text: «Ուոլ սթրիթի գայլը» 2013թ. Ֆիլմի գլխավոր հերոսը՝ Ջորդան Բելֆորտը, ոչ միայն հաջողակ բիզնեսմեն է, այլեւ բիզնեսի մարմնավորում: Չնայած դժվարություններին՝ նա կերտում է ինքն իրեն, իր ճակատագիրը՝ չվախենալով ոչնչից: Նա երազում ու իրականացնում: Իր վճռականության ու համառության շնորհիվ նա հասնում է մեծ հաջողությունների: Ուոլ սթրիթի գայլը» ֆիլմը ոչ թե սովորեցնում է, թե ինչպես պետք է հարստանալ, այլեւ ցույց է տալիս հարստության առաջ բերած բացասական հետեւանքները: «Ամենադաժան տարին» 2014 թ. Ֆիլմում ներկայացվում է գաղթական Աբել Մորալեսի կյանքի պատմությունն, ում հաջողվում է 1980-ական թթ. Ամերիկայում ստեղծել նավթի խոշոր բիզնես: Նա հաջողության է հասնում իր աշխատասիրության եւ արդարամտության շնորհիվ, մինչդեռ նրան շրջապատում են մարդիկ, ովքեր իրենց նպատակներին հասնելու համար ցանկացած միջոց գործի են դնում՝ դիմելով անգամ հանցավոր քայլերի: «Սթիվ Ջոբս» 2015 թ. Սա կենսագրական դրամա է, որի հիմքում ընկած է Apple ընկերության հիմնադիր Սթիվ Ջոբսի կյանքի պատմությունը: Նա եղել է ոչ միայն ժամանակի ու մարքեթինգի հանճար, այլեւ մարդ իր բոլոր թերություններով, ինչպես բոլորս: «Սոցիալական ցանց» 2010 թ. «Սոցիալական ցանց» ֆիլմը Facebook սոցիալական ցանցի ու դրա հիմանդիր Մարկ Ցուկենբերգի ունեցած հաջողությունների մասին է: Ֆիլմը սովորեցնում է պատրաստ լինել ընդունելու չարակամներին: Երբ հասնում եք հաջողության, որքան էլ բարյացակամ վերաբերվեք մարդկանց, միեւնույն է կլինեն նաեւ մարդիկ, ովքեր չեն ուրախանա ձեր հաջողություններով: «Էրին Բրոկովիչ» 2000 թ. Ֆիլմում ներկայացվում է իրավապաշտպան Էրին Բրոկովիչի իրական կյանքի պատմությունը: Ֆիլմը շատ լավ է փոխանցում այն գաղափարը, թե ինչպես պետք է պայքարել հանուն երջանկության: Եթե կա հնարավորություն, ապա անպայման պետք է օգտվել: Ֆիլմը խորհուրդ է տալիս լինել վճռական ու ուժեղ կամք դրսեւորել սեփական երազանքներն իրականացնելու համար:


source: fineweb

text: Լեհական բիզնեսը հետաքրքրված է Հայաստանով. Վարշավայում կայացել է հայ-լեհական տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողովի 6-րդ նիստը 2018.02.21 23:192304 դիտում Փետրվարի 19-ից 20-ը, Լեհաստանի մայրաքաղաք Վարշավայում կայացել է հայ-լեհական տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողովի վեցերորդ նիստը։ Հանձնաժողովի հայկական կողմի նախագահն էր ՀՀ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի տեղակալ Հովհաննես Ազիզյանը, լեհական կողմի նախագահը՝ Լեհաստանի Հանրապետության ձեռնարկատիրության եւ տեխնոլոգիաների նախարարի տեղակալ Տադեուշ Կոսչինսկին: ՀՀ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի տեղակալ Հովհաննես Ազիզյանը, ամփոփելով նիստի աշխատանքները, նշել է. «Միջկառավարական հանձնաժողովի այս նիստը շատ գործնական բնույթ էր կրում. երկու կողմերը ներկայացրեցին վերջին տարիներին իրենց երկրների տնտեսական զարգացման միտումները, դիտարկեցինք նաեւ մեր երկրների տնտեսությունների առավելությունները, ներուժ ունեցող ոլորտները եւ դրանց համադրման հնարավոր ուղիները։ Հայկական կողմը մասնավորապես ներկայացրեց արտահանելի տնտեսության ձեւավորմանն ուղղված Հայաստանի կառավարության քայլերը։ Հաշվի առնելով լեհական տնտեսության առանձնահատկությունները՝ որպես փոխգործակցության հնարավոր ոլորտներ, առանձնացրեցինք դեղագործությունը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, ագրոբիզնեսը եւ վերականգնվող էներգետիկան։ Ցանկանում եմ ընդգծել, որ լեհական բիզնեսի հետաքրքրությունը Հայաստանի նկատմամբ բավական մեծ էր։ Մի շարք ընկերությունների հետ քննարկեցինք Հայաստանում ներդրումների հնարավորությունները, այդ թվում՝ դեղագործության, գինեգործության ոլորտում, նաեւ կենցաղային մաքրող միջոցների համատեղ արտադրության հնարավորությունը»։ Ըստ Հովհաննես Ազիզյանի՝ քննարկումների ընթացքում լեհական կողմը նշել է, որ դիտարկում է Հայաստանը որպես շահեկան հարթակ՝ իրանական եւ եվրասիական շուկա մուտք գործելու համար՝ միեւնույն ժամանակ պատրաստակամություն հայտնելով նման հարթակ հանդիսանալու հայկական ապրանքների համար՝ մուտք գործելու ԵՄ շուկա: Նիստի ընթացքում անդրադարձ է եղել նաեւ զբոսաշրջության ոլորտին. Կողմերը նշել են, որ արձանագրվել է զբոսաշրջային այցելությունների երկկողմանի աճ: Մասնավորապես 2017 թվականին Լեհաստանից Հայաստան ներգնա այցելույթունների թիվն աճել է 40%-ով։ Լեհական կողմն առաջարկել է կազմակերպել տուրօպերատորների եւ լրագրողների ճանաչողական այց Հայաստան։ Նշվել է նաեւ, որ Լեհաստանի համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում միջտարածաշրջանային զբոսաշրջային արդյունքը։ Համաժողովի շրջանակներում հայկական կողմը քննարկումներ է ունեցել Լեհաստանի զարգացման բանկի եւ Ներդրումների ընդլայնման ֆոնդի հետ: Արդյունքում վերջիններս պատրաստակամություն են հայտնել աջակցություն ցուցաբերել այն լեհական ընկերություններին, որոնք արտադրութուններ կհիմնեն Հայաստանում՝ տրամադրելով արտոնյալ ֆինանսական ռեսուրսներ եւ իրականացնելով համատեղ ներդրումներ։ Նիստի շրջանակներում կայացել է B2G ձեւաչափով գործարար համաժողով, որին մասնակցել են Լեհաստանի գործարար համայնքի 100-ից ավելի ներկայացուցիչներ: Համաժողովի ընթացքում ՀՀ պատվիրակության կողմից լեհ գործարարներին ներկայացվել են Հայաստանի ներդրումային գրավչության, ազատ տնտեսական գոտիների, զբոսաշրջության, էներգետիկայի, գյուղատնտեսության ոլորտների վերաբերյալ շնորհանդեսներ: «Լեհաստանի գյուղատնտեսության եւ գյուղի զարգացման նախարարի տեղակալ Ռիշարդ Զարուդշկիի հետ քննարկել ենք երկկողմ համագործակցության խորացմանն առնչվող հարցեր, առաջարկել ենք ուսումնասիրել անասնապահության եւ թռչնաբուծության ոլորտում համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծման հնարավորությունը՝ հետագայում արտադրանքը դեպի ԵՏՄ այլ երկրներ եւ Իրան արտահանելու հեռանկարով: Այցի շրջանակում կազմակերպվել է նաեւ գործարար համաժողով, որի ընթացքում մենք լեհ գործարարներին ներկայացրել ենք հինգ հիմնական ներդրումային ուղղությունները՝ ջերմոցային տնտեսություններ, ինտենսիվ այգիներ, անասնապահություն եւ թռչնաբուծություն, օրգանական գյուղատնտեսություն եւ ոչ ավանդական բանջարեղենի ու հատապտուղների արտադրություն», - նշել է Հայաստանի պատվիրակության անդամ, ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Արմեն Հարությունյանը: Հայ-լեհական տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողովի վեցերորդ նիստի արդյունքում ստորագրվել է նիստի Արձանագրությունը եւ, ըստ ոլորտների, սահմանվել են հետագա գործակցության ուղղությունները: Ստորագրվել է նաեւ էներգետիկայի ոլորտում մտադրությունների վերաբերյալ հուշագիր, որով լեհական ընկերությունը նախատեսում է ներդրումներ իրականացնել Հայաստանում, հողմային էներգիայի ոլորտում։ Կողմերը պատրաստակամություն են հայտնել համապատասխան միջոցներ ձեռնարկել երկկողմ հարաբերությունների հետագա զարգացման համար։


text: Facebook ընկերությունը ներկայացրել է հավելված՝ տեսանյութերի ստեղծման ու խմբագրման համար։ ԶԼՄ-ներն այն դիտարկում են որպես YouTube-ի մրցակից։ Facebook for Creators is here! Find out how to turn that amazing thing you do into an even more amazing thing. Tap here to get inspired and learn more: www.facebook.com/creators Posted by Facebook on Mittwoch, 15. November 2017 Facebook-ը ներկայացրել է Facebook Creator հավելվածը՝ նախատեսված վիդեոբլոգներ վարելու համար, ասվում է ընկերության պաշտոնական բլոգում։ Facebook Creator-ում կարելի է տեսնել այլ սոցցանցերից տեսանյութին արված մեկնաբանությունները։ Այժմ հավելվածը հասանելի է App Store-ում, այն Google Play-ում կհայտնվի առաջիկա ամիսներին։


text: ՋՈՆ ՍՏԱՅՆԲԵՔԻ «ՑԱՍՄԱՆ ՈՂԿՈՒՅԶՆԵՐԸ» ՎԵՊԸ ԹԱՐԳՄԱՆՎԵԼ Է ՀԱՅԵՐԵՆ |Մարտի 30-ին` “ԶԱՆԳԱԿ” գրատանը տեղի ունեցավ գրող, լրագրող, Նոբելյան մրցանակակիր Ջոն Ստայնբեքի «Ցասման ողկույզները» վեպի հայերեն հրատարակության շնորհանդեսը։ «Ցասման ողկույզները» վեպը գրվել է 1939-ին` կարճ ժամանակ անց արժանանալով «Ազգային գրքի» եւ «Պուլիցերյան» մրցանակների:| Վեպը Ագարակատեր Ջոուդների թշվառ ընտանիքի մասին է, ովքեր ստիպված են լինում լքել Օքլահոմայում գտնվող իրենց տունը տնտեսական ճգնաժամի եւ դժվարությունների պատճառով: Բռնելով գաղթի ճանապարհը, նրանք ուղղեւորվում են Կալիֆոռնիա, որտեղ էլ հանդիպում են դաժան ընդունելության եւ համտեսում ցասման դառը ողկույզները։ Վեպը հայերեն թարգմանել է Արամ Արսենյանը, ով շնորհանդեսի ընթացքում ելույթ ունեցավ՝ խոսելով իր՝ գրքից ստացած տպավորությունների եւ թարգմանչական աշխատանքների ընթացքի մասին։ Թարգմանիչը նշեց, որ թարգմանելիս բազմաթիվ նմանություններ է նկատել մեր այսօրվա իրականության եւ գիրքում առկա դրվագների միջեւ։ Գրքի շնորհանդեսին ներկա էր նաեւ ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանը, ով շնորհանդեսի վերջում կիսվեց իր տպավորություններով։ «Ինձ համար մեծ պատիվ է, որ Հայաստանում հետաքրքրվում են Ամերիկացի գրողներով եւ ուրախ եմ , որ Ջոն Ստայնբեքի վեպը թարգմանվել է հայերեն» - նշեց դեսպան Ռիչարդ Միլսը՝ հույս հայտնելով, որ այս նախաձեռնությունը կշարունակվի, եւ շատ ամերիկացի գրողների անհայտ ստեղծագործությունները կթարքմանվեն հայերեն եւ կհանձնվեն հայ ընթերցողի դատին։ Դիանա Հարությունյան |ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ| | 755 reads | 01.04.2017


text: «Ժողովուրդ» օրաթերթը գործունեությունը պասիվացնելու, շոուբիզնեսյան քաոսի եւ դրա խրախուսողների մասին զրուցել է երգիչ Արմոյի հետ։ -Արմո՛, ի՞նչ անակնկալներ եք պատրաստում երկրպագուների համար։ Նոր մտահղացումներ կա՞ն։ -Քանի որ մեր երկրում ֆինանսական ճգնաժամ է, երգերս սկսել եմ գրել ես, արդեն չորս տարի է՝ այդպես է։ Սա ասում եմ կես կատակ-կես լուրջ։ Կան երգեր, որոնց վրա սկսել ենք աշխատել մի քանի օր առաջվանից։ Ի դեպ, ասեմ, որ դուետի միտք եւս ունեմ, բայց փակագծերը դեռ չեմ բացի։ -Վերջին շրջանում կենդանի համերգներով հանդես չեք գալիս, ինչո՞ւ։ -Արդեն միայն կոորպորատիվների ժամանակ եմ երգում, նաեւ համերգների, եթե, իհարկե, լինում են։ Բայց ես կասեի՝ ոչ թե համերգներ չկան, այլ համերգ գնացողներ։ -Բայց շատ արտիստներ համերգներ են կազմակերպում Մարզահամերգային համալիրում, կարողանում են լցնել դահլիճները։ -Դե լավ է։ Բայց մի բան ասեմ՝ մենահամերգներից զատ նախկինում գոյություն ունեին հավաքական համերգներ, հիմա՝ ոչ։ Եթե գործարարներն իմանային, որ դրանք կարող են շահույթ ապահովել, անպայման կզբաղվեին այդ համերգների կազմակերպմամբ։ Բայց մարդիկ գիտեն, որ տոմս առնողներ չեն լինի։ -Նկատի ունեք՝ մարդկանց սոցիալական վիճակն այնքան է վատացել, որ նույնիսկ տոմս գնելու հնարավորություն չունե՞ն։ -Այո՛, մարդիկ չեն կարող, օրինակ, 5000 դրամ տալ ու գնալ համերգի, իսկ եթե պետք է, օրինակ, ընտանիքով գնան, 15.000-20.000 դրամ ինչպե՞ս վճարեն, դա ոմանց աշխատավարձի կեսն է կազմում։ -Արմո՛, իսկ արտերկրից համերգների հրավերներ ունե՞ք։ -Ունեմ, բայց մերժել եմ, քանի որ ինքս ինձ արձակուրդ եմ տվել երկու տարով։ Ուզում եմ տեսնել՝ ով ինչ է երգում, որ հասկանամ՝ ես ինչ եմ երգում։ Ինձ հետաքրքիր է՝ ինչ է կատարվում, առհասարակ, երգարվեստում։ Մտածում եմ՝ խառն է ընդհանուր վիճակը։ Եթե պետք է երգեմ մի բան, որ երգում են տասնյակ հոգիներ, չեմ ուզում երգել։ Վերջին շրջանում չես տարբերում՝ ով ինչ է երգում։ Այնպիսի տպավորություն է, որ մի հոգի է երգողը, բայց տարբեր մարդկանց դեմքով։ -Այսօր շոու-բիզնեսում պիկային հաջողությունը երգչի համար ո՞րն է համարվում։ -Մարզահամերգային համալիրը լցնելը։ -Շատերն ասում են՝ «Եվրատեսիլ» գնալն է արտիստի համար պիկային։ -Բայց «Եվրատեսիլ» ո՞նց կարելի է գնալ։ «Եվրատեսիլ» չեն գնում, «Եվրատեսիլ» տանում են։ Այն մարդը, որը ուզում է մասնակցել միջազգային այդ մրցույթին, տանջվում, երգ է պատրաստում, բայց չի գնում, որովհետեւ արդեն երկու տարի առաջ որոշված է լինում, թե ով պետք է գնա մրցույթին։ -Ձեր ոլորտում ամենաշատը ի՞նչն է Ձեզ մտահոգում։ -Սիրո բացակայությունը։ Ամեն բանի հիմքը սերն է։ Ցանկացած բանի մեջ եթե սեր չկա, դա ոչինչ է, անիմաստ բան։ -Բայց հիմա շատերն անորակ երաժշտություն են մատուցում եւ ասում են, որ սիրով են անում դա։ -Դե, եթե տվյալ մարդու կարողություններն այդքան են, նրանից ի՞նչ պահանջենք. այդ մարդու ճաշակն էլ դա է։ Շարունակությունը սկզբնաղբյուր կայքում


text: Ծաղկոտն Ծաղկոտն (Ծաղկեոտն, Ծաղկոոտն, Ծաղկուտն), գավառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգում։ «Աշխարհացոյց»-ում (VII դ.) հիշատակված է որպես Այրարատ նահանգի յոթերորդ գավառ։ Տարածվում էր Ծաղկանց լեռների շրջանում։ Պատկանում էր Գնունիների նախարարական տանը, հետագայում, անցնում է Արշակունիների արքունիքին։ Լեռնային զով կլիմա ունենալու պատճառով ծառայում էր որպես հայկական զորքերի ճամբարային կայանատեղի։ Ծաղկոտնի պատմական հիշարժան վայրերն են՝ Զարեհավան քաղաքը, Շահապիվան բնակավայրը, Անգղ բերդն ու գյուղաքաղաքը։ Ծաղկոտնի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին, փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։ Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ծաղկոտնը հյուսիս-արեւելքից սահմանակից էր Կոգովիտ, արեւմուտքից՝ Բագրեւանդ գավառներին, հարավից՝ Վասպուրական, հարավ-արեւմուտքից՝ Տուրուբերան նահանգներին։ Տարածվում էր Արածանի գետի վերին ավազանում, Ծաղկանց (Ալադաղ) լեռների լանջերին, որտեղից սկիզբ է առնում Եփրատի ամենամեծ վտակը՝ Արածանին։ Ծաղկոտնի հարավային մասում ձգվում են Ծաղկանց, իսկ հյուսիսում՝ Դիադինի լեռները։ Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ծաղկոտնում հայկական ցեղերը բնակվել են վաղ ժամանակներից։ Ենթադրվում է, որ ուրարտական շրջանում (մ.թ.ա. IX-VI դարեր) Ծաղկոտնը կոչվել է Lusa, որից մնացել է գավառի ուշ շրջանի իշխանական տոհմի ներկայացուցիչների «Ալուզ» անունը։ Արտաշեսյանների եւ Արշակունիների տիրապետության ժամանակ (մ.թ.ա. 189-մ.թ.428) Ծաղկոտնը հաճախ ենթարկվել է պարսիկների եւ հռոմեացիների հարձակումներին։ 368-369 թվականներին պարսից Շապուհ II ավերել է Զարեհավան քաղաքը եւ գերեվարել 13 000 ընտանիք, որից 5 000 հայ։ Ծաղկոտն սկզբում պատկանել է Գնունիների նախարարական տանը, հետո անցել է Արշակունիների արքունիքին։ Հայաստանի առաջին բաժանումով (387) Ծաղկոտն անցել է Պարսկաստանին, 591 թվականին՝ Բյուզանդիային, իսկ VII դարի 2-րդ կեսից՝ արաբներին։ X դարի 2-րդ կեսին Հայաստանի մեծ մասը, այդ թվում Ծաղկոտնը, անցավ Բագրատունիներին. XI դարի կեսին Ծաղկոտնը գրավել են սելջուկ-թուրքերը։ XII դարի սկզբին հայ-վրացական միացյալ զորքերը Զաքարե Զաքարյանի հրամանատարությամբ ազատագրել են Ծաղկոտնը։ 1236-1237 թվականներին Ծաղկոտնը գրավել են մոնղոլները, 1387 թվականին՝ Լենկթեմուրի զորքերը, XV դարում՝ ակ-կոյունլու եւ կարա-կոյունլու թուրքմեն ցեղերը, իսկ XV դարի սկզբին՝ օսմանյան թուրքերը։ XIX դ.-XX դ. սկզբին ռուսական զորքերը երեք անգամ՝ 1828 թ, 1877 թ, 1916 թ գրավել են Ծաղկոտնը։ Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ծաղկոտնը Հայաստանի մշակութային կենտրոններից էր։ Գավառի նշանավոր բնակավայրերից էր Զարեհավան քաղաքը, որտեղ, բացի հայերից, բնակվել են նաեւ հրեաներ (նրանց մ.թ.ա. I դարում գաղթեցրել էր Տիգրան Բ Մեծը)։ 450 թվականին Ծաղկոտնում ապստամբները կոտորել են պարսից մոգերին։ Ծաղկոտնում էին գտնվում Շահապիվան ավանը եւ վանքը, որի տեղադրությունը վերջնականապես չի ճշտված։ 443 թվականին (կամ 444 թ) Շահապիվանում գումարվել է ժողով, որը հաստատել է մի շարք կրոնական-եկեղեցական օրենքներ եւ կանոններ՝ հիմնականում ուղղված մծղնեական աղանդավորական շարժման դեմ։ Ծաղկոտնում հիշատակվում են նաեւ Անգղ բերդը եւ գյուղաքաղաքը։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանը դեկտեմբերի 31-ին այցելել է Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղ եւ ներկա գտնվել այնտեղ կազմակերպված ամանորյա տոնական միջոցառմանը:Վազգեն Մանուկյանը ներկայացրել է Հայաստանում իրադրության կարգավորման իր ճանապարհային քարտեզը Այս մասին հայտնում են Արցախի Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվության գլխավոր վարչությունից։ Երկրի ղեկավարը շնորհավորել է բոլորին գալիք Ամանորի եւ Սուրբ Ծննդի կապակցությամբ՝ մաղթելով խաղաղություն, առողջություն, երջանկություն եւ ամենայն բարիք:


text: tin) առաջարկությամբ։ Գ. այլ անունով հայտնի է հղեւլ դեռեւս միջին դարերում։ ԳԻԼՅԵՆ (Գիլյեւն Բատիստա, Guillen Ba–tista) Նիկոլաս (ծն. 10.7.1902, Կամագու– եյ), կուբացի բանաստեղծ։ Կուբայի կոմ–կուսի անդամ 1937-ից։ Սկսել է տպագըր– վել 1919-ից։ Որպես բանաստեղծ հայտ–նի դարձավ «Սոնի մոտիվները» (1930) եւ «Սոնգորո Կոսոնգո» (1931) բանաստեղ–ծական շարքերով։ «Վեստ–Ինդյան կոմ–պանիա» (1934) ժողովածուում հիմնա–կանը համանուն պոեւմն է։ 1937-ին մաս–նակցել է Իսպանական հանրապետու–թյունում ֆաշիզմի դեմ պայքարին։. Այս–տեղ էլ գրել է «Իսպանիա. Պոեւմ չորս տըխ– րությամբ եւ մեկ հույսով» գործը։ 1961-ին ընտրվել է Կուբայի գրողների եւ նկարիչ–ների միության նախագահ։ 1964-ին լույս տեսած «Բոլորն իլքէւ է» ժողովածուն նոր հայրենիքի գովքն է։ 1969-ին այցելել է Սովետական Տայաստան, մասնակցել Տ. Թումանյանի ծննդյան 100-ամյակի հան– դիսությունեւերին։ 1950-ից Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ է։ 1954-ին արժանացել է «ժողովուրդների միջեւ խաղաղության ամրապնդման հա–մար» միջազգային լենինյան դափնեկրի կոչման։ ԳԻԾ, տես Կոր։ ԳԻԾ, շտրիխ (գերմ. strich <strei- chen – գծել), գծանկարի հիՆական ւոար– րերից։ Ծառայում է առարկաների ձեւը եւ ուրվագիծը ստեղծելուն։ Գ–ի կամ Գ–երի համապատասխան խմբավորմամբ կարե–լի է հասնել լուսաստվերային եւ տոնային էֆեկտների, ձեւի մոդելավորման։ ԳԻՀԻ, yuniperus, նոճազգիների ընտա–նիքի մշտականաչ թփերի կամ ծառերի ցեղ։ Տերնները ասեղնաձեւ են կամ թե– փուկաձն։ Բարեխառն գոտում հայտնի է մոտ 70 տեսակ, 20 տեսակ՝ ՍՍՏՄ–ում, 5 տեսակ՝ ՏՍՍՏ–ում (Արարատ, Ապարան, Զանգեզուր, Մեղրի, Սեւան, Տրազդան, Իջեւան)։ Գ. ունի տնտ. նշանակություն, որոշ տեսակների բնափայտն օգտագործ–վում է մատիտներ պատրաստելու համար եւ որպես ատաղձագործական հումք։ Պտուղները (հատապտուղները) պարու–նակում են եթերային յուղեր, շաքար, խեժ, օրգ. թթունեւր։ ԳԻՄՆԱՋ.ԻԱ, միջնակարգ հանրակրթա–կան ուսումնական հաստատություն։ «Գ.» տերմինը փոխառվել է Տին Աթենքից (տես Գիմնասիոն)։ Առաջինը Գ. է կոչվել 1538-ին Ստրասբուրգում բացված միջնակարգ դպրոցը։ XVI–XVIII դդ. Գ–ներ են բաց–վել Գերմանիայում։ XIX դ. Գ–ներ էիեւ կոչվում Ավստրո–Տունգարիայի, Բուլղա– րիայի, Գերմանիայի, Տոլանդիայի, Տու– նաստանի, Դանիայի, Սերբիայի եւ Շվեյ– ցարիայի (գերմանական շրջաններ) արա–կան միջնակարգ դպրոցները։ Ռուսաստանում առաջին Գ–ները ստեղծ–վել են Պետերբուրգում (Ակադեմիական գիմնազիա, 1726), Մոսկվայում (համալ–սարանին կից, 1755) եւ Կազանում (1758)։ Տամալսարաեւներին ենթակա ուսումնա–կան հաստատությունների 1804-ի կա–նոնադրությամբ Գ. դառնում է Ռուսաս–տանի կրթական համակարգի կարեւոր օղակներից մեկը։ 1828-ի, 1864-ի եւ 1871-ի կանոնադրությունների համաձայն Գ–ները վերակառուցվում են, մեծ տեղ է տրվում դասական լեզուներին՝ հունարենին եւ լատիներենին։ Դասական Գ–ի հիմնական նպատակն էր սովորողներին նախապատ–րաստել համալսարան ընդունվելու։ Իգա–կան Գ. նման իրավունքներ չուներ։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը ուներ դասական Գ–ի իրավունքներ եւ արտոնու–թյուններ։ Անդրկովկասում առաջին Գ. հիմնադըր– վել է ԹիՖլիսում (1829)։ 1881-ին Երեւանի արական, իսկ 1898-ին Երեւանի Տռիփսիմ– յան իգական պրոգիմնազիաները վերա–կառուցվել են Գ–ների։ XX դ. սկզբին ստեղծվեւլ են իգական նոր Գ–ներ Երեւա–նում (1912), Ալեքսանդրապոլում (1906), Կարսում (1909)։ Երեւանում գործել է նաեւ մասնավոր Գ.։ Իգական Գ. հիմնականում ուսուցչուեւիներ էր պատրաստում գավա–ռական եւ քաղաքային ուսումնարանների համար։ Անդրկովկասի, այդ թվում Արեւել–յան Տայաստանի Գ–ներում դասավանդ–վել են նաեւ տեղական լեզուներ, որոնք պարտադիր էին միայն հայերի, վրացինե–րի եւ ադրբեջանցիների համար։ Անդրկով–կասի, մասնավորապես Տայաստանի Գ–նեւրը որոշակի դեր են խաղացել հայ մշակույթի, դպրոցի, մանկավարժական մտքի, եւայ եւ ռուս մանկավարժական ա– ռըեւչությունների զարգացման գործում։ ԳԻՄՆԱՍԻՈՆ (հուն. ՝Y^M՝Vaatov), ուսում– նա–դաստիարակչական հիմնարկ Տին Տու– նսատանում, ապա հելլենիստական Արե– վելքում։ Գ–ի ծագման ժամանակը ճշգրիտ հայտնի չէ։ Աթենքում այն ծաղկման է հասել մ. թ. ա. V–IV դդ.։ Գ–ում նախապես զբաղվում էին ֆիզիկական վարժություն–ներով, սակայն ավելի ուշ այն դարձել է երիտասարդության ժամանցի վայր, որ–տեղ տրվում էր նաեւ ուսուցում։ Ընդուն–վում էին 16–18 տարեկան պատանինե–րը ւցա չես արան ավարտելուց հետո։ Շա–րունակելով մարմնամարզությունը՝ նրանք իմաստասերների ղեկավարությամբ ուսում–նասիրում էին քաղաքականություն, իմաս–տասիրություն, գրականություն։ Գ–ներից ավելի նշանավոր էին Պւաւոոնյւսն ակա–դեմիան եւ Արիստոտելի հիմնած լիկեյը։ ԳԻՅՈՄ, Գ ի լ յ n մ (Guillaume), Շառլ էդուար (15.2.1861, Ֆլերյե – 13.6.1938, Փարիզ), շվեյցարացի ֆիզիկոս եւ չափա–գետ։ 1883-ին ավարտել է Ցյուրիխի հա–մալսարանը։ 1915-ից Սեւրի չավւերի եւ կշիռների միջազգային բյուրոյի դիրեկ–տոր։ 1883–89-ին մասնակցել է գծային ընդարձակման գործակցի որոշման եւ մետ–րի պլատինա–իրիդիումային էտալոննե– րի փոխհամեմատման աշխատանքներին։ Գ. որոշել է 1 կգ ջրի ծավալը եւ ստացել այնպիսի արդյունք, որը հիմք է ծառայել ծավալի միավորի՝ չիտրի սահմանման համար։ Ստացել է ճշգրիտ սարքաշինու–թյան, չափագիտության մեջ եւ գեոդեզիա–յում մեծ նշանակություն ունեցող ի ն– վ ա ր տիպի համաձուլվածքների շարք։ Արժանացել է նոբելյան մրցանակի (1920)։ ԳԻՅՈՄ ԴԸ ՄԱՇՈ [Guillaume de Machaut, լատինական անվանումը՝ Guillelmus de Mascandio, մոտ 1300, Մաշո (Ար–դեններ) – 1377], ֆրանսիացի բանաս–տեղծ, երգահան, ճարտասանական դըպ– րոցի հիմնադիր։ Գլուխգործոցը «Գիրք իսկապես պատահածի մասին» (1365) պոեմն է։ Նա Վաղ Վերածննդի երաժշտու–թյան «Արս նովա» («Նոր արվեստ») ուղ–ղության ներկայացուցիչն է։ Տոգեւոր երա– ժըշտության (մոտետներ, պատմության մեջ առաջին քառաձայն մեսսան) հետ ստեղ–ծել է գործիքային նվագակցությամբ եր–գեր (վիրելե, բալլադ, ռոնդո են)՝ տրու– վերների երաժշտա–բանա ստեղծական ավանդույթներին զուգակցելով նոր բազ–մաձայնության արվեստը։ ԳԻՆ, ապրանքի արժեքի փողային ար–տահայտություն։ Ապրանքային արտա - դրության ժամանակ արդյունքները հիմ–նականում արտադրվում եւ իրացվում են որպես ապրանք։ Դրանց մեջ մարմնացած հասարակականորեն անհրաժեշտ աշխա–տանքի ծախսումները (արժեք) արտա–հայտվում եւ չափվում են ոչ թե ուղղակիո–րեն աշխատաժամանակով, այլ անուղղա– կիորեն՝ փոխանակային արժեքի միջո–ցով։ Ապրանքի Գ. ցույց է տալիս, որ այն–տեղ առարկայացած է այնքան հասարա–կականորեն անհրաժեշտ աշխատանք, որ–քան մետաղադրամի՝ փողի տվյալ քանա–կության մեջ։ Արտադրության միջոցների մասնավոր սեփականության վրա հիմնը– ված արտադրության պայմաններում գնե– րըն առաջանում են տարերայնորեն՝ մըր– ցակցական պայքարի ընթացքում։ Ապ–րանքների առաջարկի եւ պահանջարկի հարաբերակցության անփոփոխության դեպքում գները բարձրանում կամ իջ–նում են ապրանքի ու փողի արժեքի փո–փոխության հետեւանքով։ Գները փոփոխ–վում են նաեւ պահանջարկի եւ առաջարկի ազդեցության տակ։ Ցուրաքանչյուր ապ–րանքի Գ. տատանվում է նրա արժեքի շուրջը, բայց հասարակական մասշտա–բով ապրանքների գների գումարը հավա–սար է նրանց արժեքների գումարին։ Դրա–նում դրսեւորվում է արժեքի օրենքի գոր–ծողությունը։ Իմպերիալիզմի փուլում բուրժ. պե–տությունը փորձում է սահմանել, կար–գավորել գները, սակայն դրանով չի վե–րանում գնագոյացման տարերային բնույ–թը։ Եթե պարզ ապրանքային արտադրու–թյան պայմաններում գները տատանվում էին արժեքի շուրջը, ապա կապիտալիս–տականում՝ արտադրության Գ–ի շուրջը, որն արժեքի փոխակերպված ձեւն է։ Իմ–պերիալիզմի ժամանակ իշխում են մենա–շնորհ գները, ուր Գ. շահագործող դասա–կարգերի եւ պետության ձեռքին հարստա–հարման լրացուցիչ գործիք է՝ մանր ար–տադրողներին քայքայելու, թույլ զար–գացած երկրներին թալանելու, մրցակցա–


text: MENU Սաուդական Արաբիա-Իրան սրւող հակամարտութեան հետեւանքով Լիբանանում ճգնաժամ է սկսւում, որն, ըստ որոշ վերլուծութիւնների, վտանգներ է պարունակում տարածաշրջանի քրիստոնեաների, այդ թւում՝ հայ համայնքի համար: Շատերն անգամ Լիբանանից հայերի զանգւածային ներհոսք են կանխատեսում դէպի Հայաստան: Լիբանանի «Ազդակ» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիր Շահան Գանտահարեանը «panorama.am»-ի հետ զրոյցում նշեց, որ տարածաշրջանում իրավիճակի հերթական վերաթէժացում է։ Հայաստանը կարող է յարմար միջնորդ լինել ռուսական շուկայում Իրանի ներկայութեան համար: Նման կարծիքի է ՀՀ-ում Իրանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Սէյէդ Քազեմ Սաջջադին: Հեղինակաւոր «The Calvert Journal» ամսագիրը, որը մասնագիտացած է Արեւելեան Եւրոպայի, Ռուսաստանի եւ Միջին Ասիայի մշակութային եւ պատմական ժառանգութեան նմուշների լուսաբանման մէջ, իր հերթական յօդւածում անդրադարձել է Սեւանի գրողների միութեան տանը, շէնքի պատմութեանը, ներկայիս վիճակին ու ճակատագրին։ Գերմանական, ֆրանսիական, ռումինական եւ եւրոպական խոհանոցների այլ ուտեստները, որոնք յայտնի են ողջ աշխարհում՝ հին հայ ուտեստների վերամշակումներն են։ Դրանց բաղադրատոմսերն իրենց հետ Եւրոպա են տարել մեր հայրենակիցները, հիմնականում Անիի թագաւորութիւնից գաղթածները, կարծում է փորձագէտը։ Միջազգային մամուլում Արցախը յաճախ յիշատակւում է Ադրբեջանի հետ հակամարտութեան համատեքստում։ Այդ պատճառով Արցախի հետ կապւած ոչ այնքան ճշգրիտ պատկերացումներ են կազմւել։ Եթէ Իրանը Սիրիայի տարածքում ռազմաբազայ ստեղծի, դրանից կուժեղանան երկուսն էլ, սակայն միանշանակ է, որ Իրանի օգուտն աւելի մեծ կը լինի։ Այդ երկրի տարածաշրջանային ազդեցութիւնն աւելի կը մեծանայ։ Իրանի ԱԳ նախարարութեան պաշտօնական ներկայացուցիչ Բահրամ Ղասեմին հերքել է Բահրէյնի պաշտօնատարների կողմից Իրանին հասցէագրւած իրականութեանը չհամապատասխանող եւ անհիմն հերթական մեղադրանքը: ԱԳ նախարարի տեղակալը հնարաւոր է փոխարինի Հանրապետութեան նախագահի գրասենեակի քաղաքական հարցերով տեղակալին:


text: 20.30 «Հաց բերողի» հիշատակին կազմակերպած բողոքի երթի մասնակիցները գիշերը անցկացնելու են Ազատության հրապարակում։ Նրանք հայտարարեցին նստացույց եւ քաղաքացիներին կոչ արեցին մարտի 17-ին, ժամը 18.00-ին միանալ իրենց Ազատության հրապարակում։ Այժմ ցույցի մասնակիցների թիվը չի գերազանցում 100-ը։ Ցուցարարները պահանջում են հեռանալ արդարադատության եւ առողջապահության ներկայիս նախարներին, ինչպես նաեւ հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսայնին, մեցադրելով վերջինիս Հաց բերող Արթուր Սարգսյանի մահման մեջ։ Հիշեցնենք, որ ծանր վիրահատությունից հետո Արմենիա» բժշկական կենտրոնում այսօր մահացել է «Հաց բերող» Արթուր Սարգսյանը, ով մեղադրվում էր «Սասնա ծռեր» խմբին օժանդակելու մեջ։ 19.50 «Հաց բերող» անունը ստացած Արթուր Սարգսյանի հիշատակին նվիրված բողոքի երթի մասնակիցները վերադառնալով Ազատության հրապարակ, հայտարարեցին, որ նստացույց են սկսում։ 19.30 Այս պահին ցուցարարները գլխավոր դատախազության շենքի մոտ են։ Ոստիկանները պատ կազմած թույլ չեն տալիս նրանց մոտենալ շենքին։ «Սերժի ռեժիմին ծառայող յուրաքանչյուր կառույց համարվում է հանցագործ», – հայտարարեց «Արժեքների հեղափոխության» գործով դատապարտված Շանթ Հարությանի որդին՝ Շահեն Հարությունյանը եւ կոչ արեց ցուցարարներին շարժվել արդարադատության նախարարություն։ Ոստիկանները, սակայն, փակել են ճանապարը՝ թույլ չտալով նրանց շարունակել ճանապարհը։ «Մի չխոչընդոտեք երթին։ Մեր կռիվը ձեր դեմ չէ», – հայտարարում են երթի մասնակիցները։ Երեւանի փոխոստիկանապետ Վալերի Օսիպյանն էլ կոչ է անում ցուցարարներին՝ զերծ մնալ բախումներ հրահրելուց։ Իդեպ ցուցարարները սեւ ժապավենով հաց էին բերել իրենց հետ՝ ի նշան բողոքի, մեղադրելով հենց այս նախարարությանը՝ Սարգսյանի մահվան մեջ։ 19.12 «Մեր կռիվը ձեր դեմ չի, նենց չանեք, որ ձեր դեմ լինի»,-բարձրախոսով ոստիկններին դիմեց Շահեն Հարությունյանը՝ շարունակելով. «Խի՞ եք բերման ենթարկում, ձեր քաղաքացուն խփում, հայհոյում: Մենք ոստիկանությանը մի բառ ասե՞լ ենք»: ................. Մաշտոցի պողոտայում ոստիկանները թույլ չեն տալիս «Հաց բերող» Արթուր Սարգսյանի հիշատակին նվիրված երթի մասնակիցներին առաք շարժվել: Հավաքված քաղաքացիները վանկարկում են՝ «Արթուր, Արթուր», «Հաց բերողին սպանել են» : Ոստիկանները հորդորեցին քաղաքցիներին՝ բացել ճանապարհը: Ի վերջո, նրանք պատ կազմեցին քաղաքացիների շուրջ եւ չեն թողնում նրանց առաջ շարժվել: Քիչ առաջ բախում տեղի ունեցավ մի ոստիկանի եւ Վաղինակ Շուշանյանի միջեւ:


text: Դեռ վաղ ժամանակներից մարդկանց հատուկ է զարդեր կրելը։ Ընդ որում, հին աշխարհում դրանք ծառայում էին՝ որպես պաշտպանական միջոց չար հոգիներից, եւ ոչ վերբալ տեղեկատվություն էին հաղորդում մարդու մասին։Միջազգային մամուլն արձագանքում է երեւանյան այսօրվա զարգացումներին Նաեւ դրանց միջոցով հնարավոր էր թագավորին տարբերել որսորդից, հրամանատարին՝ զինվորից, հարուստներին՝ աղքատներից։ Մարդիկ այսօր էլ ձգտում են առանձնանալ թանկ զարդեր կրելու միջոցով, ցուցադրել իրենց կարգավիճակը։ Իհարկե, սովորաբար մարդիկ չեն մտածում այն մասին, որ իրենց կրած զարդերից յուրաքանչյուրը վկայում է բնավորությանը բնորոշ առանձնահատկությունների մասին։ Կարող եք անցնել այս հետաքրքիր թեստը՝ բնավորության գաղտնիքները բացահայտելու համար։ Ընտրեք այն մատանին, որը ձեզ ամենաշատն է դուր գալիս։ #1։ Ձեր հոգին շքեղության կարիք ունի։ Միշտ ձգտում եք լավագույնին եւ հազվադեպ եք բավարարվում միջակ արդյունքով։ Այսպիսի մոտեցումն օգնում է ձեզ հասնել ցանկալի արդյունքի։ Բայց երբեմն պարզապես հարկավոր է մի պահ կանգ առնել ու վայելել վայրկյանը։ #2։ Մեծ հոգի ունեք, նուրբ ճաշակ, կարողանում եք շրջապատող աշխարհում հիանալի բաներ գտնել։ Ձգտում եք հեռու մնալ զուր հպարտացողներից ու աչքերին թոզ փչել սիրողներից։ Բարի եք, պրակտիկ, արձագանքող։ #3։ Ռոմանտիկ եք։ Մարդկանց մեջ գնահատում եք հավատարմությունը, ընկերասիրությունը, բարությունն ու արձագանքելու կարողությունը։ Այս բոլոր գծերը հատուկ են նաեւ ձեր բնավորությանը։ Ընտանեկան արժեքները ձեզ համար առաջին տեղում են։ Հենց ընտանիքում եք գտնում ձեր ուժն ու ոգեշնչումը։ #4։ Ձեր ներսում թագուհի է ապրում։ Նուրբ եք, միեւնույն ժամանակ՝ ամուր բնավորություն ունեք։ Հմայքի շնորհիվ կարողանում եք հասնել ձեր ուզածին։ Բայց երբ լրջություն է պահանջվում, դուք վճռական եք գործում։ Վերջին խոսքը միշտ ձերն է։ #5։ Ստեղծագործ մարդ եք։ Սիրում եք ճանաչել նոր բաներ, ինչպես նաեւ՝ զբաղվել ինքնակատարելագործմամբ։ Միեւնույն ժամանակ՝ պատրաստ չեք հրաժարվել նյութական բարեկեցությունից։ Աշխատում եք կյանքից վերցնել առավելագույնը։ Հետաքրքիր զրուցակից եք։


text: 1991թ. այս օրը ԱՄՆ-ն ճանաչեց Հայաստանի անկախությունը 1991թ. հունվարի 25-ի երեկոյան, երբ ամերիկացիները նշում էին Սուրբ Ծննդյան տոնը, ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշն իր ամանորյա ուղերձում հայտարարեց. «ԱՄՆ-ն ճանաչում է Ուկրաինայի, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի եւ Ղրղզստանի անկախությունը։ Բոլոր այս պետությունները հստակ հանձնառություններ են ստանձնել։ Մենք շատ արագ դիվանագիտական հարաբերություններ կհաստատենք այս երկրների հետ, նոր կապեր կստեղծենք։ Մենք կաջակցենք ՄԱԿ-ին անդամակցել այն պետություններին, որոնք դեռ անդամ չեն»։ Այս նախադասությամբ Բուշի վարչակազմը, ի թիվս այլ պետությունների ճանաչեց նաեւ Հայաստանի անկախությունը եւ հայտնեց դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու իր պատրաստակամության մասին։ Նյութի աղբյուր՝ https://www.facebook.com/sargsyansuren/posts/10156018106515421


text: Երեւան: Մեդիամաքս: Հայաստանն այսօր միացել է Մշակութային սեփականության դեմ հանցանքների վերաբերյալ Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիային, որն ուղղված է հնաոճ իրերի գողության եւ դրանք արվեստի շուկաներում վաճառքի դեմ։ Համաձայնագիրն ընդունվել է Եվրոպայի խորհրդի «Ահաբեկչության եւ կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի» ծրագրի շրջանակում։ Այն քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում հնաոճ իրերի անօրինական պեղումների, ներմուծման եւ արտահանման, ձեռքբերման եւ շուկաներում տարածման, ինչպես նաեւ համապատասխան փաստաթղթերի կեղծման դեպքում։ Կոնվենցիային միացել են նաեւ Կիպրոսը, Հունաստանը, Պորտուգալիան, Սան-Մարինոն եւ Մեքսիկան։


text: Ածխաջուր Ածխաջրեր, (ածխաջրատներ, շաքարներ), քիմիական միացություններ՝ կազմված ածխածին, թթվածին եւ ջրածին տարրերից։ Ածխաջուր են կոչվում, որովհետեւ միացության մեջ ջրածին եւ թթվածին տարրերը գտնվում են ջրի մոլեկուլում ունեցած համամասնությամբ՝ Cx(H2O)y։ Կառուցվածքով եւ քիմիական հատկություններով ունեն շաքարների բնույթ։ Սպիտակուցների եւ ճարպերի հետ միասին ածխաջրերը կարեւոր նշանակություն ունեն մարդու եւ կենդանիների օրգանիզմներում ընթացող նյութերի ու էներգիայի փոխանակության շարժընթացում։ Մտնում են բուսական, կենդանական եւ բակտերային օրգանիզմների կազմության մեջ։ Ածխաջրերը մարդու եւ կենդանիների սննդի կարեւոր բաղադրամաս են եւ ապահովում են դրանց կենսագործունեության համար անհրաժեշտ էներգիան։ Հասուն մարդու օրգանիզմում էներգիայի կեսից ավելին առաջանում է ածխաջրերից[1]: Բովանդակություն - 1 Նշանակություն - 2 Մոնոսախարիդներ - 3 Մոնոսախարիդների դասակարգումը - 4 Մոնոսախարիդների ցիկլիկ կառուցվածքը - 5 Ցիկլո-օքսո տաուտոմերիա - 6 Մոնոսախարիդների կոնֆորմացիաները - 7 Մոնոսախարիդների քիմիական հատկությունները - 7.1 Մոնոսախարիդների հայտնաբերման ռեակցիաները - 7.2 Օլիգոսախարիդներ - 7.3 Պոլիսախարիդներ - 8 Գլիկոպրոտեիններ - 9 Փոխանակության խանգարումներ - 10 Տարածված ածխաջրեր - 11 Ածխաջրերի փոխանակություն - 12 Սննդանյութեր - 13 Գրականություն - 14 Ծանոթագրություններ - 15 Արտաքին հղումներ - 16 Տես նաեւ Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերը կարեւոր նշանակություն ունեն որպես հիմնական շինանյութ բույսերի եւ կմախք՝ միջատների, խեցգետնակերպերի ու մյուս օրգանիզմների համար։ Մտնում են բջջապատի, շարակցական հյուսվածքի հիմնական նյութի կազմության մեջ, բացի այդ, բարդ կենսապոլիմերների, օրինակ՝ գլիկոպրոտեիդների բաղադրության մեջ ածխաջրերը կարող են լինել կենսաբանական ինֆորմացիայի կրողներ եւ պայմանավորել այդ միացությունների իմունաբանական առանձնահատկությունը։ Այսպես՝ արյան պատկանելությունը որեւէ խմբի որոշվում է արյան խմբային նյութերի կազմության մեջ մտնող ածխաջրերի կառուցվածքով եւ հաջորդականությամբ։ Հաստատվել է բջիջների մակերեւույթի նյութերի բաղադրիչ մասը կազմող ածխաջրերի կարեւոր նշանակությունը բջիջների փոխներգործություններում։ Նույն տիպի բջիջների միմյանց «ճանաչումը», տարբերակումը, աճումը, կենսապոլիմերների (սպիտակուցներ, նուկլեինաթթուներ եւ այլն) արտազատումը պայմանավորված են բջիջների մակերեւույթի ածխաջրերի առանձնահատուկ գործունեությամբ։ Պարզվել է, որ դրանք կարեւոր են չարորակ ուռուցքների առաջացման, վիրուսների ու բջիջների փոխներգործության գործընթացներում։ Մարդու եւ կենդանիների օրգանիզմում որոշ բարդ ածխաջրեր (օրինակ՝ հիալուրոնաթթուն) «քսանյութերի» ֆունկցիա են կատարում եւ ծառայում են որպես հեղուկ միջավայր բջիջների տեղաշարժման համար, դրանցով պատվում են շփվող, օրինակ՝ հոդային մակերեւույթները: Որոշ ածխաջրեր (վիտամին C, վիտամին B15, հեպարին) օժտված են առանձնահատուկ կենսաբանական ակտիվությամբ։[2] Էներգիական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Էներգիական արժեքով ածխաջրերը հավասարարժեք են սպիտակուցներին: 1 գ ածխաջրի այրումից օրգանիզմում անջատվում է միջինը 4,1 կկալ էներգիա։ Մարդու սննդի մեջ ածխաջրերի քանակը սովորաբար 4 անգամ գերազանցում է սպիտակուցների եւ ճարպերի պարունակությունը։ Օրգանիզմում ածխաջրերի սահմանափակ կուտակվելու հատկությունը նպաստում է դրանց ավելցուկային քանակների հեշտորեն ճարպի փոխարկվելուն, որը կուտակվում է ճարպային պահեստարանում։ Սննդի մեջ ածխաջրերի ավելցուկից առաջանում է ավելորդ քաշ եւ գիրություն։ Ուստի պետք է խուսափել նաեւ ածխաջրերի չարաշահումից։ Ածխաջրերը սննդում անհրաժեշտ են այնպես, ինչպես սպիտակուցները եւ լիպիդները։ Ածխաջրերի անհրաժեշտությունը բնորոշվում ոչ միայն նրանով, որ նրանք հանդիսանում են «արագընթաց» էներգիայի աղբյուր առանց կողմնակի թունավոր արգասիքների, այլ նաեւ նրանց մասնակցությամբ կենդանի բջջի բարդ սպիտակուցների՝ գլիկոպրոտեիդների կարգավորիչ եւ պաշտպանական ֆունկցիաներին։ Լիպիդների օքսիդացումը ածխաջրային էներգիայի պակասի դեպքում ծայրահեղ դանդաղ է ընթանում։[3] Էներգիայի աղբյուր են հանդիսանում հեշտ յուրացվող ածխաջրերը՝ գլյուկոզ, ֆրուկտոզ, սախարոզ, օսլա, գլիկոգեն։ Այդ ածխաջրերի փոխանակությունը մարդու մոտ սերտորեն կապված է լիպիդների եւ ճարպերի փոխանակության հետ։ Ածխաջրերը սննդի հետ ավելցուկով ընդունելու դեպքում հեշտությամբ փոխարկվում են ճարպերի, բայց լիպիդներից ածխաջրեր գործնականում չեն սինթեզվում։[4] Ածխաջրային էներգիայի պակասը առողջ մարդու մոտ կոմպենսացվում է նրանց սինթեզի ակտիվացմամբ՝ ամինաթթուների փոխանակության միջանկյալ արդյունքների, մակերիկամների հորմոնների եւ որոշ վիտամինների, այդ թվում C վիտամինի մասնակցությամբ։ Այդ պրոցեսը կոչվում է գլյուկոնոգենեզ։ Այդ պատճառով որոշակի սահմաններում սննդի սպիտակուցա-լիպիդային ուղղվածության դեպքում, կարելի է սահմանափակել ածխաջրերով հարուստ մթերքի օգտագործումը առանց օրգանիզմին վնասելու։ Արդյունաբերական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերն ունեն նաեւ արդյունաբերական նշանակություն. օսլան օգտագործվում է գլյուկոզ եւ էթիլսպիրտ ստանալու համար, ինչպես նաեւ թղթի ու մանածագործական արդյունաբերության մեջ։ Օսլան մտնում է դեղանյութերի, քսուքների, լաքերի բաղադրության մեջ, նրանից պատրաստում են սոսինձ, դեղապատիճներ եւ այլն։ Փայտանյութից ստացված թաղանթանյութն օգտագործվում է թուղթ, արհեստական մետաքս, պայթուցիկ նյութեր պատրաստելու համար։ Մոնոսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդները ըստ կառուցվածքի պոլիհիդրօքսիկարբոնիլային միացություններ են (պոլիհիդրօքսիալդեհիդներ եւ պոլիհիդրօքսիկետոններ)։ Նրանք պինդ, ջրում լավ լուծելի, հիմնականում քաղցրահամ, միացություններ են։ Ջրային լուծույթներն ունեն չեզոք ռեակցիա։ Մոնոսախարիդների դասակարգումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդների դասակարգումը հիմնված է կառուցվածքային յուրահատկությունների վրա։ Ըստ կարբոնիլային խմբի բնույթի տարբերում են ալդոզներ (-CHO) եւ կետոզներ (-C=O),իսկ շղթայում ածխածնի ատոմների թվի՝ տրիոզներ, տետրոզներ, պենտոզներ, հեքսոզներ եւ հեպտոզներ։ Կենսաբանական համակարգերում կարեւոր նշանակություն ունեն պենտոզները եւ հեքսոզները, որոնք, հաշվի առնելով վերը նշված հատկանիշներից, բաժանվում են ալդոպենտոզների, ալդոհեքսոզների, կետոպենտոզների, կետոհեքսոզների։ Քանի որ յուրաքանչյուր մոնոսախարիդի կազմում կա մի քանի ասիմետրիկ ածխածնի ատոմ, հետեւաբար մոնոսախարիդները առաջացնում են տարբեր ստերեոիզոմերներ (օրինակ, գլյուկոզ, մանոզ, գալակտոզ՝ բոլորը ալդոհեքսոզ են, մտնում են ալդոզների ընտանիքի մեջ եւ տարբերվում են իրենց ֆիզիկական հատկություններով)։ |Ալդոտրիոզներ|| գլիցերալդեհիդ (գլիցերալ) |Ալդոտետրոզներ|| D-էրիթրոզա D-տրեոզա |Ալդոպենտոզներ|| D-ռիբոզա D-արաբինոզա D-քսիլոզա D-լիկսոզա |Ալդոհեքսոզներ|| D-ալլոզա D-ալտրոզա D-գլյուկոզա D-մաննոզա D-գուլոզա D-իդոզա D-գալակտոզա D-տալոզա |Կետոտրիոզներ|| Դիհիդրոքսիացետոն |կետոտետրոզներ|| էրիտրուլոզա |կետոպենտոզներ|| ռիբուլոզա քսիլուլոզա |կետոհեքսոզներ|| պսիկոզա ֆրուկտոզա սորբոզա տագատոզա Մոնոսախարիդների ստերեոիզոմերների թիվը որոշվում է 2n բանաձեւով, որտեղ n-ասիմետրիկ ածխածինների թիվն է։ Ալդոպենտոզների ստերեոիզոմերների թիվը հավասար է 8 (23),եւ նրանք կազմում են չորս զույգ էնանտիոմերներ։ Ալդոհեքսոզների ստերեոիզոմերների թիվը հավասար է 16 (24) է, նրանք կազմում են 8 զույգ էնանտիոմերներ։ Մոնոսախարիդները պատկանում են երկու ստերեոիզոմերների շարքի՝ D եւ L: Ածխաջրերի պարզագույն ներկայացուցիչներն են ալդե- եւ կետոտրիոզները։ D եւ L շարքերի պատկանելիությունը որոշվում է ամենամեծ համարը կրող ասիմետրիկ ածխածնի կոնֆիգուրացիայով, այն համեմատելով D կամ L- գլիցերալդեհիդի կոնֆիգուրացիայի հետ։ Տվյալ մոնոշաքարի անվանումը որոշվում է բոլոր խիրալ կենտրոնների կառուցվածքով։[5] Մոնոսախարիդները օպտիկապես ակտիվ միացություններ են.նրանց լուծույթները պտտում են բեւեռացված լույսի հարթությունը։ Բեւեռացված լույսի հարթության պտտման մեծությունը եւ ուղղությունը յուրահատուկ է յուրաքանչյուր ստերեոիզոմերի համար, կապված չէ D կամ L շարքերի պատկանելիության հետ եւ որոշվում է փորձնական ճանապարհով։ Բնական ծագում ունեցող մոնոսախարիդները հիմնականում D-շարքի ներկայացուցիչներն են։[6] Մոնոսախարիդների կառուցվածքի ընդունված է պատկերել Ֆիշերի պրոյեկցիոն բանաձեւերով, որոնցում ասիմետրիկ ածխածինը չի նշվում։ Մոնոսախարիդների ցիկլիկ կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդները ցուցաբերում են բոլոր այն հատկությունները, որոնք պայմանավորված են նրանց կազմի մեջ մտնող ֆունկցիոնալ խմբերով։ Սակայն որոշ քիմիական հատկություններ հնարավոր չէ բացատրել ելնելով վերը բերված կառուցվածքից։ Առաջինը ռուս գիտնական Ա.Ա. Կոլինը կարծիք հայտնեց այն մասին, որ մոնոսախարիդներն ունեն ցիկլիկ կառուցվածք։ Լինելով հիդրօքսիալդեհիդներ (կամ կետոններ),մոնոսախարիդների բաց ձեւերը ինքնաբերաբար կարող են վերածվել ցիկլիկ կառուցվածք ունեցող կիսաացետալների։ Օրինակ, ռիբոզի ճանկաձեւ (աքցանաձեւ) կոնֆիգուրացիայի կարբոնիլային խումբը եւ 4-րդ կամ 5-րդ ածխածնի OH խումբը տարածության մեջ մոտ են գտնվում եւ OH-ի թթվածնի նուկլեաֆիլ ատոմը գրոհում է կարբոնիլային ածխածնի էլեկտրաֆիլ ատոմի վրա։ Առաջանում է ցիկլիկ կիսաացետալ։ Կախված ցիկլիկ չափսերից, առաջացող միացությունները կոչվում են ֆուրանոզային (հինգանդամանի) կամ պիրանոզային (վեցանդամանի)։ Ցիկլիկ ձեւում պրոխիրալ (կարբոնիլային խմբի ածխածինը) ոչ սիմետրիկ կենտրոնը վերածվում է խիրալ կենտրոնի։ Հետեւաբար աճում է ստերեոիզոմերների թիվը։ Առաջացած կիսաացետալային OH խումբը կոչվում է գլիկոզիդային, իսկ ՛՛C-1՛՛ ածխածինը՝ անոմերային։ Ըստ գլիկոզիդային խմբի դիրքի տարբերում են α- եւ β-անոմերներ։ Ներմոլեկուլային փոխազդեցության հետեւանքով առաջանում են 5 եւ 6 անդամանի թերմոդինամիկորեն կայուն ցիկլեր՝ ֆուրանոզային եւ պիրանոզային։ Մոնոսախարիդների ցիկլիկ կառուցվածքները ընդունված է պատկերել նաեւ Հեուորսի բանաձեւերով։ Հեուորսի բանաձեւերում պիրանոզային ցիկլի թթվածինը պատկերում են աջ հեռավոր անկյունում (C-1-ը՝ աջից)։OH-խմները, որոնք բաց ձեւերի մոտ (Ֆիշերի բանաձեւերում) գտնվում էին աջ կողմից գրվում են ցիկլի հարթությունից ցածր, իսկ ձախ կողմից գտնվող OH-խմբերը՝ հարթությունից վերեւ։ Այն անոմերները, որոնցում գլիկոզիդային խումբը պատկերում են հարթության տակ, կոչվում են α-անոմերներ։ Անոմերները, որոնցում գլիկոզիդային խումբը պատկերում են հարթությունից վեր կոչվում են β-անոմերներ։ Ցիկլո-օքսո տաուտոմերիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Անոմերները տարբերվում են հալման, եռման ջերմաստիճաններով, օպտիկական հատկություններով։ Հայտնի է, որ α-D-գլյուկոպիրանոզի թարմ լուծույթի տեսակարար պտտման անկյունը հավասար է 112°,իսկ β-D-գլյուկոպիրանոզինը՝ 19°: Մոնոսախարիդի բոլոր 5 ձեւերը (ացիկլիկ,α- եւ β-ֆուրանոզային եւ α- եւ β պիրանոզային) լուծույթում գտնվում են դինամիկ հավասարակշռության մեջ։ Առավել կայուն են մոնոսախարիդների պիրանոզային ձեւերը։ Օրինակ, գլյուկոզի ջրային լուծույթում 99,9% կազմում է գլյուկոզի պիրանոզային ձեւը։ Բաց ձեւը կազմում է ընդամենը 0,003-0,03% եւ միջանկյալ է՝ ցիկլիկ ձեւերը փոխարկվում են մեկը մյուսին բաց ձեւի միջոցով։ Այսինքն գոյություն ունեն տաուտոմերիայի եւս մեկ տեսակ՝ ցիկլո-օքսո։ Դրանով է բացատրվում այն փաստը, որ բյուրեղային α- եւ β-D-գլյուկոպիրանոզներից պատրաստված թարմ լուծույթների բեւեռացված լույսի պտտման անկյունը, որը համապատասխանաբար հավասար է +112° եւ +19°,մի քանի ժամ հետո փոխվում է եւ հավասարվում +52,7°: Դա պայմանավորված է նրանով, որ լուծույթում հաստատվում է դինամիկ հավասարակշռություն տարբեր իզոմերների միջեւ, որում գերակշռում են α- եւ β-պիրանոզային ձեւերը (1:2 հարաբերությամբ,36% α- եւ 64% β-)։ Մոնոսախարիդների թարմ լուծույթների ժամանակի ընթացքում բեւեռացված լույսի պտտման անկյան փոփոխության երեւույթը կոչվում է մուտառոտացիա։ Այդ պատճառով լուծույթում գտնվող մոնոսախարիդի համար սովորաբար չեն նշվում անոմերային ածխածնի կոնֆիգուրացիան։ Մոնոսախարիդների կոնֆորմացիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Քանի որ վեցանդամանի (պիրանոզային) ցիկլը հարթ չէ, Հեուորսի բանաձեւերը լրիվ պատկերացում չեն տալիս մոնոսախարիդների ցիկլիկ ձեւի տարածական կառուցվածքի մասին։ Ինչպես եւ ցիկլոհեքսանի դեպքում, ածխաջրերի առավել կայուն կոնֆորմացիան բազկաթոռն է։ Կոնֆորմացիոն կառուցվածքով է բացատրվում D-գլյուկոզի առավել կայուն լինելը՝ նրանում առաջնային սպիրտային եւ բոլոր հիդրօքսիլ խմբերը (բացառությամբ կիսաացետալային խմբի, այն էլ միայն α-անոմերի դեպքում) գտնվում են էկվատորիալ դիրքում։ Յուրաքանչյուր այլ հեքսոզ ունի գոնե մեկ աքսիալ OH-խումբ։ Կոնֆորմացիոն կառուցվածքների հարաբերական կայունությամբ է բացատրվում գլյուկոզի α- եւ β-պիրանոզային ձեւերի քանակները լուծույթում։ Տաուտոմեր հավասարակշռությունը շեղված է դեպի β-D-անոմերի առաջացում, քանի որ առավել կայուն են տեղակալիչների էկվատորիալ դասավորություն ունեցող կոնֆորմերները։ Մոնոսախարիդի կոնֆիգուրացիան, հատկապես անոմերային ածխածնինը (α- կամ β-) չափազանց կարեւոր է պոլիսախարիդների տարածական կառուցվածքի ձեւավորման համար, էկվատորիալ դիրքերի դեպքում առաջացած շղթան ունի գծային կառուցվածք (ցելյուլոզ),իկս աքսիալ դասավորվածության դեպքում առաջանում են գալարներ եւ ձեւավորվում է պարուրաձեւ երկրորդային կառուցվածք (օսլա)։ Մոնոսախարիդների քիմիական հատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդները, շնորհիվ հետերոֆունկցիոնալ կառուցվածքի (բազմաթիվ ռեակցիոն կենտրոնների առկայության) չափազանց ռեակցիոնունակ են։ Կիսաացետալային հիդրօքսիլով են պայմանավորված մոնոսախարիդների կարեւորագույն հատկությունները։ Մոնոսախարիդները չոր HCl-ի ներկայությամբ սպիրտների հետ փոխազդելիս (անջուր պայմաններում),առաջացնում են ացետալներ, որոնք կոչվում են գլիկոզիդներ՝ կիսաացետալային խումբը փոխարինվում է նուկլեաֆիլ տեղակալման մեխանիզմով։ Առաջանում է α- եւ β- գլիկոզիդների խառնուրդ։ Անոմերային գլիկոզիդների խառնուրդը կարելի է պատկերել մեկ բանաձեւով։ Մոնոսախարիդները գլիկոզիդներ են առաջացնում նաեւ մոնոսախարիդների սպիրտային խմբերի հաշվին, այսինքն առաջանում են օլիգո- եւ պոլիսախարիդներ։ Բացի այդ, օրգանիզմում տեղի է ունենում D-գլյուկուրոնաթթվի գլիկոզիդների առաջացում՝ որոշ տոքսիկ ֆենոլային միացությունների հետ։ Այդ գլիկոզիդները (գլյուկուրոնիդները) հեռանում են մեզով եւ տեղի է ունենում դետոքիկացում։O-գլիկոզիդները նման են ազոտ պարունակող անալոգները՝ N-գլիկոզիդները, որոնք հանդես են գալիս որպես նուկլեոտիդների, նուկլեինաթթուների բաղադրամասեր։ Օրգանիզմում գլիկոզիդների առաջացմանը մասնակցում են մոնոսախարիդների ֆոսֆատները կամ նուկլեոզիդդիֆոսֆատները։ Այս միացություններում ֆոսֆորական թթվի մնացորդը եւ նուկլեոզիդդիֆոսֆատը լավ հեռացող խմբեր են։ Գլիկոզիդները կարող են հիդրոլիզվել թթվային միջավայրում (ացետալների նման),բայց բավականին կայուն են նոսր հիմքերի հանդեպ։ Գլիկոզիդների հիդրոլիզը, ըստ էության, առաջացման ռեակցիայի հակառակն է՝ արդյունքում առաջանում է սպիրտ եւ մոնոսախարիդ։ Օրինակ, մեթիլ-β-D-գլյուկոպիրանոզիդի հիդրոլիզի արդյունքում առաջանում են գլյուկոզ եւ մեթանոլ։ Սպիրտային OH-խմբերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաներ.պարզ եւ բարդ եթերների առաջացում։ Պարզ եթերներ առաջանում են հիմնային միջավայրում գլիկոզիդների (կամ մոնոսախարիդների) եւ ալկիլհալոգենիդների (կամ այլ ալկիլացնող ագենտների) փոխազդեցության արդյունքում առաջացած գլիկոզիդների եթերների թթվային հիդրոլիզով։ Օրինակ, մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզի ալկիլացման արդյունքում առաջանում է մեթիլտետրա-օ-մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզիդ։ Առաջացած մեթիլտետրա-օ-մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզիդը ենթարկվում է թթվային հիդրոլիզի, վերածվելով տետրա-օ-մեթիլ-α-D-գլյուկոպիրանոզի՝ եթերի։ Մոնոսախարիդների ալկիլացման ընթացքում նույնպես առաջանում են գլիկոզիդների եթերներ, որոնց գլիկոզիդային կապը թթվային միջավայրում ենթարկվում է հիդրոլիզի եւ առացանում է պարզ եթեր։ Բարդ եթերները առաջանում են մոնոսախարիդների եւ ացիլացնող ագենտների, օրինակ՝ կարբոնաթթուների անհիդրիդների, փոխազդեցության դեպքում։ Մոնոսախարիդների փոխարկումներում մեծ դեր ունեն ֆոսֆատները (ֆոսֆորական թթվի բարդ եթերները)։ Բացի արդեն հիշատակված գլյուկոզո-1-ֆոսֆատից, կարեւոր նշանակություն ունեն գլյուկոզո-6-ֆոսֆատը, ֆրուկտոզո-6-ֆոսֆատը, դիֆոսֆատը, օրինակ՝ ֆրուկտոզ-1,6-դիֆոսֆատը (ֆրուկտոզ-1,6-բիֆոսֆատ)։ Մոնոսախարիդների էսթերները, ինչպես եւ բոլոր բարդ եթերները, ընդունակ են հիդրոլիզվելու թթվային եւ հիմնային միջավայրերում մինչեւ համապատասխան թթու (աղ՝ հիմնայինի դեպքում) եւ սպիրտ (տվյալ դեպքում մոնոսախարիդը սպիրտ է)։ Մոնոսախարիդների օքսիդացման ռեակցիաները։ Ալդոզների օքսիդացումը չեզոք եւ թթվային միջավայրերում ընթանում է առանց մոլեկուլների ածխածնային շղթայի փոփոխության։ Կախված օքսիդացման պայմաններից, կարող են օքսիդանալ միայն ալդեհիդային խումբը, ալդհեհիդային եւ սպիրտային խմբերը եւ այլն, եւ արդյունքում առաջանում են տարբեր միացություններ։ Օրինակ, գլյուկոզի օքսիդացման ժամանակ առաջանում են գլյուկոնաթթու, գլյուկուրոնաթթու, գլյուկարաթթու։ Մեղմ օքսիդիչի դեպքում (բրոմաջուր) օքսիդանում է միայն ալդեհիդային խումբը եւ ռեակցիայի արդյունքում առաջանում են ալդոնաթթուների, գլյուկոզի դեպքում՝ գլյուկոնաթթու։ Կենդանի օրգանիզմում նման օքսիդացումը ընթանում է համապատասխան ֆերմենտի մասնակցությամբ։ Սպիրտները, ինչպես հայտնի է, օքսիդանում են առաջացնելով կարբոնաթթուներ, ըստ որում առաջնային սպիրները երկրորդայինների հետ համեմատ օքսիդանում են ավելի արագ։ Ուժեղ օքսիդիչի ազդեցության ժամանակ (նոսր ազոտական թթու) օքսիդանում են եւ՛ ալդեհիդային, եւ՛ առաջնային սպիրտային խմբերը, առաջացնելով գլիկարաթթուներ կամ շաքարաթթուներ։ Այսպես, գլյուկոզի օքսիդացումից առաջանում է գլյուկարաթթու, մանոզի-մանարաթթու, գալակտոզի-գալակտարաթթու։ Կենդանի օրգանիզմներում կարեւոր նշանակություն ունեն գլյուկուրոնաթթուները, որոնք առաջանում են առաջնային սպիրտային խմբի օքսիդացումից։ Օրինակ, գլյուկուրոնաթթուն, որը բազմազան ֆունկցիաներ է կատարում, մասնակցում է թունազրկման ռեակցիաներին, որպես կառուցվածքային հատված մտնում է պոլիսախարիդների կազմի մեջ եւ այլն։ Մոնոսախարիդներից ուրոնաթթուների առաջացման դեպքում անհրաժեշտ է «պաշտպանել» ալդեհիդային խումբը.օրինակ, օքսիդացումից առաջ, մոնոսախարիդը վերածել գլիկոզիդի։ Մոնոսախարիդների գլիկոզիդների օքսիդացման արդյունքում առաջանում են գլիկուրոնաթթուների գլիկոզիդներ, որոնց թթվային հիդրոլիզից առաջանում են ազատ գլիկուրոնաթթուներ։ Օրգանիզմում այդ պաշտպանական դերը կատարում է 1-ֆոսֆատային խումբը։ Մոնոսախարիդների վերականգնման հետեւանքով առաջանում են ալդիտներ (շաքարային սպիրտներ),որոնք քաղցրահամ են։ Վերականգնումը ընթանում է խիստ պայմաններում, ուժեղ վերականգնիչների մասնակցությամբ։ Ալդիտներից մի քանիսը, օրինակ, քսիլիտի (D-քսիլոզից) եւ սորբիտը (սորբիտոլ,D-գլյուկոզից) շաքարախտով հիվանդները օգտագործում են որպես շաքարի փոխարինիչ։ Ալդիտները չեն ընդգրկվում նյութափոխանակության մեջ, համապատասխան ֆերմենտների բացակայության պատճառով։ Ալդոզների եւ կետոզների փոխադարձ փոխարկումը։ Հիմնային միջավայրում տեղի է ունենում մոնոսախարիդների իզոմերացում։CH-կենտրոնի առկայության շնորհիվ, հիմնային միջավայրում, տեղի է ունենում ալդոզներից կետոզների առաջացում (իզոմերացում) եւ էպիմերացում C-2 մոտ։ Օրգանիզմում նման փոխարկումները ընթանում են ֆերմենտների մասնակցությամբ։ Այս փոխարկումների նշանակությունը չափազանց մեծ է, քանի որ մոնոսախարիդներից կենդանական համակարգերում միայն գլյուկոզն ունի փոխանակման համար անհրաժեշտ ֆերմենտների համակարգ։ Հետեւաբար, այլ մոնոշաքարները փոխանակվելու համար պիտի վերածվեն գլյուկոզի։ Նկարագրված եղանակով ֆրուկտոզից եւ մանոզից առաջանում է գլյուկոզ։ Մոնոսախարիդների հայտնաբերման ռեակցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Պենտոզների եւ հեքսոզների տարբերիչ ռեակցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հանքային թթուների հետ տաքացնելիս մոնոսախարիդները ենթարկվում են դեհիդրատացման (կորցնում են երեք մոլեկուլ ջուր) եւ ալդոպենտոզներից առաջանում է ֆուրֆուրոլ, իսկ ալդո- եւ կետոհեքսոզներից՝ 5-հիդրօքսիմեթիլֆուրֆուրոլ։ Ֆուրֆուրոլը եւ 5-հիդրօքսիմեթիլֆուրֆուրոլը ֆենոլների եւ արոմատիկ ամինների հետ տալիս են կոնդեսացման ռեակցիաներ, առաջացնելով գունավոր միացություններ։ Այս ռեակցիաների վրա են հիմնված պենտոզների եւ հեքսոզների քանակական եւ որակական հայտնաբերման մի շարք եղանակներ։ Օրինակ, ֆուրֆուրոլը փոխազդելով անիլինի, իսկ 5-հիդրօքսիմեթիլֆուրֆուրոլը՝ ռեզորցինի հետ առաջացնում են կարմիր գույնի միացություններ։ Մոնոսախարիդների հայտնաբերման որակական ռեակցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ալդեհիդային (կարբոնիլային) խմբի օքսիդացման վրա են հիմնված մոնոսախարիդների հայտնաբերման (որակական) ռեակցիաները։ Չնայած ալդեհիդային (բաց) ձեւի բաժինը տաուտոմեր խառնուրդում չափազանց փոքր է, բայց նա անընդհատ առաջանում է եւ մնում հաստատուն։ Տոլենսի (Ag+),Բենեդիկտի, Ֆելինգի (Cu2+) ռեակտիվների օգնությամբ կարելի է հայտնաբերել ալդոզները։ Հիմնային միջավայրում մետաղների իոնները վերականգնվում են, իսկ մոնոսախարիդները քայքայվում են՝ առաջացնելով օքսիդացման արդյունքների խառնուրդ։ RCHO+Ag(NH3)2+→Ag↓+օքսիդացման արդյունքներ RCHO+Cu2+(կոմպլեքս)→Cu2O↓+օքսիդացման արդյունքներ Այս ռեակտիվների հետ դրական ռեակցիա տվող մոնոսախարիդները եւ նրանց ածանցյալները կոչվում են վերականգնող շաքարներ։ Գլիկոզիդները չեն ցուցաբերում վերականգնիչ հատկություններ եւ չեն փոխազդում այս ռեագենտների հետ։ Սակայն, այս ռեակցիաները, ի տարբերությունյ բրոմաջրով եւ ազոտական թթվով օքսիդացման, չի կարելի օգտագործել ալդոնաթթուների ստացման համար, քանի որ հիմնային միջավայրում առաջանում է ենդիոլային ֆրագմենտ, եւ կարող է տեղի է ունենալ իզոմերացում (օրինակ գլյուկոզը վերածվի մանոզի կամ ֆրուկտոզի),ինչպես նաեւ ածխածնային շղթայի քայքայում։ Մոնոսախարիդների ածանցյալները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդների ածանցյալներ են համարվում մոնոսախարիդային բնույթի այն միացությունները, որոնք մեկ կամ մի քանի հիդրօքսիլային խմբերի փոխարեն պարունակում են ջրածնի ատոմ կամ ֆունկցիոնալ խմբեր։ Օրինակ, նուկլեինաթթուների կազմի մեջ մտնում է 2-դեզօքսի-D-ռիբոզը, հետերոպոլիսախարիդների կազմի մեջ հանդիպում են մոնոսախարիդների ամինաածանցյալները։ Առավել կարեւոր նշանակություն ունեն մոնոսախարիդների 2-ամինաածանցյալները, օրինակ,D-գլյուկոզամինը։ Բացի այդ, հանդիպում են նաեւ ամինախմբի ալկիլացված կամ ացիլացված ածանցյալներ՝ N-ացետիլգլյուկոզամին,N-ացետիլգալակտոզամին եւ այլն։ Նեյրամինաթթուն եւ նրա ածանցյալները, սիալաթթուները (N-ացետիլնեյրամինաթթուները) արյան եւ հյուսվածքների սպեցիֆիկ միացությունների բաղադրամասերն են։ Ազատ վիճակում գտնվում են ողնուղեղային հեղուկում։ Նեյրամինաթթվի սինթեզը կատարվում է պիրոխաղողաթթվից եւ մանոզամինից։ Ասկորբինաթթուն (վիտամին C) ըստ կառուցվածքի 2-կետո-L-գուլոնաթթվի γ-լակտոն է։ Ասկորբինաթթուն նյութափոխանակության ընթացքում մասնակցում է զանազան վերականգնման պրոցեսների։ Մասնավորապես կարեւոր նշանակություն ունի կոլագենի կազմում պրոլինի հիդրօքսիլացմանը մասնակից ֆերմենտի (պրոլինհիդրօքսիլազի) գործունեության համար։ Ռեակցիայի արդյունքում ասկորբինաթթուն օքսիդանում է, վերածվելով դեհիդրոասկորբինաթթվի։ Արդյունաբերական եղանակներով ասկորբինաթթուն մեծ քանակներով ստանում են գլյուկոզից։ Վիտամին C-ի անբավարարության դեպքում զարգանում են զանազան հիվանդություններ (սկորբունտ, լնդախտ)։ Օլիգոսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Երկու մոնոսախարիդներից կազմված գլիկոզիդները կոչվում են դիսախարիդներ։ Դիսախարիդների գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու OH-խմբեր՝ մոնոսախարիդներից մեկի կիսաացետալայինը եւ մյուսի՝ ցանկացածը։ Եթե երկրորդ հիդրօքսիլ խումբը սպիրտային է, ապա նման միացության մեջ պահպանվում է կիսաացետալային խումբը եւ այդպիսի դիսախարիդները կոչվում են վերականգնող (լակտոզ, մալթոզ, ցելոբիոզ) կամ մալթոզային տիպի։ Եթե գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը, ապա այդպիսի դիսախարիդները կոչվում են տրեգալոզային կամ չվերականգնող տիպի։ Դիսախարիդների հիդրոլիզի արդյունքում առաջանում են մոնոսախարիդներ։ սախարոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-ֆրուկտոֆուրանոզ լակտոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գալակտոպիրանոզ մալտոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գլյուկոպիրանոզ ցելոբիոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գլյուկոպիրանոզ Դիսախարիդները ըստ կառուցվածքի O-գլիկոզիդներ են, որոնցում գլիկոնային մասը նույնպես ներկայացված է մոնոսախարիդով։ Դիսախարիդների անվանակարգը կատարվում է համաձայն այն կանոնների, որոնք կիրառում են գլիկոզիդների համար.կապի առաջացմանը կիսաացետալային խումբ տրամադրող մոնոսախարիդը փոխում է իր վերջավորությունը «ոզիլ»-ի, իսկ սպիրտային խումբ տրամադրող մոնոսախարիդի վերջավորությունը չի փոխվում։ Դիսախարիդների անվան մեջ անպայման նշվում է երկու մոնոսախարիդների լրիվ կոնֆիգուրացիաները, օրինակ մալթոզի անվանումն է՝ α-D-գլյուկոպիրանոզիլ-(1→4)-α(β)-D-գլյուկոպիրանոզ։ Սախարոզի մոլեկուլի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը եւ նրա անվանումն է՝ α-D-գլյուկոպիրանոզիլ-(1→2)-β-D-ֆրուկտոֆուրանոզիդ։ Վերականգնող դիսախարիդները հանդես են գալիս տաուտամեր ձեւերով եւ նրանց թարմ ջրային լուծույթները ենթարկվում են մուտառոտացիայի։ Մալթոզը առավել տարածված դիսախարիդներից է, առաջանում է օսլայի եւ գլիկոգենի ֆերմենտային հիդրոլիզի արդյունքում աղեստամոքսային տրակտի տարբեր հատվածներում գործող ֆերմենտների (թքի եւ ենթաստամոքսային գեղձի կողմից արտադրված α-ամիլազների) ազդեցության շնորհիվ։ Լուծույթներում միշտ առկա են մալթոզի բոլոր ձեւերը, բայց գերակշռում են α- եւ β- անոմերների պիրանոզային ձեւերը։ Շնորհիվ բաց ձեւի գոյության, դիսախարիդները կարող են մոնոսախարիդների նման վերականգնել մետաղների իոնները։ Արդյունքում ալդեհիդային խումբը օքսիդանում է, վերածվելով կարբօքսիլ խմբի։ Առաջացած միացությունները կոչվում են բիոնաթթուներ։ Նման հատկություններ են ցուցաբերում կաթնաշաքարը՝ լակտոզը, որի լուծույթը նույնպես տաուտոմեր ձեւերի խառնուրդ է։ Գլիկոզիդային կապը կարող է առաջանալ նաեւ C2,C3,C4,C6 դիրքերում գտնվող հիդրօքսիլ խմբերի հաշվին.օրինակ իզոմալթոզում գլիկոզիդային կապը գոյացել է առաջին մոլեկուլի C1 եւ երկրորդ մոլեկուլի C6 միջեւ։ Որոշ դեպքերում գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը, այնպես, ինչպես դա տեղի է ունենում սախարոզում։ Սախարոզում չկա ազատ կիսաացետալային հիդրօքսիլ խումբ։ Նման օլիգոսախարիդները չունեն տաուտոմեր ձեւեր, չեն ցուցաբերում վերականգնողական հատկություններ եւ կոչվում են չվերականգնող օլիգոսախարիդներ։ Նման կառուցվածք ունեցող դիսախարիդների թարմ ջրային լուծույթները չեն ենթարկվում մուտառոտացիայի։ Օլիգոսախարիդների քիմիական հատկությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Դիսախարիդները ենթարկվում են հիդրոլիզի։ Օրգանիզմում հիդրոլիզը կատարվում է գլիկոզիդազ ֆերմենտների ազդեցությամբ։ Սախարոզը (ինվերտային շաքար) սննդի ածխաջրերի հիմնական աղբյուրն է, հեշտությամբ հիդրոլիզվում է թքի ֆերմենտներով, առաջացնելով գլյուկոզ եւ ֆրուկտոզ։ C12+H2O→C6H12O6(գլյուկոզ)+C6H12O6(ֆրուկտոզ) Սախարոզը ինվերտային շաքար է կոչվում, քանի որ նա օպտիկապես աջ պտտող շաքար է, իսկ հիդրոլիզի արդյունքում առաջացած միացությունների՝ գլյուկոզի եւ ֆրուկտոզի էկվիմոլյար խառնուրդի պտտման ուղղությունը ձախն է.այսինքն տեղի է ունենում պտտման ուղղության փոփոխություն (inversion-փոխել ուղղվածությունը)։Բերված հիդրոլիզի սխեմայից երեւում է, որ առաջացած մոնոսախարիդների պտտման անկյունները եւ ուղղությունները կտրականապես տարբերվում են եւ ֆրուկտոզի ունակությունը գերակշռում է։ Լակտոզի հիդրոլիզից առաջանում են գլյուկոզ եւ գալակտոզ, մալթոզի հիդրոլիզից՝ երկու գլյուկոզ։ Օլիգոսախարիդների քիմիական հատկությունները հիմնականում կրկնում են մոնոսախարիդների հատկությունները։ Լաբորատոր պայմաններում հիդրոլիզը կատարվում է թթվային միջավայրում, որի հետեւանքով առաջանում է օլիգոսախարիդի կազմի մեջ մտնող մոնոսախարիդների խառնուրդ։ Պոլիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոնոսախարիդների կամ նրանց ածանցյալների պոլիկոնդեսացման պրոդուկտները կոչվում են պոլիսախարիդներ։ Մոնոմերները այդ միացություններում կապված են միմյանց հետ գլիկոզիդային կապերով։ Պոլիսախարիդները կարող են լինել ճյուղավորված եւ չճյուղավորված։ Պոլիսախարիդների կազմի մեջ մտնում են զանազան մոնոսախարիդներ.D-գալակտոզ,D-գլյուկոզ,D-գլյուկուրոնաթթու եւ այլն։ Հոմոպոլիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Եթե պոլիսախարիդները կազմված են միեւնույն մոնոսախարիդների մնացորդներից, ապա նրանք կոչվում են հոմոպոլիսախարիդներ կամ գլիկաններ։ Գլիկանները կարող են լինել հեքսոզաններ եւ պենտոզաններ։ Կախված մոնոսախարիդի բնույթից տարբերում են գլյուկաններ (որոնք կազմված են միայն գլյուկոզի մնացորդներից),մանաններ, գալակտաններ եւ այլն։ Երկրագնդի վրա ամենատարածված օրգանական միացությունը ցելյուլոզն (բջջանյութ) է, որը կազմված է 1,4-գլիկոզիդային կապով կապված β-D-գլյուկոպիրանոզի մնացորդներից, ունի կարեւոր կառուցվածքային, հենարանային ֆունկցիա բուսական աշխարհում եւ անհրաժեշտ է որպես սննդի բաղադրամաս կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների համար։ Բույսերում ածխաջրերի պահեստային կամ պաշարային ձեւն է օսլան, որը կազմված է գծային կառուցվածք ունեցող ամիլոզից (10-20%),եւ ճյուղավորված ամիլոպեկտինից (80 %)։Ամիլոզը կազմված է α-1,4-գլիկոզիդային կապերով կապված D-գլյուկոպիրանոզի մնացորդներից։ Ամիլոպեկտինի ճյուղավորումը կատարվում է հիմնական շղթայի յուրաքանչյուր 20-25 մոնոսախարիդային մնացորդի մոտ 1,6-α-գլիկոզիդային կապերի առաջացմամբ։ Կենդանական օրգանիզմում ածխաջրերի պահեստային ձեւը գլիկոգեն պոլիսախարիդն է (կենդանական օսլա),որը կառուցվածքով նման է ամիլոպեկտինին, սակայն ճյուղավորված է.կողմնային շղթաները կարող են գոյանալ յուրաքանչյուր 6-րդ,8-րդ մոնոսախարիդի մոտ։ Մոնոսախարիդները գլիկոգենում կապված են միմյանց հետ հիմնականում α-1,4- եւ α-1,6 գլիկոզիդային կապերով։ Դեքստրան։ Դեքստրանները մանրէների հիմնական պոլիսախարիդներն են։ Այժմ մշակված են դեքստրանների արդյունաբերական ստացման եղանակներ միկրոբիոլոգիական սինթեզի ճանապարհով։ Դեքստրանները կազմված են α-D-գլյուկոպիրանոզային մնացորդներից.մոլեկուլները խիստ ճյուղավորված են։ Կապի հիմնական ձեւն է α (1→6),իսկ ճյուղավորման հատվածներում α(1→4),α(1→3),α(1→2)։ Դեքստրանները օգտագործում են արյան փոխարինիչների պատրաստման համար (պոլիգլյուկին)։Ատամների վրա զարգացող մանրէները նույնպես արտադրում են դեքստրան, որը հայտնաբերվում է ատամների վրա գոյացող նստվածքի կազմում։ Մեկ այլ պոլիսախարիդ, որը մոնոմերն է D-ֆրուկտոզի մնացորդը, կոչվում է ինսուլին։ Ինսուլինը սոխի, սխտորի եւ մի շարք այլ մթերքների պահեստային պոլիսախարիդն է եւ օգտագործվում է ֆրուկտոզի արտադրության համար։ Հետերոպոլիսախարիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Կենդանի օրգանիզմներում կարեւոր դեր ունեն հետերոպոլիսախարիդները, որոնք կազմված են տարբեր մոնոսախարիդների մնացորդներից։ Հետերոպոլիսախարիդները հիմնականում կազմված են դիսախարիդային միավորներից։ Առավել մեծ նշանակություն ունեն հիալուրոնաթթուն, հեպարինը, խոնդրոիտինսուլֆատները եւ այլն։ Շարակցական հյուսվածքի հիմնական պոլիսախարիդն է հիալուրոնաթթուն, որը առաջին անգամ անջատվել է ապակյա մարմնից եւ սինովիալ հեղուկից, իսկ հետագայում հայտնաբերվել է մաշկում, պորտալարում, հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկկում եւ այլն։ Հիալուրոնաթթվի հիդրոլիզից առաջանում են D-գլյուկուրոնաթթու,D-գլյուկոզամին եւ քացախաթթու.մոլեկուլն ունի գծային կառուցվածք, ճյուղավորված չէ, մոլեկուլային զանգվածը տատանվում է երեքից ութ միլիոնի սահմաններում։ Հյուսվածքներում հանդիպում է ինչպես ազատ, այնպես էլ սպիտակուցների հետ (աղանման) կապված։ Հեպարին։ Հեպարինը արյան հակամակարդիչ (հակակոագուլյանտ) գործոնն է, հայտնաբերվել է նաեւ լյարդում, փայծաղում, թոքերում, վահանագեղձում։ Հեպարինի կրկնվող օղակը բաղկացած է D-գլյուկուրոնաթթվից եւ D-գլյուկոզամինից, որում ամինախումբը եւ հիդրօքսիլ խմբերից որեւէ մեկը կապված են ծծմբական թթվի մնացորդի հետ։ Խոնդրոիտինսուլֆատները զանազան հյուսվածքներում ներկայացված են իրենց երեք հիմնական ձեւերով՝ A,B,C:Խոնդրոիտինսուլֆատ B-ն (որը հայտնի է նաեւ որպես β-հեպարին) եւ ավելի ուշ մաշկից անջատված դերմատանսուլֆատը պոլիսախարիդներ են, որոնց կրկնվող միավորը կազմված է L-իդուրոնաթթվի եւ N-ացետիլգալակտոզամինսուլֆատից։ Ամինագլիկանների շարքին է պատկանում նաեւ կերատանսուլֆատը, որի կրկնվող միավորը կազմված է β-D-գալակտոզի եւ N-ացետիլ-β-D-գլյուկոզամին մնացորդներից։ Մուկոպոլիսախարիդները կարեւոր նշանակություն ունեն նաեւ մանրէների նյութափոխանակության եւ գոյատեւման համար։ Օրինակ, պնեւմոկոկկեր II եւ III պատիճներում հայտնաբերվել են սպեցիֆիկ պոլիսախարիդներ (ալդոբիուրոնաթթուներ),որոնք օժտված են անտիգենային հատկություններով։ Գլիկոպրոտեիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Օլիգո- եւ պոլիսախարիդները հաճախ են մտնում խառը բիոպոլիմերների կազմի մեջ, որոնցից կարեւոր կենսաբանական դեր ունեն գլիկոպրոտեինները։ Այդ միացություններում սպիտակուցները սովորաբար կովալենտ կապով կապված են ածխաջրատային շղթաների հետ։ Գլիկոպրոտեինների խմբին են պատկանում իմունոգլոբուլինները եւ արյան խմբային նյութերը։ Ըստ կառուցվածքի դրանք բիոպոլիմերներ են, որտեղ սպիտակուցային շղթային միացած են բազմաթիվ ածխաջրային շղթաներ, հիշեցնելով փորձանոթներ լվացող խոզանակներ։ Ածխաջրային մասի զանգվածը կազմում է ընդհանուրի 80 %:Օլիգոսախարիդային հատվածների համար բնորոշ է վերականգնող ծայրերում մոնոսախարիդների (սովորաբար 3-5) որոշակի հաջորդականությունը։ Այդ ծայրերը կոչվում են անտիգենային դետերմինանտներ եւ պայմանավորում են արյան խմբային սպեցիֆիկությունը։ Դետերմինանտը փոխվելու դեպքում արյան խումբը նույնպես կփոխվի։ Արյան A-խմբի անտիգենային դետերմինանտն է N-ացետիլգալակտոզամինը,B-խմբինը՝ D-գալակտոզը,O-խմբինը՝ Լ-ֆուկոզը։ 70-ական թվականներին, մշակելով B(III)-խմբի արյան էրիթրոցիտները գալակտոզիդազ ֆերմենտով, որը հիդրոլիզում է գալակտոզի հետ առաջացած գլիկոզիդային կապը, ստացել են O(I)-խմբի դետերմինանտները, այսինքն արյան III-խմբի էրիթրոցիտները վերածվել են I-խմբի էրիթրոցիտների։ Խառը բիոպոլիմերներում ածխաջրային հատվածը սպիտակուցի շղթայի հետ կապվում է երկու հնարավոր եղանակներով՝ C-N-գլիկոզիդային եւ C-O-գլիկոզիդային կապերով։ Սովորաբար սպիտակուցային հատվածը գտնվում է բջջի թաղանթում, իսկ ածխաջրայինը սուզված է շրջապատող հեղուկ միջավայրի մեջ, ապահովելով բջջի եւ միջավայրի կապը։ Մանրէների բջջաթաղանթը, ի տարբերություն բարձրագույն օրգանիզմների, ունի պաշտպանական ծածկ՝ պատ։ Մանրէների բջջապատը կառուցված է ածխաջրերից եւ պեպտիդներից կազմված միավորներից։ Թքի հակաբակտերիալ ակտիվությունը պայմանավորված է նրանով, որ լիզոցիմի (ֆերմենտի) հիդրոլիտիկ ազդեցության շնորհիվ քայքայվում են պոլիսախարիդային շղթայի գլիկոզիդային կապերը, այսինքն քայքայվում են մանրէների պատերը եւ դրանում է կայանում լիզոցիմի ազդեցության քիմիական մեխանիզմը։ Մանրէների բջջապատի սինթեզի վերջին փուլում գլիկոպրոտեինները փոխազդում են միմյանց հետ, առաջացնելով եռաչափ ցանց։ Նշված պրոցեսը կատարվում է ֆերմենտների ազդեցությամբ, որի արդյունքում առաջանում են կապեր՝ մի շղթայի D-Ալա մնացորդի եւ մյուս շղթայի Գլի-մնացորդի միջեւ։ Պենիցիլինի հակաբակտերիալ ազդեցության մեխանիզմը տարբերվում է լիզոցիմի ազդման մեխանիզմից.պենիցիլինի կոնֆիգուրացիան նման է պեպտիդգլիկանի Ալա-Ալա-ծայրային կառուցվածքին եւ նա կարող է զբաղեցնել տրանսպեպտիդազ ֆերմենտի (բջջաթաղանթի սինթեզը ապահովող) ակտիվ կենտրոնը, առաջացնելով ամուր, չքանդվող կապ ֆերմենտի եւ պենիցիլինի β-լակտամային օղակի կարբոնիլ խմբի միջեւ։ Այս փոխազդեցության հետեւանքով խանգարվում է բջջի պատի սինթեզը, ամբողջականությունը, ձեւավորումը եւ բջջի պարունակությունը արտահոսում է՝ արդյունքում բջիջը մահանում է։ Բարձրագույն օրգանիզմները նման բջջապատեր չունեն, հետեւաբար պենիցիլինը տոքսիկ է միայն մանրէների համար։ Փոխանակության խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերի պակասի հետեւանքով արյան մեջ կուտակվում են ճարպաթթուների ոչ լրիվ օքսիդացման արգասիքները՝ այսպես կոչված «կետոնային մարմնիկները», որոնք տեղաշարժելով արյան ռեակցիան դեպի թթվային կողմ, խախտում են շատ ֆերմնետային համակարգերի գործառույթներ, ինչը նկատվում է շաքարային դիաբետով հիվանդների, թմրամոլների, հարբեցողների, տոկսիկոմանների մոտ։ Տարածված ածխաջրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Միաշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հեքսոզներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլյուկոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բնության մեջ առավել տարածված միաշաքարը խաղողաշաքարն է։ Ազատ վիճակում պարունակվում է քաղցր մրգերում, մարդու եւ կաթնասուն կենդանիների արյան պարտադիր բաղադրիչներից է։ Մանոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մանոզը կարող է հանդիպել ազատ վիճակում, բայց առավել հաճախ այլ միաշաքարների հետ միացած գտնվում է երկար, բազմաշաքարային շղթաներում կամ գլիկոպրոտեիդների կազմության մեջ։ Գալակտոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գալակտոզն ազատ վիճակում չի հանդիպում։ Այն խաղողաշաքարի հետ մտնում է կաթնաշաքարի, ինչպես նաեւ շատ բազմաշաքարների եւ գլիկոպրոտեիդների բաղադրության մեջ։ Գալակտոզի փոխանակության խանգարումը, օրգանիզմի կողմից այն չյուրացվելը հանգեցնում են ծանր ժառանգական հիվանդության՝ գալակտոզարյունության (գալակտոզեմիայի)։ Երեխան, սնվելով մայրական կաթով, ստանում է մեծ քանակությամբ գալակտոզ, որի օգտագործման խանգարման դեպքում նկատվում է քաշի աստիճանական անկում, ֆիզիկական եւ մտավոր թերզարգացում, ոսպնյակի մթագնում, լյարդի մեծացում՝ որոշ դեպքերում՝ ցիռոզ: Հիվանդությունը կրծքի երեխաների համար կարոդ է մահացու լինել։ Գալակտոզարյունությունն ուղեկցող շատ ախտաբանական փոփոխություններ հետեւանք են հյուսվածքներում եւ օրգաններում գալակտոզի փոխանակության արդյունքում թունավոր նյութերի կուտակման։ Ժամանակին ախտորոշելիս եւ սննդից կաթնաշաքարն ու գալակտոզը լրիվ հեռացնելիս երեխայի աճն ու զարգացումը բնականոն են ընթանում։ Հեպտոզներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ամենակարեւոր պենտոզներից (մոլեկուլում 5 ածխածնի ատոմ պարունակող ածխաջրերից) են ռիբոզը եւ դեզօքսիռիբոզը, որոնք մտնում են ռիբոնուկլեինաթթուների եւ դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթուներիկազմության մեջ։ Ներկայումս հայտնի է մոտ 70 միաշաքար, որոնցից 20-ը հայտնաբերվել է բնության մեջ, մնացածը սինթեզվել արհեստական եղանակով։ Ֆրուկտոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Պտղաշաքարն ազատ վիճակում պարունակվում է մեղրում, որոշ մրգերում։ Խաղողաշաքարի հետ այն առաջացնում է սննդի համար առավել էական նշանակություն ունեցող եղեգնաշաքար։ Երկշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածիկաշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածիկաշաքարը կազմված է խաղողաշաքարի 2 մնացորդից։ Առաջանում է բույսերի եւ կենդանիների հիմնական պահեստային ածխաջրերի՝ օսլայի եւ գլիկոգենի մասնակի՝ հիդրոլիզային ճեղքման ժամանակ եւ ունի կարեւոր սննդային նշանակություն։ Որոշ մարդիկ տառապում են ածիկաշաքարի եւ իզոածիկաշաքարի նկատմամբ բնածին անհանդուրժողականությամբ, որն աղիքահյութում դրանք ճեղքող ֆերմենտների բացակայության հետեւանք է։ Կաթնաշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Կաթնաշաքարը կազմված է գալակտոզի եւ խաղողաշաքարի մնացորդներից։ Մեծ քանակությամբ պարունակվում է կաթնասունների կաթում, մայրական կաթում՝ 5,5-8,4 %, կովի կաթում՝ 4-5 %: Կրծքի երեխաների համար սննդի կարեւոր բաղադրամաս է։ Աղիքահյութում կաթնաշաքար ճեղքող ֆերմենտի (լակտազ) բնածին բացակայության դեպքում առաջանում է հիվանդություն, որը շատ վաղ է դրսեւորվում եւ ուղեկցվում է փսխումով, լուծով, փորափքանքով, ջրազրկմամբ, աստիճան, նիհարումով։ Մեզի հետ հեռանում են զգալի քանակությամբ կաթնաշաքար եւ շատ ամինաթթուներ։ Բուժման համար սննդի կաթնաշաքարը պետք է փոխարինել եղեգնաշաքարով, խաղողաշաքարով եւ այլ շաքարներով։ Եղեգնաշաքար[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Եղեգնաշաքարը կազմված է խաղողաշաքարի եւ պտղաշաքարի մնացորդներից։ Լայնորեն տարածված է բուսական աշխարհում եւ հիմնական սննդային ածաջրերից է։ Սննդի մեջ օգտագործվում է շաքարի ճակնդեղից եւ եղեգից ստացված շաքարը։ Աղիքահյութում վերջինս ճեղքոդ ֆերմենտի՝ սախարազի բացակայության պատճառով առաջանում է հիվանդություն, որը դրսեւորվում է եղեգնաշաքարի նկատմամբ օրգանիզմի ժառանգական անհանդուրժողականությամբ։ Երեխաների մոտ այն առաջանում է խառը սնուցման անցնելիս։ Նկատվում է լուծ, երեխան նիհարում է, եղեգնաշաքարը չի յուրացվում եւ դուրս է գալիս օրգանիզմից։ Բուժման նպատակով օրաբաժնից պետք է հանել եղեգնաշաքարը կամ սննդի հետ տալ համապատասխան ֆերմենտների պատրաստուկներ։ Բազմաշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բազմաշաքարները ածխաջրերի բարձրամոլեկուլային բնական միացություններ են՝ կազմված մեծ քանակությամբ միաշաքարների օղակներից։ Կատարում են կառուցվածքային եւ սննդային ֆունկցիա։ Բնության մեջ առավել տարածված են թաղանթանյութը, օսլան եւ գլիկոգենը: Թաղանթանյութ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Թաղանթանյութը (բջջանյութ, ցելյուլոզ) բուսական հյուսվածքների հիմնական կառուցվածքային բաղադրամասն է։ Պարունակվում է հիմնականում բուսական բջիջների պատերում։ Մոլեկուլը բաղկացած է ուղիղ, երկար կապերով միմյանց միացած խաղողաշաքարի մնացորդներից։ Վատ մարսվելիության շնորհիվ այն խթանում է մարդու աղիքների գալարակծկանքը, կարգավորում դրանց գործունեությունը։ Օսլա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Օսլան բույսերի հիմնական պահեստային սննդանյութն է։ Այդ կարեւորագույն սննդային բազմաշաքարը մեծ քանակությամբ պարունակվում է կարտոֆիլի պալարներում, հացահատիկներում, մրգերում։ Գլիկոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլիկոգենը կամ կենդանական օսլան մարդու եւ կենդանիների կարեւոր պահեստային բազմաշաքար է։ Օրգանիզմում այն հիմնականում կուտակվում է լյարդում (մինչեւ 20 %), մկաններում (4 %)։ Բազմաշաքարների փոխանակության խանգարման հետեւանքով առաջանում են ծանր ժառանգական հիվանդություններ, որոնք չեն բուժվում հատուկ սննդակարգով։ Դրանցից են գլիկոգենոզները (բնածին), որոնք բնորոշվում են սարդում, սրտամկանում, կմախքային մկաններում, երիկամներում, փայծաղում, թոքերում եւ այլ օրգաններում գլիկոգենի մեծ կուտակումներով։ Հիվանդության բնորոշ ախտանշան է արյան մեջ խաղողաշաքարի ցածր կոնցենտրացիան (թերշաքարարյունություն) այն դեպքում, Երբ գլիկոգենի պարունակությունը հյուսվածքներում մեծ է, որը չի ենթարկվում ադրենալինի եւ գլյուկագոնի ազդեցությանը։ Կուտակվելով բջիջներում՛ գլիկոգենն առաջացնում է դրանց կազմափոխություն եւ մահ։ Գլիկոգենոզի դեպքում նկատվում է մկանային թուլություն, աճի կասեցում, ճարպակալում, ախտահարվում են լյարդը եւ երիկամները։ Հիվանդությունները կապված են ածխաջրային փոխանակությանը մասնակցող մի շարք ֆերմենտների բացակայության հետ, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր տեսակի գլիկոգենոզի համար բնորոշ է որոշակի ֆերմենտի անբավարարությունը, թեպետ կա նաեւ խառը տիպի հիվանդություն։ Մուկոբազմաշաքարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերի փոխանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բարդ ածխաջրեր, սննդի հետ թափանցելով մարդու օրգանիզմ, մարսողության համակարգի բազմաթիվ ֆերմենտներով ճեղքվում են մինչեւ միաշաքարների, որոնք աղիքներից ներծծվում են արյան մեջ, լուծված վիճակում անցնում են բարդ եւ հատուկ ֆերմենտների օգնությամբ փոխարկվում խաղողաշաքարի: Վերջինիս մի մասը վերածվում է գլիկոգենի, մյուսը՝ արյան հոսքով տարվում է օրգաններ ու հյուսվածքներ եւ օգտագործվում գլիկոգենի, ճարպերի ու փոխարինելի ամինաթթուների սինթեզի համար։ Գլյուկոզի փոխանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլյուկոզի կոնցենտրացիայի պահպանումը արյան մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գլյուկոզի հաստատուն կոնցենտրացիան արյան մեջ պահպանվում է չափազանց բարդ մեխանիզմի օգնությամբ, որին մասնակցում են մեծ քանակությամբ ֆերմենտներ, հորմոններ (ինսուլին, գլյուկագոն) եւ նյարդային համակարգը: Սննդի հետ շատ ածխաջրեր օգտագործելիս խաղողաշաքարի բնականոն կոնցենտրացիան արյան մեջ եւ հյուսվածքներում հնարավոր է պահպանել ցարդի ու հատկապես մկանների բջիջների կողմից՝ դրանից պահեստային բազմաշաքարը՝ գլիկոգենը, սինթեզելու շնորհիվ։ Վերջինս անհրաժեշտության դեպքում մի շարք բարձրմասնագիտացված ֆերմենտների օգնությամբ կարող է նորից փոխարկվել խաղողաշաքարի, որը կարեւոր նշանակություն ունի բուսական եւ կենդանակ բջիջներում ընթացող նյութափոխանակության մեջ, որպես էներգիայի աղբյուր։ Գլյուկոզի օքսիդացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ֆերմենտային ռեակցիաների բարդ շղթայի հետեւանքով խաղողաշաքարն օքսիդանում է՝ առաջացնելով ածխաթթու գազ եւ ջուր, որն ուղեկցվում է ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի (ԱԵՖ) առաջացմամբ։ Վերջինիս մոլեկուլի ֆոսֆոր-թթվածին քիմիական կապի էներգիան այնքան մեծ է, որ կարող է ապահովել էներգիայի ծախսով ընթացող շատ կենսաբանական գործընթացներ (սպիտակուցների, նուկլեինաթթուների, ճարպերի, բարդ ածխաջրերի կենսասինթեզ, մկանային կծկում եւ այլն)։ Խաղողաշաքարի փոխանակության միջանկյալ նյութերը մի շարք դեպքերում ընդհանուր են դառնում ամինաթթուների եւ ճարպաթթուների փոխանակության միջանկյալ նյութերի հետ։ Բացի այդ, որոշ ամինաթթուներից կարող է սինթեզվել խաղողաշաքար՝ ֆոսֆորային ածանցյալների ձեւով, որը գլիկոգենի փոխանակության հետ միասին կարեւոր նշանակություն ունի հյուսվածքներում եւ արյան մեջ խաղողաշաքարի հաստատուն կոնցենտրացիայի պահպանման գործում։ Այսպիսով՝ կենդանի օրգանիզմի բջիջներում սերտ կապ գոյություն ունի ածխաջրերի, սպիտակուցների ու ճարպերի փոխանակության միջեւ։ Խաղողաշաքարը մասնակցում է նաեւ այլ միաշաքարների առաջացման գործընթացներին։ Փոխանակության խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հիպերգլիկեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մեծ քանակությամբ խաղողաշաքարի անցումն աղիքներից արյան մեջ հանգեցնում է սննդային գերշաքարարյունության, որն արդյունք է ածխաջրերով հարուստ սննդի ընդունման։ Խիստ բարձր սննդային գերշաքարարյունության դեպքում խաղողաշաքարը հեռացվում է մեզի հետ (շաքարամիզություն), որն առողջության համար վտանգավոր չէ։ Հուզումների ժամանակ գլխուղեղի կեղեւում առաջացած դրդումը տարածվում է երկարավուն ուղեղ, որտեղից սիմպաթիկ նյարդի ճյուղերով՝ մակերիկամների միջուկային նյութին: Դա հանգեցնում է ադրենալինի արտազատման ուժեղացմանը եւ նպաստում լյարդում գլիկոգենի ճեղքմանը մինչեւ խաղողաշաքարի, որն ավելցուկային քանակությամբ անցնում է արյան մեջ՝ առաջացնելով հոգեկան կամ հուզական գերշաքարարյունություն։ Թունավորումների, գլխուղեղի վնասվածքների, որոշ վարակիչ հիվանդությունների դեպքում գերշաքարարյունությունը կարող է առաջանալ որպես կենար, նյարդային համակարգի գրգռման հետեւանք։ Խաղողաշաքարի պարունակությունն արյան մեջ մեծանում է բարձր ջերմաստիճանի, ջոկային վիճակների, ուղեղապատյանաբորբերի, գլխուղեղի բորբոքումների ժամանակ։ Ենթաստամոքսային գեղձի ներզատիչ հյուսվածքի թերֆունկցիայի դեպքում ինսուլինի առաջացման կտրուկ նվազման հետեւանքով փոխվում է ինսուլին-ադրենալին փոխհարաբերությունը, առաջանում է ինսուլինային գերշաքարարյունություն։ Հիպոգլիկեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Սննդային գերշաքարարյունությունը 3-5 ժ հետո փոխարինվում է ուժեղ թերշաքարարյունությամբ, որը կապված է ինսուլինի արտազատման ուժեղացման հետ։ Թերշաքարարյունությունը կարող է առաջանալ ծանր եւ երկարատեւ ֆիզիկական աշխատանքի, ենթաստամոքսային գեղձի ներզատիչ հյուսվածքի ախտահարման, երիկամների հիվանդությունների, բրոնզախտի, լորձայտուցի եւ այլ դեպքերում։ Հատուկ ձեւի թերշաքարարյունություն է առաջանում բուժիչ նպատակով ինսուլինի չափաքանակը մեծացնելիս։ Ինքնաբեր թերշաքարարյունություն նկատվում է նյարդային համակարգի հիվանդությունների եւ հոգեկան խանգարումների դեպքերում։ Հյուսվածքների, առանձնապես գլխուղեղի, ածխաջրային (խաղողաշաքարային) քաղցը կարող է հանգեցնել կոմայի: Օրգանիզմում խաղողաշաքարի անբավարարության վաղ դրսեւորումներից են քաղցի զգացումը, քրտնոտությունը, որոնք վերանում են սննդային շաքարի, հացի, մրգահյութերի ընդունումով։ Ժառանգական խանգարումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հայտնի են ածխաջրերի փոխանակության խախտումների հետ կապված մի շարք ժառանգական խանգարումներ, որոնք բնորոշվում են տարբեր հյուսվածքների բջիջներում ածխաջրերի բարդ միացությունների կուտակումներով։ Կուտակվող նյութերի կազմությունից կախված՝ այդ հիվանդությունները լինում են մուկոբազմասախարիդոզներ, գլիկոլիպիդոզներ եւ գլիկոպրոտեիդոզներ, որոնց առաջացումը պայմանավորված է մուկոբազմաշաքարների, գլիկոլիպիդների կամ գլիկոպրոտեիդների ճեղքմանը մասնակցող համապատասխան ֆերմենտի բացակայությամբ կամ ակտիվության կտրուկ փոքրացմամբ։ Սննդանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ածխաջրերը սննդի մեջ էներգիական արժեքով ածխաջրեր հավասարարժեք են սպիտակուցներին։ 1 գ ածխաջրի այրումից օրգանիզմում անջատվում է միջինը 4,1 կկալ էներգիա։ Մարդու սննդի մեջ ածխաջրերի քանակը սովորաբար 4 անգամ գերազանցում է սպիտակուցների եւ ճարպերի պարունակությանը։ Օրգանիզմում ածխաջրերի սահմանափակ կուտակվելու հատկությունը նպաստում է դրանց ավելցուկային քանակների հեշտորեն ճարպի փոխարկվելուն, որը կուտակվում է ճարպային պահեստարանում (դեպոյում)։ Սննդի մեջ ածխաջրերի ավելցուկից առաջանում է ավելորդ քաշ եւ գիրություն։ Ածխաջրերի պարունակությունը սննդի օրաբաժնում պետք է հաշվեկշռված լինի սպիտակուցների եւ ճարպերի հետ։ Դրանց կտրուկ սահմանափակումը, առավել եւս լրիվ բացակայությունը, խանգարում է բնականոն սնուցումը եւ կարող է հանգեցնել օրգանիզմի կենսագործունեության էական փոփոխությունների։ Միայն բուժիչ նպատակով որոշ հիվանդությունների (շաքարախտ, ճարպակալում եւ այլն) դեպքում բժիշկը կարող է նշանակել ածխաջրերի ցածր պարունակությամբ սննդակարգ։ Ածխաջրեր սննդային օրաբաժնի հիմնական մասն են եւ ապահովում են օրգանիզմին անհրաժեշտ օրական կալորիականության կեսից ավելին։ Դրանց 1 օրվա ծախսը կազմում է 350-500 գ, որոնց նկատմամբ պահանջը բավարարվում է բուսական մթերքների (հացահատիկ, կարտոֆիլ եւ այլն), մասամբ էլ շաքարի հաշվին։ Կենդանական մթերքը, որպես ածխաջրերի աղբյուր, չնչին նշանակություն ունի։ Բայց վաղ մանկական տարիքում, երբ կաթը հիմնական սնունդն է, այն ածաջրերի կարեւոր աղբյուր է եւ կարող է գրեթե լիովին ապահովել օրգանիզմի պահանջը։ Նույնը վերաբերում է նաեւ մեծահասակներին ածխաջրերով ապահովմանը։ Խաղողաշաքարի կարեւոր հատկությունը հեշտ յուրացվելիությունն է եւ օրգանիզմի կողմից արագ օգտագործումը գլիկոգենի առաջացման համար, որն անհրաժեշտ է աշխատող մկանների, այդ թվում սրտամկանի սնուցման, արյան մեջ շաքարի բնականոն կոնցենտրացիան պահպանելու համար։ Խաղողաշաքարը սննդի լավագույն միջոց է հետվիրահատ. շրջանում, ինչպես նաեւ ծանր եւ թույլ հիվանդների համար։ Պտղաշաքարը մոտ 2 անգամ քաղցր է սննդային շաքարից եւ 3 անգամ՝ խաղողաշաքարից։ Այն առավել գործածական է մտավոր աշխատանք կատարելիս, ինչպես նաեւ հասուն եւ տարեց մարդկանց, աթերոսկլերոզով հիվանդների համար՝ ճարպային եւ խոլեստերինի փոխանակության խանգարումների դեպքում։ Պտղաշաքարը բարերար ազդեցություն է ունենում աղիքային օգտակար միկրոֆլորայի վրա։ Պտղաշաքարի եւ խաղողաշաքարի հիմն աղբյուր են մրգերը, հատապտուղները, ինչպես նաեւ մեղրը, որում խաղողաշաքարի պարունակությունը կազմում է 25-37 %, իսկ պտղաշաքարինը՝ 39-40 %: Սախարոզը շաքարի ձեւով առավել օգտագործվող երկշաքար է։ Չնայած սննդային բարձր հատկություններին՝ երբեմն մտավոր աշխատանքի եւ քիչ շարժուն կենսակերպի, ճարպակալման հակում ունենալու դեպքերում, ինչպես նաեւ ծեր տարիքում մեծ քանակությամբ շաքարի օգտագործումը ցանկալի չէ։ Դրա ավելցուկը նպաստում է ճարպակալմանը եւ աթերոսկլերոզի առաջացմանը, որոշ տվյալներով՝ բարձրացնում է արյան մեջ խոլեստերինի պարունակությունը։ Սննդային օրաբաժնում օսլան կազմում է օգտագործվող ածխաջրերի ընդհանուր քանակի մոտ 80 %-ը, որի բարձր պարունակությամբ է մեծ չափով պայմանավորված հատիկային մթերքների, լոբազգիների եւ կարտոֆիլի սննդային արժեքը։ Օսլայի ճեղքման հաշվին է բավարարվում օրգանիզմի շաքարի, մասնավորապես՝ խաղողաշաքարի պահանջը։ Թաղանթանյութի եւ պեկտինային նյութերի հիմնական հատկությունը ջրային լուծույթում թթվի եւ շաքարի ներկայությամբ դոնդողանման կոլոիդային զանգված առաջացնելու ունակությունն է։ Հաստատվել է պեկտինային նյութերի նշանակությունն առողջ մարդու սննդի մեջ, ինչպես նաեւ դրանց օգտագործման հնարավորությունը ստամոքսաղիքային համակարգի որոշ հիվանդությունների, այրվածքների եւ այլ դեպքերում։ Հայտնի է բջջանյութի ածխաջրերի դերն աղիքների գալարակծկանքի խթանման գործում։ Բջջանյութը նպաստում է նաեւ օրգանիզմից խոլեստերինի հեռացմանը, աղիքային ֆլորայի բնականոնացմանը։ Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Бендер М., Бергерон Р., Комияма М. Биоорганическая химия ферментативного катализа. Пер. с англ. - М.: Мир, 1987. - 352 с. - Дюга Г., Пенни К. Биоорганическая химия. - М.: Мир, 1983. - Тюкавкина Н. А., Бауков Ю. И. Биоорганическая химия. - М.: Медицина, 1991. Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Н. А. АБАКУМОВА, Н. Н. БЫКОВА. 9. Углеводы // Органическая химия и основы биохимии. Часть 1. — Тамбов: ГОУ ВПО ТГТУ, 2010. — ISBN 978-5-8265-0922-7 - Eldra Pearl Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, Cengage Learning (2004)։ Biology։ books.google.am։ էջ 52։ ISBN 978-0534278281 - Flitsch Sabine L., Ulijn Rein V (2003)։ «Sugars tied to the spot»։ Nature 421 (6920): 219–20։ PMID 12529622։ doi:10.1038/421219a - Maton Anthea, Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993)։ Human Biology and Health։ Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall։ էջեր 52–59։ ISBN 0-13-981176-1 - Campbell Neil A., Brad Williamson, Robin J. Heyden (2006)։ Biology: Exploring Life։ Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall։ ISBN 0-13-250882-6 - Pigman Ward, Horton, D. (1972)։ «Chapter 1: Stereochemistry of the Monosaccharides»։ in Pigman and Horton։ The Carbohydrates: Chemistry and Biochemistry Vol 1A (2nd ed.)։ San Diego: Academic Press։ էջեր 1–67 - http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1955/#_ch2_s4_ Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Տես նաեւ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] |Այս հոդվածն ընտրվել է Հայերեն Վիքիպեդիայի օրվա հոդված:|


text: Այս անգամ միայն երեք նյութ, բայց երեքն էլ շատ հետաքրքիր են։ Ա. առաջինը այն մասին է, թե ինչպես գրել գեղեցիկ եւ էֆեկտիվ կոդ։ Բ. երկրորդը էջերի արագության եւ հարմարավետության օպտիմիզացմանն է վերաբերում (dns-prefetch, preconnect, prefetch, preload եւ prerender) Գ. այս մեկն էլ css-ի մասին, խորհուրդներ թե ինչպես գրել ավելի ընդհանուր css Դբա Լավը ։)


text: MENU Բաքւի բորսային գործարարներին դուր չի գալիս Երեւանը, փոխարէնը արաբներն ու իրանցիներն ասես տանը լինեն։ Եւրասիական ֆոնդային բորսաների ֆեդերացիայի (FEAS) գլխամասային գրասենեակը Ստամբուլից Երեւան տեղափոխւեց 2017 թւականի մայիսին, ինչից յետոյ Բաքւի ֆոնդային բորսան անյապաղ լքեց կազմակերպութիւնը։ Աշխարհի ամենախիզախ կանանց հնգեակում ընդգրկւել է նաեւ Զապէլ Եսայեանի անունը։ Ամերիկեան «Refinery29» կայքի կազմած վարկանիշի համաձայն` մարդկութեան պատմութեան ամենախիզախ կանանցից մէկը հայ գրող, թարգմանիչ, հրապարակախոս Զապէլ Եսայեանն է։ «Արաս» ազատ տնտեսական գօտու գործադիր տնօրէնն ամփոփել է ՀՀ Սիւնիքի մարզի մարզապետի հետ անցեալ շաբաթ կայացած իր հանդիպման արդիւնքները: ԻՌՆԱ գործակալութեանը տւած հարցազրոյցում նա տեղեկացրել է, որ «Արաս»-ի եւ «Մեղրի»-ի ազատ տնտեսական գօտիներում Իրան-Հայաստան համագործակցութեան համատեղ գրասենեակ բացելու մասին համաձայնութիւն է ձեռք բերւել: Լիբանանի ԱԳ նախարար Ջեբրան Բասիլն անդրադառնալով նախօրէին Լիբանանի վարչապետ Սաադ Հարիրիի հրաժարականին, ասել է, թէ ոչ ոք տեղեկացւած չի եղել այդ մասին: Մենք միշտ ենք ասել, որ Հայաստանում կայ քաղաքական հանճարների մի շերտ, որի շնորհիւ կարիկատուրայի ժանրն անպակաս է հայ քաղաքական մտքի անդաստանում: Մի առիթով ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանն այս շերտը բնորոշող ոչ թէ ածական, այլ մի ամբողջ գոյական դրեց շրջանառութեան մէջ` «վերլուծագանգ»: Յիշեցի՞ք: Բայց պատկերացրէք` ոչ ոք չփորձեց իր վրայ վերցնել: ԻՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխաւոր կոնֆերանսի Փարիզում ընթացող 39-րդ նստաշրջանի ընթացքում Հայաստանի պատւիրակութիւնը, օգտւելով պատասխանի իրաւունքից, հանդէս է եկել յայտարարութեամբ՝ արձագանքելով Ադրբեջանի պատւիրակութեան ելոյթին։ Իրանի պատմական Ջոնդի Շափուր համալսարանը (University of Gundi-Shapur) ներառւել է ԻՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային մեծարման ցուցակում: Մեր թւարկութիւնից առաջ 6-րդ դարով թւագրւող ամենահին քարտէզում ընդամենը երեք երկիր են նշւած` Հայաստանը, Ասորեստանը եւ Բաբելոնը։ Սակայն ի տարբերութիւն միւս երկու պետութիւնների, Հայաստանը որպէս քաղաքակրթութեան կենտրոն է նշւած։


text: Նոյն ուներ կին ու երեք տղա։ Նրա որդիների անուններն էին Սեմ, Քամ եւ Հաբեթ, որոնք բոլորն էլ ամուսնացած էին։ Այսպիսով՝ Նոյի ընտանիքը բաղկացած էր ութ հոգուց։ Օրերից մի օր Աստված Նոյին անսովոր բան պատվիրեց՝ մի մեծ տապան կառուցել։ Այս տապանն իր մեծությամբ նավի չափ էր, բայց արտաքին տեսքից ավելի շուտ այն նմանվում էր մի մեծ, երկար արկղի։ «Երեք հարկով այն շինիր,— պատվիրեց Աստված,— ու սենյակներ առանձնացրու այնտեղ»։ Սենյակները Նոյի ու իր ընտանիքի անդամների, կենդանիների եւ նրանց համար անհրաժեշտ սննդի համար էին։ Աստված նաեւ հանձնարարեց Նոյին տապանն այնպես կառուցել, որ ջուրը չլցվեր նրա մեջ։ «Ես մեծ ջրհեղեղ եմ բերելու երկրի վրա ու կործանելու եմ ողջ աշխարհը։ Ով որ չմտնի տապան, կմահանա»,— զգուշացրեց նա։ Նոյն ու իր որդիները հնազանդվեցին Եհովային ու սկսեցին տապանի շինարարությունը։ Բայց մնացած մարդիկ ծիծաղում էին նրանց վրա։ Նրանք շարունակում էին չարություն գործել։ Իսկ երբ Նոյը հաղորդում էր նրանց Աստծու նախազգուշական խոսքերը, ոչ մեկը նրան չէր հավատում։ Տապանի շինարարությունը երկար ժամանակ տեւեց, քանի որ այն բավականաչափ մեծ էր։ Վերջապես, շատ տարիներ անցան, մինչեւ որ շինարարությունն ավարտվեց։ Դրանից հետո Աստված պատվիրեց Նոյին կենդանիներին մտցնել տապան։ Որոշ տեսակի կենդանիներից նա պատվիրեց վերցնել երկու հատ՝ արու եւ էգ, իսկ մյուս տեսակներից՝ յոթ հատ։ Աստված նաեւ պատվիրեց Նոյին իր հետ վերցնել թռչունների բոլոր տեսակներից։ Նոյն այդպես էլ արեց։ Ամենավերջում տապան մտան Նոյն ու իր ընտանիքի անդամները։ Եվ Աստված փակեց տապանի դուռը։ Նոյն ու իր ընտանիքը ներսում սպասում էին... Մի պահ պատկերացրու, որ դու էլ ես նրանց հետ գտնվում տապանի ներսում ու սպասում ես։ Իսկապե՞ս տեղի կունենա ջրհեղեղը, ինչպես որ Աստված էր ասել։ Ծննդոց 6։9-22; 7։1-9։ Հարցեր - Նոյի ընտանիքը քանի՞ հոգուց էր բաղկացած, եւ նրա երեք որդիների անունները ի՞նչ էին։ - Աստված ի՞նչ արտասովոր բան խնդրեց Նոյին անել եւ ինչո՞ւ։ - Նոյի շրջապատում ապրող մարդիկ ինչպե՞ս արձագանքեցին, երբ նա հայտնեց նրանց տապանի մասին։ - Աստված ի՞նչ պատվիրեց Նոյին կենդանիների հետ կապված։ - Այն բանից հետո, երբ Աստված փակեց տապանի դուռը, Նոյն ու իր ընտանիքի անդամները ի՞նչ պետք է անեին։ Լրացուցիչ հարցեր - Կարդա՛ Ծննդոց 6։9-22 համարները։ Ինչի՞ շնորհիվ Նոյը դարձավ Աստծու հայտնի երկըրպագուներից մեկը (Ծննդ. 6։9, 22)։ Եհովան ինչպե՞ս է վերաբերվում բռնությանը, ու սա ինչպե՞ս պետք է ազդի մեզ վրա ժամանցի ձեւեր ընտրելու հարցում (Ծննդ. 6։11, 12; Սաղ. 11։5, ԱԱ)։ Ինչպե՞ս կարող ենք ընդօրինակել Նոյին, երբ Եհովայի կազմակերպության միջոցով առաջնորդություն ենք ստանում (Ծննդ. 6։22; Ա Յովհ. 5։3)։ - Կարդա՛ Ծննդոց 7։1-9 համարները։ Այն փաստը, որ Եհովան արդար համարեց անկատար մարդ Նոյին, ինչպե՞ս է քաջալերում մեզ այսօր (Ծննդ. 7։1; Առակ. 10։16; Ես. 26։7)։


text: ՀՀ նախագահ, ՀՀԿ նախագահ ՍերԺ Սարգսյանի խոսքը ՀՀԿ խորհրդի նիստում Բարեւ ձեզ։ 2015 թվականի սահմանադրական բարեփոխումները ոմանք ընկալեցին որպես հերթական քաղաքական միջոցառում՝ պայմանավորված առաջին հերթին քաղաքական իրավիճակով եւ անձնական ինչ—ինչ հարցեր լուծելու անհրաժեշտությամբ, այլ ոչ թե երկրի առջեւ ծառացած հիմնարար խնդիրների հրամայականով։ Սահմանադրական քարոզարշավի ընթացքում բերված մեր փաստարկները, թվերը, որոնք ակնհայտորեն ցույց էին տալիս խորհրդարանական կառավարման համակարգի առավելությունները թե՛ երկրի կայունության, թե՛ տնտեսական զարգացման եւ թե՛ քաղաքական համակարգի հուսալիության առումով, շատերի կողմից դիտարկվում էին որպես զուտ քարոզչական հնարքներ։ Իսկապես իրավիճակը կմնար նախկինի պես, եթե մենք սահմանափակվեինք բարեփոխումների միայն նմանակմամբ, եթե լրջորեն նպատակ չհետապնդեինք միս ու արյուն տալ այն գաղափարներին, որոնք դրված են նոր Սահմանադրության հիմքում։ Այս տարվա փետրվարի 12–ին ես խոսեցի սահմանադրական բարեփոխումների կենսագործման, հետեւաբար՝ մեր երկրի զարգացման տեսլականի շուրջ։ Տնտեսական բարեփոխումները նախընթաց տարիներին եղել են մեր ուշադրության կենտրոնում, իսկ քաղաքական բարեփոխումները մի տեսակ թողել էինք ավելի լավ ժամանակների՝ մտածելով, որ տնտեսական բարեփոխումները առավել նպաստավոր պայմաններ կստեղծեն քաղաքական բարեփոխումների համար։ Վաղուց արդեն ակնհայտ է, որ առանց քաղաքական բարեփոխումների տնտեսական բարեփոխումների արդյունքները միշտ էլ մեզ չեն բավարարելու։ Այսօր արդեն բոլորն են տեսնում քաղաքական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։ Քաղաքական բարեփոխումները ենթադրում են նախեւառաջ քաղաքական մշակույթ։ Քաղաքական բանավեճերի ու երկրի առջեւ ծառացած խնդիրների լուծման նոր եղանակներ, ուժի դիրքերից քաղաքական ընդդիմախոսների հետ խոսելու բացառում, քաղաքական համակարգում նպատակասլաց ու գաղափարներով լի մարդկանց ազատ մուտք, խորհրդարանը երկրի թիվ մեկ ամբիոնի վերածում, երկրի առջեւ ծառացած խնդիրների շուրջ երկրի բոլոր կարող ուժերի մտքերն ու գաղափարները մեկտեղելու հնարավորություն՝ անկախ քաղաքական դիրքավորումից եւ այլն։ Քաղաքական բարեփոխումներն ինքնանպատակ չեն, դրանք այս կամ այն միջազգային կազմակերպության հորդորով, առավել եւս՝ պահանջով արված քայլեր չեն. դրանք լավ հայրենիք ունենալու, անվտանգ հայրենիք ունենալու, սեփական հողի վրա հազարամյակներ ապրելու եւ արարելու նպատակով արված բարեփոխումներ են։ Կրկնում եմ՝ այս ամենի հիմքերը նոր ընդունված Սահմանադրության մեջ են։ Սահմանադրական բարեփոխումներին հաջորդեցին բավականին բարդ, աշխատատար, պրոֆեսիոնալ լուծումներ պահանջող նախապատրաստական աշխատանքներ, որոնց մեծ մասը չի եղել հրապարակային։ Վերջին օրինակը ընտրական օրենսգրքի շուրջ ընդդիմության եւ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ այն աննախադեպ համագործակցությունն էր, որն ընթանում էր վերջին ամիսներին, եւ հույս ունենք, որ մոտակա երկու—երեք օրերի ընթացքում այն բարեհաջող ավարտ կունենա։ Նախապատրաստական աշխատանքները, ցավոք սրտի, դանդաղեցին կամ, այսպես ասած, երկրորդ պլան մղվեցին ապրիլյան պատերազմից հետո։ Պատերազմի դասերը, ինչպես միշտ, մենք սերտում ենք. շարունակվում են էական աշխատանքներ տարվել, դրանք շարունակվելու են անկախ որեւէ այլ գործընթացներից։ Մեզ մեր ծրագրած ընթացքից հետ գցեցին նաեւ, իհարկե, վերջին դեպքերը, բայց հիմա այլեւս հապաղելու ժամանակ մենք չունենք։ Հարգելի՛ կուսակից ընկերներ, հարգելի՛ ընկերներ, կրկնում եմ՝ մենք դանդաղելու իրավունք չունենք եւ ոչ էլ ժամանակ։ Վստահ եմ, որ ներկաներից յուրաքանչյուրի համար մեր հայրենիքի առջեւ ծառացած խնդիրների արագ լուծումը շատ ավելի կարեւոր է ու առաջնային, քան թե այն դիրքը, պաշտոնը, որը մեզնից յուրաքանչյուրը զբաղեցնում է կամ կարող է զբաղեցնել պետական համակարգում։ Մեր կուսակցությունը բազմաշերտ է, այստեղ ներկայացված են հասարակության բոլոր շերտերը։ Մենք ապացուցել ենք, որ ունենք անհրաժեշտ ներուժ պատմականորեն առաջացած ցանկացած խնդրի լուծման համար։ Միեւնույն ժամանակ կարծում եմ, որ մենք պարտավոր ենք չսահմանափակվել այն ներուժով, որն առկա է մեր շարքերում եւ մեր առջեւ դրված խնդիրների լուծման համար փնտրել ու գտնել այն մարդուն ու մարդկանց, ովքեր ունակ ու պատրաստ են ստանձնելու այդ բարդ ու պատասխանատու աշխատանքները՝ աշխարհի որ ծայրում էլ նրանք այս պահին գտնվելիս լինեն։ Ասեմ, որ կարող եք էական փոփոխություններ սպասել առաջիկայում։ Խոսքս առաջին հերթին իրականացվող քաղաքականությանն է վերաբերում, դրա առաջնահերթություններին, ձեռագրին, նպատակադրումներին՝ նաեւ նորացված Սահմանադրության պահանջներին համապատասխանեցման առումով։ Որպես հետեւանք, անշուշտ, կլինեն եւ կադրային փոփոխություններ։ Փոփոխություններ կլինեն կառավարման համակարգի գրեթե բոլոր ոլորտներում՝ սկսած նախագահի աշխատակազմից մինչեւ դատաիրավական համակարգ։ Այսօր, սակայն, մենք կխոսենք կառավարության մասին։ Դուք գիտեք, որ այսօր հրաժարականի դիմում է ներկայացրել վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը։ Քիչ առաջ մեր կուսակցության գործադիր մարմինն իմ առաջարկությամբ միաձայն որոշում է կայացրել Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնում Կարեն Վիլենի Կարապետյանի թեկնածությունն առաջադրելու մասին։ Մենք բոլորս շատ լավ գիտենք պարոն Կարապետյանի ունակություններն ու ոճը։ Նա իսկապես կարող է առաջնորդել փոփոխությունների մեծ ալիքը Հայաստանում, հասարակությունը տանել դեպի նոր տնտեսական ու քաղաքական ազատություններ, կոտրել ամրացած կարծրատիպերը, տնտեսության շարժին հաղորդել նոր ճկունություն եւ այլն։ Ես վստահ եմ՝ արդյունավետ աշխատելով, Կարեն Կարապետյանը կկարողանա դառնալ փոփոխությունների յուրօրինակ սիմվոլ Հայաստանում։ Կկարողանա ապագա բոլոր զարգացումները տանել ՀՀ Սահմանադրությամբ կանխորոշված ուղով, այսինքն՝ ժամանակակից ուղով։ Անցած ժամանակահատվածում ես պարոն Կարապետյանի հետ երկար եմ զրուցել։ Մենք քննարկել ենք շատ ու շատ հարցեր՝ տնտեսության զարգացմանը նոր թափ հաղորդելուց մինչեւ Հայաստանի հանրապետական կուսակցությանը նոր ոգի հաղորդելը։ Այսինքն՝ գրեթե ամեն ինչի մասին։ Ես ստացել եմ փոփոխությունների ալիքը վստահորեն առաջ տանելու պատրաստ մարդու դրական պատասխան, ես տեսել եմ վստահություն եւ, որ ամենակարեւորն է, հավատ առ այն, որ դրված նպատակները իրատեսական են եւ իրականանալի։ Ակնհայտ է, որ նոր կառավարությունը նորացված Սահմանադրության պայմաններում պետք է աշխատի լիովին այլ փիլիսոփայությամբ։ Նա չպետք է վարանի պատասխանատվություն կրելուց, չփորձի իրենից դուրս գտնել մեղավորներ, բաց լինի քննադատության ու համագործակցության համար, բայց եւ հաստատակամ իր նպատակներում։ Օգտագործելով ողջ հայության ներուժը՝ նոր կառավարությունը պետք է վերականգնի իշխանությունների նկատմամբ ամենալայն վստահությունը, գտնի մեր տնտեսության եւ հանրային կյանքի համար ոչ ստանդարտ լուծումներ, որոնք կերաշխավորեն պետության կայուն զարգացումը եւ կամրապնդեն Հայաստանի դիրքերը տարածաշրջանում։ Նորացված Սահմանադրության հիմքում ընկած է երկրի ողջ ներուժի արդյունավետ օգտագործումը, հասարակության լայն շերտերի ներգրավման ինստիտուցիոնալ երաշխիքների ապահովումը բոլոր բնագավառներում։ Առանց բաց կառավարման հասարակական լայն վստահություն ապահովելը անհնարին է, եւ այդ պատճառով էլ անհնարին է երկրի որակական նոր զարգացումը։ Նոր կառավարության հիմնական խնդիրը ես տեսնում եմ թափանցիկության, հրապարակային գործընթացների արդյունքում տնտեսական այնպիսի բարեփոխումների իրականացման մեջ, որոնք կամրապնդեն կայուն, ազատ մրցակցային տնտեսություն ունենալու հիմքերը, յուրաքանչյուր տնտեսավարող սուբյեկտի հնարավորություն կտան առանց որեւէ բյուրոկրատական խոչընդոտների դրսեւորել իր գործարար ներուժը։ Սահմանադրական բարեփոխումների ոգուն հարիր՝ նոր կառավարությունը, անշուշտ, ունենալու է գործելու, փոփոխելու եւ զարգացնելու մեծ ազատություն, հետեւաբար նաեւ ստանձնելու է մեծ պատասխանատվություն։ Կարեւորը տեմպն է, արագությունը եւ արդյունավետությունը։ Վստահ եմ, որ ամեն ինչ լավ է լինելու։ Հարգելի՛ գործընկերներ, Թույլ տվեք բոլորիս անունից շնորհակալություն հայտնել վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանին այս պատասխանատու ժամանակահատվածում Հայաստանի կառավարությունը ղեկավարելու համար։ Նոր քաղաքական մշակույթի համար առանցքային է պաշտոնատար անձի կողմից պաշտոնից չկառչելու առաքի—նությունը, եթե այդ պաշտոնում դու արել ես առավելագույնը։ Ես բարձր եմ գնահատում վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի քայլը, ում գլխավորությամբ կառավարությունը վերջին երկու տարիների ընթացքում կարողացավ ապահովել տնտեսական կայունություն, զերծ պահել երկիրը արտաքին աշխարհից եկող բացասական ազդեցությունների հնարավոր հետեւանք հանդիսացող ցնցումներից, իրականացվող քաղաքականության արդյունքում ապահովել տնտեսական այնպիսի ցուցանիշներ, որոնք շատ երկրներ ուրախ կլինեին ունենալ, սակայն չբավարարվելով դրանցով եւ մշտապես արձանագրելով, որ Հայաստանին անհրաժեշտ է ավելի բարձր եւ կայուն, երկարաժամկետ աճ։ Վարչապետ Աբրահամյանը փորձեց պարզ մարդկային լեզվով խոսել իր երկրի քաղաքացիների հետ, լսեց մարդկանց ու լսված եղավ նրանց կողմից։ Կառավարությունն արեց հնարավորը երկիրը փոփոխությունների նոր փուլ տանելը նախապատրաստելու համար, ինչը հսկայական աշխատանք էր, եւ դա արեց հաջողությամբ։ Շատ—շատ շնորհակալ եմ, պարոն Աբրահամյան։ Ասեմ, որ Հովիկ Աբրահամյանը պատրաստվում է ակտիվորեն մասնակցել գալիք խորհրդարանական ընտրություններին, այնպես որ մեր համատեղ աշխատանքը շարունակվելու է, անշուշտ։ Ես շնորհավորում եմ Կարեն Կարապետյանին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության ղեկն ստանձնելու կապակցությամբ։ Վճռորոշ փուլ ենք մտնում, մեծ է պատասխանատվությունն ու էական են ակնկալիքները։ Վստահ եմ, որ բոլորս անվերապահորեն սատարելու ենք նրա նախաձեռնությունները։ Շնորհավորում եմ եւ հաջողություն եմ մաղթում մեզ բոլորիս։


text: Համաշխարհային տնտեսություն Համաշխարհային տնտեսությունը (ինտերէկոնոմիկան), միջազգային տնտեսական հարաբերությունների համակարգի միջոցներով աշխատանքի միջազգային բաժանման հիման վրա աշխարհի երկրների ազգային տնտեսությունները միավորող տնտեսավարման բազմամակարդակ, գլոբալ համակարգ է։ Ընդհանուր առմամբ, համաշխարհային տնտեսությունը կարելի է բնորոշել որպես միջազգային հարաբերություններով միավորված ազգային տնտեսությունների եւ ոչ պետական կառույցների ամբողջություն։ Համաշխարհային տնտեսությունը առաջացել է աշխատանքի միջազգային բաժանման շնորհիվ, որը իր հետեւից բերեց ինչպես արտադրության բաժանում (այսինքն՝ միջազգային մասնագիտացում), այնպես էլ դրա միավորում՝ կոոպերացիա։ Համաշխարհային տնտեսության սուբյեկտները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Համաշխարհային տնտեսական հարաբերությունների սուբյեկտներ համարվում են. - Միջազգային տնտեսական կազմակերպությունները (ԱՄՀ եւ ԶՎՄԲ), - Անդրազգային կորպորացիաներ (ԱԱԿ) եւ դրանց երկարաժամկետ պայմանագրային պարտականությունների վրա հիմնվող միությունները, - Անդրազգային բանկեր, - Ֆինանսաարդյունաբերական խմբեր ՎԱԿ-ի եւ ՎԱԲ-ի միավորումը, - Բորսաներ (հատկապես խոշորները), - Խոշոր ձեռներեցները, - Պետությունները եւ դրանց հավասարեցված տարածքները, ինչպես նաեւ տվյալ պետությունների եւ տարածքների վարչական միավորները, - Համաշխարհային ֆինանսական եւ տնտեսական կազմակերպությունները (ներառյալ խոշոր ներդրողներին եւ որոշակի միջազգային շուկաների վերահսկողությամբ զբաղվող խոշոր ընկերությունների կազմակերպություն-միավորումները, երկրների միավորումները տարածքաշրջանի ներսում՝ ԱՊՀ)։ Համաշխարհային տնտեսության զարգացման ցուցանիշները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Համաշխարհային տնտեսության աճը 2005 թվականի ընթացքում կազմել է 4,4 %։ Բոլոր երկրների գումարային ՀՆԱ-ն 2005 թվականի վերջի դրությամբ կազմել է 43,07 տրիլիոն դոլար։ 1970-ական թվականների սկզբից սկսած նկատվում է համաշխարհային ՀՆԱ-ի աճի տեմպերի դանդաղեցման միտում։ - Համաշխարհային տնտեսության առաջնությունը զբաղեցնում են Միացյալ Նահանգները ինչպես անվանական արտահայտությամբ ցուցանիշով, այնպես էլ գնողունակության պարիտետի. - (60,63 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար) Հետեւաբար, միջինում բնակչության մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ կազմում է ամեն մարդուն մոտ 9500 դոլար։ - Ներկայումս աշխարհում հաշվվում է մոտավորապես 30 հազար անդրազգային կորպորացիաներ եւ մոտավորապես 300 հազար դրանց մասնաճյուղեր։ [1]


text: Գուցե չգիտակցելով, ճանապարհ ցույց տվեցին թուրքին Հարգելի իմ ընկերներ, երեւի արդեն հոգնեցրել եմ Ձեզ իմ հարազատ Վանաձորի թեմաներով։ Փորձեմ շատ կարճ ամփոփել. 1. Ամբողջությամբ ջուրը լցվեց հանրապետականների Սահմանադրական բարեփոխումների էությունը։ Մարդիկ այդքան չարչարվում էին, որ ցույց տան, որ գնում են լուրջ փոփոխությունների, որ նոր խորհրդարանական մոդելը ստեղծելու է նոր իրավիճակ։ Բայց արի ու տես, որ մնացել են նույնը, եւ «ինչ էլ որ լինի, մեր դեմ խաղ չկա» թեզը, գերիշխում է հանրապետականների մոտ։ 2. Բայց ամենա կարեւորը եւ վտանգավորը նա է, որ ցույց տվեցին, որ իրենք կարող են նսեմացնել եւ դրդել դավաճանության հայ մարդուն իրենց կրիմինալով, փողով եւ զորբայությամբ։ Բայց մի պահ մոռանում են, որ թուրքը նույնպես ուժեղ է եւ իրենց ազդեցությամբ, եւ իրենց փողով ու նավթով։ Եվ այսօր, պարոնայք հանրապետականները, գուցե չգիտակցելով, ճանապարհ ցույց տվեցին թուրքին, թե ոնց կարելի է ջարդել հայ մարդու խոսքը եւ հայ մարդու ստորագրությունը։ P.S. Բայց ինչ ուզում եք ասեք, Լուսավորին հաջողվեց ջարդել Բաղրամյան 26-ի “Դաբռոյի” մոգական ուժը եւ այն տեղափոխել վանաձորցիների բնակարան: Եվ ամեն մի բնակարանում մենք ասել ենք. «Բարեւ Ձեզ, մենք Լուսավոր Հայաստանից ենք, Դուք լսե՞լ եք մեր մասին: ...... Այլ ճանապարհ չունենք, մենք պետք է միասին իրականացնենք այդ փոփոխությունը» : Եվ հիմա, իմ ընկերներ ջան, դիմում եմ Ձեզ բոլորիդ, եկեք միասին իրականացնենք այդ փոփոխությունը, որպեսզի 2017թ-ին հաղթենք, թուրքին հային ջարդելու ճանապարհ մատնանշողներին։ Գրիգորի Դոխոյան


text: Փոստային ինդեքս |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ Փոստային ինդեքսը (տարբեր երկրներում հայտնի է նաեւ որպես փոստային կոդ, փոստկոդ կամ ԶԻՓ կոդ) տառերի կամ թվերի հերթականություն է, որը ավելացնում են փոստային հասցեին նամակագրության տեսակավորման հեշտացման նպատակով։ Տվյալ պահին ազգային փոստային ծառայությունների հիմնական մասը օգտագործում է փոստային ինդեքսներ։


text: Սուրեն Կարայանը նախագահին զեկուցել է ոլորտի բարեփոխումների եւ իրականացվող ծրագրերի մասին Հանրապետության Նախագահի հետ աշխատանքային հանդիպման ժամանակ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի պաշտոնակատար Սուրեն Կարայանն այսօր զեկուցել է արտահանման զարգացման եւ ներդրումների ներգրավման ուղղությամբ արձանագրված արդյունքների եւ իրականացվելիք աշխատանքների վերաբերյալ։ Սուրեն Կարայանը նշել է, որ նախարարությունը աշխատանքներ է իրականացնում 2017 թվականի առաջին ամիսներին արձանագրված տնտեսական ցուցանիշների դրական դինամիկան պահպանելու եւ հետագա կայուն զարգացում ապահովելու ուղղությամբ։ Նախարարի պաշտոնակատարի խոսքով՝ գերատեսչությունը նպատակադրվել է առաջիկա 5 տարիների ընթացքում ՀՆԱ կառուցվածքում արտահանման կշիռը հասցնել 45%-ի։ Նախարարի պաշտոնակատար Կարայանը տեղեկացրել է, որ այդ նպատակով ուսումնասիրվել են արտահանման աճի ներուժ ունեցող արդյունաբերության ճյուղերը եւ գործող ձեռնարկությունների զարգացման ծրագրերը։ Վերջիններիս ցուցաբերվում է անհրաժեշտ պետական աջակցություն՝ առկա ներուժը իրացնելու նպատակով։ Ձեւավորվել է նաեւ ներմուծման փոխարինման համար նպատակահարմար ապրանքների ցանկ, որոնք համապատասխան օժանդակության պարագայում մրցունակ կլինեն ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ։ Նախարարի պաշտոնակատար Սուրեն Կարայանը Նախագահին զեկուցել է արտահանման նոր շուկաներ ներթափանցման եւ առկա շուկաներում դիրքերի ամրապնդման ու ընդլայնման ուղղությամբ իրականացվող աշխատանքները։ Նախարարի պաշտոնակատարը, մասնավորապես, անդրադարձել է Եվրասիական տնտեսական միության շուկայում հայկական ապրանքների առաջմղման, խոշոր առեւտրային ցանցերում դրանց ներգրավման, ԵԱՏՄ միասնական շուկաների եւ համատեղ արտադրության շղթաների ձեւավորման ուղղությամբ քայլերին։ Հանդիպման ժամանակ անդրադարձ է եղել նաեւ Եվրամիությունում գործող GSP+ առեւտրի արտոնյալ համակարգի շրջանակներում ՀՀ արտահանման ներուժի իրացմանն ուղղված միջոցառումներին եւ հեռանկարներին։ Սուրեն Կարայանի հավաստմամբ, աշխատանքներ են իրականացվում արտահանման աջակցության գործիքակազմի առավել լայն կիրառման եւ անհրաժեշտության պարագայում՝ դրանց արդյունավետության բարձրացման ուղղությամբ։ Նախարարի պաշտոնակատար Կարայանը Նախագահին տեղեկացրել է, որ մշակվել է Հայաստանի 2017 թվականի գործարար միջավայրի բարելավման միջոցառումների ծրագիրը, եւ համալիր միջոցառումների իրականացման դեպքում ակնկալվում է, որ, այլ հավասար պայմաններում, ՀՀ դիրքը Համաշխարհային բանկի «Գործարարությամբ զբաղվելը» զեկույցում 38-րդից կբարձրանա 26-րդ` գրանցելով 12 կետով բարելավում: Ըստ Սուրեն Կարայանի, նախատեսվում է առաջիկա 4-5 տարիների ընթացքում Հայաստանը դիրքավորել լավագույն 20 երկրների շարքում: Տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի պաշտոնակատարը Հանրապետության Նախագահին զեկուցել է նաեւ «Օտարերկրյա ներդրումների մասին» ՀՀ նոր օրենքի մշակման աշխատանքների ընթացքի վերաբերյալ, որով նախատեսվում են ներդրողների պաշտպանության նոր երաշխիքներ։ Նախարարի պաշտոնակատարն անդրադարձել է ներդրումային գրավչության եւ պոտենցիալ ներդրումային ծրագրերի ներկայացմանը եւ մասնավորապես, ներդրումային ծրագրերի հարթակին, որտեղ այժմ ներկայացված է 55 ներդրումային ծրագիր։ Նախարարի պաշտոնակատարը Նախագահին ներկայացրել է ներդրումային հիմնադրամների ձեւավորման աշխատանքների ընթացքը։ Նրա խոսքով՝ ներդրումների խթանման նպատակով ստեղծվող «Սյունիք» ազատ տնտեսական գոտին կմեկնարկի 2017թ. աշնանը։ Նախարարի պաշտոնակատար Սուրեն Կարայանի զեկույցը ներառել է նաեւ զբոսաշրջության ոլորտում գերատեսչության իրականացրած աշխատանքները։ Ըստ զեկույցի, մինչեւ 2020 թվականը կանխատեսվում է ներգնա զբոսաշրջային այցելությունների թիվը կրկնապատկել: Հանրապետության Նախագահի կողմից տրվել են համապատասխան հանձնարարականներ:


text: «Նոր տարին Երեւանում 2018» միջոցառումների շարքը եզրափակվել է Ազատության հրապարակում կազմակերպված «Իմ հին ու նոր տարի» տոնական համերգային ծրագրով, տեղեկացնում է Երեւանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի վարչությունը։ Հին տոմարով Նոր տարվա այդ օրը մայրաքաղաքի բնակիչներին ու հյուրերին իրենց կատարումներով ուրախ տրամադրություն են փոխանցել էստրադային ու ժողովրդական սիրված եւ ճանաչված երգիչները, ինչպես նաեւ երգի եւ պարի խմբերը: