source: wikipedia

text: Մելբուռն ( //, տեղական արտասանության ձեւն է նաեւ ), Ավստրալիայի երկրորդ խոշոր քաղաքը, Վիկտորիա նահանգի մայրաքաղաքը, որը գտնվում է Պորտ Ֆիլիպ ծովածոցի շուրջը։ Քաղաքի բնակչությունը արվարձանների հետ միասին կազմում է 4 246 345 մարդ (2013 թվականի դրությամբ)։ Մելբուռնն աշխարհի ամենահարավային քաղաք-միլիոնատերն է։ Քաղաքը համարվում է Ավստրալիայի հիմնական առեւտրային, արդյունաբերական եւ մշակութային կենտրոններից մեկը։ Մելբուռնը շատ հաճախ անվանում են նաեւ երկրի «մարզական եւ մշակութային մայրաքաղաք», քանի որ այնտեղ են անցկացվում Ավստրալիայի բազմաթիվ մարզական եւ մշակութային իրադարձությունները։ Քաղաքը հայտնի է իր վիկտորիանական եւ ժամանակակից ճարտարապետությունների համադրությամբ, բազմաթիվ զբոսայգիներով եւ այգիներով, բազմադեմ եւ բազմազգ բնակչությամբ։ 1956 թվականին Մելբուռնում են անցկացվել ամառային Օլիմպիական խաղերը, իսկ 2006 թվականին՝ Համագործակցության խաղերը։ 2015 թվականին The Economist ամսագիրը հինգերորդ անգամ անընդմեջ Մելբուռն քաղաքը ճանաչել է բնակվելու համար երկրագնդի ամենահարմարավետ քաղաքը։ Պատմություն Մելբուռնը հիմնադրվել է ազատ նորաբնակների կողմից 1835 թվականին, որպես գյուղատնտեսական բնակավայր։ Վիկտորիայում ոսկե տենդի շնորհիվ քաղաքը արագորեն վերածվել է մետրոպոլիայի եւ 1865 թվականին դարձել է Ավստրալիայի ամենախոշոր եւ կարեւոր քաղաքը։ Սակայն XX դարի սկզբին այն իր տեղը զիջեց Սիդնեյին։ 1901 թվականից սկսած, երբ ձեւավորվել է Ավստրալիայի Դաշնությունը, մինչեւ 1927 թվականը, երբ երկրի մայրաքաղաք է դարձել Կանբերրան, Մելբուռնում էին տեղակայված ավստրալիական կառավարական հաստատությունները։ Աշխարհագրություն Մելբուռնը գտնվում է Ավստրալիա մայրցամաքի հարավարեւելյան ծայրամասում։ Քաղաքի արեւելյան հատվածը գտնվում է Յարրա գետի ափերին եւ նրա հովտի երկայնքով, որը ձգվում է Պորտ Ֆիլիպ ծոցի ափերից մինչեւ Դանդենոնգ եւ Յարրա լեռները։ Հյուսիսային ուղղությամբ քաղաքը ձգվում է հովտի երկայնքով, որը ձեւավորել են Յարրա գետի վտակները։ Հարավային եւ հարավարեւելյան ուղղությամբ Մելբուռնը ձգվել է Պորտ Ֆիլիպ ծոցի եւ Դանդենոնգ լեռների երկայնքով։ Այնուհետեւ քաղաքային շրջանները թեքվում են դեպի հարավ եւ հասնում մինչեւ Փաթերսոն Ռիվեր գետը եւ Մորնինգթոն թերակղզին։ Կլիմա Համաձայն Կյոպենի կլիմայի դասակարգման, Մելբուռնը գտնվում է բարեխառն ծովային կլիմայական գոտում եւ հայտնի է եղանակի հաճախակի եւ անսպասելի փոփոխություններով : Դա պայմանավորված է նրանով, որ Մելբուռնը հիմնականում գտնվում է հարթավայրում, որը մի կողմից շրջապատված է Դանդենոնգ լեռներով, իսկ մյուս կողմից ողողվում է Պորտ Ֆիլիպ ծոցի ջրերով։ Մելբուռնի ձմեռային ջերմաստիճանը, որպես կանոն, ավելի ցածր է, քան Ավստրալիայի մնացյալ քաղաքներում։ Բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը գրանցվել է 1869 թվականի հուլիսի 21-ին, երբ այն կազմել է -2,8 °C: Այնուամենայնիվ, Մելբուռնում ձյուն երբեմն է տեղում։ Նախալեռնային շրջաններում ձյուն ավելի հաճախ է տեղում։ Վերջին ձյունը Դանդենոնգ լեռների շրջանում գրանցվել է 2005 թվականի օգոստոսի 10-ին, 2006 թվականի նոյեմբերի 15-ին եւ 2006 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։ Ավելի հաճախ քաղաքում կարելի է տեսնել եղյամ եւ մառախուղ։ Քույր-քաղաքներ Մելբուռնը ունի վեց քույր-քաղաքներ։ Օսակա, Ճապոնիա, 1978 Տյանցզին, Չինաստան, 1980 Սալոնիկ, Հունաստան, 1984 Բոստոն, ԱՄՆ, 1985 Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան, 1989 Միլան, Իտալիա, 2004 Ծանոթագրություններ Ավստրալիայի քաղաքներ Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ Նախկին մայրաքաղաքներ 1835 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Նասաու (; ), Բահամյան Կղզիների մայրաքաղաք, առեւտրային եւ մշակութային կենտրոն, ինչպես նաեւ երկրի խոշորագույն քաղաքը։ Նասաուի բնակչությունը կազմում է 210 832 մարդ (2006 թվականի դրությամբ)։ Գտնվում է Նյու Պրովիդենս կղզու վրա։ Նասաուն ունի գեղեցիկ եւ աշխույժ ծովային նավահանգիստ։ Արեւադարձային կլիման եւ Բահամների բնական գեղեցկությունը Նասաուն դարձրել են հայտնի տուրիստական կենտրոն հանգիստ ցերեկային հանգստով եւ հետաքրքիր գիշերային ժամանցով։ Քաղաքի պատմություն Նասաուն հիմնադրել են անգլիացիները XVII դարի վերջին որպես Չարլզթաուն (), սակայն 1695 թվականին վերանվանվել է ի պատիվ Վիլհելմ III Օրանցի-Նասաուի։ XVIII դարի ընթացքում այն ապաստան էր հանդիսանում Կարիբյան ծովի ծովահենների համար, որոնցից ամենահայտնին Սեւ Մորուքն էր։ Նասաուն բազմաթիվ անգամ հարձակման է ենթարկվել իսպանացիների կողմից XVIII դարի վերջին, իսկ 1776 թվականին այն կարճ ժամանակով գրավվել էին ամերիկյան հեղափոխականները։ 1782 թվականի մայիսին կղզիները եւ մայրաքաղաք Նասաուն օկուպացվել են իսպանացիների կողմից, սակայն 1783 թվականի հուլիսին առանց որեւէ կրակոցի ետ է վերցվել բրիտանացի լոյալիստների կողմից։ Մինչեւ Ամերիկյան պատերազմի ավարտը ավելի քան 7000 լոյալիստներ վերաբնակեցվել են այնտեղ ԱՄՆ մայրցամաքային հատվածից։ Փարիզյան հաշտության պայմանագրի համաձայն կղզիները անցել են Բրիտանիային, եւ գաղութը մնում էր բրիտանական մինչ 1973 թվականը։ XIX դարի սկզբին, Բրիտանիայում ստրկատիրության վերացումից հետո, սկսվել է սեւամորթ բնակչության ներհոսքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նասաույում տեղակայվել են ամերիկյան առափնյա պաշտպանական ուժերի նավերը եւ փոքր ռազմանավերը, որոնք պայքարում էին Կրիգսմարինե սուզանավերի դեմ։ 1968 թվականից Նասաույում գտնվել է վարչապետի նստավայրը, ով սկզբում ինքնավար տարածքի, իսկ 1973 թվականից՝ Բահամյան Կղզիներ անկախ պետության վարչապետ էր։ Աշխարհագրություն Քաղաքը տեղակայված է Նյու Պրովիդենս կղզում, Նասաուն ունի գեղեցիկ եւ աշխույժ նավահանգիստ, որտեղ զուգակցվում են հնաշխարհիկ եւ գաղութային ճարտարապետությունները։ Արեւադարձային կլիման եւ Բահամյան Կղզիների բնական գեղեցկությունը Նասաուն դարձրել են զբոսաշրջիկների հայտնի հանգստավայրերից մեկը։ Կլիմա Նասաու քաղաքի կլիման մերձհասարակածային է։ Մայիսից մինչեւ հոկտեմբեր խոնավ սեզոն է, եւ համեմատաբար չոր սեզոն (չնայած այդ ընթացքում նույնպես թափվում են որոշ քանակության տեղումներ), որը տեւում է նոյեմբերից մինչեւ ապրիլ։ Խոնավ սեզոնին շատ շոգ է եւ տոթ, իսկ չոր սեզոնին այն ավելի բարեհարմար է, իսկ ջերմաստիճանը ավելի ցածր է։ Տրանսպորտ Օդանավակայան Լինդեն Պինդլինգի անվան միջազգային օդանավակայանը, որը համարվում է Բահամյան Կղզիների խոշորագույն օդանավակայանը, գտնվում է Նասաուից 16 կմ (9,9 մղոն) եւ ամեն օր օդային թռիչքներ է իրականացնում ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Մեծ Բրիտանիայի եւ Կարիբյան ավազանի երկրների խոշոր քաղաքներ։ Նյու Պրովիդենս օդանավակայանը փակվել է 1999 թվականին, թռիչքուղին ապամոնտաժվել է եւ ներառվել կղզու հանգստավայրային գոտու մեջ։ Ջրային տրանսպորտ Լաստանավերը ապահովում են Նասաուի փոխադրումները մոտակայքում գտնվող կղզիների վրա։ Քաղաքի հիմնական Prince George Wharf նավահանգիստը կրուիզային նավերի մուտքի տեղ է ծառայում։ Ճանապարհային ցանց Հասարակական երթուղային ավտոբուսները եւ տաքսիներն ապահովում են Նասաուի տրանսպորտային փոխադրումները։ Ավտոմեքենաների վարձույթն գործում է քաղաքում եւ օդանավակայանում։ Երթեւեկությունը ձախակողմյան է, ինչպես Մեծ Բրիտանիայում, սակայն բազմաթիվ ավտոմեքենաներ ներմուծվում են ԱՄՆ-ից ձախակողմյան ղեկով։ Նասաուի հիմնական ավտոճանապարհներն են՝ Bay Street Eastern Road Blue Hill Road East Street Adelaide Road Shirley Street Soldier Road Carmicheal Road Prince Charles Drive John F Kennedy Drive Fox Hill Road Wulf Road Robinson Road Տեսարժան վայրեր Խորհրդարանական հրապարակ Թագուհու սանդուղք Պարադայս կղզի Բեյ առեւտրային փողոց Թագավորական այգիներ Քույր-քաղաքներ Նասաուն ունի վեց քույր-քաղաքներ. Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ Ուինսթոն-Սեյլոմ, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ Ակապուլկո, Մեքսիկա Շանհայ, Չինաստան Պարանա, Արգենտինա Կիշ, Իրան Տես նաեւ Բահամյան Կղզիներ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Բահամյան կղզիների պաշտոնական կայք էջը Նասաու Բահամների քաղաքներ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների մայրաքաղաքներ 1695 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Դամասկոս (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության մայրաքաղաք։ Միաժամանակ հանդիսանում է երկու մարզերի՝ Դամասկոսի եւ Ռիֆ Դիմաշկի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։ Դամասկոսն աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, առաջին անգամ հիշատակվել է մ.թ.ա. 2500 թվականին։ Եղել է Օմայան խալիֆայության մայրաքաղաքը 661-750 թվականներին։ Հին քաղաքը հայտնի է յոթ դռներով, որոնց մեծ մասը պահպանվել եւ վերանորոգվել է։ Դրանցից հայտնիներն են Բաբ Շարկի (՝ արեւելյան դուռ) եւ Բաբ Թուման (՝ Թովմասի դուռ)։ Դամասկոսը Սիրիայի մայրաքաղաքն է,որը գրավել էր Սարդուրի 2րդ-ը։ Աշխարահագրություն Աշխարհագրական դիրք Կլիմա Համայնքներ Աբու Ռումմանե (), Ալ-Ամարա (), Ասալի (), Բաբ Շարկի (), Բըռզե (), Ալ-Հարիկա (), Ջոբար (), Քաֆր Սուսա (), Մեզզե (), Ալ-Միդան (), Ալ-Կաբուն (), Կադամ (), Կանավաթ (), Ռուկնեդդին (), Ալ-Սալիհիյա (), Սարուջա (), Շաալան (), Ալ-Շաղուր (), Սիդի Քադադ (), Թադամոն (), Յարմուկ Մուխիմ (), Ալ-Զահրա ալ-Ջադիդա (), Կրթություն եւ Մշակույթ Դամասկոսի ընտրվել է 2008 թվականի արաբական մշակութային մայրաքաղաք։ Նախապատրաստում տոնախմբությանը սկսվել է 2007 թվականի փետրվարից։ Համալսարաներ Սիրիայի հիմնական կրթական կենտրոն Դամասոկս քաղաքում է ամենամեծ եւ ամենահին համալասրան Դամասկոսի համալսարան է Սիրիայիում։ Գործում է նաեւ մասնավոր համալսարաներ եւ բուհեր քաղաքի շրջակա տարածքներում Այդ թվում՝ Սիրիայի վիրտուալ համալսարան Գիտություների եւ Տեխնոլոգյաների միջազգային համալսարան Սիրիայի Մասնավոր համալսարան Արաբական միջազգային համալսարան Թանգարաներ Դամասկոսի ազգային թանգարան Ազեմի պալատ Ռազմական թանգարան Հոկտեմբերյան պատերազմի համայնապատկերներ թանգարան Արաբական գեղագրության թանգարան Նուր ալ-Դին Բիմարիստան Տեսարժան վայրեր Մադայա - փոք լեռնային քաղաք Սիրիայի արեւմուտքում հայտնի է իր առողջարաներով Բլուդան - փոքր քաղաք Սիրիայում, գտնվում է Դամասկոսից 51 կմ հյուսիս արեւմուտք չափավր ջերմաստիճան եւ ցածր խոնավություն ամռանն պազմաթիվ զբոսաշրջիկների է գրավում։ Ալ-Զաբադանի - քաղաքը գտնվում է Լիբանանի սահմանին։ Քաղաքի մեղմ եղանակը, տեսարժան վայրերը եւ առողջարաներ քաղաքին հայտնի են դարձնում զբոսաշրջիկների շրջանակում։ Մաալուլա - Սայդնայա - քաղաքը գտնվում է լեռներում շովի մակարդակից 1500 մետր բարձրության վրա։ Նախկինում քաղաքն եղել է Եպիսկոպոսանիստ Անտիոքի պատրիարքության։ Միջազգային հարաբերություններ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Քույր քաղաքներ Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս Ամման, Հորդանան Աստանա, Ղազախստան Աթենք, Հունաստան Բաղդադ, Իրաք Բոգոտա, Կոլումբիա Բուխարեստ, Ռումինիա Դուբայ, ԱՄԷ Երեւան, Հայաստան Կահիրե, Եգիպտոս Կարակաս, Վենեսուելա Կորդովա, Իսպանիա Մումբայ, Հնդկաստան Ռաբատ, Մարոկկո Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա Սան Պաուլու, Բրազիլիա Ստամբուլ, Թուրքիա Տոլեդո, Իսպանիա Տրիպոլի, Լիբանան Ծանոթագրություններ Դամասկոսի մարզ Ռիֆ Դիմաշկ Սիրիայի քաղաքներ Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր Բյուզանդիայի քաղաքներ Նոր Կտակարանի քաղաքներ


text: Վարշավա (), Լեհաստանի մայրաքաղաքը, քաղաքական, տնտեսական մշակութային եւ գիտական կենտրոնը։ Տարածքով եւ բնակչությամբ ամենամեծն է Լեհաստանում։ Գտնվում է Մազովեցկի դաշտավայրում, Վիսլա գետի ափերին՝ Բալթիկ ծովից մոտ 260 կմ եւ Կարպատյան լեռնաշղթայից 300 կմ հեռավորության վրա։ Բնակչություն Վարշավան ունի 1.711 միլիոն բնակչություն, իսկ արվարձանները ներառյալ 2.666 միլիոն, Եվրամիության երկրների քաղաքների ցանկում բնակչության քանակով իններորդն է։ Ճարտարապետություն Վարշավայի հիմնական մասը տեղադրված է Վիսլայի ձախ, բարձրադիր ափին եւ ընդգրկում է քաղաքի պատմական կորիզը՝ Հին (Ստարե Մյաստո) ու Նոր (Նովե Մյաստո) քաղաքները, երկուսն էլ՝ փողոցների ուղղանկյուն ցանցով, կենտրոնադիր Շուկայի հրապարակով։ Հին քաղաքում պահպանվել են բերդապարիսպները (XIV-XV-րդ դդ.), XV-XVIII-րդ դդ. տներ, գոթական ոճի կոստյոլ (XV-րդ դ.), Նոր քաղաքում՝ գոթական ոճի (XV-րդ դ.) եւ XVI-XVII-րդ դդ. կոստյոլներ, մենաստաններ։ XVI-XVIII-րդ դդ. Վարշավայի կառուցապատումը տարածվել է դեպի հարավ եւ արեւմուտք, կառուցվել են բազմաթիվ պալատներ, կոստյոլներ, «Լազենկի» պալատա-պուրակային համալիրը եւ այլն։ XIX դարասկզբից կազմավորվել է Վարշավայի նոր կենտրոնը՝ կանոնավոր թաղամասերով, կլասիցիզմի ոճի բնակելի եւ հասարակական շենքերով, Թատերական եւ Բանկային հրապարակային համալիրներով։ XIX-րդ դ. 2-րդ կեսին - XX-րդ դդ. 30-ական թթ. Վարշավայի ծայրամասերը տարերայնորեն կառուցապատվել են եկամտաբեր տներով, անբարեկարգ բնակելի թաղամասերով, ի հակադրություն կենտրոնի շքեղ կառուցապատմանը՝ էկլեկտիկ ոգով, մոդեռն, իսկ ավելի ուշ՝ ֆունկցիոնալիզմի ոճերով։ 1945 թվականից հետո ամբողջությամբ վերականգնվել են գերմանաֆաշիստական զորքերի ավերած Հին եւ Նոր քաղաքները, ինչպես եւ կարեւոր ճարտարապետական հուշարձանները։ Ըստ Վարշավայի վերակառուցման նախագծի (1946) ստեղծվել են «Արեւելք-Արեւմուտք» եւ «Հյուսիս-Հարավ» փոխհատվող գլխավոր մայրուղիները, վերականգնվել են Մարշալկովսկի փողոցը՝ Սահմանադրության հրապարակի անսամբլով (1950-52), Մշակույթի եւ գիտության պալատով (1952-55, ճարտարապետ՝ Լեւ Ռուդնեւ), բնակելի ու հասարակական շենքերի կենտրոնական նոր անսամբլով (1961 թվականից՝ ճարտարապետ՝ Զ. Կարպինսկի եւ այլք)։ Ստեղծվել են բնակելի նոր թաղամասեր, կառուցվել են Կուսակցության տունը (այժմ՝ Ֆինանսաբանկային կենտրոնը, 1948-51, ճարտարապետ՝ Եվգենիուշ Վեժբիցկի եւ այլք), Վիճակագրական գլխավոր վարչությունը (1948-54, ճարտ. Ռ. Գուտտ), սեյմի շենքը (1948-52, ճարտ.՝ Բոհդան Պնեւսկի), Տասնամյակի մարզադաշտը (1954-55, ճարտ.՝ Եժի Հրինեւեցկի եւ այլք), Գդանսկի երկհարկանի կամուրջը (1959), «Սուպերսամ» խանութը (1962, ճարտարապետներ՝ Մացիեյ Կրասինսկի եւ այլք)։ Նշանավոր հուշակառույցներից են. Սիգիզմունդ III-ի սյունը (1643), Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի (1828-30, քանդակագործ՝ Բերտել Տորվալդսեն), Ադամ Միցկեւիչի (1898, քանդակագործ՝ Ցիպրիան Գոդեբսկի), Ֆրեդերիկ Շոպենի (1907-1926, քանդակագործ՝ Վացլավ Շիմանովսկի), Գետտոյի հերոսների (1948, քանդակագործ՝ Նաթան Ռապոպորտ, ճարտարապետ՝ Լեոն Սուզին), Վարշավայի հերոսների (1964, քանդակագործ՝ Մարյան Կոնեչնի) հուշարձանները, խորհրդային բանակի մարտիկների դամբարանը (1950, ճարտ.՝ Բոհդան Լյահերտ, քանդակագործներ՝ Ե. Յարնուշկեւիչ, Ստանիսլավ Լիսովսկի)։ Կլիմա Բնակչություն 1700 - 30 000 1792 - 120 000 1800 - 63 400 1830 - 139 700 1850 - 163 600 1882 - 383 000 1900 - 686 000 1925 - 1 003 000 1939 - 1 300 000 1945 - 422 000 (սեպտեմբերին) 1956 - 1 000 000 1960 - 1 139 200 1970 - 1 315 600 1975 - 1 436 100 1980 - 1 596 100 1990 - 1 611 800 2002 - 1 707 100 (Վեսոլա շրջանին միանալուց հետո ) 2004 - 1 676 600 (2 760 000 արվարձանների հետ միասին) 2005 - 1 694 825 (2 880 000 արվարձանների հետ միասին) 2006 - 1 700 536 (2 870 000 արվարձանների հետ միասին) Տես նաեւ Վարշավայի համալսարան Ծանոթագրություններ Մազովեցյան վոյեվոդության քաղաքներ Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ Վարշավա


text: Կանբերրա (, արտասանվում է կամ ), Ավստրալիայի մայրաքաղաք։ Բնակչությունը գերազանցում է 345 հազար մարդ, Կանբերրան հանդիսանում է Ավստրալիայի ամենամեծ քաղաքը, որը գտնվում է մայրցամաքի ներսում, այլ ոչ ծովափին։ Քաղաքը գտնվում է Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածքի հյուսիսային մասում, Սիդնեյից 280 կմ հարավ-արեւմուտք եւ Մելբուրնից 650 կմ հյուսիս-արեւելք։ Անվան ծագում «Canberra» բառը ծագում է տեղաբնակ նգաբրի ցեղի (պատկանում է նգունավալ ընտանիքին) բարբառի անունից՝ «Kanbarra» բառից, որ նգունավալ ցեղի հին լեզվից կարելի է թարգմանել որպես «հավաքվելու վայր»։ Այս անվանումը, հավանաբար, գործածվել է անվանելու համար ավստրիալիայի բնիկների սեզոնային գաղթի ժամանակ նգունավալ ցեղի հավաքվելու վայրը. այդ ժամանակ կերել են թիթեռներ, որոնք ամեն գարուն նույնպես գաղթում էին այդ տարածքով։ Պատմություն Հատուկ ստեղծվել է որպես մայրաքաղաք։ Կառուցումն սկսվել է 1913-ին։ 1927-ից խորհրդարանի եւ կառավարության նստավայրն է։ Կանբերրան (անգլերեն՝ Canberra) սկզբնապես եղել է Մոլոնգլո գետի մի հատվածի անվանումը, որը դարձել է եւ տեղանքի անվանումը։ Այստեղ կառուցված քաղաքն էլ ստացել է այս անունը, որի ստուգաբանությունը ոմանք կապում են աբորիգենների «Հավաքատեղի» բառի հետ։ Քույր քաղաքներ Կանբերրայի քույր-քաղաքներն են՝ Նարա, Ճապոնիա Պեկին, Չինաստան (14 սեպտեմբեր 2000) Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Զբոսաշրջային ինֆորմացիա Կանբեռայի մասին Ավստրալիայի քաղաքներ Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածք 1913 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Կամպալա (), Ուգանդայի մայրաքաղաքը։ Տեղակայված է Վիկտորիա լճի հյուսիսային ափի մոտերքում։ Քաղաքը հիմնադրել է բրիտանացի գաղութաբնակ Ֆ. Լուգարդը 1890 թ. որպես ամրակետ Կամպալա բլրին։ Կամպալան երկաթգծային ուղիների կենտրոն է։ Կամպալայից 35 կմ հեռավորության վրա է գտնվում միջազգային օդանավակայանը (Էնտեբե)։ Քաղաքում զարգացած են քիմիական, փայտամշակման, սննդային, տեքստիլ, մետաղամշակման եւ այլ արդյունաբերական ճյուղեր։ Քաղաքի տարածքում գործում են Ուգանդայի թանգարանը, Ազգային համալսարանը, ազգային թատրոնը, Նելսոն Մանդելայի անվան Ազգային մարզադաշտը։ Անվանում Ենթադրում են, որ անվանումն առացացել է բանտու լեզուների իմպալա «այծքաղ» բառից (այն բլուրը, որի վրա գտնվում է քաղաքը, անցյալում եղել է որսավայր)։ Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Ուգանդայի քաղաքներ


text: Լիսաբոն (պորտուգալերեն՝ Lisboa), նաեւ Լիզբոն, Պորտուգալիայի մայրաքաղաքն է, ծովային նավահանգիստ Տեժու գետի գետաբերանի մոտ՝ Ատլանտյան օվկիանոսից 15 կմ հեռու։ Ծագում Այն փաստը, որ Լիսաբոն անունը եկել ` դեռ Փյունիկիայի ժամանակներից, շատ է կրկնվում ոչ ակադեմիական գրականություններում եւ սովորաբար հղելով այն փաստը, որ Alis-Ubo նշանակում է «ապահով նավահանգիստ»։ Մինչեւ այդ հռոմեական՝ առաջին դարի գրողները պնդում են, որ Լիսաբոն հիմնադրել է առասպելական հերոս` Ոդիսեւսը, երբ վերադառնում էր Տրոյայից։ Չնայած, որ արդի հնագիտական պեղումների արդյունքով գտնում են Փյունիկյան հետքեր, բայց ոչ մի պնդում հիմնավորապես չի ապացուցվել։ Մեկ այլ վարկած հիմնաված է անտիկ հիդրոնիմի վրա, ենթադրելով որ անունը եկել է նախահռոմեական տեղանուն Տագուսից, Lisso կամ Lucio: Ծագումով Հռոմեական Իսպանիայից աշխարհագետ Պոմպոնիուս Մելան Լիսաբոն անունը լատիներեն գրվել է Ulyssippo: Ավելի ուշ Պլինիոս Ավագը ներկայացնում է, որպես "Olisippo", իսկ Հույները՝ Olissipo (Ὀλισσιπών) կամ Olissipona (Ὀλισσιπόνα): Պատմություն Մ. թ. ա. 2-րդ դարում նվաճել են հռոմեացիները, որոնք այն անվանել են Ֆելիցիտաս Յուլիա (լատիներեն՝ Felicitas Julia)։ 714 թվականին գրավել են արաբները ու այն անվանել Ալ-Օշբունի կամ Լիշբունա, որից էլ առաջացել է այժմյան պորտուգալերեն Lisboa ձեւը։ Արեւելահայերեն Լիսաբոն ձեւը փոխառված է ռուսերենից (Лисабон), որն էլ իր հերթին այն փոխառել է գերմաներենից (Lissabon)։ Արեւմտահայերենում տարածված է անվան Լիզպոն ձեւը, որը փոխառված է ֆրանսերենից (Lisbonne)։ Լիսաբոնը 1255 թվականից Պորտուգալիայի մայրաքաղաքն է։ Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր Լիսաբոնի աշխարհագրական դիրքը : Այն գտնվում է Տախո գետի ափին։ Կլիմա Lիսաբոնը ունի միջերկրածովային կլիմա տաք ամառներով եւ մեղմ ձմեռներով։ միջին ջերմասնիճանը կազմում է եւ ՝ գիշերը։ Ծովի միջին ջերմաստիճանը կազմում է : Ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, օրվա ամենաբարձր ջերմաստիճանը տատանվում է -ի եւ -ի միջեւ, իսկ գիշերը ջերմաստիճանը տատանվում է -ի եւ -ի միջեւ։ Ծովի ջերմաստիճանը կազմում է : Ամենատաք ամսին՝ օգոստոսին, ջերմաստիճանը տատանվում է -ի եւ -ի միջեւ, իսկ գիշերը՝ -ի եւ միջեւ։ Ծովի ջերմաստիճանը կազմում է : Ընդհանրապես Լիսաբոնում ամառային շրջանը տեւում է վեց ամիս՝ մայիսից մինչեւ հոկտեմբեր։ Մարտը, ապրիլը, նոյեմբերը եղանակի անցումային շրջաններ են եւ ջերմաստիճանը չի գերազանցում -ը։ Այդ երեք ամիսների միջին ջերմաստիճանը ցերեկը կազմում է, իսկ գիշերը՝ : Դեկտեմբերը, հունվարը եւ փետրվարը ամենացուրտ ամիսներն են եւ միջին ջերմաստիճանը ցերեկը կազմում է , իսկ գիշերը՝ : Ողջ Եվրոպական քաղաքների մեջ (Վալենսիայի հետ միասին), Լիսաբոնը ունի ամենատաք ձմեռային եւ ամենացուրտ գիշերային ջերմաստիճանները, միջինում՝ ամենացուրտ ամսին եւ ՝ ամենատաք ամսին։ Հինականում անձրեւ է գալիս ձմռանը, իսկ ամռանը ընդհանուր առմամբ չոր է։ Արեւը շողում է մոտավորապես 2,800 ժամ մեկ տարվա ընթացքում, միջինում՝ 4.6 ժամ մեկ օրվա ընթացքում։ Մշակույթ Քաղաքը հարուստ է ճարտարապետական կառույցներով։ Լիսաբոնում կարող եք գտնել Ռոմանական, Գոթական, Բարոկկո, Մոդեռն եւ Պոստմոդեռն ոճի շինարարական կառույցներ։ Լիսաբոնում շատ են նաեւ պատմական զբոսայգիները եւ արվարձանները, մասնավորապես վերին շրջաններում։ Ճանաչվածներից են՝ Ազատության պողոտան, Պերեյրա դե Մելոյի պողոտան, Ալմիրանտե Ռեիսի պողոտաn եւ Հանրապետության պողոտան։ Քաղաքի ամենահայտնի թանգարաններից են Հնամյա արվեստի ազգային թանգարանը, Ազուլեժու թանգարանը, Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարանը (պարունակում է հին եւ արդի արվեստի հավաքածուներ), Բերարդոյի հավաքածուի թանգարանը Բելեմի մշակութային կենտրոնում, Էլեկտրոնիկայի թանգարանը, Ազգային կառքերի թանգարանը (պարունակում է աշխարհի ամենամեծ կառքերի հավաքածուն)։ Լիսաբոնի օպերային թատրոնը եւ Սան-Կառլոս թատրոնը աշնանը եւ ձմռանը ունենում են լեցուն մշակութային օրակարգ։ Ճանաչված թատրոններից է՝ Բելեմի մշակութային կենտրոնի թատրոնը, the Մարիա II ազգային թատրոնը, Գալուստ Գյուլբենկյանի թատրոնը եւ Կամոես Թատրոնը։ «Քրիստոս թագավոր» արձանը գտնվում է Տագուս գետի հարավային ափին՝ ալմադայում։ Բացված ձեռքերով նայում է ամբողջ քաղաքին, այն հիշեցնում է Ռիո դե Ժանեյրոյի Քրիստոսի արձանը։ Կառուցվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Պորտուգալիայի զոհերի հիշատակին։ Լիսաբոնում հունիսի 13-ին նշում են Սուրբ Անտոնիոյի տոնը։ Սուրբ Անտոնիոն եղել է Պորտուգալացի հարուստ բոհեմացի, ով եղել է կանոնականաց եւ եկեղեցու ուսուցիչ։ Չնայած որ Լիսաբոնի հովանավոր սուրբը եղել է Սառագոսայի Վիկենտը, որի աճյունը հանգչում է Լիսաբոնի մայր տաճարում եւ իր հետ կապված տոն չկա։ Էդվարդ VII այգին քաղաքի երկրորդ ամենամեծ այգին է Մոնսանտոի անտառային այգուց հետո, գտնվում է գլխավոր պողոտայից՝ Ազատության պողոտայից, ներքեւ ունի տարբեր ծաղիկներ եւ բույսեր, իսկ ջերմոցում () ունեն արեւադարձային եւ մերձարեւադարձային բույսեր։ Բնօրինակ անունը Parque da Liberdade, բայց Էդվարդ VII-ի պատվին փոխանվանվեց, ով Լիսաբոն էր եկել 1903-ին։ Լիսաբոնում տեղի է ունենում Lisboarte, DocLisboa – Լիսաբոնի միջազգային վավերագրական կինոների փառատոնը, միջազգային փառատոն՝ Հումորիսների դիմակները, Lisboa Mágica – փողոցային հրաշքի փառատոնը, Monstra – Անիմացիոն ֆիլմերի փառատոնը՝ Լիսաբոնի հեքիաթների գիրք, Peixe em Lisboa – Լիսաբոնի ձկները, եւ շատ ուրիշ բաներ։ Լիսաբոնը ունի երկու մշակութային արժեք՝ գրանցված UNESCO-ի կողմից որպես համաշխարհային ժառանգություն՝ Տորրի դի Բելեն աշտարակը եւ Ջեռոնիմոս վանքը։ Բացի այդ 1994-ին լիսաբոնը եղել է Եվրոպատակ մշակույթի մայրաքաղաքը, իսկ 1998-ին կազմակերպել է Expo '98-ը (1998 Լիսաբոնի համաշխարհային ցուցահանդես)։ Լիսաբոնը համարվում է Պորտուգալական ճարտարապետության հայրենիքը, եւ Լիսաբոնի նորաձեւության կենտրոնը։ Պորտուգալական ճանապարհների խճանկարները առաջացել են Լիսաբոնում, 1800-ականներին եւ տարածվել է Պորտուգալերեն խոսող մնացած երկրներում։ Լիսաբոնը դեռ մնում է քաղաքի ձեւավորման ամենաթանկ օրինակներից մեկը։ Expresso թերթը ամեն տարի հրապարակվող կենսամակարդակի հարցման արդյունքներով Պորտուգալիական քաղաքների մեջ՝ Լիսաբոնը համարվել է ապրելու համար ամենահարմար քաղաքը։ Ժողովրդագրություն Քաղաքի պատմական բնակչությունը ՔՀ 1300-ին եղել է մոտ 35,000։ ՔՀ 1400-ին՝ 60,000 ավելի, իսկ ՔՀ 1500-ին՝ մոտ 70,000։ 1528-ից մինչեւ 1590 բնակչությունը ավելացել է 70,000-ից մինչեւ 120,000-ը, 140,000՝ ՔՀ 1600-ին եւ 200,000՝ ՔՀ 1700։ Լիսաբոնը քաղաքի կենտրոնում 100.05 կմ2 տարածքի վրա ունի 552,700 բնակիչ։ Լիսաբոնը իր մեծությամբ տասնմեկերորդն է Եվրամիության երկրների մեջ զիջելով՝ Փարիզին, Լոնդոնին, Ռուրյան շրջանին, Մադրիդին, Միլանին, Բարսելոնային, Բեռլինին, Հռոմին, Նեպալին եւ Աթենքին Ողջ Լիսաբոնում բնակվում է մոտ 2.8 միլիոն բնակիչ։ Ըստ պաշտոնական կառավարության տվյալների Մեծ Լիսաբոնի տարածքը ունի 2,821,876 բնակիչ։ Այլ աղբյուրներ նույնպես նշում են այս թվերը, ըստ տնտեսական համագործության եւ զարգացման կազմակերպության այնտեղ կա 2,797,612 բնակիչ,։ իսկ Միացյալ ազգերի տնտեսական եւ սոցիալական հարցերի վարչության տվյալներով՝ 2,890,000, ըստ Եվրոստատի՝ 2,839,908, ըստ Բրուքինգի համալսարանի՝ 2,968,600։ Տրանսպորտ Լիսաբոնի մետրոն միակ ուղին է, որը միացնում է քաղաքի կենտրոնը, վերին եւ արեւելյան շրջաններին։ Առաջարկվել են մի քանի ընդլայնման նախագծեր։ Արդեն մեկ դար է ավտոբուսների, ճոպանուղիների եւ տրամվայների ծառայությունները մատակարարում է Carris ընկերությունը։ Տրամվայներ Տրամվայները ներկայացվել է 19-րդ դարում եւ ներմուծվել՝ Ամերիկայից ու անվանվել են americanos: Հին տրամվայներ դեռ կարող եք տեսնել Museu da Carris-ում (հանրային տրանսպորտի թանգարան )։ Այս տարբերվող դեղին տրամվայները համարվում Լիսաբոնի տեսարժան վայրերից մեկը։ Տրամվայները շատ հարմար չափսի են, որպեսզի բարձրանան սարերը եւ անցնեն քաղաքի նեղ փողոցներով։ Գնացքներ Քաղաքում կա Լիսաբոնից մեկնող չորս երկաթուղղիներ՝ Կասկայսը, Սինտրան, Ազամբուջան եւ Սետուբալը։ Խոշոր երկաթուղղային կայարաններից են Սանտա Ապոլոնիան, Ռոսիոն, Գարե դո Օրիենտե, Ետնրեկամպոս։ Ավտոմեքենաներ Քաղաքում կան քաղաքամերձ ավտոբուսների ծառայություններ (միացնում են Լիսաբոնին մոտ գտնվող քաղաքները)՝ Վիմեքա, Լիսաբոնի ավտոբուս, Տրանսպորտ Սուլ դո Տեժու, Բոա Վիագեմ, Բառաքուիերո։ Իրենք հիմնական ընկերություններն են եւ գործում են քաղաքի տարբեր տերմինալներում։ Կամուրջներ եւ լաստանավեր Քաղաքը միանում է Տագուսի հեռու կողմերը երկու կարեւվոր կամուրջներով՝ Կամուրջ Ապրիլի 25, բացվել է (Պոնտե Սալազար անունով) 1966-ի օգոստոսի 6-ին, ավելի ուշ անվանափոխվում է Մեխակների հեղափոխության ամսաթվով, Եվրոպայի ամենաբարձր կախովի կամուրջն է: Վասկո դա Գամա կամուրջ, բացվել 1998-ի մայիսին, , Եվրոպայի ամենաբարձր կամուրջն է: Սկսվել էր Տագուսով անցնող երրորդ կամրջի շինարարական աշխատանքները, բայց նախագիծը հետաձգվեց Պորտուգալիայի տնտեսական ճգնաժամի պատճառով։ Գետը կարելի է նաեւ անցնել վարձույթով տրվող լաստանավերով։ Transtejo & Soflusa ընկերությունը կազմակերպում է ուղեւորություններ քաղաքի տարբեր կետերից դեպի՝ Կասիլաս, Սեյշալ, Մոնտիժու, Բրանդոա պորտ եւ Տրաֆարիա։ Ավիատեղափոխություններ Լիսաբոնի Պորտելա օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի սահմանների մեջ եւ համարվում է հանգույց հետեւյալ ընկերությունների համար՝ TAP Portugal,Ryanair,Portugália, White Airways: Կրթություն Քաղաքում կան մասնավոր եւ պետական միջնակարգ դպրոցները, ինչպես նաեւ սկզբնական դպրոցներ եւ մանկապարտեզներ։ Մեծ Լիսաբոնի տարածքում կան միջազգայն դպրոցներ ինչպիսիք են` Սուրբ Ջուլիայի դպրոցը, Գերմանական, Իսպանական, Ֆրանսիական դպրոցները։ Բարձրագույն կրթություն Լիսաբոնում կա երկու պետական համալսարան եւ մեկ ինստիտուտ՝ Լիսաբոնի հալսարան (Պորտուգալիայի ամենամեծ համալսարանն է), Լիսաբոնի Նոր համալսարան (հիմնադրվել է 1973-ին) եւ ISCTE - Լիսաբոնի ինստիտուտ (հիմնադրվել է 1973-ին), որտեղ դասավանդվում են գրեթե բոլոր տեսակի առարկաները։ 2007–ից 2008 ուսումնական տարում Լիսաբոնի համալսարաններում սովորել է 125,867 ուսանող, որից 81,507-ը Լիսաբոնի պետական համալսարանի ուսանող էին։ Սպորտ Լիսաբոնը վաղ ժամանակներից է սպորտում։ Նա կազմակերպել մի շարք հանդիպումներ ներառյալ Եվրոպայի առաջնություն եզրափակիչը։ Քաղաքում անցկացվել են նաեւ 2001-ի թեթեւ ատլետիկայի առաջնությունը, 1983-ի եւ 1992-ի սուսերամարտի Եվրոպայի առաջնությունները, 2003-ին տղամարդկանց հանդբոլի առաջնությունը եւ 2008-ին Եվրոպայի ձյուդոյի առաջնությունը։ 2014-ին քաղաքում անցկացվել Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչը։ Ֆուտբոլ Քաղաքը ունի Պորտուգալիայի բարձրագույն լիգա՝ Սուպերլիգա, խաղացող երեք ֆուտբոլային ակումբ։ Sport Lisboa e Benfica-ան (ավելի տարածված է Benfica անունը), 35 անգամ հաղթել է Սուպերլիգան եւ երկու անգամ հաղթել են Եվրոպայի գավաթը։ Լիսաբոնի երկրորդ լավ առաջադիմած ակումբը Պորտուգալիայի Սպորտինգ ակումբն է (ավելի տարածված է Սպորտինգ անունը), որը հաղթել է Սուպերլիգան 18 անգամ։ Երրորդ ակումբը Բելենշիսն է, հիմնվել է Բելեմի շրջանում եւ Սուպելիգան հաղթել է մեկ անգամ։ Լիսաբոնը ունի ՈւԵՖԱ-ի չափանիշներին համապատասխանող երկու էլիտար մարզադաշտ՝ Բելնֆիկայի Benfica's Իստադիու դա Լուս (Լույսի մարզադաշը), որում տեղավորվում է ավելի քան 65,000 մարդ եւ Սպորտինգի Ժոզե Ալվալադեի մարզադաշտը, որում տեղավորվում է ավելի քան 50,000 մարդ։ Քաղաքը ունի նաեւ ազգային մարզադաշտ, իր մեջ տեղավորում է 37,000 մարդ, բայց նախատեսված է միայն ազգային հավաքականի եւ միջազգային ֆուտբոլային հանդիպումների համար։ 1967-ի Եվրոպայի գավաթի եզրափակիչը անցկացվել է այնտեղ։ Այլ սպորտ Լիսաբոնում տարածված են նաեւ այլ սպորտաձեւեր՝ հանդբոլը, բասկետբոլը, ռեգբին։ Քաղաքում կան բազմազան սպորտային հարմարություններ, սկսած աթլետիկայից, վերջացրած նավարկումով, գոլֆից մինչեւ լեռնային հեծանվորդություն։ Մարտ ամսին քաղաքում անցկացվում է Լիսաբոնի կիսամարաթոնը, իսկ Սեպտեմբերին՝ Պորտուգալիայի կիսամարաթոնը։ Աղբյուրներ Պորտուգալիայի քաղաքներ


text: Քինգսթոն (), Ճամայկայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Ճամայկա կղզու հարավային ափին։ 1976 թվականին ուներ 614000 բնակչություն (արվարձաններով)։ Սենթ Անդրուի հետ առաջացնում է առանձին վարչական միավոր։ Հանդիսանում է երկրի գլխավոր առեւտրա-արդյունաբերական եւ մշակութային կենտրոնը, նավահանգիստը, երկաթուղային եւ ավտոճանապարհների հանգույցը։ Ճամայկայի քաղաքներ Ամերիկյան մայրաքաղաքներ 1692 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Սոֆիա"Բուլղարիա" (), ծագում է՝ - «վարպետություն», «իմաստություն»), Բուլղարիայի մայրաքաղաքը, Սոֆիայի քաղաքային մարզի եւ նրա միակ Ստոլիչնա համայնքի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Սոֆիայի գոգավորության հարավում, Վիտոշա լեռնազանգվածի ստորոտին։ Քաղաքի արեւելյան ծայրամասով հոսում է Իսկիր գետը։ Հակիրճ տեղեկատվություն Ընկած լինելով Բալկանյան թերակղզու կենտրոնում՝ քաղաքը գտնվում է Սեւ ծովից Ադրիատիկ ծով տանող ճանապարհի մեջտեղում եւ բավականին մոտ է Էգեյան ծովին։ Այստեղ առաջին բնակավայրը հիմնվել է մեր թվականությունից առնվազն 7 հազար տարի առաջ։ Իսկ քաղաքի՝ արձանագրություններով վկայված պատմությունն սկսվում է մ. թ. ա. 29 թվականից, երբ Հռոմեական հանրապետությունը նվաճել է կելտական սերդի ցեղի կողմից այստեղ կառուցված Սերդիկա բնակավայրը, որի վրա հետագայում արշավել են հոնները (343-347 թվականներ եւ 447 թվական), վեստգոթերը (376-382 թթ.), ավարներն ու սլավոնները (617 թ.): 809 թվականի ապրիլի 9-ին էլ Սերդիկան պաշարել են բուլղար խան Կրում զորքերը։ 1018-ի Բյուզանդական կայսրությունը 22 տարով այստեղ վերջ է տվել բուլղարների տիրապետությանը, որը կարճ ժամանակով վերականգնվելուց հետո դարձյալ զիջել է քաղաքը, այս անգամ արդեն՝ պեչենեգներին (1048 եւ 1078 թթ.): Հետագայում Սերդիկային տիրել են հունգարները (1183 թ.), խաչակիրները (1095 եւ 1190 թթ.): Բուլղարական երկրորդ թագավորության իշխանությունն այստեղ ձգվել է 1194-ից մինչեւ 1382 թվականը, երբ քաղաքը նվաճել են օսմանցիները ։ 1520-ից 1836 թթ. Սոֆիան եղել է Եվրոպայում օսմանյան կայսրության առանցքային մարզի՝ Ռումելիա էյալաթի կենտրոնը։ Բուլղարացիների տիրապետությունն այստեղ վերահաստատվել է 1878 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բրիտանական օդուժն ու ամերիկյան ռազմական ավիացիան ռմբակոծել են քաղաքը։ Պատերազմի ավարտին մոտ՝ խորհրդային զորքերը գրավել են Սոֆիան, որը դեռ 19-րդ դարի վերջերից հռչակվել էր թուրքական լծից ազատագրված, անկախություն նվաճած Բուլղարիայի մայրաքաղաք։ Ներկայումս Սոֆիան Բուլղարիայի տնտեսական, առեւտրային, մշակութային, կրթական կենտրոնն է, որտեղ գործում են երկրի խոշորագույն արդյունաբերական ձեռնարկությունները, առեւտրական ընկերությունները, մշակութային օջախները, համալսարանները։ Այն տեղ է գրավել ձեռնարկատիրական գործունեություն (հատկապես տեղեկատվական տեծնոլոգիաների բնագավառում) սկսելու համար աշխարհում լավագույն պայմաններ տրամադրող քաղաքների առաջին տասնյակի մեջ։ Սոֆիան համարվում է նաեւ Եվրոպայի առավել հյուրընկալ քաղաքը։ Քաղաքի բնակչության թիվը 18-րդ դարի վերջերին եղել է մոտավորապես 70 հազար, 1870 թվականին նվազել մինչեւ 19,000, 1878-ին ավելի նվազելով՝ հասել 11,649-ի եւ անկախության նվաճումից որոշ ժամանակ անց սկսել է աճել։ Ներկայումս այստեղ 482 քառակուսի կիլոմետր տարածքի վրա ապրում է 1.23 միլիոն մարդ, այսինքն՝ Բուլղարիայի ողջ բնակչության 17.5 տոկոսը։ Անվան ծագումնաբանություն Այդպես կոչվեց Սուրբ Սոֆյային նվիրված տաճարի անունով։ Իսկ Սոֆիա բառը Բյուզանդիայում նշանակում էր «իմաստություն» եւ դարձել էր կրոնական տերմին։ Քույր-քաղաքներ Ալժիր, Ալժիր Անկարա, Թուրքիա (1992) Բրատիսլավա, Սլովակիա Բեռլին, Գերմանիա Բրատիսլավա, Սլովակիա (2008) Բրյուսել, Բելգիա Բուխարեստ, Ռումինիա Բուդապեշտ, Հունգարիա Բուրսա, Թուրքիա (1998) Հելսինկի, Ֆինլանդիա Կիեւ, Ուկրաինա (1997) Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա Մադրիդ, Իսպանիա Միլան, Իտալիա Փարիզ, Ֆրանսիա (1998) Փիթսբուրգ, ԱՄՆ Պրահա, Չեխիա Պրահա, Չեխիա Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան Մարաշ, Թուրքիա Սկոպյե, Մակեդոնիա (2006) Թել Ավիվ, Իսրայել (1992) Տիրանա, Ալբանիա (2008) Երեւան, Հայաստան (2008) (գործընկեր քաղաք) Վարշավա, Լեհաստան Համագործակցության պայմանագրեր Ի հավելումն վերոնշյալի՝ Սոֆիան համագործակցության պայմանագրեր ունի հետեւյալ քաղաքների հետ. Բուդապեշտ, Հունգարիա Փարիզ, Ֆրանսիա Լիսաբոն, Պորտուգալիա Գրականություն The 110 footnotes provide a guide to the literature on the city Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Статистика населения Online guide to Sofia Official Site of Sofia Public Transport Archival images of Sofia Sofia by Night Light: A Photographic Exhibition Virtual Guide to Ancient Serdica More than 25 live webcams from Sofia Pictures from Vitosha mountain Բուլղարիայի քաղաքներ


text: Վենետիկ (հանդիպում է նաեւ «Վենեցիա» տարբերակը, իտ.՝ Venezia), քաղաք Իտալիայում։ Ձեւավորում է համայնք, բաժանված վեց ինքնակառավար շրջանների։ Տարածքը 0,44 կմ2, քաղաքի բնակչությունը՝ 264 534 (դեկտեմբեր 2013 թվական), արվարձանների բնակչությունը ներառյալ՝ 1,600,000։ Նավահանգիստ Ադրիատիկ ծովի վրա (ապրանքաշրջանառությունը տարեկան 21 միլիոն տոննա), Մարկո Պոլոյի անվան միջազգային օդանավակայան։ Պատմական կենտրոնը տեղակայված է Վենետիկի ծովածոցի 118 կղզյակների վրա, որոնք բաժանվում են իրարից 150 ջրանցքներով եւ վտակներով։ Կղզիների եւ կղզյակների միջեւ անց է կացված շուրջ 400 կամուրջ (այդ թվում Ռիալտոյի եւ Հառաչանքների կամուրջները, որոնք կառուցվել են 16-րդ դարի վերջերին)։ Վենետիկի արդյունաբերական-նավահանգստային մասը (Մեստրե) գտնվում է մայրցամաքի վրա։ Զարգացած են նավաշինություն եւ նավերի վերանորոգումը, գունավոր մետալուրգիան, նավթավերամշակման, քիմիական, էլեկտրական, թեթեւ արդյունաբերության ճյուղերը։ Ապակեգործություն (Մուռանո, թանգարան), ժանյակագործություն (Բուռանո կղզի)։ Համալսարան, կոնսերվատորիա (1916 թվական)։ Թանգարաններ (այդ թվում Արվեստների ակադեմիայի պատկերասրահը)։ Առաջին հանրային օպերային թատրոն (1637-1812), «Fenice» (1792) օպերային թատրոն։ Անտիկ ժամանակներում Վենետիկի տարածքներում ապրում էին վենետները (ցեղեր)։ Կղզային քաղաք է սկսած 9-րդ դարից։ Միջնադարում եղել է Վենետիկի հանրապետության կենտրոնը, իր բազում գաղութներով Միջերկրական ծովում։ Օսմանյան կայսրության վերելքը բերեց Վենետիկին դեպի անկումը։ Նապոլեոնի ժամանակներում քաղաքը ընկնում է Ավստրիայի տիրապետության տակ։ Հապա 1866 թվականին մտնում է Իտալիայի կազմը։ Պատմություն Քաղաքի անունը առաջացել է վենետներ ցեղի անունից, որոնք այստեղ բնակվել են դեռ հռոմեական ժամանակներից։ Մարդիկ սկսեցին բնակվել Վենետիկյան ծովածոցում բարբարոսների, Աթթիլայի հոների, վեստգոթերի, լանգոբարդների ներխուժումից 5-6-րդ դարերում։ Քաղաքային կարգավորումը կղզիների վրա՝ Վենետիկյան ծովածոցի սկսեց ստեղծվել 6-րդ դարի երկրորդ կեսից։ Սկզբում, կարգավորման կենտրոնը գտնվում էր Մալամոկկո եւ Տոռչելլո կղզիների վրա, սակայն, 8-րդ դարից սկսեց տեղափոխվել դեպի իր ներկա դիրքին։ 7-րդ դարում Բյուզանդական կայսրության նախաձեռնությամբ կղզիները միացան մեկ առաջնորդի գլխավորության տակ, որը կոչվեց դոժ։ Առաջին դոժն էր Պաոլո Լուչիո Անաֆեստոն 697 թվականին։ Նա ընտրվել էր Բյուզանդական կայսրության կողմից։ 8-րդ դարից սկսած դոժը արդեն ընտրվում էր Վենետիկում՝ առանց Բյուզանդական կայսրության ընտրումով։ Այդ կանոնից հետո առաջին դոժի ընտրությունը եղել է 727 թվականին։ Քաղաքի ամբողջ պատմության ընթացքում ընտրված է եղել 120 դոժ։ Վերջինն էր Լոդովիկո Մանինը, ով գահընկեց եղավ 1797 թվականին։ Ռավեննայի լանգոբարդների հետ զբաղվելուց հետո Վենետիկը մնաց վերջին տարածքը Իտալիայում, որը փաստացիորեն գտնվում էր Բյուզանդական կայսրության կառավարության տակ։ Իտալիայի մյուս մասերը միացան Կարլ Մեծի իշխանությանը, որից հետո այն մնաց Բյուզանդական կայսրությունը եւ արեւմտյան աշխարհը իրար միացնող կենտրոնը։ Այն ժամանակներում, երբ կառավարում էր Պյոտրո II Օրսելո դոժը, Վենետիկին հաջողվեց խաղաղ պայմանագրեր կնքել հարեւան իշխանությունների հետ, ապահովելով հանգիստ կառավարություն, անարգելք առեւտրականություն, նաեւ հանրապետության տարածքների ընդարձակումը՝ գրավելով Դալմաթիայի հողերը։ Քույր քաղաքներ Իսլամաբադ, Պակիստան Սուչժոու, Չինաստան Տալլին, Էստոնիա Ստամբուլ, Թուրքիա Սարաեւո, Բոսնիա եւ Հերցեգովինա Ավեյրու, Պորտուգալիա Նյուրնբերգ, Գերմանիա Կեդկե, Հունաստան Ցինդաո, Չինաստան Սալոնիկ, Հունաստան Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան Ֆորտ Լոդերդեյլ, ԱՄՆ Տրիեստ, Իտալիա Պալեմբանգ, Ինդոնեզիա Պերեյրա, Կոլումբիա Երեւան, Հայաստան Ֆիզիկական եւ աշխարհագրական բնութագրեր Նավահանգիստ Ադրիատիկ ծովի ափին (բեռների շրջանառություն տարեկան ավելի քան 21 միլիոն տոննա); Մարկո Պոլոյի միջազգային օդանավակայան։ Վենետիկյան Ռիվիերայի պատմական կենտրոնը գտնվում է Վենետիկյան ծովածոցի 118 կղզիների վրա, բաժանված 150 ջրանցքներով, որոնց միջոցով նետվում է շուրջ 400 կամուրջ (ներառյալ Ռիալտոն եւ այսպես կոչված Հառաչանքի կամուրջը, երկուսն էլ թվագրվում են 16-րդ դարի վերջին)։ Համալսարան, կոնսերվատորիա (1916)։ Թանգարաններ (ներառյալ Արվեստների ակադեմիայի պատկերասրահը)։ Առաջին հանրային մատչելի օպերային թատրոնը (1637-1812), Ֆենիցեի օպերային թատրոնը (1792)։ Վենետիկյան կղզին ծովափնյա հանգստավայր է, համաշխարհային նշանակության միջազգային զբոսաշրջության կենտրոն, միջազգային կինոփառատոների, արվեստի եւ ճարտարապետության ցուցահանդեսների անցկացման վայր։ Ներքաղաքային փոխադրում մոտորանավակներով, գոնդոլներով, բեռնանավերով։ Բնակավայր 5-րդ դարից, քաղաքը 9-րդ դարի սկզբից։ IX-X- ից XVI դարեր `Արեւմտյան Եվրոպայի եւ Արեւելքի միջնորդ առեւտրի խոշոր կենտրոն։ Միջնադարում եւ մինչեւ 1797 թվականը հանրապետությունը գլխավորում էր դոժը (XIII դարի վերջից ՝ օլիգարխիկ), նշանակալի ենթակա տարածքով։ 1797-1805 եւ 1815-1866 թվականներին Վենետիկում `Ավստրիայի տիրապետությունը։ Առատորեն զարդարված եկեղեցիներն ու պալատները շարված են ջրանցքների ու նեղ, ոլորուն փողոցների վրա։ Կենտրոնական հրապարակում `Սբ. Մարկոսի տաճարը (IX-XV դդ.), Դոգի պալատը (XIV-XVI դդ.), Սան Մարկոյի Հին գրադարանը (XVI դ.), Կրոնական եղբայրությունների շենքեր (դպրոց), վանքեր։ Քաղաքը եւ ծովածոցը ներառված են Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։ Վենեսուելան անվանակոչվել է Վենետիկի անունով։ Ջրհեղեղներ Վենետիկն աստիճանաբար ընկղմվում է ջրի մեջ. Այս փաստին հանդիպեցին հին վերաբնակիչները, ովքեր ստիպված էին երկու անգամ վերակառուցել քաղաքը ՝ տեղափոխվելով ավելի բարձր կղզիներ։ 20-րդ դարի ողջ ընթացքում Վենետիկը բավականին արագ (տարեկան մինչեւ 5 մմ) ընկղմվեց ծովածոցը, որի արդյունքում երկիրը խորտակվեց 23 սմ-ով։ Աղետի հիմնական պատճառը արտեզյան ջրհորներից արդյունաբերական ջրառ էր եւ, որպես արդյունք, երկրի ջրատարի իջեցում։ Քաղաքի աստիճանական ջրհեղեղի վրա ազդում է նաեւ ցամաքային օբյեկտների ՝ շենքերի եւ շինությունների, մարդկանց եւ այլնի ճնշման աճը։ Հորերը փակելուց հետո քաղաքի բնակավայրը դանդաղեց, բայց չդադարեց։ 21-րդ դարում Վենետիկում առաջին ջրհեղեղը տեղի ունեցավ 2008 թ.-ին։ Ըստ գիտնականների, 2028 թվականին Վենետիկը կարող է դառնալ անբնակելի, իսկ 2100 թվականին ՝ ամբողջովին սուզվել։ Քաղաքի աստիճանական ոչնչացումը (էրոզիան) պայմանավորված է նաեւ Վենետիկյան ծովածոցում ջրհեղեղի հաճախականության աճով (այսպես կոչված «բարձր ջուր», իտալական ձեռքբերման ալտա)։ Եզակի քաղաքը փրկելու համար մշակվեց MOSE նախագիծը, որը նախատեսում էր քաղաքի շուրջ կնքված պատնեշների կառուցում։ Նախագիծը հաստատվել է մասնագետների կողմից եւ բացվել է 2003 թ.-ին Ս. Բեռլուսկոնիի առաջին քարի տեղադրմամբ։ Այնուամենայնիվ, ամբարտակների կառուցումը լուրջ քննադատության է ենթարկվել Նիդեռլանդներում փորձարկված ջրհեղեղներից պաշտպանվելու ցածր արդյունավետության եւ շրջակա միջավայրի համար հետեւանքների պատճառով (ծովային ջրի պակասը կարող է հանգեցնել ծովածոցում կենդանի արարածների բազմաթիվ եզակի եւ հազվագյուտ տեսակների ոչնչացմանը)։ Վենետիկը կառուցված է Ալպերում աճող խեժից պատրաստված տաղավարների վրա, որոնք ջրի մեջ գրեթե չեն փչանում, եւ որից ստացվում է խեժ, որը հայտնի է որպես Վենետիկյան թիրախ։ Կլիմա Վենետիկ - հարավային քաղաքը գտնվում է approximatelyրիմի եւ Կրասնոդարի երկրամասի լայնության վրա։ Վենետիկին բնութագրում են երկար շոգ ամառները `հուլիս ամսվա միջին ջերմաստիճանը մոտ 23 աստիճանով (ամենաջերմ ամիս) եւ մեղմ ձմեռներ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը +2,5 աստիճան)։ Ձմռանը երբեմն լինում են ցրտահարություններ եւ ձյան տեղումներ։ Բնակչություն Վենետիկի բնակչությունը կոմունայում, 2016 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ, կազմում էր 261 905 մարդ։ Վենետիկում բնակվում են 33 783 օտարերկրյա քաղաքացիներ (2016 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ), ինչը համայնքի ընդհանուր բնակչության 12,8% -ն է։ Օտարերկրացիների շրջանում ամենից շատ բնակվում էին Բանգլադեշը (15,9%), Մոլդովան (14,3%) եւ Ռումինիան (14,0%)։ Մոտակա քաղաքներով ՝ Պադովա եւ Տրեվիսո, Վենետիկը կազմում է PaTreVe մետրոպոլիտենը ՝ շուրջ 2,6 միլիոն մարդ բնակչությամբ։ Իտալերենից բացի լայն տարածում ունի վենետիկյան լեզվի վենետիկյան բարբառը։ Պատմական Վենետիկ Միջնադարից մինչեւ նոր դարաշրջան Վենետիկը Եվրոպայի ամենամեծ քաղաքներից մեկն էր։ Այսպիսով, 15-րդ դարում, 180 հազար բնակիչ ունեցող բնակչությամբ, այն զիջում էր միայն Փարիզին։ Պատմական Վենետիկի (բացառությամբ մայր ցամաքի) բնակչության թիվը շարունակում էր աճել մինչեւ 20-րդ դարի կեսերը, որից հետո այն սկսեց կայունորեն ընկնել ՝ 1954-ին 174,8 հազար մարդուց 2012-ին նվազելով 58,6 հազարի։ Ուժ Համաձայն Վենետիկի կոմունայի կանոնադրության, որն ընդունվել է 1991 թվականին, Վենետիկը Իտալիայի մայրաքաղաքն է։ Տեղական ինքնակառավարումը ստեղծվում է քաղաքապետի եւ քաղաքային խորհրդի կողմից, որն ընտրվում է բնակչության կողմից։ Տնտեսություն Վենետիկի կղզու տնտեսությունը հիմնված է զբոսաշրջության եւ արհեստների վրա (ապակու արվեստի արտադրություն Մուրանո կղզում, ժանյակ ՝ Բուրանո կղզում, խճանկար), մայրցամաքային տարածք ՝ Մարգերա շրջանի նավահանգստային արդյունաբերական համալիր։ Մարգերայի արդյունաբերական գոտում կան արտադրական օբյեկտներ. Նավթի վերամշակման եւ նավթաքիմիայի, մետաղագործության, էլեկտրատեխնիկայի, նավաշինության, էլեկտրակայանների, տրանսպորտային նյութատեխնիկական ձեռնարկություններ։ Վենետիկի ծովային նավահանգիստը բաղկացած է 26 բեռից եւ 8 ուղեւորային տերմինալից։ Տարեկան սպասարկում է 2,3 միլիոն ուղեւորի։ Նավահանգիստը բեռնաթափման, մեծաքանակ, ընդհանուր եւ հեղուկ բեռների բեռնաթափման բազմաֆունկցիոնալ բեռ է։ Դա երկրի միակ նավահանգիստն է, որը միացված է Հյուսիսային Իտալիայի գետային ցանցին։ Նավահանգստում եւ հարակից արդյունաբերություններում աշխատում է շուրջ 18 հազար մարդ ։ Արդյունաբերական ձեռնարկությունների եւ ծովային նավահանգստի մերձավորությունը Վենետիկի մթնոլորտ եւ ջրային տարածք վնասակար արտանետումներով հանգեցրեց պալատների եւ քանդակների էրոզիայի ։ Վենետիկն տարեկան ընդունում է շուրջ 20 միլիոն զբոսաշրջիկ եւ ավելի քան 600 զբոսաշրջային նավ (2013 թ.)։ Տրանսպորտ Վենետիկի մայրցամաքը մայրուղու գլխավոր հանգույց է։ 11, 13, 14 եւ 309 թվականները Վենետիկը կապող ազգային ճանապարհները. Քաղաքը հատում է A57 մայրուղին ՝ Վենետիկը միացնելով հարավ-արեւմուտքում եւ հյուսիս-արեւելքում գտնվող արվարձաններով։ Կղզու քաղաքը մայրցամաքին միանում է Ponte della Liberta երկաթուղային կամրջով։ Հանրային տրանսպորտ ACTV- ի կողմից շահագործվող հիմնական հասարակական տրանսպորտի ծառայությունները ավտոբուսներն ու գետային տրամվայներն են, ներառյալ `գոլորշիները։ Մայրցամաքում կա նաեւ տրամվայի համակարգ եւ մեկ կիլոմետրից պակաս կղզու մինի-մետրոն։ 1933-68 թվականներին տրոլեյբուսային համակարգը գործում էր։ Երկաթուղային կայարաններ. Սանտա Լյուսիա կղզի եւ մայրցամաքային Մեստր։ Գնացքները Վենետիկը կապում են Հռոմի հետ (ճանապարհի ժամանակը ՝ 3,5 ժամ) եւ մնացած Իտալիային եւ Եվրոպային։ Սահմանադրության կամուրջը միացնում է կայարանը Piazza Roma- ի հետ, որտեղ գտնվում է Վենետիկի քաղաքային ավտոկայանը։ Մայրցամաքում կա Մարկո Պոլոյի միջազգային օդանավակայանը, որը Իտալիայի ամենամեծերից մեկն է։ Տրեվիսոյի միջազգային օդանավակայանը քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արեւմուտք է։ Marովային տերմինալը, որը գտնվում է կղզիներից մեկում, ընդունում է լաստանավեր եւ զբոսաշրջային նավեր։ Վենետիկում կա 433 գոնդոլիեր, եւ այս թիվը չի փոխվում ՝ անկախ կենսաթոշակից կամ նոր անդամների ժամանումից։ Նրանք բոլորը ծագումով վենետիկյան են։ Վենետիկում կա միայն մեկ կին գոնդոլիեր։ Ապրիլից սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Լագունայում անցկացվում են նավային ռեգատներ, որին մասնակցում են գոնդոլիստներից շատերը։ Աստղագիտության մեջ 1902 թվականին իտալացի աստղագետ Լուիջի Կարներայի կողմից հայտնաբերված Վենետիկ աստերոիդը (487) անվանակոչվել է Վենետիկ քաղաքի անունով։ Կրթություն Մարկիանայի գրադարանը քաղաքի ամենամեծ գրադարանն է, որը գտնվում է Սուրբ Մարկոսի հրապարակում (հիմնադրվել է 1468 թվականին)։ Վենետիկի պետական արխիվը պարունակում է Վենետիկյան հանրապետության հիմնադրման պատմական փաստաթղթեր։ Querini Stampaglia հիմնադրամի հանրային գրադարան։ Ուսումնական հաստատությունների շարքում կան Բենեդետտո Մարչելո Վենետիկի կոնսերվատորիան (հիմնադրվել է 1876 թ., Գտնվում է Պիզանի պալատում) եւ Ֆրանչեսկո Մորոզինիի ծովային ակադեմիան (Իտալիայի ռազմածովային ուժերի ուսումնական հաստատություն, հիմնադրվել է 1937 թ.): Ծանոթագրություններ Իտալիայի քաղաքներ Նավահանգիստներ Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ Նավահանգստային քաղաքներ Միջերկրական ծովի նավահանգիստներ


text: Լա Պաս (իսպաներեն՝ La Paz, (), պաշտոնական անվանումը՝ Nuestra Señora de La Paz (, իսպաներենից բառացի թարգմանած՝ Խաղաղության մեր տիրուհի), այմարերեն անվանումը՝ Չուկի Յապու (Չուկիյագո)), քաղաք Բոլիվիայում, դե ֆակտո (դե ֆակտո) երկրի կառավարության նստավայրն ու մայրաքաղաքը (Բոլիվիա բազմազգ պետության սահմանադրական մայրաքաղաքը Սուկրեն է, որը նաեւ երկրի բարձրագույն դատական իշխանության նստավայրն է)։ Գտնվում է Կենտրոնական Անդերում, Լա Պաս գետի կիրճում, ծովի մակերեւույթից մոտավորապես 3700 մ բարձրության վրա (աշխարհի ամենաբարձրադիր մայրաքաղաքն է)։ Միջազգային օդանավակայան է։ 2015 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 789.541. այդ ցուցանիշով երրորդ տեղն է զբաղեցնում Բոլիվիայում՝ Սանտա Կրուս դե լա Սիեռայից ու Էլ Ալտոյից հետո, իսկ մետրոպոլիսային ամբողջ տարածքում ապրում էր մոտավորապես 2,3 միլիոն մարդ։ Քաղաքը միաժամանակ համարվում է Բոլիվիայի Լա Պաս դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ Լա Պասը Բոլիվիայի քաղաքական, վարչական, տնտեսական կարեւորագույն կենտրոնն է. այստեղ է արտադրվում երկրի համախառն ներքին արդյունքի 24%-ը, այստեղ իրենց գրասենյակներն ու արտադրական ձեռնարկություններն ունեն բոլիվիական բազմաթիվ ընկերություններ։ Քաղաքը նաեւ Լատինական Ամերիկայի մշակութային կարեւոր կենտրոն է, որտեղ պահպանվել են գաղութային ժամանակաշրջանի մի շարք նշանակալից պատմաճարտարապետական հուշարձաններ (Սան Ֆրանցիսկո եկեղեցին, Խաղաղության տիրուհու բազիլիկ տաճարը, մետրոպոլիսային տաճարը, Plaza Murillo-ն, Jaén փողոցը...): Լա Պասը համբավվել է նաեւ իր ինքնատիպ շուկաներով, որոնցից մեկն էլ Վհուկների շուկան է, ինչպես նաեւ՝ գիշերային եռուն կյանքով ու ճոպանուղային ցանցով, որ ամենալայնն է աշխարհում։ 2015 թվականի մայիսին Լա Պասը, Դոհայի, Վիգանի, Դուրբանի, Հավանայի , Բեյրութի ու Կուալա Լումպուրի հետ մեկտեղ, պաշտոնապես ճանաչվել է աշխարհի յոթ նոր հրաշք քաղաքներից մեկըD: 2015 թվականին Globalization and World Cities Research Network (GaWC)-ը Լա Պասն ընդգրկել է աշխարհի գլոբալ քաղաքների ցանկում՝ համարելով "Gamma" տիպի քաղաք ։ Անվանում Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Ալոնսո Մենդոսան 1548 թվականին։ Այն սկզբնապես կոչվել է Pueblo Nievo de Nuestra Señora de La Paz, բառացի՝ «խաղաղության մեր տիրուհու նոր քաղաք» (կաթոլիկական կրոնում խաղաղության տիրուհին Աստվածածինն է)։ Անվանումը տրվել է ի հավերժացումն այն հաշտեցման, որ կայացավ երկար ժամանակ իրար թշնամի իսպանացի նվաճողների միջեւ։ Այդ երկար ու պերճ անվանումից ժամանակի ընթացքում մնաց միայն վերջնամասը՝ La Paz՝ «խաղաղություն»։ Ծանոթագրություններ Բոլիվիայի քաղաքներ 1548 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Սուկրե (), Բոլիվիայի մայրաքաղաք, Գերագույն դատարանի գտնվելու վայր։ Բոլիվիայի կառավարական հաստատությունների մեծամասնությունը գտնվում է Լա Պաս քաղաքում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 247 300 մարդ (2006 թվականի դրությամբ)։ Անվանում Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Պեդրո դե Անսուրեսը 1538 թվականին, եւ այն պատճառով, որ այս շրջանում գտնվել էին արծաթի հանքաշերտեր, քաղաքն անվանել է Լա Պլատա ( ― «արծաթ»)։ Հետագայում կոչվել է Չուքիսակա (Chuquisaca ― տեղացի հնդկացիների լեզվով Choque-chaca ― «արծաթասար»)։ 1839 թվականին վերանվանվել է Սուկրե՝ ի պատիվ քաղաքն իսպանական գաղութարարներից ազատագրած մարշալ Անտոնիո Խոսե Սուկրեի։ Պատմություն 1553 թվականին Սյեսա դե Լեոնի «Պերուի քրոնիկները» գրքում հիշատակվում է քաղաքի հիմնադիր կապիտան Պերանսուրեսի մասին. 1601 թվականին ֆրանկիսկանցիների կողմից հիմնադրվեց Ռեկոլետա վանքը, իսկ 1609 թվականին քաղաքում ստեղծվել է արքեպիսկոպոսական եկեղեցի։ 1624 թվականին հիմնադրվել է Չուկիսակայի Սուրբ Ֆրանցիսկոս Խավիերի համալսարանը։ Գաղութական դարաշրջանում Սուկրեն շատ նման էր իսպանական քաղաքի։ Քաղաքի կենտրոնի նեղ փողոցները նախագծված էին ցանցի տեսքով՝ արտացոլելով անդալուզական մշակույթը, որը մարմնավորված է քաղաքի մեծ տների եւ բազմաթիվ վանքերի եւ եկեղեցիների ճարտարապետության մեջ։ Սուկրեն շարունակում է հանդիսանալ Բոլիվիայի հռոմակաթոլիկ եկեղեցու նստավայրը։ Քաղաքում ապրում են կրոնական միաբանությունների անդամները, որոնք կրում են ավանդական տարազներ։ Իսպանական գաղութատիրական գերակայության ժամանակ քաղաքը կոչվում էր Չարկաս, այնուհետեւ Լա Պլատա, իսկ անկախության հռչակումից հետո եւ մինչեւ 1839 թվականը՝ Չուկիսակա (Chuquisaca)։ Հայտնի մարդիկ Խուան դե Մատյենսո (1520-1579), իրավաբան եւ տնտեսագետ, «ազատ շուկա», «արժեք» եւ «արդար գին» տեսությունների մշակող։ Անթոնիո դե Կալանչա, Պերուի եւ Բոլիվիայի հայտնի քահանա, պատմաբան, ազգագրագետ։ Բերնարդինո դե Կարդենաս, միսիոներ-ֆրանցիսկացի։ Պարագվայի եպիսկոպոս եւ նահանգապետ։ Կենտրոնական Անդերի հնդկացիների, Ինկերի պատմության հետազոտող։ Դավիթ Պադիլյա Արանսիբիա, Բոլիվիայի նախագահ 1978-1979 թվականներին։ Տարածքային կառավարում Սուկրեն բաժանված է 8 թաղամասերի՝ առաջին 5-ը քաղաքային թաղամասեր են, մինչդեռ 6-րդը, 7-րդը եւ 8-րդը՝ արվարձանային թաղամասեր։ Յուրաքանչյուրը կառավարվում է փոխքաղաքապետի կողմից, որին նշանակում է Սուկրեի քաղաքապետը։ Արվարձանային թաղամասերը ներառում են քաղաքային տարածքից դուրս գտնվող արվարձանային համայնքները։ Սուկրեին սպասարկում է Խուանա Ասուրդույ դե Պադիլյա միջազգային օդանավակայանը, որը գտնվում է քաղաքից 5 կմ հյուսիս-արեւմուտք։ Կլիմա Քույր քաղաքներ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Գրականություն Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2. Արտաքին հղումներ Սուկրե քաղաքի պաշտոնական կայք Բոլիվիայի քաղաքներ 1538 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Բեռն (, , , ), Շվեյցարիայի փաստացի մայրաքաղաքը, որին շվեյցարացիներն անվանում են «դաշնային քաղաք». գերմաներեն՝ Bundesstadt, ֆրանսերեն՝ ville fédérale, իտալերեն՝ città federale: 2019 թվականի տվյալներով ունենալով շուրջ 140,000 բնակիչ՝ Բեռնը այդ ցուցանիշով զբաղեցնում է հինգերորդ տեղը Շվեյցարիայում, իսկ Բեռնի ագլոմերացիան, որ ներառում է 36 համայնք, 2014 թվականին ուներ 406,900 բնակիչ։ 2000 թվականին մետրոպոլիսային տարածքում ապրում էր մոտավորապես 660,000 մարդ։ 1983 թվականին Բեռնի հին քաղաքամասն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Բեռնը նաեւ նույնանուն կանտոնի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչության մեծամասնությունը խոսում է գերմաներեն։ Անվանում Բեռնի անվանման ստուգաբանությունը անորոշ է։ Ըստ տեղական լեգենդի վրա հիմնված ժողովրդական ստուգաբանության՝ Berchtold(Բերչթոլդ) V -ը՝ Zähringen-ի դուքսը, Բեռնի հիմնադիրը, խոստացել էր անվանել քաղաքը որսի ժամանակ իրեն հադիպած առաջին կենդանու անունով, որը եւ արջն էր։ Երկար ժամանակ քննարկվում էր, որ քաղաքը անվանվել էր իտալական Վերոնա քաղաքի անունով, որը ժամանակին միջնադարյան գերմաներենով հայտնի էր որպես Բեռն։ Որպես 1980 թվականին Բեռնի ցինկի սալիկի հայտնաբերման արդյունք հիմա ավելի տարածված է մտածել, որ քաղաքի անվանումը ծագում է արդեն գոյություն ունեցող կելտական տեղանվան անունից՝ berna («ճեղքվածք»)։ Արջը Բեռնի զինանշանի եւ զինվորական համազգեստի խորհրդանիշ կենդանին է 1920-ականներից։ Պատմություն Վաղ պատմություն Չկա հնագիտական ապացույց, որը կմատնանշի քաղաքի կենտրոնում բնակեցման մասին դեռեւս 12րդ-դարից։ Հին ժամանակներում կելտական քաղաք-ամրոց կար Բեռնի հյուսիսում կանգնած դեռ մթա 2րդ դարից, որը 12 քաղաք-ամրոցներից էր Կեսարի կողմից նշված։ Հռոմեական դարաշրջանի ընթացքում այնտեղ էր գտնվում նայեւ Գալա-Հռոմեական դաշինքը։ Բեռնի ցինկե սալիկի անունը Brenodor(Բրենոյի կացարան) է։ Միջնադարում կար կացարան Bümpliz-ում, որը հիմա Բեռնի մի թաղամաս է, 4 կմ հեռավորության վրա միջնադարյան քաղաքից։ Միջնադարյան քաղաքը հիմնադրել է Zähringer իշխանական ընտանիքը, որը եկավ իշխանության Վերին Բուրգունդիում 12րդ դարում։ Հենվելով 14րդ դարի պատմագրության վրա Բեռնը հիմնադրվել է 1191 թ-ին Berchtold(Բերչթոլդ) V -ի՝ Zähringen-ի դուքսի կողմից։ Երբ 1218 թ-ին Բերչթոլդը մահացավ, չթողնելով ժառանգորդ, Բեռնը դարձավ ազատ կայսերական քաղաք։ Հին Շվեյցարական համադաշնություն 1353-ին Բեռնը մտավ շվեյցարական համադաշնություն, դառնալով «ութ կանտոններից» մեկը 1353 - ից մինչեւ 1481-ը ձեւավորման շրջանում։ Բեռնը նվաճվել է Արգուի(1415 թ) եւ Վոյի (1536) կողմից։ Բեռնը դառնում է ամենամեծ քաղաքը Ալպերի հյուսիսում 18 - րդ դարում, հիմնականում բաղկացած Բեռնի կանտոնից եւ Վոյի կանտոնից. Քաղաքը աճել է Արե գետի կողմից ստեղծված թերակղզու արեւմուտքի ուղղությամբ։ Սկզբում Zytglogge աշտարակը խորհրդանշում էր քաղաքի արեւմտյան սահմանը 1191-1256 թթ-ին։ Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ ստեղծվեցին 2 ամրություններ, այսպես կոչված մեծ եւ փոքր Schanze(խրամատ), կառուցվել էին պաշտպանելու համար թերակղզու ամբողջ տարածքը։ 1405ի մեծ հրդեհից հետո փայտե շինությունները աստիճանաբար փոխարինվեցին կիսափայտե, իսկ ավելի ուշ նաեւ ավազաքար շենքերի, որոնք էլ պետք է բնութագրեին Հին Քաղաքը։ Չնայած ժանտախտի համաճարակի ալիքին, որը տարածվեց Եվրոպայում 14րդ դարում, քաղաքը շարունակում էր աճել պայմանավորված հարեւան տարածքներից ներգաղթով։ Ժամանակակից պատմություն Բեռնը գրավվել է ֆրանսիական զորէերի կողմից 1798 թ-ին ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմների ժամանակ, երբ այն զրկված էր իր տարածքների մի մասից։ 1814 թ-ին Վիաննայի կոնգրեսից հետո հետ վերադարձվեցին Բեռնական Յուրան ր Բեռնը կրկին դարձավ համադաշնության մեծագույն կանտոնը մինչեւ Յուրայի կանտոնի անջատումը 1979 թ-ին։ 1848 թ-ին Բեռնը դարձավ նոր Շվեյցարական դաշնային պետության դաշանյին քաղաք։ Մի շարք Սոցիալիստական առաջին եւ երկրորդ միջազգային կառույցների համագումարներ են կայացել Բեռնում, հատկապես Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ Շվեյցարիան եղել է չեզոք։ Աշխարհագրություն Բեռնը գտնվում է Շվեյցարիայի սարահարթի Բեռնի կանտոնում, Շվեյցարիայի կենտրոնից քիչ արեւմուտք եւ Բեռնյան Ալպերից 20 կմ դեպի հյուսիս. Բեռնի շրջակայքը ստեղծվել է Սառցե շրջանի սառցե բեկորներից. Բեռնին ամենամոտ 2 լեռներն են Gurten-ը, որի բարձրությունը 864մ է եւ Bantiger-ը, որի բարձրությունը 947մ է։ Քաղաքը ի սկզբանե կառուցվել է լեռնոտ թերակղզում շրջապատված Արե գետով, բայց դուրս եկավ բնական սահմաններից մոտ 19 - րդ դարում. Մի շարք կամուրջներեն կառուցվել թույլ տալու համար քաղաքի ընդլայնումը Արեի սահմաններից դեպի դուրս։ Բեռնը կառուցվել է շատ անհարթ հատվածում. Կա մի քանի տասնյակ մետր բարձրությունների տարբերություն քաղաքի ստորին շրջանների եւ բարձրագույն նորերի միջեւ։ Բեռնը 2009 թ - ին ուներ 51,62 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Այս տարածքում 9,79 քառակուսի կիլոմետրը կամ 19.0% - ը օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով, իսկ 17.33 քառակուսի կիլոմետրը կամ 33.6% - ը անտառածածկ է։ Մնացած տարածքի 23,25 քառակուսի կիլոմետրը կամ 45.0% - ը բնակեցված է(շենքեր կամ ճանապարհներ), 1.06 քառակուսի կիլոմետր կամ 2,1% - ը գետեր կամ լճեր եւ 0.16 քառակուսի կիլոմետր կամ 0.3% - ը անարդյունավետ հող։ Կառուցապատված տարածքում, 3.6% բաղկացած է արդյունաբերական շենքերից, 21.7%, բնակարաններից եւ այլ շենքերից եւ 12,6% - ը հատկացված է տրանսպորտային ենթակառուցվածքին։ Էլեկտրաէներգիայի եւ ջրամատակարարման ենթակառուցվածքները, ինչպես նաեւ այլ հատուկ օգտագործված տարածքները կազմում է քաղաքի 1.1% - ը, իսկ մյուսը 6.0% բաղկացած է այգիներից, կանաչ գոտիներից եւ սպորտային դաշտերից։ Ընդհանուր տարածքի . 32.8% - ը անտառ է։ Գյուղատնտեսական հողերի 14.3% - ը օգտագործվում է աճող մշակաբույսերի եւ 4.0% - ը նախատեսված է օգտագործվել որպես արոտավայր. Գետերն ու վտակները մատակարարում են քաղաքի ողջ ջուրը։ Կլիմա Ծանոթագրություններ Շվեյցարիայի քաղաքներ 1191 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում Համաշխարհային ժառանգություն Շվեյցարիայում 12-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր


text: Բազելը (, ), քաղաք Շվեյցարիայում։ Տարածք Բազել քաղաքի մակերեսը կազմում է 22.75 կմ2։ Քաղաքը Շվեյցարիայի տարածքում թվով երրորդն է։ Ունի ծովի մակերեւույթից 260 մ բարձրություն։ Բազելը այժմ զբոսաշրջության մեծ կենտրոններից է։ Ամռանը այստեղ գալիս են հարեւան տարբեր երկրներից այդ թվում հարեւան Գերմանիայից, այստեղ են գալիս նաեւ Ֆրանսիայից ու Իտալիայից։ Ձմռանը քաղաքում զարգանում է լեռնադահուկային սպորտը։ Բնակչություն Բազելի բնակչության ամենամեծ մասը կազմում են տեղաբնիկները սակայն կան նաեւ Գերմանիայից, Չեխիայից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից, Իսպանիայից եւ Պորտուգալիայից այստեղ մնացած եւ տեղաբնիկների հետ սերված եվրոպացիներ։ Ամբողջ Բազել քաղաքի բնակչությունը կազմում է 167,365 մարդ (ըստ 2008 թվականի մարդահամարի)։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 7,357 մարդ/կմ2։ Պաշտոնական լեզուն համարվում է գերմաներեն լեզվի շվեյցարական բարբառը։ 2000 թվականի մարդահամարի արդյունքում. գերմաներենը համարում էին մայրենի լեզու բնակչության 77,8 %-ը (129 592 մարդ), իտալերենը՝ 5,4 % (9 049 մարդ), ֆրանսերենը՝ 2,6 % (4 280 մարդ), ռոմանշերենը՝ 202 մարդ։ Կրոն 2000 թվականի տվյալներով 41 916 քաղաքացի (25,2 %) դավանում են կաթոլիկ եկեղեցուն, 39 180 մարդ (23,5 %) բողոքական են, 4 567 մարդ (2,74 %) այլ քրիստոնեական դավանանքի։ Քաղաքում կան նաեւ շուրջ 12 368 մուսուլմաններ (7,43 %), 1 325 հրեաներ (0,80 %), 947 հնդիկներ, 746 բուդիստներ եւ 485 մարդ՝ այլ դավանանքների։ Աթեիստներ են 52 321 քաղաքացիներ (31,41 %), իսկ 8 780 մարդ (5,27 %) չի պատասխանել հարցումներին։ Կլիմա Պատկերասրահ Պատմություն 740 թվականին Բազելը դարձավ եպիսկոպոսի նստավայրը։ 1226 թվականին Հռենոսի վրա կառուցվեց առաջին կամուրրջը։ Քաղաքի մեծ մասը 1356 թվականին կործանվեց երկրաշարժից; 1459 թվականի նոյեմբերի 12 -ին Հռոմի պապ Պիոս II-ի հրամանով Բազելում հիմնադրվեց առաջին համալսարանը Շվեյցարիայում՝ Բազելի համալսարանը։ 1501 թվականին քաղաքը մտավ Շվեյցարական միության կազմի մեջ։ 1622 թվականին հիմնադրվեց համալսարանական գրադարանը, որն այժմ ամենամեծն է Շվեյցարիայում։ Ծանոթագրություններ Եվրոպական քաղաքներ Շվեյցարիայի քաղաքներ


text: Ժնեւ (, , ), Շվեյցարիայի բնակչությամբ երկրորդ խոշոր քաղաքն է։ Բնակչությունը 184.4 հազար մարդ (2003), որից 44% օտարերկրացիներ են։ Բնակչությունը ընդհանուր առմամբ ֆրանսախոս է։ Անվանում Հնում եղել է կելտական բնակավայր։ Առաջին անգամ հիշատակվում է ( ձեւով) մ. թ. ա 1֊ին դարում Հուլիոս Կեսարի կողմից։ Անվանման ֆրանսերեն գրությունն է Genève, գերմաներեն՝ Genf։ Ինչպես ֆրանսերեն, այնպես էլ գերմաներեն անվանումն առաջացել է կելտերեն gena «բերան, ելանցք» բառից. այստեղ Ժնեւի լճից արտահոսում է Ռոն գետը՝ կազմելով կարծես լճի «բերանը, ելանցքը»։ Արեւմտահայերենում տարածված է անվանման Ժընեւ գրությամբ։ Աղբյուրներ Եվրոպական քաղաքներ Շվեյցարիայի քաղաքներ Նախկին աստվածապետություններ


text: Ռեյկյավիկ (, բառացի՝ «ծխացող ծովախորշ»), Իսլանդիայի մայրաքաղաքը, երկրի տնտեսական եւ մշակութային հիմնական կենտրոնը։ Աշխարհի ամենահյուսիսային մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։ Անվանում Անվանումը իսլանդերեն բառացի նշանակում է «ծխացող խորշ» («ծխացող» մակդիրն այստեղ օգտագործվել է «գոլորշու» իմաստով, այսինքն՝ «գոլորշու խորշ». քաղաքի մոտերքում կան շատ գեյզերներ՝ տաք աղբյուրներ, որոնք օդում գոյացնում են ծուխ հիշեցնող գոլորշի)։ Պատմություն Քաղաքն առաջացել է 874 թվականին Իսլանդիայում նորվեգական առաջին վերաբնակիչների հաստատվելուց հետո։ Մինչեւ 12-րդ դարը Ռեյկյավիկի տեղում եղել է ագարակ, 17-18-րդ դարերին՝ ավան։ 1786 թվականին (համարվում է քաղաքի հիմնադրման թվականը) Ռեյկյավիկին տրվել է քաղաքի իրավունք։ Մինչեւ 10-րդ դարի սկիզբը Ռեյկյավիկը աճել է դանդաղ։ 1845 թվականից այն Իսլանդիայի ալտինգի (խորհրդարան), 1904 թվականից ինքնավար Իսլանդիայի կառավարության նստավայրն է։ 1920 թվականից պաշտոնապես հաստատվել է Իսլանդիայի թագավորության, 1944 թվականից՝ Իսլանդիայի Հանրապետության մայրաքաղաք։ Աշխարհագրություն եւ կլիմա Գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի Ֆախսաֆլոուի ծոցում, Սելտյադնարնես թերակղզու վրա։ Բարձրությունը մինչեւ 150 մ է։ Կլիման մերձարկտիկական ծովային է։ Տնտեսություն Քաղաքը տրանսպորտային հանգույց է, ձկնարդյունագործության եւ ձկնառեւտրի կենտրոն։ Կան ձկնավերամշակման ձեռնարկություններ, նավաշինության, նավանորոգման, ձկնորսական ցանցերի ու սարքավորումների արտադրություն, սննդի, թեթեւ արդյունաբերություն։ Կլիմա Ծանոթագրություններ Իսլանդիայի քաղաքներ Ռեյկյավիկ 1786 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Բեռլին (), Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության մայրաքաղաքը եւ 16 նահանգներից մեկը։ Ունենալով 3,5 միլիոն բնակչություն՝ այն Եվրոպական Միության երկրորդ ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է եւ յոթերորդը՝ ըստ քաղաքային տարածքի։ Տեղակայված լինելով Գերմանիայի հյուսիսարեւելյան հատվածում՝ Հավել (գերմաներեն՝ Havel) եւ Շփղե (գերմաներեն՝ Spree) գետերի ափին, հանդիսանում է Բեռլին-Բրանդենբուրգյան Մետրոպոլիտան շրջանի կենտրոնը, որն ունի մոտավորապես վեց միլիոն բնակչություն (180 վարչական միավորները միասին վերցված)։ Գտնվելով եվրոպական հարթավայրում կլիմայական սեզոնային ջերմաստիճանը ազդեցություն է թողնում Բեռլինի վրա։ Քաղաքի տարածքի շուրջ 1/3 մասը ծածկված է անտառներով, այգիներով, պարտեզներով, գետերով եւ լճերով։ Առաջին անգամ քաղաքը պաշտոնապես հաստատվել է 13-րդ դարում եւ գտնվում է երկու կարեւոր պատմական առեւտրային ուղիների հատման գծում։ Այն եղել է Բրանդենբուրգի Մարգրեյվ շրջանի մայրաքաղաքը (1417-1701 թվականներ), ինչպես նաեւ Պրուսիայի Թագավորության (1701-1918 թվականներ), Գերմանական Կայսրության (1871-1918 թվականներ), Վեյմարյան Հանրապետության (1919-1933 թվականներ) եւ Երրորդ Կայսրության մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն կենտրոնը։ 1920-ականներին Բեռլինն աշխարհում երրորդ ամենամեծ ինքնավար քաղաքն էր։ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմից հետո քաղաքը բաժանվեց երկու մասի։ Բեռլինի արեւելյան մասը դարձավ Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքը, մինչդեռ Արեւմտյան Բեռլինը փաստացի դարձավ Ֆեդերատիվ Գերմանիայի էքսկլավը՝ շրջապատված Բեռլինի պատով (1961-1989 թվականներ)։ Հետեւելով 1990 թվականին Գերմանիայի վերամիավորմանը՝ Բեռլինը եւս մեկ անգամ նշանակվեց որպես Միասնական Գերմանիայի մայրաքաղաք։ Բեռլինը աշխարհին հայտնի է որպես մշակույթի, քաղաքականության, մեդիայի եւ գիտության կոսմոպոլիտան քաղաք։ Քաղաքի տնտեսության հիմքում ընկած են բարձր տեխնոլոգիաներով հարուստ գործարանները եւ սպասարկումը՝ ընդգրկելով մի շարք բազմազան արդյունաբերություններ, հետախուզական սարքեր, մեդիա ընկերություններ եւ վայրեր, որտեղ կարելի է համաժողովներ անցկացնել։ Բեռլինը մատակարարում է եվրոպական անիվներ՝ օդային եւ երկաթուղային փոխադրամիջոցների շարժման համար եւ համալրված է բարձրակարգ հասարակական տրանսպորտային ցանցերով։ Բեռլինը նաեւ Գերմանիայի զբոսաշրջային ամենամեծ կենտրոնն է։ Ներկայիս Բեռլինում գտնվում են մի շարք հռչակավոր համալսարաններ, նվագախմբեր, թանգարաններ, ժամանցային վայրերի։ Բեռլինը նաեւ բազմաթիվ սպորտային իրադարձությունների կիզակետն է։ Բեռլինի քաղաքային տարածքը դարձել է ցանկալի եւ նույնիսկ պահանջված վայր համաշխարհային ֆիլմարտադրողների համար։ Այն հայտնի է իր փառատոններով, բազմազան ճարտարապետական կառույցներով, գիշերային կյանքով, ժամանակակից արվեստներով եւ առհասարակ կյանքի բարձր որակով։ Աշխարհագրություն Բեռլինի գլխավոր կողմնորոշիչ կետը համարվում է կարմիր քաղաքապետարանը, որի աշխարհագրական կոորդինատներն են. 52° 31′ 7′′ հյուսիսային լայնություն, 13° 24′ 30′′ արեւմտյան երկարություն, քաղաքի մակերեսի գլխավոր կետը գտնվում է Կրոյցբերգից (♁52° 30′ 10,4′′ հյուս, 13° 24′ 15,1′′ արեւմ.) երկու կիլոմետր հեռավորության վրա։ Բեռլինի մակերեսը կազմում է 892 կմ քառ.։ Քաղաքը լրիվ գտնվում է Բրանդերբուրգի շրջակայքում եւ գտնվում է Լեհաստանի արեւմտյան սահմանից 70 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Բեռլինը գտնվում է հարթ լանդշաֆտային գոտում։ Պատմական հարուստ կենտրոնը ունի հարմար տրանսպորտային դիրք հատկապես Վարշավայի, Նուտե Ուրշտրոմտալի համար։ Բեռլինի հյուսիսի մի մասը գտնվում է Բառնիմի վերին մասում, հարավ-արեւմուտքում՝ է Թելթովի հովտում է գտնվում քաղաքային տարածքի գրեթե կեսը։ Արեւմտյան շրջանը՝ Սպանդուն տարածվում է Բեռլինի, Նուտե Ուրշտրոմտալի, Բրանդենբուրգ-Պոտսդամի օդանավակայանի եւ Զեհենիք-Սպանդու, Հավելի հովիտների միջեւ։ Մոտ 20,000 տարի առաջ Բեռլինի տարածքը ծածկված էր մի քանի հարյուր մետր բարձրության սկանդինավյան սառույցով։ Բեռլինի սառցադաշտը ձեւավորվել է մոտ 18000 տարի առաջ Նուտե Ուրշտրոմտալի շրջանում։ Բեռլինը ունի բազմաթիվ գետեր եւ լճեր։ Շպրեն հոսում է Սպանդաույում՝ Հավելի տարածքում, Բեռլինի արեւելքում եւ հյուսիսից հարավ ուղղությամբ։ Բեռլինում Շպրեի վտակները են Փանկեն, Դահմեն, Վուհլեն եւ Երփեն. Հավելի հոսքը, ըստ էության բնորոշ է սառցադաշտային ալիքներին, Բեռլինի հիմնական մասում հոսում է Հավել գետը իր վտակներով։ Բեռլինի ամենաբարձր կետը Վերին Մուգգելբերգն է (ծովի մակերեւույթից 115 մ բարձրության), որը համարվում է ամենաբարձր բնական բարձրությունը։ Բեռլինի ամենացածր կետը համարվում է Սպեկտեսենը (28,1 մ խոր.)։ Կլիմա Քաղաքը գտնվում է համեմատաբար չափավոր կլիմայական գոտում։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը Բեռլին-Դահլեմում կազմում է 9,5 °C եւ տարեկան տեղումների միջին քանակը չի գերազանցում 591 մմ։ Ամենատաք ամիսներն են հուլիսը եւ օգոստոսը համապատասխանաբար միջին ջերմաստիճանը կազմում է 18,2 -19,1 °C եւ ամենացուրտ ամիսներն են համարվում հունվարը միջինում 0,6 °C։ Մինչեւ հիմա ամենաբարձր ջերմաստիճանը գրանցվել է Կանիսվալի մարզահրապարակում 2007 թվականի հուլիսի 16-ին կազմելով 38,6 °C ջերմաստիճան։ Ամենաշատ տեղումների քանակը գրանցվել են օգոստոս ամսին միջինում 64 մմ, իսկ ամենաքիչը ապրիլին 33 մմ (տվյալները վերցված են 1981-2010 թթ Գերմանիայի Օդերեւութաբանական կայաններից)։ Բեռլինում քամիները հիմնականում փչում են երկու ուղղությամբ, որոնք ունեն մեծ արագություն, հատկապես ձմռանը։ Ամենահաճախ դիտվող քամիներն են համարվում հյուսիս-արեւմտյան եւ հարավ-արեւմտյան։ Վերջին եղանակային փոփոխուն պայմանները պայմանավորված էին մինչեւ 80-ական թվականներին քաղաքում արտադրվող աղտոտող նյութերով (հատկապես փխրուն հրդեհների եւ մեքենայի արտանետումների գազերից), որոնք բացասական ազդեցություն են թողնում կլիմայի վրա։ 1990-ական թվականների կտրվածքով ջերմության կտրուկ անկումը պայմանավորված է արտանետվող վնասակար նյութերի եւ տրանսպորտային միջոցների շատացումով։ Հատկապես ամառային գիշերներում չափվում են մինչեւ 10 °C ջերմաստիճանի տարբերություններ։ Ընդհանուր առմամբ, Բեռլինում կան շատ խոշոր կանաչապատ տարածքներ քաղաքային տարածքի ավելի քան 40 տոկոսը կանաչապատ են, 2012 թվականին 439 971 ծառեր են տնկվել քաղաքի փողոցներում։ Կանաչապատ տարածքներ են Մեծ Թիերգարդենը,Գրուենվալդենը նախկին օդանավակայանի տարածքում նաեւ Թեմփելհոֆը։ Կառուցվածք Ըստ Բեռլինի սահմանադրության քաղաքը բաժանված է 12 շրջանների։ Դրանք իրենց հերթին բաժանվում են 96 թաղամասերի, որը սահմանված է Բեռլինի սահմանադրությամբ ։ Թեեւ թաղամասերը վարչական միավորներ չեն համարվում, բայց այնուամենայնիվ իրար են կապում պաշտոնական սահմանները։ Մեծ-Բեռլինի-օրենքում 1920 թվականին ամփոփվել են ութ քաղաքներ ինչպես նաեւ 59 գյուղական համայնքներ եւ 27 շրջաններ։ Նոր Մեծ Բեռլինում ի սկզբանե ընդգրկվել է 20 տարածքներ, որոնք էլ իրենց հերթին են ընդգրկել 94 թաղամասեր, սրանք համապատասխանում էին նախորդ բաժանումներին։ Քաղաքի այդ 20 տարածքներից տասներկուսը ընկած է արեւելքում իսկ ութը արեւմուտքում։ Քաղաքի արեւելյան ծայրամասերում նոր բնակելի շենքերի ստեղծման առիթով շրջանների թիվը 1979- 1986 թվականների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում տարածքների թիվը հասել է մինչեւ տասնմեկի առանց որեւէ միավորման Արեւմտյան Բեռլինի հետ։ Արեւմտյան Բեռլինի բաժանումը մնաց անփոփոխ։ Վերամիավորված Բեռլինում 1990 թվականին արդեն կար ձեւավորված 23 առանձին շրջաններ։ Տարածքային բարեփոխումների մասին օրենքում 1998 թվականի հուլիսի 10-ին շրջանների միաձուլման արդյունքում վերջնականապես տարածքները կրճատվել են հասնելով տասներկուսի։ Քաղաքային շրջանների թիվը եւ ֆորմալ ձեւերը տասնյակ տարիների ընթացքում կրել են բավականին շատ փոփոխություններ։ Բեռլինի առանձին շրջաններ համապատասխանաբար իրենց տարածքներին ունեն անվանումներ։ Այս նաեւ տարածվում է պետական կառույցների վրա, որոնք կոչվում են ըստ իրենց համապատասխան շրջանների, ինչպիսիք են օրինակ շրջանների դատարանը կամ թատրոնի, կենդանաբանական այգին։ Բեռլինի յուրաքանչյուր շրջան ունի իր համապատասխան զինանշանը եւ առանձին կառավարման մարմիններ։ Այգիներ, կենդանաբանական այգիներ, հատուկ պահպանվող տարածքներ Բացառությամբ Բեռլինի արեւմտյան եւ հարավ-արեւելյան մի քանի տարածքների (Բեռլին Ֆորստեն), քաղաքը ունի շատ կանաչապատ տարածքներ, գրեթե բոլոր փողոցները կանաչապատ են, այդ իսկ պատճառով Բեռլինը համարվում է կանաչ քաղաք։ Բեռլինի փողոցում կա մոտավորապես 440.000 աճեցրած ծառեր, որոնցից 153.000 լորենի 82.000 թխկի, 35.000 կաղնի, 25.000 սոսի եւ 21.000 շագանակենի են։ Ավելի քան 2500 կանաչապատ տարածքներ, հանգստյան տարածքներ եւ այգիները միասին ունեն ընդհանուր 5500 հա տարածք, որտեղ կան հանգստյան եւ ազատ ժամանակի կազմակերպման շատ հնարավորություններ։ Քաղաքի կենտրոնում է գտնվում ամենամեծը Թիերգարթդենն է։ Այն համարվում է տարածքով երկրորդ ու ամենահայտնի այգին Բեռլինում։ Թիերգարթենը ամենահին այգիներից է եւ ստեղծվել է մոտ 500 տարի առաջ։ Սկզբում քաղաքի դարպասներից դուրս գտնվող անտառի ընդարձակ տարածքները, որոնք հիմնականում օգտագործվում էին պրուսական ազնվականության մեջ `որպես որսորդական եւ ձիավարման տարածքներ, ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար սկսեց մտնել քաղաքային զարգացման մեջ։ Այգու տարածքները հասնում է մինչեւ Բրանդենբուրգյան դարպասներ եւ ուղիղ սահմանակցում է կառավարության թաղամասին։ Այգին հատում է նաեւ շատ մեծ փողոցներ, օրինակ ներառյալ հունիսի 17-ի փողոցը, որպես արեւելք-արեւմուտքի առանցք։ Մեծ Թիերգարթենը բնական այգու լանդշաֆտի ձեւն ունի. Այգում նաեւ հարմարություններ են ստեղծվել հատուկ անգլիական բուսատեսակների համար, որոնք այգուն հաղորդում են անգլիական շունչ։ Քաղաքի հարավային շրջաններում ամենահայտնի այգիներից է Թրեփթով-պարկը։ Այն ստեղծվել է 1876-1882 թվականներին առաջին այգեգործության տնօրենի Գուստավ Մեյերի կողմից եւ կառուցվել է Մեծ Բեռլինի առեւտրային տոնավաճառի տեղում։ Այգու գեղեցիկ լանդշաֆտը, Շպրեի երկայնքով բացվող գեղեցիկ տեսարանը Բեռլինի ամենասիրված էքսկուրսիոն վայրերից է, այստեղ հայտնի գործարար Կարլ Ֆերդինանտը 1821-1822 թվականներինն Շպրեի ափին կառուցել է Ցեններ հյուրատների ցանցը։ Բեռլինի ամենամեծ պարկը Թեմփելհոֆեր-պարկն է, որը կառուցվել է նախկին Թեմփելհոֆ օդանավակայանում։ Այգիների մեջ իր ուրույն առանձնահատուկ տեղն է գրավում Բեռլինի բուսաբանական այգին։ Քաղաքի հարավ-արեւմուտքում գտնվող այգում հիմնականում կատարում են գիտական ուսումնասիրություններ (այն պատկանում է Բեռլինի ազատ համալսարանին), բայց նաեւ կարող է ծառայել որպես հանգստայան այգի։ Նախկինում հաստատությունը գոյություն է ունեցել սկսած 1697 թվականից ներկայիս Շոնեբերգի Կլայստ-պարկի տեղում։ 1938 թվականից սկսած բուսաբանական այգին պատկանում է Լիխտերֆելդին։ Բեռլինի բուսաբանական այգին համարվում է աշխարհում իր մեծությամբ երրորդ, որի մակերեսը կազմում է 43 հա եւ բուսատեսակները հասնում են մինչեւ 22.000։ Մեծ արեւադարձային տունը աշխարհում ամենաբարձր ջերմոցն է, որը ունի 25 մ բարձրություն, 30 մ լայնություն եւ 60 մ երկարություն։ Բեռլինն ունի նաեւ մի քանի կենդանաբանական այգիներ։ Կենդանաբանական այգիների կոքին կան նաեւ ակվարիումներ եւ գազանանոցներ։ 1844 թվականին բացվեց Շառլոտենբուրգի կենդանաբանական այգին,որը Գերմանիայում ամենահինն է, եւ միեւնույն ժամանակ աշխարհի հարուստ կենդանա- եւ բուսատեսակները պահպանվում են այստեղ (1500 կենդանիներ, 1500 տեսակ)։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ընթացքում կենդանաբանական այգին գտնվում էր բրիտանական սեկտորի մեջ, որով էլ պայմանավորված է նրա ծաղկման շրջանը։ ԳԴՀ-ի մայրաքաղաքը հայտնի էր որպես վայրի կենդանաբուծության շրջան։ 1954 թվականին Ֆրիդրիխսֆելդեում բացվեց Շլոսպարկը,որը կազմում էր 160 հեկտար,վերջինս Եվրոպայի ամենամեծ լանդշաֆտային այգին է։ Բեռլինի այլ խոշոր այգիներ են համարվում ամրոց այգիները Շարլոտենբուրգում, Գլինիկեյում, Պֆաուեն կղզում ( վերջին երկուսը պատկանում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին) պատմական այգիներն են Լուստգարդենը Վիկտորիապարկը, Ռուդոլֆ վայրի այգին Շիլլերպարկը եւ այլ բազմաթիվ այգիներ։ Բրիցեր Գարդենում 1985 թվականին տեղի է ունեցել դաշնային այգիների շոուն,աշխարի ներկայիս այգիները ընդգրկված են 1987 թվականի Բեռլինի այգիների ցուցահանդեսում (Գարդենշոու)։ Բեռլինում կան 38 հատուկ պահպանվող տարածքներ (2009 թ. Մայիսի դրությամբ), մոտ 1990 հեկտար տարածքը, որը համապատասխանում է երկրի տարածքի 2.2 տոկոսին։ Հարեւան քաղաքներ եւ համայնքներ Մինչեւ 1945 թվականը Բեռլինը Նիդերբարնիմ եւ Թելտովի թաղամասերի վարչական կենտրոնն էր համարվում։ Բեռլինը ամբողջովին գտնվում էր Բրանդենբուրգյան երկրամասի կազմում եւ սահմանակից է ութ շրջանների եւ մեկ անկախ քաղաքի `հետեւյալ յոթ քաղաքներով եւ 20 գյուղական համայնքներով (ցուցակված ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ` հյուսիս-արեւելքից)։ Պատմություն Անվան ծագումնաբանություն Բեռլին քաղաքի անվան սկզբնաղբյուրն անհայտ է։ Բառի արմատները կարող են սերել արեւմտյան սլավոնական լեզվից, ովքեր ապրել են ներկայիս Բեռլինի տարածքում եւ կարող է արմատներ ունենալ նաեւ հին փոլաբիան լեզվից ինչպես berl/birl-(ճահիճ)։ Բեռլին անվանումը հավանաբար առաջացել է սլավոնական բերլո տերմինից, որը նշանակում է ճահիճ, խոնավ տեղ, բառր արմատը սլավոնական ծագում ունի եւ օգտագործվում է հոդով (արտիկլով)։ Շատ փաստաթղթերում քաղաքի անունը նշվում է որոշիչ հոդով („der Berlin“)։ Քաղաքի անունը պայմանավորված է քաղաքի ենթադրյալ հիմնադիր Ալբրեխտ Արջի անունով, ինչպես նաեւ Բեռլինի զինանշանը։ Սա խոսակցական զենք է, որով հրաժարվում են սլավոնական ծագումը եւ փորձում է քաղաքային անունը ամրապնդել գերմանական մեկնաբանության մեջ։ Քաղաքի զինանշանի կենդանու ընտրությունը պայմանավորված է քաղաքի անվանումով։ Մարկգրաֆներ եւ Կուրֆյուրստներ Կյոլլն քաղաքը, որը գտնվում է Շպրեյի կղզում, առաջին անգամ պաշտոնական հիշատակվել է 1237 թվականին։ 1244 թվականին հետեւեց հին Բեռլին հիշատակումը,որը վկայում է որ քաղաքը Շպրեյի հյուսիսային ափին է գտնվում։ Վերջին տարիներին հայտնաբերված հնագիտական գտածոները ապացուցում են, որ 12-րդ դարի երկրորդ կեսին Շպրեյի երկու կողմերում արդեն տեղանքային բնակավայրեր են եղել։ 1280 թվականին Բեռլինում առաջին անգամ տոնվեց երկրի օրը ։ Սա ցույց է տալիս որ հին ժամանակներում գոյություն է ունեցել իշխանություն եւ շատերը զբաղեցրել են առաջատար պաշտոնները օրինակ վառ օրինակ է համարվում Չարլ IV իշխանությունը 1307 թվականին ձեւավորվել է Բեռլինի քաղաքապետարանը։ Բեռլինի Բանդենբուրգի ճակատագիրը բաժանվել է Ասկանների (1157-1320 թվականներ), Վիտտելսբախների (1323-1373 թվականներ) եւ Լյուքսեմբուրգների (1373-1415 թվականներ) մեջ։ 1257 թ.-ին Բրենդենբուրգի մարկգրաֆը սովորում էր ընտրական քոլեջում, որտեղ նա միակն էր ով ուներ արքայական ընտրությունների իրավունք։ Հստակ կանոնները սահմանվել են 1356 թվականին՝ Ոսկե Բուլլա, դրանից հետո Բրանդենբուրգը համարվում է ընտրազանգված։ Լյուքսեմբուրգի գերմանական թագավոր Զիգիզմունդից հետո, 1415 թվականին, Ֆրեդերիկ I-ը Մարկ Բրանդենբուրգի հետ մերժվեց, նրանք իրենց ընտանիքների հետ միասին մինչեւ 1918 թվականը տեղափողվեցին Բեռլին որպես Բրենդենբուրգի մարկգրաֆ Կուրֆյուրստ եւ 1701 թվականից նաեւ Պրուսիայի թագավոր։ 1448 թվականին Բեռլինի բնակիչները ընդիմացացան իշխան Ֆրիդրիխ 2-րդի նոր կառուցվող ամրոցի («Երկաթե ատամ») շինարարությանը։ Բայց ցավոք այս ցույցը հաջողությամբն չպսակվեց եւ քաղաքը կորցրեց իր քաղաքական եւ էկոլոգիական ազատությունը։ Իշխան Յոհան Ցիցերոնը 1486 թվականին Բեռլինը ճանաչեց որպես Բրանդենբուրգյան իշխանության գլխավոր բնակավայր։ 1280 թվականինց Համբուրգում սկսել էր ձեւավորվել առեւտրային հարաբերություններ Հանզայի հետ, վերջինս խոշորագույն քաղաքական եւ տնտեսական միություն է հյուսիսարեւմտյան Եվրոպայի քաղաքների միջեւ։ Սկսած 14-րդ դարից Բեռլինը անդամակցեց Հանզային, սկզբում առանց որեւէ նախապայմանների, բայց ժամանակի ընթացքում ձեւավորվեց Հանզայական Մեծ օրենսգրքը, որը լույս էր տեսել ամբողջ միության համար եւ որին Միավորման մասնակիցները պետք է հետեւեին։ Միջնադարյան Եվրոպայի քաղաքային միություններից խոշորագույնը հանզայականն էր. արդեն 12-րդ դարում Հյուսիսային եւ Բալթիկ ծովերում հայտնվեց Համբուրգի եւ Լյուբեկի առեւտրականների միությունը, որը մրցում էր Քյոլնի, Մյունխենի եւ այլ քաղաքների հետ։ Միջնադարում գերմանական եւ լիվոնական քաղաքների միությունը Ռուսիայի խոշորագույն առեւտրական գործընկերն էր։ Երկրում իշխանության դեմ պայքարի արդյունքում Բեռլինը դուրս եկավ կամ դուրս մնաց Հանզայի կազմից։ 1518 թվականից Բեռլինը պաշտոնապես էլ չճանաչվեց Հանզայի անդամ։ 1539 թվականին կուրֆյուրստ Յոահիմ 2-րդի կողմից Բեռլինում եւ Կոլլնում ընդունվեց բարեփոխումների հրովարտակը,որը դիմադրություն չառաջացրեց երկրում։ Երեսնամյա պատերազմը 1618-1648 թվականների կործանարար հետեւանքներ ունեցավ Բեռլինի համար։ Տների մեկ երրորդը վնասվել էին, բնակչությունը կիսով չափ կրճատվել էր։ Ֆրիդրիխ Վիլհելմը, որը հայտնի է որպես Մեծ կուրֆյուրստ, 1640 թվականին ստանձնեց պետության գործերը ։ Նա սկսեց ներգաղթի եւ կրոնական հանդուրժողականության նոր քաղաքականություն։ 1671 թվականին Ավստրիայից 50 հրեա ընտանիքներ տարհանվեցին դեպի Բեռլին։ 1685 թվականին Պոտսդամի հրամանով Ֆրիդրիխ Վիլհելմը ֆրանսիացի հուգենոտներն հրավիրեց Բանդենբուրգ։ Ավելի քան 15,000 ֆրանսիացիներ եկան, որոնցից 6000-ը բնակություն հաստատեցին Բեռլինում։ 1700 թվականին Բեռլինի բնակչության 20 տոկոսը ֆրանսիացիներ էին, եւ նրանց մշակութային ազդեցությունը մեծ էր։ Շատ ներգաղթյալներ եկել են Բոհեմիայից, Լեհաստանից եւ Զալցբուրգից։ 12-ից 16-րդ դարեր Ներկայիս Բեռլինում բնակություն հաստատելու ամենավաղ վկայություններն են 1192 եւ 1174 թվականներից մնացած փայտե ձողերը եւ փայտե տնակների մասունքները՝ հայտնաբերված 2012 թվականին Կենտրոնական Բեռլինում կատարված պեղումների արդյունքում։ Քաղաքի մասին առաջին գրավոր արձանագրություններն արվել են 12-րդ դարի վերջին։ Սպանդաուն (Spandau) առաջին հիշատակված գյուղաքաղաքն է 1197 թվականին եւ Քյոփենիք (Köpenick) քաղաքը՝ 1209 թվականին, չնայած այս տարածքները մինչեւ 1920 թվականը միացված չեն եղել Բեռլինին։ Բեռլինի կենտրոնական մասը հանդիսանում է երկու քաղաքների՝ Քյոլնի եւ Կենտրոնական Բեռլինի հիմքը։ Քյոլնի հյուսիսային հատվածը, որը կոչվում է Ֆիչերինսել, առաջին անգամ պաշտոնապես հաստատվել է 1237 թվականին, իսկ Բեռլինի այն հատվածը, որը տարածվում է Շփղե գետի երկայնքով կոչվում է Նիկոլայվիերթեր (փաստաթղթերում հիշատակվում է 1244 թվականից)։ Սակայն 1237 թվականը համարվում է քաղաքի պաշտոնապես հաստատվելու հիմնական տարեթիվը։ Երկու քաղաքներն էլ ժամանակի ընթացքում ձեւավորեցին ամուր տնտեսական եւ հասարակական կապ եւ հնարավորություն ունեցան նաեւ ստեղծելու երկու կարեւոր առեւտրական կապ «Վիա Իմպերիի» (Via Imperii) եւ Բռյուգեից մինչեւ Նովգորոդ (Novgorod)։ 1415 թվականին Ֆրեդրիխ I-ը դարձավ Բրանդենբուրգի Մարգրավիության կյուրֆուս, որտեղ նա կառավարեց մինչեւ 1440 թվականը։ 15-րդ դարի ընթացքում նրա ժառանգները Բեռլին-Քյոլնը (Berlin-Cölln) դարձրին մայրաքաղաք Մարգրավիությունում եւ Հոյենզոլեղն (Hohenzollern) ընտանիքի հաջորդները Բեռլինում կառավարեցին մինչեւ 1918 թվականը, սկզբում՝ որպես Բրանդենբուրգի ընտրյալներ, այնուհետեւ՝ որպես Պրուսիայի թագավորներ, իսկ ամենավերջում՝ որպես Գերմանիայի կայսրեր։ 1443 թվականին Ֆրեդրիխ երկրորդ Երկաթե Ատամը (Irontooth) սկսեց նոր թագավորական պալատի կառուցումը Բեռլին-Քյոլն քաղաքում։ Քաղաքի բնակչության բողոքները պալատի կառուցման դեմ իրենց գագաթնակետին հասան 1448 թվականին՝ ստանալով «Բեռլինյան Զայրույթ» (Berliner Unwille) անվանումը։ Այնուամենայնիվ բողոքն իր սպասված արդյունքին չհասավ, եւ քաղաքացիությունը զրկվեց շատ քաղաքական եւ տնտեսական առավաելություններից։ Երբ 1451 թվականին պալատի կառուցումն ավարտվեց, այն աստիճանաբար սկսեցին օգտագործել։ 1470 թվականից սկսած՝ Ալբերտ երրորդ Աքիլլեսի օրոք, Բեռլին-Քյոլնը դարձավ նոր թագավորական նստավայր։ 1486 թվականից, երբ Ջոն Սիսերոն իշխանության եկավ, Բեռլին-Քյոլն պալատը պաշտոնապես դարձավ Հոյենզոլեղնի մշտական նստավայրը՝ Բրանդենբուրգի կյուրֆուսների համար։ Բեռլին-Քյոլնը, այնուամենայնիվ, ստիպված էր հրաժարվել իր՝ հանսեկիան քաղաք կարգավիճակից։ 1539 թվականին կյուրֆուսները եւ քաղաքը պաշտոնապես դարձան լութերական։ 17-ից 19-րդ դար Երեսնամյա պատերազմը, որը տեղի է ունեցել 1618 թ.-ից 1648 թվականներին, ավերակների ենթարկեց Բեռլինը։ Տների մեկ երրորդ մասը կամ ամբողջովին քանդվեցին կամ վնասվեցին, եւ քաղաքը կորցրեց իր բնակչության կեսին։ Ֆրեդրիխ Վիլյամը, ով հայտնի էր որպես «Մեծն Կյուրֆուս» (Great Elector) եւ ով հաջորդեց իր հորը որպես ղեկավար 1640 թվականին, ձեռնամուխ եղավ քաղաքականությանը՝ առաջ քաշելով մի շարք հարցեր, ինչպիսիք էին կրոնի թույլատրելիությունն ու ներգաղթը։ 1685 թվականի Պոտսդամի (Potsdam) հրամանագրով Ֆրեդրիխ Վիլյամը ապաստարան տրամադրեց ֆրանսիացի հուգենոտներին։ Սկսած 1700 թվականից Բեռլինի բնակչության մոտ երեսուն տոկոսը հուգենոտներ էին՝ գաղթած Ֆրանսիայից։ Ներգաղթյանլներ կային նաեւ Սլավոնական պետությունից, Լեհաստանից եւ Զալցբուրգից։ 1618 թվականից ի վեր Բրանդենբուրգի Մարգրավիությունը միավորվեց Պրուսիայի դքսության հետ։ 1701 թվականին, այնուամենայնիվ, այս երկքաղաքը ձեւավորեց Պրուսիայի թագավորությունը, քանի որ այժմ Ֆրեդրիխ երրորդը՝ Բրանդենբուրգի կյուրֆուսն իրեն թագադրել էր՝ դառնալով Ֆրեդրիխ առաջին՝ որպես Պրուսիայի թագավոր։ Բեռլինը դարձավ նոր թագավորության մայրաքաղաքը։ Սա շատ հաջող փորձ էր կենտրոնացնելու մայրաքաղաքը, այդ ընդարձակ պետությունում եւ առաջին անգամն էր, երբ քաղաքը սկսեց զարգանալ։ 1709 թվականին Բեռլինը միավորվեց Քյոլն, Ֆրեդրիխշվերդեր, Ֆրեդրիխշտատ եւ Դոռոթինշտատ քաղաքների հետ մեկ՝ Բեռլին անվան տակ (Haupt- und Residenzstadt Berlin) : 1740 թվականին Ֆրեդրիխ երկրորդը, ով հայտնի է նաեւ որպես Մեծն Ֆրեդրիխ, իշխանության անցավ։ Նրա օրոք Բեռլինը դարձավ լուսավորության կենտրոն։ Ֆրանսիայում չորրորդ դաշինքի պատերազմում հաղթանակ տանելուց հետո, Նապոլեոն Բոնապարտը 1806 թվականին շարժվեց դեպի Բեռլին, սակայն ինքնավարություն շնորհեց քաղաքին։ 1815 թվականին քաղաքը դարձավ Բրանդենբուրգի նոր մարզ։ 19-րդ դարում Արդյունաբերական Հեղափոխությունը վերափոխեց Բեռլինը, քաղաքի տնտեսությունն ու բնակչությունն զգալիորեն աճեց, եւ քաղաքը դարձավ երկաթուղային կենտրոն եւ Գերմանիայի տնտեսության կենտրոնը։ Քաղաքամերձ բնակավայրերը շուտով զարգացան եւ մեծացրին Բեռլինի տարածքն ու բնակչության թիվը։ 1861 թվականին հարեւան արվարձանները, ներառելով Ուեդինգը, Մոաբիթը եւ այլ արվարձաններ, միացան Բեռլինին։ 1871 թվականին Բեռլինը դարձավ նոր հիմնադրված Գերմանակնա կայսրության մայրաքաղաքը։ 1881 թվականին այն դարձավ Բրանդենբուրգից առանձնացված համայնքը։ Շուրջ 1200 տարի ներկա Բեռլինի տարածքում տեղակայված են եղել երկու առեւտրային հաստատություններ՝ Քյոլնը () եւ Բեռլինը։ Որպես իրավական քաղաք, հստակ տարեթիվ չկա։ Կյոլնի՝ որպես քաղաքի մասին հիշատակվում է դեռեւս 1237 թ., իսկ Բեռլինի մասին՝ 1244 թ.։ 1307 թվականին քաղաքները միավորվել են մեկ ադմինիստրատիվ միության մեջ։ 1400 թվականին միավորված Բեռլինի բնակչությունը կազմում էր 8000 մարդ։ Բեռլինը եղել է Պրուսիայի մայրաքաղաքը եւ միայն Գերմանիայի կայսրության ստեղծումից հետո է դարձել նաեւ նրա մայրաքաղաքը։ 1949 թվականից քաղաքի արեւելյան մասը Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքն էր։ 1990 թվականին Բեռլինը դարձավ վերամիավորված Գերմանիայի մայրաքաղաք։ 20-ից 21-րդ դար 20-րդ դարում Բեռլինը դարձավ բերրի հողատարածք՝ գերմանական էքսպրեսիոնիստների շարժման համար։ Գեղարվեստական ոճի նոր ձեւեր առաջ քաշվեցին ճարտարապետության, նկարչության եւ կինոյի ոլորտներում։ 1918 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին, Ռայխսթագ (Reichstag) կառույցում Ֆիլիպ Շայդմանը հռչակեց հանրապետություն։ 1920 թվականին Բեռլինյան մեծ շարժումը Բեռլինի շուրջը միավորեց դյուժին արվարձանային քաղաքներ, գյուղեր եւ կալվածքներ։ Այդ շարժումը մեծացրեց Բեռլինի տարածքը՝ 66 քառակուսի կիլոմետրից դարձնելով 883 քառակուսի կիլոմետր։ Բնակչության թիվը գրեթե կրկնապատկվեց եւ այժմ Բեռլինն ուներ շուրջ 4 միլիոն բնակիչ։ Վայմարյան դարաշրջանի (Weimar era) ընթացքում տնտեսության անկայունության պատճառով, Բեռլինը ենթարկվեց քաղաքական խռովությունների, բայց միեւնույն ժամանակ դարձավ Րոարինգ Թուենթիսի (Roaring Twenties) հայտնի կենտրոնը։ Մետրոպոլիտան քաղաքը հաավ իր ծաղկման գագաթնակետին՝ համարվելով աշխարհի մայրաքաղաքը եւ առաջնորդ ճանաչվեց գիտության, տեխնոլոգիայի, արվեստի, մարդկության, քաղաքի ձեւավորման, կինոյի, բարձրագույն կրթության, իշխանության եւ արդյունաբերության ոլորտներում։ Ալբերտ Այնշտայնը ձեռք բերեց հասարակության մեջ անվանի մի կոչում՝ ստանալով Նոբելյան մրցանակ 1921 թվականին։ 1933 թվականին Ադոլֆ Հիտլերը եւ ֆաշիստական կուսակցությունն անցան իշխանության։ ՆՍԴԱՓ-ի (NSDAP-National Socialist German Worker's Party) կանոնադրությունն ամբողջովին կործանեց Բեռլինում հրեաների համայնքը, որի թիվը կազմում էր 160.000՝ կազմելով երկրի բոլոր հրեաների 1/3-րդ մասը։ 1933 թ.-ից 1939 թվականներին արտագաղթի հետեւանքով հրեա բնակիչների թիվը 80.000-ով նվազեց։ 1938 թվականին Կրիստալնախթից (գերմ. Kristallnacht,անգլ. Crystal Night) հետո քաղաքի հազարավոր մարդիկ՝ հալածված խմբեր ձերբակալվեցին Զաքսենհաուզեն (գերմ. Sachsenhausen) համակենտրոնացված ճամբարում կամ սկսած 1943 թվականից փոխադրվեցին Աուշվից (գերմ. Auschwitz)՝ ճամբար, որտեղ մարդկանց սպանում էին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բեռլինի մեծ մասը կործանվեց՝ 1943 թ.-ից 1945 թվականների օդային հարձակումների եւ Բեռլինյան ճակատամարտի ժամանակ։ Շուրջ 125.000 քաղաքացիներ սպանվեցին։ 1945 թվականին Եվրոպայում պատերազմից հետո արեւելյան ծայրամասերից Բեռլին եկան մեծ քանակությամբ փախստականներ։ Հաղթանակած իշխանությունները քաղաքը բաժանեցին 4 սեկտորների՝ նման այն գրավված շրջաններին, որոնց մեջ բաժանված էր Գերմանիան։ Արեւմտյան դաշնակիցների սեկտորը (Միացյալ Նահանգներ, Միացյալ Թագավորություն եւ Ֆրանսիա) ձեւավորեցին Արեւմտյան Բեռլինը, իսկ Խորհրդային սեկտորը՝ Արեւելյան Բեռլինը։ Բոլոր 4 դաշնակիցները կիսեցին վարչական պատասխանատվությունները Բեռլինի համար։ Այնուամենայնիվ, 1948 թվականին, երբ արեւմտյան դաշնակցությունը Գերմանիայի արեւմտյան շրջանում կատարեց դրամական համակարգի փոխանցումներ Բեռլինի 3 արեւմտյան սեկտորներին, Խորհրդային սեկտորը սահմանափակեց դրամի շրջանառությունը դեպի Արեւմտյան Բեռլին եւ Արեւմտյան Բեռլինից դեպի խորհրդային սեկտոր՝ Արեւելյան Բեռլին։ Բեռլինյան օդային փոխադրումները, որոնք իրականացվում էին 3 արեւմտյան դաշնակիցների կողմից, հաղթահարեցին այս սահմանափակումները՝ քաղաքին մատակարարելով մթերք եւ այլ պաշարներ սկսած 1948 թվականի հունիսից մինչեւ 1949 թվականի մայիս ամիսը։ 1949 թվականին Արեւմտյան Գերմանիայում հիմնադրվեց Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունը եւ վերջնականապես ներառեց Ամերիկայի, Բրիտանիայի եւ Ֆրանսիայի ամբողջական շրջանները, բացառությամբ Բեռլինում գտնվող այս 3 երկրների շրջանների, իսկ Արեւելյան Գերմանիայում հռչակեց Մարքսիստական-Լենինյան Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունը։ Արեւմտյան Բեռլինը պաշտոնապես մնաց գրավված քաղաք, բայց այն քաղաքականապես հավասար էր դասվում Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը, չնայած Արեւմտյան Գերմանիայի՝ աշխարհագրական դիրքով առանձնանալուն։ Արեւմտյան Գերմանիայի ավիագծի ծառայությունը տրամադրվում էր միայն ամերիկյան, բրիտանական եւ ֆրանսիական ավիաուղիներին։ Պատկերասրահ Հայերը Բեռլինում Բեռլինում հայերը հաստատվել են XIX դարի վերջին - XX դարի սկզբին։ Նրանք գլխավորապես Բեռլինի համալսարանի եւ այլ ուսումնական հաստատությունների ուսանողներ էին, որոնցից շատերը հետագայում դարձել են հայ մշակույթի եւ գիտության ականավոր գործիչներ։ 1878 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել Բեռլինի վեհաժողովը։ Բեռլինի Ռ. Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում եւ համալսարանում սովորել է հայ մեծանուն երաժշտագետ, խմբավար եւ կոմպոզիտոր Կոմիտասը։ Նույն ժամանակաշրջանում Բեռլինում գործել են հայ քաղաքական կուսակցությունների (ՀՀԴ, Հայ սոցիալ դեմոկրատներ) խմբակներ, հիմնվել են մի շարք հասարակական ու մշակութային կազմակերպություններ եւ ընկերություններ, 1914 թվականին՝ Գերմանա-հայկական ընկերությունը։ 1920 թվականից Բեռլինի համալսարանի հնդեվրոպական լեզուների ֆակուլտետում գործում է հայկական բաժին։ Քաղաքում կա Հայկական փողոց։ 1921 թվականի մարտի 15-ին Բեռլինում ժողովրդական վրիժառու Սողոմոն Թեհլերյանը գնդակահարել է Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներից՝ Թուրքիայի ներքին գործերի նախարար Թալեաթին. հունիսին Բեռլինում տեղի ունեցած դատավարության ժամանակ հայ հայրենասերը արդարացվել է։ 1922 թվականի ապրիլի 17-ին ժողովրդական վրիժառուներ Արշավիր Շիրակյանը եւ Արամ Երկանյանը Բեռլինում սպանել են երիտթուրքերի պարագլուխներից Բեհաեդդին Շաքիրին եւ Տրապիզոնի հայերի դահիճ Սայիդ Հալիմին։ Ներկայումս Բեռլինում բնակվում է 2.500 հայ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Բեռլինում գործել է Հայ ազգային խորհուրդը՝ Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներում գտնվող խորհրդային բանակի հայ ռազմագերիներին օգնելու նպատակով։ Բեռլինի ներկայիս հայ համայնքն ստեղծել է իր ընտրովի վարչությունը, բացել ակումբ՝ Հայ տունը։ 1985 թվականին հիմնվել է Հայկական տեղեկատվության եւ փաստագրության կենտրոնը, 1979 թվականից գործում է Հանուն վտանգված ազգերի ընկերակցության հայկական համագործակցության խմբակը։ 2010 թվականին Գարիկի եւ ԱրամMp3-ի կողմից Բեռլինում 32 հայերի հետ քոչարի են պարել։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Բեռլինի պաշտոնական կայքը Բեռլինը հայկական հանրագիտարանում Եվրոպական քաղաքներ Գերմանիայի քաղաքներ Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ 1237 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Քաղաք-պետություններ