source: wikipedia

text: Անկարա (), Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք ստեղծման օրից՝ 1923 թվական, պատմականորեն հայտնի է Անգորա, Անկիրա անուններով։ Անկարան, որը ունի 4,587,558 բնակչություն բուն քաղաքում (2014), իսկ 5,150,072 Անկարայի մարզում (2015), Թուրքիայի երկրորդ ամենամեծ քաղաքն է կայսերական մայրաքաղաք Ստամբուլից հետո։ 1920 թվականի ապրիլի 23-ին Անկարայում ստեղծվել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը, որը Քեմալական պատերազմների տարիներին դարձել է Աթաթուրքի եւ Թուրքիայի ազգայնամոլական շարժման կենտրոնը։ 1923 թվականի Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծման օրվանից Անկարան նրա մայրաքաղաքն է եղել՝ Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո փոխարինելով Ստամբուլին։ Անկարան ունի նաեւ առեւտրական եւ արդյունաբերական քաղաքի նշանակություն՝ լինելով Թուրքիայի կարեւոր ճանապարհների եւ երկաթուղային ցանցերի կենտրոնում։ Քաղաքի անվամբ են կոչում անգորական բուրդը, որը ստանում են անգորական նապաստակներից, անգորական երկարամազ այծը, անգորական կատուն։ Այս տարածքը հայտնի է նաեւ իր դեղձերով, մեղրով եւ մուսքաթ խաղողով։ Չնայած նրան, որ Անկարան գտնվում է Թուրքիայի ամենաչոր հատվածներից մեկում եւ հիմնականում շրջապատված է տափաստանի բուսականությամբ, այն կարող է համարվել կանաչ քաղաք յուրաքանչյուր քաղաքացուն հասնող կանաչի չափով՝ 72 մ2։ Անկարան հին քաղաք է, որտեղ կան խեթական, փռյուգիական, հելլենական, հռոմեական, բյուզանդական եւ ի վերջո օսմանյան հնագիտական հուշարձաններ։ Քաղաքի պատմական կենտրոնը 150 մետր բարձրություն ունեցող մի բլուր է, որը գտնվում է Անկարա գետի ձախ ափին, որը Սաքարյա գետի վտակն է։ Բլրի վրա շարունակում են մնալ հին միջնաբերդի ավերակները։ Քաղաքում կան բավականին լավ պահպանված օրինակներ հռոմեական եւ օսմանյան ճարտարապետությունից, օրինակ՝ մ.թ.ա. 20 թվականով թվագրվող Ավգուստոսի տաճարը։ Ծագումնաբանություն Անկարա անվան ուղղագրությունը տարիների ընաթցքում փոփոխությունների է ենթարկվել։ Այն հավանաբար եղել է խեթերի պաշտամունքային կենտրոնը՝ Ակուվաս անունով, սակայն սա դեռ հաստատապես պարզված չէ։ Հին եւ միջին շրջաններում այն հայտնի էր Անկիրա անունով հունական ձեւով (Ánkyra) եւ լիտինական ձեւով Ancyra, գալաթական լեզվում հավանաբար նույն կերպ է հնչել։ 1073 թվականի սելջուկ թյուրքերի՝ քաղաքը գրավելուց հետո այն եվրոպական շատ լեզուներում հայտնի է դարձել Անգորա ձեւով, տարածված էր նաեւ օսմաներեն Էնգյուրու անունը։ «Անգորա» անվանումը պահպանվել է մի շարք կենդանիների անուններում, ինչպես նաեւ մի շարք տեղանուններում։ Աշխարհագրություն Կլիմա Անկարան գտնվում է բարեխառն գոտում՝ ցամաքային կլիմային բնորոշ հատկանիշերով։ Դրա շնորհիվ այստեղ պարզ արտահայտվում են տարվա բոլոր չորս եղանակները։ Ձմեռները ցուրտ են ու ձյունառատ։ Ամռանը հիմնականում շոգ է, չորային։ Տեղումների հիմնական մասը գալիս է գարնանը, մասամբ՝ աշնանը։ Կլիման կիսաչոր է (Köppen կլիմայի դասակարգում։ BSk)։ ԱՄՆ գյուղդեպարտամենտի Սառնամանիքի դիմադրության գոտու 7բ հատվածում է գտնվում Անկարան։ Այստեղ տարեկան տեղումների միջին քանակը գրեթե 400 միլիմետր է՝ չնայած տեղումները կարող են շարունակվել ամբողջ տարվա ընթացքում։ Ամսական միջին ջերմաստիճանը հունվարին լինում է 0.3 °C, իսկ հուլիսին 23.5 °C, իսկ տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 12.02 °C: Ժողովրդագրություն 1927 թվականին Անկարան ուներ 75.000 բնակչությունը։ 2013 թվականին Անկարայի մարզն ունեցել է 5.045.083 բնակչություն։ Երբ 1923 թվականին Անկարան դարձավ Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք, այն նախատեսված էր 500.000 բնակչության համար։ 1920-ական, 1930-ական, 1940-ական թվականներին քաղաքը սկսեց արագորեն աճել։ Այնուամենայնիվ 1950-ական թվականներից սկսած քաղաքը ավելի արագ զարգացում ապրեց, քան նախատեսված էր, քանի որ աղքատությունն ու աշխատանքի բացակայությունը ստիպում էր բնակչությանը արվարձաններից եւ շրջակա գյուղերից գաղթել քաղաք՝ ապրելու միջոցներ գտնելու հույսով։ Արդյունքում՝ շատ անօրինական կառուցված տներ հայտնվեցին քաղաքում. դրանք կոչվում էին գեջեքոնդուներ։ Սա հանգեցրեց Անկարայում անվերահսկելի իրավիճակի ստեղծման. այդ տարածքներում չկար ջուր, էլեկտրականություն, նույնիսկ սանիտարական պայմաններ։ Ժամանակի ընթացքում պետությունը ստիպված եղավ օրինականացնել այս բնակիչներին՝ նրանց փայտաշեն տների փոխարեն կառուցելով հսկայական բնակելի շենքեր եւ թաղամասեր, ինչպես Էլվանքենթը, Էրյամանը եւ Գյուզելքենթը։ Չնայած մինչ օրս էլ շարունակում են բազմաթիվ գեջեքոնդուներ պահպանվել՝ ժամանակի ընթացքում դրանք աստիճանաբար փոխարինվում են նոր շենքերով։ Սակայն սա արդեն մեծ խնդիր է, քանի որ Անկարայում այլեւս հնարավոր չէ գտնել ազատ հողատարածք նոր շինարարություն կատարելու համար։ Պատմություն Տարածաշրջանի պատմությունը սկսվում է բրոնզե դարի նախախեթական քաղաքակրթություններից, որին մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում հաջորդեցին խեթերը, իսկ մ.թ.ա. 10-րդ դարում՝ փռյուգիացիները, ապա՝ լիդիացիները, պարսիկները, հույները, գալաթացիները, հռոմեացիները, բյուզանդացիները, թյուրքերը (Ռումի սելջուկյան սուլթանություն, Օսմանյան կայսրություն եւ ի վերջո Թուրքիայի Հանրապետություն)։ Վաղ շրջանի պատմություն Անկարայի կենտրոնում եւ շուրջբոլորը եղած հին բնակավայրերը պատկանում են նախախեթական քաղաքակրթությանը, որը գոյություն է ունեցել բրոնզե դարում եւ աստիճանաբար կլանվել է հնդկա-եվրոպական խեթերի կողմից մ.թ.ա. 2000-1700 թվականներին։ Մ.թ.ա. 1000 թվականին փռյուգիացիների իշխանության տակ քաղաքը մեծապես աճեց եւ՛ չափերով, եւ՛ նշանակությամբ։ Այն ընդլայնվել է այն բանից հետո, երբ Փռյուգիայի մայրաքաղաք Գորդիոնում տեղի է ունեցել երկրաշարժ, որի պատճառով բնակչությունը զանգվածաբար գաղթել է դեպի Անկարա։ Փռյուգիական սովորության համաձայն Միդաս արքան մեծարվում է որպես Անկիրայի հիմնադիր, սակայն Պավսանիասը նշում է, որ քաղաքը իրականում շատ ավելի հին է, քան ներկայացնում են ժամանակակից հնագիտական տվյալները։ Փռյուգիական իշխանությանը փոխարինելու եկավ նախ լիդիական, ապա պարսկական իշխանությունը։ Պարսկական իշխանությունը շարունակվեց այնքան ժամանակ մինչեւ պարսիկները պարտություն կրեցին Ալեքսանդր Մակեդոնացուց, ով գրավեց քաղաքը մ.թ.ա. 333 թվականին։ Ալեքսանդրն Անկարա էր եկել Գորդիոնից եւ այստեղ մնացել կարճ ժամանակով։ Մ.թ.ա. 323 թվականին Բաբելոնում նրա մահից եւ փաստորեն կայսրության մասնատումից հետո Անկարան եւ նրա շրջակայքը հայտնվեցին Անտիգոնոսի իշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 300 թվականին Պոնտոսի հույները եւս կարողացել են զարգացնել քաղաքը հատկապես առեւտրի ոլորտում, որը ձգվում էր հյուսիս՝ Սեւ ծովի նավահանգիստներ եւ Ղրիմ, հարավ՝ Ասորեստան, Կիպրոս եւ Լիբանան, արեւելք՝ Վրաստան, Հայաստան եւ Պարսկաստան։ Հենց այդ ժամանակ էլ քաղաքը ստացել է Անկիրա (հունարեն՝ խարիսխ), որը ժամանակակից Անկարա անվան մի քիչ ձեւափոխված տարբերակն է։ Կելտական պատմություն Մ.թ.ա. 278 թվականին կելտական մի խումբ զբաղեցնում է քաղաքը եւ Կենտրոնական Փոքր Ասիան։ Այս ցեղերը Անկարան դարձնում են իրենց կենտրոնը։ Այլ կենտրոններ էին համարվում Փեսինուսը, որը մերօրյա Բալըհիսարն է եւ Թավիումը, որը գտնվում էր Անկարայի արեւելյան հատվածում։ Հենց այն ժամանակ էլ քաղաքը կոչվում էր Անկիրա։ Կելտական տարրը հիմնականում այնքան էլ մեծ չի եղել՝ ընդամենը ռազմիկների արիստոկրատիա, որը իշխում էր փռյուգերեն խոսող գյուղացիների վրա։ Այնուամենայնիվ կելտական լեզուն շարունակել է օգտագործվել Գալաթայում երկար տարիներ։ 4-րդ դարի վերջին Դալմաթիայից Հիերոնիմոսը բացահայտեց, որ Անկարայի շրջակայքում օգտագործվող լեզուն շատ նման է Հռոմեական կայսրության հյուսիս-արեւմուտքում՝ Թրիերի մոտակայքում օգտագործվող լեզվին։ Հռոմեական պատմություն Քաղաքը կելտական իշխանությունից հետո անցել է Հռոմեական կայսրության իշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 25 թվականին Ավգուստոս կայսրը քաղաքի կարգավիճակը բարձրացնում է, այն դարձնում պոլիս՝ վերրածելով Հռոմեական կայսրության նահանգներից Գալաթայի մայրաքաղաք։ Անկիրայի ավերակները իրենց խորաքանդակներով, արձանագրություններով եւ ճարտարապետական տարրերով այսօր էլ գրավում է շատ մարդկանց։ Գալաթական երկու այլ կենտրոններ էլ՝ Յոզղաթի մոտակայքում Թավիումը եւ Սիվիրհիսարի մոտակայքում Փեսինուսը շարունակել են հռոմեական շրջանում կարեւոր բնակավայրեր համարվել, սակայն հենց Անկիրան դարձավ մեծ քաղաք։ Ինչպես հիշատակվում է Անկիրայում ապրում էր 200.000 մարդ Հռոմեական կայսրության տարիներին, որը բավականին մեծ թիվ էր կազմում, եթե համեմատենք կայսրության անկումից հետո մինչեւ 20-րդ դարը այստեղ ապրողների թվաքանակը։ Անկարա գետը հոսում էր քաղաքի կենտրոնով։ Այն այսօր փոխել է ուղղությունը, սակայն կազմում էր հին քաղաքի հյուսիսային սահմանը դեռեւս հռոմեական, բյուզանդական եւ օսմանյան շրջաններում։ Չանքայան, որը գտնվում էր ներկայիս քաղաքի կենտրոնից հարավ՝ մի բլրի վրա, շատ հնարավոր է, որ ամառանոց է եղել։ 19-րդ դարում առնվազն մեկ հռոմեական վիլլայի կամ առանձնատան ավերակները պահպանվում էին ոչ շատ հեռու այն վայրից, որտեղ այսօր գտնվում է Չանքայայի նախագահական նստավայրը։ Այս քաղաքը ձգվում էր դեպի արեւմուտք մինչեւ Երիտասարդության այգին եւ երկաթուղին, մինչդեռ բլրի հարավային հատվածը ձգվում էր մինչեւ այն հատվածը, որտեղ այսօր գտնվում է Հաջեթեփեի համալսարանը։ Իրականում այս քաղաքը շատ ավելի մեծ էր, քան հռոմեական Գալիա եւ Բրիտանիա քաղաքները։ Անկիրայի կարեւորությունը գլխավոր առեւտրական եւ ռազմավարական նշանակության ճանապարհների խաչմերուկում լինելն էր։ Դեպի արեւելք գնացող կայսերական ճանապարհը անցնում էր Անկարայով, ուստի կայսրերը եւ նրանց զորքերը հենց այս ուղղությունն էին ընտրում։ Սակայն նրանք միակը չէին, որ օգտագործում էին հռոմեական ճանապարհային ցանցը, որը հարմար էր նաեւ նվաճողների համար։ 3-րդ դարի երկրորդ կեսին Անկիրան գրավում են արեւմուտքից եկած գոթերը (նրանք բավակին առաջ էին գնացել՝ հասնելով Կապադովկիայի խորքերը), ավելի ուշ արաբները։ Շուրջ մեկ տասնամյակ քաղաքը եղել է Սիրիական անապատում պալմիրացի կայսրուհի Զենոբիայի առաջապահ ուղեկալներից մեկը. վերջինս, օգտվելով Հռոմեական կայսրության թուլությունից եւ երկրում տիրող անկարգությունից, կարողացել էր իր համար ստեղծել պետություն, որը շատ կարճ կյանք է ունեցել։ Քաղաքը վերամիավորվել է Հռոմեական կայսրությանը 272 թվականին կայսր Ավրելյանոսի իշխանության ժամանակ։ Եռապետությունը, որը մի քանի կայսրերի իշխանական համակարգ էր՝ ներկայացված Դիոկղետիանոսի կողմից (284–305), զբաղվում էր վերակառուցման, Անկարայից արեւմուտք ճանապարհների կառուցման գործերով։ 3-րդ դարի ընթացքում կյանքը Անկիրայում, ինչպես եւ շատ այլ փոքրասիական քաղաքներում, կարծես թե ռազմականացվեց՝ ի պատասխան քաղաքի նկատմամբ գրավման փորձերի եւ անկայունության։ Բյուզանդական պատմություն Քաղաքը 4-րդ դարում հայտնի էր որպես քրիստոնեական կյանքի կենտրոն այն պատճառով, որ այստեղ հաճախակի էին այցելում կայսրերը. սրա մասին իմանում ենք հեթանոս գիտնական Լիբանիոսի նամակներից։ Եպիսկոպոս Մարսելուս Անկիրացին եւ Բազիլ Անկիրացին այդ ժամանակներում աստավածաբանական հակասությունների ակտիվ մասնակից էին եւ քաղաքը ունեցել է 3 սինոդ՝ 314 թվականին, 358 թվականին եւ 375 թվականին, վերջին երկուսը ի պաշտպանություն արիոսականության։ Անկիրա քաղաք այցելել են Կոնստանտ I (337–350) կայսրը 347 եւ 350 թվականներին, Հուլիանոս կայսրը (361–363) 362 թվականի պարսկական արշավանքի ժամանակ, Հովիանոս կայսրը (363–364) 363-364 թվականի ձմռանը։ Հովիանոսի մահից հետո Վալենտինիան I (364–375) Անկիրայում դառնում է կայսր, հաջորդ տարի նրա եղբայր Վաղեսը (364–378) օգտագործել է Անկիրան զավթիչ Պրոկոպիուսի դեմ պայքարում։ Երբ 396-399 թվականների ընթացքում Գալաթիայի նահանգը բաժանվել է մասերի, Անկիրան շարունակել է մնալ մայրաքաղաք, ինչպես նաեւ հոգեւոր կենտրոն։ Արկադիոս կայսրը (395–408) հաճախակի էր քաղաքը օգտագործում որպես իր ամառանոց, եւ Պալլադիուս Գաաթիացու եւ Նիլուս Գալաթիացու գործերում հանդիպում ենք տվյալների 5-րդ դարի սկզբներին քաղաքի հոգեւոր գործերի մասին։ 479 թվականին զավթիչ Մարկիանը հարձակում է գործում քաղաքի վրա, սակայն չի կարողանում գրավել այն։ 610-611 թվականներին Փոկաս կայսեր (602–610) եղբայր Կոմենտիոլուսը անհաջող փորձ է կատարում ապստամբություն բարձացնելու ընդդեմ Հերակլիոսի (610–641): Տասը տարի անց՝ մոտավորապես 620 կամ 622 թվականին, քաղաքը գրավվում է Սասանյան Պարսկաստանի կողմից 602-628 թվականների բյուզանդա-սասանյան պատերազմի ժամանակ։ Չնայած պատերազմի ավարտին քաղաքը վերադարձվում է Բյուզանդիային՝ պարսկական ներկայության հետքերը դրոշմ են դնում քաղաքի հնագիտության վրա՝ ստիպելով ուշ անտիկ ժամանակաշրջանից անցում կատարելու միջնադարին։ 654 թվականին քաղաքը առաջին անգամ գրավում են Ռաշիդուն խալիֆայության արաբները՝ Մուավիայի կողմից, որը հետագայում դառնալու էր Օմայյան խալիֆայության հիմնադիրը։ Գրեթե նույն ժամանակաշրջանում Փոքր Ասիայում ստեղծվում են թեմեր, իսկ Անկիրան դառնում է Օփսիկիանի թեմի կենտրոնը։ Այն համարվում էր ամենամեծ եւ ամենակարեւոր թեմը այնքան ժամանակ, քանի դեռ Կոստանդին V (741–775) կայսեր օրոք մասերի չէր բաժանվել։ Անկիան ավելի ուշ դարձավ Բուկելարիայի թեմի կենտրոնը։ 776 թվականին եւ 798-799 թվականներին քաղաքը անհաջող հարձակման է ենթարկվել Աբբասյանների կողմից։ 805 թվականին Նիկոֆորոս I (802–811) ամրությունները ավելի է ամրացնում, որը հետագայում մեծ կարեւորություն էր ունենալու հաջորդ տարի Հարուն ալ-Ռաշիդ խալիֆի մեծածավալ արշավանքի ժամանակ՝ Փոքր Ասիան նվաճելիս։ Արաբական աղբյուրները նշում են, որ Հարունը եւ նրան հաջորդած ալ-Մամունը (813–833) նվաճել են քաղաքը, սակայն հետագայում այս տեղեկությունը հերքվում է։ 838 թվականին Ամորիումի պաշարման ժամանակ ալ-Մութասիմ խալիֆի (833–842) բանակները հավաքվում եւ հանդիպում են բնակիչների կողմից լքված քաղաքում. արաբական զորքերը պաշարում եւ ոչնչացնում են Ամորիումը։ 859 թվականին Միքայել III (842–867) քաղաք է եկել արաբների դեմ արշավանքների ժամանակ եւ հրամայել վերականգնել ամրությունները։ 872 թվականին քաղաքը սպառնալիքի տակ էր գտնվում, սակայն դեռեւս չէր նվաճվել Խրիսոխիր հրամանատարությամբ Պավլիկյանների կողմից։ Արաբական վերջին արշավանքը, որին ենթարկվեց քաղաքը տեղի է ունեցել 931 թվականին Տարսոնում Աբբասյանների կառավարչի՝ Թամալ ալ-Դուլաֆիի կողմից, սակայն քաղաքը գրավել հնարավոր չի եղել։ Թյուրքական իշխանություն 1071 թվականի Մանազկերտի ճակատամարտից հետո սելջուկ թյուրքերը սկսում են իշխել գրեթե ամբողջ Փոքր Ասիայում։ Մինչեւ 1073 թվականը թյուրք վերաբնակչները հասնում են Անկիրայի մոտակայք եւ կարճ ժամանակ անց գրավում այն։ 1101 թվականին, երբ Տուլուզի կոմս Ռայմոնդ IV-ի գլավորությամբ խաչակիրները հասնում են այս տարածքներ, քաղաքը գտնվում էր Դանիշմենդյանների իշխանության տակ։ Խաչակիրները գրավում են քաղաքը եւ այն հանձնում բյուզանդացի կայսր Ալեքսիոս I Կոմնենոսին (1081–1118): Բյուզանդական իշխանությունը, սակայն, երկար չտեւեց, եւ քաղաքը գրավվեց սելջուկյան Ռումի սուլթանության կողմից. 1127 թվականին այն վերադարձվեց Դանիշմենդյաններին մինչեւ 1173 թվականը, երբ Ռումի սելջուկյան սուլթանությունը վերագրավեց այն։ 1243 թվականի Քյոսե դաղի ճակատամարտից հետո, որի ժամանակ մոնղոլները պարտության մատնեցին սելջուկներին, Փոքր Ասիայի մեծ մասը հայտնվեց մոնղոլական իշխանության տակ։ Սելջուկների նահանջից օգտվելով՝ ահիները, որոնք արհեստավորների եւ առեւտրականների կիսակրոնական խավ էին ներկայացնում, 1290 թվականին Անկարան հռչակում են անկախ քաղաք-պետություն։ Օսմանյան կայսրության երկրորդ բեյ Օրհան I-ը 1356 թվականին գրավել է քաղաքը։ 1402 թվականին Անկարայի ճակատամարտի ժամանակ Լենկ Թեմուրը պարտության է մատնել Բայազեդ I-ին եւ գրավել քաղաքը, սակայն 1403 թվականին Անկարան կրկին հայտնվում է օսմանյան վերահսկողության տակ։ 1639-1768 թվականներին Լեւանտի ընկերությունը քաղաքում արտադրամաս է հիմնում։ 19-րդ դարում նրա բնակչությունը 20.000-60.000 է եղել։ 1832 թվականին քաղաքը ավերվել է եգիպտացի փաշա Իբրահիմի կողմից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ընդառաջ քաղաքում կար բրիտանացի հյուպատոս, իսկ բնակչությունը շուրջ 28.000 էր, որի 1⁄3 մասը քրիստոնյա էր1⁄3: Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո օսմանյան մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը եւ Փոքր Ասիայի շատ այլ հատվածներ հայտնվում են Անտանտի պետությունների վերահսկողության տակ, որոնք ծրագրում էին այդ տարածքները բաժանել Հայաստանի, Ֆրանսիայի, Հունաստանի, Իտալիայի եւ Մեծ Բրիտանիայի միջեւ՝ թուրքերին թողնելով միայն մի փոքրիկ տարածք Կենտրոնական Փոքր Ասիայում։ Դրան ի պատասխան՝ թուրք ազգայնամոլական շարժման ղեկավար Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը 1920 թվականին Անկարայում սկսում է քեմալական շարժումը։ Ազգայնամոլական պատերազմում հաղթանակ տանելուց հետո Սեւրի պայմանագիրը փոխարինվում է Լոզանի պայմանագրով, արդյունքում՝ թուրք ազգայնամոլները 1923 թվականի հոկտեմբերի 29-ին հիմնում են Թուրքիայի Հանրապետությունը։ Մի քանի օր առաջ՝ 1923 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Անկարան պաշտոնապես դառնում է մայրաքաղաք՝ փոխարինելով Կ.Պոլսին։ Այն բանից հետո, երբ Անկարան դարձավ Թուրքիայի նորահռչակ հանրապետության մայրաքաղաքը, քաղաքը բաժանվեց հին հատվածի, որը կոչվում է Ուլուս բառացի՝ ազգ), եւ նոր հատվածի, որը կոչվում է Յենիշեհիր (բառացի՝ նոր քաղաք)։ Անտիկ շրջանի բյուզանդական, հռոմեական եւ օսմանյան պատմությունն արտացոլող շինություններն ու նեղ փողոցները ներկայացնում են քաղաքի հին հատվածը։ Նոր հատվածը, որի կենտրոնն է Քըզըլայ հրապարակը, աչքի է ընկնում ժամանակակից շինություններով՝ լայն լուսավոր փողոցներ, հյուրանոցներ, թատրոններ, տոնավաճառներ եւ բարձրահարկ շենքեր։ Կառավարական շենքերն ու օտարերկրյա դեսպանատները եւս տեղակայված են նոր հատվածում։ 1923 թվականին Թուրքիայի մայրաքաղաքը դառնալուց հետո այն մեծապես աճել եւ զարգացել է։ Ժամանակին այն համարվում էր «աննշան փոքր քաղաք»։ 1924 թվականին Անկարայում բնակվում էր 35.000 հոգի։ 1927 թվականին արդեն բնակիչների թիվը հասնում էր 44.553, իսկ մինչեւ 1950 թվականը կտրուկ աճ է գրանցվում՝ հասնելով 286.781: 20-րդ դարի ընթացքում Անկարան շարունակում է արագորեն աճել եւ ի վերջո անցնում է նաեւ Թոււրքիայի երկրորդ խոշոր քաղաքին՝ Իզմիր, զիջելով միայն Ստամբուլին։ Կրոնական պատմություն Անկիրայի վաղ քրիստոնեական մարտիրոսները, որոնք մասին շատ քիչ է հայտնի, այդ թվում նաեւ Պրոկոլսն ու Հիլարիոսը, Տրայանոսի (98–117) կողմից անընդհատ հալածանքների էին ենթարկվում։ 280 թվականին հիշատակվում է Ֆիլումենոսը, ով եգիպտացորենի առեւտրով էր զբաղվում Փոքր Ասիայի հարավային շրջանում, սպանվում է Անկարայում։ Ինչպես այլ քաղաքներում, այնպես էլ Անկիրայում Դիոկղետիանոսի իշխանության ժամանակ քրիստոնյաների նկատմամբ հալածանքները հասան գագաթնակետին։ 303 թվականին Դիոկղետիանոս կայսրը եւ նրա տեղակալ Գալերիոսը Անկիրայում սկսում են հակաքրիստոնեական հալածանքներ։ Անկիրայում նրանց առաջին թիրախը դարձավ 38-ամյա եպիսկոպոս Կլեմենտը։ Կլեմենտին բռնել տարել են Հռոմ, ապա այնտեղից հետ ուղարկել, նա բազմաթիվ անգամ հարցաքննությունների եւ հալածանքների է ենթարկվել, որից հետո նա ու իր եղբայրը դատապարտվել են մահվան։ Սուրբ Կլեմենտ եկեղեցու ավերակները պահպանվում են Ուլուս շրջանի Ըշըքլար պողոտայի մոտակայքում։ Ենթադրվում է, որ Կլեմենտը հենց այստեղ է թաղվել։ 4 տարի անց քաղաքի բժիշկներից մեկը՝ Պլատոն, եւ նրա եղբայրը՝ Անտիոքոսը Գալերիոսի ձեռքի զոհը դարձան։ Թեոդոտուս Անկիրացին դասվել է սրբերի շարքին։ Այնուամենայնիվ հալածանքները իրենց արդյունքը չտվեցին եւ 314 թվականին Անկիրան դարձավ վաղ քրիստոնեական եկեղեցու կարեւոր կենտրոններից մեկը, նրա 25 կարգապահական կանոնները համարվում են ամենակարեւոր փաստաթղթերից մեկը։ Սինոդը քննարկում է կրոնական քաղաքականություն հալածանքներից հետո քրիստոնեական եկեղեցու վերականգնման համար։ Չնայած Կլեմենտի ժամանակներում արդեն հեթանոսության հիմքերը սկսել էին քիչ-քիչ խարխլվել Անկիրայում, այնուամենայնիվ այն շարունակում էր մնալ մեծամասնության կրոնը։ 20 տարի անց քրիստոնեությունը եւ միաստվածությունը արդեն խորը հիմքեր ունեին։ Անկիրան արագորեն վերածվեց քրիստոնեական քաղաքի, որտեղ վանականներն եւ քահանաներն գերիշխում։ Քաղաքի խորհուրդը կամ սենատը իր դիրքերը զիջեց եպիսկոպոսին՝ որպես տեղական ղեկավար։ 4-րդ դարի կեսերին Անկիրան մտել էր Քրիստոսի բնության հետ կապված խնդիրների մեջ, եւ արիոսականությունը կարծես թե հենց այստեղ է ծագել։ 362-363 թվականներին Հուլիանոս կայսրը անցել է Անկիրայով եւ իրաանացրել պարսիկների դեմ տխրահռչակ մի արշավանք, եւ քրիստոնեական աղբյուրների համաձայն հալածանքների է ենթարկել բազմաթիվ սուրբ մարդկանց։ Այսօր էլ Անկարայի ամրոց գնալիս կարելի է տեսնել քարե հուշարձանը, որի վրա Հուլիանոսի վերաբերյալ գրված է «Տիրակալ ամբողջ աշխարհի՝ սկսած Բրիտանական օվկիանոսից մինչեւ բարբարոս ազգեր տարածքներ»։ Ի պատիվ 362 թվականին Անկիրա Հուլիանոս կայսեր մուտքի կանգնեցված սյունը մինչ օրս էլ կարելի է տեսնել։ 4-րդ դարի վերջին Անկիրան դառնում է կայսերական ամառանոց։ Այն բանից հետո, երբ Կոստանդնուպոլիսը դառնում է Արեւելյան Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը, կայսրերը 5-6-րդ դարերում Բոսֆորի խոնավ ամառներից խուսափելու համար տեղափոխվում էին Անկիրայի չոր տարածքներ։ Թեոդոսիոս II-ը (408–450) ամռանը իր արքունիքը տանում էր Անկիրա։ Անկիրա մետրոպոլիսը մինչեւ 20-րդ դարը շարունակում էր մնալ Արեւելյան ուղղափառ եկեղեցու նստավայրը, որտեղ կային 40.000-ից ավելի հավատացյալներ, բայց հիմնականում թուրքախոս։ Այս իրավիճակը ավարտին հասավ 1923 թվականին Հունաստանի եւ Թուրքիայի բնակչության փոխանակման մասին կոնվենցիայով։ Ավելի վաղ տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանությունը վերջ դրեց դեռեւս 1850 թվականից ստեղծված Հայ կաթոլիկ եկեղեցու գործունեությանը Անկիրայում։ Հայ կաթոլիկ թեմ 1735 թվականին ստեղծվում է հայ կաթոլիկ թեմը։ Որոշ ժամանակ անգործության մատնվելուց հետո այն վերականգնվել է 1850 թվականի ապրիլի 30-ին։ Հայոց ցեղասպանությունը իր հետեւանքներն է ունեցել թեմի գործունեության վրա, որը դադարեցվել էր 1972 թվականին եւ անմիջապես փոխակերպվել՝ դառնալով հայ կաթոլիկ եպիսկոպոսություն։ Այս թեմը ունեցել է ընդամենը մեկ առաջնորդ՝ Միքայել Ներսես Սեթյան (1981 թվականի հուլիսի 3 – 2002 թվականի սեպտեմբերի 9)՝ ԱՄՆ-ի եւ Կանադայի հայության առաքելական եկեղեցու էկզարխ (1981 թվականի հուլիսի 3 – 1993 թվականի սեպտեմբերի 18-ին պաշտոնաթող է եղել) եւ էմերիտ։ Լատինական արքեպիսկոպոսություն Ոչ ուշ, քան 1696 թվականը կաթոլիկ եկեղեցին հիմնեց Անկիրայի՝ Լատինական պատարագ կոչվող անվանական արքեպիսկոպոսությունը։ Վերջին ղեկավարը մահացել է 1976 թվականին։ Տնտեսություն եւ ենթակառուցվածքներ Քաղաքը դարեր շարունակ զբաղվել է մոհայիրի (ստացվում է անգորական այծից) եւ անգորական բրդի արտահանմամբ։ 19-րդ դարում քաղաքը արտահանում էր մեծ քանակությամբ այծի եւ կատվի կաշի, արաբական խեժ, մեղրամոմ, մեղր, հատապտուղներ եւ տորոն։ Անկարան Ստամբուլի հետ կապված է եղել երկաթուղով նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմը եւ շարունակել է մոհայիրի, բրդի, հատապտուղների եւ հացահատիկի արտահանումը։ Կենտրոնական Փոքր Ասիան համարվում է Թուրքիայի գինեգործության գլխավոր կենտրոններից մեկը; Անկարան հատկապես հայտնի է Քալեջիք Քարասը եւ Մուսքաթ խաղողի տեսակներոբ, ինչպես նաեւ Քավաքլըդերեի գինիով։ Անկարան աչքի է ընկնում նաեւ դեղձի տեսակներով։ Քաղաքին մեծ հռչակ է բերել նաեւ մեղրը, որը ունի բաց գույն եւ հիմնականում արտադրվում է Աթաթուրքի անվան անտառային ֆերմայի կողմից Գազի շրջանում։ Անկարան հանդիսանում է թուրքական պետական եւ մասնավոր պաշտպանական ընկերությունները։ Պաշտպանության արդյունաբերության միջազգային ցուցահանդեսը Անկարայում համարվում է համաշխարհային սպառազինության ոլորտի ամենամեծ ցուցահանեսներից մեկը։ Համաշպարհային մի շարք ավտոմոբիլային ընկերություններ Անկարայում ունեն իրենց արտադրական օբյեկտները, ինչպես օրինակ գերմանական ավտոբուսներ եւ բեռնատար մեքենաներ արտադրող ՄԱՆ ՍԵ ընկերությունը։ Երթեւեկություն Էլեկտրականության, գազի, ավտոբուսի գլխավոր վարչությունը զբաղվում է Անկարայի մետրոյի եւ հասարակական տրանսպորտի այլ տեսակների գործերով։ Ակարայում այժմ գործում է քաղաքամերձ երկաթուղի, որը կոչվում է Անկարայ (A1), կան նաեւ երեք մետրոպոլիտենային գծեր (M1, M2, M3), որոնք օրական սպասարկում են 300.000 ուղեւորների, իսկ եւս մեկ հավելյալ գիծ (M4) ներկայումս կառուցվում է։ Շենթեփե շրջանը Յենիմահալլե մետրոյի կայարանին միանում է 3.2 կմ երկարություն ունեցող ճոպանուղով, որը ունի 4 կայարան։ Անկարայի կենտրոնական կայարանը Թուրքիայի երկաթուղու գլխավոր հանգույցն է։ Թուրքական պետական երկաթուղին գործի է դնում Անկարայից խոշոր քաղաքներ գնացող մարդատար գնացքները՝ Ստամբուլ, Էսքիշեհիր, Բալըքեսիր, Քյութահյա, Իզմիր, Կեսարիա, Ադանա, Կարս, Խարբերդ, Մալաթիա, Դիարբեքիր, Քարաբյուք, Զոնգուլդաք եւ Սվազ։ 2009 թվականի մարտի 13-ին Բարձր արագությամբ գնացքը սկսել է գործել Անկարա եւ Էսքիշեհիր քաղաքների միջեւ։ 2011 թվականի օգոստոսի 23-ին մեկ այլ նմանատիպ գնացք սկսել է գործել Անկարա եւ Քոնյա քաղաքների միջեւ։ 2014 թվականի հուլիսի 25-ին գործարկվել է Անկարա-Ստամբուլ արագընթաց գնացքը։ Էսենբողայի միջազգային օդանավակայանը, որը գտնվում է քաղաքի հյուսիսարեւելյան հատվածում, Անկարայի գլխավոր օդանավակայանն է։ Անկարայի հասարակական տրանսպորտի վիճակագրական տվյալներ Անկարայում մարդիկ աշխատանքային օրերին միջինում ծախսում են 71 րոպե հասարակական տրանսպորտով օրինակ աշխատանքի գնաու եւ վերադառնալու համար։ Հասարակական տրանսպորտից օգտվողների 17% ամեն օր տրանսպորտով երթեւեկում է երկու ժամ։ Կանգառներում սպասելու միջին ժամանակահատվածը կազմում է 16 րոպե, իսկ մարդկանց 28% ամեն օր միջինը 20 րոպե սպասում է տրանսպորտի։ Ըստ վիճակագրության մարդիկ սովորաբար հասարակական տրանսպորտով երթեւեկում են 9.9 կմ, իսկ մարդկանց 27% մեկ ուղղությամբ գնում է 12 կմ։ Քաղաքականություն Անկարայում բախվում են երեք տարբեր կուսակցությունների շահեր՝ իշխող պահպանողական Արդարություն եւ զարգացում կուսակցության (ԱԶԿ), ընդդիմություն հանդիսացող քեմալական գաղափարախոսությամբ կենտրոնից ձախ ուղղության Ժողովրդական հանրապետական կուսակցության (ՀԺԿ) եւ ազգայնական ծայրահեղ աջ հայացքներ ունեցող Ազգայնական շարժում կուսակցության (ԱՇԿ)։ Անկարայի մարզը բաժանվում է 25 շրջանների։ ՀԺԿ-ի քաղաքական հիմնական հենարանը Անկարայում գտնվում է Չանքայայի կենտրոնական շրջաններում, որը համարվում է քաղաքի ամենաբնակեցված շրջանը։ 2002 թվականից ի վեր ՀԺԿ-ն ընտրությունների ժամանակ Չանքայայում ստանում էր ձայների 60-70%, մինչդեռ քաղաքի մյուս շրջաններում նվազագույն ձայներ էր հավաքում։ Չանքայայի, ինչպես նաեւ Յենիմահալլեի բնակչությունը ապահոցում է ՀԺԿ-ի երկրորդ տեղը՝ զիջելով միայն ԱԶԿ-ին ինչպես տեղական, այնպես էլ ընդհանուր ընտրություններում։ ԱՇԿ հիմնականում այս շրջաններում զբաղեցնում է երրորդ տեղը, մինչդեռ մյուս շրջաններում գրեթե միշտ ՀԺԿ-ից առաջ է անցնում։ Ընդհանուր առմամբ հենց ԱԶԿ է քաղաքում մեծ հեղինակություն վայելում եւ աջակցություն ստանում։ Ընդհանուր առմամբ Անկարայի ընտրազանգվածը նախընտրում է քվեարկել քաղաքական աջ կուսակցությունների օգտին։ Մելիհ Գյոքչեքը 1994 թվականից ի վեր եղել է Անկարա մետրոպոլիտենային քաղաքի քաղաքապետ՝ Բարօրություն կուսակցությունից։ Հետագայում նա միացել է Առաքինություն կուսակցությանը, ապա՝ ԱԶԿ-ին։ Սկզբնապես 1994 թվականի տեղական ընտրությունների ժամանակ ընտրվելով՝ նա վերընտրվել է 1999, 2004 եւ 2009 թվականներին։ 2014 թվականի տեղական ընտրություններում Գյոքչեքը 5-րդ անգամ ընտրվեց քաղաքապետ։ Այս ընտրություններում նրա դեմ հանդես էր գալիս Հանրապետական ժողովրդական կուսակցությունից Մանսուր Յավաշը։ Խիստ հակասական ընտրություններում Գյոքչեքը 1%-ով հաղթանակ տարավ։ Սակայն Յավաշը մի քանի անգամ դիմեց Գերագույն ընտրական խորհուրդ, սակայն հաջողության չհասավ, նույնիսկ հայտարարեց, որ դիմելու է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։ Չնայած Գյոքչեքը 5-րդ անգամ ընտրվեց քաղաքապետ՝ ընտրողների մեծամասնությունը կարծում է, որ ընտրություններում իրական հաղթողը եղել էր հենց Մանսուր Յավաշը։ 2017 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Գյոքչեքը հեռացել է այս պաշտոնից, իսկ նրա փոխարեն քաղաքապետ է դարձել Սինջանի նախկին քաղաքապետ Մուսթաֆա Թունան։ 2015 եւ 2016 թվականներին քաղաքը մի շարք ահաբեկչական հարձակումների է ենթարկվել, ավելի հայտնի են 2015 թվականի հոկտեմբերի 10-ի, 2016 թվականի փետրվարի 17-ի, 2016 թվականի մարտի 13-ի եւ 2016 թվականի հուլիսի 15-ի հարձակումները։ Տեսարժան վայրեր Հնագույն, հնագիտական վայրեր Անկարայի միջնաբերդ Անկարայի ամրոցի եւ միջնաբերդի () հիմքերը դրվել են գալաթացիների կողմից, հետագայում նրա կառուցման աշխատանքները շարունակել են հռոմեացիները։ Ավելի ուշ շրջանում բյուզանդացիները եւ սելջուկները վերականգնման աշխատանքներ են կատարել, ինչպես նաեւ նոր հատվածներ են կառուցել։ Միջնաբերդի ներքին եւ արտաքին հատվածը, լինելով Անկարայի ամենահին հատվածներից մեկը, ունի ավանդական ճարտարապետության ուրույն նմուշներ։ Կան նաեւ հանգստի վայրեր։ Միջնաբերդի ներսում վերականգնված թուրքական ավանդական տները վերածվել են ժամանակակից ռեստորանների, որոնք ներկայացնում են տեղական խոհանոցը։ Միջնաբերդը պատկերված է 1927-1952 թվականների եւ 1983-1989 թվականների թուրքական թղթադրամների վրա։ Հռոմեական թատրոն Ամրոցից դուրս կարելի է տեսնել Հռոմեական թատրոնի ավերակները, բեմը, հետնաբեմը։ Այստեղ հայտնաբերված հռոմեական հուշարձանները այժմ գտնվում են Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարանում։ Պեղումները դեռեւս շարունակվում են։ Ավգուստոսի եւ Հռոմի տաճար Ավգուստյումը, որը այժմ հայտնի է Ավգուստոսի եւ Հռոմի տաճար անունով, կառուցվել է մ.թ.ա. 25-20 թվականներին՝ Հռոմեական կայսրության կողմից Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջանները գրավելուց հետո։ Անկիրան հետագայում դարձել է Գալաթայի նահանգի կենտրոնը։ Մ.թ.ա 14 թվականին Ավգուստոսի մահից հետո Աստվածային Ավգուստոսի արարքները մակարգվել է տաճարի գավիթում լատիներենով, իսկ հունարեն թարգմանությամբ խորանում։ 2-րդ դարում Անկիրայի հնագույն միջնաբերդում գտնվող տաճարը ընդլայնվել է, իսկ 5-րդ դարում վերածվել եկեղեցու։ Այն գտնվում է քաղաքի Ուլուս թաղամասում։ 16-րդ դարում այն հանրայնացվել է ավստրիացի դեսպան Օժյե Գիսլեն դե Բուսբեկի կողմից։ Հռոմեական բաղնիքներ Անկարայի հռոմեական բաղնիքները ունեն հռոմեական դասական բաղնիքների տեսքը՝ սառը սենյակ (frigidarium), գոլ սենյակ (tepidarium) եւ տաք սենյակ (caldarium): Բաղնիքները կառուցվել են 3-րդ դարի սկզբներին հռոմեացի կայսր Կարակալլայի կողմից ի պատիվ Ասկլեպիոսի՝ բժշկության աստծո։ Այսօր պահպանվել են միայն բաղնիքի հիմքերն ու առաջին հարկերը։ Այն եւս տեղակայված է Ուլուս թաղամասում։ Հռոմեական ճանապարհ Անկարայի հռոմեական ճանապարհը կամ Cardo Maximus-ը հայտնաբերվել է 1995 թվականին թուրք հնագետ Ջեւդեթ Բայբուրթլուօղլուի կողմից։ Այն ունի 216 մետր երկարություն եւ 6.7 մետր լայնություն։ Ճանապարհի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են բազմաթիվ հին գտածոներ, որոնք այժմ գտնվում են Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարանում։ Հուլիանոսի սյուն Հուլիանոսի սյունը, որը այժմ գտնվում է Ուլուս թաղամասում, կանգնեցվել է 362 թվականին ի պատիվ հռոմեական կայսր Հուլիանոս Ուրացողի՝ Անկիրա այցի։ Մզկիթներ Քոջաթեփե մզկիթ Քոջաթեփե մզկիթը քաղաքի ամենամեծ մզկիթն է։ Այն տեղակայված է Քոջաթեփե թաղամասում եւ կառուցվել է 1967-1987 թվականներին օսմանյան ոճով՝ 4 մինարեթներով։ Ահմեդ Համդի Աքսեքի մզկիթ Ահմեդ Համդի Աքսեքի մզկիթը գտնվում է Էսքիշեհիր ճանապարհի վրա՝ Կրոնական գործերի նախագահության մոտակայքում։ Թուրքական նեոկլասիկ ոճով այս մզկիթը քաղաքի աենամեծ մզկիթներից մեկն է, որի կառուցման աշխատանքներն ավարտվել են 2013 թվականին։ Ընդհանուր աղոթքների ժամանակ այս մզկիթը կարող է տեղավորել 6 հազար մարդ, իսկ թաղման աղոթքների ժամանակ ընդհուպ մինչեւ 30 հազար։ Մզկիթի ճարտարապետության մեջ կան փոքրասիական սելջուկյան ոճի տարրեր։ Նոր (Ջենաբ Ահմեդ) մզկիթ Ջենաբ Ահմեդ մզկիթը օսմանյան ամենամեծ մզկիթն է Անկարայում եւ կառուցվել է 16-րդ դարում հայտնի ճարտարապետ Սինանի կողմից։ Մզկիթի ամբիոնն ու աղոթատեղին ամբողջությամբ սպիտակ մարմարից են։ Հաջը Բայրամ մզկիթ 15-րդ դարում սելջուկյան ոճով կառուցված այս մզկիթը գտնվում է Ավգուստոսի տաճարի կողքին՝ Ուլուս թաղամասում, ճարտարապետը հայտնի չէ։ 16-րդ դարում այն վերականգնվել է ճարտարապետ Միմար Սինանի կողմից, իսկ 18-րդ դարում ավելացվել են Քյութահիայի հախճասալիկները։ Մզկիթը կառուցվել է ի պատիվ բանաստեղծ Հաջը Բայրամ Վելիի, ում գերեզմանը գտնվում է մզկիթի կողքին։ Մզկիթի ներսում ընդհանուր տարածքը կազմում է 437 մ2 առաջին հարկում, իսկ երկրորդ հարկում՝ 263 մ2։ Ահի Էլվան մզկիթ Այս մզկիթը կառուցվել է 14-15-րդ դարում Ահիների եղբայրության կողմից Ուլուս թաղամասում՝ Անկարայի միջնաբերդի մոտակայքում։ Ընկուզենուց պատրաստված ամբիոնը առանձին ուշադրության է արժանի։ Ալա ադ-Դին մզկիթ Ալա ադ-Դին մզկիթը Անկարայի ամենահին մզկիթն է։ Այն ունի ընկուզենուց պատրաստված ամբիոն, որի վրա եղած մակագրության համաձայն մզկիթի կառուցման աշխատանքն ավարտին է հասցվել հիջրայի տարով 574 թվականին (համապատասխանում է 1178 թվականին)։ Մզկիթը կառուցվել է սելջուկյան իշխան Մուհիդդին Մեսուդ շահի՝ Անկարայի բեյի կողմից, ով Փոքրասիական սելջուկյան սուլթան Քըլըչ Արսլան II-ի որդին էր (իշխել է 1156–1192 թվականներին)։ Ժամանակակից հուշարձաններ Հաղթանակի հուշարձան Հաղթանակի հուշարձանը կերտել է ավստրիացի քանդակագործ Հենրիխ Կրիպպելը 1925 թվականին, իսկ Ուլուս հրապարակում տեղադրվել է 1927 թվականին։ Հուշարձանը ամբողջությամբ պատրաստված է մարմարից եւ բրոնզից եւ ներկայացնում է Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքին՝ ձի հեծած, հանրապետական շրջանի ժամանակակից ռազմական համազգեստով եւ ֆելդ-մարշալի կոչումով։ Աթաթուրքի արձան Արձանը տեղակայված է Հաղթանակի հրապարակում, պատրաստված է մարմարից եւ բրոնզից։ Արձանի հեղինակն է իտալացի հայտնի քանդակագործ Պիետրո Կանոնիկան։ Ապահով, վստահ ապագայի հուշարձան Այս հուշարձանը, որը գտնվում է Քըզըլայ հրապարակի մոտակայքում՝ Վստահության այգում, ստեղծվել է 1935 թվականին եւ կրում է Աթաթուրքի խորհուրդը իր ժողովրդին՝ «Թու՛րք, եղիր հպարտ, շատ աշխատիր եւ հավատա ինքդ քեզ»։ Հուշարձանը դրոշմված է 1937–1952 թվականների թուրքական 5 լիրա թղթադրամի վրա եւ 1939-1946 թվականների 1000 լիրա թղթադրամի վրա։ Նախախեթական հուշարձան Հուշարձանը կառուցվել է 1978 թվականին, գտնվում է Սըհհիյե հրապարակում։ Այս հուշարձանը խորհրդանշում է նախախեթական արեւի սկավառակ (այն հետագայում օգտագործվել է նաեւ խեթերի կողմից) եւ նվիրված է Փոքր Ասիայի հնագույն քաղաքակրթությանը։ Նախախեթական արեւի սկավառակը նախկինում օգտագործվել է որպես Անկարայի քաղաքապետարանի տարբերանշան, այնուհետեւ որպես Մշակույթի եւ զբոսաշրջության նախարարության տարբերանշան։ Իջեւանատներ Սուլուհան Սուլուհանը Անկարայում գտնվող պատմական իջեւանատուն է։ Այն նաեւ կոչվում է Հասանփաշա իջեւանատուն (հան)։ Իջեւանատունը գտնվում է Ուլուս հրապարակից 400 մետր հարավ-արեւելք՝ Հաջըդողան թաղում։ Ըստ շինության վկայագրի (vakfiye) օսմանյան շրջանի այս իջեւանատունը կառուցվել է Հասան փաշայի հրամանով 1508-1511 թվականներին, իսկ ավարտին է հասցվել սուլթան Բայազեդ II-ի կառավարման վերջին տարիներին։ Իջեւանատունը ունի 102 սենյակներ (այժմ խանութներ), որոնք նայում են երկու այգիներին։ Յուրաքանչյուր սենյակ ունի պատուհան, որմնախորշ եւ բուխարի։ Չենգելհան Ռահմի Քոչ թանգարան Չենգելհան Ռահմի Քոչ թանգարանը արդյունաբերական տեխնոլոգիաների թանգարան է, որը գտնվում է Չենգել իջեւանատանը (հան), վերջինս կառուցվել է 1523 թվականին սուլթան Սուլեյման Փառահեղի կառավարման վաղ շրջանում։ Այստեղ ներկայացված են 1850-ական թվականներից ի վեր պահպանված արդյունաբերական, տեխնոլոգիական արտեֆակտներ։ Այստեղ կան նաեւ հատվածներ, որոնք պատմում են Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրի, Վեհբի Քոչի՝ Ռահմի Քոչի հոր եւ Թուրքիայի առաջին արդյունաբերողներից մեկի, ինչպես նաեւ քաղաք Անկարայի մասին։ Առեւտուր Անկարա այցելող զբոսաշրջիկները սիրում են այցելել Չըքրըքչըլար բլուրը Ուլուսի մոտակայքում, որտեղ կարելի է գտնել ավանդական գործվածքներ, ձեռագործ գորգեր, կաշվից ապրանքներ բավականին էժան գներով։ Բաքըրջըլար շուկան (պղնձագործների) հայտնի է ոչ միայն պղինձով, այստեղ կարելի է գտնել նաեւ զարդեղեն, գորգեր, հնություններ, ասեղնագործված իրեր։ Բլրի ստորին հատվածից մինչեւ միջնաբերդի մուտքը կան բազմաթիվ խանութներ, որտեղ վաճառվում են համեմունքներ, չորացված մրգեր, ընդեղեն եւ այլ ապրանքներ։ Ժամանակակից առեւտրի կենտրոնները գտնվում են Քըզըլայում կամ Թունալը Հիլմի պողոտայում, ինչպես նաեւ Քարում մոլում (անվանվել է ի պատիվ հնագույն ասորական առեւտրական գաղութ Քարումի, որը ստեղծվել է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջաններում), որը գտնվում է պողոտայի վերջում, նաեւ Չանքայայում՝ քաղաքի ամենաբնակեցված թաղամասում։ Չանքայայի Աթրիում մոլի կողքին գտնվող Աթաքուլե աշտարակից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի քաղաքը, աշտարակի վերեւում կա պտտվող ռեստորան։ Արմադա առեւտրի կենտրոնի խորհրդանշանը խարիսխ է, եւ մուտքի մոտ կանգնեցված է խարսխի մեխ արձան՝ ի պատիվ քաղաքի հունական անվանման՝ Անկիրա, որը նշանակում է խարիսխ։ Նմանապես արձանը կապված է առեւտրի կենտրոնի իսպանական անվան հետ՝ Արմադա, որը նշանակում է նավատորմ։ 1970-ական թվականներին Անկարան սկսում է ընդարձակվել դեպի արեւմուտք, այդ ընթացքում մի շարք ժամանակակից, արվարձանային ոճով կառուցված մինի քաղաքներ են ձեւավորվում արեւմտյան մայրուղու երկայնքով, որը հայտնի էր Էսքիշեհիրի ճանապարհ անունով։ Մայրուղու վրա գտնվող Արմադա, CEPA եւ Քնեթփարք, Ումիթքյոյում Արկադիում, Գալերիա եւ Գորդիոն, Բիլքենթ կենտրոնում Ռեալ առեւտրի մեծ կենտրոնները առաջարկում են հյուսիսամերիկյան եւ եվրոպական ոճի գնումների հնարավորություններ։ Ստամբուլի մայրուղու վրա է գտնվում նորաբաց ԱՆԿԱ մոլը, որտեղ կարելի է գտնել միջազգային հայտնի ապրանքանիշներ։ Անկարայի շրջանում սա ամենամեծ առեւտրի կենտրոնն է։ 2014 թվականին Անկարայում բացվել են մի շարք նոր առեւտրի կենտրոններ՝ Մեւլյանայի զբոսայգում գտնվող Taurus եւ New Level: Մշակույթ Արվեստ Թուրքիայի օպերայի եւ բալետի պետական թատրոնի գլխամասը գտնվում է Անկարայում եւ քաղաքում առկա է երեք վայրերում՝ Անկարայի օպերայի թատրոնը (հայտնի է նաեւ Մեծ թատրոն անունով) օպերայի եւ բալետի ամենամեծ թատրոնն է քաղաքում։ Երաժշտություն Անկարայում կան դասական երաժշտության 5 նվագախմբեր՝ Նախագահական սիմֆոնիկ նվագախումբ, Բիլքենթի սիմֆոնիկ նվագախումբւ Թուրքիայի ամենամեծ սիմֆոնիկ նվագախումբն է, Հաջեթեփեի սիմֆոնիկ նվագախումբը հիմնադրվել է 2003 թվականին, Բաշքենթի օդա նվագախումբ։ Քաղաքում կա 4 համերգասրահ՝ Նախագահական սիմֆոնիկ նվագախմբի համերգասրահ, Բիլքենթի համերգասրահը կատարողական արվեստի կենտրոն է Անկարայում։ Այն գտնվում է Բիլքենթի համալսարանական տարածքում, Հանդիսությունների համերգասրահ, որը հայտնի է տանգոյի բեմադրություններով, Չանքայայի ժամանակակից արվեստների կենտրոնի համերգասրահ, որը հիմնադրվել է 1994 թվականին։ Քաղաքում անցկացվել են բազմաթիվ երաժշտական, թատերական եւ կինոփառատոններ՝ Անկարայի միջազգային երաժշտական փառատոն, որը Թուրքիայի մայրաքաղաքում կազմակերպվող դասական երաժշտության եւ բալետի փառատոն է։ Անկարայում կան նաեւ այլ համերգասրահներ՝ Էսքիյենի, Ջոլի Ջոկեր, Քայթ, Նեֆես բար, Փեսիջ փաբ եւ այլն։ Թատրոն Թուրքական պետական թատրոնները եւս իրենց գլխամասն ունեն Անկարայում եւ ներկայացնում են հետեւյալ թատրոնները՝ 125-ամյակի Չայյոլի բեմ Անկարայի պետական թատրոն Փոքր թատրոն Շինասի բեմ Աքյուն բեմ Ալթընդաղ թատրոն Իրֆան Շահինբաշ ստուդիա-բեմ Օդա թատրոն Մահիր Ջանովա բեմ Մուհսին Էրթուղրուլ բեմ Թանգարաններ Անկարայում կան 50 թանգարաններ Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարան Փոքրասիական քաղաքակրթությունների թանգարանը գտնվում է Անկարայի միջնաբերդի մուտքի մոտ։ Այն 15-րդ դարի բեդեսթեն է (փակ շուկա), որը վերականգնվել է եւ այժմ այստեղ են գտնվում պալեոլիթի, նեոլիթի, նախախեթական, խեթական, փռյուգիական, ուրարտական եւ հռոմեական գտածոներ եւ մշակութային արժեքներ, իսկ թանգարանի մի ամբողջ հատված նվիրված է լիդիական գանձերին։ Անըթքաբիր Անըթքաբիրը գտնվում է մի բարձրադիր բլրի վրա, որը ձեւավորում է քաղաքի Անըթթեփե թաղամասը, այստեղ է գտնվում Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի դամբարանը։ Այն կառուցվել է 1953 թվականին եւ իրենից ներկայացնում է հին ու նոր ճարտարապետական ոճերի խառնուրդ։ Հարակից թանգարանում է գտնվում Աթաթուրքի մոմե արձանը, նրա նամակները, անձնական իրերը, ինչպես նաեւ ցուցադրված են Քեմալի կյանքի կարեւոր պահերի լուսանկարները։ Անըթքաբիրը բաց է ամեն օր մինչդեռ հարակից թանգարանը բաց է ամեն օր բացի երկուշաբթի օրերից։ Անկարայի ազգագրության թանգարան Անկարայի ազգագրության թանգարանը գտնվում է Ուլուս թաղամասում գտնվող Թալեաթ փաշա զբոսայգում՝ Անկարայի օպերայի թատրոնի դիմաց։ Այստեղ կան ֆոլկլորի տարրեր, սելջուկյան եւ օսմանյան շրջանի նմուշներ։ Թանգարանի շենքի առջեւ կանգնեցված է ձիավոր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մարմարե եւ բրոնզե արձանը, որը կերտվել է 1927 թվականին իտալացի հայտնի քանդակագործ Պիետրո Կանոնիկայի կողմից Արվեստի եւ ճարտարապետության պետական թանգարան Արվեստի եւ ճարտարապետության պետական թանգարանը, որը բացվել է 1980 թվականին, գտնվում է Ազգագրության թանգարանի մոտակայքում։ Թանգարանում են գտնվում 19-րդ դարից վերջից միչ օրս թուրքական արվեստի հարուստ հավաքածուներ։ Ջեր Մոդեռն Ջեր Մոդեռնը Անկարայի ժամանակակից արվետների թանգարան է, որը բացվել է 2010 թվականի ապրիլի 1-ին։ Այն գտնվում է TCDD Ջեր պատմական արհեստանոցների վերանորոգված շենքում։ Թանագարանում է գտնվում Թուրքիայի ամենամեծ ցուցասրահը։ Թանգարանում ներկայացվում են ժամանակակից արվեստի նմուշներ, տեղի են ունենում ժամանակակից արվեստի հետ կապված միջոցառումներ։ Ազգայնական պատերազմի թանգարան Ազգայնական պատերազմի թանգարանը գտնվում է Ուլուս հրապարակում։ Այն Թուրքիայի Հանրապետության առաջին կառավարության շենքն է։ Ինչպես երեւում է ներկայացված լուսանկերներից ազգայնամոլական պատերազմը ծրագրվել եւ իրականացվել է հենց այստեղից։ Թանգարանի մի հատվածում ներկայացված են Թուրքիայի Հանրապետության նախկին նախագահների մոմե արձանիկները։ Մեհմեթ Աքիֆի գրականության թանգարան-գրադարան Մեհմեթ Աքիֆի գրականության թանգարան-գրադարանը կարեւոր գրադարան-թանգարան է, ինչպես նաեւ արխիվ, որը հիմնադրվել է 2011 թվականին եւ նվիրված Մեհմեթ Աքիֆ Էրսոյին (1873–1936)՝ Թուրքիայի ազգային օրհներգի՝ Անկախության երթի հեղինակին։ TCDD բացօթյա շոգեքարշի թանգարան TCDD բացօթյա շոգեքարշի թանգարանը բացօթյա թանգարան է, որը ներկայացնում է շոգեքարշի պատմությունը։ Անկարայի ավիացիայի թանգարան Անկարայի ավիացիայի թանգարանը գտնվում է Էթիմեսգութում՝ Ստամբուլ փողոցի մոտակայքում։ Թանագարանը բացվել է 1998 թվականի սեպտեմբերին։ Այստեղ են գտնվում բազմաթիվ հրթիռներ, ավիացիոն սարքավորումներ եւ ինքնաթիռներ, որոնք օգտագործվել են Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից (այնպիսի մարտական ինքնաթիռներ, ինչպիսիք են՝ F-86 Սեյբր, F-100 Սուպեր Սեյբր, F-102 Դելտա Դեգգըր, F-104 Սթարֆայթեր, F-5 Ֆրիդոմ Ֆայթեր, F-4 Ֆենթըմ, ինչպես նաեւ բեռնատար ինքնաթիռներից C-160 Թրենսոլը)։ Թանգարանում ներկայացված են նաեւ հունգարական MiG-21, պակիստանական MiG-19 եւ բուլղարական MiG-17 ինքնաթիռները։ Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարանի գիտության եւ տեխնոլոգիաների թանգարան Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարանի գիտության եւ տեխնոլոգիաների թանգարանը գտնվում է Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարանի տարածքում։ Սպորտ Ինչպես Թուրքիայի մնացած քաղաքներում, այնպես էլ Անկարայում ամենահայտնի սպորտաձեւը ֆուտբոլն է։ Քաղաքը այժմ ունի ֆուտբոլային մեկ ակումբ, որը մրցում է Թուրքիայի ֆուտբոլի առաջնությունում։ Գենչլերբիրլիղին ստեղծվել է 1923 թվականին եւ հայտնի է Անկարայի փոթորիկ անունով, գույների պատաճառով՝ կարմիր եւ սեւ, նրանց հաճախ կոչում են Կակաչներ։ 1987 եւ 2001 թվականներին նրանց եղել են Թուրքիայի գավաթակիրները։ Անկարագյուջուն ստեղծվել է 1910 թվականին, այն Անկարայի ամենահին ակումբն է եւ համագործակցել է Անկարայի ռազմատեխնիկա արտադրող ընկերության հետ։ Կան նաեւ այլ փոքր թիմեր, որոնք բարձր լիգաներում չեն խաղում։ Թուրքիայի բասկետբոլի առաջնությունում Անկարան ներկայացնում է Թուրք Թելեքոմը, որը մարզվում է Անկարա արենայում, եւ CASA TED համալսարանականները, որոնք մարզվում են TOBB-ի սպորտային սրահում։ Հալքբանք Անկարան այժմ տղամարդկանց վոլեյբոլում ուժեղագույնն է, որը երկար տարիներ անընդհատ հաղթում է Թուրքիայի տղամարդկանց վոլեյբոլի առաջնությունում, նույնիսկ 2013 թվականին հաղթել է Եվրոպայի վոլեյբոլի կոնֆեդերացիայի գավաթում։ Անկարայի չմշկասահքի պալատում տեղի են ունենում քաղաքի չմշկասահքի եւ հոկեյի առաջնությունները։ 1980-ական թվականներից սկսած Թուրքիայում շատ հայտնի է սքեյթբորդինգը, որի համար բավականին հարմար վայրեր կան։ Սքեյթբորդինգով զբաղվողները սովորաբար հավաքվում են Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի մոտ գտնվող զբոսայգում։ 2012 թվականին կառուցվել է THF մարզադահլիճը, որտեղ տեղի են ունենում հանդբոլի առաջնությունները։ Զբոսայգիներ Անկարայում կան բազմաթիվ զբոսայգիներ եւ բացօթյա տարածքներ, որոնք հիմնականում ստեղծվել են հանրապետության ձեւավորման առաջին տարիներին եւ հետագայում պահպանվել եւ ընդարձակվել են։ Այս զբոսայգիներից ամենանշանակալի են՝ Երիտասարդության զբոսայգին, Բուսաբանական այգին, Սեղմենլեր զբոսայգին, Անայասա (սահմանադրության) զբոսայգին, Քուղուլու զբոսայգին (որը հայտնի է չինական կառավարության կողմից նվեր ստացված կարապներով), Աբդի Իփեքչի զբոսայգին, Էսերթեփե զբոսայգին, Գյուվեն զբոսայգին, Անկախության զբոսայգին, Ալթընփարքը, Հրաշքների երկիր եւ Գյոքսու զբոսայգիները։ Գենչլիք զբոսայգին պատկերված է եղել 1952-1976 թվականների թուրքական 100 լիրա թղթադրամի վրա։ Աթաթուրքի անվան անտառային ֆերմայում կա կենդանաբանական այգի, գյուղատնտեսական ֆերմաներ, ջերմոցներ, ռեստորաններ, կաթնատնտեսական ֆերմա եւ գարեջրատուն։ Սա հրաշալի վայր է ընտանիքի հետ ժամանակ անցկացնելու համար՝ վայելելով մաքուր օդն ու բնությունը։ Այստեղ է գտնվում նաեւ Սալոնիկի տան ճիշտ կրկնօրինակը, որտեղ 1881 թվականին ծնվել է Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը։ Կրթություն Համալսարաններ Առհասարակ ողջ Թուրքիայում Անկարան աչքի է ընկնում բազմաթիվ համալսարաններով։ Դրանց մեջ են մտնում ներքոնշյալ համալսարանները, որոնց մի մասը բավականին ճանաչված են՝ Անկարայի համալսարան Բաշքենթի համալսարան Թուրքական կրթական ասոցիացիայի համալսարան Ոսկե կոկոնի համալսարան Աթըլըմ համալսարան Թուրքական ավիացիոն ասոցիացիայի համալսարան Բիլքենթի համալսարան Չանքայա համալսարան Գազի համալսարան Հաջեթեփեի համալսարան Մերձավոր Արեւելքի տեխնիկական համալսարան TOBB տնտեսագիտության եւ տեխնոլոգիայի համալսարան Ուֆուք համալսարան Յըլդըրըմ Բայազեդ համալսարան Գյուլհանեի ռազմաբժշկական ակադեմիա Թուրքական ռազմական ակադեմիա Թուրքական ոստիկանության ազգային ակադեմիա Կենդանական աշխարհ Անգորական կատու Անկարան հայտնի է ընտանի կատվի տեսակով, որը կոչվում է թուրքական անգորա կամ պարզապես անգորական կատու։ Անգորական կատուն հին ժամանակներից հայտնի է եղել, այն հանդիսանում է Վանա կատուների ցեղատեսակի մի մասը, որոշակի նմանություններ ունի նաեւ պարսկական կատվուների հետ։ Հիմնականում ունենում են սպիտակ, փափուկ մազածածկույթ, երբեմն բավականին երկար։ Այս կենդանիները հայտնի են իրենց փայլուն սպիտակ մազածածկույթով, սակայն այսօր կան բազմաթիվ տեսակներ, որոնք ունեն սեւ, կապույտ եւ կարմրավուն մորթի։ Լինում են նաեւ խառը գույներով։ Անգորական կատուների աչքերը կարող են լինել կապույտ, կանաչ կամ էլ դեղին, իսկ երբեմն էլ մեկը կապույտ, իսկ մյուսը կանաչ կամ դեղին։ W գենը, որը պատասխանատու է սպիտակ մորթի եւ կապույտ աչքի համար, վերաբերում է նաեւ լսողությանը. եթե կատուն ունի կապույտ աչք, ապա նրա համապատասխան ականջը խուլ է։ Այնուամենայնիվ բավականին շատ կապույտ եւ տարբեր աչքեր ունեցող սպիտակ կատուներ նորմալ լսողություն ունեն։ Ամեն դեպքում նույնիսկ խուլ կատուներին տանը պահելիս որեւէ լուրջ խնդիր չի լինում։ Այս կատուների ականջները մեծ են եւ ցցված, աչքերը նշաձեւ են, մեկ այլ բնորոշ հատկանիշ է այս կենդանիների համար պոչը, որը հաճախ զուգահեռ են պահում պոչին։ Անգորական նապաստակ Անգորական նապաստակը ընտանի նապաստակի տեսակ է, որն առանձնանում է իր երկար եւ փափուկ մազածածկույթով։ Այս տեսակը շատ հայտնի է եղել 18-րդ դարում ֆրանսիական արքունիքում եւ դարավերջին տարածում է գտել նաեւ ամբողջ Եվրոպայում։ ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հայտնվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Այս տեսակը բազմացվում է հատկապես իրենց անգորական բրդի համար, որը փափուկ է եւ մետաքսանման։ Անգորական նապաստակները ծիծաղելի տեսք ունեն, քանի որ տարօրինակ ձեւով նման են բրդե գնդակի։ Պետք է շատ զգուշորեն խնամել այս կենդանիներին, որպեսզի նրանց բուրդը չխճճվի եւ փայլը չկորցնի։ Հաճախ ամռանը անգորական նապաստակների բուրդը խուզում են, քանի որ չափից շատ տաքությունը կարող է վնասել կենդանուն։ Անգորական այծ Անգորական այծը ընտանի այծի տեսակ է, որը տարածված է Փոքր Ասիայում եւ հիշատակվում է դեռ վաղ ժամանակներից։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է Եվրոպային Սրբազան հռոմեական կայսր Կառլոս V-ի կողմից 1554 թվականին, սակայն հետագայում այս կենդանիների ներմուծումը Եվրոպա հաջողություն չի ունեցել եւ դադարել է։ Անգորական այծը ներկայացվել է ԱՄՆ-ին 1849 թվականին Ջեյմս Դեվիսի կողմից։ Աբդուլ Մեջիդ I-ը անգորական 7 այծ է նվիրում Դեվիսին, որը օգտակար խորհուրդներ էր տվել բամբակի ճիշտ աճեցման վերաբերյալ։ Անգորական այծից ստացվող բուրդը կոչվում է մոհայիր։ Յուրաքանչյուր տարի մեկ այծից կարելի է ստանալ 5-8 կգ բուրդ։ Անգորական այծերին խուզում են տարեկան երկու անգամ ի տարբերություն ոչխարների, որոնք խուզում են տարեկան մեկ անգամ։ Այս կենդանիները ունեն հատուկ սննդային պահանջներ, որը պայմանավորված է իրենց մազածածկույթի արագ աճի հետ։ ԱՄՆ, Թուրքիան եւ Հարավային Աֆրիկան մոհայիր արտադրող խոշոր պետություններն են։ Երկար տարիներ անգորական այծերին բուծում էին նրանց սպիտակ մազածածկույթի համար։ Սակայն 1998 թվականից սկսեցին բուծել նաեւ գունավոր անգորական այծեր։ Այսօր անգորական այծերը լինում են սպիտակ, սեւ եւ շագանակագույն։ Անգորական այծերը պատկերված են եղել 1938-1952 թվականների թուրքական 50 լիրա թղթադրամների հետեւի մասում։ Պատկերասրահ Միջազգային հարաբերություններ Քույր քաղաքներ Անկարայի քույր քաղաքներն են՝ Սեուլ, Հարավային Կորեա (1971) Իսլամաբադ, Պակիստան (1982) Կուալա Լումպուր, Մալայզիա (1984) Պեկին, Չինաստան (1990) Բիշքեկ, Ղրղզստան (1992) Բուդապեշտ, Հունգարիա (1992) Խարթում, Սուդան (1992) Մոսկվա, Ռուսաստան (1992) Սոֆիա, Բուլղարիա (1992) Հավանա, Կուբա (1993) Կիեւ, Ուկրաինա (1993) Աշխաբադ, Թուրքմենստան (1994) Ալ-Քուվեյթ, Քուվեյթ (1994) Սարաեւո, Բոսնիա եւ Հերցոգովինա (1994) Տիրանա, Ալբանիա (1995) Թբիլիսի, Վրաստան (1996) Ուֆա, Բաշկորտոստան, Ռուսաստան (1997) Բուխարեստ, Ռումինիա (1998) Հանոյ, Վիետնամ (1998) Մանամա, Բահրեյն (2000) Մոգադիշո, Սոմալիա (2000) Սանտյագո, Չիլի (2000) Աստանա, Ղազախստան (2001) Դուշանբե, Տաջիկստան (2003) Քաբուլ, Աֆղանստան(2003) Ուլան Բատոր, Մոնղոլիա(2003) Կահիրե, Եգիպտոս (2004) Քիշնեւ, Մոլդովա (2004) Սանաա, Եմեն (2004) Տաշքենդ, Ուզբեկստան (2004) Պրիշտինա, Կոսովո (2005) Կազան, Թաթարստան, Ռուսաստան (2005) Կինշասա, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն (2005) Ադիս Աբեբա, Եթովպիա (2006) Մինսկ, Բելառուս (2007) Զագրեբ, Խորվաթիա (2008) Դամասկոս, Սիրիա (2010) Բիսաու, Գվինեա Բիսաու (2011) Վաշինգտոն ԿՇ, ԱՄՆ (2011) Բանգկոկ, Թայլանդ (2012) Թեհրան, Իրան (2013) Դոհա, Կատար (2016) Գործընկեր քաղաքներ Սկոպյե, Մակեդոնիա (1995) Վիեննա, Ավստրիա Ծանոթագրություններ Թուրքիայի քաղաքներ Անկարա Անկարայի մարզի բնակավայրեր