text: Ժամը 1000 ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԹՈՒՐ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԸ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պատգամավորներին հրավիրում ենք դահլիճ: Խնդրում եմ նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում: Գրանցվել են 84 պատգամավորներ, քվորում ունենք, կարող ենք շարունակել մեր աշխատանքները: Խնդրեմ, պրն Մինասյան: Այժմ, հարցի համար ձայնը տրվում է պատգամավոր Մկրտիչ Մինասյանին: Մ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն: Պրն Մինասյան, ինձ մի այսպիսի հարց է հետաքրքրում, ընդհանրապես կա՞ պրակտիկա, որ բյուջեի հարցը քննարկելիս, երբ ներկայացվում է փաթեթը, այդ փաթեթները ուղարկվու՞մ են փորձաքննության, թե՞ ոչ: Եթե ուղարկվել է, խնդրում եմ ասեք փորձաքննության եզրակացությունները այն վիճահարույց հարցերի շուրջ, որոնց մասին երեկ այդքան երկար խոսցվեց: Շնորհակալություն: Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Մինասյան: Մեր պրակտիկան մի քիչ այլ է, մենք չենք ուղարկում փորձաքննության, մենք հրավիրում ենք շահագրգիռ կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին, մասնավորապես, ես երեկ իմ խոսքում ասացի, որ դա ավանդաբար Արդյունաբերողների եւ գործարարների միության ներկայացուցիչներն են, որտեղ համամախմբված են այն բոլոր իրավաբանական անձանց ներկայացուցիչները, որոնք իրականացնում են մեր հարկային փաթեթներում ամրագրված դրույթները՝ իրենց ամենօրյա կյանքում, առավել մոտ են կանգնած այդ պրոբլեմներին, առավել ցավոտ են զգում թերությունները, որոնք կան հարկային օրենքներում, եւ ավանդույթի համաձայն, մի քանի ռաունդ բանակցությունների արդյունքում մենք փորձում ենք գալ ընդհանուր դիրքորոշումների: Ճիշտ այդպես տեղի ունեցավ նաեւ այս անգամ: Մինչեւ փաթեթի ԱԺ ներկայացնելը հանդիպումներ եղան այդ կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ, եւ մի քանի ռաունդ քննարկումների արդյունքում պարզաբանվեց բոլոր հարցադրումները: Այդ հարցադրումների ճնշող մեծամասնությունը ընդունվեց, եւ արդեն փաթեթը ԱԺ քննարկմանը ներկայացավ արդեն ուղղված տարբերակով: Մի քանի հարցադրումների հետ կապված եղան մեկնաբանություններ, որոնք բավարարեցին այդ կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին, եւ եղան հարցադրումներ, որոնց վերաբերյալ ճշգրիտ դիրքորոշման հասնելու համար անհրաժեշտ է ավելի խորը ուսումնասիրություն, եւ պայմանավորվածություն է ձեռքբերվել այդպիսի ուսումնասիրություն ապագայում իրականացնելու համար: 2-րդ հասարակական կազմակերպությունը, որը իր մասնակցությունը բերեց, դա աուդիտորների եւ հաշվապահների հասարակական կազմակերպությունն է, որը ներկայացրել էր բոլոր հարկային օրենքներում առկա տարընթերցումները, եւ հակասությունները, մեկը մյուսի նկատմամբ, տարբեր օրենքներում, եւ այդ աշխատանքի ճնշող մեծամասնությունը եւս ներառված է այս փաթեթում: Մնացածը, ըստ էության, սովորական գործընթաց էր: Փաթեթը ներկայացվեց ԱԺ եւ տեղի ունեցավ քննարկումներ, մասնավորապես երեկ ես իմ ելույթի ժամանակ ասացի, որ բավականին լուրջ քննարկումներ տեղի ունեցան կոալիցիայի անդամ կուսակցությունների ներկայացուցիչների հետ, «Ժաղպատգամավոր» խմբի ներկայացուցիչների հետ, բազմաթիվ առաջարկներ ընդունվեցին, լավացվեց փաթեթը, եւ ես կարծում եմ, որ այս աշխատանքը դեռ մեկ փուլ էլ կունենա, այն է՝ երբ մենք 1-ին ընթերցմամբ այս փաթեթը ընդունենք, ես իմ եզրափակիչ ելույթում այդ մասին կասեմ, ես պետք է խնդրեմ, որ մեր բոլոր պատգամավորները, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մենք գտնվում ենք արտահերթ նստաշրջանի ռեժիմում, եւ գաղտնիք չէ, որ այս փաթեթը պետք է քննարկվի եւ քվեարկվի 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ, մինչեւ բյուջեի քվեարկությունը, դա է մեզանից պահանջում «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքը: Մենք եւս մեկ անգամ պետք է առաջարկություններ ներկայացնենք: Ուղղակի պետք է խնդրեմ, որ այդ առաջարկությունները հնարավորինս սեղմ ժամկետում ներկայացնել, որովհետեւ մենք սովորական նստաշրջանի ռեժիմից դուրս ենք եւ համապատասխան ժամկետ է տրամադրված: Այս պարագայում, ես կարծում եմ, որ ճիշտ կլինի, որ բոլոր առաջարկները ներկայացվեն մինչեւ այս ընթացիկ շաբաթվա վերջը: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Մինասյան, կարող եք նստել: Պրն Մարգարյանը հանում է իր հարցը, պրն Արսենյանը դահլիճում չէ: Հարցի քննարկումը՝ այս մասով, ավարտվեց: Այժմ մենք անցնում ենք մտքերի փոխանակությանը: Մենք լսել ենք հիմնական զեկուցողին, հանձնաժողովի նախագահին, այժմ, հերթագրում՝ ելույթների համար: Հերթագրում: Առարկություններ կա՞ն՝ հերթագրման հետ կապված: Բաղդասարյանը դահլիճում չէ, կգա, թող խմբակցության անունից ելույթ ունենա: Տեղյակ եմ պահում, որ հայտ են ներկայացրել 5 խմբակցություններ՝ «Հանրապետական», «Օրինաց երկիր», «Դաշնակցություն», «Արդարություն» եւ «Ժողպատգամավոր»: Այժմ անցնում ենք ելույթներին: Ելույթի համար ձայնը տրվում է Ոստանիկ Մարուխյանին: Ո.ՄԱՐՈՒԽՅԱՆ -Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ես կփորձեմ ներկայացված հարկային փաթեթի մեկ բաղադրիչի ուղղությամբ ներկայացնել որոշակի նկատառումներ, այն համընթաց շաղկապելով նաեւ «Եկամտահարկի մասին» օրենքում փոփոխությունների եւ լրացումների առաջարկությամբ: Նախ, կուզենայի ընդգծել, որ նախագծին կից հիմնավորման մեջ նշված է վնասով եւ շահույթով աշխատող հարկատուների համար կանխավճարների կատարման համահավասար պայմաններ ապահովելու մասին: Նախ, կասկածելի է նման հավասարության ապահովման տնտեսական նպատակահարմարությունը, ապա նաեւ տրամաբանությունը: 2-րդը՝ չպետք է մոռանալ, որ «Շահութահարկի մասին» գործող օրենքի կանխավճարների համակարգի նույն տրամաբանությունը ընկած է նաեւ «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի ձեռնարկատիրական գործունեությունից եկամուտներ ստացող հարկատուների կողմից կատարվող կանխավճարների համակարգի հիմքում: Առաջարկվող փոփոխությունների արդյունքում անհասկանալի անհամապատասխանություն կառաջանա «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 47-րդ հոդվածի 8-րդ եւ «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 29-րդ հոդվածի 7-րդ մասերի միջեւ: Խոսքը վերաբերում է հաշվետու տարվա փաստացի հարկի գումարը, կանխավճարի գումարից պակաս լինելու դեպքում առաջացող տարբերության հաշվանցմանը, հետ վերադարձմանը կամ էլ շահութահարկի տարբերակում՝ չվերադարձմանը: «Շահութահարկի մասին» օրենքում, նախագծի 6-րդ հոդվածով առաջարկվող փոփոխության արդյունքում կստացվի, որ համահավասար պայմաններ չեն ապահովի ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնող իրավաբանական անձանց եւ անհատ ձեռնարկատերերի համար: «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 47-րդ հոդվածում առաջարկվող փոփոխությունը, ըստ էության, ուղղված է արհեստականորեն հարկային վնասներ հայտարարագրող հարկատուների դեմ: Սակայն, նախագծին կից հիմնավորումը բավարար խորությամբ չի վերլուծում հիմնախնդիրը, մասնավորապես, թե օրինախախտ հարկատուները օրենքի ինչպիսի՞ անկատարությունից կամ էլ վարչարարական լծակների ինչպիսի՞ թերացումներից են օգտվում, եւ ի՞նչ ճանապարհով են թերհայտարարագրում իրենց շրջանառությունները կամ ուռճացնում վնասները: Քննարկելով հարկային օրենսդրության մեջ առաջարկվող հերթական փոփոխությունը, մենք այսօր չունենք խնդրի հաղթահարմանն ուղղված նախկին օրենսդրական փոփոխությունների արդյունավետության վերաբերյալ որեւէ գնահատական: Կարծում ենք, որ առաջարկվող փոփոխությունը, բացի ֆիսկալ խնդիր լուծելուց, որեւէ կերպ չի կարող նպաստել հարկային կամովիության բարելավմանը, եւ հարկումից դուրս մնացող շրջանառությունների հայտարարագրմանը: Բայց, դրանով հանդերձ, առաջարկվող փոփոխության արդյունքում խեղաթյուրվում է հենց կանխավճարի գաղափարը: Տարեվերջին ավել վճարված գումարները ոչ միայն չեն հաշվանցվում այլ հարկային պարտավորությունների հաշվին, այլ նախատեսվում է դրանց հաշվանցում միայն հետագա ժամանակաշրջաններին առաջանալիք շահութահարկով, այսինքն՝ տնտեսավարող սուբյեկտի շրջանառու միջոցները սառեցվում են անորոշ ժամանակով: Իրականում, չհայտարարագրվող շրջանառությունների շղթան, որպես կանոն, սկսվում է մաքսային սահմանից, որտեղ հարկումը շրջանցած ապրանքների երկրի ներսում «մաքրմանը» նպաստում են ձեռքբերումների մասով ծախսերի հիմնավորում չպարտադրող, պարզեցված հարկով աշխատող տնտեսավարողների ստվար բանակը, հաստատագրված վճարով աշխատող հանրային սննդի ոլորտը, տոնավաճառների ցանցը: Հիմնախնդրի ենթատեքստում, հարկային վարչարարության էական բարելավում եւ բյուջետային դրական տեղաշարժ, այդ թվում դրանց կառուցվածքի առումով, մասնավորապես կարող ենք բերել «Հարկերի մասին» օրենքի համապատասխան նորմերի գործնական կիրառումն ապահովող մեխանիզմների ներդրումը, ինչպես նաեւ շրջանառության մեջ գտնվող ՀՀ կառավարության որոշումներով հաստատված կարգերում համապատասխան փոփոխությունների կատարումը, ծառայությունների հաշվառման եւ գրանցման կարգերի ներդրումը, ՀԴՄ-ների կիրառման եւ համատարած շահագործման ապահովումը: Գտնում ենք, որ նախագծին կից հիմնավորման մեջ մատնանշված 2.2 միլիարդ դրամը բոլորովին էլ այն գումարը չէ, որի համար նպատակահարմար է հարկային հաշվառման տրամաբանությունը շեղելով, օրենքին ենթարկելու բեռի մեծացման միջոցով, ըստ էության, հետադիմական քայլի գնալ հարկային համակարգի զարգացման ներկա էտապում: Եթե խոշոր ընկերությունների համար շահութահարկի կանխավճարների հաշվարկման նոր մոտեցումները էական նշանակություն չեն կարող ունենալ, ապա նույնը չի կարելի ասել փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության համար: Ավելին, կարծում ենք, որ վերջինների համար անհրաժեշտ է շահութահարկի մասով որոշակի արտոնություններ սահմանել: Մասնավորապես, առաջարկում ենք «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքը լրացնել հետեւյալ բովանդակությամբ նոր հոդվածով, խոսքը վերաբերում է հոդված 39-ի 2-րդ կետին. «Գերփոքր, փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության սուբյեկտների արտոնությունները. 1-ին՝ նոր ստեղծված գերփոքր եւ փոքր ձեռնարկատիրության սուբյեկտ հանդիսացող առեւտրային կազմակերպության շահութահարկի գումարը, պետական գրանցումը ստանալու պահից, պետական գրանցման եւ դրան հաջորդող հաջորդ օրացուցային տարում նվազեցվում է 100 տոկոսով: 2-րդը՝ նոր ստեղծված նիջին ձեռնարկատիրության սուբյեկտ հանդիսացող առեւտրային կազմակերպության շահութահարկի գումարը, պետական գրանցում ստանալու պահից, պետական գրանցման եւ դրան հաջորդող օրացուցային տարում նվազեցվում է 50 տոկոսով: 3-րդը՝ գերփոքր ձեռնարկատիրության սուբյեկտ հանդիսացող առեւտրային կազմակերպության, պետական գրանցման տարվան հաջորդող 2-րդ տարում փոքր ձեռնարկության սուբյեկտ դառնալու դեպքում, այդ տարվա համար եւս շահութահարկի գումարը նվազեցվում է 50 տոկոսով»: Միեւնույն ժամանակ, առաջարկվում է. «Փոքր ձեռնարկատիրության սուբյեկտ հանդիսացող առեւտրային կազմակերպության պետական գրանցման տարվան հաջորդող երկրորդ տարում, միջին ձեռնարկատիրության սուբյեկտ դառնալու դեպքում այդ տարվա համար եւս շահութահարկի գումարը նվազեցնել 30 տոկոսով»: Միաժամանակ առաջարկվում է այս հոդվածի 3-րդ մասը, սույն հոդվածի առաջին եւ երկրորդ մասերով նախատեսված արտոնությունների գործողության ժամկետի ավարտից հետո, 3 տարվա ընթացքում, սույն հոդվածով նախատեսված արտոնություններից օգտվող առեւտրային կազմակերպության մասնակիցների նախաձեռնությամբ, կազմակերպության լուծարվելու դեպքում, ենթակա է վճարման համապատասխան ժամանակաշրջանների համար հաշվարկված շահութահարկի ողջ գումարը, առանց հաշվի առնելու սույն հոդվածով նախատեսված արտոնությունները, ինչպես նաեւ, շահութահարկի գումարն ուշացնելու համար, օրենքով սահմանված կարգով հաշվարկվող տույժերն ու տուգանքները: Նոր ստեղծված գերփոքր, փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության սուբյեկտ հանդիսացող անհատ ձեռնարկատերերի համար եւս առաջարկում ենք համանման արտոնություններ սահմանել համապատասխան լրացում կատարելով «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքում: Կարծում ենք, որ շահութահարկի գծով օտարերկրյա ներդրումներով ռեզիդենտների համար սահմանված արտոնությունները կարելի է տարածել նաեւ տեղական ներդրումներով ռեզիդենտների վրա: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է պատգամավոր Գրիգոր Ղոնջեանին: Գ.ՂՈՆՋԵԱՆ -Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, նախ, պետք է գոհունակություն հայտնել, որ հարկային փաթեթի շուրջ քննարկումները նման բնույթ են կրում, սա ճիշտ է եւ այսպես էլ պետք է լինի, մեր ուշադրությունը ավելի շատ պետք է շեղել վարվող տնտեսական քաղաքական դաշտ, որը եւ անում ենք, եւ այս քննարկումը չի զիջում բյուջեի քննարկումներին, ոչ տրամադրվող ժամանակի, ոչ մթնոլորիտի իմաստով: Իհարկե, հարկային քաղաքականությունը վարվող քաղաքականության կարեւորագույն բաղկացուցիչ մասն է, եւ այդ իմաստով անհրաժեշտ է շեշտադրումները եւ առաջնահերթությունները որոշել եւ հռչակել: Փաթեթը իր մեջ պարունակում է բազմաթիվ դրական կողմեր, որոնց մասին եւ՛ պրն Խաչատրյանը, եւ՛ պրն Մինասյանը ասացին, սակայն ես հանձնաժողովում դեմ եմ քվեարկել փաթեթին, արտահայտելով ինչպես իմ անձնական կարծիքը, այնպես էլ ՄԱԿ խմբակցության կարծիքը, որովհետեւ փաթեթի մեջ տեղ գտած, մասնավորապես «Շահութահարկի մասին» օրենքում առաջարկվող փոփոխությունները մեզ գոհացնել չեն կարող: Դրանցից մի դրույթի մասին երեկ պրն Արսենյանը նշեց, որը մենք սկզբունքային ենք համարում, եւ այդ թեզի, այդ դրույթի նկատմամբ կառավարության վերջնական որոշմամբ վերաբերմունքով կպայմանավորվի նաեւ մեր վերաբերմունքը փաթեթի նկատմանբ, կուզեր «Շահութահարկի մասին» օրենքի մասին ասել մի երկու բառ, քանի որ պրն Խաչատրյանը երեկ իմ հարցմանը պատասխանեց, որ կառավարությունը բաց է քննարկելու առանձին տարբերակներ եւ գալ կոնսեսուսի՝ կառավարություն, ԱԺ հարցերի շուրջ: Մենք, ըստ էության, այսօր բոլորս ենք ֆիքսում, որ խախտվում է, մեղմ ասած, հարկային քաղաքականության փիլիսոփայությունը: Հենց այնպես չէ, որ որոշվել է ընդունել որպես ինստիտուտ՝ շահութահարկը, եւ այսօր հռչակելով, որ շահութահարկի գծով կանխավճարը հաշվարկվում է ելնելով, այո, նորից կրկնում եմ, արհեստաստեղծ ցուցանիշը որպես բազա ընդունելով, մենք գտնում ենք, որ դա դուրս է գալիս շահութահարկի կարգավորման դաշտից եւ անհասկանալի է դարձնում հետագա զարգացումները: Եկեք մեզ հարց տանք, թե արդյո՞ք 0-ով կամ վնասով աշխատող ձեռնարկությունները, դրանք չարիք են հասարակության համար: Որովհետեւ ես երեկ բազմիցս լսեցի եւ ուզում եմ արձագանքել, որ, փաստորեն, բոլոր հարկատուները բաժանվում են սորտերի: Մեկը հայրենիքի նկատմամբ բարենպաստ գործ է անում, մյուսը՝ քիչ: Պարզվում է, որ բացի շահութահարկի գծով պարտավորություններից, այլ պարտավորություններ էլ ենք կրում: Դա այդպես չի, եւ ես ուզում եմ հավաստիացնել, որ 0-ական շահույթով աշխատող ձեռնարկությունը եւ ձեռնարկատերը, ոչ թե չարիք չէ, այլ բարի գործ է անում հասարակության համար, որովհետեւ. 1-ինը՝ ստեղծում է աշխատատեղեր. 2-րդը՝ այդ աշխատատեղերում զբաղված մարդկանց վճարում է աշխատավարձ: Այդ աշխատավարձից կատարվում են համապատասխան հարկումներ՝ եկամտահարկի գծով, եւ մասհանումներ՝ հիմնադրամին: Միաժամանակ, գործունեության արդյունքում, այդ տնտեսվարող սուբյեկտը շուկայում ձեռք է բերում ապրանքներ եւ ծառայություններ, եւ աշխատակիցները նույնպես, իրենց աշխատավարձով նորից դուրս են գալիս շուկա եւ ձեռք բերում ապրանքներ եւ ծառայություններ: Հենց դրանով էր պայմանավորված երեկվա իմ մտահոգությունը, որ եթե մենք «Շահութահարկի մասին» օրենքում, կանխավճարի հաշվարկման համար կիրառենք համախառն եկամուտ մինուս ամորտիզացիոն հատկացումները, բայց դրա 50 տոկոսի չափը չգերազանցող մասով հիմքը, ապա դրանով, առաջին հերթին, այո, կդանդաղեցնենք մոդեռնիզացիան, իմ խորին համոզմամբ, որովհետեւ մենք երեկ խոսում էինք ինովացիայի, մոդեռնիզացիայի եւ այլնի մասին, բայց պետք է գիտակցենք, որ այդ սարքավորումները, այդ տեխնիկան, շատ արագ է մաշվում, առաջին հերթին բարոյական մաշվածքի է ենթարկվում, եւ օրենքը պետք է հնարավորություն տա դա հատուցել ծախսերի հաշվին, որպեսզի հնարավոր լինի մոդեռնիզացիան իրականացնել: Բացի դրանից, եթե մենք կիրառում ենք եկամուտներ հանած ամորտիզացիա հաշվարկը, բոլորս տեսնում ենք, որ այստեղ աշխատավարձը եւ նրա մեծությունը դեր չի խաղում: Այսինքն՝ եթե նախկին գործող մեխանիզմի պայմաններում գործատուն հնարավոր կհամարեր բարձրացնել աշխատավարձը՝ կատարելով անհրաժեշտ մուծումները, եւ թույլ տալ իրեն աշխատել 0-ական ռեժիմով՝ շահույթի, ապա տվյալ դեպքում, կանխավճարի չափի հաշվարկման իմաստով, ինչքա՞ն է նա վճարում, եւ միջին աշխատավարձի մակարդակը ես ի նկատի ունեմ, եւ աշխատավարձի ծավալը՝ վարձատրմանը ուղղվող միջոցների, որեւիցե ուղղակի ազդեցություն չի գործում եւ խթան հանդիսանալ չի կարող: Նորից ուզում եմ անդրադառնալ հարկատուների սորտերի... Գիտեք ի՞նչ, պրն Խաչատրյանն էր դա հաճախ օգտագործում, դրան տարբեր որակումներ տալով, եւ ես ուզում եմ բոլորիդ հիշեցնել Ադամ Սմիթի հայտնի արտահայտությունը, որի տեսության հիման վրա էլ մինչեւ հիմա կառուցվում է նեոկլասիցիզմի վերաբերմունքը: Այն է. «Մսավաճառից եւ հացթուխից հաց եւ միս ստանալու մեր ակնկալիքը եւ դրա իրացումը պայմանավորված է ոչ թե նրանց մեր նկատմամբ բարի դրացիական վերաբերմունքով, այլ իրենց շահերը իրացնելու հնարավորությունից»: Այնպես որ պետք չէ մտածել ու հակադրել հարկատուներին պետությանը եւ այլն: Ի վերջո բոլորս հիշենք, որ կառավարությունը նշում է, որ այս հարցի գինը 2 միլիարդից մի փոքր ավելի է՝ ընդամենը: Այսինքն՝ 3.5 միլիոն դոլարի մասին է խոսքը, եւ ես ուզում եմ, որ կառավարությունը գիտակցի, որ մեր մտավախությունը ոչ թե նրա մասին է, թե արդյո՞ք պետք է այդ 3.5 միլիոն դոլարը բյուջեին, այլ, որ հավաքագրելով այդ 3.5 միլիոնը, մենք հենց միջին խավը, որ հենց նոր-նոր սկսել է ինչ-որ զարգացման նշույլներ տալ, եւ հավատացել է, եթե օրենքների համաձայն ինքը աշխատի, հնարավոր է դաշտում մնալ եւ շարունակել աշխատել: Հիմա նորից եմ դառնում պրն Խաչատրյանին, որպես լիազոր ներկայացուցիչ: Պրն Խաչատրյան, երբ դուք ասում եք, մասնավորապես երեկ, երբ պատասխանում էիք մեր խմբակցության նախագահի հարցին, լավ, մենք դրան ուրիշ անուն կտանք, որ կարողանանք Սահմանադրության հնարավոր կարծեցյալ, ձեր կարծիքով, իմիջիայլոց, հակասությունը իբր վերացնել: Ես էլ ձեզ ասում եմ, որ եթե ուղղանկյուն չի այն, ինչ որ ուզում ենք տեղադրել ուղղանկյուն տարածքում, ժողովրդական լեզվով ասեմ, մի անկյունը որ դզում ենք,մյուս անկյունը փախնում է: Դուք երեկ կիրառեցիք. «Կարող ենք դա կոչել հարկման նվազագույն չափ», եթե այդպես կոչենք, հետո հնարավորություն չեք ունենա հետո հաշվանցելու՝ հետագա, առաջիկա շրջաններում: Հասկացաք երեւի ինչու՞ եմ ասում, որովհետեւ եթե դա նվազագույն չափ է, ուրեմն մուծվեց եւ գնաց: Իսկ եթե ուզում եք այնպես անել, որ համ հավաքեք, համ հաշվանցեք, ուրեմն դա նվազագույն չափ չի, ուրեմն՝ կանխավճար է, եթե կանխավճար է, ուրեմն պետք է հնարավորություն ունենալ դա հետ ստանալ եւ այլն: Այսինքն՝ ուղղել չի ստացվում: Ես նորից ուզում եմ գոհունակություն հայտնել, որ կառավարությունը պատրաստ է քննարկման համար, սակայն որպես մարդ, որը դեմ է քննարկել հանձնաժողովում, ուզում եմ ասել, որ ի վիճակի չեմ, եւ հնարավոր էլ չեմ համարում, որ առաջարկություն տամ, որ այս գաղափարախոսության սահմաններում լուծում գտնվի: Բայց գտնում եմ , եւ կառավարությանը կոչ եմ անում, որ լուծումը գտնվում է այդ արհեստաստեղծ կոնստրուկցիայի՝ եկամուտներ հանած ամորտիզացիա, այն էլ սահմանափակ, այ դրա վերջնական ճշգրտման մեջ: Ես համոզված եմ, որ մենք պետք է այդտեղ աշխատավարձի տարրը մտցնենք, եւ այդ դեպքում, մեր այն մակրոտնտեսական միջավայրը, որի մասին խոսում ենք, հնարավոր կլինի պաշտպանել: Հակառակ դեպքում, կունենանք կորուստներ, եկամուտների եւ հետեւաբար եկամտահարկի մասով: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Խաչատուր Սուքիասյան: Խ.ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ -Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահող, այսօր այս փաթեթը, որ ներկայացված է, ամեն տարվա դեկտեմբերին նման փաթեթ է ներկայացվում, եւ կարծում եմ, որ տարվա վերլուծության արդյունքում է ներկայացվում: Բայց միշտ տրամաբանությունն է փոխված լինում, եւ մենք ամեն անգամ զիջողական դիրք ենք գրավում, եւ ասում ենք, կարծելով որ ընթացքում կարող է ավելի խորը ուսումնասիրել կամ կգա ժամանակը, որ այն տրամաբանությամբ, որը սկսել են ժամանակին բարեփոխումները, այդ տրամաբանությամբ կշարունակվի: Այստեղ խոսքը ինչի՞ մասին է գնում: Այն մտահոգությունը, որ կա, խոսքը շահութահարկի մասին է, որտեղ որ մենք պետք է առավել ուշադիր լինենք, եւ այդ փոփոխությունները, որ կան «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքում, այդտեղ 3-ն են կարեւոր: Ես ուզում եմ, որ մինչեւ անդրադառնալը ասեմ, որ ՀՀ-ում գործում են 3 տիպի կազմակերպություններ, իրենց հարկային պարտականությունները կատարելու շրջանակներում: Դրանք են. 1-ինը՝ ամբողջական ստվերում գտնվող՝ չփաստաթղթավորված գործունեություն ծավալող կազմակերպություններն են: 2-րդը՝ մասամբ ստվերում գտնվող: 3-րդը՝ չնչին ստվերում գտնվող: Ես կարծում եմ, որ չնչին ստվերում գտնվող կազմակերպությունները նրանք են, որոնք մի կերպ կարողանում են այդ դաշտում, այդ չափանիշով աշխատել եւ իրենց գոյությունը պահպանել: Փաստորեն, այս փոփոխությամբ, որով մենք կիրառում ենք, կոպիտ ասած, շրջանառության հարկ, դա նշանակում է, որ ոչ թե մենք բերում ենք ամբողջական ստվերից կամ մասամբ ստվերից, այլ բերում ենք այն կազմակերպություններից, որոնք որ ինչքան հնարավոր է այսօրվա Հայաստանյան իրականության մեջ, շուկայում իրենց դրսեւորել եւ մրցակցությունից դուրս չմնալ, այդ նույն 1 տոկոսը ազդելու է նրանց վրա: Այն, որ խոսքը գնում է, թե գիտեք ի՞նչ, այդ ընթացքում հնարավոր է, որ մաշվածությունը դուրս գա, բայց այն կազմակերպությունները, որոնք որ ունեն շատ արժեքավոր սարքավորումներ, այդ կազմակերպությունները Հայաստանում շատ քիչ են, իսկ այն կազմակերպությունները, որոնք, իրոք, ունեն սարքավորումներ, դրանք ժամանակին արդեն մի քանի անգամ իրենք իրենց մաշվածությունը դուրս են բերել եւ այդքան մեծ արժեք չեն ներկայացնում: 2-րդ հարցը, որ կուզեի նշել, շահութհարկի մասով, նա է, որ այստեղ որոշակի դրական միտում եմ տեսնում, ուղղակի այնտեղ բառակապակցությունների փոփոխություն է պետք, երբ որ փոխառությունները պետք է չգերազանցեն Կենտրոնական բանկի կողմից հաստատված տոկոսադրույքին՝ վարկային: Այստեղ փոփոխություն է պետք, որ բանկային համակարգի լեզվին համարժեք դարձնենք հոդվածը եւ այդտեղ ես դրական բան եմ տեսնում եւ գտնում եմ, որ համապատասխան չափանիշ է տրված, որ փոխառություն կարող ես վերցնել, բայց դա պետք է նրա կրկնակիից չանցնի: 2-րդը՝ նույնպես ես բացասական եմ տեսնում, երբ որ ասում են, որ այն կազմակերպությունները, որոնք որ աշխատում են ՀՀ-ի տարածքում, գործում են այսօրվա վիճակով, եւ սնանկ վիճակում են կամ սնանկ չեն, բայց ցույց են տվել իրենց մոտ կորուստներ եւ նրանք վնասով են աշխատել, ապա օգուտով աշխատող կազմակերպությունը չի կարող միաձուլել: Հարց է ծագում, թե ովքեր պետք է այդ սնանկ կամ սնանկության մոտ կանգնած կազմակերպություններին առողջացնի: Պարզ է, որ պետք է առողջացնեն այն կազմակերպությունները, որոնք իրենց փաստաթղթերում ցույց են տվել շահույթ, իսկ եթե այլ կազմակերպություններ կան, ուրեմն մենք պետք է խրախուսենք, որպեսզի մարդիկ ստվերում աշխատեն եւ այլ ձեւերով ձեռք բերեն նման կազմակերպությունները: Ցանկալի կլիներ, որ այստեղ նույնպես փոփոխություն կատարվեր: Հիմա խոսենք «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքի մասին: Այնտեղ շատ կարեւոր խնդիր եմ համարում, երբ որ 0 ական դրույքաչափով հարկվող ապրանքները, որ ներ են մուծվում ՀՀ, դրանց ավելացված արժեքի հարկի մեխանիզմի ժամկետը պետք է տա կառավարությունը: Այստեղ դրական եմ տեսնում, բայց ինչ-որ տեղ հաճելի չէ, որ պետք է կառավարությունը որոշի: Կարելի էր քաղաքականություն մշակել, բայց կարող եմ օրինակներ բերել, որ... Սա, կարծում եմ, որ վերաբերում է այն կազմակերպություններին, որոնք հումքերը ներ են կրում իրենց արտադրական ձեռնարկությունները աշխատացնելու վերաբերյալ, եւ այստեղ գործիք է տրվում, հնարավորություն է տրվում, որ կառավարությունը որոշի եւ նրանք կարողանան ավելի մեծ քանակով բերել, քանի որ շրջանառության միջոցների պակաս կա Հայաստանում, եւ կարողանան ժամանակի ընթացքում վճարել, միգուցե կառավարությունը նրանց հետ համաձայնության գա, ուսումնասիրի, ուղղակի ժամանակ է պետք, թե ո՞ր ժամանակում դա վճարեն, որ այդ կազմակերպությունները կարողանան դրական աշխատեն, որովհետեւ վերջին հաշվով դա գրանցված է, որ պետք է... Ավելի ճիշտ, բյուջեի խնդիր նա նույնպես լուծում է եւ կարող է դա իր տնտեսության հետ համաձայնեցված տանել: Անդրադառնանք հաստատագրված վճարներին: Այստեղ ես առաջարկում եմ, որ գոտիականությունը պարտադիր օգտագործվի, որովհետեւ այս 1 տարվա փորձը ցույց տվեց, որ գոտիականությունը պարտադիր է, հաշվի առնելով, ինքներս հասկացանք, որ կան կազմակերպություններ, որոնք որ Երեւան քաղաքից դուրս են կամ ավելի հեռավոր շրջաններում են գտնվում, բայց այնտեղ մի կազմակերպություն կարող է այդպես մեծ շրջանառություն ունենալ, որը կարելի է համեմատել Երեւան քաղաքի կազմակերպությունների հետ: Այնտեղ եւս մի ստվերից ներս բերվող՝ դեպի փաստաթղթավորված գործունեություն բերվող մի այսպիսի կետ եւս կա: Այդ տարածքները հանրային սննդի հետ կապված, լավ գիտեք, որ ժամանակին 500 քառակուսի մետրից բարձր կամ 300-ից բարձր տարածքներ ունեցող հանրային սննդի օբյեկտները, իրենք ցույց էին տալիս, թե գիտե՞ք ինչ, մեզ մոտ մենք վարձով ենք հանձնում այս տարածքները, եւ նման գործունեություն չենք իրականացնում: Այս հարցը կախված էր մնում եւ դուրս էր գալիս, որ այդ կազմակերպությունները իրենց մի փոքր մասի համար էին վճարում: Ի՞նչ էր լինում. մեծ տարածքներ ունեցող կազմակերպությունները ավելի քիչ գումարով էին ներկայանում, ավելի քիչ վճարներ էին վճարում, քան նրանցից մի քանի անգամ ավելի փոքր տարածքներ ունեցողները: Դրա համար այստեղ կիրառվեց տարբեր գործակիցներ, եւ կարծում եմ, որ այդտեղ հնարավոր է որոշակի փոփոխություն կատարել եւ բանակցել, ուղղակի տրամաբանությունը ճիշտ կառուցել, որովհետեւ մինչեւ 50 քառակուսի մետրի 0.75 է, եթե մենք փոքր եւ միջին գործունեությունը ուզում ենք խրախուսել, ապա կարելի է 0.75 չկիրառել ավելի իջեցնել եւ տրամաբանությունը այսպիսին է, հետո գալիս է մինչեւ 300 քառակուսի մետրը 1 կաեֆիցենտ, նրանից բարձր տարածքները արդեն գնում է՝ 0.6, 0.3: Այստեղ պետք է տրամաբանությունը փոխվի եւ մեզ հասկանալի դառնա, թե ինչի՞ց ելնելով է 0.75, ինչի՞ց ելնելով է 1, ինչի՞ ամենամեծ տարածքը 0.3 կամ 06՝ 500 քառակուսի մետրը: Սա նույնպես անընդունելի է: Մյուս հարցը, որը որ «Ստուգումների մասին» օրենքն է, որտեղ մենք ասում ենք, որ պետք է ստվերից բերվի դեպի փաստաթղթավորված գործունեություն, պարզ է, որ կառավարության ղեկավարը չի կարող ինքը կազմակերպությունների համար իրավունք տալ, որ ստուգումներ իրականացնեն: Ես դրական եմ համարում, որ այդ իրավունքները տան նախարարին, որպեսզի ավելի օպերատիվ գործեն, որովհետեւ իրենց գործելու արդյունքում հնարավոր կլինի, որ եւս կազմակերպություններ, որոնք չեն փաստաթղթավորվում եւ իրենց շրջանառության ինչ-որ մի հատվածն են ցույց տալիս, հնարավոր կլինի ուշադրության կենտրոնում պահել, որպեսզի կարողանան իրենց պարտականությունները կատարել: Պարզեցված հարկում, ես նույնպես չեմ տեսնում շատ դժվարություններ կամ բարդություններ ստեղծող հոդվածներ կամ առաջարկություններ, այ այնտեղ որոշակի հսկողության ֆունկցիա է վերցվում, որով ավելի հեշտ կլինի վերահսկել, խնդրեմ, դեմ չեմ: Ես մի առաջարկություն ունեմ, եւ կուզենայի հնչեցնել, որը քննարկվում է այսօր եւ՛ ֆինանսների նախարարության հետ, եւ՛ քննարկվում է հարկային մարմինների հետ, եւ՛ կենսաթոշակային հիմնադրամի հետ: Խնդիրը ինչու՞մն է: Հաշվի առնելով այս տրամաբանությունը, որ գործում է, եւ ես ինքս կողմ չեմ նման ոճին, որովհետեւ մենք պետք է այսօր առաջնայնությունը տանք այն կազմակերպություններին, որոնք որ փաստաթղթավորված գործունեություն են ծավալում, եւ ընդհակառակը, պետք է նրանց վրայից բեռը թեթեւացվի, եւ բեռը պետք է ծանրացվի այն կազմակերպությունների վրա, որոնք փաստաթղթավորված գործունեություն չեն ծավալում: Հաշվի առնելով այդ ամենը, եւ տեսնելով, որ մի քանի հարկատեսակներ կան գործելու համար, ՀՀ-ում կազմակերպություններ կան, ուղղակի ի վիճակի չեն եւ գալիս է մի պահ, ինչ որ մի հարկատեսակով ուզում են հնարավորինս օրենքներից օգտվեն, քիչ վճարումներ կատարեն, որ կարողանան այդ մրցակցության դաշտում գոյատեւել, որովհետեւ եթե եւս մի հարկատեսակով վճարի, քանի որ ստվերում գտնվող կազմակերպությունները վայրկյանական կարող են այդ շուկան գրավել, նա ստիպված չի կարողանում եւ ինչ-որ տեղեր սկսում է խուսափել հարկեր վճարելուց: Մենք պետք է տրամաբանությունը կառուցենք այնպես, որ նրանք իրենց հարկը մինչեւ վերջ վճարելուց բացի, կարողանան շուկայում գոյատեւել եւ իրենց վտանգ չսպառնա, որ իրենք կարող են այդ շուկայից դուրս գալ: Եկամտահարկի եւ կենսաթոշակային վճարի համար ես մի առաջարկություն եմ տվել... Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -1 րոպե ավելացրեք: Խ.ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն: Տրամաբանությունը այսպիսին է՝ այն կազմակերպությունները, որոնք որ իրենց աշխատավարձի ամբողջ ֆոնդը, որ ունեն, կմեծացնեն 100 տոկոսով, ապա նրանք կվճարեն 0.5 տոկոսադրույքը, նկատի ունեմ, որ եթե այսօր 25+3 է կարող են վճարել մինչեւ 15 կամ մինչեւ 14: Այսպիսի առաջարկություն կա, որը քննարկվում է, եւ ֆինանսների նախարարությունը ժամանակ է ուզում, որ 2004 թվականի ընթացքում... Բայց ես կարծում եմ, որ մենք պետք է հնարավորություն տանք կազմակերպություններին, որոնք որ ուզում են մեծ շրջանառություն ցույց տալ աշխատավարձի եւ այդ մասով վճարելիք հարկերը, ապա թույլ տանք, որ նրանք ավելի ցածր տոկոսադրույք վճարեն: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք ելույթները: Ասեմ, որ աննախադեպ մեծ քանակությամբ հայտեր ենք ստացել խմբակցություններից, այսինքն՝ բոլոր խմբերը եւ խմբակցությունները ելույթի համար հայտ են ներկայացրել: Այժմ ես ուզում եմ ձայնը տալ Հովհաննես Մարգարյանին: Վաղուց ԱԺ-ում նման քննարկումներ չէին եղել՝ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում: Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ մեծարգո նախագահ, ըստ էության, քննարկվող օրենքը շատ կարեւոր է 2004 թվականի բյուջեի կատարման հարցում, եւ այդ կապակցությամբ ես կցանկանայի մի քանի կարեւոր հոդվածներին մեր կողմից կատարված առաջարկություններին անդրադառնալ, եւ շաղկապել օրենքի կարեւորությունը 2004 թվականի պետական բյուջեի ընդունման հարցին: Ըստ էության, հզոր է այն երկիրը, որը ունի հզոր տնտեսություն: Յուրաքանչյուր երկրի տնտեսական համակարգը նյութական եւ ոչ նյութական բարիքներ արտադրողների եւ սպառողների միջեւ հատուկ կարգավորված մեխանիզմ է, ըստ որի, տնտեսական համակարգը, լինելով հասարակության զարգացման վճռորոշ գործոն, ուղղակի կապի մեջ է պետական հարկային քաղաքականության հետ: Այս տեսանկյունից, շուկայական տնտեսությունը կարելի է դիտել որպես պարտավորությունների կատարման բազմաճյուղ մի համակարգ, որի հիմքում ընկած է դրանց խստագույնս կատարումը: Այս պայմանը թերեւս շուկայական տնտեսության հիմնական կանոնն է: Ակնհայտ է, որ այս գործառույթների կարգավորիչ դերը ստանձնում է պետությունը, կարգավորելով հարկային մարմինների եւ հարկատուների փոխհարաբերությունները՝ «Հարկերի մասի» օրենքներով: Ըստ էության, պետության կողմից հարկային համակարգի արդյունավետ եւ արդարացի կիրառումն է, որ կարող է հարկային մարմինների եւ հարկատուների միջեւ ստեղծի փոխադարձ մթնոլորտ, դրանով իսկ խթանելով տնտեսության զարգացմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը եւ զբաղվածության բարձրացմանը, այլապես հարկային քաղաքականությունը երկսայր սուր է, որը պետք է հնարավորինս ճիշտ օգտագործվի: Այն մի ծաղիկ է, որից կարելի է ստանալ ինչպես թույն, այնպես էլ՝ մեղր: ՀՀ-ի կառավարության կողմից ներկայացված «Հարկերի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին օրենքների նախագծերի փաթեթը նպատակ ունի հստակեցնելու հարկ վճարողների կողմից հարկային հաշվառում վարելու օրենսդրական հիմքերը, ինչպես նաեւ վերանայել այլ իրավական ակտերի համեմատությամբ օրենքում առկա հակասությունները: Առաջարկվող օրենքի նախագիծը հարկատուներին հնարավորություն է տալիս հարկային հաշվետվությունները հարկային մարմիններին հանձնել նաեւ էլեկտրոնային փոստով: Նախագիծն ունի ինչպես տնտեսական, այնպես էլ քաղաքական կարեւոր եւ առանցքային նշանակություն 2004 թվականի պետբյուջեի մուտքային մասը ապահովելու հարցում: Նկատի ունենալով ինչպես 2004 թվականի պետական բյուջեի նախագծի, այնպես էլ տնտեսության հետագա զարգացման, աղքատության ռազմավարական ծրագրերի իրականացման, ստվերային տնտեսությունների, կոռուպցիայի եւ վարչական իրավախախտումների դեմ պայքարի գործընթացներում առաջարկվող օրենքի նախագծի կարեւորությունը եւ առանցքային նշանակությունը, «Օրինաց երկիր» խմբակցությունը մանրամասն քննարկել է օրենքի նախագիծը, եւ տվել մի շարք բովանդակային, խմբագրական առաջարկություններ եւ դիտողություններ, նախագծի փաթեթում ներկայացված մի շարք օրենքների նախագծերի վերաբերյալ: Նպատակահարմար եմ գտնում անդրադառնալ դրանցից մի քանիսին, մասնավորապես, «Լիցենզիայի մասին» եւ «Պետական տուրքի մասին» օրենքներին եւ դրանցում տեղ գտած հակասություններին: Պետական տարեկան տուրքը սահմանված ժամկետից ուշ ճարելու դեպքում անհրաժեշտ է կիրառել վճարման ժամկետը խախտելու տույժի չափերը , այլ որ թե դա դիտել որպես հարկատու կազմակերպության գործունեության կասեցում, եւ հավասարեցնել առանց լիցենզիայի կասեցման: Գործող օրենքով դա դիտվում է որպես չլիցենզավորված գործունեություն, եւ «Հարկերի մասին» օրենքի համաձայն, որպես պատասխանատվության միջոց կիրառվում եւ գանձվում է այդ ժամանակահատվածի համախառն եկամուտի 50 տոկոսը: Այսինքն՝ տնտեսվարող սուբյեկտը՝ հարկատուն, նախատեսված արտոնագրի տուրքը ժամանակին չվճարելու դեպքում, դրա համար տույժի է ենթարկվում շրջանառության համախառն եկամտից եւ միանգամից հայտնվում տնտեսական ճգնաժամի մեջ եւ սնանկանում: Այս առումով, «Օրինաց երկիր» խմբակցության կողմից ներկայացված է առաջարկություն, մինչեւ նախագծի 2-րդ ընթերցումը, «Լիցենզավորման մասին» օրենքում կատարել համապատասխան փոփոխություններ՝ նշված խնդիրները կարգավորելու համար: «Հաստատագրված վճարների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին առաջարկվող նախագծի հոդված 7-րդում ասվում էր, որ պետք է վերախմբավորել գործող օրենքի 35-րդ հոդվածի 1-ին կետը, որը վերաբերում էր հանրային սննդի գործունեության իրականացման վայրի, օբյեկտի, սպասարկման սրահի մակերեսին, որը որոշվում էր հիմք ընդունելով որեւէ կերպ սահմանազատված տարածքներով կամ եզրային սեղաններով: Վերախմբավորված եւ ներկայացված նոր նախագծում արդեն իսկ կատարված է համապատասխան փոփոխությունը, եւ նշված հոդվածը ամբողջությամբ հանված է: Իմ խորը համոզմամբ, նախագծի փաթեթր «Շահութահարկի մասին» օրենքի փոփոխությունների եւ լրացումների առաջարկվող նախագիծը, 1-ից 2-րդ ընթերցում պետք է ենթարկվի լուրջ բովանդակային փոփոխության, բացառելով հարկատուների պարտադրված 1 տոկոսից ավելիի շահույթի ստացումը: Այլապես այս մոտեցումը լուրջ խոչընդոտ կհանդիսանա մեր պետության հարկատումերի հետագա գործունեությանը, եւ հսկայական թվով ձեռնարկություններ կփակվեն, արդյունքում կտրուկ կավելանա գործազրկությունը եւ մեծ չափով կնվազի 2004 թվականին նախատեսվող բյուջեի մուտքերը: Պետք է նշեմ, որ «Ավելացված արժեքի մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու նախագծում նկատի ունենալով զբոսաշրջության զարգացման կարեւորությունը մեր երկրի համար, առաջարկվող նախագծով բարենպաստ հարկային միջավայր է ստեղծվում այս ոլորտում: Ծառայություններով եւ այլ գործառույթներով զբաղվող կազմակերպությունների համար, վերջիններիս ազատելով ավելացված արժեքի հարկից, եթե այդ ծառայությունների շրջանակներում ուղեւորությունները, ճանապարհորդությունները եւ էքսկուրսները իրականացվում են ՀՀ-ի տարածքում: Ինչ վերաբերում է դրամարկղային գործառույթների 1-ից ավելի ստուգումներին, եւ մյուս առանցքային հարցերին, որոնց հետ կապված մեր կողմից հնչեցվել են եւ կան բազմաթիվ առաջարկություններ, ժամանակի առումով նպատակահարմար եմ գտնում այդ հարցերին չանդրադառնել, քանզի առաջարկությունների տեսքով կներկայացնենք մինչեւ 1-ից 2-րդ ընթերցում: Ամփոփելով ելույթս, ցանկանում եմ ընդգծել, որ վերը շարադրված խնդիրները քննարկվել են ԱԺ-ի ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, որտեղ կառավարության կողմից իրավացիորեն արժանացել են դրական եզրակացության: Հուսով եմ, որ նախագծի հետ կապված մեր կողմից կատարված առաջարկությունները մինչեւ 2-րդ ընթերցում նույնպես կարժանանան կառավարության հավանությանը: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Ելույթի համար ձայնը տրվում է Գրիգոր Հարությունյանին: Գ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ -Հարգելի գործընկերներ, ԱԺ-ում գոյություն ունի տխուր ավանդույթ, երբ յուրաքանչյուր տարի, տարվա վերջին, Ամանորի նախօրեին բերում են հարկային փաթեթ, եւ այդ հարկային փաթեթը երբեք չի տանում հարկային բեռի թեթեւացմանը, եւ այս տարի ինչո՞վ է բնորոշ: Այնքանով, որ այսօր մենք ունենք կոալիցիոն կառավարություն, մարդիկ, որ նախորդ տարիներին լուրջ քննադատության էին ենթարկում այս աշխատաձեւը, գործելաոճը, իրենք նույնպես սկսում են աշխատել նույն ձեւով: Ինչու՞ է այդպես: Դա ուրիշ ձեւ չէր էլ կարող լինել, որովհետեւ աշխատանքին նոր ձեւ, մոտեցում, մեզանում գոյություն չունի, եւ հինը ավելի վատ ձեւերով կատարելագործվում է: Այսօր խոսվում է շահութահարկի մասին: Ես չգիտեմ, որեւիցե մեկի մոտ համոզմունք կա՞, որ այդ չարաբաստիկ 1 տոկոսը իսկապես շահութահարկ է: Բազմաթիվ ելույթներ եղան, տնտեսագիտական եւ մասնագիտական վերլուծություններ հարցերի եւ ելույթների ձեւով, եւ միանշանակ ասվեց, որ սա շահութահարկ չէ, սա ինչ-որ նոր հարկային տեսակ է: Եկեք միանգամից ասենք, որ մենք, մեր երկրում թեթեւացնում ենք հարկային բեռը՝ նոր հարկային տեսակ մտցնելով, որը աշխարհում ոչ մի տեղ գոյություն չունի, որովհետեւ դրա օրինակը չբերվեց, եւ եթե որեւիցե մի տեղ օգտագործված լիներ, չկասկածեք, կառավարությունը մի 10 անգամ արդեն շեշտած կլիներ, որ աշխարհում շահութահարկի այսպիսի առաջավոր ձեւ գոյություն ունի, եւ մենք գնում ենք այդ ճանապարհով: Ես ցանկանում եմ բոլորի ուշադրությունը հրավիրել մեկ փաստի վրա, որ երկրում ընթանում է աննախադեպ գների թանկացում՝ սպառողական ապրանքների, եւ հատկապես՝ սննդամթերքի, եւ ոչ ոք չտվեց հարցի պատասխանը, թե վերջնական հաշվով այս հարկային վարչարարությունը գների թանկացում տենու՞մ է, թե՞ ոչ: Իսկ որ գների թանկացում միանշանակ կլինի, թող որ ոչ ոք չկասկածի, եւ ես ուզում եմ մեկ թիվ հնչեցնել, որ ավելի պատկերավոր լինի, թե մենք այսօր ի՞նչ վիճակում ենք, եւ վաղը մեզ ի՞նչ է սպասվում: Մեր արտադրողներից 1 տոննա ցորենը գնվել է 100 հազար դրամով, դա կազմում է շուրջ 170 դոլար, այսօր 1 տոննա ալյուրը վաճառվում է մինչեւ 450 դոլար, եւ շահութահարկից ենք խոսում: Ուսումնասիրե՞լ եք այդ ոլորտը, երբ որ 170 դոլարով ցորեն են գնել գյուղացուց, որը վաճառելուց հետո հազիվ կարողացել է հողի եւ ջրի վարձը տալ, ավելին չի ունեցել, երեխայի համար կոշիկ չի կարողացել գնել կամ գիրք: Էդ շահույթները հաշվարկե՞լ եք, թե՞ ոչ: Եվ ընդհանրապես ստվերից եք խոսում, որտե՞ղ է ստվերը, փոքր եւ միջին բիզնեսի մո՞տ: Ի դեպ, այս քաղաքականությունը ուղղված է փոքր եւ միջին բիզնեսին՝ հիմնականում: Ստվեր եք փնտրում: Ստվերը ձեր շրջապատում է: Պետք չէ ինչ-որ հարկային օրենք փոխել, վարչարարություն անել, ձեր շրջապատում է, կանչեք եւ ականջ քաշեք: Ականջ քաշելու մասին այստեղ օրենք էիք բերում: Ես իմ խոսքս հատկապես ուզում եմ ուղղել մեր ԱԺ նոր անդամներին: Այսօր, ճիշտ էր պրն Բաղդասարյանը, աննախադեպ քննարկում գնաց, որովհետեւ այսօր մարդկ բախվեցին մի երեւույթի, որի մասին լսել էին, բայց չէին տեսել: Բայց որեւիցե մեկը մեկը կասկածում է, որ սա ընդունվելու է: Սա ընդունվելու է, դուք եք քվեարկելու, խելոք, գալու եք ու քվեարկելու: Բնականաբար հասկանալի է, որ խղճին դեմ գնալը բավականին ծանր բան է, բայց գնալու եք, եւ սա սկիզբն է, այսպես էլ կշարունակվի: Սահմանադրական փոփոխություններ կբերեն, տարածքների հարցեր գուցե բերեն, այնպես որ սա ձեւ է, սա այսօրվա իշխանությունների ձեւն է, եւ մեր ու ձեր ձեռքերով ուզում են իրենց սեւ գործը կատարել: Ավանդույթը գիտե՞ք ինչով է վատ: Բյուջեն արդեն քննարկել ենք, հաստատել, բերում են հարկային փաթեթ, որից կախված է բյուջեի մուտքային մասը: Հիմա այդ 8 միլիարդ դրամը, որը անմիջապես կախված է այս հարկային փաթեթից, ենթադրենք հարկային փաթեթը չի ընդունվում, այդպիսի տրամադրություն կա, ես չգիտեմ, այս տրամադրությունները մասնագիտական են, թե քաղաքական, դեռ մենք այս քվեարկություններից հետո կտեսնենք, թե սրա տակ ինչ է թաքնված: Ի՞նչ է ստացվում, այս 8 միլիարդ դրամը եթե չլինի՝ մուտքային մասում, այս ամենի համար կառավարությունը պատրա՞ստ է հրաժարական տալու: Սովորական հարց եմ տալիս, եւ խնդրում եմ ամփոփիչ ելույթի մեջ կառավարության ներկայացուցիչը ասի, որովհետեւ ենթադրվում է, որ եթե այսօր այս հարկային փաթեթը չի ընդունվում, պետք է գնալ այս ճանապարհով: Հարգելի գործընկերներ, սեփական արտադրողի մասին պետք է շատ լուրջ մտածել: Մի փոքր վերլուծական գնաց հարցերի ձեւով, կաշվի հետ կապված հարցեր տրվեցին, բայց ի՞նչ օգուտ: Մեր երկրում սեփական արտադրողը պաշտպանված չէ, դա միանշանակ է: Մենք ուրախանում ենք, որ համաշխարհային առեւտրային կազմակերպության մեջ ենք ընդգրկվել, շատ լավ է, բայց եթե հենց այսօր մենք լուրջ գործնական քայլեր չենք անում սեփական արտադրողի շահերի պաշտպանության համար, հավատացած եղեք, որ վաղը, մյուս օրը, հաշվի առնելով այն բոլոր գործընթացները, որ մեր պետությունը դուրս է մնում լուրջ միջազգային ծրագրերից՝ տարածաշրջանային, համոզված եղեք, որ մեր երկրի վրա էլ մարդ չի ապրելու, որովհետեւ հնարավոր չի լինելու ապրել: Այնպես որ, գոնե հնարավորություն տվեք այդ փոքր եւ միջին կոչված բիզնեսը, գոնե մարդիկ կարողանան իրենց մի փոքր պահել, իրենց օրվա հարցը լուծեն: Ես նորից եմ կրկնում՝ ստվերը այնտեղ չէ, ստվերը խոշոր ներկրողների մոտ է: Գնացեք եւ ուսումնասիրեք, թե ի՞նչ գնով է հացահատիկ բերվում մեր երկրում, ի՞նչ գնով է այսօր հացահատիկ վաճառվում: Ամոթ է ամեն ինչ գցել Ռուսաստանի վրա, թե Ռուսաստանում թանկացել է: Այնտեղ թանկ է, ուրիշ տեղից բերեք: Բենզինը Բուլղարիայից, Ռումինիայից չե՞ք բերում: Կամ հաշվեք ինչքա՞ն է ծախսվում, տոննայի վրա ինչքա՞ն է ծախսվում, ինչքանո՞վ եք վաճառում, այնպես որ ստվեր գոյություն ունի: Ես չեմ ուզում խորանալ նեղ մասնագիտական վերլուծությունների մեջ, ես միայն մեկ անգամ եւս ուզում եմ փաստել, որ սա աշխատաձեւ չէ, եւ պետք է չէ փրփուրներից կարչել: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, քանի որ շատ ելույթներում հնչեցին նաեւ որոշ հարցեր, նախ ասեմ, որ 2 տարի առաջ, պրն Հարությունյան, որբ որ դուք մեծամասնության մեջ էիք, մենք էլ նստած էինք ձեր հետեւի շարքում, դուք բերում էիք այսպիսի փաթեթներ, սրանից էլ բեթար եւ առանց քննարկումների: Ես ուզում եմ հստակության հետ կապված... Ձայն կտամ, կտամ, ուղղակի քանի որ անընդհատ հղումներ եք կատարում օրենքների վրա, ես կարդում եմ «Բյուջետային համակարգի մասին» ՀՀ-ի օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ կետը. «Եթե «Պետական բյուջեի մասին» օրենքի նախագծով նախատեսվում է բյուջեի կատարումն ապահովող օրենքների ընդունում, ապա «Բյուջեի մասին» օրենքի նախագիծը քվեարկության է դրվում դրանց ընդունումից հետո»: Այո, այս մասով, խոսքը քննարկմանը չի վերաբերում, խոսքը վերաբերում է քվեարկությանը եւ այս մասով, պրն Հարությունյան, դուք եթե ա՞յս մասով եք խոսում, այստեղ դուք արդարացի եք, եւ մենք, ես, որպես նիստը նախագահող, հարցը կդնեմ քվեարկության «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի 22-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով: Այսինքն՝ ես չեմ պատրաստվում բյուջեն դնել քվեարկության, այն ընդունել, հետո այս փաթեթը չընդունվի, եւ բյուջեն ձախողվի կամ չձախողվի: Օրենքը ունի հստակ պահանջ, եւ մենք կառաջնորդվենք օրենքի պահանջներով: Սկզբում կքվեարկենք փաթեթը, ապա բյուջեի նախագիծը՝ ինչպես որ նախատեսված է օրենքով: Շնորհակալություն: Գրիգոր Հարությունյան: Գ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ -Շնորհակալություն: Ես հիշեցնում եմ, որ «Միասնություն» դաշինքի կազմում ես եղել եմ, ձեր այդ նշած մեծամասնության մեջ, մինչեւ 99 թվականի Հոկտեմբերի 27-ը: Դուք շատ լավ գիտեք իմ եւ իմ գործընկերների աշխատանքը նախորդ պառլամենտում, եւ Հոկտեմբերի 27-ից հետո մենք միանշանակ մեծամասնություն չենք եղել: Իսկ այն ժամանակվա փոքրամասնությունը այսօր արդեն մեծամասնություն է, եւ հենց այն ժամանակ էլ մեծամասնություն էր, դա վկայում է բոլոր քվեարկությունները: Ինչ վերաբերում է քվեարկության հերթականությանը, այո, մենք այնքան միամիտ չենք, որ բյուջեից հետո դա քվեարկենք: Ես հիշեցնում եմ, որ մենք վերջերս մեկ նիստ չարեցիք, որովհետեւ օրակարգը հագեցած չէր, ավարտվել էր, եւ շատ լավ կլիներ, որ կառավարությունը գոնե 1 ամիս առաջ բերեր եւ այսպիսի բացթողումներ չունենայինք: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Շատ լավ, ինձ թվում է, որ բոլորը իրար ճանաչում են, եւ իրենց գործունեությամբ, եւ հարցադրումներով, ուղղակի ես կոչ եմ անում, որ բովանդակային քննարկումներ գնան, եւ հանիրավի մեղադրանքներ չհնչեցվեն: Եթե խոսում ենք սկզբունքների մասին, սկզբունքային գործունեության մասին, դիրքորոշումների եւ քվեարկությունների մասին, կարելի է դիմել ԱԺ աշխատակազմին, հանել մարդկանց վերջին 8 տարիների քվեարկությունները եւ խոսել: Հիմա անցնում ենք հարցի քննարկմանը: Ելույթի համար ձայնը տրվում է Թաթուլ Մանասերյանին: Թ.ՄԱՆԱՍԵՐՅԱՆ -ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, մի քանի սկզբունքային հարցեր կան, որոնք արժե հիշատակել հարկային փաթեթի առնչությամբ: Խոսք գնաց ժամկետների մասին, հերթականության մասին, պետբյուջեից առա՞ջ, թե՞ հետո: Հաշվի առնենք մի շատ կարեւոր հանգամանք: Անցումային տնտեսություն ունեցող այնպիսի երկրում, ինչպիսին Հայաստանն է, խիստ կարեւոր է, որ հարկային փաթեթը քննարկվի շատ ավելի շուտ, քան պետբյուջեի քննարկումներն են սկսվում, եւ եթե անընդհատ մեր նախարարները սիրում են զուգահեՌներ անցկացնել արեւմուտքի, զարգացած երկրների եւ Հայաստանի միչեւ, ապա հիշենք, որ նույն ԱՄՆ-ը, որտեղ ֆիսկալ տարին սկսում է հոկտեմբերից, լսումները սկսվում են փետրվար ամսվանից՝ պետական բյուջեի: Երկիր, որը պրոֆիցիտով է անցկացնում, եւ համեմատությունների համար մենք շատ ուսանելի բաներ ունենք վերցնելու ոչ միայն արեւմուտքից, այլ նաեւ ՌԴ-ից եւ այլ երկրներից: Ուշ ենք վերցնում նախագծերը, քիչ ժամանակ է մնում, պետական բյուջեի նախագիծը վերջին տարբերակով ընդամենը 24 ժամ է առիթ լինելու... Ես վստահ եմ, եւ կարող եմ վստահորեն ասել, որ ներկաներից եւ բացակայողներից եւ ոչ մեկը չի հասցրել նախորդ նախագիծը՝ 1200 էջ է, բոլոր էջերը այդ 10 օրերի ընթացքում կարդալ: Դա ստացվում էր, որ ամեն օր պետք է 120 էջ կարդար: Եկեք մի քիչ իրատես լինենք, ավելի լուրջ վերաբերվենք: Չի կարելի այդպես արագ-արագ բերենք այնպիսի օրենքներ, որոնց ձեռքը կրակն է ընկնելու ոչ միայն ժողովուրդը, այլ նաեւ այն մարդիկ, ովքեր արդյունք են ստեղծում՝ գործարարները, ձեռնարկատերերը, էլ չեմ ասում խռտնեցնենք բոլոր նրանց, ովքեր պատրաստվում էին ներդրումներ անել, իսկապես ներդրումներ, եւ ոչ թե մտածել արտոնություններից օգտվել, եւ սա մի կարեւորագույն հարց է, որը կարծում եմ, որ կառավարության ուշադրության կենտրոնում պետք է լինի: 1 միլիոն դոլարի չափով ներդրում կատարողները ազատվում են հարկերից, սա հայտնի է, բայց ինչքանո՞վ է պահպանվում այս սկզբունքը, այսինքն՝ ոչ թե ներդրում անողն է ազատվում, այլ խոստում տվողը: Մինչ օրս կառավարությունը չի կարողանում վերահսկել, թե ո՞րն է ռեալ ներդրումը, արդյո՞ք այդ ծավալի ներդրում արվեց, թե՞ ոչ, իսկ բյուջեն դանից արդեն տուժում է: Նույնը էներգետիկ ոլորտում, նույնը արդյունաբերության ցանկացած ոլորտում: Եվ ընդհանրապես, ես հարկային փաթեթում այդպես էլ չնկատեցի մի դրույթ, որը կխթաներ արդյունաբերության զարգացումը: Մենք պե՞տք է դրան գերակայություն տանք, թե՞ ոչ: Գիտության զարգացմանը բացարձակ ոչ մի ճկուն հարկային քաղաքականություն չկա, ոչ մի դրույթ չկա ուղղված գիտությանը: Սա գերակայությու՞ն է, թե՞ ոչ, թե դեկլարատիվ դրույթներ են, որ պետք է տարեց տարի կրկնենք: Անպայման ուզում եմ զուգահեռներ տարվի պետական բյուջեի եւ հարկային փաթեթի միչեւ: Սրանք անկապ բաներ չեն: Կոալիցիոն կառավարության ծրագրի, հարկային փաթեթի եւ պետական բյուջեի միջեւ պետք է զուգահեռներ գնան: Տնտեսությունը մեկն է, մի տնտեսության մասին է խոսքը գնում եւ բոլորը վերաբերում է մի տնտեսությանը: Մի տեղ խոսվում է հարկային արտոնությունները բացառելու մասին՝ կոալիցիոն կառավարության ծրագիրը, մյուս տեղում՝ արտոնություններ տրամադրելու մասին: Նույն «Զբոսաշրջության մասին» օրենքի մասին արդեն խոսվել է, եւ ես դեմ եմ արտահայտվել արտոնությունների այդպիսի առատաձեռն տրամադրմանը, եւ դեռ հայտնի չէ, թե տնտեսության մեջ էֆեկտը ո՞րն է լինելու, մինչդեռ դրան կարելի էր փուլ առ փուլ գնալ: Ուշադրություն դարձրեք, օրենքները շատ անփույթ են ներկայացվում: Նույն կառավարությունը ամիսներ առաջ ասում է, որ 5 աստղանի, 4 աստղանի, 3 աստղանի համակարգը պետք է վերացնել, օրենքում տեսնում ենք, որ 5 աստղանու մասին խոսք է գրված: Չի կարելի այսպես անփույթ լինել, պետք է ուշադիր լինել, այն քայլերը, որ կառավարությունն է արել, պետք է հետեւողական լինի այդ հարցերում: Վերցնեմ մի փոքր ոլորտ, որը առնչվում է բենզինի ներկրմանը: Դարձյալ հակասությունները այստեղ շատ են: Ուղերձում նշվում է, որ 2004 թվականին սահմանվել է հավաքագրումների 4.5 տոկոս աճ, հաշվի առնելով ծխախոտի, բենզինի եւ դիզվառելիքի համար սահմանված հաստատագրված վճարների առանձնահատկությունը, այս եկամտատեսակների գծով հարկային վարչարարության հաշվին լրացուցիչ գումարներ չեն ծրագրվել: Անմիջապես մի քանի օր հետո, մեր ուշադրությանն է ներկայացվում օրենքի նախագիծ, որտեղ փոփոխվում են այդ վճարները: Ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել եւս մի կարեւոր հանգամանքի վրա՝ ասվում է, որ՝ հաստատագրված վճարների հիմնավորման մեջ. «Ամբողջությամբ հաստատագրված վճարներով հարկման դաշտում ներառել նաեւ բենզինի եւ դիզվառելիքի մանրածախ վաճառքի գործունեությունը, մեկ խողովակի համար հաստատագրված վճարի չափը սահմանելով ամսական 30 հազար դրամ», ներկայումս սահմանված է 1000 դրամ, եւ սրանով ոչ այնքան խոշոր գործատուներն են հարկվում, որքան մանրերը, այսինքն՝ նրանք նորից մնում են ստվերում, կամ ավելի արտոնություններ են ստանում: Նույն օրենքի հոդված 58-ի 2-րդ կետում գրված է. «Բենզինի մանրածախ վաճառքը, բացառապես տարաների միջոցով...» եւ այլն «...իրականացնելու դեպքում վճարի չափը հավասարեցվում է մեկ բենզալցման խողովակի միջոցով իրականացվող սույն օրենքի համապատասխան վճարի չափին», այսինքն՝ 3 եւ ավելի խողովակ ունեցող բենզալցակայանի դեպքում այդ 30 հազարը չի կիրառվում: Այսինքն՝ խոշոր բենզալցակայան ունեցողները ազատվում են այս... Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պրն Մանասերյան, ներողություն եմ խնդրում, այդպե՞ս է, թե՞ ոչ: Խնդրում եմ... Թ.ՄԱՆԱՍԵՐՅԱՆ -Կարդում եմ 57-րդ հոդվածի 2-րդ կետը, որտեղ պարզաբանում է տրված. «Սույն գլխի դրույթների գործողությունը չի տարածվում այն վճարողների վրա, որոնք բենզինի եւ դիզվառելիքի մանրածախ վաճառքի մեկ կետում, ավտոտրանսպորտային միջոցների բենզալցումը իրականացնում են բենզալցման 3 եւ ավելի խողովակներից»: Հետո առիթ կունենաք... Այսպիսի դրույթները բազմաթիվ են եւ ժամանակի սահմանափակությունը ինձ թույլ չի տալիս բոլոր դրույթներին անդրադառնալ, սակայն այս օրենքները հատուկ նշված են խոշոր ձեռնարկատերերին ստվերում պահելու համար: Ես կառաջարկեի ոչ այնքան ուշադրություն դարձնել նոր հարկեր հնարելու վրա ժամանակ ծախսել, այլ այդ օրենքները, այդ հարկերը պարտադիր դարձնել բոլորի համար, որ արտոնությունների փոխարեն արտոնյալներ չլինեն: Այ, պետք է արտոնյալներին բացառել, որպեսզի ստվերը կրճատվի եւ այն բոլոր սոցիալական խնդիրները, որի մասին դեռ մենք կխոսենք՝ սոցիալական փաթեթի գծով, դրանք մարդկանց մատչելի լինեն: Հարկային շրջանայնացման մասին, իմ կողմից տարիներ առաջ դեռ այս խնդիրը բարձրացվել է, դարձյալ ոչ մի խոսք: Հարկային շրջանայնացումը կխթաներ ներդրումների ներհոսքը ոչ միայն Երեւանում, այլ նաեւ Հայաստանի բոլոր մարզերում, հատկապես հեռավոր մարզերում, որտի կարիքը կա, սահմանամերձ գոտում, լեռնային շրջաններում: Սա եւս չի արված: Տարբերակված մոտեցումը պետք է: Գույքահարկի մեր կողմից բազմիցս արված առաջարկները եւս չեն կիրառվում, որը կարող էր միտված լիներ նախապես արդեն նշված արդյունաբերության զարգացմանը: Այսինքն՝ գույքահարկ գանձելով մեռյալ վիճակում գտնվող արտադրության միջոցներից, եւ դա դարձնելով պրոգրեսիվ գույքահարկ, կարելի էր խթանել վերագործարկումը: Քննարկում ենք հարկային փաթեթ: Ինչու՞ դրա մասին խոսք չկա: Արդյունաբերությունը բոլորի ուշադրությունից հեռու է: Արդյունաբերության նախարարությունը վերանվանվեց առեւտրի եւ տնտեսական զարգացման նախարարության: Պարադոքս: Իսկ ո՞վ է զբաղվելու արդյունաբերությամբ: Ի՞նչ առեւտրի նախարարություն, երբ առեւտուրը մասնավորեցված է, իսկ արտաքին առեւտրի մասին խոսք էլ չի կարող լինել այդ նախարարությունում, որովհետեւ 2000 թվականի Նախագահի հրամանագրով, տարիմաստորեն արտաքին առեւտրով զբաղվում է արտաքին գործերի նախարարությունը, քաղաքական գերատեսչությունը, եւ այսպես շարունակ: Ընդհանրապես գտնվում ենք ծուռ հայելիների թագավորությունում: Մակրոտնտեսական էֆեկտը պետք է հստակ հաշվարկել, նման փաթեթ ներկայացնելուց առաջ: Կարծում եմ, որ մենք ձեռնարկատերերին խռտնեցնում ենք՝ հատկապես մանր եւ միջին, եւ ոչ թե խթանում ձեռներեցության զարգացմանը: Շնորհակալություն: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Ես կխնդրեմ,որ եզրափակիչ ելույթում սպառիչ մեկնաբանություն տրվի, որովհետեւ կարեւոր բան էր ասում պրն Մանասերյանը, այդպե՞ս է, թե՞ ոչ: Հա, ուղղակի փոխնախարարը ասեց, որ դա այդպես չէ, դրա համար փոքրիկ քննարկում եղավ: Այժմ, ելույթի համար ձայնը տրվում է Հերմինե Նաղդալյանին՝ հիմնավոր տնտեսագիտական եզրակացություններ ներկայացնելու: Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ -Հարգելի գործընկերներ, ելույթս սկսեմ նրանով, որ հիշեցնեմ, որ մի քանի տարի առաջ, բոլորիս հիշողությունը կարծում եմ, որ այդքան ներում է, մենք ունեցել ենք մի այնպիսի իրականություն, երբ հարկային փոփոխություննեը կատարվում էին ամեն օր: Նախորդ խորհրդարաններում պատգամավոր հանդիսացող եւ այս դահլիճում նստած գործընկերները հաստատ կհիշեն, այդպիսի եռօրյա չկար, որ հարկային որեւէ մի օրենքի փոփոխություն չլիներ: Ֆինանսական տարվա ընթացքում, գործարարների համար անակնկալ, բացարձակ չսպասվող փոփոխություններ հարկային օրենքներում, եւ այդ փոփոխությունները այնքան հաճախակի էին, որ այդ փոփոխություններին չէին հասցնում ծանոթանալ ոչ հարկատուները, ոչ հարկային տեսուչները: Անցել է մի քանի տարի եւ իրավիճակը լրջորեն փոխվել է, ես ուզում եմ, որ մենք դա գնահատենք: Այսօր մենք հասել ենք նրան, որ հաճախակի հարկային փոփոխություններ չեն կատարվում, այդ փոփոխությունները կատարվում են տարին մեկ անգամ, բայց եւ այնուամենայնիվ ասպես է, տարին մեկ անգամ մենք բախվում ենք հարկային փաթեթի դառը իրականությանը: Սա օրենքի մեջ պայմանավորված է պետական բյուջեի եկամտային մասի ապահովման անհրաժեշտությամբ, եւ օրենքը սա մանրամասն կարգավորել է, բայց ես ուզում են հատկապես նշել, որ այս տարի, հատկապես այս փաթեթը, իմ կարծիքով, օրինակ է նրա, որ պետությունը շարժվում է ոչ միայն ֆիսկալ նպատակներով, կամ բյուջեի համալրման շարժառիթներով, այլ լուրջ շրջադարձ է իրականացնում իր կողմից վարվող քաղաքականության մեջ, դեպի ստվերի կրճատում եւ կոռուպցիայի դեմ պայքար: Քաղաքականության այս մոտեցումները թելադրված են ծրագրերով: Սրանք պահի տակ չեն թելադրված եւ իրավիճակային չեն: Թելադրված են ծրագրերով եւ դա միջին ժամկետ զարգացման ծրագիրն է, կոռուպցիայի դեմ պայքարի ծրագիրն է: Մեր երկրում կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասին ով չի ալարել, բոլորը խոսել են: Այսօր դրա դեմ պայքարի օրենքով ձեւն է սահմանվում: Սա առաջին հերթին արտահայտվում է օրենքների սողանցքները փակելով, հատկապես գերշահութային ոլորտներում, եւ ինձ համար այս փաթեթի ամենամեծ առաքելությունը կայանում է նրանում, որ հարկատուների մի ստվար խմբի համար, որոնք տարեց տարի հարկային վնաս են հայտարարագրում, թերհայտարարագրում են շահույթները կամ բոլորովին չեն ցույց տալիս, փակվում է այդ հնարավորությունը: Ես կարծում եմ, որ այս առաքելությունը բավականին արժեքավոր է, որ սրա հետ պետք է հաշվի նստել եւ այդ նպատակին պետք է աջակցեն բոլոր պետական մտածողություն ունեցողները, թե այս դահլիճում, թե այս դահլիճից դուրս: Սա պետության համար ինքնապաշտպանական միջոց է, ես դա այդպես եմ ընդունում, բայց որ այսպիսի միջոցի կարիքը խիստ է զգացվում, սրա ապացույցները շատ են, եւ դա առաջին հերթին ապացուցվում է վնաս հայտարարագրող ընկերությունների թվով, եւ մեծաթիվ ցանկով, դա ապացուցվում է շրջանառություններով, որոնք ներկայացվում են որպես հարկային վնասներ՝ տարեց տարի, եւ այդ հայտարարագրված վնասների չափով, եւ շարունակական վնասների չափով, որոնց մասին թվերը բազմիցս հրապարակվել են, եւ այդ թվերը բոլորիս անհանգստացնում են, կարծում եմ, որ շատերիս են անհանգստացնում: Ես ուզում եմ գնահատենք, որ այսօր պետությունը փորձ է կատարում թեկուզ առաջին փորձը, բայց հստակ, տարանջատել, զատել բարեխիղճ հարկատուին: Ես կարծում եմ, որ մենք պետք է 2 ձեռքով կողմ լինենք դրան: Այստեղ հնչեց «վնասահարկ» բառը: Եթե իրականում վնաս չկա, բայց այդ վնասը հայտարարագրվում է: Եթե իրականում տվյալ ընկերության մոտ աճ կա, հաջողություններ կա բայց այդ ընկերությունը չի ուզում պետությանը շահույթ ցույց տալ եւ հարկեր վճարել: Ես կարծում եմ, որ նույնիսկ եթե փոքր ինչ հեռանանք տնտեսագիտական կատեգորիայի բուն բովանդակությունից, չնայած, ըստ էության այդպիսի հեռացում չկա, եւ ես կարծում եմ, որ մեր պարոն տնտեսագետները, եթե քննարկեն, շատ էլ ճիշտ գնահատական կտան, որ մենք այս երեւույթներին մոտենում ենք ըստ էության: Էության մեջ կա շահույթ, եւ արհեստականորեն ցույց տված վնաս, եւ այդ դեպքում պետությունը այսպիսի քայլի է գնացել՝ շրջանառությունից 1 տոկոս է ուզում: Ըստ իս, թեկուզ այդ արհեստականորեն ցույց տված վնասի անունը պետությունը դնի վնասահարկ, ինչ անուն ուզում է, թող դրած լինի, միայն թե պետությունը իր հասանելիք օրինական բաժինը ստանա, որովհետեւ նաեւ շատ շատերը, այդ արհեստական վնաս ցույց տվողներից, հետո գալիս են, այս բարձրախոսից խոսում են բժիշկների, ուսուցիչների, սոցիալապես անապահովների, թոշակառուների միջոցների մասին: Ես կարծում եմ, որ պետությունը, հենց հիմա, դրա համար միջոցներ է ձեռնարկում, որպեսզի մենք կարողանանք այս կարիքավոր խավերին պատասխան տալ: Բայց եւ այնպես, գործարար համայնքի հետ իր հարաբերությունները ճշգրտելու պետության այս փորձերը, որոնք հիմնականում վերաբերում են խոշոր բիզնեսին, կուզենայի որ ծանր իրավիճակներ չստեղծեին փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության համար: Այս իմաստով առանձնահատուկ ուզում եմ խոսել մի քանի օրենքների մի քանի դրույթների մասին, հատկապես դա վերաբերում է «Պարզեցված հարկի մասին» օրենքին: Կարծում եմ դա խիստ բնական է, եւ ուզում եմ ասել, որ 30 եւ 50 միլիոնի պայմաններում աշխատող ձեռնարկությունները, 10 տոկոսանոց առեւտրային մարժայի պայմաններում, բացի կրպակային բիզնես լինելուց ուրիշ ի՞նչ կարող են լինել: Ես ուզում եմ, որ մենք, ինքներս մեզ հստակորեն պատասխան տաք, թե ի՞նչ սահմանագիծ ենք մենք սահմանել, ի՞նչ շեմ ենք մենք սահմանել եւ ինչպիսի՞ն պետք է այդ շեմը լինի: Ես վստահ եմ, որ այդ շեմը պետք է աճի, եւ կուզենայի, որ դա արտահայտված լիներ: Կուզենայի նաեւ որպես օրինակ բերել այն, որ Ռուսաստանում այդ շեմը կազմում է 300 հազար դոլար: Կարծում եմ բավականին զգալի տարբերություն կա, եւ տարբերությունը նկատելի է: Իմ կարծիքով, շեմի բարձրացումը լիովին կապահովի կապիտալիզացիայի բարձրացում: Փոքր բիզնեսի համար կապահովի զարգացման, աճի հնարավորություն, նաեւ լրջորեն կպակասեցնի կոռուպցիայի հնարավոր դաշտը: Կարծում եմ, որ այս դաշտում մի շատ կարեւոր անելիք էլ կա, որ կիսատ ենք թողել եւ կուզենայի, որ կառավարությունը դրան անդրադառնա: Դա ՀԴՄ-ների կիրառումն է, որովհետեւ մենք շատ լուրջ անհավասարություն ենք ստեղծել դաշտում եւ այդ անհավասարությունը պետք է որ վերացվի, եւ այդ դեպքում, կարծում եմ, որ բավական շատ հարցեր միանգամից կվերանան: Մի երկու բառ «Եկամտահարկի մասին» օրենքի հետ կապված: Եռամսյակային հաշվետվությունների փոխարինելը ամսեկանով, կարծում եմ, որ նպատակահարմար չէ, կուզենայի, որ կառավարությունը հաշվի առներ եւ այս հարցի վերաբերյալ իր վերաբերմունքը ասեր: 6-րդ հոդվածի «գ.» կետում խնդիր կար կապված պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների հետ կապված, կարծում եմ, որ աշխատանքային կարգով այս խնդիրը արդեն լուծված է, եւ սրա մասին չեմ ուզում խոսել: «Հաստատագրված վճարի մասին» օրենքի հետ կապված բավական լուրջ պրետենզիաներ կներկայացնեն, չնայած, որ այս օրենքում բավականին շատ լավ բաներ են առաջարկվում, բայց ինչ վերաբերում է հանրային սննդի գործունեությանը, դրա վայրի հետ կապված առաջարկում ենք. 1-ինը՝ մտցնել գոտիավորում Երեւան քաղաքի եւ մարզերի միջեւ, որովհետեւ ինքնին հասկանալի է, որ շրջանառությունը, ելնելով կենսամակարդակի տարբերությունից, Երեւան քաղաքում եւ սահմանամերձ մարզերում՝ Լոռի, Շիրակ, Սյունիք, անհնար է, որ նմանատիպ լինի եւ այստեղ պետք է լուրջ գոտիավորում մտցվի: 2-րդը՝ դիֆերենցում հանրային սննդի տեսակների միջեւ, որովհետեւ նույնպես պարզ է, որ Երեւան քաղաքում կամ հանրապետության մի այլ քաղաքում բարձր կարգի ռեստորանը կամ ճաշարանը, ուսանողական ճաշարանը կամ սրճարանը չեն կարող նույն շրջանառությունը ունենալ եւ նույն հարկով հարկվել եւ կարծում եմ, որ այստեղ պետք է մոտեցումը փոխվի: Կուզենայի, որ բացօդյա օբյեկտների հարկման վերաբերյալ նույնպես մի առաջարկ լիներ՝ հարկվեր սեղանների քանակով: Ավելացված արժեքի հետ կապված նույնպես առաջարկություն ունեմ: Ես ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի նիստի ժամանակ ասել եմ իմ կարծիքը: Հարկային արտոնություն մեկ ոլորտի՝ զբոսաշրջության համար, ես սա այսպես եմ գնահատում, ընդ որում, դեմ չեմ հարկային արտոնությանը, թեկուզ մեկ ոլորտում, բայց կուզենայի որ մենք լրջորեն քննարկեինք, ո՞ր ոլորտին, ինչի՞ համար, ի՞նչ սպասելիքներով, այսինքն՝ սրան տրված լիներ տնտեսագիտական պատասխան, ոչ թե լիներ որոշված, որ սա պետք է լինի զբոսաշրջությունը: Մի առաջարկ եւս, կապված «Հարկերի մասին» օրենքի 28-րդ հոդվածի: Այստեղ առաջարկվում է մի պարբերություն լրացնել, որը բավականին մեծ դժվարություններ կառաջացնի գործարարների համար: Կա մի համեստորեն հնչող նախադասություն. «Գրանցման գրքերը եւ ՀԴՄ-ների գրանցումը հաստատվում են կառավարության կողմից սահմանված համապատասխան փաստաթղթերի առկայության դեպքում»: Մենք չիմացանք, թե սրանք ի՞նչ փաստաթղթեր են, բայց եթե խոսքը գնում է այն հայտնի փաստաթղթերի մասին, որոնցով մինչ օրս կատարվում էր հարկային ծառայության կողմից մշակված կարգով... 1 րոպե եմ խնդրում ավելացնեք: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Ավելացրե՛ք 1 րոպե: Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ -... պետք է ասեմ, որ եթե սրա տակ պետք է այդպիսի կարգ լինի, դա լուրջ պրոբլեմ կստեղծի, հատկապես երբ որ խոսքը վերաբերում է մեծաքանակ վարձակալներ ունեցող ձեռնարկություններին, երբ խոսքը վերաբերում է մեծ տարածքներ ունեցող եւ վարձակալության տրամադրող ձեռնարկություններին: Դրանք եւ՛ տոնավաճառներն են, եւ՛ մեծ տարածքով ձեռնարկություններն են, եւ՛ օդանավակայաններն են եւ այլն: Այս արդյունքում մենք պարզապես կստանանք մի իրավիճակ, երբ մի մեծ թվով գործարարներ գրանցումից դուրս կգան եւ օրենքից դուրս կգործեն, այսինքն՝ մենք եթե այս կարգը այստեղ դրեցինք, այն, ինչ որ առաջարկված է, մենք այս կարգով նրանց կդնենք վտանգի տակ՝ օրենքից դուրս աշխատելու: Ես կարծում եմ, որ սա ավելորդ պահանջ է, հատկապես, որ քաղօրն էլ այդպիսի պահանջներ չի ներկայցնում, երբ որ խոսքը գնում է 2 իրավաբանական անձանց միչեւ հարաբերությունների մասին: Դրանք նոտարական ձեւակերպումներին եւ այլնին են վերաբերում: Ես կառաջարկեի կամ այս կետը հանել, կամ հենց հիմա օրենքով սահմանվի, որ մենք իմանայինք, թե խոսքը ինչի՞ մասին է: Նաեւ պարզ կլիներ, որովհետեւ գործարարը մի օրենքը բացելուց հետո, գնար, ուրիշ օրենք փնտրեր, կառավարության որոշում փնտրեր, որ իմանար ինչի՞ մասին է խոսքը, այլ ամբողջական մի պատասխան ունենա: Ես կարծում եմ, որ այս առաջարկությունները այնքան էլ տեղը չի ԱԺ-ի լիագումար նիստը, որտեղ պետք է խոսել մանրամասնություններով՝ մասնագիտական, ուստի առաջարկությունները մենք արել ենք եւ՛ հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, եւ՛ գրավոր կներկայացնենք: Կարծում եմ, որ կառավարությունը ականջալուր կլինի, եւ ես կարծում եմ, որ ԱԺ-ն կգնահատի եւ կողմ կքվեարկի հարկային փաթեթին: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ, շնորհակալություն: Պրն Դալլաքյան, հիմա դուք չե՞ք զիջում Արամ Գասպարի Սարգսյանին: Փաստորեն, դուք չեք բավարարում ձեր գործընկերոջ խնդրանքը: Այսինքն, պրն Բաղդասարյանն էլ է ցանկանում ելույթ ունենալ: Ֆրակցիայի անունից է ցանկանում ելույթ ունենալ: Պրն Դալլաքյանը համ խմբակցության անունից, համ... Շատ լավ, խնդրեմ, պրն Դալլաքյան: Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ -Շնորհակալություն: Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի նախագահ, մենք խմբակցությունում ունենք որոշակի պայմանավորվածություն, եւ ըստ այդ պայմանավորվածությունների, ես պետք է ելույթ ունենամ եւ որպես պատգամավոր, եւ նաեւ խմբակցության անունից: Նախ, կարծում եմ, որ որեւէ նորություն ասած չեմ լինի, եթե ասեմ, որ քննարկվում է մի շատ կարեւորագույն փաստաթուղթ, եւ ԱԺ-ի վերաբերմունքը միանգամայն ադեկվատ է այդ կարեւորագույն նշանակություն ունեցող փաթեթի քննարկմանը: Իմ ելույթում ես կանդրադառնամ 2 խնդրի, ընդ որում, խմբակցության կողմից իմ ելույթը նվիրված կլինի հարցի քաղաքական եւ տնտեսագիտական կողմին, իսկ այս ելույթը նվիրված է հարցի իրավական եւ ընթացակարգային կողմերին: Նախ եւ առաջ, ես ուզում եմ իմ կողմից հարգված ԱԺ նախագահի ուշադրությունը հրավիրել մի քանի հանգամանքների վրա: Ես սենսացիոն հայտարարություն արած չեմ լինի, հարգելի գործընկերներ, եթե ասեմ, որ մենք այսօր հարկային փաթեթ չենք քննարկում: Մենք քննարկում ենք հարկերի հետ կապված մի քանի օրենքներ, եւ ես հիմա ձեզ կպարզաբանեմ, որ այդ օրենքները պետք է հատ-հատ դնել քվեարկության, այլ որ թե փաթեթի տեսքով: Հարգելի գործընկերներ, ես ձեզ եմ ներկայացնում ՀՀ Նախագահի կողմից այս նստաշրջանի հրավիրման հետ կապված հրամանագիրը, որտեղ նշված է՝ «գ.» կետում մի քանի օրենքների հետ կապված քննարկումներ: Այստեղ փաթեթի մասին որեւէ խնդիր չկա: Ես ուզում եմ նաեւ ձեզ ներկայացնել ԱԺ-ի կողմից ընդունված. «Մի շարք օրենքների նախագծերի քննարկման հատուկ կարգի մասին», եւ թվարկված են այդ օրենքները: Նաեւ ուզում եմ ձեզ ներկայացնել ԱԺ կանոնակարգի 47-րդ հոդվածի 2-րդ կետը. «Օրենսդրական նախաձեռնության իրավունքը իրականացվում է ԱԺ քննարկմանը, օրենքի նախագծի կամ նախագծերի փաթեթի առաջադրմամբ»: 3-րդ՝ «Օրենքի նախագծերի փաթեթը ներառում է. ա. առաջադրվող օրենքի նախագիծը, բ. օրենքի ընդունման առընչությամբ ընդունվելիք այլ օրենքների նախագծերը: Հիմա, ես ուզում եմ նաեւ ձեզ ներկայացնել ՀՀ-ի «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածը. «Պետական բյուջեի նախագծի կառուցվածքը եւ բովանդակությունը: Պետական բյուջեի նախագիծը ներառում է կառավարության բյուջետային ուղերձը: 2-րդ՝ կառավարության բյուջետային ուղերձը ներառում է՝ կառավարության զեկույցը բյուջետային տարվա սոցիալ տնտեսական զարգացման եւ հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական ուղղությունների մասին, իսկ անհրաժեշտության դեպքում նաեւ, այդ բյուջեի կատարումը ապահովող...» ընդգծում եմ, «...այդ բյուջեի կատարումը ապահովող օրենքների նախագծերը»: Այսինքն՝ եթե կառավարությունը ասի, որ մայր օրենքը, ինչպես նշված էր ԱԺ կանոնակարգի 47-րդ հոդվածում, ապա մենք կհակադարձենք, որ ՀՀ ԱԺ կանոնակարգի 79-րդ հոդվածում հստակ ամրագրված է, որ կառավարությունը երբ ԱԺ-ին ներկայացնում է բյուջեի նախագիծը, այդ փաթեթը ներկայացվելու է այդ նախագծի հետ միասին: Այսինքն՝ այսօր որ ներկայացվում է այսպես կոչված հարկային փաթեթը, այս փաթեթը նոյեմբերի 1-ին, երբ որ սկսվել են բյուջետային քննարկումները, հարգելի գործընկերներ, արդեն պետք է ձեզ բաժանված լիներ: Այ, դա է գրված ԱԺ կանոնակարգի 47-րդ հոդվածում, ՀՀ Սահմանադրության 76-րդ հոդվածում, ՀՀ ԱԺ կանոնակարգի 79-րդ հոդվածներում: Կարդում եմ 79 հոդվածի 2-րդ կետը. «Կառավարությունը բյուջեի նախագիծը...», իսկ մենք արդեն բյուջետային համակարգի մասին օրենքում ձեզ ներկայացրեցինք, թե ի՞նչ է նշանակում բյուջեի նախագիծ, հիմա մեջբերում եմ. «Կառավարությունը բյուջեի նախագիծը ԱԺ քննարկմանն է ներկայացնում...» ուշադիր լսեք, «...բյուջետային տարին սկսվելուց առնվազն 60 օր առաջ, եւ կարող է պահանջել...» եւ այլն, այսինքն՝ նոյեմբերի 1-ին: Հիմա, իմ նախորդ՝ խմբակցության կողմից ելույթի ընթացքում, եւ դրանից հետ, մեր խմբակցության հասցեին թույլ է տրվել խուլիգանական արտահայտություններ ֆինանսների նախարարի կողմից, եւ ես խոստանում եմ, որ այսօր նրա համար շատ հետաքրքիր օր է լինելու, եւ մենք ձեզ կներկայացնենք մեր դիրքորոշումները, կոնկրետ փաստեր, եւ դուք հնարավորություն կունենաք գնահատականներ տալ: Ընդ որում, ես անբարոյականություն եմ համարում երբ ԱԺ խմբակցության, որը քաղաքական մարմին է, նրա բացակայության ժամանակ՝ խմբակցության, արվում են հայտարարություններ, խուլիգանական հայտարարություններ: Ես լսել եմ սղագրությունը, եւ մեջբերումներ կանեմ: Այսինքն՝ այն անձնավորությունը, որը մեզ խորհուրդներ է տվել, որպեսզի մենք այդ խորհուրդները իրականացնենք, մենք այսօր իրեն լավ խորհուրդներ կտանք: Ընդ որում, ես ուղղակի ուզում եմ, որ ԱԺ նախագահին մեկ անգամ եւս հիշեցնեմ, որ այն փաթեթ կոչվածը, որը գոյություն չունի, դուք ընդամենը պետք է քննարկեք օրենքներ՝ հատ-հատ, մենք իրավունք ունեինք հատուկ կարգ ընդունել, եւ այդ հարցում ԱԺ նախագահը միանգամայն իրավացի է, հատուկ կարգ ենք ընտրել եւ այս կարգով ենք քննարկում, բայց, հիշեցնում եմ, եւ դիմում եմ հատկապես ԱԺ-ում ներկայացված բոլոր քաղաքական ուժերին, անհատ պատգամավորներին, «Ժողպատգամավոր» խմբին, փաթեթ կոչվածի մեջ ներառվածները, հարգելի պատգամավորներ, պետք է քվեարկվի հատ-հատ: Դա է պահանջվում ԱԺ կանոնակարգը: Հարցի, ինչպես ես նշեցի, քաղաքական եւ տնտեսագիտական կողմի մասին, ես կխոսեմ ֆրակցիայի անունից: Այսքանով ես, որպես պատգամավոր, ներկայացրեցի իմ դիտարկումները, եւ նորից ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ այս քննարկումների իրավական եւ ընթացակարգային կողմի վրա: Շնորհակալություն ուշադրության համար: Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն: Հարգելի պատգամավորներ, ես ուզում եմ տեղյակ պահել բոլորին, որ մենք ընդունել ենք հատուկ կարգ, քննարկումը կատարում ենք հատուկ կարգով՝ ԱԺ-ի կողմից ընդունված: Ես նաեւ ուզում եմ ասել, որ պրն Դալլաքյանը իր հիմնավորումների մեջ իրավացի է, եւ կառավարության ներկայացուցիչը իր եզրափակիչ ելույթում քվեարկության կարգի հետ կապված կասի իր նկատառումները: Իսկ մինչ այս պահը, ԱԺ բոլոր քննարկումները ընթանում են ԱԺ կանոնակարգի, Սահմանադրության տառին եւ ոգուն համապատասխան: Համաձա՞յն եք: Շնորհակալություն: Ընդմիջում: Ժամը 1200 ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԹՈՒՐ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԸ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հակոբ Հակոբյան։ Շատ լավ։ Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ պատգամավորներին գալ դահլիճ։ Հիշեցնում եմ, որ սկսում ենք խմբակցությունների ելույթները, պատգամավորների ելույթներն ավարտվեցին։ Ուզում եմ ասել ելույթների հերթականությունը՝ հնարավորություն տալով նաեւ մեր գործընկերներին մոտենալ նիստերի դահլիճ։ Ուրեմն, 1-ինը հարկային օրենքների նախագծերի առնչությամբ պետք է ելույթ ունենա «Միավորված աշխատանքային կուսակցության» ներկայացուցիչը, խմբակցության ղեկավար պրն Արսենյանը, այնուհետեւ ՀՀԴ-ի ղեկավար Լեւոն Մկրտչյանը, «Ազգային միաբանության» ներկայացուցիչ Գագիկ Կոստանդյանը, «Արդարություն» խմբակցության ներկայացուցիչ Վիկտոր Դալլաքյանը, «Ժողպատգամավոր» խմբի ներկայացուցիչ Հակոբ Հակոբյանը, «Հանրապետական կուսակցություն» խմբակցության ներկայացուցիչ Հերմինե Նաղդալյանը եւ «Օրինաց երկիր» խմբակցության ներկայացուցիչ Սամվել Բալասանյանը։ Ձայնը տրվում է, քանի որ պրն Արսենյանը դահլիճում չէ, ես ձայնը տալիս եմ ՀՀԴ-ի խմբակցության անունից խմբակցության ղեկավար Լեւոն Մկրտչյանին։ Խնդրեմ։ Լ.ՄԿՐՏՉՅԱՆ -ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ինչպես նշվեց, իսկապես, ներկայացվող հարկային փաթեթը բավականին կարեւոր է եւ իր մեջ ունի մի քանի որոշակի շերտեր։ Կարեւոր է քաղաքականության իմաստով, կոնկրետ տնտեսական գործառույթների իմաստով եւ, ըստ էության, նաեւ իր շարունակականության տրամաբանությամբ։ Այս իմաստով կուզեինք պաշտոնապես արտահայտել ֆրակցիայի տեսակետը՝ նաեւ անդրադառնալով նախորդ աշխատանքներին, որովհետեւ, ինչպես շատ պատգամավորներ այստեղ իրավացիորեն նշեցին, ամբողջական միասնություն է ներկայացվող բյուջեն եւ հարկային փոփոխությունների այս փաթեթը։ Ինչպես բազմիցս արդեն նշվել է հանրապետությունում, այս տարվա բյուջեն առանձնանում է իր երկու առանձնահատկություններով։ 1-ինը՝ որ սա սկիզբն է միջնաժամկետ բյուջետային քաղաքականության, եւ 1-ին անգամ պլանավորվում է մեր երկրի տնտեսական, քաղաքական զարգացումների առաջընթացի ամբողջ ուղեգիծը մի քանի տարիների համար, եւ 2-րդը՝ բյուջեում, ըստ էության, շեշտադրում է կատարվում ներքին ռեսուրսների վրա։ Այստեղ, բնականաբար, եկամուտների մասով առաջանում է շատ լուրջ հիմնախնդիր, որի լուծմանը պետք է ձեռնամուխ լինենք մենք բոլորս եւ հատկապես քաղաքական պատասխանատվություն ստանձնած կոալիցիայի անդամ կուսակցությունները։ Այս գիտակցումով է նաեւ, որ մենք բավականին լուրջ ու երկար ժամանակ փորձեցինք աշխատել եւ՛ բյուջեի ներկա նախագծի վրա, եւ՛, փաստորեն, ներկայացվող փաթեթի վրա։ Այն, որ փաթեթի առաջնային տարբերակը եւ ներկա տարբերակն իր մեջ ունի որոշակի որակական փոփոխություններ, անզեն աչքով կարելի է նայել։ Բավական է ծանոթանալ 1-ին տարբերակին, որով մենք սկսեցինք քննարկումները, եւ ներկա փաթեթին, որով մենք արդեն մտնում ենք 1-ին ընթերցման փուլ, եւ իսկապես կզգացվի, որ կատարված է որոշակի աշխատանք։ Մտահոգությունները որո՞նք էին։ Մի կողմից՝ մենք իսկապես գտնում ենք, որ մեր երկրում պետք է հարկային վարչարարությունը որոշակիորեն ուղղորդումներ ունենա իր քաղաքականության մեջ։ Այստեղ գալիս էր 2 կարեւոր հարց. 1.ստուգումների ընդհանուր բլոկ, 2.ուղղակի հարկման ձեւերի զարգացում։ Ինչքան երկիրը կայանա, ինչքան պետականությունն ուժեղանա, այնքան պետք է հստակորեն շարժում նկատվի անուղղակի հարկերից դեպի ուղղակի հարկերի շեշտադրումը։ Այս քաղաքական ուղղությունն իսկապես արդարացված է, այստեղ մեծ կարեւորություն ունի պետական մեքենայի պատրաստվածության աստիճանը։ Այս մասով էր, որ մենք լուրջ քննարկումներ ունեցանք շահութահարկի առաջարկվող փոփոխության կապակցությամբ։ Չենք ուզում համաձայնվել այն տեսակետների հետ, որ նմանատիպ փորձ չկա։ Ես հստակ կերպով, երեւի կառավարության ներկայացուցիչը նույնպես իր ելույթում կասի, կարող ենք բերել մի քանի այնպիսի երկրներ, որոնք ունեն այս փորձը, կիրառել են եւ ստացել որոշակի արդյունք՝ Ավստրիա, Լատինական Ամերիկայի երկրներ, Ֆրանսիա, որոնք որոշակիորեն անցել են այս փուլը եւ աստիճանաբար հիմք են ստեղծել պետական մեքենայի վարչական ավելի մտածված գործունեության համար։ Վերջապես մենք պետք է հասկանանք, որ չի կարելի ընդհանրապես շահութահարկի այս վիճակը, ինչ որ մեր երկրում կա, թողնել այսպիսին։ Չի՛ կարելի։ Մենք բոլորս գիտենք, որ տեղի են ունենում օֆշորային գործընթացները, գիտենք, թե ի՞նչ շրջանառության միջոցներ են պտտվում, ի՞նչ ձեւով է շրջանցվում օրենքը։ Ի՞նչ ենք ասում։ Ասում ենք մարդիկ թող ցույց տան այդ մեծ շրջանառության 5 %-ը։ Ի՞նչ սարսափելի բան կա այստեղ, թող 5% շահույթով աշխատեն։ Այստեղ, այս փաթեթի մեջ շահութահարկի որոշակի... մենք նաեւ ապագայում ենք աշխատելու այս ուղղությամբ, ներկայացնելու ենք նաեւ մի քանի այլ քայլեր։ Մենք խոսում ենք տեղական արտադրողի աջակցության մասին ընդհանրապես։ Այդ դեպքում ժամանակը չէ՞ արդյոք, տեղական այն արտադրանքները, որոնք ունեն որակ, որոնք միջազգայնորեն մրցունակ են, աստիճանաբար մենք փորձենք անցնել պրոտեկցիոնիզմի որոշակի դիրքեր՝ վերանայելով ակցիզային քաղաքականությունը որոշակի ապրանքատեսակների ուղղությամբ։ Այս ուղղություններով մենք, իսկապես, առաջիկայում փորձելու ենք նախաձեռնություններով հանդես գալ։ Նաեւ կուզենայինք այս մասով, իսկապես, գտնել, որ շահութահարկը մի քիչ մտահոգիչ է 2-րդ առումով, որի մասին արդեն մեր ընկեր պրն Մարուխյանն այստեղ ներկայացրեց։ Շահութահարկի այս սահմանագծի սահմանումն իսկապես հնարավոր է, որ փոքր եւ միջին բիզնեսի համար ստեղծի պրոբլեմներ։ Մենք ներկայացրել ենք մեր օրենքի փոփոխության նախագիծը, կառավարության հետ հիմա երկխոսության մեջ ենք, որովհետեւ նրանք եւս այստեղ ունեն մի հատ շատ կարեւոր հիմնահարց, այսինքն՝ ճանապարհ չբացել, որպեսզի անընդհատ նոր կազմակերպություններ գրանցելով մնան արտոնյալ դաշտի մեջ։ Այստեղ կա պարզեցված հարկի հետ կապված որոշակի գործողությունների հարց։ Այս իմաստով մենք դեռեւս կարող ենք եւ պետք է աշխատենք, բայց առաջիկայում, անմիջապես նոր նստաշրջանի ժամանակ պետք է փորձենք շահութահարկի այս քայլից հետո, որը պետք է կատարվի, գտնենք նաեւ միջոց կամ օրենսդրական նախաձեռնություն, որպեսզի կարողանանք ինչ-որ ձեւով պաշտպանել փոքր եւ միջին բիզնեսը։ Անարդարացի ենք համարում, որ ժամանակին, այո՛, ընդունվեց, որ օտար ինվեստորը կարող է որոշակի գումար ներմուծելով մտնել արտոնյալ հարկային դաշտ, իսկ տեղացի ինվեստորը, որը նույն քանակությամբ եւ նույն չափով ինվեստիցիա է անում տնտեսության մեջ, նա ինչո՞ւ պետք է ազատվի, պետք է հավասարության դաշտ բերվեն այս խնդիրները։ Այս ամենով հանդերձ, իսկապես, առաջարկվող փաթեթում, հատկապես ուղղակի հարկման քաղաքականության իմաստով գտնում ենք, որ դրական տեղաշարժ կա։ Այս իմաստով այս փաթեթը կարող է որոշակիորեն դրական հետեւանքներ ունենալ, որովհետեւ բոլոր միջազգային խորհրդատուները, մեր տնտեսությանը հետեւող միջազգային էքսպերտները զարմանում են շահութահարկի այն վիճակով, գանձման այն վիճակով, որն այսօր կա մեր հանրապետությունում։ Սա ուղղակի անբացատրելի են իրենք համարում։ Իսկապես, սրա բացատրությունը շատ հստակ է եւ բոլրս տեղյակ ենք։ 2-րդ պահը ստուգումների՝ օրենքի հետ կապված ամբողջ խնդիրն է։ Այստեղ բավականին լուրջ խոսակցություն ենք ունեցել։ Կառավարությունը քննարկեց մի քանի անգամ, պրն Մինասյանի մոտ եղել են մի քանի քննարկումներ, եւ մենք կարողացանք, իսկապես, մեր գործարարներին, բնակչությանը մտահոգող ապագայում որոշակի բարդություններ իր մեջ պարունակող մի քանի հարցադրումների դրական պատասխանը ստանալ, մասնավորապես դրամարկղային գործունեության ստուգման վերաբերյալ փաստը, որն անընդունելի էր մեզ համար, եւ նաեւ կրկնակի ստուգումները բազմակի ստուգումներով փոխարինելու փորձը։ Ոնց որ այս տեղերում մենք արդեն ունենք համաձայնություն, եւ սա եւս որոշակիորեն այն մտահոգությունները, որ նաեւ պառլամենտում արտահայտվեցին, փաստորեն, կփարատեն։ Ընդհանրապես, երբ մենք փորձում ենք խոսել այս փաթեթի մասին, երեւի ժամանակն է, որպեսզի, իբր կոալիցիայի անդամ կուսակցություն, մեր գործընկերների հետ խոսենք մեր հարկային ընդհանուր քաղաքականության ուղղվածության մասին, որովհետեւ միջնաժամկետ զարգացման մեր բյուջետային քաղաքականության ծրագրում այնպիսի խնդիրներ են դրված եկամուտների հավաքման մասով, որ սրանք պահանջում են, իսկապես, նոր մոտեցումներ։ Այս փաթեթն այս իմաստով՝ քաղաքականության իմաստով, ոչ միայն չի հակասում այս նոր զարգացումներին, այլ առաջին կարեւոր քայլերն է պարունակում իր մեջ։ Բոլոր մնացյալ հարցերը, որոնք այստեղ արտահայտեցին, իսկապես, մենք եւս մտահոգված ենք եւ կիսում ենք։ Ցանկալի կլիներ, որ նման փաթեթների քննարկումները սկսեր կառավարության եւ պառլամենտի միջեւ շատ ավելի երկար ժամանակաընթացքում, կառավարությունում փորձեին ֆրակցիաների տեսակետները ստանալ արդեն ամիսներ առաջ նախատեսվող բյուջետային գործընթացներից։ Այս պայմանավորվածություններն ունենք ֆինանսների նախարարության հետ։ Մենք, իսկապես, հույս ունենք, որ մեր ֆինանսների նախարարությունը կհիշի նաեւ, որ ինքն էկոնոմիկայի նախարարության ֆունկցիաներ ունի իր մեջ, եւ մենք կկարողանանք ոչ միայն կոնկրետ բյուջետային քաղաքականության վերաբերյալ խոսել, այլ խոսել նաեւ մեր երկրի առաջիկա տնտեսական զարգացման ուղղորդումների հետ։ Բայց ընդհանուր առմամբ մենք պետք է վստահենք կառավարությանը, որովհետեւ կառավարությունը բերել է բյուջե, բյուջեում դրել է շատ բարդ խնդիր իր առջեւ կատարվելիք եւ, եթե նա չունենա մեծամասնության աջակցությունը պառլամենտում, եթե կառավարությանն ամեն քայլին փորձեն տնտեսական տարբեր տիպի... տնտեսական քաղաքականությունն այնպիսին է, որ ոչ միշտ է հաճելի բոլորի համար՝ կան խավեր, կան շահեր, կան անհատներ։ Եթե մենք փորձենք անընդհատ տորպեդահարել ցանկացած քայլ, որը բերվելու է այստեղ եւ փորձվելու է ինչ-որ ձեւով լուծումներ գտնել այս զարգացումն ապահովելու համար, ապա մենք վնասելու ենք ընդհանրապես մեր հասարակությանը։ Այս նկատառումով հասկանալով հանդերձ բոլոր, ասենք, խնդիրները, հասկանալով հանդերձ այն ամեն պրոբլեմները, որ իր մեջ պարունակում է հարկային փաթեթի հետ աշխատել փորձող ցանկացած ուժ, այս ամենը հասկանալով հանդերձ՝ մենք կոչ ենք անում, իսկապես, կողմ քվեարկել այս փաթեթին, որովհետեւ մեր մտահոգություններն այստեղ արտահայտված են, մեր մտահոգությունները, հիմնականում մենք կարողացել ենք ստանալ դրանց պատասխանները, եւ մեր ֆրակցիան կողմ է քվեարկելու փաթեթին։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, այժմ ելույթի համար ձայնը տրվում է «Ազգային միաբանություն» պատգամավորական խմբակցության անունից Գագիկ Կոստանդյանին։ Գ.ԿՈՍՏԱՆԴՅԱՆ -Պրն նախագահ, դուք ճշմարիտ ասացիք, որ 2 տարի առաջ էլ նույնատիպ օրենք էր ներկայացված այստեղ, բայց ես կուզեմ ավելացնել, որ ոչ միայն 2 տարի առաջ, այլ նաեւ անցյալ տարի, դրանից առաջ, եւ ոչինչ չի մնում ասել, քան ճշմարտությունն արեւի ճառագայթներից էլ պայծառ է փայլում։ Եվ այս անգամ էլ ներկայացնելու ժամանակ կառավարությունը մեկ խնդիր ունի՝ ընդամենը որոշակի օրենքներով նպաստի 2004թ. բյուջեի կատարումը։ Եթե օպտիմալացումը չօգնեց, այսինքն՝ հազարավոր ուսուցիչներ դուրս մնացին, աշխատավարձի ավելցուկ ստեղծվեց եւ դարձյալ բյուջեին արդյունք չտվեց, հացի, սննդամթերքի գները թանկացան, դարձյալ օգուտ չտվեց, մնում էր միայն մեկ բան՝ օրենքներով ամրագրել եւ հարկային դաշտը մեծացնել, այդ ուղղությամբ նպաստել բյուջեի կատարմանը։ Բայց համոզված եղեք, որ դա էլ չի օգնելու։ Ուղղակի պետք է գողությունն ու թալանը պակասեցնել։ Հարկային բեռի ավելացումը երբեք չի նպաստում բյուջեի կատարմանը։ Դա հետեւանք է նրան, որ որոշակի տնտեսավարող սուբյեկտներ հայտնվում են կամ կոռուպցիայի դաշտում, կամ ստվեր են գցում։ Այսինքն՝ չկարողանալով աշխատել այդ հարկային քաղաքականության պայմաններում, բնականաբար, կամ պետք է համաձայնության գան Հարկային տեսչության հետ, այսինքն՝ ես տալիս եմ այսքան, դուք ինձ մի գրանցեք, կամ պետք է աշխատեն ստվերում, որովհետեւ, իրոք, այսօր ովքեր մոտ են կանգնած արտադրությանը, կարող են պատկերացնել եւ պատկերացնում են, որ հնարավոր չի նման հարկային դաշտում ուղղակի աշխատել, ուղղակի վերարտադրություն սկսել, էլ չեմ ասում ընդլայնված վերարտադրության մասին։ Կուզեի, որ այստեղ զեկուցողը թվական տվյալներ բերեր՝ 2002թ., 2003թ. քանի՞ տնտեսավարող սուբյեկտներ դադարեցրել են իրենց աշխատանքները կամ սնանկացել են, եւ քանի՞ տասնյակ հազարավոր աշխատատեղեր են փակվել, դրանից հետո նոր կարելի էր ասել, թե հարկային դաշտի բեռի ծանրացման պայմաններում տնտեսությունն աճո՞ւմ է, թե՞ նվազում է։ Բոլոր օրենքներում եւ՛ տույժերի, տուգանքների մասին է խոսք լինում, այսինքն՝ պարտավորությունների մասին, եւ՛ իրավունքների, բայց այս օրենքում մենակ խոսվում է պարտավորությունների մասին, այսինքն՝ տույժ-տուգանքն ինչքա՞ն պետք է վճարել, ի՞նչ սանկցիաներ պետք է կիրառվի այս կամ այն խախտման դեպքում։ Նույնիսկ տույժ ու տուգանքներն իրատեսակեն պետք է լինեն։ Այսպես, օրինակ՝ երեկ հարց ենք տալիս, ասում ենք, թե առեւտրի մասին տեղեկություններ չհայտնելու դեպքում 500 հազար դրամ պետք է վճարի, ասենք, կազմակերպությունը, դուք դա վերագրում եք մենակ տոնավաճառների՞ն։ Ո՛չ, հայերեն մենք որոշ չափով գիտենք, դա մենակ տոնավաճառներին չի վերաբերում, եւ 500 հազար դրամ։ Դուք պատկերացնո՞ւմ եք, 2, ասենք, կրպակ ունեցող անձնավորություն, որ ամիսը 10-15 հազար դրամ ընդամենը եկամուտ ունի, 500 հազար դրամ որտեղի՞ց պետք է վճարի։ Կամ տույժ ու տուգանք 1 ամիս չվճարելու դեպքում, կրկնակի պետք է վճարի՝ 15 հազար անգամ, 30 հազար անգամ, այդ որտեղի՞ց է այդ գումարները։ Այդ գումարները միայն իշխանական թեւի ներկայացուցիչներն ունեն, հասարակ տնտեսավարողները նման գումարներ հետ խաղ չեն անում։ Կամ, երբ դուք դրել եք հարցն ամենամյա ստուգումների։ Եթե այսօր կոռուպցիայի դեմ ենք պայքարում, թե նախկինում 2 անգամ հարկային տեսուչին կարող էր տեսնել տնտեսավարող սուբյեկտը, այս անգամ արդեն 12 անգամ, եւ 12 անգամ կոռուպցիայի դաշտը մեծացնում եք։ Օրենքը ներկայացնելով ասում եք՝ ի նպաստ է տնտեսավարող սուբյեկտներին։ Ո՞րն է ի նպաստ։ Ասում եք՝ ավելացված արժեքի հարկը կարող է հետ ստանալ։ Է, նախկին օրենքով էլ էր հետ ստանում, բայց ով հետ էր ստանում, հայտնվում էր դատախազությունում։ Ասում եք՝ էլեկտրոնային փոստ, իսկ ո՞վ էր արգելել այս անգամ էլ փոստով հաշվետվություններն ուղարկեին։ Օրենքը չէր արգելում, կարող էիր ուղարկել, բայց արդյունքում ի՞նչ կլիներ, ինչքան հարկային տեսուչ կար, հաջորդ օրը կհայտնվեին ձեր տնտեսավարող օբյեկտում։ Շահույթի մասով 1% եք ավելացնում։ Ոչինչ, 1 %-ն այնքան էլ մեծ ցավ չէ, կարծես, ողորմություն եք տալիս։ Եթե նոր տեխնիկա ներդնեք, կես տոկոս կարող եք վճարել, նոր տեխնիկա ներդնենք։ Այս հագեցված շուկայում ինչպե՞ս կարող եք աշխատել։ Շուկա ունե՞նք։ Այն դեպքում, որ ապրանքը դուրս տանելու համար ինքնարժեքն այնքան բարձր է ստացվում, որ ոչ մի երկրի արտադրանքի հետ չես կարող մրցակցել։ Եթե զրոյական դրույքաչափերին չնայեինք, ինչ-որ տեղ կարելի էր ենթադրել, որովհետեւ այնքան գեղեցիկ էր բացատրում երիտասարդ փոխնախարարը, որ կարելի էր համարել օրենքն, իրոք, ի նպաստ ժողովրդին է, ի նպաստ տնտեսավարողին է, բայց նայեք ցուցակները՝ բենզինի համար հարկվում է, իսկ ավիոբենզինի համար՝ ոչ։ Եվ պարզվում է... հլա մի հատ հաշվարկ արեք՝ ինչքան ավիոբենզին է մտել Հայաստան եւ ինչքան բենզին է մտել։ Բանից պարզվում է, մեր մեքենաներն ավիոբենզինով ենք աշխատեցնում, վրաներս խաբար չկա։ Չե՞ք հասկանում, ինչ է։ Ի՞նչ է, կինո «Նաիրի»-ի կողքին էլի պետք է նոր տնե՞ր կառուցեն։ Հերի՛ք է կառուցածը, դրանով թող յոլա գնան։ Կամ զրոյական դրույքաչափերի մասին եք խոսում։ Հանրապետության թեթեւ արդյունաբերության զգալի մասը բամբակի վրա է հենված։ Բամբակի վրա դրույքաչափ եք կիրառում, իսկ կաշվի արտադրությունը, որ Հայաստանում գործում է՝ կան բազմաթիվ արտադրամասեր, կաշվի արտադրության մեծ գործարան կա, դրա վրա զրոյական դրույքաչափ։ Ուրեմն, ինչ-որ մեկին պետք է, որ այդ կաշին բերի Հայաստան։ Ցավը գիտե՞ք ինչումն է։ Այստեղ ասելու ենք, խոսելու ենք, բայց նորից այս օրենքն էլ է անցնելու, որոշ պատգամավորների համոզելով, որոշ պատգամավորների ճնշելով էլի շրխկալով կնոպկաները հուփ են տալու, օրենքն անցկացնեն։ «Ազգային միաբանություն» խմբակցությունը գիտակցում է, որ այս օրենքը հակաժողովրդական է եւ միտում ունի տնտեսությունը քայքայելու։ Հասկանում ենք, որ այս օրենքը պայմանավորված է նրանով, որպեսզի փուչիկի վրա կառուցված դաշինքի իշխանությունը փոքր-ինչ երկարաձգի կյանքը։ Այդ իսկ պատճառով «Ազգային միաբանությունը» չի մասնակցի այս հարցի քվեարկությանը։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հաջորդ ելույթի համար «Ժողովրդական պատգամավոր» խմբի անունից՝ Հակոբ Հակոբյան։ Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ (034) -Հարգելի պատգամավորներ, քննարկելով փաթեթը՝ ի սկբանե ունենք խնդիր լուծելու 2 հարց։ Լուծելու հարցը՝ 2004թ. բյուջեի հետ կապված բյուջեի ապահովագրում, որպեսզի կարողանանք կատարել բյուջեի մուտքային մասը։ Սա մեկ։ Եվ 2-րդ՝ բնականաբար, լուծելու վաղվա օրվա խնդիրը, տնտեսության վաղվա զարգացման սկզբունքները։ Ես կարծում եմ, ցանկացած քննարկում մենք պետք է ունենանք 2 հարց. 1.Ի՞նչ ենք ուզում այսօր, 2.Վաղվա համար ի՞նչ ենք հիմնավորում, ինչպիսի հիմքեր ենք գցում վաղվա տնտեսությունը զարգացնելու համար։ Մի կողմից՝ ցանկացած պետություն, ինչպես եւ ՀՀ-ն, ունի նպատակ՝ կապված իր քաղաքացիների հետ, հարաբերությունները ճիշտ պահելու, այսինքն՝ թոշակառուին ապահովելու համապատասխան թոշակով, մանկավարժին ապահովելու համապատասխան աշխատավարձով, պետական ծախսերի մասին հոգալու, կրթական եւ այլ համակարգերում բարեփոխումներ ապահովելու եւ քաղաքացուն արժանավայել պահելու։ Այս նպատակին հասնելու համար հստակ հարկավոր է, որ պետությունը կարողանա հավաքել հարկեր։ Պետությունը պետք է կարողանա իր ժողովրդի, իր հարկատուների միջոցով ստեղծել հավելյալ արտադրանք՝ իր նպատակին հասնելու համար։ 2-րդ կողմից՝ հարկատուի հետ ունեցած վերաբերմունքը, բնական է, հարկ հավաքելը մեկ խնդիր, եւ 2-րդը՝ օգնել հարկատուին, որպեսզի նա կարողանա ապահովել վաղվա առավել հարկը՝ նորից հասարակական հավելյալ արտադրանք ստեղծելու համար։ Ես ուզում եմ մեկ օրինակ բերել։ Թվում էր, թե բարեփոխումները կրթական բնագավառում շատ պարզ էր խնդիրը եւ, թվում էր, թե պետությունը եւ մանկավարժները մի տեսակ պայմանավորվածություն են ձեռք բերում երկկողմանի զիջելու հետեւյալ սկզբունքները։ Մանկավարժներն ավելացնում են աշակերտների քանակը դասարանում, եւ դրույքաչափն են ավելացնում, այսինքն՝ ավելացվող աշխատավարձի մի մասը կավելանա դրա հաշվին, մյուս մասը կավելացներ պետությունը։ Տեսեք ինչքան դժգոհություններ առաջացավ։ Միգուցե ինչ-որ մի անզգույշ բան կատարվեց, եղան դժգոհություններ։ Եվ մինչեւ հիմա քննարկվում է այդ հարցը, կարծում եմ, դեռ էլի կշարունակվի քննարկվել։ Այնպես որ, եթե այս հանգամանքը մենք տեղափոխենք հարկային դաշտ, դեպի տնտեսական քաղաքականություն, ապա նույն սկզբունքով կլինեն դժգոհություններ։ Դժգոհությունների առիթը պետության ֆունկցիաներից մեկն է՝ հարկ հավաքելը՝ իր կարիքները լուծելու համար։ Դժգոհության մյուս սկզբունքը հարկատուի հետ ունեցած վերաբերմունքն է։ Այ, խոսվեց արտասահմանյան ներդրողների մասին։ Իսկապես, աբսուրդ է դա։ Ուրիշներն իրավունք ունեն մեր երկրում ներդրում անելու, հարկերից ազատվելու, մեր ներդրողներն այդ իրավունքներից չեն ազատվում։ Սկզբունքը, նորից ու նորից մենք պետք է հասկանանք, ո՞ր պետությունն է հարուստ եւ ո՞վ է կառուցում պետությունը։ Եթե քաղաքացին է կառուցում պետությունը, այդ դեպքում քաղաքացին պետք է հարուստ լինի, որպեսզի մենք ունենանք հարուստ պետություն։ Եթե պետությունն է կառուցելու քաղաքացուն, ստեղծելու քաղաքացուն, այդ դեպքում մեր պետության ֆունկցիաները այսօրվա մեր Սահմանադրությամբ, մեր գործող օրենքներով բավարար չեն դրա համար։ Ահա, այս հարցերի շուրջն է, որ ամեն անգամ մեր բյուջեն քննարկելուց չենք կարողանում հստակ պատասխան տալ, թե ո՞րն է ճիշտ այսօր՝ հարկ հավաքե՞լը, թե՞ թողնել ժողովրդի մոտ հարկը, թե՞ թողնել հարկատուի մոտ հարկը։ Չես հավաքում, չես կարողանում քո պետական ֆունկցիաներով խնդիրներ լուծել՝ սոցիալական, քաղաքական, չգիտեմ, կրթություն եւ այլն, հավաքում ես, հարկատուին սեղմում ես եւ հարկատուն չի կարողանում իր վերարտադրությունը ճիշտ կազմակերպել։ Ինչեւիցե։ «Ժողպատգամավոր» խմբում քննարկվել են, իհարկե, բոլոր օրենքները, քննարկվել է նաեւ կառավարության հետ, քննարկվել է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, այնպես որ, ես կարծում եմ, ստուգումների մասին փոփոխությունները չեն լինի։ Ես կարծում եմ, որ դեռեւս քննարկվում է եւ, կարծում եմ, որ կլինի որոշակի արդյունք՝ կապված շահութահարկի, այսպես, համախառն արտադրանքից 1 %-ի գանձման հետ։ Այստեղ, իհարկե, պրոբլեմը լուրջ է, իհարկե, հստակ կա մեկ խնդիր՝ ումի՞ց վերցնել փողը, նրանից, ով ունի՞, թե՞ նրանից, ով չունի։ Բայց փող վերցնելու ֆունկցիան մնալու է։ Եթե մենք կարողանանք վերցնել փողը, եկամուտը, հարկը վերցնել այն հարկատուից, ով, իրոք, հարկ է վճարում եւ, իրոք, ստեղծել է այդ եկամուտը կամ այդ շահույթը, սա ճիշտն է։ Բայց ես հստակ համոզված եմ, որ մենք այս օրենքի նախագիծն ընդունելով, չենք կարողանա ապահովել այն պարզությունը, որը հարկավոր է եւ՛ հարկատուին, եւ՛ ժողովրդին։ Մենք չենք կարողանա տարանջատել հարկ վճարողից, որ վերցրեցինք այդ 0,5 %-ը կամ 1 %-ը, դա ճի՞շտ էր, թե՞ ոչ, նա ունե՞ր այդ գումարը տալու որպես հարկատեսակ, թե՞ չուներ։ Ահա, այս պրոբլեմը կա։ Իհարկե, ես կարծում եմ, որ ցանկացած մուտքերի, ցանկացած հարկային օրենքի քննարկման ժամանակ հստակ պետք է մենք կարողանանք լուծել այդ խնդիրը, որի պատճառն, այսպես ասած, կոռուպցիան է, որի, այսպես, հիմքում կա «կոռուպցիա» ասածը։ Կոռուպցիան հարկ չվճարողի խնդիրն է, մարդ, որը հարկ չի վճարում եւ այդ հարկն օգտագործում է այլ նպատակների համար։ Մենք պետք է կարողանանք դրա դեմ պայքարել միայն ու միայն օրենքներով, միայն ու միայն ժամանակի ու տնտեսության հարաբերությունների փոփոխություններով։ Մեր հարկային օրենքներն այսօր այնքան շատ են, այսպես, քայլերը, գործողությունները հարկատուի համար այնքան շատ են, որ ցանկացած տեղ կարող է սխալվել եւ՛ հարկատուն, եւ՛ հարկ վերցնողը։ Դա կլինի շփոթմունք, թե կլինի դիտմամբ գործողություն, միեւնույն է։ Դրա համար, ես կարծում եմ, ճիշտ կլինի, որպեսզի մենք կարողանանք, կառավարությունը կարողանա ներկայացնել օրենքի նախագծերն ավելի պարզեցված տեսքով, որպեսզի մարդկանց չծանրաբեռնենք այլ ելեւէջներով կատարվող գործողությունների վրա։ Ես կուզենայի անդրադառնալ հարկատու-պետություն վերաբերմունքին եւ հարկառու ու օրենք վերաբերմունքին։ Իհարկե, հարկատուն նրա համար է, որ հարկ տա, իհարկե, հարկատուն նրա համար է, որ կարողանա ավելացնել շրջանառությունը հավելյալ արտադրանք ստեղծելու համար, բայց չմոռանանք, որ պետությունն էլ նրա համար է, որպեսզի կարողանա օգնել։ Օրինակ՝ մեր համար խորթ է այսօր մասնավոր սեփականության աջակցությունը պետության, կառավարության կողմից։ Մենք դա խորթ ենք ընդունում, խորթ ենք ընդունում մասնավորեցումը։ Այ, նստածներս գիտենք, անցած տարիներին մենք քննարկել ենք էներգետիկ համակարգում տասնյակ, միլիարդավոր դոտացիաներ տալու համակարգին, որպեսզի համակարգը կարողանա աշխատել։ Բայց այսօր մենք էներգետիկան մասնավորեցնելով կարողանում ենք հարկեր վերցնել, բայց դեռեւս մեր հոգում կա, որ մենք էներգետիկան մասնավորեցրել ենք։ Հիմա ինչպե՞ս պետք է անեինք՝ մասնավորեցնեի՞նք, հարկ վերցնեի՞նք, թե՞ թողնեինք պետական դոտացիա տաինք՝ 19 մլրդ, 20 մլրդ կամ 18 մլրդ։ Ես կարծում եմ, որ մասնավորեցումն այն երեւույ թներից մեկն է, որը մենք չկարողացանք ճիշտ կողմնորոշվել ԱԺ-ում վերջին 2002-ի հաշվետվությունը հաստետլու ժամանակ, հստակ խնդիրը մենք չլուծեցինք։ Մենք չհաստատեցինք մասնավորեցումը, որը հարկային պարտավորությունների հետ կապված խնդիր է։ Չհաստատելուց հետո ոչ մեկը չառաջարկեց նոր ծրագիր կամ մասնավորեցման սկզբունքները փոխելու խնդիրը։ Ինչեւիցե։ «Ժողպատգամավոր» խումբը քննարկում է, եւ 1-ից 2-րդ ընթերցումների ժամանակահատվածում մեր ներկայացրած առաջարկներն ընդունելու դեպքում, այսպես, քննարկումների արդյունքում մենք կկողմնորոշենք մեր քննարկման կերպարը։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ «Արդարություն» խմբակցության անունից ձայնը տրվում է Վիկտոր Դալլաքյանին։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ հարգարժան նախագահ, ես նախ՝ ուզում եմ արձանագրել այն դրական արձագանքը, որը եղավ պրն Արթուր Բաղդասարյանի կողմից՝ կապված ԱԺ կանոնակարգի հետ, որ, այո՛, պետք է հատ-հատ նախագծերը դրվեն քվեարկության։ Սա մեկ։ 2. Մեր խմբակցության ելույթը կառուցված է հարցի քաղաքական, տնտեսագիտական եւ բարոյական ասպեկտները նկատի ունենալով։ Շատ բնական եւ տրամաբանական է, որ հենց պառլամենտում են արտահայտվում տարբեր տեսակետներ, տարբեր կարծիքներ, եւ քննարկումներն ընթանում են բնական հունով։ Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի քանի հանգամանքների վրա։ Ուրեմն, աշխարհում դուք չեք գտնի որեւէ երկիր, որտեղ ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարարությունները լինեն միասին։ Սա հակատրամաբանական է։ Ուրեմն, կա տնտեսության զարգացման հետ կապված նախարարություն եւ ֆինանսների նախարարություն։ Եվ այս կոնտեքստում հատկանշական է, որ այս փաթեթը, այսպես կոչված, ներկայացվում է հենց ֆինանսների նախարարության կողմից։ Այստեղ որոշակի տրամաբանություն կա, ես սա բացասական իմաստով եմ ասում։ Ուրեմն, հաջորդը։ Ըստ էության, հարկային բեռը, եւ իմ գործընկերների մի մասին, հիմնականում ընկնում է մանր եւ միջին բիզնեսի վրա։ Ո՞րն է պատճառը։ Պատճառն այն է, որ տնտեսական աճի մասին խոսակցությունները բլեֆ են։ Բյուջեի նախագծի մեր ելույթում մենք նշել էինք, որ նախատեսվում է անուղղակի հարկերի եկամտային մասի 70 %-ն անուղղակի հարկերն են, այսինքն՝ ավելացված արժեքի հարկ եւ ակցիզային հարկ։ Սա ցույց է տալիս, որ երկրում զարգացում գոյություն չունի։ Ա՛յ, սրա մասին է խոսքը։ Դրա համար էլ պետք է մեծացնել հարկային բեռը։ Այդ բեռը հիմնականում պետք է ընկնի, ինչպես պրն Կոստանդյանը պատկերավոր ասեց, փաստորեն, կրպակատերերի, այսինքն՝ այն մարդկանց վրա, որոնք հազիվ իրենց գոյությունը պահպանում են։ Այդ տեսանկյունից ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել նաեւ հետեւյալ հանգամանքի վրա։ Պրն Թաթուլ Մանասերյանը շատ հանմանանորեն խոսեց, ուրեմն, հարցի տնտեսագիտական մի շարք ասպեկտների մասին։ Ես ձեր ուշադրությունը կհրավիրեմ այլ խնդիրների վրա։ Ընդ որում, մենք այն կարծիքին ենք, որ ընդհանրապես ԱԺ-ում քննարկումների ընթացքում, ես որեւէ մեկին նորություն չեմ ուզում ասել, պետք է լինի հարգալից վերաբերմունք միմյանց նկատմամբ, հատկապես կառավարության եւ ԱԺ պատգամավորների միջեւ, որը, ցավոք սրտի, մենք չենք նկատում։ Ես որեւէ մեկին խորհուրդ չէի տա «Արդարություն» խմբակցության կամ կոնկրետ ինձ հետ խոսել այլ կերպ։ Նման փորձեր եղել են։ Ասենք, խունտան փորձել է, որ Վանաձորում թույլ չտա, որ ես դառնամ պատգամավոր։ Բայց Վանաձորի ազգաբնակչությունը ջախջախել է խունտային, որի համար ես նրանց շնորհակալ եմ։ Հիմա ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հետեւյալ հարցերի վրա հրավիրել։ Այո՛, մենք սա համարում ենք հարկային տեռոր, որն ուղղված է հենց միջին եւ մանր բիզնեսի նկատմամբ։ Ընդ որում, շատ կարեւոր խնդիր կա։ ՀՀ-ն պետք է ունենա հարկային օրենսգիրք, ոչ թե ամիսը մեկ բերեն այստեղ օրենքներ ներկայացնեն, տարվա վերջին հարկային տեռոր իրականացնեն։ Հարկային օրենսգիրք պետք է ունենա, ոնց որ Ռուսաստանն ունի, ոնց որ այլ երկրներն ունեն, որպեսզի տնտեսավարող սուբյեկտներն իմանան, այսպես կոչված, խաղի կանոնները։ Հաջորդը, որի վրա ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել։ Ուրեմն, նշված է, որ 35 մլրդ պետք է, փաստորեն, հարկային մուտքերն ավելանան։ Ընդ որում, այս, այսպես կոչված, փաթեթի նպատակներից մեկն էլ հենց այդ է։ Ես ուզում եմ մեջբերել «4-րդ իշխանություն» թեթրում նոյեմբերի 7-ին, 2003թ., ֆինանսների նախարար ի արտահայտությունը։ Մեջբերում եմ եւ ներողություն եմ խնդրում նրա լեզվական թերությունների համար, եւ կմեկնաբանեմ սա։ Մեջբերում. «35 մլրդ միայն հարկեր եմ ավելացնում։ Հհիմա դու...», ե՛մ, հարկեր ե՛մ ավելացնում, «...Հիմա դու հարկայինին ու մաքսայինին հարցրա...», հարցրա՛, ինձ խորհուրդներ է տալիս, «...տես ի՞նչ վիճակում են։ Այնքան, որ ճար չունենան իրենց ծանոթներին չվեկալեն...», չվեկալե՛ն, կարդում եմ. «...գոնե մի 5-ին պիտի բերեն դաշտ։ Մեկ-մեկ էին բերում, հիմա թող 5-ին բերեն», մեջբերման ավարտը։ Այսինքն՝ ֆինանսների նախարարը խոստովանում ա, որ կոռուպցիան հենց այդ մարմիններում ա։ Ի՞նչ պայմաններով չեն բերել, ո՞ւմ չեն բերել, ես քիչ հետո դրա մասին էլ կխոսեմ։ Ես տիկին Հակոբյանին ուղղակի խնդրում եմ, Հրանուշ Հակոբյանին, որ լեզվական դասընթացներ կազմակերպի։ Հիմա ես կարդում եմ «Առավոտ» թերթի, 5-ը դեկտեմբերի, որպեսզի դուք իմանաք, թե ովքե՞ր են ղեկավարում այս երկիրը։ Մեջբերում եմ՝ «Ջիպ»-ի պատմության հետ կապված, «Դուք հասարակական կարծիք ապահովեք, ես նաղդ մայկա, տրուսիկով գործի գնացող եմ», մեջբերման ավարտը։ Սա՛ է ձեր ֆինանսների նախարարը։ Հիմա անցնում ենք հարցի մնացած կողմերին։ Հարգելի գործընկերներ, մենք կարծում ենք, որ երկրում պետք է իրականացվի հարկային կշռադատված քաղաքականություն, ոչ թե հարկային տեռոր։ Տնտեսությունը պետք է զարգանա եւ այդ զարգացման պարագայում պետք է իրականացվեն սոցիալական լուրջ խնդիրներ։ Այն է՝ հենց տնտեսության զարգացման պարագայում լուծվի աշխատավարձերի բարձրացման, թոշակների բարձրացման, նպաստների բարձրացման եւ սոցիալական այլ խնդիրներ, այդ թվում՝ նաեւ առողջապահության, կրթության հետ կապված խնդիրներ։ Այ, սա՛ է մեր մոտեցումը։ Հիմա խոսում ենք կոռուպցիայի մասին։ Ուրեմն, ես ուզում եմ ձեզ մի օրինակ բերել, եւ այստեղ մենք բոլորս պետք է ազնիվ լինենք։ Ուրեմն, հարկային տեռորից շնաձկները չեն տուժում, այն փոքրիկ ձկնիկներն են տուժում։ Այ, սա՛ է ամենակարեւորը։ Եվ 2-րդը՝ եթե երկրում պաշտպանության նախարարը հայտարարում է, որ ինքը բենզինով չի զբաղվում, այլ ընդամենը թույլ չի տալիս, որ զբաղվողների վրա նալոկ դնեն, «Առավոտ» թերթին տված հարցազրույցն եմ ասում։ ի՞նչ պայմաններով թույլ չի տալիս, ո՞ւմ չի թույլ տալիս, ո՞նց չի թույլ տալիս, նման լիազորություններ ունի՞, թե՞ ոչ։ Հիմա ստեղ կոռուպցիայի մասին հեքիաթնե՞ր են պատմում մեզ, ո՞վ է պատմում այդ հեքիաթները։ Նրանք, ովքեր թաթախված են կոռուպցիայի մեջ, նրանք պետք է պայքարեն կոռուպցիայի դե՞մ։ Սա ուղղակի ծիծաղելի է, զավեշտ է սա։ Մենք կանդրադառնանք նաեւ հարկային փաթեթին եւ հնարավորություն կունենանք մեր տեսակետներն այդ հարցի վերաբերյալ արտահայտելու։ Ուրեմն, հիվանդ է երկիրը, հարգելի գործընկերներ, ցավոք սրտի, եւ հիվանդ հասարակության մեջ առողջ որեւէ բան չի կարող լինել։ Մենք ապրում ենք ծուռ հայելիների թագավորությունում։ Այժմ մի քանի խոսք հարկային փաթեթի, ուրեմն, որոշ դրույթների մասին։ Ուրեմն, հարց ու պատասխանի ընթացքում ես անդրադարձա որոշակի հարցադրումների։ Հիմա հակիրճ ուզում եմ 1 րոպեի ընթացքում դա ներկայացնել։ Ես նորից եմ կրկնում, պետք է հանել «Շահութահարկի մասին» օրենքի հոդված 6-ը. «Հայաստանը աշխարհի միակ երկիրն է, որտեղ տնտեսավարող սուբյեկտը շահույթ չի ստանում, բայց շահութահարկ է տալիս», սա ուղղակի նոնսենս է։ Սա մեկ։ 2.Մենք առաջարկում ենք, որպեսզի լիցենզավորման օրենքի հետ կապված, երբ 15-օրյա ժամկետը լրանում է եւ համապատասխան կառույցը լիցենզիայի համապատասխան փաստաթուղթ չի տալիս, համարվում է գրանցված։ Հաջորդը։ Մենք առաջարկում ենք, այսպես կոչված, վերստուգումների անվան տակ ստուգումներ չանցկացնել, այսինքն՝ տնտեսավարող սուբյեկտներին տեռորի չենթարկել։ Ուրեմն, սրանք կոնկրետ առաջարկություններ են։ Ուրեմն, մենք՝ «Արդարություն» խմբակցությունը, այսպես կոչված, փաթեթին դեմ է եւ մենք դեմ ենք քվեարկելու այս փաթեթին։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է Սամվել Բալասանյանին։ Թաթուլ Մանասերյան։ Ներողություն, պրն Բալասանյան, Թաթուլ Մանասերյանի խոսափողը միացրեք։ Թ.ՄԱՆԱՍԵՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Քանի որ իմ անունը հնչեց, եւ այդ ելույթին, ֆինանսների նախարարի ելույթին ես եւս ներկա չեմ եղել, հարկ եմ համարում արձագանքել այն մասով, որ ինձ էր վերաբերում։ Պրն Վարդան Խաչատրյանը քաղաքական կարճատեսություն է որակել իմ կողմից բարձրացված հարցը ԼՂ-ի վարկի վերաբերյալ։ Ես կրկնում եմ, ես առաջարկել եմ «վարկ» հասկացությունը, «տնտեսագիտական» հասկացությունը հիմնավորել եւ առաջարկել եմ ներկայացնել ծրագիր։ Հիմա այդ առաջարկը ես պնդում եմ, ես պահանջում եմ եւ կոչ եմ անում իմ գործընկերներին՝ առանց նման ծրագրի չհաստատել նման բյուջե։ Եթե քաղաքական կարճատեսություն է որակում նման հարցադրումը՝ բարյացկամորեն օրենսդրի կողմից ներկայացված, ես քաղաքական կարճատեսություն կորակեի նրա անբարտավան կեցվածքը, նման որակումներով մեր բացակայությամբ հանդես գալը։ Առավել մեծ քաղաքական կարճատեսություն եմ համարում ոչ լեգիտիմ իշխանությունների կողմից, ոչ լեգիտիմ նախագահի կողմից տնտեսագիտական տարրական կրթություն չունեցողին, անպատասխանատու նման անձին պատասխանատու պոստ վստահելը, եւ քաղաքական ավելի լուրջ կարճատեսություն եմ համարում սեփական քաղաքական վախճանը չգիտակցելը։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Խնդրեմ։ Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ -Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, այսօր ՀՀ կառավարության կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ԱԺ է ներկայացված հարկային քաղաքականություն կարգավորող փաթեթ, որտեղ դրանց թիվը կազում են 11-ը։ Ուրեմն, այս փաթեթը մինչեւ այսօր ձեզ ներկայացնելը, մանրակրկիտ քննարկվել է կոալիցիա կազմող քաղաքական ուժերի կողմից եւ նաեւ ֆինանսավարկային, բյուջետային հանձնաժողովում։ Մենք մեր առաջարկությունները կատարել ենք, եւ այսօր նորից մեր դիրքորոշումը ես արտահայտեմ առանձին նախաձեռնության հոդվածներով, հստակեցնենք այն, ինչ ուզում ենք ասել։ Մենք կարեւորում ենք այս փոփոխությունների ու լրացումների դերն ու նշանակությունը հարկային քաղաքականության մեջ։ Ինչպես աշխարհի բոլոր երկրներում, այնպես էլ ՀՀ հարկային ճիշտ քաղաքականություն է հանդիսանում տնտեսության զարգացման խթանը։ Ճիշտ հարկային քաղաքականությունը հիմք է հանդիսանում հայրենական արտադրանքի արտահանման ծավալների մեծացման, ներդրումների ներգրավման, փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության զարգացման եւ ստվերային տնտեսության ծավալների փոքրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, «Օրինաց երկիր» խմբակցությունը դրական է վերաբերվում գործող օրենքներում կառավարության կողմից առաջարկվող փոփոխություններին եւ լրացումներին, նախագծերի փաթեթին, սակայն օրենքի նախագծում կան այնպիսի հոդվածներ եւ դրույթներ, որոնք անընդունելի են մեզ համար՝ դուրս գալով մեր կուսակցության որդեգրած սկզբունքներից։ Ստորեեւ ներկայացնում եմ մեր դիրքորոշումը յուրաքանչյուր օրենքի նախագծի առնչությամբ։ «Հարկերի մասին եւ ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի առնչությամբ մենք համամիտ ենք կառավարության կողմից ներկայացված հիմնավորումներին։ Մեր կարծիքով, վերը նշված գործող օրենքում առաջարկվող փոփոխությունները եւ լրացումները կտան իրենց դրական արդյունքները, օրենքները կստանան ավելի հստակեցված տեսք, որը կխթանի ՀՀ ֆիսկալ քաղաքականությունում առկա հակասությունների վերացմանը, ներքին արտադրողի արտահանման ծավալների մեծացմանը, ավելացմանը, ինչպես նաեւ արժեթղթերի շուկայի զարգացմանը, որը ներկայիս պայմաններում շատ ցածր մակարդակի վրա է։ «Շահութահարկի մասին» ՀՀ գործող օրենքում առաջարկվող փոփոխությունը եւ լրացումները հիմք կհանդիսանան կանխելու որոշ հարկատուների կողմից կատարվող անօրինական հաշվապահական ձեւակերպումներին, որոնք միտված են եղել ապօրինի կարգով նվազեցնելու համախառն եկամուտը։ Այս փոփոխություններն իր դրական ազդեցությունը կթողնի նաեւ պետական բյուջեի եկամտային մասի վրա։ Միայն 2004թ. պետական բյուջով նախատեսված 2,2 մլրդ դրամի ավելացումը, սա էլ հենց իր հերթին կավելացնի բյուջեի հարկային եկամուտներում ուղղակի հարկերից ստացվող գումարների տեսակարար կշիռը, որն ի տարբերություն անուղղակի հարկերից ստացվող գումարների՝ գտնվում է շատ ցածր մակարդակի վրա։ Այստեղ ունենք մենք նկատառումներ եւ վերապահումներ կապված այն խնդրի հետ, որն արդեն ես բարձրացրել եմ հարցերի միջոցով։ Փաստորեն, այս հարկատեսակը «հաստատագրված շահութահարկ» նման հասկացություն չեն ընդունում։ Մենք պայմանավորվել ենք կառավարության ներկայացուցչի հետ, որ այս խմբագրականը պետք է անպայման փոխենք, որովհետեւ մենք շատ փոփոխություններ ենք կատարել այս նախագծի մեջ։ Ասենք, 6-րդ հոդվածի, նախագծի 47-րդ հոդվածը մայր օրենքի մեջ, փաստորեն, նախատեսում էր հետեւյալ բառերը՝ «նախորդ տարվա», մենք առաջարկեցինք՝ նախորդ ամսվա։ Բայց դեմ չենք, որովհետեւ շատ մարդիկ կան, որոնք, իրոք, թաքցնում են իրենց շահույթը, պետք է բերեն, իրոք, ստվերից դուրս։ «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը մենք ընդունում ենք որոշ վերապահումներով, այսինքն՝ այն դեպքում, երբ ներկայացված նախագծից կհանվի 6-րդ հոդվածի 7-րդ կետը։ ...(Այսպես է սկսվում ձայնագրությունը) ...Հանված է այս պահին։ Փաստորեն, այստեղ ի՞նչ էր առաջարկվում, որ եւ՛ Սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամը ստուգի, եւ՛ նաեւ Հարկային տեսչությունը։ Ասեմ, որ «Օրինաց երկիր» կուսակցության սկզբունքներին մենք միշտ դեմ ենք եղել, ստուգումներին առաջվել եւս, 1-ից ավել ստուգումներին։ «Հաստատագրված վճարների մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» նախագծում նույնպես կան մեզ համար անընդունելի դրույթներ։ Մեր կարծիքով, առաջարկվող նախագծի 7-րդ հոդվածը շատ թերի է եւ ունի լրամշակման կարիք։ Մենք գտնում ենք, որ 1-ին հերթին լիազոր մարմինները պետք է բացօթյա վայրերում հանրային սննդի գործունեություն իրականացնող օբյեկտի գտնվելու վայրը դասակարգի ըստ բնակագայրի եւ գոտիականության, եւ հաստատված վճարի հաշվարկման համար ելակետային տվյալ պետք է համարի սպառողի սեղանների քանակը։ Ուրեմն, հաստատագրված վճարների հետ կապված նաեւ կա մի կարեւոր խնդիր, որը ես երեկ բարձրացրեցի։ Դա գազի հետ կապված խնդիրն է, որն անպայման խմբագրական փոփոխություն պետք է կատարվի, որպեսզի տարանջատենք, թե ինչ բան է հեղուկ գազը եւ այն գազը, որը խտացված խողովակների միջոցով ստացվում է։ Այսինքն՝ այստեղ տարանջատում չկա, ուղղակի պետք է, որպեսզի սա խմբագրվի եւ հստակեցվի։ «Ակցիզային հարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու համար առաջարկվող փոփոխությունը կլրացնի գործող օրենքի բացը, ավելի կհստակեցնի եւ օրենքով կկանոնակարգի հարկատուների կողմից ձեռք բերած եւ չօգտագործված կամ վնասված ակցիզային դրոշմանիշերի հետ վերադարձման մեխանիզմը։ Այստեղ նույնպես մենք կատարեցինք առաջարկություն։ Փաստորեն, ժամկետները 1,5 տարի էին, երբ տրվում է դրոշմանիշեր, առաջարկեցինք 3 տարի, բայց ընդունվեց 2 տարին, որը նույնպես առաջընթաց է։ «Պարզեցված հարկի մասին» ՀՀ օրենքի նախագծում առաջարկվող փոփոխություններն ուղղված են պարզեցված հարկ վճարողների գործունեության թափանցիկ եւ ավելի վերահսկելի դարձնելուն։ Ինչ վերաբերում է «ՀՀ ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» ՀՀ գործող օրենքում առաջարկվող փոփոխություններին եւ լրացումներին, եւս մեկ անգամ ասեմ, որ մենք դեմ ենք ստուգումներին, առավել եւս կրկնակի ստուգումներին։ Վարձու աշխատողին աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ձեւակերպելու ճշտությանն ուղղված ստուգումներն արդեն իսկ ես ասացի, որ հանված են, փաստորեն, մնացել է հինը, այսինքն՝ նման ստուգում Հարկային տեսչության կողմից չի կատարվի։ Նաեւ առաջարկված 1-ին հոդվածը, որը ներկայում ունենք այդ նախագծով, դա նույնպես պայմանավորվել ենք, հանված է։ Բացի դրանից, առաջարկում ենք 3-րդ հոդվածի մեջ խմբագրական փոփոխություն հետեւյալ կետով, «թ» կետի մասին է խոսքը, վերջին նախադասությունը եւ վերջին մասը փոխել հետեւյալ բառերով՝ «քան 3 ամիսը մեկ անգամ», եւ հստակեցնել ոլորտները, որովհետեւ այստեղ պետք է ճշտենք, թե ինչ ոլորտներում պետք է կատարեն այդ ամեն 3 ամիսը մեկ ստուգումը։ «Լիցենզավորման մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջարկվում է... լրացումները մեզ համար միանշանակ ընդունելի են։ Մենք գտնում ենք, որ այս լրացումն ավելի շատ բխում է ժողովրդի շահերից։ Լրացումը հիմք կհանդիսանա նաեւ ավելի վերահսկելի դարձնել լիցենզավորվող գործունեությամբ, հատկապես ոգելից խմիչքների արտադրությամբ զբաղվող տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության վայրը, որն էլ ավելի կարեւոր է հասարակության կողմից բարձր պահանջ ունեցող հանգամանքներով։ «Կենտրոնական բանկի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը կողմ ենք՝ առանց մեկնաբանությունների։ «Զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական ապահովության մասին» օրենքում առաջարկվող փոփոխությունները եւ լրացումներն ուղղված են զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական վիճակի բարելավմանը։ Ճիշտ է, մենք համոզված ենք, որ 20% հավելումը չի կարող լիովին բավարարել օրենքի նախագծում ամրագրված քաղաքացիների սոցիալական վիճակը, սակայն մենք հույս ունենք, որ տարեց տարի հավելումների տոկոսադրույքները կունենան բարձրացման միտում։ «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու համար մեզ համար ընդունելի է։ Հուսով ենք, որ ճանապարհային վճարը կդասակարգվի հարկային եկամուտների շարքում, իր դրական ազդեցությունը կթողնի բյուջեի եկամուտների մասի վրա։ Կազմակերպությունների եւ անհատ ձեռներեցների կողմից ներմուծվող մաքսատուրքի 0 տոկոսաչափ ունեցող եւ ակցիզային հարկով հարկվող ոչ ենթակա այն ապրանքների ցանկը հաստատելու մասին, որոնցից ավելացված արժեքի հարկը մաքսային մարմինների կողմից չի հաշվառվում եւ չի գրանցվում, ՀՀ օրենքում առաջարկվող փոփոխությունը կխթանեն նաեւ ներքին շուկայի տեղական արտադրանքի վաճառքի ծավալների ավելացմանը ներմուծման արտադրանքների ծավալների համեմատ, որն էլ մյուս կողմից հիմք կհանդիսանա փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության հզորացմանը եւ ավելի մրցունակ արտադրանքների արտադրմանը։ Ասեմ, որ լիցենզիայի հետ կապված նաեւ լրացում կատարեց մեր գործընկեր պրն Մարգարյանը, որի առաջարկությունը մենք կտարարենք մեր առաջարկությունների փաթեթի մեջ։ Ես ներկայացրեցի մեր դիրքորոշումը, վերաբերմունքը եւ առաջարկությունները ՀՀ կառավարության կողմից ներկայացված նախագծի վերաբերյալ, սակայն կարեւոր ենք համարում նշել, որ հարկային քաղաքականությունը չպետք է հիմնվի միայն վերահսկողության, ստուգումների քանակի, ստուգող մարմինների ավելացմամբ, ինչպես նաեւ վարչարարության մեջ փոփոխություններ եւ լրացում կատարելով։ Մենք գտնում ենք, որ հարկային քաղաքականության մեջ դեռ չլուծված խնդիրներ եւ պրոբլեմներ շատ կան։ Հարկային քաղաքականությունը պետք է ստեղծի բավարար հիմքեր հարկային եկամուտների հավաքագրման բարձր մակարդակ ապահովելու համար։ Մենք պետք է վարենք այնպիսի հարկային քաղաքականություն, որ դա հնարավորություն տա հետզհետե նվազեցնելու գանձվող հարկային տոկոսադրույքները, որը նպաստավոր հարկային միջավայր կապահովի ներդրումների համար, որն էլ իր հերթին կզարգացնի փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրությունը, այսինքն՝ կամավորական սկզբունքներ, հաստատագրված վճարներ, որը հիմնականում հիմքն է հարկերի հետ կապված խնդրի վերջնական լուծմանը։ Վերջացնելով խոսքս, ես ուզում եմ ասել, որ մենք այս առաջարկությունների կկատարենք եւ առաջարկություններից դուրս գալով մենք կողմ կլինենք այս փոփոխություններին, որովհետեւ այն, ինչ առաջարկվել է մեր կողմից, կառավարության հետ բանակցել ենք եւ ընդունվում է։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -«Հանրապետական» խմբակցության անունից ելույթ կունենա Հերմինե Նաղդալյանը։ Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ -Հարգելի կոլեգաներ, հարկային օրենքներում փոփոխությունների եւ լրացումների վերաբերյալ ՀՀ կառավարության կողմից ԱԺ ներկայացված այս փաթեթով, ըստ մեզ, լուծվում են մի շարք կարեւոր խնդիրներ, որոնք կարելի է բաժանել հիմնական 2 խմբերի։ 1.Պերզեցվում եւ հստակեցվում են հարկային օրենքները։ 2.Ուժեղացվում են հարկային հսկողության մեխանիզմները։ Երկու այս ուղղություններն էլ մենք կարեւոր եւ անհրաժեշտ ենք համարում։ Համարում ենք, որ կառավարության տնտեսական քաղաքականությունը պետք է խարսխված լինի այս 2 ուղղությունների վրա։ Մասնավորապես Հարկային օրենսդրության հստակեցմանն ուղղված փոփոխություններ են առաջարկված «Հարկերի մասին»» ՀՀ օրենքով։ Օրենքի հոդվածներից մեկը նախատեսում է առավել հստակեցնել հարկ վճարողների իրավունքների պաշտպանությունը, հատկապես այն դրույթը, որը վերաբերում է հարկային օրենքների հակասության դեպքում դրանք ի օգուտ հարկ վճարողի կիրառությանը։ Սա մի սկզբունքային դոմինանտ մոտեցում է, որը «Հարկերի մասին» օրենքով իրականում ստանում է դոմինանտի հնչեղություն՝ բոլոր հակասությունները մեկնաբանել ի օգուտ հարկ վճարողի։ «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքում նույնպես կատարվում են մի շարք հստակեցումներ, մասնավորապես արտահանվող ապրանքների դեպքում ավելացված արժեքի հարկի գումարների վերադարձմանը վերաբերող մի շարք կարեւոր սկզբունքներ, որոնք նախկինում էլ գրված են եղել, որոնք նախկինում գոյություն են ունեցել, բայց ունեցել են մի շարք անհստակ, ոչ ճշգրիտ խմբագրություն եւ պրոբլեմներ են ստեղծել պրակտիկայում, հիմա ամրագրվում են օրենքով եւ ուղղված են նրան, որ այդ պրոբլեմները կարողանան հեշտությամբ հաղթահարեն կամ չծագեն։ «Ակցիզային հարկի մասին» օրենքում կատարվող փոփոխություններով նախատեսվում է, որ կհստակեցվեն ակցիզային դրոշմանիշերի տրամադրման ընթացակարգերին վերաբերող դրույթները։ Հատկապես մենք կարեւորում ենք փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության զարգացումը, դա գերակա ուղղություն է մեզ համար, եւ բոլորովին զարմանալի չէ, խիստ բնական է, որ հարկային հաշվառման պարզեցման եւ հստակեցման ուղղությամբ կարեւորվում է նաեւ «Պարզեցված հարկի մասին» օրենքում կատարվող փոփոխությունները։ Դրանով նախատեսված է պարզեցված հարկ վճարողների համար ստեղծել միասնական հաշվառման համակարգ՝ բացառելով գործունեության մի տեսակի մասով պարզեցված հարկ, մի այլ տեսակի մասով ավելացված արժեքի հարկ կամ շահութահար, կամ եկամտահարկ վճարելու հնարավորություն։ «Եկամտահարկի մասին» օրենքում նույնպես նախատեսվում է ծրագիր իարկանացնող կազմակերպություններին, որոնք համաձայնագրերի հիման վրա են գործում եւ նրանց մոտ, աղբյուրի մոտ հարկի պահում չի կատարվում, հնարավորություն ընձեռել իրենց հայեցողությամբ Հարկային տեսչության մարմիններ ներկայացվող հայտարարությունների հիման վրա իրականացնելու հարկային գործակալի պարտավորություն՝ ֆիզիկական անձանց ազատելով հարկային մարմիններին հայտարարագիր ներկայացման եւ եկամտահարկի վճարման պարտավորություններից։ Փոփոխությունների 2-րդ խոմւբը, որը վերաբերում է հարկային հսկողության մեխանիզմներին, մենք առավել ենք կարեւորում։ Այս առումով, թերեւս, ամենահիմնականը «Շահութահարկի մասին» օրենքում կատարվող այն փոփոխությունն է, որը վերաբերում է տարվա ընթացքում շահութահարկի վճարումներին։ Առաջարկվել է սահմանել շահութահարկի նվազագույն չափ՝ արտադրանքի իրացումից եւ ծառայությունների մատուցումից ստացված եկամուտների 1 %-ի չափով։ Սա կանխելու է հարկումից խուսափելու հնարավորություններից, հատկապես արհեստականորեն շահույթ՝ թերհայտարարագրելու դեպքում։ Մյուս օրենքներից հարկային հսկողության ընթացակարգերը կանոնակարգող առավել կարեւորներից է «Ստուգումների մասին» օրենքում կատարվող փոփոխությունները, որը, մեր կարծիքով, նպատակ ունի ավելի հստակ հարաբերությունների դաշտ ձեւավորել հարկային մարմինների եւ հարկ վճարողների միջեւ։ Արդյունքում, ըստ մեզ, ավելի հստակ հսկողության մեխանիզմներ կունենա հարկային մարմինը եւ ավելի արդյունավետ կկարողանա գործել այդ պետական կառույցը։ Միեւնույն ժամանակ այս բոլոր քայլերը կատարվում են՝ չանտեսելով փոփոխությունների ճանապարհին զգուշության հարցը, որպեսզի չվնասվեն տնտեսավարող սուբյեկտների բնականոն գործունեության ընթացքը եւ նրանց շահերը։ «Ակցիզային հարկի մասին» օրենքով հիմքեր են ստեղծվում ենթաակցիզային ապրանքների իրացման քանակների հատուկ հսկողության մեխանիզմներ ամրագրելու ուղղությամբ։ Կուզենայի ասել նաեւ, որ վաղուցվանից հայտնի է, մենք կիրառել ենք հարկային հսկողության արդյունավետության նպատակներով որոշ ապրանքների հարկումը մաքսային սահմանին, այժմ այդ ցանկի մեջ եւս որոշ փոփոխություններ է կատարվում, սակայն միաժամանակ ուզում եմ նշել, որ սահմանին հարկումից ազատված են մնում Հայաստանի տնտեսության այս փուլի համար բավական կարեւոր, ներքին արտադրության համար նշանակություն ունեցող սարքավորումները եւ հումքատեսակները։ Հարկային հսկողության ընթացակարգերի բարելավման համար միկարեւորագույն դրույթ եւս՝ «Հաստատագրված վճարների մասին» օրենքով առաջարկվող փոփոխություններն են դրանք։ Մասնավորապես հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար նախատեսվում է հիմք չընդունել այնպիսի ելակետային ցուցանիշներ, որոնք պարունակում են դրանց թերհայտարարագրման եւ այդ եղանակով հարկումից խուսավելու մեծ հնարավորություններ։ Ինչպես տեսնում եք, կառավարությունը փորձում է հնարավոր բոլոր սողանցքները, հարկումից խուսափելու հնարավոր տեսանելի բոլոր հնարավորությունները վերացնել։ Նույն նկատառումներից ելնելով՝ առաջարկվում է հաստատագրել նաեւ բենզինի եւ դիզելային վառելիքի մանրածախ վաճառքի գործունեությունը, որոնց արդյունքում հարկային բեռի ավելացում, ըստ էության, չի նախատեսվում։ Սրանք, ընդհանուր առմամբ այս ուղղություններով կատարված փոփոխությունները, վարչարարական ուղվածություն ունեցող այս նախագծերի ընդունումը կնպաստի հարկ վճարողների կողմից Հարկային օրենսդրության դրույթների ճիշտ կիրառմանը, իսկ հարկային պարտավորությունների կատարումից խուսափելու հնարավորությունների բացառման օրենսդրական մեխանիզմների ամրագրումը հնարավորություն կտա 2004թ. պետական բյուջեի բավականին լարված եկամտային մասն ապահովել, եւ ապահովել այն ծախսերը, որոնք պլանավորում ենք գալիք տարվա մեջ կատարել։ ԱԺ «Հանրապետական» խմբակցությունը շահագրգիռ ձեւով մասնակցել է հարկային օրենքների ողջ քննարկումներին, որոնք ընթացել են թե՛ խորհրդարանից դուրս, թե՛ ֆինանսաբյուջետային, տնտեսական հարցերի հանձնաժողովի նիստում եւ թե՛ ԱԺ լիագումար նիստում։ Հարգելի կոլեգաներ, մենք ձեզ հետ միասին կիսում ենք այն մտահոգությունը եւ այն մոտեցումը, որ տնտեսական դաշտում կատարվող բոլոր քայլերը պետք է կատարվեն մաքսիմալ զգուշությամբ՝ հիշելով հայտնի «Մի խանգարիր» ադամսմիթյան տնտեսական քաղաքականությունը։ Բայց դրա հետ միասին մենք լի ենք վճռականությամբ վերացնելու անհավասարությունները, անարդարությունները, վերացնելու օրենքի բացերը եւ օրենքը շրջանցելու հնարավորությունները՝ հիշելով, որ դա նույնպես, հարգելի կոլեգաներ, մեր պարտավորություններն են, մեր պարտավորություններն են օրինապահ գործարարի, օրինապահ հարկատուի առջեւ։ Այս փաթեթի մեջ արտահայտված մոտեցումները, կրկնում եմ, պահային կամ իրավիճակային չեն, ծրագրային են, գիտակցված են եւ անհրաժեշտ են, տնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղղություններ են հանդիսանալու մոտակա տարիների համար։ Սրանք նպատակաուղղված են ոչ թե ֆիսկալ նպատակների, այլ արդարացի, արդյունավետ Հարկային օրենսդրության ստեղծմանը եւ հարկային բանականությամբ օժտված օրինապահ գործատուին, հարկատուին։ Մեր խմբակցությունն առաջարկում է աշխատել երկխոսության ռեժիմով, ուշադիր լսել բոլոր առաջարկությունները՝ չանտեսելով որեւէ անհանգստություն, որեւէ մտահոգություն, պատգամավորների կատարած բոլոր առաջարկությունների հետ հաշվի նստել, քննարկել եւ համատեղ այդ քննարկումների ընթացքում 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ գալ օպտիմալ լուծումների՝ համենայնդեպս պահելով մի հիմնական նպատակներ, այն նպատակները, որոնց մասին ասացի՝ արդարացի եւ արդյունավետ Հարկային օրենսդրություն ունենալ։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ձեր թույլտվությամբ ես նույնպես իմ մի քանի նկատառումները կներկայացնեմ, այնուհետեւ կանցնենք երկու եզրափակիչ ելույթների։ Հարգելի գործընկերներ, յուրաքանչյուր տարի, իրոք, այն մարդիկ, նաեւ, ովքեր նախորդ ԱԺ-ում են եղել, դրանից առաջ են եղել, մենք շարունակ խոսում ենք հարկային օրենքներում այդ արագ կատարվող փոփոխությունների մասին։ Ուզում եմ ասել, որ, իրոք, անընդունելի է, երբ տարվա ընթացքում տասնյակից ավելի փոփոխություններ են տեղի ունենում հարկային օրենքներում, եւ մենք կարծում ենք, որ, իրոք, Հարկային օրենսդրությունը պետք է լինի կայուն։ Այդ կապակցությամբ արդեն շրջանառության մեջ է դրված օրենքի նախագիծ։ Ես կոչ եմ անում բոլոր այն պատգամավորներին, ովքեր ցանկություն ունեն, որպեսզի, իրոք, գոնե հարկային օրենքներն ընդունվեն եւ ուժի մեջ մտնեն բյուջետային տարվա հաջորդ եռամսյակից, խնդրեմ, կարող են միանալ այդ օրենսդրական նախաձեռնությանը, եւ մենք կարող ենք խնդիրը լուծել օրենքով, այլ ոչ թե անընդհատ այս մասին խոսելով։ Ինչ վերաբերում է տարվա վերջին ներկայացվող բյուջետային փաթեթին, սա թերեւս, իրոք, կապված է պետական բյուջեի քննարկումների հետ։ Եվ ինչքան էլ մենք խոսենք, թերեւս չենք կարող խուսափել, որովհետեւ յուրաքանչյուր բյուջե բերում է իր հետ որոշակի մոտեցումներ, որոշակի տրամաբանություն, եւ ամեն բյուջեի քննարկման ժամանակ կառավարությունը, իրոք, ներկայացնում է բյուջետային փաթեթ։ Ի՞նչն ենք մենք քննադատել նախորդ տարիներին ձեզ հետ միասին։ Քննադատել ենք, որ քննարկումներ չեն եղել, բերել են վերջին պահին, վերջին ժամին։ Այսօր ես ուզում եմ գոհունակությամբ արձանագրել, որ ես, որ 8 եւ ավելի տարիներ ԱԺ-ում պատգամավոր եմ, ես չեմ հիշում, որ 2-3 օր քննարկվեն ինչ-որ օրենքներ, որ 30 մարդ հերթագրվի եւ հարց տա կոնկրետ օրենքների նախագծերի հետ կապված։ Հենց այս քննարկման արդյունքում է, որ նաեւ մենք գալու ենք ինչ-որ եզրահանգումների, որ քաղաքական ուժերը ներկայացնելու են տեսակետներ, դիրքորոշումներ, որով պայմանավորված է լինելու՝ արդյոք մենք ընդունելո՞ւ ենք այս փաթեթը, գնալու ենք առա՞ջ, թե՞ հետ։ Ուզում եմ նշել, որ քննարկումների արդյունքում, բնականաբար, խնդիրը քննարկվել է նաեւ քաղաքական կոալիցիայում, քաղաքական իմաստով քաղաքական ուժերը ներկայացրել են իրենց հարցադրումները։ Ասեմ, որ այս փաթեթը բավականին լուրջ փոփոխությունների է արժանացել այն հիմնական հարցադրումների իմաստով, որ կատարել են եւ՛ մեր գործընկերները կոալիցիայից, եւ՛ այլ խմբակցություններից ներկայացած պատգամավորները։ Կարծում եմ, որ հիմնական զեկուցողը կնշի այդ մասին իր եզրափակիչ ելույթում։ Ես ուզում եմ կարեւորել նաեւ մի քանի խնդիրներ եւ խոսել դրանց մասին։ Խոսք է գնում նոր հարկատեսակ ստեղծելու մասին։ Ուզում եմ ասել, որ Հայաստանում ոչ մի նոր հարկատեսակ չի ստեղծվում եւ, երբ այսօր 30 մլրդ դրամից ավելի շրջանառություն շահութահարկով չի հարկվում, ես դա համարում եմ աննորմալ երեւույթ։ Եթե ձեռնարկությունը մի տոկոս շահույթ չունի, լա՛վ, մի հատ տրամաբանենք, ինչո՞ւ է այդ ձեռնարկությունն աշխատում։ Նաեւ ասեմ, որ բազմաթիվ երկրներում, եւ լավ կլինի, որ ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալն իր ելույթում նշի, թե որ երկրներում է հենց այս մոտեցումը գործում։ Եթե ձեռնարկությունը ստեղծվում է, առեւտրային ձեռնարկության մասին է խոսքը, ստեղծվում է շահույթ ստանալու նպատակով։ Եթե ձեռնարկությունը տարվա շրջանառության արդյունքում մի տոկոսի եկամուտ չունի, լա՛վ, ինչի՞ մասին է խոսքը։ Ես կարծում եմ, որ, այո՛, մենք պետք է ամրագրենք, որ գոնե 1% ձեռնարկությունը կարողանա իր եկամուտից մասնահանում կատարել պետությանը։ Այստեղ որեւէ կապ չունեն այն խոսակցությունները, որ սա կապված է փոքր եւ միջին ձեռներեցության հետ եւ այլն, եւ այլն։ Ես ընդունում եմ, որ փոքր եւ միջին ձեռներեցության հետ կապված մենք լուրջ խնդիրներ ունենք, այդ թվում՝ օրենսդրական։ Դրա համար նաեւ ես առաջարկում եմ, որ ամպայման մենք գոտիականության քաղաքականությունը պետք է բերենք Հարկային օրենսդրության մեջ։ Չի կարելի այսօր Մեղրիիում կամ Աշոցքում սպասարկման գործունեություն իրականացնող տնտեսավարող սուբյեկտներին եւ Երեւանում նույն գործունեություն իրականացնող սուբյեկտին նույն հարկային դրույքաչափերով հարկել։ Սա նշանակում է, իրոք, խեղդել փոքր եւ միջին ձեռներեցությունը հատկապես Երեւանից դուրս։ Այս հարցադրումները ես համարում եմ ընդունելի եւ գտնում եմ, որ այդ փոփոխությունները մենք անպայման պետք է կատարենք։ Պետք է կատարենք կամ կառավարության նախաձեռնությամբ, կամ պատգամավորների օրենսդրական նախաձեռնությամբ։ Հայմենայնդեպս կառավարությունն ընդունում է այս հարցադրումը եւ, կարծում եմ, որ այդ փոփոխությունները մենք շատ արագ հաջորդ տարի պետք է կատարենք, որովհետեւ, իրոք, մենք այստեղ խոչընդոտներ ենք ստեղծում փոքր եւ միջին ձեռներեցության զարգացման համար։ Այո՛, պետք է ստուգել հիմնականում այն մարդկանց, որոնք գտնվում են, զբաղվում են ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեությամբ։ Խնդրեմ, ստուգե՛ք լոտոները, ստուգեք կազինոները, ստուգե՛ք ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվող մարդկանց։ Ես ձեզ ասեմ, երբ մենք նայում ենք շատ նման ձեռնարկություններ, տեսնում ենք, որ դրանք ուղղակի շաույթ չունեն, շատերը շահույթ չունեն։ Լավ կլիներ, որ նաեւ 2-րդ ընթերցման ժամանակ կառավարության ներկայացուցիչը ներկայացներ այդ ձեռնարկությունների ցանկը։ մենք էլ կարող ենք նման ձեռնարկություններ ձեզ հուշել, որոնք գերշահույթով աշխատում են, բայց փաստաթղթերով ցույց են տալիս զրոյական շահույթ։ Եվ այսօր ի՞նչ ենք ասում։ Ասում ենք, լա՛վ, գոնե մի տոկոս այդ մարդիկ պետք է մուծեն պետությանը, եւ այս հարցադրումը համարում ենք ընդունելի։ Ուրեմն, հաջորդ խնդիրը, որ այստեղ խոսվեց, եւ լավ կլինի, որ սպառիչ պատասխան տրվի, թե ինչո՞ւ զրոյական մաքսատուրք է սահմանվում որոշակի ապրանքատեսակների համար եւ այդ մաքսատուրքի հետ կապված պետք է բացատրություն տրվի։ Օրինակ՝ ավիացիոն բենզինի հետ կապված։ Տվեք խնդրեմ փաստացի տվյալներ՝ հանրապետություն ինչքա՞ն է ներկրվել ավիացիոն բենզին, որպեսզի համեմատենք՝ արդյոք մարդկանց հարցադրումները տեղի՞ն են, թե՞ մարդիկ խոսում են խոսելու համար, բայց նաեւ պետք է բացատրվի, թե ի՞նչ մեխանիզմներով է ստուգվում դա։ Խոսքը վերաբերում է նաեւ կաշվին, թեթեւարդյունաբերությանը, որի հետ կապված պատգամավորները հարցադրումներ արեցին։ Ես ուզում եմ նաեւ խոսել շատ կարեւոր մի հարցի հետ կապված, որը վերաբերում է ստուգումների կազմակերպմանը։ Ուրեմն, մենք խաղի կանոնները փոփոխելու կողմնակից չենք։ Մի տարի առաջ այս դահլիճում պատգամավորների բացարձակ մեծամասնությամբ, դրանցից շատերն այս ԱԺ-ում են, մենք ընդունել ենք «Ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» օրենքը։ Եվ դա այն եզակի օպենքներից էր, որը լայն հավանության արժանացավ ձեռներեցների կողմից։ Եվ այսօր, մեկ տարի հետո, փոխել խաղի պայմանները, ես դա համարում եմ անթույլատրելի։ Բնականաբար, այդ կետը պետք է հանվի, այդ բազմակի ստուգումների կետը, որովհետեւ ամեն ամիս ստուգելը նշանակում է ամեն ամիս տեսականորեն գոնե թողնել հնարավորություն՝ ապօրինաբար մտնելու գործատուի գրպանը։ Որովհետեւ մենք շատ հաճախ գիտենք, որ ստուգումներն ինչպես են ավարտվում հատկապես այն մարդկանց համար, որոնք, իրոք, աշխատում են եւ չունեն հովանավորներ, պաշտպանված են, իրոք, բացառապես օրենքով։ Դրա համար այստեղ մենք առաջարկում ենք այդ փոփոխությունն անպայման կատարել, եւ անթույլատրելի ենք համարում նաեւ դրամարկղային գործունեության ստուգումը, որովհետեւ 2002թ., հարգելի գործընկերներ, մենք ընդունել ենք օրենք «Դրամարկղային գործունեության մասին»։ Այդ օրենքի համաձայն՝ դրամարկղային գործունեության բազմակի ստուգումը նշանակում է տվյալ կազմակերպության ամբողջական ֆինանսատնտեսական գործունեության ստուգում, որն ամբողջապես հակասում է ստուգումների տրամաբանությանը։ Դրա համար մեր համոզմունքը հետեւյալն է, որ աստիճանաբար, այո, մենք պետք է անցում կատարենք հաստատագրված հարկային քաղաքականությանը, ոչ թե մարդկանց հնարավորություն տանք, ուրեմն, տեղին, անտեղին մարդկանց ստուգելու, տեղին, անտեղին անհանգստացնելու։ Նոր ԱԺ պաշտոնական պատվիրակությունը վերադարձավ Կիպրոսից։ Մի հարկ է գործում՝ 10%, հաստատագրված հարկ շրջանառությունից։ Էլ չեմ խոսում Արաբական Էմիրությունների մասին, չեմ խոսում Լեհաստանի մասին, որտեղ Արեւելյան Եվրոպայի երկրներն արդեն, որոնք անդամակցում են 2004թ. Եվրամիությանը, գնում են հաստատագրված հարկային քաղաքականությունը խորացնելու ճանապարհով։ Եվ նաեւ շատ կարեւոր մի հարցադրում։ Այսօր հանրապետությունում 2 իմաստով սեփականաշնորհում է տեղի ունենում։ Մեկը՝ պետական գույքի սեփականաշնորհումը, որի հետ կապված մեր գնահատականները հայտնի են, մյուսը՝ սեփականաշնորհում դատարանների միջոցով, ձեռնարկությունների սնանկացման ճանապարհով։ Այստեղ շատ ճիշտ էր պրն Սուքիասյանի այն դիտարկումը, որ պետք է հնարավորություն տալ սնանկացած ձեռնարկություններին, որպեսզի նրանք գնվեն ֆինանսապես առողջ ձեռնարկությունների կողմից։ Այսինքն՝ այսօր հանրապետությունում, փաստորեն, մենք ֆինանսական առողջացման մեխանիզմների մասին չենք խոսում։ Մեր ուշքն ու միտքը նենց ա, ո՞նց ձեռնարկությունը հասցնենք սնանկ վիճակի, ո՞նց անենք, որ սնանկացնենք։ Մինչդեռ մենք պետք է մտածենք ձեռնարկությունների ֆինանսական առողջացման մասին։ Այս կապակցությամբ, կարծում եմ, որ օրենքում այդ ձեւակերպումը պետք է իր համապատասխան շտկումը ստանա։ Հարգելի գործընկերներ, ավարտելով իմ ելույթը՝ ես ուզում եմ նշել, որ այն փաթեթը, որ ներկայացվել է ԱԺ, եւ այն փաթեթը, որ այսօր դրվելու է քվեարկության, հատկապես սկզբունքային հարցադրումների մասով՝ ստուգումների հետ կապված, փոքր եւ միջին ձեռներեցության հետ կապված, գոտիականության հետ կապված, այդ բոլոր հարցադրումներն ընդունված են, նախագիծը ենթարկված է փոփոխությունների։ Կարծում եմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցում մենք նույնպես կաշխատենք, եւ կարող ենք ունենալ այնպիսի օրենքներ, որոնք կնպաստեն, իրոք, տնտեսության զարգացմանը 2004թ.։ Շնորհակալություն։ Այժմ եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանին, այնուհետեւ՝ պրն Խաչատրյանին։ Խնդրեմ, պրն Մինասյան։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախ՝ ես իմ գոհունակությունն եմ ուզում արտահայտել այն բուռն քննարկումների համար, որոնք տեղի ունեցան այս դահլիճում։ Իսկապես, քննարկումները եւ բուռն էին, եւ՛ շահագրգիռ։ Ըստ էության, դրանք շարունակությունն էին կազմում այն քննարկումների, որոնք տեղի էին ունեցել այս նույն փաթեթի հետ կապված՝ մինչեւ ԱԺ դահլիճ ներկայացնելը։ Ես պետք է նշեմ, որ այս քննարկումներում, իսկապես, արվեցին առաջարկություններ, որոնք անպայման խորությամբ ուսումնասիրելուց հետո, ամենայն հավանականությամբ իրենց տեղը պետք է գտնեն փաթեթի 2-րդ ընթերցմամբ ներկայացված տարբերակում։ Դրա համար եւս մեկ անգամ ուզում եմ ձեզ խնդրել, որ մինչեւ այս շաբաթվա վերջը գրավոր առաջարկություններ ներկայացնեք։ Ես պետք է հավաստիացնեմ, որ եւ՛ հիմնական զեկուցողը, եւ՛ հանձնաժողովը խորությամբ կուսումնասիրի, միգուցե նաեւ քննարկումներ կկատարի առաջարկությունների հեղինակների հետ՝ հետապնդելով ընդամենը մեկ նպատակ, ավելի բարելավել այն փաթեթը, որը ներկայացված է այսօր ձեր քննարկմանը։ Հարգելի գործընկերներ, ըստ էության, արվեցին նկատառումներ այն հարցի հետ կապված, որ մենք էլի հարկային տեռոր ենք կազմակերպում, բերում ենք Հարկային օրենսդրությունում փոփոխություններ։ Իմ գործընկերն իր ելույթի ժամանակ ասաց եւ խնդրեց մեզ վերհիշել այն իրավիճակը, երբ բավականին հաճախ, գործնականում ամեն եռօրյա նիստում մենք փոփոխություններ էինք կատարում։ Իսկապես, անցել են ժամանակներ եւ իրավիճակը, իսկապես, կտրուկ փոխվել է։ Եթե մենք ոչ թե այդ օրերի հետ համեմատենք այսօրվա մեր փոփոխությունների ծավալը եւ բովանդակությունը, այլ համեմատենք ընդամենը 2-3 տարվա հնության հետ, մենք կհամաձայնվենք մի փաստի հետ։ Այն ժամանակ եւս մենք ներկայացնում էինք հարկային փաթեթում փոփոխություններ, բայց համեմատել հարկային փաթեթների այն փոփոխությունները սրա հետ, ուղղակի անհնար է, որովհետեւ, ըստ էության, այսօր մեր ներկայացված փաթեթի մեջ, ինչպես ես ասացի իմ 1-ին ելույթում, կարմիր գծի նման անցնում է 2 կետ, եւ իր ծավալային տեսակետից փաթեթի մեծությունը հենց այդ 2 կետի իրականացման պատճառով է ստացվել։ 1-ինը՝ դա օրենքներում առկա տարընթերցումների մեկնաբանությունների տեղիք տվող փոփոխությունների հետ կապված խնդիրներն են, նայեք դրանք եւ՛ «Ավելացված հարկի մասին» օրենքում, եւ՛ «Շահութահարկի մասին» օրենքում, եւ՛ «Եկամտահարկի մասին» օրենքում։ Բազմաթիվ փոփոխությունները, որոնք ամրագրված են այս փաթեթում, բխում են հենց այդ հրամայականից։ Եվ 2-րդ, որը, կարծում եմ, պակաս կարեւոր չի, դա «Իրավական ակտերի մասին» օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո այն դրույթի հրամայականն է, որ սահմանափակումները տնտեսավարող սուբյեկտների նկատմամբ կարող են իրականացվել միմիայն օրենքներով։ Ես եւս մեկ անգամ պնդում եմ այն հանգամանքը, որ փոփոխություններն, իսկապես, առավել անցանկալի իրավիճակ են ստեղծում մեր հարկատուների համար, բայց միաժամանակ պետք է արձանագրեմ, որ տարեց տարի այդ փոփոխությունների ոչ միայն ծավալն է փոքրանում, այլեւ որակապես այդ փոփոխությունները դառնում են ի նպաստ հարկատուին։ Հակառակ պնդումը, կարծում եմ, այստեղ անելը եւ պաշտպանելը խիստ դժվար կլինի։ Հարգելի գործընկերներ, քանի որ ես իմ տեսակետը, ավելի շուտ մեր հանձնաժողովի տեսակետն առիթ ունեցել եմ ներկայացնելու օրենսդրական այս փաթեթի վերաբերյալ, այժմ թույլ տվեք անդրադառնալ այն պնդումներին, որն արվեց ելույթներում՝ եւ՛ խմբակցությունների, եւ՛ անհատ պատգամավորների։ Ցավոք սրտի, առավել հաճախ խոսվեց մի հանգամանքի մասին, եւ նեգատիվ տոներով խոսվեց, որը, իմ կարծիքով, շատ դրական մի քայլ է։ Դա «Շահութահարկի մասին» օրենքում առաջարկվող կանխավճարի դրույթի ամրագրումն է, որն, ի դեպ, պատասխանելով մեր մի գործընկերոջ ռեպլիկին, պետք է ասեմ, որ կիրառվում է շատ երկրներում, հենց միայն Արեւմտյան Եվրոպայի երկրներում՝ Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա, Ավստրիա։ Եվ եթե դրա մասին չի ասվել, ապա լսեք, դրա մասին ասվում է։ Ես կարծում եմ, մեր հարգարժան հիմնական զեկուցողը կասի երկրների ավելի մեծ ցանկ, որտեղ այդ դրույթն է օգտագործվում եւ իր արդյունավետությամբ բավականին դրական տեղաշարժեր է առաջացնում։ Իսկապես, 1 %-ի ներառումը հստակ ուղղվածություն ունի եւ դա ուղղված է ստվերի դեմ։ Եվ եթե որեւէ մեկը փորձում է համակերպվել այն իրավիճակի հետ, որ 300 մլրդ շրջանառություն կարող է ունենալ երկրում, եւ դրանից ոչ մի լումա հարկ չմուծվել, ապա իշխող քաղաքական ուժը չի կարող դրան համակերպվել։ Ասեք այդ մասին ձեր միտինգներում, որ մենք ուզում ենք, որ շրջանառությունը չհարկվի, նաեւ բացատրեք ժողովրդին, թե ինչպես կարելի է թոշակառուի, նպաստառուի գրպանից փող հանել ու տանել այդ տնտեսավարող սուբյեկտների գրպանները լցնել։ Խոսվում է այն մասին, որ մարդիկ աշխատում են եւ շահութաբեր չի այդ աշխատանքը, բարեգործություն է կատարվում, մեջ է բերվում Ադամ Սմիթը։ Ադամ Սմիթը շատ կզարմանար, եթե հացթուխը եւ մսագործը տարիներ շարունակ աշխատեին եւ որոէ շահույթ չակընկալեին։ Շատ կզարմանար Ադամ Սմիթը, եթե երկրում ՊԿՊ-ների առքուվաճառքով կարելի լիներ վաստակել 10% եւ ավելին, եւ մարդիկ ընդամենն այդ փողերը ներդնեին, որեւէ շահույթ չակընկալեին, բարեգործությամբ զբաղվեին։ Հարգելի գործընկերներ, մի բանի մասին եւս պետք է ասեմ եւ ցավով պետք է ասեմ։ Իմ կողմից շատ հարգված պատգամավորը, համոզված եմ, առանց վրիպելու, այլ կերպ չեմ կարող ասել, որովհետեւ նա առիթ ունեցավ նաեւ արձագանքելու, խոսեց 3 խողովակների մասին։ Պատգամավորներից որէ մեկը, որը ծանոթ է մեր գործընթացին, կարդացել է մեր կանոնակարգը, տարբերում է օրենքի նախագիծը եւ տարբերում է այն պահանջները, որը կանոնակարգը ներկայացնում է օրենքի նախագծին, օրենքի նախագծի հետ պետք է ներկայացվի գործող օրենքների այն հոդվածները, որոնցում փոփոխություն են կատարվում, եւ պատգամավորը մի քիչ ավելի բարեխիղճ լիներ, կտեսներ, որ այդ դրույթը ներառված է գործող օրենքում եւ հենց այդ դրույթը հանվում է։ Ես համոզված եմ, որ պատգամավորը դա նկատել էր, ուղղակի թյուրիմացություն սահմանել չեմ կարող։ Ինչ վերաբերում է զբոսաշրջությանը։ Անդրադառնամ այդ խնդրին եւս մեկ անգամ։ Այստեղ որեւէ հարկային արտոնություն չկա։ Այստեղ ներգնա եւ արտագնա զբոսաշրջության տեղերն են փոխվում, եւ Հայաստանը դառնում է շատ զարգացած երկրներից մեկը, որը ներգնա տուրիզմը համարում է ծառայությունների արտահանում, եւ դա ազատում է հարկերից՝ ի տարբերություն այն իրավիճակի, որը գոյություն ուներ այսօր Հայաստանում գործող օրենքի շրջանակներում։ Այսօր մենք բավականին ծանրացնում էինք ներգնա տուրիզմը։ Երկրները, որոնք այս գործընթացը նորմալ ձեւով են հարկում, մի անգամ հարկվում էին իրենց երկրում, մի անգամ էլ մենք էինք հարկում մեր երկրում եւ ենթադրում էինք, որ այստեղ պետք է տուրիզմի զարգացում լինի։ Հարգելի գործընկերներ, ավարտելով իմ խոսքը, մեկ անգամ եւս թույլ տվեք խորին շնորհակալություն հայտնել այն քննարկումների համար, որ ծավալվեց այս դահլիճում։ Ես հորդորում եմ ձեզ բոլորիդ՝ ձեր գրավոր առաջարկությունները մինչեւ շաբաթվա վերջը ներկայացնել հիմնական զեկուցողին կամ մեր հանձնաժողով։ Երաշխավորում եմ իմ կողմից, որ բոլոր առաջարկությունները մանրակրկիտ կքննարկվեն։ Այն առաջարկությունները, որոնք կլինեն ի նպաստ գործող քաղաքականությանը, անպայման կներառվեն օրենքների նախագծերում։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Այժմ եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է ֆինանսների եւ էկոնոմիակյի փոխնախարար Տիգրան Խաչատրյանին։ Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ես նույնպես ցանկանում եմ, նախեւառաջ, շնորհակալություն հայտնել այն շահագրգիռ քննարկումների համար, որ ծավալվեցին այս 2 օրերի ընթացքում եւ մինչեւ ԱԺ եռօրյա նիստերի ընթացքում հարկային փաթեթի քննարկումը։ Հնչել է նաեւ իմ հիմնական զեկույցում, որ այս փաթեթի քննարկումը եւ դրա վերաբերյալ որոշումների կայացումը, նախեւառաջ, պայմանավորում է 2004թ. բյուջեի կատարումը, եւ այդ կապակցությամբ, իհարկե, չափազանց կարեւոր են այն առաջարկված դրույթները, որոնք ներառված են ներկայացված նախագծերում։ Պետք է միանգամայն համաձայնվել նաեւ, որ այդ առաջարկությունները, որոնք հնչել են այս 2 օրերի ընթացքում, էականորեն նպաստել են փաթեթում ներառված դրույթների բարելավմանը։ Մինչեւ ԱԺ եռօրյա նիստերում դրանց քննարկումը, հնչել են նաեւ բազմաթիվ այլ առաջարկություններ, որոնք մենք ժամանակի սղության պատճառով հնարավորություն չենք ունեցել պատշաճ ձեւակերպումների բերել եւ արտացոլել օրենքում, բայց համոզված ենք, որ նախագծերի 1-ից 2-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում հնարավորություն կունենանք անդրադառնալ այդ առաջարկություններին եւ դրանք համապատասխան տեսքի բերելով, նաեւ ներառել հարկային օրենքների ներկայացված նախագծերի փաթեթում։ Հատկապես ուզում եմ ընդգծել, որ նշված քննարկումներն ինչպես մինչեւ ԱԺ եռօրյա նիստը սկսվելու ժամանակահատվածում, այդպես էլ այդ ընթացքում շատ ինտենսիվ եւ մանրամասն են եղել հիմնական խմբեր, խմբակցություններում, մասնավորապես «Հանրապետական», «Օրինաց երկիր» եւ ՀՀԴ խմբակցություններում։ Մենք մանրամասնորեն քննարկել ենք նաեւ ներկայացված օրենքների նախագծերի հիմնական կետերը «Ժողովրդական պատգամավոր» խմբի հետ, եւ հնչած բազմաթիվ առաջարկություններով արդեն իսկ հնարավորություն ենք ունեցել նախագծերում կատարել համապատասխան լրամշակումներ։ Այդ լրամշակված կետերը, որոնց մասին մենք շարունակաբար խոսում ենք, վերաբերում է մասնավորապես էլեկտրոնային փոստի միջոցով հարկային հաշվարկները հարկային մարմիններին ներկայացնելու դրույթին, որն անկասկածորեն վերաբերում է հարկատուների շահերի պաշտպանվածության բարձրացմանը, այն վերաբերում է «Հարկերի մասին» օրենքի երկու հոդվածով ամրագրված այն դրույթներին, որ հարկային օրենքներում հակասություններ տեղ գտնելու դեպքում դրանք ոչ միայն մեկնաբանվում, այլ կիրառվում են ի օգուտ հարկ վճարողի, ինչը հնարավորություն է տալիս մասնավորապես նշված հարցերի քննարկման ընթացքում կարգավորումներ գտնել ոչ թե միայն դատարանում հարցի բողոքարկման ժամանակ, այլ նաեւ այդ հարցերը տարածքային հարկային մարմիններում ստուգումների կազմակերպման ընթացքում, ապա ավելի ուշ՝ պետական եկամուտների կամ հարկային ծառայության ներկայումս համապատասխան գանգատարկման հանձնաժողովներում։ Եղել են, իհարկե, առաջարկություններ բոլորիս շատ հայտնի «Շահութահարկի մասին» օրենքի նախագծում նախատեսված 1% դրույքաչափով հարկման մոտեցումը մեղմելու եւ այնպիսի մոտեցումներ գտնելու կապակցությամբ, որոնք հնարավորություն կտան հատկապես պաշտպանված տեսնել ներդրումային ծախսեր կատարող կազմակերպություններին։ Այս կապակցությամբ ամրագրվել է օրենքով շահութահարկով հարկման նպատակով եկամուտներից նվազեցման, այդ ամորտիզացիոն հատկացումների նվազեցման դրույթը։ Կան բազմաթիվ այլ առաջարկություններ, որոնք վերաբերում են հանրային սննդի ոլորտում, այլ գործունեության տեսակներում հաստատագրված վճարներով հարկվող գոտիականության ամրագրմանը եւ առավել արդարացի ու տարբերակված հարկման մոտեցումների ամրագրմանը։ Այդ պատճառով, հատկապես պրն Կարապետյանի, պրն Մինասյանի, պրն Հակոբյանի եւ պրն Բաղդասարյանի առաջարկությունները մենք քննարկելու միջոցով հնարավորություն ենք ունեցել նախագծերում ներառել արդեն իսկ համապատասխան դրույթներ։ Հուսով ենք, որ մեր այդ շահագրգիռ քննարկումները շարունակվելու են նաեւ 1-ից 2-րդ ընթերցում, եւ մենք դեռեւս բաց հարցերի կապակցությամբ կարողանալու ենք համապատասխան լուծումներ գտնել։ Քննարկումներ են եղել նաեւ «Միավորված աշխատանքային կուսակցության», մասնավորապես պրն Արսենյանի եւ Ղոնջեյանի ներկայացրած առաջարկությունների կապակցությամբ։ Դրանք մասամբ արտացոլված են արդեն իսկ նախագծերում։ Հուսով ենք, որ այս առաջիկա ժամանակահատվածում մենք դեռեւս հնարավորություն ենք ունենալու բաց մնացած հարցերի վերաբերյալ շարունակել մեր քննարկումները եւ գտնել այնպսի մոտեցումներ, որոնք միաժամանակ պաշտպանելով օրենքի նախագծերով ներկայացված հիմնական գաղափարները, հնարավորություն կընձեռեն մեզ բոլորիս գալ փոխադարձաբար ավելի ընդունելի, ավելի համաձայնեցված տարբերակների, եւ որ բոլորիս շահերից է բխում, բնականաբար, գտնել այնպիսի լուծումներ, որոնք առավելագույնիս կպաշտպանեն ձեռնարկատիրոջը։ Այո՛, այս փոփոխությունները կատարվում են, որպեսզի հարկային եկամուտներ ապահովեն, բայց մենք տարբեր կարծիք չունենք այն հնչած դիտողությունների եւ կարծիքների կապակցությամբ, որ դրանք, իհարկե, պետք է, նախեւառաջ, չվնասեն այն տնտեսավարող սուբյեկտներին, որոնք պետության հետ հարաբերվում են ազնվորեն, եւ ապացուցելով դա, մենք պետք է նպաստենք նրան, որ առաջիկայում բարձրանա հարկերի վճարման կամովիությունը, եւ մենք ստիպված չլինեն ուժեղացնել այն կանխարգելող դրույթները, որոնք նախատեսված են ներկա օրենսդրությամբ, այլ օրենքները լրացնել այնպիսի դրույթներով, որոնք խթաններ են ստեղծում եւ խրախուսում են հարկ վճարողների կողմից կամավոր հարկ վճարողների դրսեւորումների արտացոլմանը։ Այժմ ես անհրաժեշտ եմ համարում անդրադառնալ այն առաջարկություններին, որոնք հնչեցվեցին պատգամավորների ելույթներում, եւ ներկայացնել դրանց կապակցությամբ մի շարք պարզաբանումներ։ Այդ ելույթներում մասնավորապես նշվեց այն հարցը, թե ինչո՞ւ ներկայացված առաջարկությամբ առավել մեղմ մոտեցում է ենթադրվում բենզինի հաստատագրված վճարներով հարկման դեպքում փոքր տնտեսավարող սուբյեկտների նկատմամբ, եւ բացառվում է այդ մոտեցումը մեծերից։ Արդեն պրն Մինասյանն իր եզրափակիչ ելույթում նշեց, որ դա, հավանաբար, օրենքի նախագծի հետ ներկայացված տեքստերի թյուրըմբռնում էր, ներկայացված նախագծով մասնավորապես ուժը կորցրած է ճանաչում այն հոդվածի այն կետը, որը հիշատակվում էր եւ, հատկապես այս փոփոխություններով է, որ բոլորը պետք է հարկվեն հավասարապես՝ անկախ դրանց չափից, եւ մեծ լցակայման կայանները նույնպես պետք է հաստատագրված վճարները վճարեն՝ անկախ դրանց խողովակների չափից, յուրաքանչյուրի համար 30 հազարական դրամ։ Ավիացիոն վառելիքի կապակցությամբ հնչած մյուս դիտողությունն արդեն իսկ իմ կողմից պարզաբանված էր երեկվա իմ հիմնական ելույթին հաջորդող հարց ու պատասխանների ընթացքում։ Կա մեկ պարզ պատճառ, ինչի համար շարունակում է մնալ այդ արտոնությունը։ Դա այն պատճառն է, որ անկախ դրանք սահմանին հարկելու կամ չհարկելու հանգամանքից, միջազգային բոլոր ուղեւորափոխադրումները եւ բեռնափոխադրումներն «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքի ուժով հարկվում են ավելացված արժեքի հարկի զրոյական դրույքաչափով, հետեւաբար նաեւ դրա համար կատարված բոլոր ձեռզբերումները, այդ թվում՝ ՀՀ ներմուծված ապրանքների կապակցությամբ, վճարված ավելացված արժեքի գումարները վերադարձվում են արտահանողին։ Ավիավառելիքի օգտագործողները միջազգային ավիափոխադրումներ կատարող ընկերություններն են եւ, եթե անգամ այդ վառելիքը հարկվեր սահմանին, ապա նշված ծառայությունների մատուցմանը զուգընթաց, ավելացված արժեքի հարկի գումարները պետք է փոխհատուցվեն արտահանող կազմակերպություններին։ Մյուս տարածված տեսակետը եւ առավել հաճախ հնչող դիտողությունն այն է, որ դեռեւս Հայաստանում շարունակում է մնալ արտահանողներին ավելացված արժեքի հարկը վերադարձնելու լուրջ հիմնախնդիր, որը խոչընդոտում է, այո, նաեւ ձեռնարկատիրական գործունեության իրականացմանը։ Նպատակահարմար չենք համարել այս փուլում այդ գործունեության տեսակներին լրացնել եւս մեկը, որն ի սկզբանե հայտնի է, որ մատուցում է միայն զրոյական դրույքաչափով հարկվող ծառայություններ, եւ պետք է գործ ունենա այն դժվարությունների հետ, որոնք ավելացված արժեքի հարկի գումարների վերադարձմամբ են պայմանավորված։ Մեր կողմից շահութահարկի վերաբերյալ ներկայացված դրույթի կապակցությամբ տեղեկանք չէր ներկայացվել այն երկրների ցանկի վերաբերյալ, որոնք կիրառում են նման մոտեցումներ։ Այլ հարց է, թե այդ երկրները որքան երկար են այդ մոտեցումները կիրառել, եւ արդյո՞ք վարչարարության կատարելագործման այս փուլում նրանք նույն ձեւով չափազանց կարեւոր են համարում բյուջեի իրականացման տեսակետից դրա վերաբերյալ իրենց մոտեցումը, բայց այդ երկրները սրանք են՝ եվրոպական երկրներում՝ Ավստրիան եւ Ֆրանսիան, կիրառում են նման մոտեցում, ամերիկյան երկրներից՝ ԱՄՆ-ը, Պանաման եւ Արգենտինան են, ասիական երկրներ կան, նույն մոտեցումը կիրառող, դրանք՝ Հնդկաստանը եւ Պակիստանն են, կան մի շարք աֆրիկյան երկրներ, որոնք հիմնականում օգտագործում են այնպիսի մոտեցումներ, որոնք... Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պրն Խաչատրյան, ձեր ժամանակը սպառված է։ Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -Եթե կարելի է, մեկ րոպե, ես մեկ րոպեում կաշխատեմ ամփոփել։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Լավ, հիմա դեռ անց 30 է, խնդրեմ, շարունակեք։ Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Մի խոսքով, այդ երկրները բազմաթիվ են։ Իսկ մոտեցումը, որը զգույշ մոտեցում ենք մենք համարում, պայմանավորված էր նաեւ նրանով, որ, եկեք չմոռանանք միշտ ալտերնատիվ հնարավորության մասին, դա պետական կարճաժամկետ պարտատոմսերի կամ պետական պարտատոմսերի շուկան է, ընդհանրապես, որտեղ առնվազն 10% տարեկան եկամտաբերություն է ապահովում։ Հետեւաբար որեւէ բիզնեսի տեսակետից, եթե տվյալ բիզնեսը չի ապահովում այդքան շահութաբերություն, կարող էին այդ միջոցները ներդրվել առանց ռիսկի այդ ոլորտներում։ Ես հակիրճ ուզում եմ անդրադառնալ նաեւ... Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Դուք չեք կարող անդրադառնալ, որովհետեւ արդեն ձեր ժամանակը սպառվել է, ընդմիջումից հետո։ Մինչ այդ, ուզում եմ հայտարարել, որ 50 ընտրատարածիքց Մխիթար Վարագյանն ընդգրկվել է «Ժողպատգամավոր» պատգամավորական խմբի կազմում, այդ կապակցությամբ կա համապատասխան դիմում։ Եվ նման մի... ուղղակի ստորագրություն չկա, եւ նաեւ, քանի որ «Ժողպատգամավոր» խումբը պնդում է, նման մի թուղթ կա նաեւ պրն Սահակյանից, բայց ես կարծում եմ, որ առանց ստրագրության չենք կարող։ Ժամը 1430 ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԹՈՒՐ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԸ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Մեկ րոպեի ընթացքում, որովհետեւ ժամանակը սպառվել է, կներկայացնի ... նու, քվեարկությունը մենք կկազմակերպենք վաղը առավոտյան, ժամը 1000 -ին։ Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Մեծարգո նախագահ, ես եզրափակիչ ելույթով անդրադարձա այն առաջարկություններին, որոնք ժամանակի սղության պատճառով առավել կարեւոր համարվեցին քննարկումների ընթացքում, ուզում եմ լրացուցիչ ներկայացնել, որ հնչած մյուս առաջարկությունները մեր կողմից անպայման կքննարկվեն 1-ինից 2-րդ ընթերցում ժամանակահատվածում, եւ դրանք առավելագույնս հաշվի կառնվեն։ Մեկ կարեւոր հարց. ինչի կապակցությամբ ձեզ ուզում եմ լրացուցիչ ներկայացնել կայացած որոշման մասին։ Կատարված քննարկումների ընթացքում որոշում է կայացվել դրամարկղային գործառնությունների վերաբերյալ օրենսդրությանը վերաբերող հոդվածը հանել «Ստուգումների մասին» օրենքից։ Հետեւաբար 1-ին ընթերցմամբ քվեարկության դրվող «Ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» օրենքը քվեարկվելու է առանց 1-ին հոդվածի։ Համապատասխանաբար օրենքի նախագծի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ հոդվածները վերանվանվելու են 1-ին, 2-րդ եւ 3-րդ։ Եվ վերջին հարցի կապակցությամբ ցանկանում եմ ձեզ ներկայացնել այն տեսակետը, որ ունի կառավարությունը այս փաթեթի քննարկման առնչությամբ։ Ելնելով այն բանից, որ ՀՀ Նախագահի հրամանագիրը ԱԺ արտահերթ նստաշրջան հրավիրելու վերաբերյալ կառավարության ներկայացրած օրակարգին համապատասխան նախատեսում է փաթեթի քննարկում։ Այն հանգամանքը, որ ՀՀ վարչապետը ԱԺ-ին առաջարկել է քննարկել փաթեթը եւ համապատասխանաբար, ՀՀ ԱԺ նախագահի տեղակալը դեկտեմբերի 8-ին շրջանառության մեջ է դրել օրենքների փաթեթը, որպես այդպիսին, առաջարկում ենք, որ քվեարկությունը կատարվի հարմար պահի եւ փաթեթային, այն փաթեթով, ինչպես ներկայացված է կառավարությունից ԱԺ։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պարզաբանման համար, Վիկտոր Դալլաքյան։ Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան, դուք կարող եք նստել։ Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Խնդրում եմ քվեարկությւոնը կատարել հարմար պահի։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պրն Դալլաքյան, հետո պրն Սադոյան, ձեզ կտանք ձայն։ Ընդունելի է, ընդունելի է, այնպես որ կողմ եք քվեարկելու, պրն Սադոյան։ Բա, ընդունել է առաջարկությունը։ Կոնստրուկտիվ քննարկումը ենթադրում է, առաջարկությունը, եթե կառավարությունը ընդունում է, ուրեմն, պետք է այս պահին աջակցել։ Խնդրեմ, պրն Դալլաքյան, կարո՞ղ եք պարզաբանում տալ պրն Խաչատրյանի ասած քվեարկությանը։ Վիկտոր Դալլաքյան։ Չի միանում։ 2-րդ խոսափող։ Տեխնիկական դժվարություն կա երեւի։ 2-րդ խոսափող։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, ասեմ, որ պրն Սադոյանին դուք արդեն համոզել եք, կարծես թե, որը անհնարին է ի դեպ։ Պարզաբանում քվեարկությունից առաջ դուք պետք է տաք։ Ես ուղղակի կարող եմ ձեզ օգնել։ Ես ներկայացրեցի հստակ փաստարկներ, կանոնակարգի 47-րդ հոդվածը, «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքը։ «ԱԺ կանոնակարգի« 79-րդ հոդվածը միանշանակ է, որ քվեարկությունը պետք է կատարվի հատ-հատ։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պրն Սահակյան, դուք ունե՞ք պարզաբանման ... խնդրում եմ պարզաբանեք որպես «Հանրապետական» խմբակցության ղեկավար։ 1-ին խոսափող։ Ես իրավունք չունեմ ձայն չտալու ... Գ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ -Սովորաբար, եթե նման տիպի վեճեր են լինում, նաեւ մի քիչ նայում են նախադեպերը։ Այս տարիների ընթացքում հարկային փաթեթները մեկ քվեարկությամբ են ընդունվել։ Իսկ ինչ վերաբերում է պրն Դալլաքյանի ասածին, խնդիրը այստեղ վերաբերում է, մայր օրենքին վերաբերող խնդիր կա։ Տվյալ դեպքում մայր օրենքը բյուջեն է, եւ հարկային փաթեթը մենք գտնում ենք, որ պետք է քվեարկվի ամբողջությամբ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Վարման կարգի հետ կապված, Արշակ Սադոյան։ Ա.ՍԱԴՈՅԱՆ -Ճիշտն ասած, ես էլ չէի կասկածում, որ պրն Սահակյանը այդպես կներկայացնի։ Այսինքն՝ ներկայացնում է հետեւյալը. եթե նախադեպեր կան կարգը, օրենքը կանոնակարգը խախտելու, ապա շարունակենք այդ նախադեպերը, եւ այսպես ասած, գնանք այդ ճանապարհով։ Ես կարծում եմ, որ, համենայնդեպս, կոալիցիայի կարեւորագույն բաղկացուցիչ մաս կազմող կուսակցության ղեկավարին, ֆրակցիայի ղեկավարին թույլատրելի չէ ասել. եթե նախադեպ կա, ապա շարունակենք խախտել։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Բայց նա պրն ... Գրիգոր Ղոնջեյան, վարման կարգի հետ կապված։ Խնդրեմ, պրն Ղոնջեյան։ Գ.ՂՈՆՋԵՅԱՆ -Ես մի քիչ այլ հարց եմ ուզում տալ, հետո երեւի կշարունակեմ նույն ուղղությամբ, պրն Դալլաքյան։ Պրն Բաղդասարյան, քանի որ քննարկման հատուկ ռեժիմ էինք սահմանել հարցին, ցանկալի կլիներ պարզաբանեիք կամ կառավարությունն արձագանքեր առաջարկությունների համար ի՞նչ ժամկետային ռեժիմ է սահմանվում։ Ի՞նչ ժամկետում գրավոր կարող ենք ներկայացնել առաջարկությունները եւ ո՞ւր։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Առաջարկությունները կարող եք ներկայացնել մինչեւ ուրբաթ օրը ներառյալ այս շաբաթվա վերջին աշխատանքային օրը փաթեթի հետ կապված։ Դուք նաեւ նկատեցիք, որ պրն Խաչատրյանը արդեն իսկ լսելով պատգամավորների ելույթները, մի քանի փոփոխություններ արդեն 1-ին ընթերցման հետ կապված նա իր եզրափակիչ ելույթում ասաց, որ ընդունվել է։ Նույնը վերաբերում է մասնավորապես ստուգումների հետ կապված, որ հոդվածը ամբողջությամբ հանված է դրվում 1-ին ընթերցմամբ քվեարկության։ Վարման կարգի հետ կապված իր 2-րդ անգամ խոսքի իրավունքից ցանկանում է օգտվել Վիկտոր Դալլաքյանը։ Խնդրեմ։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, դուք պրոֆեսիոնալ իրավաբան եք, եւ մենք կարող ենք վերցնել սղագրությունը, նայել։ Երբ որ ես փաստարկները ներկայացրեցի, դուք էլ ասացիք, որ ես միանշանակ իրավացի եմ։ Հիմա, ի՞նչ վերաբերում է նախադեպերին։ Ես չեմ ուզում նախադեպերը քննարկենք։ Նորից կանոնակարգի 47-րդի 3-րդ կետն եմ կարդում. «նախագծերի փաթեթը ներառում է առաջադրվող օրենքի նախագիծը, բ) օրենքի ընդունման առնչությամբ ընդունվելիք այլ օրենքների նախագծերը»։ Եթե ասվեց, որ մայր օրենքը պետական բյուջեն է, այդ դեպքում ես կարդում եմ «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածի 2-րդ կետը. «Կառավարության զեկույցը բյուջետային տարվա սոցիալ-տնտեսական զարգացման եւ հակաբյուջետային քաղաքականության հիմնական ուղղությունների մասին, իսկ անհրաժեշտության դեպքում նաեւ այդ բյուջեի կատարումը ապահովող օրենքների նախագծերը»։ Այսինքն՝ 60 օր առաջ, ես բերել եմ բյուջեն նոյեմբերի 1-ին, փաթեթը պետք է բերեին, եթե ասում են մայրը պետական բյուջեն է։ Իսկ դա ասվեց։ Այսինքն՝ միանշանակ պետք է հատ-հատ փաթեթը քվեարկվի։ Վերջ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Գագիկ Մինասյան։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահ, հիմնական զեկուցողի կողմից նշվեց այն հանգամանքը, որի վրա մենք, ցավոք, ուշադրություն չենք դարձնում։ Կառավարությունը օրենքների նախագիծը ներկայացրել է ԱԺ որպես փաթեթ։ ԱԺ նախագահի տեղակալը օրենքների նախագիծը որպես փաթեթ դրել է շրջանառության մեջ, եւ մենք պարտավոր ենք առաջնորդվել ԱԺ նախագահի տեղակալի համապատասխան գրությամբ։ Այլ բան անել նշանակում է ընդհանրապես խախտել այն գործընթացների սկզբունքները, որոնք առկա են ԱԺ-ում։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ։ Ես ուղղակի կողմնակից եմ կոնստրուկտիվ աշխատանքի, հարգելի գործընկերներ, պրն Դալլաքյանին, պրն Մինասյանին, պրն Սահակյանին ժամը 1600 -ին հրավիրում եմ ԱԺ նախագահի մոտ։ Եկեք երկու կողմերին լսենք, երկու կողմերը ներկայացնեն իրենց օրենքից բխող փաստարկները եւ կոնկրետ որոշենք։ Պրն Մինասյանը ներկայացրեց իր փաստարկները, պրն Դալլաքյանը իր փաստարկները, ես ունեմ իմ պատկերացումները եւ միասին հավաքվենք եւ որոշում ընդունենք։ Կարեւորը միեւնույնն է պետք է քննարկենք թե՛ հատ-հատ կքննարկենք, թե՛ միասին կքննարկենք, կարեւորը բովանդակությունն է։ Բայց եթե կա տարաձայնություն, որպեսզի մենք չվիճաբանենք դահլիճում վաղը առավոտ քվեարկությունից առաջ, այսպես, թե այնպես ես առաջարկում եմ հավաքվել եւ ընդունել մեկ որոշում։ Առարկություններ կարծես թե չկան դահլիճում իմ առաջարի հետ կապված, եւ մենք այժմ անցնում ենք ...խնդրեմ, պրն Սադոյան, մի բարկացեք, ձեզ ձայն եմ տալիս։ Ա.ՍԱԴՈՅԱՆ -Ես ճիշտն ասածս հիմա ուզում եմ հասկանալ, որ մենք ստեղծում ենք նախադեպ հետեւյալը. կարելի է կոլեկտիվ խախտել օրենքը։ Հավաքվենք միասին, քննարկենք եւ, եթե քննարկումներով եկանք ընդհանրության, փոքր կոլեկտիվով, ես ի նկատի ունեմ դուք, ֆրակցիաների ղեկավարները, ապա կարելի է «Կանոնակարգ» օրենքը խախտել։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Բայց պրն Դալլաքյանը սկզբունքային անհատականություն է այնպես, ինչպես մեզանից յուրաքանչյուրը, եւ մենք կարծում ենք, որ օրենք խախտելու մտադրություն ոչ մեկը չունի, պրն Սադոյան։ Ուղղակի ֆինանսաբյուջետային եւ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովի նախագահը, որը այս գործի լավ մասնագետներից մեկն է, նախորդ ԱԺ-ում գլխավորել է հանձնաժողով, ներկայումս նույնպես։ Մարդը բերում է փաստարկ, այս մարդու փաստարկը մենք պետք է լսենք այնպես, ինչպես մեր մյուս գործընկերոջը եւ միասին կայացնենք որոշում։ Հարգելի գործընկերներ, մենք այժմ անցնում ենք ... հնչել է անունը պատգամավոր Դալլաքյանի, կարդացեք, 2-րդ խոսափող։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, 06.12.2003 թվական. հանրապետության վարչապետի կողմից ձեզ ուղղված նամակն է։ «Թվարկված են բոլոր այս օրենքների նախագծերը ...» եւ դրանից հետո այստեղ «բյուջե» անունը ընդհանրապես գոյություն չունի։ Եվ գրված է. «առաջարկվող օրենքների նախագծերի փաթեթին կից ...» այսինքն՝ իրենք անունը փաթեթ են դրել, այստեղ բյուջեի հետ որեւէ կապվածություն չկա։ Մենք էլ Կանոնակարգի 47-րդ հոդվածը բերեցինք, ասեցինք փաթեթը ինչ է։ Իսկ ժամը 4-ին կգամ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Ժամը 4-ին եկեք, բոլոր կողմերին կլսենք եւ կկայացնենք համապատասխան որոշում, որը բխում է ոչ թե նպատակահարմարությունից, այլ օրենքից։ Հարգելի պատգամավորներ, ես ասեմ, որ մենք 20-ից ավելի հարցեր ունենք քննարկելու, եւ նիստը միայնակ վարելը հեշտ գործ չէ, ասեմ ձեզ, դրա համար խնդրում եմ կոնստրուկտիվ աշխատանքի անցնել եւ այժմ մենք անցնում ենք ԱԺ պատգամավորներ Վահան Հովհաննիսյանի, Մուշեղ Մովսիսյանի, Էդմունդ Ծատուրյանի, Հրանտ Խաչատրյանի, Մանուկ Գասպարյանի եւ Արմեն Մխիթարյանի կողմից ներկայացված «Սահմանված կարգի խախտման պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» օրենքի նախագիծը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցի քննարկմանը։ Հարցը կզեկուցի պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հրանտ Խաչատրյանը։ Խնդրեմ, պրն Խաչատրյան։ Հ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -Հարգելի խորհրդարան, 2-րդ ընթերցումից հետո նշված օրինագծի վերաբերյալ առաջարկություններ, խմբագրական առաջարկությունները կատարվել են զուտ աշխատանքային կարգով, ուղղումներ են կատարվել, սկզբունքային վեճեր, բանավեճեր չեն եղել։ Ձեզ բաժանված է տեքստը։ Բաժանված տեքստի համեմատ ես ուզում եմ ձեզ հայտնել հեղինակների անունից, որը համաձայնեցված է նաեւ հանձնաժողովի հետ, որ մեկ բառ մի քանի հոդվածներում փոխվել է, «իրավունք» բառը փոխարինվում է «հիմք» բառով։ Խոսքը վերաբերում է նրան, որ հիմնական հոդվածում օգտագործված էր «զորակոչից տարեկետում ստանալու կամ ազատվելու հիմքեր» բառը, իսկ սանդղակում, որտեղ նշվում էր, թե որքան պարտադիր վճար պետք է մարդիկ մուծեն, օգտագործված էր «իրավունք» բառը, որը կարող էր երկու մեկնաբանություն ունենալ այս օրենքը կիրառողների կողմից։ Որպեսզի այդ տարընթերցումից, տարակարծությունից մենք ազատվենք, 3-րդ ընթերցման է ներկայացվում նույն նախագիծը խմբագրական փոփոխությամբ։ Հոդված 2-ի 4-րդ կետում, 5-րդ կետում եւ հոդված 6-ի 7-րդ եւ 8-րդ կետերում «իրավունք» բառը փոխարինված է «հիմք» բառով։ Այլ փոփոխություններ հեղինակները չեն առաջարկում ձեզ եւ հանձնաժողովը առաջարկում է դրական եզրակացությամբ օրենքը ընդունել 3-րդ ընթերցմամբ։ Շնորհակալություն։ Ձեզ առաջարկոում ենք օրենքն ընդունել 3-րդ ընթերցմամբ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի պատգամավորներ, այս հարցի քնարկումն ավարտվեց, քվեարկությունը կկատարենք առավոտյան ժամը 10-ին, երբ որ մենք կվերսկսենք ԱԺ արտահերթ նստաշրջանի աշխատանքները։ Հարգելի գործընկերներ, մենք այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Վահան Հովհաննիսյանի, Էդմունդ Ծատուրյանի, Մուշեղ Մովսիսյանի, Ռուդիկ Հովսեփյանի, Գալուստ Սահակյանի, Լեւոն Մկրտչյանի կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «Այլընտրանքային ծառայության մասին» օրենքի նախագիծը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Եթե դուք հիշում եք, մենք երեկ քվեարկեցինք օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ այն հոդվածները, որոնք մենք ընդունել էինք 1-ին ընթերցմամբ։ Երեկ մենք քվեարկեցինք 2-րդ ընթերցմամբ եւ 1-ին ընթերցմամբ ընդունված հոդվածները։ Այժմ մենք անցնում ենք օրենքի նախագծի 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցի քննարկմանը։ Եվ ես կենտրոնական խոսափողի մոտ եմ հրավիրում ԱԺ պատգամավոր Ռուդիկ Հովսեփյանին՝ գիտության, կրթության եւ երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Խնդրեմ, պրն Հովսեփյան։ Ռ.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ -Հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, 2-րդ ընթերցումից հետո ոչ մի դիտողություն, առաջարկություն, եւ բնականաբար, հետեւապես նաեւ փոփոխություն չի կատարվել, եւ հեղինակների կողմից խնդրում ենք դնել 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունման։ Այսքանը։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Հովսեփյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ հանձնաժոողվի եզրակացությունը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի հանձնաժողովի անդամ Հրանտ Խաչատրյանին։ Հ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -Հարգելի խորհրդարան, այս օրենքը երկար քննարկումներից, սեմինարներից, հասարակական քննարկումներից, բանավեճերից հետո հասել է 3-րդ ընթերցման ։ Հանձնաժողովը քննարկել է նախագծի վերաբերյալ կատարված բոլոր ոչ միայն առաջարկությունները, դիտողությունները, այլ նաեւ բարոյական բնույթի խնդիրները եւ դրական եզրակացությամբ ներկայացնում է խորհրդարանին «ՀՀ այլընտրանքային ծառայության մասին» օրենքը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու հարցը։ Առաջարկում ենք քվեարկել նախագծի վերջնական տեսքին։ Միեւնույն ժամանակ եւ՛ իմ անունից, եւ՛ հանձնաժողովի անունից ուզում եմ կոչ անել եւ՛ հասարակությանը, եւ՛ այն մարմիններին, որոնք պետք է իրականացնեն այլընտրանքային ծառայությունը, այն մարմիններին, որոնք պետք է քաղաքացիներին թույլ տան իրենց պարտադիր ծառայությունն անցկացնել այլընտրանքային տեսքով, դատարաններին, որոնք պետք է հավանաբար քննարկեն այս բանավեճային խնդիրները հետեւյալ խնդրով. այնուամենայնիվ, «Այլընտրանքային ծառայության մասին» օրենքը մեր երկրում ընդունված է ոչ թե հարցի ամբողջական հասունացման պայմաններում, այլ միջազգային պարտավորությունների շրջանակներում։ Հեղինակները, հանձնաժողովը, պաշտպանության նախարարությունը, բոլոր շահագրգիռ կողմերը ամեն ինչ արել են, որպեսզի ներկայացվող օրենքում չլինեն հատուկ սողանցքներ հիմնական զինվորական ծառայությունից խուսափելու համար։ Այս օրենքը իր մեջ չի պարունակելու սողանցքներ, բայց կա մեկ դրույթ. այն խնդիրը, որ, այնուամենայնիվ, մարդը իր համոզմունքների պատճառով է դիմում այլընտրանքային ծառայություն անցնելու համար, թե այլ պատճառներ ունի զինծառայությունից խուսափելու եւ ներկայացնում է այդպիսի դիմում, զուտ սուբյեկտիվ չափանիշներով է գնահատվելու։ Բոլոր երկրներում է այդ խնդիրը սուբյեկտիվ չափանիշներով գնահատվում, մեր երկրում նույնպես գնահատվելու է սուբյեկտիվ չափանիշներով։ Զորակոչային հանձնաժողովները սուբյեկտիվորեն են որոշելու դիմում ներկայացնող մարդը ունի համոզմունք զենք չկրելու, թե կեղծում է։ Վերջին հաշվով դատարանում բողոքարկելու խնդիր կա, դատավորը նույնպես սուբյեկտիվ չափանիշներով։ Այդ պատճառով մենք պետք է դիմենք մեր հասարակությանը, որպեսզի նրանք կեղծ պատճառներով դիմումներ չներկայացնեն։ Պետք է դիմենք զինկոմիսարիատների զորակոչային հանձնաժողովներին, դատարաններին, որպեսզի նրանք կարողանան առավելագույնս, օբյեկտիվ հարցի վճիռը տալ, այլընտրանքային ծառայության թույլտվություն, թե հիմնական ծառայություն, եւ մենք բոլորս միասին պետք է հետեւենք, որպեսզի այս օրենքի կիրառման ժամանակ մեր երկիրը որեւէ բարոյական կամ նյութական վնաս չկրի։ Առաջարկում եմ քվեարկությունը կազմակերպել հարմար պահի։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան։ Քվեարկությունը մենք կկազմակերպենք վաղն առավոտյան ժամը 10-ին։ Հարգելի պատգամավորներ, այս հարցի քննարկումը նույնպես ավարտվեց։ Մենք այժմ անցնում ենք նստաշրջանում ընդգրկված այլ հարցերի քննարկմանը։ Կառավարության կողմից ներկայացված «2003 թվականի պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է քաղաքաշինության փոխնախարար Սոս Քոչարյանին։ Հարակից զեկուցող՝ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյան։ Ս.ՔՈՉԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «ՀՀ 2003 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։ ՀՀ կառավարության մի շարք որոշումներով, ՀՀ 2003 թվականի պետական բյուջեով աղետի գոտու համալիր ծրագրի իրականացման, ինչպես նաեւ հանրապետության մի շարք մարզերում դպրոցաշինության եւ մշակութային օբյեկտների շինարարության համար նախատեսված գումարների շրջանակներում տարվա ընթացքում օբյեկտիվ անհրաժեշտություն է առաջացել կատարել փոփոխություններ, նպատակ հետապնդելով հատկացված գումարները ավելի նպատակային օգտագործելու, նախատեսված ծրագրերը անվերապահորեն իրականացնելու նպատակով միջազգային կազմակերպությունների եւ բարերարների կողմից իրականացվող խոշորամասշտաբ ներդրումային ծրագրերի, ՀՀ կառավարության կողմից համաֆինանսավորումը։ Մասնավորապես, ընդհանուր առմամբ, իրականացվել է 1,4 մլրդ դրամի վերաբաշխում։ Ես կցանկանայի խոշորները ձեր ուշադրությանը ներկայացնել։ Բնակարանների գնում՝ ինչպես հիշում եք, աղետի գոտու վերականգման համալիր ծրագրում նախատեսված էր պետական բյուջեի հաշվին իրականացնել մոտ 860 բնակարանի գնում, սակայն բանակցությունների ընթացքում Ամերիկայի զարգացման գործակալությունը վերցրեց սերտիֆիկացման ամբողջ ծրագիրը, եւ իրականացվում է իրենց միջոցներով։ Այդ իսկ պատճառով, ազատվեց մոտ 845 մլն դրամ։ Հանրակրթական դպրոցների հիմնանորոգում եւ նորերի կառուցման մասով տեղի է ունեցել վերաբաշխում 56,3 մլն դրամ, որը հիմնականում պայմանավորված է Հայաստանի սոցիալական հիմնադրամի կողմից բյուջեով նախատեսված որոշ դպրոցական շենքերի շինարարությունը։ Մյուս խոշոր գումարը, որը տեղի է ունեցել վերաբաշխում, դա բազմաբնակարան բնակելի շենքերի պահպանմանն ուղղված համատիրություններին պետական աջակցություններ, մոտ 90 մլն դրամ, որը իրականացվում է վարկային ծրագրով ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարարությունում ստեղծված ծրագրերի իրականացման գրասենյակի շնորհիվ։ Վերաբաշխված գումարները հիմնականում օգտագործվել են մոտ 512 մլն դրամ Լինսի հիմնադրամով բնակարանաշինության ծրագրով Գյումրի, Վանաձոր, Սպիտակ, Ստեփանավան քաղաքներում, եւ Գուգարք գյուղում կառուցվող շենքերի ինժեներական ենթակառուցվածքների եւ բարեկարգման աշխատանքների ավարտման համար։ Մյուս մասը դպրոցաշինությունից պակասեցված գումարները վերաբաշխվել են ՀՀ մյուս տարացքներում, նորից դպրոցաշինության վրա։ Այդ թվում՝ Արագածոտնի մարզի Ոսկեվազ, Շամիրամ գյուղերի, ինչպես նաեւ Ապարանի թիվ 3 դպրոցի շինմոնտաժային աշխատանքների իրականացման համար։ Այսպիսով, վերաբաշխման արդյունքում ունենք 16 նորակառույց շենքեր։ Հիմնականում դրանք մշակութային օբյեկտներ են. Ազատան գյուղի, Աշոցքի մշակութային տան, Մայիսյանի մշակութային տան, Այգաբացի մշակութային տան, Ախուրյանի մշակութային տան եւ Ամասիայի 22 «ա» բնակելի շենքի գծով, Աղինի դպրոցի շենքի ավարտում, Գյումրի քաղաքում տնակներից տեղահանում եւ Ամերիկայի զարգացման գործակալության կողմից իրականացվող Գյումրիի 157 բնակելի շենքում ինժեներական ցանցերի ֆինանսավորմամբ։ Կառավարության կարծիքով վերաբաշխված գումարները ծառայել են իրենց նպատակներին ավելի արդյունավետ օգտագործելու առումով։ Ձեզ ներկայացվող օրենքի նախագծի, հիմնականում փոփոխություն է եղել երկու հոդվածներում։ «Բյուջեի մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի համապատասխան աղյուսակում, որը գտնվում է ձեր տրամադրության տակ, եւ օրենքի 8-րդ հոդվածի համապատասխան աղյուսակում փոփոխություն կատարելու մասին։ Այսքանը, թերեւս։ Եթե կոնկրետ օբյեկտների վերաբերյալ հարցեր կան, ես սիրով կարող եմ պատասխանել։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Այժմ հերթագրում հարցեր տալու համար։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 2 պատգամավոր։ Հարցի համար ձայնը տրվում է պատգամավոր Սամվել Բալասանյանին։ Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ինձ մեկ հարց է հետաքրքրում։ Այսօր Գյումրիի բնակարանների հետ կապված մի պրոբլեմ է ծագել։ Այնտեղ հանձնաժողով ... բաշխման հետ կապված պրոբլեմներ են ծագել։ Այն օրը մի թիվ էր գրված, նու, չգիտեմ, որքանո՞վ է ճիշտ այդ թիվը 7741 բնակարան պետք է այդտեղ ...(Չի հասկացվում)։ Ես գիտեմ, որ ձեր ներկայացուցիչը հիմա աշխատում է հանձնաժողովում, ես չգիտեմ, ինչպիսի՞ ինֆորմացիա կունենաք կամ ի՞նչ կպատասխանեք, բայց այդ հարցը շատ կարեւոր է, որովհետեւ, իրոք, բնակարանի շատ մեծ կարիք ունի դեռ գյումրեցին, բացի դրանից գիտեք, որ տնակները արդեն ահավոր է եւ ձմեռը եկել է։ Ի՞նչ կպատասխանեք այդ հարցերին։ Ս.ՔՈՉԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Այո, իսկապես, այսօր Գյումրի քաղաքում գործում է միջգերատեսչական հանձնաժողով, որը իրականացնում է ՀՀ Նախագահի կարգադրության համաձայն։ Մեր 2001 թվականի ձեր կողմից ընդունված աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրում Գյումրիի մասով ընդգրկված է 7938 ընտանիք որպես անօթեւան, որոնք երկրաշարժի ժամանակ կորցրել են բնակարան։ ներկայումս, իսկապես, վերաբաշխումը գտնվում է հանձնաժողովի հսկողության տակ, միաժամանակ իրականացնելով ամբողջ հերթացուցակների ճշտությունը եւ համապատասխանությունը ընտանիքների կարգավիճակի, որի արդյունքում կառուցված բյուջեի հաշվին եւ Լինսի հիմնադրամի բնակարանաշինության ծրագրով իրականացված բնակարանների բաշխումը անմիջականորեն ներկայումս իրականացնում է այդ հանձնաժոողվը, եւ միաժամանակ իրականացնում է հաշվառում աղետյալների ներկա թիվը ճշտելու համար։ Որովհետեւ մեզ հայտնի է, որ վերջին տարվա ընթացքում, միայն 2003 թվականին մոտ 600 ընտանիքներ նոր են հերթագրվել։ Եվ արդյունքում կճշտվի անօթեւանների քանակը, որոնք աղետի հետեւանքով բնակարան են կորցրել եւ համապատասխան լուծումներ կգտնի։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հովհաննես Մարգարյան։ Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Քոչարյան, ըստ էության, նշվեց, փաստորեն աղետի գոտում բնակարանների գնման վկայագրերի հետ կապված ավելացվում են գումարները։ Ս.ՔՈՉԱՐՅԱՆ -Այո։ Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ -Ողջունելի է իհարկե։ Ըստ էության, կարո՞ղ եք ասել, մոտավորապես ի՞նչ չափաքանակով է բարձրանում. շուկայական գներին հավասարեցվո՞ւմ է։ Կարո՞ղ եք ասել տվյալը, թիվը։ Ինչքան ես հիշում եմ 1500 դոլարին համարժեք դրամ մեկ սենյականոցին։ Մոտավորապես ի՞նչ չափի է աճում։ Շնորհակալություն։ Ս.ՔՈՉԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ երբ որ 2001 թվականին պատրաստվում էր աղետի գոտու վերականգման համալիր ծրագիրը, բնականաբար, այն ժամանակ կանխատեսել բավականին այսպիսի մեծ աճ, որը տեղի է ունեցավ անշարժ գույքի շուկայում վերջին երկու տարվա ընթացքում, հնարավոր չէր։ Մենք նախատեսել էինք միջին հաշվով 3-3,5 հազար դոլար մեկ սերտիֆիկատի կտրվածքով։ Այսօր այդ թիվը հասել է 4,5 հազար դոլարին համարժեք դրամ, եւ ի ուրախություն մեզ ասեմ, որ Ամերիկայի զարգացման գործակալությունը չգնաց այլ ճանապարհով, ինքը գնաց ընդառաջ շուկային եւ այսօր սերտիֆիկատների գինը ճիշտ համապատասխանում է Գյումրի քաղաքում անշարժ գույքի, այդ թվնում՝ բնակարանների միջինացված գներին։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարցերն ավարտվեցին։ Պարզաբանման կարիք ունե՞ք, պրն Մարգարյան։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Քոչարյան։ Ս.ՔՈՉԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հարգելի պատգամավորներ, այժմ հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանին։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «ՀՀ 2003 թվականի պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» կառավարության օրենսդրական նախաձեռնությունը։ Հիմնական զեկուցողը հանգամանալից ներկայացրեց այն դրդապատճառները, որոնք բերել են այս օրենսդրական նախաձեռնության ծնունդին։ Ըստ էության, նպատակ է դրվել ավելի արդյունավետ օգտագործել այն ֆինանսական միջոցները, որը նպատակաուղղված է եղել բյուջեով աղետի գոտում համապատասխան շինարարական աշխատանքներ կատարելու համար, սակայն տարվա ընթացքում հնարավորություն է ընձեռվել դրանք իրականացնել Ամերիկայի զարգացման գործակալության, Լինսի հիմնադրամի միջոցների շնորտիվ, եւ ավելի արդյունավետ այդ միջոցների օգտագործումը իրականացնելու համար դրանք ծախսվել են, այդ նույն ծրագրերով, ինժեներական ենթակառուցվածքների բարեկարգման աշխատանքների իրականացման համար։ Ըստ էության, սա է այս օրենսդրական նախաձեռնության հիմնավորումը։ Քննարկելով է այս հիմնավորումը մեր հանձնաժողովում, մեր հանձնաժողովը կողմ արտահայտվեց այս օրենսդրական նախաձեռնությանը եւ դրական եզրակացությամբ ներկայացվել է ձեր քննարկմանը։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Մինասյանին հարցեր տալու համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հերթագրում՝ ելույթների համար։ Ելույթներ նույնպես չկան։ Հարգելի պատգամավորներ, այս հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չկա, ամենայն հավանականությամբ։ Այժմ անցնում ենք օրակարգի մյուս հարցերի քննարկմանը։ Քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Վիճակախաղերի մասին», «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին», եւ «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող է նշանակված ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի փոխնախարար Դավիթ Ավետիսյանը։ Խնդրեմ։ Դ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրության է ներկայացվում «Վիճակախաղերի մասին» ՀՀ օրենքը նոր խմբագրությամբ, 3-րդ ընթերցմամբ, «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքը եւ «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքը։ Պետք է նշել, որ 2-րդից 3-րդ ընթերցում եղել է ընդամենը մեկ առաջարկություն, որի մասին ամփոփ տեղեկատվությամբ ներկայացված է ամփոփաթերթիկում։ Ըստ էության, այդ առաջարկությունը չէր կրում խմբագրական բնույթ եւ պետք է ասել, որ ԱԺ կանոնակարգի 71-րդ հոդվածն էր, կարծեմ, 71-րդ հոդվածի 1-ին մասին համապատասխան չէր ներկայացված։ Ըստ այդմ ընդունելի չէինք կարող համարել այս փուլում։ Ընդհանրապես, որպես առաջարկություն, հնարավոր է, որ պետական հզոր մարմինը քննարկի եւ համապատասխան միջոցներ ներառնի, եթե դրանց անհրաժեշտությունը լինի այդ առաջարկության ներքո։ Պետք է նշել, որ ուրիշ առաջարկություններ չեն եղել։ Այսքանը։ Այս օրենքը եւս մեկ անգամ պետք է նշեմ, որ խստացնող դրույթներ է պարունակում։ Խստացումները համարժեք են, ադեկվատ, համեմատած նախորդ օրենքի հետ չափազանց են, եւ կարծում եմ, այս օրենքի հրատապ ընդունումը կբխի հենց հանրության շահերից։ Հայցում եմ ձեր աջակցությունը այս հարցում։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանին։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրության եմ ներկայացնում «Վիճակախաղերի մասին», «Պետական տուրքի մասին եւ «Գովազդի մասին» օրենքներում կատարված փոփոխությունները 3-րդ ընթերցմամբ։ Ըստ էության, հիմնական զեկուցողը նշեց, որ 2-ից 3-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում ներկայացվել է մեկ առաջարկություն։ Ցավոք, այդ առաջարկությունը հնարավոր չէր քննարկել ըստ էության, որովհետեւ չէր տեղավորվում 2-րդից 3-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում առաջարկվող առաջարկությունների ներկայացվող պահանջներին։ Իմ կողմից կարող եմ ասել, որ այս առաջարկությունը, իսկապես, լուրջ ուշադրության արժանի է, եւ, կարծում եմ, որ այս օրենքը ուժի մեջ մտնելուց հետո հարկ կառաջանա մեկ անգամ եւս անդրադառնալ այս օրենքում եւ հարակից օրենքներում առաջարկվող փոփոխություններին։ Իմ կողմից հարկ եմ համարում ավելացնել, որ առաջարկվող օրենքը եւ նրան հարակից մնացած երկու օրենքները, իսկապես, էապես կարգավորում են այս ոլորտը։ Մասնավորապես «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում արձանագրված են դրույթներ, որոնք էապես բարձրացնում է վերահսկողական հնարավորությունները, բացառում են հնարավոր չարաշահումները, սակայն, միաժամանակ պետք է նշեմ, որ այս ուղղությամբ դեռ աշխատանքները միայն նոր են սկիզբ առնում եւ այդ բիզնեսի հարաճուն աճի հետ զուգընթաց մենք պարտավորված պետք է լինենք համապատասխան ադեկվատ քայլեր կատարել մեր օրենսդրական դաշտում, որպեսզի այդ բիզնեսը չգործի ի չարս մեր հասարակության, այլ գործի այն շրջանակներու, որ ընդունված է նորմալ քաղաքակիրթ երկրներում։ Շնորհակալություն։ Ոնց որ, թե հարցեր տալ չեն կարող։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի պատգա ... Դուք առաջարկության հեղինա՞կ եք։ Խնդրեմ։ Վահրամ Բաղդասարյան։ Վ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, իհարկե, ես ընդունում եմ հիմնական զեկուցողի, որ 3-րդ ընթերցման ժամանակ կարելի է միայն խմբագրական փոփոխությունների հետ կապված ... ես դա գիտակցել եմ, բայց, համենայնդեպս, քանի որ նաեւ 1-ինից 2-րդ ընթերցման ժամանակ է եղել այդ առաջարկությունը, զեկուցողից ես հասկացա, որ ընդունելի է, պարզապես կանոնակարգի խախտում ենք անում։ Բայց հասկացա, որ ընդունելի է։ Եթե ընդունելի է, ինչո՞ւ 1-ինից 2-րդ ընթերցման ժամանակ այդ դեպքում չենք ընդունել։ Այսինքն՝ 3-րդ ընթերցման ժամանակ ասում են. ընդունելի է, բայց կանոնակարգի խախտում է։ Ես հասկանում եմ դա, գիտակցելով եւ նաեւ, համենայնդեպս, այդ առաջարկությունը արել եմ, որովհետեւ մենք դրանով կարեւոր խնդիր ենք լուծում։ Այսինքն՝ հսկողությունը եւ վերահսկողությունը հիմնովին կարողանիում ենք ապահովել, քանի որ հիմնական չարաշահումները եւ հիմնական կասկածը եւ՛ հասարակության մեջ, եւ՛ պատգամավորների մեջ այդ տոմսերի տպագրության հետ է կապված։ Եվ եթե մենք կարողանիում ենք, ասենք, կառավարությունը ասում է. թող ԱԺ-ն վերցնի, թող վերցնի, ի՞նչ է պատահել։ Մենք, ասենք, եթե մենք ինքներս մեզ վրա վստահ ենք, որ նմանատիպ նեգատիվ հարաբերությունների մեջ չենք մտնի որոշ մարդկանց հետ, կարելի է նաեւ վերցնի ԱԺ-ն, բայց հսկողություն սահմանել դա պարտադիր է, եւ մենք պարզապես ավելի ենք խստացնում, մենք հարգում ենք այս բերած օրենքը, որ ինչ-որ կանոնակարգում է այդ դաշտը, բայց մենք հնարավորություն պետք է ունենանք ավելի խստացնելու եւ ընդհանրապես հսկողությունը կանոնակարգելու։ Ամենաբաց տեղը դա հսկողությունն է։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ես ընդամենը կարող եմ ձեզ հետ համաձայնվել, որ հիմնականում նաեւ մեր պատգամավորները, որոնք 30-ից ավելի մարդիկ հավաքել են ստորագրություններ, հենց ձեր առաջարկությունը նրանց առանցքային մտահոգություններից մեկն է, որ, իրոք, տպագրման գործընթացի վրա է պետք պատշաճ հսկողություն սահմանել։ Հիմա ես կարող եմ առաջարկել հետեւյալը. քանի որ քվեարկությունը տեղի է ունենալու վաղը առավոտյան ժամը 10-ին, ես չգիտեմ, կանոնակարգով , ընթացակարգով, եթե ... ոչ, եթե հնարավոր է տեղավորել այդ առաջարկությունը, այսինքն՝ 1-ինից 2-րդ ընթերցման ժամանակ եղել է առաջարկություն, ես չգիտեմ, հիմա 2-րդ ընթերցման ժամանակ բաժանված տեքստի մեջ ձեր առաջարկությունը եթե ընդունված եղել է, եղել է, եթե չի եղել, բնականաբար մենք կանոնակարգը չենք կարող խախտել։ Բայց պետք է ստուգել. եթե եղել է, ձեր առաջարկությունն այն ժամանակ ընդունել են, այսինքն՝ դա արդեն 2-րդ ընթերցմամբ ընդունված է, դա այլ խնդիր է։ Ուղղակի ես առաջարկում եմ արդեն, պրն Ավետիսյանը եւ պրն Բաղդասարյանը միասին այդ հարցը քննարկեն։ Ես ընդամենը կարող եմ ասել, որ իրոք դաշտը պետք է կանոնակարգի։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի ... Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն ունե՞ք։ Խնդրեմ։ Դ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, պետք է նշեմ, որ 1-ինից 2-րդ ընթերցում այն բոլոր փոփոխությունները, որոնք ուղղված էին դաշտի խստացմանը՝ ընդունվել են։ Պետք է նշեմ, որ տպագրության հետ կապված առաջարկությունը չի եղել ներկայացված 1-ինից 2-րդ ընթերցում։ Բովանդակության առումով, այդ ոլորտի կոնցեպտուալ փոփոխությունների առումով դա լայնածավալ, այլ փոփոխությունների առիթ է տալիս, որը մենք չենք բացառում, որը մենք ընդունում ենք։ Եթե կոնցեպտուալ պետությունը պետք է խառնվի առեւտրային սուբյեկտի գործառույթների մեջ, ապա դա պետք է մտածված, որոշակի կարգավորված, կոնկրետ ձեւակերպված գործընթացներով լինի, այլ, ոչ թե, ասենք, խմբագրական բնույթի նախադասության փոփոխությամբ։ Մենք ընդունում ենք, որ դաշտը էլ ավելի խստացման հնարավորություն ունի։ Այստեղ արդեն քաղաքական հարցն է գալիս, դիրքորոշման հարցն է գալիս, թե պետությունը ի՞նչ չափով է պատկերացնում, որ պետական լինի, ի՞նչ չափով է պատկերացնում, որ առեւտրային լինի նման գործունեությունը։ Բայց պետք է ասել, որ այդ ամբողջը մի քիչ ավելի խորը ուսումնասիրությամբ առիթ է ստեղծում, իսկ այն փոփոխությունները եւ որոնք մենք առաջարկել ենք, ոչ մի լիբերալ երկրում, ոչ մի տնտեսավարող սուբյեկտների նկատմամբ այդչափ խստացումներ չեն եղել, եւ այս պահի դրությամբ նման փոփոխությունների ընդունումը համարում եմ անհրաժեշտ։ Ինչ վերաբերում է կոնստրուկտիվ մնացած բոլոր առաջարկություններին, մենք բաց ենք, պատրաստակամ ենք մշակել դրանք, միասին նստել քննարկել եւ անհրաժեշտության դեպքում հանդես գալ առաջարկություններով ի օգուտ, այսպես ասեմ, այդ ոլորտի կարգավորմանը, էլ ավելի խստացմանը։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Փաստորեն, արձանագրվում է, որ խնդրի օրենսդրական կարգավորման հետ կապված առաջարկությունները կարող են հետագայում նույնպես քննարկվել եւ գտնել այլ լուծումներ եւս։ Հարգելի պատգամավորներ, ես ուզում եմ ձեզ տեղյակ պահել, որ ըստ էության, այս ընդունված օրենքի արդյունքում նաեւ բազմաթիվ մարդիկ զանգահարում են ԱԺ, նամակներ են գրում Աժ եւ այսօր փաստորեն, մենք հարցի քննարկումն ավարտում ենք։ Այսպիսով, 24 ժամվա ընթացքում չի կարող գերազանցել 9 րոպեն։ Հեռուստատեսային գովազդը 1ժամվա ընթացքում կարող է հեռարձաեկվել երկու անգամից ոչ ավելի, եւ չի կարող գերազանցել 60 վայրկյանը։ Դրանից բացի նաեւ 4 անգամ բարձրացվել է պետական տուրքը, եւ նաեւ այլ սահմանափակումներ նույնպես կիրառվել են։ Հարգելի գործընկերներ, այս հարցի քննարկումն եւս ավարտվեց, քվեարկությունը կկազմակերպվի առավոտյան ժամը 10-ին։ Այժմ մենք անցնում ենք հաջորդ հարցի քննարկմանը։ Կառավարությունը ներկայացրել է «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու համար։ Հարցը կզեկուցի տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի նախագահ Ֆելիքս Փիրումյանը։ Խնդրեմ։ Ֆ.ՓԻՐՈՒՄՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանոության մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին։ Այս փոփոխությունները անհրաժեշտություն են, հիմնավորված են նրանով, որ մենք այս օրենքի փոփոխություններով, օրենքի դրույթների կիրառումը ապահովող հոդվածներում մտցնում ենք հստակեցում։ Նախատեսվում է, առաջարկվում է չորս փոփոխություններ եւ ես համառոտ կներկայացնեմ առանձին- առանձին։ 1-ինը՝ հանձնաժողովի նիստերը բաց են, եւ մենք պարտավոր ենք շահագրգիռ անձերի մասնակցությունը ապահովել, եւ ապահովումը մենք իրականացնում ենք ծանուցման միջոցով։ Օրենքը այդ պարտավորությունը չի բացում իրականացման տեսանկյունից, եւ մենք ստիպված ենք առաջարկություն անել եւ հիմնական հասկացությունների մեջ բացել «ծանուցման» հասկացությունը։ 2-րդ փոփոխությունը, որը առաջարկում է 7-րդ հոդվածում ավելացնել «կամ վնասում է, կա՛մ վնասում է սպառողների շահերը»։ Խոսքը գնում է գերիշխող դիրքի չարաշահման մասին, երբ կիրառվում են սահմանափակումներ տվյալ շուկայնում եւ ստացվում է հետեւյալ վիճակը. երբ խոսքը գնում է այն շուկաներին, որտեղ ունենք մեկ մասնակից, ըստ էության, մոնոպոլիստ, այդ շուկաների սահմանափակման մասին, ըստ էության, խոսք չի կարող գնալ, եւ ստացվում է, որ գերիշխող դիրքի չարաշահում այդ առումով չի կարող դիտվել։ Եվ ավելացնելով այս բառերը, մենք փորձում ենք նաեւ ընդգրկել այդ խախտումների զանգվածում նաեւ շուկայում մեկ մասնակցի խնդիրը։ Հաջորդ հոդվածում հստակեցվում է տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից հանձնաժողովին տեղեկություններ տրամադրելու հարցը։ Ոզում եմ նշել, որ 28-րդ հոդվածում այդ կետը ամրագրված է, բայց հետագայում, երբ ընդունվեց «Իրավական ակտերի մասին» օրենքը եւ որը պարտադրում է մեզ ընկալել այնպես, ինչպես գրված է, ապա այդ դեպքում ընկալման տեսանկյունից, իրոք, հստակ չէ։ Միեւնույն ժամանակ ուզում եմ նշել, որ նույն օրենքի 36-րդ հոդվածով մեզ հնարավորություն է տալիս տեղեկություն չտրամադրելու դեպքում կիրառել պատժամիջոց, եւ ըստ էության, ստացվում է ոնց որ, թե հակասություն է եւ մենք փորձում ենք այդ հակասությունը վերացնել։ Եվ 4-րդ առաջարկը՝ 36-րդ հոդվածում առաջարկում ենք «մրցակցության սահմանափակման նկատմամբ» բառերը հանել։ Խոսքը գնում է գերիշխող դիրքի չարաշահման դեպքում պատասխանատվության ենթարկելու մասին հոդվածում հանել այդ մասը, հաշվի առնելով, որ գերիշխող դիրքի չարաշահում կարող է տեղի ունենալ նաեւ չսահմանափակելով տվյալ շուկան։ Ես կարծում եմ, որ ...(Ձայնագրությունն ընդհատվեց) մեզ հնարավորություն կտա իրականացնել ավելի արդյունավետ գործունեություն, եւ այն ծրագիրը, որը մեկ ամիս առաջ ներկայացվեց ԱԺ, հնարավորություն կտա լիարժեք կատարելու։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, կարող եք հերթագրվել հարցեր տալու համար։ Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Ֆ.ՓԻՐՈՒՄՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Այժմ անցնում ենք հարակից զեկուցումներին։ Հարակից զեկուցող՝ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Վահրամ Բաղդասարյանին։ Խնդրեմ։ Վ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, մենք քննարկմանն է ներկայացված ՀՀ կառավարության կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։ Օրենքի գլխավոր առաքինությունն է պաշտպանել եւ խրախուսել տնտեսական մրցակցությունը, ապահովել բարեխիղճ մրցակցության համար անհրաժեշտ միջավայր։ Այս առումով ներկայումս գործող օրենքը, կարծես թե, հիմնականում բավարարում է նման օրենքների ներկայացվող պահանջներին։ Սակայն, ինչպես յուրաքանչյուր այլ իրավական ակտի գործնական կիրառման ժամանակ է միայն հնարավոր լինում ամբողջությամբ պարզել նրա դրական եւ բացասական կողմերը։ Ակտի կարողությունը լիարժեք է ամբողջական կարգավորելու դրանում նախատեսված իրավահարաբերությունները, այնպես էլ «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի կիրառման այս երեք տարիները անհրաժեշտ էին, որպեսզի իրավակիրառող մարմինը հնարավորություն ստանար գործնականում փորձարկել նշված օրենքը։ Այս առումով, կարծում եմ, կառավարության ներկայացրած փոփոխությունները ընդունելի են, որովհետեւ դրանք հիմնականում ուղղված են տնտեսական մրցակցության իրավական կարգավորման հարցերը ավելի որոշակիացնելու, կոնկրետացնելու, որը ամենակարեւորն է։ Օրենքով կարգավորող իրավահարաբերությունների կողմից իրավունքները առավել երաշխավորելու։ Այսպես, ըստ կառավարության առաջարկի գործող օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մասը 5-րդ պարբերությունից հետո անհրաժեշտ է լրացնել նոր պարբերությամբ, որը նպատակ ունի հստակեցնելու եւ միաժամանակ իրավաբանական ուժ հաղորդել «ծանուցում» հասկացությանը։ Սա լիովին ընդունելի առաջարկ է, որովհետեւ գործող օրենքի 4-րդ հոդվածը, որը վերաբերում է օրենքում օգտագործվող հասկացությունների ապարատին, չի պարունակում որեւէ պարզաբանում. թե ի՞նչ է նշանակում օրենքում կիրառվող «ծանուցում» ձեւակերպումը եւ ինչպիսի՞ իրավաբանական բովանդակություն ունի։ Ըստ կառավարության կողմից առաջարկվող նախագծի 1-ին հոդվածի անհրաժեշտ է գործող օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մասը 5-րդ պարբերությունից հետո լրացնել հետեւյալ նոր պարբերությամբ. «Ծանուցում. ծանուցագիրը շահագրգիռ անձանց գտնվելու կա՛մ բնակվելու վայրով, կա՛մ փոստային հասցեով պատվիրված նամակով ուղարկելը, կա՛մ առձեռն հանձնելը, կա՛մ հաղորդագրության ձեւակերպումն ապահովող կապի այլ միջոցների օգտագործումը, ուղարկելը, կա՛մ պատշաճ այլ ձեւով հանձնելը»։ Իմ կարծիքով, ՀՀ ...(Չի հասկացվում) մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի նիստին շահագրգիռ անձանց մասնակցելու իրավունքը գործող օրենքը պատշաճ լիարժեքությամբ չի երաշխավորվում, որովհետեւ այն չի նախատեսում ծանուցման այնպիսի մեխանիզմ, որը լիարժեք կերպով կերաշխավորի շահագրգիռ անձի տեղեկացված լինելը, եւ կբացառի նրա կողմից ծանուցում չստանալը։ Թյուրիմացության, անփութության, անբարեխղճության, եւ ինչո՞ւ չէ, երբեմն նաեւ դիտավորության պատճառներով։ Ըստ օրենքի նախագծի 2-րդ հոդվածի, առաջարկվում է գործող օրենքի 7-րդ հոդվածի 3-րդ մասի «ա» կետը լրացնել «կամ վնասում է սպառողների շահերը» բառակապակցությամբ։ Օրենքի 7-րդ հոդվածն ընդհանուր առմամբ արգելում է տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից ապրանքային շուկայում ունեցած իրենց գերիշխող դիրքը չարաշահելու, միաժամանակ կոնկրետացնում է, թե գերիշխող դիրքը չարաշահումը ինչպիսի կոնկրետ դրսեւորումներ կարող է ունենալ։ Ըստ 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասի «ա» կետի «գերիշխող դիրքի չարաշահումն արգելվում է իրացման կամ ձեռբերման չհիմնավորված գների, ՀՀ օրենսդրությանը կամ գործարար շրջանառության սովորույթներին հակասող առեւտրի այլ պայմանների ուղղակի կամ անուղղակի պարտադրմամբ, որը հանգեցնում է մրցակցության սահմանափակմանը»։ Ինչպես տեսնում ենք գործող օրենքը «չարաշահում է» հասկացության մեջ, որը հանգեցրել է մրցակցության սահմանափակմանը, հիմնականում ներառել է առեւտրատնտեսական կատեգորիաներ։ Կառավարության առաջարկն այն մասին, որ նշված գործողությունները անթույլատրելի պետք է համարել ոչ միայն այն դեպքում, երբ դրանք հանգեցնում են մրցակցության սահմանափակմանը, անյլ նաեւ այն դեպքում, երբ դրանք վնասում են սպառողների շահերին, կարեւորվում է մարդու որպես սպառողի շահերի պաշտպանությունը։ Այս տեսանկյունից առաջարկությունն ընդունելի է։ Միաժամանակ ես մտահոգություն ունեմ, որ փոփոխված օրենքի կիրառման ընթացքում կարող է առանձին բարդություններ առաջանալ կապված «սպառողի շահի» հասկացության մեկնաբանման եւ կիրառման հետ։ Այդ պատճառով, կարծում եմ, ճիշտ կլիներ, եթե կառավարության ներկայացրած օրենքի նախագծում տեղ գտած լիներ նաեւ «սպառողի շահ» հասկացության բովանդակության պարզաբանումը։ Ըստ օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածի առաջարկվում է գործող օրենքի 28-րդ հոդվածի 2-րդ մասը շարադրել հետեւյալ նոր խմբագրությամբ. « տնտեսավարող սուբյեկտներին առնչվող հարցի քննարկման կապակցությամբ հանձնաժողովի կողմից ընդունված որոշման հիման վրա տնտեսավարող սուբյեկտը պարտավոր է հանձնաժոողվին ներկայացնել որոշմամբ սահմանված իրենց առնչվող հարցի քննարկման համար անհրաժեշտ փաստաթղթեր եւ այլ տեղեկատվություն»։ Այսօր գործող օրենքի 28-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշվում է, որ «տնտեսավարող սուբյեկտները իրենց առնչվող հարցի քննարկման կապակցությամբ հանձնաժողով է ներկայացնում անհրաժեշտ տեղեկություններ»։ Գործող օրենքում կիրառվող պետք է ներկայացնեն անհրաժեշտ տեղեկություններ։ Ձեւակերպումը ինչ-որ առումով բավականին վերացական բովանդակություն ունի։ Փաստորեն, ինքը տնտեսավարող սուբյեկտների հայեցողությանն է թողել, թե նրանք ինչպիսի փաստաթղթեր կներկայացնեն։ Այս հարցում կառավարության առաջարկությունը ավելի է կոնկրետացնում տնտեսավարող սուբյեկտի տեղեկություններ պահանջելու իրավական հիմքերը։ Ըստ նախագծի, տնտեսավարող սուբյեկտները իրենց առնչվող հարցի քննարկման կապակցությամբ պետք է ներկայացնեն անհրաժեշտ փաստաթղթեր եւ այլ տեղեկատվություն։ Ընդ որում, դա պետք է անեն ըստ իրենց հայեցողության, այլ համաձայն հանձնաժողովի որոշման հիման վրա ձեւավորված պահանջի։ Ըստ օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածի առաջարկվում է գործող օրենքի 36-րդ հոդվածի 3-րդ մասից հանել «մրցակցության սահմանափակման նպատակով» բառերը։ Կառավարության առաջարկության նպատակն է օրենքի 36-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին երեք բառերով կազմված «մրցակցության սահմանափակման նպատակով» ձեւակերպումը հանել, թողնելով միայն «գերիշխող դիրքի չարաշահումը», որն արտահայտվել է բառակապակցությունը։ Գտնում եմ, որ կառավարության առաջարկությունն ընդունելի է, որովհետեւ, իսկապես, մրցակցության սահմանափակման նպատակով ձեւակերպումը միանշանակ նեղացնում է այս նորմերի հիպոթեզի շրջանակը եւ հնարավորություն չի տալիս «գերիշխող դիրքի չարաշահում» հասկացությունը ավելի ընդարձակ ձեւով ընկալել։ Ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովում օրենսդրական նախաձեռնությունը այլ փոփոխության տեսակը «Մրցակցության պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու այս նախաձեռնությունը քննարկվել է եւ արժանացել է հանձնաժողովի հավանությանը։ Առաջարկում եմ ընդունել 1-ին ընթերցմամբ, այո՞։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ։ Հերթագրում հարցեր տալու համար։ Հերթագրում։ Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցեր չկան։ Հերթագրում ելույթների համար։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր։ Ձայնը տրվում է Թաթուլ Մանասերյանին։ Թ.ՄԱՆԱՍԵՐՅԱՆ -Սիրելի գործընկերներ, ես ուզում եմ կարեւորել փոփոխությունները, որոնք ներկայացված են։ Հատկապես տեղեկատվության տրամադրման առումով։ Ընդհանրապես, հանձնաժողովը կարեւոր դերակատարություն ունի տնտեսության մեջ, եւ օրենքը, որ նախկինում ընդունվել է, իհարկե, հնարավորություն ընձեռում է կարգավորել դաշտը, բայց կան նաեւ լրացուցիչ շտկումների անհրաժեշտություն։ Տեղեկատվության տրամադրումը, այսինքն՝ դրա պարտադիր բնույթը ես կուզենայի կապել նաեւ այն հարցի հետ, որը շատ հաճախ քննարկվում է։ Խոսքը վերաբերում է ստվերային տնտեսությանը, եւ հարկային այն առաջարկություններին, նախաձեռնություններին, որոնք թե՛ ներկայացված են այսօրվա փաթեթում, թե՛ ընդհանրապես կարիք ունեն փոքր-ինչ ավելի քաղաքական կամքի դրսեւորմանը, այսպես ասենք։ Եթե ակնհայտ է Հայաստանի նման փոքր տնտեսությւոն ունեցող երկրում , որ կան անբարեխիղճ տնտեսավարողներ, ապա տեղեկատվության տրամադրումը, կարծում եմ, անհրաժեշտ, բայց միեւնույն ժամանակ ոչ բավարար պայմանն է հարկման դաշտ բերելու նման անբարեխիղճ տնտեսվարողներին։ Եվ ուզում եմ կրկնել այն մտահոգությունը, որ այսօր ավելի վաղ արտահայտվել է իմ կողմից եւ իմ գործընկերոջ, պրն Դալլաքյանի կողմից, հարկային նոր փոփոխություններ մտցնելու փոխարեն, ցանկալի կլիներ եղած օրենքները հավասարապես կիրառվեր բոլորի կողմից։ Եվ այս առումով, կարծում եմ, որ տեղեկատվությունը, որը ստացվում է, եւ տեղեկատվությունը, որը հայտնի է, բայց դա չի կիրառվում հարկման դաշտ բերելու, այս ուղղությամբ հավանաբար կարիք կա լրացուցիչ շտկումներ մտցնելու, փոփոխություններ մտցնելու։ Եվ մինչեւ հաջորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածը կուզենայի, որ մենք առիթ ունենայինք քննարկել ձեզ հետ միասին այն հնարավորությունները, որոնք կխստացնեն օրենքի կիրառումը, եւ դրանով մեկ քայլ առաջ կբերեն ստվերի կրճատումը։ Այսքանը, շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Եզրափակիչ ելույթի ցանկություն ունե՞ք, պրն Փիրումյան։ Ոչ։ Պրն Մինասյա՞ն։ Ոչ։ Ունե՞ք, խնդրեմ, եկեք։ Չունեք, լավ է, որ չունեք։ Հարգելի պատգամավորներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ անցնում ենք օրակարգի հաջորդ հարցի քննարկմանը։ Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ մաքսային օրենսգրքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հարցը կներկայացնի կառավարությանն առընթեր մաքսային պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալ Գագիկ Խաչատրյանը։ Խնդրեմ, պրն Խաչատրյան։ Գ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում ՀՀ մաքսային օրենսգրքի 235-րդ հոդվածում փոփոխություններ մտցնելու մասին հարցը։ Օրենսգրքի 235-րդ հոդվածում փոփոխություն կատարելը պայմանավորված է մաքսային մարմիններին պատասխանատու պահպանությանը հանձնված եւ մաքսային հսկողության ներքո պահպանվող մաքսանենգության կամ մաքսային կանոնների խախտման անմիջական օբյեկտ համարվող, շուտ վչացող ապրանքները, դրանց նկատմամբ օրենքով բավարար իրավունքներ ունեցող անձի համաձայնությամբ իրացնելու անհրաժեշտությամբ։ Օրենքի փոփոխությամբ հնարավորություն կտրվի շուտ փչացող ապրանքները մինչեւ աճուրդային կարգով իրացնելու հետ կապված ձգձգումներն արագ իրացնել։ Դրանով կլուծվի մաքսային վճարների արագ մուծման, ինչպես նաեւ կփոքրացվի ներկրողների գործարանների կողմից վնաս կրելու ռիսկը։ Քանի որ պրակտիկայում, տարիներ շարունակ շուտ փչացող ապրանքները մաքսային կանոնների խախտման դեպքում, ամիսներով ձգձգելով փչանում է, եւ ինչպես գործարար, այնպես էլ մաքսային վճարների առումով մեծ վնասներ են կրում։ Այսքանը։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հարցեր տալու համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան, կարող եք նստել։ Պատգամավորները արդեն հոգնել են հարցեր տալուց, երեք օր հարցեր են տալիս։ Այժմ հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանին։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «ՀՀ մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենսդրական նախաձեռնության վերաբերյալ ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի եզրակացությունը։ Հարգելի գործընկերներ, ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությունը նպատակ ունի լուծելու մի շատ էական հարց, երբ մաքսային մարմինների մոտ ի պահ է դրվում այն ապրանքը, որը մաքսային կանոնների խախտմամբ ներմուծվել է ՀՀ տարածք։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ այդ ապրանքների մեջ շատ հաճախ լինում են շուտ փչացող ապրանքներ, եւ գործող կարգը թույլ չի տալիս արագացված տեմպերով այդ ապրանքը իրացնել։ Արդյունքում տուժում է եւ այն անձը, որը, թեկուզ եւ խախտումներով, փորձում է այդ ապրանքը տեղափոխել ՀՀ տարածք եւ նաեւ պետական փյուջեն։ Առաջարկվող օրենքի փոփոխությունը նպատակ է հետապնդում արագացված կարգով այդ ապրանքի իրացման մեխանիզմը իրականացնել։ Մեր հանձնաժոողվում խորությամբ քննարկվեց այս հարցը եւ մենք եկանք համաձայնության, որ այս տարբերակը, իսկապես, մի կողմից բավարարում է եւ այդ ապրանքի տիրոջ շահերը, մյուս կողմից թույլ չի տալիս, որպեսզի որեւէ չարաշահում արձանագրվի այդ ապրանխքի գնի որոշման առումով, եւ միաժանակ բավարարում է նաեւ պետական բյուջեի սպասելիքները այս պարագայում։ Հանձնաժողովը քննարկելով այս հարցը, դրական եզրակացությամբ ներկայացրել է ԱԺ դատին եւ խնդրում է քվեարկել այս նախագծի օգտին 1-ին ընթերցմամբ։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հերթագրում հարցերի համար։ Հարցեր չկան, կարող եք նստել։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրում։ Ելույթներ նույնպես չկան։ Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն ունե՞ք, պրն Խաչատրյան։ Ոչ։ Պրն Մինասյա՞ն։ Ոչ։ Քվեարկությունը կկազմակերպենք առավոտյան ժամը 10-ին։ Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք հարցերի քննարկումները։ Ներկայացնում եմ՝ ՀՀ կառավարությունը ԱԺ է ներկայացրել «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող է նշանակված սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամի նախագահ Ֆրունզե Մուշեղյանը։ Խնդրեմ, պրն Մուշեղյան։ Ֆ.ՄՈՒՇԵՂՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն նախագահ։ Հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։ Ասեմ, որ կան զուտ խմբագրական երկու փոփոխություններ, որտեղ երկու հոդված կրկնվում են, այն միացվել է, եւ հիմնական երկու փոփոխությունը վերաբերում է. մեկը՝ երբ որ սպասարկման եւ առեւտրի ոլորտում անվանաքարտ չկրելու համար վարչական տույժի են ենթարկվում վարձու աշխատողները, այժմ այդ դրույթը հանվել է եւ առաջարկվում է վարչական պատասխանատվության ենթարկել գործատուին, ելնելով զուտ պրակտիկ աշխատանքի փորձից, եւ 2-րդը՝ ամենակարեւորը դա աշխատավարձ չհաշվարկելու կամ չվճարվելու համար պատասխանատու անձի նկատմամբ կիրառվող վարչական տույժն է, որը նախկինում այսօրվա գործող օրենքում սահմանված է 1-ին անգամ չվճարված աշխատավարձի 25 %-ի չափով վարչական տուգանք, եւ 2-րդ անգամ չվճարված աշխատավարձի 50 %-ի չափով վարչական տուգանք։ Այժմ առաջարկվում է մտցնել սահմանափակում 1-ին անգամ աշխատավարձը ժամանակին չվճարելու համար նշանակել տուգանք աշխատավարձի, չվճարված աշխատավարձի 25 %-ի չափով, բայց ոչ ավել 500 000 դրամից, եւ 2-րդ անգամ՝ չվճարված գումարի 50 %-ի չափով, բայց ոչ ավել 1 մլն դրամից։ Այսինքն՝ նվազեցվում են վարչական տուգանքի չափերը։ Այսքանը։ Խնդրվում է 1-ին ընթերցմամբ ընդունել եւ քվեարկությունը կազմակերպել հարմար պահի։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հերթագրում հարցեր տալու համար։ Հարցեր չկան, կարող եք նստել։ Ֆ.ՄՈՒՇԵՂՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հարակից զեկուցման համար մենք ունենք երկու հարակից զեկուցողներ։ Ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյան։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի եզրակացությունը։ Ըստ էության, ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությունը կարգավորում է երեք ոլորտ։ 1-ինը՝ առեւտրի եւ սպասարկման ոլորտում աշխատողների կողմից անվանաքարտ չկրելը եւ սահմանվում է այն պատժաչափը, որը օրենսդիրը ներկայացնում է այդ խախտումը անելու համար։ Դա նվազագույն աշխատավարձի 50-ապատիկն է։ 2-րդը՝ կարգավորում է վարձու աշխատողի աշխատանքի ընդունման, նրա գործատուի մոտ այլ աշխատանքի փոխադրման եւ աշխատանքից ազատման վերաբերյալ հրամանագիրը վարելու եւ պահպանելու կարգը խախտելու մասին դրույթը։ Եվ այս պարագայում առաջարկվում է տուգանք նվազագույն աշխատավարձի 100-ապատիկի չափով։ Եվ 3-րդ փոփոխությունը, որը թերեւս ամենակարեւորն է այս ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնության մեջ, դա գործատուի կողմից օրացուցային տարվա ընթացքում առնվազն երկու անգամ օրենքով սահմանված ժամկետում աշխատավարձ չվճարելը, եւ կամ օրենքով սահմանված ժամկետից հետո 15 օրվա ընթացքում աշխատավարձ չվճարելը։ Այս դրույթի համար սահմանվում են տույժեր։ Եթե 1-ին անգամ այդ խախտումը կատարվում է, ապա նշանակում է տուգանք չհաշվարկված եւ չվճարված աշխատավարձի մեկ/քառորդի չափով, բայց ոչ ավելի, քան 500 000 դրամը, եւ 2-րդ անգամ 1/3-ի չափով, բայց ոչ ավելի, քան 1 մլն դրամը։ Սրանք ա»են այս օրենսդրական նախաձեռնության հիմնական առաջարկները։ Մեր հանձնաժողովը քննարկելով այս օրենքի նախագիծը, գտավ, որ ներկայացված օրենքի նախագիծը, իսկապես, հիմնավորված է եւ իր կիրառման ընթացքում մի կողմից կպաշտպանի մեր աշխատողների շահերը, եւ մյուս կողմից՝ թույլ չի տա, որ անբարեխիղճ սպասարկման ոլորտում աշխատողները ի չարս օգտագործեն այն դրույթը, երբ նրանք կարողանում էին պահել աշխատողներ առանց նրանց մասին տեղեկություններ փոխանցելու համապատասխան պետական մարմիններին։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հերթագրում հարցեր տալու համար։ Պրն Մինասյան, ես մեկ հարց ունեմ, խնդրում եմ պարզաբանեք։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Համեցեք։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Ես նոր ուղղակի ընթերցեցի այս բանը. «Այլ աշխատանքի փոխադրման եւ աշխատանքից ազատման վերաբերյալ հրամանագիրքը վարելու եւ պահպանելու կարգը խախտելը»։ Հիմա, այդ հրամանագիրքը վարելու եւ պահպանելու կարգը ո՞րտեղ է հրապարակվում, մարդիկ ո՞նց կարող են դրա մասին իմանալ։ Եվ այսպես, ուղղակի չիմանալ կարգ խախտելու համար նվազագույն աշխատավարձի 100-ապատիկի չափով պատժել, հետո նաեւ 200-ապատիկի չափով։ հարցը հետեւյալն է. որտե՞ղ է այդ հրամանագիրքը տպագրված, վարելու կարգի մասին գործատուները որտեղի՞ց գիտեն, եւ այ, այս մասին, որ մարդիկ իմանան, չէ՞ որ հունվարից այս օրենքը ուժի մեջ է մտնում, փետրվարից կարող են գնալ ցանկացած տնտեսվարող սուբյեկտի մոտ, ասեն. կարգը, հրամանագիրքը, պահելու եւ վարելու կարգը խախտել ես։ Այլ խնդիր է, որ մենք տուգանք նախատեսենք, եթե մարդը չի հրամանագրել այդ աշխատողին։ Այսինքն՝ ինչ-որ հստակեցման կարիք եմ ես տեսնում։ Շնորհակալություն։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան։ Ըստ էության, հենց օրենքի տրամաբանությունն այն է, որ ինքը չի հրամանագրում, ոչ թե, ասենք թե, կարգը խախտելու իմաստը, գոնե, օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակները, մեզ այդպես բացատրեցին, որ ինքը չի հրամանագրել։ Այսինքն՝ ինքը պահումների մոտ ... ես համաձայն եմ ձեր առաջարկին, եւ համոզված եմ, որ 1-ինից 2-րդ, իսկապես, հենց այդ ձեւակերպումն էլ մենք կանենք։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ, շնորհակալություն։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Պրն Բադալյանը մեզ աջակցում է, այո՞։ Համաձայն եք, որպես փորձված տնտեսվարող։ Հարգելի գործընկերներ, այ ժմ ես ուզում եմ մեկ այլ փորձված մարդու ձայն տալ։ Պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Ռաֆիկ Պետրոսյան։ Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ -Հարգելի նախագահող եւ գործընկերներ, փորձված, բայց ոչ տնտեսավարման բնագավառում, բայց այն հարցը, որը կիսատ մնաց , ես ուզում եմ ուղղակի ավելացնել, որ այդ կարգը՝ հրամանագիրքը պահելու, վարելու եւ այլն, անպայման նախատեսված է Աշխատանքային օրենսդրությամբ, իհարկե, որը դժբախտաբար ունենք, բայց հնացել է։ Նոր Աշխատանքային օրենսգրքի ընդունման ժամանակ նույնպես կսահմանվեն նորմեր, իսկ նա էլ ընթացքի մեջ է, շուտով երեւի կներկայացվի։ Գրեթե միաժամանակ այս օրենքները կմտնեն ուժի մեջ, շրջանառության մեջ եւ այդ հարցը կկարգավորվի։ Իսկ գործող հին օրեն ... այսինքն՝ գործող Աշխատանքային օրենսգրքին կից բազմաթիվ մեկնաբանություններ կան, հրահանգներ կան, դեռ ՍՍՀՄ-ի ժամանակներից, որոնք կարգավորում են այդ գրքերը վարելու, պահելու, հրաման տալու, արձակելու եւ այլ կարգը։ Նորով կկարգավորվի ավելի լրիվ։ Ինչեւիցե։ Ներկայացված օրինագիծը, չնայած, որ վարչական իրավահարաբերությունների բնագավառում կարգավորման նոր, փաստորեն, որոշ դրույթներ են պարունակում, կամ նորացված, խմբագրված դրույթներ, բայց դուք ճիշտ նկատեցիք, դա հիմնականում վերաբերում է, այսինքն՝ հիմնական զեկուցողը ճիշտ նկատեց, հիմնականում վերաբերում է օրենսդրական տեխնիկայի բնագավառին։ Այնպես է ստացվել, որ դժբախտաբար, այսօր գործող «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» օրենսգրքում նույն համարի տակ երկու հոդված է գոյացել. 169-ի 4, 169-ի 4։ Մեկը կարգավորում էր, ըստ որում, թե ինչպե՞ս է դա եղել, չգիտեմ, բայց մեկը կարգավորում է բնապահպանական եւ բնօգտագործման վճարների հաշվարկը, հաշվետվությունը եւ այլն, խախտելուն, մյուսը վերաբերում է այդ հրամանագրքին, որի մասին մենք խոսում էինք, կարգը խախտելուն, վարման։ եվ դա պատահական չէ, եւ ես ուզում եմ օգտագործել առիթը, հրավիրել արդարադատության նախարարության ուշադրությունը այս հանգամանքի վրա, որ անհրաժեշտ է արագացնել շատ վաղուց, արդեն 3-4 տարի քննարկվող «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» նոր օրենսգրքի ավարտելը։ Որովհետեւ, այնքան փոփոխություններ է կրել այդ օրենսգիրքը, որ նույնիսկ իրենք չեն կարողանում, կիրառողը, իրավակիռար մարմինը չի կարողանում ջոկել իրարից այդ հոդվածները, մի հոդվածի վրա փակցված է սոսնձով եւս 4 հոդված, եւս 5 ուղղում եւ այլն, եւ անհնար է օգտվել դրանից, իսկապես տեխնիկական տեսակետից։ Եվ անհրաժեշտ է անպայման արագացնել։ Եվ ինձ թվում է, ԱԺ-ն նույնպես դրան պետք է նպաստի, պետք է պահանջի, որպեսզի այդ օրենսգիրքը, նոր օրենսգրքի ընդունումը արագացվի ոչ միայն այս տեխնիկական պատճառներով, այլ վարչական իրավախախտումների հարցում սուբյեկտների քանակը ճշտելու, սուբյեկտների շրջանակը, ավելի ճիշտ, ճշտելու, պատասխանատվությունը միասնացնելու, որովհետեւ այսօր կա եւ հին տարիներից եկող պատասխանատվության տեսակները այդ նույն օրենսգրքում եւ նոր, շուկայական հարաբերություններին համապատասխանող պատասխանատվության տեսակներ։ Եվ դա ճշտելու ցանկը, եւ այդ պատասխանատվությունը միասնացնելու եւ ընդհանրապես օրենսգիրքը ժամանակակից շուկայական հարաբերություններին համապատասխանեցնելու, նաեւ բազմաթիվ արարքներ ապաքրեականացվել եւ մտել են այդ օրենսգրքի մեջ, որոշ արարքներ, նույնիսկ, կրկնակիության եւ այլնի դեպքում, երբ պատասխանատվություն է նախատեսվում, այդտեղից հանվել են։ Մի խոսքով պետք է կարգի բերել եւ այդ օրենսգիրքը շատ արագ պետք է ընդունել։ Ինչ վերաբերում է այդ փոփոխություններին, բավականաչափ մանրամասն ասացի։ Կան նաեւ նոր դրույթներ, փաստորեն։ Նախկինում օրինակ, 169-ի 8-ով սահմանված էր, որ երկու անգամ օրենքով սահմանված ժամկետում աշխատավարձ չհաշվարկելը օրացուցային տարվա ընթացքում, առաջացնում էր պատասխանատվություն եւ այլն։ Հիմա ավելացվել է. «ժամկետից հետո 15 օրվա ընթացքում աշխատավարձ չվճարելը»։ Սա ավելի օպերատիվ է դարձել, ավելի հասկանալի եւ աշխատավորության օգտին է այս նորմը, փաստորեն նկատի ունենալով մեր պրակտիկան, որովհետեւ աշխատավարձերը, ինչպես գիտեք, շատ տեղերում շատ դեպքերում ձգձգվում են, որ 6 ամսից էլ ավելի, եւ սա կոչված է պայքարելու այդպիսի խախտումների դեմ, որպեսզի աշխատողը հնարավորություն ունենա ժամանակին ստանալու այդ գումարները։ Կամ. այստեղ սահմանափակվել են այն գումարները, որոնք կարելի է մեղավոր, ճիշտ չհաշվարկելու եւ ժամանակին չվճարելու համար գանձել մեղավոր պաշտոնատար անձերից։ Սա էլ բխում է մեր օբյեկտիվ իրականությունից, որովհետեւ կարող է պարտքերը միլիոնների հասնել, չկարողանա վճարել տվյալ կազմակերպությունը, ձեռնարկությունը կոնկրետ դեպքում, բայց աշխատողից, մեղավոր պաշտոնատար անձինց այդ ամբողջ գումարը հնարավոր չէ պահել ի օգուտ պետության կամ պետբյուջեի, եւ այստեղ սահմանափակում է մտցվել այդ գումարի տեսակետից, որ նրա հետ հարցը, հարաբերությունները կառուցվեն Աշխատանքային օրենսդրությամբ։ իսկ աշխատողների եւ նրա միջեւ, այսինքն՝ կազմակերպության միջեւ հարաբերությունները կարգավորվում են Վարչական օրենսդրությամբ։ Մի խոսքով այս բոլոր փոփոխությունները, որ նրանք ներկայացրեցին՝ նախորդ զեկուցողները, ես չմանրամասնեմ, բոլորն էլ 1-ին հերթին ուղղված են օրենսդրական տեխնիկայի բարելավմանը, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում այդ պատասխանատվություն սահմանող իրավահարաբերությունների կարգավորման հերթականությունը ճշտելուն, եւ բարելավելուն։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Հարցեր տալու համար՝ հերթագրում։ հարցեր չկան։ Հերթագրում ելույթների համար։ Ելույթներ նույնպես չկան։ Եզրափակիչ ելույթի համար, պրն Մուշեղյան։ Ֆ.ՄՈՒՇԵՂՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան։ Ես ասեմ, որ այդ հարցադրումը կապված 169-ի 7-րդ հոդվածի հետ, այդ դրույթը ոչ մի փոփոխություն չի կրել։ Դա այսօրվա գործող օրենքում համարակալված 169-ի 4-րդ հոդվածն է եւ հրամանագրքերը վարելու կարգի մասին, եւ այն դառնում է 169-ի 7 նոր առաջարկվող փոփոխություն, դա ուղղակի, զուտ բխում է «Իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջներից, իսկ հրամանագրքերը վարելու կարգը, դա հաստատում է ՀՀ կառավարությունը համաձայն օրենքի։ Եվ մենք այսօր ունենք գործող այս պահին հրամանագրերը վարելու մասին կարգը, հաստատված ՀՀ կառավարության կողմից։ Եվ այդ դրույթը ոչ մի փոփոխություն չի կրել, ուղղակի զուտ համարակալման փոփոխություն է։ Այսքանը, շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ։ Ուղղակի, մենք նոր ենք բացահայտել էլի այս, որ չբերեիք այդպիսի փոփոխություն, չէինք բացահայտի ։ Եվ հիմա, քանի որ բացահայտել ենք նաեւ պետք է բովանդակային պարզաբանումներ ստանանք։ Այսինքն՝ հիմա այդ կարգը որ կա, հրամանագիրքը, դա որտե՞ղ է, այսինքն՝ դա 10 էջանոց, 50 էջանոց, մեկ էջանոց ի՞նչ փաստաթուղթ է, գործատուները գիտե՞ն այդ մասին։ Ասենք, ձեր հիմնադրամը ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկել, որ այդ մասին մարդիկ, ասենք, տեղյակ լինեն էլի, որպեսզի չմտնեք ... որովհետ դա, այս ձեւակերպումը, իհարկե, եթե նույնիսկ նախկինում եղել է, բայց հնարավորություն տալիս է , թե մարդի չգիտեն, գնան ու այդ տուգանքները գրեն մարդկանց վրա։ Ֆ.ՄՈՒՇԵՂՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, բոլորը գիտեն, դա հրապարակվել է։ Անցյալ տարվա այդ փաթեթը ընդունվելուց հետո, երբ որ մի շարք փոփոխություններ եղան կապված հասարակական հիմնադրամի սոցիալական վճարների գանձման հետ, ինչպես նաեւ մի շարք լիազորություններ, այդպես ասած, աշխատանքի տեսչության, որը որ վերապահվեց սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամին։ Այդ հրապարակվել է եւ հեռուստատեսությամբ բազմաթիվ անգամ տրվել են գովազդի կարգով, հիշեցման կարգով եւ հրամանագրքերը բոլոր տնտեսվարող սուբյեկտները վարում են այսօր, պլյուս դրան, համաձայն կառավարության կողմից հաստատված կարգի անպայման բոլոր գործատուների հրամանագրքերը կարվում, համարակալվում եւ կնիքվում են սոցիալական ապահովության հետական հիմնադրամի տարածքային մարմինների կողմից։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ, պարզաբանումը ինձ բավարարեց։ Այսինքն՝ դա նման է հարկային գրքերին, այն էլ ձեզ մոտ է հաշվարկվում։ Այսինքն՝ շատ լավ։ Ֆ.ՄՈՒՇԵՂՅԱՆ -Այո, այո։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Ես բավարարված եմ։ Ֆ.ՄՈՒՇԵՂՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի պատգամավորներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Անցնում ենք օրակարգի հաջորդ հարցի քննարկմանը։ Մենք բավականին մի լավ օրենք ենք ուզում ընդունել 3-րդ ընթերմամբ։ Խոսքը վերաբերում է զբոսաշրջությանը եւ զբոսաշրջային գործունեությանը։ Չե՞ք ուզում, պրն Սողոմոնյան այդ օրենքը ... շատ լավ, հիմնական զեկուցողը կգա, նոր կանցնենք այս հարցի քննարկմանը։ Այժմ մենք անցնում ենք ՀՀ կառավարության կողմից ներկայացված «հարկային ծառայության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմաբ ընդունելու մասին հարցը։ Հարցը կզեկուցի կառավարությանն առընթեր հարկային պետական ծառայության պետի տեղակալ Արմեն Ալավերդյանը։ Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Մեծարգո պրն նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, «Հարկային ծառայության մասին» օրենքում առաջարկվում է կատարել փոքրիկ լրացում։ Օրենքի 23 պրիմ հոդվածի 2-րդ մասում, որտեղ թվարկված են հարկային ծառայության բարձրագույն կոչումներ։ Այն է՝ հարկային ծառայության պետ, տեղակալներ, առաջարկվում է ավելացնել նաեւ «հարկային մարմնի օպերատիվ ստորաբաժանման ղեկավար» բառերը։ Ինչո՞վ է դա պայմանավորված, համակարգում գործում են երկու տիպի կոչումներ՝ դասային կոչումներ եւ հատուկ կոչումներ։ Դասային կոչումների համար վերին սահմանը վերապահված այդ իրավունքը, որ պոտենցիալ հնարավոր է ստանա հարկային ծառայության պետը, առաջարկում ենք հատուկ կոչում ւրողները, որոնք համակարգում շուրջ պոտենցիալ առումով 180-նն են, իրենց ղեկավարը եւս իրենց բարձրագույն կոչումը կրելու հնարավորությունն ընձեռվի։ Այդ իսկ պատճառով նախկին թվարկումների շարքում «տեղակալներ» բառից հետո առաջարկվնում է ավելացնել նաեւ «հարկային մարմնի օպերատիվ ստորաբաժանման ղեկավար» բառերը։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Այսինքն՝ մենք հիմա օրենք ենք ընդունում այդ մի բառը ավելացնելու համար, որ օպերատիվ ստորաբաժանման ղեկավարը նույնպես ներառվի այդ ցանկում, ճիշտ ե՞մ հասկանում։ Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ -Միայնս այո, մենք ժամանակին բացթողում ենք ունեցել օրենսգրքի նույն հոդվածում «Օպերատիվ ստորաբաժանման մասին» հիշատաեկուս, հղում կա, սբակայն բարձրագույն կոչումները երբ որ թվարկում ենք, այդ կոչումների թվարկման շարքից դուրս է մնացել «օպերատիվ ստորաբաժանման ղեկավարի» բառերը, որը զրկում է հնարավորությունից այդ ստորաբաժանման ղեկավարին ստանալու հատուկ կոչումը, որը կա այդ սահմանված օրենսգրքով, օրենքով, ներողություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շատ լավ։ Հերթագրում հարցերի համար։ Հարցեր չկան, կարող եք նստել։ Խնդրեմ, պրն Մինասյան։ Ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանին։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Հարկային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենսդրական նախաձեռնությունը։ Ինչպես քիչ առաջ պարզաբանեց հիմնական զեկուցողը, հարցն ընդամենը մի բացթողման հետ կապված փոփոխություն է։ Մենք «Հարկային ծառայության մասին» օրենքն ընդունելուց, ըստ էության, բաց ենք թողել, որ օպերատիվ ստորաբաժանումների ղեկավարները նույնպես կարող են բարձրագույն դասային կոչման արժանանալ։ Հարցը քննարկվել է մեր հանձնաժողովում եւ դրական եզրակացությամբ ներկայացվում է օրենսդրական նախաձեռնությունը ձեր քննարկմանը։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Հերթագրում՝ հարցերի համար։ Հարցեր չկան։ Ըստ էության, տեխնիկական փոփոխություն է։ Հերթագրում ելույթների համար։ Ելույթներ նույնպես չկան։ Հարգելի պատգամավորներ, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն կա՞։ Չկա։ Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, այս հարցի քննարկումն եւս ավարտվեց։ Մի քանի րոպե է մնացել, երեք րոպե, հարցը չեն էլ հասցնի ... ձերը մեկ րոպե է՞։ Շատ լավ։ «ՀՀ ընդերքի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին», «Օգտակար հանածոների շահագործման նպատակով ուսումնասիրության եւ արդյունահանման համար կոնցեսիայի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» նախագծերը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ առեւտրի եւ արդյունաբերության զարգացման փոխնախարար Արմեն Գեւորգյան։ Ա.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ -Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «ՀՀ ընդերքի մասին» օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին», եւ « Ընդերքի օգտակար հանածոների շահագործման նպատակով ուսումնասիրության եւ արդյունահանման համար տրամադրելու կոնցեսիայի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն ներ կատարելու մասին հարցը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար։ Զեկուցեմ ձեզ, որ սահմանված ժամկետներում դիտողություններ եւ առաջարկություններ պատգամավորների կողմից չեն ստացվել։ Հարցը քննարկվել է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում եւ դրական կարծիքով տեղափոխվել է նիստի։ Խնդրնում եմ օրենքն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամ եւ քվեարկությունը կատարել պատեհ ժամի։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Կարող եք նստել։ Ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանին հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացնելու համար։ Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ -Շնորհակալություն։ Ես, ըստ էության, ավելացնելու ոչինչ չունեմ։ 1-ինից 2-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում ոչ մի առաջարկություն չի ներկայացվել ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությունների վերաբերյալ, եւ, ըստ էության, ներկայացնում ենք ձեզ 2-րդ ընթերցման ռեժիմում այն նախագծերը, որոնք ներկայացված էին եւ արդեն մեկ անգամ ձեր հավանությանը արժանացել է 1-ին ընթերցման ռեժիմում։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ -Շնորհակալություն, պրն Մինասյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Առաջարկություններ չեն եղել նախագծի հետ կապված։ Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն ունե՞ք , պրն Գեւորգյան, պրն Մինասյան։ Ոչ։ Հարգելի գործընկերներ, այս հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Ընդմիջում։ Ժամը 1630 ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԹՈՒՐ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԸ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հարգելի պատգամավորներ, լրագրողներն արդեն զբաղեցրել են իրենց տեղերը, մնում է պատգամավորները գան դահլիճ։ Պատգամավորներին հրավիրում ենք դահլիճ՝ քննարկումներին մասնակցելու։ Հարգելի պատգամավորներ, տեղեկացնում եմ, որ վաղը, առավոտյան ժամկը 10-ին տեղի կունենան մեծ թվով քվեարկություններ։ Այժմ մենք անցնում ենք օրակարգում ներգրավված հաջորդ հարցի քննարկմանը՝ «Զբոսաշրջության եւ զբոսաշրջային գործունեության», «Լիցենզավորման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հարցը կզեկուցի առեւտրի եւ տնտեսական զարգացման փոխնախարար Արա Պետրոսյանը։ Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ - Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, «Զբոսաշրջության եւ զբոսաշրջային գործունեության մասին» օրենքի 2-րդ ընթերցմամբ ընդունված նախագծի եւ «Լիցենզավորման մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի վերաբերյալ 2-ից 3-րդ ընթերցում անցած ժամանակահատվածում դիտողություններ եւ առաջարկություններ չեն ստացվել։ Պետք է զեկուցեմ եւ տեղյակ պահեմ խորհրդարանին, որ բավականին արդյունավետ աշխատանք է իրականացվել Ազգային ժողովի արձանագրային ստորաբաժանման հետ, որի արդյունքում օրենքն անհրաժեշտ չափով խմբագրվել է, սղագրվել է եւ ստացել է իր վերջնական տեսքը։ Ես պետք է նշեմ, որ այս օրենքը բավականին լուրջ խթան կհանդիսանա ընդհանրապես այս ոլորտում բարեխիղճ մրցակցային դաշտի ձեւավորման համար, ընդհանրապես տուրիստական տարածաշրջանների ձեւավորման՝ նրանց պրոդուկտի առավել արտահանվող լինելու առումով։ Ինչպես եղել էր Ազային ժողովի նախագահի կողմից համապատասխան առաջարկ՝ հատուկ ուշադրություն դարձնել առողջարանային քաղաքների հետագա զարգացմանն՝ այս օրենքի կոնտեքստում, սա նույնպես հաշվի է առնվել օրենքի նախագծում եւ համապատասխան հոդվածում ներառվել է մի առանձին կետ, որը ֆիքսում է, որ այս օրենքի ընդունումից հետո մենք նոր օրենսդրական նախաձեռնություն հանդես կբերենք, եւ մասնավորապես նոր օրենք կգրվի հատկապես միտված առողջարանային քաղաքների եւ տուրիստական տարածաշրջանների զարգացման համար։ Սա է հիմնականում, որ կուզեի զեկուցել եւ ներկայացնել խորհրդարանին։ Խնդրում եմ ձեր համաձայնությունը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ օրենքի ընդունման համար։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ ձայնը տրվում է պրն Մելիքյանին՝ հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացնելու համար։ Գ.ՄԵԼԻՔՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «Զբոսաշրջության եւ զբոսաշրջային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի 3-րդ ընթերցման քննարկումը, որը տեղի է ունեցել ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում 3-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։ 2-ից 3-րդ ընթերցման պահին, անցման շրջանում խմբագրական բնույթի առաջարկություններ եւ փոփոխություններ չեն եղել։ Այն բոլոր առաջարկություները եւ փոփոխությունները, որոնք եղել են 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում, ամբողջությամբ ընդունվել է հանձնաժողովի կողմից եւ հիմնական զեկուցողի կողմից, եւ առաջարկում եմ նախագիծը քվեարկության դնել պատեհ պահի՝ 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ըստ էության, մենք շատ կարեւոր օրենք ենք, այժմ ավարտում ենք քննարկումը, վաղը, առավոտյան կքվեարկենք, եւ կարծում եմ, այն կնպաստի եւ՛ տուրիզմի զարգացմանը, եւ՛ նաեւ առողջարանային քաղաքների հետ կապված առանձին օրենք կներկայացվի, որը հնարավորություն կտա Դիլիջանին, Ջերմուկին, Սեւանին եւ առողջարանային մյուս քաղաքների նկատմամբ ցուցաբերել համալիր պետական մոտեցում։ Այս հարցի քննարկումն ավարտվեց, քվերկությունը կկազմակերպենք վաղը, առավոտյան։ Ունենք եւս մեկ հարց 3-րդ ընթերցմամբ՝ «Անվճարունակության մասին» օրենքի նախագիծը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար։ Հարցը կզեկուցի արդարադատության նախարարի տեղակալ Տիգրան Մուկուչյանը։ Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ - Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, «Անվճարունակության, սնանկության մասին» օրենքի նախագիծը ներկայացված է Ազգային ժողովին՝ 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար։ Նախագծում կատարվել են խմբագրական բավականին մեծ ծավալի աշխատանք, մասնավորապես պետաիրավական հանձնաժողովի միջոցով տրամադրվել է նաեւ արձանագրային ծառայության, Ազգային ժողովի արձանագրային ստորաբաժանման բոլոր առաջարկությունները, որոնք լիարժեք իրացված են օրենքի նախագծում։ Կարծում եմ, որ նախագիծն այս տեսքով ընդունելու պարագայում, այն բնագավառում առկա իրավահարաբերություններն առավել ամբողջական, առավել լիակատար կկարգավորի, քան, թերեւս, գոյություն ունեցող օրենքն էր։ Շնորհակալություն եւ կխնդրեի, պրն նախագահ, քվեարկությունը կազմակերպել հարմար պահի։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Պրն Մուկուչյան, Ազգային ժողովի նախագահի մոտ տեղի ունեցած խորհրդակցությունը... Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ - Այդ խորհրդակցության արդյունքներով... Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Ներողություն, ուրեմն, ճշգրտումները կատարվա՞ծ են։ Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ - Այո, այո։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ - Այդ խորհրդակցության արդյունքներով ճշգրտոմւներն իրականացվել են։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Իրականացված են արդեն, շատ լավ։ Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հարգելի պատգամավորներ, հարցի քննարկումը ... տիկին Նաղդալյան, հանձնաժողովի եզրակացությունը խնդրում եմ ներկայացրեք 3-րդ ընթերցման հետ կապված։ Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ - Հարգելի կոլեգաներ, այս օրենքը շատ խիստ քննարկման է ենթարկվել։ 3-րդ ընթերցման ռեժիմում մենք որեւէ նոր բան չենք ստացել եւ ասելիքներ չունենք, բայց այնուամենայնիվ, պիտի ասենք, որ եւ՛ 1-ից 2-րդ, եւ՛ 2-ից հետո օրենքը բավականին բարելավվել է։ Այն առաջարկությունները, որոնք 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ եղել են, այդ առաջարկությունների վերաբերյալ մանրամասն աշխատանք է կատարվել եւ մեծ մասամբ ընդունվել է։ Կարծում եմ, որ օրենքը պատրաստ է եւ կարելի է քվեարկել, ընդունել ամբողջությամբ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հարգելի գործընկերներ, այս հարցի քննարկումը եւս ավարտվեց, քվեարկությունը կկազմակերպենք առավոտյան։ Հարգելի պատգամավորներ, այժմ մենք անցնում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքի անդամների սոցիալական ապահովության մասին», «Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին», «Հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցի քննարկմանը։ Հարցը կզեկուցի սոցիալական ապահովության նախարար Աղվան Վարդանյանը։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Հարգելի խորհրդարան, թույլ տվեք ձեզ ներկայացնել «Զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքի անդամների սոցիալական ապահովության մասին», «Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների մասին» եւ «Հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքներում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը։ 1-ինը՝ համառոտ «Զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքի անդամների սոցիալական ապահովության մասին» օրենքի վերաբերյալ։ Առաջարկվում է օրենքի 34-րդ հոդվածի 4-րդ մասը շարադրել նոր խմբագրությամբ։ Այն է՝ «Գազի, ջրամատակարարման եւ տրանսպորտից օգտվելու համար, սույն օրենքով նախատեսված հաշմանդամ զինծառայողներին տրվում է դրամական օգնություն՝ ամսական 3 հազար դրամի չափով։ Իր ծառայողական պարտականությունների ժամանակ զոհված զինծառայողների ընտանիքներին՝ յուրաքանչյուր ամիս 5 հազար դրամի չափով»։ Միանգամից ասեմ, հարգելի խորհրդարան, որ այս նախագծերի նախնական տարբերակում փաստորեն, առաջարկվում էր հաշմանդամ զինծառայողների պարագայում ամսական դրամական օգնություն 1800-ի չափով, իսկ զոհվածների ընտանիքների յուրաքանչյուր անդամին՝ հազարական դրամ, բայց ոչ ավելի, քան 4 հազար դրամի չափով։ Եվ փաստորեն, այս վերջին շրջանի քննարկոմւների արդյունքում՝ Ազգային ժողով-կառավարություն, կոալիցիայում ի վերջո հնարավոր եղավ այստեղ ճշգրտումներ մտցնել։ Փաստորեն, այս հոդվածում նշված կատեգորիայի անձինք շարունակելու են օգտվել ջրահեռացմանն, աղբահանության եւ ռադիոյի բաժանորդական վարձի 50%-ով զեղջով վճարելու իրավունքից։ Փոփոխություններ են առաջարկվում նաեւ նույն օրենքի 36-րդ հոդվածում, ըստ որի՝ զինծառայողները հանրապետության տարածքում օգտվում են քաղաքային ուղեւորատար տրանսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության ձեւից, անվճար օգտվելու իրավունքից։ Եվ մյուս խնդիրները՝ արդեն արձակուրդ մեկնելու եւ այլ հարցերի հետ կապված, դարձյալ, ուրեմն, կառավարության սահմանված կարգով այս արտոնությունները շարունակվում են մնալ։ Երկրորդ նախագիծը վերաբերում է հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների օրենքում փոփոխություններ կատարելուն։ Այստեղ հիմնական խնդիրը վերաբերում էր, փաստորեն, հաշմանդամ վետերաններին, եթե հիշում եք, մենք նախկինում հատկացնում էինք դրամական օգնություն՝ 2500 դրամի չափով, էլեկտրաէներգիայից ու տրանսպորտից օգտվելու համար, իսկ հայրենական պատերազմի մասնակիցներին՝ 2000 դրամի չափով։ Օրենքում առաջարկվում է հաշմանդամ վետերաններին հատկացվող գումարի չափը 2500-ից դարձնել 3500 դրամ, եւ էստեղ միայն արտոնություններից դուրս են գալիս գազի եւ ջերմամատակարարման արտոնությունները։ Շարունակելու են այս կատեգորիայի քաղաքացիները 50% զեղջով վճարել բնակարանի, ջրահեռացման, աղբահանության, հեռախոսի, ռադիոյի վարձավճարները։ Իհարկե, բոլորդ նաեւ գիտեք, հիշում եք, որ այս թվարկված 2 օրենքներում կատեգորտիայի մարդիկ նաեւ ունեն արտոնություններ, եւ այդ արտոնությունները շարունակում են մնալ, պետական պատվերի շրջանակներում անվճար բուժօգնություն ստանալու եւ բուժսպասարկում ստանալու, արտոնություն օրթոպեդիկ պարագաներով անվճար ապահովելու իրավունք, նաեւ դեղերից օգտվելու իրավունք։ Եվ 3-րդ, փաստորեն, փաթեթի նախագիծը, որն առնչվում է «Հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» օրենքին, այստեղ, կարծում եմ, բոլորդ տեղյակ եք, խոսքը վերաբերում է նախկինում մենք ունեինք մի շարք կատեգորիայի քաղաքացիների համար, որոնց ընդհանուր թիվը կազմում էր շուրջ 140 հազար։ Առողջարանային անվճար ուղեգրերի արտոնությունները, ուրեմն, այս խնդրին էր վերաբերում։ Այստեղ եւս մենք քննարկումներ ենք արել եւ լուծումներ, գոնե, երեւում են։ Արտոնություններն այս առողջարանների, փաստորեն, վերանում են, սակայն մենք գիտենք, որ զինծառայողներն ունեին նման հնարավորություն՝ պաշտպանության նախարարությունից ուղեգրերով, ուրեմն, հանգստանալու կամ բուժվելու, եւ նաեւ քննարկվել է տարբերակ, որ հայրենական պատերազմի վետերանները եւս որոշակի քվոտայով այս արտոնությունից, այս իրավունքից կարողանան օգտվել։ Նաեւ տեղյակ եք, որ առողջապահության բնագավառի պետական բյուջեով նախատեսված միջոցներում նաեւ այս ծրագրերի համար կան հատկացումներ։ Այսքանը, պատրաստ եմ հարցերին պատասխանելու։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հերթագրում՝ հարցերի համար։ Հերթագրվել է 3 պատգամավոր։ Վիկտոր Դալլաքյան, խնդրեմ։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Մեր ընդունած կարգի համաձայն, ես 5 րոպե հարցեր տալու իրավունք ունեմ։ Պրն Վարդանյան, անկեղծ ասած, դուք գիտեք, ձգեզ ինչքան հարգում եմ եւ ցավում եմ, որ էս նախագիծը դուք եք ներկայացնում, սա ասում եմ ազնվորեն ու անկեղծորեն։ Մի քանի հարցեր ունեմ։ 1-ինը՝ արտոնությունների հետ կապված ի՞նչ հաշվարկներ կան այդ արտոնությունների, այ, էսօրվա գործող արտոնությունների՝ գազի, ջրի, տրանսպորտից օգտվելու, էլեկտրաէներգիայի, ջերմամատակարարման եւ այլն, այս արտոնությունների հաշվարկ ունե՞ք 1 անձի հետ կապված, հայրենական վետերանների հետ կապված, զինծառայողների հետ կապված։ Այսինքն՝ 1 անձի հետ կապված կա՞ն հաշվարկներ այդ գումարն ինչքան գումար ա կազմում, որովհետեւ, ըստ էության, ֆունդամենտալ մոտեցումները փոխված են, ուրեմն, էլեկտրաէներգիայի, գազի, ջրի, այսինքն, հիմնական գումար տալով բնագավառների համար, չնչին գումար ա տրվում՝ 2500 դրամ, 3500 դրամ եւ այլն, այսինքն՝ փոքր գումարներ։ Հաշվարկը ո՞նց եք արել, ասենք, մարդկանց պետք ա, օրինակ՝ 20 հազար դրամ, դուք տալիս եք, ես ձեր անձնը նկատի չունեմ, 2500 կամ 3500 դրամ, այ, էս հաշվարկը ո՞նց եք կատարել։ Ուրեմն, սա 1-ին հարցը։ 2-րդ հարցը՝ Ազգային ժողովի այս ամսագրում 2 թիվ ա նշած, ուրեմն, առողջապահության նախարարության կողմից 1 անձի պարենային զամբյուղի արժեքը կազմում է 25 հազար 990 դրամ։ Ուրեմն, ձեր հաշվարկներով դա կազմում է 14 հազար 261 դրամ, այսինքն՝ էստեղ կառավարության, փաստորեն, ներկայացուցիչների մոտ էլ տարակարծություններ կան։ Հիմա, ասենք, եթե պարենային զամբյուղի արժեքը, այսինքն, որ մարդը հաց ուտի, թեյ խմի եւ այլն, պարզ ա՝ պարենային զամբյուղն ինչ ա, նրան պետք ա 26 հազար դրամ, նա 3500 դրամով կամ 5 հազար դրամով ո՞նց ա ապրելու, այ, ես ուզում եմ դա հասկանալ։ Հիմա հաջորդ հարցը՝ դուք տարբերակե՞լ եք զոհված զինծառայողներին եւ հաշմանդամ դարձածներին, այսինքն, տարբեր մոտեցումներ կան՝ 1-ին իքս գումար, իսկ զոհվածների համար ավելի շատ ընտանիքների, չե՞ք կարծում, որ սա անբարոյական մոտեցում ա։ Այսինքն, մարդուն ասում եք՝ ինչի՞ չես մահացել, որ քո ընտանիքին շատ փող տանք, երբ որ նախորդ օրենքում մոտեցումը համահավասար ա՝ եւ՛ զոհվածի, եւ՛ հաշմանդամի համար, ընտանիքների, նախատեսված են նույն մոտեցոմւները։ Ըստ էության, սա կոսմետիկ առաջարկներ ա կառավարության կողմից կատարվում, այսինքն, հիմնական գումար տանող բնագավառների հետ կապված չնչին գումար են տալիս մարդկանց, ասենք, մինչեւ 5 հազար դրամ, ենթադրենք, իսկ մնացած կարեւոր արտոնությունները վերանում են։ Ընդ որում, ես իմ ելույթի ժամանակ կասեմ, հիմա չեմ ուզում փակագծեր բացել, ՀՀ-ն ստորագրել է 94 թվականին ԱՊՀ համապատասխան համաձայնագիր, դուք ծանո՞թ եք էս համաձայնագրին, որ էդ արտոնությունները պետք ա պահպանվեն։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Դա առանձի՞ն հարց է, պրն... Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Այո, իհարկե, առանձին հարց է, ես հարցերը շարունակում եմ։ Այսինքն, դուք ծանո՞թ եք էս փաստաթղթին, ես կհրապարակեմ այս փաստաթուղթը։ Հիմա եւ էդ պարագայում, դուք մտավորական մարդ եք, ասենք, էն մարդիկ, որ մայկա, տրուսիկով են գործի գնում, ես ասի էդ ովքեր են, օրինակ՝ ֆինանսների նախարարը, նա կարող ա չհասկանա դա, բայց ասենք, ձեզ համար, եթե 26 հազար դրամ ա մարդու ապրելու համար պետք, սնվելու համար 3500 կամ 5 հազար դրամով նա ո՞նց ա ապրելու էն դեպքում, երբ որ խոսվում ա սակագների բարձրացման մասին։ Օրինակ՝ բնական մենաշնորհի հանձնաժողովի նախագահն արդեն 2 հայտ ա ստացել Հայռուսգազարդից եւ հայտ ա ստացել նաեւ ատոմակայանից, ակնհայտ ա, որ բարձրանալու ա։ Ես կխնդրեի, այ էս հարցերին պատասխանել, եւ նորից եմ ասում, ես ցավում եմ, որ հարցը դուք եք ներկայացնում, որը փորձված քաղաքական գործիչ ա։ Նաեւ պատահական չեմ համարում, որ բյուջեի քննարկումներին հենց դաշնակցության երկու ներկայացուցիչներին էին դեմ տվել, որ ներկայացնեն իրենց տեսակետը։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Նախ՝ դա արդեն հարց չի, կարծոմւ եմ, պրն Դալլաքյան։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Չէ, ես իրավունք ունեմ իմ գնահատականները տալ։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Եղավ, շնորհակալություն, պրն Դալլաքյան... Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Ուրեմն, պրն Վարդանյան, երբ որ ես ասում եմ ձեզ հարգում եմ, ես կարծում եմ, որ դա փոխադարձ ա։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Բնականաբար, բնականաբար։ Պրն Դալլաքյան, շնորհակալություն հարցերի համար։ Ասեմ, որ առաջինը պետք չէ ցավել, որովհետեւ ես եմ ներկայացնում խնդիրները եւ բնական է։ Ասեմ նաեւ հետեւյալը՝ այս քաղաքականությունը, հիմնական նպատակը, հիմնական խնդիրը հասցեական դարձնելն է պետության կողմից մեր այս կատեգորիայի քաղաքացիներին տրվող օգնությունը։ Մենք միասին շատ լավ տեղյակ ենք, եւ նախկինում էլ այս օրենքներում փոփոխություններ կատարվել են, որ նշված արտոնություններից իրականում մեր հանրապետության այս կատեգորիայի քաղաքացիներից առավելագույնը 50%-ն էր օգտվում, նույն հաշմանդամը, նույն զինծառայողը, եւ սա հնարավորություն է տալիս առավելագույնը հասցեական ճշգրիտ դարձնել այս օգնությունը, եւ բոլորին ուղղակի հասցնել։ Ի՞նչ հաշվարկներ կան։ ՄԵնք միասին՝ ձեզ հետ, պրն Դալլաքյան, նախորդ խորհրդարանում, երբ որ հայրենական պատերազմի վետերանների համար նախատեսում էինք, հաշմանդամ վետերանների համար նախատեսում էինք էլեկտրաէներգիայից եւ տրանսպորտից օգտվելու արտոնության դիմաց գումարային փոխհատուցում, այդ հաշվարկը 2000 դրամ եւ 2500 դրամն էր, այսինքն՝ հաշվարկները կան։ Եվ եթե այսօր, քանի որ հաշմանդամ վետերանները նաեւ ունեին կոմունալ ծառայություններից օգտվելու իրավունք, այսինքն, խոսքը վերաբերում է միայն գազին եւ ջերմամատակարարմանը, դարձյալ այդ հաշվարկներով, ըստ նրանց մասով, 2500 դրամը դառնում է 3500 դրամ։ Պարենային զամբյուղի հետ կապված խնդիրները։ Ասեմ միանգամից, որ բոլոր այս հատուցումները հիմնականի մեջ համադրելի են փոխհատուցման գումարների արժեքները եւ հաշվարկները կան, բայց մենք միասին այստեղ, փաստորեն, 1-ին ընթերցմամբ ընդունել ենք «Պարենային զամբյուղի մասին» օրենքը, այո, առողջապահության նախարարությունն իր թվերն ուներ եւ ոչ թե մենք՝ սոցապնախարարությունը, այլ վիճակագրական ծառայությունն իր հաշվարկները, որոնք վերաբերում են փաստացի օգտագործվող, ուրեմն, ծավալներին։ Եվ ես ճիշտ չեմ համարում, պրն Դալլաքյան, երբ որ դուք այս խնդիրը բարձրացնելով, միանգամից հարցնում եք՝ մարդուն տալիս եք 3500 դրամ, երբ սպառողական զամբյուղի արժեքն այսքան է, նա ինչպես պիտի ապրի։ Բնականաբար, մեր այս կատեգորիայի քաղաքացիներն ունեն կենսաթոշակային ապահովության իրավունք, եւ նրանց կենսաթոշակների միջին չափը, ըստ տարբեր կատեգորիաների, կազմում է 15-22 հազար դրա, բնականաբար, նրանք առնվազն, վետերանները՝ հայրենական պատերազմի, բոլորը ստանում են պատվովճար, այդ չափն էլ գիտեք, այս կատեգորիայի մի զգալի մասը ընդգրկված են աղքատության ընտանեկան նպաստների համակարգում, զոհված զինծառայողների բոլոր ընտանիքները, անկախ կարիքավորության աստիճանից, մտնում են այս համակարգում։ Եվ կարծում եմ, ճիշտ չէ նման հարցադրումը, թե 2500 տալիս եք, մարդիկ սպառողական զմբյուղի խնդիրներն ինչպե՞ս պետք է լուծեն։ Մյուս հարցը՝ բարոյակա՞ն է, թե՞ ոչ։ Երկու կատեգորիաներին՝ զինծառայողներին եւ ուրեմն, զոհվածների ընտանիքներին, այս հարաբերակցությունը։ Ասեմ, որ այս խնդիրը շատ լրջորեն քննարկվել է եւ՛ կառավարությունում, եւ՛ կոալիցիայում, եւ իսկապես, մենք խնդիր ենք դրել, որովհետեւ միայն 1800 դրամ նախատեսված է 3000 դարձնելով, փաստորեն, մենք լրացուցիչ 84 մլն դրամի ծախս առաջացրեցինք։ Միանգամից ասեմ, որ այս փոփոխություններով, փաստորեն, բյուջեում լրացուցիչ ծախսեր են առաջանում 343 մլն դրամի, եթե նախկինում այս արտոնությունների եւ նաեւ վետերանների 2000-2500 դրամի համար նախատեսված էր 620 մլն դրամ, ապա այս փոփոխություններով պետական բյուջեում 943 մլն դրամի լրացուցիչ, ուրեմն, ծախս է առաջանում։ Եվ մենք հրաշալի գիտակցում ենք նաեւ, որ այստեղ հաշմանդամներին տրվող այս հատուցումը, իսկապես, սա պետք է դիտարկել իբրեւ առաջին քայլ, եւ հետագայում այս ուղղությամբ հավասարեցման եւ բոլորը նաեւ բարձրացնելու ուղղությամբ լուրջ աշխատանքներ պետք է անել։ Ես, բնականաբար, ծանոթ եմ նաեւ ԱՊՀ միջպետական համաձայնագրին, պրն Դալլաքյան, կարծում եմ, չեք կասկածում, քանի որ իրոք, մեր հարգանքը փոխադարձ է։ Ասեմ, որ ԱՊՀ միջպետական համաձայնագրով նախատեսված արտոնություններից շարունակելու են օգտվել մեր հայրենակիցները, խոսքը վերաբերում է ԱՊՀ տարածքում օդային եւ երկաթուղային այս փոխադրումների արտոնությունից, այս արտոնությունները չեն հանվում։ Կրկին ուզում եմ մեկ անգամ եւս, քանի որ պրն Դալլաքյանը միանգամից բազմաթիվ հարցեր տվեց, իրոք, սա քաղաքականություն է, իրոք սա հասցեական դարձնելու մարդկանց տրվող օգնությունը քաղաքականություն է։ Իհարկե, հրաշալի կլիներ, պրն Դալլաքյան, եւ բոլորս կցանկանայինք, որ միանգամից կարողանայինք շատ ավելի մեծ դրամական օգնություն տալ։ Բայց ես խնդրում եմ, ես կարող եմ առանձին յուրաքանչյուր պատգամավորի մեկ առ մեկ նստել, եւ մենք հաշվարկներ կատարենք, թե այս կատեգորիաներից յուրաքանչյուր կատեգորիան ի՞նչ կարգի արտոնություններ եւ եկամուտներ եւ այլ խնդիրներ ունի, եւ կարծում ենք, որ այս փոխհատուցումը դրամական, այս օգնությունն այսօրվա պայմաններում, այս վիճակում համադրելի, ուրեմն, փոխհատուցում է։ Շնորհակալ եմ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Սամվել Բալասանյան...Պարզաբանման համար։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Պրն Վարդանյան, բնականաբար, ես իմ ելույթի ժամանակ դիրքորոշում կարտահայտեմ, գնահատականներ կտամ, հիմա, ուղղակի, չեմ ուզում, որ մենք բանավիճենք։ Ուղղակի, կխնդրեի, որ մի հարցի դուք հստակ պատասխանեք։ Ուրեմն, էլեկտրաէներգիայի, գազի, ջրի, ջեռուցման, 1 անձի հետ կապված, ինձ դա շատ հետաքրքրում է, ասենք, կա՞ հաշվարկ, ասենք, ծախսն էդքանի ինչքա՞ն ա, որպեսզի մենք արդեն պատկերացնենք, թե մնացած էդ կոմպենսացիան ոնց ա տեղի ունենում։ Եթե հաշվարկ չկա, խնդիր չկա, կարելի ա հաշվարկել։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Պրն Դալլաքյան, ես արդեն ասացի, մեկ անգամ եւս կրկնեմ. մենք պետք է հստակեցնենք երկու բան՝ այս Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների պարագայում դուրս է գալիս միայն գազի եւ ջերմամատակարարման արտոնությունը, որը մենք իրականում էլ գիտենք, որ ինչպես էր իրացվում, այս՝ 1։ Տրանսպորտի եւ էլեկտրաէներգիայի համար հայրենական մեծ պատերազմի հաշմանդամ վետերանները, հաշմանդամ վետերաններն ունեին միայն այս արտոնությունը, տրվում է 2500 դրամ, իսկ վետերաններին՝ 200 դրամ։ Այստեղ, եթե մենք ավելացնում ենք, դարձնում ենք 3500 դրամ ենք դարձնում, 1 շնչի հաշվով մոտավոր՝ գազի արժեքը կազմում է 1000 դրամ, սա ուղղակի, ֆիքսված է նաեւ նախագծերում։ Մենք չենք կարող ձեր թվարկած բոլոր մյուս արտոնությունները միասին հաշվարկել, որովհետեեւ սրանք տարբեր կատեգորիաների համար միասնական չեն այս արտոնությունները, մի կատեգորիան ունի այս երկու արտոնությունը, մի կատեգորիան ունի միայն երեք-չորս արտոնություն (Դալլաքյանը խոսում է առանց խոսափողի)։ Մենք միասին, պրն Դալլաքյան, նախորդ Ազգային ժողովում մենք միասին որոշել էինք, որ եթե մարդուն տալիս ենք միասին էլեկտրաէներգիայից եւ տրանսպորտից 50% զեղջով օգտվելու արտոնություն, դրա համար նախատեսել էինք 2000 դրամ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Սամվել Բալասանյան։ Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ - Պրն Վարդանյան, ճիշտն ասած, այն հարցը, որը որ ես պետք է տայի, արդեն բարձրացվեց, այսինքն՝ ինձ էլ է հետաքրքրում հաշվարկը։ Դուք բավարար պատասխան տվեցիք։ Շնորհակալ եմ։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Բարի։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Գյուրզադյան Վռամ Խորենի, խնդրեմ։ Վ.ԳՅՈՒՐԶԱԴՅԱՆ - Պրն Վարդանյան, արտոնությունների մի մասը պահպանվում է՝ 50%-ով, ասենք, բնակ.վարձ, հեռախոսի վարձ, ռադիոյի վարձ եւ այլն, բայց բոլորիս էլ պարզ է, որ մեր երկրում բոլոր համայնքները չեն, որ ունեն սոցիալական այդպիսի հարցերի լուծվածության նույն մակարդակը, տեղեր կան՝ հեռախոս չկա, ռադիո չկա։ Այս արտոնությունների գումարը պետբյուջեի վրա ի՞նչ գումար է կազմում, որը պահպանվում է, եւ արդյո՞ք նպատակահարմար չէ, որ այդ գումարն էլ ավելացվեր այս տրվելիք գումարներին եւ այդ հավասարությունը նաեւ այդ հատվածում փորձեինք ապահովել։ Եվ 2-րդ հարցը՝ մեր հանձնաժողովում քննարկելու ժամանակ հարց առաջացավ, 5 հազար դրամները, եւ զոհված ազատամարտիկի ընտանիքին տրվելիք 5 հազար դրամի գումարը եւ կախված ընտանիքի անդամների թվից։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Հասկացա։ Վ.ԳՅՈՒՐԶԱԴՅԱՆ - Այդ պահն ինչպիսի՞ն է։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - 1-ին խնդիրը՝ ես արդեն ասացի, փորձեմ մեկ անգամ եւս կրկնել։ Հարգելի պատգամավորներ, փաստորեն, մենք մինչեւ այս նախագծերը, անցյալ տարի այս արտոնությունների եւ հայրենական մեծ պատերազմի վետերաններին եւ հաշմանդամներին տրվող դրամական փոխհատուցման 2000 եւ 2500-ի դիմաց պետական բյուջեն ուներ պարտավորություն, շուրջ 620 մլն դրամ էր կազմում այդ պետական բյուջեի վրա։ Այս փոփոխություններով մենք լրացուցիչ՝ 324 մլն դրամ եւս ավելանում է, կազմելով ընդհանուրը 945 միլիոնի կարգի գումար։ Դուք ասում եք, որ եթե մենք արտոնությունների փոխարեն էլ նաեւ փոխհպատուցում նախատեսեինք, ավելի հասցեական դարձնելու ուղղությամբ, գիտեք, այս հարցը շատ ու շատ քննարկվեց։ Կա մի զգացական խնդիր, որովհետեւ մեր քաղաքացիներից ոմանց մոտ արտոնությունն ասոսացվում է նախկին մոտեցումների հետ, եւ մարդկանց մի մասը, առնվազն ասեմ, որովհետեւ, ես կրկնում եմ, այս արտոնություններից իրականում նրանց, ովքեր հասնում էր, օգտվում էին մոտ 50%-ը, հասցեական չէր, բայց այս խնդիրը կար եւ մենք փորձեցինք նաեւ կոալիցիայում լուծումներ գտնել, որպեսզի արտոնությունների գոնե, մի մասը, որոնք հնարավոր է, գոնե, այս փուլում պահպանենք։ Արտոնությունները, ինչպես նշեցի, որոշ արտոնություններ շարունակում են պահպանվել։ Ինչ մնում է հանձնաժողովում բարձրացրած խնդրին, տեսեք, հարգելի պատգամավորներ, արդեն ասացի, որ նախկին տարբերակում առաջարկվում էր զոհված յուրաքանչյուր ընտանիքի անդամին տրամադրել 1000 դրամ փոխհատուցում, բայց ոչ ավելի, քան 4000 դրամ։ Սա ի՞նչ է նշանակում, նշանակում է, որ եթե ընտանիքը կազմված է 2 հոգուց, ստանար 2000 դրամ, եթե 3 հոգուց՝ 3000 դրամ, եթե 7 հոգուց՝ 4000 դրամ, ոչ ավելի, քան 4000 դրամը։ Բայց ա՛յս փոփոխությունը, որ մենք լուծումը գտանք եւ դարձրեցինք 5000, նաեւ հետեւյալ մեծ առավելությունն ունի, ձեզ տեղեկացնեմ, որ մեր հանրապետությունում մենք ունենք 4800 զոհված ազատամարտիկի ընտանիք, եւ այս 4800 ընտանիքներից 1300-ը 2 անդամից են կազմված, 3000-ը կազմված են 3 հոգուց եւ միայն մոտ 500-ն են, որ 4, 5, 6 եւ այլն, կազմ ունեն։ Այսինքն, եթե նախկինում 2-3 հոգանոց ընտանիք, մոտ 4000 ընտանիք պիտի ստանար կամ 2000 կամ 3000 դրամ, այս փոփոխությամբ նրանք բոլորը կստանան 5000 դրամ։ Բայց կար մի խնդիր, որ դուք հանձնաժողովում ճիշտ բարձրացրեցիք, որ կան ընտանիքներ, իվերջո, թեեւ փոքր թվով, բայց որոնց անձերի թիվը 5-6 եւ ավելի է, նրանց պարագայում, ես կարծում եմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցում մենք կարող ենք լուծում գտնել, որ մոտավորապես այդպիսի բնույթի՝ 5 անձից ավելի, ընտանիքների յուրաքանչյուր անդամին, ուրեմն, եւս հազարական դրամ մտցնել նախագծի մեջ։ Կարծում եմ, սա ճիշտ մոտեցում կլինի։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ հարակից զեկուցման համար կենտրոնական խոսափողի մոտ է հրավիրվում սոցիալական, առողջապահության, բնության պահպանության հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մխեյանը։ Գ.ՄԽԵՅԱՆ - Մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, հանձնաժողովը քննարկել է կառավարության կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «Զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքների սոցիալական ապահովության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին, ինչպես նաեւ «Հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանվածության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» փաթեթը։ Սակայն այս հարցը, ես պետք է ձեզ նշեմ, որ ունի իր նախապատմությունը։ Մինչեւ այս փաթեթի քննարկումը, կառավարությունն Ազգային ժողովին ներկայացրել էր վերոհիշյալ նախագծերի մի փաթեթ, համաձայն որի առաջարկվում էր՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներին, հաշմանդամներին, ինչպես նաեւ հաշմանդամ դարձած զինծառայողներին, զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին օրենքով սահմանված արտոնությունների, լրիվ արտոնություների դիմաց տալ դրամական օգնություն։ Հանձնաժողովը կողմ լինելով կառավարության որդեգրած քաղաքականությանը, ըստ որի արտոնությունները փոխարինվում են դրամական օգնությամբ, սակայն սույն թվականի դեկտեմբերի 12-ին, նախորդ համանման օրենքների նախագծի փաթեթին տվեց ոչ դրական եզրակացություն։ Հարցը նրանումն էր կայանում, որ հանձնաժողովում, համարյա թե, բոլոր հանձնաժողովի անդամները գտնում էին, որ բոլոր տեսակի արտոնությունները վերացնելը դա վաղաժամկետ էր։ Հարգելի գործընկերներ, նիստի, այդ դեկտեմբերի 12-ից առ այսօր կայացված նիստերի միջեւ ընկած ժամանակահատվածում հանձնաժողովի, կառավարության եւ կոալիցիայում տեղի ունեցած քննարկումների արդյունքում Ազգային ժողովին ներկայացվեց ներկայումս քննարկվող օրենքի նախագծերի փաթեթը, համաձայն որի կատարվեցին որոշակի փոփոխություններ։ Պահպանվել են օրենքով սահմանված արտոնությունները, իսկ էլեկտրաէներգիայի, տրանսպորտի, գազի դիմաց, հաշմանդամ դարձած հայրենական մեծ պատերազմի վետերաններին, ինչպես պրն նախարարն արդեն նշեց, տրվում է 3500-ական դրամական օգնություն՝ 2500 դրամի փոխարեն։ Կամ հաշմանդամ դարձած զինծառայողների համար առաջարկվում էր դրամական օգնություն՝ նախորդ նախագծով նախատեսված 1800-ի դիմաց 3000 դրամ, իսկ զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին՝ 5000 դրամ, պահպանելով նորից որոշակի արտոնություններ։ Բացի այդ, ինչպես, նորից եմ կրկնում, նախարարը նշեց, ես հարկ եմ համարում նշել, որ այս նախագծի դեռեւս առաջարկվում էր, որ յուրաքանչյուր ընտանիքի անդամին տալ 1000-ական դրամ, բայց ոչ ավելի քան 4000 դրամ՝ ընտանիքի հաշվարկով։ Իսկ այսօր առաջարկվում է ընդամենը 5000 դրամ։ Դրա հետ մեկտեղ հարկ եմ համարում նշել, որ կատարված փոփոխությունների արդյունքում 2004 թվականի պետական բյուջեի նախագծում ներկայացված ծախսերը տվյալ սոցիալական խմբերի համար կավելանան շուրջ 342 մլն դրամով, եւ այն պահպանվող արտոնությունների եւ այլ փոխհատուցումների հետ միասին կկազմի 943 մլն դրամ։ Ինչ վերաբերում է ուղեգրերին, ես նույնպես, բավականին քննարկումներ տեղի ունեցել են եւ դուք տեղյակ եք, որ հանձնաժողովը ներկայացրել է իր առաջարկությունները, եւ այսօր նույնպես հանձնաժողովի նիստում քննարկումների արդյունքում բարձրացվեցին այդ հարցերը, եւ կարծոմ ենք, որ այս ուղեգրերի հարցը որոշ բանակցությունների, քննարկումների արդյունքում, ինչպես ասենք, զինծառայողներին տրվում են որոշակի, ասենք, արտոնյալ պայմաններում ուղեգրեր, երեւի թե, 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ հնարավորություն կլինի նաեւ որոշակի քանակությամբ լուծել ուղեգրերի հարցը։ Ահա այս փոփոխություններից ելնելով, հանձնաժողովը քննարկեց եւ տվեց դրական եզրակացություն։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հերթագրում՝ հարցերի համար։ Հարցեր չկան։ Գ.ՄԽԵՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Կան, կան, հասցրեց, հասցրեց։ Ձայնի համար ձայնը տրվում է, ուրեմն, հիմա խորհրդարանում, հարգելի գործընկերներ, նոր տեխնոլոգիաներ են գործադրվում, եւ փորձված պատգամավորները վերջին 1 վայրկյանի ընթացքում հասցնում են հերթագրվել (ծիծաղում է)։ Խնդրեմ, պրն Դալլաքյան։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Կարեւորը, որ մյուս փորձված պատգամավորները դա նկատում են, ոնց որ դուք (ծիծաղում է)։ Պրն Մխեյան, ուրեմն, ես ուզում եմ այն հարցերը, որ տվեցի պրն Վարդանյանին, որոշակի փոփոխություններով ձեզ ուղղել։ Ընդ որում, ես դրական եմ գնահատում, որ ձեր հանձնաժողովը, փաստորեն, որոշակի սկզբունքայնություն է դրսեւորել եւ իրոք, առաջընթաց կա այն տեքստի հետ կապված, որը ներկայացվել էր եւ այս տեքստի միջեւ, բնականաբար, փոփոխություններ կան։ Միգուցե, ես հարցը ճիշտ չձեւակերպեցի եւ պրն Վարդանյանն ու ես իրար չհասկացանք, հիմա՝ 1 անձի համար, ուրեմն, ջրի, գազի, էլեկտրաէներգիայի եւ կոմունալ այլ վճարների, հաշվարկ կա՞, թե ինչքան գումար ա անհրաժեշտ, այ, 1 անձի կտրվածքով։ Եթե էս հաշվարկը մենք չիմանանք, մենք չենք կարող պատկերացում կազմել, թե էն փոխհատուցումները, որոնք նախատեսվում են, ինչքանո՞վ են ազդելու այդ մարդկանց կենսագործունեության վրա, առավել եւս, ես նորից եմ կրկնում, հնարավոր սակագների բարձրացման պարագայում, որը մենք համարում ենք անթույլատրելի։ Այսինքն, էս մոտեցոմւը, էս հաշվարկը դուք ունե՞ք, թե՞ չունեք։ Սա 1-ին հարցը։ 2-րդ հարցը՝ ուրեմն, երբ ես վկայակոչեցի համապատասխան փաստաթուղթը ԱՊՀ երկրների, որը Հայաստանը վավերացրել է 94 թվին, ուրեմն, նշված է համաձայնագրի 2-րդ հոդվածում, մեջբերում եմ՝ «Կողմերն իրենց պետությունների տարածքում չեն սահմանի ավելի փոքր ծավալի արտոնություններ եւ երաշխիքներ, քան նախատեսված է այս համաձայնագրի հավելվածով»։ Իսկ համաձայնագրի հավելվածով նախատեսված են նախորդ գործող, այսինքն, օրենքում եղած արտոնությունները։ Այսինքն, այդ բոլոր բաների համար 50% զեղջեր եւ այլն, եւ այլն։ Հիմա կառավարության բերած նախագծով, փաստորեն, վիճակը եւ՛ հաշմանդամների, եւ՛ պատերազմի վետերանների, իսկ նրանց թիվը 11 հազար է, եւ՛ զինծառայողների վատանում է, դա ակնհայտ է։ Հիմա, այսինքն, ստացվում ա, որ ՀՀ-ն էս համաձայնագիրը չի՞ կատարում։ Ուրեմն, սա 2-րդ հարցը։ 3-րդ հարցի հետ կապված՝ ուրեմն, զինծառայողների արտոնությունները, ուրեմն, գործող օրենքում դրանք շատ լայն են, ես համեմատություններ կարող եմ անել, ի դեպ, սա Ազգային ժողովի կանոնակարգի խախտում է, երբ մեզ բաժանվել է տեքստ, որտեղ չկա գործող օրենքը։ Ուրեմն, երբ որ իրանց պետք ա, գործող օրենքը հետը ներկայացնում են, որ կարողանանք համեմատել, երբ որ պետք չի, ուրեմն, էս ձեւով են ներկայացնում։ Հիմա զինծառայողների համար, հաշմանդամ զինծառայողներնի մասին ա խոսքը, գործում է զեղջերի 50%-անոց մեխանիզմը, էս բերածով, այսինքն՝ կառավարության ներկայացրածով։ Փաստորեն, 50% զեղջերի համակարգը չի գործում՝ գազի, ջրամատակարարման, ջրահեռացման, տրանսպորտից օգտվելու եւ այլն, եւ այլն, նշված է, որ տրվում է 3000 դրամի չափով, իսկ զոհվածների ընտանիքներին տրջում ա 5000 դրամի չափով։ Թիվն էլ ասեց պրն Վարդանյանը, մոտավորապես մի 15-16 հազար մարդու մասին ա խոսքը, այսինքն՝ էդ մարդկանց վիճակը վատանում ա։ Հիմա ես դրական եմ գնահատում, որ ձեր հանձնաժողովի ճնշմամբ որոշակի թվեր մեծացել են, բայց ասենք, չե՞ք կարծում, որ այդ թվերն ուղղակի շատ փոքր թվեր են եւ մարդիկ հենց սակագների բարձրացման պարագայում հայտնվելու են շատ ծանր վիճակում։ Այ, էդ հարցը, դուք ասեցիք կոալիցիայի հետ բանակցել են, ուրեմն, ես խորհուրդ կտամ բոլորին, որ բոլորի հետ պետք ա բանակցել, ասենք, Ազգային ժողովը միայն կոալիցիայի չի կազմված։ Ուրեմն, հիմա դուք ո՞նց եք պատկերացնում էս հարցերի լուծումը, դուք վերցնու՞մ եք պատասխանատվություն, որ ապագայում, եթե ցնցումներ լինեն, էդ ցնցումների պատասխանատվությունը կոալիցիան իրա վրա ա վերցնում։ Շնորհակալություն։ Գ.ՄԽԵՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Նախ՝ ասեմ, որ պրն Դալլաքյան, հարգանքը փոխադարձ է, հարգանքը փոխադարձ է ձեր նկատմամբ։ Առաջին հարցը վերաբերում է՝ հաշվարկենր կա՞ն, թե՞ ոչ։ Ես պետք է ասեմ, որ այս օրերի, ուրեմն, ընթացքում ոչ միայն այդ հաշվարկը կա մեզ մոտ, այլ բավականին ոչ միայն, ասենք, միայնակ անձի նկատմամբ կատարվել են այդ հաշվարկները, բավականին հաշվարկներ ունենք եւ անհրաժեշտության դեպքում մենք կարող ենք ձեզ ներկայացնել այդ հաշվարկները եւ՛ 1 հոգու համար, եւ՛ 4 հոգանոց ընտանիքների համար։ Ինչպե՞ս... Դե, հիմա այս պահին ես պատրաստ չեմ կոնկրետ ասելու, բայց մենք ունենք էդ հաշվարկները եւ կարող եմ նիստից անմիջապես հետո ես ձեզ էդ հաշվարկները ներկայացնել։ Ինչ վերաբերում է ԱՊՀ միջպետական համաձայնագրին, ապա ես պետք է ասեմ, որ այո, այստեղ կարեւոր խնդիր է, որ արտոնությունները պահպանվեն, բայց նախորդ նախագծով, դուք գիտեք, որ ընդհանրապես վերացվում էին արտոնությունները, եւ մեր հանձնաժողովի եւ հանձնաժողովի անդամների միջոցով, այդ պայքարի եւ էսպես ասած, քննարկումների արդյունքում, հանձնաժողովի քննարկումների արդյունքում մնացին արտոնությունները։ Եվ բացի այդ, պետք ա նաեւ հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ եթե նախկինում նախատեսված էր, ասենք, 2500 դրամ, այսօր ավելացել է 3500 դրամ է դարձել կամ, ասենք, զինծառայողների ընտանիքներին, եթե նախապես ներկայացվում էր 1000 դրամ, բայց ոչ ավելի, քան 4000 դրամի հաշվարկով, ապա այսօր այդ թիվը հաշմանդամ դարձած զինծառայողների 1800-ի փոխարեն դարձել է 3000 դրամ, իսկ զոհված զինծառայողների ընտանիքների գումարը կազմում է 5000 դրամ։ Կարծում եմ սա նույնպես պետք է էս աշխատանքները գնահատել եւ հնարավորության սահմաններում, եւ բյուջեում այդ գումարներն ավելացնել։ Ինչ վերաբերում է՝ արդյո՞ք մենք կարող ենք պատասխանատվությունը վերցնել մեզ վրա, այո, բոլոր դեպքերում, եթե մենք աշխատում ենք միասին, ընտրվել ենք պատգամավոր եւ կարծում եմ, յուրաքանչյուր մեր քայլի համար մենք ա պատասխանատվություն կրենք եւ՛ քննարկումների, եւ՛ հաշվարկների, եւ՛ բոլորի։ Մենք բոլորս, այդ թվում նաեւ ես, մտահոգված ենք մեր ժողովրդի բարեկեցիկ կյանքով։ Այսքանը, շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն, կարող եք նստել։ Հարգելի պատգամավորներ, այժմ հերթագրում ելույթների համար։ Էս կնոպկի ձենը փոխվում ա մեկ-մեկ, հոգնել ա, հոգնել։ Հերթագրվել է 1 պատգամավոր։ Պրն Դալլաքյան, դուք նաեւ գրավոր հայտ եք ուղարկել, հիմա դուք ո՞րն եք ընտրում, ո՞ր տարբերակը։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, Ազգային ժողովի հարգարժան նախագահ, իրոք, մենք շատ կարեւոր եւ սոցիալական մեծ հնչեղություն ունեցող հարց ենք քննարկում։ Նմանատիպ քննարկումների ընթացքում, նախորդ Ազգային ժողովի պատգամավորները շատ լավ հիշում են, որ բավականին բուռն քննարկումներ են տեղի ունենում, քանի որ խոսքը գնում է բնակչության անապահով խավերի մասին, հանրության կողմից չպաշտպանված խավերի մասին՝ հաշմանդամներ, պատերազմի վետերաններ, ինչպես նաեւ զոհվածների ընտանքիների հարազատներ, ընտանիքներ եւ այլն։ այսինքն, սա հասարակության, իրոք, անպաշտպան մասն է։ Ուրեմն, ես պատահական հարցադրոմւներ չներկայացրեցի, թե կա՞ն արդյոք հաշվակներ 1 անձի կտրվածքով։ Հիմա ես կհամեմատեմ գործող օրենքը, նաեւ ձեզ կներկայացնեմ այն փոփոխությունները, որն առաջարկում է կառավարությունը եւ մեկնաբանությունները կթողնեմ ձեզ։ Ուրեմն, ակնհայտ է, որ այն քաղաքականությունը, որը պետք է լիներ հասցեագրված եւ սոցիալական, ըստ էության, դա տեղի չի ունենում, ընդհակառակը՝ մարդկանց վիճփակը վատանում է։ Եթե փոխհատուցումը լիներ համարժեք, այսինքն՝ վերացվում են արտոնությունները եւ հաշվարկների հիման վրա, ենթադրենք, 1 անձի համար անհրաժեշտ է իքս գումար, եւ տրվում է այդ իքս գումարը, մենք դրան կողմնակից ենք, բայց եթե, ըստ էության, հաշվարկներ չկան եւ ըստ էության, ասվում է, որ փոխհատուցվում է, որ ուղղակի, մեր հնարավորությունն այսպիսին է, սա բոլորովին ուրիշ խնդիր է եւ անթույլատրելի է։ Դա նշանակում է գազի, ջրի, էլեկտրաէներգիայի սակագների բարձրացման պարագայում մարդկանց դատապարտել սովի, այ, դա ա նշանակում։ Հիմա ուշադրություն դարձրեք բնական մենաշնորհի հանձնաժողովի նախագահի հայտարարություններին, ձեռ ա առնում հասարակությանը, ասում ա՝ հունվարի 1-ից չի թանկանա, քանի որ ժամկետ կա, չէ՞, այսինքն, մի քանի ամիս իրանք պետք ա նայեն, բայց դա չի նշանակում, որ փետրվարի 1-ից չի թանկանա, հարգելի գործընկերներ։ Ուրեմն, դա տվողներից մեկը, երբ որ բյուջեի նախագծի քննարկումների հետ կապված մենք դահլիճում չենք եղել, նա էլ սակագների մասին ա խոսել, եւ նա էլ ա ասել, որ... (ձայներիզն ընդհատվում է), կառավարությունն էլ միջոցառումներ կիրականացնի։ Եթե գազի հետ կապված Հայռուսգազարդը հայտ է ներկայացրել, եթե ատոմակայանը հայտ է ներկայացրել, կարող ա՞ մարդիկ դպրոց չեն գնացել, չեն հասկանում, որ եթե հայտերը ներկայացրել են, ուրեմն, անպայման պետք ա այդ բարձրացումները լինեն։ Հիմա էդ բարձրացոմւների պարագայում, որով մենք դատապարտում ենք համատարած աղքատության, բնակչության 80% աղքատության պարագայում, բա էս մարդկանց վիճակն ի՞նչ ա լինելու՝ հայրենական պատերազմի վետերան, զոհված ազատամարտիկի ընտանիք կամ հաշմանդամ, ուրեմն, հաշմանդամներ՝ 114 հազար հաշմանդամ, 11 հազար հայրենական պատերազմի վետերան, մոտավորապես 15 հազար զինծառայող եւ դրանց ընտանիքներ, ի՞նչ ա տեղի ունենում։ Այ, սրա՛ մասին պետք ա մտածել։ Ես պատահական հարցադրումներ չներկայացրեցի, եւ ամենացավալին այն է էս ամեն ինչի, քննարկումների ընթացքում, որ տեղի է ունենում հետյալը, ես նորից ցույց եմ տալիս, սա Ազգային ժողովի համապատասխան փաստաթուղթն է, ի դեպ, Ազգային ժողովի նախագահին ես ուզում եմ դրվատանքի խոսքեր ասել, որ նրա օրոք նման փաստաթուղթ է տպվել, հիմա գրած ա, որ՝ պարենային զմբյուղի արժեքը մոտավորապես 26 հազար դրամ, այսինքն, որ մարդն իրա գոյությունը կարողանա պահպանել, հիմա նրան փոխհատուցում՝ կան զեղջեր, 50% զեղջեր, ես էդ թվարկումն արեցի։ Հիմա ո՞նց ա դա տեղի ունենալու, այ, սրա՛ մասին ա խոսքը։ Եվ էս ամենը տեղի ա ունենում հետեւյալ ֆոնի վրա, հիմա ձեզ ներկայացնում եմ, էսօր ես ձեզ հետաքրքիր օր եմ խոստացել, նաեւ լրագրողներին։ Սա ՀՀ ֆինանսների նախարարի 70 հազար դոլարանոց «Ջիփ»-ն է, որը գնվել է հարկատուների հաշվին, այ, սա՛ ա, հիմա կարդում ենք համարը՝ «004 ԼԼ 55», այսինքն, ոմանք կարող են նման «Ջիփ»-երով ման գալ, էդ նույն հաշմանդամի, զոհվածի ընտանիքի, որի որդին զոհվել ա, որ երկիրը պաշտպանված լինի, բայց մարդիկ կարող են էդ մարդկանց հաշվին, էդ վետերանի հաշվին այ էս «Ջիփ»-ով ման գան։ Հիմա մեջբերում եմ, ուրեմն, 3-ը դեկտեմբերի 2003 թիվ, «Հայկական ժամանակ», այ, սա՛ ա երկրի դիմագիծը, այ, է՛ս ա։ այսինքն, բոլորը պետք ա հասկանան մի պարզ բան, ասում են՝ 500 դրամով կամ 100 դրամով, կամ 1000 դրամով ավելացրել ենք, բա հետո՞, բա հետո՞ ինչ ա լիենլու։ Ես անցած անգամ, երբ որ բյուջեի հետ կապված ելույթ էի ունենում, ասեցի, որ ժողովուրդը դեռեւս լռում է, բայց դա վտանգավոր լռություն է։ Այսինքն, սա սթափության կոչ ա մարդկանց։ Չի՛ կարող հասարակության մեջ, հարգելի պատգամավորներ, մեկը պետության, ժոովրդի հաշվին «Ջիփ»-երով ման գա, կազինոներում խաղա՝ նախարարներին վերաբերում, իսկ հաշմանդամների, զոհված ազատամարտիկների ընտանիքների, պատերազմի վետերանների համար նախատեսեք 5 հազար դրամ, չի՛ լինում նման բան։ Ուրեմն, եթե ժողովուրդը չպատժի, Աստված կպատժի հաստատ, որովհետեւ վատ բաները չի ներում Աստված, այ, բոլորը պետք ա դա հասկանան։ Պետք ա սթափվել, հարգելի գործընկերներ։ Ուրեմն, մենք կոնկրետ առաջարկություններ ունենք, երբ որ ազգային ժողովի նախագահը ելույթ ունենա, մենք ֆրակցիայի անունից մեր առաջարկությունները կներկայացնենք։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շատ լավ։ Հարգելի պատգամավորներ, հիմա խմբակցություններից կա մի ելույթ՝ Վիկտոր Դալլաքյան։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Հարգելի պատգամավորներ, այժմ ես ելույթ եմ ունենում խմբակցության անունից եւ ձեզ ներկայացնում եմ համապատասխան օրենքների նախագծերի համեմատությունը, եւ մեկնաբանությունները թողնում եմ ձեզ։ Ուրեմն, թույլ տվեք ձեզ ներկայացնել «Հայրենական պատերազմի վետերանների մասին» օրենքի համապատասխան, գործող օրենքի մասին է խոսքը, եւ դրանից հետո ես կներկայացնեմ նաեւ մյուսը։ Ուրեմն, հոդված 4-ի համապատասխան տեղերը, խոսքը վերաբերում է հետեւյալին՝ ա) «Հաշմանդամ վետերաններն իրավունք ունեն արտոնյալ պայմաններով ստանալ առողջարանի կամ հանգստյան տան ուղեգիր՝ ՀՀ կառավարության սահմանված կարգով», սա հանվում է։ բ) «50% զեղջով վճարել բնակարանի վարձի եւ կոմունալ ծախսերի», թվարկում կա՝ «գազի, ջերմամատակարարման, ջրահեռացման, աղբահանության, հեռախոսի եւ ռադիոյի վարձը, իսկ կենտրոնական ջեռուցում չունեցող տներում նաեւ, սահմանված նորմաների շրջանակներում, վառելիքի ձեռքբերման համար», այսինքն, էստեղ լուրջ արտոնությունների մասին ա խոսքը։ Հիմա ես կարդում եմ առաջարկվածը՝ «Իսկ հաշմանդամ վետերաններին էլեկտրաէներգիայից եւ տրանսպորտից օգտվելու, գազի, ջերմամատակարարման վարձերը վճարելու համար դրամական օգնություն՝ ամսական 3500 դրամի չափով»։ Պարզ ա՞ համեմատությունը։ Հիմա անցնում ենք մյուս համեմատություններին։ Ես ուզում եմ ձեզ ներկայացնել նաեւ զինծառայողների հե կապված, ուրեմն, նախագծի համեմատականը։ Հարգելի պատգամավորներ, գործող օրենքի 34-րդ հոդվածի 4-րդ մասը հետեւյալ տեսքն ունի՝ «Գազի, ջրամատակարարման, ջրահեռացման, աղբահանության եւ ռադիոյի բաժանորդային վարձը վճարելու եւ տրանսպորտից օգտվելու համար հաշմանդամ դարձած զինծառայողին տրվում են 50% զեղջեր»։ Ուրեմն, էս առաջարկությամբ, փաստորեն, առաջարկվում ա, որպեսզի էդ նույն բաների համար 3000 դրամի չափով եւ կերակրողին կորցնելու, այսինքն՝ զոհված զինծառայողի դեպքում՝ 5000 դրամի չափով։ Այսինքն, այստեղ էլ որոշակի դիզբալանս առաջանում ա, էլի համեմատությունները թողնում եմ ձեզ։ Եվ ես նորից եմ կրկնում, իմ կարծիքով, անբարոյականություն է, երբ հաշմանդամ դարձած զինծառայողը տարբերակվում է զոհված զինծառայողի ընտանիքից, չի՛ կարելի նման բան անել այն դեպքում, երբ գործող օրենքում նման տարբերակում գոյություն չունի, որը ճիշտ է։ Հիմա ուզում եմ համեմատել նաեւ, հարգելի պատգամավորներ, գործող օրենքի 34-րդ հոդվածը եւ դրա փոփոխությունը։ Փաստորեն, զինծառայողներին, գործող օրենքում, տրվում են որոշակի արտոնություններ տրանսպորտից օգտվելու համար, բայց ներկայացված նախագծում նման արտոնություններ չեն տրվում։ Դուք կարող եք համեմատել գործող օրենքի 36-րդ հոդվածը, մի քանի մեջբերումներ ուզում եմ անել՝ «Զինծառայողները ՀՀ տարածքում, սա գործող օրենքն է, օգտվում են քաղաքային ուղեւորատար տրանսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության ձեւից, բացի տաքսիից, անվճար երթեւեկելու իրավունքով։ Զինծառայողներն արձակուրդի վայր մեկնելիս, ՀՀ տարածքում մերձքաղաքային եւ միջքաղաքային ուեւորատար տարնսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության ձեւից, բացի տաքսիից, օգտվում են անվճար՝ երկկողմանի կարգով, իսկ ընտանիքի նրանց ուղեկցող անդամները 50%-ի զեղջով» եւ այլն։ Հիմա, ուրեմն, կարդում ենք առաջարկը՝ «Զինծառայողներին ծառայության պարատականությունների կատարման նպատակով այլ բնակավայրեր գործուղելու ծախսերը փոխհատուցվում են կառավարության սահմանած կարգով եւ պայմաններում», այսինքն, ընդհանուր բան ա գրած։ Կարող ա 1 լումա նախատեսեն, օրինակ, հարգելի պատգամավորներ։ Հաջորդը՝ «Զինծառայողները...», սա առաջարկվող փոփոխություններն են, «արձակուրդի անցկացման վայր մեկնելիս եւ արձակուրդից վերադառնալիս ընտանիքի նրանց ուղեկցող անդամները» եւ այլն, եւ այլն, ուրեմն, «սահմանված կարգով ծախսերը կատարվում են զորամասերի հաշվին»։ Էնտեղ 50% զեղջ էր, սա՝ զորամասի հաշվին, այսինքն՝ զորամասն ասում ա, որ ես հնարավորություն ունեմ տալու, օրինակ՝ 0 լումա, 0,1 լումա, այ, էստեղ էս ա գրած։ Այսինքն, հարգեի գործընկերներ, երբ հարց է տրվում, թե 1 անձի հետ կապված ինչպիսի՞ հաշվարկներ կան, հարցը չի տրվում ինքնանպատակ, այսինքն, որպեսզի դահլիճում ներկա պատգամավորները պատկերացում կազմեն, թե ի վերջո, այն փոխհատուցումները, որոնք նախատեսված են բնակչության անապահով խավերի համար, տվյալ պարագայում՝ հայրենական պատերազմի վետերաններ, զինծառայողների ընտանիքներ եւ հաշմանդամներ, ի՞նչ կարգով է այդ փոխհատուցումը տեղի ունենում եւ ո՞րն է այդ փոխհատուցման համարժեքությունը, այ, սրա՛ մասին է խոսքը։ Ես հասկանում եմ, որ մեր երկրոմ կան պրոբլեմներ, բայց երբ ասվում է, որ 300 մլն դրամով ավելացվում է այս ամեն ինչը, պետք ա նաեւ ասվի թե 1 անձի հետ կապված, ի վերջո, պետությունն ի՞նչ ծախսեր է վերցնում իր վրա։ Օրինակ, հաշմանադմների հետ կապված մի օրինակ բերեմ՝ Նորվեգիայում, ես չեմ ուզում երկրները համեմատենք, բայց որ պատկերացում կազմեք, Նորվեգիայում, ի դեպ, որի պառլամենտի 42%-ը կանայք են, Նորվեգիայում ահշմանդամների ծախսերի 80%-ը, բոլոր ծախսերի, բոլո՛ր, պետությունը վերցնում է իր վրա։ Ես հասկանում եմ, որ ՀՀ-ն Նորվեգիա չէ, բայց կա նաեւ նման համեմատություն։ Այսպիսով, այն փոխհատուցումը, որը նախատեսված է հաշմանդամների, զինծառայողների ընտանիքների եւ պատերազմի վետերանների համար, մենք համարում ենք անընդունելի, եւ դրանով կարող է նրանց վիճակը խստորեն վատանալ։ Ես նաեւ պրն Վարդանյանին հարց տվեցի, վերջին թերթն եմ էսօր ցույց տալիս, վետերանների հետ կապված։ Հարգելի գործընկերներ, մեր երկիրը ստանձնել է պարտավորություն, եւ ես ուզում եմ մեջբերել «Առավոտ», 4.12.2003 թվական՝ «94 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունը միացել է միջպետական համաձայնագրի համաձայնագրին՝ հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցների եւ հաշմանդմների այլ պետություների տարածքում ռազմական գործողությունների մասնակիցներին, զոհված զինծառայողների ընտանիքներին արտոնությունների եւ երաշխիքների փոխադարձ ճանաչման մասին», որտեղ ամրագրված է հավելվածում, որ «Այս կատեգորիաների համար նախատեսվում է բնակարանի, ջեռուցման, ջրամատակարարման, գազի եւ էլեկտրաէներգիայի, ինչպես նաեւ բնակարանի սահմանված վարձավճարների 50%-ի զեղջ», 1։ 2-րդ՝ 2-րդ հոդվածում. «Կողմերն իրենց պետությունների տարածքում չեն սահմանի ավելի փոքր ծավալի», ուշադրություն եմ դարձնում՝ «ավելի փոքր ծավալի արտոնություններ եւ երաշխիքներ, քան նախատեսված է այս համաձայնագրի հավելավածով»։ Իսկ այն փոփոխությունները, որ ներկայացնում է ՀՀ կառավարությունը, անհամեմատ ավելի փոքր ծավալ ունեն, քան այսօր կա եւ քան նախատեսված է այս համաձայնագրով։ Եթե կարելի է, 1 րոպե։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - 1 րոպե ավելացրեք։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Եվ վերջինը՝ ես այս թիվը հրապարակել եմ, ուզում եմ նորից սա ասել՝ որպես վերջաբան։ Հարգելի պատգամավորներ, ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն, Հայաստանի բնակչության ավելի քան 1,5 միլիոնանոց հատվածի սննդի 70%-ից ավելին կազմում են հացն ու կարտոֆիլը, որն աղքատության ցուցանիշ է, բնակչության ընդհանուր թվի 73%-ն օրական ստանում է միջազգային չափանիշներով սահմանված 2100 կիլոկալորիայից պակաս սնունդ։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Ես երկու բառ ցանկանում եմ ասել այս նախագծի հետ կապված։ Հարգելի պատգամավորներ, այն նախագիծը, որ ներկայացվեց Ազգային ժողովին կառավարության կողմից, անընդունելի էր կոալիցիայի երկու կուսակցությունների համար՝ «Օրինաց երկիր» կուսակցության եւ Հայ հեղափոխական դաշնակցության համար, եւ բնականաբար, նախագիծը ենթարկվեց արմատական փոփոխությունների։ Եվ ես ուզում եմ խոսել բուն նախագծի բովանդակության մասին, որովհետեւ նախագիծը մեծ փոփոխություններ է կրել, եւ ի վերջո, եթե մենք համեմատում ենք, տեսնում ենք, որ պետք է բովանդակային քննարկումների դաշտում խնդիրը դիտարկել։ Եվ այս պարագայում մենք ի՞նչ ենք նկատում, տեսնում ենք, որ կար 2500 դրամ նախատեսված փոխհատուցում տրանսպորտի եւ էլեկտրաէներգիայի դիմաց, այսօր դարձվել է 3500 դրամ, գումարվում է գազը եւ պահպանվում են բոլոր այն արտոնությունները, որ կան։ Սկզբնական նախագծում, այո՛, արտոնությունները վերացված էին, որը ինչպես պրն Դալլաքյանը չի ընդունում, այնպես էլ, ուրեմն, ես ասեցի, մենք էլ դրան դեմ էինք եւ շատ մարդիկ դեմ էին, բայց այսօրվա բաժանված նախագծում այդ արտոնությունները պահպանված են։ Ավելին, ցավոք, ոչ սոցապ նախարարն իր խոսքում նշեց, ոչ էլ հանձնաժողովի նախագահը, 1700 դրամ պատվովճարները դարձվել են 4000 դրամ, 4500 դրամ։ այսինքն, մոտ 3000 դրամով հայրենական, 2800 դրամով ավելացվել է պատվովճարները։ Նույնը վերաբերում է նաեւ մնացած բոլոր արտոնություններին, որոնք պահպանվել են։ Ուղղակի, գազի դիմաց արտոնության գումարը փոխարինվել է 1000 դրամով եւ նաեւ ջերմամատակարարման։ Հիմա ես ուզում եմ խոսել այլ խնդիրների, հիմա պարզ չէ՞, որ եթե 10 հազար դրամ էլ լիներ, ուրեմն, կարելի էր ասել, որ դա չի հերիքում, բայց դա արդեն դուրս է այս օրենքի քննարկման շրջանակներից։ Կարեւորը քաղաքական այն հարցադրումն է, որ ՀՀ-ում արտոնությունները պահպանվում են, էստեղից մենք պետք է սկսենք՝ վերացնու՞մ ենք մենք արտոնությունները, թե՞ ոչ։ Ո՛չ, մենք արտոնությունները պահպանում ենք։ Եվ պետք է արդեն գնանք ընդհանուր այն քաղաքականության ճանապարհով, եթե արտոնությունը վերացվում է, պետք է տրվի համարժեք փոխհատուցում։ Եվ լավ կլինի, այո՛, ի վերջո, մի անգամ, չգիտեմ, կառավարությունը, համապատասխան նախարարությունները բաժանեն պատգամավորներին մի տեղեկանք, ի վերջո հասկանանք, թե ինչքա՞ն թոշակ է ստանում այսօր զինծառայողը, ինչքա՞ն փոխհատուցումներ ու արտոնություններ է ստանում զինծառայողը կամ հայրենական մեծ պատերազմի վետերանը, եւ տեսնենք այսօր՝ դա կազմում է 10 հազար դրամ, 5 հազար դրամ, 20 հազար դրամ, էստեղ տարբեր թվեր են հնչում, որպեսզի մենք նաեւ կարողանանք հասկանալ՝ պետությունը սոցիալապես անպաշտպան մարդուն ինչ է տալիս, եւ այն մարդկանց, ովքեր հայրենիքի նկատմամբ ունեն ծառայություններ։ Մեր համոզմունքը եղել եւ մնում է այն, որ մենք պարտավոր ենք այս խավի նկատմամբ ցուցաբերել պետական հոգածություն, եւ այդ հոգածությունը պետք է դրսեւորենք կոնկրետ քայլերով, գործողություններով։ Եվ լավ կլինի, որ նաեւ առաջիկայում մեր օրենսդրական գործունեության մեջ մենք սրանք կարողանանք վերածել կոնկրետ օրենքների։ Ինչ վերաբերում է բուն ներկայացված օրինագծին, ես ուզում եմ ընդգծել, որ այո՛, մեր բոլորի, նաեւ բոլոր այն մարդկանց, ովքեր այս քննարկումներին ու հարցադրումներին մասնակցել են, այս նախագիծը 1800 -ով փոփոխություն է կրել այն նախագծից, որը ներկայացված էր խորհրդարան։ այսինքն, ներկայացված էր արտոնություններ վերացնելու նախագիծ, այսօր արտոնությունները պահպանված են։ Եվ ինչ վերաբերում է փոխհատուցումներին, այո, երկրի տնտեսության զարգացմանը զուգընթաց, մենք պետք է գնանք արտոնությունների, ուրեմն, փոխհատուցումների մեծացման ճանապարհով։ Բայց կարելի է այսօր, ուրեմն, խոսել, որ վիճակը ծանր է այս կամ այն սոցիալական խմբի, բայց խոսքը վերաբերում է կոնկրետ նախագծի քննարկմանը, եւ կոնկրետ նախագիծը քննարկելիս, մենք կարծում ենք, որ այն վիճակը, որ կա այսօր, իհարկե, քիչ է, իհարկե, չի բավարարում հայրենական մեծ պատերազմի վետերաններին եւ զինծառայողներին, բայց կարեւորը նա է, որ փոփոխվել է այն նախագիծը, որը ներկայացվել էր խորհրդարան։ Ես, ուղղակի, խնդրում եմ որպեսզի նաեւ սոցապնախարարը կլինի, առողջապահության նախարարը կլինի կամ չգիտեմ, հիմնադրամը կամ կառավարության ցանկացած ներկայացուցիչ կամ մեր հանձնաժողովը, մեզ՝ աշխատանքային կարգով, այս նախագծի կամ մինչեւ 2-րդ ընթերցումը, կամ 2-րդ ընթերցման ժամանակ բաժանեք մի տեղեկանք։ Աղվան Վարդանյանն ասում է, որ 16 հազար դրամ է, 16-22 հազար դրամ է կազմում կենսաթոշակը։ Բաժանեք խնդրեմ, կոնկրետ գումարենք արտոնությունները, իմանանք կոնկրետ՝ ինչքա՞ն գումար է կազմում, որպեսզի տարբեր նաեւ քաղաքական ելույթներին, հիմնավոր ելույթներին կամ ոչ հիմնավոր ելույթներին կարողանանք ասել, պատասխանել, ասենք՝ էս ա, էսքան ա կազմում, այլ ոչ թե հստակ հարցադրումներին հստակ պատասխաններ չունենալու դեպքում, բնականաբար, դժվար է փաստարկված մոտեցումներ ներկայացնելը։ Ես կարծում եմ, որ մենք 1-ից 2-րդ ընթերցում պետք է, ուրեմն, նաեւ այս նախագծի վրա աշխատենք, եւ նաեւ կառավարությունից ակնկալենք այն փաստաթղթերը՝ գրավոր ձեւով որ կան, որպեսզի մենք նաեւ կարողանանք ամբողջական պատկերացում կազմել։ Շնորհակալություն։ - Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ Հարգելի պատգամավորներ, այժմ անցնում ենք եզրափակիչ ելույթներին։ Եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է սոցիալական, առողջապահության ... չունե՞ք եզրափակիչ ելույթի կարիք։ Պրն Վարդանյան, խնդրեմ։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Նախ՝ բնականաբեար, ես ինձ թույլ չեմ տա զուտ քաղաքական ելույթ ունենալ, երբ որ ունեցել եմ այդ առիթը, դարձյալ ինձ թույլ չեմ տվել։ Ուղղակի, ցավում եմ, բայց երեւի, պրն Դալլաքյանն ուշադիր չէր, էնտեղ իսկապես, տարբերություն կար, ինքը ներկայացրեց օրենքների համեմատությունը, ես ասեցի, որ մենք այս ամբողջ ընթացքում աշխատել ենք, եւ նույնիսկ երեկ էլ աշխատել ենք եւ ձեզ բաժանված տարբերակում եւ էն, ինչ ես ներկայացրեցի, դարձյալ տարբերություն կար։ Այսինքն, նույն զինծառայողների մասով, էնտեղ զինծառայողներն օգտվում են ՀՀ տարածքում անվճար երթեւեկելու իրավունքից, դա վերականգնված է, պրն Դալլաքյան, կուզեի, որ ուղղակի այդ թյուրիմացությունը չառաջանար։ Մյուս խնդիրների վերաբերյալ, իրոք, շատ համառոտ, քանի որ ժամանակ ունեմ, ես ուղղակի երկու բառով ասեմ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցները, մենք ունենք 7 հազար 731 հայրենական մեծ պատերազմի հաշմանդամ մասնակից, 2963 հայրենական պատերազմի մասնակից։ Հայրենական մեծ պատերազմի 1-ին կարգի հաշմանդամները, գիտեք, փաստորեն այս թվերը, որ ես ասում եմ, սրանք մեր ընդունած օրենքներով սահմանված թվեր են եւ առկա են, եթե պետք էր, կրկնեմ։ Ուրեմն, 1-ին կարգի հաշմանդամները ստանում են նվազագույնը 19 հազար 800 դրամ, առավելագույնը՝ 21 հազար դրամ, միայն կենսաթոշակ։ 2-րդ խմբի հաշմանդամը՝ նվազագույնը 14 հազար 700, առավելագույնը՝ 18 հազար։ 3-րդ խմբի հաշմանդամները՝ նվազագույնը 9 հազար, առավելագույնը՝ 15 հազար դրամ։ Այսօր ընդամենը կամ երեկ դուք այստեղ քննարկել եք օրենքում փոփոխություններ կատարելու նախագիծ, որով այս եւ զինծառայողների կենսաթոշակների հաշվարկման կարգում եւս 20%-ով կենսաթոշակները, ուրեմն, հաշվարկելիս ավելանում են։ Արդեն ասեց Ազգային ժողովի նախագահը, որ ստանում են պատվովճար 4500 դրամի չափով, քանի որ այս նախագծին չէր առնչվում, սա որոշ ժամանակ առաջ է եղել, ես չնշեցի, ստանում են նաեւ այս։ Հայրենական պատերազմի վետերանները ստանում են միջինը 8 հազար դրամ կենսաթոշակ, ոչ հաշմանդամները, եւ գումարած մյուս արդեն թվարկածներս։ Ինչ վերաբերում է զինծառայողներին, զինծառայողների կենսաթոշակային չափերը մոտավորապես նույնն են, բայց ասեմ նաեւ, որ զինծառայողների պարագայում, անկախ ընտանիքի անապահովության աստիճանից, բոլոր զոհվածների ընտանիքներն ընդգրկված են աղքատության ընտանեկան նպաստի մեջ եւ նաեւ ստանում են միջինը՝ այս 8 հազար դրամը, որն առաջիկայում, գիտեք, կրկին բարձրացվելու է հունվարի 1-ից։ Եվ այս առումով հաշվարկները կան, ես սիրով կտեղեկացնեմ բոլոր այն պատգամավորներին, որոնք կուզենան, կարող ենք հանգիստ այս հաշվարկներն անել։ Եվ ճիշտ չէ թվարկել բոլոր արտոնությունները, երբ որ տարբեր խմբեր ունեն տարբեր արտոնություններ եւ բոլորի համար ասել՝ տրվում է այսքան գումար։ Կրկնում եմ, այս նախագծով, փաստորեն, հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների պարագայում միայն գազի եւ ջերմամատակարարման արտոնությունն է, զինծառայողների պարագայում՝ միայն գազի, ջրամատակարարման եւ տրանսպորտի արտոնությունները։ Այլապես մենք թվարկում ենք բոլոր արտոնությունները, կարդում ենք նախկին օրենքը եւ չենք նշում, որ արդեն իսկ նախկին օրենքում մենք ֆիքսել էինք, որ այս-այս արտոնության դիմաց տրվում էր այսքան դրամական օգնություն, որոնք հաշվարկված էին։ Հարգելի խորհրդականներ, ուզում եմ, իսկապես, մեկ անգամ եւս հավաստել, որ շատ լուրջ աշխատանք է կատարվել այս նախագծի եւ՛ քաղաքականության մշակման, եւ՛ ուրեմն, հետագայում բարեփոխման ուղղությամբ, լուրջ քննարկումներ են եղել։ Եվ մենք գտնում ենք, որ սա ճիշտ ուղղությունն է, սա առաջին քայլն է, որ մենք պետք է կարողնանք, իսկապես, մեր բնակչության անապահով շերտերին տրվող աջակցությունը դարձնել շատ ավելի կոնկրետ, շատ ավելի հասցեական, եւ քայլ առ քայլ ավելացնել այդ արտոնությունները։ Կրկնում եմ, այս փոփոխությունները լրացուցիչ պետական բյուջեի վրա 324 մլն դրամի, ուրեմն, նորից խնդիր են առաջացնում, բայց մենք գնալու ենք այս ճանապարհով։ Եվ կարծում եմ, Ազգային ժողովն իր բացարձակ մեծամասնությամբ կաջակցի ճիշտ քաղաքականությանը։ Շնորհակալ եմ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Խնդրեմ, ձեր անունը տրվել է՝ Վիկտոր Դալլաքյան։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Լավ իմաստով, իհարկե, բայց ես պարզաբանում տամ։ Ուրեմն, պրն Բաղդասարյան, գործող օրենքի համաձայն, ես մեջբերում եմ՝ «Զինծառայողները Հայաստանի Հանրապետության տարածքում օգտվում են քաղաքային ուղեւորատար տրանսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության ձեւից, բացի տաքսիից, անվճար երթեւեկելու իրավունքից»։ Մեզ բաժանված տեքստում նշված է՝ «Զինծառայողներին», տարբերությունը նայեք՝ «ծառայողական պարտականությունների կատարման նպատակով», այսինքն՝ լրիվ նորություն, «այլ բնակավայրեր գործուղելու ծախսերը փոխհատուցվում են...», սա լրիվ ուրիշ բան ա։ Եվ 2-րդը՝ նշված է. «Զինծառայողներն արձակուրդի անցկացման վայր մեկնելիս...» նշված է՝ 50% զեղջ, սա գործող օրենքն է։ Հիմա ներկայացվածում՝ «Զինծառայողներն արձակուրդի անցկացման վայր մեկնելիս եւ արձակուդից վերադառնալիս», դրանից հետո գրված է՝ «կառավարության կողմից սահմանված կարգով», այսինքն՝ սրանք լրիվ տարբեր բաներ են։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Պրն Դալլաքյան, բայց դուք գրագետ մարդ եք եւ շատ լավ գիտեք, որ օրենքով ոչ մի բան չի սահմանվում, բոլոր կարգերն էլ սահմանում է կառավարությունը, այսինքն, մենք չենք կարող կարգերն օրենքով սահմանել։ Նույն առողջարանային ուղեգիրը նույն օրենքի մեջ գրված է, չէ՞, նախորդ օրենքում, որ տրվում է առողջարանային ուղեգիր՝ կառավարության կողմից սահմանված կարգով։ Դե, հիմա կարող է, իհարկե, մի կանխավարկած որդեգրել, որ կառավարությունը 0 լումա կտա կամ 1 լումա, իհարկե, կարելի է էդպես տեսականորեն մտածել, բայց ըստ էության, բոլոր տեղերն էլ, դուք լավ գիտեք, որ օրենքներում կարգերը սահմանում է կառավարությունը։ Այլ խնդիր է, որ մենք մի օր ձեզ հետ միասին որոշենք, տեսնենք, թե էդ կարգերը սահմանու՞մ են, թե՞ չեն սահմանում եւ ո՞նց են սահմանում։ Պրն Սադոյան, ձայն... (Սադոյանն աղմկում է առանց խոսափողի)։ Խնդրեմ, պրն Դալլաքյան։ Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, ուրեմն, դուք էլ նույնքան գրագետ եք եւ ինձ թվում է, որեւէ խնդիր չկա, երբ որ օրենքում գրված է 50% զեղջ, ես դրա մասին եմ ասում, այսինքն, գործող օրենքում 50% զեղջ։ Ես ոչ թե կարգ սահմանելուն եմ դեմ, քավ լիցի, բայց օրենքում հստակ գրված է՝ 50% զեղջ, կառավարությունը ներկայացրել է ինչ-որ փոխհատուցում, սահմանված կարգով։ Դրա մասին է խոսքը։ Իհարկե, կարգը պետք է կառավարությունը սահմանի, բայց երբ որ գործողում կա 50% զեղջ, իսկ ներկայացվածում 50% զեղջ չկա, այ, ես դրա մասին եմ խոսում։ Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Բայց դուք նաեւ պիտի նույն նախագիծը կարդաք, որ 50% զեղջով, պահպանվում է օրենքով, վճարել բնակարանի, ջրահեռացման, աղբահանության, հեռախոսի եւ ռադիոյի վարձը (Դալլաքյանն առանց խոսափողի վիճում է)։ Լավ, տանք ձայնը նախարարին, թող ինքը... (Դալլաքյանը շարունակում է), ոչինչ, թող ինքը... ոչինչ, թող պարզաբանի։ 1-ին խոսափող։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Իսկապես, թյուրիմացություն կա, որ կուզեի պարզաբանվեր։ Երբ ես ներկայացրեցի նախագիծը, ասացի, որ աշխատել ենք եւ տարբերություն կա այն, ինչ որ կա պրն Դալլաքյանի ձեռքին, իսկ էստեղ գրված ա տարբերությունը՝ «Զինծառայողները ՀՀ տարածքում օգտվում են քաղաքային ուղեւորատար տրանսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության ձեւից, բացի տաքսիից, անվճար երթեւեկելու իրավունքից»։ Ձեր ձեռքին դա չկա, ես ներկայացրեցի ամբիոնից... (Դալլաքյանը վիճում է), պրն Դալլաքյան, ձեզ ասացի, որ տարբերություն կա եւ... Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շատ լավ։ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Այնպես որ, այն, ինչ որ ես ասացի, քվեարկելու եք դա (Սադոյանն աղմկում է)։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Պրն Սադոյան... այն, ինչ որ բաժանված է, հարգելիս (աղմուկ դահլիճում)։ Ուրեմն, պատգամավորների դիտողությունը տեղին է, ուրեմն, պետք է բաժանեք նախագիծը, այն նախագիծը, որը որ մենք պիտի քվեարկենք։ Խնդրում եմ այսօր բաժանեք կամ վաղը, առավոտյան՝ քվեարկությունից առաջ։ Համաձա՞յն եք, պրն Սադոյանը համաձայն է, Դալլաքյանը եւ Վարդանյանը։ Կոնսենսուսի պայմաններով մենք հարցի քննարկումն ավարտում ենք եւ... չէ, ճի՛շտ են ասում, եթե կա, պետք է փոխվածը բաժանվի։ Համաձայն եմ, համաձայն եմ, որ անպայման էդ շտկումը կարվի եւ առավոտյան կբաժանվի քվեարկությունից առաջ։ Հարգելի պատգամավորներ, այս հարցի քննարկումն ավարտվեց, այժմ մենք անցնում ենք օրակարգի հաջորդ հարցի քննարկմանը։ «Իրավական ակտերի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ զեկուցելու համար ձայնը տրվում է Դավիթ Հարությունյանին՝ արդարադատության նախարար։ Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ - Հարգելի պատգամավորներ, 2-րդ ընթերցման ենք ձեզ ներկայացնում «Իրավական ակտերի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Ուզում եմ նշել, որ պատգամավորներ Արսենյանը, Ստամբոլցյանը եւ Ավետիսյանը ներկայացրել են երկու առաջարկություն, երկուսն էլ ընդունվել են, եւ համարում ենիք, որ դրանով լուծվել է շատ կարեւոր հարց, խոսքը վերաբերում է պաշտոնական պարզաբանումների 1 օրինակն ուղարկելուն արդարադատության նախարարություն, որը պարտավոր է այն հրապարակել գերատեսչական նորմատիվ իրավական ակտերի տեղեկագրի առաջիկա համարում։ Այսքանը։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շատ լավ, շնորհակալություն, կարող եք նստել։ Այժմ անցնում ենք հարակից զեկուցումներին։ Պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Ռաֆիկ Պետրոսյանը կներկայացնի հանձնաժողովի եզրակացությունը։ Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ - Ժամանակ շահելու նպատակով միանգամից ասեմ, որ 1-ին ընթերցման ժամանակ ոչ մի դիտողություն չի արվել, որովհետեւ այս օրինագիծն իր բովանդակությամբ ավելացնում է ժողովրդավարությունը մեր օրենսդրության մեջ, եւ «Իրավական ակտերի մասին» օրենքում սահմանված բացառությունները՝ աուդիտի, արժեթղթերի տեղավորման եւ այլն, վերացնում էր այդ բացառությունները, նկատի ունենալով Սահմանադրության 15-րդ հոդվածը, ըստ որի՝ «Բոլոր քաղաքացիներն ունեն հավասար իրավունքներ եւ պարտականություններ մեր պետության մեջ»։ Եվ 2-րդ ընթերցման ներկայացված նախագծում միայն դրույթների տեղերն է որոշ չափով փոխվել, հերթականությունն ավելի է ճշգրտվել։ Էն ժամանակ խոսվում էր 4-ի 1 կետի մասին, հետո 12 եւ այլն, հիմա 4-ի 1-ը հերթականությամբ վերջացված է, եթե ուշադրություն դարձնեք, վերջում եկել է հերթով ճիշտ 12-ը։ Ինչ վերաբերում է նոր առաջարկների ընդունմանը՝ Գուրգեն Արսենյանի եւ մյուսների, սա նույնպես շատ տեղին է, կոչված է ապահովելու օրենքի հրապարակայնությունը։ Եթե մենք սահմանադրությամբ ունենք, որ «Չհրապարակված օրենքներն իրավաբանական ուժ չունեն», էնպես էլ էստեղ ավելացվել է, որ եթե պարզաբանումներ են տրվում որեւէ օրենքի կապակցությամբ, այդ պարզաբանումները նույնպես հրապարակվեն եւ պաշտոնապես հրատարակվեն, եւ դրա օրինակն ուղարկվի պարզաբանում պահանջող անձանց, որպեսզի տեղյակ լինեն հասարակությունը, մարդիկ տեղյակ լինեն, թե այս օրենքի այս դրույթն ինչպես պետք է հասկանալ, եթե կա պարզաբանում՝ հասցնել հասարակայնությանը։ Մի խոսքով, հանձնաժողովը գտնում է, որ պետք է քվեարկել օրինագծի օգտին... 24 ժամ սրան չկա, չէ՞։ Թեկուզեւ կարելի էր ավարտել այս ընթերցումով, պատրաստ է օրինագիծը։ Հա՞, կարո՞ղ ենք, ես կարո՞ղ եմ առաջարկել, որպեսզի 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ավարտենք այս օրինագծի ընդունումը, որովհետեւ... պրն Հարությունյան, դուք համաձա՞յն եք, որ 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ավարտենք այս օրենքը։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Պրն Հարությունյանը կասի իր եզրափակիչ ելույթում։ Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ - Ոչ միայն համաձայն է, այլ՝ ուրախ է։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Լավ։ Եզրափակիչ ելույթի համար... պրն Հարությունյան, դուք առաջարկում եք, որպեսզի ընդունվի 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։ Ասում է՝ տառապանքս փորձ ունի (ծիծաղում է)։ Առարկություններ չկա՞ն, որ Դավիթ Հարությունյանի փոխարեն նրա խոսքը ես հնչեցրեցի։ Չկան։ Հարգելի պատգամավորներ, այս հարցի քննարկումը եւս ավարտվեց։ Այժմ մենք անցնում ենք, ուրեմն մենք ունենք 3 հարց՝ պետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003, բենզինը եւ դիզելային վառելիքը եւ էլեկտրոնային հաղորդակցությունը։ Երեւի, ձայնը տանք պրն Դավիթ Վարդանյանին, պրն Հարությունյան, որովհետեւ ձերը մայր օրենք է, կարող է հարցեր լինեն, մանավանդ, պրն Դալլաքյանն էլ դահլիճում է, ինքն անպայման հարցեր կտա, միեւնույնն է, չեք հասցնի։ Դ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Հարգելի պատգամավորներ, ձեզ է ներկայացվում «Պետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003 թվականների ծրագրի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքը։ Խոսքը վերաբերում է Երեւանի ՋԷԿ փակ բաժնետիրական ընկերությանը։ Կառավարությունն առաջարկում է, որպեսզի այս ընկերությունը դուրս բերվի մասնավորեցման ծրագրից։ Հարցն այն է, որ այս ընկերությունը՝ ՋԷԿ-ը, ստեղծվել է 63-67 թվականներին, աշխատում է իր հզորության 10%-ով, եւ կառավարությունը ժամանակին գտել է, որ այն ճիշտ կլինի մասնավորեցնել՝ ներդրումներ կատարելու համար։ Այսօր էներգետիկայի նախարարությունը ստացել է Ճապոնիայի կառավարության առաջարկը, որտեղ առաջարկում է 140 մլն մլն դոլարի ներդրում, եթե ՋԷԿ-ը լինի պետական։ Այսինքն, էդ վարկը նույնպես պետական երաշխիքով պետք է լինի։ Եվ փափուկ վարկ է, ժամկետը՝ 40 տարի, վճարման սկիզբը 11-րդ տարվանից՝ մոտավորապես 1%-ով։ Խնդրում եմ հաստատեք։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հերթագրում՝ հարցերի համար։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 3 պատգամավոր։ Ես առաջարկում եմ, նիստն ուղղակի ընդհատել, վաղը, առավոտյան, պրն Վարդանյան, սկսենք հարց ու պատասխանից, որովհետեւ... Հարգելի պատգամավորներ, հերթագրվել է 3 պատգամավոր, կարող եք հնչեցնել ձեր հարցը, բայց կարող է հարցն ու պատասխանը... Խնդրեմ, պրն Մարգարյան, լավ, հնչեցրեք ձեր հարցը, եթե հասցնի մի հարցին պատասխանել պրն Վարդանյանը... Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Պրն Վարդանյան, իհարկե, մեկնաբանության մեջ, օրենքի հիմնավորման մեջ հստակ հնչեցրեցիք, որ հանվում է սեփականաշնորհման ծրագրից, փաստորեն, Երեւանի ՋԷԿ փակ բաժնետիրական ընկերությունը, հիմնականում նպատակ ընդունելով, որ վարկեր են տրամադրվում միայն մի պայմանով, որպեսզի դա չսեփականաշնորհվի, մնա պետական։ Հարցս այսպիսին է, դուք այստեղ նշել եք, որ Քաղաք Երեւան, Արին-Բերդ 3-րդ նրբանցք, այս սյունակից հետո լրացված է, թե երբ է ուժի մեջ մտել սեփականաշնորհման հետ կապված ցուցակում։ Էստեղ գրվում է հստակ՝ «Մասնավորեցնել առանձին օրենքով», սա ինչպե՞ս հասկանանք։ Ըստ էղության, սա պետք է էլ չմասնավորեցվի՞։ Եվ նույնը կրկնվում է էստեղ՝ հաջորդ մասում, փաստորեն, ինձ թվում է, այսինքն, է, միտքը, էլի, ինչպե՞ս հասկանանք՝ մասնավորեցվում է առանձին օրենքով, դրա՞ համար է դուրս եկել, որ առանձին օրենքով մասնավորեցվի։ Շնորհակալություն։ Դ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Եթե հարցը դա է, շնորհակալություն։ Ուրեմն, անցած այս ծրագրի ընդունման ժամանակ որոշ ընկերություններ, ուրեմն, կառավարությունն ազգային ժողովում եկավ կոնսենսուսի, որ որոշ ընկերություններ, հիմնականում էներգիա արտադրող, մտցվեն մասնավորեցման ցուցակ այդ պայմանով։ Այսինքն, նրանք ոչ թե կառավարության հայեցողությամբ մասնավորեցվեն՝ օրենքի շրջանակներում, այլ նրանց մասնավորեցման մասին ընդունվի օրենք, ոնց որ էլեկտրացանցերի մասնավորեցման մասին։ Դա է, եթե մենք ցանկից հանում ենք, փաստորեն, չի մասնավորեցվում, է արդեն այս կետն իր իմաստը կորցնում է։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Պարզաբանման համար Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Այսինքն, ըստ էության, կարելի է սա չլրացնել ընդհանրապես այդ սյունակում՝ «Մասնավորեցնել առանձին օրենքով» այդ բառակապակցությունը։ Դ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Շատ կներեք, պրն Մարգարյան, տողն այդպիսին է, մենք առաջարկում ենք այս տողը հանել։ Տողն այսպես է գրված օրենքում։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Շատ լավ, հասկացվեց։ Արտակ Առաքելյան։ Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Պրն Վարդանյան, դուք ասացիք, որ հանվում է, որովհետեւ ճապոնական կառավարությունը համաձայնվել է մեծ ներդրում կատարել՝ վարկային տեսքով, 1% տոկոսադրույքով, պետք է սկսվի վճարել 11-րդ տարուց։ Դրանից հետո, երբ որ էդ վարկը վերցնենք, էդ վերանորոգումը, էդ վերակառուցումը, էդ կարգի բերելը, հետո պիտի սեփականաշնորհե՞նք։ Դ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Շատ կներեք, դրա պատասխանը կտա ապագա խորհրդարանը եւ ապագա կառավարությունը։ Ուրեմն, սա վարկ է տրվում ինչ որ ժամանակով, կարող ա վարկի պայմանների մեջ կա, որովհետեւ վարկը տրվում է պետական երաշխիքով, եթե սեփականաշնորհվի, նշանակում ա այդ երաշխիքը վերանում է։ Ուրեմն, այդ պայմանագրի մեջ, երբ որ վարկը տրվի, կլինեն սահմանափակումներ, երեւի, այդպիսի։ Ես հիմա ի վիճակի... երաշխավորված չեմ պատասխանելու ձեր հարցին, ես չեմ կարող ասել, կախված է պայմանագրից։ Կարող ա պայմանագրում պայման լինի, որ մինչեւ վարկի մարումը սա չպետք է սեփականաշնորհվի։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Մեխակ Մխիթարյան։ Հանու՞մ եք ձեր հարցը։ Պրն Վարդանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։ Դ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ - Շնորհակալություն։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հարակից զեկուցման համար Հերմինե Նաղդալյան՝ ֆինանսավարկային բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Կարող է այս հարցը մենք հասցնենք ավարտել։ Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ - Հարգելի խորհրդարան, նախարարը ներկայացրեց՝ պետական գույքի մասնավորեցման ծրագրի մեջ մենք ներառել ենք ժամանակին Երեւանի ՋԷԿ փակ բաժնետիրական ընկերությունը եւ որոշումը եղել է մասնավորեցնել առանձին օրենքով։ Այդ ծրագրի մեջ մենք ունենք մի շարք ռազմավարական նշանակության օբյեկտներ, որպես կանոն, կառավարությունն էլ, Ազգային ժողովն էլ հատուկ մի քանի էդպիսի օբյեկտների համար որոշումը հենց այսդպես է կայացրած եղել՝ մասնավորեցնել առանձին օրենքով։ Եվ այսօր, քանի որ հնարավորություն կա այս ջերմաէլեկտրակայանը վերանորոգել, էլեկտրակայանը 40-ից ավել տարեկան է արդեն, իր ռեսուրսը հիմնականում սպառել է, լիովին սպառել է, կարելի է ասել, եւ էս պահին առկա տնօրինելի հզորությունը չի գերազանցում 50 մեգավատտը, եւ բացի դրանից էլի պրոբլեմներ ունի բավականին։ Դրանցից մեկը, երեւի, նա է, որ էլեկտրակայանը նախագծված է 7 բալ սեյսմակայունության համար, որը հիմա արդեն բավականին ակտուալ համարվում է անթույլատրելի, չունի բնապահպանական սարքեր եւ այլ պրոբլեմներ բավականին։ Եվ այս իմաստով Ճապոնիայի կառավարության կողմից մեզ ընձեռած այս հնարավորությունը՝ այս վարկն ունենալ եւ վերանորոգել կայանը, մեզ համար բավականին ընդունելի եւ ցանկալի մի առաջարկ է։ Ուստի, կառավարությունն ընդառաջ է գնում եւ գտնում է, որ պետք է հանել սեփականաշնորհման ծրագրից այս օբյեկտը, պահել պետական, որպեսզի կարողանանք այս վարկն իրացնել, այս ծրագիրը կատարել։ Թերեւս այսքանը, եթե հարցեր կան, ես կպատասխանեմ։ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ - Հարցերի համար հերթագրում։ Պրն Սադոյան, հազիվ մի բան չենք ծախում, հետ ենք բերում (ծիծաղում է)։ Լավ ընդմիջում, այսինքն, ընդմիջում չէ, նիստն ավարտվեց։ Վաղը, առավոտյան կշարունակենք։