Ընդարմացուցանեմ, ուցի Ընդարմացուցիչ Ընդարմիկ Ընդաւազեմ, եցի *Ընդբերանեմ Ընդգեղձանիմ, ձայ Ընդգճիմ, եցայ Ընդգոգեմ, եցի Ընդգրկեմ, եցի Ընդգօտեմ, եցի Ընդդէմ, դինաց Ընդդէմդարձութիւն, ութեան Ընդդէմերկիր Ընդդիմաբաժանեմ Ընդդիմաբախ Ընդդիմաբախիմ Ընդդիմաբախութիւն, ութեան Ընդդիմաբան, ից Ընդդիմաբանական Ընդդիմաբանեմ, եցի — պատասխանի, an adeguate or prompt reply; against, on the contrary, the wrong side, outward, the wrong way; before, in face; — դառնալ, կալ, գտանիլ, հարկանիլ, to oppose, to resist, to counteract, to make head against, to cope with; — յառնել, to rise up against; — գանձանակին, opposite the money-box; վէմ — դնել դրամ, to place a stone against the door; զդուրս — դնել, to close the doors; բանիցն — բերել, to reply opportunely, to respond; — եղեւ նոցա իրն, they succeeded badly in that affair; յետս — ընթեռնուլ, to cavil, to sophisticate; instead otherwise, on the contrary; — հակառակութիւն, cf. Ընդդէմդարձութիւն. to go, to walk, to repair; to behave one's self, to conduct one's self; to flow, to flow away; to be in circulation; to act, to prevail; to run, to overflow; — զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk; — ի վերայ ջրոց, to swim; — ի չորս, to go on hands and feet, to grope; որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands; յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted; ի բաց —, to go away; — յաշխարհէ, to die; ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them; ընդդէմ —, to resist; — արուեստի, to be in use, vogue or fashion; գործք գնացեալք, things that are past; ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day; — ընդդէմ, opposite; to lay, to set, to put, to place; to constitute, to found, to establish; — ի վերայ, to impose; to put on; — ընդ մէջ, to interpose; վերստին —, to reinstate; անուն —, to give a name, to name; մարտ —, to make war; պատիւ —, to honour, to show honour and respeet; — զունկն, to obey; — արծաթ ի շահ, to place money, to invest; — գիրս, to compose books; — ի սրտի, to think; — առաջի, to propose; — զանձն ի ձեռին, — զոգի ի բռին, to expose one's life; to dedicate one's self; — յապականութիւն, to to destroy; մեզս —, վնաս ինչ or բազայս ի վերայ —, to blame; to accuse, to impute; — բանս, բան — ընդ ումեք, to agree, to come to an understanding; to promise, to make an appointment; վէրս —, վէրս ի վերայ —, to wound; — ի դպրոց, to send to a hoarding-school; — զոք ի նախատինս աղգաց, to make one the shame or laughing-stock of nations; ի պահ —, to reserve, to put by; խորհուրդ յանձին —, to take a resolution or decision; պատուէր —, to give orders, to command; — առ մինեանս, ընդդէմ մինեանց, to compare, to confront; ընդդէմ բանս —, to speak against, to contradict, to oppose; ձայն զկնի — ուրուք, to cry after some one, to call; կեանս եւ մահ — ընդ ումեք, to agree to live or die together; զգիշեր տիւ գնալ, to turn night into day; քայլս —ի գնալ, to begin to walk; եդից զքեզ յազգս, I will make thoe a father to nations; եդից զքեզ յանապատ, I will turn thee into a desert; սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, to condemn to be shot (to put to the sword); հանդստեան եւ գիւր կենաց — զանձն, to abandon ones self to dissipation; դսրովանս թշնամանս, to outrage, to offend, to insult; ասպատակ —, to ravage with troops; արշաւանս —, to make inroads, to plunder; երկիւղ մահու — ի վերայ, to threaten with death; աղաղակ —, to cry; աշխար —, to weep; — առ իմիք, to add, to subjoin; — զանձն ուրուք, to kill some one, to slay. armament, armour, munition, harness; հին —ն, woman, female; — եւ զարդ, armour, arming; — ի ձեռին, in arms; armed, arms in the hands; զինու զօրութեամբ, with arms; hy main strength; —ս կրել, to carry, to bear arms; ի — գնալ, ընթանալ, դառնալ, — առնուլ, զգենուլ, ի վեր առնուլ, ի — վառիլ, to fly to arms, to buckle on one's armour, to take up arms, to arm one's self; — առնուլ ընդդէմ, to bear arms against; ի — վառել, to put under arms; ի բաց թողուլ զ—ս, to lay down one's arms; հրաման կրելոյ —ս, license to shoot; հրաթափ —ք (հրազէնք), fire arms, guns, muskets, rifles; հատու —ք (սուսեր սուին), side arms, weapons, cutting, edge; վառեալ ի — եւ ի զարդ, armed from head to foot; առաջին փորձ զինուց, one's first passage in arms; այր զինու, man at arms; ազգ կիրթ ի հրահանդս զինուց, a nation inured to war; ի — ! ի -! to arms! — ի վեր ! — յառաջ ! — ի վայր ! carry, present, ground arms ! կազմ ի — ! ready ! — կալէք, — առէք, — ի ձեռս ! support arms! սպամամել զինուք, to put the sword; ելանել ընդ —ս, cf. Ելանեմ; դուլ զինուց, a truce; սահմանք քաջաց —ն իւրեանց, the arms of the brave decide the limits of their power. — ընդ միտս, դաշն ձայնիւ, — to one's self; — ի ձայն, բարձրաձայն —, — aloud; — յականջս ուրուք, — in the presence of; անսայթաք —, — currently; կակազելով —, — hesitatingly; — հարեւանցի, վեր ի վերոյ, to look through, or to skim over a book; յառաջ վարել զ—ն, — on; կրկին եւ երեքկին —, — over and over again; տալ —, to cause -; մանուկ քո գիտէ՞ —, can your boy read ? ընթերցեալ զթուղթդ, after the perusal of your letter; յետս ընդդէմ —, cf. Ընդդէմ. top of the shoulder, acronium; end of a book; — ածել զիրիք, to undertake, to attempt; to aspire to, to pant for, to seek; to sell off, to dispose of; to explain one's self, to pretend to be; զվարդապետի, զիշխանի թեկն ածել, to pass one's self off for a doctor, for a prince; to play the grandee, to lord it; թեկն ածել զաւագութեան, զպատուոյ, to desire eagerly, to covet the primacy, to aspire to honours; թեկն ածել ումեք, to favour, to support, to assist, to protect, to aid, to defend; թեկն ածել ընդդէմ ուրուք, to rebel, to revolt; թեկն ի թեկին, strutting, looking big, playing the swell, walking or acting in a stately, imposing or boastful manner. — իշոյ, ass-goad; ընդդէմ —ի աքացել, to kick against the pricks. to make head against, to cope with, to withstand, to face, to dare, to brave, to beard, to set at defiance; ընդդէմ —, to oppose, to resist, to withstand; թշնամի —, to declare oneself enemy, to bear enmity. to rise up, to ascend, to mount, to go up; to raise oneself, to rise, to get up; — մտօք առ աստուած, to raise the heart to God; հակառակ, ընդդէմ —, to revolt, to rise, to rise against, to rebel; ի մտաց —, to grow proud; դատախազ —, to accuse of, to charge with, to arraign, to impeach. — շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation; — գրոց, frontispiece, title-page; եռանկիւնի —, fronton, pediment; — զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array; rank, file, order; — առ —, face to face, vis-à-vis, front to front; — լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -; զ— հարկանել, to strike oneʼs -; յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face; — տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat; ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault; անկանել ի —ու, to be left dead on the spot; ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with; յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat; — նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy. war, battle, combat; ի — պատերազմի պատրաստիլ, to prepare for war; ելանել ի — պատարազմի ի վերայ ուրուք, to take up arms against; — գնել, մղել ընդ ումեք, տալ — պատերազմի ընդդէմ ուրուք, to give battle, to make war on, to wage war; — ընդ միմեանս հարկանել, —եդեալ կռուել, to fight, to combat, to attack; միշտ —իւ լինել ընդ ումեք, to be in perpetual hot water with, to be continually at war with; — ի վերայ ուրուք յարուցանել, ի — պատերազմի գրգռիլ, to incite to battle, to excite or create war against; — պնտերազմի էր նոցա ընդ միմեանս վասն, they were at war for; անագորոյն —իւ պատերազմաւ, by a bloody battle, by a sanguinary conflict; —ն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի, the battle remained undecided; Միմեանց, զմիմեանս, ի —, միմեամբք to each other, to one another; զ—նս, one another, each other; ի —, from one another, one from another; ընդ —նս, with one another; զկնի —, one after another; — դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite; սէր առ —նս, mutual affection; յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love; զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens; սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally; վնասել —, to injure one another; զ—նս գովել, to praise one another; ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors; բախել զ—նս, to smite one another; ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance; ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another; —ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another. — — չոգան, they fell back; — ընդդէմ, backward; in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise; contrary, against, opposite, inverse; ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him; fortune was against him; — or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back; կապել զձեռս —, to tie the hands behind one; — կալ, կասել, to cease, to stop; to abandon, to leave; — կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from; — հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove; — ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise; — տանել, to abandon, to leave; — ունել, to hinder, to impede, to divert from; ձեռս —, with the hands tied behind. Պատասխանի, նւոյ, նեաց answer, response, reply; return, repartee, rejoinder; account, reason, defence, apology, excuse, justification; հրաման —նւոյ, oracle; համարձակ, յանդուգն, խուսափական, նպաստամատոյց, հաւաստի, դրական, ժխտական, լակոնական, աննշան, չոր, անմիտ, կարճ —, haughty or imperious, impertinent, evasive, favourable, certain, positive, negative, laconic, insignificant, dry, foolish, curt or short reply; — առնել, to answer, to reply, to make answer to; — տալ, to answer for; to defend, excuse or justify oneself; տալ վասն անձին —, to plead one's own cause; ընդունել զ—, to receive the reply; ի — նամակիդ, in reply to your letter; չընդունել զ—, to receive no reply; սպասել —նւոյ, to await a reply; չիք —, there is no reply, no answer; Պատերազմ, ի, ունք, աց առտնին or քաղաքական —, intestine or civil war; պաշտօնարան —ի, War-Office; պաշտօնեայ or ոստիկան —ի, Minister of War; պատրաստութիւնք —ի, warlike preparations; արիւնռուշտ —, bloody battle; մահացու —, war to the death, deadly fight; դաշտ —ի, battle-field; ըստ օրինաց —ի, according to the laws of warfare; — հրատարակել, to declare war against; — ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, to threaten with war; պատրաստիլ ի, —, to prepare for war; երթալ ի —, to go to the wars; առաջին նուագ մտանել ի —, to be in one's first battle; ձեռն արկանել ի —, to undertake a war; ի —գրգռել, դրդել, to excite to war; to engage in war; — յարդարել ընդդէմ, to combat, to attack; տալ —, — մղել, to be at war, to make war, to war against, to give battle to, to fight a battle with; եղեւ — խիստ յոյժ, a bloody battle was fought; գրգռել, բորբոքել զ—, to excite, to kindle war; սաստկացաւ —ն, the combat was fierce; կորուսանել զ—ն, to lose the day, or a battle; ի ժամանակս —ի, in time of war; արծաթով պնդի —ն, gold is the sinew of war; to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen; to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight; to constrain, to enforce, to press; to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear; to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain; — զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins; to arm or prepare oneself; — զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ; — զանձն ընդդէմ, to provide against; — զհաւատս, to confirm the faith. usage, uses, custom; condition, fashion, mode; district, canton, province; — աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news; —ք քահանայապետականք, decretals; հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist; —ք կանանց, menses, menstrua, catamenia; —ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy; —ք ազգաց, the law of nations; —ք մտաց, principles; — պատուոյ, decoration, insignia, badge; —ք անօրէնք, corrupt practice, abuses; —ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule; հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally; աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law; élever en forme de colonne; dresser, fixer d'une manière inébranlable, rendre immobile; convertir en statue; — զոք, ընդդէմ ուրուք, opposer quelqu'un à. ընդդէմ գործել —ի, blesser la morale. retourner, être de retour, revenir sur ses pas; tourner, se tourner, se retourner; tourner, faire un tour, un circuit; — ի հաւատս, se convertir; — ի քրիստոնէութիւն, se faire chrétien; ի դառնալն, de retour; ընդդէմ —, s'opposer, devenir ennemi, hostile; ի — տարւոյն, l'année suivante; — ի կողմն ուրուք, tourner du côté de quelqu'un, prendre son parti; դառնայ գլուխ նորա, la tête lui tourne; դարձաւ յիս զօրութիւն իմ, j'ai retrouvé toute ma force; դարձաւ օրն, il se fait tard, il est tard; ի գութ —, avoir pitié. mettre, poser, placer; ceindre, porter, monter; — ի վերայ, imposer; — ձեռն ի վերայ ուրուք, imposer les mains à quelqu'un; մարտ —, faire la guerre, combattre; — արծաթ ի շահ, placer de l'argent; գիրս —, faire des livres, composer des livres; — զանձն ի վերայ ուրուք, donner sa vie, se dévouer pour quelqu'un; եդից զքեզ յանապատ, je ferai de toi un désert; — յապականութիւն, détruire; — զոք ի նախատինս ազգաց, rendre quelqu'un l'opprobre des nations; — զանձն՝ զոգի ի ձեռին իւրում, exposer sa vie; ծառայ —, placer un domestique; սեղան —, mettre la table; — ի դպրոց, mettre en pension; — բանս, s'entendre, être entendu; ուխտ —, cf. Ուխտ; ի պահ —, mettre en réserve; խորհուրդ յանձին —, prendre une résolution; պատուէր — ի վերայ ուրուք, donner ordre à quelqu'un; ընդդէմ բանս —, parler contre, contredire; առաջի —, cf. Առաջի; վէրս —, վէրս ի վերայ —, blesser, couvrir de blessures, de plaies; ձայն զկնի — ուրուք, crier après quelqu'un; սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, passer au fil de l'épée; ի բաց —, mettre de côté, abandonner; — ի մտի, cf. Միտք; — ի սրտի, penser; մեղ —, blâmer; պատիւ —, honorer; — զդուռն, fermer la porte; ի ձեռն —, livrer à la main, confier. — եւ զարդ, armure, armement; ի — ընթանալ, courir aux armes; — առնուլ, prendre les armes, s'armer; առնուլ ընդդէմ, porter les armes contre; զինու զօրութեամբ, à main armée; ի բաց թողուլ զզէնս, poser les armes; — ի ձեռին, les armes à la main; *զէնքի բռնել, passer par les armes; — վերացուցանել, —ս կրել, porter les armes; ի — վառել, mettre sous les armes, armer; —ս տալ, fournir des armes contre soi. ընդդէմ —ի աքացել, regimber contre l'aiguillon. résister, braver, tenir tête, défier, oser; թշնամի —, se déclarer ennemi, être ennemi; ընդդէմ —, s'opposer, résister. — շնչէ՝ մռնչէ՝ փոխի՝ դադարէ, le vent souffle, — mugit, — change, s'apaise ou tombe; — գոյ, il fait du vent; յաջողակ հողմով նաւարկել, naviguer avec un vent favorable; հակառակ է —, le vent est contraire; ընդդէմ հողմոյ նաւարկել, naviguer contre le vent; parole, langage, langue, terme, mot; — թռչնոց, chant des oiseaux; նուաղեալ՝ կերկերեալ ou կերկեր՝ քաղցր ou քաղցրաբարբառ՝ ախորժ՝ անախորժ՝ զօրաւոր՝ սաստկայոյզ՝ մեծավայելուչ՝ դողդոջ՝ թրթռուն տկար —, voix défaillante, — rauque, — douce, — agréable, — désagréable, — forte, — émue, — majestueuse, — tremblante, — chevrotante, — faible; — ցնծութեան, cri, acclamation de joie; — առնել՝ առնուլ՝ արկանել՝ արձակել՝ բառնալ, pousser ou jeter des cris, s'écrier, crier; — ածել, faire entendre une voix, un cri, crier; աղաղակել ի ձայն մեծ, jeter un grand cri, des hauts cris, crier à gorge déployée; ի — բարձր, à haute voix; — տալ, crier, apostropher, parler; — տալ մարտի, déclarer la guerre, se déclarer contre; — տալ խիզախել ընդդէմ երկնից, menacer le ciel; — աղաղակի, cri, plainte; — նորա գելաւ, la voix lui manqua; բարձրացուցանել՝ ցածուցանել զ—, élever, baisser la voix; բարձրացուցանել զ— աղաղակի, élever la voix, ses cris; — բարձեալ գոչել, s'écrier; *—ը քաշել, se taire; prendre son parti, se résigner; *—ը մարած է, il a la voix éteinte, cassée; *—ին մարիլը, extinction de voix; *—ը բաց է՝ տեղն է, il est en voix; *—ը գոցուած է, il n'est pas en voix; *— հանել, faire entendre une voix, un cri, crier, faire du bruit. — զօրու՝ բանակի, disposition d'une armée en ordre de bataille, ordre de bataille, bataille rangée, armée rangée en bataille; — գրոց, frontispice; — շինուածոց, façade, frontispice; եռանկիւնի —, fronton; — տալ՝ յարդարել, se ranger en ordre de bataille, présenter la bataille, attaquer, en venir aux mains avec les ennemis; ելանել ի —, s'engager dans un combat, attaquer; յառաջնում անդ ճակատու, dans une première rencontre, combat; ի — հան ընդդէմ նոցա, il leur opposa...; անկանել ի ճակատու, demeurer sur la place; զ— հարկանել, se frapper le front; — առ —, face à face, vis-à-vis; — ճաղատ խորշոմեալ՝ սպառնալից, front chauve, — ridé, — menaçant; — նորա նսեմանայ, son front se rembrunit; *ճակտին քրտինքովը հացը՝ ապրուստը ճարել, gagner son pain, sa vie à la sueur de son front. guerre, combat, bataille; dispute, querelle, lutte; — դնել՝ մղել ընդ ումեք, combattre contre quelqu'un, lui faire la guerre; տալ — պատերազմի ընդդէմ ուրուք, livrer la bataille, faire la guerre à quelqu'un; ի — պատերազմի պատրաստիլ, se préparer à la guerre; — եդեալ կռուել, se battre, combattre, attaquer; առանց մարտի պատերազմաց, sans combattre, sans coup férir; ելանել ի — պատերազմի ի վերայ ուրուք, prendre les armes contre quelqu'un; անագորոյն մարտիւ պատերազմաւ, par une bataille sanglante; միշտ մարտին լինել ընդ ումեք, être en guerre continuelle avec quelqu'un; — պատերազմի էր նոցա ընդ միմեանս վասն, ils étaient en guerre pour; arrière, en arrière, derrière; — ou — ընդդէմ դառնալ, retourner sur ses pas, rebrousser chemin; — գնալ, se reculer, aller en arrière; — կալ՝ կասել, reculer, quitter, abandonner; կապել զձեռս —, lier les mains derrière le dos; — ընդդէմ en arrière; au contraire, à rebours, en sens contraire, dans un ordre inverse, à contresens; guerre, bataille, combat; — մղել՝ տալ, être en guerre, faire la guerre, livrer une bataille, combattre; en venir aux mains; ոստիկան —ի, ministre de la guerre; — հրատարակել, déclarer la guerre; ձեռն արկանել ի —, entreprendre une guerre; երթալ ի —, aller à la guerre; ի ժամանակս —ի, en temps de guerre; պատրաստութիւնք —ի, préparatifs de guerre; պատրաստիլ ի —, se préparer à la guerre, faire des préparatifs de guerre; ի — գրգռել՝ դրդել, exciter à la guerre; mettre en guerre ou aux prises, engager dans une guerre; գրգռել, բորբոքել զ—, exciter, allumer la guerre; — յարուցանել, déclarer la guerre; — ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, menacer quelqu'un d'une grande guerre; — յարդարել ընդդէմ, combattre, attaquer; եղեւ — խիստ յոյժ, un combat sanglant fut livré; արիւնռուշտ —, bataille sanglante; առտնին ou քաղաքական —, guerre intestine, civile; սաստկացաւ —ն, le combat fut cruel; affermir, fortifier, consolider, affirmer; étreindre, restreindre, presser, lier fortement, étroitement, garrotter; insister, persister, s'obstiner, prétendre; — զմէջ՝ գօտի ընդ մէջ, se ceindre les reins, mettre sa ceinture; s'armer, se préparer; — զանձն, se contenir, cf. Ժուժկալեմ; — զանձն ընդդէմ, se prémunir contre; — զհաւատս, confirmer la foi; — վերստին, rétablir. usage, coutume, us; mode, façon, manière d'être; canton, province, district; le saint sacrement, la sainte Eucharistie, la communion; օրէնս առնուլ, հաղորդել օրինաց, recevoir la communion, communier; յետ օրինացն կցորդութեան, après la communion; օրէնք կանանց, règles, menstrues; օրէնս դնել՝ հաստատել, cf. Օրինադրեմ; աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, loi divine, — éternelle, naturelle ou de la nature, civile, militaire, — ancienne, — nouvelle, — évangélique, — écrite; օրէն է, il est permis, on a le droit de, on peut; չէ օրէն, il n'est pas permis, on n'a pas le droit; օրէն էր նմա, il lui était permis, on lui permettait; օրէն էր քեզ, vous pouviez; եթէ օրէն իցէ ասել, s'il est permis de dire; օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ օրէն, est-il permis de? ըստ օրինի, ըստ օրինաց, օրինօք, selon la loi, conformément à la loi ou aux lois, légalement, légitimement, par les voies légitimes, en forme, selon les lois; en bon ordre, dûment, avec régularité; օրէնք մտաց, principes; օրէնս իւր կալեալ էր, il avait pour maxime, pour principe; ընդ օրէնս համարել, poser pour maxime; օրէնս կարծեցին անձանց, ils se crurent permis de; — պատուոյ, décoration; օրէնս համարել անձին, se faire une loi; զամենայն ինչ — համարի ի լրումն ըղձից իւրոց, il se sert de toutes sortes de moyens pour satisfaire son désir; օրէնս դնել, dicter des lois; օրէնք անօրէնք, abus; խոտորել յօրինաց, s'écarter des lois; զանցանել օրինօք, transgresser une loi, violer les lois; օրէնք հզօրագունին, la loi du plus fort; բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, abolir, abroger une loi; *հաւատք օրէնք չունի, il n'a ni foi ni loi; հակառակ ou ընդդէմ օրինաց, contre les lois; օրէնս տալ, donner des lois; օրէնս դնել, faire des lois; պահել զօրէնս, observer les lois; *այս օրէնք դարձաւ, cela est passé en loi. եւ ես ոչ խստանամ, եւ ոչ ընդդէմ դառնամ. (Ես. ՟Ծ. 5։) Սա խրոխտացեալ՝ ամբարձ զձեռն ընդդէմ բռնաւորութեանն բէլայ։ Գոռալով խրոխտայր ջնջել զզօրութիւն մարաց եւ պարսից. (Խոր. ՟Ա. 9. եւ Խոր. հռիփս.։) Սկսան խրոխտալ ընդդէմ արքային պարսից. (Ղեւոնդ.։) Իբրեւ զշուն հուի կատաղիլ ընդդէմ օտարացն։ Է՞ր վասն այդչափ կատաղիք ի ցանկութիւն շահիցդ։ Ծերքն՝ որ ի շուշանն կատաղեցան. (Սարգ.։) Ոչ կարացեալ կարողլ զհատուածիլն ի յուսփայ։ Ի մտի եդեալ զոչկարողելն կալ ընդդէմ. (Յհ. կթ.։) Քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։) Ընդդէմ եկաց քեզ ի ճանապարհին, եւ կրճատեաց զվերջն քո. (յն. զպոչ քո)։ Ելանէին յամենայն քաղաքաց, եւ կրճատէին զնա. (Օր. ՟Ի՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 46։) ἁντικείμενος, -ον oppositus, -um. Որ ի մի կողմն հակեալ՝ հակառակ կայ միւսումն. հակադրեալ. ներհակ. դէմընդդէմ գտեալ յիմիք կարգի. դէմ ելած՝ եղած՝ կայնած. Դիոնեսիոս աղեքսանդրացին ի հակաճառին, որ ընդդէմ պօղոսի սամոստացւոյ. (Ասող. ՟Գ. 21։) ἑναντίος, ἁντικείμενος, contraius, adversarius, adversus, oppositus. Իբր Հակ առ հակ, կամ հակ առեալ. հակակայ. ներհակ. ընդդիմակ. ընդդէմ. դիմակաց. անմիաբան. դէմ. գարշը, զըտտ, միւխալիֆ, նագըս, նահեմթա. սեռ. խնդ. κατά, ἑναντίον, contra, adversus. Ընդդէմ. ներհակ. գարշը. Զնոյնս հակառակ ընդդէմ քեզ եդից. (Յհ. իմ. երեւ.։) ՀԱԿԱՌԱԿ ԿԱԼ. ἁντίστημι, ἁντίκειμαι, ἑναντιόμαι, resisto, adversor. Ընդդէմ կալ. հակառակիլ. դէմ կենալ, կայնիլ. գարշը տուրմագ. ԸՆԴ ՀԱԿԱՌԱԿՍ կամ Ի ՀԱԿԱՌԱԿՍ ելանել. կամ մտանել, գործել, կամ ընթանալ, կամ լինել, է Հակառակ կալ, հակառակիլ, բերիլ ի հակառակութիւն. եւ Դէմ ընդդէմ ճգնիլ. մրցիլ. καθίσταμαι եւ այլն. Հակարաշք ընդդէմ միմեանց. (Յհ. կթ.։) Հակարաշ. վէճ ընդդէմ, կամ հակառակ։ Հակարաշ. զովող եզնավարաց։ Հարուստ եւ ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան. (Յհ. կթ.։) Ընդդէմ չարաց սուսեր սրեալ, եւ առ բարիսըն հեզացեալ. (Շ. վիպ.։) Եղեւ ընդդէմ նոցա հակառակութիւն մեծ հեստանաց ի դատաւորէ անտի. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։) ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։ Ձախային, Յնոյ, Ոց Որք միանգամ ընդդէմ ձախային ինչ են, այնոքիկ նմա աջոյ կողմանն համարեալք թուին. (Փիլ. իմաստն.։) ՃԱԿԱՏԵՄ ՃԱԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. παρατάσσω, παρεισάγω aciem instruo, induro. Ճակատ յարդարել. կարգել զզօրն ընդդէմ թշնամեաց. ի ճակատ հանել. Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։) Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։) ՃԳՆԱՒՈՐ. Առաքինի՝ մրցօղ ընդդէմ սատանայի, մարմնոյ, եւ աշխարհի. Ճգնաւորք ասին, զի ընդդէմ սատանայի պատերազմաւ ճգնեցան. (Խոսր.։) Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։) Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք։ Եդ զնոսա դէմընդդէմ միմեանց։ Ատեսցեն զմիմեանս։ Մեկնեսցէ զնոսա ի միմեանց։ Առ միմեանս կամ ընդ միմեանս գթացք։ Ի պատիւ զմիմեամբք ելանել.եւ այլն։ Բոլորիցն աստուած ընդդէմ նախեղակ մարդոյն փակէ զճանապարհ ծառոյն կենաց. (Պիտառ.։) Ոչ սակաւ ինչ գործէր նախճիրս ընդդէմ նորա. (Յհ. կթ.։) Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։) Նորաձեւս ինչ առնել։ Նորաձեւս ինչ ընդդէմ ճշմարտութեան ձեւէի։ Զի թէ զկոյսն արկեալ էր յազգահամարն, այնպէս թուէր՝ եթէ նորաձեւս իմն նորոգիցէ. (Առ որս. ՟Թ։ Սեբեր. ՟Դ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։) Արեգակն ի լուսնին նորանալն խաւարի։ Խաւարումն արեգական լինի ի նորանալ լուսնի. զի ընդդէմ անցանէ. (Վանակ. հց. եւ Վանակ. տարեմտ.։) Ընդդէմ բերեալ քոյդ բանից զառ ի նոցանէսն. (Պրպմ. ՟Թ։) Ընդդէմ պատկառանք անհամարձակելիք քոյին դիմացդ նպաստեցիր. (Նար. ՟Խ՟Զ։) Եկաց շրտուցեալ եւ անմռունչ։ Շրտուցեալ ընդդէմ նորա, կարէին պատասխանի առնել նմա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։ Ճ. ՟Գ.։) Ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան։ Բազում ուժեղակ մարդկամբք այսր անդր ձգձգեալք։ Ուժեղակ մրցութեամբ ցուցանէր ի ժամանակի հալածանացն. (Յհ. կթ.։) Ոչինչ ուղղորդ պատասխանի առնէ, այլ անդէն ընդդէմ հարցանէ. (Ոսկ. մտթ.։) հյց. խնդ. ἁρνέομαι, ἁρνοῦμαι, ἁπαρνέομαι nego, abnego, repudio ἁπέπω (ապասել) ἁποποιέομαι abdico, amoveo, rejicio. (լծ. յն. արնէ՛օմէ, արնո՛ւմե. եւ հյ. հեռանալ, կամ իբր ո՞ւր այն ասել՝ կամաւ անգիտանալով). որ եւ ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ժխտել զճշմարիտն. բացասել ընդդէմ ճանաչման. մերժել. հրաժարել, չընդունել. չճանաչել. օտարանալ ի բանից կամ խոստմանց, ի բարեկամաց, եւ յաստուծոյ. Ընդդէմ չարաբարացն եւ չարախրատիցն. (Իրեն. առ Լեհ.։) Չարախօս, աց, ից ՉԱՐԱԽՕՍ. Չար խօսօղ ընդդէմ ընկերին. չարաբան. չարալեզու. Զինքն անդրի ընդդէմ նորա հաստատել. յորմէ պակուցեալ՝ հնազանդեալ կայ շղթայիցն։ Հիացեալ պակեաւ ինքնին թագաւորն. (Խոր. ՟Ա. 32։ ՟Գ. 65։) ՊԱՏԱՀԵՄ ՊԱՏԱՀԻՄ (առաւել յերրորդ դէմս՝ որպէս դիմազուրկ) συμβαίνω , συναντάω, ἁπαντάω, ὐπαντάω, ἑπιτυφχάνω accido, occurro, contingo ἁποβαίνω evenio, evsdo. Հանդիպել. ի դէպ գալ. դէպ լինել. անցանել անցից. ի վերայ հասանել. ընդ առաջ ելանել. ընդդէմ գալ, բախիլ. եւ Գտանիլ. լինել. հանդըպիլ, գլխուն գալ, դիմացը՝ դէմը ելլել, դպչիլ, զարնել, զարնուիլ. ըռաստ կէլմէք. Ընդդէմ պարկեշտացն եւ արդարոց լինի այո. (Իսիւք.։) Ջոկամանք են, այսինքն շարմանեալ, որ ասի ժողով։ Ջոկամանն իբրեւ զմիաբանութիւն իմն եւ համակամութիւն եւ այլն։ Անջատականք ընդդէմ ջոկամանին. (Երզն. քեր.։) Անպարտելի սկայազնին ընդդէմ ճակատեալ. (Լաստ.։ ՟Ժ։) Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։) Տեսեալ զքեզ ի բեմբ վեհագոյ՝ բազկատարած ընդդէմ սեղանոյ։ Եւ տապանին նոյեան վեհագոյ։ Եւ տաճարին գտեալ վեհագոյ. (Գանձ.։) φιλονεικῶς contentiose. Վիճելով. հակառակելով. ընդդէմ կալով. Գունդն հայոց խաղացին ընդդէմ նոցա վիմաձեւ՝ անքակ ի միմեանց. (Արծր. ՟Գ. 4։) Լարեա՛ տասնաղի ընդդէմ իմ քնարահարութիւն. (Եփր. զղջ.։) Զհրաշատեսիլ երեսս իւր ուղղէր ընդդէմ տարաձիգ վիմացն. (Աթ. ստեփ.։) Տնանկօրէն կրիւք տխրաւոր, ընդդէմ վշտաց մահու ահաւոր. (Նար. մծբ.։) Ընդդէմ գոյ նա տնկաւոր սննդական բնութեան։ Առ կենդանւոյն տնկաւոր գոյութիւն. (Փիլ. յովն.։ Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ա։) Ընդդէմ դառնայ նախագլուխ իշխանին, այսինքն կոմսին, եւ կամ տրիբուն ին. (Մխ. դտ.։) Րենական չարութեամբ լցեալ հրէից ժողովոյն. իմա՛, աստուածընդդէմ։ Խաչ արասցէ փայտեայ, եւ կամ յինչ եւ իցէ նիւթոյ։ Քարինս արձակեցեր պարսիւս այս փայտեայ ընդդէմ գողիագու. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։) Վարդանանք քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։) Որ քաջանայ ընդդէմ վատթար ցանկութեան։ Վշտանայ եւ նեղի ոչ քաջանալովն իւրով. (Լմբ. իմ.։ Վրք. հց. ձ։) Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։) ὁφιομάχος qui serpentes oppugnat. Մարտնչօղ ընդդէմ օձի. եւ իբր Օձամարտական. Որ մարտնչի ընդդէմ ախտից. վանիչ մոլութեան. Աղաղակեաց ժողովուրդն, եւ հարին քահանայքն զփողսն։ Այլազգիքն աղաղակեցին, եւ ընթացան ընդդէմ նորա։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ։ Աղաղակեսցուք առ Աստուած փրկիչ մեր։ Սաղմոսիւք աղաղակեսցուք առ նա։ Աղաղակեցէ՛ք առ Տէր ամենայն երկիր։ Առ փայտն աղաղակէ։ Աղաղակեսցեն ի վերայ քո։ Աղաղակեսցէ ամենայն ժողովուրդն, եւ յաղաղակելն նոցա կործանեսցին ինքնին պարիսպք։ Աղաղակեաց ամենայն Իսրայէլ մեծաձայն։ Ի ձայն բարձր աղաղակել։ Աղաղակեաց յականջս իմ մեծաձայն։ Աղաղակեաց Մովսէս առ Տէր։ Աղաղակեցի ի ձայն բարձր։ Մեծաբարբառ աղաղակեցի։ Որ աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի։ Գոչեա՛ եւ աղաղակեա՛։ Ամբոխն աղաղակէր, թէ Աստուծոյ բարբառ է։ Վասն որո՞յ յանցման այնպէս աղաղակէին զնմանէ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ առ հրեշտակն. եւ այլն։ κατήγορος. accusator. Դատախազ, համայն՝ իրաւացի կամ անիրաւ փաստ բերելով յատենի ընդդէմ այլոյ. չարախօս. ոսոխ. տավաճը. շիքեայէթճի. շէքվաճը. խասիմ. գօվլայըճը. զամմազ. Յայնոսիկ՝ որ ընդդէմսն խառնուածք միաբանութեան են, միտք խորհրդոյ այլակամս դնէ ի նոսա, առ ի կամել եւ ախորժել զհեշտն, եւ փախստեայ է ի ցաւագնացն. (Փիլ. լիւս.։) Անդեղեայ, Եայց, Ղաց ԱՆԴԵՂԱՅ ԱՆԴԵՂԵԱՅ. ἁντίδοτον կամ ἁντίδοτος. antidotum, remedium veneni. Դեղթափ. դեղ ընդդէմ թունից կամ ցաւոց. փանզէհիր, փանզէհր, թիրեաք. Զծիածանն գիտեմք. յորժամ արեգակն զճառագայթս ընդդէմ անձրեւակի ամպոյն արկանիցէ. (Կիւրղ. ծն.։) Բազում ասացուած արար ընդդէմ աղանդին մարկիոնացւոց։ Ճառելով ի սկզբանէն եւ ճշմարիտ ասացուածովք. (Խոր. ՟Բ 63. 64։) Անուսումն այս եւ անդր աստանդելով, ինքեան ընդդէմ եւ կռուօղ. (Փիլ. լին.։) Զի եւ ոչ արծագանգին այսպէս ընդդէմ բեկեալ վարկպարազի առ բարբառեալն, որպէս ի թշնամանողն թշնամանքն դառնան. (Բրս. վաշխ.։) Ընդդէմ կալով՝ լինելով. հակառակելով. Բառս իմն եւ քնոււթիւն ընդդէմ միմեանց ուսոյց բաղբաղել։ Յամօթ լիցին նոքա, որք արարած բաղբաղեցին (այսինքն յօդեցին) զբանն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. առակ.։) Հանդարտ բարք ընդդէմ բանակռուացն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։) Բանտապետ, ի, աց Ետ նմա շնորհս առաջի բանտապետին։ Եւ ետ բանտապետն զբանտն ի ձեռս Յովսեփայ։ Պատուիրեցին բանտապետին զգուշութեամբ պահել զնոսա, եւ այլն։ Ոչ իշխանքն կարող են ընդդէմ դառնալ, եւ ոչ բանտապետք. (Ճ. ՟Ժ.։) Բռնապսակ, Ի, Աց Բռնի պսակեալ. ընդդէմ կամաց կամ կանոնաց առանց պսակաց, ընդ բռնապսակսն է. (Մխ. դտ.։) Կայր յս ընդդէմ գանձանակին. տեսանէր՝ զիարդ ժողովուրդն արկանէր պղինձ ի գանձանակն. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 41։) պէսպէս ոճով. որպէս Պատրաստիլ ի մարտ, ոգորիլ. բախիլ. ընդդէմ կալ. եւ Խռովիլ յանձին, կամ ընդ անձին ոգորիլ ամօթով. Ընդդէմ գումարի վասն մեր որպէս մարդ, եւ յաղթէ աստուածաբար։ Ընդդէմ գումարի նոցա իմաստունն պօղոս. (Պրպմ. ՟Լ. ՟Լ՟Զ։) Դժգմնեցաւ ընդդէմ նորա, թէ յե՛տս երթ սատանայ. (Արիստակ. նաւակատ.։) Որ ընդդէմ ոսոխին նախագրաւ բերի. իբր յառաջամարտիկ. ախոյեան. նահատակ. աձնամատոյց. ձեռներէց. յանդուգն. դիմակաց. հակառակորդ. առաջ նետուօղ. Դիմագրաւ ընդդէմ նորա գտանէին չարութեամբ. (Յհ. կթ.։) ἑναντίος, ἑναντιούμενος contrarius, oppositus, adversarius Հակառակ. ներհակ. ընդդէմ. ներհական. հակադրեալ. Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. այսինքն ընդդիմակ բանս. (Գագիկ առ ռոմանոս.։) ԸՆԿԻՃԵԱԼ ԿԱԼ. Հակառակ կալ իբրեւ խոչ. (որպէս թ. էնկել ՝ այսինքն արգելք ըլլալ) իսկ Վարդան իմանայ՝ Նեղել. (որպէս թ. ինճիթմեք. լտ. անկօ. բայց յն. եւ եբր. եւ լտ. եւ այլն ունին, ընդդէմ կալ) Դեղ ընդդէմ թունից. դեղաթափ. lapis bezaar, bezoor, pazahar, venenum tollens. պատիժահ քար. ... (Բժշկարան.։ Հին բռ.։) Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։) Ընդդէմ կացին լեռնայնոցն. (Արծր. Գ. 10։) Որ ընդդէմ կայ լծոյ. ընդդիմակաց օրինաց. Զլծընդդէմ զհակառակորդն զհեղգութիւնն ընդ մէջ կտրել մարթասցուք. (Եւագր. ՟Ժ։) Հանէ ի միջոյ զայն ինչ, որ զնոցա միտսն խարխարելոց էր. զի՞նչ իցէ, որ խարխարէրն, եւ ընդդէմ բախէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։) յեղաշրջեալ ի միոյ ծայրէ ի միւս ծայր. դէմ ընդդէմ. այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։) Ծնանի հուր յերկաթոյ եւ ի քարէ. Լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ. (Փարպ.։) Ընդդէմ իւրեանց կերակրչին. (Վեցօր. ՟Թ։) Ցնծայ մանուկ ամլորդին ընդդէմ մանկանն կուսորդւոյ. (Եփր. համաբ.։) Խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ Շ. մտթ.։ Անան. ի յհ. մկ.։) ἁντιτίθημι oppono. Դէմ ընդդէմ դնել. դիմադրել. ὐπομένω, ὐποφέρω sustineo, suffero, tolero եւ այլն. διακαρτερέω perduro. Բերել յանձին սիրով եւ երկայնմտութեամբ զընդդէմսն յօժարութեան. կրել զկիրս եւ զվիշտս անտրտունջ. տանել իրաց ծանունց. հանդուրժել. ժուժկալել. հանդարտել. անխռով, եւ յուսով սպասել. Ոչ խստանայ եւ ոչ ընդդէմ դառնայ հարողացն. (Լծ. կոչ.։ Արշ.։) Եւ այնպէս ընդդէմ հարցողացն նա առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։) Հոգեմարտ, ից, աց ՀՈԳԵՄԱՐՏ կամ ՀՈԳԷՄԱՐՏ. πνευματομάχος qui spiritui sancto repugnat. Մարնչօղ ընդդէմ հոգւոյն սրբոյ. ժխտօղ աստուածութեան հոգւոյն. մակեդոն հայհոյիչ, եւ արբանեակք նորա. Ի հոգւոյն ճառն, որ ընդդէմ հոգեմարտիցն. (Խոսր.։) Սուրբ եւ երկնաւոր հրաւիրակիդ աւետարանի ոչ կացեալ է ոք ընդդէմ. (Փարպ.։) Որպէս շուն ղօղանջելով։ Ղօղանջէին (շունք) ընդդէմ նորա։ Հրէայն ղօղանջէ։ Ազգն հրէից խստութեամբ ղօղանջեն. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։) րէայք ոչ հաջէին յօտարս, եւ ի դեւս չարս, այլ ընդդէմ տեառն իւրեանց ղօղանջէին օկամ ղօղաջէին). (Գէ. ես.։) Ի մանկական տիսն հպարտացեալ՝ զընդդէմսն առնէ պատասխանի. (Լաստ.։) ՄԱՐՏԱԿԻՑ. որպէս Դիմամարտ. ոսոխ. դէմընդդէմ կռուօղ. (նոյն հոմաձայնութիւն է եւ ի յն) իբրու լտ. adversarius, oppositus եւ այլն. Մեծավերջ կոչէ, որոյ վերջն երկայն լինի, ի վերջն երկբարբառ. որով իմանի՝ թէ ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։) Միջամուխ հաւատով ընդդէմ նոցա վառեալ. (Յհ. կթ.։) Ի սուր մտաբերեցին (ընդդէմ ունելեացն յիսուսի). (Իգն.։) Ի մէջ ընդոստուցեալ ալեացն՝ որ ընդդէմ դառնան մրրկածին օդովքն. (Ագաթ.։) Ընդէ՞ր յանդգնեցաւ սիրտ քո։ Յանդգնին գալ ի վերայ մեր։ Յանդգնեցան ոմանք ի շրջօղ հրէիցն։ Սէր ոչ յանդգնի (յն. ոչ անամօթի). եւ այլն։ հ.ն. ՅԱՆԴԳՆԻՄ. հ.ն. Իշխել առնել ինչ ընդդէմ այլոյ. ἕναντι, ἁπέναντι, κατέναντι, ἑξεναντίας ante, coram, e regione, ex adverso. Հանդէպ դիմացն. առաջի երեսաց. որ եւ ասի Ընդդէմ. դիմացը, առջեւը. ԸՆԴԴԷՄ ՅԱՆԴԻՄԱՆ. Իբր Դէմ յանդիման. Եկն սատանայ ընդդէմ յանդիման, եւ ասէ ցնա. (Ճ. ՟Ժ.։) Յետնեալ մտօք. եւ Յետս ընդդէմ խորհօղ. հակառակ. Ընդդէմ գրեցին, եդին զգիրս նանրագիրս. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 20։) Ոխութեանն (ընդդէմ բերել) զանոխակալութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։) Ընդդիմակռուութիւն ընդդէմ չարամարտ բռնաւորին. (Յհ. կթ.։) Ընդդէմ դնել նոցա զսուրբ հարցն վարդապետութիւնս, որ եւ զԵւտիքէս պապանձեցին. (Սիւն. առ գերմ.։) Մի պատերազմ միայն գիտասցուք ընդդէմ հակառակամարտ զօրութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։) Միշտ պնդակազմ եղիցուք ընդդէմ իմանալի նենգութեանցն. (Իսիւք.։) Վայրկեան, կենի, նից, նեաց Ոչ կարաց վայրկեան մի (կամ վայրկենի մի) կալ ընդդէմ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։) Վայրկենի, Նւոյ, Նեաց Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն, որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն։ Մի՛ լինիք վատայոյս, զի բնութեամբ ունի զամենայն բարութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Վրդն. սղ.։) Ընդդէմ դարձաւ փարաւոնի տասնաթիւ նշանացն արուեստիւք. (Լմբ. իմ.։) Ընդդէմ բերի տգիտական կարծեաց։ Զտգիտական անբանութիւն։ Մաշեմ ի հմտութենէ տգիտական մասանց. (Շ. հրեշտ.։ Վրդն. ծն.։ Երզն. քեր.։) Նենգօղ ընդդէմ տեառն. տիրադաւ. Ի տիրանենգ անշնորհութեանց, յաստուածընդդէմ հերձուածութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։) διάμετρος, -ον diametrus, -um. Որ ինչ չափէ զմիջոց իբր զտրամագիծ. յար եւ նման ինչ. դէմընդդէմ ուղղակի ի հանդիպոյ. Գրոյ եւ յիշատակի արժանի է քաջայոյսն։ Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն. (Փիլ. իմաստն.։) Զարիական մրցմունս նորա, եւ զքաջապինդ հանդէսս։ Քաջապինդ քաջողջութեամբ սրտի ընդդէմ նորա արիաբար շահատակեալ. (Յհ. կթ.։) Իսիոդոս ոչ ինչ ըողեալ որ ի հայհոյութիւն դիւաց (դից) է՝ շնչեաց քերթուածս ... Լի՛ է քերթուածք հոմերոնի առատ հայհոյութեամբք (ընդդէմ դից). (Փիլ. նխ. ՟բ.։) Արիացեալ ամենայն զօրութեամբ իւրով ընդդէմ ամենաբոյծ շարժմանց. (Մաշտ. սքեմ.։) (գուցէ գրելի էր՝ ԱՄԵՆԱԲԻԾ։) Ոչ վասն փառացն Քրիստոսի, այլ յոլովակի անդիպաբար ընդդէմ նորա դանդաչողին. (Պրպմ. ԼԸ. (մի ձ. անդէպաբար. յն. անսրբաբար)։) Անճառական, Ի, Աց Ակադիմականք, եւ խուզակք. ակադիմականն, եւ անճառական դէմ ընդդէմ հաստատեալ են աղանդացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 33։) Որպէս ի հայելիսդ ար առանկանի ի նմա՝ բնաւորեցաւ կերպարան ընդունել։ Մարմնոյ աչօք յորժամ տկարասցի, բազում անգամ ի միոջէ ճրագէ երեւումն կրնակ առանկաւ եւ պատահեաց ընդդէմ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. լին. ՟Դ։ 8։) Յօժարութեամբ մտանիցեմք ի ստադիոն մարտին՝ առարկուածս առնել ընդդէմ չար ախոյեանին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։) Ի ծովէ մինչեւ ի ծով ասպարափակ արարեալ։ Ասպարափակ եղեալ շուրջանակի լեգէոն հետեւակ զօրուն։ Զբազմութիւն վահանակիր զօրուն իբր ասպարափակս իմն ընդդէմ նոցա տուեալ. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։) ԱՍՏԵՂԱՀԱՃ կամ ԱՍՏԵՂԱՀԱՋ, ԱՍՏԵՂԱՀԱՉ Անստոյգ բառ, իբր հաճեալ ընդ խտրանս աստեղագիտաց. կամ հաջօղ որպէս շուն ընդդէմ աստեղաց. Պիտոյ բազում իմաստութիւն եւ արիութիւն։ Ընդդէմ կալ գազանին արիուըեամբ (յն. (արիաբար). Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։) Մենամարտեայ ընդդէմ չարին՝ բազմահնար վիշապին. (Շար.։) Եթէ ոք յոյժ անմիտ իցէ, չկարէ բանընդդէմ լինել, թէ չիցէ այնպէս. (Ոսկ. ես.։) Մի՛ ախորժեսցես ի վեր ամբառնալ զձեռնդ Աստուծոյ (ընդդէմ քո) ըստ բարձրավզիցն. (Ածաբ. աղք.։) Առաւել եւս գազանանամք ընդդէմ նորա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։) Բարւոք է անդրէն դարձընթաց լինել արշաւանին, որչափ եւ պատշաճ իցէ, ընդդէմ երթալ նոցա. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։) ԴԻՄԱԿԱԼ կամ ԴԻՄԱԿԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԴԻՄԱԿԱՅԻԼ. ἁνθίστημι, ὐπόστημι resisto, adversor, sustineo Զդէմ ունել. ընդդէմ կալ. տոկալ. որ եւ ԴԻՄԱԿԱՑ ԼԻՆԵԼ. դէմ դնել, կայնիլ. Ընդդէմ եգիպտուհւոյն պատերազմ։ Լռեալ գոյ եգիպտուհին։ Յիմանալի եգիպտուհւոյն փախեար. (Ոսկ. ի կոյսն. եւ Ոսկ. լս.։) Երագագոյն, Գունի, Ից Զմովսէս երագագոյն առնէր ընդդէմ փարաւոնի». որպէս յն. γοργότερος , աջողագոյն, սրագոյն. (Կիւրղ. գանձ.։) Յանդիմանէ զերկմիտսն եւ զերկալեզուսն, որք ասեն այլ իմն, եւ գործեն զընդդէմսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 7։) Ի բաց մերժիլ ի մարմնաւոր ցանկութեանցն, որ զինուորին ընդդէմ ոգւոց. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 11։) Ըմբշամարտիցն եւ արիացելոցն ընդդէմ երեւելի եւ աներեւոյթ թշնամոյն. (Շ. բարձր.։) Ամենեւին չերդնուլն՝ սուտ չերդնլոյն ո՛չ եթէ ընդդէմ ինչ է, այլ յոյժ ընկերակից. (Եզնիկ.։) Ընդդէմ պատահեն համբուրական եւ ընդանեկան գեղեցիկ տեսլեան պահոցն. (Ոսկ. ապաշխ.։) καταγινώσκω (որ է ըստգիտել, ստորաճանաչել, կամ ընդդէմ ճանաչել) reprehendo, arguo, decerno adversus aliquem, condemno, accuso, incuso գրի նովին հնչմամբ եւ ՍՏԳՏԱՆԵԼ. Արատ եւ յանցանս գտանել՝ ի վերայ այլոց. ըմբըռնել ի յանցանս. մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել մտօք կամ բանիւ. մեղադրել, դատապարտել. Զօրքն կալ տեւել ժուժկալել ընդդէմ նոցա ոչ կարէին. (Արծր.։) Մի՛ քում (կամ ընդդէմ քո) բանիցն ինքնալուր լինել իբրեւ ծառայի չարի. (Ածաբ. ժղ.։) Ամենայն անմեղ ինքնապանծ է ընդդէմ նախատողացն. ըստ որում եւ քրիստոս. եւ վկայքն իւր. (Լմբ. առակ.։) Կարկեցոյցնա զլկտութիւն համարձակութեան զայնոցիկ, որ ընդդէմ գրեցին. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 20։) Մի՜ սնոտի բանից տեղի տացուք, որք օրինադրենն ընդդէմ անձանց մերոց զխակութիւն. (Ածաբ. աղք.։) Ապականագործ զօրութիւն՝ ներգործեալ յետ խաւարչտելոյ ընդդէմ մերձեցելոցն լինէր. (Նիւս. ի սքանչ.) յն. μετὰ σκότος in tenebris. Խրախուսեաց դաւիթ երթալ ընդդէմ այլազգւոյն. (Նախ. ՟ա. թագ.։) Ընդդէմ մահու խրախուսեցաւ, եւ պարտելոյն վերայ ելաւ. (Շ. բարձր.։) ἁντίκειμαι, ἑναντίουμαι opponor, adversor, obsisto. Հակառակ գտանիլ կամ ելանել. հակադրիլ. դիմադրիլ. ընդդէմ դառնալ. Երբեմն հակակայեալ (դէմ ընդդէմ կացեալ), եւ երբեմն ընկողմանեալ. (Պղատ. տիմ.։) Հակաճառեցից ընդդէմ քեզ. (Մագ. ՟Ժ։) Հակաճառեն եւ նոքա ընդդէմ մեր. (Լմբ. ատ.։) Ընդդէմ թշնամւոյն հակառակողի (այսինքն սատանայի)։ Որով զլրբութիւն հակառակողին ըմբերանեալ ամաչեցուցէր. (Շար.։ Նար. ղ։) ἁντεραστής, ἁντεραστρία rivalis, aemules, pellex Նախանձընդդէմ տռփօղ, հոմանի. Դէմ ընդդէմ. դիմացէ դիմաց. Որպէս առ մովսեսիւ բաղդատութեամբ իբրեւ հակընդդէմ միմեանց լինէին սքանչելագործութիւնքն. (Ոսկ. գծ.։) ՀԱՄԲԱՐՏԱԿ χῶμα agger πύργος , turris եւ այլն. որ եւ ԱՄԲԱՐՏԱԿ. Համբարձեալ ի յատակէ ի վեր՝ հողաբլուր, պատնէշ կանգնեալ, պարիսպ, աշտարակ, բուրգն. կամ ըստ Հին բռ. Ընդդէմաշտարակ. Զոր առ համբարտակ (կարծեցեալ) բոլոր թշնամիսն ցուցին նահատակութիւն։ Որում համբարտակ փութացաւ (ընդդէմ) կանգնել զցանկութիւնս իւր։ Ընդ զրաւել համբարտակացն։ Զհամբարտակսն հերքեալ բարձցէ ի միջոյ։ (Պիտ.։) Զօրութեան բանից քոց ո՞ հանդարտեսցէ։ Երկիս ոչ կարէ հանդարտել ամենայն բանից նորա։ Կամ հանդարտիցե՞ն երիվարք ի մէջ մատակաց։ Չորրորդին ոչ կարէ հանդարտել։ Ոչ կարէր հանդարտել քաղաքն ընդդէմ յուդայ։ Ոչ հանդարտէին հրամանին։ Ոչ հանդարտեսցեն բարկութեան, կամ առաջի բարկութեան նորա։ Ոչ հանդարտեաց իւրում ամբարտաւանութեանն։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Ոչ կարեմ միայն հանդարտել ձեզ.եւ այլն։ Բարկութեանն հեզութիւն (ընդդէմ դիցի). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Հեծելազօր, ու, աց Ընդդէմ հեծելազօր երիվարաց մերոց. իմա՛, երիվարաց ունողաց զհեծեալնս. (յն. մի բառ հոմաձայն, որ նշանակէ երիվար, եւ հեծելազօր. ոպէս ի մեզ այրուձի։) Հերեսիոտք, Տաց, Կամ Ից Ընդդէմ դառնան հերեսիոտայքն. (Կիւրղ. տեառնընդառաջ.։) Ընդդէմ այնոցիկ կայր, որ զհիւթանիւթսն մուծանէին. (Կիւրղ. ծն.։) Ընդդէմ ասել ճշմարտութեանն ձեռնարկէք. (Աթ. ՟Դ։) որ եւ ՃԳՆԻԼ. Հանդիսանալ ի ճգնութիւն յո՛ր եւ է կարգի. առաքինանալ. նահատակիլ ընդդէմ. մրցիլ. կրթիլ. Ճեմարանոց, Ի, Աց Շինէ եւ ի գլուխ պարսպին ընդդէմ ծովուն տաճար մի ճեմարանոց՝ ոսկեզարդ, եւ պէսպէս պաճուճեալ դեղովք. (Արծր. ՟Ա. 6։) Մարդատեաց, եցաց, ցից Մարդատեացքն (յն. հիւրատեացք), որ փակեն զդուրս ընդդէմ օտարաց. (Վեցօր. ՟Ը։) Կացցէ առաջի մարմնասիրացն խորհրդոց՝ բարեպաշտութիւն. իմա՛ ըստ յն. ընդդէմ մարմնասէր խորհրդոց. (Ածաբ. աղք.։) Բազում մաքառումն ընդդէմ նորա եդեալ՝ կշտամբէր. (Յհ. կթ.։) Ի նոյն խօսսն իւր է մաքառումն մի, զոր ասացեալ է նորա մեծապէս վասն բաշխից։ Միւս եւս գիրք՝ մաքառումն ընտրանաւ։ Տեսանեմք եւ զմաքառումն գայիոսի, զի էր նա այր կորովի եւ իմաստուն բանիւ. զի արարեալ է նորա զայս գիրս մաքառման ի հռոմ քաղաքի ընդդէմ պրոկղոսեայ (մոնտանեան). (Եւս. պտմ. ՟Դ. 26։ ՟Բ. 26։ ՟Զ. 20։) Ոչ առ աստուած մեծաբանեալ էր յովբայ։ Մեծաբան ել ասէր զնմանէն ընդդէմ աստուծոյ. (Իսիւք.։) Ի յագեցման բանիցն ընդդէմ եդեալ փակիցէ զախորժակացն զդրունս։ Քրիստոս ի սովոյ ապականի, եւ դու ի յագեցմանէ պատառիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։) Մերթ՝ Առընթեր, կամ ընդդէմ կալ. (ի Յար Կամ, կացի) Միշտ կալ մնալ անշարժ. ընդդէմ կալ. տոկալ. Թէ ոք ի նոցանէ ընդդէմ դառնայ նախագլուխ իշխանին, այսինքն՝ կոմսին, եւ կամ տրիբունին։ Գնայ ի նախագլուխ իշխօղն։ Տացեն ի նախագլուխս ճակատուն (ի զօրագլուխս). (Մխ. դտ.։) ՆԱԽԱՆՁՈՒԿՍ ԱՐԿԱՆԵԼ. ζηλόω in aemulationem provoco, exsequi studeo. Նախանձ արկանել. նախանձեցուցանել. եւ իբր նախանձ ընդդէմ վառել զմիմեանս. շարժել ի փոյթ ինչ. Նահատակեցի՛ր ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. (Ճ. ՟Ա. եւ Առ որս.։) Նաւապետեա՛ զաչսդ (ընդդէմ ցանկութեան)։ Տեսէ՞ր զմրրիկս, նաւապետեա՛ զքո ձմեռն. (Մաշկ.։) Ընդ ամենայն ախտս պատերազմիմք ուժգնապէս։ Ուժգնապէս ընդդէմ իւր եւ իւրոցն ախոյեանս յառնեն. (Կլիմաք.։) Վահան մամիկոնեան ուժեղանայր ընդդէմ պարսից։ Դառնայր փախստեայ, եւ դարձեալ ուժեղացեալ՝ դարձաւ ընդդէմ գուրգինի։ Ուժեղացեալ ղակիշն քաղաքային ի վերայ մուսէի զօրուն. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 13. 15։) Զի ատեցօղ՝ զմարդիկ տեսին, եւ ունկնախից ընդդէմ բանին. (Լմբ. ի շ.։) Նեստոր սկսաւ զինել ընդդէմ ճշմարտութեան ուրուազեալ ի սատանայէ (ա՛յլ յն. ուրումեալ. ա՛յլ ձ. շարժեալ). (Կանոն.։) եւ ն. καταλαλέω maledico, obloquor διαβάλλω, ἑνδιαβάλλω defero, traduco, criminor. Չարիս խօսել զումեքէ կամ ընդդէմ ուրուք. բամբասել. զրպարտել. գէշ խօսիլ ուրիշի վրայ, անունը աւրել. Հողմ սաստիկ ի մերոցն կուսէ ընդդէմ պարսկականին փչեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։) Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։) Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։ Սկայազուն, Զնի, Զունք, Զանց Զբազմութիւն վահանակիր զօրուն իբր ասպարափակս իմն ընդդէմ նոցա տւեալ. (Յհ. կթ.։) Պարառեալ զվհանափակն՝ որ ընդդէմ նոցա։ Ռազմ յօրինէին ընդ երեսս լայն դաշտին վահանափակովն. (Ասող. ՟Գ. 8. 41։) Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն (ընդդէմ ծնողաց)՝ ծանրագոյն են տուգանքն, քանզի վերադիտող առ այսոսիկ կարգեալ է՝ իրաւանց հրեշտակ նեմեսիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։) Զքեզ ինքն ոչ գիտացեր՝ զինչ ոք ես, որ յաղագս այդոցիկ վիճաբանեսդ։ Ոչինչ վիճաբանեցին ընդդէմ գրիգորի. (Առ որս. ՟Բ։ Լծ. ածաբ.։) Որոց հարցանենն վիճողաբար զե՞րբ ծնանելն զորդի հօր, ի դէպ է ընդդէմ դնել, եւ ասել, ե՞րբ սկսաւ հուր զայրելն։ Կամ թէ զվիճողագոյնն ոք դիցէ։ Եթէ ոք վիճողագոյն կամիցի քննել զճառեալն. (Կիւրղ. գանձ.։) Ընդդէմ դիցես մերձակայ փորձութեանց զվստահացեալ բարիսն. (Բրս. գոհ.։) Տարածէ զվարդապետութիւնն։ Ոչ է ժամ տարածել զբանս իմ ընդդէմ քննողաց։ Տարածեցաւ զամենայն տիեզերօք առ հասարակ անունս այս։ Զի այնպէս ամենայն ուրեք տարածեսցի բանն։ Ընդ բնաւս տարածեալ էր, թէ նա իցէ քրիստոսն։ Տգիտութիւն եւ ամայութիւն յաշխարհի տարածի. (Ոսկ.։ Ճ. ՟Բ. Խոսր.։ Իգն.։ Խոսր.։) Տարբաղմատն ընդդէմ է բաղմատին. (Երզն. քեր.։) Դրժօղ ընդդէմ տեառն իւրոյ. անհաւատարիմ. ապստամբ. ուրացօղ. Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։) Միտք բանական՝ ցասմնականին արքայ։ Ցասմնականն՝ ընդդէմ եղբօրն ի սրտմտութիւն։ Անձնիշխանն միտք ընդ իւր ունելով եւ զցասմնականն. (զի սորա հրամանաւն ըստ ճշմարթութեան վարին. Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։) Փորձագոյն, Գունի, Ից Երիվարօք եւ ընտիր զինուք, եւ փորձագոյն ընդդէմ թշնամեացն հոգացեալ ունել կազմութիւն. (Պիտ.։) Վասն զի աստուած է, ոչ գոն նորա ընդդէմք, այլ յամենայն կողմանց ամենայնիւ օգտութիւնք երեւին. (Եղիշ. խաչել.։) παράνομος legum violator παραβάτης transgressor. որ եւ ՕՐԷՆՍԶԱՆՑ, ՕՐԷՆՍԱԶԱՆՑ. Որ զանցանէ կամ զանց առնէ զօրինօք. յանցաւոր ընդդէմ օրինաց. պատուիրանազանց. ուխտազանց. ἁγονισταί certatores Մրցողք, դէմընդդէմ ոսոխք ի խաղս ագոնի. փէհլիւվանլար. Ազատաբանեալ ասաց համառօտաբար. (Թէոդոր. ընդդէմ մայրագ.։) Աշտանակէր ի սեաւն քաջ երիվարն, ախոյենանայր ընդդէմ թշնամւոյն. (Ուռպ.։) Գիտեն գալ ընդդէմ ամբծից անամօթաբար. (Վրք. հց.։) ԱՆԿԱՐԳԱԲԱՐ ԱՆԿԱՐԳԱՊԷՍ Առանց կամ ընդդէմ կարգի. խառնիխուռն. յանդէպս. Ոչ կարգիւ, այլ՝ խառն եւ անկարգաբար։ Անկարգաբար յարուցեալ ընդդէմ։ Անկարգաբարն վարել հրամանաւ. (Պիտ.։) Անըստնանելի ընդդէմ նախանձոտ կամաց. (Գր. տղ.։) παρανόμως. impie, ἁδίκως. injuste. Ընդդէմ օրինաց. անօրէնութեամբ. անիրաւաբար ամպարշտութեամբ. Հաւատն՝ յանդիմանութիւն անյայտ իրաց. յանդիմանութիւն այն է, որ աշխարհական բառով դէմընդդէմ ասեն. որպէս հայելի աչաց, նոյնօրինակ հաւատ մտաց. (Ոսկիփոր.։) Ապականարար, ի, աց Կարկուտ ապականարար։ Ընդդէմ ապականարար գայլոցն յարձակեալ. (Արծր. ՟Գ. 9. 12։) Փայլատակունք է սաստ երկիւղին Աստուծոյ. ղայս յորժամ արտափայլէ ընդդէմ դիւացն, ցրուին. (Լմբ. սղ.։) Պարսպելով ընդդէմ հակառակորդացն բազմախուռն ընթերցուածովք. (Տօնակ.։) Կամ Ունօղ զնախանձ ընդդէմ բարւոյ ընկերին. նախանձոտ. Որպէս հայելի ընդդէմ արեգական ունելով, եւ նա ճառագայթս բացարձակէ յիւրմէ. (Շիր.։) Ոչ դատարկապէս, այլ ընդդէմ կռոցն կարծեաց պատերազմելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։) ԴԻՄԱԴԱՐՁԵՄ ԴԻՄԱԴԱՐՁԻՄ. Դիմադարձ լինել. ընդդէմ կալ. Դիմաձայնել ընդդէմ խորհրդոցն՝ կարօղ ըմբռնել զնոսա. իսկ որք հակառակ նոցա աղօթեն. ոչ կարեն դիմաձայնել. (Կլիմաք.։) Եւտիքիանոս, Ի, Աց Տե՛ս ընդդէմ նեստորիանոսացն, եւ ընդդէմ եւտիքիանոսացն. (Մաքս. ի դիոն.։) Եօթնագիսակ վարսք գլխոյ նորա։ Եօթնագիսակ հերացն հատմամբ։ Մռնչեաց ընդդէմ եօթնագիսեան մանկանն. (Եղիշ. դտ.։) Այսպիսի օրինակք ընդդէմ արկածից փորձութեանց զգուշագոյնս առնէ (զամենեսին). (Իգն.։) Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։) Վասն ուրուք ինչ զրկահարանաց ընդդէմ մատուցեալ. (Պիտ.։) ἁντιτυπής repercutiens, refractarius Որ ընդդէմ բախէ. դիմակաց. դիմահար. պինդ. կարծր. (Փորձութիւնք ի թշնամեաց յաճախէին ընդդէմ Փրկչին). որում ընդդիմաբախ եղեալք լուծանէին, եւ յոչինչ համարեալ լինէին. (Աթ. ՟Ը։) Ներհակաբար. ընդհակառակն. ընդդէմ. ἑναντιόω adversor, obsto ἁντιβαίνω obnitor, refragor Ընդդէմ կալ, դառնալ. հակառակիլ. ԸՆԴԴԻՄԱՍԱՑ ԼԻՆԵԼ. ἁντείπω, ἁντιλέγω Ընդդէմ ինչ ասել. ἁντίτυπος ictum repellens, durus եւ contrarius Դիմահար. պինդ. կարծր. եւ Հակառակ. ընդդէմ. Ուր ընդդէմ դարձեալ թագաւորազանց ոմանց. (Եղիշ. ՟Գ։) Ընդդէմ խառնափնդոր դիմաց սաբելի լիբէացւոց. (Լմբ. հանգ.։) Ուստի՞ դու զանծինն առեալ ունիս, եւ կամ զանսկիզբն՝ զքո զծայրաքաղաքսդ (իբրու կանգնեալ ընդդէմ մեր) (Առ որս. ՟Զ.) (վրիպակաւ գրի, զծայրաքաղսդ։) Զի՞նչ է խորհուրդ. նախանկար կերպացումն գործոյ եւ բանի եւ իրի, որ իբր ի հայելւոջ ամենայն ինչ գծեալ՝ եւ ընդդէմ դնի մտացն առ ի յընտրութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։) Կողկողանամ ընդդէմ նմին. այսինքն կողկողիմ առաջի նորա. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։) Որ իցէ հանդէպ, ի հանդիպոյ. դէմընդդէմ. Որք հանդիսացեալք խրախուսելով։ Արիաբար հանդիսեալք ի մարտի կամ ի մարտս պատերազմի։ Հանդիսացան ընդդէմ թշնամւոյն. (Շար. եւ այլն։) Հարկաւորեալ տակիտոս՝ ընդդէմ արտաշրի գայ զկողմամբք պոնտոսի. (Խոր. ՟Բ. 73։) Հերեսիովտք, Տաց, Կամ Ից Ընդդէմ բերին հերձուածեալքն. (Կիւրղ. գանձ.։) Հակաբանութիւն հնագիտական ընդդէմ անգիտակաց ոմանց. (Սարկ. հանգ.։) Յետ հոգիազգեաց լինելոյ մեր՝ պատրաստի ընդդէմ չարն ի մարտ։ Արար զբնակիչսն երուսաղէմի հոգիազգեացս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. զքր.։) Անսուրբ է, եւ ընդդէմ աստուծոյ ամենայն հպարտասիրտ. (Կլիմաք.։) Դիւրագոյն վասն ղորկութեան թեփոցն ընդդէմ լինելոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։) Յաշխարահական ի ճակատամարտին. (Ժմ.) այսինքն ի համաշխարհական պատերազմի ընդդէմ կրակապաշտից։ Դիմարդարձէին զօրքսն պարսից եւ ամենայն ճակատամարտիցն հոնաց ընդդէմ ճակատամարտին հայոց. (Մեսր. երէց.։) Ի մենամարտիկն լինելոյ ընդդէմ դահճացն. (Յհ. կթ.։) Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։) Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։) Այսօր այրն Բեթղեհեմի ճեմեալ պարծեսցի ընդդէմ եդեմայ յոգնածաղկի. (Ճ. ՟Գ.։) Ընդդէմքն յոլովագոյն գործէին։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յօդ եւի ջուր. (Եղիշ. ՟Բ։) Նախանձաւոր. նախանձընդդէմ. որ ջանայ հաւասարիլ այլում կամ զանցանել զնովաւ. Մերթ՝ որպէս Նախանձընդդէմ. նախանձորդ (բանսարկու). Որ ոչ է հմուտ նաւակառոյց լինել (տպ. նաւավարել), թողուլ (ունի) ի տեղեկագոյնսն, որ դիտեն ընդդէմ կալ ալեացն. (Իգն.։) Որ ինչ կայ հանդէպ նաւու, կամ ընդդէմ ելանէ. ἑναντίως contrarie, contrario modo. Հակառակաբար. ընդ հակառակն. դէմընդդէմ. ՆԵՐՀԱԿԱՅԻ. այսինքն Ներհակկայ. որ եւ ՆԵՐՀԱԿԱՆԱՅ. Հակակայի. ընդդէմ կայ կան ելանէ. հակառակի. ἑναντιούται adversatur, opponitur, repugnat. (ըստ յետնոց ասի Ներհակիլ) դէմ կելլաք. գարշը չըգար. Տեսցես զնա ոչ ի խառնաբնդոր եւ ի մրրկեալ խորհրդոց պահպանացեալն կարծեօք, այլ հաստատուն գնացիւք։ Պահպանացեալ լինի (առաքինին), եթէ ընդդէմք եւ գետնախորհուրդքն փոխեալ բնակեսցին (այսինքն ի բաց հեռասցին)։ Աշտարակ պահպանացեալ առանց պարտելոյ։ Սամփսովն պահպանացեալ լինէր հոգւով (ըստ օրինակի ադամանդի). (Փիլ. լին. ՟Դ. 138. 149. եւ Փիլ. սամփս.։) Անգործութեանն (ընդդէմ բերել) զգործասիրութիւնն, մեղմեխութեան՝ ըզռոշնութիւն, յարատութեան՝ զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Իբր թշնամիք սպանողական մտօք ընդդէմ քո հակառակեալք։ Ոչ սպանողականս կամ պատուհասողս կամին ցուցանել զինքեանս. (Ոսկ. գծ.։) Ընդդէմ դարեհի սպառազինեցաւ։ Սպառազինեցաւ ընդդէմ պարսից։ Սպառազինեցաւ ի վերայ նորա։ Երկոքումբքն սպառազինէր։ Որովք եւ սպառազինել (այս ինքն իլ) հրամայէ զզօրավարսն հաւատացելոց պօղոս. (Խոր. ՟Բ. 85։ ՟Գ. 12։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ժղ. հռոմկլ։ Խոսր.։) Զսրտնութիւնդ դարձուցեալ ի սատանայէ՝ ընդդէմ եղբօրն կագիս։ Ամուսնացուցաք զսրտնութիւնն մեր ընդ դեւն բարկութեան. (Լմբ. ատ.։) Զօրանայ ընդդէմ տարբերական խորհրդոց։ Ազատեսցին միտք ի տարբերական կրից։ Մէգ տարբերական։ Տարբերական զօրութիւն (խաչի որպէս տապանի) յայտնեալ փրկութիւն աշխարհի. (Անան. զղջ.։ Շ. թղթ.։ Բենիկ.։ Գանձ.։) Քաջանայ ընդդէմ բղջախոհ եւ վատթար ցանկութեան. (Լմբ. իմ.։) Եւ մեք դժուարին ինչ ձերոյն փափկութեանդ չերեւեսցուք։ Մի՛ զդրունս փակեսցուք ընդդէմ լուսոյն, զի բազմապատիկ վայելել մարթասցուք ի փափկութեան նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. եւ 4։) Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց։ Յնտրելոց զօրաւորաց արանց քաջամարտկաց։ Զմեծ ճգնութիւն քաջամարտիկ նահատակին իւրոյ։ Քաջամարտիկ լինելով ընդդէմ անօրէն բարբարոսացն։ Դու (արծիւ՝) տունջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես (բու՝) գիշերոյ. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։) Զի մի՛ զանծառայաբարսն համարձակիցիմք զընդդէմսն. (Մագ. ՟Դ։) Ընդդէմ բռնադատօղ դիւացն խորհրդոց՝ բանական միտքս անլուր եղէ, եւ անպատասխանի. (Լմբ. սղ.։) Դարձուցանէ զփառս յանփառութիւն։ Սնափառութեանն (ընդդէմ դնել) զանփառութիւն. (Յճխ. ՟Է. ՟Ի՟Գ։) Մի՛ բանար ընդդէմ իմ զաշխարհակուլ զբերան գեհենին։ Կապեցեր սանձեցեր զամեհի բնութիւն աշխարհակուլ ծովուն աւազով. (Բենիկ.։) Ապստամբակից, Կցի, Ցաց Որ զապստամբակիցս իւր ընդդէմ զինեաց փառաց արարչին. (Թղթ. ման.։) Ասպհատակաւորաց նորա ընդդէմ նորա զինեալ. (Յհ. կթ.։) Արբշռութեան զժուժկալութիւն (ընդդէմ դնել). (ՅՃԽ. ՟Ի՟Գ։) Բորբոքէ ի կագ եւ ի կռիւ ընդդէմ արժանապատիւ արանց։ Նորին աթոռոյն արժանապատիւ յաջորդ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։) Զոր ընդդէմ սադուկեցւոցն ասաց յաղագս բազմանկողին կնոջն. (Շ. մտթ.։) Վերին կողմն գնդի լուսնին ունի զբոլորութիւն լուսոյն, որ ընդդէմ արեգականն հայեսցի։ Կենդանատեսակ բոլորութիւնն շրջի առշեղապէս. (Շիր.։) Գերաբնագոյն, Գունի, Ից Արեգակն եւ լուսին ըստ զօրութեան եւ կայից գերաբնագունից։ Այսքան գերազանցեալ գերաբնագունիւք ընդդէմ պարագայութեամբք. (Դիոն. թղթ.։) Զնոյն զնախահարց ներպահեալ զերեւութական տեսութիւն։ Եթէ զերեւութական միայն զձեւն զինքեամբ արկաւ։ (եւ ի վերնագրի) Ընդդէմ երեւութականաց. (Յհ. իմ. երեւ.։) Դէմ ընդդէմ կարգեալ երեքսրահեան (յն. սրահք երեքկին) ... քանզի երեքսրահեանք էին». յն. երեքպատիկ, կամ եռայարկք էին. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 3. եւ 6։) Ընդդէմ հրէիցն ընդդիմադարձից. (Ոսկ. գծ.։) ԸՆԴԴԻՄԱԴԱՐՁ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ընդդէմ դառնալ. հակառակիլ. ἁντιτίθημι oppono ἁντιμετρόω oppondero Դէմ ընդդէմ դնել՝ կարգել՝ կացուցանել. բաղդատել ներհակաբար. Ուր իցէ անձամբ անձին պարսաւ. ինքնակմ պարսաւադիր ընդդէմ անձինն. ինքը զինքը վար զարօղ. Ազգամն ծփէ զմարմինն ի մէջ ալեաց զանազան ախտից։ Ծփէ ընդդէմ ալիքն զմիտս, եւ տատանէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։) Դիմախօսելով. դէմընդդէմ խօսելով. Առ որ դու հակառակաբար ընդդէմ յարուցեալ գրեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։) ἑναλάξ, ἑνηλλαγμένος praeposterus, -re. Դէմ ընդդէմ. ընդ հակառակս. խառնակ. խոտորնակի. Հակակիր. դէմընդդէմ. դիմակաց. ἁντίτυπος, ἁντιτυπής adversam formam habens, contrarius. Որոյ տիպն եւ կերպարանն հակառակ է այլում. աննման. դէմ ընդդէմ. ներհական. Խաչանիշ համբարձմամբ ձեռացն մովսիսի ընդդէմ ամաղեկայ. կամ բարձմամբ աչաց սպասէին հոգւոյն. (Շար.։) Զոստոցն համբարձումն։ Բարձրագոյն համբարձումն պարսպին (ջուրց)։ Ուղղաձիգ համբարձմամբ մտանէին ի ցամաքէս։ Զընդդէմ համբարձումն աստուածային կամացն. (Պիտ.։) Պարծանաց եւ համբարձման պատճառ յաւելեր թշնամւոյն ընդդէմ տեառն ի դատաստանի. (Մաշկ.։) Հանդարտական, Ի, Աց Նա շրջելով արագապէս անտեսական, մրջիմն ընդդէմ նորին վնայ հանդարտական. (Երզն. ոտ. երկն.։) ՀԵՐԵՍԻՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՒԹԻՒՆ. ՀԵՐԵՍՈՒԹԻՒՆ եւ կամ ՀԵՐԻՍՈՒԹԻՒՆ. Բառ յն. է՛րէսիս αἴρεσις haeresis. որ ասի ի մեզ եւ ՀԵՐՁՈՒԱԾ, իբր Հերետիկոսութիւն. յարումն եւ յամառութիւն ի սեպհական եւ ի մոլար կարծիս ընդդէմ հաւատոյ. աղանդ. ՀԵՐԵՍԻՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՒԹԻՒՆ. ՀԵՐԵՍՈՒԹԻՒՆ եւ կամ ՀԵՐԻՍՈՒԹԻՒՆ. Բառ յն. որ ասի ի մեզ եւ ՀԵՐՁՈՒԱԾ, իբր Հերետիկոսութիւն. յարումն եւ յամառութիւն ի սեպհական եւ ի մոլար կարծիս ընդդէմ հաւատոյ. աղանդ. Պատերազմել ընդդէմ մարդկախոշոշ պտերազմողին. (Խոսրովիկ.։) Մի՛ ընդդէմ բերցեն մարմնապարարքն։ Ասացել առ մարմնապարարսն. (Խոսրովիկ.։ Գէ. ես.։) Մերկամարտիկքն նեղին եւ նեղեն զմիմեանս։ Ճարտար մերկամարտիկ ընդդէմ մոլութեան գտանի. (Եւագր. ՟Ը. ՟Ժ։) Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. (Ուռհ.։) Նախանձարկու բարերարին, եւ ամենակալ թագաւորին։ Նախանձարկու (աստուծոյ՝ ընդդէմ) պատկերի աւերածոյն անապատի. (Նար. ՟Ի՟Գ։) Առ ի նահատակումն մրցանաց ընդդէմ թշնամւոյն. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։) Նեստորիանոս, Ի, Աց տե՛ս զայս ընդդէմ նեստորիանոսացն։ Ընդդէմ նեստորիանոսացն եւ եւտիքիանոսացն. (Մաքս. ի դիոն.։) Ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Ծով եւ գետք ճանապարհ հորդեցին առաջի նոցա ըստ ոչ սովորութեան։ ոչ էր սովորութիւն երբեք սրբոյս՝ բարւոյ ընդդէմ դառնալ. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։) Սաստիւ սպառնացօղ ընդդէմ տիեզերաց. Փաստբանականք, այսինքն պատճառաբանականք։ Եւ վարժեսցուք զփաստբանականդ այսպէս։ Իսկ զկնի փաստբանականին՝ է տարակուսեալ, որ է ընդդէմ փաստբանականին. (Երզն. քեր.։) Անբնական օրինակաւ. ընդդէմ բնութեան. որ եւ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱՃԱՌԵԼԻ. Որում չէ մարթ ընդդէմ ինչ ասել. որուն դէմ չիխօսուիր. գարշը սէօյլենմէզ. Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։) Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ. Յորժամ ոչ էր հայր, այլ իմն էր. եւ յորժամ եղեւ հայր, յայլ իրս փոխեցաւ. միանգամայն եւ ընդդէմ ներհակ ինքն ինքեան գտաւ անհայրութիւնն՝ հայրութեանն. (Վահր. երրորդ.։) Հերձուածք եւ կռիւք, եւ մարտ անհրաժարական ընդդէմ Աստուծոյ. (Համամ առակ.։) Վասն զանշփոթութիւնն ցուցանելոյ ընդդէմ չարափառացն։ Զանշփոթութիւն միութեանցն առաւելուն ցուցանել. (Շ. թղթ.։) Անպատկառ ընդդէմ արեւու ի խայտառականս անկեալ. (Լաստ. ՟Բ։) Առ իմաստուն բժիշկ ոգւոցն՝ անսաստութիւն հիւանդին։ Զախտն՝ որ յանսաստութենէն իցէ, եւ զառողջութիւնն՝ որ ի հնազանդութենէն լինի։ Յանսաստութիւն անկանիլ՝ կրթելովն զընդդէմսն ասել նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 21։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։) ἁνομία, ἁνόμημα, παρανομία, ἁδικία եւ այլն. iniquitas, legum contemtus. Խոտորումն յօրինաց. գործ ընդդէմ օրինաց. մեղք. յանցանք. չարութիւն. ապիրատութիւն. ամբարշտութիւն. Աստուածամարտ, աց, ոց θεομάχος contra deum pugnans, dei inimicus Որ մարտնչի ընդդէմ Աստուծոյ. Աստուծոյ դէմ կռուօղ. Ամբարձ զձեռն աստուածամարտ ընդդէմ բարեպաշտութեան. (Բրս.։) Գեղեցկաձայն հաւուցն նուագաց զբազմահնչումն փողոցն նմանեցուցանելով՝ ընդդէմ նուագեն. (ՃՃ.։) Բաղդատութեանն է յարադրական բան՝ ընդդէմ հարցաքննեալ՝ միշտ առ մեծագոյնսն։ Եւ բաղդատութիւն՝ կրկին. ներբողեան է, կամ պարսաւ. (Պիտ.։) Աստուստ եւ անուն հաւաքաբանութեան գտաւ, որ նշանակէ բաղհաւաքումն։ Նոյնպէս հաւաքակցութիւնս, այսինքն բաղհաւաքումն, սակս բազում ինչ միանգամայն հաւաքաբանելոյ. Որ ի նուազէն զմեծն յարդարէ, մակածութիւն ասի. իսկ որք ի մեծէն զնուազն հաւաստացուցանեն, այնոքիկ բաղհաւաքումն ասին. (Անյաղթ վերլծ. Արիստ.։ (Ուր եւ ճոխագոյն բանք լինին ընդդէմ բաղհաւաքմանցն ստոյիկեանց։)) Ոչ տեւելով ջերմոյն կամ ցրտոյն, եւ բիւրապատահար ընդդէմ մարմնոյ յարձակեցելոց. (Լծ. ածաբ.։) Դադարեցաւ ընդդէմ Քրիստոսի ի զրախօսութենէ։ Բե՛ր անցուսցուք ի մէջ զՆեստորի զրախօսութիւնսն. (Պրպմ.։) Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն (ընդդէմ) տէրունական գրոց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։) Ընդդէմ կալ. զդէմ ունել. ἑναντίοτης, ἑναντίωμα repugnantia, adversitas Ընդդէմ գոլն. եւ ընդդէմ կալն. դիմամարտութիւն. հակառակութիւն. Խաւարելոցն կռամոլութեամբ։ Ընդդէմ կռամոլութեանն։ Զդիւական կռամոլութիւնն. (Նախ. ել.։ Ոսկ. յհ.։ Կիւրղ. ի կոյսն.։) ՀԱԿԱՍԱՀՄԱՆԵԼ ՀԱԿԱՍԱՀՄԱՆԻԼ ἁντορίζω, -ομαι Դէմ ընդդէմ սահմանել, եւ սահման ընդունել. անդրադարձիլ. ՀԱԿԱՍՏՈՐՈԳԻԼ. ἁντικατηγορεῖται mutuo praedicatur, convertitur Դէմ ընդդէմ փոխանակաւ ասիլ զմիմեանց. անդրադարձել. ՀԱՆԴԻՊՈՒԹԻՒՆ. որպէս Դէպուղիղ հայեցուած. դէմ ընդդէմ դիրք. Դէմ ընդդէմ եդեալ, նեցուկ, կամ հաստատուն եւ կարծր ինչ. Հերեսիովտայք, տայց, տաց Ի հանդիսական պատերազմին ճակատամարտեցայք ընդդէմ թշնամւոյ. (Գանձ.։) Որ էապէսն է բարի, պարզ եւ մեկնակատեսիլ է բնութեամբ, ամենայն երկպատկութեան եւ առ ընդդէմն լծորդութեան օտար. (Նիւս. կազմ.։) Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։) Մեղմեխութեանն (ընդդէմ դնել) զռոշնութիւնն, յարատութեանն զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Զյայրատութիւն կամացն լուծանել ի չարէ, եւ ի բարիսն շարժել։ Զյայրատութիւն, զյանդգնութիւն, զանզգամութիւն։ Յայրատութեանն զհամեստութիւն (ընդդէմ դնել). (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։) Որ դէմ յանդիման կամ դէմ ընդդէմ խօսի. ἁντίζηλος aemulus, zelotypus. իտ. geloso. եւ ընդ բայի. ζηλοτύπως ἕχω per aemulationem facio, invideo. Ունօղ զնախանձ ընդդէմ այլոց. Նախանձայոյզ դէմ ընդդէմ. նախանձակից գոլով՝ դիմամարտութեամբ ընդ այլում. Կին առ քերբ իւրով մի՛ առնուցուս նախանձընդդէմ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ը. 18։) Ցաւ սրտի եւ սուգ՝ կին նախանձընդդէմ առ միւս կին. (Սիր. ՟Ի՟Զ. 9։) Նախանձընդդէմ իմն թուէին նմա աշակերտքն Յովհաննու։ Նախանձընդդէմ էին նմա աշակերտքն Յովհաննու։ Նախանձընդդէմ էին միշտ աշակերտքն Յովհաննու առ աշակերտսն Քրիստոսի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։ ՟Բ. 6։ եւ յհ. ՟Ա. 28։ յորմէ եւ Իգն.։ եւ Երզն. մտթ.։) Նախանձընդդէմ ամենեցուն խորհեցան եւ զայլ սրբասնեալ կուսանս չարաչար քարշել. (Ճ. ՟Ա. (իբրու նախանձընդդիմութեամբ)։) Աղօթք զէն են քեզ, եւ նետաձգութիւն ընդդէմ սատանայի. որ եւ սատանայի նետաձգութիւն պէսպէս խորհուրդք են. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։) Դէմ ընդդէմ բաժանեալ. դիմաբաժանեալ. Շողացուցանելով զնոյն ընդդէմ արեգականն. (Լմբ. պտրգ.։) Զմի մի ոք (ի հոգեւոր զինուց) շարժեալ շողացուցանէին ընդդէմ թշնամեաց ճշմարտութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։) Գայ պատերազմակիցն իւր՝ ընդդէմ հանդիպել նմա. (Վրք. հց. ՟Բ։) Զո՞վ ոք ի մէնջ գիտացեր պատերազմասէր կամ խռովակամ։ Մեծաւ քրտամբք նահատակէր ընդդէմ պատերազմասէր թշնամւոյն. (Ճ. ՟Գ.։) Սնափառութեանն (ընդդէմ դնել) զանփառութիւնն։ Բաժանէ սնափառութեամբ յեղբարցն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Ընդդէմ սուտքրիստոսիցն՝ որ գալոցն էին, ասաց. (Եփր. ՟բ. կոր.։ 1) Որոյ ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ ամրակուռ զինու խոնարհութեանն. (Արիստակ. մկրտ.։) Որ առ նմա նախարարքն են, եւ պաշտպանք վատախորհուրդք։ Յիրաւի վատախորհուրդ խորհրդակցացն ընդդէմ դարձցի։ Ժողովուրդ վատախորհուրդ եւ անմիտ։ Վատախորհուրդք են՝ վատանշանք։ Այդ բանք եւ խորհուրդք՝ արանց վատախորհրդաց են. (Պտմ. աղեքս.։ Եւագր. ՟Ժ։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Բուզ. ՟Դ. 55։ Փարպ.։) χριστομάχος christi adversarius. Որ մարտնչի ընդդէմ քրիստոսի՝ ուրանալով զաստուածութիւն նորա, եւ այլն. Հրէայքն քրիստոսասպանք եղեն. Ստեփաննոս ընդդէմ քրիստոսասպանիցն անպարտելի դիմամարտ։ Սակս անարժան հաղորդութեան քրիստոսասպան լնիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ։) ԱՄԲԱՐՇՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՄՊԱՐՇՏՈՒԹԻՒՆ. Չարութիւն ամբարշտաց. անօրէնութիւն. աստուածընդդէմ մոլորութիւն բանից եւ գործոց. ἁσέβια, δυσσέβημα. impietas. տինսիզլիք. միւնաֆըգլըգ. իլհատ. քեաֆիրլիք. ἁλλοδοξία, ἐτεροδοξία. heterodoxia, error Մոլորութիւն ընդդէմ ուղղափառ հաւատոյ. օտարութիւն ի ճշմարտութենէ. մոլար կարծիք. րաֆըզըլըգ, րաֆզ. Որ խօսի իբր անաստուած, կամ զաստուածընդդէմ բանս. Անբնականագոյն, Գունի, Ից Յոյժ անբնական. ընդդէմն բնութեան. Աստուածընդդէմ հերձուածութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Ա։) Զի մի՛ աստուածազգեստ իմանայցի Քրիստոս։ Ոչ բնակեալ ի մարդում եւ աստուածազգեստ, որպէս զայլսն՝ որք եղեն հաղորդ աստուածութեան նորա. (Պարամպմ. ՟Խ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Ե. եւ այլն։ Զայսոսիկ գրէ կիւրեղ ընդդէմ նեստորի. իսկ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ. յուշ առնէ, թէ երբեմն ապողինարիտք չառնուին յանձն ասել զՔրիստոս աստուածազգեստ, այլ միայն մարմնազգեստ, զի չնդունէին զանձնաւորական միաւորութիւն աստուածութեան ընդ մարդկութեան։) Որ ինչ ընդդէմ է Աստուծոյ. հակառակ Աստուծոյ. Աստուծոյ դէմ. Իբրու արու առնել զէգն՝ ընդդէմ բնութեան. Ընդդէմ զինիլն բանիւք. Յետ Քրիստոսի գալստեանն, եւ նորա զգեհենոյն բացախօսութեանն։ Սուր երկսայրի ասէ՝ ընդդէմ ամբարշտացն զբացախօսութիւնն, որ որոշող է եւ հատու քան զամենայն սուր երկսայրի. (Լմբ. յայտն.։) βία vis, violentia, ἁνάγκασμα coactio, necessitas Բռնադատելն, իլն. բռնութիւն ընդդէմ ազատութեան. հարկ. զօռ, զարպ, ճէպր. Ամբարձ զձեռն ընդդէմ բռնաւորութեանն Բէլայ. (Խոր. ՟Ա. 9։) Առաքինին պահպանացեալ լինի, եթէ ընդդէմք եւ գետնախորհուրդք փոխեալ բնակեսցին (այլուր). (Փիլ. լին.։) Մերթ Կշտամբողական ըստ արժանւոյն. դիպողագոյն ընդդէմ հակառակորդաց. Դժուարամարտիկս ընդդէմ դեղոցն պատրաստեն զճաշակս յապականութիւն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։) Որ էապէսն է բարի, պարզ եւ մեկնակայ տեսիլ է բնութեամբ, ամենայն երկպատկութեան եւ առ ընդդէմն լծորդութեան օտար. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։) Զայրագնութեամբ մռմռեալ ընդդէմ Սմբատայ. (Յհ. կթ.։) Հրէայք ընդդէմ հռովմայեցւոցն զինահամբարձեալք լինէին. (Սոկր. ՟Բ. 33. յն. զէնս ընդդէմ բարձին, կամ առին։) ԸՆԴԴԻՄԱԳՐԱՒԻԼ. Ընդդէմ ելանել. ընդառաջ պատահել. Կռուիլ ընդդէմ, ընդդիմամարտիլ. Մատաթիաս չէ կենդանի, որ ընդդիմակռուէ ընդդէմ չարամարտ բռնաւորին. (Յհ. կթ.։) Ընդդէմ մարտնչել, կռուել. ἁντωθούμενος renitens, obnitens, repellens Դէմ ընդդէմ կանգնեալ որպէս նեցուկ. որ ընդդէմ իրերաց բուռն առնեն՝ իբր փոխանակաւ յեցեալ. Ագահութեանն (ընդդէմ դնել) զչափաւորութիւնն, ընչասիրութեանն՝ զարհամարհանս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Ժուժկալութեան սահման այս ինչ է. յամենայնէ՝ յորոց օրէնք հրաժարեցուեանեն զմեզ՝ պարտ է ժուժկալ լինել. առաջին՝ խորհրդոցն վատթարաց ընդդէմ կալ ժուժկալութեամբ. . . զնոյն ժուժկալութիւն պարտ է եւ աչացն դնել պահապան. (Շ. թղթ.։) Մովսէս միայն խաչատեսակաբար (կայր, կամ արար) ընդդէմ հակառակորդացն. (Գեննանդ.։) Զցածութեան ասէ բանս խօսիմ, այսինքն զգաստութեան եւ զխոնարհութեան. զգաստութեանն՝ ընդդէմ խելայեղութեան կարծեացն ասելով, եւ այլն. (Ոսկ. գծ.։) Սոցա կռուակցութեամբ մարտեան աստուածքն ընդդէմ հսկայիցն. (Նոննոս.։) Նորին հակաբանութիւն հնագիտական ընդդէմ անգիտակաց ոմանց։ Լուծմունք եւ հակաբանութիւնք. (Սարկ. հանգ.։) Վրիպեալ գտանին հերետիկոսք, որ հակառակաբանեն (ընդդէմ պատկերաց). (Վրթ. քերթ.։) Ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Մաշտ.։) Հոմանախանձորդ, Ի, Աց Նախանձակից. նախանձընդդէմ. հետեւօղ. Ընդդէմ ճշմարտակորոյս վրիպելոցն. (Վեցօր. ՟Զ։) ἁνθρωποπολίτος, ἁνθρωπαῖος . որ եւ ՄԱՐԴԱՑԻ. Հեգնական ձայնք կիւրղի ընդդէմ նեստորի, որ լոկ բնակիչ առդնէր զաստուած ի մարդում, որպէս նազովրեցի ասի վասն բնակելոյն ի նազարէթ. ուրեմն՝ ասէ կիւրեղ, ըստ քեզ, Զհակառակացն մղէր մարտակցութիւն։ Մարտակցութիւն սրբոց վկայիցն ընդդէմ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Բ.։) Սատանայ հպարտութիւն իմն եբեր ի միտս իւր, ներանձնութեամբ, ընդդէմ ամենակալ աստուծոյ ընդվզեաց, եւ անկաւ ի փառաց իւրոց. (Ճ. ՟Գ.։) Ի մտէ ուղեւորութեանս՝ ընդդէմ կացէք ինձ. (Խոր. ՟Գ. 26։) Վասն չարաբարութեամբ ընդդէմ դառնալոյն իսրայէլի. (Կիւրղ. ի յովէլ.։) μισοπονηρία pravitatis odium. Չարատեացն գոլ. ատելութիւն ընդդէմ չարի. խորշումն ի չարութենէ եւ յանիրաւութենէ. Ստեփանոս տարացոյց սկզբնաւոր մարտիւրոսաց, եւ պարակրթութիւն կուսանաց առ ի նահատակումն մրցանաց՝ ընդդէմ թշնամւոյն մարդկային կենաց. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։) Բժշկութիւն ցաւոց, տեւականութիւն (ընդդէմ) հեզութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։) Քանզի Աստուծոյ ընդդէմ էր ամբարհաւաճումն (հսկայից առ աշտարակաւ). (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։) Որում չէ՛ մարթ ընդդէմ դնել. անհակառակելի. Որ չունի զհակառակամարտ, կամ զնախանձընդդէմ. եւ անհամեմատ. ἁνανταγώνιστος. Մախանացն զաննախանձութիւն (ընդդէմ դնել). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Երեւեցուցանէ անպաճոյճ բարքն զճշմարտութիւն պարզութեան, զանողոքութիւն եւ զանփաղաքշութիւն. յորոց զընդդէմսն փաղաքուշք եւ ողոքոտք եւ կախարդք հնարին վարել. (Փիլ. լին.։) θεομαχέω. deo repugno. Ընդդէմ Աստուծոյ մարտնչել. աստուծոյ դէմ կռուիլ. Երկուքն յարձանագրութեանցն (ենովքայ՝ դրոշմեալք ի սիւնս)։ Ընդդէմ երկուց հանդերձելոցն (ջրհեղեղաւ եւ հրհեղեղաւ). (Խոր. ՟Ա 3։) Այլ որպէս զզինուորական իմն բազմազինութիւն առեալ՝ ընդդէմ յարուցից զճշմարտութիւն. (Պրպմ.։) Բարեյաղթութեան շնորհս ընդդէմ պատերազմողացն շնորհեսցես. (Ճ. ՟Ա.։) Ընդդէմ դնելով պարապ կալոյն զգործասիրութիւն. (Ոսկիփոր.։) Ընդդէմ առաջիկայ անցիւքն երասանակակոծեալք՝ տեսօղք, միանգամայն եւ լսօղք. (Պիտ.։) ԸՆԴԴԻՄԱԲԱԺԱՆԵԼ. ἁντιδιαιρέω divido in formas contrarias, oppono Դէմ ընդդէմ բաժանել. հակադրել. Մարտ ընդդէմ խաչին քրիստոսի, կամ պաշտաման խաչի. Այն՝ որ վասն նորա ասացեալէր, բազում խնամակալութեամբ առ ի քննել պիտոյ էր, բազում խնամակալութեամբ նմա ընդդէմ առաջի մատեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. ՟Բ. 6։) Զմայլումն ( գինվոյ) թանձրացուցանէ զմիտս, եւ զմարմինն կայտռէցուցանէ ընդդէմ ոգվոյ. (Իսիւք.։) ՀԱԿԱՌԱԿԱԲԱՐԲԱՌ ἁντίφθογγος contra sonans որ եւ ՀԱԿԱՌԱԿԱՁԱՅՆ ἁντίφωνος contrariam vocem edens. Դէմ ընդդէմ բարբառեալ. նուագեալ դէմ առ դէմ, համաձայն կամ անհամաձայն. Յաղթութիւն ընդդէմ չարի. Յաստուածընդդէմ հերձուածութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։) πνευματομαχία repugnatio spiritui sancto. Մարտ ընդդէմ աստուածութեան հոգւոյն սրբոյ. մոլորութիւն մակեդոնի. παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան. Յանդիմանութիւն անյայտ իրաց. յանդիմանութիւն այն է, որ աշխարհական բառով դէմ ընդդէմ ասեն. (Ոսկիփոր.։) Ընդդէմ յարուցեալ գերցեր ի քում շարագրածութիւնս անդ. (Յհ. իմ. երեւ.։) Աստուածոյ առ մարդիկ միաբանութիւն՝ քաջաբանութիւն եւ քաջբանակութիւն ի հարկէ մատուցանէ. որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն, անբնակութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 179։) Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։) Ատելութիւն ընդդէմ օտարաց եւ հիւրից. ամարդութիւն. անգթութիւն. Ընդդէմ երկրորդին՝ անապաշխարութիւն. (Երզն. մտթ.։) Խառնակումն մարդոյ ընդ անասնոյ՝ ընդդէմ բնութեան. անասնամոլութիւն. անասնազանցութիւն. ἁναντίρρητος. cui nequit contra dici. Որում չէ՛ մարթ դիմախօսել, կամ ընդդէմ ինչ ասել. Եւ անարգելութիւն ի կերակուրս եւ ի ցանկութիւնս, ընդդէմ բարեխառնութեան. ի թիտալսըզլըգ. ըստ յն. անխառնութիւն. ἁκρασία. intemperantia, incontinentia. Մարտադրութիւն կամ պատերազմ ընդդէմ բերդի. եւ Մարտկոց. Որ փախուցելոյն ընդդէմ զդրունս փակէ, եւ երդմունս պահանջէ, առաւել նա է յերդմնահարութեանն սխալանք. (Լմբ. առ ոսկան.։) ἁντίθεσις oppositio, objectio Դիմադրութիւն. առարկութիւն. եւ Դիմակացութիւն. ընդդէմ դնելն՝ կալն. պատասխանատուութիւն. Կողմն ընդ կողմն կամ դէմ ընդդէմ մարտուցեալք. Զանցումն կամ յանցումն ընդդէմ կուսութեան. պրծութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։) Ընդդէմ պատերազմեալ պարսկական կրակապաշտութեանն. (Ասող. ՟Գ. 2։) Հարստահարութիւն խոկայ ընդդէմ արարչին. (Սահմ. ՟Ը։ Մագ. ՟Խ՟Ը։) Մերկամարտուցեալ, Ցելոյ, Ոց (ընդդէմ դնել) պատուասիրութեան զնուաստուին. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։) Զճշմարտութեան բանս ասէ ընդդէմ կարծեաց ստեղծաբանութեան. (Ոսկ. գծ.։) Ստութեանն զստուգաբանութիւն (ընդդէմ կարգել)։ Ի ստուգաբանութենէն նուազեալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Պրպմ. ՟Խ՟Բ։) Փոյթ եղեւ մովսէսի օրինակագրութիւն ճշմարտութեան ընդդէմ մոլորութեան կռապաշտութեանն առնել. (Եփր. ծն.։) Անխոստովանութեանն անզղջի (ընդդէմ բերել) խոստովանութիւն խղճիւ մտացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։) Ոչ կեղծաւորութեամբ, եւ մարդկեղէն արուեստգիութեամբ։ Արուեստգիտութիւն բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն (տեռատեսին) ... Երեւեցաւ թէ ո՛րչափ առաւել են հաւատք քան զարուեստգիտութիւն։ Զի ամաչիցեն կախարդքն այնոքիկ՝ որ կարծեցին կալ ընդդէմ մովսիսի արուեստգիտութեամբն իւրեանց. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։) ἕνστασις adversatio, argumentum ad refellendum adversarium Ընդդէմ կալն. պնդելն զիւր բան՝ եղծմամբ բանից հակառակորդին. ἕνστασις, ἁντίστασις resistentia եւ այլն. Ընդդէմ կալն. դիմամարտութիւն. ճիգն ընդդէմ կալոյ. Յառաջագոյն հայեցեալ ի նախանձաւորութիւն յովսիայ արքայի (ընդդէմ կռապաշտութեան). (Եզնիկ.։) Աստուածահաճոյութիւն (նոյի) առաւել պարիսպ էր ընդդէմ ջրոցն քան զչնչին տախտակսն տապանին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։) Ոչ ըստ կնոջն բանիցն զպատասխանատրութիւնն առնէ (փրկիչն)։ Լուաւ զընդդէմ պատասխանատրութիւնն. (Նանայ.։ Արծր. ՟Գ. 10։) Ընդդէմ պատերազմեցո՜ զազնուական զվաստակն՝ վատթարագունիցն հեշտութեանց. (Ճ. ՟Ժ.։) θεομαχία bellucontra deum Մարտ ընդդէմ Աստուծոյ. Աստուծոյ դէմ կռիւ, կռուիլը. παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը. Դարձաւ առ նոյ ի տապան անդր։ Գնաց ի տուն իւր։ Եմուտ ի քաղաքն։ Անկեալ էր եւ սիմոն ի նոսա. եւ այլն։ Տայ եւ զզօրութիւն նախադրութեանց՝ Վասն. ընդ. ըստ. ընդդէմ. հանդերձ. Զորմէ ասեն լինել չորեքկանգնեան, եւ երեքուղեան, եւ առ երկուս մատունս. (Եւս. քր. Ա։) Մերթ Ընդդէմ, հակառակ. Առ նշանակէ յետս ընդդէմ ընթացելոյ (արեգական)։ Առնուլ պաշար առ հերեսիովտացն հակառակութենէ։ Նզովեաց զթզենին առ օրինակէ. (Կոչ. Բ. Դ. ԺԳ։) Ընդդէմ խթանի աք ածցէ. (կամ աքացէ. Շ. մտթ. առ Լեհ.։) Ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ), յորոց փրկիչն, եւ ոչ ա՛յլ ոք եւ ա՛յլ (անձն), լա՛ւ լիցի։ Ասեմ ա՛յլ եւ այլ ընդդէմ նմին յԵրրորդութեանն ունի. քանզի անդ ա՛յլ ոմն է եւ ա՛յլ. ո՛չ ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ). (Առ որս. Թ։) Որ աստ իրքս են, ընդդէմ են անդ իրացն (կամ անդն իրաց). (Փիլ. լին. Բ. 82։) Բառս իմն եւ քննութիւնս ընդդէմ միմեանց ուսոյց բաղբաղել. (Լմբ. ատ.։) κλέπτης, φῶρ fur Որ գաղտ բառնայ զինչս այլոյ ընդդէմ կամաց տեառնն. Ընդ սրբոցն դաս։ Ընդդէմ դիւացն դասու։ Դասք սպանողաց։ Դասուք արդարոցն. (Նար.։) ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։) Դիմաց երկրի։ Յեդեմեան դիմաց։ Ի դիմաց ծովու։ Կարգեսցես ի դիմի ընդդէմ դիւացն դասու։ Ի դէմս իմն մեկնութեան։ Դիմաց քարտենի կամ սոփեստի։ Զդէմս բանիցս։ Առ դէմս աղօթից։ Ի դէմս առեալ զխորհուրդն տպաւորեցոյց. (Նար.։) ԴԷՄ ԿԱԼ. իբր Ընդդէմ կալ. դէմ կենալ. ԴԷՄ Ի ԴԷՄ. նխ. իբր Ընդդէմ. եւ հանդէպ. դէմ, դէմը, դեպ ի. եւ մ. ԴԷՄ ԸՆԴԴԷՄ. նխ. եւ մ. ἁντιπρόσωπον adversis frontibus Հանդէպ միմեանց. դէմադէմ. Եդ զնոսա դէմ ընդդէմ միմեանց։ Դէմ ընդդէմ միմեանց խառնիցին իւրաքանչիւր ճարմանդքն. (Ծն. ՟Ժ՟Բ. 10։ Ել. ՟Ի՟Զ. 5։) Կանգնեաց ի վերայ նորա բրգունս դէմ ընդդէմ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 28։) Եդ միմեանց դէմ ընդդէմ։ Բաժանեալք դէմ ընդդէմ են։ Դէմ ընդդէմ հաստատեալ են. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5. եւ 3։) եւ մ. ԴԷՄ ՅԱՆԴԻՄԱՆ. նխ. եւ մ. κατὰ πρόσωπον, ἁπέναντι contra, coram եւ այլն. իբր Դէմ ընդդէմ. հանդէպ. յանդիման. առաջի. Տե՛ս (Եզեկ. ՟խա. 21։ ՟խբ. 8։ Ել. ՟ժդ. 2։ Յուդթ. ՟ժզ. 24։ ՟ա. մն. ՟ժթ. 11։ ՟բ. մն. ՟լդ. 4. եւ այլն։) Սիրել զընդդէմսն, եւ ոչ զդէպսն. (Փարպ.։) Դրիւ օրէնքս ոչ ընդդէմ են բնական իմաստութեան. (Շիր.։) Ապա եզր կալաւ ընդդէմ զգաստին նենգութիւն պագշոտութեան. (Նիւս. սքանչ.։) եւ մ. ԸՆԴ ԱՌԱՋ. Հոլովականն բառիս Առաջ. իբր. նխ. եւ մ. Յառաջս. ի դէմս. ընդդէմ։ Ուստի ԸՆԴ ԱՌԱՋ ԵԼԱՆԵԼ, ԵՐԹԱԼ ուրուք կամ ումեք եւ այլն, է Հանդիպել, պատահել, կանխել պատուով, եւ զդէմ ունել. դիմաւորել. ԸՆԴ ԴԷՄ cf. ԸՆԴԴԷՄ Իբրեւ մեծաւ ընչիւ հպարտացեալ պարծ էին իրօքն զոր գործէին կախարդութեամբ։ Ընդդէմ ամենայն ընչի՝ զոր հարցանէին ցնա, զայս տայրնոցա պատասխանի. (Եւս. պտմ. Դ. 7։ Ե. 1։) Կագ, ի, ոյ Ունիմք առ միմիանս եւ կագ եւ կռիւ եւ հաշիւս։ Կագ եւ կռիվ հարուցանէ ընդդէմ նորա։ Կագի եւ հակառակութեան. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Գր. հր.։) ԿԱԼ ՀԱԿԱՌԱԿ, կամ ԸՆԴԴԷՄ ԿԱԼ. որպէս եւ Առաջի կալ. ի Բաց կալ. ի Սպասուկալ. յԱղօթս կալ, եւ այլն. տե՛ս ի յարակից բառսն։ Խիստ է քեզ ընդդէմ սուսերի կիցս ընկենուլ. (Վրք. ոսկ. (նոր ձ. կիցս արձակել)։ Գիրացաւ յակոբ եւ ստուարացաւ, եւ կիցս ընկէց արարչին իւրոյ. Լմբ. սղ.։) ՀԱԿ ՀԱԿՔ. Արմատ Հակելոյ. Հակեալ ի մի կողմն. հակառակ. ընդդէմ. (որ առաւել վարի ի բաղադրութիւնս որ զկնի) Անուանին հակոտնեայք. (որպէս թէ հակ եւ ընդդէմ մեր են. Լծ. սահմ.։) Աղ եւ հաց սեղանոյ զաւազակս ի հաւանութիւն ածէ ընդդէմ թշնամեաց. (Ոսկ. եփես.։) Ճառք ճայից, (որ միաբան կռուին ընդդէմ խորդոց, են հիւրասէր, եւ այլն) ... ճառք ճայից ծերացելոց հինօրէից հոգաբարձութիւնն ... Մարդք բարեգործք՝ կոչին ճայից պէս պատուագիրք. (Վեցօր. ՟Ը։) Յար եւ հանապազ լայր եւ ողբայր ընդդէմ Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։) Սուրբ հաւատս՝ ողջ ամուսնութիւն է. իսկ խառնիլ ի պատրող բանս հերետիկոսաց՝ պոռնկութիւն։ Որպէս եւ զյովսէփ է տեսանել. զի բնական իրաւամբքն խոկայ զողջն (այս ինքն զողջամիտ կամ զողջախոհ միտս) ընդդէմ կնոջ տեառն իւրոյ. (Լմբ. առակ.։) Ամենայն ուժով իւրեանց ընդդէմ կացեալ։ Մինչդեռ կայր յուժի մարմնոյն սակաւիկ մի. (Եղիշ.։) Ի քարակտուր մի բլուր, զորով պատ առեալ Երասխայ, ընդդէմ Ախուրեանն հոսի գետ. (Խոր. ՟Բ. 36։) Ջոկ, ոց, ից Ռամիկ ջոկոցն սըլացեալ՝ որպէս եղուս ընդդէմ ծաղկանց. (Շ. տաղ.։) Մի՛ գուցէ եւ վեհն իսկ աստուծոյ շարժեալ Զօրութիւն։ Նմանահաւասար վեհին (այսինքն աստուածանման) տիրեմք հողածին կենդանեաց։ Ընդդէմ վեհին եւ մարդկան կամաց։ Օգտակար խնամք մարդկան ու՞մ հաւատացան ի վեհէն՝ քան թէ ձեզ. (Պիտ.։) Ի վեր եւ ի խոնարհ փութային ցուցանել, թէ ոչ էր նա քրիստոսն։ Ի վեր եւ ի խոնարհ ցուցանէր, թէ միակամ է աստուծոյ, եւ ոչ ընդդէմ նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6. 8։) Ո՛վսաննա, որ է փրկեա՛ ի վեր եւ ի վայր։ Կիսագնդիցն ի վեր եւ ի վայր եղեալ. որ գեր ի վերոյ գլխոյն է, ի վեր (ասի). եւ ի վայր, ընդդէմն. (Բրսղ. մրկ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։) Եդաւ վէմն ի դուռն գերեզմանին. վէմն ընդդէմ վիմի. զի պահեսցէ վէմ զվէմն՝ զոր անարգեցին շինօղքն. (Եփր. համաբ.։) Ընդդէմ խթանի աքացել, եւ ընդ վիմի նետաձիգ լինել. (Երզն. մտթ.։) Խրոխտալով վիզ ամբառնան ընդդէմ աստուծոյ. (Գէ. ես.։) Շուն ոչ միայն առ քարանց հանդուրժէ ձիգս՝ ընդդէմ կալով, այլեւ առ տիգաց եւ նետից ընդդէմ յարձակելով հարուածոցն. (Փիլ. լիւս.։) Ընդդէմ անժամ աղաչողիս՝ մի՛ պատճառեր ըզդրանց փակին (այսինքն փակման, կամ փակ գոլոյ). (Յիսուս որդի.։) Աղէտ, ետի, իտի, ից Որոյ ընդդէմ կալով հրէիցն՝ մեծանայր աղէտն. (Նախ. ՟գ. մակ.։) Ըստ այսմ՝ ընդդէմ Ապողինարի հերետիկոսի, որ ուրանայր զմարդկային հոգին Քրիստոսի, ասի ի մեզ՝ թէ էառ Քրիստոս զհոգի կամ զանձն, եւ ոչ լոկ մարմին անանձն. եւ ընդդէմ Նեստորի ժանտի՝ որ երկու անձն կամ անձնաւորութիւնս դնէր ի Քրիստոս ըստ կրկին բնութեանց, ասի՝ թէ ոչ գոյր ի Քրիստոս անձն մարդկային, այլ միայն մի անձն աստուածային՝ ունակ կրկին բնութեանց։ Զայս քաջ պարտ է ի միտ առնուլ ուշիմ վերծանողաց զայս բառարան, եւ զամենայն գիրս նախնեաց. թէպէտեւ ի յետին դարս ի վերայ Քրիստոսի բառս ԱՆՁՆ ոչ վարիցի որպէս հոգի, այլ միայն որպէս Անձնաւորութիւն։ Անօթ, ոց, ից Որ մրցի ընդդէմ օրինացն, եւ ստութեան հօր գտանի անօթ. (Լմբ. առակ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ. տե՛ս եւ ԱՄԱՆ)։ Եւ թէ ընդդէմ դառնայցէ, յարեւէ արկանիցեն. (Եզնիկ.։) Բարդածան բազում ասացուածս արար ընդդէմ աղանդին մարկիոնացւոց, եւ բաշխից, եւ կռոց պաշտաման. (Խոր. Բ. 63։) Դէմ ընդդէմ պատշգամացն գնացք՝ ի տասն կանգնոյ լայնութիւն. եւ այլն. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 4=12։) Զոյգ առ զոյգ բանակեցաւ հակառակ նմա. իմա՛ դէմ ընդդէմ. (Պտմ. աղեքս.։) Լուծք ստուարք ամոլիցն կցորդութեան բաժանեցան. հայի ի դէմընդդէմ շարս տախտակաց կազմութեան մարմնոյ նաւին։ Մտրակ ձիոյ, եւ խթան իշոյ։ Բանք իմաստնոց իբրեւ զխթան եզան։ Պարծեսցի ի ցուպխթանի։ Խիստ է քեզ ընդդէմ խթանի աքացել. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 3։ ԺՂ. ՟Ժ՟Բ. 11։ ՟Լ՟Ը. 26։ Գծ. ՟Թ. 5։) Եթէ ունիցի ինչ ընդ քեզ խիղճ եղբայրն. որ եւ Խէթ. յն. ինչ մի ընդդէմ քո. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։) Յանչափ խնդոյն արտօսր բազում ցօղէին (մոգք՝) խանտաղատելով ընդդէմ մանկանն. (Եպիփ. ծն.։) Խիստ, խստաց, խստից Խիստ տեղի, կամ ծառայ կամ տէր։ Ի ձեռս թշնամաց անօրինաց խստաց։ Խիստ գործ, բան։ Խիստ իբրեւ զդժոխս նախանձ։ Խիստ ծառայութիւն։ Պատերազմ խիստ։ Խիստ էքեզ ընդդէմ խթանի աքացել.եւ այլն։ Օձ է մեղքն, ի ծակն շուտ մտանէ. եւ ոչ կարէ ոք քարշել զնա, զի խորխն ընդդէմ է. (Ոսկիփոր.։) Խուլ եղէ, եւ խոնարհեցայ. ընդդէմ ամենայն մարդկային խօսից խուլ արարի զունկն մարմնոյս. (Լմբ. սղ.։) Բերել ի մէջ ձեր զգիրս միոյ փիլիսոփայի այլազգոյ, զոր ընդդէմ մեր խօսս է արարեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։) ՅՈՉ ԿԱՄԱՑ. մ. Ակամայ. ընդդէմ կամաց. չուզելով. Որ կայթս հարկանէիք ընդդէմ սրնգաց. (Ամովս. Զ. 5։) Դրոշմ զգայութեան եւ կնիք ի դէմս ամենից։ Ախոյան եւ կնիք ընդդէմ թշնամւոյն. (Շար.։) Հեռի ի ստութենէ, եւ լի որ ինչ ընդդէմ ստութեան. (Խոր. ՟Ա. 31։) Բաղխեմ ըզդուռնըդ երկնային՝ նախ քան զփակելն ընդդէմ հնգին. (Յիսուս որդի.։) Հնար, ի, ից Խնդրէր նա հնարս ըմբռնել զնա։ Կալ ընդդէմ հնարից սատանայի։ Հնարեսցո՛ւք նմա հնարս։ Գիտէ գործել զոսկի եւ զարծաթ, եւ իմանալ զամենայն հնարս. (Եփես. ՟Զ. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։ Երեմ. ՟Ի. 10։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 14։) Որ ղորդ ի պարան գայ։ Կարճոստ եւ ղորդ։ Ղորդ ընդդէմ։ Ղորդ կթելոյն ժամն. (Վստկ. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Բ. ՟Յ՟Ա։) Ընդդէմ (դրախտին) բնակեցաւ, եւ ի միշտ նախանձէն մաշեցաւ. (Վանակ. հց.։) ՅԵՏՍ ԸՆԴԴԷՄ. ὁπισθοφανῶς, ἁντιστρόφως retrorsum, in adversum ὁπισθοφανῆς oppositus. cf. ՅԵՏՍԵՐԵՒԱԿԻ, cf. ՅԵՏՍ ՅԵՏՍ. կամ մ.ա. Դէմ ընդդէմ, ի հակառակ կողմն շրջեալ. հակառակ. Զերեսս իւրեանց յետս ընդդէմ ունէին. (Ծն. ՟Բ. 23։) Յետս ընդդէմ ընթերցաք զգեղեցիկ գրեալսն. (Եղիշ. միանձն.։) Եկիր, եւ ամօթալից դարձար. գնացեր դու յետս ընդդէմ, եւ ամօթով. (Ճ. ՟Ժ.։) Բերան ունել, եւ ոչ իբրեւ ծառայիւն վճարել նովաւ պէտս ինչ, այլ յետս ընդդէմ, զի յանօգուտ եւ յանպատշաճ իրս վարեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։) Անհնազանդ եւ յետս ընդդէմ գնացիւք. (Յճխ. ՟Դ։) Ձախողակի յետս ընդդէմքն պատահեաց նմա։ Մեք ըստ յետս ընդդէմ գնացից մերոց զձախողակի հատուցումն ընկալաք. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։) Սոցա յոյս էր կորուստ անձինն Յովբայ, եւ յոյս նոցա ընդդէմ կամաց նոցա դիպէր։ Եթէ դատաստանի յոյս կայ, ապա եւ պսակաց յոյս կայ. (Իսիւք.։) Առնել ընդդէմ՝ շուք եւ ծածկոյթ ըստուերական. այսինքն քողարկել. (Երզն. ոտ. երկն.։) Աբիսողոմ որիշ ի կամացն աստուծոյ, եւ անհնազանդ ընդդէմ հայրենի փառացն. (Համամ առակ.։) Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։) Կրակ ի բազում նիւթոց լինի. այլ է եւ ուլն սպիտակ, որ ի նմանէ լինի հուր. լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ». կա՛մ է հանք ինչ, եւ կամ ուլ սպիտակ շփեալ որպէս կատու։ Քարինս արձակեցեր պարսիւս այսու փայտեայ ընդդէմ գողիադու. (Նար. ՟Ղ՟Բ։) Հատեալ զռազմ պարուց նոցա. հերձեալ ընդ մեջ զջոլիրս ասպարափակ ռազմին բազմութեան։ Ճակատս ռազմի մարդկաց ընդդէմ միմեանց պատրաստէին. (Յհ. կթ.։) Նա ի վիշտս եւ ի չարչարանս մարմնոյ է, եւ յռազմունս թշնամւոյն զշարժեալսն ընդդէմ իմ՝ անյայտացս։ Զհերձուածոզացն եհատ ռազմունս։ Զդիւացն քակեցեր զռազմունս. (Ժմ. յն.։) ընդդէմ բախիցէ ոք ի սուր լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։ 7) Խորշի եւ տեղի տայ (ի մարդկանէ), եւ զմիայնութիւնն սիրէ։ Մի՛ խրոխտել ընդդէմ փորձութեանց, այլ խորշել եւ տեղի տալ. (Փիլ. իմաստն.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։) Օդք ջերմայինք պղտորեալք՝ ժանգահոտութեամբ փչէին։ Հողմն սասատիկ ի մերոցն կուսէ ընդդէմ պարսկականին փչեալ. (Խոր. ՟Գ. 8. 37։) Ընդդէմ կալ եւ ախորժից կերակրոց։ Վարեցան ըստ բնութեանն ախորժից։ Յանախորժակացն ախորժից հրաժարել։ Խօսել եւ գործել ըստ մտաց ախորժից եւ կամաց։ Ըստ ախորժից իմն ձեռական եւ նոր ստեղծանել պայազատս։ Եւ մեք կամօք եւ ախորժիւք յանձն առնումք. (Վրք. հց. ՟Բ։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Մագ. ՟Կ՟Ե։ Նանայ.։ Յհ. կթ.։ Կանոն.։) Ահանգ, Ի, Ից Դրօշս կանգնէին ընդդէմ ահանգիցն պարսից. (Մեսր. եր.։) Փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա, եւ աղխեաց. (Դտ. ՟Գ. 26.) Հրամայեաց աղխել ընդդէմ Շապհոյ. (Խոր. ՟Գ. 26։) Ամբոխ, ի, ոյ, ից Ամբոխն սաստեաց նոցա։ Ել ամբոխն ի բաց։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Կամեցաւ մտանել յամբոխն։ Յամբոխին բազմութենէ։ Ել եդոմ ընդդէմ նոցա ծանր ամբոխիւ. եւ այլն։ Անդրի, րւոյ, րեաց Զինքն անդրի ընդդէմ նորա հաստատել։ Զինքն անդրի ի միջին հաստատեաց. (Խոր. ՟Ա. 31։ ՟Բ. 33։) Ընդդէմ անժամ աղաչողիս՝ մի՛ պատճառեր ըզդրանց փակին. (Յիսուս որդի.։) Ընդդէմ արեգական կողմն անձաւին. (Խոր. ՟Ա. 15։) Յանշինէ անտի ընդդէմ եգիպտոսի։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն։ Տէր արար զշէնս եւ զանշէնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 17։ Առակ. ՟Ը. 26։) Անուն, նուան, ուանք, անց Եղբարքս անուն՝ արդեամբք ոսոխս ընդդէմ իրերաց յառնեմք. (Լմբ. պտրգ.։) Ընդդէմ. հակառակ. դէմը, դիմացը. Այնուհետեւ առաջի ածեալ զոչ կարող կատարել եւ կալ ընդդէմ նոցա պատերազմաւ. (Յհ. կթ.։) Ուստի ԱՌԱՋԱՐԿԵԱԼ, ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹԻՒՆ։ ԱՌԱՋԻ ԿԱԼ. իբր Ընդդէմ կալ. տոկալ. Նոքա՝ որ ինչ ընդդէմ աստուածութեանն բախէր՝ ասացին. (Եփր. համաբ.։) Որում ոչ ոք կարէր ի բռանց եւ յիշխանաց ընդդէմ դառնալ. (Ոսկ. ես.։) Ընդդէմ կալ, բռնել, եւ արգելել զսուրն. (Դամասկ.։) Եւ զեւիաթանայ ընդդէմ կացուցեալ զիւր մարմինն յորձանին, եւ գնդակօքն զհերձմանն ծածկէր զտեղիս. (Փիլ. յովն.։) Ընդդէմ, հակառակ, դիմակաց, ընդդիմակ. եւ Հանդիպահայեաց կողմն. Զի ահա ոչ ընդդէմ կացին, որք ամրագոյն դղեայք էին, եւ փութալիքըն կարծէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.) ընթերցի՛ր դղեակք, կամ իմա՛ դղեկեանք։ Ընդդէմ յառնել երկակաց ոմանց առ միմեանս մենամարտուցելոց. (Յհ. իմ. պաւլ.։) Թէ ի զառամաց ոք իցէ, հանդերձ գոռոզութեամբ հրամայէ. իսկ եթէ մանուկ, ընդդէմ կայ. (Ճ. ՟Ժ.։ Վրք. հց. ձ։) ԶԻՆԵՄ ԶԻՆԻՄ. ὀπλίζω, -ζομαι armo, -or; armis instruo, -or ἁντιστρατεύομαι contra milito Զինու կամ ի զէն վառել, իլ. զէն պատրաստել, սրել. սպառազինել, իլ. զինուորիլ. ի մարտ պատերազմի պատրաստիլ. ճգնիլ ընդդէմ. Ընդդէմ յարուցելոցն ի վերայ՝ զինի մարտիւ։ Ի զարհուրեցուցանելն միայն զինեալք. (Պիտ.։) Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Խ՟Զ։) Գիտեմ զի կծեալ սրտիւք խօսիք զայսպիսի խօսս (ընդդէմ Արտաշրի). (Փարպ.։) Զօրէն՝ որք սպառազինելն կամին ընդդէմ թշնամեաց։ (Մագ. ԿԸ. իսկ անդ. Կ.) Դէմ ընդդէմ են, եւ թաւալ, եւ առ միմեանս հայեաց։ Բիբք՝ թաւալ ի մի կողմն՝ առ միմեանս հային. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։) Որոգայթ նորա առաջիկայ լարեալ։ Մեքենայս որոգայթից ընդդէմ եկեղեցւոյ լարեցին. (Լմբ. սղ.։) Խոկամ, ացայ, ացի Զմարդկայինյարմարական ամուսնութեան կարգ խոկացաւ իջուցանել յանասնական անկարգխառնակութիւն։ Խանդալով ընդ համատոհմիցս կենդանասէր բազմամարդութիւն, զորս միշտ բաղձիւք խոկացաւ ընդդէմսն իջուցանել. (Պիտ.։) Որ ասէ արեգնական, եւ ոչ ծագէ. եւ ընդդէմ աստեղաց կնքէ. (Յոբ. ՟Թ. 7։ ՟Լ՟Է. 7։) Ծիծաղեսցիս զնոքօք, յորժամ զինուք չարեաց ընդդէմ քո կըքրին։ Կքրի հալածել։ Աստուածաշունչ գրոց ընդդէմ կքրել։ Թշնամի ընդդէմ կքրեցաւ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։) (որ ի յետնոց վրիպակաւ գրի Հաչել. զոր տեսցես) ὐλακτέω latro. Ղօղանջել. ձայն արձակելն շանց ընդդէմ օտարաց. Շունն զընտանիսն անվրէպ ճանաչէ, եւ յօտարսն հաջէ. իսկ հրեայք ոչ հաջէին յօտարս. եւ ի դեւս չարս, այլ ընդդէմ տեառն իւրեանց ղօղանջէին. (Գէ. ես.։) Առ սովաւ լռեցին, եւ առ նովաւ ի հենգնի կային հալածել (յն. հակառակ պնդէին, կամ ջանային)։ Լաւութեանն չկարեն յաղթել, թէպէտեւ բազում անգամ կայցեն ի հենգնոջ (յն. յաղթասիրեսցեն)։ Յորժամ ընդ հենգս (յն. ընդդէմ) թշնամեացն աղօթս մատուցանիցեմք, ուստի՞ ակնուցիմք յուսոյ փրկութեան. (Ոսկ. մ. 4. եւ 9։ ՟Ա. 19։) Անճառ խառնմանն հռչակ ընդդէմ նեստորի , իմա՛ յայտարարութիւն, կամ յայտարար։ Նորաձեւս ինչ ընդդէմ ճշմարտութեանն ձեւէի. (Սեբեր. ՟Դ։) Ճակատս սովոր են կոչել գիրք զռազմն, որ ի ժամ մարտին կանգնէին ընդդէմ միմեանց. (Նչ. եզեկ.։) ՃԱԿԱՏ ԱՌ ՃԱԿԱՏ. Դէմ ընդդէմ. դիմացէ դիմաց. Ընդդէմ մեր այնչափ ճգնեցան (հեթանոս փիլիսոփայք)։ Ճգնի նոր իմն ճգունս, զոր եւ ոչ ի միում յայլոց թղթոցն ճգնեցաւ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գղ.։) Մարմինն այսպիսի՝ պիղծ եւ մախիզ է։ Զորս եւ ոչ լինել երբէք գեղեցիկս ասացից, այլ զայն ինչ՝ որ ընդդէմն է, մախիզս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 80. 98։) Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։) Զի մի՛ զարիոսին մոլիցիմք։ Ընդդէմ միմեանց մոլեցան. (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։) Ուժգնապէս մրցի ընդդէմ հակառակամարտին. (Լմբ. առակ.։) Այգեգործն սրեալ զյատոցն (կամ զյատոյցն) ընդդէմ երթայ հատանէ զանգործ անպտղութիւն ուռոյն. (Նանայ.։) Ոմն բարկացեալ վասն ոչ ունելոյն յաջողումն ի խաղն՝ նետեաց ընդդէմ երկնից՝ իբր թէ կամելով վրէժ առնուլ յաստուծոյ. եւ ի միւսում աւուրն ընդ նստելն ի խաղալ՝ նոյն նետն ուժգնակի յարձակմամբ եւ արիւնաթաթաւ անկաւ առաջի նորա եւ ցցեցաւ ի վերայ զհայրն (զմեռեալ) կապել ի սիւն, եւ նետաձիգ լինել ի նա որդւոցն . . . երկուքն նետաձիգ եղեն, եւ երրորդն յոյժ բարկացաւ ընդդէմ նոցա, եւ ոչ բնաւ կամեցաւ նետել ի հայրն. (անդ։) Երերեալ տատանի զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ Հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 55։) Շրջան դարձի տեղւոյն ընդդէմ անկեանն. (Նեեմ. ՟Գ. 25։) Ընդդէմ ո՛րքանեաց անուանց լրբին։ Յո՛րքանեաց չարաչար հայհոյութեանց պտոյտս ընկղմիս։ Ո՞րքանեօք երկայնմտութեամբք համբերեսցես այսքանեաց պարտուց. (Առ որս. ՟Զ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։) Ուղիղ գիծ է, որ եդեալ է ի վերայ դիմաց կէտիցն, որ կան ի վերայ նորա ընդդէմ միմեանց։ Մինչ յուղղորդ գծի վերայ կանգնի ուղիղ գիծ, եւ առնէ հաւասար զերկու անկիւնսն, որ ի կողմունսն, երկաքանչիւրքն կոչին ուղիղ անկիւն. (Եւկղիդ.։) Ընդդէմ դնելով պարապ կալոյն զգործասիրութիւն. (Յհ. գառն. խր.։) Ռամիկ ջոկացն սըլացեալ՝ որպէս մեղուս ընդդէմ ծաղկանց, հրաւիրեցին զտիեզերս յերկնից ի սուրբ արքայութիւն. (Շ. տաղ.։) Աղ եւ հաց սեղանոյ զաւակս ի հաւանութիւն ածէ ընդդէմ թշնամեաց. (Ոսկ. եփես.։) Զփքինս կապարճիցն սըպգով ծածկեալ՝ զսատակչական զօրութիւն թռուցանէր ընդդէմ սրբոցն. (Արծր. ՟Գ. 2։) Փակեաց տէր Աստուած արտաքոյ նորա զտապանն։ Եթէ փակեսցէ ընդդէմ մարդկան, ո՞ բանայցէ։ Փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա, եւ աղխեաց։ Այդ դուռն փակեալ կացցէ, եւ մի՛ բացցի։ Պարտէզ փակեալ։ Դրօք փակելովք՝ ուր էին աշակերտքն ժողովեալ վասն ահին հրէից եկն Յիսուս, եւ եկաց ի մէջ նոցա.եւ այլն։ Քաղցր, ցու, քաղցունք, ունց Յերկաքանչիւրոցն յարձակեալ՝ ի քաղցրնոցն եւ ի տրտմականացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։ Չարութիւն դառնին՝ ընդդէմ էր ողորմութեանն քաղցրոցն. Եփր. համաբ.։) ԱԽՈՅԵԱՆ. πρόμαχος, προμαχητής , ἰππαρχίς, ἁριστεύς. antesignatus, propugnator, omnium fortissimus. Յառաջամարտիկ բանակին խաղացեալ ընդդէմ թշնամեաց. նահատակ զօրավար. դիմակաց. ոսոխ. առջի կտրիճ, առաջ նետուօղ. սէրտէն կէչտի, մուգատտէմէի ասգէր, իյիտ, փէհլիւվան. Ընդդէմ խրոխտ ախոյենին (կամ ախոյանին)։ Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն։ Յաղթել ախոյանից ... Կործանին վատանուն յախոյանէ անտի։ Ի փախուստ կացուցանելով զինքն առանց նահատակեցելոցն ախոյանից։ Նախամարտիկ եւ առաջին ախոյանից։ Ախոյանաց քաջալերութիւն. (Խոր. հռիփս։ Բուզ. ՟Ե. 4։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Սարկ. քհ.։) Մեռուցանէ յանդամս իւր զչար ախոյեանն։ Որպէս անմարմինս քաջացան ընդդէմ չար ախոյանիցն. (Սարգ.։) Ախոյեան ընդդէմ իմ հանին զյուսահատութեան խռովութիւնն։ Նորա է մարտն եւ կռիւն, նորին եւ յաղթութիւն ի վերայ անմարմին ախոյանիցն. (Լմբ. սղ.։) Ախոյեան եւ կնիք յաղթող ընդդէմ թշնամւոյն. (Շար.։) Ակամայ, ից, այց ԱԿԱՄԱՅ. ՅԱԿԱՄԱՅ. ՅԱԿԱՄԱՅԻ. ՅԱԿԱՄԱՅՍ. ՅԱԿԱՄԱՅՑ. ԱԿԱՄԱՅ ԿԱՄՕՔ. ՅԱԿԱՄԱՅ ԿԱՄՍ. ἁκουσίως, ἅκως, ἁβουλήτως involuntarie, non sponte, invitus, nolens Ակամայաբար. ակամայութեամբ. չկամելով. ընդդէմ կամաց, առ հարկի. չուզելով, ճորով. պիիխթիյար իլէ, իսթէր իսթէմէզ, նաչարի. Աստուած մեծ եւ հզօր եւ ահաւոր։ Զգեցեալ էր զպատմուճան փառացն իւրոց, եւ էր ահաւոր յոյժ։ Ընդդէմ դարձաւ թագաւորաց ահաւորաց. եւ այլն։ Անօրէն, րինի, նաց ἅνομος, παράνομος, ἁθέμητος , δυσεβής, ἅτυπος եւ այլն. iniquus, nefarius, impius, absurdus եւ այլն. Որ չունի կամ չպահէ զօրէնս. որ ոք եւ որ ինչ է արտաքոյ կամ ընդդէմ օրինաց. անձն կամ գործ անիրաւ. ամպարիշտ, ժանտ, անսուրբ, անտեղի. ոչ օրինաւոր. անկարգ. ինսաֆսըզ, ատաչէթսիզ, զալըմ, նահագ. Դիմեալ վայր եւ սա ընդ աջաթեւ կողմ վկայելոցն՝ ընդդէմ սրոյն. (Արծր. ՟Գ. 4։) Ըստ առանցից կողմանց որմոցն առ ի վերին կողմն, որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն։ Առանցք ի մէջ կողմանց տանն։ Առանցիւքն եւ խորշիւքն ընդդէմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7. 9. 11. 12։ ՟Խ՟Բ. 1։) Խիստ է քեզ ընդդէմ խթանի աքացել. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 17։) Խթան (ընդդէմ) աքացեացն, որ ինքն ոչինչ վնասի, եւ զոտս աքացողացն ծակոտէ. (Ոսկ. ես.։) Եթէ բազուկ առ բազուկ իցէ քո տեառն. (Յոբ. Խ. 4.) յն. բազուկ քո իցէ ընդդէմ կամ դիմակալ տեառն։ Բաղմատ, Ի, Ւց Կամ Աց Բազմատդ լսի ժողով մօտ։ Տարբաղմատն ընդդէմ է բազմատին. (Երզն. քեր.։) Բառնալ զակն ի վեր կարիցէ ընդդէմ քո. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 14։) Բիւրեղն՝ խաժագոյն է (կամ ծովագոյն) օդանման. եւ լինի սա ի սպառուած լերին՝ որ կոչի Տաւրոս, ի յանցս Եփրատ գետոյ. եւ թէ ընդդէմ արեգականն ունիցի ոք, երեւի մէջն վանակն կամ ակն վանի, այսինքն լուսափայլ իբրեւ հատ ինչ կորեկոյ. (Ոսկիփոր.։ եւ Վրդն. ել.։) ԸՆԴԴԷՄ ԴԱՌՆԱԼ. ՅԵՏՍ ԴԱՌՆԱԼ. Ի ՓԱԽՈՒՍՏ ԴԱՌՆԱԼ. եւ այլն. Տե՛ս ի յարակից բառսդ։ Չարութիւն դառնին ընդդէմ ողորմութեանն քաղցրոյն։ Զայս երկուս չարիս դառնինս նեղեաց ժտութիւն. (Եփր. համաբ.։) Իսկ եթէ ընդդէմ դարձեալ ոգորիցիս, զեղչես, եւ չառնես զյաղթութիւն. (անդ. 8։) Աստուած զրահեալ զօրացոյց զմեզ ընդդէմ ախտիցս։ Եւ զի ելեր պատերազմել ընդ նոսա, արդ եւ նոքա զրահեալ են. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։) Աստուած զրեհեալ զօրացոյց զմեզ ընդդէմ ախտիցն. (Վրք. հց. ՟Բ. ձձ։) Որ վաղվաղէ ընդդէմ բանից, նախ նա ընկճի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 18։) Ընդդէմ ամենեցուն լուտայ։ Բամբասեցա՞ր յումեքէ, նախատեցար, լուտացաւ ընդնէմ քո. (Սարգ. յկ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։) Երրորդ՝ խծաբար նենգութիւնն (կայենի ընդդէմ աբելի,) զոր անփրկանակ (կամ անփրկական) ի ծնողացն մեկուսի տարեալ սպան տարապարտ. (Արծր. ՟Ա. 1։) Զկտրուքն ընդդէմ հարաւոյ արա՛. (Վստկ.։) Հեղէք ի վերայ ողջակիզիդ. կրկնեցէք, եւ կրկնեցին։ Կրկնել զճանապարհս։ Կրկնեցան՝ ելին ընդ ճանապարհն ի բասան։ Անդրէն կրկնեսջի՛ք (կր), որպէս կթող յոճ իւր։ Ելանիցեն (յարգանդէ), եւ անդրէն ոչ կրկնիցին (իբր դարձ առնել)։ Ծունր կրկնել։ Ի կարմրոյ կրկնելոյ (այսինքն կրկին ներկելոյ, կամ ոլորելոյ)։ Դարձեալ կրկնէր՝ լինէր զօրաժողով (յն. յաւել)։ Մի՛ կրկնեսցին ի վերայ նոցա նոյն չարիք։ Յայն ձայն գոչման՝ առ հասարակ լերինք եւ հովիտք կրկնեալ բարբառով ընդդէմ հնչեցին. եւ այլն։ ՀԱՆԴԷՊ նխ. սեռ. խնդ. որպէս Դէմ առ դէմ դիպեալ. κατέναντι, ἁπέναντι, ἑξεναντίας coram, contra, ante, adversus, ex adverso. Յանդիման. ի դիմաց կուսէ. զառաջեաւ. առաջի. ընդդէմ. դիմացը, դէմը, առաջը. ՀԵՐՔԵԼ (որպէս լծ. յն. արքէ՛օ եւ հյ. Հերիքանալ) Կարօղ լինել. բաւել. զօրել. տոկալ. ընդդէմ կալ. Հիւսիս, ոյ, ի Յառաջ մատուցեալ՝ տային պատասխանի թագաւորին։ Թէ կարի շատ յառաջ մատուցեալ ծերացոյց։ Մատիր յառաջեա՛ց դու ընդդէմ սրոյն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է. ՟Ը։) ἑναντίον contrarius, oppositus, adversus, adversarius. Տակեալ ի միւս կողմն. հակառակ, հակակայ ծայրէ ի ծայր. ընդդէմ. ընդդիմակ. եւ Հակառակորդ. Ներհակս ինձ զօրացուցի ապառումս եւ անկռուելիս։ Բազմահատուած էութիւն բնութեանս՝ ներհակք միմիեանց ի պատերազմի։ Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ։) Անդրէն ընթացեալ արեգակն առ նշանակէ յետս ընդդէմ ընթացելոյ. (Կոչ. ՟Բ։) Կալ հարկաւոր է ընդդէմ շատխօսացն։ Սաբէլ եւ արիոս այնքան ի միմեանց որոշեալք, որքան լեզու շատխօս յանխօսէն. (Առ որս. ՟Զ. ՟Ժ՟Ե։) շուն զայնոսիկ ասէ, որք վայրապար ընդդէմ տեառն իւրեանց շշնջեն. (Ոսկ. խչ. (յն. կատաղիլ)։) Զո՞ յիշխանացն ողոքեցաք ընդդէմ ձեր. (Առ որս. ՟Ը։) ՈՍՈԽԵՄ ՈՍՈԽԻՄ. ἁντιδικέω contra litigo, adversor, relutor. Ոսոխ ելանել ընդդէմ այլոց. դատախազել. ոգորիլ. հակառակիլ. դիմամարտիլ. մրցիլ. ճգնել, ջանալ յաղթել. Մարտնչել ընդդէմ նոցա ուժգին զինու՝ որ ոչ յաղթահարի. (Եւս. պտմ.։) ψόγος, μέμψις, μῶκος vituperium, vituperatio, probrum, reprehensio . իտ. biasimo. որ եւ ՊԱՐՍԱՒԱՆՔ. Որպէս թէ պարսիւ քարաձգութիւն կամ պարսաքարումն այլաբանական. Բան անարգանաց ընդդէմ ուրուք կամ իրիք. գորով. նախատինք. վար զարնելը, գէղխօսիլը, խօսք նետելը. Սղանկն, Սղանկան Կամ Սղընկան ՍՂԱՆԿՆ ἁριστολοχία herba puerperis opitulans. գրի եւ ՍՂԱՆԳՆ. ռմկ. սղանկ, կամ սղնկան. Բոյս՛ եւ ծաղիկ ծանրահոտ՝ դեղթափ ընդդէմ թունից օձի, եւ նպաստամատոյց ծննդկանաց. զէրաւինտ. ռմկ. զրեւանդ. .... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։) Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։) Անսուրբ անձամբ ի սուրբն մերձենալ վնասէ, որպէս ցսգեալ աչք ընդդէմ արեգական հայեցեալ. (Եփր. պհ.։) Ոչ կամեցաւ նա երթալ ընդդէմ փորձչին իւրոյ. (Եփր. համաբ.։) Ձեռագործականն բոլոր ախորժակք, եթէ զինուորականն, եւ եթէ մշակականն իցէ, եւ կամ նաւաստականն տեղեկութիւն։ Յի՛նչ եւ ձեռնարկիցէ ոք վարժելոցն եւ հրահանգելոց յանցնիւր ախորժակս։ Զկենցաղ օգտակարագոյնս ախորժակացն։ Քերթողականս ախորժակ։ Ընդդէմ ամենաբարի ախորժակի. եւ այլն։ (Պիտ.։) Ի մնալն ամրափակ ընդդէմ մրցման խորհրդոց չարաց՝ միտքն եւս առաւել լուսաւորի. (Լմբ. առակ.։) ԱՅԼԱՓՈԽ. Այլազգ. դէմ ընդդէմ, կամ փոխանակաւ. Չի՛ք ինչ յերկրաւորացս՝ որ ձերում անարգել տէրութեանդ ընդդէմ դառնայցէ. (Եղիշ.։) Զէն անբթելի միշտ ընդդէմ դիւաց գնդին. (Ի գիրս խոսր.։ եւ Գանձ.։) Անդեղայ, ի, ից, այց Զնստելն ընդ աջմէ հօր ունի անընկէց մարմնովն. բայց յաւելուած յերրորդութիւնն ոչ գործէ. (Պիտառ. ընդդէմ մայրագ. մ։) Ի կողմանէ նորա անկանի ստուերն։ Ի կողման տարերցն՝ որ կան ընդդէմ, անկանի (ստուերն)։ Յայնմ ձայնէ՝ որ միշտ անկանի ի լսելիս նոցա. (Վեցօր.։) Անպատիւ, տուաց, ից, ոց Ընդդէմ անպատիւ կրիցն զինուորին. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի։) Որպէս ի մէջ մասանց շինուածոց. Պատուարք երեք, եւ անջրպետք առ անջրպետոք երեքկին։ Անջրպետ ի մէջ որմոց տաճարին, զի մի՛ մերձենայցեն յորմն տաճարին։ Լայնութիւն որմոյն անջրպետի հինգ կանգուն։ Ընդդէմ անջրպետոյն. եւ այլն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 4։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. եւ ՟Խ՟Բ։) Զոր միութիւն քրիստոնէից խրատեցաք հեթանոսաց ընդդէմ ցանկ արկանել, զայն միմեանց անջրպետ ձգեմք։ Անջրպետ ձգել զթշնամութիւնն։ Զխռովութիւնն անջրպետ սիրոյն ձգել։ Յայս զբաղանացս անջրպետ լինի նմա բազում անգամ սատանայ. (Լմբ. ատ.) եւ (Լմբ. պտրգ.) եւ (Լմբ. սղ.։) ἰστίον, ἁρτέμων. velum, artemo. Կտաւ նաւաց պարզեալ ընդդէմ հողմոյ առ յարաջ վարելոյ. Ամենայն դառնալի (այսինքն որ ինչ շրջանակի՝) մինչեւ ոչ բախեսցի ումեք ընդդէմ անկելոյն, ո՛չ առկայի. (Ոսկ. յադամ.։) Արիաբար ընդդէմ կալ, վարժիլ, կամ յաղթել, շահատակել, ելանել. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ձ՟Բ։) Արիացի՛ր ե՛ղբայր։ Արիանալ (ընդդէմ) փորձանաց սատանայի. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժբ։) Որ զաւելորդսն խօսին ընդդէմ հոգւոյն. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։) Ալեացն յափնածիր սահմանս բարձրացելոցն ընդդէմ հասեալ. (Ագաթ.։) Ոչ ընդդէմ դարձաւ հօրն, եւ ոչ աքցոտեաց ի կապելն. (Ճ. ՟Թ.։) Ոչ յայտնեաց Աբրահամ որդւոյն իւրում, թէ դու ես գառն պատարագի, զի մի՛ բառաչիցէ ի գոլով . (կամ) զի մի՛ բառաչեսցէ ընդդէմ հօրն. (Եփր. ի նինուէ.։) Կամ անդրէն յանձն բեկելոյ ի քարանձաւաց լերանց՝ ձայնից արձանգանգին այսպէս ընդդէմ բեկեալ վարկպարազի առ բարբառեալն, որպէս ի թշնամանողն թշնամանքն դառնան. (Բրս. բարկ.։) κλέπτω (լծ. հյ. կողոպտել) κληποφωρέω, κρύπτω, αἵρω furor, furtum facio, celo, tollo եւ այլն. Գաղտ բառնալ զիրս այլոյ ընդդէմ կամաց նորա. գողնալ. Դիւակից, Կցի, Ցաց Գէ՛թ դիւակցացն քոց նմանեա՛, որ սարսեցին ի զօրութենէն. (Պրոկղ. ընդդէմ նեստորի.։) Բարկութիւն հոգւոյն դռնապահ կացեալ՝ կատաղել ընդդէմ օտարին սատանայի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։) δίδωμαι αὑχένα cervicem do τραχηλιάω cervicem attollo, superbio ἁναχαιτίζω ferocio, retrocedo Զվիզն ընդդէմ դնել. դիմակաց լինել բարձրավզութեամբ. ըմբոստանալ. անսանձ լինել. անսաստել. փքանալ. յոխորտալ. վիզը տնկել, գլուխը քաշել. Ամբարձ ձեռս ընդդէմ Տեառն, եւ առաջի Տեառն Ամենակալի ընդվզեցաւ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 25։) Ընդվզել ընդդէմ հնազանդութեան Տեառն հրամանի։ Զընդվզեալն ապստամբութիւն, եւ այլն. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։) Ջեռան թիկունք նոցա։ Վահան պղնձի ի վերայ թիկանց նորա։ Ձեռն քո ի վերայ թիկանց թշնամեաց քոց։ Զթիկունս ետու ի հարուածս։ Լի էին աչօք թիկունք նոցա։ Յետս ընդդէմ ոչ դառնային ի թիկունս իւրեանց.եւ այլն։ Մինչդեռ իբրու ի թողարանի յարձակմունքն քո շարժեալ են, առ ուղիղն ընթացս ճեպեցի՛ր։ Իբրու զօրէն յարձականոցէ իմն ի թողարանէ՝ միմեանց փոխանակ (ընդդէմ) պատահել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 129. 220։) ἑναντίος, τἁναντίος, ἁντίθετος adversus, oppositus, contrarius Հակադրեալ. հակառակ ինչ. ներհակ. ներհական. դիմակաց. եւ Որ ինչ կայ ի դէմս կոյս. դէմը. Ընդդէմ էր հողմն. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 24։) Ոչ կարացին տալ պատասխանի ընդդէմ Յոբայ. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 3։) Ընդդէմ է բարւոյն՝ չար։ Հարկեցայց զընդդէմսն ասել։ Զի մի՛ բարիքն փոխեսցին առ ընդդէմս։ Յընդդիմացն յորժամ մի ինչ ի դուրս ելցէ, զհետ մտանէ միւսն. (Փիլ.։) Վասն զի Աստուած է, ոչ գոն նորա ընդդէմք, այլ յամենայն ի կողմանց ամենայնիւ՝ օգտութիւնք երեւին. (Եղիշ. խաչել.։) Ընդդէմքն յոլովագոյն գործէին. (Եղիշ. ՟Բ։) Զընդդէմսն գործեալ իմաստնոյն։ Զընդդէմսն քեզ գործեցի։ Մի՛ մատուսցես բան ընդդէմ՝ ահեղ. (Նար.։) Ընդդիմացն փոխանորդութեամբ փոփոխեալ լինի։ Ընդդիմօքն խառնեալ ի միասին որակութեամբք։ Խառնեալ ի ձեռն ընդդիմացն. (Նիւս. կազմ.։) Յընդդիմաց կողմանէ պատասխանի. (Լծ. ածաբ.։) Զընդդէմ արեգական կողմն անձաւին հրաշակերտեաց. իմա՛ զհանդիպակաց զարեւմտեան. (Խոր. ՟Ա. 15։) ԸՆԴԴԷՄ. ԸՆԴ ԴԷՄ. նխ. κατέναντι, ἁπέναντι, ἑξεναντίας, κατενώπιον adversus, contra եւ այլն. որպէս Հակառակ. ներհակ. դէմ. Հա՛ն զսուր քո ընդդէմ հալածչաց իմոց։ Ոչ ոք կացցէ ընդդէմ ձեր։ Եթէ բռնասցի մին, երկուքն կայցեն ընդդէմ նորա.եւ այլն։ Այդ խորհուրդ դարձեալ իմոց բանից ընդդէմ է. (Եղիշ. ՟Գ։) Պօղոս բամբասելոյն ընդդէմ օրհնեաց. (Լմբ. ատ.։) Ընդդէմ եղեւ նոցա իրն. (Երզն. մտթ.։) Եւս եւ ընդ մէջ արկանելով զայլ բառ, կամ կրկնելով զընդն. Ընդ հողմոյն դէմ չկարաց ինչ զօրել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։) Ոչ կարեմք մեք ընդ ճշմարտութեանն դէմ գործել ինչ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։) Ցոյ՛ն ցուցանէ քեզ թշնամի, որ ընդ գանձիդ դէմ մարտնչի. (Երզն. ոտ. այբուբ.։) Եւ ընդ այսր ընդդէմ թերեւս ոք յամառէ. (Վեցօր. ՟Բ։) ԸՆԴԴԷՄ. որպէս Յանդիման. ի հանդիպոյ. հանդէպ. առաջի. ի դէմս. ընդառաջ. դէպ ի. դիմացը, դիմացէն, առջեւէն. Երթա՛յք դուք ի գեղդ, որ ընդդէմ ձեր կայ։ Առաջի տապանակին վկայութեան՝ ընդդէմ վկայութեանն։ Ընդ կողմն արեւելից՝ ընդդէմ քաւութեանն։ Կայր Յիսուս ընդդէմ գանձանակին.եւ այլն։ Բանալ զդիւանդ արքունի ընդդէմ առնդ եկելոյ։ Որք ընդդէմ հային լերինն ... սապէս եւ ընդդէմ դաշտին հիւսիսոյ ... իսկ ընդդէմ արեւելից եւ արեւմտից. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 59։) Ընդդէմ լինէր սուրբ եպիսկոպոսացն. որոց բազում մեծարանս ցուցեալ. (Կորիւն.։) Պշնուլ ընդդէմ սորա. (Լմբ. պտրգ.։) Ի վեր հայել ընդդէմ երեսացն Աստուծոյ. (Մաշկ.։) Մարմնացելոյն ընդդէմ իբրեւ Աստուծոյ՝ ընդ աստղն ընթասցուք. (Ճ. ՟Գ.։) Եւ անդէն աւետարանական բանիցն ընդդէմ բերեն, թէ ի գիշերի համբարձէ՛ք. (Յհ. իմ. եկեղ.։) Զվարագոյր վերին կամարին՝ բանայր ընդդէմ Նախավկային. (Գանձ.։) ԸՆԴԴԷՄ. մ. որպէս Հակառակ. եւ Փոխանակ. ըստ յն. լտ. ի բարդութիւնս, կամ ի բաղադրութիւնս բայից. ἁντι- re- կամ հյ. դիմա". հակա". փոխա". զոր օրինակ ասի. Կալ ընդդէմ։ Ընդդէմ կալ։ Ընդդէմ դառնալ, դնել, գտանիլ.եւ այլն։ Ընդդէմ չափել մեղացն՝ զուղղութիւնսն. (Ածաբ. մկրտ.։) Կամեցար մահուանն մեր՝ պատիւ եւ փառս կշռել ընդդէմ. (Լմբ. սղ.։) Դու ցրես զնետս չարութեանն՝ ընդդէմ կառուցեալ անուան սուրբ արձան. (Նար. խչ.։) Զոր ընդդէմ իմն մարգարէանայ հայրն. սա, ասէ, հանգուսցէ զմեզ. որ եղեւ ո՛չ հանգիստ, այլ ջնջումն. (Խոր. ՟Ա. 3։) ՅԸՆԴԴԻՄԷՆ. ԶԸՆԴԴԷՄՆ. մ. Ընդ հակառակն. զհակառակն. ներհակը, մէկալ կողմանէ. Ի միոջէ ի մասնէ դատին եւ ընտրեն զբոլորն, այլ ո՛չ յընդդիմէն՝ ի բոլորէն զմասն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։) Ո՛չ ամենայն իրօք՝ միասնաբար ասացեալքն՝ եւ առանձնաբար ասին. որպէս եւ յընդդիմէն, եւ ո՛չ ամենեւին առանձնաբար ասացեալքն եւ միասնաբար ասիլ կարօղ գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։) Ո՛չ ի բաց բառնայ զմարդն. այլեւ զընդդէմն եւս, աճեցուցանէ. (Անյաղթ պորփ.։) ԸՆԴԴԷՄ ԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆ. Իբր Դիմադարձութիւն. Եւ ոչ մի ինչ ի մէջ գործոց նոցա ընդդէմ դարձութիւն գտանի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)


Բարձր ուժ է տղամարդկանց - ProstEro Բարձր ուժ է տղամարդկանց մոտ է պաթոլոգիա պահանջող անհապաղ բժշկական միջամտություն: Մեզ հաճախ ստիպված են լսել խնդրի մասին թուլություն – սեռական թուլություն տղամարդ, որը կարող է քշել իր խորը դեպրեսիայի մեջ է: Միեւնույն ժամանակ հակառակ խնդրի ՝ բարձր կարողություն (մոնտաժում) քչերը գիտեն: Առաջին հայացքից կարող է թվալ, որ բարձր ուժ է, դա մեծ առավելություն է տղամարդ, սակայն դա բոլորովին այդպես չէ ։ Չափից սեռական excitability (հաճախ causeless) հանդիսանում է պաթոլոգիա է եւ հանգեցնում է լուրջ խնդիրների, այդ թվում նաեւ հոգեկան բնույթի են: Պատճառները բարձր կարողություն Առանձնացնում են հետեւյալ հիմնական պատճառներն բարձր մոնտաժում: Psychogenic. Բարձր excitability հաճախ նշվում է տղամարդկանց մոտ տարբեր նյարդային եւ հոգեկան հիվանդությունների (օրինակ, երբ նեւրոզ, ընկնավորության). Neurogenic – առաջանում է տղամարդկանց մոտ հիվանդությունների, ուղեղի եւ ողնաշարի լարը. Կարող է նաեւ կնշվի վնասվածքների ժամանակ, ուռուցքների կամ encephalitis. Սոմատիկ խնդի – հանդիպում, երբ լեյկոզ, ալերգիկ ռեակցիաների եւ falcem բջջային անեմիա. Եղել է ոչ սթափ վիճակում. Բարձր ուժ ֆոնին թունավորում է առաջանում, օրինակ, չափից ավելի ալկոհոլի օգտագործման մեջ, ընդունման կամ հոգեմետ թմրանյութերի օգտագործումից: Դեղորայք – զարգանում ֆոնին ընդունման որոշ դեղերի, ավելի հաճախ antidepressants, de psychostimulants եւ դեղամիջոցների բարձրացման կարողություն. Մի շարք դեպքերում բժիշկները չեն կարողանում պարզել պատճառը բարձր մոնտաժում. Ախտանիշները բարձր կարողություն Բարձր էրեկցիայի հիվանդները կարող են բողոքել մշտական կամ հաճախակի մոնտաժում. Այս դրսեւորումները այդ վիճակից կախված երկարությամբ լճացած գործընթացների սեռական անդամի. Էրեկցիան կարող է առաջանալ causeless, չի վերացվել է վարույթ հարուցելուց հետո եւ նույնիսկ այն բանից հետո, սեռական ակտի ժամանակ կամ առաջ. Սեռական անդամ, ընդ որում, որպես կանոն, ցավոտ. Ինտենսիվությունը ցավի զգացողությունների լինում են տարբեր. Որոշ տղամարդկանց անհանգստացնում են ուժեղ ցավեր, իսկ այլ հիվանդագին ախտանիշները արտահայտված են շատ թույլ ... Տեւողությունը էրեկցիայի կարող է նաեւ լինել տարբեր. Երբեմն դա կարող է տեւել մի քանի ամիս! Ընդ որում բնույթ էրեկցիայի այնպիսին է, որ սեռական անդամը ձեռք է բերում arcuate ձեւը, իսկ նրա ղեկավար պարզվում է դեպի որովայնի. Հաճախ նշվում է խախտում urination եւ աղիք շարժմանը. Ախտորոշում բարձր կարողություն Ախտորոշում բարձր էրեկցիայի հիմնված է հարցմանը տղամարդիկ եւ արտաքին զննման ժամանակ արտաքին սեռական օրգանների. Նաեւ բժիշկ հարցումների հիվանդի մասին հնարավոր այլ հիվանդությունների դեպքում, որոնք կարող են հանգեցնել ուժեղացված մոնտաժում. Որոշ դեպքերում բարձր կարողություն պահանջվում է ուլտրաձայնային ախտորոշում առնանդամի, ինչպես նաեւ վերցնելու կետային են cavernous հեռ. Բուժում բարձր կարողություն Հայտնաբերելու դեպքում իրենց ախտանիշները բարձր սեռական դյուրագրգռություն տղամարդուն անհրաժեշտ է անպայման դիմել բժշկի: Ի սկզբանե բուժում են տվյալ խախտման համար հանդիսանում է պահպանողական է: Բժշկական հաստատությունում սեռական անդամ տղամարդկանց պարտադրել), որից հետո սկսում անցկացման մեթոդի cavernous հեռ առնանդամի օգտագործելով հատուկ ասեղներ. Այսպիսով, առնանդամի տարհանվել է ավելորդ արյան մինչեւ ստանալու արյան crimson գույն. Հարկ է նշել, որ needling արդյունավետ է միայն առաջին օրվա ընթացքում պահից առաջացման բարձր մոնտաժում. Եթե ժամանակին վերացնել մոնտաժում, ապա հետագայում հնարավոր է բարդությունների զարգացումը ՝ ընդհուպ մինչեւ զարգացման անկարողություն: Թվում է դեղորայք կարող են կիրառվել հանգստացնող դեղեր եւ agonists adrenergic ընկալիչները. Եթե պահպանողական բուժում չեն բերում ցանկալի արդյունքի, ապա դիմում են օպերատիվ միջամտության. Նպատակն է նման վիրահատության է բարելավել արտահոսք արյան cavernous հեռ պենիս. Ծանր դեպքերում բարձր էրեկցիան կարող է հանգեցնել շատ լուրջ հետեւանքների, որից հետո բաժին է դիմել անդամահատման առնանդամի հետագա պլաստիկայով եւ ներդրման պրոթեզի.