստանի, Բուլղարիայի, Թուրքիայի, Վատիկանի, Դանիայի, Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Շվեյցարիայի, Իրանի, Ռումինիայի, Լիտվայի, Լատվիայի, Ֆինլանդիայի, Էստոնիայի, Վրաստանի, Ավստրիայի եւ Չեխոսլովակիայի հետ։ 1945 թ դարձավ ՄԱԿ-ի, այնուհետեւ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուկրաինայի առաքելությունը ՄԱԿ-ին կից որոշվեց Վիեննայում, Փարիզում, Ժնեւում, Նյու Յորքում։ 1948 թ Ուկրաինան առաջին անգամ դարձավ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ 1991 թ Լեհաստանը, ԳԴՀ-ն, Չեխոսլովակիան, Հունգարիան, Ռումինիան, Բուլղարիան, Հարավսլավիան, Կանադան, ԳԴՀ-ն, ԱՄՆ հյուպատոսություններ ունեին Կիեւում, իսկ Բուլղարիան, Կուբան, Հնդկաստանը եւ Եգիպտոսը՝ Օդեսայում։ 1991 թ հետո Ուկրաինան վերականգնեց դիվանագիտական հարաբերությունները աշխարհի պետությունների մեծ մասի հետ։ Քանի որ ՌԴ ԽՍՀՄ-ին պարտքի փոխարեն իրեն վերցրեց Ուկրաինայի արտերկրներում գտնվող նախկին դեսպանատները, ապա պետությունը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատների՝ բացառությամբ ԱՄՆ-ում գտնվող դեսպանատանը։ ՌԴ եւ Բելառուսի հետ միասին Ուկրաինան դարձավ ԱՊՀ հիմնադիրը, թեեւ հետագայում որոշակիորեն հեռացավ նրանից։ 1997 թ մայիսի 31-ին ՌԴ եւ Ուկրաինայի նախագահները ստորագրեցին ընկերության, համագործակցության եւ գործընկերության պայմանագիր, որը վավերացվեց Գլխավոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմից։ 1999 թ մայիսի 14-15 Լվովում կայացած Կենտրոնական Եվրոպայի պետությունների նախագահների հանդիպմանը Կուչման հայտարարեց, որ Ուկրաինան կգնա «եվրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կհաստատի ԵՄ հետ։ Դատապարտելով 1999 թ գարնան Հարավսլավիայի ռմբակոծությունները՝ ուկրաինացի դիվանագետներն իրենց միջնորդական դերակատարությունն առաջարկեցին Բալկանների հակամարտության լուծման գործում։ Ներկայումս Ուկրաինան հանդիսանում է հետեւյալ կազմակերպությունների անդամ՝ ՄԱԿ (1945), ՄԱԿ-ի ԵՏՀ (1947), ԱՀԿ (1948), ՅՈւՆԵՍԿՕ (1954), ԵԱՀԿ (1992), ՎԶԵԲ (1992), ԱՄՀ (1992), ՎԶՄԲ (1992), ՍՏՀԿ (1992), ՄՖԿ (1993), ՆԵԲԳ (1994), ԳՀԽԿ (1994), ԵԽ (1995), ՏՀՁԿ (1997), Եվրո-ատլանտյան համագործակցության խորհուրդ (1997), ՍԱԶԲ (1998), Ներդրումային վեճերի կարգավորման միջազգային կենտրոն (2000), ԶՄԱ (2004), ԱՀԿ (2008)։ Ուկրաինան նաեւ հանդիսանում է ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը (1991) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւյալ կազմակերպություններում՝ Բալթյան երկրների խորհուրդ (1999), ԵվրԱզԷՍ (2002), Ֆրանկոֆոնիա (2006)։ Զինված ուժեր Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ուկրաինային մնաց 780000 զինուժ, որը համարվում է աշխարհում երրորդ խոշորագույն միջուկային զենքով հագեցած ռազմական ուժը: 1992 թ մայիսին Ուկրաինան ստորագրեց Ստրատեգիական հարձակողական սպառազինությունների սահմանափակման պայմանագիր, որտեղ երկիրը համաձայնվեց Ռուսաստանին տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զենք չունեցող երկիր։ Ուկրաինան վավերացրեց պայմանագիրը 1994 թ եւ 1996 թ երկիրը ազատվեց միջուկային զենքից։ Ուկրաինան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զենքի կրճատման ուղղությամբ։ Նա ստորագրեց Եվրոպայում Սովորական Սպառազինությունների մասին պայմանագիր, որը ենթադրում էր տանկերի, հրետանու եւ զրահապատ մեքենաների թվի կրճատում (զինված ուժերը կրճատվեցին 300000-ի)։ Պետությունը նախատեսում է ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամավոր բանակի ոչ ուշ քան 2011 թ։ Ուկրաինան զգալի դեր է խաղում խաղաղապահ գործողություններում։ Ուկրաինական զորքերը տեղաբաշխված են Կոսովոյում որպես ուկրաինա-լեհական գումարտակի մաս։ Ուկրաինական զորքեր տեղաբաշխվեցին նաեւ Լիբանանում որպես ՄԱԿ-ի ժամանակավոր ուժերի մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայվեց նաեւ Սիերա Լեոնեում։ 2003-2005 թթ ուկրաինական զորքերը լեհական հրամանատարության ներքո մեկնեցին Իրաք որպես միջազգային կոալիցիոն ուժերի մաս։ Ուկրաինական բանակի զինծառայողների թիվն աշխարհում կազմում է շուրջ 562։ Այլ երկրների զինմիավորումները՝ ներառյալ ԱՄՆ զինուժը, ուկրաինական ուժերի հետ մեկտեղ կանոնավորապես մասնակցում են զորավարժությունների Ուկրաինայում։ Անկախությունից հետո Ուկրաինան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։ Պետությունը սահմանափակ ռազմական համագործակցություն ունի Ռուսաստանի, այլ Անկախ պետությունների համագործակցության երկրների եւ ՆԱՏՕ-ի հետ սկսած 1994 թվականից։ 2000-ական թվականներին կառավարությունը հակված էր դեպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցության սկիզբը դրվեց, երբ 2002 թ ստորագրվեց ՆԱՏՕ-Ուկրաինական գործողությունների ծրագիրը։ Հետո որոշվեց, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունվի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագայում։ Գործող նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը Ուկրաինայի եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցությունը բավարար է համարում։ Յանուկովիչը դեմ է Ուկրաինայի միացմանը ՆԱՏՕ-ին։ 2008 թ Բուխարեստում կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն հայտարարեց, որ Ուկրաինան կարող է անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ նա ցանկանա եւ երբ նա կհամապատասխանի անդամակցման չափանիշերին։ Պետական խորհրդանիշեր Ուկրաինան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ դրոշ, զինանշան, օրհներգ։ 1996 թ հունիսի 28-ին Ուկրաինայի Սահմանադրության 20-րդ հոդվածով հաստատվեց պետության փոքր զինանշանը՝ ոսկե եռաժանին՝ կապույտ ֆոնի վրա։ Եռաժանին Կիեւյան Ռուսիայի ժամանակ Ռյուրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքն էր հանդիսանում։ Փոքր զինանշանը այդպես էլ չընդունված մեծ զինանշանի մասն է կազմում. նրա վրա պատկերված է կապույտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։ 1992 թ հունվարի 28-ին Ուկրաինայի Գերագույն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրոշը, որն ուղղանկյուն պաստառ՝ կազմված լայնությամբ իրար հավասար 2 հորիզոնական շերտերից. վերին շերտը կապույտ է, ստորինը՝ դեղին։ Պետական տոներ Հունվարի 1 – Նոր տարի, Հունվարի 7 – Սուրբ Ծնունդ, Հունվարի 22 – Ուկրաինայի համախմբվածության եւ ազատության օր, Մարտի 8 – Կանանց միջազգային օր, Մայիսի 1 – Աշխատավորների համերաշխության միջազգային օր, Մայիսի 9 – Հաղթանակի օր, Հունիսի 28 – Ուկրաինայի Սահմանադրության օր, Օգոստոսի 24 – Անկախության օր, Փոփոխվող ամսաթիվ – Զատիկ, Փոփոխվող ամսաթիվ – Սուրբ Երրորդության օր։ Տնտեսություն Ուկրաինան պատկանում է արդյունաբերաագրարային երկրների կատեգորիային։ Ըստ ազգային մրցունակության՝ այն 2012 թ աշխարհում զբաղեցրել է 73-րդ տեղը։ Ուկրաինայի տնտեսությունն զբաղեցնում է 39-րդ տեղն աշխարհում ըստ ՀՆԱ-ի չափի (2011): Մեկ բնակչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի չափը կազմում է 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։ 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5,2%։ Ուկրաինայի պարտքը 2010 թ հասավ ՀՆԱ-ից 93,5%-ի, իսկ 2010 թ հուլիսի 1-ի դրությամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3,7%։ Ուկրաինան համարվում է արտահանման ուղղվածություն ունեցող երկիր. ըստ որոշ գնահատականների՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կազմվում է արտահանումից։ 2011 թ ըստ Առեւտրի Համաշխարհային Կազմակերպության՝ Ուկրաինան համաշխարհային ներմուծողների շարքում զբաղեցրեց 25-րդ տեղը։ 1992 թ սկսած նկատվեց հարաճող ապաինդուստրալացում, որը բարձր տեխնոլոգիական արտադրություններում եւ մեքենաշինության ոլորտում ընդհանուր բնույթ կրեց։ 1999 թ ՀՆԱ-ն 40%-ով ցածր էր 1991 թ մակարդակից։ Որոշակիորեն բարորակ վիճակում հայտնվեցին մետաղագործական, քիմիական եւ ցածր ավելացված արժեքով այլ էներգատար արտադրությունները, որոնք համաշխարհային շուկայում պահպանեցին իրենց մրցունակությունը՝ ի շնորհիվ էներգակիրների ռուսական ցածր գների։ Արդյունաբերության այն ճյուղերը, որոնք քիչ թե շատ աշխատում են մետաղագործությունն է, էներգետիկան (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ Դնեպր գետի վրա ՀԷԿ-ի մի ամբողջ համալիր), ինչպես նաեւ քիմիական արդյունաբերությունը եւ հանքարդյունաբերությունը (ածուխի, հանքանյութի արդյունահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապես զարգացած շրջաններն են Դոնբասը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), Պրիդնեպրովիեն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիեի մարզ), ինչպես նաեւ Կիեւ, Խարկով, Օդեսա եւ Լվով քաղաքները։ Տնտեսությանն իր շուկայական բնույթի համաձայն բնորոշ է պետության ակտիվ դերը՝ նրան են պատկանում մոտ 140 խոշոր ընկերություններ ազգային տնտեսության տարբեր ոլորտներում, ինչպես նաեւ պետությունը վերահսկում է մի շարք ապրանքների գները՝ ներառյալ հիմնական սննդամթերքը եւ վառելիքաքսանյութերը։ 2011 թ ՀՆԱ ծավալում արդյունաբերության մասնաբաժինը կազմեց 34,4%, ծառայությունների ոլորտը՝ 56,2%, գյուղատնտեսությունը՝ 9,4%։ Ընդ որում արդյունաբերությունում զբաղված է աշխատող բնակչության 18,5%, գյուղատնտեսությունում՝ 15,8%, իսկ ծառայությունների ոլորտում՝ 65,7%։ Աշխատունակ բնակչության ընդհանուր թվաքանակը կազմում է 22.09 մլն մարդ (30-րդ տեղն աշխարհում), գործազրկության մակարդակը կազմում է 7% (81-րդ տեղն աշխարհում)։ Արդյունաբերություն Ուկրաինայի արդյունաբերական զարգացումն սկսվեց 18-19-րդ դարերում, երբ հիմք դրվեց գյուղատնտեսական արտադրանքի մշակմանը։ Սակայն ինդուստրացմանն ուղղված ծրագիրը մշակվեց միայն 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին։ Ուկրաինան գլխավորապես արտահանում է գունավոր մետալուրգիա, որը կազմում է ծանր արդյունաբերության արտահանման գրեթե կեսը։ Քիմիական արդյունաբերությունն աշխատում է մետալուրգիայի հետ մեկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործության եւ գետնածուխի արդյունաբերության կողմնակի ապրանքները՝ ազոտային պարարտանյութերի, լաքերի, ներկերի, դեղերի արտադրության համար։ Ֆոսֆորիտները, կալիումի աղերը եւ կերակրի աղն օգտագործվում է հանքային պարարտանյութերի՝ ծծմբաթթվի արտադրության մեջ։ Նավթն ու գազը (ինչպես տեղական, այնպես էլ ներմուծված) օգտագործվում է սինթետիկ կաուչուկի եւ սինթետիկ մանրաթելի արտադրությունում։ Արդյունաբերության հիմնական կենտրոններն են՝ Ցեմենտի արտադրություն՝ Բալակլեա, Ամվրոսիեւկա, Զդոլբունով, Բախչիսարայ, Նիկոլաեւ (Լվովի մարզ) Բետոնային կառուցվածքների արտադրություն՝ Խարկով, Դնեպրոպետրովսկ, Զապորոժիե, Կրիվոյ Ռոգ, Չերնիգով, Կիեւ, Դոնեցկ, Սոկիրյանի, Կախովկա Պատերի կառուցման նյութերի արտադրություն՝ Սումի, Կիեւ, Խմելնիցկի, Չերնովցի, Չերնիգով Ապակու արտադրություն՝ Կիեւ, Ստրի, Կոնստանտինովկա, Լվով, Բերեժանի, Բուչա Ճենապակու եւ հախճապակու արդյունաբերություն՝ Բուդի, Կորոստեն, Պոլոննոյե, Բարանովկա, Սումի Սննդի արդյունաբերության մեջ զբաղված է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը (2003 թ տվյալներով)։ Արտադրվում է ավելի քան 3000 տեսակ ապրանք։ Ուկրաինայի անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կազմում են երկրի տարածքի 14,3%-ը։ Անտառների հիմնական մասը գտնվում է Կարպատներում, Պոլեսիեում եւ Ղրիմի լեռներում։ Տարածված են ծառերի թանկարժեք տեսակներ՝ հաճարենի, կաղնի, եղեւնի, սոճի, հացենի։ Անտառամշակման արդյունաբերությունը ձեւավորվել է Կարպատներում եւ Պոլեսիեում (կազմում է ամբողջ անտառամշակման արդյունաբերության 90%)։ Անտառային զանգվածները անխնա օգտագործված են։ Անտառամշակման խոշոր կենտրոններն են՝ Լվով, Չերնովցի, Իվանո-Ֆրանկովսկ, Լուցկ, Ժիտոմիր, Չերնիգով, Ռախով, Յասինյա, Խուստ, Ուժգորոդ, Մուկաչեւո, Կոստոպոլ, Շոստկա։ Անտառամշակման գոտիներից դուրս՝ արդյունաբերական մեծ կենտրոններում եւ տրանսպորտային հանգույցներում (Կիեւ, Դոնեցկ, Խարկով, Օդեսա, Չերկասի, Խերսոն) ներկրվող հումքի հիման վրա գործում են փայտամշակման գործարաններ։ Արտադրվում է փայտանյութ, նրբատախտակ, լուցկի։ Կահույքագործական գործարանները տարածված են հիմնականում այնպիսի մեծ քաղաքներում, ինչպիսիք են Կիեւը, Լվովը, Օդեսան, Խարկովը։ Այս բնագավառի գործարանների տեղաբաշխումն իրականացնելիս հաշվի է առնվում հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայությունը, որակավորված աշխատուժը։ Գյուղատնտեսություն ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո գյուղատնտեսության մեջ նկատվեց համակարգային ճգնաժամ, որը բացասաբար անդրադարձավ բնագավառի արտադրական ցուցանիշերի վրա։ 2000-ական թվականների կեսերին բուսաբուծության ցուցանիշերը հասան եւ նույնիսկ գերազանցեցին 1990-ական թվականներին արձանագրված ցուցանիշերին։ Միեւնույն ժամանակ անասնաբուծությունը մինչ այժմ չի կարողացել վերականգնել նախկին ծավալները։ Գյուղատնտեսության ցուցանիշերն ըստ 2011 թ Ուկրաինայի Պետական վերլուծական ծառայության տվյալների՝ Բուսաբուծություն Հացահատիկի արտադրություն՝ 56.7 մլն տոննա (51 մլն տոննա 1990 թ) Շաքարի ճակնդեղի արտադրություն՝ 18,7 մլն տոննա (44,2 մլն տոննա 1990 թ) Արեւածաղկի արտադրություն՝ 8,6 մլն տոննա (2,5 մլն տոննա 1990 թ) Կարտոֆիլի արտադրություն՝ 24,2 մլն տոննա (16,7 մլն տոննա 1990 թ) Բանջարեղենի արտադրություն՝ 9,8 լն տոննա (6,6 մլն տոննա 1990 թ) Անասնաբուծություն Մսի արտադրություն՝ 2,1 մլն տոննա (4,3 մլն տոննա 1990 թ) Կաթի արտադրություն՝ 11 մլն տոննա (24,5 մլն տոննա 1990 թ) Ձվի արտադրություն՝ 18,6 մլդ տոննա (16,2 մլն տոննա 1990 թ) Ոչխարի բրդի արտադրություն՝ 3,8 հազ. տոննա (29,8 մլն տոննա 1990 թ) Ծառայությունների ոլորտ Ծառայությունների ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չի խաղացել Ուկրաինայի տնտեսության մեջ (ներառյալ ԽՍՀՄ կազմի մեջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապված է 1990-2000 թթ հետ։ 2011 թ ծառայությունների ոլորտը կազմում էր ՀՆԱ-ի 56,2%-ը եւ աշխատանքով ապահովում էր էր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։ Բանկային ոլորտ Ուկրաինայի ֆինանսավարկային համակարգը 1997-1998 թթ խորը ճգնաժամից հետո 2000-ական թթ առաջին կեսում ընդհանուր առմամբ կայունացավ։ 2005 թ Ուկրաինայի Ազգային բանկը երկարաժամկետ ծրագիր մշակեց՝ ուղղված երկրում գործող մասնավոր բանկային հաստատությունների թվի կրճատմանը՝ փոքր բանկերի միաձուլման կամ մեծ բանկերի կողմից փոքրերի «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերություն 2009-2011 թթ բացասական արդյունքների (2009 թ կորուստը կազմեց 38 450 մլն գրին, 2010 թ՝ 13 027 մլն գրին, 2011 թ՝ 7 708 մլն գրին) 2012 թ 9 ամիսների ընթացքում Ուկրաինայի բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդյունք ցուցաբերեց, որը հավասար էր +2 775մլն գրինի։ 2012 թ սեպտեմբերի դրությամբ Ուկրաինայում հաշվվում է 176 կոմերցիոն բանկ, որոնցից 55-ը օտարերկրյա գործընկերների հետ է համագործակցում, 10-ի վերահսկող փաթեթը պատկանում է օտարերկրյա սեփականատերերի։ Հատկանշական է, որ այդ բանկերից 10 ամենախոշորները ղեկավարում են բանկային ոլորտի 63,4%-ը, որի ընդհանուր միջոցները կազմում են $353 մլդ։ 2010 թ Ուկրաինայի Ազգային բանկի վերաֆինանսավորումը կազմում էր 11,97% (27-րդ տեղն աշխարհում), կոմերցիոն բանկերի վարկավորման բազային տոկոսադրույքը՝ 15,95% (36-րդ տեղն աշխարհում)։ Զբոսաշրջություն Ուկրաինան ունի զբոսաշրջական լայն հնարավորություններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուկրաինական քաղաքների պատմական հուշարձաները, գյուղական զբոսաշրջությունը եւ բնական արգելոցները։ Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներն Ուկրաինայում Սոֆիայի տաճարը եւ նրա հետ կապված վանքային կառույցները Կիեւ-Պեչորյան մայրավանք (Կիեւ) Լվովի պատմական կենտրոնը (Լվով) Էներգետիկա Ուկրաինան հանդիսանում է էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուկրինտերէներգո» պետական ընկերության տվյալների՝ 2012 թ Ուկրաինան արտահանել է 9 745 մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են Հունգարիան, Լեհաստանը, Սլովակիան, Ռումինիան եւ Մոլդովան։ Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուկրաինան գնում է արտասահմանից։ Հիմնական մատակարարն է հանդիսանում ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասն Ուկրաինայի համար ընկերությունն ստանում է ուկրաինական ուրանից) ընկերությունը։ 2011 թվականից Հարավուկրաինական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներում մասնակիորեն օգտագործվում է Westinghouse ընկերության վառելիքը։ 2004 թ ուկրաինական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուկրաինան ծրագրում է կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակների վրա են լինելու։ Ուկրաինան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝ Չեռնոբիլի ատոմակայանը, որը 2000 թ դեկտեմբերի 15-ից հանվել է շահագործումից Ղրիմի ատոմակայանը, որի միայն շենքն է կառուցված։ Շինարարությունը դադարեցվել է դեռեւս ԽՍՀՄ-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձավ, որ շենքի նախագծման ժամանակ հաշվի չի առնվել Ղրիմի սեյսմիկ ակտիվությունը։ 2005 թ դեկտեմբերին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերությունը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկյան «Holtec International» ընկերության հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստն օգտագործվելու է Ռովենսկի, Հարավուկրաինական եւ Խմելնիցկի ատոմակայանների թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որն այժմ արտահանվում է Ռուսաստան։ 2010 թ 20 տարով երկարաձգվել է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ 2011 թ աշխատանքներ են տարվել Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարավուկրաինական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսների երկարաձգման ուղղությամբ։ Արտաքին առեւտուր եւ օտարերկրյա ներդրումներ 2011 թ արտաքին առեւտրի ծավալը կազմեց $125,3 մլդ՝ $31,1 մլդ բացասական մնացորդի դեպքում, արտահանման ծավալը՝ $69,42 մլդ, ներմուծումը՝ $83,22 մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհում, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։ Արտահանվում է հիմնականում էլեկտրական սարքավորումներ, տեքստիլ, փայտանյութ, նրբատախտակ։ Ներմուծվում է գլխավորապես էներգակիրներ, մեքենաներ, սարքավորումներ, քիմիական արդյունաբերության եւ նավթամշակման ապրանքներ։ 2009 թ դրությամբ ուկրաինական արտահանման հիմնական սպառողներն են հանդիսանում ՌԴ (27.3%), Թուրքիան (5.9%), Իտալիան (4.7%): Ուկրաինական տնտեսության մեջ օտարերկրյա ներդրումները 2011 թ դրությամբ կազմել են մոտ $60.5 մլդ (52-րդ տեղն աշխարհում)։ Ուկրաինական ներդրումներն արտասահմանում կազմել են $3 մլդ (65-րդ տեղն աշխարհում)։ Տրանսպորտ Ջրային տրանսպորտ Գետային նավարկելի ճանապարհների երկարությունը կազմում է 1672 կմ։ Դնեպր եւ Դանուբ գետերը միջազգային բեռնափոխադրումների գործում կարեւոր դեր են խաղում։ Ուկրաինայում գործում է նավթատարների եւ գազատարների զարգացած համակարգ (20 070 կմ եւ 7 4540 կմ համապատասխանաբար, ինչպես նաեւ 4170 կմ խողովակատար մաքուր ապրանքների համար)։ Սեւ եւ Ազովի ծովի հիմնական նավահանգիստներն են՝ Յուժնի, Խերսոն, Նիկոլաեւ, Մարիուպոլ։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նավահանգիստների բեռնաշրջանառությունը կազմել է 132.18 մլն տոննա։ Միջազգային օդանավակայաններ են գործում Կիեւում, Խարկովում, Դնեպրոպետրովսկում, Դոնեցկում, Մարիուպոլում (2009 թվականից կանոնավոր ուղերթներ չի իրականացնում), Սիմֆերոպոլում, Լվովում, Օդեսայում։ 1833 թ ստեղծված եւ ԽՍՀՄ-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովյան շոգենավերը վաճառվեցին կասկածելի գործարքների արդյունքում եւ այժմ գրեթե դադարել են գոյություն ունենալ. 350 նավերից մնացել է միայն 6։ Երկաթուղային տրանսպորտ Երկաթուղային տրանսպորտն սկսեց բավականին ակտիվորեն զարգանալ 19-րդ դարի վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրվել է 1861 թ)։ 2009 թ դրությամբ երկաթուղային ճանապարհների երկարությունը կազմում է 22 300 կմ եւ զբաղեցնում է 7-րդ տեղն աշխարհում։ Էլեկտրաֆիկացված երկաթուղիների երկարությունը 9752 կմ է։ Որպես ազգային ստանդարտ ընդունված է այսպես կոչված լայնագիծը, որն ունի 1520 մմ լայնություն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափությունները, ինչ ավտոճանապարհների համար։ 2012 թ վերջի դրությամբ Կիեւում, Խարկովում, Դնեպրոպետրովսկում գործում է մետրո։ Կապ եւ հեռահաղորդակցություն Բնակչությանը կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուկրաինան միջին զարգացած երկրների շարքում առաջնային տեղ է գրավում, սակայն 2000-ական թվականներին այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնավորապես՝ ինտերնետի բնագավառում։ Պետության հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բավականին արագ է տարածվում նաեւ ինտերնետի հասանելիությունը։ Ազգային ինտերնետային դոմենն է՝ .ua։ Ժողովրդագրություն Բնակչությունը եւ բաշխում Համազգային մարդահամարի արդյունքներով, որը անցկացվել է 2001 թվականի մայիս-հունիս ամիսներին, Ուկրաինայի բնակչությունը կազմում էր 48,457 մլն. մարդ, գնահատականների համաձայն, հաշվի առնելով բնակչության աճի տեմպերը, 2012 թվականի հուլիսին բնակչությունը նվազել է մինչեւ 45 561 989 մարդ։ Այսպիսով, Ուկրաինան հանդիսանում է Արեւելյան Եվրոպայի առավել բնակեցված երկիրը, եւ զբաղեցնում է բնակիչների թվով երեսուներորդ տեղը աշխարհում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է մոտ 77,3 մարդ կմ2 վրա, ընդ որում բնակչությունը հավասարաչափ չի բաշխված. առավել խիտ են բնակեցված արդյունաբերական, արեւելյան շրջանները(Դոնեցկի, Լուգանսկի, Դնեպրոպետրովսկի, Խարկովի) եւ մեձկարպատյան, արեւմտյան շրջանները (Լվովի, Իվանո-Ֆրանկովսկի, Չերնովիցիի)։ Մասնավորապես, Դոնեցկի մարզի բնակչության խտությունը կազմում է 172,9 մարդ/կմ2, Լվովինը՝ 117,8, Դնեպրոպետրովսկինը՝ 107,3։ Համեմատաբար նոսր են բնակեցված Ուկրաինական Կարպատների, Պոլեսիեի եւ հարավային շրջանների առանձին հատվածներ (Վոլինի մարզում՝ 51,4 մարդ/կմ2, Ժիտոմիրի մարզում՝ 44,1, Խերսոնի մարզում՝ 39,2)։ Քաղաքային բնակչության մասնաբաժինը կազմում է 64 %։ 2013 թվականի դրությամբ 4 քաղաք ունեն 1 միլիոնից ավելի բնակչություն՝ Կիեւ, երկրի մայրաքաղաքը – 2 814 043, Խարկով – 1 451 028, Օդեսա – 1 014 852, Դնեպրոպետրովսկ – 1 000 157: Բնակչություն XX դարը Ուկրաինան թեւակոխեց Եվրոպայում ամենամեծ բնակչության աճի գործակիցներից մեկով։ Սակայն հաջորդող պատերազմները (Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Քաղաքացիական պատերազմ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ, որոնց ընթացքում Ուկրաինան դարձավ ռազմական գործողությունների բեմ) եւ 1920-ականների, 1930-ականների, եւ 1940-ականների վերջի սովերը մեծապես ազդեցին Ուկրաինայի բնակչության աճի վրա։ Այս ամենից զատ, իր դերն ունեցավ նաեւ արդյունաբերական զարգացած երկրների համար սովորական բնակչության աճի դանդաղեցումը։ Այսպես, եթե 1897–1913 թվականները (16 տարի) Ուկրաինայի բնակչությունը աճել էր 24 %-ով, ապա 1959 - 1976 թվականները (17 տարի)՝ ընդամենը 17 %, իսկ 1976–1992 թվականները (16 տարի)՝ 6 %։ Ուկրաինայի բնակչության առավելագույն արժեքը նկատվել է 1993 թվականին, երբ այն հասել է 52,2 միլիոնի։ Այս տարուց սկսած, գրանցվում է բնակչության քանակի անընդհատ անկում (ինչպես քաղաքային, այնպես էլ գյուղական)։ 1993–2010 թվականները (17 տարի) ընկած ժամանակահատվածում Ուկրաինայի բնակչությունը պակասել է −12 %-ով։ Հիմնական պատճառները նույնն են ինչպես եւ ամբողջ հետսովետական տարածքում՝ արտագաղթ, ծնելիության անկում եւ մահացիության աճ։ Բնակչության քանակական ցուցանիշների անկում գրանցվում է Ուկրաինայի բոլոր մարզերում, բացի Կիեւ եւ Սեւաստոպոլ քաղաքներից։ Առավելագույն անկում է գրանցվել, 2006 թվականի տվյալներով, Չեռնիգովի (-1,42 %), Կիրովոգրադի (-1,33 %), Սումիի (-1,22 %), Լուգանսկի (-1,14 %), Չերկասկի (-1,01 %) մարզերում, նվազագույն անկում է եղել Ուկրաինայի արեւմտյան մարզերում՝ Անդրկարպատյան (-0,13 %), Ռովնոյի (-0,18 %), Չերնովցիի (-0,21 %), Վոլինի (-0,23 %) մարզեր։ 2011 թվականին Ուկրաինայի 11 հազար բնակավայրերում չի գրանցվել ոչ մի ծնունդ։ Նույն 2011 թվականին ծնելությունը գերազանցեց մահացածությունը ընդամենը 25-ից 5 մարզերում՝ Կիեւում, Անդրկարպատյան, Վոլինի, Չերնովցիի եւ Ռովնոյի մարզերում։ 2012 թվականի դրությամբ Ուկրաինան զբաղեցնում է աշխարհի երկրների միջեւ 19-րդ տեղը մահացածության ցուցանիշներով 1000 մարդու համեմատ։ Ազգային կազմ Ուկրաինայի բնակչության ազգային կազմությունը (2001 թվական)՝ ուկրաինացիներ – 77,8 % (մեծամասնություն են կազմում բոլոր շրջաններում, բացի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունից եւ Սեւաստոպոլից), ռուսներ – 17,3 %, բելառուսներ – 0,6 %, մոլդովացիներ – 0,5 %, ղրիմյան թաթարներ – 0,5 %, բուլղարներ – 0,4 %, հունգարներ – 0,3 %, ռումինացիներ – 0,3 %, լեհեր – 0,3 %, հրեաներ – 0,2 %, հայեր – 0,2 %, հույներ – 0,2 %, թաթարներ – 0,2 %, այլ – 1,2 %. Կրոն Ուկրաինան աշխարհիկ պետություն է, երկրի սահմանադրությունը երաշխավորում է հավատամքի ազատությունը։ Բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը, ավելին քան 88 %, դավանում են քրիստոնեություն, որը տարածվել է երկրում հիմնականում X-XII դարերում։ Ուկրաինական քրիստոնեաների հիմնական մասը հանդիսանում են ուղղափառ, կաթոլիկների մի որոշ մաս (մոտ 1 միլիոն մարդ) բնակվում է ցրված, հիմնականում Արեւմտյան Ուկրաինայում։ XXI դարի սկզբի դրությամբ, մուսուլմանական համայնքի առաջնորդներից մեկի գնահատականով, մուսուլմանական բնակչության մասնաբաժինը Ուկրաինայում կազմում է 1–4 % (հիմնականում էթնիկ ղրիմյան թաթարներ)։ Մուսուլմանները հիմնականում բնակվում են Ղրիմում, զգալի համայնքներ կան Սիմֆերոպոլում, Բախչիսարայում եւ Հին Ղրիմում։ Հայերը Ուկրաինայում Հայերը Ուկրաինայում բնակվել են շատ վաղուց արդեն 11-րդ դարում Կիեւում կար հայկական համայնք։ Ավելի ուշ հայկական մեծ համայնքներ են եղել Լվովում, Կամենեց-Պոդոլսկում եւ Մոգիլյով-Պոդոլսկիում։ XV-XVIII դարերում հայկական գաղութներ են հիմնվել Չեռնովցիում, Յազլովեցում, Խոտինում, Բերեժանիում, Զոլոչեւում, Ստանիսլավում (այժմ՝ Իվանո-Ֆրանկովսկ), Ժվանեցում, Դոմբրովիցայում, Ռաշկովում եւ այլուր։ Հայերն զբաղվել են արհեստներով, առեւտրով, երկրագործությամբ։ Նրանք ունեցել են ներքին ինքնավարություն, դատարաններ։ Կառուցել են բնակելի շենքեր, եկեղեցիներ, դպրոցներ, ռազմական ամրություններ, ջրմուղներ, հիմնել հիվանդանոցներ, տպարաններ, գրադարաններ, թատրոն։ Շատ հայեր մասնակցել են ուկրաինական ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարին։ Դեռեւս XVI դարում նրանք մտել են կազակական զորամիավորումների մեջ եւ կռվել թուրք-թաթարական ասպատակիչների դեմ։ Հայերը երկար ժամանակ կարողացել են պահպանել իրենց ազգային նկարագիրը։ Սակայն օտար միջավայրն աստիճանաբար ձուլել եւ կլանել է նրանց, ինչին զգալի չափով նպաստել է նաեւ XVII դարում իրականացված բռնի կաթոլիկացումը։ Թուրքական լուծն իր հերթին սասանեց արդեն նկատելիորեն թուլացած գաղութի հիմքերը, եւ ապազգայնացումն ընթացավ ավելի ուժեղ թափով։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, երբ մարտերի առաջին իսկ օրից Ուկրաինայի տարածքը վերածվեց ռազմադաշտի, հազարավոր հայ մարտիկներ, այդ թվում եւ Ուկրաինայում բնակվող հայեր, մասնակցեցին երկրի պաշտպանությանն ու ազատագրմանը։ Ուկրաինայի տարածքում մղված մարտերի մասնակից զորակազմավորումների մեջ էին հայկական դիվիզիաները եւ Սասունցի Դավիթ տանկային շարասյունը։ 1988 թ-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո եւ 1990-ական թվականներին մի քանի հազար հայաստանցիներ բնակություն են հաստատել Ուկրաինայի արդյունաբերական եւ ծովափնյա քաղաքներում։ Աշխուժացել է հայ ազգային կյանքը։ Ուկրաինայի գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում հիմնվել են հայկական մշակութային ընկերություններ, եկեղեցիներ, դպրոցներ, հայերենի ուսուցման խմբակներ։ Ներկայումս Ուկրաինայում բնակվում է շուրջ 130 հզ. հայ, ոչ պաշտոնական տվյալների հայերը Ուկրաինայում կազմում են 400.000 մարդ։ Բնակվում են հիմնականում Կիեւում (40.000), Օդեսայում, Խարկովում, Դոնեցկում, Լվովում, Զապորոժյեում, Ղրիմի քաղաքներում եւ այլ վայրերում։ Գործում են 23 հայկական եկեղեցիներ եւ 2 մատուռ, ամենօրյա եւ կիրակնօրյա դպրոցներ, հրատարակվում են "Արագած", "Մասյաց աղավնի" հայկական թերթերը, "Սուրբ Խաչ" հանդեսը։ 2001 թ-ին ստեղծվել է Ուկրաինայի հայերի միությունը։ Ուկրաինայում կառուցվել են 9 հայկական եկեղեցի, Օդեսա (1995), Սիմֆերոպոլ (1997), Մակեեւկա (1998), Խարկով (2004), Զապորոժիե (2007), Նիկոլաեւ (2012), Կիեւ (2017), Լուգանսկ (2017) եւ Դնեպր (2018) քաղաքներում։ Մշակույթ Ուկրանիայի ավանդույթները մեծ ազդեցության տակ են գտնվում քրիստոնեական կրոնից, որը երկրի գերակայող կրոնն է։ Ուկրաինացիները աշխատում են պահել իրենց ավանդույթները եւ երեխաների դաստիարակման գործում էական է տատիկների եւ պապիկների ավանդը։ Այն զգալիորեն տարբերվում է արեւմուտքից։ Ուկրաինայի մշակույթի վրա ազդել են նաեւ արեւելյան եւ արեւմտյան հարեւանները՝ հիմանականում ազդեցություն թողնելով ճարտարապետության եւ երաժշտության վրա։ Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցություն է թողել ուկրաինական գրի վրա։ 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միությունում հրապարակեց «գրական գեղարվեստական խմբակցությունների ռեֆորմ», որով եւ առաջ քաշեց սոցիալիստական ռեալիզմը։ Այս հանգամանքը զգալիորեն խեղդեց մշակույթը։ Իրավիճակը շտկվեց միայն 1980-ականներին, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատորեն կարողանում էին արտահայտել իրենց մտքերը։ Զատկի ձուն նկարազարդելու ավանդույթը խորը արմատներ ունի Ուկրաինայում։ Նրանք այն անվանում են պիսանկա։ Ներկելու համար կա հատուկ տեխնոլոգիա։ Ձվերը պատվում են մոմի շերտով, որից հետո այն սկսում են գունազարդել տարբեր ներկանյութերով։ Մոմն արդյունքում պաշտպանում է ձվի կլեպը ներկերի ազդեցությունից։ Ներկելուց հետո մոմի շերտը հեռացնում են՝ թողնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս ավանդույթն ունի հազարավոր տարիների պատմություն եւ նույնիսկ եղել է քրիստոնեությունից առաջ։ 2000 թվականին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքում՝ Կարպատների ստորորտում կառուցվել է «պիսանկայի» թանգարանը, որն 2007 թվականին ճանաչվել է Ուկրաինայի յոթ հրաշալիքներից մեկը։ Ճարտարապետություն Ուկրաինական ճարտարապետություն տերմինը նկարագրում է այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցով կառուցված են շինությունները ժամանակակից Ուկրաինայում ամբողջ աշխարհում գտնվող ուկրաինացիների կողմից։ Ուկրաինական ճարտարապետության առաջին տարրերն ի հայտ են եկել Կիեւյան Ռուսիայի ժամանակաշրջանում։ 12-րդ դարից հետո ճարտարապետական պատմությունը միանգամայն այլ կերպ զարգացավ Գալիցկի-Վոլինսկյան տիրապետության ժամանակաշրջանում։ Զապորոժյան կազակների տիրապետության ժամանակաշրջանում նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացավ Լեհա-Լիտվական միության ազդեցության ներքո։ Ցարական Ռուսաստանի հետ միավորվելուց հետո ճարտարապետությունն սկսեց զարգանալ տարբեր ուղղություններով. ռուսական տիրապետության տակ գտնվող շրջաններում շինությունները կառուցվում էին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսաստանին բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտյան Գալիցիայի ճարտարապետությունը զարգանում էր Ավստրո-Հունգարական ազդեցության տակ՝ երկու դեպքում էլ հոյակերտ շինություններ կառուցվեցին։ Ուկրաինական ազգային մոտիվները կիրառվեցին նաեւ Խորհրդային Միության ժամանակ եւ այժմյան անկախ Ուկրաինայում։ Թատրոն Ուկրաինայի թատրոնը կերպարվեստի ձեւ է, որը հանդիսանում է մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտահայտման միջոց։ Որպես արվեստի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարվեստորեն բնութագրում է կյանքը հանդիսատեսի առջեւ։ Ուկրաինական թատրոնը, որպես ազգային թատրոն, հիմնված է Ուկրաինայի ավանդույթների, սովորույթների եւ լեզվի վրա։ Ուկրաինական թատրոնի մասին առաջին հիշատակումները եղել են 19-րդ դարի սկզբներին։ Կինո Գրականություն Երաժշտություն Սպորտ Ուկրաինան ընդունեց 2012 թվականի ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը Ուկրաինայում խաղացին 16 թիմեր Ուկրաինայի 8 քաղաքների նույնքան մարզադաշտներում։ 2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերում Ուկրաինայի թիմը նվաճեց՝ 6 ոսկե, 5 արծաթե եւ 9 բրոնզե մեդալներ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ուկրաինայում Հայաստանի դեսպանություն Ուկրաինայի դեսպանատունը Հայաստանում «Ուկրաինայի Հայերի Միության» տեղեկատվական-վերլուծական հանդես Կիեւի Հայ Համայնք Ուկրաինայի պաշտոնական կայքը ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1991 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Հանրապետություններ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ