text: Ուիլյամ Բլեյք Ուիլյամ Բլեյք անգլ.՝ William Blake |Ծնվել է||նոյեմբերի 28, 1757[1][2][3][4][5][6][7][8][9]| |Ծննդավայր||Բրոուդուիք սթրիտ, Վեստմինստեր, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[2][10]| |Վախճանվել է||օգոստոսի 12, 1827[1][11][3][4][5][6][7][8][9] (69 տարեկանում)| |Վախճանի վայր||Charing Cross, Վեստմինստեր, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի եւ Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն| |Մասնագիտություն||նկարիչ, բանաստեղծ, գրող, աստվածաբան, կոլեկցիոներ եւ փորագրիչ| |Լեզու||անգլերեն[12]| |Քաղաքացիություն||Մեծ Բրիտանիայի եւ Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն| |Կրթություն||Թագավորական ակադեմիայի դպրոցներ[10] եւ Հենրի Պարսի նկարչական դպրոց[10]| |Գրական ուղղություններ||ռոմանտիզմ| |Ուշագրավ աշխատանքներ||The Marriage of Heaven and Hell, And did those feet in ancient time եւ Songs of Innocence and of Experience| |Անդամակցություն||The New Church[13]| |Ամուսին||Քեյթրին Բլեյք[14][10]| |Ուիլյամ Բլեյք Վիքիքաղվածքում| |William Blake Վիքիպահեստում| Ուիլյամ Բլեյք (անգլ.՝ William Blake, նոյեմբերի 28, 1757[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Բրոուդուիք սթրիտ, Վեստմինստեր, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[2][10] - օգոստոսի 12, 1827[1][11][3][4][5][6][7][8][9], Charing Cross, Վեստմինստեր, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի եւ Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), անգլիացի բանաստեղծ, միստիկ եւ նկարիչ: Հեղինակել եւ նկարազարդել է մի շարք բանաստեղծական ժողովածուներ, «մարգարեական պոեմներ»։[18] Բովանդակություն - 1 Կենսագրություն - 2 Բլեյքի աշխարհայացքի զարգացումը - 3 Բլեյքը եւ սեռականություն - 4 Կրոնական տեսակետները - 5 Բլեյքի դիցաբանությունը - 6 Բլեյքն եւ Լուսավորականության փիլիսոփայությունը - 7 Ստեղծագործական մտածողությունը - 8 Տեսիլքներ - 9 Ընդհանուր մշակութային ազդեցություն - 10 Ստեղծագործությունները - 11 Բլեյքը ռուսերեն թարգմանված - 12 Մատենագիտություն - 13 Ծանոթագրություններ - 14 Արտաքին հղումներ Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքը ծնվել է 1757 թ, նոյեմբերի 28, Լոնդոնում, Սոհո շրջանում, խանութպանի ընտանիքում։ Նա երրորդն էր յոթ երեխաներից[19][20], որոնցից երկուսը մահացել էին մանուկ ժամանակ։ Ուիլյամը հաճախում է դպրոց մինչեւ 10 տարեկան դառնալը՝ սովորելով ընդամենը գրել եւ կարդալ, սակայն ուսումը շարունակել է տանը՝ մոր օգնությամբ։ Նրա ծնողները եղել էին բողոքականներ ՝ Մոռավյան ելեղեցու դիսենտներ եւ շատ հավատացյալ մարդիկ էին։ Հենց Աստվածաշնչն է խոր ազդեցություն թողել հետք Բլեյքի աշխարահայացքի վրա։ Ողջ կյանքի ընթացքում Աստվածաշունչը կմնա նրա ներշնչանքի հիմնական եւ ամենակարեւոր աղբյուրը։ Դեռ մանկուց Բլեյքը տարվել է հին հունական սյուժեներով նկարներ կրկնօրինակելով, որոնք նրա համար ձեռք էր բերում հայրը։ Ռաֆայելի, Միքելանջելոի, Մարտեն վան Հեմսկերի եւ Ալբրեխտ Դյուրերի աշխատանքները սեր են ներարկել դասական ձեւերի նկատմամբ։ Հետզհետե այդ նախասիրությունները վերաճեցին ընդհանրապես գեղարվեստի նկատմամբ սիրո։ Ծնողները՝ նկատի առնելով տղայի բռնկուն էությունը եւ զղջալով, որ թերի էին թողել իրենց որդու դպրոցական կրթությունը, նրան ուղարկում են գեղարվեստի դասերի։ Սակայն այդ դասերին Բլեյքը ուսումնասիրում էր միայն այն, ինչը համարում էր առավել նախընտրելի։ Հենց այս ժամանակաշրջանում էլ նա սկսել է տարվել նաեւ պոեզիայով: Բլեյքի պոետական վաղ գործերը վկայում են, որ նա ծանոթ է եղել Բենջամին Ջոնսոնի եւ Էդմունդ Սպենսերի ստեղծագործություններին։ 1772 թվականին Բլեյքին աշկերտության են տալիս փորագրող Ջեյմս Բեսայերի մոտ, 7 տարի ժամկետով[20]: Ոչ մի գրառում չկա այն մասին, որ աշակերտի եւ վարպետի միջեւ որեւէ լուրջ վեճ կամ անհամաձայնություն է եղել։ Նրա ժամանակակիցներից միայն Փիթեր Աքրոյդն է հիշատակում, որ Բլեյքը Բեսայերին ներաոել է իր արվեստի թշնամիների ցուցակում, բայց հետո նրա անունը ջնջել է: Ուսման ավարտին՝ 21 տարեկան հասակում, Բլեյքը դարձել է պրոֆեսիոնալ փորագրիչ։ 1778 թվականին ընդունվում է արվեստների թագավորական ակադեմիան, որտեղ դրսեւորում է իրեն որպես Վերածննդի դարաշրջանի դասական ոճի հետեւորդ։ 1782 թվականին ամուսնանում է Քեթրին Բուշերի՝ կրթություն չունեցող, սակայն շատ հաճելի մի աղջկա հետ, ով սիրահարվել էր նրան առաջին իսկ հայացքից։ Նրանք ապրել են իրար հետ մինչ Բլեյքի մահը, ընդ որում Քեթրինը հավատացնում էր, որ իրեն մշտապես այցի էր գալիս մահացած ամուսնու ոգին։ Ինքը՝ Քեթրինը, մահանում է 1831 թվականին, երեխաներ նրանք չունեին։ Բլեյքի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն ՝ «Բանաստեղծական ուրվանկարները» լույս է տեսնում 1783 թվականին։ Հետագայում գրողը ստեղծում է մի քանի «իլյումինացված ձեռագրեր», ինքնուրույն փորագրելով սեփական բանաստեղծությունները եւ նկարները պղնձյա տախտակի վրա։ 1784 թվականին՝ հոր վախճանվելուց հետո, Բլեյքը եղբոր՝ Ռոբերտի հետ բացում է տպարան եւ սկսում է աշխատել Ջոզեֆ Ջոնսոնի՝ մի հրատարակչի հետ, ով հայտնի էր իր ռադիկալ տեսակետներով եւ գաղափարներով։ Ջոնսոնի տունը այդ ժամանակվա շատ դիսիդենտների հանդիպման վայրն էր։ Այստեղ Բլեյքը ծանոթանում է բանաստեղծ Ուիլյամ Վորդսվորթի հետ, նաեւ տարվում է ֆրանսիական հեղափոխականների գաղափարներով։ 1889 թվականին, ֆրանսիական հեղափոխության սկզբնական շրջանում, հրատարակվում է նրա բանաստեղծությունների «Անմեղության երգեր»ժողովածուն, իսկ 1794 թվականին ՝«Հմտության եգեր»-ը , որտեղ ընդգրկված բանաստեղծությունները գրվել են արդեն յակոբինյան ահաբեկման եւ հիասթափության շրջանում։ Ուիլյամ Բլեյքը մահացել է 1827 թվականի օգոստոսի 12-ին, «Աստվածային կատակերգության» նկարազարդման աշխատանքների եռուն շրջանում։ Նրա մահը եղել է հանկարծակի եւ անբացատրելի։ 1965 թվականից ի վեր նրա գերեզմանավայրը կորցվել եւ մոռացվել էր, իսկ գերեզմանաքարը տեղափոխվել էր նոր տեղ։ Իր կյանքի ընթացքում Բլեյքը անհայտ էր հասարակության մեջ եւ հայտնի էր միայն ընթերցողների նեղ շրջանակներում, սակայն հռչակ է ձեռք բերում մահվանից հետո պրերաֆաէլիտների կողմից։ Բլեյքը մեծ ազդեցություն է թողել XX դարի արեւմտյան մշակույթի վրա։ «Երուսաղեմ» երգը ՝գրված Բլեյքի բանաստեղծության հիման վրա, համարվում է Մեծ Բրիտանիայի ոչ պաշտոնական օրհներգը։ Ռուս ընթերցողի համար Բլեյքը բացահայտվել է Սամուիլ Մարշակի շնորհիվ, որը երկար տարիներ աշխատել է Բլեյքի բանաստեղծությունների թարգմանության վրա։ Ուսումը փորագրողի մոտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1772 թվականի, օգոստոսի 4, Բլեյքը ընդունվում է 7-ամյա փորագրչական ուսուցմանը Գրեյթ Քուին Սթրիթ հասցեով՝ փորագրող Ջեյմս Բեսայերու մոտ։ Այդ ժամկետի ավարտմանը, երբ նրա 21 տարին արդեն լրացած կլիներ, նա պետք է դառնար պրոֆեսիոնալ փորագրող։ Բայց չի եղել ոչ մի նվաճում, որը չէր զուգորթվում լուրջ անհամաձայնությամբ կամ էլ վեճով ուսուցչու եւ աշակերթի միջեւ։ Սակայն Բլեյքի կենսագիրը՝ Փիթեր Աքրոյդը նշում է, որ հետագայում Բլեյքը կնշի Բեսայերի անունը իր հակառակորդների ցուցակում, բայց կարճ ժամանակ հետո կջնջի։ Պատճառն այն էր, որ Բեսայերի փորագրելու ոճն արդեն համարվում էր հնացած եւ նրա աշակերտին այն ոչ մի փորձ չէր հաղորթում, ինչը վատ կարող էր անդրադառնալ Բլեյքի ապագա ճանաճման գործին։ Ի հարկե Բլեյքը դա լավ հասկանում էր։ Երրորդ ուստարվա ընթացքում Բեսայերը ուղարկում է Բլեյքին Լոնդոն, արտանկարել գոտիկ եկեղեցիների գեղատեսիլ որմնանկարները (շատ հավանական է, որ դա արվել էր միայն նրա համար, որ ավելի սրացվեր վեճը Բլեյքի եւ Ջեյմս Փարկերի՝ Բեսայերի մյուս աշակերտի մեջեւ )։ Փորձը, որ Բլեյքը ձեռք էր բերել աշխատանքների ընթացքում Վեստմինստերյան աբբայությունում, օգնում են նրան ձեւավորել սեփական նկարչական ոճն եւ մտքեր։ Այդ ժամանակվա Աբբայությունը եղել էր զարդարված ռազմական զրահներով եւ հանդերձանքով, հոգեհանգիստի հիշատակման պատկերներով եւ բազմաթիվ մոմե ֆիգուրներով։ Աքրոյդը նշում է, որ «ամենա ուժեղ տպավորությունները ստեղծվում էին վառ գույների հերթագայությամբ, երեւալով եւ անհայտանալով»: Երկար երեկոներ է Բլեյքը անցկացրել ուրվանկարելով Աբբայությունը։ Մի օր նրան ընդհատում են Վեսթմինյան դպրոցի սաները, որոնք այնքան են տանջում Բլեյքին, որ վերջինս ուժգին հրուվ է մեկին եւ ցած գցում կոճղից։ Բլեյքը տեսնում է եւս բազմաթիվ տեսիլքներ Աբբայությունում, օրինակ՝ եկեղեցական ընթացքը վանակաների եւ քահանաների հետ, ինչի ժամանակ նրան տրամադրվում էր սաղմոսների եւ բազմաձայն օրհներգերի կատարումը։ Թագավորական Ակադեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1779 թվականի, հոկտեմբերի 8 Բլեյքը դառնում է Թագավորական ակադեմիայի ուսանող Օլդ Սոմերսեթ Նաուսում, Սթրենդ փողոցի մոտակայքում։ Չնայաց, որ ուսուցման համար վճարել հարկավոր չէր, բայց 6 տարիների ընթացքում ակադեմիայում Բլեյքը պետք է ինքն գներ իր համար բոլոր ուսուցման համար անհրաժեշտ պարագաները։ Այստեղ նա ըմբոստանում է այն բանի դեմ, որը անվանվում էր «ժամանակակից նկարիչների անավարտ ոճ», ինչպիսիք են Ռուբենսը, որը այդքան սիրվել էր Ջոշուա Ռեյնոլդսի՝ դպրոցի առաջին նախագահի կողմից։ Գալիս է ժամանակ, երբ Բլեյքը սկսում է ատել Ռեյնոլդսի վերաբերմունքը դեպի արվեստ ընդհանրապես եւ նրա փնտրտուկը «միակ ճշմարիտի» եւ «գեղեցկության դասական հասկացությանը»: Ռեյնոլդսը գրում էր իր Մտորումներում, որ «հակում դեպի վերացական տեսիլքներ այս կամ այն առարկայի նաեւ դեպի ընթանրացում եւ դասակարգում՝ դա մարդու մտքի հաղթանակն է»: Իր հերթին Բլեյքը իր գրարումներում նշում էր, որ «ամեն ինչ ընթհանրացնելը նշանակում է լինել ապուշ, քանզի հենց ուշադրության բեվեւռվածությանն է արժանի ցանկացած առանձնահատկությունը»: Բլեյքը, նաեւ չէր սիրում Ռեյնոլդսի կեղծ համեստութունը, որը նա համարում էր երկերեսանություն։ Բլեյքը նախընտրում էր դասական կարգապահությունը եւ հստակությունը, որը իր ազդեցությունն էր թողել Ռաֆայելի եւ Միքելանջելոի վաղ աշխատանքներում քան ժամանակակից Ռեյնոլդսի յուղաներկ աշխատանքները։ Գորդոնյան խռովությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ալեքսանդր Գիլքրիսթի (Բլեյքի առաջին կենսագիր) գրարումներում նշված է 1780 թվականի, հունիս ամսվա մի դեպքի մասին, Բեսայերի կրպակի, Գրեյթ Քուին Սթրիթի մոտակայքում, որտեղ Բլեյքը հրաշքով է փրկվել կատաղած ամբոխի երթից, որոնք գնում էին գրոհել Լոնդոնի Նյուգեյթ Բանտը։ Ամբոխը գրոհել էր բանտի դարպասները բահերով եւ քլունգերով, հրի են տվել կառույցները եւ դուռս են թողել բանտարկյալներին։ Ականատեսների վկայութուններում գրոհի ժամանակ Բլեյքը առաջին շարքերուն էր։ Հետագայում այդ ապստամբությունը կկոչվի է Գորդոնյան խրովություն: Նրանք նաեւ հրահրել են աննախադեպ օրենքների ի հայտ գալուն եւ նրանց կիրառմանը Ջորջ III կողմից, նաեւ նպաստել են պետական կարգի պահպանմանը, ոստիկանության ստեղծմանը։ Չնայաց Գիլքրիսթի համառ համոզմունքներին, որ Բլեյքը միացել էր ամբոխին ստիպված, որոշ կենսագրերը պնդում էին, որ նա իբրեւ միացել է ամբոխին իմպուլսի տակ կամ էլ սատարել է խռովությանը, ինչպես հեղափոխության ակտին։ Այլ տեսակետը աջակցություն էր գտել Ջերոմ Մաքգանի կողմից, ով պնդում էր, որ խռովությունները ունեին ռեակցիոն բնույթ եւ դրանք կարող էին առաջացնել Բլեյքի մոտ միայն զայրույթ։ Ամուսնությունը եւ կարիերայի սկիզբը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1782 թվականին Բլեյքը հանդիպում է Ջոն Ֆլեքսմենի հետ, ով կդառնա նրա հովանավորը եւ Քեթրին Բուշերի հետ, ով հետագայում կդառնա նրա կինը։ Սկզբնական ժամանակաշրջանում Քեթրին Բուշերը չէր համաձայնում ամուսնանալ, սակայն Բլեյքը կարողանում է արժանանալ օրիորդի սիրուն։ Քեթրին Բուշերը եւ Բլեյքը պսակվում են Բաթերսիում, Սուրբ Մարիամի ( Սուրբ Մարիա) եկեղեցում, ի միջայլոց, Քեթրինը 5 տարով փոքր էր Բլեյքից։ Լինելով անգրագետ, Քեթրինը ստորագրության փոխարեն ամուսնության վկայականում դնում է խաչ «Х»: Այդ փաստաթղթի օրիգինալը կարելի է տեսնել եկեղեցում, որտեղ 1976-1982 թվականների ժամանակահատվածում տեղադրված էր ապակենկար պատուհան։ Հետագայում, բացի գրելուց եւ կարդալուց, Բլեյքը սովորեցնում է կնոջը նաեւ փորագրելու արվեստի։ Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում նա կհասկանա, թե ինչքան անգին է նրա համար կնոջ օգնությունը եւ աջակցությունը։ Անթիվ անհաջողությունների շարքում Քեթրինը չի թողնի, որ մարի ամուսնու ոգեշնչման հուրը նաեւ մասնակից կլինի նրա բազմաթիվ պատկերների տպման գործին։ Մոտավորապես այդ ժամանակին էլ Ազգային Պատկերասրահի հիմնադիրներից մեկը՝ Ջորջ Քամբերլենդը դառնում է Բլեյքի աշխատանքների երկրպագու։ Բլեյքի առաջին բանաստեղծություների հավաքածուն ՝ «Բանաստեղծական ուրվանկարները», հրատարակվել են 1783 թվականին[21]: Հոր մահից հետո, 1784 թվականին, Ուիլյամը եղբոր հետ՝ Ռոբերտի, բացում են տպագրատուն եւ սկսում են աշխատել Ջոզեֆ Ջոնսոնի ՝ ռադիկալ հրատարակչի հետ։ Ջոզեֆ Ջոնսոնի տունը[22] եղել էր ինտելիգենցիա հանդիպման վայր։ Նրանց մեջ լինում էին այն ժամանակվա հեղինակավոր անգլիական դիսիդենտներ՝ աստվածաբան Ջոզեֆ Պրիստլիի, փիլիսոփա Ռիչարդ Փրայս, նկարիչ Ջոն Հենրի Ֆուսել[23], ֆեմինիստուհի Մերի Ուոլսթոունքրաֆթ եւ ամերիկյան հեղափոխող Թոմաս Փեյն: Ուիլյամ Վորդսվորթ եւ Ուիլյամ Գոդվինի հետ միասին, Բլեյքը մեծ հույսեր էր կապում Ֆրանսիական եւ Ամերիկյան հեղափոխության հետ եւ կրում էր Փրյուգիական գլխարկ ի նշան Ֆրանսիական հեղափոխողների հետ համապարտ լինելը։ Սակայն հիասթափություն է ապրում Ռոբեսփիերի եւ Ահաբեկման Տիրապետություն ծաղկման շրջանում Ֆրանսիայում։ 1784 թվականին Բլեյքը եւս ստեղծում է, բայց ավարտին չի հասցնում «Կղզի լուսնի վրա» իր ձեռագրությունը։ Բլեյքը պատկերազարդում է Մերի Ուոլսթոունքրաֆթի «Անեղծ պատմվածքներ իրական կյանքից» գիրքը։ Համարվում է, որ նրանք իբրեւ կիսում էին սեռերի հավասարության եւ ամուսնության ինստիտուտի տեսակետները, բայց ոչ մի փաստացի վկայություն չկա, որ նրանք հանդիպել էին։ 1793 թվականին լույս է տեսնում Ալբիոնի դստեր տեսիլքներ եւ հետեւում է Բլեյքի քննադատումը աբսուրդ բռնի ժուժկալությանը, ամուսնության առանց սիրո, եւ կանգնում է կանացի իրավունքների պաշտպանությանը։ Մակերեւույթային դրոշմվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1788 թվականին 31 տարեկան հասակում Բլեյքը սկսում է փորձել իրեն մակերեւույթային դրոշմվածքի ոլորտում։ Դա մետոթ է, որը նա կսկսի օգտագործել իր բանաստեղծական եւ պամֆլետ գրքերը ձեւավորելով, իր նկարները եւ, իհարկե, հենց դրանով էլ կլինի պատրաստված Բլեյքի գլուխգործոցը – Աստվածաշնչի պատկերազարդումներ։ Այդ միջոցը օգտագործվում էր գրքերի պատկերազարման մեջ եւ պատկերազարդումների գրքերում, տպված նկարներով եւ առանց տեքստի։ Որպիսզի կատարվի նկարի կամ կոնկրետ տեքստի դրոշմածքը, այդ ամենը, գրչով կամ վրձինով թթվադիմացկուն լուծիչով, տեղադրվում էր պղնձե շերտի վրա։ Պատկերները կարող էին տեղադրված լինել հենց տեքստի կողքին, նմանվելով հին պատկերազարդ ձեռագրերի։ Հետո դրոշմվածքը կատարվում էր երկրորդ անգամ, բայց արդեն թթվի մեջ, որպիսզի ընդգծվի ծայրերը եւ պատվի մնացած մասերը, որոնք փոքր ինչ քայքայվում են, հետագայում նկարի մակերեւույթը դառնում էր ավելի հստակ։ Դա պարզապես գլխաշրջում է կատարում դասական դրոշմվածքի եղանակի մեջ, համաձայն ինչի, թթվով պատվում է միայն ուրվագծերը, իսկ թիթեղի վրա արվում է ինթալիա՝ խոր տպում։ Մակերեւույթային դրոշմվածքը՝ Բլեյքի ստեղծագործությունը, հետագայում դառնում է կարեւոր առեւտրական տպման եղանակ։ Նախքան էջերը, որոնց վրա կատարվում էր դրոշմվածքը թիթեղների միջոցով, դառնում էին գրքի հատորներ, դրանք ջրաներկի միջոցով ներկվում էին, իսկ հետո կարվում էին։ Բլեյքը օգտագործում էր այդ դրոշմվածքի եղանակը որպիսզի պատկերազարդի իր հայտնի ստեղծագործությունները՝ «Անմեղության ու հմտության երգեր», «Թելի Գիրքը», «Դրախտի եւ դժոխքի ամուսնությունը», «Երուսաղեմ»[24] Փորանկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Չնայաց այն բանի, որ Բլեյքը դառձել էր հայտնի ի շնորհիվ իր մակերեւույթային դրոշմվածքի տեխնոլոգիային, նա հաճախ իր իսկ աշխատանքներում օգտագործում ինթալիայի մեթոդը, ինչը XVIII դարի փորանկարչության ստանդարտն էր համարվում։ Ինթալիայի մեթոդը – դա թիթեղի վրա նաշխ (ակոս, ծրատում) հանելն էր։ Դա բարդ եւ ժամանակատար աշխատանք էր։ Որպիսզի պատկերը տեղափոխվի թիթեղի վրա, պետք էր շատ ժամանակ, ամիսներ եւ անգամ տարիներ, բայց, ինչպես նկատել էր Բլեյքի ժամանակորդ Ջոն Բոյթելը, այդպիսի փորանկարչական եղանակը դառձնում էր ապրանքն անմրցունակ առեւտրում, թույլ տալով նկարիչներին ավելի մոտիկ լինել ժողովրդին եւ դառձնում էր այն XVIII դարի մշակույթի կարեւորագույն տեսակներից։ Բլեյքը օգտագործում էր ինթալիայի մեթոդը իր աշխատանքներում, հատկապես Հոբի Գրքի նկարազարդումներում, որը նա ավարտել էր մահից առաջ։ Բլեյքի նորաստեղծ տեխնիկան՝ մակերեւույթային դրոշմվածքը, դաժան քննադատության արժանացավ, սակայն 2009 թվականին արված հետազոտությունները, մեծ ուշադրություն են դարձնում պահպանված թանթերին ( թիթեղներին), նաեւ նրանց, որոնք օգտագործվել էին Հոբի Գրքի վրա։ Դրանք վկայում են այն բանի մասին, որ նա նաեւ հաճախ օգտագործում էր repoussage (հարթաքանդակ) տեխնիկան, ինչը նրան թույլ էր տալիս հարթեցնել սխալմունքերը. հարկավոր էր միայն շրջել թիթեղը եւ միքանի հարվածներով հարթեցնել անցանկալի ակոսները՝ տալով ուռուցիկություն։ Այն ժամանակների համար այդպիսի տեխնիկան բնորոշ էր փորագրչական աշխատանքներին, սակայն այն շատ էր զիջում ջրային (հեղուկային) միջավայրում ավելի արագ դրվագմանը ( հատմանը), որը օգտագործում էր Բլեյքը իր մակերեւույթային դրոշմվածքում։[25] Հետագա կյանքը եւ կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքի եւ Քեթրինի ամուսնությունը շատ ամուր էր եւ երջանիկ մինչեւ նկարչի մահը։ Բլեյքը սովորեցնում էր Քեթրինին գրել, իսկ նա օգնում էր իրեն գունազարդել տպված գրքերը։ Գիլքրիսթը պատմում էր ամուսնական տարիների «կրքոտ ժամանակների» մասին[26]: Որոշ կենսագրերը պնդում էին, որ Բլեյքը փորձում էր հրավիրել իր անկողին սիրուհուն, համաձայն Սվեդենբորգյան Հասարակության[27] սկզբունքի, սակայն գիտնականները հրաժարվել են այդ տեսությունից, քանզի դա պարզապես ենթադրություն էր։ Երեխա, որը այդքան ցանկալի էր ու սպասված Ուիլյամի եւ Քեթրինի կողմից՝ Թելը, կարող էր լինել առաջնեկը, բայց ավախ, երեխան մահանում է ծննդաբերությունից հետո։ Թելը այդպես էլ մնաց վերջինը Բլեյքի ընտանիքում[28]: Հնարավոր է, որ հենց նրա մասին էլ Բլեյքը գրում է իր «Թելի Գրքում»: Ֆելֆամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ստանալով պատվեր նկարազարդել երիտասարդ բանաստեղծ Ուիլյամ Հեյլի գիրքը, 1800 թվականին Բլեյքը տեղափոխվում է մի փոքրիկ տուն Ֆելֆամ, Սասեքս (ներկա դրությամբ դա Արեւմտյան Սասեքսն է)։ Հենց այս տանն էլ Բլեյքը աշխատել էր Միլթոնի Բանաստեղծություններ գրքի վրա ( նախաբանի ձեւավորումը թվագրված է 1804 թվականով, սակայն Բլեյքը շարունակել էր աշխատել մինչեւ 1808 թվականը)։ Գիրքը սկսվում է հետեւյալ նախադասությամբ ՝ «Արդյո՞ք այս լեռան լանջին դիպել է հրեշտակի ոտքը», որը հավերժացվել է հետագայում «Երուսաղեմ» օրհներգում (եւ դարձել Մեծ Բրիտանիայի ոչ պաշտոնական օրհներգ)։ Շուտով Բլեյքը վրդովվում է իր նոր հովանավորի վրա, հասկանալով, որ Հեյլը ընդհանրապես հետաքրքրված չի արվեստով, նա տարված էր ավելի «ծանր բիզմես անելով»: Բլեյքի հիասթափությունը իր հովանավորից այնքան մեծ էր, որ անգամ անդրադարձել էր «Միլթոն» պոեմի վրա, որտեղ նա գրել էր, որ «Ընկերները նյութական աշխարհում –հոգեւոր թշնամիներ են»: Բլեյքի խնդիրները իշխանության հետ գագաթնակետին էին հասել օգոստոսին, 1803 թվականին, երբ նա կռվի էր մտել ռազմիկ՝ Ջոն Սքոֆիլդի[29] հետ։ Բլեյքին մեղադրում էին ոչ միայն հարձակման մեջ, այլ նաեւ խռովության կազմակերպման մեջ ընդդեմ թագավորի։ Ջոն Սքոֆիլդը հայտարարել էր, որ Բլեյքը բացականչում էր. «Անիծված լինի թագավորը: Բոլորդ էլ նրա ստրուկներն եք»: Չիչերսթերյան արտագնած նստաշրջանի երդվյալների դատարանը ճանաչում է Բլեյքին անմեղ։ Սասեքսյան քաղաքային թերթը հաղորդում է. «Այնքան բացահայտ էր անցած կազմակերպված դեպքը, որ մեղադրյալը անմիջապես անմեղ էր ճանաճվել»: Վերադարձ Լոնդոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1804 թվականին Բլեյքը վերադարձավ Լոնդոն եւ սկսեց գրել եւ նկարազարդել Երուսաղեմը (1804-1820), իր ամենա ամբիցիոզ աշխատանքը։ Թագցնելով մտադրությունը պատկերել Չոսերի՝ Քենթերբերյան պատմվածքների հերոսներին, Բլեյքը դիմում է Ռոբերտ Քրոմեկին՝ առեւտրականին, որպիսզի վաճառի փորանկարը։ Հասկանալով, որ Բլեյքը միշտ էլ յուրատեսակ է եղել եւ ոչ մի դեպքում չէր ձեւափոխի աշխատանքը, Ռոբերտ Քրոմեկը անմիջապես պատվեր է անում Թոմաս Սթութերդի։ Երբ Բլեյքը հասկանում է, որ նրան խաբել են, նա խզում է Սթութերդի հետ պայմանագիրը։ Այնուհետեւ նա բացում է Բրոուդ Սթրիթ 27, Լոնդոնյան Սոհո շրջանում իր եղբոր արդուզարդի ապրանքների խանութում անկախ ցուցահանդես։ Ցուցահանդեսը այնպես էր մտադրված եղել, որ մյուս աշխատանքների հետ նաեւ վաճառվի Քենթերբերյան պատմվածքների իր տարբերակը (Քենթերբերյան ուխտավորներ անվան ներկո)։ Նա նաեւ կգրի Նկարագրչական կատալոգ (1809), ինչի մեջ կներկայացվի այն, որ Էնթոնի Բլանթը կկոչի Չոսերի աշխատանքները «բացառիկ վերլուծություն»[30]: Նաեւ նա պարունակում է Բլեյքի մյուս նկարների բովանդակալից բացատրությունը։ Սակայն ցուցահանդեսը շատ քիչ այցելություն էր գրանցում, ոչ տեմպերայով նկարներ ( ներկի տեսակ եւ այդ ներկով ներկված պատկեր), ոչ էլ ջրաներկ նկարներ չեն առաջացնում հետաքրքրություն։ Իսկ Էքսպրես օրաթերթում տպված հոդվածը ցուցահանդեսի վերաբերյալ, առաջացրել էր բացահայտ զայրույթ։ Ջոն Քամբերլենդը ծանոփացրել էր Բլեյքին երիտասարդ մի նկարիչ՝ Ջոն Լինելի հետ[31]: Մինչ Լինելի հետ ծանոթությանը, Բլեյքը հանդիպել էր Սեմյուել Փալմերի հետ, որը պատկանում էր նկարիչների այն խմբին, որոնք իրենց անվանում էին Շորհեմյան Ծերուկներ ( Shoreham Ancients)։ Նրանք կիսում էին Բլեյքի հակակրությունը դեպի ժամանակակից ուղղություններիը եւ նրա հավատքը դեպի հոգեւոր եւ գեղանկարչական վերածնունդը։ 65 տարեկան հասակում նա սկսեց աշխատել «Հոբի Գրքի» նկարազարդման վրա։ Այդ աշխատանքներով հետագայում կլինեն հիացած Ջոն Ռասկինը, ով կհամեմատի Բլեյքին Ռեմբրանդի հետ, եւ Ռալֆ Վոան Ուիլյամսը, ով կդնի իր բալետ ՝ Job: A Masque for Dancing, օգտագործելով Բլեյքի նկարներ։ Հետագայում Բլեյքը կսկսի վաճառել մեծ թվով աշխատանքներ, հատկապես Աստվածաշնչին վերաբերող նկարները՝ Թոմաս Բաթսին՝ Բլեյքի հովանավորին, ով ընկալում էր նրան, ավելի շուտ որպես ընկեր, քան որպես արժանի նկարիչ, որի աշխատանքները եղել են արժանացված ճանաչմանը։ Բլեյքի ամբողջ կյանքի ընթացքում հենց դա էլ եղել էր նրա աշխատանքների նկատմամբ բնորոշ տեսակետ, կարծիք։ Դանթեի Աստվածային կատակերգությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1826 թվականին Լինելը պատվաստում է Բլեյքին հետաքրքրություն դեպի Դանթեի Աստվածային կատակերգությանը: Ստեղծագործությունը ոգեշնչում է Ուիլյամին պատրաստել մի շարք նոր փորանկրարներ։ Սակայն Բլեյքի մահը թույլ չի տալիս ավարտին հասցնել խիզախ մտադրությունը եւ միայն մի քանի թվով աշխատանքներ ջրաներկով ու ընդամենը 7 փորձնական դրոշումները լինում են պատրաստ։ Բայց անգամ դրանք են արժանանում հիացմունքի։ Չնայաց Աստվածային կատակերգության բովանդակության դժվարությանը, ջրաներկե նկարները՝ տաղանդով պատրաստված Բլեյքի կողմից, գտնվում են նկարչի մեծագույն նվաճումների շարքերում։ Վարպետություն՝ ջրաներկե գեղանկարչության ոլորտում իր աշխատանքներում, հասնում են մի նոր աստիճանի։ Այդ մասին խոսում է էֆեկտը, որին Բլեյքը հասավ՝ կարողանալով վերաստեղծել բոլորովին եզակի, ամեն մի աշխարհի համար, իր հերոսներով եւ նրանց թափառումներով մթնոլորթը[32]: Բլեյքի պոեմի պատկերները չեն ուղեկցում բառացիորեն բացատրվածությամբ, նրանք ավելի շուտ ստիպում են քննադատմամբ վերանայել կատարված բանին եւ երբեմն, տրամադրում են ստեղծագործության հոգեւոր եւ բարոյական մի նոր տեսիլքներ։ Քանզի նախագիծը ավարտին չէր հասել, Բլեյքի մտահղացումը մնաց անճանաչված, անհայտ։ Որոշ մասնագետները մնում են այն կարծիքի, որ եզրակացությունը պետք է արվի միայն այն դեպքում, երբ պատրաստի կլինեին բոլոր նկարները։ Եվ հատկապես նրանք մարտահրավեր են նետում տեքստին, որը ուղեկցվում է՝ վիճարկելով հեղինակի կարծիքը. օրինակ այն տեսարանը, երբ Հոմերոսը քայլում է թրով եւ իր հասակակիցների հետ, Բլեյքը գրում է. «Ամենը, ինչ կատարվում է Աստվածային կատակերգության մեջ խոսում է այն մասին, որ իր բռնակալ մտածումներից Դանթեն պատրաստեց Այս Աշխարհը ‘Արարումից‘ եւ ‘Բնության Աստվածուհից‘, բայց առանց Սուրբ Հոգու մասնակցության»: Հնարավոր է, որ Բլեյքը չէր կիսում նաեւ Դանթեի Հին Հունացիների պոեզիայի հանդեպ հիացմունքը, եւ նաեւ այն անկասկած ուրախությունը, որով նա նշանակում էր եւ բաշխում մեղադրանքները եւ պատժամիջոցները Դժոխքում ( ինչի մասին վկայում է պոեմի որոշ երգերի խավար հումորը)։ Բայց եւ այնպես Բլեյքը կիսում էր Դանթեի անվստահությունը մատերիալիզմի նկատմամբ եւ բողոք դեպի բնության իշխանության փչացվածությանը։ Նա նաեւ մեծ բավարարվածություն էր ստանում այն բանից, որ կարողանում էր պատկերացնել պոեմի մթնոլորդը վիզուալ, նկարների միջոցով։ Անգամ մահվան շունչը զգալով Բլեյքը չէր շեղվում իր ստեղծագործությունից, որով նա ամբողջովին տարված էր։ Այդ ժամանակ նա տարված աշխատում էր Դանթեի Ադոմի վրա։ Ասում են, որ նա այնպես էր ցանկանում շարունակել լրացնել իր էսկիզների շարքը, որ ծախսել էր գրեթե վերջին շիլինգը սովորական մատիտ գնելու համար[33]: Մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքը իր մահվան օրը տարված աշխատում էր Դանթեի ստեղծագործության նկարազարդման վրա։ Ասում են, որ նա ի վերջո մի կողմ էր դրել աշխատանքը եւ շրջվել էր դեպի Քեթրինը, ով այդ ամբողջ ժամանակ նստած էր նրա կողքին, անկողնու մոտ, եւ՝ անկարող զսպել արցունքներ, արտասվում էր։ Նայելով նրա վրա, նա բացականչեց. «Օ՜, Քեյթ խնդրում եմ, մնա անշարժ, ես հիմա կնկարեմ քո դիմանկարը: Դու միշտ հրեշտակ ես եղել իմ համար»: Ավարտելով դիմանկարը ( որը այդպես էլ մեզ չհասավ եւ համարվում է կորցված), Բլեյքը մի կողմ էր դրել իր ամբողջ վրձիները ու պարագաները եւ սկսել էր երգել օրհներգը եւ երգեր։ Նույն օրը, երեկոյան ժամի 6-ին՝ խոսք տալով կնոջը, որ կլինի նրա հետ հավերժ, Բլեյքը մահանում է։ Գիլքրիսթը ասում էր, որ կինը, ով ապրում էր այդ տանը եւ ներկա էր Բլեյքի մահվանը, ասել էր. «Ես տեսել եմ երանելի հրեշտակի մահը, այլ ոչ թե սովորական մարդու»[34]. Իր նամակում Սեմյուել Փալմերի, Ջորջ Ռիչմոնդը այսպես է նկարում Բլեյքի մահը. «Նա հանգչեց հարգանքով: Նա գնաց մի երկիր, որը տեսնել երազում էր ամբողջ իր կյանք, ասելով այն մասին, որ այնտեղ նա ձեռք կբերի մեծ երջանկություն: Նա հույս էր տածում փրկվել Հիսուս Քրիստոսի կողմից: Մահվանից մի քանի վայրկյան առաջ նրա դեմքը լուսավորվել էր երանավետ լույսով եւ նա, կարծես համակված սկսեց երգել այն բաների մասին, որոնք նա տեսնում էր դրախտում»[35]: Քեթրինը վճարեց ամուսնու մահվան ծախսերը, Լինելից պառտքով վերցված գումարով։ Մահվանից 5 օր անց, իրենց ամուսնության տարեդարձի նախորեին, Բլեյքը հանձվել էր հողին սեկտանտների համար հատուկ գերեզմանոցում (Dissenter’s burial ground), Բանհիլ Ֆիլդ մի վայրում (Bunhill Fields), [36] որտեղ նաեւ թաղված էին Բլեյքի ծնողները։ Թաղմանը մասնակցել էին Քեթրինը, Էդվարդ Քալվերտը, Ջորջ Ռիչմոնդը, ֆրեդերիկ Թեյթեմը եւ Ջոն Լինելը։ Ամուսնու մահվանից հետո Քեթրինը տեղափոխվել էր Թեյթեմի տուն, որտեղ նա ապրում էր եւ աշխատում էր որպես տնտեսուհի։ Այդ ժամանակ էլ, ինչպես նա պնդում էր, նրան հաճախ այցի էր գալիս ամուսնու ոգին։ Նա շարունակում էր վաճառել ամուսնու նկարները, բայց նախաձեռնություն չէր վերցնում իր վրա, որպիսզի վարի նրա գործը, առանց «միսթեր Բլեյքի հետ քննարկելու »[37]: 1831 թվականի, հոկտեմբեր ամսվա մեջ, իր մահվան օրը, նա եղել էր նույնպես հանգիստ, նույնպես ուրախ, ինչպես նրա ամուսինը, եւ կանչում էր ամուսնուն, այնպես «իբրեւ նա գտնվում էր հարեւան սենյակում, որպիսզի ասի, որ նա արդեն գալիս է նրա մոտ եւ շուտով նրանք միասին կլինեն»[38] Կնոջ մահվանից հետո Բլեյքի ձեռագրերը փոխանցվում են Թեյթեմին, որը կրակի էր տվել մի քանիսը, որը համարել էր հերետիկական կամ չափից պոլիրիկային ռադիկալ, դեմ[39]: Թեյթեմը դարձավ Իրվինգիանիացի՝ (Irvingite) XIX դարի ֆունդամենտալիստական շարջման մի անդամ եւ դրա համար առանց մտածելու մերժում էր այն ամենը, ինչը «նմանվում էր աստվածանարգությանը»: Բլեյքի որոշ նկարները, սեքսուալ բնույթի Էլեմենտների առկայության պատճառով, նույնպես ոչնչացվել են, բայց արդեն գրողի մյուս ընկերոջ՝ Ջոն Լինելի կողմից[40]: 1965 թվականին Ուիլյամ Բլեյքի գերեզմանի վայրը կորցված եւ մոռացված էր, տապանաքարը՝ գողացված։ Հետագայում գրողի հիշատակը հավերժացվել էր կոթողի վրա գրությամբ՝ «Մոտակայքում հանգչում է Ուիլյամ Բլեյքի՝ գրողի եւ նկարչի (1757—1827) եւ նրա կնոջը՝ Քեթրին Սոֆիի (1762—1831) աճունը».Այդ հուշամատյան քարը կանգնեցված էր Բլեյքի իրական թաղման վայրից մոտավորապես 20 մետր հեռավորության վրա, որը ներկայումս ոչինչով նման չի գերեզմանին։ Սակայն Բլեյքի գեղանկարչության երկրպագուների մի խմբին հաջողվեց գտնել նկարչի իսկական հանգչման վայրը եւ նրանք հիմա պատրաստվում են հուշարձանը տեղափոխել այդտեղ։ Բլեյքը նաեւ սրբացվել է։ Ecclesia Gnostica Catholica-ում նա դասված է սրբերի շարքին։ 1949 թվականին, Ավստրալիայում սահմանադրվել էր Բլեյք Ուիլյամի անվան մրցանակ՝ կրոնական մշակույթում ներդրման համար։ Բլեյքի աշխարհայացքի զարգացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքի ուշ աշխատանքները տպվում էին ավելի քիչ քանակով, ի տարբերություն ավելի վաղ աշխատանքների։ Պատճառն այն էր, որ գրողը օգտվում էր իր իսկ ստեղծաց դիցաբանությամբ եւ իրեն բնորոշ բարդ սիմվոլիզմով։ Վերջերս՝ Փատի Սմիթի կողմից հրատարակված Ապակենաշխ անտոլոգիան սեւեռում է ընթերցողի ուշադրությունը հենց գրողի վաղ աշխատանքների վրա, ինչպես եւ մյուս այլ քննադատվաղ հետազոտությունների, օրինակ Դ.Գ. Գիլհեմի Ուիլյամ Բլեյքը։ Վաղ աշխատանքներ՝ ներշնչված խռովական ոգով, կարող են նայվել ինչպես բողոք դոգմատիկ կրոնին։ Այդ տրամադրվածությունը հատկապես երեւում է նրա Դրախտի եւ Դժողքի Ամուսնության մեջ, որտեղ սատանան՝ հերոսի կերպարի մեջ, պայքարում է ինքնակոչ հեղինակավոր աստվածության դեմ։ Ուշ աշխատանքներում՝ Միլթոն ու Երուսաղեմ, Բլեյքը ստեղծում է մարդասիրական մի նոր տեսիլք, որտեղ քավում են մեղքերը ինքնազոհաբերմամբ եւ ներումով, ինչում ցույց է տալիս իր նողկանքը քրիստոնեության եւ նրա ավանդույթների նկատմամբ։ Հոգեվերլուծող Ջուն Սինգերը գրում էր այն մասին, որ Բլեյքի ուշ աշխատանքները իրենցով ներկայացնում են գրողի մտքի զարգացումը, առաջին անգամ արտացոլված իր կողմից վաղ ստեղծագործություններում, հատկապես հիրավի մի մարդասիրական մտքում՝ միաձուլել հոգին եւ մարմինը։ Բլեյքի հետազոտության ընդլայնված մանրամասնված հրատարակման ավարտական մասում՝ Արատավոր Աստվածաշունչ անվան ներկո, գրողի ուշ աշխատանքները անվանվել էին «Դժողքի Աստվածաշունչը», հիշատակված «Դրախտի եւ Դժողքի Ամուսնության» մեջ, դատելով Բլեյքի՝ «Երուսաղեմ», վերջին բանաստեղծության մասին։ Ջոն Միդլթոն Մարի նշում է «Դրախտի եւ Դժողքի Ամուսնության» եւ այլ աշխատանքների հետ կապի խզման մասին, չնայած որ, այդ ժամանակվա վաղ աշխատանքներում, Բլեյքը սեւեռված էր «կրքի եւ մտքի հակամարտության միջեւ», հետագայում Բլեյքը ընդգծում էր ճանապարհ դեպի հարմոնիա՝ ինքնազոհության եւ ներման միջոցով։ Հրաժարական դուալիստական մտքից «Դրախտի եւ Դժողքի Ամուսնության» միջից[42] , վկայում է, հատկապես, իր ավելի ուշ ստեղծագործություների հերոսի՝ Ուրիզենի մարդասիրության բնավորության մասին[43]: Ջոն Միդլթոն Մարին նկարագրում է Բլեյքի ավելի ուշ աշխատանքները «փոխըմբռնման» եւ «փոխադարձ ներման» առկայությամբ։ Բլեյքը եւ սեռականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] «Ազատ սիրո» շարժումը XIX դարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Ամեն ինչից բացի, Բլեյքին (Մերի Ուոլսթոունքրաֆթի եւ նրա ամուսնու՝ Ուիլյամ Գոլդվինի հետ հավասար) համարում էին XIX դարի «ազատ սիրո» շարժման լայնարձակ ռեֆորմի նախանշանակ։ Այդ շարժման ի կատար ածել սկսել էին դեռեւս 1820 թվականին։ Նրանց ռեֆորմը հետապնդում էր այն, որ ամուսնությունը՝ դա ստրկատիրություն է, նաեւ հանդես էր գալիս բոլոր պետական արգելքների վերացմանը, որոնք վերաբերում էին սեքսուալ ակտիվությանը, որոնքն էին՝ հոմոսեքսուալիզմ, անառակություն եւ անգամ՝ ադյուլտերը (ամուսնության հավատարմության խախտմանը), ինչի գագաթնակետը դարձավ XX դարի սկզբին ծնելիության վերահսկումը։ Սակայն Բլեյքի հետազոտությունը ավելի սեւեռված էր այդ թեմայի վրա XX դարի սկզբերին, քան այսօր, չնայաց այդ թեման հազվադեպ է քննարկվում, օրինակ Մանգուս Անկարսյե՝ գիտնականներից մեկը, իր մեկնաբամնմամբ մրցահրավեր է նետում իր կոլեգաներին։ Բլեյքը մեծ ճանաչում էր գտել Ամերիկյան կոնտրկուլտուրայում 1960-ականներին ( ի շնորհիվ Ալեն Գինսբերգի եւ Օլդոս Հաքսլիի ազդեցությանը)։ Այդ ընթացքում «ազատ սեր» թերմինը ավելի հաճախ էր օգտագործվում որպիսզի արտահայտի բոլոր սահմաների անցումը անկանոն կապերում, հատկապես հղվելով պատմության մեջ մնացած Սան Ֆրանցիսկոի «ամառվա սիրուն»: Սակայն Բլեյքի «ազատ սիրո» շարժումը կենտրոնացել էր իր ուշադրությունը Մերի Ուոլսթոունքրաֆթի մտքի շուրջ՝ հաստատված պետության կողմից ամուսնությունը- դա «օրինական անառակություն է»: Այդ շարժմանը, երեւի թե, հետեւել էին ֆեմինիստական[44] շարժման ավելի վաղ մտքեր (դատելով Մերի Ուոլսթոունքրաֆթի գրարումներից, որոնցով Բլեյքը հիանում էր ) եւ ժամանակակից ազատության համար շարժումները, նաեւ հիպիի մտքի կուլտուրան։ Իրականում Բլեյքը ընդդիմանում էր իր ժամանակվա ամուսնության օրենքներին եւ քննադատում էր բարոյական ավանդույթներ եւ քրիստոնեական հիմքեր, որոնք պնդում էին, որ ժուժկալությունը՝ առաքինություն է[45]: Ընտանեական անախորժության ժամանակաշրջանում, որոնցից մեկը հանդիսանում էր Քեթրինի անպտղությունը, Բլեյքը հայտարարել էր, որ կբերի տուն երկրորդ կնոջը[46]: Նրա պոեզիան պնդում է, որ արտաքին աշխարհի պահանջարկը երկաթե հավատարմություն մեջ, սերը դարձնում են պարտականություն։ «Երկրի Պատասխան» բանաստեղծությունը կարծես պրոպագանդում է պոլիգամիա (բազմակնություն)։ «Լոնդոն» բանաստեղծության մեջ նա նկարագրում է «Ամուսնության դիակառքը»: «Ալբիոնի դստեր տեսիլքները» ՝ դա ազատ սիրո տուրքն է, որտեղ Բրոմիոնի եւ Ուտունի փոխհարաբերությունները, իր կարծիքով հիմնված են օրենքի վրա, այլ ոչ թե սիրո։ Բլեյքի համար սերը եւ օրենքը- դա լիովին տարբեր բաներ էին, նա լուտանք է թափում «սառաց ամուսնական անկողնու» վրա։ Իրականում Բլեյքը կիրքն է կոչում սերը, իսկ սերը, իր քննադատումներում, հասկանում է որպես կոնկրետ մարդու հանդեպ հոգեւոր մերձեցում։ Տեսիլքներում Բլեյքը գրում է. Till she who burns with youth, and knows no fixed lot, Բլեյքը ոգեշնչում է Սուինբերնին եւ Կարպենթերին[խմբագրել | խմբագրել կոդը] XIX դարի նշանավոր բանաստեղծներից էր, ազատ սեր պրոպագանդող, Ալջերնոն Չարլզ Սուինբերնը, ով գրել էր անգամ գիտական աշխատանք Բլեյքի վերաբերյալ։ Նա գրավում էր ուշադրություն դեպի գրողի ամուսնության հանդեպ ստրկատիրական վերաբերմունքը այդպիսի բանաստեղծություններում ինչպիսիք են «Մրտենու ծառը» եւ նվիրել էր ամբողջ գլուխ, խորհելով Ալբիոնի դստեր տեսիլքների մասին եւ ստրուկի կերպարը «սուրբ եւ իրական սիրո» դիմաց, որը ազատ էր խանդի եւ սեփականատիրիթյան զգացմունքից, հետագայում Բլեյքի կողմից կոչված «քծնի կմախք»[47]: Ալջերնոն Չարլզ Սուինբերնը նաեւ նկատում է այդ մոտիվների արձագանքը «Դրախտի եւ Դժողքի Ամուսնության» մեջ[48], որտեղ քննադատվում է երկերեսանությունը «կրոնական անառակությունում» ավանդույթների պաշտպանողների միջեւ։ Մյուս նրա ժամանակակիցը՝ Էդվարդ Կարպենթերը (1844—1929) եւս կողմնակից էր ազատ սիրո, նույնպես հոգեւորվել էր հատուկ ուշադրությամբ, որը Բլեյքը իր ստեղծագործություներում հատկացրել էր կյանքի էներգիային, որը ազատ էր արտաքին աշխարհի նախապաշարմունքերից[49]: Երիտասարդ Բլեյքի բունտը օրենքի դեմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Պիեր Բերգերը նշում է, որ ըստ Բլեյքին, ազատ սիրո թշնամին հանդիսանում է «խանդն ու եսապաշտությունը»: «Մոլորված Դուստրեր» կարդալուց հետո նա գրում է. «Սիրո գաղտնիքը ամուսնության մեջ՝ դա նույնպիսի աբսուրդ է, ինչը լույսը պահել գրվանի տակ...ամուսնական սերը՝ դա ընդամենը սեր է ինքն իր հանդեպ», որը ըստ Բլեյքի, ստեղծելով Դժոխքը, արհամարհում է Դրախտը։ Այլ բառերով նույն բան էլ ասում Մերի Ուոլսթոունքրաֆթը, ով ինչպես եւ նա, դնում է կիրքը վերաբերմունքից վեր. Ամուսնությունը կույսից անառակ է պատրաստում, ով անձնատուր է լինում ոչ թե սիրո, այլ զոհում է ինքն իրեն հանուն կեղծ պարտականությանը։ Միայն այն կինն է, ով անձնատուր է լինում սիրո եւ անզուսպ ցանկությանը՝ սուրբ է։ Եվ երբ արդեն աշխարհը կճանաչի կիրքը եւ կվերադարձնի իրական մարդասիրության հուրը, մաքրությունը ետ կգա ամեն անառակին, ով կցանկանա իրական սեր։ Ամերիկայում Բլեյքը գրում է. «Հոգին կարող չէ ամբողջովին լի լինել քաղցր հաճույքով»: Պիեր Բերգերը համարում է, որ Բլեյքի մտքերը մեծ մասամբ եղել են շարադրված իր կողմից Ներածության մեջ՝ «Անմեղության եւ Հմտության Երգեր» հավաքածուի տարբերակում։ Հենց այս տեղ է Բլեյքը առաջին անգամ տալիս իր տեսության բացատրությունը, առ այն, որ օրենքը՝ չարիք է, որովհետեւ նա սահմանափակում է մարդկային ցանկությունները եւ արգելում է ուրախանալ։ Այս տեսությունը դարձավ արժեքների ամբողջ համակարգի հիմքն եւ Բլեյքը անդադար արտահայտում էր դա ամեն հնարավոր միջոցներով, գլխավորապես՝ բունտ բարձրացնելով ամուսնության կապերի դեմ եւ հանդես գալով ազատ սիրո մոլեգին կողմնակից։ Բլեյքի հայացքների հոգեւոր մոտիվացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բազմաթիվ գրողներ նշում էին հոգեւոր, միստիկ տեսանկյուն Բլեյքի ստեղծագործություններում, նաեւ նրա հայացքներում։ Իռեն Լանգվիլը, 1904 թվականին գրել էր. «Բլեյքի առեղծվածային եւ անուղղահավատ մտորեմներում, ազատ սիրո դոկտրինան եղել էր հիմնական եւ ամենա սիրված. այն էր, ինչը նա իր բանաստեղծություններում չէր հոգնում պնդել»: Նա նաեւ նշում է, որ Բլեյքը անում էր դա ի հորդոր «հոգուն», համարելով, որ հավատարմությունը արժանի չի ոչ մի բանի, եթե նա սատարվում է ուժով։ Ավելի ուշ, նոր կանոների մարդ՝ Մայքլ Դեվիսը իր Ուիլյամ Բլեյք գրքում (1977) հաստատում է Բլեյքի բառեր վերաբերվող սիրո արգելքներին, ծնված խանդից, որը զրկում է մարդուն աստվածային միությունից, դատապարտում են նրան սառը մահվանը։ Պիեր Բերգերը՝ պոետ եւ միստիկ, 1905 թվականին Ուիլյամ Բլեյք գրված գրքում, խոսում է գրողի արտահայտությունների մասին, առ այն, որ ավանդույթների նշանակությունը, փոխանցվող կույսության առաքինությունից, պարզապես խեղդում է մարդուն, այն ժամանակ երբ իրական մաքրությունը ծնվում է կրքից, որը չի կարող կապված լինել ընդունված կապերով։ Բլեյքի դասակարգումը եւ նրա հայացքների հետագա փոփոխությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Այդպիսի տենդենցները կարելի է առանձնացնել որպես գերակշռողը Բլեյքի վաղ աշխատանքներում, գրված հիմնականում իր ընտանիքի ճգնաժամի ժամանակահատվածում։ Այլ բանաստեղծությունները, գրված այդ հատվածում, օրինակ «Անուշիկ վարդ», զգուշացնում են գիշատիչ սեռականության վտանգի մասին։ Անկարսյոն պնդում էր, որ Բլեյքը համայքի մասնակից էր, մի քանի անդամների հետ էլ սեքսուալ կապերի մեջ էր ( այսօր նմանատիպ համայքների անդամները կոչվում են սվինգերներ), Դեվիդ Ուորալը նշում էր, որ Բլեյքը մտահոգություն էր հայտնում ի վերաբերյալ շարունակվող համայնքում պրակտիկային, որը ստիպում էր կանաց տրվել միքանի ռեզիդենտներին։ Այդ սեքսուալության նեգատիվ կողմը բերեց գիտնական՝ Մանգուս Անկարյոին հետազոտության Ալջերնոն Չարլզ Սուինբերնիի եւ այլոց անորագ մեկնաբանությանը, որոնք գրել էին Բլեյքի մասին իբրեւ ազատ սիրո կողմնակից։ Մենք տեսնում ենք, որ գլխավոր հերոսուհին՝ «Ալբիոնի Դուստրեր Տեսիլքում», ազատ սիրո մոլեգին պաշտպան է, սակայն պոեմի վերջում դառնում է ավելի զգուշավոր, քանզի նա հասկանում եւ բացահայտուն է սեքսուալության մութ կողմը։ «Մի՞ թե այն, ինչ կարող է ընպել ուրիշին մինչեւ վերջին կաթիլը ( հատակը), սպունգի նման նետծծելով հեղուկը, հենց սերն է»: Մանգուս Անկարյոն նաեւ նշում է, որ Մերի Ուոլսթոունքրաֆթ՝ հոգեւորված Բլեյքով, նույնպես զարգացրել էր իր մեջ նախազգուշություն սեռական հարաբերությունների հանդեպ իր հետագա կյանքում։ Ֆոսթեր Դեմոնը գրում էր, որ ըստ Բլեյքի հասկացությանը, հասարակության՝ ազատ սիրո մտքի էություն ծանոթացնող/ հասկացնող գլխավոր խոչընդոտն էր հանդիսանում է մարդկային անբարոյական բնությունը եւ, ոչ միայն հասարակության հասարակ անհանդուրժողականությունը եւ խանդը, այլ նաեւ կեղծ եւ երկերեսանի մարդկային հաղորդակցության կապը։ Թոմաս Ռայթի «Ուիլյամ Բլեյքի կյանքը» գիրքը, թողարկված 1928 թվականին, ամբողջովին նվիրված էր Բլեյքի ազատ սիրո դոկտրինային. հիշատակում է Բլեյքի արտահայտված միտքը, առ այն, որ ամուսնությունը պետք է պրակտիկայում թույլ տա ստանալ հաճույք սիրուց, բայց իրականության մեջ, դա հաճախ այդպես չէ, որովհետեւ լինել նշանված/ամուսնացած՝ զույգի հասկացության մեջ, մոռացնել է տալիս ամեն ուրախությունը։ Պիեր Բերգերը նույնպես վերլուծում է վաղ դիցաբանական բանաստեղծությունները, այդպիսին է օրինակ Ահանիան, որը պնդում է, որ ամուսնության կանոները՝ ծնված հպարտությունից եւ խանդից՝ ոչ այլ ինչ է քան մարդկության անկման հետեւանքի արդյունք։ Գիտնական-տարեկից՝ Մանգուս Անկարյոն կարծում էր, որ Բլեյքը ոչ լիարժեք չափով է հավանություն տալիս մարդու ներողամտությանը իր սեփական թույլություներին, ընդհանուր օրենքի արհամարհանքին, օրինակ բերելով Լեուտային. իհայտ գալով մի աշխարհում՝ ազատ սիրո փորձից անկում ապրաց, աշխարհում, որին չէր խանգարի որեւէ սահմանափակումները։ Հետագա Բլեյքի ձեռագրերում նույնպես երեւում է նորից ծնված իր մեջ սեր դեպի Քրիստոնեությունը եւ՝ չնայաց այն բանի, որ նա արմատականորեն փոխում է Քրիստոնեության մոդալ մեկնաբանությունը այնպես, որ նրա մեջ գտավ տեղը զգացմունքային հաճույքը. ավելի քիչ նշանակություն է տրվում սեքսուալ ազատությանը, որը դարձավ վաղ բանաստեղծությունների մութ թեմա։ Ավելի ուշ աշխատանքներում ներկա էր ինքնամերժման մոտիվացիան, որի պատճառն պետք է լիներ ավելի շուտ սեր, քան ավտորիտար ստիպողականությունը։ Պիեր Բերգերը (ավելի քան Սվինբերնը) հետաքրքրված էր Բլեյքի զգացմունքայնության հանդեպ վերաբերմունքի փոփոխությունով, վաղ եւ ուշ ստեղծագործական ժամանակահատվածներում։ Պիեր Բերգերը նշում է, որ երիտասարդ Բլեյքը, հավանաբար, հետեւում էր ինպուլսին, իսկ ավելի հասուն տարիքում նրա իսկական սիրո իդեալը, որը անկեղծ է եւ ընդունակ է գնալ ինքնազոհաբերմանը, արդեն լիովին ձեւակերպված է։ Սերը, որը շղթայված է, գամված է ամուսնական կապերով, հիմնված է, ինչպես նա է կարծում, եսասիրության եւ խանդի վրա, դեռեւս մնում է խնդիր Բլեյքի համար։ Միստիկական զգացմունքների հաղթանակը շարունակվում է վերջին՝ «Երուսաղեմ» բանաստեղծության մեջ. «Every female delights to give her maiden to her husband/ the female searches sea and land for gratifications to the Male Genius». Եվ հենց իր վերջին բանաստեղծությունների մեջ Բլեյքը հրաժարվում է Հիսուսի անպիղծ ծնվելու փաստի հավատքից։ Սակայն ուշ բանաստեղծություններում Բլեյքը նաեւ մեծ տեղ է հատկացնում մարդկային փոխհարաբերությունների հիմքը հանդիսացող ներողամտությանը, փրկությանը եւ իրական զգացմունքների եւ էմոցիաներին։ Կրոնական տեսակետները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Չնայաց այն բանի, որ Բլեյքի մեղադրանքները ընդունված կրոնին եղել են զառհուռելի նրա ժամանակի համար, նրա տհաճությունը կրոնականության դեմ չէր նշանակում այն, որ նա չէր ընդունում կրոնը իր ամբողջականության մեջ։ Նրա տեսակետը կապված քրիստոնության հետ կարելի է տեսնել «Դրախտի եւ Դժողքի ամուսնության» մեջ, գրված Աստվածաշնչյան նախագուշակումների նմանատիպով։ Իր ստեղծագործության մեջ Բլեյքը նվիրում է մի գլուխ Դժողքի Առածներին, որոնց շարքում կան հետեւյալները. Իր «Հավերժական Ավետարանում» (The Everlasting Gospel) Բլեյքը ներկայացնում է Հիսուսին ոչ թե, որպես փիլիսոփա եւ Փրկիչ, այլ որպես իսկական ստեղծագործական անձին, որը կանգնած է ամեն դոգմայից, լոգիկայից եւ անգամ բարոյականությունից վեր. Բլեյքի համար Հիսուսն՝ կյանքի փոխհարաբերությունների եւ մարդասիրության ու կատարելության միասնության սիմվոլ է. «Ամենը բացատրվում էր մի լեզվով եւ հավատում էր մի կրոնին. Դա Հիսուսի կրոն էր, հավերժ հնչող Ավետարանի երաժշտություն: Հնությունը քարոզում է Հիսուսի Ավետարանը»: Բլեյքի՝ քրիստոնեության վերաբերյալ, ամենասուր առարկություններից մեկն այն է, որ գրողին թվում էր, կարծես այդ կրոնը ոգեւորում էր բնական կարիքների ճնշումը մարդու մեջ եւ հուսալքում էր երկրային ուրախությունը։ Վերջի Դատաստանի Տեսիլքում Բլեյքը ասում է որ. «Դրախտի եւ Դժողքի ամուսնության» մեջ նույնպես կան տողեր, որոնք քննադատում են կրոնը. Բլեյքը չէր ընդունում Հոգու եւ Մտքի իրարից անջատված լինելը՝ ենթարկվող հոգու օրենքին, սակայն դիտելով մարմինն որպես հիմք, իսկ հոգին որպես շարունակություն, որը բխում է «ճանաչման կարողության« զգացմունքից։ Այսպիսով, մարմնական ցանկությունների մերժումը որին հատուկ ուշադրություն է դարձնում քրիստոնեությունը՝ դա կրկնակի սխալմունք է, որը առաջացել է սխալ պատկերացում կազմված հոգու եւ մարմնի փոխկապակցվածությունների միջեւ. մի ստեղծագործության մեջ Սատանան ներկայացված է որպես «սխալ վիճակ» եւ որպես փրկության հասնելու անկարողություն։ Բլեյքը հակադրում է սոփեստականությունը եւ աստվածաբանական միտքը, որը արդարացնում է ցավը, թույլատրում է չարիքը եւ ներում է անարդարությունը։ Նա տածում է զզվանք ինքնահրաժարման դեմ, որը ասոցացնում է կրոնական ճնշումների ու, հատկապես, սեռական ժուժկալության հետ. «Խոհեմությունը՝ դա հարուստ պառաված տգեղ կույս է, որը հոգ է տանում անօգնականությունը»: «Ամեն ոք, ով ցանկանում է ինչ-որ բան, սակայն ոչինչ չի անում՝ ծնում է ժանտախտ»: Իր համար «մեղքի» կոնցեպցիան՝ դա մարդկային ցանկություների ծուղակ է (մասուր Սիրո Պարտեզից), նա հավատում է, որ սահմանափակումները բարոյական կոդեքսի ակնածանքը՝ պարտադրված արտաքին աշխարհից, հակասում է մարդու ոգուն եւ նրա էությանը. Вместо душистых цветов, Նա չէր կիսում դոկտրինան, ըստ որին Աստված –Արարիչն հենց Աստվածն է՝ առանձին եւ կատարյալ էակ իր կեցության մեջ։ Դա դարնում է հասկանալի Հիսուս Քրիստոսի մասին խոսքերում. «Նա՝ միակ Աստվածն է եւ այդպիսին նաեւ ես եմ եւ նաեւ դու ես»: «Դրախտի եւ Դժողքի ամուսնության» հիմնական ասածներից մեկը հնչում է այսպես. «Աստված գոյություն ունի եւ գործում է միայն մարդկանց մեջ»: Բլեյքի դիցաբանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքը ստեղծել է իր սեփական դիցաբանություն, որը նա ներկայացնում է իր մարգարեական գրքերում։ Դա ամբողջական աշխարհ է, բնակեցված աստվածներով եւ հերոսներով, անսովոր անվանումներով. Ուրիզեն, Լուվա, Տարմաս, Ուորտոն, Լոս, Էնիտարմոն, Ահանիա, Էնիոն, Ռինտա, Բրոմիոն, Թիրիել, Հար, Ալբիոն, Բեուլա, Ֆուզոն, Գոլգոնոզա, Գրոդնա, Օրկ, Պալամաբրոն, Սպեկտր, Տիրիել, Ուրթոնա, Ութա, Վալա: Բլեյքի դիցաբանությունը ունի շատ ակունքներ, դրանց թվում են Աստվածաշունչը, հունական եւ հռոմեական դիցաբանությունը, սկանդինավյան Էդդեր, օկուլտիստների եւ կրոնական միստիկների, այչպիսիք են օրինակ Նեթեսգեյմյան Ագրիպա, Պարացելս եւ Յակոբ Բյոմե եւ այլք փիլիսոփաների տրակտատները։ Բլեյքն եւ Լուսավորականության փիլիսոփայությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքն ուներ բարդ փոխհարաբերություններ Լուսավորականության փիլիսոփայության հետ։ Հիմնվելով իր իսկ անձնական ֆանտաստիկ կրոնական հավատքի վրա, Բլեյքը հակադրում է դրանք Նյութոնական տեսանկյանը տիեզերքին եւ դա արտացոլված է իր տողերում Երուսաղեմից. Բլեյքը նաեւ կարծում էր, որ Սըր Ջոշուա Ռեյնոլդսի գեղանկարչությունը, որտեղ նկարագրվում է բնական լույսի անկումը օբյեկտի վրա, եղել էր իսկական «վեգետատիվ աչքի» արդյունք, նաեւ նա կարծում էր Լոկիին եւ Նյութոնին «իսկական Ջոշուա Ռեյնոլդսի էսթետիկայի նախնիները»: Անգլիայում, այդ ժամանակ, նորաձեւ էր մեցո-տինտո՝ տպագրությունը, որը կատարվում էր տարածելով մակերեսին բազմաթիվ կետեր, կախված նկարագրվողի գծերից։ Բլեյքը հետեւել էր այդ եւ Նյութոնյան լույսի տեսության միջեւ անալոգիային։ Բլեյքը երբեք չէր օգրագործում այդ տեխնիկան, ընտրելով փորագրության եղանակի զարգացման ուղղին, հատկապես ջրային միջավայրում, պնդելով այն բանը, որ գծերը չեն ձեւավորվում պատահական։ Չնայաց ընդդիմանալով Լուսավորականության սկզբունքին, Բլեյքը, էլի եկավ գծային էսթետիկային, որը Նեոկլասիցիզմին ավելի էր բնորոշ, հատկապես Ջոն Քլաքսմանի փորանկարային աշխատանքներին, քան Ռոմանտիզմի փորանկարչությանը, որոնք հաճախ Բլեյքին էին հարաբերում։ Նույն ժամանակ էլ Բլեյքին դիտում էին որպես Լուսավորականության ժամանակահատվածի բանաստեղծ եւ նկարիչ, այն մտքով, որ նա էլ չէր ընդունում համակարգը, միտքը, հեղինակությունը եւ ավանդական ոճը։ Դիալեկտային իմաստով նա օգտագործում էր Լուսավորականության ոգին որպես արտաքին հեղինակների դեմ ընդդիմություն, որպեսզի քննադատի նեղ ուղղված ժամանակաշրջանի կոնցեպցիան։ Ստեղծագործական մտածողությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Նորտրոպ Ֆրայը՝ ասելով Բլեյքի մնայունության եւ հայացքների ամուր դիրքերի մասին, նշում է, որ Բլեյքը «ինքն զարմանում է, թե ինչքան կտրուկ նման են Ջոշուա Ռեյնոլդսի, Լոկիի եւ Բեյքոնի գրարումները իր մասին տարբեր ժամանակահատվածներում»: Իր համոզմունքների մնայնությունը, մշտականությունը, արդեն իսկ խոսում էին նրա ինքնուրույն սկզբումքների մասին։ Բլեյքը տածում էր զզվանք ստրկատիրության հանդեպ եւ հավատում էր սեռական եւ ռասային հավասարությանը։ Նրա մի քանի բանաստեղծությունները եւ նկարները արտացոլում են ընդհանուր մարդասիրության իդեան. «ամեն մարդիկ նման են (չնայաց որ նրանք անվերջ տարբեր են)»: Մի բանաստեղծության մեջ, գրված սեւամորթ տղայի դեմքից, սեւ եւ սպիտակ մարմիները նկարագրվում են որպես ստվերացած ճեմայգի (պուրակ) եւ ամպ, որը գոյություն ունի միայն այն ժամանակ, մինչեւ նրանք չեն հալվի, «որպիսզի լուսավորվի սիրո ճառացայթներով»: Так говорила часто мать моя. Բլեյքի տածում էր կենդանի հետաքրքրություն սոցիալ եւ քաղաքակական իրադարձութձունների նկատմամբ ամբողջ կյանքի ընթացքուն եւ սոցիալ եւ քաղաքակական բանաձեւերը հաճախ հանդիպում են նրա միստիկ սիմվոլիզմի մեջ։ Այն, ինչը նրա հասկացողության մեջ հանդիսանում էր ազատության ճնշում եւ սահմանափակում, եղել էր տարածված եկեղեցու ազդեցությամբ։ Բլեյքի հագեւոր հավատարմանքը երեւում է «Հմտության Երգում» (1794), որտեղ նա զուգահեռներ է բերում Հին Կտակարանի՝ սահմանափակումները, որը նա չի ընդունում եւ Նոր Կտակարանի՝ ազդեցությունը, որը նա համարում էր պոզոտիվ, միջեւ։ Տեսիլքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բլեյքը պնդում է, որ վաղ տարիքից նա տեսել է տեսիլքներ։ Առաջինը դրանցից կատարվեց մանուկ ժամանակ, երբ նա 4 տարեկան էր համաձայն պատմությանը, երիտասարդ նկարիչը «տեսել է Աստծուն», երբ Նրա գլուխը երեւացել էր պատուհանից՝ ուժգին վախեցնելով Բլեյքին։ 8-10 տարեկան հասակում Պեքհեմ Ռայում, Լոնդոնում, Բլեյքը՝ իր պնդմամբ, տեսել է «ծառ, բառացիորեն պատված հրեշտակներով, որոնց՝ վառ-գույնավոր թեւերից թափվում էին փայլեր, ինչպես աստղեր»: Համաձայն պատմությանը՝ պատմված Բլեյքի Վիկտորիանյան կենսագրով՝ Գիլկրիսթով, նա վերադարձել էր տուն եւ գրել էր իր տեսիլքները, որոնք քիչ էր մնում ընկնեին հոր աչքը՝ պատրաստ պատժել նրան խաբեության համար, եթե մայրը չխառնվեր։ Չնայաց բոլոր փաստերը խոսում են այն մասին, որ Բլեյքի ծնողները օժանդակում էին որդուն, հենց մայրն էր անում դա միշտական։ Բլեյքի, որոշ վաղ նկարները զարդարում էին նրա սենյակը։ Մյուս անգամ, երբ Բլեյքը հետեւում էր հնձվորների աշխատանքներին, նա տեսել էր հրեշտականման ֆիգուրներ նրանց միջեւ։ Բլեյքի պատմվածքները իր տեսիլքների մասին, այնպես էին ներշնչել Ջոն Վառլիին՝ նկարչին եւ աստղաբանին, որ նա խնդրել էր Բլեյքին պատկերել դրանք թղթին իր ներկայությամբ։ Արդյունքն հանդիսացավ «Ուրվականի Գլուխը» շարքը՝ բաղկացած հարյուրից ավել մատիտով նկարաց դիմանկարներից, ներառված պատմական եւ դիցաբանական կերպարներ, որոնք են. Դավիթը, Սողոմոն Իմաստունը, Վիրսավիա, Նաբուգոդոնոսոր II, Սաուլը, Լոթը, Հուլիոս Կեսարը, Սոկրատեսը, Հոբ Երանելին, Հիսուս Քրիստոս, Մուհամմադ մարգարե, Մեռլին, Բոուդիկա, Օսիան, Կառլոս Մեծ, Ռոբին Հուդ, Էդուարդ I, Էդուարդ Սեւ Արքայազն, Էդուարդ III, Ջոն Միլթոն, Վոլտեր նաեւ Դեւը, Սատանան, Խեցգետին համաստեղություն, «Մարդ, ով կառուցեց բուրգերը», «Մարդ, ով սովորեցրեց Բլեյքին գեղանկարչություն», «Ուրվական Լվի Գլուխը» եւ այլն։ Վերջինիս վրա Բլեյքը ստեղծում է «Լվի Ուրվական» ամենահայտնի նկարը։ Բլեյքը իր ամբողջ կյանքի ընթացքում կտեսնի տեսիլքներ։ Դրանք կլինեն հաճախ ասոցացված կրոնական թեմաներով եւ հատվածներով Աստվածաշնչից, եւ կոգեւորեն նրան ստեղծել եւ որոնել այլ հոգեւոր աշխատանքներ։ Իհարկե, կրոնական միտքը՝ դա նրա ստեղծագործությունների կենտրոնն է, միջուկն է։ Աստված եւ Քրիստոնեությունը իրենցից ներկայացնում են նրա ստեղծագործությունների ինտելեկտուալ կենտրոն, դրանք Բլեյքի ոգեշնչման աղբյուրն էին։ Ի հավելումն ամեն ինչին, Բլեյքը հավատում էր, որ Հրեշտակապետների օգնությամբ էր ստեղծել իր նկարները, դա նրանց օգնության արդյունք էր։ Տասներեք տարի անց նա կորցնում է եղբորը, սակայն շարունակում է պահպանել նրա հետ կապ։ Ջոն Ֆլեքսմենին ուղղված նամակում, սեպտեմբերի 21-ին, 1800 թվականին, Բլեյքը գրում է. «Ֆելֆամ՝ դա հիասքանչ մի տեղ է ուսուցման համար, որովհետեւ այստեղ ավելի շատ է հոգեւորությունը, քան Լոնդոնում: Դրախտն այստեղ բացվում է Գոլդեն Գեյթսի ամեն մի տեղից: Իմ կինը եւ քույրը զգում են իրենց շատ լավ, սպասում են Նեպտունի գրկախառնությանը: Իմ աշխատանքների համար ինձ ավելի շատ հարգում են դրախտում: Իմ գլխուղեղում գիտական աշխատանքներ են եւ ուսումը, իմ սենյակները լի են գրքերով եւ հին նկարներով, որոնք ես գրել էի հավերժության տարիներում, իմ ծնվելուց ավելի վաղ ժամանակում. եւ այդ աշխատանքները՝ երանություն են պարգեւում Հրեշտակապետներին»: Ուիլյամ Վորդսվորթը նկատել էր. «Չկար ոչ մի կաթիլ կասկածանք այն բանին, որ այդ մարդը հոգեկան էր, բայց ինչ-որ բան կա նրա համակվածության մեջ, ինչը ինձ ավելի է հետաքրքիր, քան Լորդ Բայրոնի եւ Վալտեր Սքոթի իմաստությունը». Դ.Ս. Ուիլյամսը (1899—1983) ասում էր, որ Բլեյքը ռոմանտիկ էր, սակայն քննադատող հայացքներով լի էր դեպի աշխարհ, նա նաեւ ապացուցեց, որ «Անմեղության Երգերը» ստեղծվել էին ինչպես իդեալի տեսիլք, իսկ ուտոպիայի հոգին առկա էր «Հմտությունների Երգերում»: Ընդհանուր մշակութային ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Գրեթե մի դարով՝ Բլեյքի մահվանից հետո, նրա աշխատանքները մոռացության էին մատնվել, սակայն XX դարում նրա համբավը սկսել էր շարժվել իներցիայի պես, լիմելով Ջոն Միդլթոն Մարիի եւ Նորթրոփ Ֆռայի՝ քննադատողների կողմից, վերականգնված, նաեւ ի շնորհիվ դասական կոմպոզիտորների աճմանը, որոնքն էին՝ Բենջամեն Բրիտտենը եւ Ռալֆ Վոան Ուիլյամսը, որոնց ստեղծագործությունների վրա ազդեցություն էր թողել Բլեյքը։ Ուիլյամ Բաթլեր Եյթսը՝ իռլանդացի անգլալեզու բանաստեղծ եւ դրամատուրգ, 1893 թվականին զբաղված էր Բլեյքի ժողովածուի հրատարակությամբ եւ գրել էր նրա մասին մի քանի հետազոտական աշխատանքներ։ Ջուն Սինգերը եւ այլք կարծում էին, որ Բլեյքի մտքերը մարդկային բնույթի մասին առաջ էին անցել ժամանակը եւ անգամ եղել էին շատ նման հոգեվերլուծող՝ Կարլ Գուստավ Յունգի տեսություններին, չնայաց նա ինքն չէր ընկալում Բլեյքի աշխատանքները ավելի բարձր մակարդակով, կարծելով դրանք, մեծ հաշվով, նկարչական արդյունք, քան անգիտակից գործընթացների աուտենտիկ պատկերացումը գիտական մակարդակով։ Նմանապես կարծում էր նաեւ Դիանա Հյում Ջորջը՝ գտնելով, որ Բլեյքին կարելի է դիտարկել որպես Զիգմունդ Ֆրոյդի[50] նախորդը։ Բլեյքը հսկա ազդեցություն էր թողել 1950 թվականների գրող-բիտնիկների եւ 1960-ակաների սուբկուլտուրայի վրա եւ հաճախ նշվում էր կոմպոզիտոր, գրող եւ կատարող՝ Բոբ Դիլանի, Ջիմ Մորիսոնի եւ գրող-բիտնիկ՝ Ալլեն Գինզբերգի ստեղծագործություների մեջ։ Ֆիլիպ Փոլմանի ֆանտազիական տրիլոգիայի գլխավոր հերոսների կերպարները մեծամասնությամբ փոխառվածեն «Դրախտի եւ Դժողքի ամուսնության» միջից։ Բլեյքի բանաստեղծություները նաեւ XX դարի 60-ակաների հայտնի կոմպոզիտորների մեղեդիների հիմքմ էին հանդիսանում, իսկ փորանկարները ունեցել են մեծ ազդեցություն ժամանակակից գրաֆիկական վեպի վրա։ Ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հրատարագչութլյուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] |Հրատարագված գրքեր ||Պատկերազարդերը Բլեյքի կողմից ||Չհրատարակված' / չլուսաբանված Բլեյքը ռուսերեն թարգմանված[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Блейк, У. Песни Невинности и Опыта / Пер. с англ. С. Степанова. — СПб, 1993. - Блейк, У. Изречения невинности/ Пер. с англ. В. Топоровa. — СПб. - Блейк, У. Песни Невинности и Опыта = William Blake, Songs of Innocence and Experience / Пер. с англ. С. Степанова; вступ. ст., коммент. А. Глебовской. — СПб.: Азбука, 2000. — 263 с — (Азбука-классика). — Двуязычное издание. — ISBN 5-267-00156-2. - Блейк, У. Четыре стихотворения в пер. Анатолия Кудрявицкого (из журн. «Иностранная литература», 1997, No 5) - Блейк, У. Песни Невинности и Опыта-Книга Тэль = William Blake, Songs of Innocence and Experience-Book of Thal / Пер. с англ. И.Плясов. - Блейк, У. Книга Тэль = William Blake, Book of Thal / Пер. с англ. М. Васильев - Блейк У. "Притчи Ада" (Пер. И. Сибирянина) Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Անգլերեն լեզվով[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Donald Ault (1974). Visionary Physics: Blake’s Response to Newton. University of Chicago. ISBN 0-226-03225-6. - Jacob Bronowski (1972). William Blake and the Age of Revolution. Routledge and K. Paul. ISBN 0-7100-7277-5 (hardcover) ISBN 0-7100-7278-3 (pbk.) - Jacob Bronowski (1967). William Blake, 1757—1827; a man without a mask. Haskell House Publishers. - G.K. Chesterton (1920s). William Blake. House of Stratus ISBN 0-7551-0032-8. - S. Foster Damon (1979). A Blake Dictionary. Shambhala. ISBN 0-394-73688-5. - Northrop Frye (1947). Fearful Symmetry. Princeton Univ Press. ISBN 0-691-06165-3. - Peter Ackroyd (1995). Blake. Sinclair-Stevenson. ISBN 1-85619-278-4. - E.P. Thompson (1993). Witness against the Beast. Cambridge University Press. ISBN 0-521-22515-9. - Victor N. Paananens (1996). William Blake. Twayne Publishers. ISBN 0-8057-7053-4. - George Anthony Rosso Jr. (1993). Blake’s Prophetic Workshop: A Study of The Four Zoas. Associated University Presses. ISBN 0-8387-5240-3. - G.E. Bentley Jr. (2001). The Stranger From Paradise: A Biography of William Blake. Yale University Press. ISBN 0-300-08939-2. - David V. Erdman (1977). Blake: Prophet Against Empire: A Poet’s Interpretation of the History of His Own Times. Princeton University Press. ISBN 0-486-26719-9. - James King (1991). William Blake: His Life. St. Martin’s Press. ISBN 0-312-07572-3. - W.J.T. Mitchell (1978). Blake’s Composite Art: A Study of the Illuminated Poetry. Yale University Press. ISBN 0-691-01402-7. - Peter Marshall (1988). William Blake: Visionary Anarchist ISBN 0-900384-77-8 - Dr. Malkin, A Father’s Memories of his Child, (1806) - Alexander Gilchrist, Life and Works of William Blake, (1863, second edition, London, 1880) - Algernon Swinburne, William Blake: A Critical Essay, (London, 1868) - W. M. Rosetti (editor), Poetical Works of William Blake, (London, 1874) - Basil de Sélincourt, William Blake, (London, 1909) - A. G. B. Russell, Engravings of William Blake, (1912) - W. B. Yeats, Ideas of Good and Evil, (1903), contains essays. - Joseph Viscomi (1993). Blake and the Idea of the Book, (Princeton UP). ISBN 0-691-06962-X. - David Weir (2003). Brahma in the West: William Blake and the Oriental Rennaissance, (SUNY Press) - Sheila A.Spector (2001). «Wonders Divine»: the development of Blake’s Kabbalistic myth, (Bucknell UP) - Jason Whittaker (1999). William Blake and the Myths of Britain, (Macmillan) - Irving Fiske (1951). «Bernard Shaw’s Debt to William Blake.» (Shaw Society) Ռուսերեն լեզվով[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Батай, Жорж|Батай Ж. Блейк // Батай, Жорж|Батай Ж.Литература и Зло [: Сб. эссе:]. М.: МГУ, 1994. — ISBN 5-211-03159-8 - Փիթեր Աքրոյդ։ Բլեյք (կենսագրություն). Пер. Т. Азаркович. М.: София, 2004. Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Ռընե Ուելլեք, Օսթին Ուորրեն (2008)։ Գրականության տեսություն։ Երեւան: Սարգիս Խաչենց։ էջ էջ 466 - poets.org/William Blake, retrieved online 13 June 2008 - Bentley, Gerald Eades and Bentley Jr., G. William Blake: The Critical Heritage. 1995, pp. 34–5. - Reproduction of 1783 edition: Tate Publishing, London, ISBN 978-1-85437-768-5 - Ackroyd, Peter, Blake, Sinclair-Stevenson, 1995, p. 96 - Biographies of William Blake and Henry Fuseli, retrieved on 31 May 2007. - Viscomi, J. Blake and the Idea of the Book. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1993; Phillips, M. William Blake: The Creation of the Songs, London: The British Library, 2000. - Sung, Mei-Ying. William Blake and the Art of Engraving. London: Pickering and Chatto, 2009. - Gilchrist, Life of William Blake, 1863, p. 316 - Schuchard, MK, Why Mrs Blake Cried, Century, 2006, p. 3 - Damon, Samuel Foster (1988). A Blake Dictionary - Wright, Thomas. Life of William Blake. 2003, p. 131. - Blunt, Anthony, The Art of William Blake, p 77 - Bentley, G.E., The Stranger from Paradise, Yale University Press, 2001, pp. 366–367 - Bindman, David. "Blake as a Painter" in The Cambridge Companion to William Blake, Morris Eaves (ed.), Cambridge, 2003, p. 106 - Blake Records, p. 341 - Gilchrist, The Life of William Blake, London, 1863, 405 - Grigson, Samuel Palmer, p. 38 - Kennedy Maev (փետրվարի 22, 2011)։ «Burial ground of Bunyan, Defoe and Blake earns protected status»։ The Guardian։ Վերցված է հունվարի 21, 2015 - Ackroyd, Blake, 390 - Blake Records, p. 410 - Ackroyd, Blake, p. 391 - Marsha Keith Schuchard, Why Mrs Blake Cried: Swedenborg, Blake and the Sexual Basis of Spiritual Vision, pp. 1–20 - Tate UK։ «William Blake's London»։ Վերցված է օգոստոսի 26, 2006 - The Unholy Bible, June Singer, p. 229. - William Blake, Murry, p. 168. - MSU.edu - Poetry Foundation's bio of William Blake - Hamblen Emily (1995)։ On the Minor Prophecies of William Blake։ Kessinger Publishing։ էջ 10Berger Pierre (1915)։ William Blake: Poet and Mystic։ E. P. Dutton & Company։ էջ 45 - Swinburne p. 260 - Swinburne, p. 249. - Sheila Rowbotham's Edward Carpenter: A Life of Liberty and Love, p. 135. - Diana Hume George. Blake and Freud. Ithaca: Cornell University Press, 1980. Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը] - Contents, The Complete Poetry and Prose of William Blake edited by David V. Erdman - A sixth form English lit perspective - William Blake — Cybersongs of Innocence - The William Blake Archive - An Archive of an Exhibit of his Work at the National Gallery of Victoria - Gallery of Paintings - William Blakeի գործերը «Գուտենբերգ» նախագծում - Blake Digital Text Project - Introduction to The Drawings and Engravings of William Blake, by Laurence Binyon at www.the3graces.info - Blue Neon Alley — Directory and Poems - Poetry Archive: 170 poems of William Blake - Paintings of William Blake - The Songs of Innocence and The Songs of Experience by William Blake - Луков Вл. А. Блейк Уильям // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира» [2010].


source: fineweb

text: Սպերմատոզոիդ Սպերմատոզոիդ, Սերմնաբջիջ (հունարեն՝ σπέρμα (սեռ. σπέρματος) - սերմ, ζωή - կյանք եւ εἴδος - տեսակ)՝ արական գամետը, մարդու, կենդանիների եւ բազմաթիվ բույսերի արական սեռական բջիջ։ Առաջանում է առաջնային սեռական բջիջներից, զարգացման հատուկ պրոցեսի ընթացքում։ Պարունակում է քրոմոսոմների հապլոիդ հավաքակազմ։ Կենդանիների սերմնաբջիջներն ընդունակ են ակտիվ շարժվելու (բարենպաստ պայմաններում 2—5 մմ/ր արագությամբ) եւ բեղմնավորում են անշարժ կամ պասիվ ձվաբջիջը։ Տարբերվում են ձեւով եւ չափերով (50-500 մկմ, միջատներինը՝ մինչեւ մի քանի մմ)։ Բույսերի սերմնաբջիջն (անթերոզոիդ) առաջանում է անթերիդիումներում։ Սերմնավոր բույսերի մեծամասնության սերմնաբջիջները զուրկ են մտրակներից եւ չեն տեղաշարժվում։ Որոշ ջրիմուռներ, մամուռներ, սնկեր, պտերներ, սելագինելներ, սագոենիներ ունեն (շարժման ուղղությամբ) առջեւում տեղադրված երկու (հազվադեպ մեկ) եւ ավելի մտրակիկներով սերմնաբջիջներ։ Ի հակադրություն այլ բուսական բջիջների, սերմնաբջիջները չունեն թաղանթանյութե պատյան։ Հատկանշական է մեծ կորիզը եւ ցիտոպլազմայի չնչին քանակությունը։ Սերմնաբջջի շարժումը դեպի ձվաբջիջ պայմանավորվում է քեմոտաքսիսով։ Տիպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Առանձնացվում են կենդանիների սերմնաբջիջների մի քանի տիպ. - մտրակավոր սերմնաբջիջ. կազմված են գլխիկից, որտեղ գտնվում է կորիզը, միջին մասից եւ մտրակից, որի միջոցով եւ շարժվում են։ Գլխիկի առաջնային մասում հաճախ ունեն ձվաբջջի մեջ ներթափանցումը հեշտացնող հարմարանք։ Սերմնաբջիջը պատված է ցիտոպլազմայի բարակ շերտով։ Հատուկ են փշամորթներին, աղեխորշավորներին, միջատներին, ողնաշարավորներին եւ մարդուն։ - Ամեոբաձե սերմնաբջիջ. զուրկ են մտրակիկներից եւ տեղաշարժվում են կեղծ ոտիկների միջոցով։ Ավելի պարզ են կառուցված, քան մտրակավոր սերմնաբջիջները։ Հատուկ են նեմատոդներին, տգերին եւ այլն։ - Պայթող սերմնաբջիջ, հազվագյուտ տիպ է, հատուկ է տասնոտանի խեցգետիններին։ Տեղաշարժվում է կեղծ ոտիկների օգնությամբ, ձվաբջջին հանդիպելիս սերմնաբջջի խիտինե պատիճը պայթում է եւ իրականացնում բեղմնավորումը։ Կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Վզիկը կազմված է բջջապլազմայից, որը պարունակում է ցիտոսոմ եւ ԱԵՖ-ի պաշար. դա շարժման ժամանակ էներգիայի աղբյուր է ծառայում։ Վզիկի հետեւում տեղավորված է սպերմատոզոիդի շարժման հարմարանքը՝ պոչը, որը հաճախ մեծ երկարության բարակ թելի ձեւ ունի։ Որոշ կենդանիների մոտ սպերմատոզոիդները լինում են այլ ձեւերի. օրինակ՝ կաթնասունների մոտ գլխիկը կլոր է, թռչուններինը՝ երկար եւ սուր, երկկենցաղներինը՝ պտուտակաձեւ։ Կան նաեւ սպերմատոզոիդների ոչ տիպիկ ձեւեր՝ աստղաձեւ, կոնաձեւ (խեցգետնակերպեր, որոշ որդեր)։ Սպերմատոզոիդը բնորոշ է իր շարժունությամբ եւ փոքր չափերով, որը բացատրվում է նրանում ներառումների բացակայությամբ։ Մարդու սպերմատոզոիդներն ունեն մոտ 50 միկրոն մեծություն։ Կան եւ մեծ չափերի հասնող սպերմատոզոիդներ, օրինակ՝ տրիտոնի մոտ հասնում է մոտ 500 միկրոնի։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ. 10, էջ 340)։|


text: Հարավային Կորեայի նոր նախագահ է ընտրվել Դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու, ազատական քաղաքական գործիչ Մուն Ջե-ինը։ Այսօր ստանձնելով լիազորությունները՝ նախագահի պաշտոնում իր առաջին ելույթում նա հայտարարել է, որ անմիջապես սկսելու է փորձել լուծել ճգնաժամը, որն առաջացել է Կորեական թերակղզում լարվածության սրման ֆոնին։ «Եթե հարկ լինի, ես միանգամից Վաշինգտոն կթռչեմ», - ասել է նա՝ շարունակելով. - «Կթռչեմ Պեկին եւ Տոկիո, եւ եթե հնարավորությունները ներեն՝ նաեւ Փհենյան»։ Մուն Ջե-ինը հաղթանակ է տարել մայիսի 9-ին կայացած նախագահական ընտրությունների արդյունքում՝ ստանալով քվեների 41 տոկոսը։


text: Ինչ է սպասվում Ալավերդու մանկապարտեզի տնօրենին ու դաստիարակին. մանրամասներ ՀՀ քննչական կոմիտեի փոխանցմամբ՝ նախնական տվյալներով՝ փետրվարի 14-ին, ժամը 09։30-ի սահմաններում դաստիարակչուհին ներկա-բացակա է արել, որին փոքրիկը ներկա է եղել, իսկ ստուգելու գործողությունն ավարտելուց հետո նկատել է, որ նա բացակայում է։ Ըստ դաստիարակչուհու՝ այդ մասին հեռախոսազանգով տեղեկացրել է երեխայի մորը։ Փոքրիկի դին հայտնաբերել է նրա պապը՝ նրան որոնելիս, նախադպրոցական ուսումնական հաստատությանը կից հոսող Դեբեդ գետում՝ բերանքսիվայր ջրում ընկած վիճակում, ոտքերով դեպի ափամերձ մասը եւ անմիջապես տեղափոխել Ալավերդու բժշկական կետրոն: ԼՈւՐԵՐ.com-ի հետ զրույցում Ալավերդու քաղաքապետարանից տեղեկացրին, որ քաղաքապետի որոշմամբ՝ մանկապարտեզի տնօրեն Ռուզաննա Ավետյանը եւ դաստիարակը աշխատանքից կազատվեն, իսկ մանկապարտեզը որոշ ժամանակով կդադարեցնի գործունեությունը: Ի դեպ՝ երեխան երկրորդ օրն էր՝ ինչ այցելում էր մանկապարտեզ: Կատարվել է դեպքի վայրի զննություն, նշանակվել դատաբժշկական փորձաքննություն: ՀՀ քննչական կոմիտեի Լոռու մարզային քննչական վարչությունում ձեռնարկվում են անհրաժեշտ միջոցառումներ՝ 2013թ. ծնված երեխայի մահվան հանգամանքները պարզելու համար։


text: Նախագահ Սերժ Սարգսյանը երեկ ընդունել է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության սոցիալ—դեմոկրատական կուսակցության նախագահության անդամ, Բունդեսթագի բյուջետային հարցերով հանձնաժողովի փոխնախագահ Դիթմար Նիթանին։ Հանրապետության նախագահը ողջունել է հյուրին, բարձր գնահատել նրա գործունեությունը հայ—գերմանական երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդման գործում եւ շնորհակալություն հայտնել Հայոց ցեղասպանության ընդունման ու դատապարտման ուղղությամբ նրա հետեւողական ջանքերի համար։ «Հարգելի՛ պարոն Նիթան, Հայաստանում քաջածանոթ են Ձեր գործունեությանը, հատկապես, ինչ վերաբերում է պատմական արդարության վերականգնման եւ իրերն իրենց անունով կոչելու Ձեր ջանքերին։ Ձեր պարագայում դա առավել քան գնահատելի է, որովհետեւ Դուք, լինելով Գերմանիա—Թուրքիա հարաբերությունների զարգացման կողմնակից, այդուհանդերձ, շատ հստակորեն Ձեր ձայնը բարձրացրիք եւ պայքարեցիք, որպեսզի Գերմանիան ճանաչի Հայոց ցեղասպանության փաստը՝ այդպիսով Ձեր ներդրումն ունենալով ընդդեմ ցեղասպանությունների, մարդկության դեմ հանցագործությունների կանխարգելման համամարդկային պայքարում»,–ասել է հանրապետության նախագահը։ Հանդիպման ժամանակ նախագահը Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Բունդեսթագի պատգամավոր Դիթմար Նիթանին պարգեւատրել է Մխիթար Գոշի մեդալով։ Դիթմար Նիթանը հանրապետության նախագահից շնորհակալությամբ ընդունելով բարձր պարգեւը՝ մեջբերել է հայտնի ցեղասպանագետ Էլի Վիզելի խոսքերը՝ «Ով մոռանում է զոհերին՝ սպանում է նրանց երկրորդ անգամ» եւ ընդգծել, որ, իր համոզմամբ, բոլորը պետք է ջանան ներդրում ունենալ աշխարհում խաղաղության, փոխըմբռնման, հաշտության հաստատման եւ արդարության վերականգնման գործում։ Նա վստահեցրել է, որ ամեն ինչ կանի, որպեսզի իր ջանքերը կես ճանապարհին չմնան, եւ հայ ժողովրդի դեմ իրականացված ցեղասպանությունը երբեք չմոռացվի։ Հանրապետության նախագահը հաջողություն է մաղթել Դիթմար Նիթանին եւ հույս հայտնել, որ նա իր ակտիվ գործունեությամբ կշարունակի այսուհետ եւս ամրապնդել Հայաստանի եւ Գերմանիայի միջեւ առկա բարեկամական հարաբերությունները։ *** Նախագահ Սերժ Սարգսյանը երեկ ընդունել է Գերմանիայի խոշորագույն մշակութային հաստատության՝ Գյոթեի ինստիտուտի նախագահ Կլաուս—Դիթեր Լեհմանին։ Հանրապետության նախագահը ողջունել է հյուրին եւ հույս հայտնել, որ պարոն Լեհմանի այցը Հայաստան նոր սկիզբ կդառնա հայ—գերմանական կրթամշակութային համագործակցության զարգացման եւ այդպիսով նաեւ երկկողմ միջպետական հարաբերությունների ամրապնդման համար։ Նշելով, որ այս տարի Հայաստանը եւ Գերմանիան նշում են դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25—ամյակը՝ նախագահ Սարգսյանը գոհունակությամբ է փաստել, որ անցած այդ տարիների ընթացքում հայ—գերմանական հարաբերությունները միայն վերընթաց զարգացում են ունեցել՝ հաստատվել է բարձր մակարդակի քաղաքական երկխոսություն, ձեւավորվել են կայուն միջխորհրդարանական հարաբերություններ, հաջողությամբ զարգանում են առեւտրատնտեսական կապերը, համագործակցությունը կրթության, մշակույթի ոլորտներում եւ ապակենտրոնացված մակարդակում։ Այդ ամենը, հանրապետության նախագահի համոզմամբ, լավ հիմք է խթանելու Հայաստանում գերմաներենի առավել խորացված ուսուցումը, ինչն էլ իր հերթին կնպաստի փոխշահավետ բոլոր ոլորտներում երկկողմ կապերի ամրապնդմանը։ Այդ համատեքստում զրուցակիցները քննարկել են 2009 թվականից Հայաստանում գործող Գերմաներենի ուսուցման կենտրոնին զուգահեռ գերմաներենի տարածմանը նպաստող այլ հնարավորությունների, այդ թվում՝ Գյոթեի ինստիտուտի կենտրոնի հիմնման հարցը։ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը պատրաստակամություն է հայտնել նման լուծման հանգելու դեպքում պետության կողմից աջակցություն ցուցաբերելու այդ նախաձեռնության իրականացմանը։ Կլաուս—Դիթեր Լեհմանը վստահեցրել է, որ Գյոթեի ինստիտուտը լավագույն ջանքը կներդնի Հայաստանի հետ համագործակցությունը զարգացնելու համար։ ՀՀ նախագահի մամլո գրասենյակ


text: Exodus 191 Եգիպտացիների երկրից իսրայէլացիների դուրս գալուց երեք ամիս անց, առաջին իսկ օրը նրանք հասան Սինայի անապատը: 2 Նրանք դուրս գալով Ռափիդիմից, եկան Սինայի անապատը եւ կայք հաստատեցին այնտեղ, անապատում: Իսրայէլացիները կայք հաստատեցին այնտեղ, լերան դիմաց: 3 Մովսէսը բարձրացաւ Աստծու լեռը: Աստուած լերան վրայից կանչեց նրան ու ասաց. «Այսպէս կ՚ասես Յակոբի յետնորդներին եւ կը յայտնես Իսրայէլի որդիներին. 4 «Դուք ինքներդ տեսաք, թէ ինչեր բերեցի եգիպտացիների գլխին, իսկ ձեզ, ինչպէս արծիւն է իր թեւերի վրայ առնում, բարձրացրի ինձ մօտ: 5 Արդ, եթէ ուշադիր լսէք իմ ասածը եւ պահէք իմ դրած ուխտը, դուք բոլոր ազգերի մէջ կը լինէք իմ ընտրեալ ժողովուրդը, որովհետեւ իմն է ամբողջ երկիրը: 6 Դուք կը լինէք ինձ համար որպէս թագաւորութիւն, որպէս քահանայութիւն եւ որպէս սուրբ ազգ: Իմ այս ասածները դու կը հաղորդես իսրայէլացիներին»: 7 Մովսէսը վերադարձաւ, կանչեց ժողովրդի ծերերին եւ նրանց հաղորդեց բոլոր այն խօսքերը, որ նրան պատուիրել էր Աստուած: 8 Ժողովուրդը միահամուռ պատասխան տուեց ու ասաց. «Այն ամէնը, ինչ ասել է Աստուած, կը կատարենք ու կը հնազանդուենք»: Մովսէսը ժողովրդի ասածը հաղորդեց Աստծուն: 9 Տէրն ասաց Մովսէսին. «Ահա ես քեզ մօտ պիտի գամ ամպի սեան մէջ, որ ժողովուրդը լսի այն, ինչ ես ասելու եմ քեզ, եւ նա յաւիտեան պիտի հաւատայ քեզ»: Մովսէսը ժողովրդի ասածը հաղորդեց Աստծուն: 10 Տէրն ասաց Մովսէսին. «Իջի՛ր, կարգադրի՛ր ժողովրդին, մաքրի՛ր նրանց այսօր եւ վաղը, նաեւ թող լուանան իրենց զգեստները, 11 որպէսզի երրորդ օրը պատրաստ լինեն, որովհետեւ երրորդ օրը Տէրը ողջ ժողովրդի աչքի առաջ իջնելու է Սինա լերան վրայ: 12 Ժողովրդի ու լերան միջեւ տարածութիւն կը թողնես եւ կ՚ասես. «Զգո՛յշ եղէք, լերան վրայ մարդ չբարձրանայ ու դրան չմօտենայ, որովհետեւ ով մօտենայ լերան, մահուամբ պիտի պատժուի: 13 Լերան մօտեցողին որեւէ ձեռք չդիպչի, որովհետեւ դրան դիպչողը կը քարկոծուի կամ նետահար կը լինի. անասուն լինի, թէ մարդ՝ չի ապրի: Նրանք կարող են լեռը բարձրանալ միայն այն ժամանակ, երբ որոտները, շեփորահարութիւնն ու ամպը վերանան լերան վրայից»: 14 Մովսէսը լեռից իջաւ ժողովրդի մօտ ու մաքրեց նրանց: Նրանք լուացին իրենց զգեստները: Մովսէսն ասաց ժողովրդին. 15 «Պատրա՛ստ եղէք, երեք օր կանանց չմերձենաք»: 16 Երրորդ օրն առաւօտեան Սինա լերան վրայ որոտներ լսուեցին, փայլատակումներ ու միգախառն ամպ երեւաց. եւ շեփորի ձայնը ուժգին հնչում էր: Բանակատեղում գտնուող ողջ ժողովուրդը զարհուրեց: 17 Մովսէսը ժողովրդին բանակատեղիից տարաւ Աստծուն ընդառաջ եւ կանգնեցրեց Սինա լերան ստորոտի շուրջը: 18 Սինա լեռն ամբողջովին ծխում էր, քանի որ Աստուած նրա վրայ իջել էր իբրեւ հուր: Նրա ծուխը բարձրանում էր ինչպէս հնոցի ծուխ: Բոլոր մարդիկ խիստ զարհուրեցին, 19 որովհետեւ շեփորի ձայնը տարածւում էր աւելի հեռու եւ հնչում էր չափազանց ուժեղ: Մովսէսը խօսում էր, իսկ Աստուած որոտաձայն պատասխանում էր նրան: 20 Տէրն իջաւ Սինա լերան վրայ, լերան կատարին: Տէրը Մովսէսին կանչեց լերան գագաթը, եւ Մովսէսը բարձրացաւ այնտեղ: 21 Աստուած խօսեց Մովսէսի հետ՝ ասելով. «Իջի՛ր, կարգադրի՛ր քո ժողովրդին. Աստծուն տեսնելու համար չմերձենան եւ այդ պատճառով նրանցից շատերը չկորչեն: 22 Աստծուն մօտեցող քահանաներն էլ թող մաքրուեն, որպէսզի Տէրը կորստեան չմատնի նրանց»: 23 Մովսէսն ասաց Աստծուն. «Ժողովուրդը չի կարող Սինա լեռը բարձրանալ, որովհետեւ դու ինքդ ես մեզ պատուիրել եւ ասել, թէ՝ «Մարդկանց ու լերան միջեւ տարածութիւն կը թողնես եւ լեռը սուրբ կը հռչակես»: 24 Տէրն ասաց նրան. «Գնա՛, իջի՛ր ու յետոյ այստեղ բարձրացի՛ր Ահարոնի հետ, բայց քահանաներն ու ժողովուրդը թող չյանդգնեն բարձրանալ Աստծու մօտ, որպէսզի Տէրը նրանց կորստեան չմատնի»: 25 Մովսէսն իջաւ ժողովրդի մօտ եւ ասաց նրանց. Copyright information for ArmEastern Welcome to STEP Bible From Tyndale House, Cambridge UK Use the search box to find Bibles, commentaries, passages, search terms, etc. Here are some examples: ESVGen 1 This shows how to quickly lookup a passage. NIVESVKJVGen 1 Looking up a passage in three different translations is also easy. ESVbrother This asks STEP to search for the Greek word for 'brother' and show the results in the ESV. NIVESVlandhe.sed This example runs both a 'Hebrew word search' and a 'Text' search and shows the results in both the NIV and ESV. ESVthroneDavidIsa-Rev You can mix most searches. This finds any word translated as 'throne' in the Prophets and the New Testament, but only in verses concerning the topic 'David'. This excludes verses which refer to a 'throne' in other contexts. KJVWHNUJohn 1 Interlinear Hebrew & Greek is available for some translations with grammar (and more soon). To reverse the interlinear order, click on a version abbreviation under the verse number. © Tyndale House, Cambridge, UK - 2018