text: Բելառուս (ՄՀԱ՝ Բելառուսերեն.՝ Белару́сь, ՄՀԱ՝ Ռուսերեն.՝ Белору́ссия)՝ պաշտոնական անվանում Բելառուսի Հանրապետություն (Բելառուսերեն.՝ <span lang="be">Рэспубліка Беларусь Ռուսերեն.՝ Республика Белоруссия), դեպի ծով ելք չունեցող պետություն Արեւելյան Եվրոպայում։ Հյուսիս-արեւելքում սահմանակից է Ռուսաստանին, հյուսիսում՝ Լիտվային եւ Լատվիային, հարավում՝ Ուկրաինային, արեւմուտքում՝ Լեհաստանին։ Մայրաքաղաքը Մինսկն է, խոշոր քաղաքներն են Բրեստը, Գրոդնոն, Գոմելը, Մոգիլյովը եւ Վիտեբսկը։ Մինչեւ 1991 թվականը ԽՍՀՄ-ի կազմում էր։ Երկրի բնակչության մեծ մասն ապրում է խոշոր քաղաքներում։ Բնակչության ավելի քան 80%-ն էթնիկ բելառուսներ են, ամենամեծ ազգային փոքրամասնություներն են ռուսները, լեհերը եւ ուկրաինացիները։ Պաշտոնական լեզուներն են բելառուսերենը եւ ռուսերենը։ Դավանանքային առումով մեծ մասը ուղղափառ քրիստոնյաներ են, Բելառուսի ուղղափառ եկեղեցու հետեւորդներ, որը Ռուս ուղղափառ եկեղեցու իրավասության տակ է, իսկ երկրի արեւմուտքում կա կաթոլիկ եկեղեցու փոքր համայնք։ Բելառուսը անդամ է մի շարք միջազգային կառույցների, այդ թվում՝ Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն, Սեւծովյան տնտեսական համագործակցություն, Անկախ պետությունների համագործակցություն, Հավաքական անվտագության պայմանագրի կազմակերպություն եւ Եվրասիական Տնտեսական Միություն։ Ֆիզիկաաշխարհագրական դիրքը Աշխարհագրական դիրքը Բելառուսի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 207,6 հազար կմ2 (տարածքով՝ 84-րդ տեղ աշխարհի երկրների շարքում)[36], որից 202,9 հազար կմ2՝ ցամաքում։ Այն գրեթե երկու անգամ մեծ է Բուլղարիայից, երեք անգամ մեծ է Իռլանդիայից։ Տարածքով ամենամոտ երկրներն են Մեծ Բրիտանիան եւ Ռումինիան։ Բելառուսը զբաղեցնում է մի տարածք, որը նման է հնգանկյունի։ Հյուսիսից հարավ ձգվում է 560 կմ, արեւմուտքից արեւելք՝ 650 կմ։ Բելառուսի տարածքի խորությունը 220 կմ է։ Դեպի ծով ելք չունեցող պետություն։ Պետական սահմանի ընդհանուր երկարությունը 3617 կմ է։ Երկիրը սահմանակից է հինգ պետությունների՝ Ռուսաստանին, Ուկրաինային, Լեհաստանին, Լիտվային եւ Լատվիային։ Ռուսաստանի հետ ամենաերկար սահմանն ունի՝ 1283 կմ։ Ուկրաինայի հետ սահմանը մի փոքր ավելի կարճ է՝ 1084 կմ։ Բելառուսը արեւմուտքում 398 կմ երկարությամբ սահմանակից է Լեհաստանին, հյուսիս-արեւմուտքում՝ Լիտվային (679 կմ) եւ Լատվիային (173 կմ)։1995-1996 թվականների պայմանագրերի համաձայն Բելառուսի սահմանները Լատվիայի եւ Լիտվայի հետ նշագծված է, բայց Բելառուսը չկարողացավ վավերացնել Բելառուս-Ուկրաինա սահմանի 1997 թվականի պայմանագիրը։ Բելառուսի եւ Լիտվայի վերջնական սահմանի բաժանարար փաստաթղթերը վավերացրել 2007 թվականի փետրվարին։ Բելառուսը գտնվում է բարեխառն աշխարհագրական գոտում՝ հյուսիսային լայնության 51°– 56 ° միջակայքում։ Ամենահյուսիսային կետը գտնվում է Վերխնեդվինսկի շրջանում Օսվեյսկոե լճից հյուսիս, իսկ հարավայինը՝ Բրագինսկի շրջանում՝ քաղաքատիպ Կոմարին բնակավայրի մոտ։ Ծայրահեղ արեւմտյան կետը գտնվում է Կամենեցկի շրջանի Վիսոկայե քաղաքի մոտ, արեւելյանը՝ Խոտիմսկից ոչ հեռու։ Երկրի աշխարհագրական կենտրոնը գտնվում է Պուխովիչի շրջանի Անտոնովո գյուղի մոտ եւ որի կոորդինատներն են ։ Ըստ բելառուս գիտնականների՝ երկրի տարածքում է գտնվում Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը եւ այն գտնվում է Պոլոցկից ոչ հեռու, որում տեղադրված է համապատասխան հուշատախտակ։ Մակերեւույթ Երկրի տարածքը մտնում է Արեւելաեվրոպական հարթավայրի մեջ։ Երկրաբանական պատմությամբ պայմանավորվեց է կուտակումային հարթավայրերի բաշխվածությունը դրա սահմաններում։ Մակերեւույթի միջին բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 160 մետր է։ Բելառուսի հարթավայրերը բաժանված են երեք խմբի՝ ալիքավոր հարթավայրերը հերթափոխվում են բլրոտ բարձրություններով եւ հարթ ցածրավայրերով։ Երկրի ռելիեֆի ձեւավորման վրա ամենամեծ ազդեցությունն են ունեցել հնագույն սառցադաշտերը։ Դրանց շնորհիվ ձեւավորվել է Բելառուսի ռելիեֆի մոտ 80%-ը։ Սառցադաշտային հանքավայրերի կուտակումը հանգեցրեց մորենային հարթավայրերի եւ վերջնա–մորենային բարձրությունների ձեւավորմանը։. Բլուրները զբաղեցնում են երկրի տարածքի մեկ հինգերորդից մի փոքր ավելին։ Դրանք հատկապես բնորոշ են կենտրոնական շրջաններին, որտեղ արեւմուտքից արեւելք ձգվում է Բելառուսական թմբաշարեր։ Հիմնականում նրա երկայնքով անցնում է Եվրոպական հիմնական ջրբաժանը։ Բելառուսական թմբաշարերը գետերի հովիտներով բաժանված է առանձին բարձրությունների։ 150-ից 200 մետր բացարձակ բարձրություններ ունեցող հարթավայրերը զբաղեցնում են Բելառուսի տարածքի մոտ կեսը։ Հարթավայրերը գտնվում են բելառուսական լեռնաշղթայի բարձրությունների միջեւ։ Հարթավայրերը զբաղեցնում են երկրի տարածքի մոտ 30%-ը, հիմնականում խոշորագույն գետերի հովիտներում։ Դրանք ներառում են 80-ից 150 մետր բացարձակ բարձրություններ ունեցող տարածքներ։ Նրանք ավելի լայնորեն ներկայացված են Բելառուսի հարավում, որտեղ գտնվում են Պոլեսիեի դաշտավայր եւ Մերձդնեպրյան ցածրավայր։ Հյուսիսային եւ կենտրոնական շրջաններում ցածրադիր գոտիները փոխարինվում են հարթավայրերով եւ բարձրություններով։ Դրանցից ամենամեծն են Պոլոցկը եւ Նեմանը։ Համեմատաբար հարթ, երկրի մեծ մասը ծածկված է ճահճոտ հողերով։ Միավորված ազգերի կազմակերպության 2005 թվականի գնահատականներով, Բելառուսի 40% -ը ծածկված է անտառներով։ Բելառուսում կա 11000 լիճ։ Երկրի երեք խոշոր գետերը հոսում են հետեւյալ ուղղություններով. Նեման գետը հոսում է դեպի արեւմուտք՝ Բալթիկ ծով, Պրիպյատ գետը հոսում է դեպի արեւելք, Դնեպր գետը հոսում է հարավ՝ Սեւ ծով։ Երկրի ամենաբարձր կետը Ձերժինսկայա լեռն է, բարձրությունը 345 մետր, իսկ ամենացածր կետն է Նեման գետը, ցածրությունը 90 մ (295 ոտնաչափ)։ Երկրի միջին բարձրությունը 160 մ (կամ 525 ոտնաչափ) ծովի մակարդակից։ Բնական պաշարները ներառում են տորֆ, փոքր քանակությամբ նավթ եւ բնական գազ, գրանիտ, դոլոմիտի (կրաքար) կրակավ, կավիճ, ավազ, մանրախիճ եւ կավ։ 1986 թվականի Չեռնոբիլի միջուկային աղետից հետո Բելառուսի հարավային շրջանները ընդհանուր 70%, Ուկրաինայի եւ Ռուսաստանի հետ մեկտեղ, մեծ վնաս կրեցին էլեկտրակայանի աղետալի վթարից (1986 թվական)։ Միլիոնավոր մարդիկ հայտնվեցին միջուկային ճառագայթման գոտում։ 100 հազարավոր հեկտար տարածություններ մարդկանց ապրելու համար դարձան վտանգավոր, եւ բնակչությունը տարհանվեց։ Երկիրը մեծ ճիգեր գործադրեց վթարի հետեւանքները վերացնելու համար։ ՄԱԿ-ի եւ այլ մարմինների նպատակն էր նվազեցնել ճառագայթումից տուժած տարածքները։ Երկրաբանական կառուցվածք Բելառուսը գտնվում է Արեւելաեվրոպայի պլատֆորմի արեւմտյան մասում, որին բնորոշ է 43–57 կմ հաստությամբ մայրցամաքային տիպի երկրակեղեւը։ Պլատֆորմն ունի երկաստիճան կառուցվածք՝ բյուրեղային հիմքը ծածկված է նստվածքային շերտով։ Բելառուսին բնորոշ են դանդաղ ուղղահայաց շարժումները, որոնց տատանման լայնույթը չի գերազանցում տարեկան երկու սանտիմետրը։ Բելառուսի ամենամեծ տեկտոնական կառույցներն են Ռուսական սալը, Վոլին-Ազովյան սալը եւ Ուկրաինական վահանը։ Երկրի տարածքի կենտրոնական մասը զբաղեցնում է Բելառուսական անտիկլինալը, որի ներսում հիմքն ընկած է մակերեւույթից 20-100 մ խորության վրա, լանջերը կազմված են ծանծաղ-ծովային, հիմնականում կարբոնատային, պալեոզոյան հանքավայրերից։ Հյուսիսում բելառուսական անտիկլինալը հարում է պերմ-մեզոզոյան լեհ-լիտվական սինկլինալին։ Դեւոնի շրջանի կեսերին Բելառուսի հարավային մասում լայնական ուղղությամբ ձեւավորվել է Պրիպյատի ճկվածքը՝ լցված աղաբեր հանքավայրերով։ Հյուսիս-արեւելքում գտնվում է Օրշայի իջվածքը՝ լցված վերին պրոտերոզոյան սառցադաշտային եւ հրաբխային համալիր կուտակումները։ Երկրի ծայր արեւմուտքում գտնվում է Պոդլասիե-Բրեստի իջվածքը, որը ներառում է վերին պալեոզոյան եւ մեզոզոյան նստվածքները։ Նստվածքային ծածկույթի հաստությունը իջվածքներում եւ գոգավորություններում հասնում է 1000-5000 մետրի։ Բելառուսի տարածքում տարածված են չորրորդական սառցապատման ժամանակաշրջանի եւ լճա-գետային նստվածքներ (մասնակիորեն սառցադաշտային տեղաշարժերից վնասված)՝ ծածկված ավելի հին ապարներով։. Օգտակար հանածոներ Երկրի տարածքում հետազոտվել են Ստարոբինի եւ Պետրիկովի կալումիական աղի խոշոր հանքավայրեր՝ մի քանի միլիարդ տոննա հումքային պաշարներով եւ քարաղի հանքավայրեր՝ մի քանի տասնյակ միլիարդ տոննա հումքային պաշարներով։ Գոմելի շրջանում հայտնի են մի քանի տասնյակ փոքր նավթահանքեր, որտեղ տարեկան արդյունահանվում է ավելի քան 1,5 միլիոն տոննա նավթ եւ բնական գազի քիչ քանակություն։ Պրիպյատի հովտում հայտնի են գորշ ածխի եւ այրվող թերթաքարերի հանքավայրեր։ Այրվող թերթաքարի արդյունահանման հեռանկարները դեռ պարզ չեն։ Տորֆի հարուստ հանքավայրերը գտնվում են հանրապետության ողջ տարածքում՝ հայտնի է մոտ 7 հազար տորֆային ճահիճ։ Կա երկաթի երկու նշանավոր, բայց խորքային հանքավայրեր եւ մի քանի փոքր հանքավայրեր (հանքագոյացումներ) բնակտորավոր պղնձի, պղնձահրաքար, հազվագյուտ մետաղների, բերիլիումի եւ ուրանի հանքաքարերի:Հումքի բազմաթիվ հանքավայրեր շահագործվում են շինանյութերի, քաղցրահամ եւ հանքային ջրի աղբյուրների արտադրության համար։. Հողեր Բելառուսի տարածքի մոտ 60%-ում գերակշռում են տարբեր մեխանիկական կազմի եւ պոդզոլացման աստիճանի ճմա–պոդզոլային հողերը։ Արեւմտյան մասում առանձնացնում են գորշ անտառային հողեր եւ գլեյա–պոդզոլային հողեր, ցածրադիր վայրերում (հատկապես Պոլիսիայում)՝ ճմա–ճահճային, ճահճային (22,7%) եւ ավազոտ ճմա–պոդզոլային հողեր։ Խոշոր գետերի հովիտներում տարածված են ալյուվիալ–մարգագետնային հողերը։. Բելառուսի տարածքի 1/3-ից ավելին զբաղեցնում են ճահիճները եւ չափազանց խոնավացած հողերը, որոնք հատկապես տարածված են Պոլեսիեի, Դնեպրի եւ այլ ցածրադիր գոտիներում:. Կլիմա Երկիրը գտնվում է ցամաքային եւ ծովային կլիմայի անցումային գոտում։ Բելառուսի կլիման բարեխառն ցամաքային է, արեւմուտքում՝ անցումային ծովայինից ցամաքային՝ ձեւավորվելով Ատլանտիկայի օդային զանգվածների ազդեցության տակ։ Ձմռանը հաճախակի ձնհալը։ Ամառային միջին ջերմաստիճանը տատանվում է +17 °C-ից հյուսիսում (հուլիս) մինչեւ +18-19 °C հարավում, իսկ ձմռանը` -4,5 °C հարավ-արեւմուտքում մինչեւ -8 °C հյուսիս-արեւելքում (հունվար։ )) Տեղումները ընկնում են հավասարաչափ՝ ավելանալով հարավից հյուսիս՝ 500 մմ-ից հարավում մինչեւ 800 մմ հյուսիս-արեւմուտքում։ Տեղումների ամենամեծ քանակը սովորաբար աշուն-ձմեռ ժամանակահատվածում է։ Անտառային տարածքներում ձյան ծածկույթի հաստությունը կարող է լինել 1–1,2 մ։ Կլիման հատկանշական է մեղմ ցուրտ ձմեռներով, հունվարի միջին ջերմաստիճանների միջակայքերը 4 °C- ից (24.8 °F) եւ հարավ - (Բրեստ) մինչեւ -8 °C (17, 6 °F) եւ հյուսիս (Վիտեբսկի) եւ զով ու խոնավ ամառներով միջին ջերմաստիճանը՝ 18 °C (64.4 °F) Ջրային ռեսուրսներ մոտ Բելառուսի հիմնական գետերն են Դնեպրը եւ նրա վտակները՝ Պրիպյատը, Սոժը եւ Բերեզինան, ինչպես նաեւ Արեւմտյան Դվինան, Նեմանը եւ Արեւմտյան Բուգը։ Այս գետերը միավորված են մի շարք ջրանցքներով, այդ թվում՝ հնացած Դնեպր-Բուգյան, Դնեպր-Նեման, Բերեզինի եւ այլն։ Բելառուսում կան ավելի քան 10 հազար լճեր, որոնցից ամենամեծն են Նարոչը (տարածքը՝ 80 կմ2) եւ Օսվեյսկոե լիճը։ (53 կմ2)։ Պոլեսիեն (Բելառուսի հարավ) Եվրոպայի ճահիճների եւ խոնավ տարածքների ամենամեծ շրջանն է. միայն Պրիպյատի ճահիճները զբաղեցնում են մոտ 39 հազար կմ տարածք:. Ֆլորա եւ ֆաունա Անտառները զբաղեցնում են երկրի տարածքի մոտ 38,8%-ը՝ 8064 հազար հեկտար (2010 թ.) Անտառներում աճում են 28 տեսակի ծառեր եւ մոտ 70 տեսակի թփեր։ Առավել տարածված են կեչու, սոճու, եղեւնի, կաղնու եւ կաղամախու, հարավում ճահճոտ ցածրադիր վայրերում՝ սոճու անտառներ։ Մարգագետիններն ու արոտավայրերը զբաղեցնում են երկրի տարածքի 20%-ը։ Հերկվել է տարածքի մոտ 1/3-ը՝ հիմնականում կենտրոնական եւ հարավարեւելյան հարթավայրերը։ Երկրի անտառներում, գետերում եւ լճերում կարելի է հանդիպել կաթնասունների շուրջ 76 տեսակների, որոնցից առավել տարածված են որմզդեղնը, եղջերուն, վարազը, գայլը, կուղբը, աղվեսը, նապաստակը, թռչունների մոտ 300 տեսակ։ Լճերում եւ խոնավ տարածքներում ապրում են բազմաթիվ թռչունների տեսակներ, այդ թվում՝ կռունկներ եւ արագիլներ։ Ջրավազաններում հայտնաբերվել են ձկների 63 տեսակ (ներառյալ 16 ոչ բնիկ տեսակներ), որոնց մեջ գերակշռում են ծածանազգիները։ Երկրի Կարմիր գրքում ընդգրկված են կաթնասունների 17, թռչունների 72, երկկենցաղների 4, ձկների 10, միջատների 72 տեսակ։ Նրանց ապրելավայրերում պահպանելու համար ստեղծվել են պետական արգելոցներ եւ արգելավայրեր։ Ամենահայտնին Բելովեժյան թավուտն է, որտեղ պահպանվում են եվրոպական հին անտառի վերջին մնացուկները եւ զուբրերը՝ եվրոպական բիզոնները։. Պահպանվող տարածքներ Բելառուսում ստեղծվել է 2 արգելոց եւ 4 ազգային պարկ. Բերեզինսկու կենսոլորտային արգելոց, Բելովեժյան թավուտ (ազգային պարկ), Բրասլավյան լճեր (ազգային պարկ), Նարոչանյան (ազգային պարկ), Պրիպյատ ազգային պարկ, Պոլեսիե պետական ռադիացիոն-էկոլոգիական արգելոց. Պատմություն 9–11-րդ դարերում երկրի տարածքը մտնում էր Կիեւյան Ռուսիայի, 14-րդ դարում՝ Լիտվական Մեծ իշխանության կազմի մեջ։ Ավելի ուշ այդ հողերին բնորոշ դարձավ «Բելայա Ռուս» անվանումը։ 1918 թվականին կազմավորվեց Բելառուսական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունը, որը 1922 թվականին մտավ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միության կազմի մեջ։ Վաղ պատմություն Միջնադար Ռուսական կայսրություն Բելառուսի ԽՍՀ Հայրենական Մեծ պատերազմ 1941-1945 թվականների խորհրդա-գերմանական պատերազմի առաջին իսկ օրերից Բելառուսի տարածքը դարձավ համառ, արյունահեղ մարտերի ասպարեզ։ Գրեթե 1 ամիս թշնամու թիկունքում հերոսաբար պաշտպանվեց սահմանամերձ Բրեստի ամրոցը։ Գերմանացիների գրաված տարածքում, բելառուսական անտառներում գործում էին բազմաթիվ պարտիզանական ջոկատներ։ Այդ պայքարին մասնակցեցին նաեւ հայ ժողովրդի զավակները, գործող բանակներում եւ պարտիզանական ջոկատներում մարտնչած հազարավոր հայորդիներ պարգեւատրվեցին շքանշաններով ու մեդալներով։ Հատկապես ծանր պայմաններում հայտնվեցին Բրեստի ամրոցի պաշտպանները (100 հոգի)։ Նրանցից շատերը զոհվեցին անհավասար մարտերում։ Հերոսական մարտական ուղի անցավ Բելառուսի անտառներում կազմավորված հայկական «Հաղթանակ» պարտիզանական ջոկատը (ղեկավարներ՝ Սերգեյ Հարությունյան, Հովհաննես Պետյան, Մաթեւոս Խաչատրյան, Հակոբ Հակոբյան եւ այլք)։ Ընդհատակում եռանդուն գործունեություն ծավալեց Հենրիկ Զաքարյանը, որը գերության մեջ ստեղծեց «Անհնազանդներ» կազմակերպությունը եւ փրկեց Գերմանիա աքսորվող շատ քաղաքացիների կյանքը։ 1944 թվականի հուլիսին Բելառուսի ազատագրմանը մասնակցեցին նաեւ Մերձբալթյան առաջին ռազմաճակատի զորքերը՝ զորավար Հովհաննես Բաղրամյանի հրամանատարությամբ։ Պատերազմի տարիներին զոհվեց յուրաքանչյուր չորրորդ բելառուսը։ Ավերվեցին ու հրո ճարակ դարձան հարյուրավոր քաղաքներ ու գյուղեր։ Հիմնահատակ այրվեց Խատին գյուղը, իսկ բնակչությունը գլխովին ոչնչացվեց։ Պատերազմից հետո բելառուս ժողովուրդը վերականգնեց ավերված քաղաքներն ու գյուղերը, այդ թվում՝ Սվիսլոչ գետի ափին գտնվող մայրաքաղաք Մինսկը, որը, որպես բնակավայր, հիմնադրվել է 11-րդ դարում։ 1991 թվականին, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միության փլուզման մասին Բելովեժյան հայտարարագրի ստորագրումից հետո, Բելառուսը դարձավ անկախ պետություն։ Այժմ Անկախ Պետությունների Համագործակցության անդամ երկիր է։ Բելառուսը զարգացած արդյունաբերական երկիր է։ Լավ հայտնի են բելառուսական հաստոցներն ու «Բելառուս» տրակտորները, հսկա ինքնաթափ «ՄԱԶ»-երն ու «ԲելԱԶ»-ները, որոնք միանգամից կարող են փոխադրել մի քանի տասնյակ տոննա բեռ։ Այստեղ արտադրվում են նաեւ բազմաթիվ ու բազմազան մոտոցիկլներ ու հեծանիվներ, կենցաղային սառնարաններ, հեռուստացույցներ, լուսանկարչական ապարատներ ու էլեկտրալամպեր, դաշնամուրներ, ժամացույցներ, հաշվիչ մեքենաներ, կահույք, կոշիկ, գործվածքներ։ Գյուղատնտեսության գլխավոր ճյուղերն են կաթնամսատու տավարաբուծությունը, խոզաբուծությունը, թռչնաբուծությունը, կարտոֆիլի եւ վուշի մշակումը, այգեգործությունը։ Անկախություն ԽՍՀՄ կազմալուծումից հետո Բելառուսը հայտարարվել է խորհրդարանական հանրապետություն։ Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ է դարձել Ստանիսլավ Շուշկեւիչը։ 1992 թվականին շրջանառության մեջ է դրվել բելառուսական ռուբլին, սկսվել է զինված ուժերի ձեւավորումը, օրինականացվել է Բելառուսի հունակաթոլիկական եկեղեցին։ 1993 թվականին Բելառուսը վավերացրել է Քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը։ 1994 թվականին ընդունվել է Բելառուսի Սահմանադրությունը, ինչպես նաեւ անցկացվել են առաջին նախագահական ընտրությունները։ Նախագահ է ընտրվել Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, իսկ երկիրը դարձել է խորհրդարանական-նախագահական հանրապետություն։ 1995 թվականին անցկացվել է հանրաքվե, որի արդյունքում ռուսերենն ստացել է պետական լեզվի կարգավիճակ բելառուսերենի հետ հավասար, փոխվել են գերբն ու դրոշը։ Վարչական բաժանում Բելառուսը բաժանված է վեց մարզերի (Բելառուսերեն՝ вобласць, ռուսերեն՝ область)։ Բոլոր մարզերն ունեն նույնական վարչական կենտրոններ։ Յուրանքաչյուր մարզ ունի իր մարզային օրենսդրական իշխանությունը, որը կոչվում է տարածաշրջանային խորհուրդ (Բելառուսերեն՝ абласны Савет Дэпутатаў, ռուսերեն՝ областной Совет Депутатов), որը ընտրվում է իր բնակիչների եւ մարզային գործադիր իշխանության կողմից, որը կոչվում է մարզի վարչակազմ (Բելառուսերեն՝ абласны выканаўчы камітэт, ռուսերեն՝ областной исполнительный комитет), որոնք էլ նշանակվում են նախագահի կողմից։ Մարզերն էլ իրենց հերթին բաժանվում են շրջաների (Բելառուսերեն՝ раён, ռուսերեն՝ район)։ Յուրանքաչյուր շրջան ունի իր շրջանային խորհուրդը (Բելառուսերեն՝ раённы Савет Дэпутатаў, ռուսերեն՝ районный Совет Депутатов)։ Տնտեսություն Բելառուսի տնտեսության մեծ մասը շարունակում է մնալ պետական վերահսկողության տակ եւ արդեն որակվել է որպես «խորհրդային ոճով»։ Այսպիսով, Բելառուսի բնակչության 51.2%-ը աշխատում է պետական վերահսկվող ընկերություններում, իսկ 47.4% -ը աշխատում է մասնավոր ընկերությունների (որոնց 5.7% մասամբ օտարերկրյա սեփականություն են հանդիսանում) եւ 1.4% -ը աշխատում է արտասահմանյան ընկերությունների հետ։ Երկիրը հենվում է Ռուսաստանի տարբեր ներմուծման, այդ թվում, բենզինի Կարեւոր գյուղատնտեսական արտադրանքը ներառում է կարտոֆիլ եւ կաթնամթերք, այդ թվում, միս։ 1994 թվականին Բելառուսի հիմնական արտահանումը ներառում է ծանր տեխնիկա (հատկապես տրակտորներ), գյուղատնտեսական արտադրանք եւ էներգետիկ արտադրանք։ Պատմականորեն, տեքստիլը եւ փայտամշակումը կազմել են Բելառուսի արդյունաբերական գործունեության մեծ մասը։ Միեւնույն ժամանակ, Խորհրդային Միության փլուզումից հետո 1991թ. Բելառուսը մեկն էր աշխարհի առավել արդյունաբերապես զարգացած երկրների ՀՆԱ-ի, ինչպես նաեւ ամենահարուստ ԱՊՀ անդամ-պետությունը։ Տնտեսապես, Բելառուսի ներգրավված իրեն ԱՊՀ Եվրասիական տնտեսական ընկերակցության, եւ Եվրամիություն Ռուսաստանի հետ։ 1990-ականներին, սակայն, արդյունաբերական արտադրության նվազման պատճառով կրճատվում է ներմուծումը, ներդրումների եւ պահանջարկի բելառուսական արտադրանքի նկատմամբ իր առեւտրային գործընկերների կողմից։ ՀՆԱ-միայն սկսեց բարձրանալ է 1996 թ., 2016 թվականին ՀՆԱ-ն կազմել է $ 166 մլրդ, գնողունակության (PPP) դոլար (նախահաշիվը), կամ մոտ $ 17, 500 մեկ շնչի։ 2005 թ. ՀՆԱ-ն գարունը նվազեց է 2.6% -ով. գնաճի մակարդակը միջին 14%։ Ինչ վերաբերում է 2006 թ., Բելառուսի խոշորագույն առեւտրային գործընկերն է, Ռուսաստանը, հաշվապահական հաշվառում գրեթե կեսը ընդհանուր առեւտրի եւ Եվրամիությունը Բելառուսի հաջորդ խոշորագույն առեւտրային գործընկերն է, եւ գրեթե մեկ երրորդը արտաքին առեւտրի։ 1993 թ. Բելառուսը դիմել է Համաշխարհային առեւտրի կազմակերպության անդամ դառնալ։ Բելառուսի արժույթն է բելառուսական ռուբլին (BYN), որը ստեղծվել է 1992 թվականի մայիսին փոխարինելով խորհրդային ռուբլուն։ Առաջին մետաղադրամները Բելառուսի Հանրապետությունում արտադրվել է 1996 թ. դեկտեմբերի 27-ին։ Բելառուսական բանկային համակարգը բաղկացած է Ազգային բանկից եւ 24 պետական եւ մասնավորեցված բանկերից։ 23 մայիսի 2011 թ. Բելառուսի ռուբլի արժեզրկվել է 56% ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ։ 2011 թ. հունիսի 1-ին, Բելառուսը խնդրում տնտեսական փրկարարական փաթեթ Արժույթի միջազգային հիմնադրամից։ Քաղաքական համակարգ Բելառուսը նախագահական հանրապետություն է, որը կառավարվում է նախագահի եւ ազգային ժողովի կողմից։ Համաձայն 1994 թ. ընդուված սահմանադրության նախագահությունը 5 տարի է եւ կարող է ծառայել երկու ժամկետով։ Բայց 2004 թ. սահմանադրական փոփոխությամբ հանվել են ժամկետային սահմանափակումները։ Բելառուսի ազգային ժողովը երկպալատ է, խորհրդարանը ներառում է 110 անդամ՝ Ներկայացուցիչների պալատ (ստորին պալատ) եւ 64-հոգանոց խորհրդի (վերին տունը)։ Կոռուպցիա Դատական համակարգը Բելառուսում չունի անկախություն եւ ենթակա է քաղաքական միջամտության։ Կոռուպցիոն դրսեվորումների, ինչպիսիք են կաշառակերությունը, հաճախ տեղի տենդերային մրցույթների գործընթացների պաշտպանության կարիք ունի եւ մարդու իրավունքների պաշտպանի բացակայությամբ Բելառուսի հակակոռուպցիոն համակարգից։ Սակայն, կա քաղաքական կամք պայքարելու կոռուպցիայի դեմ, եւ կառավարությունում արձանագրվում է որոշակի առաջընթաց կոռուպցիայի դեմ պայքարում, ինչպիսիք են, նվազեցնելով հարկային կանոնները բարելավելու նպատակով թափանցիկություն մտցնելով հարկային գրասենյակում։ Զինված ուժեր Գեներալ-լեյտենանտ Յուրի Ժադոբինի գլխավորում է Պաշտպանության նախարարություն, եւ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն (որպես նախագահ), ծառայում է գերագույն հրամանատար Բելառուսի զինված ուժերում։ Զինված ուժերը ձեւավորվել են 1992 թվականին, օգտագործելով նախկին խորհրդային զինված ուժերի զինտեխնիկան նոր հանրապետության տարածքում։ Վերափոխումը նախկին խորհրդային ուժերից Բելառուսի զինված ուժեր ավարտվել է 1997 թվականին, նվազեցրել իր զինվորների քանակն 30, 000 մարդ եւ վերակազմավորել է իր ղեկավարությունը եւ ռազմական կազմավորումները։ Բելառուսի զիված ուժերի մեծ մասը սպասարկում են զինծառայողներն, որոնք ծառայում են 12 ամիս, ժողովրդագրական նվազում հետ բելառուսների զորակոչի տարիքն, աճել կարեւորություն տալով պայմանագրային զինվորների, ովքեր 2001 թվականի դրությամբ կազմում են 12, 000 մարդ։ 2016 թվականին Բելառուսի համախառն ներքին արդյունքի մոտ 1.2% ուղված է ռազմական ծախսերին։ Բելառուսը ցանկություն չի հայտնել միանալ ՆԱՏՕ-ին, սակայն մասնակցել է Անհատական գործընկերության ծրագրին 1997 թվականին, եւ Բելառուսն մասնակցել Օդային տարածքի աջակցություն առաքելության Աֆղանստանում։ Բելառուսը առաջին անգամ սկսեց համագործակցել ՆԱՏՕ-ի հետ, 1995 թվականին Գործընկերություն հանուն խաղաղության ծրագրի շրջանակներում։ Սակայն, Բելառուսը չի կարող անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, քանի որ արդեն անդամ է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության. Լարվածություն ՆԱՏՕ-ի եւ Բելառուսի միջեւ հասել է գագաթնակետին 2006 թվականի մարտին։ Ժողովրդագրություն Ըստ 2009 թվականի մարդահամարի տվյալների, Բելառուսի բնակչությունը 9.503.807 մարդ է։ Բելառուսները կազմում են երկրի բնակչության 83.7% -ը։ Հաջորդ խոշորագույն էթնիկ խմբերն են ռուսներ (8.3%), լեհեր (3.1%) եւ ուկրաինացիներ (1.7%)։ Բելառուսի բնակչության խտությունը մոտ 50 մարդ է մեկ քառակուսի կիլոմետրի վրա (127 մեկ քմ մտ); ընդհանուր բնակչության 70%-ը կենտրոնացված է քաղաքային վայրերում։ Մինսկը երկրի մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքն է, բնակչությունը 1.836.808: Գոմելը երկրի երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է 481.000 մարդ բնակչությամբ։ Ինչպես եւ շատ այլ եվրոպական երկրներում, այնպես էլ Բելառուսն ունի բնակչության բացասական աճի տեմպ եւ բացասական բնական աճի տեմպ։ 2016 թվականին Բելառուսի բնակչությունը նվազել է 0.21% -ով։ Բելառուսում ներգաղթը գերակշռում է արտագաղթին։ 2007 թվականի տվյալներով Բելառուսի բնակչության 69.7%-ը 14-64 տարեկան են; 16%-ը՝ մինչեւ 14, իսկ 14.6%-ը՝ 65 կամ ավելի. Բելառուսի բնակչությունը նույնպես ծերանում է։ Իսկ ներկայիս միջին տարիքը 37 տարեկան է, դա ցույց է տալիս, որ երկրի բնակչության միջին տարիքը 2050-ին կլինի 55 եւ 65 տարեկանի միջեւ։ Բելառուսում կյանքի միջին տեւողությունը 68 տարի է (63.0 տարի տղամարդկանց եւ 74.9 տարի կանանց)։ Լեզու Բելառուսի պաշտոնական լեզուներն են ռուսերենը եւ բելառուսերենն է։ Ռուսերեն խոսում է երկրի բնակչության 72%, իսկ բելառուսերեն երկրորդ պաշտոնական լեզուն է եւ խոսում է բնակչության 11.9%։ Երկրում խոսում են փոքրաթիվ թվով լեհերեն, ուկրաիներեն եւ հայերեն։ Կրոն Ըստ 2011 թվականի կրոնական հաշվետվության Բելառուսի բանակչության մեծամասնություն քրիստոնյաներ են, որոնցից 82%-ը դավանում է ուղղափառ եկեղեցուն։ Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետեւորդները հիմնականում ապրում են երկրի արեւմտյան շրջաներում, որոնց թիվը կազմում է 10%, կան նաեւ այլ կրոնական խմբեր, այդ թվում, բողոքականության, իսլամի, հուդաիզմի։ Բելառուսում կան Հունական ուղղափառ եկեղեցու հետեւորդներ եւ Հայ առաքելական եկեղեցու հետեւորդներ։ Կրթություն Կրթական համակարգը Բելառուսում բաժանված է հետեւյալ մակարդակների։ Նախադպրոցական կրթություն (մանկապարտեզներ) Պարտադիր տարրական դպրոց (տեւում է ինը տարի եւ անվճար) Միջնակարգ դպրոց (անվճար են եւ պարտադիր) տեխնիկական դպրոցներ, վարժարաններ եւ այլն Բարձրագույն կրթություն (կան մոտ 40 պետական եւ 20 մասնավոր համալսարաններ)։ Պարապմունքներն անցկացվում են երկու պաշտոնական լեզուներով։ Ռուսերեն եւ բելառուսերեն։ Սակայն, քաղաքային տարածքներում եւ համալսարաններում, շատ դեպքերում, դասերը ուսուցանվում են ռուսերեն, իսկ բելառուսերենը ուսուցվում է հիմնականում գյուղական վայրերում։ Բելառուսի կրթությունը դեռեւս ընդգրկված չէ Բոլոնիայի գործընթացի մեջ։ Կրթությունն ավարտելուց հետո ավելի հեշտ է ընդունվել աշխատանքի պետական հաստատություններում։ Ամենաբարձր գիտական հաստատությունը Գիտությունների ազգային ակադեմիան է։ Խոշոր քաղաքներ Երկրի բնակչության մեծ մասն ապրում է խոշոր քաղաքներում, քաղաքներում բնակչությունն աճում է ի հաշիվ գյուղական բնակավայրերի բնակչության։ Այսպես, միայն 2008 թվականին գյուղերի բնակչությունը նվազել է մոտ 58, 000 մարդ, իսկ քաղաքներում բնակչությունն աճել է 45, 000 մարդ։ Գյուղական բնակավայրերում ապրում է բնակչության մոտ 26% կամ (2,5 միլիոն մարդ), իսկ քաղաքային բնակչությունը եռապատկվել է։ Բելառուսի քաղաքներից միայն Մինսկում ապրում են մեկ միլիոնից ավել բնակչություն։ Ստորեւ բերված աղյուսակում թվարկվում են Բելառուսի խոշոր քաղաքներն ըստ բնակչության։ Հայերը Բելառուսում 1991 թվականին անցկացված մարդահամարի համաձայն Բելառուսում հայերի թիվը կազմում է 10 191 հայ, որից 2 800-ը՝ Մինսկում։ Հայերը նկատելի դեր են խաղում Բելառուսի տնտեսական, մշակութային եւ հասարակական կյանքում։ Մինսկում կա հինգ հայկական փողոց, Բելառուսի հարյուր անվանի գործիչներից 10-ը հայեր են։ Բելառուսում հայկական կառույցները սկսել են ձեւավորվել 1990-ականներից, «Հայաստան» մշակութային-լուսավորչական ընկերությունն առաջին հայկական կառույցն է։ «Հայաստան» ընկերության ջանքերով 1991 թվականին Մինսկի Սբ. Ալեքսանդր Նեւսկի եկեղեցու բակում տեղադրվել է Հայոց Ցեղասպանության եւ Սպիտակի եկրաշարժի զոհերի հուշարձան։ 2003 թվականին ստեղծվեց Հայ առաքելական եկեղեցու «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» կրոնական համայնքը։ Մեծ դեր է խաղում Մինսկի հայ գործարարների ակումբը։ Հայերին Բելառուսում միավորում է նաեւ Գրոդնոյի հայերի «Մուսալեռ» հասարակական միավորումը, Մոգիլյովի քաղաքային «Մասիս» մարզային բարեգործական միավորումը, «Էրեբունի» ազգագրական երգի-պարի եւ «Անի» ժողովրդական երգի-պարի համույթները, 1991 թվականից Մինսկի թիվ 64 դպրոցում գործում է կիրակնօրյա հայկական դպրոց, գործում է «Անիվ» ռուսալեզու ինտերնետային ամսագիրը, www.miasin.by եւ www.diaspora.by կայքէջեր։ Մշակույթ Ազգային հագուստ Բելառուսի ավանդական ազգային հագուստը ծագում է դեռեւս Կիեւյան Ռուսիայի ժամանակաշրջանից։ Պայմանավորված երկրի սառը կիլիմայով, հագուստը այնպես է նախագծված, որ պահպանի մարմնի ջերմությունը, որոնք սովորաբար կարվում են բրդից։ Հագուստը զարդարված է գեղազարդ նախշերով, որոնց վրա ազդել են հարեւան ազգերի` լեհերի, ռուսների, լատվիացիների, լիտվացիների եւ մի շարք այլ եվրոպական ազգերի մշակույթը։ Յուրաքանչուր մարզի համար նախագծված է հատուկ նախշերով հագուստ։ Խոհանոց Բելառուսական խոհանոցը հիմնականում բաղկացած է բանջարեղենից, մսամթերքից (հատկապես խոզի միս) եւ հացից, որոնք սովորաբար դանդաղ եփված կամ շոգեխաշված են, որպես կանոն բելառուսները ուտում են թեթեւ նախաճաշ, ճաշը ամենամեծ սնունդն է օրվա ընթացքում։ Բելառուսում ամենաշատը սպառվում են ցորենի եւ տարեկանի հացերը։ Սակայն տարեկանն ավելի շատ է ցորենից։ Հիմնականում այն պատճառով, որ բնական պայմանները առավել նպաստավոր են տարեկանի համար, համեմատած այլ հացահատիկային բույսերի հետ։ Ավանդական Բելառուսի խոհանոցը շատ մոտ է լիտվական խոհանոցին։ Հատկապես 13-ից 19-րդ դարերմ խոհանոցի ձեւավորման վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել լեհական եւ գերմանական խոհանոցները։ Ինչպես նաեւ ազգային փոքրամասնություների` հրեաների եւ թաթարների, ավելի փոքր չափով ֆրանսիական, իտալական, հունգարական եւ անգլիական խոհանոցը։ Սկսած 19-րդ դարից մեծ ազդեցություն է ունեց ռուսական խոհանոցը։ Ժառանգություն Բելառուսում կա չորս ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբեկտներ` Միր ամրոց համալիր (բելառ.՝ Мі́рскі за́мак), Նեսվիժի ամրոց (բելառ.՝ Нясві́жскі пала́цава-за́мкавы комплекс), Բելովեժսկայայի անտառներ, մի մասը գտնվում է Լեհաստանում, (բելառ.՝ Белаве́жская пушча), Ստրուվի երկրաբաշխական աղեղ (բելա.՝ Дуга́ Струвэ) Հայաստան եւ Բելառուս Հայաստանի եւ Բելառուսի միջեւ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվել են 1993 թ. հունիսի 12-ին։ Հայաստանի դեսպանությունը Մինսկում բացվել է 1993 թվականին, Բելառուսի դեսպանությունը Երեւանում՝ 2001 թվականին։ Հայաստանի նախագահները, վարչապետները եւ արտգործնախարարները 1991 թվականից ի վեր տասնյակ անգամներ այցելել են Մինսկ, որտեղ տեղակայված են ԱՊՀ կառույցները եւ որտեղ կայացել է ԱՊՀ գագաթաժողովներ։ Հայաստանի նախագահներից միակը, որ պաշտոնական այց է տվել Բելառուս, եղել է Ռոբերտ Քոչարյանը՝ 2002 թվականի հունիսին։ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն երեք անգամ այցելել է Հայաստան՝ 2001 թվականի մայիսին, 2009 թվականի մարտին եւ 2013 թվականի ապրիլին։ Բելառուսից Հայաստան ներմուծվում են հետեւյալ հիմնական ապրանքատեսակները՝ մեքենաներ, տրակտորներ, շինարարական եւ գյուղատնտեսական տեխնիկա, ինչպես նաեւ դրանց պահեստամասեր, դեղորայք, լուցկի, պլաստմասայից իրեր, անվադողեր, փայտյա շինանյութ, գործվածքներ, ուժային շարժիչներ, պոմպեր, խողովակներ, մալուխ, կաթնամթերք։ Հայաստանից Բելառուս արտահանվում են թունդ ոգելից խմիչքներ, հանքային ջրեր, քիմիական արդյունաբերության արտադրանք, դեղորայք, էլեկտրատեխնիկական սարքավորումներ, տրանսֆորմատորներ։ Հայաստան-Բելառուս ապրանքաշրջանառությունը 2016 թվականին կազմել է. ներմուծում 14 մլն 114 հազար դոլար արտահանում 23 մլն 428 հազար դոլար Տես նաեւ Բելառուսի առնչվող թեմաների ցանկ Բելառուսի ուղեցույց Ալեքսանդր Լուկաշենկո Բելառուսի մշակույթ Բելառուսական գրականություն Աղբյուրներ Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն, Բելառուսի Հանրապետություն: Հղումներ Գրականություն Birgerson, Susanne Michele (2002). After the Breakup of a Multi-Ethnic Empire. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-96965-7. Levy, Patricia; Spilling, Michael (2009). Belarus. New York։ Benchmark Books. ISBN 0-7614-3411-9. Minahan, James (1998). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Greenwood. ISBN 0-313-30610-9. Plokhy, Serhii (2001). The Cossacks and Religion in Early Modern Ukraine. Oxford University Press. ISBN 0-19-924739-0. Richmond, Yale (1995). From Da to Yes: Understanding the East Europeans. Intercultural Press. ISBN 1-877864-30-7. Rudling, Pers Anders. The Rise and Fall of Belarusian Nationalism, 1906--1931 (University of Pittsburgh Press; 2014) 436 pages Ryder, Andrew (1998). Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States, Volume 4. Routledge. ISBN 1-85743-058-1. Szporluk, Roman (2000). Russia, Ukraine, and the Breakup of the Soviet Union. Hoover Institution Press. ISBN 0-8179-9542-0. Treadgold, Donald; Ellison, Herbert J. (1999). Twentieth Century Russia. Westview Press. ISBN 0-8133-3672-4. Vauchez, André; Dobson, Richard Barrie; Lapidge, Michael (2001). Encyclopedia of the Middle Ages. Routledge. ISBN 1-57958-282-6. Zaprudnik, Jan (1993). Belarus: At A Crossroads In History. Westview Press. ISBN 0-8133-1794-0. Արտաքին հղումներ Բելառուսի պաշտոնական կայք Բելառուս ԴՄՈԶ-ի կայքում Բելառուս նորություները BBC-ի կայքում Բելառուսի կրոնական վիճակագրություն Համաշխարհային բանկը Բելառուսում Բելառուսի աշխարահգրական քարտեզ Կառավարություն Բելառուսի էլեկտրոնային կառավարում Բելառուսի դեսպանատունը ԱՄՆ-ում Արտաքին գործերի նախարարություն Բելառուսի նախագահի պաշտոնական կայք Նորություներ եւ Մեդիա Բելառուսի տնտեսագիտության վերլուծություն եւ նորություններ Բելառուսի քաղաքական նորություներ Բելառուսի հեռագրային գործակալությունը, լուրեր, իրադարձություններ, փաստեր Բելառուսը Նորություններ եւ վերլուծություն (2011) Բելառուս Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1991 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Հանրապետություններ


source: wikipedia

text: Բելգիա, պաշտոնապես Բելգիայի Թագավորություն (, , ), դաշնային թագավորություն Եվրոպայում։ Բելգիան կառավարում է թագավորը, բայց նրա իշխանությունը սահմանափակված է խորհրդարանով։ Սահմանակցում է Նիդերլանդներին, Գերմանիային, Լյուքսեմբուրգին եւ Ֆրանսիային։ Բելգիան Եվրոպական Միության հիմնադիր անդամ է, ինչպես նաեւ Բելգիայում են գտնվում Եվրամիության, ՆԱՏՕ-ի եւ այլ միջազգային կառույցների նստավայրերը։ Բելգիայի տարածքը կազմում է 30.528 կիլոմետր քառակուսի, իսկ բնակչությունը կազմում է : Լինելով Գերմանական եւ Լատինական Եվրոպայի մշակութային սահմանագծին՝ Բելգիայում տարածված է երկու հիմնական լեզու. հոլանդերեն, որով խոսում են ֆլամանդացիները, որոնք կազմում են բնակչության 59 %-ը, եւ ֆրանսերեն, որով խոսում են հիմնականում վալոնները եւ կազմում են բնակչության 41 %-ը։ Բացի այդ, Բելգիայում ապրում է փոքրաթիվ գերմանախոս բնակչություն։ Բելգիան դաշնային սահմանադրական միապետություն է կառավարության խորհրդարանական համակարգով։ Այն բաժանված է երկու հիմնական տարածաշրջանի. հյուսիսում հոլադախոս ֆլամանդացիներն են, իսկ հարավում՝ ֆրանսախոս Վալոնիան։ Բրյուսելը պաշտոնապես երկլեզու է, այստեղ մեծամասնություն են ֆրանսախոսները, եւ հանդիսանում է անկլավ ֆլամանդական տարածաշրջանում։ Գերմանախոս համայնքները հիմնականում տեղակայված են Վալոնիայի երեւելքում։ Բելգիայի պատմության մեջ եղել են բազմաթիվ հակամարտություններ լեզվական տարբերությունների պատճառով։ Պատմականորեն Բելգիան, Նիդերլանդները եւ Լյուքսեմբուրգը հայտնի են եղել «Ստորին երկրներ» անվանմամբ, այն զբաղեցրել է ավելի մեծ տարածք քան ներկայիս Բենիլյուքսի երկրները միասին։ Տարածաշրջանը լատիներենով կոչվել է Բելգիկա, Հռոմեական պրովինցիա Գալիա Բելգիկայից հետո, այն զբաղեցրել է մոտավոր ներկայիս Բելգիայի համահունչ տարածք։ Միջնադարի վերջում մինչեւ 17-րդ դարը Բելգիայի տարածքը բարգավաճել է եւ եղել է առեւտրի եւ մշակույթի կենտրոն։ 16-րդ դարից մինչեւ 1830 թվականի Բելգիական հեղափոխությունը Բելգիան եղել է Նիդերլանդների կազմում։ Տարածքը եղել է շատ եվրոպական տերությունների համար կռվադաշտ, ինչը եղավ նաեւ երկու համաշխարհային պատերազմների ժամանակ։ Պատմություն Մ.թ.ա. Մ. թ. ա. մոտ 300 թվականին Բելգիայում բնակություն են հաստատել բելգերի կելտական ցեղերը (այստեղից էլ՝ երկրի անվանումը)։ Մ. թ. ա. 57 թվականին Բելգիան գրավվեց Հուլիոս Կեսարի կողմից։ Մ.թ.3-5 դարեր Բելգիայի տարածքը բնակեցրին գերմանական ցեղերը (ֆրանկներ, ֆրիզներ, սաքսեր)։ 5-9-րդ դարերում Բելգիան մտնում էր Ֆրանկական պետության կազմի մեջ։ Ֆեոդալիզմի զարգացման ընթացքում Բելգիայի տարածքում առաջացան Ֆլանդրիա, Նամյուր, Գեննեգաու (Էնո) կոմսությունները, Լիեժ եպիսկոպոսությունը, Բրաբանտ դքսությունը։ XII-XIII դարեր XII-XIII դդ. բելգիական տարածքները, հատկապես Ֆլանդրիան, վերածվեցին Եվրոպայի «արհեստանոցի» եւ միջազգային առեւտրի կարեւոր հանգույցի։ Բարգավաճեցին քաղաքները, որոնցից շատերը ձեռք բերեցին ինքնավար իրավունք։ Երկար ժամանակ Բելգիան Ֆրանսիայի, Անգլիայի եւ այսպես կոչված «Սրբազան Հռոմեական կայսրության» մրցակցության ասպարեզ էր։ 1384 թվականին Ֆլանդրիան, 1430 թվականին Բրաբանտը մտան Բուրգունդական պետության կազմի մեջ։ Բրաբանտը դարձավ այդ պետության միջուկը, Բրյուսելը՝ բուրգունդական դքսերի նստավայրը։ 1477 թվականին (վերջնականապես 1482 թվականին) Բելգիայում հաստատվեց Հաբսբուրգների դինաստիան։ «Սրբազան Հռոմեական կայսրության» բաժանումից հետո (1555 թվական) Բելգիան անցավ Իսպանիային։ Բելգիայում կապիտալիստական հարաբերությունները ծնունդ առան շատ վաղ։ 16-րդ դար 16-րդ դարում Անտվերպենը դարձավ համաշխարհային առեւտրի խոշորագույն կենտրոն։ Սակայն կապիտալիստական հարաբերությունների հետագա զարգացմանը խոչընդոտում էր իսպանական բացարձակ միապետությունը։ Այդ հակասությունները հանգեցրին Նիդերլանդներում, որի բաղկացուցիչ մասն էր կազմում նաեւ ժամանակակից Բելգիայի տարածքը, վաղ բուրժուական հեղափոխության ծավալմանը, որի շնորհիվ անկախություն ստացավ միայն Հյուսիսային Նիդերլանդները (Հոլանդական Հանրապետություն)։ Սկսած XIX դ. 70-ական թվականներից Բելգիայի կառավարող շրջանները Լեոպոլդ II-ի (1865-1909) գլխավորությամբ մասնակցեցին Աֆրիկայի գաղութային բաժանմանը։ 1884-1885 թվականներին Բեռլինի կոնգրեսը ճանաչեց Բելգիայի հատուկ շահերը «Կոնգո ազատ պետությունում» (1908 թվականից՝ Բելգիայի գաղութը)։ 20-րդ դար 20-րդ դարի սկզբներին Բելգիան փոքր իմպերիալիստական երկիր էր՝ գաղութային ընդարձակ տիրապետություններով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Գերմանիան խախտեց Բելգիայի չեզոքությունը եւ օկուպացրեց երկիրը մինչեւ 1918 թվականը։ Բելգիական կառավարությունը փախավ Հավր (Ֆրանսիա)։ Այդ նույն ժամանակ բելգիական զորքերը անգլիական եւ ֆրանսիական զորամասերի հետ մասնակցում էին Գերմանիայի աֆրիկյան տիրապետությունների զավթմանը։ Վերսալյան հաշտության պայմանագրով (1919) Գերմանիայից Բելգիային անցան Էյպենը, Մալմեդին, Մորենեն։ Բելգիան ստացավ նաեւ Ռուանդա-Ուրունդիի մանդատը եւ Գերմանիայից ռազմատուգանք ստանալու իրավունք։ 1920 թ.-ին Բելգիան ռազմական դաշինք կնքեց Ֆրանսիայի, 1921 թ.-ին մաքսային դաշինք՝ Լյուքսեմբուրգի հետ։ Բելգիական մոնոպոլիաները կարեւոր դիրքեր գրավեցին Լեհաստանի, Ռումինիայի, Հարավսլավիայի, ինչպես նաեւ Աֆրիկայի ու Ասիայի մի շարք երկրների տնտեսության մեջ։ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության ազդեցությամբ Բելգիայում ուժեղացավ հեղափոխական շարժումը։ 1921 թվականին հիմնադրվեց Բելգիայի կոմունիստական կուսակցությունը (ԲԿԿ)։ Բանվորական շարժման վերելքը կառավարող շրջաններին ստիպեց 1919-1921 թվականներին զիջումներ կատարել (ընտրական ռեֆորմը, 8-ժամյա աշխատանքային օր սահմանելու մասին օրենքը եւ այլն)։ Բելգիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում 1935 թվականի հուլիսի 12-ին Բելգիայի եւ ՍՍՀՄ-ի միջեւ հաստատվեցին դիվանագիտական հարաբերություններ։ 1940 թվականի մայիսի 10-ին գերմանական բանակը ներխուժեց Բելգիա։ Չնայած ագրեսորին դիմադրելու բելգիական ժողովրդի վճռականությանը, Լեոպոլդ III թագավորը՝ բելգիական բանակի գլխավոր հրամանատարը, 1940 թվականի մայիսի 28-ին ստորագրեց կապիտուլյացիայի պայմանագիր։ Նույն օրը Բելգիայի կառավարությունը փախավ Լոնդոն, որտեղ մնաց մինչեւ 1944 թվականի սեպտեմբերը։ ԲԿԿ-ն միակ քաղաքական կուսակցությունն էր, որ գլխավորեց Բելգիայի հայրենասիրական ուժերը եւ երկրում կազմակերպեց դիմադրության շարժում։ Օկուպացիայի առաջին տարիներին ստեղծվեց «Բելգիայի Անկախության ճակատ» հայրենասիրական կազմակերպությունը։ 1944 թվականի սեպտեմբերին անգլո-ամերիկյան զորքերը ազատագրեցին Բելգիայի տարածքը։ 1944-1947 թվականներին Բելգիայի կառավարությունում ներկայացված էին նաեւ համայնքները։ Դեմոկրատական շարժման վերելքը, որը գլխավորում էին համայնքները, Բելգիայի կառավարող շրջաններին ստիպեց իրականացնել մի շարք բարենորոգումներ (1947 թվականի սոցիալական ապահովագրության օրենքը, կանանց ընտրական իրավունք տրամադրելը եւ այլն)։ 1947 թվականի մարտին կոմունիստները հարկադրված դուրս եկան կառավարությունից։ 1950 թվականի հուլիսին, Լեոպոլդ III-ի՝ Բելգիա վերադառնալու կապակցությամբ (1950 թվականի օգոստոսին թագավորական գահը հանձնեց իր որդուն՝ Բոդուենին), տեղի ունեցավ աշխատավորների համատեղ գործադուլ, որին մասնակցեց 500 հազար մարդ։ Բելգիայի գաղութների անկախացում եւ ազգային հարց Աֆրիկայում ծավալվող ազգային-ազատագրական պայքարը Բելգիային ստիպեց անկախություն տալ Կոնգոյին (1960) եւ Ռուանդա-Ուրունդիին (1962)։ Սակայն բելգիական գաղութարարները Կոնգոյի Հանրապետությունում (հռչակվեց 1960 թ.-ին) հրահրեցին արյունահեղ ընդհարումներ եւ վարում էին երկրի անդամահատման քաղաքականություն։ Կոնգոյի ճգնաժամի հետեւանքով Բելգիայում ստեղծվեց ներքաղաքական անկայուն դրություն։ Միմյանց փոխարինող կառավարություններն ընդունում էին հակադեմոկրատական օրենքներ։ Բելգիայում սրվեց նաեւ ազգային հարցը, որը կառավարական երկարատեւ ճգնաժամի պատճառ դարձավ։ 1968 թվականի հունիսին կաթոլիկներից եւ սոցիալիստներից կազմվեց կառավարություն Գ. էյսկենսի գլխավորությամբ։ Բելգիան ՄԱԿ-ի անդամ է 1945 թվականից, 1949 թվականին՝ ՆԱՏՕ մասնակից։ 1950 թվականին Բելգիայի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ կնքվեց «ռազմական օգնության» համաձայնագիր։ 1955 թվականին բելգիական խորհրդարանը հավանություն տվեց Փարիզի համաձայնագրերին եւ Բելգիան միացավ Արեւմտա-եվրոպական դաշինքին։ Բելգիան Քարածխի եւ պողպատի եվրոպական միավորման (1951 թվականից), «Ընդհանուր շուկայի» (1957 թվականից) մասնակից է։ 1964 թվականին Բելգիան հրաժարվեց ՆԱՏՕ-ի բազմակողմանի միջուկային ուժերի ստեղծմանը մասնակցելուց, բայց իր տարածքը տրամադրեց Ֆրանսիայից հեռացած ՆԱՏՕ-ի միացյալ զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարության շտաբը եւ ՆԱՏՕ-ի խորհուրդը տեղավորելու համար (1967)։ ԱՄՆ-ից Բելգիան տեղափոխվեց ՆԱՏՕ-ի ռազմական կոմիտեն (1967)։ 1969-1970 թվականներին Բելգիայի կառավարությունը բազմիցս հանդես եկավ Եվրոպայի անվտանգության ապահովման հետ կապված խնդիրների լուծման, մասնավորապես համաեվրոպական խորհրդակցություն հրավիրելու օգտին։ Պետական կարգ Բելգիան սահմանադրական միապետություն է։ Գործող սահմանադրությունն ընդունվել է 1831 թվականին։ Պետության գլուխը՝ թագավորը, ձեւականորեն օժտված է լայն լիազորություններով, սակայն դրանք իրականացնում է կառավարությունը)։ Օրենսդրական իշխանությունն իրականացնում է երկպալատ (ներկայացուցիչների պալատ եւ սենատ) խորհրդարանը։ 1969 թվականից ընտրական իրավունքից օգտվում են 18 տարին լրացրած բոլոր քաղաքացիները։ Գործադիր իշխանությունը պատկանում է կառավարությանը։ Յուրաքանչյուր նահանգի բնակչություն 4 տարի ժամանակով ընտրում է նահանգային խորհուրդ, որի գործադիր մարմինը՝ մշտական պատգամավորությունը, գլխավորում է նահանգապետը։ Բելգիայի վարչական բաժանման ստորին միավորներում՝ համայնքներում, 6 տարի ժամանակով ընտրվում է համայնքային խորհուրդ, որի գործադիր մարմնին՝ ավագների կոլեգիային, բուրգոմիստրի գլխավորությամբ, նշանակում են կենտրոնական իշխանությունները։ Բելգիայի դատական բարձրագույն մարմինը վճռաբեկ դատարանն է։ Կան նաեւ ապելյացիոն դատարաններ։ Ամբողջ երկիրը բաժանված է 26 դատական շրջանների, որոնցից յուրաքանչյուրում կազմված է առաջին ատյանի դատարան։ Գլխավոր քաղաքներում գործում են առեւտրական դատարաններ։ Բոլոր դատավորներին նշանակում է թագավորը՝ ցմահ։ Աշխարհագրություն Բելգիան Եվրոպայում գտնվող փոքր երկիր է, նրա տարածքը գրեթե հավասար է Հայաստանի տարածքին։ Ավտոմեքենայով կարելի է չորս-հինգ ժամում կտրել-անցնել նրա մի ծայրից մյուսը։ Բելգիայի տարածքը տարբեր ժամանակներում պատկանել է Ֆրանսիային, Գերմանիային, Իսպանիային, Ավստրիային եւ Հոլանդիային։ Բելգիան անկախ պետություն է դարձել 1830 թվականին միայն։ Բելգիայում ապրում են երկու ազգեր՝ վալոնները եւ ֆլամանդացիները։ Կլիմա Բելգիան ընկած է Հյուսիսային ծովի ափին։ Ծովից փչող խոնավ քամիները մեղմացնում են ձմեռային ցուրտն ու ամառային շոգը։ Գետերը չեն սառչում։ Ձմռանը մեծ մասամբ ամպամած է, մառախլապատ, ամռանը զով է, հաճախ տեղում են հորդ անձրեւներ։ Ծովափից դեպի երկրի խորքը հարթավայր է ձգվում։ Այն հատում են գետերն ու ջրանցքները, որոնց երկայնքով բարդիներ են աճում։ Շուրջը մուգ կանաչ մարգագետիններ են, արածում են կովերի նախիրներ։ Այնուհետեւ հարթավայրն սկսում է բարձրանալ եւ վերածվել բլրաշատ տեղանքի։ Երկրի հարավում, սահմանի մոտ, հարթավայրը փոխակերպվում է անտառապատ լեռների։ Կենտրոնական Բելգիան պատված է երկաթուղային եւ ավտոմոբիլային ճանապարհների, գետերի եւ ջրանցքների խիտ ցանցով, որոնց շուրջը եռում է կյանքը։ Այստեղ արդյունահանում են քարածուխ, ծխնելույզներից ծուխ են արձակում խոշոր գործարաններն ու ֆաբրիկաները, եւ երկինքը պայծառ օրերին անգամ հաճախ մշուշապատվում է։ Գետահովիտների երկայնքով գրեթե անընդմեջ ձգվում են քաղաքներն ու ավանները։ Բնակչություն Խտությամբ Բելգիան գրավում է առաջին տեղերից մեկը (1 կմ2 վրա՝ 550 մարդ)։ Ըստ ազգային կազմի` բաժանվում է ֆլամանդացիների (մոտ 5, 5 մլն) եւ վալոնների (մոտ 4 մլն, 1970)։ Ապրում են նաեւ գերմանացիներ, հրեաներ եւ այլք։ Պետական լեզուներն են՝ նիդեռլանդերենը (ֆլամանդերեն), ֆրանսերեն (վալոնները խոսում են ֆրանսերեն) եւ գերմաներենը։ Բնակչության մեծ մասը կաթոլիկ է, պաշտոնական տոմարը՝ Գրիգորյան։ Բնակչության դինամիկային բնորոշ է դանդաղ աճը (1968 թ.-ին 1000 բնակչին՝ 2 մարդ)։ Տնտեսական ակտիվ բնակչությունը 3,8 միլիոն է (1968), քաղաքային բնակչությունը՝ 2/3-ից ավելին։ Մեծ քաղաքներն են Բրյուսելը, Անտվերպենը, Լիեժը, Գենտը, Շառլերուան, Լյովենը, Բրյուգգեն։ Արդյունաբերություն Բելգիան արտադրում է թուջ, պողպատ, պղինձ, ավտոմոբիլներ, հաստոցներ, քիմիկատներ, ապակի, գործվածքներ, գորգեր։ Այդ ապրանքներով Բելգիան առեւտուր է անում բազմաթիվ երկրների հետ։ Բելգիացիները շատ աշխատանք են կատարում նաեւ գյուղատնտեսության մեջ։ Նրանք մշակում են հացահատիկ, կարտոֆիլ, բանջարեղեն։ Երկրում բուծում են կովերի այնպիսի ցեղեր, որոնք առատ կաթ են տալիս։ Հայ-բելգիական հարաբերություններ Հայաստանի եւ Բելգիայի միջեւ դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 10-ին։ 2009 թվականի մայիսի 26-ին Բելգիայում Հայաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպան է նշանակվել Ավետ Ադոնցը։ Գրականություն Վարդգես Պետրոսյան, Բելգիան եւ բելգիացիները Ծանոթագրություններ Արեւմտյան Եվրոպայի երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Ֆրանսախոս երկրներ Միջերկրածովյան միության անդամներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ Ֆեդերալ միապետություններ 1830 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Բենիլյուքս Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Հոլանդախոս երկրներ եւ տարածքներ Եվրոպայի պատմություն Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ


text: Բելիզ, պետություն Կենտրոնական Ամերիկայում՝ Յուկատան թերակղզու հարավարեւելյան մասում։ Երկրի ափերը արեւելքից ողողում է՝ Կարիբյան Ծովը, հարավային հատվածում Մայա լեռներն են գտնվում, որոնց առավելագույն բարձրությունը հասնում է մինչեւ 1122 մետրի, խոշոր գետերն են՝ Ռիո Օնդոն եւ Բելիզը։ Կլիման արեւադարձային է։ Ամենամեծ քաղաքներն են՝ մայրաքաղաք Բելմոպանը, Բելիզ քաղաքը եւ Դանգրիգան, սահմանակից երկրներն են Մեքսիկան՝ հյուսիսից եւ Գվատեմալան՝ հարավարեւմուտքից։ Տնտեսություն Տնտեսությամբ համարվում է թույլ զարգացած երկիր։ Այստեղ հիմնականում զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ, մասնավորապես մշակում են՝ շաքարեղեք, կոկոսյան արմավենի, բրինձ, ցիտրուսներ եւ այլն։ Բացի այդ զբաղվում են նաեւ անասնապահությամբ, իսկ ափային գոտիներում լայն տարածում ունի ձկնորսությունը։ Տնտեսության գլխավոր ճյուղերից է նաեւ զբոսաշրջությունը։ Պատմություն Եղել է Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ, սակայն մինչ Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ անցնելը այստեղ հաստատված են եղել իսպանացիները։ Անգլիացիները այստեղ հայտնվել են միայն 1638 թվականին եւ 1640 թվականից Բելիզը կոչել են՝ Բրիտանական Հոնդուրաս՝ այդպես անվանելով մինչեւ 1973 թվականը։ Բելիզի համար 1798 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցավ ճակատամարտ՝ Իսպանիայի եւ Մեծ Բրիտանիայի միջեւ, որը տեւեց մեկ շաբաթ, այս ճակատամարտը հայտնի է Սուրբ Գեւորգի () անունով։ Հակամարտության արդյունքում Մեծ Բրիտանիան հաստատեց իր իշխանությունը, եւ այս տարածքը 1862 թվականից պաշտոնապես համարեց իր գաղութային տարածք։ Բելիզը Միացյալ Թագավորությունից լիովին անկախացավ 1981 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, երբ Միացյալ Թագավորության թագուհին Եղիսաբեթ II-ն էր։ Վարչական բաժանում Վարչականորեն բաժանվում է 6 շրջանների. Ծանոթագրություններ Տես նաեւ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների ցանկ Բելիզ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ Անգլիախոս երկրներ եւ տարածքներ Ազգերի համագործակցություն


text: Բենին, պետություն Արեւմտյան Աֆրիկայում՝ Գվինեական ծոցի ափին։ Տարածքի մեծ մասը մինչեւ 500 մ բարձրության սարավանդ է, հարավում Մերձծովյան դաշտավայրն է, հյուսիս-արեւմուտքում՝ Ատակորա լեռները։ Կլիման մերձհասարակածային է։ Խոշոր գետերն են Վեմեն եւ Մեկրուն։ Օգտակար հանածոներից աղքատ է։ Պատմություն XV–XVII դարերում երկրի տարածք են թափանցել եվրոպական (առաջինը՝ պորտուգալացի) ստրկավաճառներն ու վաճառականները։ XVII դարում այստեղ ձեւավորվել է Դահոմեա պետությունը, որը 1890-ական թվականներին զավթել են ֆրանսիացի գաղութարարները։ Անկախություն է ձեռք բերել 1960 թ-ի օգոստոսին՝ Դահոմեայի Հանրապետություն անունով։ Այժմյան անունն ստացել է 1975 թ-ին։ Բնակչությունը կազմված է 4 հիմնական էթնիկ խմբերից (աջաներ, սոմբաներ, յորուբաներ, ֆուլբեներ)։ Տնտեսություն Երկրի տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Արտահանության համար մշակում են կոկոսյան արմավենի, բամբակենի, կակաո, տեղական սպառման համար՝ եգիպտացորեն, սուրճ, յամս, բատատ, սորգո, գետնանուշ եւ այլն։ Վեմե գետի հովտում զբաղվում են նաեւ բրնձի մշակությամբ։ Կան արմավենու յուղի եւ բամբակազտիչ ձեռնարկություններ։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, ափամերձ գոտում՝ ձկնորսությամբ։ Բենինում ապրող ժողովուրդներն ունեն ինքնատիպ մշակույթ, որի մեջ զգալի տեղ են գրավում երկրի պատմությունն արտացոլող լեգենդները։ Բենինի ժողովուրդները սեփական գիր չունեն։ Տարածված են թատերական ներկայացումները, որոնց հիմքում ընկած են կրոնական ծիսակատարությունները եւ կենցաղային պարերը։ Ծանոթագրություններ Աղբյուրներ Հայկական հանրագիտարան Բենին Աֆրիկայի երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Ֆրանսախոս երկրներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Հանրապետություններ


text: Բութան (), Բութանի Թագավորություն, պետություն Հարավային Ասիայում՝ Հնդկաստանի եւ Չինաստանի միջեւ։ Երկրի տարածքում են գտնվում Հիմալայների արեւելյան լեռնաճյուղերը, որոնք կտրտված են Բրահմապուտրայի վտակների խոր հովիտներով։ Կլիման խոնավ մերձարեւադարձային է։ Կան անտառներ, 4000 մետրից բարձր լեռնային մարգագետիններ։ Անվանում Անվանումն ունի սանսկրիտական ծագում. կազմված է Բհյոթ՝ «Տիբեթ» եւ անուա՝ «վերջ» բառերի միացումից. այսինքն նշանակում է «Տիբեթի սահման»։ Բհոթիա լեզվով երկիրը կոչվում է Դրուկ-Ցուլ։ Պատմություն Պետության հիմնադիրը համարվում է լամա (բուդդայական քահանա) Նգավանգ Նամգյալը, որը 16-րդ դարի 2-րդ կեսին իրեն հռչակել է Բութանի թագավոր։ Երկիրը երկար ժամանակ եղել է Մեծ Բրիտանիայի գաղութը։ Անգլիացիները, հաստատվելով Հնդկաստանում, իրենց վերահսկողությունն են սահմանել Բութանի վրա։ Հնդստան թերակղզու անգլիական գաղութատիրության փլուզումից հետո՝ 1947 թվականին, ազատագրվել է նաեւ Բութանը։ Բութանում քաղաքական կուսակցություններն արգելված են։ Երկրի բնակչության 70%-ը բհոտիաներն են եւ նրանց ցեղակից խմբերը։ Տնտեսություն Բութանի տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են բրինձ, բամբակենի, ցորեն, գարի։ Զբաղվում են անասնապահությամբ։ Արդյունահանում են երկաթ, ածուխ։ Կան թղթի, գործվածքների, գորգերի արտադրության ձեռնարկություններ։ Երկրում խստորեն պահպանվում են ազգային սովորույթները, այդ թվում՝ նաեւ ազգային տարազը։ Հետաքրքիր փաստեր Համախառն ներքին արդյունքի ընդհանուր ընդունված հայեցակարգը Բութանում փոխարինվել է ավելի համապատասխան ցուցանիշով՝ «համախառն ազգային երջանկությունով»։ Սա միակ պետությունն է աշխարհում, որտեղ կա Երջանկության նախարարություն։ Այսպիսով, երջանկությունը դրվում է ազգային քաղաքականության առաջնագծում։ Ծանոթագրություններ Բութան Ասիայի երկրներ Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ 1949 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ