text: Չեխիա (չեխերեն՝ Česko), պաշտոնական անվանումը՝ Չեխական Հանրապետություն (չեխերեն՝ Česká republika), պատմականորեն հայտնի է նաեւ որպես Բոհեմիա, դեպի ծով ազատ ելք չունեցող պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում։ Զբաղեցնելով 78,871 քառակուսի կմ ընդհանուր տարածք, Չեխիան հարավում սահմանակցում է Ավստրիային, արեւմուտքում՝ Գերմանիային, հյուսիսարեւելյան հատվածում՝ Լեհաստանին եւ հարավ-արեւելքում՝ Սլովակիային։ Մայրաքաղաքն ու երկրի կարեւորագույն կենտրոնը Պրահան է, իսկ մյուս խոշոր քաղաքներից են Բռնոն, Օստրավան, Պլզենը եւ Լիբերեցը։ Ավանդաբար, ընդունված է առաջին չեխական պետական կազմավորումը համարել 9-րդ դարում Մեծ Մորավիայի տարածքում ձեւավորված Բոհեմիայի կամ Չեխական դքսությունը, որը 1002 թվականին պաշտոնապես ճանաչվում է որպես Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսերական տարածք, իսկ արդեն 1198 թվականին՝ անկախ թագավրություն։ 1526 թվականին տեղի ունեցած Մոհաչի ճակատամարտից հետո Չեխական թագի հողերն աստիճանաբար միավորվում են Հաբսբուրգյան միապետության կազմում։ Ավելի ուշ բողոքական չեխերի ապստամբությունը դառնում է Եվրոպայում Երեսնամյա պատերազմի բռնկման առիթ, սակայն Սպիտակ լեռան ճակատամարտը ազդարարում է բոհեմիական ապստամբների պարտությունն ու Հաբսբուրգների իշխանության ամրապնդումը, որը շարունակվում է մինչեւ 1806 թվական։ Այդ տարում Սրբազան Հռոմեական կայսրության լուծարմամբ Չեխական թագի հողերն անցնում են Ավստրիական կայսրությանը։ 19-րդ դարում Չեխիան դառնում է առավելապես արդյունաբերական պետություն։ 1918 թվականին այս հողերի մեծ մասի հիմնադրվում է Առաջին Չեխոսլովակիայի Հանրապետությունը, որը հաջորդում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում Ավստրո-Հունգարիայի փլուզմանը։ Չեխոսլովակիան Կենտրոնական եւ Արեւելյան Եվրոպայի միակ երկիրն էր, որը շարունակեց մնալ խորհրդարանական ժողովրդավարական հանրապետություն միջպատերազմյան ողջ ժամանակաշրջանում։ 1938 թվականի Մյունխենյան համաձայնագրից հետո նացիստական Գերմանիան վերահսկողություն է սահմանում Չեխական հողերի նկատմամբ։ Չեխոսլովակիան վերականգնում է իր անկախությունը 1945 թվականին եւ դառնում Արեւելյան բլոկի կոմունիստական պետություն՝ 1948 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո։ Կառավարության եւ տնտեսության ազատականացման փորձերը ճնշվում են 1968 թվականի Պրահայի գարնան ընթացքում՝ խորհրդային զորքերի երկիր ներխուժմամբ։ 1989 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած Թավշյա հեղափոխությունը, սակայն, վերջ է դնում երկրում կոմունիստական իշխանությանը։ Այս արդյունքներով պայմանավորված 1993 թվականի հունվարի 1-ին Չեխոսլովակիան լուծարվում է եւ նրա երբեմնի տարածքում ձեւավորվում են անկախ Չեխիայի եւ Սլովակիայի Հանրապետությունները։ Չեխիայի Հանրապետությունը ունիտար խորհրդարանական հանրապետություն է՝ զարգացած, բարձր եկամուտ ապահովող շուկայական տնտեսությամբ։ Չեխիան նաեւ որդեգրել է եվրոպական սոցիալական մոդելը՝ իր քաղաքացիների համար երաշխավորելով համընդհանուր առողջապահություն եւ անվճար համալսարանական կրթություն։ Ըստ ՄԱԿ-ի մարդկային զարգացման ինդեքսի՝ Չեխիան 32-րդն է աշխարհում եւ 24-րդը՝ Համաշխարհային բանկի մարդկային կապիտալի ինդեքսում։ Եվրոպական այս պետությունը 8-րդ ամենաանվտանգն է աշխարհում եւ զբաղեցնում է 29-րդ հորիզոնականը՝ ժողովրդավարական կառավարման աղյուսակում։ Չեխիան մի շարք միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի, ՆԱՏՕ-ի, Եվրոպական միության, ՏՀԶԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի եւ Եվրոպայի խորհրդի անդամ է։ Պատմություն Պետությունն առաջացել է երկու պատմական շրջանների՝ Մոռավիայի եւ Բոհեմիայի, ինչպես նաեւ Սիլեզիայի մի մասի միավորման արդյունքում։ Չեխական հողերի մասին առաջին հիշատակումները վերաբերվում են մ.թ. 9-րդ դարին։ Այն ժամակներում այդ հողերի վրա առաջացել է առաջին միավորված պետությունը՝ Պրժեմիսլովիչների թագավորությամբ։ Այդ պետությունը կոչվում էր Բոհեմիա Թագավորություն։ Այն բավականին հարուստ եւ հզոր էր, սակայն 15-րդ եւ 17-րդ դարերում ծագած կրոնական հակամարտությունների հետեւանքով, այն անկում ապրեց։ Որոշ ժամանակ անց բոլոր հողերը անցան Հաբսբուրգների ազդեցության տակ եւ մտան Ավստրո-հունգարական կայսրության կազմի մեջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1918 թվականին, Չեխիան, միավորվելով Սլովակիայի եւ Անդրկարպատյան Ռուսիայի հետ, հիմնեց նորանկախ Չեխոսլովակիայի հանրապետություն։ 1938 թվականին Մյունհենյան պայմանագրով Սլովակիան դուրս եկավ Հանրապետությունից, իսկ 1939 թվականին Գերմանիան օկուպացրեց ողջ Չեխոսլովակիան, դարձնելով այն Մոռավիայի եւ Բոհեմիայի պրոտեկտորատ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Գերմանիայի պարտությունից հետո, Չեխոսլովակիան անցավ Խորհրդային Միության ազդեցության տակ եւ մտավ Սոցճամբար։ 1968 թվականից շրջանառության մեջ մտավ Պրահյան գարուն արտահայտությունը, երբ օգոստոսի լույս 21-ի գիշերը Վարշավյան պայմանագռի անդամ խորհրդային հինգ հանրապետությունների զորքերը հատեցին Չեխոսլովակիայի սահմանը՝ ազատական տրամադրված բնակչությանը ճնշելու նպատակով։ Փողոց դուրս եկան շարքային քաղաքացիները։ Դիմադրությունը տեւեց ընդամենը երկու օր, ապստամբությունը ճնշվեց։ 1989 թվականին Չեխոսլովակիան Թավշյա հեղափոխության հետեւանքով շեղվեց զարգացման սոցիալիստական ուղուց։ 1993 թվականի հունվարի 1-ին երկիրը խաղաղ ճանապարհով բաժանվեց երկու մասի՝ առաջացնելով անկախ Չեխիայի եւ Սլովակիայի պետություններ։ 1999 թվականին Չեխիան մտել է ՆԱՏՕ-ի, իսկ 2004 թվականին՝ Եվրամիության կազմի մեջ։ ԵՄ-ին անդամակցելու հետ զուգահեռ Չեխիան ստոեւագրել է Շենգենյան համաձայնագիրը եւ 2007 թվականի դեկտեմբերի 21-ից վերացվել է Չեխիայի ցամաքային սահմաններին սահմանապահական հսկողությունը։ Չեխիայի բնակչությունը 10 միլիոնից ավել է, որի 95 տոկոսը կազմում են չեխերը, եւս 3 տոկոսը կազմում են գերմանացիները, գնչուները, հունգարացիները, լեհերը եւ հրեաները, իսկ 2 տոկոսը՝ սլովակները։ Արժե նշել, որ բնակչության 70 %-ից ավելին 15-65 տարեկանի միջակայքում է, իսկ մանկական մահացության մակարդակը ամենացածրերից է Եվրոպայում։ Չեխիան հանդիսանում է խիտ բնակեցված երկիր, որի բնակչությունը հավասարաչափ է բաշխված պետության ողջ տարածքով։ Ամենախիտ բնակեցված շրջանները գտնվում են խոշոր քաղաքների՝ Պրահա, Օստրավա, Բրնո, տեղակայման վայրերում։ Քաղաքներում են ապրում բնակչության 70-ից ավել տոկոսը։ Չեխիայի Հանրապետությունը զբաղեցնում է 79 հազ. քառ. կմ տարածք։ Չեխիայի ամենաբարձրադիր շրջանը Բոհեմյան լեռնազանգվածն է, որը ծովի մակերեւույթից բարձր է 3000 ֆունտ։ Չեխիայի ամենաբարձր գագաթը կոչվում է Կրկոնոսե, ինչը թարգմանաբար նշանակում է Հսկայական լեռ։ Գետերը Չեխիայի անբաժան մասն են կազմում։ Վլտավան, Էլբան, Մորավան եւ Օդերը հոսում են պետության ողջ տարածքով։ Չնայած որ Չեխիան չունի ելք դեպի ծով, նրա մեծ գետերը ունեն ելք դեպի 3 ծով՝ Բալթիկ, Հյուսիսային եւ Սեւ ծովեր։ Չեխիայի Հանրապետությունը գտնվում է Հյուսիսային կիսագնդում բարեխառն աշխարհագրական լայնություններում։ Երկրի կլիման մեղմ է՝ ցուրտ ձմեռներով եւ ջերմ ամառային սեզոններով։ Այսօր Չեխիայի Հանրապետության արդյունաբերությունը ամենազարգացածն ու կայունն է համեմատած սոցճամբարի մնացած երկրների։ Չեխիայի էկոնոմիկայի հիմքը արդյունաբերությունն է, մասնավորապես՝ մեքենաշինությունը, էլէկտրատեխնիկան, սեւ մետալուրգիան եւ քիմիական արդյունաբերությունը։ Գյուղատնտեսության եւ անտառային արդյունաբերության դերը երկրի էկոնոմիկայում աննշան է եւ մշտապես նվազում է։ Չեխիայի Հանրապետության էկոնոմիկան մեծ թռիչք կատարեց անցած դարի 90-ական թվականների սկզբին, երբ երկրում օրինականացվեց մասնավոր բիզնեսը եւ վերացվեց գների պետական կարգավորումը։ Պետք է նշել, որ չեխական էկոնոմիկայի զարգացման մեջ մեծ դեր են խաղացել օտարերկրյա ներդրումները, որոնց շնորհիվ կարճ ժամանակում իրականացվեց արդյունաբերության բոլոր ճյուղերի եւ սպասարկման ոլորտի սրընթաց արդիականացումը։ Աշխարհագրություն Կլիմա Չեխիայի կլիման բարեխառն է, եղանակային անցումը ծովայինից մայրցամաքային քիչ թե շատ հավասար է ողջ երկրում, բայց իր տարածաշրջանային առանձնահատկությունները հիմնականում կախված է ռելիեֆից։ Ձմռանը ջերմաստիճանը սովորաբար մեղմ է լինում՝ -2-ից մինչեւ – 4 °C, լեռներում՝ –8 մինչեւ –10 °C ջերմաստիճան։ Չնայած ձմեռը քիչ ձյուն է լինում. լեռներում ձյունը հազիվ բավականացնում է լեռնադահուկային սպորտի համար։ Ամառը բավականաչափ տաք է՝ +19-21 °C ջերմաստիճան, իսկ լեռներում՝ համապատասխանաբար +4-8 °C։ Մորավիայում գրեթե միշտ +20 °C ջերմաստիճան է։ Տարեկան տեղումները 500-700 մմ է, իսկ լեռներում 1600-2100 մմ։ Հարավային Մորավիայում նաեւ երաշտ է լինում։ Տնտեսություն Չեխիան արդյունաբերական երկիր է։ Արդյունաբերության հիմնական ճյուղերն են՝ վառելիքաէներգետիկան, մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, քիմիական, թեթեւ եւ սննդի արդյունաբերությունը։ Բոլոր հետկոմունիստական պետությունների թվում Չեխիան ունի ամենակայուն եւ հաջողակ տնտեսական համակարգերից մեկը։ Դրա հիմքն է արդյունաբերությունը (ճարտարագիտություն, էլեկտրատեխնիկա եւ էլեկտրոնիկա, քիմիա, սննդի արդյունաբերություն, գունավոր մետալուրգիա) եւ սպասարկման ոլորտը։ Գյուղատնտեսության եւ անտառային տնտեսության, ինչպես նաեւ հանքարդյունաբերության մասնաբաժինը չնչին է եւ շարունակում է նվազել։ 1989-ին սոցիալիզմի անկումից հետո Չեխիան Չեխոսլովակիայից ժառանգեց մի տնտեսական կառույց, որը նոր պայմաններում պարզվեց էներգաարդյունավետ, ոչ բնապահպանական եւ արդյունաբերության տեսանկյունից հնացած։ Անհամաչափ մեծ մասնաբաժին է զբաղեցրել ներկրվող հումքի օգտագործմամբ գունավոր մետալուրգիան, ծանր տեխնիկան եւ ռազմական արդյունաբերությունը։ Արտադրված ապրանքների տեսականին զգալիորեն գերազանցում էր երկրի օբյեկտիվ հնարավորությունները, ինչը հանգեցրեց փոքրածավալ արտադրության եւ դրա արդյունավետության նվազմանը։ Արտաքին առեւտուրը ենթարկվում էր CMEA-ի հրահանգներին, կենտրոնացած էր ԽՍՀՄ կարիքների վրա եւ զարգացած երկրների համեմատությամբ աննշան էր։ Նույնիսկ Չեխոսլովակիայի (Վերջին տարիներին ԿՍՖՀ) փլուզումից առաջ 1990-1992 թվականներին կատարվել են որոշ հիմնարար փոփոխություններ՝ մեծածախ եւ մանրածախ գների մեծ մասի կենտրոնացված կարգավորման վերացում, մասնավոր ձեռնարկատիրության ազատության ներդրում, օտարերկրյա մենաշնորհի վերացում։ առեւտուր եւ այլն XX դարի 90-ականները նշանավորվել են գույքային հարաբերությունների զգալի փոփոխություններով՝ այսպես կոչված. փոքր ու խոշոր սեփականաշնորհումը, ինչպես նաեւ 1948-ին կոմունիստական վարչակարգի հաստատումից հետո պետականացված սեփականության վերականգնումը։ Արդյունքում ՀՆԱ-ում պետության տեսակարար կշիռը 97%-ից նվազել է մինչեւ 20%-ի։ Երկրի բացումը օտարերկրյա կապիտալի ներհոսքի համար առաջացրել է օտարերկրյա ներդրումների աճ, որոնց մեկ շնչի հաշվով երկիրը անվիճելի առաջատարն է ոչ միայն Կենտրոնական եւ Արեւելյան Եվրոպայում, այլեւ միջազգային մակարդակում։ Սա օգնեց համեմատաբար կարճ ժամանակում իրականացնել արդյունաբերության վերակազմավորումն ու արդիականացումը եւ անհրաժեշտ տեխնիկական եւ օժանդակ ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Փոփոխությունների արդյունքը դարձավ տնտեսության վերակողմնորոշումը ԽՍՀՄ-ից դեպի Արեւմտյան Եվրոպա։ 1995 թվականին Չեխիան առաջինն էր նախկին կոմունիստական երկրներից, ով ընդունվեց Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպություն։ Չեխիայի Հանրապետության դրամական միավորը կրոնն է (1 կրոն = 100 հելլեր), որը 1995 թվականից ամբողջությամբ փոխարկելի է։ Ի տարբերություն գրեթե բոլոր հետկոմունիստական երկրների՝ Չեխիան կարողացավ խուսափել հիպերինֆլյացիայից եւ ազգային արժույթի կտրուկ արժեզրկումից։ 1990-ականների վերջին կրոնի որոշակի թուլացումից հետո մինչ այժմ նրա փոխարժեքը համաշխարհային հիմնական արժույթների նկատմամբ նկատելիորեն աճել է։ CMEA-ի փլուզման, երկրի մասնատման եւ տնտեսության կառուցվածքի փոփոխության եւ հետագա աճի հետեւանքով առաջացած սկզբնական դժվարություններից հետո 1997-1998 թվականներին Չեխիայի տնտեսությունը որոշակի ճգնաժամ ապրեց, որից այն սկսեց դուրս գալ միայն. 1999 թվականի կեսերից։ Արդյունքն եղավ արտաքին պարտքի աճը եւ գործազրկության աճը։ Ճգնաժամը հաղթահարվեց շուկայական տնտեսությամբ երկրներ, առաջին հերթին՝ Եվրամիություն (եւ դրա շրջանակներում Գերմանիա) արտահանման ավելացմամբ, օտարերկրյա ներդրումների ներգրավմամբ եւ ներքին սպառման ավելացմամբ։ 2004 թվականի մայիսին Եվրամիությանն անդամակցելուց հետո Չեխիայի տնտեսական աճը նկատելիորեն արագացավ եւ, չնայած սոցիալ-դեմոկրատական մի քանի կառավարությունների հիմնականում պոպուլիստական տնտեսական քաղաքականությանը, հասավ տարեկան 6-7%-ի։ Արդյունաբերության տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում, որը մինչեւ 1990 թվականը հասնում էր 62%-ի, սկզբում կիսով չափ կրճատվեց, իսկ ներկայումս աճում է եւ հասնում է 38%-ի, ինչը շատ հազվադեպ է զարգացած երկրների շրջանում։ Սեւ մետալուրգիան եւ ռազմական արդյունաբերությունը կորցրել են իրենց նշանակությունը ավտոմոբիլային եւ էլեկտրական արդյունաբերության շնորհիվ, որոնց զարգացման շնորհիվ Չեխիան արտաքին առեւտրի դրական հաշվեկշիռ է ունեցել 2004 թվականից՝ չնայած ներմուծվող էներգակիրների գների արագ աճին։ Մեկ շնչին ընկնող արտաքին առեւտրի ծավալով երկիրն առաջատարներից է՝ առաջ անցնելով Ճապոնիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Ֆրանսիայից կամ Իտալիայից։ 2009 թվականին Չեխիայի տնտեսության զարգացման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը։ 2010 թվականի առաջին կիսամյակում երկրի տնտեսությունը սկսեց աստիճանաբար դուրս գալ ճգնաժամից։ 2020 թվականի դրությամբ, աշխարհի բոլոր հետկոմունիստական երկրների շարքում Չեխիան ունի երրորդ ամենաբարձր զուտ միջին աշխատավարձը (Էստոնիայից հետո՝ 1195,08 եվրո եւ Սլովենիայից հետո՝ 1181,35 եվրո) եւ նվազագույնը։ Սլովենիայից հետո՝ €700 եւ Էստոնիայից հետո՝ €550,38։ 2020 թվականի չորրորդ եռամսյակում Չեխիայի Հանրապետությունում միջին աշխատավարձը կազմել է 38,525 Կչ (1,469,38 եվրո, համախառն) եւ 30,816 Կչ (1,175,35 եվրո)։ 2021 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմում էր 15200 Կչ (580,99 եվրո, համախառն) եւ 13528 կկչ (517,08 եվրո)։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 16,200 Կչ (662,81 եվրո, համախառն) եւ 14,308 կկչ (585,56 եվրո, )։ 2021 թվականի չորրորդ եռամսյակում Չեխիայի Հանրապետությունում միջին աշխատավարձը կազմել է 40,135 Կչ (1,597,88 եվրո, համախառն) եւ 32,259 Կչ (1,283,68 եվրո)։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 17,300 Կչ (714,60 եվրո, համախառն) եւ 15,371 կկչ (635,96 եվրո)։ Բնակչություն Չեխիայի բնակչությունը կազմում է մոտ 10,5 միլիոն մարդ։ Չեխիայի Հանրապետության բնակչության հիմքը (95%) էթնիկ չեխերն են, ովքեր խոսում են չեխերեն, որը պատկանում է արեւմտյան սլավոնական լեզուների խմբին։ Օտարերկրացիները կազմում են երկրի բնակչության մոտ 4%-ը։ Ներգաղթյալների թվում Չեխիայի Հանրապետության ամենամեծ սփյուռքը կազմում են Ուկրաինայի քաղաքացիները, ովքեր 2011 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ երկրում, կազմել են՝ 110 733 մարդ ( 15 788 2010 թվականի օգոստոսից)։ Երկրորդ տեղում են սլովակները (տարվա համար 8248, ընդհանուր 79924), որոնցից շատերը, 1993 թվականի բաժանումից հետո, մնացել են Չեխիայում եւ կազմում են բնակչության մոտավորապես 2%-ը։ Երրորդ տեղում Վիետնամի քաղաքացիներն են (ընդհանուր 56716, 3889)։ Նրանց հաջորդում են Ռուսաստանի (ընդհանուր 29336, 1958) եւ Լեհաստանի (18942) քաղաքացիները։ Այլ էթնիկ խմբերի թվում են գերմանացիները (13577), գնչուները, հրեաները եւ հունգարացիները։ Ըստ լեզվի՝ չեխերը պատկանում են արեւմտյան սլավոնական ժողովուրդներին։ 13-14-րդ դարերի չեխական գրության վաղ ստեղծագործությունները հիմնված էին կենտրոնական Բոհեմիայի լեզվի վրա, բայց քանի որ երկրում ուժեղանում էր կաթոլիկ եկեղեցու, գերմանացի ֆեոդալների եւ հայրապետության ազդեցությունը, չեխերենը սկսեց զարգանալ ճնշված՝ հօգուտ գերմաներենի եւ լատիներենի։ Հուսիական պատերազմների շրջանում լայն տարածում գտավ գրագիտությունը եւ գրական չեխերենը։ Այնուհետեւ եկավ չեխական մշակույթի երկդարյա անկումը Հաբսբուրգների տիրապետության ներքո, որոնք վարում էին սլավոնական հպատակ ժողովուրդների գերմանականացման քաղաքականություն (19-րդ դարի կեսերին բնակչության 15%-ը խոսում էր չեխերեն։ Սլավոնական լեզուներից, որպես գրական լեզու համարվել Է ռուսերենը։ Չեխերենը սկսեց վերածնվել միայն 18-րդ դարի վերջում. դրա հիմքը 16-րդ դարի գրական լեզուն էր, որը բացատրում է ժամանակակից չեխերենում բազմաթիվ արխաիզմների առկայությունը, ի տարբերություն կենդանի խոսակցական լեզվի։ Խոսակցական լեզուն բաժանված է բարբառների մի քանի խմբերի՝ չեխերեն, միջին մորավերեն եւ արեւելամորավերեն։ Չեխիան խիտ բնակեցված նահանգներից է։ Բնակչության միջին խտությունը 130 մարդ/կմ2 է։ Բնակչության բաշխվածությունը հանրապետության տարածքում համեմատաբար հավասար է։ Քաղաքային խոշոր ագլոմերացիաների ամենախիտ բնակեցված տարածքներն են Պրահան, Բռնոն, Օստրավան, Պիլսենը (մինչեւ 250 մարդ 1 կմ2-ում)։ Բնակչության ամենացածր խտությունն ունեն Չեսկի Կրումլովի եւ Պրաչատիցեի շրջանները (մոտ 37 մարդ 1 կմ2-ի վրա)։ 1991 թվականի տվյալներով Չեխիայում կար 5479 բնակավայր։ Չեխիան պատկանում է բարձր ուրբանիզացված երկրների թվին. բնակչության մոտ 71%-ը ապրում է քաղաքներում եւ ավաններում, մինչդեռ ավելի քան 50%-ը ապրում է ավելի քան 20 հազար բնակիչ ունեցող քաղաքներում, գյուղական բնակչության մասնաբաժինը շարունակում է նվազել։ Չեխիայի միակ մեգապոլիսում՝ Պրահայում, կա 1252000 մշտական բնակիչ (2014թվականի սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ)։ 2006 թվականի տվյալներով Չեխիայում կա 5 քաղաք՝ ավելի քան 100 000 բնակիչ ունեցող (Պրահա, Բռնո, Օստրավա, Պիլսեն, Օլոմոուց), 17 քաղաք՝ ավելի քան 50 000 բնակչով եւ 44 քաղաք՝ ավելի քան 20000 բնակչությամբ։ Չեխիայի Հանրապետության ընդհանուր բնակչությունը, որը հասել էր հետպատերազմյան առավելագույնին 1991 թվականին՝ 10302 հազար մարդ, այնուհետեւ կամաց-կամաց նվազել է մինչեւ 2003 թվականը, երբ այն կազմել է 10200 հազարից մի փոքր ավելի մարդ, բայց դրանից հետո աննշան աճ է գրանցվել՝ հասնելով 10530 հազարի։ Ժողովուրդի թիվը ավելացավ հիմնականում միգրանտների հոսքի պատճառով (առաջին հերթին Ուկրաինայից, Սլովակիայից, Ռուսաստանից, Լեհաստանից եւ նախկին Հարավսլավիայի երկրներից)։ Բնակչության բնական աճը բացասական է եղել 1994-2005թվականներին, 2006 թվականին որոշակի դրական աճ կա՝ պայմանավորված ծնելիության աճով եւ մահացության նվազմամբ։ Միեւնույն ժամանակ, կանանց պտղաբերության մակարդակը անբավարար է բնակչության վերարտադրության համար (վերարտադրողական տարիքի 1 կնոջ հաշվով մոտ 1-2 երեխա)։ Վերջին տարիներին Չեխիան դարձել է մանկական մահացության ամենացածր մակարդակ ունեցող պետություններից մեկը (1000 ծնունդից 4-ը)։ Բնակչության մեծ մասը՝ 64,5%-ը, գտնվում է արտադրողական տարիքում (15-ից մինչեւ 65 տարեկան), մինչդեռ Չեխիայի քաղաքացիների 15,7%-ը մինչեւ 15 տարեկան է, իսկ 19,8%-ը՝ 65 տարեկանից բարձր։ Արդյունավետ տարիքում տղամարդկանց թիվը փոքր-ինչ գերազանցում է կանանց թվին, սակայն հետարտադրողական տարիքում նկատելիորեն գերակշռում են կանայք (յուրաքանչյուր երկու կնոջը բաժին է ընկնում մեկ տղամարդ)։ Չեխիայի բնակչության միջին տարիքը 39 տարեկան է (կանայք՝ 41 տարեկան, տղամարդիկ՝ 37 տարի)։ Կյանքի միջին տեւողությունը տղամարդկանց համար կազմում է 75 տարի, իսկ կանանց համար՝ 81 տարի (2013 թվականի դրությամբ)։ Չափահաս բնակչության մեծ մասն ամուսնացած է, թեեւ ամուրիների համամասնությունը համեմատաբար բարձր է. յուրաքանչյուր հինգերորդ տղամարդը եւ յուրաքանչյուր ութ կին ամուսնացած չեն։ Ներկայումս տղամարդիկ ամուսնանում են 28 տարեկանում, կանայք՝ 26 տարեկանում, ինչը մոտ է եվրոպական տենդենցին (համեմատության համար՝ 1993 թվականին այդ ցուցանիշները համապատասխանաբար 23 եւ 19 տարեկան էին)։ Առաջին երեխան ընտանիքում ամենից հաճախ հայտնվում է հարսանիքից հետո վեց ամսվա ընթացքում։ Չեխական ընտանիքները բնութագրվում են ամուսնալուծությունների բարձր մակարդակով։ Տնտեսապես ակտիվ բնակչությունը կազմում է ընդհանուրի 51,5%-ը։ Չեխիայի առանձնահատկությունն այլ երկրների շարքում կանանց զբաղվածության բարձր մակարդակն է, որոնք կազմում են ընդհանուր տնտեսապես ակտիվ բնակչության մոտ 48%-ը։ Կանանց մեծ մասն աշխատում է սպասարկման ոլորտներում, ինչպիսիք են առողջապահությունը, կրթությունը, առեւտուրը եւ սննդի ոլորտում։ Նրանց մեծ մասը աշխատում է տնտեսական կարիքներից ելնելով, որպեսզի պահպանի ընտանիքի կենսամակարդակը։ Գործազրկության մակարդակը կազմում է 2,1% (3/2019թ.), ինչը նկատելիորեն ցածր է 1999-2004 թվականներին (մինչեւ 10,5%)։ Չեխերի զգալի մասը ապրում է Չեխիայից դուրս՝ Ավստրիայում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում եւ այլ երկրներում։ Սա աշխատանք փնտրելու՝ տնտեսական միգրացիայի արդյունքն է, որը նկատելի չափեր է ստացել 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին, եւ քաղաքական արտագաղթի արդյունքը 1948-ի քաղաքական ցնցումներից եւ 1968-ի իրադարձություններից հետո։ Չեխիայի Հանրապետությունում անգրագիտությունը գրեթե բացակայում է (երբեմն հանդիպում է տարեց գնչուների մոտ)։ Գրագիտության բարձր մակարդակը չեխերին բնորոշ էր նույնիսկ Առաջին Հանրապետության ժամանակ (1918-1938 թվականներին). այն ժամանակ բոլոր բնակիչների մոտ 95%-ն ուներ հիմնական կրթություն։ Վերջին տարիներին կրթության մակարդակը նկատելիորեն բարձրացել է. Չեխիայի յուրաքանչյուր երրորդ տնտեսապես ակտիվ բնակիչն ավարտել է միջնակարգ կրթությունը (համապատասխանում է 12-13 տարվա կրթության մակարդակին), իսկ Չեխիայի յուրաքանչյուր տասներորդ քաղաքացին ունի կամ ստանում է բարձրագույն կրթություն։ Տիպիկ աշխատողն ունի առնվազն միջին մասնագիտական պատրաստվածություն։ Չեխ աշխատողների բարձր որակավորումը Չեխիայի տնտեսության հիմնական առավելություններից է։ Ավարտված միջնակարգ եւ բարձրագույն կրթություն ունեցող բնակչության համամասնությամբ երկիրը առայժմ զիջում է եվրոպական ամենազարգացած երկրներին։ 2012 թվականի դրությամբ Չեխիայում բնակվում էր 435900 օտարերկրացի՝ երկարաժամկետ եւ մշտական բնակության թույլտվությամբ։ 2007 թվականին Չեխիա ապրելու նպատակով ժամանել է 104400 օտարերկրյա քաղաքացի, մինչդեռ միգրացիայի դրական հաշվեկշիռը կազմել է 83900 մարդ, ինչը պատմության մեջ բացարձակ ռեկորդ է, միգրացիայի դրական մնացորդի ցուցանիշով երկրորդ տեղը զբաղեցնում է 2008 թվականի ցուցանիշը՝ 71790 մարդ։ Չեխիայի վիճակագրական ծառայության տվյալներով՝ 2008 թվականի վերջին Չեխիայում բնակվում էր 438301 օտարերկրացի, որից 265374-ը ունեին երկարաժամկետ կացության կարգավիճակ, մնացած օտարերկրացիները՝ մշտական բնակության։ Չեխիայի վիճակագրական ծառայության տվյալներով՝ 2009 թվականին Չեխիայի բնակչության թիվը հասել է 10,5 միլիոնի։ 2008 թվականի ցուցանիշի համեմատ ներգաղթյալների թիվը կրկնակի կրճատվել է՝ կազմելով 40 հազար մարդ, իսկ արտագաղթողների թիվը կրկնապատկվել է՝ հասնելով 11,6 հազարի։ Մշակույթ Խոհանոց Չեխական խոհանոցը հայտնի է իր սոուսներով եւ լցոններով, բայց ոմանց կարծիքով, դրանց մեջ պակասում է թարմ բանջարեղենը։ Խոզապուխտը եւ մանր վարունգը՝ որպես նախուտեստ, որին հաջորդում է կարտոֆիլի կամ բանջարեղենային ապուրը։ Չեխերը սիրում են խմորագնդիկներով եւ թթու կաղամբով մսային ապուրներ։ Հայտնի ճաշատեսակների մեջ են մտնում տապակած պանիրը եւ արիշտայով ձվածեղը։ Չեխական մրգային գնդիկները պատրաստվում են յուղով եւ կաթնաշոռային պանիրով։ Չեխիան չի կարելի պատկերացնել առանց ավանդական գարեջրագործության։ Գարեջրի հումքը Չեխիայում եւ Մորավիայում սկսել են աճեցնել դեռեւս 11-րդ դարից սկսած։ Պլզեն քաղաքում է գտնվում հայտնի գարեջրի «Պրազդրոյ» գործարանը, որը հիմնադրվել է 1842 թվականին։ Մարավիայի բերրի հողերում աճեցնում են գարի, որն էլ օգտագործում են գարեջրի պատրաստման մեջ։ «Պրազդրոյի» մառանների խորությունը 9 կմ է։ Տոներ Հունվարի 1՝ Նոր Տարի Զատիկի երկուշաբթի Մայիսի 1՝ Աշխատավորի օր (Չեխիայում այդ օրը անվանում են «սիրո տոն») Մայիսի 8՝ Չեխիան ֆաշիզմից ազատագրելու օրը Հուլիսի 5՝ Սլավոնական առաքյալներ Կիրիլի եւ Մեթոդիոսի օրը Հուլիսի 6՝ Յան Գուսի հիշատակի օր Հոկտեմբերի 28՝ Անկախության օրը։ 1918 թվականի այդ օրը Պրահայում հռչակվեց Չեխոսլովակիայի Հանրապետությունը։ Դեկտեմբերի 25 եւ 26՝ Սուրբ Ծնունդ. Այդ օրերին խանութները չեն աշխատում (իսկ դեկտեմբերի 24-ին Սուրբ Ծննդյան նախաշեմին խանութները բաց են լինում մինչեւ ժամը 14։00-ն)։ Ծանոթագրություններ Չեխիա Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ 1993 հիմնադրված պետություններ եւ տարածքներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Հանրապետություններ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ


source: wikipedia

text: Ջակարտա (; մինչեւ 1527 թ.՝ Սունդա Կելապա, մինչեւ 1619 թ.՝ Ջայկարտա, մինչեւ 1942 թ.՝ Բատավիա), Ինդոնեզիայի մայրաքաղաքն է, նաեւ երկրի ամենամեծ քաղաքը։ Գտնվում է Ճավա կղզու հյուսիս արեւմտյան մասում, բաժանված է 5 շրջանների։ Հիմնադրվել է 1527 թվականին, 1580 թ. ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 664 կմ2, բնակչությունը ըստ 2010 թ. մարդահամարի տվյալների 9 607 787 մարդ։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը կազմում է ընդամենը 8 մ։ Հակիրճ տեղեկատվություն Գտնվելով աշխարհի ամենախիտ բնակեցված կղզու՝ Ճավայի հյուսիս-արեւմուտքում՝ Ջակարտան ժամանակի ընթացքում դարձել է Ինդոնեզիայի տնտեսական, մշակութային, քաղաքական կենտրոնը, որը 2014 թվականի տվյալներով ուներ 10 միլիոնից ավելի բնակիչ։ Մեծ Ջակարտա մետրոպոլիան, որն զբաղեցնում է 6,392 քառակուսի կիլոմետր տարածություն, հայտնի է նաեւ Ջաբոդետաբեկ անվանումով. դա հապավում է, որ կազմվել է Ջակարտա, Բոգոր, Դեպոք, Տանգերանգ եւ Բեկաս բնակավայրերի անուններից։ Համարվում է մեծությամբ աշխարհի երկրորդ քաղաքային ագլոմերացիան (Տոկիոից հետո)՝ 30.214.303 բնակչությամբ: Ըստ կանխատեսումների՝ 2030 թվականին Ջակարտան կունենա 35.6 միլիոն բնակիչ՝ դառնալով աշխարհի ամենամեծ քաղաքը։ Նրա ընձեռած բարենպաստ բիզնես հնարավորությունները, ինչպես նաեւ՝ առաջարկած ապրուստի բարձր չափանիշների ներուժը շատ-շատերին են գրավում, հրապուրում Ինդոնեզական կղզեխմբում, որի արդյունքում քաղաքում խմբվել են բազմաթիվ հանրույթներ ու մշակույթներ։ Բնակիչների 85,5 տոկոսը մուսուլմաններ են, 5,2 տոկոսը՝ բողոքականներ, 4,8 տոկոսը՝ կաթոլիկներ, 3,5 տոկոսը՝ բուդդայականներ, 1 տոկոսը՝ հնդուիզմ դավանողներ։ Հիմնադրված լինելով 4-րդ դարում Սունդա Կելապա անվանումով՝ քաղաքը կարճ ժամանակամիջոցում դարձել է Սունդա թագավորության առեւտրական կարեւոր նավահանգիստը։ Հետագայում, արդեն Բաթավիա անունով, եղել է Հոլանդական Հնդկաստանի փաստացի մայրաքաղաքը։ Ինչպես հայտնի է, Նյու Յորքին տրվել է Մեծ խնձոր մականունը։ Դրա նմանությամբ՝ Ջակարտային տրվել է Մեծ դուրիան մականունը՝ Ճավա կղզում լայնորեն տարածված փշոտ, խիստ տհաճ հոտով, բայց անուշահամ յուրօրինակ մրգի անունով։ Ջակարտան աշխարհի առաջնակարգ քաղաքներից մեկն է համարվում եւ լինելով ԱՍԵԱՆ-ի (Association of Southeast Asian Nations|ASEAN) ղեկավար մարմնի՝ քարտուղարության նստավայրը՝ դարձել է նաեւ միջազգային դիվանագիտության տեսանկյունից կարեւորագույն քաղաք։ Այստեղ են գտնվում նաեւ համաինդոնեզական եւ միջազգային նշանակության ֆինանսատնտեսական հաստատություններ՝ Bank of Indonesia-ն, Ինդոնեզիայի ֆոնդային բորսան Indonesia Stock Exchange-ը, ինդոնեզական ու միջազգային բազմաթիվ կորպորացիաների գլխավոր գրասենյակներ։ 2017 թվականի դրությամբ Ջակարտայում իրենց կեցավայրն ունեին Forbes Global 2000-ի վեց, Fortune 500-ի երկու եւ Unicorn-ի ֆինանսական չորս ընկերություններ։ 2014 թվականին քաղաքում ստեղծված համախառն ներքին արդյունքը՝ ՀՆԱ-ն գնահատվել է 321.3 միլիարդ ամերիկյան դոլար եւ տնտեսական աճի տեմպերով աշխարհի 200 խոշորագույն քաղաքների շարքում զբաղեցրել է 34-րդ տեղը։ Ջակարտան ֆինանսատնտեսական ավելի արագ աճ է ապահովել, քան մալայզիական Կուալա Լումպուրը, թայլանդական Բանգկոկը եւ չինական Պեկինը։ Ներկայումս քաղաքին նետված գլխավոր մարտահրավերներն են բնակչության չափազանց արագ աճը, դրա հետ կապված բնապահպանական ու տրանսպորտային լուրջ հիմնախնդիրները, բնակչության մի ստվար զանգվածի աղքատությունը, անհավասարությունը, ինչպես նաեւ՝ ջրհեղեղի վտանգը ։ Բանն այն է, որ Ջակարտան ամեն տարի «նստում» է, ընկղմվում մոտավորապես 17 սանտիմետր, որով էլ ավելի ու ավելի խոցելի է դառնում ծովային տարերքի առաջ։ Գրականություն Fauzi Bowo: Grundlagen und Leitlinien für die Entwicklung des Metropolraumes Jakarta. Indonesien. Universität Kaiserslautern, Dissertation im Fachbereich Architektur/Raum- und Umweltplanung/Bauingenieurwesen. 1999. Bernd Brunnengräber: Stadtverkehr in Jakarta: Eine Untersuchung von Akteuren und Entscheidungsbedingungen, Verlag für Entwicklungspolitik, Saarbrücken, 2001, ISBN 3-88156-749-6. Martin Heintel, Heinz Nissel, Christof Parnreiter, Günter Spreitzhofer, Karl Husa (Herausgeber), Helmut Wohlschlägl (Hrsg.): Megastädte der Dritten Welt im Globalisierungsprozess. Mexico City, Jakarta, Bombay — Vergleichende Fallstudien in ausgewählten Kulturkreisen. Universität Wien, 2000, ISBN 3-900830-40-1. Jacqueline Knörr: Kreolität und postkoloniale Gesellschaft. Integration und Differenzierung in Jakarta. Campus Verlag, Frankfurt am Main & New York 2007, ISBN 978-3-593-38344-6. Marion Markham: Höflichkeit und Hierarchie bei den in Jakarta lebenden Javanern. Peter-Lang-Verlag, Frankfurt am Main, 1995, ISBN 3-631-47744-9. Bodo Schulze: Nicht-staatliche Akteure und territoriale Kontrolle. Zur Produktion von (Un-)Sicherheit in Jakarta (PDF) Universität Hamburg, Forschungsstelle Kriege, Rüstung und Entwicklung, 2009. Günter Spreitzhofer, Martin Heintel: Metro-Jakarta: Zwischen Nasi und Nike. Peter Lang, Europäischer Verlag der Wissenschaften, 2000, ISBN 3-631-35992-6. Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Jakarta Official Travel Website Regional/Asia/Indonesia/Provinces/Jakarta/|Jakarta Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Ինդոնեզիայի քաղաքներ 1527 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Վերանվանված քաղաքներ


text: Բաղդադ (), Իրաքի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն բնակավայրը։ Բաղդադի բնակչությունը 2016 թվականի տվյալներով կազմում է մոտավորապես 8 765 000 մարդ, որով այն համարվում է արաբական աշխարհի երկրորդ քաղաքը Կահիրեից հետո եւ Թեհրանից հետո երկրորդը Արեւմտյան Ասիայում։ Բաղդադը Իրաքի քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կենտրոնն է։ Այստեղ են գտնվում երկրի կառավարությունը, պետական ու կրոնական բոլոր կենտրոնական հիմնարկությունները, դիվանագիտական բազմաթիվ ներկայացուցչություններ, բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, թատրոններ, թանգարաններ, պատմաճարտարապետական հուշարձաններ։ Քաղաքը նաեւ տրանսպորտային կարեւորագույն հանգույց է։ Բաղդադը գտնվում է Տիգրիս գետի ափին։ Նրա մոտակայքում են գտնվում է հնագույն Բաբելոն եւ Տիզբոն մայրաքաղաքները։ Բաղդադը հիմնադրվել է 8-րդ դարում որպես Աբբասյան խալիֆայության մայրաքաղաք։ Միջնադարում Բաղդադը դարձել է իսլամության կենտրոնը եւ աշխարհի խոշորագույն քաղաքը՝ 1 200 000-անոց բնակչությամբ։ Սակայն Բաղդադը մեծապես տուժեց 1258 թվականին մոնղոլների գրավման հետեւանքով։ 1938 թվականից, երբ Իրաքը ճանաչվեց իբրեւ անկախ պեոտություն, Բաղդադն աստիճանաբար վերստացավ իր նախկին դերն ու նշանակությունը որպես արաբական մշակույթի կենտրոն։ Արդի ժամանակներում քաղաքը մեծապես տուժել է 2003 թվականին ամերիկյան եւ ՆԱՏՕ-ի զորքերի՝ Իրաք ներխուժելու եւ դրան հաջորդած իրաքյան պատերազմի հետեւանքով։ Ռազմական գործողությունների հետեւանքով վնասվել են հնագիտական բարձր արժեք ունեցող պատմական հուշարձաններ, մշակութային ժառանգության նմուշներ եւ արվեստի գործեր։ 2012 թվականին կազմված ցանկում Բաղդադը նշվել է որպես ամենաանհյուրընկալ քաղաքներից մեկն աշխարհում, միաժամանակ դասվել է կենսամակարդակի ամենացածր չափանիշներ ունեցող բնակավայրերի շարքին։ Բնակչություն Հայ համայնք Բաղդադն Իրաքի հայ համայնքի կենտրոններից մեկն է։ Հայերը հաստատվել են Բաղդադում 17-րդ դարում՝ Շահ-Աբասի մահից հետո, երբ վերջինիս տեղահանած հայերի մի մասը Պարսկաստանից գաղթել են Բաղդադ։ Ավելի ուշ Բաղդադում հիմնավորվեցին հայեր Տիգրանակերտից, Ուրֆայից, Ադանայից եւ Իզմիրից։ Հայերի վերջին ներհոսքը Բաղդադ եղել է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից հետո։ Լույս է տեսնում Հայոց առաջնորդարանի «Հաղորդագրություն» պարբերաթերթը։ Իրաքում գործում են 10 առաքելական եկեղեցիներ, որոնցից առաջինը՝ Սուրբ Աստվածածինը, կառուցվել է Բաղդադում 1640 թվականին։ Բաղդադում գործում են ազգային Սրբոց թարգմանչաց-Սվաճյան, Հայ ազգային, Հայոց դպրոց վարժարանները։ Համայնքի մշակութային կյանքը ձեւավորվել է 1920-ական թվականներից։ Աշխույժ է եղել հատկապես թատերական եւ երաժշտական կյանքը։ Գրականություն By Desert Ways to Baghdad, by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins), 1908 (1909 ed) (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & format) A Dweller in Mesopotamia, being the adventures of an official artist in the Garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921 (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & format) Miastoprojekt goes abroad: the transfer of architectural labour from socialist Poland to Iraq (1958–1989) by Lukasz Stanek, The Journal of Architecture, Volume 17, Issue 3, 2012 "Travels in Asia and Africa 1325-135" by Ibn Battuta "Gertrude Bell: the Arabian diaries,1913–1914." by Bell Gertrude Lowthian, and O'Brien, Rosemary. "Historic cities of the Islamic world."by Bosworth, Clifford Edmund. "Ottoman administration of Iraq, 1890–1908." by Cetinsaya, Gokhan. "Naked in Baghdad." by Garrels, Anne, and Lawrence, Vint. "A memoir of Major-General Sir Henry Creswicke Rawlinson." by Rawlinson, George. статья в энциклопедии "Вокруг света" Ковтунович О., Ходжаш С. Багдад. — М., Искусство, 1971. (Серия «Города и музеи мира»). Густерин П.В.: Города Арабского Востока|2007 Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Amanat/Mayoralty of Baghdad Map of Baghdad Iraq Image - Baghdad Satellite Observation National Commission for Investment in Iraq Interactive map Iraq - Urban Society - Baghdad government websites Envisioning Reconstruction In Iraq Description of the original layout of Baghdad Ethnic and sectarian map of Baghdad - Healingiraq UAE Investors Keen On Taking Part In Baghdad Renaissance Project Man With A Plan: Hisham Ashkouri Behind Baghdad's 9/11 Iraq Inter-Agency Information & Analysis Unit Reports, maps and assessments of Iraq from the UN Inter-Agency Information & Analysis Unit Ասիայի քաղաքներ Իրաքի քաղաքներ 762 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր


text: Դուբլին (, արտասանվում է Դաբլին ˈdʌblin, ), Իռլանդիայի մայրաքաղաք եւ խոշորագույն բնակավայր։ Գտնվում է Իռլանդիա կղզու արեւելյան ափի գրեթե մեջտեղում, Լիֆի գետի բերանին եւ Դուբլինի մարզի կենտրոնում։ Հիմնադրվել է 9-րդ դարում վիկինգների կողմից, ապա դարձել վիկինգական փոքր Դուբլինի Թագավորության կենտրոնը։ Դարձել է կղզու գլխավոր քաղաքը 12-րդ դարում՝ նորմանների կողմից Իռլանդիայի նվաճումից հետո։ 17-րդ դարից սկսած քաղաքն արագ տեմպերով ընդլայնվել է՝ դառնալով Բրիտանական Կայսրության երկրորդ եւ Եվրոպայի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքը։ Անվանում Իռլանդական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվում է 291 թվականին։ Անվանումն առաջացել է հին իռլանդերեն Dubhlinn ձեւից, որը բառացի նշանակում է «սեւ ջրափոս»։ Քաղաքն այսօր իռլանդերեն կոչվում է նաեւ Բալյե Ահա Քլիահ (Baile Atha Cliath), որը բառացի նշանակում է «վայր՝ հյուսապատված անցահունի մոտ»։ Ծանոթագրություններ Եվրոպական քաղաքներ Իռլանդիայի քաղաքներ 841 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Ամման (), Հորդանանի մայրաքաղաքը եւ երկրի ամենախոշոր քաղաքը։ Նախկինում անվանվել է Ռաբբաթ-Ամմոն, հելլենիստա-հռոմեական դարաշրջանում՝ Ֆիլադելֆիա։ VII-IX դարերում մտնում էր արաբական խալիֆայության կազմի մեջ։ 1516 թվականից եւ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը գտնվել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։ Բնակչությունը՝ ։ Պատմություն Մ.թ.ա. XIII դարում Ամման քաղաքը (այն ժամանակ Ռաբբաթ-Ամմոն) Ամմոնյան թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Այդ տարածքն ավելի ուշ գրավել են ասորիները, հետո՝ պարսիկները։ Եգիպտոսի հույն կառավարիչ Պտղոմեոս II Ֆիլադելֆը այն անվանափոխել է Ֆիլադելֆիայի։ Այն դառնում է նաբաթական թագավորության մաս մինչեւ 106 թվականը, ինչից հետո Ֆիլադելֆիան հայտնվում է հռոմեական վերահսկողության տակ եւ միանում է Դեկապոլիսին։ Մ.թ.ա. 326 թվականին քրիստոնեությունը դառնում է կայսրության հիմնական կրոնը, իսկ Ֆիլադելֆիան՝ բյուզանդական դարաշրջանի քրիստոնեության կենտրոն։ Այդ ժամանակաշրջանի եկեղեցիներից մեկը գտնվում է քաղաքի ամրոցում։ Ֆիլադելֆիան անվանափոխվել է Ամմանի Հասանիդների ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Քաղաքն ավերվել է մի շարք երկրաշարժերի եւ տարերային աղետների հետեւանքով եւ մինչեւ 1887 թվականը մնում էր ավերակների տեսքով։ Քաղաքի վերակառուցումը սկսվեց, երբ Օտոմանյան սուլթանը որոշում է կայացնում Ամմանով երկաթուղի անցկացնել՝ միացնելով Դամասկոսը եւ Մեդինան՝ դրանով իսկ հեշտացնելով եւ՛ ամենամյա հաջի ուխտագնացությունը, եւ՛ առեւտուրը։ Տնտեսություն Քաղաքը համարվում է կարեւոր արդյունաբերական կենտրոն։ Ամմանում կենտրոնացած են սննդի, ցեմենտի, նավթամշակման, տեքստիլ եւ ծխախոտի արդյունաբերությամբ զբաղվով ձեռնարկություններ։ Գործում է միջազգային օդանավակայան։ Ամմանում է գտնվում «Արաբ բանկ» բանկի գլխավոր գրասենյակը։ Սպորտ 2009 թվականին Ամմանում անց է կացվել կրոսի աշխարհի առաջնությունը։ Աշխարհագրություն եւ կլիմա Քաղաքը գտնվում է Մեռյալ ծովից 35 կմ դեպի հյուսիս-արեւելք, Միջերկրական ծովից 110 կմ դեպի արեւելք եւ Երուսաղեմից 65 կմ դեպի արեւելք։ Քաղաքը տեղակայված է յոթ բլուրների վրա, որոնք աստղի ձեւով պատկերված են Հորդանանի դրոշի վրա։ Ամմանի կլիման մոտ է միջերկրածովյանին, սակայն տարբերվում է իր ցամաքայնությամբ։ Մեծ ազդեցություն ունի ծովի մակարդակից մեծ բարձրությունը (773 մ)։ Բոլոր տեղումները թափվում են բացառապես ձմռան սեզոնին, ձմռանը հաճախ ձյուն է տեղում եւ հաճախ լինում են ցրտահարություններ։ Քաղաքում շատ հաճախ ուժեղ մառախուղներ են լինում։ Տեսարժան վայրեր Թանգարաններ Հորդանանի հնագիտական թանգարան Ազգային ավանդույթների Հորդանանի թանգարան Ժողովրդական բանահյուսության Հորդանանի թանգարան Հորդանանի Համալսարանի հնագիտական թանգարան Հորդանանի Համալսարանի մարդաբանական թանգարան Դրամագիտության թանգարան / Հորդանանի կենտրոնական բանկ Ավտոմոբիլային թագավորական թանգարան Ավերակներ Ջեբել կալյաա («Ջեբել» բառը արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «լեռ») Ամֆիթատրոն, նախատեսված 6000 հանդիսատեսի համար։ Բնակչություն Քույր-քաղաքներ Ալժիր, Ալժիր (1998) Անկարա, Թուրքիա (1992) Աստանա, Ղազախստան Բաղդադ, Իրաք (1989) Բաքու, Ադրբեջան (1989) Բեյրութ, Լիբանան (2000) Բիշքեկ, Ղրղզստան (2006) Բուխարեստ, Ռումինիա (1999) Ջիդդա, Սաուդյան Արաբիա (1988) Դոհա, Կատար (1995) Ժնեւ, Շվեյցարիա (2005) Իսլամաբադ, Պակիստան (1989) Կահիրե, Եգիպտոս (1988) Կալաբրիա, Իտալիա (2005) Մայամի, ԱՄՆ (1995) Մասկատ, Օման (1986) Միլան, Իտալիա (2005) Մոսկվա, Ռուսաստան (2005) Նալչիկ, Ռուսաստան (1994) Նուակշոտ, Մավրիտանիա (1999) Պեկին, Չինաստան (1990) Պրետորիա, ՀԱՀ (2002) Ռաբատ, Մարոկկո (1988) Սան Պաուլո, Բրազիլիա (1997) Սանաա, Եմեն (1989) Սարաեւո, Բոսնիա եւ Հերցեգովինա (2005) Սոֆիա, Բուլղարիա (2000) Ստամբուլ, Թուրքիա (1997) Տեգուսիգալպա, Հոնդուրաս (2002) Թունիս, Թունիս (1999) Խարթում, Սուդան (1993) Կենտրոնական նահանգապետություն, Բահրեյն (2006) Չիկագո, ԱՄՆ (2004) Երեւան, Հայաստան Տես նաեւ Հորդանան Օսմանյան կայսրություն Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Amman in Encyclopædia Britannica Online Ասիայի քաղաքներ Հորդանանի քաղաքներ


text: Փհենյան (կորեերեն՝ 평양, հանգըլ՝ 평양직할시, հանջա՝ 平壤直轄, Փյոնգ Յանգ), Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Փհենյան համարվում է երկրի վարչական, մշակութային եւ պատմական կենտրոնը։ Քաղաքի անվանումը կորեերենից թարգմանաբար նշանակում է «լայնատարած երկիր» կամ «հարմարավետ տարածք»։ 1946 թվականից վարչականորեն մտնում է Հյուսիսային Կորեայի Փհենան Նամդոյի մարզի մեջ, որի կազմում էլ ունի մայրաքաղաքային ինքնավարություն եւ քաղաքային անմիջական ենթակայություն։ Աշխարհագրություն Քաղաքը գտնվում է Տեդոնգան գետի ափին՝ գետի եւ Դեղին ծովի միախառնման տեղում։ Ըստ Հյուսիսային Կորեայի վարչա-տարածքային բաժանման, Փհենյանը հանդես է գալիս որպես առանձին տարածքային միավոր՝ մարզի կարգավիճակով։ Փհենյան քաղաքի եւ հարակից արվարձանների միացյալ բնակչությունը գերազանցում է 4 մլն մարդը։ Բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը կազմում են կորեացիները։ Բնակչության հիմնական լեզուն համարվում է կորեերենը։ Կլիմա Քաղաքի կլիման մուսսոնային է, անձրեւառատ։ Թեեւ Կորեական թերակղզին գտնվում է ցածր լայնություններում եւ երեք կողմերից շրջապատված է ծովային ավազաններով, այնուհանդերձ նրա կլիման ավելի խիստ է՝ մի շարք այլ պետությունների համեմատությամբ, որոնք գտնվում են նույն աշխարհագրական լայնություններում։ Ձմռան ամիսներին սառը օդի հզոր հոսքեր անցնում են Անդրբայկալով եւ Մոնղոլիայով՝ Կորեական թերակղզի բերելով չոր օդային զանգվածներ, որի արդյունքում էլ ձեւավորվում է քաղաքի խոնավ կլիման։ Ամառային կլիման ձեւավորվում է օվկիանոսային տաք եւ սառը ծովային հոսանքների ազդեցությամբ։ Ամառային երեք ամիսներին տեղումների քանակը կազմում է 50-60 % (933 մմ)։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10,6 °C: Տարվա ամենացուրտ եղանակը հունվարն է (-6 °C), իսկ ամենատաքը՝ օգոստոսը +25 °C: Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք Սեուլի համեմատ Փհենյանի կլիման ավելի զով է, իսկ տեղումները՝ ավելի քիչ։ Դիվանագիտական հարաբերություններ Քույր քաղաքներ 2013 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ Փհենյան քաղաքը ունի 10 քույր քաղաքներ, որոնք բացառությամբ Մոսկվայի եւ Ջորջթաունի ասիական քաղաքներ են։ Փհենյանի քույր քաղաքներն են՝ Կատմանդու, Նեպալ Կուալա Լումպուր, Մալայզիա Մոսկվա, Ռուսաստան Սինգապուր, Սինգապուր Տիանժին, Չինաստան Բաղդադ, Իրաք Ջակարտա, Ինդոնեզիա Ջորջթաուն, Գայանա Բանդար Սերի Բեգավան, Բրունեյ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Հյուսիսային Կորեայի քաղաքներ


text: Սեուլ (서울특별시, soul; ), Կորեա Հանրապետության մայրաքաղաքը եւ Հարավային Կորեայի ամենամեծ մետրոպոլիսը։ Շրջակայքում գտնվող Ինչոն քաղաքը եւ Գյոնգի նահանգը կազմում են Սեուլի մայրաքաղաքային տարածքի սիրտը։ Դասակարգվելով որպես ալֆա աշխարհի քաղաք՝ Սեուլը աշխարհի 4-րդ խոշոր քաղաքային տնտեսություն ունեցող երկիր է, Տոկիոյից, Նյու Յորքից Լոս Անջելեսից հետո, որտեղ 2014 թվականի դրությամբ ՀՆԱ-ն կազմում էր 635 ԱՄՆ դոլար։ Միջազգային այցելուները, ընդհանուր առմամբ, ԱՌԵՔՍ-ով են տեղափոխվում Ինչոնի միջազգային օդանավակայանից, նշվում է, որ 9 տարի անընդմեջ (2005-2013) լավագույն օդանավակայանն է եղել օդանավակայանների խորհրդի միջազգային կողմից։ 2015 թվականին այն համարվում էր Ասիայում ամենաբնակեցված քաղաքը, երկրորդ կյանքի որակով ամենաբարձր որակավորումը ստացավ Արկադիսի կողմից, իսկ Սեուլում մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն (PPP) կազմում է շուրջ 40,000 դոլար։ 2017 թվականին Սեուլում ապրելու ծախսերը դասվել են աշխարհում 6-րդ տեղում։ 2018 թվականին Սեուլի անշարժ գույքի՝ քաղաքի կենտրոնում բնակարանների գնման, շուկան աշխարհում 5-րդ տեղն է զբաղեցնում : 2002 թվականին ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի պաշտոնական մրցաշարի համար Սեուլը հյուրընկալող քաղաքներից մեկն էր Կորեայից/Ճապոնիայից հետո։ Գանգնամում եւ Թվային մեդիա քաղաքում կենտրոնացած են խոշոր տեխնոլոգիական հանգույցները Սեուլի կապիտալը գտնվում է 15 Fortune Global 500 ընկերության գլխամասային գրասենյակում, ներառյալ Սամսունգը, LG-ն եւ Hyundai-ը։ Գլոբալ քաղաքային ինդեքսում եւ Ֆինանսական կենտրոնների գլոբալ ինդեքսում զբաղեցնում է յոթերորդ տեղը, որտեղ մետրոպոլիտը մեծ ազդեցություն ունի գլոբալ գործերում՝ որպես գլոբալ գիտաժողովների հինգ առաջատար հաղորդավարներից մեկը։ Սեուլում է տեղի ունեցել 1986 թվականի Ասիայի խաղերը, 1988 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերը, 2002 թվականի ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթը, իսկ վերջերս` 2010 թվականի G-20 Սեուլի գագաթնաժողովը։ Սեուլը Կորեայի տարբեր թագավորությունների մայրաքաղաք էր, ներառյալ Բաեկջեն, Ժոսեոնը եւ Կորեական կայսրությունը եւ ծառայում էր որպես Գորյոյի երկրորդական մայրաքաղաք։ Ռազմավարական առումով տեղակայված Հանգան գետի երկայնքում, Սեուլի պատմությունը սկսվել է ավելի քան երկու հազար տարի առաջ, հիմնադրվել է մ.թ.ա. 18-րդ դարին՝ Կորեայի երեք թագավորություններից մեկը՝ Բաեկջեի ժողովրդի կողմից։ Քաղաքը հետագայում դարձել է Կորեայի մայրաքաղաք Ժոսեոնի դինաստիայի օրոք։ Սեուլը շրջապատված է լեռնային եւ լեռնոտ լանդշաֆտով, Բուխան լեռը գտնվում է քաղաքի հյուսիսային ծայրամասում։ Երկար տարիների պատմության ընթացքում, Սեուլի մայրաքաղաքային տարածքը պարունակում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության հինգ վայրեր՝ Չանգդոկի պալատ, Հվասեոնգ ամրոց, Չոնմյո սրբատեղի, Նամհանանսեոնգ եւ Ժոսեոնի դինաստիայի թագավորական դամբարաններ։ Վերջին տարիներին Սեուլը եղել է ժամանակակից ճարտարապետության հիմնական տեղամաս. Գլխավոր ժամանակակից տեսարժան վայրերը ներառում են N Սեուլի աշտարակը, 63 շենքը, Lotte World Tower, Դոնգդեմուն դիզայնի պլազան, Lotte World-ը, Առեւտրի աշտարակը, COEX-ը եւ IFC Seoul-ը։ Սեուլը համարվել է 2010 թվականի համաշխարհային դիզայնի մայրաքաղաք։ Որպես Քեյ փոփի եւ կորեական ալիքի ծննդավայր, Սեուլը 2014 թվականին ընդունեց ավելի քան 10 միլիոն միջազգային այցելու, այն դարձնելով աշխարհի 9-րդ ամենաշատ այցելու ունեցող քաղաքը եւ տուրիզմի 4-րդ խոշորագույն կենտրոնը։ Ստուգաբանություն Նախկինում քաղաքը հայտնի է եղել Wiryeseong (կորեերեն՝ 위례성; Հանջա։ 慰 禮 城, Բաեկջեի դարաշրջանում), Հանանգ (한양; 漢陽, Գորյո դարաշրջանում), Հանսեոնգ (한성; 漢城, Ժոսեոն դարաշրջանում), Keijō (경성; 京城, Ճապոնիայի անեքսիայի ժամանակաշրջանում)։ Ճապոնիայի եւ Կորեայի միացման ժամանակաշրջանում «Հանսեոնգ»-ը (漢城) կայսերական իշխանությունների կողմից վերանվանվեց «Keijō» (京城)՝ կանխելու խառնաշփոթությունը hanja '漢-ի հետ (հին կորեական «Հան» բառի (Հ) բառի թարգմանություն, որը նշանակում է «Մեծ»), որը նաեւ վերաբերում է Հան ժողովրդին կամ չինական եւ ճապոնական Հաների դինաստիան «Չինաստանի» տերմինով։ Երկրորդ աշխարհամարտից եւ Կորեայի ազատագրումից հետո քաղաքը ստացավ ներկայիս անունը, որը ծագել է կորեերեն բառից, որը նշանակում է «մայրաքաղաք», ենթադրվում է, որ ծագել է հին Seorabeol բառից (կորեերեն՝ 서라벌; Hanja: 徐 羅 伐), որն ի սկզբանե վերաբերել է Սիլայի մայրաքաղաք Գյոնժուին։ Հին Գյոնժուի փաստաթղթերում հայտնի էր նաեւ չինական Geumseong անունը (, բառացիորեն՝ «Gold Castle/City» կամ «Metal Castle/City»), բայց անհասկանալի է, թե ինչպես է կորեերեն Seorabeol անունը ունեցել է նույն իմաստը, ինչ Geumseong-ը։ Ի տարբերություն Կորեայում գտնվող շատ քաղաքների «Սեուլը» չունի համապատասխան հանջա (կորեերենով օգտագործված չինական նիշ)։ 2005 թվականի հունվարի 18-ին Սեուլի կառավարությունը փոխեց պաշտոնական անունը պատմական Hancheng-ից (պարզեցված չինարեն. 首 尔; ավանդական չինարեն։ 首 爾; pinyin: Shǒu'ěr)-ից Shou'er-ով։ Պատմություն Հանգան գետի տարածքում է գտնվում ներկայիս Սեուլը, սկսած մ.թ.ա. 4000 թվականից։ Սեուլ քաղաքը առաջինն է եղել, Բաեկջեի մայրաքաղաք (հիմնադրվել է մ.թ.ա. 18-րդ դարին), որը գտնվում է ժամանակակից Սեուլի հյուսիսարեւելյան տարածքում։ Մնացած տարածքներում կան մի քանի քաղաքային պատեր։ Pungnaptoseong-ը՝ հողեղեն պատ, որը գտնվում է Սեուլի հարավ-արեւելքում՝ Wiryeseong կոչվող վայրում։ Քանի որ Երեք Թագավորությունները պայքարում էին այս ռազմավարական տարածաշրջանի համար, 5-րդ դարում Բաեկջեի վերահսկողությունը անցավ Գոգուրյեոյին, իսկ 6-րդ դարում՝ Գոգուրյեոից Սիլային։ 11-րդ դարում Գորյեոն, որը հետագայում միավորվեց Սիլային, Սեուլում կառուցեց ամառային պալատ, որը կոչվում է «Հարավային մայրաքաղաք»։ Այս շրջանի հետ միասին Սեուլը դարձավ ավելի մեծ բնակավայր։ Երբ Ժոսեոնը փոխարինեց Գորյեոնին, մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Սեուլ (հայտնի է նաեւ որպես Hanyang կամ Hanseong), որտեղ այն մնաց մինչեւ տոհմի անկումը։ 14-րդ դարում կառուցված Գյոնբոկի պալատը ծառայել է որպես թագավորական նստավայր մինչեւ 1592 թվականը։ Մյուս մեծ պալատը՝ Չանգդեոկգունգը, որը կառուցվել է 1405 թվականին, ծառայել է որպես գլխավոր արքայական պալատ 1611-1872 թվականներին։ Այն ժամանակ, երբ Ժոսեոնը փոխեց անունը կորեական կայսրություն՝ 1897 թվականին, Հվանսեոնգը նախագծեց Սեուլը։ Սկզբնական շրջանում քաղաքը ամբողջությամբ շրջապատված էր շրջանաձեւ քարե պատերով, որ վայրի կենդանիներից, գողերից եւ հարձակումներից ապահովի քաղաքացիների անվտանգությունը։ Քաղաքի բարգավաճումը եղել պատերից այն կողմ, եւ չնայած պատը այլեւս կանգուն չէ (բացառությամբ Բուգաքսանի լեռան երկայնքով (կորեերեն՝ 북악산, Հանջա, 北岳 山), քաղաքի հյուսիսից), դարպասները գտնվում են Սեուլի կենտրոնի թաղամասերից մեկում, ինչպիսիքնեն Սունգնեմունը (որը սովորաբար հայտնի է որպես Նամդաեմուն) եւ Հյունինջիմունը (սովորաբար հայտնի է որպես Դոնգդեմուն).։ Ժոսեոնի տոհմի օրոք դարպասները բացվում եւ փակվում էին ամեն օր՝ ուղեկցվելով զանգի ղողանջով։ 19-րդ դարի վերջին՝ հարյուրամյակների մեկուսացումից հետո, Սեուլը բացեց իր դարպասները օտարերկրացիների առաջ եւ սկսեց արդիականացնել։ Սեուլը դարձավ Արեւելյան Ասիայի առաջին քաղաքը, որը էլեկտրականություն ներմուծեց թագավորական պալատում՝ կառուցված էդիսոնյան լուսավորող ընկերության կողմից, եւ ընդամենը մեկ տասնամյակ անց Սեուլ քաղաքի փողոցները նույնպես ունեցան էլեկտրական լուսավորում։ Զարգացման մեծ մասը պայմանավորված էր Ֆրանսիայի եւ ԱՄՆ-ի հետ առեւտրային կապով։ Օրինակ, Սեուլի էլեկտրաէներգիայի ընկերությունը, Սեուլի էլեկտրաէներգիայի Տրոլլեյ ընկերությունը, եւ Սեուլի թարմ ամառային ջուր ընկերությունը, բոլորն էլ կորեաամերիկյան ձեռնարկություններ էին։ 1904 թվականին Անգուս Համիլթոն անունով մի ամերիկացի այցելեց քաղաք եւ ասաց. «Սեուլի փողոցները հոյակապ են, ընդարձակ, մաքուր եւ լավ ջրահեռացված։ Նեղ, կեղտոտ հատվածները լայնացել են, ճանապարհներն ընդարձակվել են։ Սեուլը գնալով դառնում է արեւելքի ամենաբարձր, ամենահետաքրքիր եւ մաքուր քաղաքը»։ 1910 թվականին առեւտրի միացման պայմանագրից հետո Ճապոնիայի կայսրությունը միացրեց Կորեայի հետ եւ անվանեց Գեոնգեոնգ քաղաք (Կորեերենի «Kyongsong» եւ ճապոներեն «Keijo»)։ Ներմուծված ճապոնական տեխնոլոգիաներով քանդեցին քաղաքի պատերը եւ դարպասների մի մասը։ Ճանապարհները սալիկապատվել էին, կառուցվել էին արեւմտյան ոճի շենքեր։ Քաղաքը ազատագրվեց ԱՄՆ-ի զորքերի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին։ 1945 թվականին քաղաքը պաշտոնապես անվանվեց Սեուլ, իսկ 1949 թվականին նշանակվեց որպես հատուկ քաղաք։ Կորեական պատերազմի ընթացքում Սեուլը անցավ ռուս/չինական հովանավորության տակ՝ Հյուսիսային Կորեայի եւ Ամերիկայի աջակցությամբ, պատերազմի ավարտից հետո քաղաքը ահռելի վնասներ կրեց։ Մայրաքաղաքը ժամանակավորապես տեղափոխվեց Բուսան։ Քաղաքում փլուզվեց շուրջ 191,000 շենք, 55,000 տուն եւ 1000 գործարան։ Բացի այդ, պատերազմի ժամանակ փախստականների խոշոր հոսք էր ներխուժել Սեուլ՝ 1955 թվականի տվյալներով բնակչությունը, ներգաղթողների եւ բնիկների ընդհանուր հաշվով, 1.5 միլիոն։ Պատերազմից հետո Սեուլը սկսեց կենտրոնանալ վերակառուցման եւ արդիականացման վրա։ Երբ 1960-ականներին Կորեայի տնտեսությունը սկսեց արագորեն զարգանալ, քաղաքաշինությունը նույնպես արագացավ եւ աշխատողները սկսեցին տեղափոխվել Սեուլ եւ այլ ավելի մեծ քաղաքներ։ 1970-ական թվականներից Սեուլի վարչական տարածքը ընդլայնվեց, քանի որ քաղաքը միացվեց մի շարք հարակից քաղաքներին եւ շրջակա գյուղերին։ Մինչեւ 1972 թվականը Հյուսիսային Կորեան համարում էր դե յուրե կապիտալ, որպես էր նշված 1948 թվականին Հյուսիսային Կորեայի սահմանադրության 103-րդ հոդվածում։ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Սեուլի շրջանի բնակչությունը կազմում է Հարավային Կորեայի ընդհանուր բնակչության շուրջ 20%-ը, Սեուլը դարձել է երկրի տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութային հանգույցը՝ շնորհիվ այնտեղ հայտնի ընկերությունների, ներառյալ Սամսունգը, SK Holdings-ը, Hyundai-ը, POSCO-ն եւ LG Group-ը, որոնց կենտրոնակայանը գտնվում է այնտեղ։ Սեուլում է տեղի ունեցել 1986 թվականի Ասիական խաղերը եւ 1988 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերը, ինչպես նաեւ 2002 թվականի ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթը։ Աշխարհագրություն Սեուլը գտնվում է Հարավային Կորեայի հյուսիս-արեւմուտքում։ Տարածքը կազմում է 605,25 կմ2 տարածք (233,69 կմ)։ Հանգան գետը եւ նրա շրջակայքը կարեւոր դեր են խաղացել Կորեայի պատմության մեջ։ Կորեայի երեք թագավորությունները ձգտում էին տիրել այդ հողը, որտեղ գետը օգտագործվում էր որպես առեւտրային ուղի դեպի Չինաստան (դեղին ծովի միջոցով)։ Գետն այլեւս չի օգտագործվում նավարկության համար։ Պատմականորեն Ժոսեոն տոհմի ժամանակաշրջանում քաղաքը սահմանափակված էր Սեուլի ամրոցով, որը ձգվում էր Սեուլի կենտրոնում գտնվող չորս հիմնական լեռների միջեւ՝ Նամսան, Նաքսան, Բուխանսան եւ Ինվանգսան։ Քաղաքը սահմանակից է ութ լեռներին, ինչպես նաեւ Հանգան գետի։ Աշխարհագրական դիրքի եւ տնտեսական զարգացման շնորհիվ Սեուլը դարձավ բյուրոկրատական քաղաք է։ Այն տարածքը, որը հին մայրաքաղաք էր Ժոսեոնի դինաստիայի ժամանակ եւ հիմնականում բաղկացած էր Ժոնգնոյի շրջանից եւ Յունգ շրջանից, կազմում է քաղաքի պատմական եւ քաղաքական կենտրոնը։ Կլիմա Սեուլն ունի խոնավ մերձարեւադարձային կլիմա (Köppen: Cwa)։ Լինելով արեւելյան Ասիայի ծայրամասում, կլիման խոնավ է, (Dwa՝ 0 °C իզոտերմով)։ Սեուլի արվարձանները, ընդհանուր առմամբ, ավելի զով են, քան կենտրոնը՝ քաղաքային ջերմային կղզու էֆեկտի պատճառով։ Ամառներն ընդհանուր առմամբ տաք եւ խոնավ են։ Օգոստոսը ամենաթեժ ամիսն է, միջին բարձր եւ ցածր ջերմաստիճաններն են 32.6 եւ 23.4 °C (91 եւ 74 °F)։ Ձմեռները սովորաբար բավականին ցուրտ է, հունվար ամսվա միջին բարձր եւ ցածր ջերմաստիճանն է 1.5 եւ −5.9 °C (34,7 եւ 21.4 °F) եւ հիմնականում ամառվա համեմատ շատ ավելի չոր են, տարեկան միջինում 24.9 օր ձյուն է գալիս։ Երբեմն ջերմաստիճանը կտրուկ իջնում է մինչեւ -10 °C-ից ցածր (14 °F), իսկ որոշ դեպքերում՝ հունվար-փետրվար ամիսներին մինչեւ (5 °F)։ Նույնիսկ արձանագրվել է −20 °C-ից ցածր ջերմաստիճան (−4 °F)։ Օդի որակ Օդի աղտոտումը Սեուլում մեծ խնդիր է։ Համաձայն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության 2016 թվականի օդի աղտոտման տվյալների, տարեկան միջին խտությունը հասնում է PM2.5, 2014 թվականին կոնցենտրացիան կազմում էր 24 միկրո մեկ խորանարդ մետր (1.0×10−5 գր/խմ ֆուտ), ինչը 2,4 անգամ գերազանցում է ԱՀԿ օդի որակի ցուցումներով տարեկան միջին PM2.5 համար։ Սեուլի Մետրոպոլիտենի Կառավարությունը վերահսկում եւ հրապարակայնորեն կիսում է օդի որակի տվյալ ժամանակի տվյալները։ 1960-ականների սկզբից ի վեր շրջակա միջավայրի նախարարությունը իր ժողովրդի համար օդի որակը բարելավելու եւ կառավարելու համար իրականացրել է մի շարք քաղաքականություններ եւ օդի աղտոտող ստանդարտներ։ «Սեուլի Մետրոպոլիտենի տարածքում օդի որակի բարելավման մասին հատուկ օրենքը» ընդունվել է 2003 թվականի դեկտեմբերին։ Սեուլի Մետրոպոլիտենի օդի որակի բարելավման 1-ին ծրագիրը (2005–2014) կենտրոնացած էր PM10- ի եւ ազոտի երկօքսիդի կոնցենտրացիաների բարելավման վրա՝ արտանետումները նվազեցնելով։ Արդյունքում, PM10 տարեկան միջին կոնցենտրացիաները նվազել են` 70.0 մկգ/մ3-ին 2001 թվականից հասնելով 44.4 մկգ/մ3-ի 2011 թվական եւ 2014 թվական 46 մկգ/մ3-ին։ 2014 թվականի դրությամբ տարեկան միջին տարեկան PM10 կոնցենտրացիան առնվազն երկու անգամ գերազանցում էր ԱՀԿ-ի օդի որակի ուղեցույցով առաջարկվածը։ Սեուլի Մետրոպոլիտենի օդի որակի բարելավման 2-րդ պլանը (2015-2024) ավելացրեց PM2.5-ը եւ օզոնը կառավարվող աղտոտիչների ցանկում։ Ասիայի, Հարավային Կորեայի ինչպես նաեւ Չինաստանի արտանետումները, ազդեցություն են ունենում Սեուլի օդի որակի վրա։ Ըստ Հարավային Կորեայի եւ Միացյալ Նահանգների միջազգային ուսումնասիրության (KORUS-AQ)՝ որոշում են, թե յուրաքանչյուր աղբյուր ինչքան է նպաստում։ Բացի օդի որակից, ջերմոցային գազերի արտանետումները Հարավային Կորեայում թեժ խնդիրներ են առաջացնում, քանի որ երկիրը աշխարհի ամենաուժեղ արտանետողների տասնյակում է։ Սեուլը երկրում ջերմոցային գազերի արտանետումների ամենաուժեղ թեժ կետն է, եւ արբանյակային տվյալների համաձայն՝ Սեուլը ածխաթթու գազի կայուն անոմալիա ունեցող ուժեղագույններից է։ Կառավարություն Վարչական շրջաններ Սեուլը բաժանված է 25 գուերի (կորեերեն՝ 구, Հանջա, 區) (շրջան)։ Գուն մեծապես տարբերվում է տարածքով (10-ից 47 կմ2 կամ 3,9-ից 18,1 կմ2) եւ բնակչության թվով (140000-ից պակաս մինչեւ 630,000)։ Սոնգան ամենաշատ բնակչությունն ունի, իսկ Սեոխոն ամենամեծ տարածքը։ Կառավարությունը յուրաքանչյուր գու ղեկավարում է կիրառելով տարբեր գործառույթներ, որոնք քաղաքային կառավարություններն իրականացնում են այլ հարթակներում։ Յուրաքանչյուր գու բաժանված է «դոնգ»-երի (동; 洞) կամ թաղամասերի։ Որոշ գուեր ունեն ընդամենը մի քանի դոնգ, իսկ մյուսները, ինչպիսիք են Ժոնգոյի շրջանը, ունեն ավելի շատ թաղամասեր։ Սեուլի գուն բաղկացած է ընդհանուր առմամբ 423 վարչական դոնգերից (행정동)։ Դոնգը ունի ենթաբաժանում՝ 13,787 լեզվի (통; 統), որոնք հետագայում բաժանվում են 102.796 «բան»-երի։ Ժողովրդագրություն Սեուլի բնակչության խտությունը, երկու անգամ ավելի է Նյու Յորքից եւ ութ անգամ ավելի է, Հռոմից։ Մետրոպոլիտենի տարածքը ամենախիտ բնակեցվածն է Ասիական ՏՀԶԿ երկրների միջեւ 2012 թվականի տվյալներով, իսկ երկրորդ տեղը Փարիզն է զբաղեցնում։ 2015 թվականի դրությամբ բնակչությունը կազմում էր 9,86 միլիոն, 2012 թվականին, այն կազմում էր 10,44 միլիոն։ 2011 թվականի հունիսի վերջի դրությամբ քաղաքում բնակվում է Կորեայի Հանրապետության 10.29 միլիոն քաղաքացի։ Այն 2010 թվականի վերջի դրությամբ նվազել է 0.24%-ով։ Սեուլի բնակչությունը սկսած 1990-ականների սկզբից սկսել է անկում ապրել, ինչի պատճառը բնակչության թանկ ծախսերն են, եւ ծերացող բնակչություն։ 2016 թվականի դրությամբ Սեուլում բնակվող օտարերկրացիների թիվը կազմում է 404,037, Հարավային Կորեայում գտնվող օտարերկրացիների ընդհանուր բնակչության 22.9%-ը։ 2011 թվականի հունիս ամսվա դրությամբ 186.631 օտարերկրացիներ Չինաստանի քաղաքացիներ էին։ Այդ ցուցանիշը 2010 թվականի վերջին 8,84%-ով բարձրացավ, իսկ 2010 թվականի հունիսից 12,85% կտրուկ աճ տեղի ունեցավ։ Հաջորդ ամենամեծ խումբը Չինաստանի քաղաքացիներ էին, ովքեր Կորեայի ազգություն չունեն։ Նրանցից 29.901-ը բնակվում էին Սեուլում։ Հաջորդ խումբը Միացյալ Նահանգների 9999 քաղաքացիներն են։ Հաջորդ շատ բնակեցված խումբը Թայվանի քաղաքացիներն են՝ 8,717: Սեուլի երկու հիմնական կրոնները քրիստոնեությունն ու բուդդիզմն են։ Այլ ընդունված կրոններն եմ մուիզմը (ընդունված կրոն) եւ կոնֆուցիանիզմը։ Սեուլը տուն է աշխարհի ամենամեծ քրիստոնեական ժողովներից մեկի՝ Յոիդո ավետարանական եկեղեցու համար, որն ունի շուրջ 830,000 անդամ։ Սեուլում է գտնվում նաեւ ամենամեծ ժամանակակից համալսարանը, որը հիմնադրվել է Բուդդայական շքանշանով՝ Դոնգուկի համալսարան։ Տնտեսություն Սեուլը Հարավային Կորեայի բիզնես-ֆինանսական կենտրոնն է։ Չնայած այն կազմում է երկրի հողատարածքի ընդամենը 0,6 տոկոսը, բայց, ըստ 2003 թվականի տվյալների, Հարավային Կորեայի բանկային ավանդների 48.3 տոկոսը պահվել է Սեուլում, իսկ քաղաքը 2012 թվականին ստեղծեց երկրի ՀՆԱ-ի 23 տոկոսը։ 2008 թվականին Համաշխարհային առեւտրի կենտրոնների ինդեքսում Սեուլը 9-րդն էր։ 2015 թվականին Գլոբալ ֆինանսական կենտրոնների ինդեքսում Սեուլը համարվեց 6-րդ ֆինանսապես մրցունակ քաղաք աշխարհում։ Տնտեսագետների հետազոտությամբ Սեուլը զբաղեցնում է 15-րդ տեղը քաղաքների ապագա մրցունակության վերաբերյալ «Ընդհանուր 2025 քաղաքային մրցունակություն» ցուցակում։ Արտադրություն Ավանդական աշխատուժով արտադրվող արդյունաբերությունները շարունակաբար փոխարինվեցին նորագույն տեխնոլոգիաներով, էլեկտրոնիկայով եւ արդյունաբերության հավաքման տիպերով, հիմնական արդյունաբերության մեջ լավ զարգացած են սննդի եւ խմիչքների արտադրությունը, ինչպես նաեւ տպագրությունն ու հրատարակումը։ Քաղաքի խոշոր արտադրական գործարաններ կան նաեւ քաղաքում, ինչպիսիք են Սամսունգը, LG, Hyundai, Kia եւ SK: Սննդամթերքի եւ ըմպելիքների ուշագրավ ընկերություններից են Ջինրոն, որի սոջուն աշխարհում ամենաշատ վաճառվող ալկոհոլային խմիչքն է՝ մրցակցությունից դուրս թողնելով Smirnoff օղին։ Այնտեղ է գտնվում նաեւ սննդի հսկաներից Սեուլի կաթնամթերքի կոոպերատիվը, Նոնգշիմ ընկերությունը, Օտոգիոն, CJ-ն, Օրիոնը, Մաելի Հոլդինգսը, Նամյանգ կաթնամթերքը եւ Lotte: Ֆինանսներ Սեուլում անցկացվում են միջազգային ընկերությունների եւ բանկերի շտաբների մեծ կենտրոնացում, այդ թվում՝ 15 հարյուր ընկերություններ, ովքեր գտնվում են լավ զարգացածների 500 ցուցակում, ինչպիսիք են Սամսունգը, LG-ը եւ Hyundai-ը։ [84] Բանկի գլխամասային գրասենյակների մեծ մասը եւ Կորեայի փոխանակումը տեղակայված են Յուիդո քաղաքում (Յուեյ կղզի), որը հաճախ կոչվում է «Հարավային Կորեայի Ուոլ Սթրիթ» եւ 1980-ականներից ծառայում է որպես քաղաքի ֆինանսական կենտրոն։ Սեուլի միջազգային ֆինանսական կենտրոն եւ SIFC առեւտրային կենտրոն, Հանհվա 63 շենք, Հանհվա ապահովագրական ընկերության գլխամասային գրասենյակ։ Հանհվան հարավկորեական երեք խոշորագույն ապահովագրական ընկերություններից մեկն է՝ Սամսունգի, Գանգնամ եւ Կյոբո կյանքի ապահովագրության խմբերի հետ միասին։ Առեւտուր Հարավային Կորեայի մեծածախ եւ մանրածախ վաճառքը տեղի է ունենում Դոնգդաունի շուկայում, որը գտնվում է Սեուլում։ Միեոնգդոնգը Սեուլում գտնվող առեւտրի եւ զվարճանքի վայր է` միջին եւ բարձր մակարդակի խանութներով, նորաձեւության բուտիկներով եւ ապրանքանիշի միջազգային կետերով։ Նամդաեմուն Գեյթ շուկան Սեուլի գործող շուկաններից է։ Ինսա-դոնգը Սեուլի մշակութային արվեստի շուկա է, որտեղ վաճառվում են Կորեայի ավանդական եւ ժամանակակից արվեստի գործեր, ինչպիսիք են նկարները, քանդակները եւ գեղանկարչական աշխատանքները։ Հուանգհակ-դոնգ Ֆլեան անտիկ շուկա է, որը առաջարկում է նաեւ հնաոճ իրեր։ Տեղական դիզայներների որոշ խանութներ բացվել են Սեմչոնգ-դոնգում, որտեղ տեղակայված են բազմաթիվ արվեստի գլուխգործոցներ։ Չնայած Իտաեվոնը ծառայում էր հիմնականում օտարերկրյա զբոսաշրջիկների եւ քաղաքում բնակություն հաստատած ամերիկացի զինվորների համար, բայց այժմ կորեացիներն էլ են կազմում այդ շրջանի այցելուների մեծ մասը։ Գանգնամ թաղամասը Սեուլի առավել հարուստ տարածքներից մեկն է, այստեղ է գտնվում նորաձեւ ու գերժամանակակից Ապգուջենոգ-դոնգը, Չեոնգդամ-դոնգը, COEX մոլը։ Մեծածախ շուկաները ներառում են Նորյջջինի ձկնաբուծարաններից մեծածախ վաճառք։ Յոնգսան էլեկտրոնիկայի շուկան խոշորագույնն է Ասիայի տարածքում։ Էլեկտրոնիկայի շուկաները գտնվում են Գանգբյեոնի կայարանի մետրոյի 2-րդ տեխնոյում, ENTER6 առեւտրային կենտրոն եւ Շինդորիմ կայան «Տեխնոմարտ» առեւտրի համալիրում։ Թայմ հրապարակը Սեուլի խոշորագույն առեւտրի կենտրոններից է, որտեղ ներկայացված են CGV Starium-ը՝ աշխարհի ամենամեծ 35 մմ-անոց կինոնկարի էկրանը։ Կորեայի Համաշխարհային Առեւտրի Կենտրոնի Համալիրը, որն իր մեջ ներառում է COEX առեւտրի կենտրոն, համագումարի կենտրոնը, 3 միջմայրցամաքային հյուրանոցները, Բիզնես աշտարակը (Ասեմ աշտարակ), Ռեզիդենս հյուրանոցը, Կազինո եւ Սիթի օդանավակայանները, ստեղծվել է 1988 թվականին՝ Սեուլի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ։ Համաշխարհային առեւտրի 2-րդ կենտրոնը պլանավորում են ստեղծել Սեուլի օլիմպիական մարզադաշտի տեղանքում, որպես Սեյուլ քաղաքի MICE HUB: Նախկին կեպքոյի գլխավոր գրասենյակի շենքը գնել է Hyundai ավտոմոբիլային խումբը 9 միլիարդ դոլարով՝ մինչեւ 2021 թվականը 115 հարկանի Hyundai GBC եւ հյուրանոցային համալիր կառուցելու համար։ Այժմ նախկին կեպքո 25 հարկանի շենքը գտնվում է քանդման փուլում։ Տեխնոլոգիա Սեուլը համարվում է աշխարհի «ամենալայն քաղաքը», դասվում է տեխնոլոգիական պատրաստվածության մեջ առաջինը PwC-ի «Քաղաքների հնարավորությունների հաշվետվության» զեկույցով։ Սեուլն ունի լավ տեխնոլոգիական զարգացած ենթակառուցվածք։ Սեուլը ինտերնետային կապի համաշխարհային առաջատարներից է՝ հանդիսանալով Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք, որն ունի աշխարհի ամենաբարձր օպտիկամանրաթելային լայնաշերտ ցանց եւ աշխարհում ամենաբարձր միջին արագությունը՝ 26.1 Մբիթ/վրկ։ 2015 թվականից ի վեր Սեուլը տրամադրեց անվճար Wi-Fi-ի հասանելիություն բացօթյա տարածքներում 47,7 միլիարդ վոն (44 միլիոն դոլար), ծրագրի միջոցով ինտերնետը հասանելի է 10.430 զբոսայգիներում, փողոցներում եւ հասարակական այլ վայրերում։ Համացանցային արագությունները որոշ բնակարանային շենքերում Nokia-ի օգնությամբ հասնում են մինչեւ 52.5 Գբիթ/վրկ, չնայած որ միջին ստանդարտը կազմված է 100 Մբիթ/վրկ ծառայություններից, պրովայդերները ամբողջ երկրում արագորեն դուրս են մղում 1 Գբիթ/վ կապեր` ամսական 20 ԱՄՆ դոլարին համարժեք։ Բացի այդ, քաղաքում գործում է KTX գերարագ երկաթուղին եւ մետրոն, որն ապահովում է մետրոյի մեքենաների ներսում 4G LTE, Wi-Fi եւ DMB: 5G-ն կներդրվի 2019 թվականի մարտին Սեուլում։ Ճարտարապետություն Ըստ ավանդույթի Սեուլի սիրտը համարվում է Ժոսեոնի դինաստիայի հին քաղաքը, այժմ՝ քաղաքի կենտրոնը, որտեղ գտնվում են մեծ պալատները, կառավարական գրասենյակները, կորպորատիվ շտաբները, հյուրանոցները եւ ավանդական շուկաները։ Չոնգգեչեոնը, Հանգան գետը լցվելուց առաջ արեւմուտքից արեւելքով անցնում է ձորով, որը երկար տարիներ ծածկված է եղել բետոնով, բայց վերջերս վերականգնվել էր 2005 թվականին քաղաքային վերածննդի նախագծով։ Ժոնգնո փողոցը, որը նշանակում է «Բելլ փողոց», եղել է գլխավոր փողոցն ու քաղաքի ամենահին առեւտրային փողոցներից մեկը, որտեղ կարելի է գտնել Բոսինգակ՝ տաղավար, որը պարունակում է մեծ զանգ։ Զանգը ղողանջում է օրվա տարբեր ժամերին եւ վերահսկում է քաղաքի չորս գլխավոր դարպասները։ Քաղաքի հյուսիսում գտնվում է Բուխան լեռը, իսկ հարավում՝ փոքր Մամսան։ Հարավում գտնվում են նաեւ հին արվարձաններ՝ Յոնգսան Մապոյի շրջանները։ Հանգան գետի շրջակայքում են գտնվում Գանգնամ եւ Սեոչո շրջանները եւ հարակից թաղամասերի նոր եւ հարուստ տարածքները։ Պատմական ճարտարապետություն Սեուլն ունի բազմաթիվ պատմամշակութային տեսարժան վայրեր։ Գանգ-դոնգ շրջանի Ամսա-դոնգ նախապատմական բնակավայրում նեոլիթյան մնացորդները պեղվել եւ պատահաբար հայտնաբերվել են 1925 թվականին ջրհեղեղի հետեւանքով։ Քաղաքային եւ քաղաքացիական պլանավորումը կարեւոր հասկացություն էր, երբ Սեուլը առաջին անգամ նախագծվեց որպես մայրաքաղաք 14-րդ դարի վերջին։ Ժոսեոնի դինաստիան կառուցեց «Հինգ հնագույն պալատները» Սեուլում` Չանգդեոկգունգ, Չանգգեոնգունգ, Դեոկսուգունգ, Գյոնգբոկգունգ եւ Գեոնհունգունգ, որոնք բոլորը տեղակայված են Ժոնգնո եւ Ժունգի շրջաններում։ Չանգդեոկգունգը 1997 թվականին ավելացվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ որպես «Հեռավոր Արեւելքի պալատական ճարտարապետության եւ պարտեզների ձեւավորման ակնառու օրինակ»։ Հիմնական պալատը՝ Գեոնգբոկգունգը, ենթարկվեց լայնածավալ վերականգնման։ Պալատները համարվում են Ժոսեոնի շրջանի օրինակելի ճարտարապետություն։ Պալատներից բացի, Ունհեոնգունգը հայտնի է նրանով, որ այն եղել է Ժոսեոն դինաստիայի վերջին կայսր Գոջոնգի հոր՝ Ռեգենտ Դաեվոնգանի թագավորական նստավայրը։ Սեուլը շրջապատված էր պատերով, որոնք կառուցվել են քաղաք ներխուժելու դեպքում պաշտպանելու համար։ Մոնգչոն Տոսեոնգը (կորեերեն՝ 몽촌 토성; Հանջա 蒙 村 土城) եւս մեկ հողեղեն պատ է, որը կառուցվել է Բաեկջեի շրջանում, այն այժմ գտնվում է Օլիմպիական պարկի ներսում։ Սեուլի բերդային պատը կառուցվել է Ժոսեոն դինաստիայի վաղ ժամանակաշրջանում՝ քաղաքի պաշտպանության համար։ Դարերի ընթացքում բազմաթիվ անգամներ փորձել են ոչնչացնել, այն նաեւ նախնական ութ դարպասներից վեցերորդն է եղել։ Այդ դարպասներն են Սանգնեմում եւ Հյունինջիմունը, որոնք հայտնի են որպես Նամդաեմուն (Հարավային Մեծ դարպաս) եւ Դոնգդեմուն (Արեւելյան Մեծ դարպաս)։ Նամադեմունը փայտե ամենահին դարպասն էր մինչեւ 2008 թվականի հրետակոծությունը, 2013 թվականին լիակատար վերականգնումից հետո վերաբացվեց։ Դարպասների մոտակայքում կան ավանդական շուկաներ եւ առեւտրի կենտրոններ՝ Նամդաեմուն եւ Դոնգդաեմում։ Կան նաեւ բազմաթիվ շինություններ, որոնք կառուցված են միջազգային ոճերով XIX դարի վերջին եւ 20-րդ դարասկզբին։ Անկախության դարպասը կառուցվել է 1897 թվականին՝ անկախ ոգի ներշնչելու համար։ Սեուլի կայանը բացվել է 1900 թվականին՝ որպես Գեոնգեոնգ կայարան։ Ժամանակակից ճարտարապետություն Քաղաքում գերակշռում են տարբեր բարձրահարկ գրասենյակային եւ բնակելի շենքեր, ինչպիսիք են «Գանգնամ» ֆինանսների կենտրոնը, «Աշտարակ պալատը»-ը, «Նամսան Սեուլ աշտարակը»-ը եւ «Lotte World Tower»-ը։ Ամենաբարձր շենքը «Lotte World Tower»-ն է, որի բարձրությունը հասնում է 555 մ։ Այն հասարակությանը ներկայացվեց 2017 թվականի ապրիլին։ Այն նաեւ աշխարհում 4-րդ բարձրագույն շենքն է։ Առեւտրի համաշխարհային կենտրոն Սեուլում, տեղի են ունենում բազմաթիվ ցուցահանդեսներ եւ գիտաժողովներ։ Գանգնամ թաղամասում է գտնվում COEX մոլը, մեծ փակ առեւտրի եւ զվարճանքի համալիր։ Գանգնամ թաղամասից ներքեւ ընկած է Յուիդոն, որտեղ էլ գտնվում են Ազգային ժողովը, հեռարձակման խոշոր ստուդիաները եւ մի շարք խոշոր գրասենյակային շենքեր, ինչպես նաեւ Կորեայի ֆինանսների շենքը եւ Յոիդոյի ամբողջական ավետարանի եկեղեցին։ Օլիմպիական մարզադաշտը, Օլիմպիական պարկը եւ Լոտտա աշխարհը տեղակայված են Սոնգա շրջանում, Հանգան գետի հարավային մասում, Գանգնամ թաղամասից վերեւ։ Սեուլի երեք նոր ժամանակակից տեսարժան վայրերն են՝ Դոնգդաեմում Դիզային Պլազա-պարկը, որը նախագծվել է Զահա Հադիդի կեղմից, iArc-ը Յու Կերլի կողմից, եւ Lotte World Tower-ը աշխարհի 5-րդ ամենաբարձր շենքը, Կոհն Պեդերսոնի կողմից։ 2010 թվականին Սեուլը համարվեց տարվա համաշխարհային դիզայնի մայրաքաղաք։ Մշակույթ Թանգարաններ Սեուլում կա 115 թանգարան, ներառյալ չորս ազգային եւ ինը պաշտոնական քաղաքային թանգարաններ։ Քաղաքում գտնվող ազգային թանգարանը համարվում է Կորեայի Ազգային թանգարան ոչ միայն Սեուլում, այլեւ ամբողջ Հարավային Կորեայում։ Հիմնադրվել է 1945 թվականին ու թանգարանում կա 220,000 արտեֆակտ հավաքածու։ 2005 թվականի հոկտեմբերին թանգարանը տեղափոխվեց Յոնգսան ընտանիքի պուրակում գտնվող նոր շենք։ Ազգային ժողովրդական թանգարանը տեղակայված է Ժոնգնո շրջանի Գյոնգբոկգունգ պալատի տեղում, այնտեղ են պատմական բազմաթիվ նմուշներ։ Կորեայի Ազգային պալատական թանգարանը նույնպես գտնվում է նույն վայրում։ Ի վերջո, ժամանակակից արվեստի ազգային թանգարանի Սեուլի մասնաճյուղը, որը գտնվում է Գվաչեոնում, բացվել է 2013 թվականին, Սոգյոկ-Դոնգում։ Bukchon Hanok Village-ը եւ Namsangol Hanok Village-ը հին բնակելի թաղամասեր են, որոնք բաղկացած են Հանոկի կորեական ավանդական տներից, զբոսայգիներից եւ թանգարաններից, այցելուներին հնարավորություն են տալիս ավելի լավ պատկերացնելու Կորեայի մշակույթը։ Պատերազմի հուշահամալիրը, Սեուլի 9 քաղաքային թանգարաններից մեկը, այցելուներին ներկայացնում է պատերազմներից կրթական եւ հուզական կադրեր, որում ներգրավված է եղել Կորեան։ Սեոդեմունի բանտը կառուցված է ճապոնական օկուպացիայի օրոք եւ ներկայումս օգտագործվում է որպես պատմական թանգարան։ Սեուլի արվեստի թանգարանն ու Իլմինի արվեստի թանգարանը պահպանել են իրենց հին տեսքը։ Լիում Սամսունգ թանգարանը Սեուլին մեծ հռչակ է բերում եւ այն համարվում է քաղաքի ամենամեծ մասնավոր թանգարաններից մեկը։ Կորեական կինոյի շատ սիրահարների համար, Սեուլում գործում է Կորեայի կինոյի թանգարանը եւ կինեմատոգրաֆիա KOFA-ն, որոնք գտնվում են Թվային մեդիա քաղաքում (ԹՄՔ) (Digital Media City) եւ Սանգամ-դոնգում։ Tteok եւ խոհանոց սպասքի եւ Կիմչի Ֆիելդ թանգարանները տեղեկատվություն են տալիս կորեական խոհարարության պատմության վերաբերյալ։ Կրոնական հուշարձաններ Կան նաեւ կրոնական շինություններ, որոնք կարեւոր դեր են խաղում կորեական հասարակության եւ քաղաքականության մեջ։ Վոնգուդան զոհասեղանոըմ Կորեայի երեք թագավորությունների ժամանակաշրջանից ի վեր երկնային արարողություններ էին անցկացնում։ Քանի որ Ժոզեոն դինաստիան 14-րդ դարում ընդունեց կոնֆուցիականությունը որպես ազգային գաղափարախոսություն, պետությունը կառուցեց կոնֆուցիական շատ սրբատեղիներ։ Ժոզեոնի թագավորական ընտանիքի սերունդները դեռ շարունակում են արարողություններ անցկացնել Ժոնգյոում նախնիների հիշատակին։ Դա պահպանված ամենահին արքայական կոնֆուցիական սրբավայրն է, որտեղ ծիսական արարողությունները շարունակվում են 14-րդ դարում հաստատված ավանդույթներով։ Նույն ժամանակահատվածում կառուցվել են Սաջիկդան, Մունմիոն եւ Դոնգիմոն։ Չնայած բուդդիզմը ճնշվում էր Ժոզեոնի նահանգի կողմից, այն շարունակում է իր գոյությունը։ Ժոգիեսան կորեական բուդդիզմի Ժոգիե շքանշանի շտաբն է։ Հվագիեսան ու Բոնգեունսան նույնպես Սեուլի բուդդայական գլխավոր տաճարներն են։ Մյոնգդոնգի տաճարը հանդիսանում է Մյոնգդոնգ, Յունգ շրջանի եւ Սեուլի ամենամեծ կաթոլիկ եկեղեցին, որը հիմնադրվել է 1883 թվականին։ Այն նաեւ ուշադրության կենտրոնում է եղել 1980-ականների քաղաքական տարաձայնությունների համար։ Այս եղանակով Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցին շատ ուժեղ ազդեցություն է ունենում կորեական հասարակության մեջ։ Յունջընի կաթոլիկ եկեղեցին Յունգնիմ-դոնգում է գտնվում։ Այն Կորեայում կառուցված առաջին գոթական եկեղեցին է։ Սեուլում կան բազմաթիվ բողոքական եկեղեցիներ։ Առավելագույնը պրեսբիտերականներն են, բայց կան նաեւ շատ մեթոդիստական եւ բապտիստական եկեղեցիներ։ Յոիդո ընդհանուր Գոսպել եկեղեցին հիսունականների եկեղեցի է։ Մոտավորապես 830,000 անդամով (2007 թվականին)։ Այն աշխարհի հիսունականների ամենամեծ ժողովն է, որը ճանաչվել է Գինեսի համաշխարհային ռեկորդների գրքում։ Սուրբ Նիկոլաս տաճարը, բայց երբեմն կոչվում է ճաղատիպ եկեղեցի, Սեուլի միակ բյուզանդական ոճով եկեղեցին է։ Այն տեղակայված է Մապոյի շրջանի Ահյեոն-դոնգ քաղաքում եւ Կորեայի Ուղղափառ Մետրոպոլիսի մայր տաճար է։ 2015 թվականին այն նշանակվեց որպես Սեուլի ապագա ժառանգություն։ Փառատոններ 2012 թվականի հոկտեմբերին Սեուլի KBS սրահում տեղի ունեցան երաժշտական խոշոր միջազգային փառատոններ՝ Առաջին ABU հեռուստառադիոընկերության եւ ռադիոյի երգի փառատոնները Ասիայի եւ Խաղաղօվկիանոսյան հեռարձակողների միության 49-րդ Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում։ Ողջու՜յն Սեուլի փառատոնը սեզոնային մշակութային փառատոն է, որն անցկացվում է տարեկան չորս անգամ՝ յուրաքանչյուր տարվա գարնանը, ամռանը, աշնանը եւ ձմռանը, սկսած 2003 թվականից։ 2012 թվականին Սեուլում տեղի է ունեցել Ուլտրա երաժշտության փառատոն ամենամյա պարային երաժշտության փառատոն, որը տեղի է ունենում հունիսի 2-րդ շաբաթվա ընթացքում։ Այգիներ Չնայած քաղաքի բնակչության խտությանը՝ Սեուլը մեծ քանակությամբ զբոսայգիներ ունի։ Ամենահայտնի զբոսայգիներից մեկը Նամսան այգին է։ N Սեուլի աշտարակը գտնվում է Նամսան այգում։ Սեուլի օլիմպիական պարկը, որը գտնվում է Սոնգպա շրջանում եւ կառուցվել է 1988 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, Սեուլի ամենամեծ այգին է։ Քաղաքի մյուս խոշոր զբոսայգիներից են Սեուլի անտառը, Երազների անտառը, երեխաների Մեծ այգին եւ Հանեուլ այգին։ Վոնգակսա Պագոդա 10-րդ թատերահարկը գտնվում է Տապգոլի պարկում՝ 19,599 մ 2 մակերեսով փոքր հասարակական զբոսայգի է։ Վտակների շրջակայքում կան տարածքներ, որոնք ծառայում են որպես հանգստի եւ հանրային վայրերի գոտիներ։ Տանչեոն վտակը հարակից տարածքների հետ միաժամանակ ծառայում են որպես մեծ զբոսայգիներ, որտեղ կա ճանապարհ ինչպես զբոսնողների, այնպես էլ հեծանվորդների համար։ Չոնգգեչեոն վտակը, որը Սեուլի կենտրոնով է անցնում մոտ 6 կմ (4 մղոն), այն ճանաչված ինչպես Սեուլի բնակիչների, այնպես էլ զբոսաշրջիկների կողմից։ 2017 թվականին բացվեց Սեոուլլո 7017 Skypark-ը։ Հանգան գետի երկայնքում կան բազմաթիվ այգիներ, ինչպիսիք են Իչոն Հանգանգի այգին, Եոուդիո Հանգանգ այգին, Մանգվոն Հանգանգ այգին, Նանջի Հանգանգ այգին, Բանպո Հանգանգ այգին, Տտուկսեոմ Հանգանգ այգին եւ Ջամսիլ Հանգանգ այգին։ Սեուլի ազգային մայրաքաղաքային տարածքը պարունակում է նաեւ կանաչ գոտի։ Հանգստյան օրերի եւ արձակուրդների ընթացքում այսպիսի տարածքներ փնտրում են այնպիսի մարդիկ, ովքեր փախչում են քաղաքային աշխույժ կյանքից։ Կան նաեւ այգիներ, որոնք դեռւս նախագծման փուլում են գտնվում, ինչպիսիք են Gyeongui Line Forest Trail-ը, Seoul Station 7017-ը, Սեոսոմուն Մեմորիալ այգին եւ Յոնգսան այգին։ Հանգստի այլ կենտրոններ են՝ նախկին օլիմպիական ու աշխարհի գավաթի մարզադաշտերը եւ քաղաքապետարանի հանրային մարգագետինները։ Լրատվամիջոցներ Սեուլը հարավկորեական խոշոր KBS, SBS եւ MBC ցանցերի հիմնական կենտրոնն է։ Քաղաքը նաեւ համարվում է հարավկորեական խոշոր թերթերի՝ Չոսուն Իլբոյի, Դոնգա Իլբոյի, Ժունգանգ Իլբոյի եւ Հանկուկ Իլբոյի կենտրոն։ Սպորտ Սեուլը Հարավային Կորեայում սպորտի գլխավոր կենտրոնն է։ Քաղաքն ունի ամենամեծ թվով պրոֆեսիոնալ սպորտային թիմեր եւ լավ հարմարություններով դահլիճներ ողջ Հարավային Կորեայում։ Հարավային Կորեայի արհեստավարժ սպորտի լիգայի գլխավոր առաջնությունների պատմության մեջ, որոնք ընդգրկում են K լիգան, KBO լիգան, KBL, V-լիգան, Սեուլի թիմերը 2 անգամ մրցաշրջաններում ճանաչվել են չեմպիոններ, 1990 թվականի K լիգայի դասակարգային Lucky-Goldstar FC (ներկայումս FC Seoul) եւ KBO լիգայի LG Twins-ը 1990 թվականին, K League Classic FC Seoul-ը եւ KBO լիգան Doosan Bears-ը 2016 թվականին։ Միջազգային մրցակցություն Սեուլում են տեղի ունեցել 1986 թվականի Ասիայի խաղերը, որոնք հայտնի են նաեւ որպես Asiad, 1988 թվականի Օլիմպիական եւ Պարալիմպիկ խաղերը։ Այն նաեւ համարվում է 2002 թվականի ՖԻՖԱ-ի աշխարհի առաջնության հյուրընկալող քաղաքներից մեկը։ Աշխարհի գավաթի խաղերի ժամանակ Սեուլի մարզադաշտում կայացավ մրցաշարի բացման արարողությունը եւ առաջին խաղը։ Թեկվոնդոն Հարավային Կորեայի ազգային մարզաձեւն է, իսկ Սեուլում է գտնվում Կուկկիվոնին թեկվոնդոյի աշխարհի գլխավոր շտաբը, ինչպես նաեւ Թեկվոնդոյի Համաշխարհային ֆեդերացիան։ Ներքին մարզական ակումբներ Ֆուտբոլ Տղամարդկանց ֆուտբոլ Կանանց ֆուտբոլ Բասկետբոլ Բասկետբոլ Վոլեյբոլ Ձեռքի գնդակ Դուսանի ձեռքի գնդակի ակումբ, SK Sugar Gliders եւ Սեուլ քաղաք Տրանսպորտ Սեուլն ունի լավ զարգացած տրանսպորտային ցանց։ Այդ համակարգը սկսվում է Կորեական կայսրության դարաշրջանից, երբ տեղադրվեցին առաջին փողոցային գծերը եւ ավարտվեց Սեուլին եւ Ինչեոնին միացնող երկաթուղու շինարարությունը։ Սեուլի ամենակարեւոր փողոցային գիծը անցավ Ժոնգնոյի երկայնքով, մինչեւ այն փոխարինվեց մետրոյի համակարգի 1-ին գծով՝ 1970-ականների սկզբին։ Սեուլի կենտրոնում գտնվող մյուս ուշագրավ փողոցներն են՝ Euljiro, Teheranno, Սեջոնգնո, Chungmuro, Yulgongno եւ Toegyero: Մետրոյի ինը հիմնական գիծ կա, որոնք ձգվում են ավելի քան 250 կմ-ով (155 մղոն), պլանավորվում է կառուցել եւս մեկ գիծ։ 2010 թվականի դրությամբ, մեկ ժամվա ընթացքու բնակչության շուրջ 25%-ը օգտվում է տրանսպորտից։ Ավտոբուս Սեուլի ավտոբուսային համակարգը կառավարվում է Սեուլի Մետրոպոլիտենի Կառավարության կողմից (S.M.G.), որի միջոցով ավտոբուսի չորս հիմնական կազմաձեւերը մատչելի են քաղաքի մեծ մասում։ Սեուլում կան բազմաթիվ խոշոր միջքաղաքային/էքսպրես ավտոբուսային տերմինալներ։ Այս ավտոբուսները Սեուլը կապում են Հարավային Կորեայի մյուս քաղաքների հետ։ Seoul Express Bus Terminal-ը, Central City Terminal-ը եւ Seoul Nambu Terminal-ը տեղակայված են Սեոխո շրջանում։ Բացի այդ, Գուանգջինի շրջանի Արեւելյան Սեուլի ավտոբուսային տերմինալը եւ Ժունգնանգ շրջանի Սանգբոնգ տերմինալը բեռնափոխադրումներ են իրականացնում հիմնականում Գանգվոն եւ Չունչոնգ նահանգներից։ Քաղաքային երկաթուղի Սեուլն ունի համապարփակ քաղաքային երկաթուղային ցանց՝ 21 արագ փոխադրողներ, հարմարավետ մետրո, որոնք փոխկապակցում են քաղաքի յուրաքանչյուր շրջանը եւ մոտակայքում գտնվող Ինչեոնը, Գեոնգի նահանգը, արեւմտյան Գանգվոն նահանգը եւ հյուսիսային Չուննամ նահանգը։ Օրական ավելի քան 8 միլիոն մարդ օգտվում է մետրոյից, որը աշխարհում ամենահամեստ ու ամենամեծ համակարգերից է՝ ընդհանուր երկարությունը 940կմ (580 մղոն)։ Բացի այդ, փոփոխական եղանակներին դիմագրավելու համար, Սեուլի մետրոպոլիտենի կառավարությունում աշխատում են նաեւ մի քանի մաթեմատիկոսներ, ովքեր մետրոյի, ավտոբուսի եւ երթեւեկության գրաֆիկները համակարգում են ըստ եղականային փոփոխությունների։ Գնացք Երկաթուղով Սեուլը կապվում է Հարավային Կորեայի յուրաքանչյուր խոշոր քաղաքի հետ։ Սեուլը նաեւ կապված է հարավկորեական խոշոր քաղաքների մեծ մասի հետ KTX արագընթաց գնացքով, որն ունի նորմալ շահագործման արագություն՝ ավելի քան 300 կմ/ժամ (186 ժամ/ժամ)։ Կա մեկ այլ գնացք, որը կանգ է առնում բոլոր հիմնական կանգառներում, Mugunghwa եւ Saemaeul գնացքները։ Հիմնական երկաթուղային կայարաններն են. Սեուլի կայարան, Յոնգսան թաղամաս. Գյոնբու գիծ (KTX / ITX-Saemaeul / Nuriro / Mugunghwa-ho) Յոնգսան կայարան, Յոնգսան թաղամաս. Հոնամի գիծ (KTX / ITX-Saemaeul / Nuriro / Mugunghwa), Jeolla / Janghang գծեր (Saemaul / Mugunghwa) Յեոնգդեունգպո կայարան, Յեոնգդեունգպո District: Gyeongbu / Honam / Janghang գծեր (KTX / ITX-Saemaeul / Saemaul / Nuriro / Mugunghwa) Չոնգյանանգնի կայարան, Դոնդդաունի շրջան. Գեոնգուն / ungունգանգ / Եոնգդոնգ / Տայեբեկ գծեր (ITX-Cheongchun / ITX-Saemaeul / Mugunghwa) Suseo կայան (HSR), Գանգնամ թաղամաս Suseo HSR (SRT) Օդանավակայաններ Երկու միջազգային օդանավակայաններ են՝ Ինչեոն Միջազգային եւ Գիմպո Միջազգային օդանավակայաններ, որոնք սպասարկում են Սեուլին։ «Գիմպո» միջազգային օդանավակայանը բացվել է 1939 թվականին՝ ծառայել է ճապոնական կայսերական բանակին, իսկ քաղաքացիական սպասարկումը սկսվել է 1957 թվականից։ Ինչեոն Միջազգային բացումից ի վեր Գիմպո Միջազգային նախատեսում է իրականացնել ներքին չվերթներ ինչպես նաեւ ընտրված կարճ հեռավորության վրա գտնվող միջազգային բեռնափոխադրումների թռիչքներ դեպի Տոկիո Հանեդա, Օսակա Կանսա, Թայբեյ Սոնգշան, Շանհայ, Հոնգյաո եւ մայրաքաղաք Պեկին։ Ինչեոն միջազգային օդանավակայանը, որը բացվել է 2001 թվականի մարտին Եոնգյոնգում, այժմ պատասխանատու է միջազգային խոշոր թռիչքների համար։ Ինչեոն միջազգային օդանավակայանը 2014 թվականին ճանաչվել է Ասիայի ութերորդ ամենաշատ ուղեւորներ ունեցող օդանավակայանը, իսկ բեռնափոխադրմամբ չորրորդն է։ 2016 թվականին օդանավակայանից օգտվել են 57,765,397 ուղեւոր։ Ինչեոն միջազգային օդանավակայանը ընդլայնեց իր չափը՝ 2018 թվականի հունվարի 18-ին բացելով 2-րդ մասնաճյուղը։ Ինչեոնն ու Գիմպոն կապվում են Սեուլին ավտոճանապարհով, իսկ միմյանց հետ ԱՌԵՔՍ-ով։ Միջքաղաքային ավտոբուսային ծառայություններն առկա են երկրի տարբեր ուղղություններով։ Հեծանվավազք Հեծանվավազքը գնալով տարածված է դառնում Սեուլում եւ ամբողջ երկրում։ Հանգան գետի երկու ափերն ունեն հեծանվավազք հարթակներ։ Բացի այդ, Սեուլը 2015 թվականին ներդրեց հեծանիվ բաժանող համակարգ՝ Ddareungi անվանումով (եւ անվանվեց Seoul Bike անգլերեն)։ Կրթություն Համալսարաններ Սեուլում են գտնվում Հարավային Կորեայի ամենահեղինակավոր համալսարանների մեծամասնությունը, ներառյալ Սեուլի ազգային համալսարանը, Յոնսիի համալսարանը, Կորեայի համալսարանը։ 2019 թվականին QS-ի լավագույն ուսանողական քաղաքների ցանկում Սեուլը զբաղեցրեց 10-րդ տեղը։ Միջնակարգ կրթություն Պարտադիր կրթությունը ներառում է 1-9-րդ դասարանները (տարրական դպրոց վեց տարի եւ միջնակարգ դպրոցի 3 տարի)։ Ուսանողները վեց տարի անցկացնում են տարրական դպրոցում, միջին դպրոցում՝ երեք տարի, իսկ ավագ դպրոցում՝ երեք տարի։ Միջնակարգ դպրոցները հիմնականում պահանջում են, որ ուսանողները համազգեստ կրեն։ Ավագ դպրոցն ավարտելու համար պետք է հանձնեն քննություն, եւ համալսարանական ընդունվողները հանձնել են անցնել քոլեջի քննությունները, որոնք տեղի են ունենում ամեն տարվա նոյեմբեր ամսին։ Ոչ-ավագ դպրոցի շրջանավարտների համար եւս կա քննություն, որը կոչվում է դպրոցների որակավորման քննություն։ Սեուլում տեղակայված են տարբեր մասնագիտացված դպրոցներ, ներառյալ երեք գիտական ավագ դպրոցներ եւ վեց օտարալեզու ավագ դպրոցներ։ Սեուլի Մետրոպոլիտենի կրթության գրասենյակը բաղկացած է 235 քոլեջի-նախապատրաստական ավագ դպրոցներից, 80 արհեստագործական դպրոցներից, 377 միջնակարգ դպրոցներից եւ 33 հատուկ կրթության դպրոցներից՝ ըստ 2009 թվականի տվյալների։ Միջազգային հարաբերություններ Սեուլը անդամակցում է Ասիայի խոշոր քաղաքների 21 ցանցին եւ C40 քաղաքների կլիմայի ղեկավարության խմբին։ Բացի այդ, Սեուլում կան տարբեր երկրների դեսպանատներ, որոնց հետ դիվանագիտական կապերի մեջ է։ Քույր քաղաքներ Սեուլն ունի 23 քույր քաղաքներ Տես նաեւ Հարավային Կորեայի քաղաքների ցանկ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայքեր Seoul Metropolitan Government Seoul Information & Communication Plaza Զբոսաշրջություն եւ ինֆորմացիա i Tour Seoul – Սեուլի պաշտոնական տուրիստական ուղեցույցի կայքը VisitSeoul – Սեուլի պաշտոնական տուրիստական ուղեցույց YouTube ալիքը Seoul Travel Guide – Ճանապարհորդական տեղեկատվություն Սեուլի այցելուների համար Korea Travel Guide with DIY Itinerary – Օգտակար տեղեկություններ Հարավային Կորեա, Սեուլ մեկնելու մասին Korea Tourism Organization Քարտեզներ Seoul Map Browser (Սեուլի Մետրոպոլիտենի Կառավարության կայքէջից) Seoul subway map Նկարներ Pictures of Seoul Seoul Street Art & Graffiti Ասիայի մայրաքաղաքներ


text: Բուսան (հանգըլ։ 부산, հանջա։ 釜山), քաղաք Կորեայի Հանրապետությունում։ Ուղիղ ենթակայության քաղաք է։ Մեծության երկրի երկրորդ քաղաքն է Սեուլից հետո։ Երկրի ամենամեծ նավահանգիստն է, հայտնի է որպես «Կորեայի Հանրապետության ծովային մայրաքաղաք»։ Քաղաքի պաշտոնական անվանումը կորեերենով Քաղաք-մետրոպոլիտ է (հանգըլ։ 부산광역시, հանձա։ 釜山廣域市 ― Բուսան կվանյոկշի)։ Բուսանը տեղակայված է Կորեական նեղուցի ափին սփռված Կորեական թերակղզու հարավարեւելյան մասում։ Առավել խիտ կառուցված շրջանները տեղակայված են Նակդոն եւ Սյոնհան գետերի միջի նեղ հովիտներում։ Լեռները ծառայում են որպես որոշ քաղաքական շրջանների բնական սահմաններ։ Տրանսպորտ Բուսանի նավահանգիստը ամենամեծն է Կորեայի Հանրապետությունում, մատչելի նավերի համար մինչեւ 50 հազար տոննա տեղաշարժով, 330 մետր երկարությամբ եւ մինչեւ 12,5 մետր ջրատարով ։ Կան նաեւ ուղեւորատար ջրային «տրամվայ», երկաթուղային հանգույց, ավտոբուսների եւ տաքսիների լավ զարգացած համակարգ։ Բուսանն ունի Հարավային Կորեայի ամենաերկար կամուրջը ՝ Կվանանը։ Իհարկե, քաղաքում եւ երկրում առաջին քաղաքային մայրուղին անցնում է հյուսիսից հարավ։ Քաղաքի արեւմուտքում կա Գիմհայի միջազգային օդանավակայան։ Ուղիղ չվերթներով Բուսանը կապված է Ռուսաստանի Վլադիվոստոկ քաղաքի հետ։ Բուսանում մետրո կա։ Տնտեսություն Կիժան շրջանում է գտնվում Կորի ատոմակայանը, որն ամենամեծն է Արեւելյան Ասիայում։ Բուսանից արեւմուտք գտնվում է Renault Samsung Motors գործարանը։ Կլիման Բուսանը գտնվում է խոնավ մերձարեւադարձային կլիմայական պայմաններում (Cfa ըստ Կոպյոնի կլիմայի դասակարգման)։ Շատ բարձր եւ շատ ցածր ջերմաստիճանը հազվադեպ է լինում։ Մայիսից հուլիս ՝ գարնան վերջից եւ ամռան սկզբին, օվկիանոսի ազդեցության պատճառով, քաղաքը սովորաբար ավելի ցուրտ է, քան թերակղզու ներքին տարածքները։ Ամռան վերջին եւ աշնան սկզբին ՝ օգոստոսից սեպտեմբեր, եղանակը տաք է, խառնաշփոթ, եւ թայֆուններն այդ պահին կարող են հարվածել քաղաքին։ 1959 թ.-ի սեպտեմբերի 15-ին Սառա գերհզոր թայֆունը անցավ քաղաքի ափով եւ հասցրեց աղետալի վնասներ։ 2003-ի սեպտեմբերի 12-ին անսովոր ուժեղ «Մամի» թայֆունը զգալի վնաս հասցրեց նաեւ նավերին ու շինություններին ՝ 48 մարդու կյանք խլելով։ Հոկտեմբեր եւ նոյեմբեր ամիսները Բուսանում ամենահարմար ժամանակներն են ՝ պարզ երկնքով եւ հաճելի ջերմաստիճաններով։ Ձմեռները ցուրտ են եւ համեմատաբար չոր ՝ ուժեղ քամիով, բայց զգալիորեն մեղմ, քան Կորեայի մյուս մասերում, բացառությամբ Ջեջուի եւ հարավային ափի մի քանի կղզիների։ Բուսանն ու հարակից շրջանները, գտնվելու վայրի պատճառով, նվազագույն ձյուն ունեն Կորեայի այլ շրջանների համեմատ։ Ձյունը գալիս է միջինը տարեկան ընդամենը մոտ 6 օր։ Նույնիսկ ձյան փոքր կուտակումները կարող են լրջորեն վնասել այս քաղաքին լեռնային տեղանքի եւ տեղական ավտովարորդների ձյուն վարելու հմտությունների բացակայության պատճառով։ Սպորտ 2002 թվականին Բուսանը դարձավ XIV ամառային ասիական խաղերի մայրաքաղաք եւ աշխարհի գավաթի խաղարկության անցկացման վայրերից մեկը։ Պատմություն Քաղաքը հիմնադրվել է մեր թվարկության սկզբին՝ Կայա (Կարակ) անվամբ։ Կորյոյի ժամանակաշրջանում կոչվել է «Բուսանպո»։ Բուսան անվանումը թարգմանվում է որպես «կճուճ-լեռ»՝ կճուճանման լեռան պատճառով, որի վրա էլ տեղակայված է քաղաքը։ 15-րդ դարի սկզբից մինչեւ 1592 թվականը համարվում էր երկրի հիմնական առեւտրային նավահանգիստը։ Առաջին հերթին առեւտուր էր անում Ճապոնիայի հետ։ 1592 թվականին ճապոնական զորքերի՝ քաղաքը գրավելով սկսվեց Իմչինյան պատերազմը։ 1598-1876 թվականները քաղաքը փակ է եղել, հետագայում դարձավ Կորեայի առաջին քաղաքը՝ բաց լինելով արտաքին առեւտրի համար. սակայն մինչ 1883 թվականը առեւտուր էր անում միայն Ճապոնիայի հետ։ 1910 թվականից քաղաքն անցավ Ճապոնիայի հովանու ներքո եւ դարձավ խոշոր առեւտրային եւ արդյունաբերական կենտրոն։ Երկաթուղային լաստանավով կապված էր ճապոնական Սիմոնոսեկի քաղաքի հետ։ 1925 թվականից Հարավային Գյոնգսանգ նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Կորեական պատերազմի ժամանակ՝ 1950-1953 թվականներին, եղել է Կորեայի Հանրապետության ժամանակավոր մայրաքաղաքը, որովհետեւ այն ամենահեռու կետն էր Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության հետ սահմանից, ԱՄՆ-ի եւ դաշնակիցների ռազմական բազաներից։ 1950 թվականի օգոստոսի 4-ից սեպտեմբերի 15-ը «Բուսանի պարագիծը» Հարավային Կորեայի պաշտպանության վերջին սահմանն էր։ Պատերազմի ավարտից հետո՝ մինչեւ 1963 թվականը նահանգի կենտրոնն էր, հետո դարձավ ուղիղ ենթակայության քաղաք, իսկ 1995 թվականի հունվարից՝ մետրոպոլիտ։ Ծանոթագրություններ Հարավային Կորեայի քաղաքներ


text: Բիշքեկ (), նախկինում Պիշկեկ եւ Ֆրունզե, Ղրղզստանի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը։ Բիշկեկը նաեւ Չույի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Մարզը շրջապատում է քաղաքը, սակայն քաղաքը չի համարվում մարզի մաս, սակայն քաղաքի կարգավիճակը ավելի բարձր է մարզային մակարդակից։ Բնակչությունը՝ ։ Նախախորհրդային հետազոտության արդյունքներով քաղաքի անվանումը գալիս է ղրղզերեն կումիս բառից, որը ղրղզական ազգային խմիչք է, չնայած ոչ բոլոր աղբյուրներն են համամիտ այս վարկածի հետ։ 1825 թվականին Կոկանդի ազնվականները հիմնեցին «Պիշպեկ» ամրոցը, որի նպատակն էր պաշտպանել քարավանները ղրղզական ցեղերի հարձակումներից։ 1860 թվականի սեպտեմբերի 4-ին ղրղզների համաձայնությամբ ռուսական զորքերը գնդապետ Զիմերմանի գլխավորությամբ ավերեցին ամրոցը։ 1868 թվականի ամրոցի վայրում հիմնվեց ռուսական բնակավայր նույն «Պիշպեկ» անվանմամբ։ Այն գտնվում էր Ռուսական Թուրքիստանի տարածքում։ 1925 թվականին Ռուսական Թուրքիստանում հիմնվեց Կարա-Կիրգիզ ինքնավար մարզը, որի մայրաքաղաքն էր Պիշպեկը։ 1926 թվականին քաղաքը անվանվեց Ֆրունզե բոլշեւիկ ռազմական գործիչ Միխայիլ Ֆրունզեի (1885-1925) պատվին, ով ծնվել էր այստեղ։ 1936 թվականին Ֆրունզեն դարձավ Ղրղզստանի Խորհրդային Սոցիալիստական հանրապետության մայրաքաղաք։ 1991 թվականի Ղրղզստանի խորհրդարանը փոխեց քաղաքի անվանումը եւ կոչեց այն "Բիշկեկ": Բիշքեկը տեղակայված է մոտ 800 մետր բարձրության վրա, Ղրղզական լեռնաշղթայի հյուսիսային մասում, որը համարվում է Տյան Շանի մաս։ Այս լեռները ունեն մինչեւ 4855 մետր բարձրություն եւ հրաշալի տեսարան են բացում քաղաքի համար։ Քաղաքից տարածվում է պարարտ տափաստան, որը տարածվում է դեպի հյուսիս մինչեւ հարեւան Ղազախստան։ Բիշքեկը լայն փողոցներով եւ մարմարյա արտաքինով հասարակական շինություններով բազմաթին խորհրդային ոճի շինություններով քաղաք է։ Կան նաեւ հազարավոր մասնավոր փոքր տներ, հիմնականում քաղաքի կենտրոնից դուրս։ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Ղրղզստանի քաղաքներ 1825 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր


text: Վիենտյան (; , Վիանգ Չան, ; , Վիանգ Չան, , , Վիենգ Չան), Լաոսի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը։ Տեղակայված է Մեկոնգ գետի վրա, Թայլանդի հետ սահմանից փոքր-ինչ հեռավորության վրա։ Մայրաքաղաք է 1563 թվականից։ Երկրի տնտեսական խոշորագույն կենտրոնն է։ Բնակչությունը՝ 797 130 (2012)։ 2009 թվականին Վյետնանը հյուրընկալել է Հարավարեւելյան Ասիայի 25-րդ խաղերը։ Անվանում Քաղաքի անվանումը թարգմանվում է պալի լեզվից՝ որպես «ճանդակի ծառի քաղաք», ինչի մասին վկայում են հին լաոսերենով արված արձանագրությունները։ Ժամանակակից լաոսերենում քաղաքի անվանումը գրվում է նրա արտասանության ուղղագրությամբ, որն առաջացնում է անվանման մեկնաբանման զանազան տարբերակներ։ Բազմաթիվ լաոսցիներ պնդում են, որ անվանումը թարգմանվում է որպես «Լուսնի քաղաք». սա պայմանավորված է նրանով, որ «լուսին» (ຈັນ կամ ຈັນທຣ໌ ― չանդանից चन्द्र սանսկրիտին) եւ «ճանդակի ծառ» (ຈັນ կամ ຈັນທນ໌ ― չանդանից चन्दन սանսկրիտին) բառերը ժամանակակից լաոսերենում գրվում եւ արտասանվում են նույնությամբ՝ Չան։ Նմանօրինակ նշանակությունը («ճանդակի ծառի քաղաք») քաղաքն ունի եւ թաիլանդերենում (เวียงจันทน์) եւ կխմերերենում (វៀងចន្ទន៍)։ «Վիենտյան» բառի ռոմանականացված արտասանությունն ունի ֆրանսիական ծագում եւ կապված է ֆրանսերենում չոր «Չ»-ի արտասանման դժվարության հետ։ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Լաոսի քաղաքներ 1560 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Մասերու () համանուն շրջանի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Կալեդոն գետի ափին, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության սահմանին։ Բնակչությունը՝ : 1869 թվականից՝ բրիտանական պրոտեկտորատի մայրաքաղաք, իսկ 1966 թվականից, երբ պետությունը անկախություն է հռչակել, դարձել է Լեսոթոյի մայրաքաղաքը։ Քաղաքի անվանումը սեսոտո լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «կարմիր ավազաքարի վայր»։ Պատմություն Քաղաքը հիմնադրվել է 1869 թվականին, Մոշվեշվե I-ի կողմից։ Մինչ 1966 թվականը եղել է Բասուտոլենդի վարչական կենտրոնը։ Բնակչություն 2006 թվականի դրությամբ Մասերուի բնակչությունը հաշվվում է 227 880 մարդ, ինչը կազմում է Լեսոթոյի ամբողջ բնակչության մոտ 10%-ը եւ երկրի ամբողջ քաղաքային բնակչության մոտ կեսը։ Քաղաքում սեռերի հարաբերակցությունն է՝ 83 տղամարդ 100 կնոջ հաշվով։ Պետության կողմից անկախության հռչակումից հետո Մասերու քաղաքում գրանցվել է բնակչության զգալի աճ։ Այսպես, 1966 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է ընդամենը 28 000 մարդ, իսկ 1986 թվականի մարդահամարի տվյալներով այն արդեն կազմել է 110 000 մարդ։ Աշխարհագրություն Մասերուն գտնվում է երկրի հյուսիս-արեւմուտքում, ՀԱՀ-ի սահմանին։ Կալեդոն գետի վրայով կամուրջ է անցնում, որը միացնում է երկու երկրները։ Հարավաֆրիկյան Հանրապետության կողմից Մասերու քաղաքին ամենամոտ գտնվող քաղաքը Լեդիբրանդն է, որը գտնվում է 18 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքը տեղակայված է Մալոտիի նախալեռներում, ծովի մակարդակից 1600 մ բարձրության վրա։ Քաղաքի տարածքը կազմում է 138 կմ2։ Կլիմա Քաղաքի կլիման բնորոշվում է որպես մերձարեւադարձային լեռնային՝ շոգ, անձրեւոտ ամառներով եւ ցուրտ ձմեռներով։ Ամռան միջին տարեկան ջերմաստիճանը (դեկտեմբերից մինչեւ մարտ) կազմում է մոտ 22 °C, իսկ միջին ձմեռայինը (հունիսից մինչեւ սեպտեմբեր)՝ մոտ 9 °C: Ամենատաք ամիսը հունվարն է, օդի ջերմաստիճանը տատանվում է 15-33 °C-ի սահմաններում, իսկ ամենացուրտը՝ հուլիսը (-3-17 °C): Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է ավելի քան 700 մմ։ Դրանց մեծ մասը թափվում է ամռան ամիսներին՝ նոյեմբերից մինչեւ ապրիլ։ Տրանսպորտ Մոշվեշվե I-ի անվան միջազգային օդանավակայանը գտնվում է Մասերուից 18 կմ դեպի հարավ-արեւմուտք, Մազենոդ արվարձանում։ Գործում է երկաթուղային հանգույց։ Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Լեսոթոյի քաղաքներ 1869 հիմնադրումներ 1869 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Մոնրովիա (), Լիբերիայի մայրաքաղաք։ Գտնվում է Մոնտսերադո երկրամասի տարածքում, նավահանգիստ է Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, գտնվում է Սենթ Պաուլ գետաբերանի արհեստական ծովախորշում։ Բնակչությունը՝ : Պատմություն Մոնրովիայի մասին առաջին հիշատակումները թվագրվում են XVI դարի 60-ական թվականներին։ Այդ տարիներին պորտուգալացի նավաստիները տվյալ տարածքում արդեն գոյություն ունեցող բնակավայրն անվանել են Մեզուրադու նավահանգիստ։ 1821 թվականին անկախ գաղութ ստեղծելու նպատակով, ԱՄՆ-ից Աֆրիկա են գալիս ստրկությունից ազատված սեւամորթները, որոնք էլ դառնում են այդ տարածքի առաջին ամերիկյան վերաբնակները։ Նրանք իջել են Շերբրո կղզու ափին, որն այսօր պատկանում է Սիերա Լեոնե պետությանը։ Տեղաբնիկները հյուրասիրությամբ աչքի չէին ընկնում եւ բազմաթիվ վերաբնակներ զոհվել են աբորիգենների հետ կատաղի մարտերի ժամանակ։ 1822 թվականին կենդանի մնացած ամերիկացիները փրկվել են իրենց հայրենակիցների կողմից, ովքեր նույնպես եկել էին Աֆրիկա, եւ տեղափոխվել Մեզուրադու նավահանգիստ, որտեղ էլ նրանց կողմից հիմնադրվել է Քրիստոպոլիս բնակավայրը։ 1824 թվականին անվանափոխվել է Մոնրովիա ամերիկյան նախագահ Ջեյմս Մոնրոյի պատվին։ Կառավարություն XIX դարի երկրորդ կեսից քաղաքը ղեկավարել են. Վ.Ֆ. Նելսոն, 1870-ական թվականներ Ս.Տ.Օ. Քինգ, 1880-ական թվականներ Հ.Ա. Ուիլյամս, 1890-ական թվականներ Գաբրիել Մ. Ջոնսոն, 1920-ական թվականներ Նեյթոն Ս. Ռոս, 1956-1969 թվականներ Էլլեն Ա. Սենդիմենի, 1970-ական թվականներ (առաջին կին-քաղաքապետ) Օֆելիա Հոֆ Սեյթումե, 2001-2009 թվականներ Սթեյսի Ռանդալ, 2010-2011 թվականներ։ Կլիմա Համաձայն Կյոպենի կլիմայի դասակարգման, Մոնրովիան գտնվում է արեւադարձային մուսոնային կլիմայական գոտում։ Տարվա ընթացքում տվյալ տարածքում թափվում են բավականին մեծ թվով տեղումներ (տարեկան մոտ 5 140 մմ)։ Կլիման բնորոշվում է եւ՛ խոնավ, եւ՛ չոր սեզոնների առկայությամբ։ Սակայն նույնիսկ չոր սեզոնին դիտվում են տեղումներ։ Օդի ջերմաստիճանը կայուն է մնում ամբողջ տարվա ընթացքում եւ տատանվում է 26 °C-ի սահմաններում։ Տնտեսություն Քաղաքում գործում են երկու միջազգային օդանավակայաններ։ Մոնրովիան միակ անմաքս նավահանգիստն է Արեւմտյան Աֆրիկայում։ Քաղաքը զգալի եկամուտ ստանում է հարեւան երկրներ ապրանքներ տեղափոխելուց։ Բեռնաշրջանառությունը տարեկան կազմում է մոտ 12 միլիոն տոննա։ Զարգացած է սննդային, նավթաքիմիական, դեղագործական, ցեմենտային ոլորտները, ձկնորսությունը։ Քույր-քաղաքներ Թայբեյ, Թայվան Դեյթոն, Օհայո նահանգ, ԱՄՆ Նյուարկ, Նյու Ջերսի նահանգ, ԱՄՆ Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Լիբերիայի քաղաքներ Մոնտսերադո երկրամաս 1824 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Տրիպոլի (, Տարաբուլուս էլ Գարբ), Լիբիայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։ Բնակչությունը՝ : Արդյունաբերություն Տրիպոլին երկրի առեւտրական եւ ֆինանսական գլխավոր կենտրոնն է։ Նավահանգիստ է, ավտոճանապարհների հանգույց։ Ունի միջազգային օդանավակայան։ Տրիպոլիում կենտրոնացած է Լիբիայի արդյունաբերական ձեռնարկությունների մոտ 3/4-ը։ Զարգացած է սննդի, տեքստիլ, կաշվի արդյունաբերությունը, նավթավերամշակումը, տնայնագործական արհեստագործությունը, ձկնորսությունը։ Կա Ջէկ։ Տրիպոլիում անցկացվում է ամենամյա միջազգային տոնավաճառ։ Գիտություն եւ կրթություն Ունի համալսարան, փոստային կապերի եւ հեռուստահաղորդակցման ինստիտուտ, կիրառական արվեստի եւ արհեստների դըպրոց, մի շարք գիտական ընկերություններ, եգիպտական մշակույթի կենտրոն, պետական գրադարան, թանգարաններ, թատրոններ։ Պահպանվել են հռոմեական եւ բյուզանդական ժամանակների ճարտարապետական հուշարձաններ, մզկիթներ։ Պատմական ակնարկ Հիմնել են փյունիկեցիները մ. թ. ա. I հազարամյակի 1-ին կեսին՝ Էա անունով։ Հույները Էան Աաբրաթա եւ Լեպտիս Մագնա գաղութների հետ անվանել են Տրիպոլիս (նշանակել է «երեք քաղաք»), սակայն Տրիպոլի անվանումը պահպանվել է նաե Էայի համար։ Մ. թ. ա. 105-ին նվաճել են հռոմեացիները, 5-րդ դարում՝ վանդալները, 6–7-րդ դարերում գտնվել է Բյուզանդիայի, VII դարից՝ Արաբական խալիֆայության, 1551-1911 թվականներին՝ Օսմանյան կայսրության կազմում։ 1911-ի հոկտեմբերին գրավել են իտալական զորքերը (մինչեւ 1943 թվականը, երբ Տրիպոլին գրավել են անգլիական զորքերը)։ Մինչեւ Լիբիայի անկախության հռչակումը (1951) Տրիպոլին ազգային-ազատագրական պայքարի կենտրոններից էր։ 1951 թվականի դեկտեմբերից 1969 թվականի սեպտեմբերի 1-ը Լիբիայի թագավորության մայրաքաղաքներից էր, 1969 թվականի սեպտեմբերի 1-ից՝ Լիբիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը։ 1986 թվականին ԱՄՆ մեղադրել է Լիբիային ահաբեկչությանը սատարելու մեջ եւ ԱՄՆ օդային ուժերը ռմբակոծել են Տրիպոլին եւ Բենգազին։ Թեեւ Մալթան զգուշացրել էր Լիբիային մոտեցող օդանավների մասին, բայց քաղաքները չեն կարողացել որեւէ կերպ դիմակայել։ 2003 թվականին ՄԱԿ-ի պատժամիջոցները Լիբիայից հանվել են, եւ Տրիպոլիի նավահանգստի բեռնափոխադրումները կտրուկ աճել են, որն էլ ազդել է քաղաքի տնտեսական աճին։ 2011 թվականի օգոստոսին քաղաքում ծավալվել են ռազմական գործողություններ Լիբիայի ազգային անցումային խորհրդի եւ Մուամմար Կադդաֆիի զորքերի միջեւ։ Կլիմա Տրիպոլիում տիպիկ միջերկրածովային կլիմա է՝ տաք, չոր ամառով, անձրեւոտ եւ ցրտոտ ձմեռով։ Տեղումները տարեկան միջին 334 մմ։ Ծանոթագրություններ Լիբիայի քաղաքներ


text: Վադուցը (գերմաներեն՝ Vaduz, [faˈduːts] կամ [faˈdʊts]) Լիխտենշտայնի մայրաքաղաքն է։ Վադուցն հատկապես հայտնի է, որպես միջազգային ֆինանսական կենտրոն։ Վադուց քաղաքը հարեւան Էբենհոլց գյուղի հետ միասին կազմում է Լիխտենշտայնի 11 համայնքներից մեկը։ Հռենոս գետ հովտում։ Անվանում Վադուց անունը առաջին անգամ նշվեց 1150 թ.։ Անվանումը (գերմ.՝ Vaduz) առաջացել է հին գերմ. Vallis dulcis - «քաղցր հովիտ » արտահայտությունից (vallis` «հովիտ», dulcis` «քաղցր»)։ Հետագայում փոխվել է՝ Վալդուլց (Valdulz), իսկ այժմ՝ Վադուց (Vaduz): Տնտեսություն Գործիքաշինության, տեքստիլ արդյունաբերության, գինեգործության, զբոսաշրջության կենտրոն։ Քույր-քաղաքներ Բեռն, Շվեյցարիա Վիեննա, Ավստրիա Բեռլին, Գերմանիա Լա Պաս, Բոլիվիա Բնակչություն Բնակչությունը 5 հազար (2013)։ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Լիխտենշտայնի քաղաքներ Լիխտենշտայնի համայնքներ


text: Անտանանարիվու (, Тананари́ве, , Та́на, ), Մադագասկարի մայրաքաղաքը եւ նույնանուն նահանգի տնտեսական կենտրոնը։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարի առաջին կեսում մերինաների Անդրիանզակա թագավորի կողմից։ Մերինաների լեզվով քաղաքի անվանումը նշանակում է «1000 գյուղ» կամ «1000 զինվորների քաղաք»։ Բնակչությունը՝ ։ Տեղակայված է Մադագասկար կղզու կենտրոնական մասում, , ծովի մակերեւույթից 1240–1470 մետր բարձրության վրա։ Երկաթուղային եւ մայրուղային հանգույց է։ Անտանանարիվու երկաթուղին կապված է արեւելյան ափի (Թումասինան քաղաքում), Ալաուտրա լճի շրջանի (քաղաք Ամբատունդրազակա) եւ Անցիրաբա քաղաքի հետ։ Մայրաքաղաքի ավտոճանապարհները այն կապում են բոլոր նահանգների հետ։ Անտանանարիվուում է գտնվում Իվատու միջազգային օդանավակայանը։ Պատմություն Հիմնադրվել է 17 դարի առաջին կեսին վրա՝ Իմերինի արքայի կողմից(մոտ 1612–1630): 1794 թվականից Իմերինի մայրաքաղաք, հետո Մադագասկարի թագավորություն (Մալագասկյան թագավորություն)։ 1896 թ. Ֆրանսիական գաղութացումից եւ թագուհի Ռանավալունայի III (1883-1897 թթ.) տապալումից հետո քաղաքը կոչվում էր Թանանարիվե, որը պահպանվեց մինչեւ 1975 թվականը։ Այն Մադագասկար գաղութի մայրաքաղաքն էր։ 1960 թվականի հունիսից անկախ Մալագասյան Հանրապետության մայրաքաղաք, 1975 թվականի դեկտեմբերից՝ Մադագասկարի Ժողովրդավարական Հանրապետության մայրաքաղաք, 1992 թվականի սեպտեմբերից՝ Մադագասկարի Հանրապետության։ Ճարտարապետություն Երկար ժամանակ քաղաքում գործնականում քարե շինություններ չեն եղել, բացառությամբ Ռիվայի թագավորական պալատի (1828 թվական, վերակառուցվել է 1880-ական թթ.), քանի որ դրա շինարարությունը արգելվել էր 1825 թվականին Ռանավալունայի թագուհու հրամանով։ Քաղաքը գտնվում է երեք բլուրների վրա՝ միմյանց հետ փոխկապակցված թունելների եւ աստիճանների համակարգով։ Այն ընդգրկում է հին շինություններ, պատմական հուշարձաններ եւ եվրոպական ոճի ժամանակակից շինություններ։ Գերակշռում են ցածրահարկ շենքերը։ Ամենաբարձր կետում տեղակայված է Ռուվայի շրջանի թագավորների հին նստավայրը, երկրի վարչապետի պալատական շենքերը։ Քաղաքի կենտրոնում՝ լճի շրջանում, տեղակայված են ժամանակակից գրասենյակային շենքեր։ Արդյունաբերական տարածքները գտնվում են մայրաքաղաքի հյուսիսում, արեւմուտքում եւ արեւելքում։ Բնակավայրերը զբաղեցնում են լեռների լանջերը։ Գիտության եւ մշակույթի օջախներ Անտանանարիվուում են գտնվում Մադագասկարի գլխավոր համալսարանները, կրթօջախները, գրադարանները եւ թանգարանները՝ (1902 թվականից), Անտանանարիվուի համալսարանը (1961 թվականից), (1961 թվականից), (1958 թվականից), Պատմության թանգարանը, որը բացվել է Ռուվայում 1897 թվականից, : Անտանանարիվուում անց են կացվում «Հիրա Քասի» (, 1960 թվականից) ազգային թատրոնի դրամատիզացված թատերական երգ ու պարի ներկայացումները, «Ժաննեթ» (, 1929 թվականից) եւ «Անտանանարիվու թատրոն» () թատերական ընկերությունների ներկայացումները ։ Անտանանարիվուում է գտնվում աստղադիտարանը , . Տնտեսություն Անտանանարիվուն երկրի տնտեսական, ֆինանսական, վարչական եւ առեւտրային կենտրոնն է։ Անտանանարիվուում կան սննդամթերքի, կաշվի, հագուստի, փայտամշակման եւ տպագրական արդյունաբերության ձեռնարկություններ, ինչպես նաեւ՝ մեքենաների հավաքման գործարան եւ շինանյութերի արտադրություն. Անտանանարիվուում է գտնվում Մադագասկարյան ավանդական . Կլիմա Անտանանարիվույի կլիման շատ համաչափ ու մեղմ է, որը պայմանավորված է ծովի մակարդակից բավական զգալի բարձր դիրքով (գրեթե 1300 մետր), եւ կղզին շրջապատող ծովերի մեղմացնող ազդեցությամբ։ Խոնավ եղանակը տեւում է հոկտեմբերից մինչեւ ապրիլ, չոր եղանակը՝ մայիսից սեպտեմբեր։ Չոր եղանակին հատուկ են տաք ցերեկները եւ սառը գիշերները։ Ֆիլմում Անտանանարիվուում է տեղի ունենում Կազինո Ռոյալ ֆիլմի տեսարանը, որտեղ Ջեյմս Բոնդը հետապնդում է ահաբեկիչներին։ Քույր քաղաքներ Երեւան Սուչժոու Նիցցա Ֆոնտենե Օ Ռոզ Վորկուտա Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Մադագասկարի քաղաքներ 1625 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Լիլոնգվեն (անգլերեն՝ Lilongwe), Մալավիի մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։ Քաղաքը գտնվում է Մալավիի կենտրոնական մասում՝ Մոզամբիկի եւ Զամբիայի սահմանի մոտ։ Մալավիի համար կարեւոր տնտեսական եւ տրանսպորտային կենտրոն է։ Անվանվել է Լիլոնգվե գետի անվամբ։ Պատմություն Լիլոնգվեն դարեր շարունակ դարեր շարունակ եղել է փոքր ձկնորսական գյուղ՝ Լիլոնգվե գետի ափին։ Բրիտական գաղութային տիրապետության ժամանակ բնակավայրը դարձավ վարչական կենտրոն՝ իր ռազմավարական դիրքի շնորհիվ։ Պաշտոնապես հիմնադրվել է 1906 թվականին՝ որպես առեւտրային փոստ։ Լիլոնգվեն քաղաք է ճանաչվել 1947 թվականին։ Անկախացումից հետո այն դարձավ Մալավիի կենտրոնական շրջանի կարեւոր առեւտրային կենտրոն։ Քաղաքի աճին խթանեց այն, որ երկրի նախկին ղեկավար Հասթինգս Կամուզու Բանդան այն դարձրեց Մալավիի նոր մայրաքաղաք՝ 1975 թվականին։ Կառավարության վերջին գրասենյակները տեղափոխվել են Լիլոնգվե 2005 թվականին։ Քաղաքի բնակչությունը տարեկան աճում է 4.3%-ով։ Ժողովրդագրություն Կրթություն Լիլոնգվեում գործող 38 մասնավոր եւ 66 հանրային դպրոցներում սովորում են ընդհանուր առմամբ 103,602 աշակերտ։ Ինչպես նաեւ 30,795 աշակերտ 29 միջնակարգ դպրոցում։ Սպորտ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կողմից տրված $70 միլիոն վարկի օգնությամբ այժմ քաղաքում կառուցվում է 40,000 տեղանոց ազգային ստադիոն։ Քույր քաղաքներ Թայբեյ, Թայվան (1984 թվականից) Լուսակա, Զամբիա (2004 թվականից) Ծանոթագրություններ Մալավիի քաղաքներ


text: Կուալա Լումպուր (, , ), Մալայզիայի մայրաքաղաքը ու ամենաբնակեցված քաղաքը։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 243 կմ2, բնակչությունը 2010 թվականի տվյալներով՝ 1,6 միլիոն մարդ։ Մեծ Կուալա Լումպուր քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչությունը 2012 թվականի տվյալներով կազմում է 7,5 միլիոն մարդ։ Կուալա Լումպուրը Մալայզիայի խորհրդարանի նստավայրն է։ Քաղաքը ժամանակին դաշնային կառավարության դատական եւ գործադիր մարմինների նստավայն էր, սակայն դրանք 1999 թվականին տեղափոխվել են Պուտրաջայ։ Դատական համակարգի որոշ բաժիններ դեռ գտնվում են Կուալա Լումպուրում։ Այստեղ է գտնվում նաեւ Մալայզիայի արքայի պաշտոնական նստավայր Իստանա Նեգարան։ Կուալա Լումպուրը Մալայզիայի մշակութային, ֆինանսական եւ տնտեսական կենտրոնն է։ Foreign Policy-ի 2010 թվականի գլոբալ քաղաքների սանդղակում գրավում է 48-րդ հորիզոնականը իսկ 2010 թվականին ըստ 2thinknow-ի՝ տնտեսական եւ սոցիալական նորարարության գլոբալ քաղաքների ցանկում գրավել է 67-րդ տեղը։ Աշխարհագրություն Քաղաքը գտնվում է Մալակկա թերակղզու հարավ-արեւմուտքում, ցածրադիր հովտում, որտեղ միախառնվում են Կլանգ եւ Գոմբակ գետերը։ Պատմություն Կուալա Լումպուրը հիմնադրվել է 1857 թվականին։ 1880-1978 թվականները եղել է Սելանգորի մայրաքաղաքը։ 1946-1957 թվականները եղել է բրիտանական գաղութի վարչական կենտրոնը, 1957-1963 թվականները՝ անկախ Մալայայի Ֆեդերացիայի մայրաքաղաք, 1983 թվականից՝ Մալայզիայի մայրաքաղաք։ 1972 թվականի փետրվարի 1-ից կրում է քաղաքի կարգավիճակը, 1974 թվականից՝ Դաշնային տարածքի կարգավիճակ։ Ազգային կազմ Քաղաքում բնակվում են մալայացիներ, չինացիներ, թամիլներ, մալայալներ, թելուգու, բենգալացիներ եւ այլ ազգեր։ Տնտեսություն Կուալա Լումպուրը համարվում է երկրի առեւտրա-արդյունաբերական եւ ֆինանսական կենտրոնը։ Քաղաքում եւ դրա արվարձաններում գտնվում են կաուչուկի վերամշակման, արմավենու յուղի եւ այլ սննդամթերքների արտադրության ձեռնարկություններ։ Կլիմա Կուալա Լումպուրը ունի հասարակածային կլիմա, տեղումների մեծ քանակով (տարեկան միջին քանակը կազմում է 2627 մմ)։ Ամբողջ տարին շոգ է եւ խոնավ։ Առատ տեղումները գրեթե հավասարաչափ թափվում են ամբողջ տարվա ընթացքում, բացի հունիս-օգոստոս ամիսներից, երբ դրանք համեմատաբար ավելի քիչ են։ Օդի ջերմաստիճանը քաղաքում երբեք չի բարձրանում 38,5 °C-ից եւ երբեք չի իջնում 17,8 °C-ից։ Միջին օրական առավելագույնը կազմում է 30-33 °C, իսկ նվազագույնը՝ 23-25 °C: Ծանոթագրություններ Մալայզիայի քաղաքներ 1857 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր