text: Ճապոներեն (), արեւելաասիական կամ ալտայական ճապոնական լեզու։ Մարդկանց կողմից վիճելի է համարվում որեւէ լեզվաընտանիքի պատկանելը։ Ճապոներենը մայրենի լեզու է 147 միլիոն մարդու՝ գլխավորապես Ճապոնիայում ապրողների համար։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ խոսողների թվով 8-րդն է։ Ճապոներենը պաշտոնական լեզու է Ճապոնիայում։ Քիչ բան է հայտնի ճապոներենի նախապատմության կամ Ճապոնիայում առաջին անգամ նրա հայտնվելու մասին։ 3-րդ դարի չինական փաստաթղթերը հաղորդում են մի քանի ճապոնական բառ, սակայն ամբողջական տեքստեր հայտնի չեն մինչեւ 8-րդ դարը։ Հեյան ժամանակաշրջանում (794-1185 թվականներ) չինարենը զգալի ազդեցություն ունեցավ Հին ճապոներենի բառապաշարի եւ հնչյունաբանության վրա։ Ուշ միջնադարի ճապոներենը (1185-1600 թվականներ) կրեց բնորոշ գծերի այնպիսի փոփոխություններ, որոնք այն ավելի մոտեցրեցին մեր օրերի լեզվին։ Այդ ժամանակներում հայտնվեցին եվրոպական առաջին փոխառված բառերը։ 1853 թվականին Ճապոնիայի ինքնամեկուսացման ավարտից հետո, զգալիորեն մեծացավ եվրոպական լեզուներից արվող փոխառությունների ներհոսքը։ Մասնավորապես, անգլերենից փոխառված բառերը դարձան սովորական։ Ճապոներենը Չինարենի հետ ունի ծագումնաբանական ընդհանրություններ ու մոտիկ կապեր, սակայն իր գրենական համակարգում ունի չինական հիերոգլիֆների կամ կանջիի (漢字) լայն գործածություն։ Բառապաշարի միջին եւ մի խոշոր բաժին նույնպես բերված է չինարենից։ Կանջիի հետ միասին ճապոներենի գրենական համակարգում գործածվում են երկու վանկակազմական գրանշաններ՝ հիրագանան (ひらがな կամ 平仮名) եւ կատականան (カタカナ կամ 片仮名)։ Լատիներենի գրերի գործածությունը սահմանափակ է, դա արվում է հիմնականում փոխառնված հապավումների դեպքում։ Թվային համակարգում գործածվում են առավելապես արաբական թվանշանները։ Այլազգիների կողմից ճապոներենի ուսումնասիրությունը ցածր մակարդակի վրա էր մինչեւ 1980-ական թվականների տնտեսական վերելքը։ Դրանից հետո ճապոնական մշակույթի տարածմանը զուգահեռ ճապոներեն սովորողների քանակն աշխարհում հասավ միլիոնների։ Դասակարգում Ճապոներենի գենետիկական կապերը մինչեւ վերջ դեռ բացահայտված չեն։ Ճապոներենը կարող է դիտարկվել որպես առանձին լեզվախումբ ճյուղ։ Սակայն այժմ բազմաթիվ հետազոտողների ուսումնասիրություններով գերակայում է այն վարկածը, որ ճապոներենը պատկանում է ալտայան լեզվաընտանիքին։ Ճապոներենը որպես լեզու ու Ճապոներենի քերականական կառուցվածքը ամենաշատը նման է չինարենին։ Քիչ չեն նաեւ այն բառերը կոգուրյո լեզվում, որոնք զուգահեռ կերպով օգտագործվում են նաեւ հին ճապոներենում։ Ճապոներենի բառապաշարը համեմատվում է ալթայական կամ ավստոնեզյան լեզուների հետ։ Ինչպես կորեերենը, ճապոներենը մեծ ազդեցություն է կրել չինարենից, սակայն այն չի ազդել քերականության վրա, որ ճապոներենը պատկանում է սինո-տիբեթյան լեզուներին։ Աշխարհագրական տարածում Ճապոնախոսների մեծ մասն ապրում է Ճապոնական կղզիախմբում։ Հաճախ օգտագործվում է նաեւ այն տարածքներում, որոնք երբեւէ գրավված են եղել Ճապոնիայի կողմից (Կորեա, Թայվան, Չինաստանի մի մասը)։ Նկատվում է նաեւ ճապոներենի օգտագործումը գաղթյալների կողմից Հարավային Ամերիկայի որոշ հատվածներում (Կալիֆոռնիա, Հավայան կղզիներ, Բրազիլիա, Պերու)։ Ճապոներենը՝ որպես դպրոցներում դասավանդվող լեզու, հասանելի է Ասիայի եւ Օվկիանիայի երկրների մեծամասնությունում։ Վերջին տարիներին անիմեի (եւ ճապոնական մշակույթի) տարածվածությանը զուգահեռ ավելի հաճախ ուսումնասիրության առարկա է դառնում այդ ժանրի երկրպագուների կողմից ամբողջ աշխարհում։ Պետական կարգավիճակ Պետական կարգավիճակ ունի Ճապոնիայում եւ Պալաուի Անգուր կղզում։ դա Բարբառներ Ճապոնիայի աշխարհագրական առանձնահատկության շնորհիվ գոյություն ունեն լեզվի ավելի քան տասը բարբառներ։ Դրանք տարբերվում են բառապաշարով, ձեւաբանությամբ, սպասարկող մասնիկներով, որոշ դեպքերում՝ արտասանությամբ։ Տարածված բարբառների շարքում կարելի է առանձնացնել այնպիսիք, ինչպիսիք են կանսայ-բեն (関西弁), տոհոկու-բեն (東北弁) եւ կանտո-բեն (関東弁) բարբառները, Տոկիոյի եւ հարակից շրջանների բարբառը։ Հեռավոր տարբեր բարբառներով խոսելիս հաճախ կարող են իրար չհասկանալ։ Լեզվական ոչ մեծ տարբերություններ կան նաեւ Ճապոնիայի հյուսիսային եւ հարավային հատվածների միջեւ։ Հիմնական մասը բաժնվում է արեւելյան եւ արեւմտյան խմբերի։ Հիմնականում լեզուն ձեւավորվել է Տոկիոյի բարբառի հիման վրա (共通語 կյո ցու գո)։ Ձեւաչափված բարբառը 1886 թվականից սկսել է դասավանդվել ուսումնական հաստատություններում։ Բարբառային առանձնահատկությունների հարթեցումը նաեւ կապված է ԶԼՄ-ներում կիրառվող ընդհանուր բարբառի օգտագործմամբ։ Հենոհենոմոհե Ճապոնացի դպրոցականների ստեղծած դիմանկար է, որն ստացվում է հիրագանա տեսակի գրեր օգտագործելով։ Հոնքերն ու բերանը պատկերվում են հե へ գրանշանով, աչքերը՝ նո の, իսկ քիթը՝ մո も գրանշաններով։ Հնչյուններ Ձայնավորներ Ճապոներենում բացակայում են երկհնչյունները։ Ձայնավորները հինգն են, ինչպես նաեւ գոյություն ունի ձայնավորների երկարության-կարճության կատեգորիա։ (օձիսան, տղամարդ) и (օձի։ սան, պապ). Բաղաձայններ Քերականություն Նախադասության կառուցվածք Ճապոներենում բայը միշտ դրվում է նախադասության վերջում՝ գործում է SOV, անգլերեն՝ Subject-Object-Verb սխեման։ Նախադասության կառուցման հիմնական ձեւ Նախադասության հիմնական կառուցվածքը ենթակայի մեկնաբանությունն է։ Նախադասությունը կառուցվում է թեմայական ենթակայի շուրջ։ Օրինակ՝ Կոչիրա-վա Տանակա-սան դեսու (こちらは田中さんです)։ «Վա» մասնիկը ցույց է տալիս, որ այստեղ նախադասության թեմայական ենթական «կոչիրա»-ն է (որը նշանակում է՝ այս)։ Դե արու (դեսու-ն նրա դասական՝ դե արիմասու-ի միաձուլվածքն է) բայը հանդիսանում է հանգույց եւ սովորաբար թարգմանվում է «լինել» կամ «-ն է» (չնայած, կան նաեւ «լինել» թարգմանվող այլ բայեր)։ Տեխնիկապես այն չունի իմաստ եւ գործածվում է նախադասությունն առավել «բարեկիրթ» ներկայացնելու համար։ Որպես արտահայտություն՝ Տանակա-սան դեսու-ն մեկնաբանություն է։ Այս նախադասության գրական թարգմանությունն է՝ «Ինչ վերաբերում է այս մարդուն՝ (նա) պարոն/տիկին Տանական է»։ Ճապոներենը, շատ դեպքերում, բնորոշվում է որպես «թեման շեշտող լեզու», քանի որ այն ունի թեման ենթակայից անջատ ցուցադրելու ուժեղ միտում։ Եվ այդ երկուսը երբեք չեն համընկնում։ Սեղմության ձգտում Զյո վա հանա-գա նագաի (象は鼻が長い) նախադասությունը գրականորեն նշանակում է՝ «Ինչ վերաբերում է փղ(եր)ին, նրա(նց) կնճիթ(ներ)ը երկար է(են)»։ Թեման այստեղ զյո (փիղ) բառն է, իսկ ենթական՝ հանա (քիթ, տվյալ դեպքում՝ կնճիթ նշանակությամբ) բառը։ Ճապոներենում նախադասության ենթական կամ լրացումը կարիք չունեն հայտարարվելու, եթե դա ակնհայտ է համատեքստից։ Որպես հետեւանք այս կարգի քերականական թույլտվությունների՝ կա սեղմության ձգտելու միտում. ճապոներեն խոսողներն ունեն դերանունները բաց թողնելու հակում։ Տեսականորեն դրանք ենթադրվում են նախորդող նախադասությունից եւ, հետեւաբար, հասկացվում են։ Վերը բերված օրինակի համատեքստում հանա-գա նագաի-ն կնշանակի՝ «[նրանց] կնճիթները երկար են», այն դեպքում, երբ նագաի-ն ինքը նշանակում է «[դրանք] երկար են»։ Միայն մի բայով կարելի է կազմել նախադասություն՝ Յատտա! (やった!) «[Ես/մենք/նրանք/եւ այլն] արեցի/նք/ն [դա]»։ Բացի դա, այն բանից հետո, երբ ածականները կարող են ձեւավորել ստորոգյալ, ճապոներեն նախադասության մեջ (օրինակ՝ ներքեւում բերված) միայն մի ածականը կարող է կազմել նախադասություն՝ Ուրայամաշիի! (羨ましい!)« [Ես] նախանձում եմ [դրան]»։ Խոնարհում եւ թեքում Ճապոներենի գոյականները չունեն քերականական թիվ, սեռ կամ հոդի կերպ։ Հոն (本) գոյականը կարող է ասվել ինչպես մի հատ գրքի, այնպես եւ մի քանի հատ գրքերի մասին; հիտո (人) բառը կարող է նշանակել «մարդ, անձ» կամ «մարդիկ»; նմանապես՝ (木) կի բառը կարող է նշանակել ե'ւ «ծառ», ե'ւ «ծառեր»։ Որտեղ որ թիվը կարեւոր է, այն կարող է նշվել (հաճախ՝ քանակ նշանակող բառով) կամ (հազվադեպ)՝ ածանց ավելացնելով։ Բառերը ճապոներենում սովորաբար հասկացվում են եզակի թվով։ Այսպես, Տանակա-սան սովորաբար նշանակում է «պրն/տկն Տանակա»։ Մարդկանց կամ կենդանիներին վերաբերող բառերը կարող են ստեղծվել խումբ ցույց տվող ածանց ավելացնելով, ինչպես, ասենք՝ -տաչի, սակայն, այն նույնպես լիարժեք հոգնակի չէ, այլ ավելի շուտ ունի «եւ մյուսները» նշանակությունը։ Խումբ բնութագրող Տանակա-սան-տաչի արտահայտությունը կարող է ներառել Տանակա ազգանուն չունեցող մարդկանց։ Որոշ ճապոներեն բառեր լիարժեք հոգնակի են, ինչպես հիտոբիտո (մարդիկ) եւ վարեվարե (մենք, մեզ) բառերը, այն դեպքում, երբ տոմոդաչի (ընկեր) բառն ունի եզակիի նշանակություն, չնայած, որ ունի հոգնակիի կառուցվածք։ Բայի ժամանակներ Բայերը խոնարհվում են ցույց տալով ժամանակ, որոնք երկուսն են՝ անցյալ եւ ներկա (կամ՝ ոչ անցյալ), որը գործածվում է ներկա եւ ապառնի ժամանակների համար։ Ընթացող գործողություն ցույց տվող բայերի համար -տե իրու ձեւը ցույց է տալիս նրա շարունակվող կերպը։ Մնացած դեպքերում, ինչպես վիճակի փոփոխությունն է, -տե իրու ձեւը ցույց է տալիս կատարյալ կերպ։ Օրինակ՝ կիտե իրու նշանակում է «Նա եկել է (եւ դեռ այստեղ է)», սակայն, տաբետե իրու նշանակում է «Նա ուտում է»։ Ածականներ Ածականները երեք տեսակի են՝ 形容詞 քեյյոշի, որն ունի խոնահվող ի (い) վերջավորություն (ինչպես, օրինակ, 暑いացուի« շոգել, շոգ լինել»), որը կարող է դառնալ անցյալ ( 暑かったացուկատտա« շոգ էր»), կամ ժխտական (暑くない ացուկու նաի «շոգ չէ»). Նշենք, որ նաի-ն իր հերթին նույնպես ի-ածական է եւ կարող է դառնալ անցյալ (暑くなかった ացուկու նակատտա «շոգ չէր»)։ 暑い日 ացուի հի «շոգ օր»։ 形容動詞 քեյյոդոշի, կամ նա-ածականներ, որոնք հետեւում են նա հանգույցին։ Դրանցից է հեն «օտար» ածականը 変なひと հեն նա հիտո «օտարական»։ 連体詞 րենթաիշի, որոնց ասում են նաեւ կանոնավոր ածականներ, ինչպես, օրինակ՝ անո «այն» あの山 անո յամա «այն լեռը»։ Երկու՝ քեյյոշի եւ քեյյոդոշի ածականները կարող են ստորոգեն նախադասությունները։ Օրինակ՝ Գոհան գա ացուի։ ご飯が熱い。« Բրինձը տաք է»։ Քարե վա հեն դա։ 彼は変だ。« Նա օտարական է»։ Քեյյոշի-ն եւ քեյյոդոշի-ն ձեւավորում են մակբայներ հետեւելով նի-ով ձեւին, այնպես, ինչպես քեյյոդոշի-ի դեպքում է՝ Հեն նի նարու 変になる դառնալ օտարական», եւ ի-ն դարձնելով կու, ինչպես քեյյոշի-ի դեպքում է՝ Ացուկու նարու 熱くなる «շոգը սկսել»։ Գոյականների քերականական գործառույթներ Գոյականների քերականական գործառույթները ցույց են տրվում ետադրությունների միջոցով։ Ուղղական հոլովի համար գործածվում է գա ― が ետադրությունը՝ Կարե գա յատտա։ 彼がやった。«Նա արեց այդ բանը»։ Տրական հոլովի համար՝ նի に ետադրությունը՝ Տանակա-սան նի ագետե կուդասաի 田中さんにあげて下さい。«Խնդրեմ, տվեք սա Պարոն Տանակային»։ Այս մեկը գործածվում է նաեւ դեպի նպատակ շարժվելը ցույց տալը՝ Նիհոն նի իկիտաի 日本に行きたい。«Ես ուզում եմ գնալ Ճապոնիա»։ Սակայն, այդ նպատակի համար ավելի շատ գործածվում է է へ ետադրությունը՝ Պաատի է իկանաի կա ? パーティーへ行かないか。«Ուզու՞մ ես (դու) գնալ երեկույթի»։ Սեռական հոլովի համար գործածվում է նո の ետադրությունը՝ Վաթաշի նո կամերա 私のカメラ。«Իմ տեսախցիկը»։ Սուկիի-նի իկու նո գա սուկի դեսու «(Ես) սիրում եմ դահուկավարել»։ Հայցական հոլովի համար գործածվում է օ を ետադրությունը՝ Նանի օ տաբեմասու կա ? 何を食べますか。«Ի՞նչ ես (դու) ուտելու»։ Թեմայական ենթակայի համար գործածվում է վա は ետադրությունը՝ Վատաշի վա սուշի գա իի դեսու 私は寿司がいいです。«Իմ կարծիքով սուշին լավն է»։ Թվականներ Ճապոներենում կիրառվում է թվականների երկու կատեգորիաներ՝ չինարեն, որով հնարավոր է համարակալել բոլոր թվերը եւ իսկոն-ճապոնական, որով հնարավոր է համարակալել 1-10 եւ 20 թվանշանները։ Աղյուսակում ներկայացված է չինական եւ իսկոն-ճապոնական թվականների համեմատությունը Հաճախ խոսակցական լեզվում թվականի կարդացման համար (սի) համանուն հիերոգլիֆի մեկ այլ նշանակության պատճառով (սի, մահ) կիրառվում է կունյոմի (յոն)։ Նույն պատճառով թվական անունը կարդացվում է նանա սիթիի փոխարեն։ Կրթական ոլորտում օգտագործվում են հետեւյալ թվականները. (ձյու։, 10) — (նիձյու։, 20), (հյակու, 100) — (հոհյակու, 500), (սեն, 1000) — (կյու։ սեն, 9000), (ման, 10000) — (սամման, 30000), միլիոն - (հյակուման), որը բառացիորեն նշանակում է «հարյուր անգամ տասը հազար». Ավելի բարձր կարգի թվականների համար օգտագործվում են (օկու, հարյուր միլիոն), (տյո, տրիլիոն)։ Բառապաշար Բառային խմբեր Սկզբնական ճապոներենում գոյություն ունեցող բառերը, որոնք չէին փոխառնված չինարենից, կազմում են, այսպես կոչված, վագո 和語 (վա բառեր) խումբը։ Այս նախնական բառերին այսօրվա ճապոներենում ավելացվել են որոշ քանակի բառեր, որոնք կամ փոխառնվել են չինարենից, կամ ձեւավորվել են չինարենի արմատական բառերից։ Այս բառերը հայտնի են որպես կանգո 漢語 եւ լեզվի մեջ մուտք են գործել սկսած 5-րդ դարից չինական մշակույթի հետ շփումների միջոցով։ Կանգո բառերը պարունակում են ճապոներենի ամբողջ բառապաշարի 49.1%-ը, վա բառերը՝ 33.8%-ը, այլ օտար բառերը կամ գաիրաիգո-ն 外来語 կազմում են 8.8%-ը եւ մնացած 8.3%-ը կազմում են հիբրիդացված կամ կոնշուգո 混種語 բառերը, որոնք պարունակում են մեկից ավել լեզուներից վերցրած տարրեր։ Ճապոներենում կան նաեւ մեծ քանակության դիմախաղերի ծագումով բառեր, ձայնային խորհրդանշանների հարուստ հավաքածու, բնության ձայներից ստացված եւ ավելի աբստրակտ բառեր։ Բառերի մի փոքր մասը ճապոներենի մեջ է մտել այնու լեզվից։ Դրանցից են լավ հայտնի տոնակաի (հյուսիսային եղջերու), րակկո (ջրասամույր) եւ շիշամո (ձկան մի տեսակ) բառերը։ Տարբեր ծագում ունեցող բառերը գործածվում են տարբեր բնագավառներում։ Ինչպես եվրոպական լեզուներում լատինական ծագումով բառերը, այնպես եւ կանգո բառերն ընկալվում են որպես մի տեսակ պաշտոնական կամ ակադեմիական՝ համեմատած համարժեք յամատո բառերի հետ։ Եվրոպական լեզուների ներմուծում Եվրոպական լեզուներից ներմուծումն սկսվել է 16-րդ դարում պորտուգալերենից փոխառնված բառերից, որին հետեւեցին հոլանդերենից փոխառնվածները՝ Էդո ժամանակաշրջանում Ճապոնիայի երկարատեւ մեկուսացման ժամանակ։ Մեկուսացման ավարտից հետո՝ 19-րդ դարում փոխառումներ իրականացվեցին գերմաներենից, ֆրանսերենից եւ անգլերենից։ Մեր օրերում հիմնական փոխառնվող բառերն անգլերենից են։ Այդ բառերը կրկնում են հնչելու ձեւը՝ ջյու։սու ジュース հյութ (անգլերեն՝ juice [dʒu։s] ), վայֆու ワイフ կին (որպես ամուսնական զույգ) (անգլերեն՝ wife [waɪf] ), սենթա センタ կենտրոն (անգլերեն՝ center ['sɛntə])։ Վասեյ-էյգո Վերջին մի քանի տասնամյակներում վասեյ-էյգո-ն («Ճապոնիայում շինած անգլերեն») դարձել է առաջնային երեւույթ։ Այդպիսի բառերից է, օրինակ՝ սուկինշիպպու スキンシップ (skin+ -ship, ֆիզիկական կոնտակտ)։ Յոջիջուկուգո Յոջիջուկուգոն (ճապոներեն՝四字熟語, よじじゅրոմաջի՝ yoji-jukugo, բառացի՝ չորս գրանշանանոց պատրաստի բառ), ճապոներենի եզրույթ է, որը կիրառվում է չորս գրանշաններից բաղկացած բարդ բառամիացություններ նշելու համար։ Լինում են իդիոմային եւ ոչ իդիոմային։ Ոչ իդիոմատիկ յոջիջուկուգո Դրանք շատ մեծ քանակով են, հավանաբար՝ տասնյակ հազարներ։ Նրանց ճնշող մեծամասնությունն այնպիսին են, որ նրանց իմաստը հասկացվում է հեշտությամբ՝ իրենց առանձին մասերի գրական բացատրությունից։ Օրինակ՝ օկունաիկին'էն 屋内禁煙 «Ներսում չծխե՛լ» բաղադրյալ բառը ոչ իդիոմատիկ յոջիջուկուգո է։ Այն կառուցվել է չորս բառերից՝ օկու 屋 շենք, նաի 内 ներս, կին 禁 արգելվել եւ էն 煙 ծխել։ Այլ կերպ, այն կարող է կազմվի որպես երկու հատ երկու գրանշանանի բաղադրյալ բառերի միացություն՝ օկունաի 屋内 ներսում եւ քին'էն 禁煙 ծխելու արգելք։ Ստորեւ բերված է ոչ իդիոմատիկ յոջիջուկուգոների մի քանի օրինակներ՝ դաիգաքուքյոիկու 大学教育 (դաիգաքու «համալսարան» + քյոիկու «կրթություն»)՝ բարձրագույն կրթություն քանքյոակկա 環境悪化 (քանքյո «շրջակա միջավայր» + ակկա «վատթարացում») րեքիշիշոսեցու 歴史小説 (րեքիշի «պատմություն» + շոսեցու «վեպ») Նշենք, որ 四字熟語-ն ինքը ոչ իդիոմատիկ չորս գրանշանանի ֆրազ է։ Իդիոմական յոջիջուկուգոներ Ի հակադրություն, այս մի քանի հազար չորսնշանանի բաղադրյալ բառերն իսկական իդիոմներ են, ունեն մասնավոր իմաստ, որը տարբերվում է բաղադրիչ բառերի իմաստներից։ Գերազանց իդիոմային բաղադրյալի օրինակ է՝ ումիսենյամասեն 海千山千 (ումի ովկիանոս + սեն հազար + յամա լեռ + սեն հազար) Ովկիանոս-հազար-լեռ-հազար նշանակում է «խորամանկ ծեր աղվես» կամ՝ մի մարդ, ով ունի կյանքի այնքան մեծ փորձառություն, որ կարող է միայնակ եւ ի հաշիվ իր ճարպկության դուրս գալ ցանկացած դժվար իրավիճակից։ Իմաստը բխում է մի հին հավատալիքից, ըստ որի ովկիանոսում հազար տարի եւ լեռներում հազար տարի ապրած օձը դառնում է վիշապ։ Այդ ժամանակից ի վեր խորամանկ, աշխարհիս իմաստուն մարդը ներկայանում է մեզ որպես ովկիանոս-1000-լեռ-1000-մարդ։ Շատ իդիոմական յոջիկուկուգոներ փոխառնվել ն չինական դասական գրականությունից։ Մյուս մասը վերցված են բուդդիստական գրականությունից եւ ձեռագրերից, հին ճապոնական սովորույթներից եւ ասացվածքներից, ինչպես նաեւ ճապոնացիների պատմական եւ ժամանակակից կյանքից ու փորձառությունից։ Հանրահայտ ասացվածքներ Արտաքին կապեր GeoNames Ethnologue Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկեր Ծանոթագրություններ Գրականություն Язык // В стране восходящего солнца : Очерки и заметки о Японии / [Соч.] Григория де-Воллана. — 2-е испр. и доп. изд. — Санкт-Петербург ; Москва : т-во М. О. Вольф, 1906 (Санкт-Петербург). — [4], 566, V с. : фронт. (портр.), ил.; 22. Стругова Е. В., Шефтелевич Н. С. Читаем, пишем, говорим по-японски — М. : Восточная книга, 2016. — Т. 1, 2. — 624 с. — ISBN 978-5-7873-0885-3. 新日本語の基礎. Association for Overseas Technical Scholarship (AOTS) Bloch, Bernard (1946). Studies in colloquial Japanese I: Inflection. Journal of the American Oriental Society, 66, pp. 97–130. Bloch, Bernard (1946). Studies in colloquial Japanese II: Syntax. Language, 22, pp. 200–248. Chafe, William L. (1976). Giveness, contrastiveness, definiteness, subjects, topics, and point of view. In C. Li (Ed.), Subject and topic (pp. 25–56). New York: Academic Press. . Dalby, Andrew. (2004). "Japanese," in Dictionary of Languages: the Definitive Reference to More than 400 Languages. New York: Columbia University Press. ; Frellesvig, Bjarke (2010). A history of the Japanese language. Cambridge: Cambridge University Press. . Kuno, Susumu (1973). The structure of the Japanese language. Cambridge, MA: MIT Press. . Kuno, Susumu. (1976). "Subject, theme, and the speaker's empathy: A re-examination of relativization phenomena," in Charles N. Li (Ed.), Subject and topic (pp. 417–444). New York: Academic Press. . Martin, Samuel E. (1975). A reference grammar of Japanese. New Haven: Yale University Press. . McClain, Yoko Matsuoka. (1981). Handbook of modern Japanese grammar: [Kōgo Nihon bumpō]. Tokyo: Hokuseido Press. . Miller, Roy (1967). The Japanese language. Chicago: University of Chicago Press. Miller, Roy (1980). Origins of the Japanese language: Lectures in Japan during the academic year, 1977–78. Seattle: University of Washington Press. . Mizutani, Osamu; & Mizutani, Nobuko (1987). How to be polite in Japanese: [Nihongo no keigo]. Tokyo: The Japan Times. . Shibatani, Masayoshi (1990). Japanese. In B. Comrie (Ed.), The major languages of east and south-east Asia. London: Routledge. . Shibatani, Masayoshi (1990). The languages of Japan. Cambridge: Cambridge University Press. (hbk); (pbk). Shibamoto, Janet S. (1985). Japanese women's language. New York: Academic Press. . Graduate Level Tsujimura, Natsuko (1996). An introduction to Japanese linguistics. Cambridge, MA: Blackwell Publishers. (hbk); (pbk). Upper Level Textbooks Tsujimura, Natsuko (Ed.) (1999). The handbook of Japanese linguistics. Malden, MA: Blackwell Publishers. . Readings/Anthologies Արտաքին հղումներ Русско-японский, японско-русский словарь онлайн Электронная версия Большого японско-русского словаря под редакцией академика Н. И. Конрада. Русско-японский, японско-русский словарь онлайн Yakuru Минна но Нихонго Уроки японского языка + Японско-русский и русско-японский словарь онлайн ЯРКСИ — японско-русский словарь иероглифов Японско-русский и русско-японский словарь (кандзи, кана и киридзи) Японско-русский и русской-японский онлайн словарь: + программа подстрочного перевода. National Institute for Japanese Language and Linguistics Japanese Language Student's Handbook Ճապոներեն Ճապոնիայի լեզուներ Պալաուի լեզուներ


source: wikipedia

text: Ֆրանսերենը (français, ֆրանսերեն արտասանությունը՝ [fʀɑ̃sɛ]) Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ռոմանական լեզվախմբի լեզուներից է։ Ինչպես բոլոր ռոմանական լեզուները, այնպես էլ ֆրանսերենը սերում է Հռոմեական կայսրության ժողովրդախոսակցական լատիներենից։ Ֆրանսերենը զարգացել է գալլոռոմանական լեզվի հիմքի վրա (խոսակցական լատիներեն Գալլիայում, հատկապես Հյուսիսային Գալլիայում)։ Ֆրանսերենի վրա ազդեցություն են ունեցել նաեւ Հյուսիսային Ռոմանական Գալլիայի կելտական լեզուները, ինչպիսիք էին Գալլիա Բելգիկան եւ հին ֆրանկերենը՝ պոստռոմանական զավթիչներ ֆրանկների լեզուն։ Ֆրանսախոս ժողովուրդները եւ անձինք կոչվում են ֆրանկոֆոններ։ Ֆրանսիայում ֆրանսերենը պետական լեզվի կարգավիճակ է ստացել 1539 թվականին։ Այն պետական լեզվի կարգավիճակ ունի 29 երկրներում՝ հինգ տարբեր մայրցամաքներում, որոնցից շատերը Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության (ՖՄԿ) անդամ են։ ՖՄԿ-ն 84 երկրներ միավորող կազմակերպություն է, որտեղ պաշտոնապես օգտագործում կամ ուսանում են ֆրանսերեն։ Ֆրանսերենը ՄԱԿ-ի 6 պաշտոնական լեզուներից մեկն է, ինչպես նաեւ աշխատանքային 2 լեզուներից մեկը (անգլերենի հետ միասին)։ Այն նաեւ մի շարք միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Եվրամիության պաշտոնական կամ աշխատանքային լեզուներից է։ Հնում լինելով արքունական լեզու Ռուսաստանի ցարերի, Անգլիայի, Իսպանիայի թագավորների, Գերմանիայի արքայազների համար՝ այն այսօր էլ անգլերենի հետ միասին միջազգային դիվանագիտության կարեւոր լեզուներից է։ Իր լեզվակիրների քանակով՝ ֆրանսերենն առաջին լեզուն է Ֆրանսիայում, Կանադայի Քվեբեկ, Օնտարիո եւ Նյու Բրանսուիկ նահանգներում, ինչպես նաեւ Կանադայի այլ ֆրանկոֆոն տարածաշրջաններում, Բելգիայում (Վալոնիայում եւ Բրյուսելում), արեւմտյան Շվեյցարիայում, Մոնակոյում, ԱՄՆի որոշ հատվածներում (Լուիզիանա, Մեն, Նյու Հեմփշիր եւ Վերմոնտ) եւ աշխարհի բազմաթիվ այլ համայնքներում։ 2015 թվականի դրությամբ ֆրանկոֆոն բնակչության մոտ 40 %-ը (ներառյալ որպես երկրորդ լեզու կիրառողները եւ մասամբ տիրապետողները) ապրում էր Եվրոպայում, 35 %-ը` Սահարայից հարավ ընկած երկրներում, 15 %-ը` Հյուսիսային Աֆրիկայում եւ Մերձավոր Արեւելքում, 8 %-ը` Ամերիկայում եւ 1 %-ը` Օվկիանիայում ու Ասիայում։ Ֆրանսերենը, ըստ լեզվակիրների քանակի, Եվրոպական միությունում 4-րդ մայրենի լեզուն է։ Այլ մայրենի լեզու ունեցող եվրոպացիների մոտավորապես մեկ ութերորդը կիրառում է ֆրանսերենը՝ որպես երկրորդ լեզու։ Ֆրանսերենը երկրորդ ամենաուսուցանվող օտար լեզուն է ԵՄ-ում։ Ֆրանսերենն իր լեզվակիրների թվով 6-րդ լեզուն է աշխարհում, 18-րդ լեզուն է՝ որպես մայրենի լեզու այն կիրառողների թվով եւ երկրորդ ամենաշատ ուսուցանվող լեզուն է (ներկայումս այն սովորում է մոտ 120 միլիոն մարդ)։ Ֆրանսիայի եւ Բելգիայի գաղութատիրական քաղաքականության արդյունքում 16-րդ դարից ֆրանսերենը լայն տարածում է գտել Ամերիկայում, Աֆրիկայում եւ Ասիայում։ Ներկայումս որպես երկրորդ լեզու՝ ֆրանսերենը տարածված է ֆրանկոֆոն Աֆրիկայում, մասնավորապես Գաբոնում, Ալժիրում, Թունիսում, Մավրիկիոսում, Սենեգալում եւ Կոտ դ'Իվուար։ Ֆրանսերենը համարվում է մայրենի լեզու 76 միլիոն մարդու համար, մոտ 235 միլիոն մարդ այն կիրառում է առօրյա կյանքում եւ 77-ից 110 միլիոն մարդու համար այն երկրորդ լեզու է, որոնց մեծ մասն ապրում է Աֆրիկայում։ Համաձայն Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության՝ մոտ 300 միլիոն մարդ «կարող է խոսել ֆրանսերեն», սակայն այդ վիճակագրության հիմքերը պարզաբանված չեն։ Համաձայն Լավալի համալսարանի եւ Ֆրանկոֆոնիայի համալսարանական գործակալության ժողովրդագրական նախագծի՝ ֆրանսերեն խոսողների թիվը 2025 թվականին կլինի 500 միլիոն, իսկ 2050 թվականին` 650 միլիոն։ Ֆրանսերենն ակադեմիական լեզու է, այն անվանում են նաեւ «Մոլիերի լեզու»։ Ֆրանսերենն աշխարհում ֆրանսիական մշակույթի եւ մտածողության հիմնական շարժիչն է։ Ֆրանսերենը ունի գրականության եւ գիտական ստանդարտների միջազգային լեզվի երկար պատմություն եւ այն շատ միջազգային կազմակերպությունների հիմնական կամ երկրորդական լեզուն է, ներառյալ Միավորված ազգերի կազմակերպության, Եվրոպական միության, ՆԱՏՕ-ի, Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի եւ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի։ 2011 թվականին «Bloomberg Businessweek» ամերիկյան ամսագիրը ֆրանսերենը դասակարգեց որպես բիզնեսի համար օգտակար երրորդ լեզու՝ անգլերենից եւ չինարենից հետո։ Ֆրանսերենը համացանցում ամենաշատ կիրառվող լեզուների շարքում չորրորդն է՝ իսպաներենից, չինարենից եւ անգլերենից հետո։ Ֆրանսերենի կազմավորումը Ֆրանսերենի բառային հիմքերի մեծ մասը ծագում է լատիներենից (որպես մայր լեզու) կամ կազմված է հունական, լատինական արմատներից։ Բազմաթիվ եզրույթներ ունեն նույն ստուգաբանությամբ երկու հիմքեր, որոնցից մեկը դարերի ընթացքում ձեւավորվել է ժողովրդախոսակցական լատիներենից, իսկ մյուսը ուղղակիորեն փոխառվել է դասական լատիներենից։ Օրինակ՝ métier/ministère, façon/faction, raide/rigide, froid/frigide, frêle/fragile, rançon/rédemption, raison/ration, poison/potion, chance/cadence եւ այլն։ Հաճախ նույնիսկ «ամենաֆրանսերեն» թվացող բառերի հիմքը եւս փոխառություն է դասական լատիներենից։ Օրինակ՝ mère/maternel, frère/fraternel, cheveu/capillaire, foi/fidèle, œil/oculaire, sûr/sécurité, siècle/séculaire եւ այլն։ Ռոմանական լեզուների ստուգաբանության մեջ հարացույցի փոփոխության արդյունքում գրավոր լատիներենի աղբյուրների վրա հիմնված ավանդական մեթոդը փոխարինվում է համեմատական մեթոդով՝ նպատակ ունենալով վերստեղծել նախառոմանական մակարդակի ստուգաբանությունը, որի ժառանգորդն է ռոմանական բառապաշարը։ Այդ կերպ ընդգծվել է այն գաղաղափարը, որ « ֆրանսերենի բառային հիմքերի մեծ մասը ծագում է լատիներենից »։ Անտեսվում է գալլերենի ազդեցությունը ֆրանսերենի վրա։ Այդ լեզվի բառային ներդրումը ֆրանսերենում սահմանափակվում է մոտ հարյուր բառով, ինչպիսիք են օրինակ՝ char/charrue, mouton, crème, որոնց մի մասն էլ փոխառություն է լատիներենից։ Այդ արտահայտությունների ստուգաբանությունը միշտ չէ որ ապացուցված է։ Ինչ վերաբերում է գալլերենի ազդեցությանը ֆրանսերենի շարադասության եւ արտասանության վրա, այն նույնպես հստակեցված չէ։ Հին ֆրանկերենից՝ որպես «սուպերստրատ» (լեզվաբանության եւ հատկապես հանրալեզվաբանության մեջ այդպես են անվանում այն լեզուն, որն ազդեցություն է թողնում մեկ այլ լեզվի վրա), ֆրանսերեն են անցել մի քանի կարեւոր բառեր, օրինակ՝ gris, blanc, blond, bleu բառերը եւ այլն։ Հին ֆրանկերենը մեծապես ազդեցություն է թողել Գալլիայի հյուսիսում տարածում գտած այսպես կոչված օիլի լեզուների եւ միջնադարյան Ֆրանսիայի հյուսիսում կիրառվող հին ֆրանսերենի կամ նախաֆրանսերենի արտասանության վրա։ Այդ նախաֆրանսերենը, որը միջնադարում Իլ դը Ֆրանսում տարածված օիլի լեզուների բարբառներից էր եւ որից ծագել է ժամանակակից ֆրանսերենը, երբեմն անվանվել է նաեւ «ֆրանսիեն» (francien) եզրույթով։ Բայց վերջինս այդ բարբառն անվանելու համար առաջին անգամ 1889 թվականին կիրառել է ֆրանսիացի լեզվաբան Գաստոն Պարիսը։ Այդ բարաբառը, իրականում, շատ ավելի վաղ՝ դեռ 12-րդ դարից ի վեր, Փարիզի զարգացմանը զուգընթաց հարստացել է օիլի մյուս լեզուների՝ նորմանդական, պիկարդերեն, լոթարինգյան, բուրգունդյան բարբառների հիման վրա։ «Ֆրանսիեն» (francien) եզրույթը, սակայն, չի կիրառվել այն մարդկանց կողմից, ովքեր խոսել են այդ լեզվով, քանի որ այդ ժամանակ այն արդեն անվանվում էր «ֆրանսեի» (franceis), իսկ հետո՝ «ֆրանսուա» (françois): Ժամանակակից ֆրանսերենի անվանումը՝ «français» ծագել է franceis եզրույթից (franceis [frãntsëé] → françoys/françois [frãswé] → français [frãsé]), որը 11-12-րդ դարերից ի վեր դանդաղորեն վերածվել է համատարածաշրջանային լեզվի։ Օիլի մյուս լեզուները աստիճանաբար անհետացել են ոչ միայն այն պատճառով, որ ֆրանսերենն ավելի ու ավելի հարգի էր դառնում, այլ նաեւ այն պատճառով, որ օիլի մյուս լեզուները շատ մոտ էին «ֆրանսուա» (françois) բարբառին։ Դրանով է բացատրվում այն, որ ռոմանական մյուս բարբառները՝ ոչ օիլի բարբառները եւ ոչ ռոմանական լեզուները երկար ժամանակ համառորեն ընդդիմանում էին կրել ֆրանսերենի ազդեցությունը՝ չնայած ռոմանական ոչ օիլի լեզուներն իրենք էլ ազդեցություն են թողել ֆրանսերենի վրա (ֆրանսերենը հավասարապես հարստացել է այլ լեզուների ներդրումների շնորհիվ, օրինակ՝ արաբերեն, իտալերեն, թուրքերեն, Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների ֆրանսիական հիմքով կրեոլական լեզուների, նախկին ֆրանսիական գաղութային կայսրության լեզուների, այսօր նաեւ անգլերենի, ներգաղթյալների, ինչպես նաեւ Ֆրանսիայի եւ այլ ֆրանկոֆոն երկրների միջեւ միջազգային կապերի շնորհիվ)։ Վերջին փոխառություններ, նորաբանություններ եւ ուղղագրության զարգացում Համեմատաբար վերջին փոխառություններն այլ լեզուներից բավականին շատ են, նախեւառաջ անգլերենից (նույնիսկ հին՝ nord, sud ), հետո իտալերենից եւ այլ ռոմանական լեզուներից, ինչպես նաեւ գերմանական լեզուներից, օրինակ՝ գերմաներենից եւ հոլանդերենից (այսպես օրինակ boulevard բառը ծագում է հոլանդերեն կամ ֆլամանդերեն bolwerk բառից)։ Արաբերենը տվել եւ դեռ շարունակում է տալ մի քանի բառեր՝ որպես փոխառություններ, օրինակ՝ chiffre, coton, amalgame, amiral, sucre, alcool, algèbre, toubib, bled եւ այլն։ Ըստ լեզվաբան Հենրիետտա Վալտերի հաշվարկների՝ 35.000 բառ պարունակող փոքրիկ բառարանի ժամանակակից ֆրանսերենի բառերի մոտ 13% (4200 բառ) օտար ծագում ունեն։ Այդ բառերից 1053 ծագում են անգլերենից, 698-ը՝ իտալերենից, 544-ը՝ նախագերմաներենից, 481-ը՝ հին գալլոռոմանական լեզուներից, 215-ը՝ արաբերենից, 164-ը՝ գերմաներենից, 160-ը՝ նախակելտական լեզվից, 159-ը՝ իսպաներենից, 153-ը՝ հոլանդերենից, 112-ը՝ պարսկերենից (հին պարսկերենից) եւ սանսկրիտից, 101-ը՝ ամերիկյան-հնդկացիական լեզուներից, 89-ը՝ Արեւելյան Ասիայի տարբեր լեզուներից (որոնցից հատկապես չինարենից եւ ճապոներենից, բայց նաեւ մոն-քխմերի լեզուներից), 56-ը՝ սեմաքամյան լեզվաընտանիքի որոշ լեզուներից, 55-ը՝ սլավոնական կամ բալթյան լեզուներից, 144-ը՝ տարբեր այլ լեզուներից (որոնցից օրինակ՝ մալայապոլինեզյան եւ նիգերոկոնգոլեզյան լեզուներից)։ Այդուհանդերձ ժամանակակից բառապաշարում փոխառությունների հարաբերականորեն թույլ այս համամասնությունը չի հաշվարկում գործարար ոլորտում ամերիկյան անգլերենից փոխառությունները, ռազմավարական ոլորտ, որտեղ ԱՄՆ ունի գերակայություն։ Բազմաթիվ նորաբանություններ ծագել են հունարեն կամ լատիներեն բառերից։ Կարելի է հիշատակել օրինակ՝ mètre, gramme, phobie բառերը եւ նրանց ածանցյալ բառերը (kilomètre, milligramme եւ այլն ), ինչպես նաեւ համեմատաբար վերջին փոխառությունները, օրինակ՝ cinéma, logiciel, domotique եւ այլն։ Մյուս նորաբանությունները լեզվաբանական պատճենումներ են անգլերենից կամ հարմարեցումներ, օրինակ՝ baladeur բառը հորինվել է փոխարինելու անգլերեն walkman եւ discman համարժեքներին։ Բազմաթիվ նորաբանություններ ստեղծվել են անգլերեն համարժեքներին փոխարինելու համար, ինչպիսիք են օրինակ՝ informatique բառը ստեղծվել է 1962 թվականին։ Այն information եւ automatique բառերի միաձուլմամբ ստեղծված հիբրիդային բառ է։ pourriel բառը՝ անգլերեն spam բառի փոխարեն Որոշ նորաբանություններ ծագել են Հյուսիսային Ամերիկայից, որտեղ շատ ակտիվ է գործում Ֆրանսերեն լեզվի քվեբեկյան գործակալությունը (Office québécois de la langue française): Օրինակ՝ courriel բառը՝ e-mail բառի փոխարեն clavardage բառը՝ chat բառի փոխարեն baladodiffusion բառը՝ podcasting բառի փոխարեն bouquineur բառը՝ liseuse բառի փոխարեն livrel բառը՝ livre numérique բառի փոխարեն։ Որոշ նորաբանություններ ավելի շատ տարածված են Կանադայի ֆրանկոֆոն նահանգներում, իսկ դրանց կիրառությունը Ֆրանսիայում եւ այլուր համեմատաբար ավելի փոքր է։ Իմաստաբանություն Ֆրանսերենն ունի շատ հարուստ իմաստաբանություն։ Այն համադրում է բառախաղեր, սրամտություն, հանելուկներ, սփուներիզմ եւ այլն։ Այս բնութագրիչը շատ կարեւոր է տվյալների բազայում տեղեկատվության մշակման տեսանկյունից։ Վիքիմեդիա հիմնադրամի Վիքիբառարաան նախագծում հաշվեգրված է 226264 ֆրանսերեն բառ 2012 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դրությամբ։ Բայց եթե հաշվենք նաեւ թեքման ձեւերը (խոնարհում, հոգնակի թիվ եւ այլն), ապա այդ նախագիծը ներառում է մոտ 1200000 մուտքագրում ֆրանսերեն լեզվի համար (ներառյալ հատուկ անունները)։ Պատմություն Մ. թ. ա. 52 թվականին՝ Հուլիոս Կեսարի կողմից Գալլիան նվաճելու ժամանակաշրջանում, Գալլիայի մեծ մասը՝ բացառությամբ Ակվիտանիա շրջանի, որտեղ կիրառվում էր նախաբասկերենը, բնակեցված էր գալլական ցեղերով, որոնք խոսում էին կելտական լեզուներով։ Այդ ցեղերը, անշուշտ, խնամակցական հարաբերություններ ունեին իրար հետ եւ փոխադարձաբար ու հեշտությամբ հասկանում էին միմյանց։ Չկար մեկ գալլական լեզու, այլ բազմաթիվ այդպիսի լեզուներ, որոնք միայն շատ հազվագյուտ դեպքերում էր, որ գիր ունեին։ Իսկ հռոմեացիների լեզուն՝ լատիներենը, գիր ուներ եւ որպես հեղինակավոր լեզու՝ աստիճանաբար ընդունվել է բոլորի կողմից դարերի ընթացքում։ 842 թվականի «Ստրասբուրգի երդում»-ի (Շառլ II-ի եւ Լյուդովիկոս II-ի միջեւ կնքված ռազմական դաշինք՝ ընդդեմ իրենց ավագ եղբայր Լոթար I-ի) ռոմանական տարբերակը առաջին գրավոր տեքստն է օիլի լեզվով, որը, սերելով ուշ շրջանի լատիներենից, հետագայում փոփոխությունների է ենթարկվել Գալլիայի հյուսիսում հաստատված գերմանական ժողովուրդների՝ մասնավորապես ֆրանկների կողմից (որոնց անունից էլ ծագում է français՝ «ֆրանսերեն» անվանումը)։ Ռոմանական լեզվի գոյության մասին առաջին անգամ հիշատակվել է 813 թվականին Տուրի Կոնսիլիումի (կամ սինոդ) ժամանակ, որտեղ այն անվանվել է lingua romana rustica, langue romane rustique ՝ «գյուղական ռոմանական լեզու»։ Առաջին գրավոր տեքստը 880 թվականի Séquence (Cantilène) de sainte Eulalie ՝ «Սուրբ Էուլալիի կանտիլենա »-ն է (ագիոգրաֆիկ (սրբերի կյանքն ուսումնասիրող աստվածաբանության ուղղություն) երկ)։ Այնուամենայնիվ, այդ տեքստի լեզուն ավելի շատ պիկարդերեն էր, քան հենց ֆրանսերեն։ Ֆրանսերենը, որն անվանվում էր franceis / françoys / françois, միջնադարի բազմաթիվ բարբառներից մեկն էր։ Փարիզն ու իր շրջանը այդ franceis՝ նախաֆրանսերենի պատմական բնօրրանն էր։ Այն շատ արագ զարգացել է նորմանդերենի, պիկարդերենի եւ օիլի այլ բարբառների հիման վրա, քանի որ Փարիզը գնալով կարեւոր տեղ էր զբաղեցնում երկրի քաղաքական կյանքում եւ երկրի տարբեր շրջաններից մարդիկ գալիս էին բնակվելու այնտեղ՝ իրենց հետ բերելով նաեւ իրենց լեզուն։ Միջնադարում Ֆրանսիան լեզվաբանական միավոր չուներ, քանի որ իններորդ դարի սկզբին լատիներենը գիտական եւ եկեղեցական միակ լեզուն էր, եւ երկրի շրջաններում կիրառվել են Ֆրանսիայի տարածաշրջանային տարբեր լեզուներ, որոնք հիմնականում պատկանել են հետեւյալ խմբերին՝ ֆրանկոպրովանսալյան լեզուներ օիլի լեզուներ օքսիտանոռոմանական (օքսիտաներեն, կատալաներեն)։ Տասնմեկերորդ դարի վերջից մինչեւ տասնչորսերոդ դարի սկիզբը միջնադարյան ֆրանսերենի (հին ֆրանսերեն) տարածման ժամանակաշրջանն էր։ Ֆրանսերենն այդ ժամանակաշրջանում դարձել էր միջազգային լեզու, որով խոսում էին եվրոպական բոլոր արքունիքներում։ Այդ կերպ այն իր ազդեցությունն է թողել բոլոր եվրոպական լեզուների վրա։ Այն դարձել էր «lingua franca»՝ «լինգվա ֆրանկա», բոլոր օրենքները շարադրվում էին ֆրանսերենով, դիվանագիտության լեզուն ֆրանսերենն էր։ Օիլի լեզուններից նորմանդերենը 1066 թվականին Վիլհելմ I Նվաճողի կողմից Անգլիան գրավելու հետեւանքով տարածվել է այնտեղ, եւ ֆրանսերենի գործածությունն այնտեղ տեւել է ավելի քան երեք հարյուր տարի։ Անգլերենի բառապաշարը ժառանգել է շատ բառեր։ Անգլերենի բառապաշարի 70-72%-ը ծագում է ինչպես նորմանդերենից, այնպես էլ՝ ֆրանսերենից։ Ասում են նաեւ, որ այդ ժամանակաշրջանում Անգլիայում ֆրանսերենն ավելի շատ է գործածվել, քան Ֆրանսիայում: Տասներկուերորդ դարից սկսած՝ ֆրանսերենը (օիլի լեզու) ազդեցություն է թողել միջնադարյան իտալական գրականության վրա։ 1250 թվականից սկսած, երբ Լյուդովիկոս IX Սուրբը պատվիրել է ֆրանսերեն թարգմանել Աստվածաշունչը, ֆրանսերենն ավելի մեծ կարեւորություն է ստացել։ Տասներեքերորդ դարի վերջին վենետիկցի ժամանակագիր Մարտինո դը Կանալեն օիլի լեզվով շարադրել է իր «Վենետիկյան տարեգրություն»-ը (Chronique des Vénitiens ) եւ հաստատել, որ «ֆրանսերեն լեզուն տարածվում է աշխարհում»։ Մոտ 1256 թվականին Ֆլորենիցիայից կանցլեր եւ հայտնի փիլիսոփա Բրունետտո Լատինին (1220-1294) օիլի լեզվով գրել է իր «Գանձարանի գիրք»-ը (Livre du Trésor ) եւ այնտեղ արձանագրել, որ այն «բոլոր մարդկանց հայտնի եւ հաճելի խոսվածք է» ։ Տասներեքերորդ դարում էր, որ հայտնվել են ֆրանսերենով գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ 1296 կամ 1298 թվականներին Ջենովայի բանտում Մարկո Պոլոն իր ճամփորդական պատմվածքները շարադրել է ֆրանսերեն: Միջնադարում արքայական նշանաբանները մեծ մասամբ ֆրանսերեն էին, օրինակ բրիտանական ասպետական շքանշանի նշանաբանը՝ «Honi soit qui mal y pense» («Ամոթ նրան, ով այդ մասին վատը կմտածի։»), ինչպես նաեւ բրիտանական միապետության նշանաբանը՝ «Dieu et mon droit» («Աստված եւ իմ իրավունքը»)։ Նիդերլանդների նշանաբանը նույնպես ֆրանսերեն է «Je maintiendrai» («Ես կպահպանեմ»)։ 1346 թվականին Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում՝ Կրեսիի ճակատամարտում, Անգլիայի Էդուարդ III արքան իմացել է միայն մեկ լեզու՝ ֆրանսերեն, ինչպես իր հակառակորդ Ֆրանսիայի արքան։ 1362 թվականին անգլերենը փոխարինել է Law French-ին (Le Français du loi՝ Անգլիայում իրավագիտության լեզու՝ հին նորմանդերենի անգլոնորմանդական տարբերակը, որը մեծ ազդեցություն է կրել փարիզյան ֆրանսերենից, իսկ հետո նաեւ անգլերենից) եւ 1362 թվականի «Անգլիայի դատարանների մասին ակտ»-ով հռչակվել է դատարանների պաշտոնական լեզու։ 1385 թվականին Անգլիայի քերականական դպրոցներում (grammar schools) անգլերենը փոխարինել է ֆրանսերենին։ Այդպես Անգլիայում ֆրանսերենն իր տեղը զիջել է անգլերենին։ «Catholicon»՝ «Կաթոլիկոն»-ը (հունարեն Καθολικόν՝ համընդհանուր բառից) առաջին եռալեզու բառարանն է բրետոներեն, ֆրանսերեն եւ լատիներեն լեզուներով։ Այն նաեւ բրետոներեն եւ ֆրանսերեն առաջին բառարաններից է։ 1539 թվականին է, որ պաշտոնապես մեկնարկել է Ֆրանսիայի ֆրանսիականացումը Ֆրանսուա I արքայի կողմից ստորագրված «Վիլլեր-Կոտրեյի հրամանագիր»-ով (Օrdonnance de Villers-Cotterêts): Այն պարտադրում է լատիներենի փոխարեն ֆրանսերենի կիրառումը՝ որպես իրավագիտության եւ վարչական լեզու։ Այնուամենայնիվ, պետք չէ եզրակացնել, որ այդ ժամանակ բոլոր ֆրանսիացիները խոսել են ֆրանսերեն։ Ըստ պատմաբանների՝ XVI դարում արքաների լեզվով խոսել է բնակչության 10-20 %-ը։ Չնայած հրամանագիրը ունեցել է 192 հոդված՝ դրանցից միայն 110-րդ եւ 111-րդ հոդվածներն են վերաբերել լեզվին։ Բնօրինակ տեքստ 1549 թվականին Ժոաշեն դյու Բըլեն գրել է «Ֆրանսերեն լեզվի պաշտպանություն եւ պատկերազարդում» աշխատությունը։ XVII դարում ֆրանսերենը դարձել է գիտության եւ կրթության լեզու։ 1606 թվականին տպագրվել է Ժան Նիկոյի հեղինակած եւ մտավոր սեփականության իրավունքով պաշտպանաված (post mortem) «Որքան հին, այնքան էլ նոր ֆրանսերեն լեզվի գանձարան» բառարանը։ Ռենե Դեկարտի «Դատողություն մեթոդի մասին» (1637 թվական) փիլիսոփայական տրակտատը կարեւոր շրջափուլ էր, քանի որ ազդարարվել էր ֆրանսերեն լեզվով փիլիսոփայական էսսեների ստեղծումը՝ ի տարբերություն «Մտորումներ առաջին փիլիսոփայության մասին» («Մետաֆիզիկական դատողություններ») աշխատության, որը լատիներեն էր։ Իրականում Ռենե Դեկարտը քննադատության է ենթարկվել «Մետաֆիզիկական դատողություններ» աշխատության համար եւ ստիպված է եղել վերաշարադրել եւ հրատարակել այն ֆրանսերեն լեզվով՝ «Դատողություն մեթոդի մասին» վերնագրով՝ իմանալով, որ հասարակության սերուցքը չէր կարդալու այն տեղական խոսվածքով, մինչդեռ այդ դեպքում նրանք, ովքեր ընդունում էին իր փիլիսոփայական հայացքները, կկարողանային այն կարդալ՝ առանց վախենալու գրաքննությունից։ Սերելով լատիներենից՝ ֆրանսերենը ստանձնել է նրա դերը՝ որպես միջազգային լեզու XVII դարում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից ի վեր այն զիջելով անգլերենին։ XVII դարում ֆրանսերենի այդ գերիշխանությունը՝ հեգեմոնիան, պայմանավորված է եղել այդ դարաշրջանում ֆրանսիական պետության հզորությամբ։ 1685 թվականին Պիեռ Բեյլը գրել է՝ «Եվրոպայի բոլոր ժողովուրդների հաղորդակցության սահմանակետը ֆրանսերենն է»։ 1714 թվականի մարտի վեցի Ռաշտատի հաշտության պայմագիրը, որն ազդարարում էր Իսպանական ժառանգության համար պատերազմի ավարտը, շարադրվել է բացառապես ֆրանսերենով։ Գերմանացի հայտնի փիլիսոփա եւ գիտնական Գոթֆրիդ Լայբնիցը (1646-1716) շատ հաճախ իր երկերը գրել է ֆրանսերեն։ Սանկտ Պետերբուրգում Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ը (1762-1796) ռուսական ակադեմիայի զեկուցագրերը շարադրել է ֆրանսերենով։ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ II-ը ֆրանսերենի մեծ սիրահար է եղել, Վոլտերի հետ նամակագրություն է վարել եւ իր ինքնակենսագրությունը շարադրել է ֆրանսերենով, հասել է նաեւ նրան, որ Բեռլինի ակադեմիայում լատիներենը փոխարինվել է ֆրանսերենով։ 1777 թվականին մարքիզ Կարաչիոլին հրատարակել է մի գիրք՝ «Ֆրանսիական Եվրոպա կամ Փարիզ։ Օտարերկրյա ազգերի մոդելը» վերնագրով։ 1783 թվականին Բեռլինի ակադեմիան առաջարկել է «Ի՞նչն է ֆրանսերենը դարձրել միջազգային լեզու» վերնագիրը՝ որպես գրողների միջեւ անցկացվող մրցույթի թեմա: 1892 թվականին Ավստրալիայում հայտնաբերված առաջին համայնքային թերթը կոչվել է Le Courrier australien՝ «Ավստրալիական սուրհանդակ»։ 1911 թվականին Յակով Նովիկովը գրել է մի հոդված՝ «Ֆրանսերեն՝ Եվրոպայի օժանդակ լեզու» վերնագրով, որտեղ բացատրել է, թե ինչու է ֆրանսերենը դարձել Եվրոպայի համընդհանուր լեզու։ Ֆրանսերենի պահպանմանը հետեւում են Ֆրանսիական ակադեմիան, Ֆրանսերենի եւ Ֆրանսիայի լեզուների գլխավոր պատվիրակությունը (Délégation générale à la langue française et aux langues de France (DGLFLF)), Բելգիայում Ֆրանսերեն լեզվի ծառայությունը (Service de la langue française (Belgique)), Քվեբեկի ֆրանսերեն լեզվի գործակալությունը (l'Office québécois de la langue française (OQLF)), Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Քվեբեկի Ֆրանսերեն լեզվի գերագույն խորհուրդները (les Conseils supérieurs de la langue française de France, de Belgique et du Québec): 1985 թվականին հիմնադրվել է TV5 Monde ֆրանկոֆոն միջազգային հեռուստաալիքը։ Չնայած համեստ մեկնարկին՝ այն արագորեն զարգացել է եւ 2000-ական թվականներին դարձել է հեռուստատեսային երեք ամենամեծ ցանցերից մեկը MTV-ի եւ CNN-ի հետ միասին։ 2010 թվականին այն անվանվել է «ֆրանսերենի ամենամեծ դասարանն աշխարհում» : Աշխարհագրական տարածում Ֆրանսերենը պաշտոնական լեզու է համարվում հետեւյալ երկրներում. Գվիանա (նախկինում՝ Զաիր) Ստորեւ ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը. Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետություն Ստորեւ ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երեք պաշտոնական լեզուներից մեկը. Ստորեւ ներկայացված երկրում համարվում է չորս պաշտոնական լեզուներից մեկը. Բացի վերոնշյալ երկրներից՝ ֆրանսերենը լայնորեն տարածված է նաեւ ֆրանսիական եւ բելգիական նախկին գաղութներում, այդ թվում՝ եւ այլուր։ Ֆրանկոֆոնների քանակը տարբեր մեծ քաղաքներում Ֆրանկոֆոն քաղաքներում ֆրանսերեն գրել, կարդալ եւ խոսել կարողացող մարդկանց քանակը՝ տոկոսային արտահայտությամբ՝ Փարիզ 99 % (2010) Աբիջան 99 % (2009) Լիբրեւիլ 99 % (2010) ; Դուալա (Կամերունի խոշորագույն քաղաքը) 99 % (2010) Կինշասա 92 % (2009) Մոնրեալ 91,4 % (2016) Բրյուսել 88,5 % (2013) ժնեւ 75,8 % (2000) Դակար 74 % (2010) Բամակո 65 % (2010): Պետական կարգավիճակ Պետական կարգավիճակը Ֆրանսիայում Ֆրանսերենը Ֆրանսիայի ինքնիշխանության բաղկացուցիչ մասն է 1992 թվականից ի վեր։ Ըստ Ֆրանսիայի 5-րդ հանրապետության սահմանադրության 2-րդ հոդվածի՝ «Հանրապետության լեզուն ֆրանսերենն է»։ Բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերը եւ համաձայնագրերը պետք է կազմվեն ֆրանսերենով։ Պետական կարգավիճակը Կանադայում Հանդիսանում է Քվեբեկ պրովինցիայի պաշտոնական լեզուն եւ ամբողջ Կանադայի ու Նյու Բրանսուիկ գավառի (ֆրանսերեն՝ Le Nouveau-Brunswick) երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Քվեբեկում ֆրանսերենի մասին օրենքը պահանջում է, որ պետական դպրոցներում բոլոր աշակերտների (բացի անգլախոս կանադացի քաղաքացիների երեխաները) ուսուցումը կատարվի ֆրանսերենով։ Ֆրանսերենի միջազգային նշանակություն Ներկայումս նկատվում է ֆրանսերենի՝ միջազգային կառույցներում գործածման կտրուկ անկում։ Չնայած ֆրանսերենը պահպանում է աշխարհում իր դրական «պատկերը», այնուամենայնիվ այն ավելի ու ավելի քիչ է գործածվում։ 1995 թվականից Ֆրանկոֆոնիայի գործակալությունը ՄԱԿ-ում ունի դիտորդի դեր։ Այդուհանդերձ անգլերենը, որպես աշխատանքային լեզու, ունի գերիշխող դիրք, չնայած ՄԱԿ-ի անդամ 185 երկրներից 56-ը Ֆրակոֆոնիայի անդամ են, եւ նրանց մեծ մասը խնդրում է ՄԱԿ-ի քարտուղարությանը իրենց հետ շփումն իրականացնել ֆրանսերենով։ Ֆրանսերենի նվազ գործածությունը մեծ մասամբ պայմանավորված է անձնակազմի համալրման պայմաններով (ֆրանսերենի իմացությունը պարտադիր պայման չէ), անգլախոս շրջապատի գերակայությամբ եւ բյուջետային կրճատումներով։ Եվրոպական Միությունում (ԵՄ) ֆրանսերենը հանդիսանում է պաշտոնական լեզու։ Այս լեզվի ապագան կախված է նրանից, թե ինչպիսի դիրք այն կգրավի փոփոխվող Եվրամիությունում։ Այստեղ Ֆինլանդիայի, Ավստրիայի, Շվեդիայի անդամագրումը զգալիորեն նվազեցրեց ֆրանսերենի դիրքերը, քանի որ վերոնշյալ երկրները որպես հաղորդակցման լեզու օգտագործում են անգլերենը։ Եվրամիության ընդլայնումն աստիճանաբար հանգեցնում է Հռոմեական համաձայնագրի դրույթների իրագործման անհնարինությանը։ Ըստ այս համաձայնագրի՝ բոլոր անդամ-երկրների լեզուները համարվում են Եվրամիության պաշտոնական լեզուներ։ Ֆրանսիացի հայտնի լեզվաբան Ռ. Շոդանսոնը առաջ քաշեց կտրուկ առաջարկություն. պահպանել երեք պաշտոնական լեզու՝ անգլերեն, ֆրանսերեն եւ գերմաներեն։ Ֆրանսիայի նախկին վարչապետ Լ. Ժոսպենի կարծիքով՝ Եվրամիությունում լեզվական բազմազանությունը կարեւորագույն խնդիրներից մեկն է։ Հենց Եվրամիությունում ֆրանսերենի զբաղեցրած դիրքից է կախված՝ որքանով այս լեզուն կպահպանի աշխարհում իր առաջատար դիրքերը։ Բայց Եվրամիության կառույցներում մեկ լեզուն չի կարող կատարել միակ հաղորդակցման լեզվի գործառույթներ։ Հենց այդ պատճառով էլ Ֆրանսիայում աշխատանքներ են տարվում ՝ ուղղված ֆրանսերենի՝ որպես աշխատանքային լեզվի գործառույթի ուժեղացմանը։ Արտասանություն Բաղաձայններ Ձայնավորներ Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկ ըստ լեզվով խոսողների ընդհանուր թվի Նշումներ Ծանոթագրություններ Գրականություն Nadeau, Jean-Benoît, and Julie Barlow (2006). The Story of French. (First U.S. ed.) New York: St. Martin's Press. Ursula Reutner (2017). Manuel des francophonies. Berlin/Boston: de Gruyter. Jacques Maurais, Pierre Dumont, Jean-Marie Klinkenberg, L'avenir du français, Paris : Éditions des archives contemporaines, 2008 Claude Hagège, Combat pour le français|Combat pour le français : Au nom de la diversité des langues et des cultures, Éditions Odile Jacob, 2006 Ilyes Zouari, Petit dictionnaire du Monde francophone, L'Harmattan, 2015 Jean-Marcel Lauginie, Importance du français dans le monde des affaires, Favre d'Echallens, 2004 Bibliographie sur le français et la francophonie pdf Paul-André Maur, Main basse sur la langue française , Via Romana, 2007 Jean Girodet, Dictionnaire Bordas des pièges et difficultés du français, Bordas, collection « les référents », Paris, 1981-2004 Maurice Grevisse et André Goosse, Le Bon Usage, DeBoeck-Duculot, 1936-2011 (15 éditions) Jean-Paul Colin, Dictionnaire des difficultés du français, éd. Le Robert, collection « les usuels », 1993 Daniel Péchoin et Bernard Dauphin, Dictionnaire des difficultés du français, Larousse, 1998-2001, Michèle Perret, Introduction à l'histoire de la langue française, Armand Colin, 2014 (4e éd.) André Jouette, Dictionnaire d'orthographe et d'expression écrite, éd. Le Robert, 6e édition, 1993 Joseph Hanse, Nouveau dictionnaire des difficultés du français moderne, De Boeck–Duculot, Louvain-la-Neuve (Belgique), 3e édition, 1994 Agnès Blanc, La langue du roi est le français, Essai sur la construction juridique d'un principe d'unicité de langue de l'État royal (842-1789), L'Harmattan, 2010 Agnès Blanc, La langue de la République est le français, Essai sur l'instrumentalisation juridique de la langue par l'État (1789-2013), L'Harmattan, 2013 Արտաքին հղումներ Alliance française կազմակերպություն Ֆրանսերենի՝ որպես օտար լեզվի առաջխաղացմանը նպաստող գործակալություն Ինտերակտիվ ֆրանսերեն, Տեխասի համալսարան Ֆրանսերենի քերականություն, Տեխասի համալսարան Lingopolo French հարթակ՝ խոսակցական ֆրանսերեն ուսումնասիրելու համար Ֆրանսերենի դասեր Լոնդոնում Ֆրանսերենի բառարան (Oxford բառարաններ) Անգլերեն-ֆրանսերեն բառարան, Collins առցանց բառարաններ Տեքստային եւ բառային աղբյուրների ազգային կենտրոն, միալեզու բառարաններ (ներառյալ Trésor de la langue française բառարանը եւ այլն), . Context/ Ֆրանսերեն արտահայտությունների թարգմանություն ֆրանսերեն բայերի խոնարհումներ Swadesh list in English and French Ֆրանսերենն աշխարհում 2010 "Ֆրանսերենի կարգավիճակն աշխարհում (Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարություն) «Ֆրանսերեն՝ շատ կենդանի լեզու», «Քամին սինապսներում, Ֆրանս Ինտեր, 20 հունիսի 2020» Ֆրանսերեն լեզու (Ֆրանսիական ակադեմիա) Ֆրանսերենը եվրոպական ինստիտուտներում/ Ֆրանսիայի հանրապետություն, փետրվար 2006 pdf Ֆրանսիայի խորհրդարանի զեկույցը ֆրանսերենի կիրառման վերաբերյալ/Մշակույթի եւ հաղորդակցության նախարարություն 2009 pdf Ռոմանական լեզվախումբ Ֆրանսերեն Ֆրանսիայի լեզուներ Ալժիրի լեզուներ Բելգիայի լեզուներ Բենինի լեզուներ Բուրկինա Ֆասոյի լեզուներ Բուրունդիի լեզուներ Կամբոջայի լեզուներ Կամերունի լեզուներ Կանադայի լեզուներ Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության լեզուներ Չադի լեզուներ Կոմորյան կղզիների լեզուներ Կոնգոյի Հանրապետության լեզուներ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության լեզուներ Ջիբութիի լեզուներ Ֆրանսիական Գվիանայի լեզուներ Ֆրանսիական Պոլինեզիայի լեզուներ Գաբոնի լեզուներ Գվինեայի լեզուներ Հայիթիի լեզուներ Կոտ դ'Իվուարի լեզուներ Լաոսի լեզուներ Լյուքսեմբուրգի լեզուներ Մադագասկարի լեզուներ Մալիի լեզուներ Մավրիտանիայի լեզուներ Մավրիկիոսի լեզուներ Մոնակոյի լեզուներ Մարոկկոյի լեզուներ Նոր Կալեդոնիայի լեզուներ Նիգերի լեզուներ Ռեյունյոնի լեզուներ Ռուանդայի լեզուներ Սեն Մարտենի լեզուներ Սենեգալի լեզուներ Սեյշելյան կղզիների լեզուներ Շվեյցարիայի լեզուներ Տոգոյի լեզուներ Թունիսի լեզուներ ԱՄՆ-ի լեզուներ Վանուատուի լեզուներ Վիետնամի լեզուներ Ուոլիս եւ Ֆուտունայի լեզուներ


text: Շվեդերեն (ինքնանունը՝ svenska սվենսկա)՝ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հյուսիս-գերմանական լեզվախմբի լեզու է։ Աշխարհում շվեդերեն խոսում է մոտ 9 միլիոն մարդ։ Շվեդերենը պետական լեզու է Շվեդիայում, Ֆինլանդիայում եւ Եվրամիությունում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման շվեդերենը 89-րդն է։ Ընդհանուր տեղեկություններ Խոսողների թիվը՝ 10 մլն. Լեզվի կոդը՝ sv Անունը՝ շվեդերեն՝ svenska; անգլերեն՝ Swedish; eo Sveda Տառատեսակը՝ Լատինական այբուբեն Պետական կարգավիճակ Պետական լեզու է՝ - ֆիններենի հետ Բառապաշար Արտահայտություններ Բարի լույս/ողջույն/բարեւ - God dag; Hejsan Բարի գալուստ - Välkommen Շնորհակալություն - Tack; Tackar så mycket Այո / ոչ - Ja / Nej Խնդրեմ - Tack; Varsågod Ցտեսություն - Adjö; Hej då Թիվ եւ հաշիվ 1 - en, 2 - två, 3 - tre, 4 - fyra, 5 - fem, 6 - sex, 7 - sju, 8 - åtta, 9 - nio, 10 - tio Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ GeoNames Ethnologue Հնդեվրոպական լեզուներ Շվեդիայի լեզուներ


text: Լեհերեն (ինքնանուն՝ polski, język polski, polszczyzna՝), Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի բալթիկ-սլավոնական լեզվախմբի լեզու։ Լեհաստանում եւ Պոլոնիայում (լեհական սփյուռքում) լեհերենը որպես մայրենի լեզու օգտագործում է շուրջ 44 միլիոն մարդ (գիտական որոշ հոդվածներում կարելի հանդիպել տարբեր հաշվարկների՝ 40–ից 48 մլն.)։ Այն պետական լեզու է Լեհաստանում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման լեհերենը 22-րդն է։ Այբուբեն եւ գիր Լեհերեն այբուբենը բաղկացած է 32 տառից. Aa, Ąą, Bb, Cc, Ćć, Dd, Ee, Ęę, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Łł, Mm, Nn, Ńń, Oo, Óó, Pp, Rr, Ss, Śś, Tt, Uu, Ww, Yy, Zz, Źź, Żż։ Բարբառայնորեն տարբերակված է։ Հնչյունական հատկանիշներից են ռնգային ձայնավորների առկայությունը, փափուկ եւ կոշտ, խուլ եւ ձայնեղ բաղաձայնների հակադրությունը։ Շեշտը ուժային է եւ նախավերջին վանկում։ Լեհերենը թեքական կառուցատիպ ունեցող լեզու է։ Անվանական կարգերից են սեռը (արական, իգական, չեզոք), թիվը (եզակի, հոգնակի, անցյալում՝ նաեւ երկակի, որից մնացել են քարացած ձեւեր), հոլովը (նաեւ կոչականի առանձին ձեւեր), հոլովումը (4), շնչավորի եւ անշունչի կարգը (հոգնակիում նաեւ արական անձի կարգ), լրիվ ու վերջահար ձեւերը դերանուններում, հավաքականների ինքնատիպ կառուցաձեւեր։ Առկա են բայական հիմնական կարգերը. սահմանականն ունի 4 ժամանակաձեւ, ստորադասականը՝ 2։ Կան նաեւ անորոշ–դիմավոր եւ ընդհանուր դիմավոր նշանակությամբ ձեւեր։ Բաղադրյալ ստորոգյալի կազմում հանգույցը սովորաբար չի զեղչվում։ Գրավոր աղբյուրները՝ 14–րդ դարից են, իսկ այբուբենը՝ լատինագիր (դիակրիտիկ նշանների գործածությամբ)։ Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկեր Ծանոթագրություններ Սլավոնական լեզվախումբ Լեհաստանի լեզուներ Բելառուսի լեզուներ Չեխիայի լեզուներ Հունգարիայի լեզուներ Լիտվայի լեզուներ Սլովակիայի լեզուներ Ուկրաինայի լեզուներ


text: Հոլանդերեն կամ նիդերլանդերեն (ինքնանուն՝ Nederlands). հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի արեւմտա-գերմանական լեզվախմբի լեզու։ Հոլանդերեն խոսում են աշխարհում 24 միլիոն մարդ։ Հոլանդերենը պետական լեզու է Նիդերլանդներում, Բելգիայում (Ֆլանդրիայում), Արուբայում, Կյուրասաոյում եւ Սուրինամում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ հոլանդերենը 48-րդն է։ Բնութագիր Հոլանդերենն ազգակից է անգլերենին եւ գերմաներենին եւ լեզվաբանական հատկանիշներով գտնվում է երկուսի միջեւ։ Սակայն, բացի նրանից, որ հոլանդերենը չի ենթարկվել վերին գերմաներենի հնչյունափոխությանը, այն գերմաներենից տարբերվում է նաեւ հոլովների սակավությամբ (ինչպես անգլերենը), գերմաներեն ումլաութի գրեթե բացակայությամբ եւ զգալիորեն ավելի կանոնավոր ձեւաբանությամբ։ Ժամանակակից հոլանդերենն սկզբում ուներ երեք գոյականական սեռ, որոնցից երկուսը՝ արականը եւ իգականը, մեծ մասամբ համընկնում են (ստանում են նույն՝ de որոշիչ հոդը)։ Որպես հետեւանք՝ գոյականական սեռը շատ ավելի քիչ քերական դեր է խաղում հոլանդերենում, քան գերմաներենում։ Գլխավոր նախադասություններում նախադասության անդամները սովորաբար ունեն SVO (ենթակա֊ստորոգյալ֊ուղիղ խնդիր) շարադասություն, որը հարցական եւ երկրորդական նախադասություններում կարող է դառնալ շրջուն (SOV)։ Հոլանդերենի բառապաշարը մեծ մասամբ ժառանգված է գերմանական լեզվաընտանիքից. գերմանական ծագման բառերի քանակը ավելի զգալի է, քան ռոմանական ազդեցության ենթարկված անգլերենում։ Տես նաեւ Woordenboek der Nederlandsche Taal Ծանոթագրություններ Լեզուներ այբբենական կարգով Նիդերլանդների լեզուներ Բելգիայի լեզուներ Սեն Մարտենի լեզուներ


text: Իսպաներեն (; ), որը անվանում են նաեւ կաստիլերեն (, ), արեւմտառոմանական լեզու, որը ձեւավորվել է Իսպանիայի Կաստիլիա շրջանում եւ այժմ այն հանդիսանում Լատինական Ամերիկայի եւ Իսպանիայի հարյուր միլիոնավոր բնակիչների մայրենի լեզուն։ Այն սովորաբար համարվում է աշխարհում երկրորդ ամենատարածված լեզուն մանդարին չինարենից հետո։ Իսպաներենը իբերո-ռոմանական լեզվաընտանիքին պատկանող լեզուներից է, որն առաջացել է Իբերիայի խոսակցական լատիներենի մի քանի բարբառներից Արեւմտահռոմեական կայսրության փլուզումից հետո 5-րդ դարում։ Իսպաներենի տարրեր պարունակող հնագույն լատիներեն տեքստերը հայտնաբերվել են Իբերիայի հյուսիսային կենտրոնական հատվածներում 9-րդ դարում։ 13-րդ դարում լեզուն առաջին անգամ գրավոր համակարգված կիրառվել է Տոլեդոյում, որը այն ժամանակ Կաստիլիայի թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Սկսած 16-րդ դարի սկզբից իսպաներենը տարածվեց Իսպանական թագավորության գաղութներում, հատկապես ամերիկյանում, ինչպես նաեւ Աֆրիկայում, Օվկիանիայում եւ Ֆիլիպիններում գտնվող Իսպանիային պատկանող տարածքներում։ Ժամանակակից իսպաներեն բառերի մոտ 75 %-ը ունի լատինական ծագում։ Հին հունարենը եւս իր ներդրումն ունի իսպաներեն բառարանի ձեւավորման վրա հատկապես լատիներենի միջոցով։ Իսպանական բառարանը ձեւավորման հենց սկզբից կրել է նաեւ արաբերենի ազդեցությունը, որը մեծացել է Իբերական թերակղզում Ալ-Անդալուսական շրջանի ժամանակ։ Իսպաներենի բառերի մոտ 8%-ը ունի արաբական ծագում, հետեւաբար արաբերենը իսպաներենի վրա մեծ ազդեցություն ունեցող երկրորդ լեզուն է լատիներենից հետո։ Նրա վրա ազդեցություն են ունեցել նաեւ բասկերենը, կելտիբերական լեզուն, վեստգոթերենը, ինչպես նաեւ իբերո-ռոմանական այլ լեզուները։ Դրանից զատ այն բառեր է փոխառել նաեւ այլ լեզուներից, հատկապես ռոմանական լեզուներից՝ ֆրանսերենից, իտալերենից, օքսիտաներենից, սարդիներենից, ինչպես նաեւ նահվաթլից, կեչուա լեզուներից եւ Ամերիկայի այլ տեղական լեզուներից։ Իսպաներենը ՄԱԿ-ի 6 պաշտոնական լեզուներից մեկն է։ Այն որպես պաշտոնական լեզու օգտագործվում է նաեւ ԵՄ-ի, Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության, Հարավամերիկյան ազգերի միության, Լատինական Ամերիկայի եւ Կարիբյան երկրների համայնքի, Աֆրիկյան միության եւ մի շարք այլ միջազգային կազմակերպությունների կողմից։ Խոսողների մոտավոր թիվ Հաշվարկել են, որ մոտ 437 միլիոն մարդու համար իսպաներենը համարվում է մայրենի լեզու, ինչը նշանակում է, որ այն մայրենի լեզվով խոսողների թվաքանակով աշխարհում երկրորդն է մանդարինից հետո։ Ինչպես նշում է Սերվանտեսի ինստիտուտը հաշվարկվել է, որ իսպաներենը մայրենի լեզու է համարվում մոտ 477 միլիոն մարդու համար, 572 միլիոն մարդու համար այն որպես առաջին կամ երկրորդ լեզու է (այդ հաշվարկում ընդգրկված են նաեւ լեզվին վատ տիրապետողները), եւ 21 միլիոն ուսանող ուսումնասիրում են իսպաներենը որպես օտար լեզու։ Իսպաներենը պաշտոնական կամ ազգային լեզու է Իսպանիայում, Հասարակածային Գվինեայում եւ ամերիկյան 19 երկրներում։ Ամերիկայում իսպաներեն խոսացողների ընդհանուր թիվը 418 միլիոն է։ ԵՄ-ում իսպաներենը ընդհանուր բնակչության 8%-ի մայրենի լեզուն է, իսկ մոտ 7%-ի համար այն երկրորդ լեզու է։ Իսպաներենը ԱՄՆ-ում ամենատարածված երկրորդ լեզուն է։ 2011 թվականին Ամերիկյան համայնքի հետազոտությունների արդյունքում պարզ դարձավ, որ ԱՄՆ լատինամերիկյան ծագում ունեցող 55 միլիոն հինգ տարեկանից բարձր բնակիչներից 38 միլիոնը տանը խոսում է իսպաներեն։ Լեզվի անվանումներ Իսպանիայում եւ իսպանախոս աշխարհի տարբեր հատվածներում իսպաներենը կոչվում է նաեւ կաստիլերեն (կաստեյանո) Կաստիլիայի թագավորության անունով՝ այն տարբերակելու համար Իսպանիայում օգտագործվող մյուս լեզուներից, որոնցից են գալիսերենը, բասկերենը, աստուրերենը եւ կատալաներենը։ 1978 թվականի Իսպանիայի սահմանադրության մեջ կաստեյանո տերմինը օգտագործվում է սահմանելու համար ամբողջ Իսպանական պետության պաշտոնական լեզուն՝ այն առանձնացնելով -ից (այլ իսպանական լեզուներ)։ Ըստ III հոդվածի՝ Իսպանական թագավորական ակադեմիան ներկայումս իր կողմից արված հրապարակումներում օգտագործում է էսպանյոլ (español) տերմինը, որը 1713 թվականից մինչեւ 1923 թվականը կոչվել է կաստեյանո։ Diccionario panhispánico de dudas-ը (Իսպանական թագավորական ակադեմիայի կողմից հրատարակվող լեզվի ուղեցույց) պնդում է, որ չնայած Իսպանական թագավորական ակադեմիան նախընտրում է իսպաներեն լեզվի մասին խոսելիս օգտագործել էսպանյոլ տերմինը, եւ՛ էսպանյոլը եւ՛ կաստեյանո համարվում են հոմանիշներ եւ հավասարապես կիրառելի են։ Էսպանյոլ բառի համար առաջարվում է երկու ստուգաբանություն։ Իսպանական թագավորական ակադեմիական բառարանը այդ բառի ծագումը կապում է օքսիտաներեն էսպանյոլ (espaignol) բառի հետ, որն էլ իր հերթին ծագում է միջնադարյան լատիներեն իսպանյոլուս (Hispaniolus) բառից, որը նշանակում է Իսպանիայից ամ Իսպանիային պատկանող։ Այլ աղբյուրներում այն կապում են միջնադարյան լատինական իսպանյոնե (hispaniōne) անվան հետ, որն ունի նույն նշանակությունը։ Պատմություն Իսպաներենը ծագում է խոսակցական լատիներենից, որը Երկրորդ պունիկյան պատերազմի ժամանակ՝ մ.թ.ա. 210 թվականի սկզբին Իբերական թերակղզում սկսեց կիրառվել հռոմեացիների կողմից։ Նախկինում Իբերական թերակղզում խոսում էին մի քանի նախահռոմեական լեզուներով, որոնք կոչվում են նաեւ պելեոիսպանական լեզուներ եւ որոնք ընդհանրություններ չունեն լատիներենի, իսկ նրանց մի մասն անգամ հնդեվրոպական լեզուների հետ։ Այս լեզուների թվում են բասկերենը, որով խոսում են մինչ օրս, իբերերենը, սելտիբերենը եւ գալիսերենը։ Առաջին փաստաթղթերը, որոնք պարունակում են ժամանակակից իսպաներենի տարրեր, թվագրվում են 9-րդ դարով։ Միջնադարից մինչեւ ժամանակակից շրջան ընկած ժամանակահատվածում իսպանական բառապաշարի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել ռոմանական լեզուները՝ նավարո-արագոներենը, լեոներենը, կատալաներենը, պորտուգալերենը, գալիսերենը, օքսիտաներենը, իսկ ավելի ուշ՝ ֆրանսերենը եւ իտալերենը։ Իսպաներենը փոխառել է զգալի թվով բառեր նաեւ արաբերենից։ Ցեղերի միգրացիայի, ինչպես նաեւ Իբերիայում վեստգոթերի իշխանության շրջանում գերմանական լեզուները ունեցել են փոքր ազդեցություն իսպաներենի վրա։ Բացի այդ, շատ բառեր փոխառվել են լատիներենից եկեղեցական գրավոր լեզվի եւ պատարագի լեզվի միջոցով։ Փոխառությունները վերցվել են եւ՛ դասական լատիներենից եւ՛ Վերածննդի շրջանի լատիներենից։ Ռամոն Մենենդես Պիդալի թեորիայի համաձայն՝ խոսակցական լատիներենի տեղական խոսվածքները իսպաներեն են ներթափանցել Իբերիայի հյուսիսից՝ Բուրգոս քաղաքից։ Այս խոսվածքը այնուհետեւ տարածվեց Տոլեդոյում, որտեղ գրավոր իսպաներենի չափանիշները սկսեցին զարգանալ առաջին անգամ 13-րդ դարում։ Այս ձեւավորման փուլում իսպաներենը իր քույր լեզու լեոներենից էականորեն տարբերվող զարգացման ուղի ընտրեց, եւ մի քանի հեղինակների համաձայն՝ առանձնացավ բասկերենի մեծ ազդեցությամբ։ Այս տարբերվող խոսվածքը տարածում գտավ Իսպանիայի հարավում Ռեկոնկիստայի միջոցով։ Միաժամանակ բառապաշարի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ նաեւ Ալ-Անդալուսի արաբերենը մեծ մասամբ միջնորդավորված կերպով՝ մոզարաբիկ խոսվածքի (մոտ 4000 արաբերեն ծագման բառ, ինչը կազմում է ամբողջ լեզվի 8%-ը) միջոցով։ Այս նոր լեզվի գրային նորմերը զարգացել են 13-րդ դարից 16-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածում Տոլեդոյի քաղաքներում եւ 1570-ական թվականներին Մադրիդում։ Իսպաներենի հնչյունային համակարգի զարգացումը դրսեւորվում է փոփոխություններով, որոնք բնորոշ են արեւմտառոմանական լեզուներին, օրինակ՝ միջձայնային բաղաձայնների կրճատում (Latin > Spanish ). Լատիներենի երկբարբառացումը (diphthongization) ընդգծվում է կարճ -ի եւ -ի միջոցով, որոնց առկայությունը բնորոշ է ֆրանսերենի եւ իտալերենի բաց վանկերին, իսկ պորտուգալերենում եւ կատալաներենում դրանք բացակայում են։ Կարճ -ն եւ -ն առկա են իսպաներենի եւ՛ բաց, եւ՛ փակ վանկերում. դա ցույց է տրված ստորին աղյուսակում։ <div style="overflow:auto;"> {|class="wikitable" style="text-align: center" |- !Լատիներեն||Իսպաներեն||Լադինո||Արագոներեն||Աստուրերեն||Գալիսերեն||Պորտուգալերեն||Կատալաներեն||Օքսիտաներեն||Ֆրանսերեն||Սարդիներեն||Իտալերեն||Ռումիներեն|||Անգլերեն |- ||| colspan="4" | piedra|| colspan="3" | pedra||pedra/pèira||pierre||perda||pietra||piatrǎ||'stone' |- ||| colspan="4" |tierra|| colspan="3" | terra||tèrra||terre|| colspan="2"| terra||țară||'land' |- ||| colspan="3" | muere||muerre|| colspan="2" |morre||mor||morís||meurt||mòrit||muore||moare||'dies (v.)' |- ||| colspan="4" | muerte|| colspan="2" | morte||mort||mòrt||mort||mòrti||morte||moarte||'death' |} Իսպաներենը առանձնանում է լատիներեն եւ կրկնակ բաղաձայնների քմայնացմամբ (այսպես, լատիներեն՝ > իսպաներեն՝ , եւ լատիներեն՝ > իսպաներեն՝). Լատիներենում u կամ v տառով արտահայտվող բաղաձայնը, որը արտասանվում է դասական լատիներենում խոսակցական լատիներենում փոխակերպվում է երկշրթային շփական բաղաձայնի : Իսպաներենի վաղ շրջանում (բայց ոչ կատալաներենում կամ պորտուգալերենում) այն ձուլվում է b գրվող երկշրթնային բաղաձայնին, որը կարող է լինել կա՛մ պայթական, կա՛մ շփական։ Ժամանակակից իսպաներենում b եւ v գրային նշանները արտասանությամբ չեն տարբերվում։ Սակայն որոշ բացառություններ առկա են կարիբյան իսպաներենում։ Իսպաներենին (ինչպես նաեւ օքսիտաներենի գասկոն խոսվածքին եւ բասկերենին) հատուկ է լատիներենի բառասկզբում գրվող f տառի h–ի փոխակերպումը, որը չի արտասանվում, երբ նրան հաջորդողը կարճ ձայնավոր է։ H–ը, որը գրելիս պահպանում է, ներկայումս չի արտասանվում լեզվի մի շարք տարբերակներում, չնայած որ անդալուսյան եւ կարիբյան մի շարք խոսվածքների որոշ բառերում այն արտասանվում է։ Լատիներենից եւ մի շարք այլ ռոմանական լեզուներից բառեր փոխառելու արդյունքում ժամանակակից իսպաներենում առաջացել են շատ f-/h- նմանօրինակ բառեր՝ Fernando եւ Hernando (իսպաներենում երկուսն էլ փոխարինում են Ferdinand–ին), ferrero եւ herrero (դարբին), fierro and hierro (երկաթ), fondo եւ hondo (խորը)։ Hacer բայը (անել) ծագում է satisfacer (բավարարել) բայի արմատից, իսկ hecho–ն (արված, կատարված) նմանապես ծագում է satisfecho (բավարարված) բառի արմատից։ Լատիներենի որոշ բաղաձայնների խմբեր իսպանական լեզուներում մի շարք տարբերությունների առաջացման պատճառ են դարձել, ինչպես ցույց է տրված աղյուսակում. 15 եւ 16–րդ դարերում իսպաներենում շչական բաղաձայնների արտասանության մեջ մեծ փոփոխություններ իրականացվեցին, որը հանգեցրեց տառի ետնալեզվային արտասանությանը, իսկ Իսպանիայի մեծ մասում տառի միջատամնային արտասանությանը։ Էլիո Անտոնիո դե Նեբրիխայի Սալամանկայում 1492 թվականին գրված Կաստեյանո լեզվի քերականությունը առաջին քերականությունն է, որը վերաբերում է եվրոպական ժամանակակից լեզվին։ Հայտնի անեկդոտի համաձայն՝ երբ Նեբրիխան այն ներկայացրեց Իզաբելլա I թագուհուն, վերջինս հարցրեց, թե որն է այդ աշխատանքի նպատակը, իսկ Նեբրիխան պատասխանեց, որ լեզուն թագավորության գործիքն է։ 1492 թվականի օգոստոսի18-ին քերականության նախաբանում Նեբրիխան նշել էր. «... լեզուն միշտ եղել է թագավորության դաշնակիցը»։ 16-րդ դարից ի վեր՝ Իսպանիայի կողմից Ամերիկայի գաղութացման շնորհիվ լեզուն տարածվեց Ամերիկայում եւ Արեւելյան Հնդկաստանի իսպանական հատվածում։ Միգել Սերվանտեսը՝ Դոն Կիխոտի հեղինակը, այնքան հայտնի է աշխարհում, որ իսպաներենը երբեմն կոչում են Սերվանտեսի լեզու (lengua de Cervantes)։ 20-րդ դարում իսպաներենով սկսեցին խոսել նաեւ Հասարակածային Գվինեայում եւ Արեւմտյան Սահարայում, ինչպես նաեւ ԱՄՆ այն հատվածներում, որոնք Իսպանական թագավորության մաս չեն կազմել, օրինակ Նյու Յորքում իսպանական վարչական շրջանում։ Քերականություն Իսպաներենի քերականական եւ լեզվաբանական-տիպաբանական առանձնահատկությունների մեծ մասը նման է մյուս ռոմանական լեզուների առանձնահատկություններին։ Իսպաներենը ճկուն լեզուների շարքին է դասվում։ Գոյականը եւ ածականը ունեն երկու սեռ եւ երկու թիվ, հոդերը եւ որոշ դերանուններ եզակի թվում ունեն չեզոք սեռ։ Յուրաքանչյուր բայի համար գոյություն ունի մոտ հիսուն խոնարհման ձեւ, երեք ժամանակ՝ անցյալ, ներկա եւ ապառնի, անցյալի երկու ասպեկտ՝ կատարյալ եւ անկատար, չորս եղանակ՝ սահմանական, ըղձական, պայմանական, հրամայական, երեք դեմք՝ առաջին, երկրորդ եւ երրորդ, երկու թիվ՝ եզակի եւ հոգնակի, բայի երեք անդեմ ձեւեր։ Իսպաներենի շարահյուսությունը ընդունված է համարել աջակողմյան, այսինքն, ստորադաս կամ լրացնող անդամը դրվում է լրացյալ բառից հետո։ Լեզվում օգտագործվում են նախդիրները, այլ ոչ թե վերջավորություններ գոյականի հոլովն արտահայտելու համար, եւ սովորաբար, բայց ոչ միշտ, ածականները հաջորդում են գոյականներին, ինչպես շատ ռոմանական լեզուներում։ Իսպաներենում նախադասության շարահյուսությունը հետեւյալն է՝ ենթակա–բայ–խնդիր։ Սակայն, ինչպես մի շարք ռոմանական լեզուներում, նախադասության անդամների հերթականությունը փոփոխական է եւ ավելի շատ պայմանավորված է իմաստային կարեւորության պահպանմամբ, քան շարահյուսությամբ։ Իսպաներենում ենթակա–դերանունները կարող են չգրվել կամ չարտասանվել, եթե դրա անհրաժեշտությունը չկա։ Հարցական նախադասություններում ենթական եւ բայը տեղերով չեն փոխվում, հետեւաբար հարցական եւ պատմողական նախադասությունները միմյանցից տարբերվում են միմիայն առոգանությամբ։ Հնչյունաբանություն Իսպաներենի հնչյունական համակարգը ի սկզբանե ծագել է խոսակցական լատիներենից։ Դրա զարգացումը դրսեւորվում է հարեւան բարբառներում, հատկապես լեոնեսերենում եւ արագոներենում, ինչպես նաեւ յուրահատուկ դրսեւորումներ կան կաստեյանոյում (իսպաներեն)։ Կաստեյանոն յուրօրինակ է իր հարեւան բարբառների մեջ շնչեղացմամբ, լատիներենի սկզբնական /f/ հնչյունի բացակայությամբ (օրինակ՝ կաստեյանոյում harina եւ արագոներենում farina)։ Լատիներենի նախնական բաղաձայնների համանման հաջորդականությունը , , fl իսպաներենում վերածվում է (սկզբնապես արտասանվում է ), մինչդեռ արագոներենում դրանք պահպանվում են, իսկ լեոնեսերենում ներկայացվում են տարբեր կերպ՝ ընդգրկելով , , եւ հնչյունները։ Լատիներենում ին նախորդում է ձայնավոր (օրինակ ) կամ հաջորդում է (օրինակ՝ iculus, icula, auricula), հին իսպաներենում արտասանվում է , որը ժամանակակից իսպաներնում դառնում է շփական բաղաձայն (օրինակ , ), որտեղ ցեղակից լեզուները ունեն քմային -ն (օրինակ՝ պորտուգալերեն , ; կատալոներեն , ). Հնչյունաբանական հատույթավորում Իսպաներենի հնչյունաբանական համակարգը բաղկացած է հինգ ձայնավոր հնչյուններից (, , , , ) եւ 17-19-ը բաղաձայն հնչյուններից (ստույգ թիվը կախված է բարբառից։ Երկհնչույթի՝ հնչույթի դիրքային տարբերակումները ձայնավորների միջեւ վերին /i/ եւ /u/ ձայնավորների կրճատումն է։ Որոշ դեպքերում /e/ եւ /o/ միջին շարքի ձայնավորները փոխարինում են je եւ we երկբարբառներին, երբ համապատասխանաբար շեշտվում են ավելի շատ ձեւաբանական գործընթացում, քան հնչյունաբանական, քանի որ դա կախված չէ հնչյունաբանությունից։ Տաղաչափություն Իսպաներենը դասակարգվում է ըստ իր ռիթմի որպես վանկավոր լեզու։ Յուրաքանչյուր վանկ ունի միեւնույն տեւողությունը անկախ շեշտից։ Իսպաներենի առոգանության եղանակը զգալիորեն տարբերվում է բարբառային առոգանությունից, սակայն ընդհանուր առմամբ համապատասխանում է հաստատական եւ հարցական նախադասությունների առոգանությանը եւ այո/ոչ հարցերի առոգանության բարձրացմանը։ Չկան շարահյուսական նշաններ զանազանելու համար հարցերն ու պնդումները, ուստի, հաստատականը եւ հարցականը պետք է տարբերել առոգանությամբ։ Շեշտ հաճախ կրում է բառի վերջին երեք վանկերից մեկը, որոշ դեպքերում նաեւ չորրորդ վանկը կամ նախորդ վանկերը։ Շեշտի դերը հետեւյալն է։ Բառեր, որոնք ավարտվում են ձայնավորով, շեշտը հաճախ ընկնում է նախավերջին վանկի վրա. Բառեր, որոնք ավարտվում են բաղաձայնով, շեշտը հաճախ ընկնում է վերջին վանկի վրա, որը բացատրվում է քերականական վերջավորություններով.N -ն (3-րդ դեմք, հոգնակի թիվ, բայերի համար) եւ s-ը (գոյականների եւ ածականների համար կամ 2-րդ դեմք, եզակի թիվ, բայերի համար) չեն փոխում շեշտի դիրքը։ Ուստի, n-ով ավարտվող կանոնավոր բայերը եւ s-ով ավարտվող բառերի մեծամասնությունը նախավերջին վանկում են շեշտվում։ Չնայած n-ով ավարտվող գոյականները եւ ածականները նույնպես նախավերջին վանկում են շեշտվում (joven, vorgen, mitin)։ N-ով ավարտվող գոյականների եւ ածականների մեծ մասը շեշտվում են վերջին վանկում (, , , ): Նախավերջին շեշտը (շեշտը դրվում է չորրորդ կամ վերջին վանկի վրա) հազվադեպ է տեղի ունենում. միայն անդրադարձ բայերի դեպքում (օրինակ՝ ). Բացի նշված բացառություններից, կան բազմաթիվ նվազագույն բառային զույգեր, որոնք տարբերվում են շեշտադրությամբ, օրինակ sábana (սավան, ծածկոց) եւ sabana (սավաննա), limite (սահման) եւ limité (սահմանեց), líquido (հեղուկ), liquido (վճարում եմ) եւ liquidó (վաճառեց)։ Ուղղագրական համակարագը արտահայտում է շեշտի հետեւյալ դեպքերը. շեշտադրման բացակայությունը, որի դեպքում շեշտն ընկնում է վերջին վանկի վրա, եթե վերջին տառը , կամ ձայնավոր է, ապա այս դեպքերում շեշտն ընկնում է նախավերջին վանկի վրա։ Այդ կանոնների բացառությունները նշված են շեշտով՝ համապատասխան վանկի ձայանվորի վրա (տես Իսպաներենի ուղղագրությունը)։ Աշխարհագրական տեղաբաշխում Իսպաներենը աշխարհի ավելի քան քսան երկրներում համարվում է պետական լեզու։ Ենթադրվում է, որ իսպաներեն խոսողների ընդհանուր թիվը չորս հարյուր յոթանասունից հինգ հարյուր միլիոն է, ինչը նշանակում է, որ այն 2-րդ լայն տարածում ունեցող լեզուներից է։ Ըստ 2007 թվականի տվյալների իսպաներենը լեզվակիրների ընդհանուր թվով 3-րդ ամենատարածված լեզուն է չինարենից (մանդարին) եւ անգլերենից հետո։ Իսպաներենի տեղաբաշխումը Եվրոպայում Եվրոպայում իսպաներենը Իսպանիայի պաշտոնական լեզուն է, որի անունով էլ երկիրը կոչվում է եւ որտեղից ծագել եւ ձեւավորվել է։ Այն լայն տարածում ունի նաեւ Ջիբլարթարիյում, ընդհանուր խոսակցական լեզու է Անդորրայում, չնայած որ այստեղ պաշտոնական լեզուն կատալոներենն է։ Իսպաներենը նաեւ խոսակցական լեզու է Եվրոպական երկրների փոքր համայնքներում, ինչպես օրինակ Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում եւ Գերմանիայում։ Իսպաներենը ԵՄ-ի պաշտոնական լեզուն է։ Շվեյցարիայում բնակչության 2,2 տոկոսի համար իսպաներենը մայրենի լեզու է համարվում, քանի որ 20-րդ դարում այդտեղ գրանցվել է իսպանացիների ներհոսք։ Ամերիկա Լատինական Ամերիկա Մեծ թվով իսպանախոսներ կան նաեւ Լատինական Ամերիկայում, Լատինական Ամերիկայի գրեթե բոլոր երկրներում։ Իսպանախոս երկրներից միայն Իսպանիան եւ Հասարակածային Գվինեան են Ամերիկայից դուրս գտնվում։ Իսպաներենը պաշտոնական լեզու է Արգենտինայում, Բոլիվիայում, Չիլիում, Կոլումբիայում, Կոստա Ռիկայում, Կուբայում, Դոմինիկյան Հանրապետությունում, Էկվադորում, Գվատեմալայում, Հոնդուրասում, Մեքսիակայում, Նիկարագուայում, Պանամայում, Պարագվայում, (պաշտոնական է նաեւ գուարանին), Պերույում, պաշտոնական են համարվում նաեւ այմարան, (կեչուան եւ այլ բնիկ լեզուներ), Պուերտո Ռիկոյում, Ուրուգվայում եւ Վենեսուելայում։ Նախկին բրիտանական գաղութում՝ Բելիզում, իսպաներենը չի համարվում պաշտոնական լեզու, թեեւ համաձայն 2000 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչության 43%-ը խոսում է իսպաներեն։ Գլխավորապես, իսպաներեն խոսում են այն սերունդները, որոնք եկել են այստեղ 17-րդ դարից սկսած, չնայած անգլերենը պաշտոնական լեզու է։ Տիրինիդադը եւ Տոբակոն եւ Բրազիլիան իսպաներենի ուսուցումը ներառել են իրենց ուսումնական համակարգերում՝ իսպանաոս երկրներին մոտ գտնվելու արդյունքում։ Տիրինիդադի կառավարությունը սկսեց իսպաներենը՝ որպես օտարալեզու նախաձեռնությունը 2005 թվականին։ 2005-թվականին Բրազիլիայի Ազգային կոնգրեսի կողմից օրինագիծ ընդունվեց՝ ստորագրված նախագահի կողմից, որի համաձայն Բրազիլիայի պետական եւ մասնավոր միջնակարգ դպրոցներում անցկացվում էր իսպաներենի՝ որպես այլընտրանքային օտար լեզվի ուսուցում։ 2016-թվականի սեպտեմբերին Դիլամի Ռուսեմի ընթացակարգից հետո Միշել Տեմերը նշված օրենքը չեղարկեց։ Պարագվային եւ Ուրուգվային հարակից քաղաքներում եւ գյուղերում խոսում են պորտուգալերենի եւ իսպաներենի խառնուրդ համարվող պորտունյոլ (Portuñol) լեզվով։ Իսպաներենը ԱՄՆ-ում Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի տվյալների ԱՄՆ-ի բնակչության 44,3 միլիոնը ծագումով իսպանացի կամ լատինամերիկացի էր։ Բնակչության 38,3 միլիոնը (այդ թվում հինգ տարեկանից բարձրերը) տանը խոսում էին իսպաներեն։ ԱՄՆ-ի պատմության մեջ իսպաներենը մեծ դեր ունի՝ շնորհիվ վաղ շրջանի իսպաներենի, իսկ հետո Մեքսիկայի կառավարությունը այդ տարածքների վրա կազմավորեց հարավարեւելյան նահանգները, որոնցից Լուիզիանա նահանգը, ինչպես նաեւ Ֆլորիդան 1762-1802 թվականներին գտնվում էր Իսպանիայի տիրապետության ներքո, որը իսպանական տարածք էր մինչեւ 1821 թվականը։ Իսպաներենը ԱՄՆ-ում 2-րդ ամենատարածված լեզուն է, որտեղ ոչ բնիկ խոսողների թիվը հասնում է 50 միլիոնի։ Մինչդեռ անգլերենը երկրի դե ֆակտո ազգային լեզուն է, իսկ իսպաներենը հաճախ գործածվում է հասարակական ծառայություններում, գրասենյակներում՝ պետական եւ պաշտոնական մակարդակներում։ Իսպաներենը օգտագործվում է նաեւ Նոր Մեքսիկայի վարչական շրջանում։ Այն նաեւ մեծ ազդեցություն ունի մեգապոլիսներում, ինչպիսիք են՝ Լոս Անջելեսը, Մայամին, Սան Անտոնիոն, Նյու Յորքը, Սան Ֆրանցիսկոն, Դայասը եւ Ֆոնեիքսը, վերջերս նաեւ Լոս Անջելեսը, Լաս Վեգասը, Բոստոնը, Հյուստոնը, Ինդիանապոլիսը, Ֆիլադելֆիան, Սլեվելենդը, Սոլթ Լեյք Սիթին, Ատլանտան, Նեշվիլը, Օռլանդոն, Տամպան՝ շնորհիվ 20-րդ եւ 21-րդ դարի ներգաղթի։ Իսպաներենը Աֆրիկայում Աֆրիկայում, Հասարակածային Գվինեայում, ինչպես նաեւ Աֆրիկյան Միությունում պորտուգալերենի եւ Ֆրանսերենի հետ միասին իսպաներենը համարվում է պաշտոնական լեզու։ Հասարակածային Գվինեայում իսպաներենը գերիշխող դեր ունի Աֆրիկայի իսպանական տարածքներում, բնիկ եւ ոչ բնիկ խոսողների թիվը մոտ 500.000 է, մինչդեռ fang-ը ամենաշատ խոսվող լեզուն է բնիկների կողմից։ Իսպաներենը խոսվում է նաեւ Իսպանիայի ինքնիշխան տարածքներում, իսպանական քաղաքներից առանձնանում են Սեուտան եւ Մելիան, Կանարյան կղզիախումբը (բնակչությունը 2.000.000), որը գտնվում է Աֆրիկայի հյուսիսարեւմտյան գլխավոր ափից 100 կմ հեռավորության վրա։ Հյուսիսային Մարոկկոյում, որը նույնպես աշխարհագրական դիրքով մոտ է Իսպանիային, բնակչության մոտավորապես 20.000-ի համար իսպաներենը 2-րդ լեզու է համարվում, մինչդեռ արաբերենը՝ դե յուրե պաշտոնական լեզու։ Չնչին թիվ են կազմում իսպաներենի բարբառով (հակետիա՝ հին իսպաներենի բարբառ, որով խոսում են Իսրայելում) խոսողները։ Իսպաներեն խոսում են նաեւ Անգոլայի որոշ փոքր համայնքներում, որի հետեւանքը Կուբայի ազդեցությունն էր Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում, եւ Հարավային Սուդանում խոսում են տեղի բնիկները, որը Սուդանի պատերազմի ժամանակ տեղափոխվեց Կուբա, իսկ երբ սկսվեց անկախացման գործընթացը նորից գործածության մեջ մտավ։ Արեւմտյան Սահարայում, մասնավորապես իսպանական Սահարայում իսպաներեն խոսել են 19-րդ եւ 20-րդ դարերի ընթացքում։ Այսօր իսպաներենը լայն տարածում ունի անգամ Սահարայի քոչվոր ցեղերի շրջանում, ավելի քան 500.000 մարդ, իսկ արաբերենի հետ միասին դե ֆակտո պաշտոնական լեզու է Սահարայի Ժողովրդավարական Հանրապետությունում, այնուամենայնիվ այս ամենը միջազգային ճանաչում չստացավ։ Ասիա-Խաղաղ օվկիանոս 1565-թվականին իսպաներենը Ֆիլիպիններ պաշտոնական լեզուն էր սկսած Իսպանաիայի վարչական շրջանի 1973-թվականի սահմանադրության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունից։ Իսպանիայաի գաղութացման ժամանակ (1565–1898), այն կառավարության լեզուն էր, կրթությունը եւ առեւտուրը, իսպանացիների եւ կրթված ֆիլիպինցիների համար առաջին լեզուն։ 19-րդ դարում, գաղութային կառավարությունը հիմնեց անվճար հանրային կրթական համակարգ իսպաներենով՝ որպես ուսուցման միջոց։ Իսպաներենի լայն տարածումը կղզիներում հիմք հանդիսացավ իսպանախոս երկրների եւ տարածաշրջանների դասակարգմանը։ 1898-թվականի Ֆիլիպինի անկախության ժամանակ, մոտավորոպես բնակչության 70%-ը գիտելիք ուներ իսպաներենից, 10%-ի համար առաջին լեզուն էր եւ ավելի քան 60%-ի համար՝ 2-րդ կամ 3-րդ լեզու։ Չնայած 1898-թվականի Իսպանա-ամերիկյան պատերազմին, Իսպանիայի պարտությունից հետո, ամերիկյան կառավարությունը շարունակեց իսպաներենի գործածումը ֆիլիպինյան գրականության եւ մամուլի մեջ իր կառավարման վաղ տարիներին։ Աստիճանաբար ամերիկյան կառավարությունը սկսեց խթանել անգլերենի գործածումը, եւ դա բնորոշվեց որպես իսպաներենի անցյալի բացասական ազդեցությունը։ Ի վերջո 1920-ականներին կառավարության եւ կրթության հիմնական լեզուն էր։ Սակայն, չնայած, խոսողների թվի նվազմանը, իսպաներենը մնաց Ֆիլիպինների պաշտոնական լեզուն, երբ 1946-թվականին անկախացավ, անգլերենի եւ ֆիլիպիներենի հետ միասին կազմելով ավստրալիական լեզվախումբ։ 1973-թվականին՝ Ֆերդինանդ Մարկոսի կառավարության ժամանակ, իսպաներենը պաշտոնական կարգավիճակ չուներ, բայց երկու ամիս անց՝ 1973-թվականի մարտի 15-ին, վերականգնեց իր կարգավիճակը որպես պաշտոնական լեզու՝ համաձայն 155-րդ նախագահական հրամանագրի։ Մինչեւ 1987-թվականը այն պաշտոնական լեզու էր, սույն սահմանադրության վավերացումով այն վերափոխվեց որպես կամընտրական եւ օժանդակ լեզու։ 2010-թվականին նախագահ Գլորիա Մակապագալ Արրոյոն օժանդակեց իսպաներենի վերաինտեգրման ուսուցումը Ֆիլիպինի կրթական համակարգում։ 2012թ-ին միջնակարգ դպրոցներում իսպաներենը եւ՛ պարտադիր եւ՛ ընտրովի առարկա էր, շատ սահմանափակ դարձավ։ Այսօր, չնայած Իսպանիայի կառավարական պահանջներին, բնակչության 0,5% փորձում է խոսել իսպաներեն կատարյալ։ Բացի սովորական իսպաներենից, կրեոլ լեզվի հիմքի վրա ձեւավորված իսպաներենը՝ չավականոն, զարգացավ հարավային Ֆիլիպիններում։ 1996-թվականին չավականո խոսողների թիվը 1,2 միլիոնի հասավ։ Այնուամենայնիվ, այն կապված չէր իսպաներնի հետ։ 2000թ-ի մարդահամարի ընթացքում Զամբոանգուենյոի չավականո խոսողների թիվը հասավ 360.000-ի։ Ֆիլիպինների տեղական լեզուները նույնպես կրել են իսպաներենի ազդեցությունը, ընդ որում շատ բառեր մեքսիկական իսպաներենից են ծագել`շնորհիվ Իսպանիայի ազդեցության ներքո գտնվող կղզիների մինչեւ 1821 թվականը, եւ հետո անմիջապես Մադրիդից մինչեւ 1898 թվականը։ Իսպաներենի որոշ բառեր կան Գուամիի, Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների, Պալաուի, Մարշալյան կղզիների եւ Միկրոնեզիայի տեղական լեզուներում, որոնք նախկինում իսպանական արեւելյան Հնդկաստանի մաս են կազմել։ Իսպանախոսները ըստ երկրների Հետեւյալ աղյուսակում նշված է իսպանախոսների թիվը՝ ըստ երկրների. Բարբառային տարբերակումներ Իսպանիայի տարբեր շրջանների եւ Ամերիկայի իսպանախոս տարածքների խոսակցական լեզվում կան շատ կարեւոր բարբառային տարբերակումներ (հնչյունական, քերականական եւ բառային)։ Ամենատարածված տարբերակումը Մեքսիակայի իսպաներենն է խոսողների շրջանում։ Աշխարհի իսպանախոսների ավելի քան 20%-ը է խոսում Մեքսիկայի իսպաներենով (500 միլիոնից ավելի քան 112-ը)։ Դրա հիմնական հատկանիշներից մեկը շեշտված ձայնավորների կրճատումը կամ կորուստն է, հատկապես, երբ կապված են /s/ հնչյունի հետLope Blanch, Juan M. (1972) En torno a las vocales caedizas del español mexicano, pp.53 a 73, Estudios sobre el español de México, editorial Universidad Nacional Autónoma de México, México URL.։ Իսպանիայում հյուսիսային բարբառները ավելի մոտ են ստանդարտ տարբերակումներին, թեեւ վերջին 50 տարիների ընթացքում հարավային բարբառների նկատմաբ դրական վերաբերմունքը զգալիորեն աճել է։ Նույնիսկ Մադրիդի բարբառը, որն ունի հարավային բարբառին բնորոշ հատկանիշներ, ինչպես օրինակ yeismo-ն։ Բարբառի տարբերակման այս ձեւը գործածվում է ռադիոյում եւ հեռուստատեսությունում ։ Մադրիդի բարբառային տարբերակումը մեծ ազդեցություն է թողել գրավոր իսպաներենի ձեւավորման վրա։ Հնչյունաբանություն Չորս հիմնական հնչյունաբանական բաժանումները հիմնված են տետա հնչյունի վրա (θ), վերջին /s/ վանկի շնչեղացման վրա, /s/ հնչյունի եւ y/ʎ/ բաղաձայնի։ Տետա հնչյունը /θ/(արտասանվում է c e-ից կամ i-ից առաջ եւ արտասանվում է (z) այլ բառերում), շրթնատամնային շփական բաղաձայն, ինչպես օրինակ անգլերեն thing բառը (th-ը)։ Իսպանիայի բնակչության մեծամասնությունը սա ունի, հատկապես երկրի հյուսիսայի եւ կենտրոնական հատվածները։ Այլ տարածքներում (Հարավային Իսպանիայի որոշ հատվածներում, Կանարյան կղզիներում եւ Ամերիկայում) տետա հնչյունը չի գործածվում եւ փոխարենը /s/-ն է գործածվում։ Իսպաներենում այս հնչյունական հակադրությունը կոչվում է շնչեղացում, մինչդեռ հնչյունական ընդհանրացումը կոչվում է ceceo, այսինքն Ce եւ Zeta, երբ /s/-ը արտասանվում է Z-ի նման Իսպանիայի հյուսիսում։ Լատինական Ամերիկայի մեծ մասում e-ից կամ i-ից առաջ c-ն եւ /z/-ն միշտ արտասանվում են որպես շրթնատամնային շչական բաղաձայն։ Վերջին /s/-վանկի շնչեղացումը տարածված է Իսպանիայի կիսահարավում եւ Ամերիկայի շրջաններում. Կենտրոնական Ամերիկան (բացի կենտրոնական Կոստա Ռիկայից եւ Գվատեմալայից), Կարիբյան կղզիները, Հարավային Մեքսիկայի ափամերձ շրջանները եւ Հարավային Ամերիկան, բացի Անդեր լեռնաշղթայից։ Երբ չկա շնչեղացում, վերջին վանկը՝ /s/-ը արտասանվում է որպես վերատամնային բաղաձայն կամ շրթնատամնային բաղաձայն, այսինքն նույն ձեւ ինչպես հաջորդ պարբերության մեջ։ /s/ տառին համապատասխանող հնչյունը հյուսիսային եւ կենտրոնական Իսպանիայում արտասանվում է որպես վերատամնային բաղաձայն (նկարագրվում է նաեւ հնչյունաբանորեն ՛՛ծանր՛՛ կամ ՛՛հետադարձ)։ Անդալուզիայում, Կանարյան կղզիներում եւ Լատինական Ամերիկայի մեծ մասում (բացի Կոլումբիայի Պաիսա նահանգից) այն արտասանվում է որպես շրթնատամնային բաղաձայն, որն իր արտասանությամբ նման է անգլերենի /s/-ին։ Որովհետեւ /s/-ը իսպաներենում հաճախակի գործածվող հնչույթ է, բնիկ իսպանախոսների արտասանությունը տարբերվում է Ամերիկայի իսպանախոսների արտասանությունից։ Y հնչյունը`կողմնային-քմային բաղաձայնը երբեմն համեմատվում է անգլերենի lli հնչյունի հետ (օրինակ՝ million), որը հանդիպում է Հյուսիսային Իսպանիայի քիչ ուրբանիզացված տարածքներում եւ Հարավային Իսպանիայի բարձրադիր շրջաններում։ Միեւնույն ժամանակ, շատ այլ իսպանախոսների լեզվում այն կապակցվում է ոչ կողմնային /ʝ/-ի հետ, սովորաբար շեշտված, շփական-քմային բաղաձայն, որը երբեմն համեմատվում է անգլերեն /j/-ի հետ (oրինակ՝yod), ինչպես yacht (յախտ) բառում եւ հնչում է /y/ իսպաներենում։ Ինչպես աշխարհի բոլոր լեզուներում, այնպես էլ այլ հնչյունական ձեւերում, ll եւ y միջեւ տարբերությունը սովորաբար չի լսվում, եթե չեն արտասանվում որպես առանձին հնչույթներ։ Իսպաներենում նման հնչույթային կապակցումը կոչվում է yeísmo։'' Արգենտինայի Ռիո դե Պլատայի իսպաներենում, հնչույթային կապակցումը ընդհանուր առմամբ արտասանվում է որպես վերատամնային-շփական, որը կամ արտահայտված է բարբառային շրջանի կենտրոնական եւ արեւմտյան հատվածներում կամ արտահայտված չէ. օրինակ՝ ֆրանսերենում ch-ն կամ պորտուգալերենում x-ը Բուենոս Այրեսում եւ Մոնտեվիդեոյում ։ Ձեւաբանություն Իսպաներենի բարբառների միջեւ գլխավոր ձեւաբանական տարբերակումները ներառում են դերանունների տարբեր գործառույթներ, հատկապես երկրորդ անձի դեպքում, իսկ առարկայական դերանունները՝ երրորդ անձի։ Voseo-2-րդ դեմք եզակի թիվ Իսպաներենի գրեթե բոլոր բարբառները երկրորդ դեմք եզակի թվում տարբերվում են, ուստի ունեն ՛՛you'' նշանակող երկու տարբեր դերանուններ։ Usted-ը (դուք ) պաշտոնական ձեւում եւ կամ vos ոչ պաշտոնական ձեւում (նշված երեք ձեւերից յուրաքանչյուրն ունի իր բայական ձեւը), որը բարբառից բարբառ տարբերվում է։ Vos-ի գործածումը (կամ բայական ձեւը) կոչվում է voseo: Մի քանի բարբառներում այս երեք դերանուները օգտագործվում են -ի, -ի եւ -ի հետ եւ համապատասխանաբար մատնանշում են պաշտոնական, ոչ պաշտոնական եւ մտերմիկ ձեւերը։ Voseo-ձեւում, vos-ը առարկայական ձեւն է (-դուք ասում եք, "you say"), իսկ խնդիր-առարկան արտահայտվում է նաղդրի հետ (voy con vos-i am going with you -գալիս եմ քեզ հետ), մինչդեռ ուղիղ եւ անուղղակի խնդրի ձեւերը, եւ ստացական ձեւերը նույնն են եւ կապված -ի հետ (օրինակ՝ -դու գիտես, որ ընկերներդ հարգում են քեզ)։ Voseo-ի ընդհանուր բայական ձեւերը նույնն են, ինչպես որ used-ը -ի հետ, բացառությամբ ներկա ժամանակաձեւի բայերը (սահմանական եւ հրամայական)։ Ընդհանուր առմամբ vos-ի բայական ձեւերը տարբերվում են -ի բայական ձեւերից ( 2-րդ դեմք, հոգնակի թիվ)՝ կորցնելով /i/ կիսաձայնը կամ -ն vos-ի դեպքում (օրինակ` > ; > , () > (), () > (): Մյուս կողմից Չիլիում գրեթե բոլոր բայական ձեւերը տարբերվում են -ձեւից։ Vos դերանունի գործածությունը բայական ձեւի հետ () կոչվում է դերանվանական voseo. Vos-ի բայական ձեւերի գործածումը -ի հետ ( or ) կոչվում է "բայական voseo". Չիլիում, օրինակ, բայական voseo-ն շատ ավելի ընդհանուր է, քան vos դերանվան իրական գործածումը, որը սովորաբար պահպանվում է ոչ պաշտոնական իրավիճակներում։ Իսկ Կենտրոնական Ամերիկայում voseo-ն ավելի շատ է տարբերվում։ Ամերիկայի իսպանախոս տարածաշրջանների բաշխում Թեեւ vos-ը չի օգտագործվում Իսպանիայում, այն օգտագործվում է Ամերիկայի իսպանախոս տարածաշրջաններում որպես առաջնային խոսակցական ձեւ 2-րդ դեմք, եզակի թվի համար։ Ընդհանուր առմամբ, կարելի է ասել, որ կան շրջաններ, որոնք օգտագործում են (-ի օգտագործումը) հետեւյալ շրջաններում. գրեթե ողջ Մեքսիկան, Արեւմտյան Հնդկաստանը, Պանաման, Կոլումբիան, Պերուն, Վենեսուելան եւ ափամերձ Էկվադորը։ Tuteo-ն որպես մշակութային ձեւ -ի հետ միասին համարվում է հասարակ ձեւ Բոլիվիայում, Պերուի հյուսիսում եւ հարավում, Անդերյան Էկվադորում, Անդյան Վենեսուելայի փոքր շրջաններում (հատկապես վենեսուելյան նահանգ Զուլիայում), եւ Կոլումբիայի մեծ մասում։ Շատ ուսումնասիրողներ պնդում են, որ voseo-ն կարող է օգտագործվել արեւելյան Կուբայի որոշ հատվածներում, իսկ մյուս ուսումնասիրողները հերքում են։ Չիլիում, վենեսուելական նահանգ Զուլիայում, Կոլումբիայի կարիբյան ափին, Պանամայի Ազուերո թերակղզում, մեքսիկական նահանգ Չիապասում եւ Գվատեմալայի որոշ հատվածներում tuteo-ն՝ 2-րդ դեմքի կիրարկումը, առկա է կիսապաշտոնական մակարդակում։ Ընդհանրական voseo-ի տարածաշրջաններն են՝ Արգենտինա, Նիկարագուա, արեւելյան Բոլիվիա, Էլ Սալվադոր, Գվատեմալա, Հոնդուրաս, Կոստա Ռիկա, Պարագվայ եւ Անտիոքիա, Կալդաս, Ռիսարալդա, Կուինդո եւ Վալե դե Կաուկա կոլումբիական մարզերը։ Ustedes Usted -ը 2-րդ դեմք, եզակի թիվն է համապատասխան կոնտեքստում, բայց գործածվում է եզակի 3-րդ դեմքի հետ։ Այն օգտագործվում է որեւէ մեկի հանդեպ հարգանք արտահայտելու համար, որը վայելում է բարձր հեղինակություն ("you, sir"/"you, ma'am")։ Կոլումբիայում, Կոստա Ռիկայում, Էկվադորի եւ Պանամայի շրջաններում որոշ խոսողների կողմից այն գործածվում է նաեւ մտերմիկ կոնտեքստում, բացառությամբ կամ ։ Նման գործածությունը հաճախ կոչվում է իսպաներենում։ Կենտրոնական Ամերիկայում, հատկապես Հոնդուրասում -ը հաճախ օգտագործվում է որպես պաշտոնական դերանուն՝ հարգանք արտահայտելու համար, նաեւ օգտագործվում է ծնողների եւ երեխաների միջեւ Էկվադորի, Կոլումբիայի եւ Վենեսուելայի Անդյան շրջաններում։ Երրորդ դեմքի խնդիր դերանուն Շատ խոսողներ օգտագործում են (իսկ Իսպանիայի թագավորական ակադեմիան նախընտրում է) եւ դերանունները ուղիղ խնդրի համար (արական եւ իգական, նկատի ունենալով "him", "her", կամ "it"), եւ անուղղակի խնդրի համար (անկախ սեռից, որը նշանակում է "to him", "to her", կամ "to it"). Սա հաճախ կոչվում է ՛՛ստուգաբանական՛՛, քանի որ այս ուղիղ եւ անուղղակի խնդիր դերանունները առաջացել են իսպաներենի նախահայր լեզվի՝ լատիներենի հայցական եւ տրական հոլովներից։ Այս տարբերությունները կամ նորմայից շեղումները անվանում "", "", կամ "", համապատասխան , կամ դերանունների, որոնք ընդլայնվել են ստուգաբանական օգտագործման ժամանակ (-ն ուղիղ խնդիր, -ն կամ -ն անուղղակի խնդիր)։ Բառապաշար Որոշ բառեր իմաստային տարբերություններ ունեն լատինամերիկյան երկրներում։ Շատ իսպանախոսներ կարող են հասկանալ իսպաներենի այլ ձեւեր նույնիսկ այն վայրերում, որտեղ մեծ մասամբ չեն օգտագործվում, բայց իսպանախոսներն ընդհանուր առմամբ չեն հասկանում մասնավորապես ամերիկյան ձեւերը։ Օրինակ՝ իսպաներեն mantequilla (կարագ), aguacate (ավոկադո), (ծիրան) համապատասխանում է (խոզապուխտ, որն օգտագործվում է իբերյան թերակղզու իսպաներենում), , եւ բառերին Արգենտինայում, Չիլիում (բացի manteca-ից), Պարագվայում, Պերույում (բացի manteca եւ damasco բառերից) եւ Ուրուգվայում։ Այլ լեզուների հետ կապ Իսպաներենը սերտորեն կապված է այլ արեւմտա-իբերառոմանական լեզուների հետ, որոնց թվում են ասթուրերենը, արագոներենը, գալիսերենը, լադինոն, լեոնեսը, միրանդերենը եւ պորտուգալերենը։ Ընդհանուր առմամբ հայտնի է, որ պորտուգալերեն եւ իսպաներեն խոսողները հաղորդակցվում են գրավոր ձեւով տարբեր հասկացություններ կիրառելիս։ Գրավոր իսպաներենի եւ պորտուգալերենի փոխադարձ հստակությունը զգալիորեն բարձր է, եւ խոսակցական ձեւերի դժվարությունները հիմնված են ավելի շատ հնչյունաբանության, քան քերականական եւ բառային տարբերությունների վրա։ Ստուգաբանությունը տալիս է բառապաշարի նմանության գնահատումները այն լեզուների միջեւ, որոնք իրար հետ կապված են ճշգրիտ տոկոսներով։ Իսպաներենի եւ պորտուգալերենի դեպքում դա կազմում է 89%։ Դրան հակառակ, իտալերենի հնչյունաբանական նմանությունը իսպաներենի հետ ավելի քիչ է եւ կազմում է 82%։ Փոխադարձ հստակությունը իսպաներենի եւ ֆրանսերենի կամ իսպաներենի եւ ռումիներենի միջեւ դեռեւս ավելի ցածր է, բառապաշարի նմանությունը համապատասխանաբար 75% եւ 71% է։ Ֆրանսիախոսների մոտ, ովքեր չեն ուսումնասիրել լեզուն, իսպաներենի իմացությունը շատ ավելի ցածր է եւ գնահատվում է 45%։ Առհասարակ, շնորհիվ ռոմանական լեզուների գրային համակարգի համընդհանուր հատկանիշների, բառի միջլեզվական փոխըմբռնումը շատ ավելի մեծ է, քան հաղորդակցական փոխըմբռնումը։ Հետեւյալ աղյուսակը համեմատում է որոշ բառերի ընդհանուր ձեւերը մի քանի ռոմանական լեզուներում. Judaeo-իսպաներեն Judaeo-իսպաներեն, հայտնի է նաեւ Ladino անվանումով, իսպաներենի տարբերակ է, որը պարունակում է միջնադարյան իսպաներենի եւ պորտուգալերենի շատ հատկանիշներ եւ դրանով խոսում են Sefardi Jews-ի հետնորդները, որոնք հեռացան Իսպանիայից 15-րդ դարում ։ Ուստի, դրա առնչությունը իսպաներենին համեմատելի է իդիշ լեզվի հետ գերմաներենին։ Այսօր ladino խոսողները գրեթե բացառապես Սեֆարդի հրեաներն են, Թուրքիայում, Հունաստանում կամ Բալկաններում սերող ընտանիքները, եւ ապրում են հիմնականում Իսրայելում, Թուրքիայում, եւ ԱՄՆ-ում, մի քանի համայնքներով Լատինական Ամերիկայում։ Judaeo-իսպաներենում բացակայում է բնիկ ամերիկյան բառապաշարը, որը ձեռք բերվեց ստանդարտ իսպաներենի ազդեցության արդյունքում Իսպանիայի գաղութացման շրջանում, եւ այն ունի շատ հատկանիշներ, որոնք ի սկզբանե չեն եղել ստանդարտ իսպաներենում։ Այնուամենայնիվ, այն պարունակում է այլ բառապաշար, որը չի եղել ստանդարտ իսպաներենում, ներառյալ եբրայերենից, ֆրանսերենից, հունարենից եւ թուրքերենից բառապաշար, եւ այլ լեզուներ, որոնք խոսվում են, որտեղ, որ բնակվում են Սեֆարդիմները։ Judaeo-իսպաներենը ոչնչացման եզրին է, քանի որ շատ բնիկ խոսողներ այսօր գաղթել են Իսրայել, որոնք չեն փոխանցել լեզուն իրենց երեխաներին եւ թոռներին։ Այնուամենայնիվ, դա արտահայտում է ամենափոքր վերածնունդը Sephardi համայնքների միջեւ, հատկապես երաժշտության մեջ։ Լատինամերիկյան համայնքների դեպքում ոչնչացման վտանգը եւս պայմանվաորված է ժամանակակից կաստեյանոյի (իսպաներենի) ձուլման հետ։ Հարակից բարբառը հակետիան է, հյուսիսային Մարոկկոյի Judaeo-իսպաներենը։ Սա նույնպես տարածաշրջանի օկուպացման ժամանակ հակված էր ձուլվել ժամանակակից իսպաներենին։ Գրային համակարգ Իսպաներենը ունի լատինատառ գրություն, որին ավելանում է -ն՝ տարբերվելով n-ից։ Ch (, հնչյունից) եւ ll ( հնչյունից) տառակապակցությունները նույնպես համարվում են առանձին տառեր։ Այնուամենայնիվ, -տառակապակցությունը (, , 'double r', or simply ), որը եւս տարբերվում է -ից, առանձին տառ չի համարվում։ 1994 թ-ից սկսած -ն եւ -ն համարվել են երկտառեր, չնայած որ մինչեւ 2010 թվականը մնացել են այբուբենում։ Ch-ով բառերը այժմ դասակարգված են այբենական կարգով եւ -ի միջեւ։ Նույնն է նաեւ տառկապակցության դեպքում։ Իսպաներենի այբուբենում կա 27 տառ. A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z 2010 թվականից տառակապակցություններից ոչ մեկը տառ չի համարվում Իսպանիայի թագավորական ակադեմիայի կողմից։ K եւ W տառերը օգտագործվում են միայն այն բառերում եւ անուններում, որոնք ծագել են օտար լեզուներից ( օրինակ՝ kilo, folklore, whisky, kiwi եւ այլն)։ Բացառություն են կազմում մի քանի տարածաշրջանների տերմիններ, ինչպես օրինակ Մեքսիկայում, որտեղ արտասանությունը ամբողջովին կարող է տարբերվել ուղղագրությունից։ Համաձայն ուղղագրական կանոնների, տիպիկ իսպաներեն բառը շեշտվում է նախորդ վանկից առաջ, եթե այն ավարտվում է ձայնավորով (բացի -ից)։ Սույն կանոնից բացառություն են կազմում սուր շեշտ կրող ձայնավորները։ Սուր շեշտը օգտագործվում է տարբերելու այն բառերը, որոնք նույն կերպ են արտասանվում, բայց տարբեր իմաստներ ունեն, հատկապես, երբ դրանցից որեւէ մեկը շեշտված բառ է, իսկ մյուսը՝ ձեւույթ։ Համեմատենք -ը՝ որոշյալ հոդը -դերանվան հետ կամ -ն՝ քեզ (առարկայական դերանուն) ՝թեյ-ի հետ, ՝ ից նաղդիրը ըղձական ներկա առաջին դեմք եզակի թիվ -ի հետ եւ se փոխադարձ դերանունը սահմանական եղանակի ներկա ժամանակ եզակի թիվ -ի (ես գիտեմ) հետ։ Հարաբերական դերանունները (, , , , etc.) հարցական դառնալիս նույնպես ստանում են շեշտեր, եւ որոշ ցուցական դերանուններ (, , , etc.) կարող են շեշտվել, եթե օգտագործվում են որպես դերանուններ։ Շեշտերը չեն դրվում մեծատառերի դեպքում, սակայն Իսպանիայի թագավորական ակադեմիան խորհուրդ է տալիս կիրառել շեշտը՝ ուղղագրական կանոնները ուսուցանելիս։ Կազմակերպություն Իսպանիայի թագավորական ակադեմիա Իսպանիայի թագավորական ակադեմիան հիմնադրվել է 1713 թվականին 21 այլ միջազգային կազմակերպությունների հետ (տես ՝Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիա), որն իր մեջ ներառում է ստանդարտացման ազդեցությունը՝ շնորհիվ իր հրապարակած բառարանների, լայնորեն ընդունված քերականության եւ ոճային ուղեցույցների։ Սոցիալ-պատմական ազդեցությունների հետեւանքով, լեզվի ստանդարտացված ձեւը (Ստանդարտ իսպաներեն) լայնորեն օգտագործվում է գրականության, ակադեմիական համատեքստերոի եւ լրատվամիջոցների մեջ։ Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիա Իսպաներեն լեզվի ակադեմիայի ասոցացիայի էությունն այն է, որ կանոնակարգում է իսպաներենը։ Այն ստեղծվել է Մեքսիկայում 1951 թվականին եւ ներկայացնում է բոլոր առանձին ակադեմիաների միավորումը իսպանախոս աշխարհում։ Այն բաղկացած է 23 երկրների ակադեմիաներից, որոնք ակադեմիայի հիմնադրման պահից ասոցացիայի անդամ են. Իսպանիա (1713), Կոլումբիա (1871), Էկվադոր (1874), Մեքսիկա (1875), Էլ Սալվադոր (1876), Վենեսուելա (1883), Չիլի (1885), Պերու(1887), Գվատեմալա (1887), Կոստա Ռիկա (1923), Ֆիլիպիններ (1924), Պանամա (1926), Կուբա (1926),Պարագվայ (1927), Դոմինիկյան Հանրապետություն (1927), Բոլիվիա (1927), Նիկարագուա (1928), Արգենտինա (1931) Ուրուգվայ (1943), Պուերտո Ռիկո (1955), ԱՄՆ (1973) եւ Հասարակածային Գվինեա (2016)։ Սերվանտեսի ինստիտուտ Սերվանտեսի ինստիտուտը համաշխարհային, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է Իսպանիայի կառավարության կողմից 1991 թվականին։ Այս կազմակերպությունը մասնագիտացված է ավելի քան 20 տարբեր երկրներում, 54 կենտրոններ, որոնք նվիրված են իսպաներենին, իսպանական եւ լատինամերիկյան մշակույթներին։ Ինստիտուտի վերջնական նպատակներն են նպաստել համընդհանուր կրթությանը, ուսումնասիրությանը, եւ իսպաներենի որպես երկրորդ լեզվի օգտագործմանը, խթանել այն մեթոդներն ու գործողությունները, որոնք կապահովեն իսպաներենի ուսուցման գործընթացը, իսպանական եւ լատինամերիկյան մշակույթների առաջխաղացմանը ոչ իսպանախոս երկրներում։ Ինստիտուտի 2015 թվականի զեկույցը "El español, una lengua viva" (Իսպաներենը կենդանի լեզու) սահմանում է, որ ամբողջ աշխարհում 559 միլիոն իսապնախոս կա։ Զեկույցում նշված աղբյուրներից է ԱՄՆ-ի մարդահամարի բյուրոն, որը ենթադրում է, որ 2050-թվականին ԱՄՆ-ը կունենա 138 միլիոն իսպանախոս՝ դարձնելով այն երկրագնդի ամենամեծ իսպանախոս ազգը, իր քաղաքացիների գրեթե մեկ երրորդի մայրենի լեզուն։ Միջազգային կազմակերպությունների պաշտոնական օգտագործում Իսպաներենը ՄԱԿ-ի, ԵՄ-ի, Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության, ԱՄՆ-ի կազմակերպության, Իբերոամերիկյան նահանգների կազմակերպության, Աֆրիկյան Միության, Հարավային Ամերիկայի Ազգերի Միության, Անտարկտիկայի պայմանագրային քարտուղարության, Լատինական Միության, Կարիբյան Համայնքի, Հյուսիսայի Ամերիկայի ազատ առեւտրի համաձայնագրի եւ շատ այլ միջազգային կազմակերպությունների պաշտոնական լեզուներից մեկն է։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Այլ աղբյուրներ Արտաքին հղումներ Real Academia Española Spanish language at BBC Online Tips to Learn Spanish Fast Reasons to learn Spanish Online Films for learning Spanish Իսպաներեն Արգենտինայի լեզուներ Բոլիվիայի լեզուներ Չիլիի լեզուներ Կոլումբիայի լեզուներ Ջիբրալթարի լեզուներ Գվատեմալայի լեզուներ Մեքսիկայի լեզուներ Պանամայի լեզուներ Պարագվայի լեզուներ Պերուի լեզուներ ԱՄՆ-ի լեզուներ Ուրուգվայի լեզուներ Վենեսուելայի լեզուներ Կարիբյան ավազանի լեզուներ Կոստա Ռիկայի լեզուներ Դոմինիկյան Հանրապետության լեզուներ Էկվադորի լեզուներ Սալվադորի լեզուներ Հասարակածային Գվինեայի լեզուներ Հոնդուրասի լեզուներ Նիկարագուայի լեզուներ Պուերտո Ռիկոյի լեզուներ Հարավային Ամերիկայի լեզուներ


text: Իտալերեն (italiano՝ իտալյանո), պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի ռոմանական լեզուների արեւմտաիտալական լեզվախմբին։ Իտալերեն խոսում են աշխարհում 70 միլիոն մարդ։ Իտալերենը պետական լեզու է Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Սան Մարինոյում, Սլովենիայում, Վատիկանում, Իստրիա կոմսությունում (Խորվաթիա)։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ իտալերենը 21-րդն է։ Այբուբեն եւ գիր Թեեւ իտալերենի այբուբենը ունի 21 տառ՝ 16 բաղաձայն եւ 5 ձայնավոր, սակայն ցուցադրվում է 26 տառ, որոնցից վերջին 5-ը օգտագործվում են արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերում եւ չեն պատկանում իտալերեն լեզվի այբուբենին։ Տառադարձություն Համակարգչային եւ համացանցային օգտագործում Ուղղագրություն Հնչյուններ Ձայնավորներ Իտալերեն լեզվում ձայնավորները 5-ն են՝ Բաղաձայններ Իտալերեն լեզվում բաղաձայնները 16-ն են՝/ B, C, D, F, G, H, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, Z. C տառը՝ a, o, u ձայնավորներից եւ բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {k}(կ)։ Օրինակ՝ cane {կանե} (շուն), colore {կոլորե} (գույն), cuore {կուորե} (սիրտ), clamore {կլամորե} (աղմուկ, աղաղակ), crudele {կրուդելե} (դաժան)։ C տառը՝ i, e ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {tʃ} (չ)։ Օրինակ՝ cielo {չելո} (երկինք), dolce {դոլչե} (քաղցր), cena {չենա} (ընթրիք), facile {ֆաչիլե} (հեշտ), cinema {չինեմա} (կինո)։ G տառը՝ a, o, u ձայնավորներից եւ բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {g}(գ)։ Օրինակ՝ gatto {գատտո} (կատու), gola {գոլա} (կոկորդ), gusto {գուստո} (համ), greco {գրեկո} (հույն), grigio {գրիջո} (մոխրագույն)։ G տառը՝ e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {dj}(ջ)։ Օրինակ՝ gelato {ջելատո} (պաղպաղակ), giorno {ջորնո} (օր), giallo {ջալլո} (դեղին), gente {ջենտե} (ժողովուրդ, մարդիկ)։ GN տառակապակցությունը արտասանվում է {նյ}։ Օրինակ՝ gnomo {նյոմո} (գաճաճ), agnello {անյելլո} (գառ), ogni {օնյի} (յուրաքանչյուր), sogno {սոնյո} (քուն)։ GLI տառակապակցությունը արտասանվում է {լյ}։ Օրինակ՝ figlio {ֆիլյո} (որդի), voglia {վոլյա} (ցանկություն), aglio {ալյո} (սխտոր), biglietto {բիլյետտո} (տոմս)։ Իտալերենում H տառը չունի հնչյուն, երբ h տառը գրվում է c կամ g տառերից հետո, որին հաջորդում է e կամ i ձայնավորը ապա c կամ g տառը արտասանվում է {կ}, {գ}։ Օրինակ՝ chilo {կիլո} (կիլոգրամ), ghiaccio {գիաչչիո} (սառույց)։ H տառը օգտագործվում է նաեւ avere - ունենալ օժանդակ բայի ներկա ժամանակում խոնարհված որոշ դեմքերում։ ho {օ} ես ունեմ, hai {այ} դու ունես, ha {ա} նա ունի, hanno {աննո} մենք ունենք։ SC տառակապակցությունը a, o, u ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {սկ}։ Օրինակ՝ scala {սկալա} (աստիճան), scuola {սկուոլա} (դպրոց), scopo {սկոպո} (նպատակ)։ SC տառակապակցությունը e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {շ}։ Օրինակ՝ scegliere {շելյերե} (ընտրել), scienza {շենցա} (գիտություն)։ S տառը երբ գտնվում է երկու ձայնավորների միջեւ արտասանվում է {զ}, սակայն երբ երկու ձայնավորների միջեւ գրվում է երկու SS արտասանվում է {ս}։ Օրինակ՝ casa {կազա} (տուն), cosa {կոզա} (ինչ)։ passare {պասսարե} (անցնել), bassare {բասսարե} (իջեցնել)։ S տառը հետեւյալ բաղաձաններից առաջ b, d, g, l, m, n, r, v նույնպես արտասանվում է {զ}։ Օրինակ՝ sdegno {զդենյո} (զայրույթ), snello {զնելլո} (բարակ), svago {զվագո} (զվարճանք)։ Քերականություն Իտալերեն լեզուն ունի 2 սեռ՝ արական եւ իգական, 2 հոդ՝ անորոշ եւ որոշյալ, 15 ժամանակաձեւ՝ սահմանական եղանակ 8 ( Indicativo ), ստորադասական եղանակ 4 ( Congiuntivo ), պայմանական եղանակ 2 ( Condizionale ), հրամայական եղանակ 1 ( Imperativo )։ Անկատար ներկա / Presente Indicativo Անկատար ներկա (սահմանական ներկա) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահին կատարվող գործողություն։ Իտալերեն լեզվում բայերը բաժանվում են 3 խմբի։ Սահմանական ներկա ժամանակը կանոնավոր բայերի դեպքում կազմվում է ավելացնելով բայի արմատին հետեւյալ վերջավորությունները՝ Սահմանական անցյալ Passato Prossimo Սահմանական անցյալ ժամանակը ցույց է տալիս ներկա մի ժամանակակետից առաջ կատարված, ավարտված գործողություն։ Կազմվում է avere կամ essere օժանդակ բայի ներկա ձեւով եւ վաղակատար դերբայով ( parl - ato, cred - uto, sent - ito)։ Անկատար անցյալ / Imperfetto Անկատար անցյալ ժամանակաձեւը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակում կատարվող, ընթացքի մեջ եղող գործողություն։ Ապակատար ներկա Futuro semplice Ապակատար ներկա (սահմանական ապառնի ) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահից հետո կատարելի գործողություն։ Կազմվում է ... Բառապաշար Հանրահայտ ասացվածքներ " Una buona mamma vale cento maestre " - Լավ մայրը հարյուր ուսուցիչ արժե։ " Prima i denti, poi i parenti " - Սկզբում դու եւ քո ընտանիքը, այնուհետեւ բարեկամները։ Պատմությունը եւ օրինակներ Գրականություն Տես նաեւ այլ հոդվածներ այս լեզվի մասին Լեզվի նկարագրություն Հարակից լեզուներ Այլ Տես նաեւ Պաշտոնական լեզուների ցանկ Լեզվաընտանիքների ցանկ Լեզուների ցանկեր Ծանոթագրություններ Գրականություն Արտաքին հղումներ Բոլոր Վիքիպեդիաների ցանկը եւ վիճակագրական տվյալները՝ անգլերեն։ GeoNames Ethnologue Ռոմանական լեզվախումբ Իտալիայի լեզուներ Սան Մարինոյի լեզուներ Սիցիլիայի լեզուներ Շվեյցարիայի լեզուներ Վատիկանի լեզուներ Սլովենիայի լեզուներ Խորվաթիայի լեզուներ