source: fineweb

text: Խեցգետնանմաններ (լատ.՝ Crustaceae), հոդվածոտանիների տիպի ջրային կենդանիների դաս։ Մի քանի մմ-ից մինչեւ 80 սմ մեծություն ունեցող կենդանիներ են։ Մարմինը կազմված է գլխից, կրծքից, փորիկից եւ ծածկված է խիտինային կուտիկուլայով, որը հաճախ կիր է պարունակում եւ զրահ առաջացնում։ Գլուխը 5 հատվածից է, ունի 2 զույգ բեղիկներ (անտենաներ եւ անտենուլներ), վերին ծնոտներ եւ 2 զույգ ստորին ծնոտ։ Բեղիկները ծառայում են հոտառության եւ շոշափելիքի, երբեմն շարժման համար։ Տեսողության օրգանները ֆասետային բարդ աչքերն են, որոնք ճյուղաբեղիկների մոտ ձուլվում են եւ մեկ աչք կազմում։ Խորջրյա տեսակները զուրկ են աչքերից։ Խեցգետնանմանների արյունատար համակարգը բաց է, մկանոտ սիրտը գտնվում է մարմնի մեջքի կողմում։ Շնչառության օրգանները խռիկներն են, որոշ տեսակներ շնչում են մաշկով։ Արտաթորության օրգանները ցելոմոդուկտներն են։ Նյարդային համակարգը բաղկացած է վերկլանային եւ ենթակլանային հանգույցներից ու փորի նյարդային շղթայից, թիաոտների մոտ այն նյարդային սանդուղքի տիպի է։ Մարսողության համակարգը 3 բաժնից է՝ առջեւի, միջին եւ ետին աղի։ Մակաբույծ որոշ տեսակների աղիները ետ են զարգացած։ Բաժանասեռ են՝ առանձին նստակյաց ձեւեր հերմաֆրոդիտ են։ Բեղմնավորությունն արտաքին է։ Որոշ խեցգետնանմաններ (օրինակ՝ վահանակիրները, ճյուղաբեղերը, որոշ խեցիավորներ, խռիկավորներ) բազմանում են կուսածնությամբ։ Հայտնի է մոտ 20 000 տեսակ։ Ապրում են ծովերում, կազմում պլանկտոնի հիմնական եւ բենթոսի զգալի մասը, որոշ խեցգետնանմաններ մակաբույծ են։ Սնվում են բակտերիաներով, միաբջիջ օրգանիզմներով, հատակային ձեւերը՝ օրգանական նյութերի մնացորդներով։ Ունեն տնտեսական նշանակություն, պլանկտոնային ձեւերը ջրային կենդանիների հիմնական սնունդն են, որոշ տեսակներ օգտագործվում են որպես սննդամթերք։ Խեցգետնանմանների առանձին տեսակներ բազմացնում են ձկնաբուծարաններում՝ մատղաշ ձկներին կերակրելու համար։ Մակաբույծ խեցգետնանմանները մեծ վնաս են հասցնում ձկներին, վարակիչ հիվանդությունների տարածման միջնորդ տերեր են։ Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։


text: Պոզիտիվիզմ |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ Պոզիտիվիզմը (ֆր.՝ positivisme, լատ.՝ positivus - դրական, ռեալ, օգտակար, արժանահավատ) փիլիսոփայական ուղղություն եւ ուսմունք, որը իրական իմացության միակ աղբյուրը համարում է էմպիրիկ ուսումնասիրությունները։ Այս ուսմունքը ձեւավորվել է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Պոզիտիվիզմ տերմինը գործածության մեջ է դրել ուղղության հիմնադիր ֆրանսիացի փիլիսփա Օգյուստ Կոնտը։


text: Հովիտ Հովիտ, ռելիեֆի երկայնաձիգ, իջվածքային ձեւ՝ առաջացած հոսող ջրի քայքայիչ գործունեության եւ երկրակեղեւի տեկտոնական խախտումների հետեւանքով։ ՀՀ տարածքին բնորոշ են լեռնային գետերի կիրճաձեւ (Որոտանի, Դեբեդի, Քասաղի), կանիոնաձեւ (Հրազդանի, Արփայի, Ազատի), V-աձեւ (Գետիկի եւն) հովիտները։ Առանձնանում են երկայնակի (Փամբակի, Ճորոխի), լայնակի-անտեցեդենտ (Արաքսի հովիտը Մեղրու մոտ) տեկտոնական հովիտները։ Որոշ լեռնային գետեր միջին եւ ստորին հոսանքներում առաջացնում են հարթավայրային, ողողատային հովիտներ (Արաքսը՝ Արարատյան դաշտում)։ Լեռնային շրջաններին բնորոշ են նաեւ տաշտակաձեւ-սառցադաշտային հովիտները (Մանթաշի, Ամբերդի եւն)։ ՀՀ տարածքի լեռնային գետերի հովիտները վերնագավառում հաճախ եզրավորվում են ջրհավաք ձագարներով եւ սառցադաշտային կրկեսներով։ Հարթավայրային գետերի ողողատները լավագույն խոտհարքներ են, դարավանդներն օգտագործվում են գյուղատնտեսական նպատակներով։ Լեռնային գետերի հովիտներում հիմնադրում են բնակավայրեր։ Հովիտների լանջերը հիմնականում ծածկված են անտառներով։ Հովիտների ձեւաբանական վերլուծության միջոցով պարզաբանում են տվյալ վայրի երկրաբանական զարգացման նորագույն պատմությունը, հայտնաբերում ցրոնային հանքավայրեր եւ համապատասխան եզրակացությունների հանգում հիդրոտեխնիկական կառույցներ նախագծելիս։ |Տես՝ հովիտ Վիքիբառարան, բառարան եւ թեզաուրուս| |Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։|


text: Ուֆոլոգիա |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ Ուֆոլոգիա (լատ.՝ Ufology), ՉԹՕ-ների (չբացահայտված թռչող օբյեկտ) դիտումների, այդ թվում նրանց հետ հաղորդակցումների, նրանց կողմից առեւանգումների, հաղորդակցվողների (ոչ երկրային բանական էակների հետ մտավոր եւ ֆիզիկական շփումներ), մարդկության պատմության մեջ պալեոկոնտակտների (անցյալում ոչ երկրային բանական էակների ենթադրյալ այցելություններ Երկիր), այդ թվում նաեւ ենթադրյալ ոչ երկրային բանականության կողմից կասկածելի գործունեության անբնականոն երեւույթների (ԱԵ) (գնդաձեւ կայծակ, շրջանակներ դաշտում, ՉՍՕ-ների (չբացահայտված ստորջրյա օբյեկտներ) եւ այլն), ինչպես նաեւ ՉԹՕ-ների հետ անմիջական կապ չունեցող այլ ԱԵ-ների (պայծառատեսություն, պոլտերգեյստ, ուրվականներ եւ այլն դեպքերի ականատեսների վկայությունների գոյությունը ուսումնասիրող ոչ պաշտոնական գիտություն։


text: Օկկամի ածելի «Օկկամի ածելի» կամ «Օկկամի սայր», մեթոդոլոգիական սկզբունք, որն իր անունն ստացել անգլիացի վանական փիլիսոփա Ուիլյամ Օկկամից։ (Ockham, Ockam, Occam; շուրջ 1285-1349)։ Պարզեցված շարադրմամբ այն հետեւյալ կերպ է ձեւակերպվում. «Էությունները չարժե բազմացնել առանց անհրաժեշտության» (կամ «Մի ներգրավեք նոր էություններ առանց ծայրահեղ անհրաժեշտության»)։ Այդ սկզբունքը կազմում է մեթոդոլոգիական ռեդուկցիոնիզմի հիմքը, որը նաեւ կոչվում է տնտեսման կամ խնայողության սկզբունք (օրենք)։ Օկկամի ածելին գիտության մեջ կիրառվում է հետեւյալ կերպ. եթե ինչ որ երեւույթ կարելի է բացատրել երկու եղանակով, օրինակ, ըստ մեկ տարբերակի՝ Ա, Բ, Գ իրողությունների (գործոնների, եզրույթների եւ այլն), եւ, ըստ երկրորդ տարբերակի՝ Ա, Բ, Գ, Դ իրողությունների ներգրավմամբ, եւ այդ երկու միջոցները տալիս են նույն արդյունքը, ապա Դ իրողությունը ավելորդ է եւ ճիշտը առաջին տարբերակն է, որտեղ խնդիրը լուծվում է առանց ավելորդ իրողության ներգրավման։


text: Կաստրատ Կաստրատ, (իտալ.՝ castrato), արական առաձնահատուկ ձայն, որը դիսկանտի մոտ արհեստականորեն ստանում են մինչեւ ձայնի մուտացիան՝ վիրահատությամբ։ Ձայնը պահպանում է դիսկանտի տեմբրը, սակայն ձեռք է բերում տղամարդկային հզորություն եւ ուժ։ Բանն այն է, որ մանկական ձայնը՝ դիսկանտը, բավականաչափ բարձր, անգամ կոլորատուրային սոպրանոյի վերին նոտաներին հասնող հնչողական համակարգ ունի։ Որոշակի տարիքում՝ անցման շրջանում, երբ սեռական հասունացման ընթացքում օրգանիզմում հորմոնալ փոփոխություններ են տեղի ունենում, մանկական խռչակը նույնպես զարգացման նոր փուլ է անցնում եւ ձեւափոխության ենթարկվում։ Խռչակի զարգացմանն ու ձեւափոխմանը զուգընթաց փոխվում է նաեւ ձայնը։ Այն կոպտանում է, ծանրանում, դեպի ներքեւ է իջնում ձայնածավալը, եւ մանկական հնչողություն ունեցող ձայնը վերածվում է տղամարդկային ձայնի։ Ամորձատված երգիչը կարող էր տարբեր բնույթի ու ձայնածավալի ձայն ունենալ՝ նայած թե ինչ բնույթի եւ ինչ բարձրության է եղել նրա մանկական ձայնը՝ դիսկանտը։ Բայց, ամեն դեպքում, այդ ձայնը մշտապես բարձր է եւ իր բնույթով ու ձայնածավալով համապատասխանում է սոպրանոյի ենթատեսակներին։ Հայտնի են դեպքեր, երբ ամորձատված երգիչը կարողացել է մրցել շեփորի բարձր նոտաների եւ ուժի դեմ (Կառլո Բրոսսկի, Ֆարինելլի )։ Ամորձատված երգիչներն աչքի են ընկել վառ, սուր, ականջ ծակող եւ միայն գլխային հնչողություն ունեցող ձայնով։ Հայտնի է եղել դեռեւս 3-րդ դարից եւ օգտագործվել է հոգեւոր երգեցողության մեջ՝ փոխարինելով եկեղեցական երգեցողության շրջանում արգելված կանացի ձայներին։ Մեծ տարածում է ստացել 17-18-րդ դարերում օպերային արվեստի մեջ, իսկ 19-րդ դարում իսպառ վերացել է։


text: Լինում է չի լինում, մի հարուստ վաճառական։ Ունենում է երեք աղջիկ, մինը մյուսից գեղեցիկ, բայց ամենից գեղեցիկը լինում է փոքրը։ Ինքն էլ ոչ կնիկ է ունենում, ոչ ուրիշ մոտիկ մարդ. ոչ կյանքն ու կայանքը, ոչ արծաթն ու ոսկին աչքին չեն գալիս, իր ամբողջ սերը տալիս է աղջիկներին։ Երեքին էլ սիրում է, բայց ամենից շատ սիրում է փոքրին։ Մի անգամ էս վաճառականը վեր է կենում թե գնա հեռու աշխարհքներ առուտուրի։ Երեք աղջկանն էլ կանչում է, ասում է. «Ի՞նչ եք ուզում, որ ձեզ համար բերեմ»։ Մեծ աղջիկն ասում է. «Ես մի անգին քարերով զարդարած ոսկե ապարոշ եմ ուզում»։ Միջնեկն ասում է. «Ինձ համար մի մաքուր ու անբիծ բյուրեղից շինած հայելի բեր»։ Փոքրն էլ, թե՝ «Ինձ համար էն Կարմիր ծաղիկը բեր, որից գեղեցիկը էլ աշխարհքումը ո՛չ կա, ո՛չ կճարվի»։ Փոքր աղջկա խոսքի վրա վաճառականը մտքի տունն է ընկնում, ասում է. «Դու քույրերիցդ ավելի դժար բան ուզեցիր, ա՛ղջիկ ջան։ Քո ուզած Կարմիր ծաղիկը գտնելը հեշտ բան չի, եւ ես ի՞նչ իմանամ՝ նրանից գեղեցիկը աշխարհքումը էլ կա թե չկա»։ Վեր է կենում գնում աշխարհքից աշխարհք, երկրից երկիր անց է կենում, առուտուր է անում, շատ գանձ ու հարստություն է վաստակում, բեռներ կապում, ճամփու դնում դեպի տուն։ Մեծ աղջկա ուզած անգին քարերով զարդարած ապարոշն էլ է գտնում, որ գիշերը ցերեկի նման լույս էր տալիս, միջնեկ աղջկա ուզած բյուրեղյա հայելին էլ է գտնում, որի մեջ երեւում էին աշխարհքի բոլոր գեղեցկությունները, մեջը նայողի գեղեցկությունը երբեք չէր թառամում ու օրեցօր ավելանում էր։ Բայց փոքր աղջկա ուզած Կարմիր ծաղիկը, որից գեղեցիկն աշխարհքումը չլիներ՝ ոչ մի տեղ չի գտնում։ Գեղեցիկ ծաղիկներ պատահում էին, բայց ո՞վ կարող էր ասել, թե նրանցից գեղեցիկները էլ չկային աշխարհքում։ Վերաղարձին, մի խոր անտառով անց կենալու ժամանակ ավազակները հարձակվում են էս վաճառականի վրա, ունեցած, չունեցած գանձն ու հարստությունը կողոպտում են, ինքը փախչում է, ընկնում անտառի խորքերն, ազատվում։ Գնում է, գնում, ոչ ձեն, ոչ ծպտուն, շունչ կենդանի չկա։ Գիշերը վրա է հասնում էնքան մութը գիշեր, որ մատդ մարդի աչքը կոխեիր՝ չէր տեսնիլ, բայց մեր վաճառականի ոտի տակը էնպես լուս է լինում, ոնց որ օրը ցերեկով։ Քանի գնում է, էնքան լուսանում է, քանի գնում է, էնքան լուսանում է, վերջը դուրս է գալիս մի բացատ, բացատում տեսնում է արծաթից, ոսկուց ու անգին քարերից շինած մի պալատ, որ կրակի նման էրվում է, արեւի նման լուս տալիս, իսկ ներսից լսվում են երաժշտության ներդաշնակ դրախտական ձայներ։ Բակն է մտնում, բակից անցնում է մտնում պալատ։ Տեսնում է արծաթով, ոսկով, անգին քարերով լիքը, սրբած, վեր քաղած, ամեն բան սարքին կարգին, բայց մեջը մարդ չկա։ Մի սենյակ է մտնում՝ մարդ չկա, մյուսն է մտնում՝ մարդ չկա, երրորդն է մտնում՝ մարդ չկա։ Ոչ տեր կա մեջը, ոչ տիրական, ոչ ծառա կա, ոչ ծառայող, միայն երաժշտությունն է, որ իրեն-իրեն հնչում է ու հնչում։ Լավ տեղ է. բայց ավելի լավ կլիներ, եթե մի ուտելու բան էլ լիներ, անց է կենում վաճառականի մտքով։ Մտքովն անց կենալն է լինում, մին էլ էն է տեսնում՝ առաջը մի սեղան բացվեց, մի սեղան, որ աստծու ամեն բարին մեջը լիքն է։ Նստում է, ուտում, խմում, կշտանում, տեղիցը վեր կենում։ Վեր է կենում թե չէ, սեղանն էլ ետ նորից անհետանում է։ Վաճառականը զարմանում է։ Սի սենյակից մյուսն է անց կենում, նայում ու հիանում։ Երբ որ բոլոր սենյակները ման է գալիս, հոգնում է, քունը տանում է, ուզում է քնի, առաջը մի էն տեսակ սպիտակ, մաքուր, փափուկ անկողին է փռվում, որ մեջը մտնելն ու աչքը կպցնելը մեկ է լինում։ Առավոտն աչքը բաց է անում, տեսնում է՝ շորերը դարսած, պատրաստված, բյուրեղյա ամաններով վճիտ ջրերը երեսը լվանալու համար առաջը դրած։ Երեսը լվանում է, լուսամուտից ներքեւ նայում՝ պալատի չորս կողմը հրաշալի այգիներ, այգիների մեջ ոսկեգույն պտուղներ են հասնում, չտեսնված գեղեցիկ ծաղիկներ են ծաղկում, ու սիրտն ուզում է զբոսնի էն այգիներում։ Մարմարե ու զմրուխտե սանդուղքներից ներքեւ է իջնում, մտնում է կանաչ այգիները։ Ճեմում է ու հիանում։ Հասուն պտուղները կախկխվել են ծառերից, երփներանգ ծաղիկները փարթամ ծաղկում ու անմահական հոտ են բուրում, զարմանահրաշ հավքերը չորս կողմը թրթռում ու դրախտական երգեր են երգում, շատրվանները զվարթ կարկաչելով վերեւ են ցայտում իրենց վճիտ ջրերը, ու խոխոջում են բյուրեղանման աղբյուրները։ Ման է գալիս մեր վաճառականը, զմայլում։ Մին էլ հանկարծ տեսնում է՝ մի թմբի վրա մի Կարմիր ծաղիկ է ծաղկում, մի ծաղիկ, որ մարդ իր օրումը ոչ տեսել է, ոչ լսել։ Մոտենում է. ձեռն ու ոտը դող են ընկնում, ասում է. «Ահա հենց էս է լինելու էն Կարմիր ծաղիկը, որից գեղեցիկը էլ աշխարհքումը ոչ կա, ոչ կճարվի։ Հենց էս ծաղիկն է լինելու, որ ուզում էր իմ փոքր աղջիկը»։ Մոտենում է, ծաղիկը պոկում։ Պոկում է թե չէ, փայլակը փայլատակում է, կայծակը որոտում է, երկիրը դոդում է, ու, ոնց որ թե գետնի տակիցը դուրս գա, մինը դուրս է գալիս վաճառականի առաջին կանգնում, գազան ասես՝ գազան չի, մարդ ասես՝ մարդ չի. մի բրդբրդոտ, զարհուրելի հրեշ, ու մռնչում է կատաղի։ — Էս ի՞նչ արիր դու։ Ի՞նչպես համարձակվեցիր պոկեցիր իմ այգուց իմ սիրած, իմ նվիրական ծաղիկը։ Ես քեզ հրավիրած թանկ հյուրի նման իմ պալատն ընդունեցի,՛ ուտեցրի, խմեցրի, քնեցրի, իսկ դու իմ լավության փոխարենը էդպե՞ս ես ետ վճարում։ Դե հիմի իմացած եղիր, որ վերջդ հասել է։ Քո մահը ցույց պետք է տամ քեզ, որ քո աչքով տեսնես։ Վաճառականը վախից ատամ-ատամ դոդում է։ Մտիկ է անում, որ չորս կողմից, ամեն մի ծառ ու թփի արանքից, ջրի միջից, գետնի տակից՝ դուրս են եկել ու սողում են դեպի իրեն անթիվ ու անհամար այլանդակ ու գարշելի արարածներ։ Երեսի վրա ընկնում է բրդբրդոտ հրեշի առջեւ՝ խղճալի աղաղակում. — Ո՛վ անտառի տեր, ո՛վ անհայտ հզոր, ինձ մի՛ սպանիր իմ անգիտուն մեղքի համար. ողորմություն արա, հրամա՛ն տուր խոսք ասեմ։— Ու պատմում է իր աղջիկների ու իր խոստումի մասին։ Ապա սկսում է ադերսել, որ հրեշն իրեն շնորհի Կարմիր ծաղիկը իր փոքրիկ աղջկանը տանելու համար։ Փոխարենը խոստանում է ոսկի տա՝ որքան կուզի։ Քահ-քահ խնդում է զարհուրելի հրեշը, անտառի տերը։ Ասում է. — Ի՞նչ եմ անում քո գանձն ու ոսկին, իմ ունեցածն էլ չգիտեմ որտեղ պահեմ։ Քեզ անվնաս կթողնեմ, որ քո տունը գնաս, անհաշիվ էլ գանձ կտամ, Կարմիր ծաղիկն էլ կտամ, միայն թե խոսք տաս, որ քո աղջիկներից մեկն ու մեկին ինձ մոտ ուղարկես։ Ոչ մի վատ բան չեմ անիլ նրան, չեմ վշտացնիլ, չեմ վիրավորիլ. իմ պալատում կապրի էնպես, ինչպես դու ապրեցիր։ Ձանձրացել եմ մենակությունից, ուզում եմ մի ընկեր ունենամ։ Վաճառականը էս որ լսում է, շատ է տխրում, նայում է անտառի հրեշի վրա, հիշում է իր աղջիկներին ու լաց է լինում։ Ասում է. — Ես ո՞նց անեմ, եթե իմ աղջիկները չուզենան քեզ մոտ գան։ Հո չեմ կարող ես նրանց ձեռն ու ոտը կապեմ ու զոռով ղրկեմ։ Եվ վերջապես, ի՞նչ իմանան, ի՞նչ ճամփով կարող են հասնել քեզ մոտ։ Ես երկու տարում հազիվ եմ կարողացել էստեղ հասնեմ. էն էլ ի՜նչ տեղերով, ի՜նչ ճամփեքով՝ ես էլ չեմ իմանում... — Ես ստրուկ չեմ ուզում,— պատասխանում է անտառի հրեշը։— Քո աղջիկները կամով-կամով թե կգան, թո՛ղ գան թե չեն գալ, էն ժամանակ դու պիտի ետ գաս, որ քեզ պատժեմ չարաչար մահով։ Իսկ թե ինչպես պետք է գալ ինձ մոտ, դրա համար դու հոգս մի՛ անիլ. ահա իմ մատի մատանին, ա՛ռ. ով էս մատանին դնի իր աջ ճկույթը, հենց նույն վայրկյանին դուրս կգա էնտեղ, որտեղ ուզենա։ Դե գնա. քեզ երեք օր, երեք գիշեր ժամանակ... Ի՞նչ պետք է աներ խեղճ վաճառականը։ Մտածում է, մտածում, խոսք է տալիս ու մատանին առնում։ Մատանին աջ ճկույթն է դնում թե չէ՝ դուրս է գալիս իրեն տան առաջը։ Տեսնում է իր գանձերով ու թանկագին ապրանքներով բեռնած քարավաններն էլ դարպասից նոր են ներս մտնում, ու մնին երեք՝ առաջվանից ավելի են բերում։ Աղջիկները դեմն են գալիս, վզովն են ընկնում, համբուրում են, գրկում, գուրգուրում են, բայց տեսնում են, որ իրենց հերը շատ է տխուր, սիրտը չի բացվում, ունքամեջը ետ չի գնում։ Սկսում են ամենքը մի կողմից հարցնել, թե ինչո՞ւ է տխուր, կարողությո՞ւնն է կորցրել, թե՞ առողջությունը, ի՞նչ է պատահել։ — Առողջությունս չեմ կորցրել,— պատասխանում է վաճառականը,— ոչ էլ կարողությունս, դեռ մեկին երեք-չորս էլ աշխատել եմ։ Իմ ցավը ուրիշ ցավ է, էսօր համբերեցեք, էգուց կպատմեմ՝ կիմանաք։— Պատվիրում է, սնդուկները ներս են բերում, հանում է մեծ աղջկա ուզած անգին քարերով շինած ոսկի ապարոշը իրեն է տալիս։ Միջնեկ աղջկա ուզած հայելին էլ իրեն է տալիս։ Փոքր աղջկա ծաղիկն էլ ոսկի ծաղկամանով՝ իրեն է տալիս։ Առավոտը որ լուսանում է, մեծ աղջկանը կանչում է, ինչ որ իրեն հետ պատահել էր, պատմում է ու հարցնում՝ թե կհոժարի՞ գնա ապրի անտառի տիրոջ՝ անճոռնի հրեշի մոտ ու իրեն ազատի չարաչար մահց։ Մեծ աղջիկը հրաժարվում է. ասում է. «Ես ինչո՞ւ եմ գնում, ում համար Կարմիր ծաղիկը բերել ես, թո՛ղ նա գնա»։ Միջնեկ աղջկանն է կանչում, նա էլ է հրաժարվում։ Փոքր աղջկանն է կանչում, ամեն բան պատմում։ Փոքր աղջիկը հոր առաջը ծունկի է գալիս, ասում, է. «Ես կգնամ, հա՛յրիկ, օրհնի՛ր ու ճանապարհ դիր ինձ. ես կգնամ կապրեմ անտառի տիրոջ՝ անճոռնի հրեշի հետ։ Ոնց որ դու ինձ համար Կարմիր ծաղիկը բերել ես ու ընկել փորձանքի մեջ, էնպես էլ ես պետք է ազատեմ քեզ էդ փորձանքից»։ Էն օրն էլ է անց կենում, մյուս օրն էլ, վրա երեք գիշերը վաճառականը պետք է բաժանվեր իր աղջկանից։ Հրեշի մատանին հանում է, բերում աղջկա ճկույթը դնում թե չէ, աղջիկն իսկույն իր ունեցած-չունեցածն էլ հետը՝ անհետանում է։ Անհետանում է, մին էլ աչքը անտառի հրեշի շքեղ ապարանքում է բաց անում, մի ոսկի մահճակալի վրա, փափուկ մետաքսե անկողնում։ Գլուխը վեր է քաշում, տեսնում է Կարմիր ծաղիկն էլ ոսկե ծաղկամանի մեջ՝ դրած կողքին։ Սիրտն ուզում է պալատը ման գա, վեր է կենում գնում բոլոր սենյակները ման գալիս, բոլոր հրաշալիքները տեսնում, հիանում։ Հետո իր սիրած Կարմիր ծաղիկն առնում է՝ իջնում այգին։ Այգին է մտնում թե չէ, թռչունները երգում են իրենց եդեմական երգերը, ծառերը, ծաղիկներն ու թփերը քնքշորեն ճոճելով իրենց գլուխները խոնարհում են առաջին։ Ու գնում է աղջիկը, զբոսնելիս գտնում է հենց էն թումբը, որի վրից իր հերը Կարմիր ծաղիկը պոկել էր։ Ուզում է նորից տնկի իր տեղը, բայց ինքը ծաղիկը ձեռքիցը թռչում է, կպչում իր բնին ու բացվում առաջվանից ավելի գեղեցիկ։ Էս հրաշքի վրա աղջիկը շատ է զարմանում, շատ է ուրախանում ու ետ է գալիս պալատը։ Գնում է, պալատի սենյակներում ման է գալիս, տեսնում է՝ մեկում էլ մի սեղան է բաց արած, աստծու ամեն բարին վրեն։ Մտքումն ասում է. «Անտառի հրեշը երեւի ինձ վրա չարացած չի, բարի աչքով մտիկ կանի, տեր ու տիրական կլինի»։ Էս մտածելու ժամանակ մին էլ էն է տեսնում՝ մարմարե ճերմակ պատի վրա հրեղեն տառերով երեւացին էս խոսքերը. «Ես տեր չեմ քեզ համար, ես քո հնազանդ ծառան եմ։ Դու իմ տիրուհին ես, ինչ որ քո սիրտն ուզի, կկատարեմ ամենայն սիրով»։ Էս խոսքերը կարդում է թե չէ՝ սեղանը լցվում է ամեն տեսակի քաղցրավենիներով, շաքարեղեններով ու անուշ խմիչքներով, ու բոլորը մաքուր ոսկեղեն ամանների մեջ։ Ուրախ-ուրախ նստում է՝ ուտում, խմում զովանում, երաժշտությունով զվարճանում, ճաշելուց հետո էլ ետ գնում կանաչ այգիներում ճեմելու, հազար ու մի հրաշալիքների վրա զմայլելու։ Էսպես ապրում է աղջիկն անտառի տիրոջ պալատում։ Ամեն օր կարած-պատրաստած նորանոր էն տեսակ ճոխ զարդարուն զգեստներ է ստանում, որ ոչ լեզվով պատմել կլինի, ոչ գրչով նկարագրել։ Կամաց-կամաց սկսում է ձեռագործով պարապել, ոսկով, արծաթով ու մարգարիտով ասեղնագործել։ Իր ձեռագործներից ղրկում է հորը նվեր, իսկ ամենալավը պատրաստում է անտառի տիրոջ համար, բայց չի իմանում ինչպես նվիրի։ Էսպես բավական ժամանակ անց է կենում։ Ջահել աղջիկը ընտելանում է իր կյանքին, ոչ մի բանի վրա զարմանում է, ոչ էլ մի բանից վախենում։ Ծառայում են անտեսանելի ծառաներ, տալիս են, առնում են, իր բոլոր հրամանները կատարում են։ Ու աղջիկը սկսում է օրեցօր ավելի ու ավելի սիրել իր տիրոջը։ Իմանում է, որ նա էլ իրեն է սիրում եւ նա ավելի է սիրում իրեն, քան թե ինքը նրան, ու շատ է ուզում մի անգամ ձենը լսի, հետը զրույց անի։ Հետզհետե սկսում է խնդրել, աղաչել, բայց անտառի տերը չի անում, վախենում է իր ձենովը նրան վախեցնի։ Մի անգամ էլ աղջիկը այգին է իջնում, գնում իր սիրած տեղը նստում՝ չորս կողմից տերեւներով ու ծաղիկներով շրջապատված։ Նստում է ու դիմում աներեւույթ անտառի տիրոջը. — Իմ անուշ, իմ բարի տեր,— ասում է,— մի՛ վախենար, թե ինձ քո ձենով կվախեցնես։ Էսքան բարությունից հետո ես գազանի մռնչյունից էլ չեմ վախենալ, մի՛ վախենար, խոսի՛ր ինձ հետ... Մին էլ հանկարծ լսում է, որ մինը ասես թե հառաչեց թփերի ետեւից, ապա թե լսում է սարսափելի, վայրենի, խուլ ու խռպոտ ձենը, եւ էն իբրեւ թե շշնջում է։ Աղջիկը մին ցնցվում է, մին էլ իրեն տիրում է, ցույց չի տալիս թե վախեց, ու կամաց-կամաց հաճույքով լսում է նրա անուշ, փաղաքուշ խոսքերը, խոր ու խելացի մտքերը, ու սիրտը բացվում է, լցվում է անբուն ուրախությունով։ Էն օրվանից կանաչ այգում լինեին, մութն անտառում թե պալատում, ամեն օր զրույց էին անում իրար հետ։ Աղջիկը հենց հարցնում է. — Էստե՞ղ ես արդյոք, իմ սիրելի տեր։ — Էստեղ եմ, իմ աննման տիրուհի, ես, քո հլու ծառան, քո հավատարիմ ընկերը,— պատասխանում է անտառի տերը, անճոռնի հրեշը։ Ու աղջիկը էլ չի վախենում նրա վայրենի, սարսափելի ձենից, ու զրույց են անում անվե՜րջ, անվե՜րջ... Շատ ժամանակ է անց կենում էսպես թե քիչ՝ աղջիկը սրտով ցանկանում է մի անգամ էլ իր աչքով տեսնի անտառի տիրոջը, անճոռնի հրեշին, ու սկսում է խնդրել, աղաչել, որ իրեն երեւա։ — Չէ՛, իմ աննմա՛ն գեդեցկուհի, էդ մի՛ խնդրիր ինձանից, որ ես քեզ երեւամ ու իմ զզվելի դեմքը, իմ այլանդակ մարմինը քեզ ցույց տամ։ Ինձ աչքով տեսնես թե չէ՝ կատես, աչքից կգցես, քեզանից հեռու կքշես, իսկ ես, որ քեզանից հեռանամ, կարոտից կմեռնեմ։ Էսպես է պատասխանում անտառի տերը, անճոռնի հրեշը, ու չի կամենում երեւա։ Բայց աղջիկը համառում է իր ասածի վրա, երդվում է, թե աշխարհքում ոչ մի հրեշից իսկի էլ չի վախենում, եւ որ նրան, իր բարի տիրոջը, չի ատիլ երբեք։ — Դե լավ,— ասում է հրեշը,— որ էդպես է, կկատարեմ քո ցանկությունը, թեեւ հաստատ գիտեմ, որ դրանով պետք է իմ երջանկությունը խորտակեմ ու անմուրազ մեռնեմ։ Իրիկվա աղջամուղջին, երբ արեւը կմտնի անտառի ետեւը, արի այգին ու ինձ կանչիր, ասա. հայտնվի՛ր ինձ, իմ հավատարի՛մ ընկեր։ Եվ եթե կտեսնես, որ էլ չես կարող ինձ մոտ մնալ, ես էլ չեմ ուզիլ քեզ գերության մեջ պահեմ. քո ննջարանում բարձիդ տեսկին է իմ ոսկի մատանին, դիր աջ ճկույթիդ, իսկույն դուրս կգաս քո հոր տանը, ու երբեք էլ ոչ մի բան չես լսիլ ինձանից։ Իրիկունը աղջամուղջին, արեւը անտառի ետեւը ծածկվում է թե չէ, աղջիկը կանչում է. «Հայտնվի՛ր ինձ, իմ հավատարիմ ընկեր»։ Ու հեռվում երեւում է անտառի տերը, անճոռնի հրեշը։ Ճամփի կիսով անց է կենում ու կորչում է խիտ թփուտի մեջ։ Աղջիկը տեսնում է թե չէ, ահից ճչում է ու ճամփի մեջտեղը ուշաթափ վեր ընկնում։ Սոսկալի տեսք ուներ անտառի անճոռնին. ձեռները ծուռ–ծուռ, մատները ճանկերով, ոտները ձիու սմբակներ, առջեւի ու ետեւի կողմից ուղտի սապատներ, ոտից գլուխ բրդոտ, բերանի երկու կողմից դուրս տնկված երկու վարազի ժանիք, քիթը կեռ ուրուրի կտուցի նման, իսկ աչքերը ոնց որ բուի աչքեր... Աղջիկը մին էլ էնտեղ է ուշքի գալիս, որ մինը կողքին լաց է լինում ու մղկտում։ — Ինձ սպանեցիր, իմ աննման տիրուհի, էլ քո սիրուն երեսը ես չեմ տեսնելու... Դու էլ չես լսում ինձ... Ավելի լավ է հենց էսպես անմուրազ մեռնեմ ու պրծնեմ։ Աղջիկը որ լսում է, խղճահարվում է, ամաչում է, որ իր բարի, սիրելի ընկերից էնքան վախեցավ։ Ասում է. «Մի՛ վախենար, իմ բարի, իմ անուշ տեր, էլ քեզանից ես չեմ վախենալ, էլ քեզանից ես չեմ հեռանալ, էլ քո լավությունը ես չեմ մոռանալ, այժմ նորից երեւա...» Նորից է երեւում անտառի տերը, անճոռնի հրեշը, միայն թե՝ ի՛նչքան աղջիկը կանչում է, չի համարձակվում մոտենա։ Ու զբոսնում են մինչեւ կեսգիշեր, առաջվա նման անուշ, իմաստալի զրույցներ են անում ու աղջիկն արդեն ոչ մի ահ ու երկյուղ չի զգում։ Մյուս օրը նորից է տեսնում, բայց էս անգամ արեւի լուսով, ու թեեւ մի քիչ վախենում է, բայց ցույց չի տալիս, մի քանի օրից հետո էդ վախն էլ է անցնում բոլորովին։ Ու սկսում են առաջվանից ավելի քաղցր զրույցներ, ավելի են մոտենում իրար, սկսում են միասին նստել սեղանի, միասին զբոսնել այգիներում ու թափառել մթին անտառներում։ Էսպես էլ բավական ժամանակ է անց կենում։ Մի անգամ էլ աղջիկը երազում տեսնում է, որ իր հերը հիվանդ պառկած է, լաց է լինում, դարդ անում։ Անտառի տերը, անճոռնի հրեշը աղջկա արտասուքը որ տեսնում է՝ հարցնում է, թե ինչո՞ւ համար է արտասուք թափում ու դարդ անում։ Աղջիկը իր երազը պատմում է ու խնդրում, որ իրավունք տա, գնա իր հորն ու իր քույրերին տեսնի։ — Էլ իրավունք տալը ո՞րն է,— ասում է հրեշը,— իմ ոսկե մատանին քեզ մոտ է. դիր աջ ճկույթդ ու նույն վայրկյանին դուրս կգաս քո հորանց տանը։ Բայց իմացած եղիր, եթե երեք օրեն վրա ետ չեկար՝ էլ ինձ չես տեսնիլ։ Կմեռնեմ, որովհետեւ քեզ ինձանից ավելի եմ սիրում, ու առանց քեզ ապրել չեմ կարող։ Աղջիկը խոսք է տալիս, որ երեք օրից մի ժամ էլ առաջ կվերադառնա, հրաժեշտ է տալիս, մատանին աջ ճկույթը դնում ու մին էլ աչքը հորանց տանն է բաց անում։ Հորանց տանը պատմում է, թե ի՛նչ կյանք ու ապրուստ ունի անտառի տիրոջ, անճոռնի հրեշի թագավորության մեջ։ Քույրերը որ իմանում են, թե իրենց փոքր քույրը ի՛նչ անհուն գանձ ու կարողություն ունի, եւ ի՛նչ թագուհու իրավունք է բանեցնում իր տիրոջ վրա, նախանձում են։ Առաջին օրը էնպես է անց կենում, ոնց որ մի ժամ, երկրորդ օրը՝ ոնց որ մի վայրկյան, երրորդ օրն էլ մոտենում է իր վերջին։ Էս քույրերը մի չար բան են մտածում։ Մտածում են՝ էնպես անեն, որ իրենց փոքր քույրը խոստացած ժամից ուշանա, անտառի տերը բարկանա վրեն։ Բերում են քնի դեղ են տալիս, սրա վրա ծանր մրափ է գալիս ու մնում է քնած։ Նշանակված ժամը որ զարկում է, սիրտը ճմլվում է, մի կերպ աչքը բաց է անում, տեսնում է խոստացած ժամից մի վայրկյան անց է կացել։ Ոսկի մատանին ճկույթն է դնում ու իսկույն դուրս է գալիս անտառի տիրոջ ապարանքում։ Ոչ ոք չի գալիս դեմը, ոչ ոք չի հանդիպում։ Լռություն ու մեռելություն։ Ո՛չ այգիներում թռչուններն են երգում իրենց դրախտական երգերը, ո՛չ շատրվաններն են զվարթ վեր ցայտում իրենց ջրերը, ո՛չ աղբյուրներն են խոխոջում, ոչ էլ երաժշտությունն է հնչում մարմար պալատներում։ Սիրտը մի վատ բան է գուշակում։ Վազեվազ պտտում է ամբողջ պալատն ու այգին, կանչում է իր սիրելի ընկերին, ոչ մի կողմից ոչ ձեն է գալիս, ոչ պատասխան։ Վազում է դեպի էն թումբը, ուր բուսել ու ծաղկում էր իր Կարմիր ծաղիկը։ Ի՞նչ է տեսնում։ Անտառի տերը, անճոռնի հրեշը երկու թաթերով Կարմիր ծաղիկը պինդ գրկած ու ընկած թմբի վրա։ Ասում է՝ երեւի ինձ սպասել է, սպասել ու քունը տարել, խորը քնել։ Սկսում է զգույշ զարթեցնել, տեսնում է՝ չի լսում, ժաժ չի գալիս։ Վերցնում է բրդոտ թաթը, տեսնում է՝ անշունչ, մեռած ընկած է... Աչքերը մթնում են, ծնկները տակին ծալվում են, տեղն ու տեղը չոքում է, երկու ձեռքով անճոռնի հրեշի այլանդակ գլուխը գրկում ու բարձր ձենով լաց լինում, ճչում. — Վեր կա՛ց, զարթնի՛ր, իմ սրտակից ընկեր, ես սիրում եմ քեզ, իմ սիրածն ես դու... Էս խոսքերն ասում է թե չէ, հանկարծ կայծակը ճայթում է, երկիրը շարժվում է հիմքից, հրեղեն լախտը զարկում է թմբին, ու աղջիկը ուշաթափ ընկնում է, մնում տեղն ու տեղը ընկած։ Շատ է մնում թե քիչ, էդ էլ չի իմանում, միայն որ աչքը բաց է անում, տեսնում է՝ ինքը մի պալատում, անգին քարերով զարդարած ոսկե գահի վրա նստած է, մի ջահել, գեղեցիկ երիտասարդ էլ ձեռը բռնած կողքին կանգնած։ Երիտասարդի գլխին թագավորական թագ, հագին ոսկեհուռ զգեստ։ Առաջին կանգնած են հերն ու քույրերը, իսկ չորս կողմը ծունկի եկած պալատական թիկնապահները, բոլորը հագած ու զուգված ոսկեզօծ եւ արծաթազօծ կերպաս զգեստներով։ Ու երիտասարդը դառնում է դեպի իրեն. — Իմ աննման տիրուհի, ոնց որ իմ բարության համար դու սիրեցիր ինձ հրեշի անճոռնի կերպարանքում, այժմ էլ սիրիր մարդկային կերպարանքում, եղի՛ր իմ սրտով սիրած հարսնացուն։ Չար կախարդը իմ հանգուցյալ թագավոր հոր վրա բարկացած, ինձ գողացել էր մանուկ ժամանակից, դարձրել էր անճոռնի հրեշ ու կապանք էր դրել վրես, որ էն սոսկալի ու այլանդակ կերպարանքով ամենքին ու ամեն արարածի ատելի մնամ, մինչեւ որ մի գեղեցիկ աղջիկ գտնվի, որ ինձ սիրի ու ցանկանա իմ կինը լինել։ Էն ժամանակ պետք է քանդվեր կախարդական կապանքը։ Երեսուն տարի ես մնացի էսպես կախարդված, երեսուն տարվան մեջ տասնումեկ աղջիկ բերի իմ ամրոցը, իսկ դու եղար տասներկուերորդը։ Նրանցից ոչ մինը ինձ չսիրեց, ոչ իմ փաղաքշանքների, ոչ իմ սիրո, ոչ էլ բարության համար։ Միայն դու եղար, որ իմ սիրո դեմ սեր ցույց տվիր ինձ, դրա համար էլ դու պետք է լինես իմ պաշտելի թագուհին։ Էստեղ էլ աղջկա հերն ու նախանձոտ քույրերը, պալատականները, ծառաները, ամենքը, ամենքը ամեն կողմից առաջ են գալիս, շնորհավորում են նորահարսի ու նորափեսի բախտավորությունն, ու սկսում է ուրախ հարսանիքի հանդեսը։


text: Կառնոտիտ Կառնոտիտ (ֆրանս. քիմիկոս Ա. Կառնոյի (A. Carnot) ազգանվամբ), միներալ ուրանային փայլարիկների խմբից՝ K2 (UO2)2 V2O8 x 3H2O բյուրեղյա գիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Բյուրեղները հազվադեպ են։ Սովորաբար առաջացնում է հատիկային եւ փոշենման ագրեգատներ։ Գույնը՝ վառ դեղին։ Կարծրությունը՝ 2-2.5, խտությունը՝ 4460 կգ/մ3։ Խիստ ռադիոակտիվ է։ Հանդիպում է ուրան - վանադիումային հանքավայրրերի օքսիդացման զոնայում, ավազաքարերում։ Հանքավայրեր կան ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում։ Ուրանի եւ վանադիումի արժեքավոր հանքանյութ է։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ (Լեքսուս Գուգո) Օրեր առաջ ԱԺ Մարտի 1-ի ժամանակավոր հանձնաժողովի անդամ Գուրգեն Արսենյանը ելույթ էր ունենում հեռուստատեսությամբ։ Ավելի ճիշտ, ոչ թե ելույթ էր ունենում, այլ մասնակցում էր «Մաֆիա» հայտնի խաղի հիման վրա պատրաստվող «Կարմիր եւ սեւ» հեռուստախաղին։ Խաղը շատ պարզ է. այն խաղացողները, որոնց սեւ խաղաքարտ է բաժին հասնում, «մաֆիոզներ» են, նրանց խնդիրը խաղի ընթացքում կարմիր խաղաքարտովներին, այսինքն` ազնիվ քաղաքացիներին շարքից հանելը, սպանելն է, կարմիրներին իրար դեմ հանելը, նրանց մոլորեցնելը։ Կարմիրներն էլ պետք է գլխի ընկնեն, թե ովքեր են սեւերը, այսինքն` մաֆիոզները, ու քվեարկությամբ նրանց հեռացնեն խաղից։ Բայց պատահում է, որ սեւերին հաջողվում է մոլորեցնել կարմիրներին, ու նրանք քվեարկում են ազնիվ քաղաքացիներին, այսինքն` իրենցից մեկին խաղից հեռացնելու օգտին։ Արդյունքում` սեւերը հաղթող են դուրս գալիս, որովհետեւ կարողանում են խաղընկերներին համոզել, որ իրենք ոչ թե սեւ են, այլ կարմիր, որ սեւը ոչ թե իրենք են, այլ կարմիրները, այսինքն` ազնիվ քաղաքացիները։ Այդ օրը հեռարձակված խաղում Գուրգեն Արսենյանը սեւ էր, ու սեւերը հաղթեցին։ Արսենյանը, սեւ խաղացող լինելով, իրեն ճղում, ներկաներին համոզում էր, որ կարմիր է, եւ կարողացավ այնպես անել, որ մի քանի կարմիրի կարմիրները զոհեցին` մտածելով, թե նրանք սեւ են։ Այս խաղը հետաքրքիր էր Մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրող խորհրդարանական հանձնաժողովում Գուրգեն Արսենյանի ծավալած գործունեության ֆոնին։ Արսենյանը գնաց ստուգեց ՊՆ իրային պահեստները, եկավ ավետեց բոլորին, որ Հայ ազգային կոնգրեսի հրապարակած տեղեկությունները, թե օլիգարխների սափրագլուխները 2008-ի մարտի 1-ին այդ պահեստներից զինվորական հանդերձանք են ստացել` չի համապատասխանում իրականությանը։ Այս մասին ԱԺ ամբիոնից Արսենյանը նույնքան համոզված էր խոսում, որքան որ` հեռուստախաղի ընթացքում, սեւ լինելով` համոզում էր, որ ինքը կարմիր է։ Տարիներ առաջ էլ Արսենյանը ԱԺ ամբիոնից նույն համոզվածությամբ պնդում էր, թե հայոց լեզուն «հարատեւ դերբայ» ունի։ Հայերենը, ցավոք, հարատեւ դերբայ չունի, վերը հիշատակված խաղի ընթացքում Գուրգեն Արսենյանը սեւ էր, եւ համոզում էր բոլորին, թե օլիգարխների սափրագլուխները ՊՆ-ից հանդերձանք չեն ստացել։ Գուրգեն Արսենյանը, փաստորեն, լավ է մաֆիա խաղում։ Եւ սա հասկանալի է. ով էլ որեւէ գործում ամենօրյա պրակտիկա ունենա, այդ գործը լավ կանի։ Գուգոն ու իր նմանները կենաց ասելիս էլ են մաֆիա խաղում, հյուր գնալ-հյուր ընդունելիս էլ, ընկերություն անելիս ու ընկերությունը դադարեցնելիս էլ։ Էլ ուր մնաց` դա չանեն քաղաքականության մեջ. կարեւորը` սուտը որպես ճշմարտություն առաջ բրթելու բնատուր ընդունակությունն է։ Հենց այսպիսի բնածին տաղանդներն են այսօր Հայաստանում իշխում, եւ քաղաքական էլիտայից դուրս շպրտված Գուգոն բոլոր հնարավոր ձեւերով փորձում է Դոն Սերջիոյին եւ մյուսների համոզել, որ ինքը դեռ ի վիճակի է լապշա կախել լայն հանրության ականջներին, որ ինքը դեռ ի վիճակի է ծառայել մաֆիային, որ ինքը կարող է սեւը սպիտակեցնել եւ հակառակը։ Գուգոն, սակայն, մի նրբություն հաշվի չի առնում. երբ մի ապրանքից շուկայում շատ է լինում, դրա գինը ընկնում է։ Ու հիմա իրենից Հայաստանում էնքան շատ կա, որ իր մաֆիոզ սֆաթին նայողներ կարող են եւ չգտնվել։ Բայց հուսահատվել պետք չէ. սրա համար էլ Գուգոն առայժմ ավելի շատ հեռուստախաղերի է մասնակցում` սեփական գոյությունը մոռացության չտալու եւ խաբելու իր բնատուր ընդունակության գնորդներ հայթայթելու հույսով. «Ձեզ հարկավոր է կեղծել իրականությո՞ւնը, դուք դա ուզում եք անել ուրիշի ձեռքերո՞վ. Լեքսուս Գուգոն սեւը կդարձնի սպիտակ. իրան էլ` ինչ կտաք, կտաք»։ ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ


text: Ախալքալաք[1] (վրաց.՝ ახალქალაქი, թարգմանաբար՝ նոր քաղաք), քաղաք Վրաստանում, Սամցխե-Ջավախք նահանգի կազմի մեջ մտնող համանուն շրջանի շրջկենտրոն, Ջավախք երկրամասի (պատմական Մեծ ՀայքիԳուգարք նահանգի Վերին Ջավախք գավառի տարածք) կենտրոն։ Ըստ 2009 թ. պաշտոնական տվյալների քաղաքի բնակչության 9,4 հազար մարդ է[2], որից 90%-ը կազմում են հայերը։ Աշխարհագրական տեսանկյունից տեղակայված է Ախալքալաքի սարավանդում, Փարվանա գետի ավազանում։ Ախալքալաքի Սուրբ Խաչ եկեղեցին եւ Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու արձանը Ախալքալաքը հիշատակվում է 12-րդ դարի վերջերից ի թիվս Հյուսիսային Հայաստանի այլ գավառների՝ վրաց Թամար թագուհու կողմից հայ Զաքարյաններին՝ որպես ժառանգական կալվածք փոխանցելու կապակցությամբ։ 1637 թ. քաղաքը գրավում են օսմանյան թուրքերը, իսկ 1829 թ. այն անցնում է Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ։ 1830-ական թթ. Ախալքալաք քաղաք եւ գավառ են տեղափոխվում Էրզրումից գաղթած հազարավոր հայեր, որոնք հիմնադրում են 50 գյուղ[3]։ 19-րդ դարի ընթացքում Ախալքալաքը դառնում է արհեստավորական կենտրոն, իսկ գավառի գյուղերը սկսում են կարեւոր դեր խաղալ Անդրկովկասում հացահատիկի ու մսամթերքի արտադրության բնագավառում։ 1830-ական թթ. սկզբներին Ախալքալաքում բացվում է Մեսրոպյան ծխական արական դպրոցը։ 1918 թ. մայիսին Անդրկովկաս կատարած թուրքական արշավանքի պատճառով քաղաքի եւ գավառի բնակչության ճնշող մեծամասնությունն արտագաղթում է Բակուրիանի անտառներ ու Ծալկայի շրջան։ Գաղթած 80 հազար հայերից 35-40 հազարը զոհվում է։[4]։ Հայաստանի եւ Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո, 1921 թ. նոյեմբերի 6-ին երկու խորհրդային հանրապետությունների միջեւ պայմանագիր է կնքվում, որի համաձայն Ախալքալաքն ու գավառը անցնում են Վրաստանին։


text: Մակածություն |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |Առաջարկվում է այս եւ Ինդուկցիա հոդվածները միացնել իրար: (քննարկում)| Մակածություն (ինդուկցիա, լատ.՝ inductio), տրամաբանության մեջ՝ մտահանգման այնպիսի եղանակ է, երբ մասնավոր դատողությունների հիման վրա եզրահանգում է կատարվում ընդհանուրի վերաբերյալ։ Օրինակ, ուսումնասիրելով տվյալ սենյակում գտնվող բոլոր գնդակները, եւ բացահայտելով, որ նրանցից յուրաքանչյուրը սեւ է՝ սուբյեկտը կարող է կատարել հետեւյալ եզրահանգումը՝ «Տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սեւ են»։ Մակածությունը՝ ինդուկցիան, այս դեպքում կունենա հետեւյալ տեսքը։ 1-ին գնդակը սեւ է։ 2-րդ գնդակը սեւ է։ 3-րդ գնդակը սեւ է։ ...... 10-րդ գնդակը սեւ է։ 15-րդ գնդակը սեւ է։ ...... n-րդ գնդակը սեւ է։ Տվյալ սենյակում բացի ուսումնասիրված գնդակներից ուրիշ գնդակներ չկան։ Հետեւաբար տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սեւ են։ Այս օրինակում մասնավոր դատողություններն են «1-ին գնդակը սեւ է»։ «2-րդ գնդակը սեւ է»։ «n-րդ գնդակը սեւ է։» եւ այլն։ Ընդհանուր դատողությունը մտահանգման եզրակացությունն է՝ «Տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սեւ են»։ Վերը ներկայացվածը լրիվ ինդուկցիայի օրինակ է։ Ինդուկցիան, կարող է լինել նաեւ ոչ-լրիվ։


text: Մարջանների ծովի կղզիների տարածք (անգլ.՝ Coral Sea Islands Territory), իր մեջ ներառում է մի խումբ փոքր եւ հիմնականում անմարդաբնակ կղզիներ եւ խութեր Մարջանների ծովում, ԱվստրալիայիՔվինսլենդ նահանգից հյուսիս-արեւելք։ Միակ մարդաբնակ կղզին է Ուիլիսի կղզին է։ Բնակչությունը հաստատուն չէ, դրանք օդերեւութաբանական կայանի աշխատակիցներն են, որոնք աշխատում են հերթափոխներով։ Ծովային ավազանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 780 հազար կմ2։ Ցամաքի մակերեսը՝ 10 կմ2-ուց քիչ։ Այս բոլոր կղզիները ունեն Ավստրալիայիարտաքին տարածքի կարգավիճակ։ Նրանք գտնվում են ավելի արեւելք եւ հարավ Մեծ սահմանային արգելախութից, եւ նեառում են Հերալդ եւ Բեկոն կղզիները, Օսպրեյ խութը, եւ 15 այլ խութերի եւ կղզների խմբեր[1]։ 1969 թվականին այս կղզիները հայտարարվեցին Ավստրալիայի տարածք։ 1982 թվականին Լիքոու եւ Կորինգա խութերը, իսկ 1987 թվականից Եղսաբեթ եւ Միդլտոն Սեյլոր խութերը հայտարարվեցին Ավստրալիայի ազգային արգելոցներ։


text: PIC պրոցեսորներ ||Այս հոդվածը կարող է վիքիֆիկացման կարիք ունենալ Վիքիպեդիայի որակի չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Դուք կարող եք օգնել հոդվածի բարելավմանը՝ ավելացնելով համապատասխան ներքին հղումներ եւ շտկելով բաժինների դասավորությունը, ինչպես նաեւ վիքիչափանիշներին համապատասխան այլ գործողություններ կատարելով։ PIC պրոցեսորները ստեղծվել են Microchip ընկերության կողմից։ Կան PIC պրոցեսորների մի քանի ընտանիքներ, որոնք տարբերվում են իրարից իրենց ֆունկցիոնալ կարողություններով։ PIC միկրոպրոցեսորները կարելի է ծրագրավորել պրոցեսորին հատուկ C լեզվով։ Հնարավոր է ծրագրավորել այն նաեւ PIC միկրոպրոցոսրին հատուկ assembler լեզվով։ PIC միկրոպրոցեսորները լայն կիրառություն ունեն կենցաղային էլեկտրոնիկայում։ Դրանք կարելի է օգտագործել ջերմաստիճանի, խոնավության, արագացման, ճնշման եւ բազմաթիվ այլ տվիչներից տվյալներ հավաքելու, եւ այդ տվյալների հիման վրա տարբեր արտադրական գործընթացների ավտոմատացման համար։


text: Տաուրին |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ Տաուրինը ամինաթթվի ծծումբացաված ածանցյալ է, որի քիմիական բանաձեւն է Կաղապար:Fchim։ Հայտնաբերվել է եզի կամ ցուլի մաղձի մեջ 1827 թվականին, գերմանացի գիտնականներ Friedrich Tiedemann-ի եւ Leopold Gmelin-ի կողմից։ Տաուրինի անվանումը գալիս է լատիներեն taurus (ցուլ) բառից։ Տաուրինը ավելացված է որոշ էներգետիկ խմիչքների մեջ (օրինակ, Red Bull)։ Այն պարունակող խմիչքները երկար տարիներ արգելված են եղել առողջապահության պահպանման մարմինների կողմից (օրինակ, Ֆրանսիայում) իր «նեվրո-վարքագծային» անցանկալի ազդեցության համար։


text: MSDN ||Այս հոդվածը կարող է վիքիֆիկացման կարիք ունենալ Վիքիպեդիայի որակի չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Դուք կարող եք օգնել հոդվածի բարելավմանը՝ ավելացնելով համապատասխան ներքին հղումներ եւ շտկելով բաժինների դասավորությունը, ինչպես նաեւ վիքիչափանիշներին համապատասխան այլ գործողություններ կատարելով։ Microsoft Developer Network (MSDN, Մայքրոսոֆտ Դիվելոփըր Նեթվորք, ՄՍԴՆ), Մայքրոսոֆթ ընկերության ստորաբաժանումն է, որը պատասխանատու է զարգացող անհատների հետ ընկերության փոխահարաբերությունների համար։ Այս պարագայում զարգացող անհատները հասկանում են ծրագրի ապարատային ապահովումը, հետաքրքրվում օպերացիոն համակարգով, ինչպես նաեւ օգտագործում են ծրագրային ինտերֆեյսներ օպերացիոն համակարգում եւ ձեռագիր լեզվի տարբեր ծրագրեր, ծրագրավորված Մայքրոսոֆթի կողմից։ Այս զարգացող անհատների փոխհարաբերությունները ունի մի քանի ձեւեր՝ վեբ-կայքեր, տեղեկագրեր, բլոգներ եւ այլն։ Վերջին ժամանակներում ուշադրության կենտրոնում է Microsoft.Net պլատֆորմը, բայց կան հոդվածներ, որտեղ լուսաբանվել է այնպիսի բնագավառ, ինչպիսին է ծրագրային պրակտիկան եւ շաբլոնի կառուցվածքը։ Շատ ռեսուրսներ անվճար հասանելի են առցանց։ Կան նաեւ ռեսուրսներ, որոնք հասանելի են միայն վճարովի բաժանորդագրության դեպքում։ Անկախ բաժանորդագրության մակարդակից բաժանորդները վաղ կարող են ստանալ խմբագրական նոր տարբերակներ օպերացիոն համակարգերի կամ Մայքրոսոֆթի այլ պրոդուկտներից (Microsoft Office, Visual Studio եւ այլն)։ Որոշ համալսարանների ծրագրերում ընդգրկված է MSDN Academic Alliance (MSDNAA) ծրագիրը, որը ուսանողներին հնարավորություն է տալիս քաղել MSDN բաժանորդագրության առավելությունները։ 2004թ. նոյեմբերին բացվել է MSDN2 կայքը որպես Visual Studio 2005-ի ինֆորմացիայի աղբյուր։ Բացի բովանդակությունից հին MSDN-ը տարբերվում է վեբ կայքի թարմացվող կոդից, որը թույլ է տալիս վեբ ստանդարտները օգտագործել ոչ միայն Internet Explorer-ում, այլ նաեւ այլ վեբ դիտարկիչնեչում։ 2008թ. մայիսին բացվել է ռուսական MSDN կայքը, որտեղ կարելի է գտնել փաստաթղթեր Visual Studio 2008,Windows Embedded, SharePoint Services 3.0, SQL Server 2008 ռուսերեն լեզվով։ Այստեղ բաժանորդագրված անձինք կարող են տեղեկանալ նաեւ IT իրադարձություններին եւ դասընթացներին, որոնք անցկացվում են Ռուսաստանի տարածքում։


text: Միջին հեռավորությունըԱրեգակից կազմում է 3,193571 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,0979 ա. մ. հեռավորության վրա եւ հեռանում 3,2893 ա. մ.[1]։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2084,55 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172699 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի հարթությունը եւ խավարածրի հարթությունը իրար հետ կազմում են 17,9° անկյուն։


text: Կլոդ Մոնե Օսկար Կլոդ Մոնե ( ֆր.՝ Oscar Claude Monet) (ծնվ. 14 նոյեմբերի 1840 - մահ. դեկտեմբերի 5 1926թ.), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմի հիմնադիրներից եւ ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից մեկը։ Նա հանդիսանում է այս ուղղության ռահվիրան, որը ձեւակերպեց դրա սկզբունքները եւ մշակեց գեղանկարչական տեխնիկան։ Նկարչի անվան հետ են կապված իմպրեսիոնիզմի բազմաթիվ նվաճումներ։1858-59թթ. Մոնեն սովորել է Հավրում՝ Բուդենի մոտ, իսկ հետո եւս երկու տարի՝ Փարիզի Սյուիս ակադեմիայում։ Նրա վաղ շրջանի ստեղծագործությունները հիմնականում բնանկարներ եւ դիմանկարներ են՝ «Նախաճաշ բնության գրկում»,«Կամիլլա»,«Կինը այգում» եւ այլն։ Նկարների մեծ մասն արված է բնության գրկում, նկարիչը հատուկ ուշադրություն է դարձնում լույսի եւ oդի փոփոխությանը, բնության գունային հարստությանը։ 1860-ական թվականների վերջերից Մոնեն ստեղծագործել է բնանկարի ժանրում, ուր մարդու ներկայությունը դիտվում է որպես բնապատկերի ներդաշնակ եւ անբաժան տարրը։ Այդ տարիների կտավներում նկարիչը արտահայտում է բնությունից, քաղաքի տեսարաններից ստացած իր անմիջական տպավորությունները։ Մոնեի լավագույն ստեղծագործական շրջանն են հանդիսանում 1870-ական թվականները, երբ նա մեծ ներշնչանքով կատարում է մի շարք համոզիչ, գունեղ, թարմությամբ տոգորված բնանկարներ՝ պատկերելով հարափոփող կյանքի հոսքից կորզված ինչ-որ ակնթարթներ։ Նկարների սյուժենրը պարզ են, բայց գրավիչ (մշտապես շտապող մարդկանցով լեցուն բուլվարներ ու հրապարակներ՝ «Կապուցիների բուլվարը Փարիզում»,«Բել-Իլի ժայռերը» եւ այլն): Ձգտելով արտահայտել բնության եւ բնանկարների մի ամբողջ շարք՝ նկարիչը պատկերում է միեւնույն տեսարանը օրվա տարբեր պահերին եւ եղանակներին։ Նա ստեղծում է Վենետիկը,Թեմզը,Ռուանի տաճարը պատկերող նկարներ։ Այս գործերում պարզ երեւում է, որ ակնթարթային տպավորությունների պատկերումով տարված Մոնեի նկարները կորցնում են իրենց ամբողջական, ավարտուն տեսքը՝ նմանվելով պատահական թռուցիկ էտյուդների։ Էսքիզային, հաճախ նաեւ դեկորատիվ, պայմանական բնույթ են կրում Մոնեի ուշ շրջանի ստեղծագործություննրը։ Եվ չնայած վերջին շրջանում Կլոդ Մոնեի արվեստը ճգնաժամ ապրեց, այն միեւնույն է, մեծ ազդեցություն թողեց հատկապես բնանկարի ժանրում աշխատող իմպրեսիոնիստների վրա։


text: 3. Մայրենի Ես սովորել եմ Սասունցի Դավիթը Երջանիկ խրճիթը Ոսկի ձկնիկը Չախչախ թագավորը Ընտանի օձեր Մոծակն ու մրջյունը Ծղրիդը Գիտնականը Թուխիկը Վիրավոր առյուծն ու կրիան Նուկիմ քաղաքի խելոքները Եղնիկը 4. Մաթեմատիկա Այս կիսամյակում մաթեմատիկայից անցել եմ հետեւյալ թեմաները` Գումարի ստուգումը հանումով Հանման ստուգումը գումարումով Համեմատում Բաժանում երկնիշ թվի Բաժանման ստուգումը բազմապատկումով Բազմապատկման ստուգումը բաժանումով Տրամաբանական խնդիրներ 5. Անգլերեն Մենք անցել ենք Simple Present, Present Continuous ժամանակաձեւերը: Ու հետեւյալ տեքստերը` •In the living-room •At the weekend •Meals(1) •In the afternoon •Meals(2) •My uncle Sam 6. Русский языкНа уроках русского языка мы изучали следущие текстыи стихи: До будущего лета Елочки осенью Осень на пороге Пчела и мухи Осенние краски Я хочу сказать свое слово Черепаха Как мальчик Женя научился говорить букву “Р” Золотая осень Лада Ветер и Солнце Хорошее Аист и соловей Что такое хорошо и что такое плохо Чья помощь лучше! Петрик и ваза До первого дождя Машина Друг Отцовский наказ Мальчик-огонек 7. ՄեդիատեխնոլոգիաԱյս կիսամյակում ես բացել եմ իմ բլոգը` romannd.wordpress.comՄասնակցել եմ Աշուն-մեդիաօլիմպիադային` Աշուն Աշունն իմ աչքերով Աշնան տերեւի արկածներըՆաեւ մասնակցել եմ Ձմեռ-մեդիաօլիմպիադային` Ամանորյա խնդրագիրքը Ձմեռ Պապիկի նվերները Ամանորյա բացիկՄասնակցել եմ Digitec-2013` Օրս 24 կադրով Իմ առաջին մուլտֆիլմը Macromedia Flash 8 ծրագրովՄասնակցել եմ կրթահամալիրի տոնին խմբայինաշխատանքով` Ինչու եմ սովորում Մխիթար Սեբաստացիկրթահամալիրում 8. Ընտրությամբ գործունեությունԱյս կիսամյակ ընտրել եմ խեցեգործությունը:Ես սովորել եմ բաժակ, կուժ, մեդալյոն, կենդանիներ, տներ եւ տոնածառի խաղալիքներ պատրաստել: Ես մեծ սիրով էի գնում խեցեգործության պարապմունքներին, քանի որ նրանք շատ հետաքրքիր էին ինձ համար:Լրացուցիչ կրթությունԱյս կիսամյակում մասնակցել եմ ֆրանսերենի դասընթացների: Այդ լեզուն ինձ շատ է դուր գալիս եւ պատրաստվում եմ շարունակել պարապմունքներս: 9. Ճամփորդություններ1.Արշավը դեպի Ամբերդ 2. Ճամփորդություն ամրոցը Ջրվեժի անտառապարկ 10. Ինքնակրթություն Կարդացել եմ Թումանյանի հեքիաթները, Կ.Չուկովսկի <<Բժիշկ Այբոլիտը>>: Նոր ծրագրերից ուսումնասիրել եմ` 1. Photo Frame Studio 2. Macromedia Flash 8 3. ArtWaver 11. ԻնքնագնահատումԱյս կիսամյակի աշխատանքս գնահատում եմ լավ, բայց դեռ շատ պետք է աշխատեմ:Քանի որ ուսումնասիրել եմ նոր համակարգչային ծրագրեր, մայրենիից մի փոքր թերացել եմ:


text: Հրետանային ինքնագնաց կայանք Հրետանային ինքնագնաց կայանք (ՀԻԿ) կամ ինքնագնաց հրետանային կայանք, խոշոր տրամաչափի հրանոթ է, որը տեղադրված է ինքնագնաց հենասարքի(շասսի) վրա։ Որպես մարտական մեքենա հրետանային ինքնագնաց կայանքը արտաքուստ նման է տանկի, բայց իրենից ներկայացնում է բացառապես հրետանային միջոց՝ զինված թնդանոթներով կամ հաուբիցային հրանոթներով եւ կատարում է այլ տակտիկական խնդիր։ Հրետանային ինքնագնաց կայանքը լինում է տարբեր տեսակի՝ զրահապատված կամ առանց զրահի, անիվավոր կամ թրթուրավոր հենասարքով, թնդանոթի աշտարակային կամ ֆիքսված մոնտաժումով։ Հրետանային ինքնագնաց կայանքը որպես այդպիսին առաջացել է դեռեւս Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին տանկերի եւ ծանր հրանոթային զրահապատ մեքենաների զարգացման հետ։ Եթե գնահատենք ներկայիս չափանիշներով ապա ամենաառաջին տանկերից ֆրանսիական Սեն-Շամոնը եւ ՍԱ-1 Շնեյդերը իրենց հատկանիշներով ավելի շուտ հրետանային ինքնագնաց կայանք էին, քան թե տանկ։ Բովանդակություն Տանկի եւ հրետանային ինքնագնաց կայանքի տարբերությունը[խմբագրել] Հրետանային ինքնագնաց կայանքը ի տարբերություն տանկի նախատեսված է բոլորովին այլ մարտական խնդիրների կատարման համար եւ կիրառման տակտիկայով բոլորովին այլ սկզբունքի է։ ՀԻԿ-ը կարող է կրակ վարել բավականին մեծ հեռավորությունների վրա, որը թույլ է տալիս խուսափել հակառակորդին հետ շփման գծին մոտենալուց, սրանով է պայմանավորված ՀԻԿ-ի համեմատաբար թույլ զրահավորվածությունը եւ մեծ գաբարիտները (հիմնականում բարձրութունը)։ Ի տարբերություն տանկի զրահի, ՀԻԿ-ի զրահը նախատեսված է հակառակորդի դիվերսիոն խմբերի եւ դեսանտի հրազենային հարձակումից անձնակազմի պաշտպանման համար, ուստի նրա վրա բացակայում են զրահի ակտիվ եւ դինամիկ պաշտպանության միջոցները։ ՀԻԿ-ի հրանոթը ավելի հզոր է, քան տանկինը, փողը ավելի ծանր ու երկար է, իսկ կողմնորոշիչ ու նշանառության միջոցները ավելի կատարելագործված են, ունի բալիստիկայի հաշվարկման եւ այլ լրացուցիչ օժանդակ միջոցներ։ Շնորհիվ այս հատկությունների ու նաեւ այն հանգամանքի կրակ վարելիս ՀԻԿ-ը գտնվում է անշարժ վիճակում, նրա կրակի արդյունավետությունը ավելի մեծ է քան տանկինը։ Հրետանային ինքնագնաց կայանքների դասակարգումը[խմբագրել] Կախված իրենց առջեւ դրված խնդիրներից ՀԻԿ-երը կարող են լինել - Տանկի կործանիչներ:Նախատեսված են հատկապես զրահատեխնիկայի դեմ պայքարելու համար։ Այս դասի ՀԻԿ-երը հիմնականում ունենում են կիսաավտոմատ, երկարփող միջին տրամաչափի (57 - 100մմ) հրանոթ, որը շնորհիվ միասնական լիցքավորման համակարգի բավականին արագաձիգ է։ Ծանր տանկի կործանիչները ունենում են խոշոր տրամաչափի(120 - 155 մմ) երկարափող հրանոթ, առանձնացված լիցքավորման համակարգով եւ նախատեսված են հակառակորդի ծանր տանկերի եւ ՀԻԿ-երի դեմ պայքարելու համար։ Տանկի կործանիչները հետեւակի եւ ամրաշինությունների դեմ օգտագործելիս համեմատաբար անարդյունավետ են, այս դասի ՀԻԿ-երը հիմնականում լայն կիրառում ունեցան Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի տարիներին(ՍՈՒ-100,Յագդպանտեր), այժմ նրանց տեղը գրավել են բազմաթիվ հակատանկային կառավարվող հրթիռները եւ ռազմական ուղղաթիռները, որոնք ժամանակակից մարտի պայմաններում տանկերի դեմ պայքարի ավելի արդյունավետ միջոց են։ - Գրոհային թնդանոթներ: Ամբողջովին զրահապատ մեքենա է, հիմնականում նախատեսված է մարտում տանկերին եւ հետեւակին կրակով ապահովման համար(գործում է նրանց մարտական շարքերում)։ Ունի խոշոր տրամաչափի(105 - 203 մմ) կարճափող կամ երկարափող հրանոթ, որը բավականին արդյունավետ է հետեւակի եւ ամրաշինության ոչնչացման համար։ Գրոհային հրանոթները լայն կիրառում ունեցան Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայում (StuG III, StuH 42, Brummbar) եւ Խորհրդային Միությունում (ՍՈՒ-122, ԻՍՈՒ-152), որոնք նաեւ հաճախակի օգտագործվել են ընդդեմ տանկերի։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո, սկսեցին արտադրվել հիմնական մարտական դասի տանկերը, որոնք ունեին խոշոր տրամաչափի հրանոթ եւ հաջողությամբ խոցում էին ամրաշինությունները եւ ոչ զրահապատ նպատակակետերը, արդյունքում գրոհային թնդանոթները իրենց տեղը զիջեցին հիմնական մարտական տանկերին(Տ-64/72/80/84ՈՒ/Տ-90)։ - Ինքնագնաց հաուբիցներ: Շարժական թնդանոթ է՝ նախատեսված փակ դիրքերից կարկի վարման համար, կցովի հրետանու ինքնագնաց տեսակն է։ Ունենում է տարատեսակ տրամաչափի(75 - 406 մմ) հրանոթ, համեմատաբար թեթեւ հակաբեկորային զրահ։ Ինքնագնաց հաուբիցների զարգացումը սկսվել է ինքնագնաց հրետանու առաջացման ժամանակներից մինչ այժմ։ Ժամանակակից Ինքնագնաց հաուբիցները կատարելագործված լինելով նշանառության եւ կողմնորոշիչ նոր սարքավորումներով, ունենալով ավելի բարձր շարժունակություն համարվում են հրետանու կարեւոր մասը, իրենց հատուկ տեղն ունեն 152 մմ-ից բարձր տրամաչափի հաուբիցները, որոնք ընդունակ են օգտագործել միջուկային մարտական գլխիկով արկեր։ Առավելապես հայտնի հաուբիցներից են ՍՈՒ-76Մ, 2Ս19 «Մստա-Էս», գերմանական Վեսպե (Wespe) и Հումել (Hummel), ամերիկյան Մ7 (Փրիեսթ), Մ12 եւ Մ109 «Պալադին», անգլիական Սեքթոն(Sexton) и Բիշոպ(Bishop) մեքենաները։ - Հակատանկային ՀԻԿ-եր: Բաց կամ կիսաբաց, թեթեւ զրահավորվածմարտական մեքենաներ են, որոնց վրա տեղադրված է (37 - 128 մմ) տրամաչափի հակատանկային հրանոթ։ Լայն կիրառում են ունեցել ինչպես Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի տարիներին(Marder II եւ ՍՈՒ-76Մ), այնպես էլ հետո, չեն կորցրել իրենց մրցունակությոանը մինչեւ այժմ, սակայն հիմա արդեն գոյություն ունեն բավականին նոր եւ կատարելագործված մարտական մեքենաներ՝ զինված տարբեր տեսակի հակատանկային միջոցներով: - Զենիթային ինքնագնաց կայանքներ (ԶԻԿ): Հրանոթագնդացրային սպառազինությամբ մարտական մեքենաներ, նախատեսված հակառակորդի ցածր թռչող օդուժի դեմ պայքարելու համար։ Ունենում են կամ փոքր տրամաչափի (20 - 40 մմ) ավտոմատ հրանոթներ, կամ խոշոր տրամաչափի (12.7 - 14.5 մմ) զենիթային գնդացիրներ, համալրված են բարդ նշանառության եւ կողմնորոշիչ սարքերով, երբեմն նաեւ ունենում են «երկիր-օդ» դասի հրթիռներ: Երկրորդ աշխարհամարտի տարիների հայտնի ԶԻԿ-երից են գերմանական Wirbelwind եւ Ostwind, խորհրդային ԶՍՈՒ-37, իսկ ժամանակակից ամենատարածված ԶԻԿ-երից են ԶՍՈՒ-23-4 «Շիլկա» եւ հրթիռա-հրետանային ԶՍՈՒ «Տունգուսկա» մեքենաները։ - Որոշ դեպքերում՝ ժամանակի կամ տեխնիկայի ու սպառազինության սղության պայմաններում, զենիթային, հակատանկային ու հրետանու միջոցները կարող են տեղադրվել այլ բաների համար նախատեսված մարտական կամ ոչ մարտական մեքենաների վրա, որոնք երբեմն լինում են ընդհանրապես առանց զրահի։ Այդպիսի օրինակներ եղել են Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի տարիներին խորհրդային, գերմանական եւ իտալական բանակներում, Իրաքի պատերազմի ու նաեւ արցախյան պատերազմի ժամանակ։ ՀՀ զինված ուժերում այժմ կա խորհրդային արտադրության ՄՏԼԲ-ի`(ռուս.՝ МТ-ЛБ) թեթեւ զրահավորված բազմանպատակային քարշակ-փոխադրիչի վրա տեղադրված ԶՈՒ-23-2, Ս-60 զենիթային համակարգ[1]: ՀԻԿ-երը կարող են դասակարգվել նաեւ ըստ զրահապատվածության(թեթեւ, միջին, ծանր), ըստ հրանոթի տրամաչափի(փոքր, միջին, խոշոր), ըստ հենասարքի տեսակի(անիվավոր, թրթուրավոր, համակցված) եւ այլ չափանիշներով։ Հրետանային ինքնագնաց կայանքների կիրառման տակտիկան[խմբագրել] ՀԻԿ-երը հիմնականում կիրառվում են այլ տեսակի զիրքերին մարտի ժամանակ հրետանային կրակով օժանդակելու համար։ Հարձակման ժամանակ ՀԻԿ-երը, շնորհիվ իրենց բարձր շարժունակության, կարող են ուղեկցել տանկերին մինչեւ հակառակորդի պաշտպանության խորքերը՝ բարձրացնելով գրոհային ստորաբաժանումների(զրահատանկային եւ մոտոհետեւակային) մարտունակությունը։ ՀԻԿ-երով համալրված հրետանային ստորաբաժանումները, նորից շնորհիվ բարձր շարժունակության, առանց այլ զորատեսակի աջակցման կարող են ինքնուրույն հրետանային կրակի տակ պահել հակառակորդին։ Դա կատարվում է հետեւյալ կերպ՝ նախօրոք որոշվում եւ նշանակվում են նպատակակետերը, կատարվում է համապատասխան հաշվարկ եւ լիովին նախապատրաստվում են կրակի արդեն նախորոշված կրակային դիրքից, հետո ՀԻԿ-րը առաջ են շարժվում դեպի կրակային դիրքեր ու առանց նշանափորձման հրետակոծում նպատակակետերը, ավարտելով արագ հեռանում դեպի պահեստային դիրքեր, այսպիսով մինչ հակառակորդը կկատարի տեղորոշում ու պատասխան կրակ կբացի նրանք վաղուց արդեն լքում են կրակային դիրքերը։ Հակառակորդի կողմից պաշտպանական գծի ճեղքման դեպքում ՀԻԿ-երը հաջողությամբ կարող են օգտագործվել որպես հակատանկային միջոց, այդ դեպքերում ՀԻԿ-երի սպառազինության մեջ լինում են հատուկ բեկորա-ֆուգասային կառավարվող արկեր(օր.՝ Կրասնոպոլ, Կիտոլով, Սանտիմետր, Կոպերհեդ(ԱՄՆ) եւ այլն) կամ այլ հակատանկային արկեր։ Միջուկային մարտական գլխիկով արկերով համալրված ՀԻԿ-երը միայնակ կարող են ոչնչացնել հակառակորդի հույժ կարեւորություն ունեցող օբյեկտներ(օդանավակայան, երկաթգծի կայարան, կայազորի տեղակայման վայր, կարեւոր գործարաններ), այս դեպքում միջուկային արկը , ի տարբերություն տակտիկական միջուկային հրթիռի կամ ռմբակոծիչ ինքնաթիռի պրակտիկորեն անորսալի է, բայց հեռահարությունը եւ միջուկային պայթյունի հզորությունը համեմատաբար ցածր է։ Տես նաեւ[խմբագրել] Ծանոթագրություններ[խմբագրել] - «Հայկական բանակ» ռազմագիտական հանդես, ISSN 1829-0108, ՀՀ Ռազմական արդյունաբերության խնդիրներ, ՍԱՈՒ-57Մ, էջ 48։ Արտաքին հղումներ[խմբագրել] - Մ. Բրյատինսկի. Ամերիկյան տանկի կործանիչներ - Ա. Սորոկին. Սովետական «ինքնագնացները» զարգացման ու մարտի մեջ - Ի. Շմելեւ. Տանկի կործանիչներ - Ի. Շմելեւ. Վարորդի երկրորդ մասնագիտություն - Ս. Ռոմադին. Նախապատերազմյան ինքնագնացներ - Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիների ՀԻԿ-երի, Տանկի կործանիչների եւ Ինքնագնաց հրետանու կոնստրուկտիվ եւ տեսողական տարբերությունները


text: Ազգային դրոշ Ազգային դրոշը տվյալ երկիրը եւ ազգը խորհրդանշող դրոշ է։ Հայերենում ազգային դրոշի եւ պետական դրոշի հասկացությունները չեն զանազանվում։ Ի տարբերություն սրա, ռուսալեզու եւ անգլալեզու գրականության մեջ այս հասկացությունները տարբեր կերպով են սահմանվում։ Ազգային դրոշը սովորաբար գործածվում է պետության կառավարության եւ պետական այլ մարմինների կողմից, սակայն կարող է գործածվել նաեւ այդ պետության քաղաքացիների կողմից։ Ազգային դրոշների գործածումը[խմբագրել] Գոյություն ունի ազգային դրոշի երեք տարատեսակ՝ ցամաքում գործածման համար եւ երեք տարատեսակ՝ ծովում գործածման համար։ Ազգային դրոշի գործածումը ցամաքում[խմբագրել] Գոյություն ունի ցամաքում գործածվող ազգային դրոշների երեք տարատեսակ՝ քաղաքացիական, պետական եւ պատերազմական կամ զինվորական։ Պետական դրոշն օգտագործվում է կառավարական մարմինների կողմից, մինչդեռ քաղաքացիական դրոշը կարող են օգտագործել պետության քաղաքացիներն անկախ նրանից՝ կապ ունեն կառավարության հետ, թե ոչ։ Պատերազմական կամ զինվորական դրոշներն օգտագործվում են զինվորական կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսին, օրինակ, բանակն է։ Գործնականում սակայն, երկրների մեծամասնությունում (ներառյալ Հայաստանի Հանրապետությունը) այս դրոշները միմյանցից չեն տարբերվում։ Ազգային դրոշի գործածումը ծովում[խմբագրել] |Այս բաժինը ավարտված չէ։ Դուք կարող եք մասնակցել նախագծին, լրացնելով եւ ուղղելով այն։


text: Հոլի էֆեկտ Հոլի Էֆեկտ, մագնիսական դաշտում գտնվող հոսանքակիր հաղորդիչում կամ կիսահաղորդիչում լայնական էլեկտրական դաշտի առաջացումը։ Լայնական գալվանամագնիսական երեւույթներից. հայտնաբերել է ամերիկացի ֆիզիկոս Է. Հոլը 1879 թվականին։ Իզոտրոպ հաղորդչի կամ կիսահաղորդչի համար էլեկտրական դաշտի լարվածությունը՝ , որտեղ -ը մագնիսական դաշտի լարվածությունն է, -ն՝ հոսանքի խտությունը, իսկ -ը՝ Հոլի հաստատունը։ Հոլի Էֆեկտ-ը պայմանավորված է մագնիսական դաշտում շարժվող լիցքավորված մասնիկի վրա ազդող Լորենցի ուժով։ Վերջինիս առկայությամբ լիցքերը շեղվում են իրենց շարժման հետագծից։ Հաղորդչի հանդիպակաց կողմնային նիստերի վրա լիցքերի կուտակումը շարունակվում է այնքան, մինչեւ որ ծագած εΥ լայնական էլեկտրական դաշտը հավասարակշռում է մագնիսական ուժը։ -ի արժեքը ընդհանուր դեպքում կախված է լիցքակիրների խտությունից, դրանց ցրման մեխանիզմից, իսկ նշանը՝ հաղորդականության տեսակից (օրինակ, կիսահաղորդչի էլեկտրոնային հաղորդականության դեպքում <O, իսկ խոռոչային հաղորդականության դեպքում >O)։ Հոլի Էֆեկտի փորձնական ուսումնասիրությունը կարեւոր տեղեկություններ է տալիս պինդ մարմինների եւ հատկապես կիսահաղորդիչների պարամետրերի մասին։ Այսպես, -ի նշանով որոշվում է լիցքի նշանը, իսկ մեծությամբ՝ լիցքակիրների խտությունը։ Իմանալով հաղորդչի էլեկտրահաղորդականությունը եւ -ը, կարելի է որոշել լիցքակիրների շարժունությունը։ -ի ջերմաստիճանային կախման փորձնական կորերի իմանալը հնարավորություն է ընձեռում որոշել կիսահաղորդչի արգելված գոտու մեծությունը սեփական հաղորդականության տիրույթում, ինչպես նաե խառնուրդային ատոմների ակտիվացման էներգիան՝ խառնուրդային հաղորդականության տիրույթում։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: Միջազգային ստանդարտավորում Միջազգային ստանդարտները ստանդարտներ են` մշակված ստանդարտային կազմակերպությունների կողմից։ Միջազգային ստանդարտացմանը շահագրգիռ են աշխարհի բոլոր երկրները, քանի որ այն նպաստում է գիտատեխնիկական եւ տնտեսական համագործակցությանը, մեղմացնում կամ բացառում է միջազգային առեւտրի արգելքները։ Ստանդարտացման միջազգային երաշխավորությունները պարտադիր չեն որեւէ երկրին։ Սակայն ապրանքների կամ ծառայությունների համապատասխանությունը միջազգային ստանդարտներին կանխորոշում են համաշխարհային շուկայում դրանց հաջող մրցակցությանը։ Միջազգային ստանդարտացման կազմակերպության վառ օրինակ կարող է հանդիսանալ Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը` առավել հայտնի որպես ԻՍՕ (անգլ.` International Organization for Standardization, կրճատ` ISO)։ Այն ստեղծվել է 1947թ.-ին եւ ունի 162 անդամ երկրներ։


text: Ռիփյուարյան լեզվախմբի ամենահանրահայտ անդամը քյլոլշ բարբառն է , որը Կոլոն քաղաքի տեղական բարբառն է։ Ռիփյուարյան խմբին պատկանող բոլոր բարբառներն իրենք իրենց անվանում են Platt, ինչպես օրինակ Öcher Platt/Օյքեր փլատ (Ախենի բարբառը) կամ Eischwiele Platt/Այշվիլե փլատ (Էշվելլերի բարբառ), Bocheser Platt/Բոքեզեր փլատ (Բոքոլցի բարբառ) կամ Bönnsch Platt/Բյոնշ փլատ (Բոննի բարբառ)։ Կան ավելի քան հարյուր ռիփյուարյան բարբառներ, որոնցով խոսում են մեն մի գյուղում կամ մեն մի քաղաքում բնակվող մարդիկ։ Սովորաբար հստակ տարբերությունները քիչ են լինում հարեւան բարբառների միջեւ (որոնք սակայն տեղացիները անմիջապես են նկատում), եւ տարբերությունները գնալով մեծանում են ըստ բարբառների աշխարհագրական հեռավորության։ Ռիփյուարյան լեզվակիրները ունեն հնչյունների արտասանության յուրահատուկ ձեւ, որոնք բացահայտում են նրանց պատկանելությունը որեւէ գյուղի կամ բնակավայրի նույնիսկ այլ լեզվով խոսելիս յուրահատուկ արտասանության շնորհիվ։


text: 2012 թվականի փետրվարի 16-ին Ռոման Լոբը հաղթում է Եվրատեսիլի գերմանական ազգային ընտրության համար անցկացված Unser Star für Baku մրցույթը եւ դառնում է Եվրատեսիլ 2012-ի Գերմանիայի ներկայացուցիչ։ Ազգային ընտրության եզրափակչում նրա մրցակիցն էր Օրնելա դե Սանտիսը «Quietly» երգով, սակայն «Standing Still» երգը Ռոման Լոբի կատարմամբ հավաքում է հեռուստադիտողի ձայների 50,7%-ը եւ ընտրվում է որպես հաղթող երգ։ Երգը Եվրատեսիլում ներկայացվել է միանգամից եզրափակիչ փուլում, քանի որ Գերմանիան մրցույթի «Մեծ հնգյակի» երկրներից մեկն է։ Եզրափակչում Ռոմանը երգը կատարել է 20-րդ համարի ներքո։ Մրցույթի բեմում նրա հետ եղել են նաեւ մեկ թմբկահար, երկու կիթառահար եւ մեկ դաշնակահար։ Երգը քվեարկության արդյունքում հավաքում է 110 միավոր եւ զբաղեցնում է 8-րդ հորիզոնականը։


text: Տադեուշ Կոստյուշկո Տադեուշ Կոստյուշկո (լեհ.՝ Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko, բելառուս.՝ А́ндрэй Тадэ́вуш Банавенту́ра Касцю́шка, լիտ.՝ Tadas Kosciuška) (փետրվարի 4, 1746, Մերեչեւշինա, Լիտվական Մեծ Կայսրություն - հոկտեմբերի 15, 1817, Զոլոտուրն, Շվեյցարիա), լեհական քաղաքական եւ ռազմական գործիչ։ 1776 - 83 թթվականին որպես կամավոր մասնակցել է Հյուսիսային Ամերիկայի անկախության պատերազմին։ 1789-ին վերադարձել է եւ ծառայության անցել լեհական բանակում, 1792-ին մասնակցել ցարական Ռուսաստանի զորքերի դեմ կռիվներին։ 1792 - 94-ին եղել է վտարանդի։ 1794-ի ապստամբության սկզբին հռչակվել է ազգային զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար։ Նրա ղեկավարությամբ ապստամբները Ռացլավիցիում հաղթել են ցարական զորքերին (ապրիլի 4)։ 1794-ին ծանր վիրավորվել եւ գերվել է, ապա բանտարկվել Պետրոպավլովյան ամրոցում։ Ազատվել է 1796-ին։ Հավատարիմ մնալով հանրապետական եւ դեմոկրատական սկզբունքներին՝ Կոստյուշկոն մերժել է Նապոլեոն Բոնապարտի (1806) եւ Ալեքսանդր I-ի (1814 - 15)՝ համագործակցելու վերաբերյալ առաջարկությունները։ Կազմել է Լեհաստանի անկախության համար պայքարի ծրագիր։ Կյանքի վերջին տարիներն անց է կացրել տարագրության մեջ (ԱՄՆ, Ֆրանսիա)։ Մահացել է Շվեյցարիայում, աճյունը տեղափոխվել է Կրակով։ Կոստյուշկոյի անունով է կոչվում Ավստրալիայի ամենաբարձր լեռը՝ Կոսցյուշկո, ԱՄՆ-ի Ինդիանա նահանգի շրջաններից մեկը՝ Կոսցյուշկո շրջան (Ինդիանա)։ Նրա անունով են կոչված փողոցներ Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Սերբիայում եւ այլն։ Նրա արձանը կանգնեցված է ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում, Բելառուսում, Լեհաստանում։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: Լուրեր Հայաստանից Թուրքիայի գլխավոր դատախազը երկրի ամենամեծ վճարովի հեռուստակայանի համար արգելափակել է նախագահ Էրդողանի գլխավոր հակառակորդ ֆեթուլահ Գյուլենի ազդեցության ներքո գտնվող հեռուստաալիքների հեռարձակումները՝... 15 լուսանկար, որոնք ինքնըստինքյան ջերմացնում են. ֆոտոշարք Հետազոտող բժիշկների մեծ մասը կրծքի քաղցկեղով հիվանդանալու վտանգի նվազեցման համար խորհուրդ է տալիս օգտագործել կտավատի սերմ: Ֆրանսիայի Նիս քաղաքի «Ալյանս Ռիվյերա» մարզադաշտում ավարտվեց Ֆրանսիա- Հայաստան ընկերական հանդիպումը: Հանդիպման առաջին խորհրդանշական հարվածը կատարելու պատիվը տրվել էր ֆրանսիահայ մրցավար Միշել Կիտավջյանին: Ինչպես եւ 2014 թվականի 14-ին կայացած երեւանյան խաղում (0:3), Ֆրանսիան հենց մեկնարկում առաջին... Այսօր աշխարհում օգտագործվում է ավելի քան 1 մլրդ. սմարթֆոն, որոնք ունեն տարբեր գործառույթներ, հիշողության ծավալներ եւ հավելվածներ: Սակայն բոլոր սմարթֆոններն ունեն այսպես կոչված «աքիլլեսյան գարշապար».... ԲրյուսելումՆԱՏՕ-ի անցած գագաթաժողովը կենտրոնացել էր հիմնականում Սիրիայում Ռուսաստանի գործողությունների վրա, որոնք Արեւմուտքի կարծիքով, կարող են ռազմավարական սխալի վերածվել: Բրիտանացի գիտնականը ասել է` ինչպես կարելի է ապրել մինչեւ 150 տարեկան եւ ինչի հաշվին Ռուսաստանը հերքել է իր հրթիռների անհաջողության մասին ամերիկյան տեղեկատվությունը


text: Իսլամ Իսլամը (արաբ.՝ الإسلام), համաշխարհային կրոն, որի հիմքը Ղուրանն է։ Մուսուլմանությունը Իսլամի հայերեն անվանումն է։ Իսլամ բառն ունի մի քանի իմաստ, բառացիորեն թարգմանվում է որպես «հնազանդություն»։ Այլ տերմինաբանությամբ իսլամը բացարձակ միաստվածություն է, Ալլահին (Աստծոն) ենթարկվելը։ Մարդիկ, ովքեր ենթարկվում են Ալլահին (Աստծոն) կոչվում են մուսուլմաններ։ Ղուրանի տեսանկյունից, իսլամը միակ ճշմարիտ կրոնն է, նրա հետեւորդներն են բոլոր մարգարեները։ Իսլամը վերջնական ձեւով ներկայացվել է Մուհամմադ մարգարեի քարոզների ժամանակ, ով ստացել է տեղեկություններ նոր կրոնի մասին Ղուրանի տեսքով։ Իսլամի տեսանկյունից հին մարգարեների հետեւորդները շեղվել են ճիշտ ճանապարհից, որը տրվել է նրանց Աստծո կողմից, իսկ հնագույն գրքերի տեքստերը աստիճանաբար խեղաթյուրվում էին։ Ամեն անգամ ճշմարիտ հավատքը թարմացնելու համար, Աստված ուղարկում էր տարբեր ժողովուրդների մոտ իր առաքյալներին, այդ թվում Աբրահամին, Մովսեսին, Հիսուսին։ Վերջին առաքյալը մարգարեներից Մուհամմադն է, ով մարդկությանը բերեց իսլամը պարզ եւ անձեռնմխելի տեսքով։ Ալլահ արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է Աստված, արարիչ, ամեն ինչի ստեղծող եւ կազմակերպիչ։ Բացի նրանից, ոչ ոք չունի այդ հատկանիշները։ Ալլահը միակն է ու ամենակարողը, չի ծնել ու չի ծնվել, եւ ոչ ոք նրան չի կարող հավասարվել։ Ալլահի առկայությունը անհրաժեշտ է, իսկ դրա բացակայությունն՝ անհնար։ Ըստ մուսուլմանների, նա չունի իրեն հավասարը, եւ դրանով արտահայտվում է իր եզակի լինելը։ Ղուրան[խմբագրել] Ղուրանը իսլամի սուրբ գիրքն է։ Ըստ իսլամի ուսմունքի, Ղուրանը ուղիղ, հավերժական եւ իրական Աստծո խոսքն է։ Ղուրանը ուղարկվել է Աստծո կողմից յոթերորդ երկինք, եւ ապա՝ հրեշտակ Գաբրիելը (Ջաբրաիլը) մաս-մաս փոխանցեց այն Մուհամմադ մարգարեին ավելի քան 23 տարիների ընթացքում։ Ղուրան բառը գալիս է արաբական Kyran բառից (բարձրաձայն ընթերցանություն)։ Ղուրանը բաղկացած է 114 սուրաներից (գլուխներ) եւ 6600 այաներից։ Ժամանակագրական կարգով առանձնանում են մեքքենական եւ մադինայական սուրահներ։ Մուսուլմանները կարծում են, որ Ղուրանը պարունակում է Աստծո նոր օրենքը, որն ունի աննշան տարբերություններ նախորդող օրենքներից։ Մուհամմադը (մոտ 570 թ - հունիսի 8, 632թ) - Իսլամի մարգարեն է, ով ուղարկվել է Աստծո կողմից ամբողջ մարդկությանը։ Մուսուլմանները հավատում են, որ Մուհամմադի միջոցով, Աստված ուղարկել է նոր կրոնը - իսլամը - ավարտուն տեսքով, ինչպես նաեւ Ղուրանը - վերջին Աստվածային Հայտնությունը։ Ըստ Իսլամի դրույթների, Մուհամմադը – Աստծո վերջին առաքյալն է նրանից հետո առաքյալներ չեն լինի մինչեւ դատաստանի օրը։ Մուհամմադը Մեքքենական Կուրեյշ ցեղից էր։ Նրա նախնիներից է մարգարե Աբրահամը ու նրա որդի Իսմայիլը։ Ռազմաքաղաքական, տնտեսական, կրթական եւ այլ ձեռքբերումները մուսուլմանների կողմից հանգեցրել է նրան, որ իսլամը դարձավ համաշխարհային կրոն։ Մուսուլմանների տեսանկյունից, Իսլամի ծագումը եւ զարգացումը առաջին հերթին կապված է Աստվածային հայտնութունից եւ ճակատագրից։ Իսլամը դարձավ նոր քաղաքակրթության, նոր տիպի մտածողության, ապրելակերպի հիմքը, որոնք ազդել են մարդկության պատմության ընթացքում։ Մուսուլմանական համայնքներ գոյություն ունեն ավելի քան 120 երկրներում եւ համակցված են, ըստ տարբեր տվյալներով 1,3 մինչեւ 1,9 միլիարդ մարդ։ 35 երկրներում Մուսուլմանները կազմում են բնակչության մեծ մասը, իսկ 29 երկրներում, Իսլամի հետեւորդները կազմում են հզոր փոքրամասնություն։ 28 երկրներում, իսլամը ճանաչվել է պետական կամ պաշտոնական կրոն։ Մուսուլմանների միայն 18% է ապրում արաբական երկրներում։ Իսլամը երկրորդ ամենամեծ կրոնն է աշխարհում քրիստոնեությունից հետո, ինչպես նաեւ մոլորակի ամենաարագ աճող կրոնը։


text: Տիեզերք |Տիեզերագիտություն| Տիեզերք, ընդհանրական տերմին, որը վերաբերում է գոյություն ունեցող ամեն ինչին, այդ թվում՝ մոլորակներին, աստղերին, գալակտիկաներին, միջգալակտիկական տարածություններին, ընդհանուր առմամբ՝ գոյություն ունեցող ողջ էներգիան եւ մատերիան (նյութական աշխարհը)։ Գիտության մեջ տարբերակվում են «տեսանելի տիեզերք» եւ «տեսական տիեզերք» հասկացությունները։ Քանի որ լույսի արագությունը սահմանափակ է, մեզ հասանելի են տիեզերքի միայն մեկ հատվածից եկող լուսային ճառագայթները։ Ըստ որում, տիեզերքի որքան ավելի հեռավոր հատվածներ ենք դիտարկում, այնքան ավելի հեռավոր անցյալից է պատկերը (լուսային ճառագայթը ավելի երկար ժամանակում է հասել մեզ մոտ)։ Ներկա տվյալներով, տեսանելի տիեզերքի տրամագիծը կազմում է մոտավորապես 93 միլիարդ լուսային տարի։ Ըստ Մեծ պայթյունի տեսության, տիեզերքը առաջացել է 13,798 միլիարդ (± 0,037 միլիարդ) տարի առաջ։ Տիեզերքը մեզ շրջապատող անսահման եւ հավերժական նյութական աշխարհն է, Երկրից մինչեւ տիեզերական տարածության ամենահեռուներում ֆիզիկապես գոյություն ունեցող ամեն ինչը։ Տիեզերքն ընդգրկում է անթիվ բազմությամբ գալակտիկաներ։ Մեզ տեսանելի ամենահեռավոր գալակտիկաներն այնքան հեռու են մեզանից, որ դրանցից եկող լույսը մեզ է հասնում միլիարդավոր տարիների ընթացքում։ Մեզանից շատ առաջ մարդիկ կարծում էին, թե Երկիրը Տիեզերքի կենտրոնն է։ Այժմ մենք գիտենք, որ չնայած Երկիրը բացառիկ կարեւորություն ունի մեզ համար, բայց այն Արեգակի շուրջը պտտվող ընդամենը մի փոքրիկ մոլորակ է, իսկ Արեգակը՝ ընդամենը մեր Գալակտիկայի միլիոնավոր սովորական աստղերից մեկը։ Աստղերն ինքնալուսարձակող, ջրածնի ու հելիումի գազային վիթխարի գնդեր են, որոնց կենտրոնում ջերմաստիճանը հասնում է միլիոնավոր, իսկ մակերեւույթին՝ հազարավոր աստիճանների։ Բացի Երկրից, Արեգակի շուրջը պտտվում են եւս 9 մեծ մոլորակներ (Մերկուրի, Վեներա, Մարս, Յուպիտեր, Սատուռն, Ուրան, Նեպտուն, Պլուտոն եւ 10-րդ) ու հազարավոր փոքր մարմիններ՝ աստղակերպներ ու գիսավորներ։ Բայց դրանք, նույնիսկ միասին վերցրած, զանգվածով շուրջ 100 անգամ փոքր են Արեգակից։ Որպեսզի գաղափար կազմենք Տիեզերքի չափերի մասին, դրանք համեմատենք Երկրից դիտվող երկնային մարմինների հեռավորությունների հետ։ Լույսի ճառագայթը, որը տարածվում է 300.000 կմ/վ արագությամբ, 1 վայրկյանում կարող է մոտ 8 անգամ պտտվել երկրագնդի շուրջը։ Որպեսզի լույսն Արեգակից Երկիր հասնի, հարկավոր է 8 րոպեից մի փոքր ավելի ժամանակ։ Մինչդեռ մեզ ամենամոտ Պրոքսիմա աստղից, որը գտնվում է Կենտավրոս համաստեղությունում, լույսը Երկիր է հասնում միայն 4 տարի 4 ամսում։ Գիտնականներին հայտնի են բազմաթիվ աստղեր, որոնցից լույսի ճառագայթները մեզ հասնում են հարյուրավոր, հազարավոր, միլիոնավոր, նույնիսկ միլիարդավոր տարիների ընթացքում։ Քանի որ աստղերից եկող լույսը մեզ է հասնում այդքան երկար ժամանակամիջոցում, մենք այժմ աստղերը տեսնում ենք այնպիսին, ինչպիսին դրանք իրականում եղել են հարյուրավոր, հազարավոր, միլիոնավոր տարիներ առաջ։ Այսինքն` երբ նայում ենք Տիեզերքի խորքերը, մենք, ըստ էության, նայում ենք վաղուց անցած-գնացած ժամանակներին։


text: Հիշել Մոռացե՞լ Եք ծածկագիրը Գրանցում Բրիտանական ԶԼՄ-ները հաղորդում են, որ իտալական երկու ակումբները պայքարում են կոլումբիացի... Ֆաբիո Կապելլոն բարձր է գնահատել Յուվեի ֆրանսիացի կիսապաշտպան Պոլ Պոգբայի խաղը:Ռուսաստանի... Յուվենտուսի 38-ամյա դարպասապահ Մարկո Ստորարին մեկնաբանել է` երեկ Վերոնայի դեմ կայացած... Ո՞վ է Յուվենտուսի 2012/2013 մրցաշրջանի լավագույն ֆուտբոլիստը Դիտել արդյունքները 2011-2012 © Juventus.am: Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Պատրաստել է Հայկ Արամյանը Կայքից մասնակի կամ ամբողջական մեջբերումներ կատարելիս հղումը Juventus.am-ին պարտադիր է։


text: Օգտագործում՝ Ուշադրություն. պետք չէ ձգտել նշել կաղապարի բոլոր պարտադիր պարամետրներ՝ ամբողջականա տաքսոնոմիական դասակարգման համար գոյություն ունի Վիքիցեղեր նախագիծը։ Որպես կանոն, կաղապարը պետք է բովանդակաի միայն հիմնական կարգերը (ռանգերը) եւ մեկ հատ մ(որպես բացառություն՝ երկու հատ) միջական։ Համարյա բոլոր պարամետրները անպարտադիր են եւ կարող է թողված լինել։ Պարամետրների թվարկման հերթականությունը նշանակություն չունի։ Սահմանափակում՝ այն տեքստը, որը նշվում է որպես պարամետրի նշանակություն, չպետք է բովանդակի = սիմվոլը։ Տաքսոնների անվանումները մեծ մասամբ պետք է լինեն հայերեն լեզվով, բացառությամբ հազվադեպ խմբերը, որոնք չունեն հայերենում կայունացած անվանում։ Գերազանց տարբերակն է հայերենի օգտագործումը, սակայն վիքիհղումով լատիներենի վրա, օրինակ՝ [[Pinopsida|Хвойные]]. Դա կօգնի խոսափել խառնաշփոթություններից հայերեն անվանումների անճշտություն հետ։ Պարտադիր պարամետրներ regnum — царство живой природы, նշանակություններից մեկը՝Բույսեր, Կենդանիներ, Սնկեր, Протисты, Բակտերիաներ, Археи, Վիրուսներ. image title — նկարագրող պատկեր, որը տեսանելի է նրանց համար, ովքեր նախընտրում են չբեռնել նկար (եթե արժեքը նշված չէ, ցուցադրվում է բերում հոդվածի անվանումը) image descr — տեքստը պատկերի տակ։ Կրկնումը խոսափելու համար, չի ցուցադրվում, եթե համընկնում է տեղեկաքարտի վերնագրի հետ (описанным явно через name= , կամ, դրա բացակայության դեպքում, использованным в этом качестве заголовком статьи); վերը նշված երեք արժեքների փոխարեն, կարելի է օգտագործել images_set՝ պատահական արժեքի ցուցադրման համար. օրինակ՝ մի քանի պատկերների համար (օգտագործվում է {{4 изображения}} ձեւը): Օրինակը տես՝ ru:Моховик հոդվածում superregnum — վերնաթագավորություն; subregnum — ենթաթագավորություն; группа вирусов - վիրուսների արտահամակարգային խումբ ըստ Բալտիմորի։ I,II,III,IV,V,VI,VII. Եթե commons դաշտը լրացված է, ապա օրգանիզմի տեղեկաքարտի ներքեւում հատնվում է «Պատկերներ Վիքիպահեստում» գրվածքը։ Իսկ եթե commons-ը չի լրացված, բայց լրացված է wikispecies դաշտը, ապա դրա փոխարեն կհայտնվի «Պատկերների որոնում Վիքիպահեստում» նախադասությունը, որով Վիքիպահեստումնյութեր են գտնում վճռող բառերով, որոնք նշված են wikispecies-ում։


text: Ժերար Կոսսե Սովորել է Փարիզի կոնսերվատորիայում, որտեղ շահել է ալտի եւ կամերային անսամբլի առաջին մրցանակը։ Աշխատել է բազմատիվ լարային կվարտետներում, նաեւ "Ensemble intercontemporain" որպես առաջին սոլո ալտահար։ Համերգներով հանդես է գալիս բազմատիվ անվանի երաժիշտների հետ, նաեւ որպես սոլիստ։ Այժմ դասավանդում է Փարիզի կոներվատորիայում եւ Մադրիդի "Թագուհի Սոֆիայի դպրոցում"։ Նա նվագում է Գասպարե դա Սալոյի, 1560 թվականի պատրաստած ալտ։


text: Օֆսեթ տպագրություն Օֆսեթ տպագրություն, օֆսեթ (անգլ.՝ offset - բառացի՝ ճյուղավորում), հարթ տպագրության եղանակ, որի դեպքում ներկը տպագրական տպաձեւից թղթի վրա փոխադրվում է միջանկյալ Էլաստիկ (ռետինե) շերտի միջոցով։ Տեքստը եւ գրաֆիկական տարբեր բարդության պատկերազարդումները վերարտադրվում են մեկ լրիվ չափսի տպագրական տպաձեւից (ստացվում է մինչեւ 1 միլիոն տպվածք)։ Օֆսեթ տպագրությունը լայնորեն կիրառվում է բազմագույն հրատարակությունների (պլակատներ, հանդեսներ, մանկական գրքեր, աշխարհագրական քարտեզներ, բացիկներ, վերարտադրանկարներ եւ այլն) համար, օպերատիվ պոլիգրաֆիայում (ինֆորմացիոն նյութերի, փաստաթղթերի, համեմատաբար ոչ մեծ տպաքանակներով արագ բազմացման պոլիգրաֆիական տեխնիկայի պայմանական անվանումը), հազվադեպ՝ թերթերի համար։ Հիմնականում տպարաններն օգտագործում են տպագրության օֆսետ եղանակը։ Գոյություն ունեն նաեւ այլ տեսակի տպարաններ՝ փոքր տպաքանակի տպարանները օգտագործում են թվային/լազերային/ կամ շիթային/թանակային/տպող սարքեր, ռիզոգրաֆ եւ այլն։ Լայն տարածում են ստացել լայնաֆորմատ տպագրությունը, տպագրությունը բաժակների, շապիկների, գրիչների եւ ցանկացած այլ իրերի վրա։ Մեր օրերում ստեղծվել են նաեւ օնլայն տպարաններ։ Համացանցի զարգացումը Հայաստանում այսօր թույլ է տալիս ՀՀ յուրաքանչյուր բնակավայրից, am տիրույթում այցելելով տպարան, պատվիրել տպագրական արտադրանք համակարգչի մեկ սեղմումով եւ կարճ ժամկետներում ստանալ պատրաստի տպագրական արտադրանքը։ Օֆսեթ տպագրության եղանակով են տպագրվել նաեւ Հայկական սովետական հանրագիտարանի տեքստը եւ գունավոր ներդիրների մի մասը։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: Կոլորադոյի սարավանդ Կոլորադո, սարահարթ ԱՄՆ-ի հարավ-արմուտքում, Կոլորադո, Նյու Մեքսիկո, Արիզոնա եւ Յուտա նահանգների տարածքում։ Տարածությունը 375 հզ. կմ2 է։ Կազմված է բյուրեղային ապարներից։ Կոլորադոյի սարավանդի տեղամասերն ունեն սեղանաձեւ մակերեւույթ եւ զառիթափ լանջեր։ Տարածքը հատվում է Կոլորադոյի ու նրա վտակների կանիոններով։ Կլիման չոր մերձարեւադարձային է, ցամաքային, տարեկան տեղումները՝ 200-500 մմ։ Բուսածածկույթը տափաստանային եւ անապատային է։ Կան ուրանի, վանադիումի, բազմամետաղային եւ ոսկու հանքավայրեր։ Զարգացած է զբոսաշրջությունը։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: Վիլլանովյան մշակույթ Վիլլանովյան մշակույթ, վաղ երկաթի դարաշրշանի հնագիտ. մշակույթ Հյուսիսային Իտալիայում (մ. թ. ա. IX—VI դդ.)։ Անվանվել է Վիլլանովա գյուղի (Բոլոնիայի մոտ) անունով, որտեղ 1853—1855 թվականներին հայտնաբերվել են Վիլլանովյան մշակույթին բնորոշ հորակերպ դամբարաններ՝ դիակիզված թաղումներով։ Երկրաչափական նախշերով դիանոթներն ունեն։ Տարբերակվում են Վիլլանովյան մշակույթի 4 փուլ, որոնց հիման վրա հետազոտվում են բրոնզե առարկաների պատրաստման տեխնիկայի աստիճանական կատարելագործումը, երկաթի կիրառման աճը։ Վիլլանովյան մշակույթի ցեղերի հասարակարգը բնութագրվում է տոհմական հարաբերությունների քայքայմամբ, գույքային շերտավորման խորացմամբ, նահապետական ստրկության առկայությամբ։ Վիլլանովյան մշակույթի կրողների հարցը վերշնականապես պարզված չէ (ենթադրվում է, որ դրանք եղել են ումբրերը)։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: «Ես ինձ հպարտ էի զգում, որ Հայաստանի քաղաքացի եմ» ՀՀ ԱԻ նախարար Արմեն Երիցյանն ընդունել է լեռնագնաց Անդրանիկ Միրիբյանին, որը բարձրանալով Վրաստանի տարածքում գտնվող Ուշբա լեռը, հայտնվել էր բարդ իրավիճակում։ Մի քանի օր անընդհատ ՀՀ ԱԻՆ Ճգնաժամային կառավարման կենտրոնը կապի մեջ էր Վրաստանի ու Ռուսաստանի գործընկերների հետ`պարբերաբար ճշտելով իրավիճակը եւ օժանդակելով որոնողափրկարարական աշխատանքներին: «Յուրաքանչյուր քաղաքացի պետք է իմանա, որ իր թիկունքում կանգնած է պետությունը, որ մենք միշտ պատրաստ ենք օգնության ձեռք մեկնել մեր հայրենակիցներին` անկախ նրանից, թե աշխարհի որ կետում են նրանք գտնվում»,- նշել է Ա. Երիցյանը։ Ա. Միրիբյանն իր երախտագիտությունն է հայտնել ԱԻ նախարարին` նշելով, որ երբեւէ չէր կարծում, թե շարքային քաղաքացու համար կարող է ոտքի կանգնել մի ողջ համակարգ, այն էլ ոչ միայն իր երկրում, այլեւ` օտար։ «Ես այդ ամբողջ ընթացքում շատ մեծ աջակցություն, ուշադրություն եւ հոգատարություն էի զգում իմ նկատմամբ` ինչ-որ տեղ նաեւ անհարմար զգալով, որ ինձ համար այդքան շատ բան է արվում։ Ամեն ինչ վկայում էր Ձեր կողմից ուշադրության եւ բարձր մակարդակով համագործակցության մասին։ Վրացի փրկարարները նույնպես շատ ուշադիր էին եւ ամեն ինչ անում էին ինձ օգնելու համար։ Այդ պահին ես ինձ հպարտ էի զգում, որ Հայաստանի քաղաքացի եմ»,- ասել է Ա. Միրիբյանը։ ԱԻՆ-ից տեղեկացնում են նաեւ, որ հանդիպման ավարտին Անդրանիկ Միրիբյանն ԱԻ նախարարի հետ միասին եղել է Ճգնաժամային կառավարման կենտրոնում, որտեղից նա լեռան վրա գտնվելու ժամանակ ուղիղ կապով զրուցել էր նախարարի հետ եւ քարտեզի վրա ցույց տվել իր անցած ճանապարհը։ Նա իր հիացմունքն է հայտնել մեր ճգնաժամային կառավարման կենտրոնի տեխնիկական հագեցվածության ու աշխատանքի վերաբերյալ` նշելով, որ շատ երկրներ կուզենային ունենալ նմանատիպ մի կենտրոն։ Հիշեցնենք, որ oգոստոսի 9-ին, ժամը 14.35-ի սահմաններում ՀՀ ԱԻՆ ճգնաժամային կառավարման կենտրոն տեղեկություն էր ստացվել, որ ՀՀ քաղաքացի Անդրանիկ Միրաբյանը լեռնագնացության նպատակով բարձրացել է Վրաստանի տարածքում գտնվող Ուշբա լեռը եւ չի կարողանում ինքնուրույն իջնել: Օգոստոսի 12-ին, ժամը 19.30-ի սահմաններում ՀՀ ԱԻՆ եւ Վրաստանի ՆԳՆ արտակարգ իրավիճակների դեպարտամենտի համատեղ ջանքերի ու բարձր մակարդակի վրա գտնվող համագործակցության շնորհիվ Ուշբա լեռան վրա գտնվող հայ լեռնագնաց Անդրանիկ Միրիբյանը հատել էր լեռան գագաթի ամենավտանգավոր հատվածը եւ միացել լեռան ստորոտում գտնվող փրկարարների ճամբարին։ 20.08.12, 16:00


text: ՆԻԿՈԼԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ GAGIK KHACHATRYAN-Ի ՀԱՐՑԵՐԻՆ Հարցեր Gagik Khachatryan-ից Hargeli Nikol` verji hanarahavaqum Levon Ter-Petrosyani yeluyti mets masits tpavorutyun statsa, vor na kartses anughakioren zrutsum er artaqin uzheri ev ishxanutyunneri het. 2 hartsi parzabanman kariq em zgum dzezanits. Kanxav shnohakal em patasxani hamar. 1. Ayd inchpes yeghav, vor angam tntesakan chgnazhami patcharov HAK karogh e dzevavorel “prkutyan karavarutyun” iskhanutyunneri het, ev ays harts@ karogh e qnnarkvel zhoghovrdi het. Ayn depqum yerb nuynisk Marti 1-n ays ishxanutyunnerin chndunelu hetevanq er? 2. Uzum em hakirch batsatreq inchu dzevavorvets “Aylntranq” kazmakerputyun@. Ardyoq “heghapoxutyun” aylevs aylynranqayin tarberak che? Նիկոլի պատասխանը - Սիրելի Գագիկ. իր ելույթի այդ հատվածում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ասում է. «Չեմ բացառում, որ առաջիկայում վարչախումբը կարող է հայտնվել մի այնպիսի ճարահատյալ վիճակում, որ հարկադրված լինի իր ողջ կազմով հրաժարական տալ։ Չեմ բացառում նաեւ, որ մեզ առաջարկեն ազգային համաձայնության կամ, ավելի ճիշտ, ազգային փրկության կառավարություն կազմել»։ Այսինքն` խոսքի տրամաբանությունից ակնհայտ է դառնում, որ Տեր-Պետրոսյանը այդ փրկության կառավարությունը դիտում է որպես իշխանությունների հեռացմանը նախորդող քայլ: Սա նշանակում է, որ այդօրինակ կառավարության ձեւավորումը առաջին նախագահը դիտում է որպես իշխանափոխության հնարավոր տարբերակներից մեկը: Հիմա` կհարցնեք, որքանո՞վ է իրատեսական այդ տարբերակը: Կարծում եմ` Հայ ազգային կոնգրեսը պետք է հաշվարկի իրադարձությունների զարգացման ցանկացած տարբերակ, այդ թվում եւ քիչ հավանական թվացողները, որովհետեւ իրադարձությունների որոշակի զարգացման դեպքում դրանք կարող են դառնալ միակ ռեալը: Եւ ուրեմն` տվյալ դեպքում առաջին նախագահի ասածից ակնհայտ է դառնում, որ եթե խոսքը իշխանության հետ համագործակցելու մասին է, այդ համագործակցությունը կարող է վերաբերել խաղաղ իշխանափոխությանը: Ինչ վերաբերում է «Այլընտրանքին», նրա ծրագրերը հանրամատչելի են, եւ տվյալ դեպքում ավելի էական է դառնում ձեր հարցի` հեղափոխությանը վերաբերող մասը: Ասեմ ուղիղ` կարծում եմ, որ մեր երկիրը առանց հեղափոխության ապագա չունի: Հեղափոխություն ասելով նկատի ունեմ այնպիսի փոփոխություններ, որոնց արդյունքում երկրում կձեւավորվի նոր հանրություն, որը հանդես է գալիս որպես բարձրագույն իշխանություն, եւ ի վիճակի է իրացնել այդ իշխանությունը: Եւ որպես հետեւանք` հեղափոխության հաջորդ արգասիքը պետք է դառնա նոր իշխանությունը, որը կառավարական լծակներ ստանում է ժողովրդի ազատ ընտրությամբ, ազատ կամարտահայտմամբ եւ այդ լծակներից զրկվում է ժողովրդի ընտրությամբ` խաղաղ, անարյուն իշխանափոխությունների միջոցով: Անկախ ամեն ինչից ես կարծում եմ, որ մեր շարժումը հեղափոխական է, բայց ոչ թե Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հողափոխության իմաստով, այլ ինչպես մի հոդվածում նշել եմ` վարքի, հանրային, քաղաքացիական, իշխանական վարքի փոփոխության իմաստով: Եւ «Ի՞նչ է փոխել Տեր-Պետրոսյանի ելույթը» հոդվածով ցույց եմ տվել, որ բոլոր այն պատկերացումները, որ գոյություն ունեին Տեր-Պետրոսյանի` մարտիմեկյան ելույթից առաջ եւ կոչվում էին «հեղափոխական», ահա այդ մոտեցումները գոյություն ունեն նաեւ առաջին նախագահի ելույթից հետո, գոյություն ունեն այդ ելույթի տեքստում, եւ ինձ համար էական չէ, թե դրանք ինչ անունով են հանդես գալիս: Առաջին նախագահին պատեհ չի թվում «հեղափոխություն» բառը, հոգ չէ: Եւ կարեւորը ոչ թե ձեւն է, այլ բովանդակությունը: Մեր հռչակած նպատակները չեն փոխվել, այդ նպատակների իրագործումը ինձ համար անվանվելու է հեղափոխություն: Բայց ես այդ բառի համար կռիվ չեմ տալու, ես կռիվ եմ տալու նրա բովանդակության համար: Շնորհակալություն:


text: Ամուսնություն |Միջանձնային հարաբերություններ |Հարաբերության տեսակներ Ագամիա · Ամուսնություն · Այրիություն · Քաղաքացիական միություն · Ընկերություն (Բրոմանս) · Նշանակալի անձ · Մոնոգամիա · Պեդերաստիա · Բազմահավատարմություն · Բազմահարաբերություն · Բազմակնություն · Ազգակցություն · Ընտանիք · Չգրանցված ամուսնություն · Սեքսի համար հարաբերություն |Փուլեր |Զգացումներ եւ զգացմունքներ |Բռնություն հարաբերություններում Ամուսնություն, տղամարդու եւ կնոջ` պատմականորեն ձեւավորված, հասարակության կարգավորվող հարաբերությունների ձեւ է, որի գլխավոր նպատակն ընտանիք ստեղծելն է եւ որով սահմանվում են ամուսինների իրավունքներն ու պարտականությունները միմյանց, զավակների եւ հասարակության նկատմամբ։ Ամուսնության համար անհրաժեշտ են կնոջ եւ տղամարդու ամուսնական տարիքի հասնելը, փոխադարձ կամավորությունն ու համաձայնությունը։ Ամուսնությունը գրանցվում է ամուսնաընտանեկան օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, որով հաստատվում է ամուսինների իրավահավասարությունը՝ անկախ ռասայական եւ կրոնական պատկանելությունից։ Բովանդակություն - 1 Պատմություն - 2 Ամուսնական եւ ընտանեկան հարաբերությունների պսիխոհիգիենա - 3 Աղբյուրներ - 4 Արտաքին հղումներ Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Վաղ ժամանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հասարակական տարբեր ֆորմացիաներն ու նրանց փոփոխություններն ազդել են ամուսնական հարաբերությունների բովանդակության եւ ձեւի վրա։ Ստրկատիրական հասարակարգում ընդունվում էր միայն ազատ քաղաքացիների ամուսնությունը։ Ստրուկների ամուսնական հարաբերությունները համարվում էին պարզ կենակցություն: Մարդկանց միջեւ կարգավորված ամուսնական հարաբերությունների առաջին ձեւը խմբամուսնությունն էր։ Հասարակության զարգացման ընթացքում աստիճանաբար սահմանափակվել են ամուսնությունները մերձավոր ազգականների միջեւ։ Մայրական տոհմի զարգացումով ձեւավորվել է զուգամուսնությունը. երեխաները մնացել են մոր տոհմում, ազգակցությունը ճանաչվել է մոր գծով։ Տնտեսության մեջ տղամարդու առաջնակարգ դերի հաստատումով առաջացել է մենամուսնությունը: Վաղ միջնադարում Եվրոպայում հասարակության բոլոր խավերի համար պարտադիր էր եկեղեցական ամուսնությունը։ Ճորտերը կարող էին ամուսնանալ միայն ճորտատիրոջ համաձայնությամբ։ Բուրժուական հարաբերությունների հաստատմանը եւ զարգացմանը զուգընթաց, եկեղեցական ամուսնությունից բացի, առաջացավ նաեւ քաղաքացիական իշխանությունների եւ նոտարի կողմից ձեւակերպվող քաղաքացիական ամուսնությունը: Ամուսնությունները վաղ Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դեռեւս վաղ անցյալում Հայաստանում տիրապետող է եղել մենամուսնությունը, որը կարգավորվել է եկեղեցական կանոններով (քրիստոնեությունը 301 թվականին պետական կրոն հռչակելուց հետո) եւ քաղաքացիական օրենսդրությամբ: Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթեւի (387-439) սահմանած կանոններով, առանց զույգերի համաձայնության եւ տարիքային համապատասխանության, պսակադրությունն արգելվում էր։ Քահանաներին արգելվում էր առանց քննության եւ հարցման պսակել ամուսնացողներին։ Զավակներին բռնի ամուսնացնող ծնողները ենթարկվում էին կանոնական պատժի։ Հայոց եկեղեցին դեմ էր 2-րդ, ինչպես եւ գաղտնի ամուսնությանը։ Եկեղեցական կանոններով արգելվում էր ազգականների ամուսնությունը միմյանց հետ եւ ազատների (ազնվականների) ամուսնությունը անազատների հետ։ Փավստոս Բուզանդի (4-րդ կամ 5-րդ դարեր) վկայությամբ՝ Կաթողիկոս Ներսես Ա Մեծի եւ Արշակ Բ-ի նախաձեռնությամբ Տարոն գավառի Աշտիշատ գյուղում 356 թվականին հայկական եկեղեցական առաջին կանոնադիր ժողովն արգելել է մերձավոր ազգականների ամուսնությունը, բազմակնությունը եւ այլն։ Շահապիվանի 447 թվականի ժողովն ազգակցական (արյունակցական) կապեր ունեցող անձանց ամուսնությունը համարել է «պղծություն եւ գարշանք», հեթանոսական մնացուկ եւ արգելել մինչեւ 4-րդ սերունդը։ Կիլիկյան Հայաստանում հատուկ կարեւորությամբ են վերաբերվել ամուսնաընտանեկան հարաբերություններին, անառողջների ամուսնությունը դիտվել է ազգի ապականություն եւ արգելվել բժշկական զննումից հետո։ Ըստ Մխիթար Գոշի (1120-1213) Դատաստանագրքի՝ պարտադիր էր կնոջ համեմատ տղամարդու մեծ (տարեց) լինելը (դա համարվում էր ամուսնու գերիշխանության պայման): Անհավատարիմ ամուսինների համար նախատեսված էր տուգանք: Սմբատ Սպարապետի (1208-1276) Դատաստանագրքով արգելվում էր նոր ամուսնացածին բանակ տանելը։ Հաճախ էին քաղաքական նպատակներով կատարվող ամուսնությունները, որոնցով բարեկամություն էր ստեղծվում տարբեր տոհմերի, իշխանների, նաեւ պետությունների միջեւ։ Հայ պատմիչների (Ղազար Փարպեցի, Փավստոս Բուզանդ եւ ուրիշներ) վկայությամբ՝ ամուսնությունից հետո հարսը մնում էր չխոսկան, երեսը ծածկում քողով, եւ այն կրում էր մինչեւ մայր դառնալը։ Կինն ընդունում էր ամուսնու ազգանունը։ Ամուսնությունները Հայաստանի Հանրապետությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հայաստանի Հանրապետությունում ամուսնությունը հիմնված է ամուսինների ազատ ընտրության, նրանց փոխադարձ սիրո եւ հետաքրքրությունների ընդհանրության վրա։ Ամուսնությունն ազատ եւ իրավահավասար տղամարդու եւ կնոջ՝ օրենքով սահմանված կարգով կազմված կամավոր միություն է։ Ամուսնության եւ ընտանիքի պահպանության հարցերը կարգավորվում են ՀՀ Ամուսնության եւ ընտանիքի օրենսգրքին համապատասխան։ Ամուսնությունը գրանցվում է Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում՝ ամուսնացողների դիմում ներկայացնելուց հիմնականում 1 ամիս հետո։ Ամուսնության գրանցման համար անհրաժեշտ են ամուսնացողների փոխադարձ համաձայնությունը եւ ամուսնական տարիքը (18 տարեկան): Բացառիկ դեպքերում կանանց համար այդ տարիքը կարող է նվազեցվել 1 տարով։ Կան նաեւ պայմանագրով կարգավորվող ամուսնություններ. ամուսնացող կողմերի միջեւ կնքվում են պայմանագրեր, որոնցով սահմանվում են ամուսինների անձնական եւ գույքային իրավունքներն ու պարտականությունները։ Ամուսնություն չի թույլատրվում այն անձանց միջեւ, որոնցից մեկը այլ ամուսնության մեջ է, ազգակցության մեջ գտնվող անձանց, հարազատ եւ խորթ եղբայրների ու քույրերի, որդեգրողների եւ որդեգրվածների միջեւ, այն անձանց միջեւ, որոնցից մեկը հոգեկան հիվանդության կամ սակավամտության պատճառով անգործունակ է ճանաչված։ Ամուսիններն ունեն անձնական եւ գույքային հավասար իրավունքներ, նրանցից յուրաքանչյուրն ազատ է ընտրելու իր զբաղմունքը, մասնագիտությունը եւ բնակության վայրը։ Բազմակնությունն արգելվում է ՀՀ օրենքով: Դրանք բացառելու նպատակով Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում, նախկինում ամուսնացած անձանց միջեւ նոր ամուսնություն գրանցելիս, պահանջում են ամուսնալուծությունը կամ նախկին ամուսնու մահը հաստատող փաստաթուղթ։ Ազգականների ամուսնությունը արգելվում է, որովհետեւ դրանցից հաճախ ծնվում են բնածին արատներով եւ ժառանգական հիվանդություններով երեխաներ։ Այդպիսի ամուսնությունից մեռածածին երեխաների թիվը եւ մանկական մահացությունը 2 անգամ ավելի մեծ է։ Թվարկված պայմանների խախտումով կայացած ամուսնությունը համարվում է անվավեր։ Դատական կարգով այդպիսին կարող է ճանաչվել նաեւ ընտանիք չկազմելու միտումով գրանցված ամուսնությունը (կեղծ ամուսնություն): Սակայն այդպիսի ամուսնությունից ծնված երեխաները չեն կորցնում իրենց իրավունքները։ Քաղաքացիական ամուսնությունը Հայաստանի Հանրապետությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Վերջին տարիներին լայն տարածում է ստացել եկեղեցական ամուսնությունը, սակայն ՀՀ սահմանադրությունը ճանաչում է միայն քաղաքացիական ամուսնությունը, իսկ եկեղեցականը (քաղաքացիական ամուսնության հետ մեկտեղ) համարում է ամուսնացողների մասնավոր գործը։ Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում ամուսնացողներին ծանոթացնում Են գրանցման կարգին եւ պայմաններին, հավաստիանում են, որ նրանք տեղյակ են միմյանց առողջական եւ ընտանեկան վիճակին, ապագա ամուսիններին բացատրում են նրանց իրավունքներն ու պարտականությունները։ Ըստ ցանկության՝ ամուսինները, որպես իրենց ընդհանուր ազգանուն, ընտրում են իրենցից մեկինը (ՀՀ-ում՝ հիմնականում տղամարդունը) կամ պահպանում նախաամուսնականը։ Երեխաների դաստիարակության եւ ընտանեկան կյանքի հարցերն ամուսինները լուծում են համատեղ։ Նրանցից յուրաքանչյուրն ազատ է զբաղմունքի, մասնագիտության եւ բնակության վայրի ընտրության հարցում։ Ամուսնության ընթացքում ամուսինների ձեռք բերած ունեցվածքն ընդհանուր, համատեղ սեփականություն է, որի նկատմամբ նրանք հավասար իրավունքներ ունեն նաեւ այն դեպքում, երբ նրանցից մեկը զբաղվել է տնային տնտեսություն վարելով, երեխաներին խնամելով եւ չի ունեցել ինքնուրույն վաստակ։ Մինչամուսնական, ինչպես նաեւ ամուսնությունից հետո նվիրատվություն կամ ժառանգություն ստացած ունեցվածքը նրանց համատեղ սեփականությունն է։ Ամուսինները պարտավոր են նյութապես օգնել միմյանց, անաշխատունակ ամուսինը եւ հղի կինը (հղիության ընթացքում եւ դրանից հետո 1 տարի) այդպիսի օգնությունից զրկվելու դեպքում կարող է դատարանով (նույնիսկ առանց ամուսնալուծություն ձեւակերպելու) ապրուստադրամ (ալիմենտ) ստանալ ամուսնուց, եթե վերջինս ի վիճակի է վճարել։ ՀՀ քաղաքացիների ամուսնությունն արտասահմանյան քաղաքացիների հետ գրանցվում է ընդհանուր հիմունքներով, սակայն նրանցից պահանջվում է փաստաթուղթ՝ գրանցված ամուսնության բացակայության մասին։ Ամուսնալուծությունը Հայաստանի Հանրապետությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ամուսնության ազատությունը ենթադրում է նաեւ ամուսնալուծության ազատություն։ Սակայն հասարակությունը շահագրգռված է ամրապնդել ընտանիքը, ուստի ամուսնալուծությունը նույնպես գտնվում է պետության հսկողության ներքո եւ, որպես կանոն, կատարվում է դատական կարգով։ Անչափահաս երեխաներ չունեցող ամուսինների ամուսնալուծությունը, փոխադարձ համաձայնությամբ, ձեւակերպվում է Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում: Այստեղ է կատարվում նաեւ օրենքով սահմանված կարգով անհայտ բացակա, հոգեկան հիվանդության կամ սակավամտության հետեւանքով անգործունակ ճանաչված, 3 տարուց ոչ պակաս ժամկետով ազատազրկված անձանց ամուսնալուծությունը։ Օրենքը չի թույլատրում առանց կնոջ համաձայնության ամուսնալուծության գործ հարուցել կնոջ հղիության ընթացքում եւ 1 տարեկանից փոքր երեխա ունենալու դեպքում։ Ամուսնությունը համարվում է դադարեցված՝ Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում ամուսնալուծությունը ձեւակերպելուց հետո։ Ամուսնական եւ ընտանեկան հարաբերությունների պսիխոհիգիենա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ընտանիքի խնդիրները պայմանավորված են հասարակության զարգացման նոր փուլի առանձնահատկություններով։ Ընտանիքը ոչ թե 2 եւ ավելի անհատների ֆիզիկական գումար է, այլ միայն իրեն բնորոշ առանձնահատկություններով օժտված հասարակության հիմնական բջիջը։ Ընտանիքի գոյության կարեւոր պայմանն ամուսինների ներընտանեկան խնդիրներները լուծելու, բարդ հարցերը քննարկելու, փոխշահավետ որոշումներ ընդունելու ունակությունն է։ Ընտանիքը միավորվում է նաեւ համատեղ գործունեությամբ։ «Ամուսինը» կամ «կինը», «հայրը» կամ «մայրը» որոշակի հասկացություններ են, հստակ պարտականությունների ոլորտով դերեր, որոնք ամուսնացող անձը պարտավորվում է կատարել։ Դրանք կատարել չկարողանալը կամ կատարել չցանկանալն անխուսափելիորեն հանգեցնում են ընտանեկան գժտությունների։ Ընտանիքում գոյություն ունեցող դերերի համակարգը կայուն չէ, այն պայմանավորված է հասարակության մեջ եւ ընտանիքում կատարվող փոփոխություններով, հասարակության մեջ կնոջ դերի բարձրացմամբ, հասարակական ակտիվության դրսեւորմամբ։ Վիճակագրական ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ բարձր կրթություն եւ զարգացման մակարդակ ունեցող ամուսինների ընտանիքներում կենցաղային եւ տնտեսական պարտականությունները հավասարաչափ են բաշխվում նրանց անդամների միջեւ։ Ընտանիքի անդամների միջեւ հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ընտանիքի անդամների միջեւ հարաբերությունները պայմանավորված են սոցիալ-մշակութային նորմերով եւ անհատական առանձնահատկություններով։ Բարեկիրթ, առողջ ընտանիքում գործում է փոխլրացման սկզբունքը. ամուսիններից մեկի գիտելիքները եւ բնավորության գծերը հաջողությամբ լրացվում են մյուսի ընդունակություններով ու փորձով։ Հակումների եւ ճաշակի տարբերությունը չպետք է տարաձայնության պատճառ դառնա։ Եթե ընտանիքի անդամներից մեկն ունի բռնակալի, եսամոլի խառնվածք, ապա փոխհարաբերությունների անհավասարության պատճառով ընտանիքը դառնում է անկայուն։ Այն գոյություն է ունենում միայն ամենաբարենպաստ պայմաններում եւ հեշտությամբ է քայքայվում ճգնաժամային իրավիճակներում։ Ընտանիքի էվոլյուցիան, այսինքն նրա կենսական բոլորաշրջանը ձեւավորվում է որոշակի փուլերից, մինչամուսնական, ամուսնական եւ նոր անդամների (երեխաներ) ավելացման, ընտանիքի առանձին անդամների հեռանալու (հասուն երեխաների ամուսնություն, ծնողներից մեկի մահը) շրջաններ։ Ամուսնական վաղ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ամուսնության առաջին տարում առավել հաճախ ընդհարումների պատճառ են դառնում ամուսնական հարաբերությունների, այդ թվում նաեւ սեռական կյանքի նորություն լինելը։ Կյանքի այդ կողմի արտասովորությունը հաճախ վախ է ներշնչում 2 կողմերին էլ, խոչընդոտում ընտանիքի բնականոն գործունեությանը։ Բազմամյա «ընկերական հարաբերությունները» ամուսիններին չեն պաշտպանում սեռական աններդաշնակությունից, իսկ որոշ դեպքերում նույնիսկ կարոդ են ուղղակիորեն նպաստել դրան։ Այդպիսի շեղումները կանխելու նպատակով, երեխան դեռ մանկուց (դպրոցում եւ տանը) պետք է սեռական ճիշտ դաստիարակություն ստանա, որը կխոչընդոտի կյանքի այդ կողմի մասին նրա կեղծ պատկերացումների ամրապնդմանը։ Համատեղ կյանքի հենց սկզբում՝ միմյանց «ընտելանալու» առավել ծանր ժամանակաշրջանում, փոխզիջումային լուծումներ գտնելու պատրաստակամությունն օգնում է խուսափել ընտանեկան ընդհարումներից։ Սովորաբար երիտասարդները նոր ընտանիքում ստեղծում են այնպիսի փոխհարաբերություններ, ինչպիսիք եղել են իրենց հայրական տանը։ Պարզվել է, որ ամուսնալուծված ծնողների երեխաներն ավելի հեշտ են համաձայնվում ամուսնալուծությանը: Երբեմն ընտանիքում ձեւավորված վարքագիծը, զգացմունքների արտահայտման ձեւերը չեն հաղթահարվում ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Այն ընտանիքներում, որտեղ ծնողների միջեւ չի եղել սեր եւ հաշտություն, կամ հարաբերություններն արտաքնապես եղել են սառը եւ զուսպ, հաճախ մեծանում են դիմացինի (մասնավորապես ամուսնու կամ կնոջ) նկատմամբ լավ վերաբերմունքի անկարող անհատներ։ Դա կարող է դառնալ ամուսինների միջեւ ծագող թյուրիմացությունների պատճառ, հանգեցնել փոխադարձ մեղադրանքների, իսկ հետագայում՝ մշտական, անհաղթահարելի օտարացման։ Երիտասարդ սերնդի դաստիարակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ընտանիքի ամենապատասխանատու պարտականությունը երիտասարդ սերնդի դաստիարակությունն է։ Հոգեւոր մերձեցմանը, երեխաների նկատմամբ հոգատարությամբ, բարյացակամությամբ եւ փոխըմբռնումով իրար կապված ծնողների առողջ ընտանիքն աճող սերնդի ճիշտ, լիարժեք դաստիարակության գրավականն է։ Հղիությունը եւ առաջնեկի ծնունդը լրացուցիչ պարտավորություններ են դնում ամուսինների վրա, սակայն նրանց չեն ազատում փոխադարձ ուշադրության անհրաժեշտությունից։ Ուշադրության պակասը հատկապես ծանր են տանում հղիությունից ու ծննդաբերությունից թուլացած եւ այդ պատճառով հաճախակի տրտնջացող ու դյուրագրգիռ կանայք։ Առողջ ընտանիքում այդ ժամանակաշրջանում տղամարդը պետք է իրեն զգա եւ դրսեւորի որպես ուժեղ անհատ, նեցուկ լինի կնոջը, դա օգնում է նաեւ տղամարդուն՝ գնահատելու հայր լինելու իր նոր դերը։ Երեխայի ծնվելուց հետո երիտասարդ ամուսինը պետք է հաշվի առնի ծննդաբերած կնոջ ոչ միայն յուրահատուկ հոգեբանական, այլեւ ֆիզիոլոգիական վիճակը եւ ամուսնական սեռական հարաբերությունների ժամանակավոր դադարը չդիտի որպես իր նկատմամբ կնոջ սառնության դրսեւորում։ Հասուն տարիքն ունի իր ճգնաժամային շրջանները, օրինակ՝ դժվարին պահեր կարող են առաջանալ 2-րդ երեխայի ծննդյան հետ։ Մասնավորապես, մեծերի ուշադրության կենտրոնում գտնված առաջնեկի մոտ, եղբոր կամ քրոջ ծնվելուց հետո, այլեւս չսիրված, ավելորդ լինելու մտքից կարող է առաջանալ նեւրոզ, որի հետեւանքով երեխան դառնում է խիստ կամակոր, քմահաճ։ Երեխայի այդպիսի վարքը կարող է կազմալուծել ընտանիքը։ Մեծերը հաճախ առաջնեկի վրա են սկսում «թափել» իրենց բարկությունը կամ, ընդհակառակը, նրա արտոնյալ վիճակի կորուստն աշխատում են փոխհատուցել ընդգծված ուշադրությամբ, որը երեխան սովորաբար, չի ընդունում՝ համարելով կեղծ։ Այս իրադրությունից միակ ելքը առաջնեկին ընտանիքի նոր անդամի հայտնվելուն նախապատրաստելն է։ Ամուսնության հասուն շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Յուրաքանչյուր ընտանիքի կյանքում բարդ ժամանակաշրջան է սկսվում երեխաների հասունանալուց հետո։ Տանից նրանց հեռանալը, սեփական ընտանիք կազմելը հաճախ ծնողները ցավագին են ընդունում, հատկապես, երբ ընտանիքը լրիվ չէ (հաճախ առանց հայր է), կամ երբ երեխան միակն է։ Նման դեպքերում հիմնականում երեխայի դաստիարակությամբ միավորված ամուսիններին տիրում է հիասթափություն, կամ ընդհանուր հետաքրքրությունների բացակայությունը հանգեցնում է օտարացման։ Շատ ծնողներ անհաջող փորձեր են ձեռնարկում իրենց հասուն զավակների կյանքին միջամտելու, կյանքի ուղեկցի ընտրության հարցում նրանց որոշումների վրա ազդելու համար։ Առանձնապես սխալ է հասուն զավակներին ապերախտության մեջ մեղադրելը, թե «նրանց են նվիրաբերել իրենց ողջ կյանքը»: Սովորաբար հասուն զավակներն ընդդիմանում են ծնողների այդպիսի վարքագծին եւ պաշտպանում ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու, անձնական կյանք ունենալու իրենց իրավունքը։ Բնականոն, բարյացակամ հարաբերություններով ընտանիքում, որտեղ դեռ փոքր տարիքից հաշվի են առնում երեխայի անհատականությունը, ամեն ինչ բարեհաջող ընթացք է ունենում։ Ամուսնության ճգնաժամային շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ընտանիքի առավել ծանր ճգնաժամային շրջանը կապված է ծերության, ամուսիններից մեկի կյանքից հեռանալու հետ։ Այդպիսի դեպքերում միայնակությունը հաղթահարվում է հին ընկերների, հասուն զավակների ընտանիքների հետ սերտ կապեր պահպանելով, սեփական ուժերի համեմատ մասնագիտական, հասարակական կամ այլ աշխատանք կատարելով։ Ընտանիքը սովորաբար դիմում է բժշկի օգնությանը դժվարին ճգնաժամային ժամանակաշրջաններում, երբ ընտանեկան վեճը, ընդհարումը բավականին խորանում եւ բացասաբար է ազդում ընտանիքի անդամների հոգեկան ու ֆիզիկական վիճակի վրա։ Ընտանեկան հոգեկան ցնցումները, որքան էլ աննշան թվան, մեծերի եւ երեխաների նեւրոզների գլխավոր պատճառներից են։ Ընդհանուր եւ հասարակության հոգեբանության ժամանակակից մակարդակը եւ շահագրգռված անձանց բարի կամքը հնարավորություն են տալիս կանխել նյարդային հիվանդությունները, ծանր ընդհարումները, ամուսնալուծությունը: Հոգեբույժները եւ նյարդահոգեբաններն օգնում են լուծելու ներընտանեկան ընդհարումները։ Առողջ ընտանիքի համար ճգնաժամային շրջանները վտանգավոր չեն. դրանց հաջող հաղթահարումը նպաստում է փոխադարձ վստահության, կյանքի ուսանելի փորձ ձեռք բերելուն։ Շրջապատի, սեփական ընտանիքի անդամների նկատմամբ բարյացակամ վերաբերմունքը առողջ ընտանիքի գոյության կարեւոր նախապայմաններից է։ Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Սերգեյ Գավրով «Ընտանիք եւ ամուսնություն հասկացության պատմական փոփոխությունը» - Յուրի Սեմյոնով «Ամուսնություն եւ ընտանիք. ստեղծում եւ զարգացում» - Քրիստոնեական ամուսնություն |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։| |Այս հոդվածն ընտրվել է Հայերեն Վիքիպեդիայի օրվա հոդված։|