text: Հայաստանի Հանրապետության Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք Վճռաբեկ դատարանը բողոքի հիման վրա ՀՀ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում եւ կարգով վերանայում է ՀՀ Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի (այսուհետ՝ Վերաքննիչ դատարան) եւ ՀՀ Վարչական դատարանի` օրինական ուժի մեջ չմտած գործն ըստ էության լուծող եւ միջանկյալ դատական ակտերը։ Վարչական դատարանի դատական ակտերի բողոքարկման կարգի, հիմքերի եւ գործերի վարույթը Վճռաբեկ դատարանում իրականացնելու վրա (mutatis mutandis) տարածվում են Հայաստանի Հանրապետության Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) սահմանված նորմերը։ Գործի քննությանը չմասնակցած այն անձինք, որոնց իրավունքների եւ պարտականությունների վերաբերյալ Վարչական դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, իրավասու են վճռաբեկության կարգով բողոքարկելու այդ ակտը։ Վերաքննիչ դատարանի` օրինական ուժի մեջ չմտած գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերը Վճռաբեկ դատարանում բողոքարկելու իրավունք ունեն՝ 1. գործին մասնակցող անձինք, գլխավոր դատախազը եւ նրա տեղակալները՝ մինչեւ այդ ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելու համար սահմանված ժամկետը (մեկ ամսվա ընթացքում). 2. գործին մասնակից չդարձած այն անձինք, որոնց իրավունքների եւ պարտականությունների վերաբերյալ կայացվել է գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, այն օրվանից սկսված երեք ամսվա ընթացքում, երբ իմացել են կամ կարող էին իմանալ նման դատական ակտի կայացման մասին, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո անցել է քսան տարի։ Վերաքննիչ դատարանի միջանկյալ դատական ակտերն օրենքով նախատեսված դեպքերում բողոքարկելու իրավունք ունեն գործին մասնակցող անձինք՝ ակտը ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում, եթե օրենքով այլ ժամկետ սահմանված չէ։ Վերոնշյալ սուբյեկտները վճռաբեկ բողոք կարող են բերել միայն օրենքով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում, այն է՝ գործին մասնակցող անձանց նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումը, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա եւ նոր երեւան եկած կամ նոր հանգամանքները։ Վճռաբեկ բողոք բերելու հիմքերի առկայության դեպքում բողոք բերելու իրավունք ունեցող անձինք բերում են վճռաբեկ բողոք եւ պատշաճ ձեւով ուղարկում են Վճռաբեկ դատարան։ Վճռաբեկ բողոքում պետք է նշվեն` - դատարանի անվանումը, որին հասցեագրվում է բողոքը. - բողոք բերող անձի անունը (անվանումը). - վճիռ կայացրած դատարանի անվանումը, գործի համարը, վճռի կայացման տարին, ամիսը, ամսաթիվը, գործին մասնակցող անձանց անունները (անվանումները), վեճի առարկան. - բողոք բերած անձի պահանջը՝ օրենքների, այլ իրավական ակտերի վկայակոչմամբ եւ նշում այն մասին, թե նյութական կամ դատավարական իրավունքի որ նորմերն են խախտվել կամ սխալ կիրառվել, կամ որոնք են նոր երեւան եկած հանգամանքների հետեւանքով գործի վերանայման հիմքերը. - օրենքով վճռաբեկ բողոքը քննության ընդունելու համար սահմանված հիմնավորումներից որեւէ մեկը. - բողոքին կցվող փաստաթղթերի ցանկը, սահմանված կարգով եւ չափով պետական տուրքի վճարած լինելը հավաստող փաստաթուղթը եւ բողոքի պատճենը՝ գործը քննող դատարան եւ գործին մասնակցող անձանց ուղարկելու մասին ապացույցները։ Վճռաբեկ բողոքը ստորագրում է բողոք բերող անձը կամ նրա ներկայացուցիչը։ Ներկայացուցչի լիազորությունները հավաստվում են Օրենսգրքով սահմանված կարգով։ Վճռաբեկ բողոք բերած անձն իրավունք ունի հետ վերցնել բողոքը, մինչեւ Վճռաբեկ դատարանի կողմից գործի քննության սկսելը։ Վճռաբեկ դատարանը բողոքն ընդունում է քննության, եթե Վճռաբեկ դատարանի կարծիքով բողոքում հիմնավորված է, որ` 1) բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, կամ 2) վերանայվող դատական ակտն առերեւույթ (prima facie) հակասում է Վճռաբեկ դատարանի` նախկինում ընդունած որոշումներին, կամ 3) ստորադաս դատարանի կողմից թույլ է տրված առերեւույթ դատական սխալ, որը կարող է առաջացնել կամ առաջացրել է ծանր հետեւանքներ. 4) առկա է նոր երեւան եկած կամ նոր հանգամանք։ Վճռաբեկության կարգով գործի քննության ժամանակ Վճռաբեկ դատարանը գործով կայացված դատական ակտը վերանայում է միայն վճռաբեկ բողոքի հիմքերի եւ հիմնավորումների սահմաններում եւ որոշում է կայացնում ողջամիտ ժամկետում։ Հայաստանի Հանրապետության Քրեական դատավարության օրենսգիրք Վճռաբեկ դատարանը բողոքի հիման վրա ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում եւ կարգով վերանայում է ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ՝ Վերաքննիչ դատարան)` գործն ըստ էության լուծող եւ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերը, ինչպես նաեւ Վերաքննիչ դատարանի` գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերի վերանայման արդյունքում կայացած որոշումները։ Վերաքննիչ դատարանի` գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, իսկ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերի դեմ` այդ ակտը ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում, եթե օրենքով այլ բան նախատեսված չէ: Երբ նախորդ դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, անձի վիճակի բարելավման հիմքով վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել առանց ժամկետի սահմանափակման, իսկ անձի վիճակի վատթարացման հիմքով` դատական ակտի օրինական ուժ մտնելու պահից վեցամսյա ժամկետում։ Արդարացման դատավճիռը կարող է վճռաբեկության կարգով բեկանվել ոչ այլ կերպ, քան դատախազի, տուժողի կամ նրա ներկայացուցչի բողոքի հիման վրա, կամ արդարացված անձի բողոքի հիման վրա, եթե նա համաձայն չէ արդարացման հիմքի հետ։ Վերաքննիչ դատարանի` գործն ըստ էության լուծող եւ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերը, ինչպես նաեւ Վերաքննիչ դատարանի` գործ ըստ էության չլուծող դատական ակտերի վերանայման արդյունքում կայացված որոշումները Վճռաբեկ դատարան բողոքարկելու իրավունք ունեն` 1. դատավարության մասնակիցները, բացառությամբ քրեական հետապնդման մարմնիների, իսկ օրենքով նախատեսված դեպքերում նաեւ դիմողները. 2. գլխավոր դատախազը եւ նրա տեղակալները` օրենքով նախատեսված դեպքերում: Վերաքննության կարգով բողոքարկման ենթակա դատական ակտը անձը չի կարող բողոքարկել Վճռաբեկ դատարան, եթե նա նույն հիմքերով չի բողոքարկել դատական ակտը Վերաքննիչ դատարանում: Անձը կարող է վճռաբեկ բողոք բերել դատական ակտի` միայն իր համար անբարենպաստ մասին դեմ։ Վերաքննիչ դատարանի՝ գործն ըստ էության լուծող եւ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերը, ինչպես նաեւ Վերաքննիչ դատարանի` գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերի վերանայման արդյունքում կայացած որոշումները վերանայում է Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը` (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան) նախագահի եւ առնվազն երեք դատավորի կազմով։ Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանը նշված դատական ակտերը վերանայում է վճռաբեկ բողոքում նշված հիմքերի սահմաններում։ Վճռաբեկ դատարան բողոք բերելու հիմքերն են` դատական սխալը` նյութական կամ դատավարական իրավունքի խախտումը, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա, նոր երեւան եկած կամ նոր հանգամանքները։ Վճռաբեկ բողոքը պետք է բովանդակի` 1. այն դատարանի անվանումը, որին հասցեագրվում է բողոքը. 2. տվյալ բողոք բերած անձի մասին` նշելով նրա դատավարական կարգավիճակը, բնակության կամ գտնվելու վայրը. 3. դատավճիռը կամ այլ որոշումը, որը բողոքարկվում է, եւ այդ որոշումը կայացրած դատարանի անվանումը. 4. նշում է այն մասին, թե դատավճիռը կամ այլ որոշումը բողոքարկվում է ամբողջությամբ, թե` մի մասով 5. պատճառաբանված մատնանշում է այն մասին, թե որ նյութական կամ դատավարական իրավունքն է խախտվել, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա, կամ ինչ նոր երեւան եկած կամ նոր հանգամանքներ են առկա. 6. բողոք բերած անձի պահանջը. 7. օրենքով վճռաբեկ բողոքը քննության ընդունելու համար սահմանված հիմնավորումներից որեւէ մեկը. 8. բողոքին կցվող նյութերի ցանկը. 9. բողոք ներկայացվող անձի ստորագրությունը։ Բողոքին կցվում է բողոքի պատճենը, գործը քննած դատարան եւ դատավարության մասնակիցներին (բացառությամբ քննիչի եւ հետաքնննության մարմնի) ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթղթերը։ Այն դեպքում երբ վճռաբեկ բողոքը բելել է այն անձը, ով չուներ այդ իրավունքը, կամ բողոքը ժամկետանց է, կամ բողոքարկվել է բողոքարկման ոչ ենթակա դատական ակտ, Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ այն թողնվում է առանց քննության։ Բողոքը թողնվում է առանց քննության նաեւ այն դեպքում, երբ Վճռաբեկ դատարանն այդ բողոքում նշված հիմքով նույն գործով արդեն իսկ որոշում է կայացրել։ Վճռաբեկ բողոքը բերվում է Վճռաբեկ դատարան, իսկ պատճենը` դատավճիռը կամ որոշումը կայացրած դատարան, բողոք բերած անձն իրավունք ունի հետ վերցնել այն մինչեւ Վճռաբեկ դատարանում դատական նիստի սկսվելը։ Վճռաբեկ դատարանը բողոքն ընդունում է վարույթ, եթե` 1. բողոքի բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսական կիրառության համար կամ 2. վերանայող դատական ակտը առերեւույթ հակասում է Վճռաբեկ դատարանի` նախկինում ընդունված որոշումներին, կամ 3. Վերաքննիչ դատարանի կողմից թույլ է տրված առերեւույթ դատական սխալ, որը կարող է առաջանալ կամ առաջացրել է ծանր հետեւանքներ. 4. առակա նոր երեւան եկած կամ նոր հանգամանք։ Վճռաբեկ դատարանի որոշումները պատշաճ ձեւով ուղարկվում են բողոք բերող անձին, իսկ վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու մասին որոշումները` դատավարության մասնակիցներին։ Դատավարության մասնակիցը, ստանալով վճռաբեկ բողոքի պատճենը, մինչեւ դատարանում գործի քննությունը սկսելը իրավունք ունի իր պատասխանն ուղարկելու Վճռաբեկ դատարան։ Դատավարության մասնակիցը Վճռաբեկ դատարան պատասխան ուղարկելու հետ միաժամանակ պետք է պատասխանի պատճենն ուղարկի նաեւ դատավարության մասնակցող անձանց (բացառությամբ քննիչի եւ հետաքննության մարմնի)։ Պատասխանն ստորագրում է այն ներկայացնող դատավարության մասնակիցը կամ նրա լիազորած անձը։ Եթե գործով դատապարտված են մի քանի անձ, իսկ բողոքը բերված է դատապարտյալներից միայն մեկի կամ մի քանիսի նկատմամբ, դատարանը վճռաբեկ բողոքում նշված հիմքերի սահմաններում պարտավոր է գործն ստուգել միայն տվյալ դատապարտյալների վերաբերյալ։ Գործի քննության տեղի եւ ժամանակի մասին ծանուցվում է բողոք բերող անձը։ Բողոք բերած անձն իրավունք ունի ներկա գտնվել Վճռաբեկ դատարանի նիստին։ Բացատրութուններ տալու անհրաժեշտության դեպքում Վճռաբեկ դատարանի նիստին կարող են կանչվել բողոք բերած անձը, ինչպես նաեւ դատավարության մասնակիցները, որոնք ծանուցվում են նիստի տեղի եւ ժամանակի մասին։ Նրանց չներկայանալն արգելք չէ գործի քննության համար։ Վճռաբեկ դատարանի որոշումն ուժի մեջ է մտնում հրապարկման պահից եւ ենթակա չէ բողոքարկման։


source: fineweb

text: Մարմաշենի վանք |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |Մարմաշենի վանք |Մարմաշենի վանքը |Հիմնական տեղեկություններ| |Տեղագրություն||Հայաստան Շիրակի մարզ, Մարմաշեն| |Կոորդինատներ| |Դավանանք||Հայ Առաքելական եկեղեցի| |Նահանգ||Այրարատ| |Տարածք||Հայաստան| |Մարզ||Շիրակի մարզ| |Ներկա վիճակ||Կանգուն| |Ճարտարապետական նկարագրություն| |Ճարտարապ. ոճ||Հայկական| |Կառուցման ավարտ||10-րդ դար| |Վիքիպահեստում| Մարմաշենի վանքը Ախուրյանի շրջանի Վահրամաբերդ գյուղի հարավ-արեւմտյան մասում՝ Ախուրյան գետի ձախ ափին գտնվող հուշակոթող է։ Վանքը կազմված է երկու շինությունից, գլխավոր՝ Կաթողիկե եւ կից փոքր եկեղեցիներից։ Գլխավոր եկեղեցին ըստ արձանագրության կառուցել է Վահրամ Պահլավունի հայրենասեր իշխանը 988-1029 թվականներին, երբ դեռ Անին Բագրատունիների ոստանն էր։ Այդ մասին է Վահրամ Պահլավունին եկեղեցու պատի վրա թողել է մի ընդարձակ արձանագրություն, որը պահպանվել է մինչ օրս։ Սելջուկյան արշավանքներից վանքը զգալի ավերվում է, սակայն 1225 թվականին Վահրամ Պահլավունու թոռներ Գրիգոր արքեպիսկոպոսը եւ նրա եղբայր Ղարիբը վերանորոգում են Կաթողիկեն։ Կոթողի հիմքում ընկած են հայ ազգային ճարտարապետությանը տիպիկ կառույցաձեւեր՝ սլացիկ սյունախուրձեր, զույգ կիսասյուներ, որմնակամարներ, բազմանիստ թմբուկ, բուրգաձեւ ծածկ, մանրաքանդակներ, բարելիեֆներ եւ այլն։ Մայր եկեղեցու պատերը եւ ներսից, եւ դրսից պատված են սրբատաշ կարմրավուն տուֆով, իսկ հիմքային մասերը շարված են բազալտով։ Փոքր հուշարձանախումբը եղել է հայկական կրոնական ու մշակութային նշանավոր կենտրոն։ Բովանդակություն - 1 Տես նաեւ - 2 Արգիշտի Ա-ի սեպագիր արձանագրությունը՝ Մարմաշենի վանքի մոտակայքում. հնագիտական այլ արժեքներ - 3 Մարմաշենը եւ սպարապետ Վահրամ Պահլավունին. 10-րդ դար - 4 Մարմաշենի վանական համալիրի հոգեւոր նշանակությունն անցյալում եւ ճարտարապետական արժեքն՝ այսօր - 5 Աղբյուրներ եւ գրականություն - 6 Ծանոթագրություններ - 7 Արտաքին հղումներ Տես նաեւ[խմբագրել] Մարմաշենի միջնադարյան վանքը գտնվում է Շիրակի մարզի Մարմաշեն գյուղից մոտ 2կմ հյուսիս-արեւմուտք, Ախուրյան գետի ձախ ափին։ Բաղկացած է շինությունների երկու խմբից՝ Մեծ եւ Փոքր (կամ Վերին)։ Վանքի գլխավոր՝ Կաթողիկե եկեղեցին, ըստ հարավային պատի արձանագրության, կառուցել է իշխան Վահրամ Պահլավունին՝ 988-1029 թթ.-ին։ Սելջուկյան արշավանքներից Մարմաշեն վանքը զգալի ավերվել է։ 1225 թ.-ին Վահրամ Պահլավունու թոռներ Գրիգոր արքեպիսկոպոսը եւ նրա եղբայր Ղարիբը վերանորոգել են Կաթողիկեն։ Ի տարբերություն VII դ նույնատիպ կառույցների, արեւելյան խաչաթեւը կրճատված է, խորանը իր հարակից երկու ավանդատնով մոտեցվել է գմբեթատակ տարածությանը, որի շնորհիվ գմբեթը շենքի արտաքին ծավալում գրավել է կենտրոնական դիրք։ Արեւելյան խորանը, ինչպես Անիի Մայր տաճարում, մշակված է որմնախորշերով։ Ճակատները մշակված են խոր լուսաստվեր ստեղծող եռանկյունաձեւ խորշերով։ Մարմաշենի վանքի Կաթողիկեն հայկական ճարտարապետության Բագրատունիների ժամանակաշրջանի լավագույն կառույցներից է։ Վանքի երկրորդ եկեղեցին Կաթողիկեից հյուսիս է, գրեթե նրան կից, եւ, հավանաբար, վերջինիս հետ միաժամանակ է կառուցվել եւ իրենից ներկայացնում է Կաթողիկեի փոքրացված ընդօրինակությունը թե՛ հորինվածքով (գմբեթավոր դահլիճ), թե՛ ճարտարապետական մանրամասներով ու հարդարանքով։ Երրորդ եկեղեցին (XI դ) Կաթողիկեից հարավ է։ Այն, չորս անկյուններում ավանդատներով, կենտրոնագմբեթ կառույց է։ Կաթողիկեին արեւմուտքից կից է, XIII դ. այդ շինություններին բնորոշ, չորս սյուներով, կենտրոնակազմ հորինվածքով գավիթը (պահպանվել են պատերի ստորին մասերը եւ սյուների՝ հրդեհից ճաքճքված խարիսխները)։ Ծառայել է որպես տապանատուն, այստեղ է թաղված Վահրամ Պահլավունին, որի այժմյան տապանաքարը ստեղծվել է XIX դ.-ում։ Գավթից հարավ-արեւմուտք 1954-56 թթ պեղումներից բացվել է վանքի չորրորդ եկեղեցին՝ արտաքուստ կլոր, ներսից չորս փոքրիկ ավանդատներով, քառաբսիդ հորինվածքով։ Պահպանվել են նրա բարդ տրամատով, բարձր միաստիճան գետնախարիսխը եւ պատերի ստորին երկու շարքերը։ Համալիրի արեւելքում եւ հարավում գերեզմանատունն է։ Վանքն ունեցել է իր ջրմուղը, որի հատվածները հայտնաբերվել են գավթից արեւմուտք։ Փոքր Մարմաշենը կամ Վերին վանքը Մեծից հյուսիս է, բլրակի վրա։ Մարմաշենի վանքը եղել է Հայաստանի կրոնական ու մշակութային նշանավոր կենտրոն, այն հայկական հոգեւոր եւ ճարտարապետության արժեքավոր համալիրներից է։ Արգիշտի Ա-ի սեպագիր արձանագրությունը՝ Մարմաշենի վանքի մոտակայքում. հնագիտական այլ արժեքներ[խմբագրել] Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շիրակ գավառում բնակավայրեր են հիմնադրվել դեռեւս հազարամյակներ առաջ։ Մարզի տարածքում հայտնաբերվել են մ. թ. ա. 3-րդ հազարամյակից մինչեւ ուշ միջնադարին վերաբերող հնագիտական հուշարձաններ, բրածո կենդանիների մնացորդներ, կավե ու բրոնզե իրեր, ուշ բրոնզի եւ վաղ երկաթի դարերի գործիքներ ու զենքեր։ Որպես մարդկության հինավուրց օրրանի մեկ այլ վկայություն է Մարմաշենի մերձակայքում պահպանված սեպագիր արձանագրությունը։ Դա Ուրարտուի (կամ ինչպես այսօր է ընդունված ասել՝ Արարտայի) թագավոր Արգիշտի առաջինի արձանագրությունն է, որտեղ ասվում է, որ "Արգիշտին գրավեց Էրիախի երկիրը, Իրդանիունի բնակավայրը, հասավ մինչեւ Իշկիգուլու"։ Էրիախին այսօրվա Շիրակն է, Իրդանիունին՝ Գյումրին կամ նրա շրջակա տարածքը, իսկ Իշկիգուլուն Աշոցքն է։[1] Պետք է հաշվի առնել, որ Արգիշտին գրավել էր վաղուց արդեն գոյություն ունեցող եւ ժամանակի չափանիշներով՝ հիշատակման արժանի խոշոր բնակավայրեր։ Արգիշտին գրավել է Էրիախի երկիրը, սակայն հետագայում ուրարտական արշավանքները շարունակվել են դեպի այս տարածքներ։ Նշանակում է՝ Արարտայի արքան պարզապես այն գրավել է, ինչ – որ հարկեր վերցրել, ավար կամ գերիներ ու հեռացել է, իսկ տարածքը չի ընդգրկել իր տիրապետության մեջ։ Հայտնի չեն այնպիսի փաստեր, որ այս տարածքում կառուցվել են ուրարտական ամրոցներ կամ այլ շինություններ, ինչպես օրինակ Էրեբունին կամ Թեյշեբաինին։ Մարմաշենը եւ սպարապետ Վահրամ Պահլավունին. 10-րդ դար[խմբագրել] Երբ 885 թվականին Բագրատունիները վերականգնեցին հայոց պետականությունը, սկզբում սպարապետությունը պաշտոնավարում էին արքայի եղբայրները։ Ավելի ուշ, պետության համախմբվածությունն ամրապնդելու նպատակով, այն հանձնվեց Պահլավունիներին։ Նախարարական տանը, մի շարք տարածքների հետ, հատկացվեց նաեւ Շիրակ գավառը։ Պատմահայր Մովսես Խորենացին հաղորդում է, որ Պահլավունիների տոհմը պարթեւական ծագմամբ հայացած ճյուղ է։ Մեզ հասած տվյալներով՝ Մարմաշենի հոգեւոր եւ աշխարհիկ զարթոնքը եղել է հենց 10-րդ դարում, երբ հայոց Վահրամ Պահլավունի սպարապետը շինարարական աշխույժ գործունեություն է ծավալել։ Ենթադրություն կա, որ 10-րդ դարում Պահլավունու ամրոցի դիմաց եղել է ինչ–որ պարտեզ՝ շինություններով։ Եթե այդպես է, հնարավոր է ամրոցը կառուցելիս ավերվել են ավելի վաղ շերտի կառույցները։ Համենայն դեպս, այնտեղ լուրջ պեղումներ չեն կատարվել, որ հստակ նշվի՝ տարածքում ուրարտական կառույցներ կան, թե չէ։ Մարմաշենի վանական համալիրի հոգեւոր նշանակությունն անցյալում եւ ճարտարապետական արժեքն՝ այսօր[խմբագրել] Շիրակի մարզում բավականին լավ պահպանված հուշարձաններից է Մարմաշենի վանական համալիրը։ Այս խոշոր վանական համալիրը մեծապես նպաստել է հայ հոգեւոր կյանքի զարգացմանը։ Մեծ եկեղեցին կրում է Աստվածամոր անունը։ Հավանաբար այստեղից էլ գալիս է ընդհանուր համալիրի, նաեւ մոտակա գյուղի անվանումները։ Ըստ որոշ կարծիքների՝ “Մարմաշեն” անվանումը “Մարիամաշեն” բառի ձեւափոխումն է։ Իսկ հնավայրի մյուս՝ “Վահրամաբերդ” անվանումը ենթադրել է տալիս, որ այստեղ եղել է նաեւ իշխանական նստավայր։ Այս կարծիքը հիմնավորում է մերձակա բլրի գերեզմանոցում թաղված Սոփիա իշխանուհու շիրիմը։ Պահպանված եկեղեցիներից բացի, եղել է նաեւ զվարթնոցատիպ տաճար։ Այն ավերված է եղել անհիշելի ժամանակներից։ Մինչեւ 1938 թվականն անգամ հայտնի չի եղել, որ համալիրում այսպիսի շինություն է եղել։ Մինչ այդ վանքի տարածքն ընդգրկվել է գյուղի մեջ, իսկ զվարթնոցատիպ տաճարի ավերակները եղել են տներից մեկի գոմի տակ։ 1950-ականներին այստեղ առաջին պեղումներն են իրականացվել, երբ գյուղն արդեն տեղափոխվել էր ավելի վեր։ Ավելի ծավալուն աշխատանքներ իրականացվել են 1970-ականների սկզբից՝ հնագետ Սերգեյ Հարությունյանի գլխավորությամբ եւ տեւել մոտ 10 տարի։ Աստվածածին եկեղեցուն կից, նրանից մոտ երկու դար անց կառուցվել է գավիթ, որտեղ, դրված տապանաքարի արձանագրության համաձայն՝ ամփոփված են 1045 թվականին թուրքաց դեմ պատերազմելիս զոհված Վահրամ Պահլավունու նշխարները։ Գավիթն այսօր չկա, սակայն եկեղեցու պատերին նկատելի են նրա հետքերը։ Ամենայն հավանականությամբ, համալիրը պատկանում է Տրդատ ճարտարապետի թողած արժեքների շարքին։ Համեմատելով այն տաճարների հետ, որոնք պատմական տվյալներով, նրա ստեղծագործություններն են, նկատելի են նույն ձեռագրային նրբությունները։ Մարմաշենի վանական համալիրը, ինչպես եւ Շիրակ աշխարհի այլ հնագույն հուշարձաններ, պատկերացում է տալիս Անի -Շիրակ ճարտարապետական դպրոցի ավանդույթների եւ լուծումների մասին։ Համալիրի հիմնական կառույցները զարդարված են կամարային խորշերով եւ կեղծ կամարներով։ Ի դեպ, նմանատիպ տաճարներ կան Պիզայում՝ Կամպոսանտո անունով, Ֆրանսիայի Սուանսոն քաղաքում։ Դրանք նույնպես դրսից կեղծ կամարներ ունեն։ Այսօր դժվար է ասել, թե այդ տաճարները կառուցողներն օգտվե՞լ են արդյոք հայ ճարտարապետության առանձնահատկություններից, բայց Մարմաշենի եկեղեցին կառուցված է դրանցից մի քանի դար ավելի վաղ։ 11-րդ դարից սկսվում են սելջուկյան արշավանքները, որոնց հաջորդում են այլ նվաճողների ասպատակությունները։ Այս ընթացքում Շիրակ գավառը հայաթափվում է։ Բնակիչները մեծ մասամբ գաղթում են դեպի Ղրիմ, հետագայում՝ նաեւ Ռոստով։ Լքվում են հոգեւոր կյանքի երբեմնի խոշոր կենտրոնները, այդ թվում՝ Մարմաշենը։ 19-րդ դարասկզբին արդեն այն ամայացած էր, ինչպես Հառիճը։ Եթե միջնադարում այն եղել է հոգեւոր կյանքի աշխույժ կենտրոն, ապա հետագայում վերածվել է գյուղական եկեղեցու։ Այսօր Մարմաշենը չի գործում իբրեւ վանական համալիր եւ տարածքն էլ եկեղեցապատկան չէ։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին այստեղ իրավունք ունի ընդամենը պատարագ մատուցել, ժամերգություն, պսակադրություն եւ մկրտություն կատարել։ Աղբյուրներ եւ գրականություն[խմբագրել] - Դիվան հայ վիմագրության, Պրակ 1, Անի քաղաք, կազմեց Հ. Օրբելի, Երեւան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1965։ - Պատմութիւն Արիստակիսի Լաստիվերտցւոյ, աշխատասիրութեամբ Կ. Իւզբաշեանի, Երեւան, 1963։ - Հարությունյան Սերգեյ, Վահրամաբերդ–Մարմաշեն–Տիրաշենի պատմությունից.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 2008, No 3, էջ 110-120։ Ծանոթագրություններ[խմբագրել] Արտաքին հղումներ[խմբագրել] - Մարմաշենի վանքը «virtualani.org» կայքում - Հայաստանի Հանրապետության Մշակույթի նախարարության Պատմամշակութային Ժառանգության Գիտահետազոտական Կենտրոն։


text: Մենինգիտ |Ուշադրություն, այս հոդվածն աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում եւ ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |Մենինգիտ| |Դասակարգում եւ լրացուցիչ տվյալներ| Կենտրոնական նյարդային համակարգի մենինգիտ |ՀՄԴ-10||G00–G03| |ՀՄԴ-9||320–322| |Հիվանդությունների բազա||22543| |MedlinePlus||000680| |MeSH||D008581| Նկարագրություն[խմբագրել] Մենինգիտը (ուղեղապատյանաբորբ) գլխուղեղի եւ ողնուղեղի թաղանթների բորբոքումն է։ Այս հիվանդությամբ հնարավոր է հիվանդանալ ցանկացած տարիքում։ Հիվանդանալու հավանականությունը կախված է ոչ թե մարդու տարիքից, այլ նրա առողջական վիճակից։ Օրինակ՝ այս վտանգն ամենաառաջինը սպառնում է թերհաս երեխաներին։ Այս հիվանդության ժամանակ գլխուղեղի բջիջները չեն ախտահարվում։ Այս դեպքում բորբոքային պրոցեսները զարգանում են արտաքինից։ Բուժվելուց հետո մարդը մնում է այնպիսին, ինչպիսին եղել է մինչեւ հիվանդանալը՝ ոչ մի օրգան կամ օրգան-համակարգ չեն տուժում։ Պատճառներ[խմբագրել] Մենինգիտի հարուցիչներ են հանդիսանում վիրուսները, բակտերիաներն ու սնկերը։ Հիվանդանալու ռիսկային խմբի մեջ են մտնում նաեւ մարդիկ, ովքեր կենտրոնական նյարդային համակարգի հետ կապված տարբեր արատներ կամ մեջքի ու գլխի վնասվածքներ ունեն։ Իսկ ընդհանրապես կան շատ գործոններ, որոնք կարող են նպաստել հիվանդության զարգացմանը։ Հիմնականում վարակվում են հիվանդներից կամ բակտերիակիրներից՝ խոսելիս, հազալիս, փռշտալիս, ինչպես նաեւ համբուրվելիս։ Առավել հաճախ վարակվում են վերին շնչուղիների լորձենաբորբով (կատառ) հիվանդ անձինք։ Մենինգիտը կարող է լինել նաեւ միջին ականջի, քթի հավելյալ ծոցերի, ինչպես նաեւ որոշ վարակիչ հիվանդությունների բարդություն։ Պաթոգենեզ[խմբագրել] Հիվանդությունն սկսվում է ընդհանուր վիճակի կտրուկ վատացմամբ, դողով, ջերմաստիճանի բարձրացմամբ։ Հիվանդը, սնունդ ընդունելուց անկախ, հաճախակի փսխում է։ Մեծ տարիքի երեխաները գանգատվում են գլխացավից, ավելի փոքրերը ցավից ճչում են, դառնում անհանգիստ եւ գիտակցությունը մթագնում է։ Հիվանդներին նյարդայնացնում է ուժեղ լույսը, բարձր ձայնը, աղմուկը եւ այլն։ Պարանոցի, մեջքի եւ որովայնի մկանները խիստ լարված են, եւ հիվանդը չի կարողանում գլուխը խոնարհել։ Մաշկը գունատ է, շրթունքները՝ կապտած, իսկ շնչառությունը՝ հաճախացած։ Երեխաները հրաժարվում են սննդից, բայց խմում են հաճախ եւ մեծ քանակությամբ։ Հիվանդությունը ոչ միշտ է սկսվում եւ ընթանում այդպես բուռն։ Երկրորդային մենենգիտի ժամանակ հիվանդի ընդհանուր վիճակն աստիճանաբար է վատանում։ Վարակիչ հիվանդություններով բարդանալիս միայն ընդհանուր վիճակն է վատանում, եւ եթե հիվանդն անհրաժեշտ բուժում չի ստանում, ի հայտ են գալիս նշված ախտանշանները։ Երբեմն հիվանդության ընթացքը ձգձգվում է եւ առաջանում են բարդություններ՝ գլխացավ, շլություն, խլություն, ջղաձգային նոպաներ, ինչպեց նաեւ գլխուղեղի ջրակալում։ Հիվանդությունից հետո 2-3 ամսվա ընթացքում ընդհանուր թուլությունը, արագ հոգնելիությունը եւ աշխատունակության անկումը կարող են շարունակվել։ Այդ ընթացքում երեխաները դժվարանում են դասերը սովորել եւ չեն կարողանում մասնակցել աղմկոտ խաղերի։ Ծանր վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ թունավորման հետեւանքով թուլացած երեխաներն ունենում են մենինգիտի նման երեւույթներ՝ ուղեղապատյանների գրգռման ախտանշաններ (մենինգիզմ), սակայն դա մենինգիտ չէ եւ ուղեղողնուղեղային հեղուկի կազմի փոփոխություններ չեն հայտնաբերվում։ Հիվանդ նորածինները դժվար են բռնում կուրծքը, հաճախակի փսխում են եւ նրանց ջերմաստիճանը բարձրանում է։ Մեծ մասամբ առաջանում են նաեւ ցնցումներ։ Բուժում[խմբագրել] Մենինգիտը պետք չէ փորձել բուժել տնային պայմաններում։ Հիվանդին անհրաժեշտ է անհապաղ հոսպիտալացնել։ Հիվանդանոցում անպայման հետազոտում են ուղեղողնուղեղային հեղուկը։ Հետազոտման նպատակով կատարում են գոտկային ընդծակում (պունկցիա)։ Բուժում են հակաբիոտիկներով ու հակավիրուսային պրեպարատներով։ Ծանր դեպքերի ժամանակ հնարավոր են վերակենդանացման պրոցեդուրաներ։ Ժամանակին բժշկի դիմելու դեպքում հիվանդությունը բուժվում է անհետեւանք։ Կանխարգելում[խմբագրել] Մենինգիտի տարածումը կանխելու նպատակով հիվանդներին հարկավոր է անհապաղ գոսպիտալացնել, իսկ բակտերիակիրներին հարկավոր է մեկուսացնել։ Քանի դեռ վարակակրությունը չի վերացել, երեխաներին արգելվում է հաճախել մանկապարտեղ կամ դպրոց։ Երկրորդային մենենգիտի կանխարգելման համար քրոնիկական ականջաբորբով, քթի հավելյալ ծոցերի բորբոքումով, ինչպես նաեւ տուբերկուլոզով հիվանդները պետք է բուժվեն մինչեւ լրիվ առողջանալը։ Մեծ նշանակություն ունի նաեւ օրգանիզմի կոփումը, քանզի մենինգիտի առաջացմանը նպաստում է նաեւ վերին շնչուղիների լորձենաբորբը։


text: Պամիրյան լեզուներ Պամիրյան լեզուներ, հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի իրանական ճյուղին պատկանող ազգակից լեզուների խումբ։ Պամիրյան լեզուների մեջ են մտնում շուգնանա-ռուշանական լեզվախումբը, յազգուլամերենը, իշկաշիմերենը եւ վախաներենը։ Որոշ լեզվաբաններ պամիրյան լեզու են համարում նաեւ մունջաներենը։ Պամիրյան լեզուները, բացառությամբ յազգուլամերենի եւ մունջաներենի, տարածված են Տաջիկիստանում (Լեռնային Բադախշանի Ինքնավար Մարզ), Աֆղանստանի, Պակիսաանի եւ Չինաստանի սահմանակից շրջաններում։ Ցազգուլամերենը տարածված է միայն Տաջիկիստանում, մունջաներենը՝ Աֆղանստանում եւ Պակիստանում։ 1980-ական թթ. տվյալներով շուգնանառուշանական խմբի լեզուներով խոսում էր մոտ 40 հազար, վախաներենով՝ մոտ 20 հազար մարդ։ Բոլոր պամիրյան լեզուները անգիր են։ Տարբեր պամիրյան լեզուների կրողները միմյանց չեն հասկանում։ Պամիրյան լեզուներն ունեն յուրահատկություններ, որոնցով հակադրվում են իրանական ճյուղի մյուս լեզուներին։ Հ նչյունական առանձնահատկություններից են՝ միջատամնային θ, δ եւ ետնալեզվային շփական ẋ եւ ẏ (բացառությամբ իշկաշիմերենի եւ մունջաներենի) բաղաձայնների առկայությունը։ Ձեւաբանական ընդհանրությունները հանդես են գալիս դերանվանական եւ բայական համակարգերում։ Ունեն բառապաշարային ընդհանրություններ։ |Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։|


text: Դեպրեսիա Դեպրեսիա, տնտեսական կամ արդյունաբերական բոլորապտույտի փուլ, որ հետեւում է ճգնաժամի փուլին։ Դեպրեսիայի փուլում ստեղծվում են նախադրյալներ եւ ձեւավորվում պայմաններ աշխուժացման ու հետագա վերելքի փուլին անցնելու համար, ճգնաժամի պատճառած ավերածությունները հաղթահարելու, ընդլայնված վերարտադրությունը վերականգնելու համար։ Գործնականում դեպրեսիան որոշվում է որպես տնտեսության ետճգնաժամային զարգացման ժամանակահատված, որի ընթացքում սկսվում է ավելանալ սպառողական ապրանքների թողարկման ֆիզիկական ծավալը, սակայն դեռեւս շարունակվում են կրճատվել իրական կապիտալ ներդրումները։ Դեպրեսիան բնութագրվում է նաեւ փոխատվական կապիտալի համեմատական ավելցուկով եւ տոկոսի ցածր մակարդակով, զանգվածային սնանկացումով, իսկ ժամանակակից պայմաններում՝ նաեւ գների աճի դանդաղումով։ Դեպրեսիայի ընթացքում սկսվում է կապիտալիստական կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի աստիճանական բարելավում, մեծանում են ներդրումներն իրացվելի ակտիվներում, տեղի է ունենում շրջադարձ շահույթի շարժի մեջ, նախնական պատվերներում եւ այլն։ Էականորեն փոխվում է վերարտադրական կառուցվածքը, տնտեսությունն ազատվում է անարդյունավետ տարրերից եւ տնտեսական կապերից, պայմաններ են ստեղծվում տնտեսական հետագա աճի համար։ Աղբյուրներ[խմբագրել] - Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992թ


text: Ադա Լավլեյս - - Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Ադա |Ծնվել է||դեկտեմբերի 10, 1815[1] Լոնդոն| |Մահացել է||նոյեմբերի 27, 1852[1] (36 տարեկանում) Լոնդոն| |Գերեզման||Q5117286| |Քաղաքացիություն||Միացյալ Թագավորություն| |Գիտական ոլորտ||մաթեմատիկոս, ծրագրավորող, բանաստեղծ, համակարգչային գիտնական եւ ճարտարագետ| |Ամուսին(ներ)||Ուիլյամ Քինգ-Նոել| |Երեխա(ներ)||Բայրոն Քինգ-Նոել, Էն Բլանթ եւ Ռալֆ Քինգ-Միլբանկ| |Հայր||Ջորջ Բայրոն| Կենսագրություն[խմբագրել] Հայտնի է որպես Չարլզ Բեբիջի մշակած հաշվիչ մեքենայի նկարագրության ստեղծող։ Ադան անգլիացի պոետ Ջորջ Բայրոնի աղջիկն էր։ Ադայի մայրը նույնպես տարված էր մաթեմատիկայով։ Նա դստեր համար հրավիրեց իր նախկին ուսուցչին՝ շոտլանդիայի մաթեմատիկոս Օգաստես դե Մորգանին։ 1833 թ. Ադան ծանոթացավ Չարլզ Բեբիջի հետ։ Բեբիջն արդեն ավարտել էր հաշվիչ մեքենայի մշակումը եւ անցել կառուցման աշխատանքներին։ 1835 թ. միսս Բայրոնն ամուսնացավ Վիլյամ Քինգի հետ, վերջինս շուտով ստացավ լորդ Լավլեյս տիտղոսը։ Նրանք դարձան 3 զավակների ծնողներ։ Սակայն ընտանիքը չխանգարեց Ադային զբաղվել իր նախասիրություններով։ Ադան գրեց Չարլզ Բեբիջի անալիտիկ մեքենայի նկարագրությունը՝ իր մեկնաբանություններով։ Հենց այդ մեկնաբանությունները թույլ տվեցին սերունդներին Ադա Բայրոնին անվանել աշխարհի առաջին ծրագրավորողը։ Նկարագրություններում կիրառվում էին այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են «ենթածրագիր», «ենթածրագրերի գրադարան», «ինդեքսային ռեգիստոր», որոնք սկսեցին օգտագործվել միայն 1950-ական թ թվականին։ Ադա Լավլեյսը առաջին անգամ կիրառության մեջ է մտցրել «ցիկլ» եւ «աշխատանքային բջիջ» տերմինները։ Ադա Լավլեյսը մահացել է 1852 թ. նոյեմբերի 27-ին եւ հուղարկավորված է Բայրոնների ընտանեկան գերեզմանատանը։