text: Փետրվարի 1, տարվա 32-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 333 (նահանջ տարիներին՝ 334) օր։ Դեպքեր 1896 - Թուրինում կայացավ Ջակոմո Պուչինիի Բոհեմ օպերայի առաջնախաղը Ծնունդներ 1868 - Հովհաննես Քաջազնունի, քաղաքական գործիչ (մ. 1938 թ.) 1897 - Հովսեփ Կարալյան, նկարիչ 1901 - Կլարկ Գեյբլ, ամերիկացի դերասան (մ. 1960 թ.) 1920 - Ցզյաո Վու-Կի, չին ծագումով ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 2013 թ.) 1926 - Վիվիան Մեյեր, ամերիկացի լուսանկարչուհհի 1937 - Կարեն Ղուլղազարյան, ռադիոէլեկտրոնիկայի գիտնական (մ. 2002) 1954 - Միքայել Ապրեսյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս (մ. 2012 թ.) 1984 - Արարատ Առաքելյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1992 - Արթուր Թորոյան, հայ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Մահեր 1888 - Ծերենց, հայ նշանավոր վիպասան, հրապարակախոս (ծ. 1822) 1944 - Ֆրեյդուն Աղալյան, հայ ճարտարապետ (ծ. 1872 թ.) 1945 - Յոհան Հայզինգա, հոլանդացի փիլիսոփա, պատմաբան, մշակույթի տեսաբան, (ծ. 1876 թ.) 1996 - Սուրեն Ազիզյան, հայ նկարիչ Տոներ


source: wikipedia

text: Դեպքեր Բեմադրվել է Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» պիեսը։ Ծնունդներ Հունվարի 1 - Մանուել Գոնդրա, Պարագվայի նախագահ 1910 թ. նոյեմբերի 25-ից 1911 թ. հունվարի 11-ը եւ 1920 թ. օգոստոսի 15-ից 1921 թ. հոկտեմբերի 31-ը Մարտի 8 - Յակոբ Կյունցլեր, շվեյցարիացի, Հայկական ցեղասպանության ականատես Օգոստոսի 16 - Զաքարե Փալիաշվիլի, վրացական ազգային պրոֆեսիոնալ երաժշտության հիմնադիրների Սեպտեմբերի 9 - Իվան Գուբկին, ռուս խորհրդային երկրաբան, խորհրդային նավթային երկրաբանության հիմնադիր, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս Ալեքսանդր Ստոպանի, խորհրդային կուսակցական եւ պետական գործիչ Օնիկ Ստեփանյան, հայ դերասան Հունվար 10 - Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, բանասեր (վ. 1942) Մարտի 7 - Օլգա Մայսուրյան, հայ դերասանուհի Հուլիս 10 - Մարսել Պրուստ, ֆրանսիացի գրող (վ. 1922) Նոյեմբեր 1 - Ալեքսանդր Սպենդիարյան, կոմպոզիտոր (վ.1928) 1871 Տարեթվեր


text: Նոյեմբերի 1, տարվա 305-րդ (նահանջ տարիներին՝ 306-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 60 օր։ Դեպքեր 1179 - Ֆրանսիայում թագադրվում է Ֆիլիպ II թագավորը 1520՝ հայտնաբերվում է Մագելանի նեղուցը 1555՝ ֆրանսիական հուգենոթները հիմնադրում են ներկայիս Ռիո դե Ժանեյրոն 1755 - երկրաշարժից եւ ցունամիից Լիսաբոնում զոհվում է վաթսունից իննսուն հազար մարդ 1894 - Նիկոլայ II-ը դառնում է Ռուսաստանի նոր եւ վերջին ցարը 1897՝ հիմնվում է «Յուվենտուս» ակումբը 1928 - Թուրքիայում գործածության մեջ է մտնում լատինական այբուբենի վրա հիմնված այբուբենը 1945 - Ավստրալիան միանում է ՄԱԿ-ին 1952 - ԱՄՆ-ում առաջին անգամ իրականացվում է ջրածնային ռումբի փորձարկում 1954 - Ալժիրի պատերազմի սկիզբը 1981 - Անտիգուան եւ Բարբուդան անկախանում է Միացյալ Թագավորությունից 1993՝ Մաասթրիխթի պայմանագրով ստեղծվում է Եվրամիությունը Թուրքմենստանում շրջանառության մեջ է դրվում նոր՝ մանաթ արժույթը Ծնունդներ 1757 - Անտոնիո Կանովա Antonio Canova իտալացի քանդակագործ (մ. 1822) 1871 - Ալեքսանդր Սպենդիարյան, Александр Афанасьевич Спендиаров հայ կոմպոզիտոր (մ. 1928) 1878 - Կոնրադ Մյագի Konrad Vilhelm Mägi էստոնացի բնանկարիչ (մ. 1925) 1899 - Արմեն Գուլակյան հայ սովետական ռեժիսոր, դերասան եւ թատերական գործիչ (մ. 1960) 1908 - Կարապետ Ավագյան Garabed Avachian ռումինահայ ջութակահար (մ. 1967) 1911 - Անրի Թրուայա (Լեոն Տարասով) Henry Troyat ռուս-հայկական ծագումով ֆրանսիացի գրող, կենսագրագիր եւ պատմաբան (մ. 2007) 1913 - Լիւթեր Էսքիջեան, հայ ճարտարապետ եւ բարերար (մ. 2007) 1923 - Վիկտորիա դե Լոս Անխելես Victoria de los Ángeles կատալոնացի սոպրանո երգչուհի (մ. 2005) 1924 - Սուլեյման Դեմիրել<ref>1993-2000 թթ. եղել է Թուրքիայի նախագահը։ 1973 - Այշվարիա Ռայ, հնդիկ ճանաչված դերասանուհի եւ մոդել, 1994 թ. Միսս Աշխարհ մրցույթի հաղթող 1986 - Փեն Բեջլի Penn Bedgley ամերիկացի դերասան Մահեր 1888՝ ռուս ճանապարհորդ եւ բնախույզ Նիկոլայ Պրժեւալսկի 1899՝ հայ ազատագրական շարժման հերոս Աղբյուր Սերոբ (Սերոբ Վարդանյան) 1945՝ ռուս խորհրդային դերասան Նիկոլայ Խմելյով 1955՝ ամերիկացի հոգեբան եւ գրող Դեյլ Քարնեգի 1960՝ հայազգի գրականագետ, թարգմանիչ Հակոբ (Յակով) Խաչատրյանց 1968՝ բանասեր Պահարե (Հայկ Պետրոսյան) 1977՝ հայազգի մարշալ Համազասպ Բաբաջանյան 1982՝ ամերիկացի դերասան Քինգ Վիդոր 2004՝ քանդակագործ Արշամ Շահինյան Տոներ Կրոնական Բոլոր սրբերի օր՝ Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի, ոչ աշխատանքային օր է հետեւյալ երկրներում՝ Արգենտինա, Ավստրիա, Բելգիա, Բրազիլիա, Գերմանիա, Գվատեմալա, Էկվադոր, Իսպանիա, Պորտուգալիա, Իտալիա, Լիբանան, Լիտվա, Լեհաստան, Լուքսեմբուրգ, Խորվաթիա, Հունգարիա, Մալթա (միայն դպրոցների համար), Մավրիտանիա, Մեքսիկա, Շվեյցարիա (մի մասում), Չիլի, Սեյշելներ, Սլովակիա, Սլովենիա, Փիլիպիններ, Ֆինլանդիա եւ Ֆրանսիա։ Մեռելոց Մեքսիկա, Միացյալ նահանգներ Միջազգային Վեգանների համաշխարհային օր՝ Տոնում են վեգանները Ազգային Անկախության օր՝ Անտիգուա եւ Բարբուդա Ազգային օր՝ Ալժիր Ծանոթագրություններ


text: Հոկտեմբերի 10, տարվա 283-րդ (նահանջ տարիներին՝ 284-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 82 օր։ Գրիգորյան օրացույցին անցնելու կապակցությամբ 1582 թվականի այս օրը չկա Իսպանիայում, Իտալիայում, Լեհաստանում եւ Պորտուգալիայում։ Դեպքեր 1975 – Պապուա Նոր Գվինեան միանում է ՄԱԿ-ին 2009 – Հայաստանն ու Թուրքիան Ցյուրիխում ստորագրում են սահմանը բացելու մասին համաձայնագիրը Ծնունդներ 1684 – Անտուան Վատտո, ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 1901) 1731 – Հենրի Կավենդիշ, բրիտանացի փիլիսոփա, ֆիզիկոս եւ քիմիկոս (մ. 1810) 1810 - Ժոզեֆ Ագուստին Շաո, բասկ հայտնի գիտնական, ազգագրագետ, հրապարակախոս, արձակագիր, հասարակական, քաղաքական գործիչ 1813 – Ջուզեպպե Վերդի, իտալացի կոմպոզիտոր (մ. 1901) 1861 – Ֆրիտյոֆ Նանսեն, նորվեգացի բնախույզ (մ. 1930): 1894 - Պյոտր Իգնատով, ռուս խորհրդային հասարակական գործիչ, արձակագիր (վ. 1984): 1903 – Աշիկ Մանուկյան, հայ խորհրդային տնտեսագետ 1908 - Աննա Տեր-Ավետիքյան, Հայաստանի առաջին կին ճարտարապետը 1909 – Հայկազ Ժամկոչյան, պատմաբան (մ. 1981) 1925 – Մարլեն Խուցիեւ (Խուցիշվիլի), խորհրդային կինոռեժիսոր, սցենարիստ եւ դերասան 1946 – Չարլզ Դենս, անգլիացի դերասան (Game of Thrones) 1953 – Պաուլո Ռոբերտո Ֆալկաո, բրազիլացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ 1965 – Քրիս Փեն, ամերիկացի դերասան (մ. 2006) 1966 – Ստոյան Յանկուլով, բուլղարացի թմբկահար 1971 – Եվգենի Կիսին, հրեա ծագումով ռուսաստանցի եւ իսրայելցի դաշնակահար Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ 1948 – Լեւոն Աղաջանյան (զոհվել է 1994) 1949 – Վարազդատ Բալասանյան, օդաչու-հրամանատար, Մուրադ Բալասանյանի եղբայրն է 1950 – Ալյոշա Աղաբեկյան (զոհվել է 1993) 1972 – Արմեն Մակարյան (զոհվել է 1992) 1975 – Էդուարդ Աղաբաբյան (զոհվել է 1993) 1982 – Արամե (Եղիազարյան Արամ), փոփ երգիչ 1984 – Պավել Դուրով, ռուս ծրագրավորող ՎԿ սոցցանցի համահիմնադիր 1990 – Ռաֆայել Տոլոյ, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, խաղում է «Ռոմայում» 2014 թվականից Մահեր 1659 – Աբել Թասման, հոլանդացի ծովագնաց (ծն. 1603) 1725 – Աստվածատուր Ա Համանդանցի, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1715-ից 1837 - Շառլ Ֆուրիե, ֆրանսիացի ուտոպիստ սոցիալիստ (ծն. 1772) 1871 – Խաչատուր Լազարյան, ազգային-ազատագրական եւ մշակույթի գործիչ (ծն. 1789) 1935 - Հովհաննես Մելիք-Փաշաեւ,հայ խորհրդային ինժեներ-էներգետիկ։ 1947 – Արշակ Ֆեթվաճյան, հայ նկարիչ եւ դիզայներ (ծն. 1866) 1955 – Լյուսի Թարգյուլ, հայ արձակագիր (ծն. 1905)։ 1963 – Էդիթ Պիաֆ, ֆրանսիացի երգչուհի եւ դերասանուհի (ծն. 1915) 1973 - Մարգար Սեդրակյան, հայ կոնյակագործ 1985 – Յուլ Բրիններ, Ռուսաստանում ծնված ամերիկացի դերասան (ծն. 1920) Արցախի պատերազմում զոհվածներ՝ 1993 – Արմեն Առուշանյան, (ծն. 1964) Արցախի 44 օրյա պատերազմում զոհվածներ՝ 2020 – Գրիգոր Թագվորյան, Ջրականի շրջան (ծն. 1999, Գյումրի քաղաքում) 2001 – Եվգենի Խարաձե, վրացի խորհրդային աստղագետ (ծն. 1907) 2010 – Ջոան Սազերլենդ, բրիտանացի նշանավոր օպերային երգչուհի (ծն. 1926) 2011 - Ռեյ Աղայան, հագուստի դիզայներ (ծն. 1928) Տոներ Հոգեկան առողջության համաշխարհային օր Տեսողության համաշխարհային օր Եվրամիություն` Մահապատժի դեմ պայքարի եվրոպական օր Կուբա` Իսպանիայից ազատագրվելու պայքարն սկսելու օր Լեհաստան` Ծառատունկի օր Ֆիջի` Ֆիջիի օր (նշվում է որպես 1970 թ. Միացյալ Թագավորությունից անկախանալու օր) Ծանոթագրություններ Տես նաեւ Հոգեկան առողջության համաշխարհային օր


text: Դեպքեր Հունվարի 29 - Փետրվարի 9 - Ավստրիայի Ինսբրուգ քաղաքում անցկացվեցին IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ Ծնունդներ Հունվար Հունվարի 1 - Գագիկ Բեգլարյան, Հայաստանի պետական գործիչ Հունվարի 5 - Հովիկ Դավթյան, քիթկոկորդականջաբան։ Հայաստանի բանակի բժշկական ծառայության փոխգնդապետ (2000) Հունվարի 7 – Նիկոլաս Քեյջ, ամերիկացի դերասան Հունվարի 11 – Յոլանդա Հադիդ, ամերիկացի հեռուստատեսային գործիչ Հունվարի 12 – Ջեֆ Բեզոս, ամերիկացի գործարար Հունվարի 13 – Պենելոպե Էնն Միլլեր, ամերիկացի դերասանուհի Հունվարի 14 – Մարկ Էդի, բրիտանացի դերասան Հունվարի 17 – Միշել Ֆեիրլի, հյուսիսիռլանդացի դերասան Հունվարի 17 Միշել Ֆեիրլի, հյուսիսիռլանդացի դերասան Միշել Օբամա, ԱՄՆ-ի նախկին Առաջին տիկին Հունվարի 19 – Ռիկարդո Արխոնա, գվատեմալացի երգիչ Հունվարի 27 – Բրիջիտ Ֆոնդա, ամերիկացի դերասանուհի Փետրվար Փետրվարի 5 Լորա Լինի, ամերիկացի դերասանուհի Մարտա Ֆայնս, անգլիացի կինոռեժիսոր Փետրվարի 11 - Քեն Շեմռոք, ամերիկացի նախկին խառը մենամարտիկ Փետրվարի 15 - Մարկ Փրայս, ամերիկացի բասկետբոլիստ Փետրվարի 16 Բեբետո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ Քրիստոֆեր Էքլստոն, ամերիկացի դերասան Փետրվարի 20 - Ռուդի Գարսիա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Փետրվարի 25 - Լի Էվանս, անգլիացի դերասան Մարտ Մարտի 7 Բրետ Իստոն Էլլիս, ամերիկացի գրող Վանդա Սայքս, ամերիկացի կատակերգու դերասանուհի Մարտի 8 - Էդգար Բաղդասարյան, ռեժիսոր, սցենարիստ Մարտի 9 - Ժուլիետ Բինոշ, ֆրանսիացի դերասանուհի Մարտի 10 - Արքայազն Էդվարդ, Բրիտանիայի արքայազն, Ուեսեքսի կոմս Մարտի 16 - Գոռ Վերբինսկի, ամերիկացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր եւ սցենարիստ Մարտի 17 - Ռոբ Լոու, ամերիկացի դերասան Ապրիլ Ապրիլի 4 - Դեւիդ Քրոս, ամերիկացի դերասան, սցենարիստ Ապրիլի 6 - Դավիթ Վուդարդ, ամերիկացի գրող, խմբավար Ապրիլի 7 - Ռասսել Քրոու, Նոր Զելանդիայում ծնված դերասան Ապրիլի 8 - Արմեն Մովսիսյան (երգահան), հայ երգահան, երգիչ, կիթառահար Ապրիլի 12 - Կարեն Մարգարյան, հայ օդաչու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Ապրիլի 17 - Մեյնարդ Ջեյմս Քինան, ամերիկացի ռոք երաժիշտ Ապրիլի 20 - Էնդի Սերքիս, հայկական արմատներով անգլիացի դերասան Ապրիլի 21 - Ահմադ Ռադի, իրաքցի ֆուտբոլիստ Ապրիլի 24 - Ջիմոն Հոնսու, բենինցի դերասան, մոդել Ապրիլի 25 - Ազարիա Հենք, ամերիկացի դերասան, կատակերգու եւ պրոդյուսեր Ապրիլի 28 - Լ’Ռեն Սքոթ, ամերիկացի տարազների դիզայներ եւ ոճաբան Մայիս Մայիսի 30 - Մարկ Շեպարդ, անգլիացի դերասան եւ երաժիշտ իռլանդական եւ գերմանական ծագումով Մայիսի 30 - Մարկ Շեփարդ, անգլիացի դերասան եւ երաժիշտ Հունիս Հունիսի 15 - Թոուհիդի Թաբարի պարսիկ վայելչագիր, նկարիչ Հուլիս Հուլիսի 13 - Ռադիկ Առուշանյան, անեսթեգիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր Օգոստոս Օգոստոսի 20 - Ջուզեպպե Ջանինի, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում եւ Իտալիայի ազգային հավաքականում, ներկայումս համարվում է Լիբանանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Սեպտեմբեր Սեպտեմբեր 22 - Վահրամ Սահակյան հայ ժամանակակից գրող, բանաստեղծ, թատերագիր, դերասան Նոյեմբեր Նոյեմբերի 27 - Ռոբերտո Մանչինի, իտալացի ֆուտբոլիստ, աջ հարձակվող եւ գլխավոր մարզիչ Դեկտեմբեր Դեկտեմբերի 19 - Արվիդաս Սաբոնիս, լիտվացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական Մահեր Փետրվարի 14 - Պյատրաս Կուբերտավիչյուս, լիտվացի խորհրդային դերասան եւ ռեժիսոր Մարտի 18 - Նորբերտ Վիներ, ամերիկացի մաթեմատիկոս Ապրիլի 5 - Դուգլաս Մակարթուր, ամերիկացի ռազմական գործիչ, բանակի գեներալ Մայիսի 27 - Ջավահարլալ Ներու, հնդկական ազգային ազատագրական պայքարի եւ Հնդկական ազգային կոնգրեսի առաջնորդը, Հնդկաստանի անկախումից առաջին վարչապետը Օգոստոսի 12 - Յան Ֆլեմինգ, անգլիացի գրող, Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող գրքերի հեղինակն է Արամ Կոջոյան, հայ գեղանկարիչ Փետրվարի 13 - Պաուլինիո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Փետրվարի 24 - Վիլիամ Գարբատ, անգլիացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Մայիս 16 - Վահրամ Թերզիբաշյան, հայ թատերագետ, գրականագետ (ծ. 1899) Հուլիս 13 - Զորիկ Միրզոյան, բանաստեղծ (ծ. 1916) Սեպտեմբեր 17 - Ցոլակ Ամերիկյան, հայ դերասան (ծ. 1887) Սեպտեմբեր 22 - Ամինե Ավդալ, հայաստանցի քուրդ բանաստեղծ, արձակագիր (ծ. 1906) Հոկտեմբերի 6 - Պիետրո Սերանտոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Նոյեմբերի 8 - Վալենտին Վոլկով, խորհրդային նկարիչ Դեկտեմբեր 9 - Ասատուր Ասատրյան, հայ գրականագետ (ծ. 1903) Դեկտեմբեր 21 - Արազի (Մովսես Հարությունյան), հայ արձակագիր (ծ. 1878) Լեւոն Մադոյան - հայ երաժիշտ-դուդուկահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (ծ. 1909) 1964 Տարեթվեր


text: Հուլիսի 13, տարվա 194-րդ (նահանջ տարիներին՝ 195-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 171 օր։ Դեպքեր 1908 - Լոնդոնում բացվեցին IV օլիմպիական խաղերը Ծնունդներ 1896 - Վարդան Ատրյան, արձակագիր, լրագրող 1925 - Սերո Աբրահամյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր։ 1936 - Ալիսիա Կիրակոսյան, հայ բանաստեղծուհի 1942 - Հարիսոն Ֆորդ Harrison Ford ամերիկացի դերասան 1948 - Կատրին Բրեյա Catherine Breillat ֆրանսիացի ռեժիսոր եւ դրամատուրգ 1954 - Սեզեն Աքսու Sezan Aksu թուրք երգչուհի 1964 - Ռադիկ Առուշանյան, անեսթեգիոլոգ-ռեանիմատոլոգ 1987 - Եվա Ռիվաս երգչուհի 1988 - Քոլթոն Հեյնս,ամերիկացի դերասան, մոդել Մահեր 1896 - Ֆրիդրիխ Կեկուլե գերմանացի քիմիկոս 1913 - Կամիլ Լըմոնյե, բելգիացի արձակագիր, արվեստագետ, քննադատ 1924 - Ալֆրեդ Մարշալ, անգլիացի տնտեսագետ 1933 - Յոհան Վոլդեմար Յանսեն էստոնացի բանաստեղծ 1933 - Նար-Դոս, հայ գրող 1964 - Զորայր Միրզայան, բանաստեղծ 2002 - Յուսուֆ Քարշ, կանադահայ լուսանկարիչ 2011 - Այվազ Ավոյան, նկարիչ 2012 - Հեղինե Աբրահամյան, հայ գեղանկարիչ Տոներ Չեռնոգորիա՝ Պետականության օր Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Ծնունդներ Մարտի 27 - Վիլհելմ Ռենտգեն, գերմանացի ականավոր ֆիզիկոս Սեպտեմբերի 25 - Արչիբալդ Հենրի Սեյս, անգլիացի արեւելագետ։ Խեթագիտության հիմնադիրներից Լաֆարգ Մարքս, ֆրանսիական սոցիալիստական եւ բանվորական շարժման գործիչ Փետրվար 27 - Գրիգոր Արծրունի, հրապարակախոս (վ. 1892) Մարտ 16 - Նորայր Բյուզանդ, բանասեր (վ.1964) Մահեր Ռուստամ Ռազա իսկական անունը՝ Ռոստոմ Հովնանի Խաչատուրյան - Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն Բոնապարտի թիկնապահը։ (ծնվ. 1780) 1845 Տարեթվեր


text: Մարտի 16, տարվա 75-րդ (նահանջ տարիներին՝ 76-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 290 օր։ Դեպքեր 37 - Կալիգուլան դարձավ Հռոմի կայսր, հաջորդելով Տիբերիոսին։ 1521 - պորտուգալացի ծովագնաց Ֆեռնան Մագելանը հասավ Ֆիլիպինների ափերին 1921 - Մոսկվայում կնքվեց ռուս-թուրքական պայմանագրով, Հայաստանը բաժանվեց քեմալական Թուրքիայի եւ բոլշեւիկյան Ռուսաստանի միջեւ 1935 - Գերմանիայում կազմավորվեց Վերմախտը՝ ֆաշիստական Գերմանիայի բանակը 1968՝ Վիետնամի պատերազմի ժամանակ ամերիկացի զինվորները սպանեցին մոտ 350 վիետնամցի խաղաղ բնակիչ Ջեներալ Մոթորս ընկերությունն արտադրում է 100 միլիոներորդ ավտոմեքենան 1995 - Հայաստանը եւ Ռուսաստանը կնքեցին պայմանագիր ռուսական զորքերի Հայաստանում մնալու մասին։ Ծնունդներ 1751 - Ջեյմս Մեդիսոն ԱՄՆ 4-րդ նախագահը (մ. 1836) 1789 - Գեորգ Օհմ գերմանացի ֆիզիկոս (մ. 1854) 1839 - Սյուլի Պրյուդոմ ֆրանս. բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակակիր (մ. 1907) 1859 - Ալեքսանդր Պոպով ռուս ֆիզիկոս, ռադիոյի գյուտարարը (մ. 1906) 1892 - Սեսար Վալյեխո, պերուացի բանաստեղծ (մ. 1938) 1906 - Թամարա խանում, ուզբեկստանցի հայազգի պարուհի, երգչուհի, բալետմեյստեր (մ. 1991) 1913 - Էդուարդ Աղայան, բանասեր (մ. 1991) 1920 - Տոնինո Գուերրա,իտալացի բանաստեղծ, գրող եւ սցենարիստ 1927 - Վլադիմիր Կոմարով (մ. 1967) 1936 - Ռեյմոնդ Վահան Դամադյան, հայազգի գյուտարար 1940 - Բեռնարդո Բերտոլուչի, իտալ. ռեժիսոր, դրամատուրգ 1949 - Վիկտոր Գարբեր, Կանադացի դերասան եւ երգիչ 1960 - Ժորա Դավթյան, բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից 1964 - Գոռ Վերբինսկի, ամերիկացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր եւ սցենարիստ 1981 - Մահեր Զեյն, լիբանանցի ծագումով շվեդ երգիչ 1989 - Բլեյք Գրիֆին, ամեր. բասկետբոլիստ 1989 - Թեո Ուոլկոտ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մահեր 37 - Տիբերիոս, Հռոմի կայսր (* մ.թ.ա. 46) 1736 - Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի իտալ. կոմպոզիտոր (* 1710) 1940 - Սելմա Լագերլյոֆ շվեդ գրող, Նոբելյան մրցանակակիր (* 1858) 1994 - Գագիկ Ստեփանյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս 2001 Հենրիկ Սիրավյան, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1977) 2017 - Արթուր Սարգսյան , հայ քանդակագործ, փայտի փորագրող, Արցախյան ազատամարտի մասնակից, Էրեբունու ոստիկանական զորամասը գրաված «Սասնա Ծռերի» անդամներին սնունդ հասցրած անձ Տոներ ՝ Լատիշների լեգիոնի օր


text: Դեպքեր Գիորգի Մերչուլեն գրել է «Գրիգոր Խանձթեցու վարքը»։ Ծնունդներ Մայիս 7 - Գրիգոր Նարեկացի, բանաստեղծ եւ փիլիսոփա (վ.1003) Մահեր 951 Տարեթվեր


text: Մայիսի 7, տարվա 127-րդ (նահանջ տարիներին՝ 128-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 238 օր։ Դեպքեր 1997 - Կաննի կինոփառատոնում կայացավ Լյուկ Բեսոնի Հինգերորդ տարրը ֆիլմի առաջին ցուցադրությունը Ծնունդներ 951 - Գրիգոր Նարեկացի, բանաստեղծ եւ փիլիսոփա 1711 - Դեյվիդ Հյում, շոտլանդացի տնտեսագետ, պատմաբան 1833 - Յոհաննես Բրամս, գերմանացի դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր 1840 - Պյոտր Չայկովսկի, ռուս կոմպոզիտոր 1857 - Վասիլ Բարնովի, ვასილ ზაქარიას ძე ბარნოვი (ბარნაველი) վրացի արձակագիր 1861 - Ռաբինդրանաթ Թագոր, հնդիկ բանաստեղծ, արձակագիր 1892 - Արչիբալդ Մաքլիշ, ամերիկացի բանաստեղծ, դրամատուրգ 1893 - Եղիշե Շեկ-Հովսեփյան, հայ բժիշկ գիտնական 1901 - Գերի Կուպեր, ամերիկացի դերասան եւ երգիչ 1941 - Կարեն Գեւորգյան, ռեժիսոր 1947 - Գարուշ Հարյանց, բանաստեղծ 1957 - Արա Ղեւոնդյան, հայ նկարիչ 1965 - Օուեն Հարթ, կանադացի ըմբիշ 1987 - Ժերեմի Մենեզ, ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր 1800 - Նիկոլո Պիչինի իտալացի երգահան 1825 - Անտոնիո Սալիերի Antonio Salieri ավստրիացի կոմպոզիտոր 1879 - Շառլ դը Կոստեր Բելգիացի ֆրանսալեզու գրող 1928 - Ալեքսանդր Սպենդիարյան, կոմպոզիտոր 1942 - Ֆելիքս ֆոն Վայնգարտներ,ավստրիացի դիրիժոր, կոմպոզիտոր 1966 - Ստանիսլավ Եժի Լեց Stanisław Jerzy Lec լեհ երգիծաբան 1984 - Գուրգեն Անտոնյան, հայ գրականագետ 1999 - Մելինե Համամջյան, դերասանուհի Տոներ Լիտվա՝ Տպագրության վերադարձի օր (Spaudos draudimas) Ղազախստան՝ Հայրենիքի պաշտպանի օր Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Ծնունդներ Հունվար 30 - Մովսես Խորենացի, պատմաբան Մահեր 410 Տարեթվեր


text: Հունվարի 30, տարվա 30-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 335 (նահանջ տարիներին՝ 336) օր։ Դեպքեր 1889 - ինքնասպան եղավ Ավստրիայի կրոնպրինց Ռուդոլֆ Հաբսբուրգը 1896՝ Թուրքական զորքերը ետ են քաշվում Զեյթուն գավառից։ 1927՝ Երեւանի մշակույթի տանը տեղի ունեցավ Երեւանի պետական համալսարանի անդրանիկ շրջանավարտների հանդիսավոր նիստը 1975 - Երեւանում բացվեց Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանը 1969 - The Beatles բրիտանական ռոք-խմբի վերջին համերգը 2009 - Մակեդոնիայի մայրաքաղաք Սկոպյեում բացվել է Մայր Թերեզայի թանգարանը Ծնունդներ 1882 - Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտ, քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ 32-րդ նախագահ (մ. 1945) 1901 - Աղասի Խանջյան, կուսակցական, պետական գործիչ (մ. 1936) 1921 - Իվան Շամյակին, բելառուս խորհրդային գրող եւ պետական գործիչ (մ. 2004) 1930 - Ջին Հեքմեն, ամերիկացի գրող, դերասան, ստացել է 2 Օսկար 1933 - Գաբրիել Մոլոյան,հայ հասարակական գործիչ, Նոր սերունդ մշակութային միության հիմնադիր 1937 - Բորիս Սպասկի, ռուս նշանավոր շախմատիստ, աշխարհի 10-րդ չեմպիոն։ 1937 - Վանեսա Ռեդգրեյվ, անգլիացի դերասանուհի 1941 - Դիկ Չեյնի, ամերիկացի քաղաքական գործիչ 1953 - Սթիվեն Զաիլյան,հայ ամերիկյան սցենարիստ, կինոռեժիսոր։ 1962 - Աբդալա II, Հորդանանի թագավոր 1966 - Անդրեյ Սկոչ, ՌԴ Պետդումայի պատգամավոր, բարերար 1964 - Պետրոս Ղեւոնդյան, հայ ազատամարտիկ (զոհվել է 1994 թ.)։ 1974 - Քրիստիան Բեյլ, ամերիկյան օսկարակիր կինոդերասան Մահեր 1649 - Չարլզ I, Անգլիայի թագավոր (ծ. 1600) 1730 - Պետրոս II, Ռուսաստանի ցար (ծ. 1715) 1889 - Ռուդոլֆ Հաբսբուրգ, Ավստրիայի կրոնպրինց (ծ. 1858) 1948՝ Մահաթմա Գանդի հնդիկ ապստամբության առաջնորդ (ծ. 1869) Օրվիլ Ռայթ, ամերիկացի օդագնացության առաջնեկ (ծ. 1871) 1963 - Ֆրանսիս Պուլենկ, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր (ծ. 1899) Տոներ Պետական տոներ Հնդկաստան՝ Անկախության համար կռվողների հիշատակի օր Ռուսաստան՝ Ձմեռ պապի եւ Ձյունանուշի օր Ադրբեջան՝ Մաքսավորների օր


text: Դեպքեր Ծնունդներ Հունիս 4 - Ներսես Շնորհալի (վ. 1173) Մահեր 1100 Տարեթվեր


text: Հունիսի 4, տարվա 155-րդ (նահանջ տարիներին՝ 156-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 210 օր։ Դեպքեր 1679 - Գառնիում տեղի ունեցավ ուժեղ երկրաշարժ։ 1878 - Օսմանյան կայսրությունը Կիպրոսի կառավարումը հանձնում է Մեծ Բրիտանիային 1989՝ Ալի Խամենեին ընտրվում է Իրանի նոր հոգեւոր առաջնորդ Ծնունդներ 1867 - Կարլ Մաներհայմ Carl Gustaf Emil Mannerheim ֆինն գեներալ 1906 - Իվան Կնունյանց, սովետական քիմիկոս 1920 - Ֆեդորա Բարբիերի Fedora Barbieri իտալացի օպերային երգչուհի 1941 - Անատոլի Գրիգորյան, նկարիչ 1952 - Բրոնիսլավ Կոմորովսկի Bronisław Maria Komorowski լեհ պատմաբան, քաղաքական գործիչ 1955 - Համլետ Անդրեասյան, Արցախյան պատերազմի մասնակից 1961 - Տիգրան Դավթյան, պետական գործիչ 1962 - Օնիկ Անդրյան, Արցախյան պատերազմի մասնակից 1966 - Չեչիլիա Բարտոլի Cecilia Bartoli իտալացի սոպրանո երգչուհի 1974 - Հարութ Առստամյան, Արցախյան պատերազմի մասնակից 1975 - Անջելինա Ջոլի Angelina Jolie ամերիկացի դերասանուհի, ռեժիսոր եւ թատերագիր 1977 - Արթուր Մինասյան, ֆուտբոլիստ 1986 - Էդուարդ Կակոսյան, ֆուտբոլիստ 1989 - Էլդար Ղասիմով Eldar Qasimov ադրբեջանցի երգիչ 1993 - Խուան Իտուրբե,արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մահեր 1942 - Էուսեբիո Այալա, իրավաբան եւ լրագրող 1985 - Լեւոն Բաբայան, հայ պատմաբան 1998 - Գալուստ Խանենց, իրանահայ գրող 2004 - Մարվին Ջոն Հիմեյեր, զոդող, զրահապատ բուլդոզեր ստեղծող Տոներ ՄԱԿ՝ Ագրեսիայի զոհ դարձած անմեղ երեխաների օր Ղրղզստան՝ Հիշատակի օր ԱՄՆ՝ Ընտանիքի օր Տոնգա՝ Անկախության օր Ֆինլանդիա՝ Պաշտպանական ուժերի օր Էստոնիա՝ Դրոշի օր Հունգարիա՝ Ազգային միասնության օր Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Ծնունդներ Նոյեմբեր 11 - Մխիթար Հերացի, բժիշկ (վ.1173) Մահեր 1118 Տարեթվեր


text: Նոյեմբերի 11, տարվա 315-րդ (նահանջ տարիներին՝ 316-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 50 օր։ Դեպքեր 1942 - նացիստական Գերմանիան ավարտին հասցրեց Ֆրանսիայի օկուպացումը 1983 - համացանցում հայտնվեց համակարգչային վիրուսի առաջին նախատիպը Ծնունդներ 1493 - Պարացելս (մ.1547) Paracelsus ֆիզիկոս, բուսաբան, ալքիմիկոս եւ աստղաբաշխ 1579 - Ֆրանս Սնայդերս (մ.1657) Frans Snyders ֆլամանդացի նկարիչ 1762 - Մկրտիչ Ավգերյան (մ.1854) աստվածաբան եւ լեզվաբան-բառարանագիր 1797 - Գեւորգ Հյուրմյուզյան (մ.1876) թարգմանիչ, եկեղեցական եւ մշակութային գործիչ 1821 - Ֆեոդոր Դոստոեւսկի (մ. 1881) Федор Михайлович Достоевский ռուս վիպասան, էսեիստ եւ փիլիսոփա 1869 - Վիկտոր Էմանուիլ III (մ.1947) Vittorio Emanuelle III, Իտալիա թագավոր (1900-1946)։ 1866 - Անտուան Մեյե Antoine Meillet ֆրանսիացի լեզվաբան, հայագետ եւ սլավոնագետ 1897 - Գորդոն Օլպորտ (մ.1967) Gordon Allport ամերիկացի հոգեբան 1898 - Ռենե Կլեր (մ.1981) ֆրանսիացի ֆիլմարտադրող եւ գրող 1922 - Կուրտ Վոննեգուտ, ամերիկացի գրող (մ. 2007): 1923 - Միքայել Տեր-Միքայելյան (մ.1986), տեսաբան ֆիզիկոս 1933 - Զարեհ Սահակյանց (մ.1986), ջութակահար եւ դիրիժոր 1939՝ Բեսիկ Խարանաուլի, վրացի բանաստեղծ։ 1949 - Սերգեյ Կուրղինյան Сергей Ервандович Кургинян խորհրդային եւ ռուսաստանյան քաղաքագետ եւ վերլուծաբան Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ 1953 - Գարեգին Շառոյան հրամանատար 1959 - Միշել Մոսեսյան ֆրանսահայ ճարտարապետ 1961 Արթուր Կիրակոսյան հաղորդավար եւ մեկնաբան 1962 - Դեմի Մուր Demi Moore ամերիկացի դերասանուհի, նախկին մոդել 1974 - Լեոնարդո ԴիԿապրիո Leonardo DiCaprio ամերիկացի կինոդերասան Մահեր 1484՝ իտալացի բանաստեղծ Լուիջի Պուլչի 1920 - Գեւորգ Ազնավուր,հայ բուսաբան 1924 - Վանո Սարաջիշվիլի, վրացի երգիչ 1979՝ ռուսական ծագումով ամերիկացի կոմպոզիտոր Դմիտրի Տյոմկին 1981 - Գեորգի Խուբով հայազգի խորհրդային երաժշտագետ 1983 - Առնո Բաբաջանյան,հայ կոմպոզիտոր եւ դաշնակահար, Խորհրդային Միության ժողովրդական արտիստ 1988՝ հայ խորհրդային գիտնական Աբրահամ Աբրահամյան հայ խորհրդային իրավագետ Խոսրով Թորոսյան 1997՝ Ալբերտ Պապիկյան, հայ նկարիչ, 2004 - Պաղեստինի նախագահ Յասեր Արաֆաթ 2015 - Լեւոն Մութաֆյան հայ թատերագետ, թատերագիր, Տոներ Պետական Անկախության օր՝ Անգոլա Լեհաստան Լաչփլեսիսի օր՝ Լատվիա Վետերանների օր՝ Միացյալ Նահանգներ Ազգային Հաշտեցման օր՝ Բելգիա Ֆրանսիա Ամուրիների օր (Չինաստան) Կանանց օր՝ (Բելգիա) Կարնավալի սկիզբը (11.11-ին ժամը 11։11-ին) Գերմանիա Նիդերլանդներ Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Ծնունդներ Ապրիլ 1 - Ավետիք Եվդոկացի, գրիչ Մահեր 1657 Տարեթվեր


text: Ապրիլի 1, տարվա 91-րդ (նահանջ տարիներին՝ 92-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 274 օր։ Դեպքեր 1396 - Լենկ-Թեմուրը Ալանաց դռնով վերադառնում է Հարավային Կովկաս։ 2004 - Գուգլն ակտիվացրեց ՋիՄեյլ էլեկտրոնային փոստի ծառայությունը։ Ծնունդներ 1657 - Ավետիք Եվդոկացի, եկեղեցական գործիչ 1815 - Օտտօ ֆոն Բիսմարկ, Գերմանիայի կանցլեր (վ. 1898) 1868 - Էդմոն Ռոստան, նեոռոմանտիկական ուղղության ֆրանսիացի պոետ եւ դրամատուրգ 1873 - Սերգեյ Ռախմանինով, ռուս կոմպոզիտոր (վ. 1943) 1878 - Արազի (Մովսես Հարությունյան), հայ գրող (վ. 1964)։ 1887 - Լեոնարդ Բլումֆիլդ, լեզվաբանության հիմնադիրներից մեկը, ամերիկյան լեզվաբանական ընկերության նախագահ (1935-ից) 1920 - Տոսիրո Միֆունե, ճապոնացի դերասան, հայտնի է առավելապես Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմերից 1920 - Գեւորգ Ջահուկյան, հայ ականավոր բանասեր, լեզվաբան (վ. 2005) 1921 - Անդրե Ստիլ, ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս 1930 - Խորեն Աբրահամյան, դերասան եւ ռեժիսոր (վ. 2004) 1932 - Ժորժ Կառվարենց, կոմպոզիտոր 1933 - Բարսեղ Թուղլաճյան, հայ բանասեր, բառարանագիր 1937 - Վալենտին Չեռնիկով, ԽՍՀՄ սուսերամարտիկ, աշխարհի չեմպիոն (1961), սուսերամարտի թիմային մրցույթների Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (1960)։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1958) 1945 - Հերման Գոլց, գերմանացի գիտնական, աստվածաբան 1946 - Օլեքսանդր Իվանի Բոժկո, ուկրաինացի դիվանագետ, թարգմանիչ, հայագետ, հայ գրականության թարգմանիչ, 1996-2001, 2005-2010 թվականներին՝ Հայաստանում Ուկրաինայի արտակարգ եւ լիազոր դեսպան 1960 - Էդուարդ Գրիգորյան (գրող), հայ ժամանակակից գրող, արվեստագետ, դերասան 1968 - Ջուլիա Բուտրոս, լիբանանցի երգչուհի 1975 - Արթուր Գեւորգյան, Ազգային Ժողովի պատգամավոր 1976 - Կլարենս Զեեդորֆ, հոլանդացի նախկին կիսապաշտպան, ֆուտբոլային մարզիչ 1979 - Էլիզաբեթ Գութիերեզ, մեքսիկացի ծագումով, ամերիկյան դերասանուհի եւ մոդել Մահեր 313 - Դիոկղետիանոս, հռոմի կայսր 1985 - Գրիգոր Շլդյան, հայ նկարիչ (ծ. 1900) 2002 - Ալեքսանդր Կովալենկո, ԽՍՀՄ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Տոներ Թռչունների միջազգային օր Ծիծաղի օր


text: Դեպքեր Ծնունդներ Մայիս 27 - Նաղաշ Հովնաթան, բանաստեղծ (վ.1722) Մահեր 1661 Տարեթվեր


text: Մայիսի 27, տարվա 147-րդ (նահանջ տարիներին՝ 148-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 218 օր։ Դեպքեր 1703 - Պետրոս Մեծ ցարը հիմնադրում է Սանկտ Պետերբուրգը 1883 - Ռուսաստանում թագադրվում է Ալեքսանդր III ցարը 1918 - Ադրբեջանի անկախության հռչակումը 1960 - Թուրքիայում տեղի է ունենում ռազմական հեղաշրջում 1990 - Երեւանի «Սասունցի Դավիթ» երկաթուղային կայարանում առավոտյան ժամը 8:30-ին խորհրդային զինվորների եւ ազատամարտիկների բախումից զոհվեցին ազատամարտիկներ՝ Արսեն Հարությունյանը, Գարեգին Կարապետյանը, Սամսոն Հարությունյանը, Վազգեն Վարդանյանը, Խաչիկ Մալխասյանը եւ Էդիկ Պետրոսյանը, որից հետո խորհրդային բանակն իր անօրեն գործողությունները շարունակեց Էրեբունի խճուղում։ 1994՝ քսանհինգ տարվա վտարումից հետո Ռուսաստան է վերադառնում Ալեքսանդր Սոլժենիցինը Ծնունդներ 1332 - Իբն Խալդուն, թունիսցի պատմաբան 1661 - Նաղաշ Հովնաթան, բանաստեղծ 1799 - Ֆրոմենտալ Հալեւի ֆրանսիացի երգահան 1837 - Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկով Илларион Воронцов-Дашков ռուս կոմս 1877 - Այսեդորա Դունկան Isadora Duncan ամերիկացի պարուհի 1882 - Սիմոն Տեր-Պետրոսյան (Կամո), բոլշեւիկ, հեղափոխական 1882 - Կամո,հայ բոլշեւիկ հեղափոխական գործիչ, ՌՍԴԲԿ անդամ։ 1887 - Կազիմիր Ֆայանս Kazimierz Fajans լեհական ծագումով ամերիկացի ֆիզիկոս եւ քիմիկոս 1894 - Դեշիլ Հեմմեթ Dashiel Hammett ամերիկացի գրող 1897 - Ջոն Կոկրոֆտ John Douglas Cockroft բրիտանացի ֆիզիկոս 1898 - Ռուզաննա Վարդանյան, դերասանուհի 1911 - Վինսենտ Փրայզ Vincent Price ամերիկացի դերասան 1912 - Ջոն Չիվեր John William Cheever ամերիկացի վիպասան եւ կարճ պատմվածքներ գրող 1922 - Քրիստոֆեր Լի Christopher Lee անգլիացի գրող եւ երգիչ 1927 - Ֆրունզե Դովլաթյան, կինոռեժիսոր, սցենարիստ եւ դերասան 1932 - Լիա Սաֆարյան, ճարտարապետ 1938 - Իգոր Զայցեւ, խորհրդային եւ ռուսաստանցի շախմատիստ 1956 - Ջուզեպե Տորնատորե Giuseppe Tornatore իտալացի ռեժիսոր եւ թատերագիր 1971 - Պոլ Բեթանի Paul Bettany անգլիացի դերասան 1974 - Մուրադ Ալեքսանյան, Արցախյան պատերազմի մասնակից 1987 - Ժերվինյո Gervinho իվուարցի ֆուտբոլիստ 1990 - Նադին Բեյլեր Nadine Beiler ավստրիացի երգչուհի Մահեր 1525 - Թոմաս Մյունցեր, գերմանացի հեղափոխական 1564 - Ժան Կալվին Jean Calvin ֆրանսիացի աստվածաբան 1730 - Լեոնարդո Վինչի Leonardo Vinci իտալացի կոմպոզիտոր 1840 - Նիկոլո Պագանինի Niccolo Paganini իտալացի վիրտուոզ ջութակահար 1891 - Հակոբ Պարոնյան, գրող, երգիծաբան 1896 - Ալեքսանդր Ստոլետով Александр Столетов ռուս ֆիզիկոս 1907 - Գեւորգ Չաուշ (Ղազարյան), ազգային-ազատագրական պայքարի հերոս 1910 - Ռոբերտ Կոխ Robert Koch գերմանացի մանրէաբան 1937 - Ատրպետ, հայ գրող եւ հասարակական գործիչ 1964 - Ջավահարլալ Ներու, հնդիկ քաղաքական գործիչ 1970 - Օլգա Գուլազյան, դերասանուհի 1989 - Արսենի Տարկովսկի Арсений Тарковский ռուս բանաստեղծ եւ թարգմանիչ 1998 - Ղազարոս Սարյան, կոմպոզիտոր Տոներ Ղրղզստան՝ Ղրղզստանի գրադարանների օր Ռուսաստան - Սանկտ Պետերբուրգի ծննդյան օր Նիգերիա՝ Երեխաների օր Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Մարտ 11 - Սկսեց առաջին հայերեն Աստվածաշնչի տպագրությունը Ծնունդներ Մահեր 1666 Տարեթվեր


text: Մարտի 11, տարվա 70-րդ (նահանջ տարիներին՝ 71-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 295 օր։ Դեպքեր 1666՝ Ամստերդամում սկսվեց առաջին հայերեն Աստվածաշնչի տպագրությունը 1851՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Ռիգոլետտո» օպերայի առաջին ցուցադրությունը՝ 1851՝ Վենետիկ 1867՝ Փարիզ 1864՝ Շեֆիլդում ուժեղ ջրհեղեղի զոհ է դառնում 238 մարդ 1888՝ ԱՄՆ-ի արեւելյան ծովեզրին ձնաբքից մահանում է 400 մարդ 1978՝ Երեւանում կայացավ «Զինվորն ու փիղը» ֆիլմի առաջին ցուցադրությունը 1983՝ Պակիստանն իրականացնում է միջուկային զենքի հաջող փորձարկում Չիլի 1990՝ Պատրիսիո Էլվինը դառնում է Չիլիում ժողովրդավարորեն ընտրված առաջին նախագահը 2010՝ Չիլիում Սեբաստիան Պինյերայի երդմնակալության ժամանակ տեղի է ունենում ուժեղ երկրաշարժ Ծնունդներ 1811՝ Ուրբեն Լե Վերյե Urbain Le Verrier ֆրանս. մաթեմատիկոս եւ աստղագետ (մ. 1877)։ 1887՝ Ռաուլ Ուոլշ Raoul Walsh ամեր. դերասան եւ ռեժիսոր (մ. 1980)։ 1920՝ Նիկոլաս Բլոմբերգեն Nicolaas Bloembergen հոլ.-ամեր. ֆիզիկոս 1921՝ Աստոր Պիացոլա արգենտ. կոմպոզիտոր (մ. 1992) 1930՝ Ռուզան Քյուրքչյան, հայ քանդակագործ 1952՝ Դուգլաս Ադամս Douglas Adams անգլ.-ամեր. գրող եւ դրամատուրգ (մ. 2001) 1955՝ Նինա Հագեն Nina Hagen գերմ. երգիչ, երգահան եւ դերասանուհի 1957՝ Վիկտոր Ռանխել, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ 1962՝ Մեթյու Միդ Matt Mead ամեր. քաղ. գործիչ Վայոմինգի 32-րդ նահանգապետը 1977՝ Բեքի Հեյմոն, ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստուհի 1978՝ Դիդիե Դրոգբա Didier Drogba իվուարցի ֆուտբոլիստ 1988՝ Ֆաբիո Կոենտրաո պորտ. ֆուտբոլիստ 1989՝ Անտոն Ելչին Антон Ельчин Anton Yelchin ռուս-ամեր. դերասան (մ. 2016) 1993՝ Էնթոնի Դեյվիս Anthony Davis ամեր. բասկետբոլիստ Մահեր 1883՝ Ալեքսանդր Գորչակով, ռուս դիվանագետ եւ պետական գործիչ 1914՝ Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկի, ռուս աշխարհագրագետ, վիճակագիր, հասարակական գործիչ 1936՝ Դեյվիդ Բիթի, բրիտանացի ծովակալ 1952՝ Վարդիթեր Ֆելեկյան, հայ դերասանուհի 1955՝ Ալեքսանդր Ֆլեմինգ Alexander Fleming շոթլ. կենսաբան, բուսաբան, դեղագործ (ծն. 1881) 1965՝ Գեւորգ Աբով, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, գրականագետ (ծ. 1897) 1990՝ Օրոնցո Պուլյեզե, Իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում 2006՝ Սլոբոդան Միլոշեւիչ, Հարավսլավիայի նախագահ (ծն. 1941) 2008՝ Աննա Կալանդաձե, վրացի բանաստեղծուհի, թարգմանիչ (ծն. 1924) Տոներ Երկրաչափության միջազգային օրը


text: Դեպքեր Ծնունդներ Օգոստոս 4 - Պետրոս Մեծ, ցար (վ.1725) Մահեր 1672 Տարեթվեր


text: Օգոստոսի 4, տարվա 216-րդ (նահանջ տարիներին՝ 217-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 149 օր։ Դեպքեր 1783 - Գեորգիեւյան դաշնագրի կնքումը Ռուսաստանի եւ Վրաստանի միջեւ 1914 - Անգլիան պատերազմ հայտարարեց Գերմանիային։ 1974 - Իտալիայում գնացքի մեջ տեղի ունեցած ռումբի պայթյունից զոհվում է տասներկու մարդ 1984 - Վերին Վոլտայի Հանրապետությունն իր անունը դարձնում է Բուրկինա Ֆասո 1990 - Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ընտրվում է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ Ծնունդներ 1792 - Պերսի Բիշի Շելլի, անգլիացի բանաստեղծ 1839 - Ուոլթեր Փեյթեր, անգլիացի էսսեիստ 1854 - Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի սովետական դերասանուհի 1859 - Կնուտ Համսուն, նորվեգացի գրող, բանաստեղծ եւ թատերագիր 1901 - Լուի Արմսթրոնգ, ամերիկացի ջազային երաժիշտ եւ երգիչ 1904 - Էդմոնտ Յաղճյան, նկարիչ 1911 - Միխայիլ Բոտվիննիկ, խորհրդային շախմատիստ 1926 - Հեղինե Հովհաննիսյան, դերասանուհի 1935 - Սուրեն Այվազյան, երկրաբան եւ հասարակական գործիչ 1957 - Արտո Թունջբոյաջյան, թուրքահայ ռոք, ջազ երաժիշտ 1960 - Խոսե Լուիս Ռոդրիգես Սապատերո, Իսպանիայի վարչապետ 1961 - Բարաք Օբամա, Միացյալ Նահանգների 44-րդ նախագահ 1977 - Ֆրենկի Կազարյան, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբիշ 1982 - Լուկա Անտոնինի, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան 1985 - Անտոնիո Վալենսիա, էկվադորցի ֆուտբոլիստ 1987 - Չան Կըն Սոկ, հարավկորեացի երգիչ եւ դերասան 1989 - Ջեսիկա Մաուբոյ, երգչուհի, երգահան եւ դերասանուհի Արցախի պատերազմի մասնակիցներ 1954 - Վլադիկ Ոսկանյան 1958 - Բարխուդար Գալստյան 1960 - Արկադի Աղաջանյան Մահեր 1875 - Հանս Քրիստիան Անդերսեն, դանիացի հեքիաթագիր 1918 - Սեբաստացի Մուրադ, հայ հայտնի հայդուկապետ (ծ. 1874) 1922 - Էնվեր փաշա, թուրք պետական եւ ռազմական գործիչ 1950 - Անայիս, արեւմտահայ արձակագիր 1981 - Երջանիկ Առաքելյան, խորհրդահայ բանաստեղծ Տոներ Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Ծնունդներ Փետրվար 7 - Մխիթար Սեբաստացի, մշակութային եւ եկեղեցական գործիչ, Մխիթարյան Միաբանության հիմնադիր (վ. 1749) Մահեր Հունվարի 14 - Ֆրանչեսկո Կավալլի, իտալացի երգահան, երգեհոնահար 1676 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունիս 4 - Գառնիում եւ Երեւանում տեղի ունեցավ մի ուժեղ երկրաշարժ Ծնունդներ Մահեր 1679 Տարեթվեր


text: 1701 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ։ Սա մեր թվարկության 1701 թվականն է, 1-ին տարին XVIII դարի։ Դեպքեր Սեպտեմբեր 8՝ Մխիթարյան Միաբանությունի հիմնադրումը Կ. Պոլսում Ապրիլի 21՝ Ճապոնիայում 47 րյոնինների խումբն սկսում է վրիժառությունն իրենց նախկին տիրոջ ինքնասպանության ծեսի համար։ Ծնունդներ Նոյեմբերի 27՝ Անդերս Ցելսիուս, շվեդ աստղագետ, (մ. 1744) Մահեր Մայիսի 23՝ Ուիլյամ Քիդ Captain William Kidd, շոտլանդացի ծովահեն (ծն. 1645) Սեպտեմբերի 16 Ջեյմս II Անգլիայի եւ Շոտլանդիայի թագավոր (ծն. 1633) 1701 Տարեթվեր


text: Սեպտեմբերի 8, տարվա 251-րդ (նահանջ տարիներին՝ 252-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 114 օր։ Դեպքեր 1380 - Կուլիկովյան ճակատամարտ (1380) 1504 - Միքելանջելոն ավարտում է Դավթի արձանը 1701 - Մխիթար Սեբաստացին Կ.Պոլսում հիմնում է Մխիթարյան Միաբանությունը 1860 - Միչիգան լճում Lady Elgin շոգենավի խորտակվելու հետեւանքով զոհվում է շուրջ 300 մարդ 1888՝ անցկացվում է Անգլիայի ֆուտբոլի լիգայի առաջին խաղը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ՝ 1941՝ գերմանական զորքերն սկսում են Լենինգրադի պաշարումը 1978՝ շահի դեմ ապստամբող ցուցարարներին ցրելու համար զորքը կրակ է բացում, սպանելով նրանցից 122-ին Ծնունդներ 1812 - Նատալյա Գոնչարովա ռուս գրող Ալեքսանդր Պուշկինի կինը (մ.1863 թ.) 1830 - Ֆրեդերիկ Միստրալ ֆրանսիացի գրող 1841 - Անտոնին Դվորժակ չեխ կոմպոզիտոր 1846 - Փոլ Չաթեր, հայկական ծագումով բրիտանացի մեծահարուստ գործարար 1848 - Վիկտոր Մեյեր գերմանացի քիմիկոս 1867 - Ալեքսանդր Պարվուս եղել է մարքսիզմի տեսաբան եւ հեղափոխական 1877 - Առանձար, հայ երգիծաբան-նովելիստ։ 1889 - Ալեքսանդր Ալեքսանդրյան, կոմպոզիտոր, երաժիշտ։ 1898 - Նատալյա Ուժվի ուկրաինացի դերասանուհի 1906 - Անդրեյ Կիրիլենկո խորհրդային պետական գործիչ 1922 - Օհան Դուրյան, հայ դիրիժոր 1923 - Ռասուլ Համզաթով, խորհրդային պոետ եւ հասարակական գործիչ 1925 - Պիտեր Սելլերս, բրիտանացի դերասան, կատակերգու 1956 - Սամվել Մանգասարյան, ազատամարտիկ (զոհվել է 1992 թ. Մաղավուզում) 1963 - Ռոբ դե Վիտ Rob de Vit հոլանդացի ֆուտբոլիստ 1979 - Պետեր Լեկո, հունգարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1994) 1979 - Փինկ ամերիկացի երգիչ-երգահան, դերասանուհի եւ մոդել 1987 - Վիզ Խալիֆա Wiz Khalifa ամերիկացի րեփեր, երգիչ-երգահան 1989 - Ավիչի Aviccii շվեդ դիջեյ Մահեր 117՝ Մարկոս Ուլփիոս Ներվա Տրայանոս, Հռոմի կայսր (* 53 թ.) 1894՝ գերմանացի ֆիզիկոս, ֆիզիոլոգ եւ հոգեբան Հերման Հելմհոլց 1933 - Իրաքի եւ Սիրիայի թագավոր (1921 թվականից մինչեւ մահանալը) Ֆեյսալ I 1949՝ գերմանացի կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր Ռիխարդ Շտրաուս 1973՝ ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյան (* 1908 թ.) 1978 - Մակար Ալավերդյան,հայ վաստակավոր գինեգործ 2003՝ գերմանացի ռեժիսոր, լուսանկարիչ եւ դերասանուհի Լենի Ռիֆենշթայլ 2013՝ պատմաբան Գարեգին Հարությունյան 2022 Մեծ Բրիտանիայի թագուհի ԵղիսաբեթII Տոներ Գրագիտության համաշխարհային օր Անկախության օր՝ Մակեդոնիա (Հարավսլավիայից, 1991 թ.) Անկախության օր՝ Հաղթանակի օր՝ Մալթա Պակիստան (Հնդկաստանի դեմ 1965 թ. ծովում տարած հաղթանակի կապակցությամբ)


text: Դեպքեր Մայիսի 1-ին Եկատերինբուրգում բացվել է Դմիտրի Նարկիսովիչ Մամին-Սիբիրյակին նվիրված թանգարան Սեպտեմբերի 27-ից հոկտեմբերի 1-ը տեղի է ունեցել ՀԳՄ 2-րդ համագումարը։ Ծնունդներ Մարտի 8 - Մարտին Զաքարյան (ճարտարապետ), ճարտարապետ Մարտի 21 - Թիմոթի Դալթոն, թատրոնի եւ կինոյի բրիտանացի դերասան Հունիսի 18 - Ֆաբիո Կապելլո, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Դեկտեմբերի 5 - Խոսե Կարերաս, իսպանացի օպերային երգիչ (տենոր), որը հայտնի է Ջուզեպպե Վերդիի եւ Ջակոմո Պուչինիի ստեղծագործությունների իր մեկնաբանություններով։ Խաչիկ Ասմարյան, մարզիկ-մանկավարժ, ՀՀ սպորտի վաստակավոր գործիչ Օգոստոսի 1 - Արաքս Մանսուրյան, հայ օպերային երգչուհի, սոպրանո Հոկտեմբերի 15 - Սարո Կալենց, հայ նկարիչ Նոյեմբերի 8 - Գուս Հիդինգ, հոլանդացի նախլին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ Ալեքսանդր Մելիքյան, ինժեներ-տեխնոլոգ, մաթեմատիկոս, մանկավարժ Փետրվարի 13 - Վազգեն Մանուկյան, հայ քաղաքական գործիչ, մաթեմատիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, ՀՀՇ վարչության առաջին նախագահ, ԱԺՄ կուսակցության հիմնադիրը եւ նախագահը, Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Փետրվարի 19 - Ալեն Մանուկյան, ֆրանսահայ դիզայներ, անշարժ գույքի ոլորտում զբաղվող ֆրանսիական FINANCIERE SAXE ընկերության նախագահ Ապրիլի 1 - Օլեքսանդր Բոժկո, ուկրաինացի դիվանագետ, թարգմանիչ, հայագետ, հայ գրականության թարգմանիչ, 1996-2001, 2005-2010 թվականներին՝ Հայաստանում Ուկրաինայի արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ապրիլի 12 - Ռուդիկ Պետրոսյան, հայ օդաչու-հրամանատար, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ Մայիսի 17 - Գալինա Ստարավոյտովա, ռուս քաղաքական եւ պետական գործիչ, միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իրավապաշտպան, պատմական գիտությունների թեկնածու Մայիսի 17 - Գալինա Ստարովոյտովա, ռուս քաղաքական եւ պետական գործիչ, միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իրավապաշտպան, պատմական գիտությունների թեկնածու Մայիս 20 - Շեր, Շերիլին Սարգիսյան, երգչուհի, դերասանուհի, կինոռեժիսոր Հունիս 8 - Ռաֆայել Նահապետյան հայ ժամանակակից գրող, արձակագիր Հուլիս 6 - Ջորջ Վոկեր Բուշ, ԱՄՆ-ի 43-րդ նախագահ Օգոստոս 19 - Բիլ Քլինթոն, ԱՄՆ-ի 42-րդ նախագահ Սեպտեմբեր 5 - Ֆրեդի Մերկուրի, բրիտանացի երգիչ, «Քուին» ռոք խմբի վոկալիստը Նոյեմբեր 13 - Վանո Սիրադեղյան, հայ ժամանակակից արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ Մահեր Օգոստոսի 3 - Վիկտոր Դենի, ռուս խորհրդային գրաֆիկ Նոյեմբերի 26 - Հենրի Մորգենթաու, ամերիկյան դիվանագետ, ԱՄՆ դեսպանը Օսմանյան կայսրությունյում (1913 - 1916 թթ.) Ալբեր Սեշե, շվեյցարացի լեզվաբան Լուիջի Սքուարցինա, իտալացի ռեժիսոր եւ դրամատուրգ Հոկտեմբերի 24 - Դմիտրի Մոոր, խորհրդային նկարիչ 1946 Տարեթվեր


text: Մայիսի 20, տարվա 140-րդ (նահանջ տարիներին՝ 141-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 225 օր։ Դեպքեր 526՝ Անտիոքում երկրաշարժից մահանում է 250 000 մարդ 1570՝ քարտեզագիր Աբրահամ Օրտելիուսը հրապարակում է առաջին Theatrum Orbis Terrarum Ատլասը 1940 - Հոլոքոստ. բանտարկյալների առաջին խումբը հասնում է Աուշվիցի նորաբաց կենտրոնացման ճամբար 1990 - ՀԽՍՀ-ում առաջին անգամ անցկացվում են ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի բազմակուսակցական ընտրություններ, որտեղ կոմկուսը պարտվում է։ 2002 - Պորտուգալիան ճանաչում է Արեւելյան Թիմորի անկախությունը 2019 - Վլադիմիր Զելենսկին պաշտոնապես դառնում է Ուկրաինայի նախագահ Ծնունդներ 1799 - Օնորե դը Բալզակ Honoré de Balzac ֆրանսիացի գրող եւ թատերագիր 1804 - Միխայիլ Գլինկա Михаил Глинка ռուս երգահան 1842 - Ալեքսանդր Վոեյկով,ռուս աշխարհագետ եւ կլիմայագետ 1851 - Պետրոս Դուրյան, արեւմտահայ բանաստեղծ 1872 - Պյոտր Կոգան գրականագետ 1883 - Ֆեյսալ I, 1921-33 թ. Իրաքի թագավոր 1901 - Մաքս Էյվե Max Euwe հոլանդացի շախմատիստ, մաթեմատիկոս 1908 - Ջեյմս Ստյուարտ, ամերիկացի դերասան (մ. 1997) 1914 - Ալիո Ադամիա ალიო ადამია վրացի գրող 1920 - Նվարդ Աբալյան, դերասանուհի (վ. 1994) 1931 - Սարգիս Յուխանյան, քանդակագործ 1935 - Խոսե Մուխիկա 2010 թ. Ուրուգվայի 40-րդ նախագահը 1944 - Ջո Քոքեր Joe Cocker անգլիացի երգիչ-երգահան 1946 - Շերլին Սարգիսյան (Շեր), Cher (Cherilyn Sarkisian) ամերիկացի դերասանուհի 1950 - Զինաիդա Սիմոնյան ռուսական ծագումով հայաստանցի հրաձգուհի 1981 - Իկեր Կասիլյաս Iker Casillas իսպանացի ֆուտբոլիստ 1982 - Պետր Չեխ Petr Čech չեխ ֆուտբոլիստ Մահեր 1506 - Քրիստափոր Կոլումբոս Cristoforo Colombo իսպանացի ծովագնաց 1896 - Կլարա Շուման Clara Schumann գերմանացի դաշնակահարուհի եւ կոմպոզիտոր 1919 - Ազնիվ Հրաչյա, դերասանուհի 1945 - Ալեքսանդր Ֆերսման Александр Ферсман ռուս հանքագետ 1954 - Ստեփան Թարյան նկարիչ, քանդակագործ 1981 - Սուրեն Այվազյան, հայ արձակագիր 1991 - Քաջիկ Սարգսյան, ԱՊ մասնակից 2008 - Յուրգեն Էյլերս, գերմանացի ֆիզիկոս 2009 - Օլեգ Յանկովսկի Олег Янковский ռուս դերասան Տոներ Անկախության օր՝ Արեւելյան Թիմոր (Ինդոնեզիայից՝ 2002 թ.) Կուբա (Միացյալ Նահանգներից՝ 1902 թ.) Սաուդյան Արաբիա (Միացյալ Թագավորությունից՝ 1927 թ.) Ծանոթագրություններ


text: Դեպքեր Ռուսական զորքի արշավանքը Հարավային Կովկաս։ Ծնունդներ Վազեհ, ադրբեջանցի բանաստեղծ, լուսավորիչ, մանկավարժ Սեպտեմբեր 25 - Հարություն Ալամդարյան (վ.1834) Մահեր 1796 Տարեթվեր


text: Սեպտեմբերի 25, տարվա 268-րդ (նահանջ տարիներին՝ 269-րդ ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 97 օր։ Դեպքեր 275 - Սենատը կայսր է հռչակում Տակիտոսին 1972 - Նորվեգիայում անցկացված հանրաքվեում ընտրողները մերժում են Եւրամիությանն անդամակցելուն; Ծնունդներ 1644 - Օլե Ռյոմեր Ole Christensen Rømer դանիացի աստղագետ (մ. 1710) 1683 - Ժան Ֆիլիպ Ռամո Jean-Philippe Rameu ֆրանս. կոմպոզիտոր (մ. 1764) 1845 - Արչիբալդ Հենրի Սեյս,անգլիացի արեւելագետ։ Խեթագիտության հիմնադիրներից 1897 - Ուիլյամ Ֆոլքներ William Faulkner ամեր. գրող, Նոբելյան մրցանակակիր (մ. 1962) 1906 - Դմիտրի Շոստակովիչ Дмитрий Шостакович ռուս կոմպոզիտոր (մ. 1975) 1908 - Ալեքսանդր Մանուչարյան, հայազգի խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ։ 1932 - Գլեն Գուլդ Glenn Gould կանադացի երաժիշտ (մ. 1982) 1939 - Արթուր Չիլինգարով, հայազգի մեծանուն բեւեռախույզ, գիտնական, հասարակական-քաղաքական գործիչ 1944՝ Բաբկեն Արարքցյան, հայ քաղաքական, պետական գործիչ Մայքլ Դուգլաս Michael Douglas ամեր. դերասան եւ արտադրող 1949 - Պեդրո Ալմոդովար Pedro Almodóvar Caballero իսպ. ռեժիսոր, դրամատուրգ 1957 - Մայքլ Մեդսեն Michael Madsen ամեր. դերասան 1968՝ Ուիլ Սմիթ Will Smith ամեր. դերասան Քեթրին Զետա-Ջոնս Catherine Zeta-Jones ամեր. դերասանուհի, երգչուհի 1976 - Չանսի Բիլապս, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ 1978 - Իրակլի Կաբախիձե, վրացի պետական եւ քաղաքական գործիչ 1991 - Ալեսանդրո Կրեշենցի Alessandro Crescenzi իտալ. ֆուտբոլիստ 1994 - Իննա Խոջամիրյան, հայ դերասանուհի 1997 - Մոզի Մկրտչյան, հայ մոզի, վաստակավոր պնդուկ Մահեր 275 - Ավրելիանոս,Հռոմի կայսր 270-ից առ 275 թթ. 1944 - Մանուկ Աբեղյան, հայ բանասեր, գրականագետ, բառարանագիր (ծն. 1865)։ 1968 - Քորնելլ Վուլրիչ Cornell Woolrich ամեր. գրող (ծն. 1903) 1970 - Էրիխ Մարիա Ռեմարկ Erich Maria Remarque գերմ. շվեյց. գրող (ծն. 1898) 1980՝ Լյուիս Մայլսթոուն ռուս-ամեր. ռեժիսոր, դրամատուրգ (ծն. 1895) Մարիա Ունդեր Marie Under էստ. գրող, բանաստեղծ (ծն. 1883) 1990 - Իվան Մոզգով,խորհրդային անասնաբույժ-դեղաբան 1993 - Մանիլո Սկոպինյո,իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Տոներ Մոզամբիկ՝ Հեղափոխության օր Արտաքին հղումներ BBC: Այս օրը Այս օրը Կանադայում


text: Քաբուլը (), Աֆղանստանի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ Քաբուլ նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Գտնվում է Քաբուլ գետի հովտում, 1820 մ բարձրության վրա։ Կլիման մերձարեւադարձային ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը 1 °C է, հուլիսինը՝ 26 °C։ Տարեկան տեղումները 317 մմ են։ Բնակչությունը՝ ։ Պատմություն Առաջին հիշատակությունը (Քաբուր, Քարուր) հանդիպում է Կլավդիոս Պտղոմեոսի (II դ.) մոտ։ Գտնվել է Քուշանական թագավորության, այնուհետեւ հեփթաղների ցեղային միավորման կազմում։ Այդ միավորման տրոհումից (6-րդ դար) հետո Քաբուլը կառավարել են տեղական կառավարիչները՝ Քաբուլշահերը։ Արաբական նվաճումների ժամանակաշրջանում Քաբուլը անվանապես ենթարկվել է Մուավիա I (661 - 680) խալիֆային։ IX դ. Քաբուլը նվաճել են Սաֆարյանները, այնուհետեւ՝ Սամանյանները, Ղազնեւիները, Թեմուրյանները։ 13-րդ դարում ավերել է Չինգիզ խանը։ Բարուրի օրոք (որը Քաբուլը նվաճել էր 1504 թվականին) Քաբուլը դարձել է Մեծ Մոնղոլների պետության մայրաքաղաք։ 1738 թվականին նվաճել է Քաբուլը Նադիր շահը։ 1747 թվականից Դուռանիների պետության կազմում էր, 1773 թվականից՝ մայրաքաղաքը։ Այդ պետության անկումից (1818) հետո Քաբուլը դարձել է կենտրոն, որի շուրջ հետագայում ձեւավորվել է աֆղանական պետությունը։ 1839 թվականին, անգլո-աֆղանական առաջին պատերազմի (1838-42) ժամանակ, Քաբուլը զավթել են անգլիական զորքերը։ 1841 թվականին բռնկվել է հակաանգլիական զանգվածային ապստամբություն. անգլիական զորքերը հարկադրված էին 1842 թվականին հեռանալ քաղաքից։ 1878-80 թվականների անգլո-աֆղանական երկրորդ պատերազմի ժամանակ զավթել են անգլիական զորքերը։ Պատերազմից հետո ամիրա Աբդուռահմանը Քաբուլը դարձրել է աֆղանական պետության մայրաքաղաքը։ 1919 թվականի փետրվարին ամիրա Ամանուլլա խանը Քաբուլում հռչակեց Աֆղանստանի անկախությունը։ 1973 թվականի հուլիսից Աֆղանստանի Հանրապետության, 1978 թվականի ապրիլից Աֆղանստանի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքն է։ Քաբուլում են գտնվում երկրի գլխավոր բանկերը, առեւտրաարտադրական, բաժնետիրական ընկերությունների վարչությունները։ Ունի համալսարան, պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, Աֆղանստանի պատմաբանասիրական ակադեմիա, Ազգային գիտությունների ակադեմիա, Պատմաազգագրական թանգարան, հանրային գրադարան, 4 դրամատիկական թատրոն։ 1965 թվականին (ճարտարապետ՝ Սերաջ) քաղաքի հին մասը նշանակալի չափով վերակառուցվել է։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ 1200 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր


text: Մանամա (արաբ.՝ المنامة Ալ-Մանամահ), Բահրեյնի մայրաքաղաքը եւ գլխավոր տնտեսական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։ Գտնվում է Պարսից ծոցի Բահրեյն կղզու հյուսիսային ափին, Մանամայի մունիցիպալիտետում։ Պատմություն Քաղաքի մասին առաջին հիշատակությունը հանդիպում է իսլամական քրոնիկներում 1345 թվականին։ 1521 թվականին քաղաքը գրավվել է պորտուգալացիների, իսկ 1602 թվականին՝ պարսիկների կողմից։ 1783 թվականին սկսվել է Ալ-Խալիֆայի դինաստիայի ղեկավարումը։ Մանաման 1958 թվականին հայտարարվել է ազատ նավահանգիստ, իսկ 1971 թվականին դարձել է անկախ Բահրեյնի մայրաքաղաքը։ Տնտեսություն Մանամայի, ինչպես եւ ամբողջ Բահրեյնի տնտեսության հիմք են հանդիսանում ֆինանսական շուկան, առափնյա նավագնացության դոու նավերի շինարարությունը, ձկնորսությունը եւ մարգարտի արտադրությունը։ Քաղաքի կենտրոնական հրապարակն է համարվում Մարգարտյա հրապարակը։ Բահրեյնի մայրաքաղաքում են գտնվում մեծ քանակությամբ երկնաքերեր, որոնցից առանձնանում է Բահրեյնի Համաշխարհային Առեւտրի Կենտրոնը։ Քաղաքը Մուհարաք կղզում գտնվող Բահրեյնի միջազգային օդանավակայանի հետ կապված է դամբի վրայով անցնող մայրուղու օգնությամբ։ Կլիմա Կլիման անցումային է՝ արեւադարձայինից մերձարեւադարձային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 16 °C է, օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը՝ 31 °C, տեղումների տարեկան քանակը մոտ 90 մմ է։ Մշակույթ Մանամայում է գտնվում Բահրեյնի համալսարանը, որը հիմնվել է 1986 թվականին։ Քաղաքում խիստ զգացվում է արեւմտյան՝ հատկապես բրիտանական մշակույթի ազդեցությունը։ Քաղաքային տաքսիների ավտոմեքենաները լոնդոնյան քեբերի նմանակներն են, հարկերի համարակալումը կատարվում է բրիտանական համակարգով, եւ բազմաթիվ հանրահայտ բարեր ձեւավորված են իռլանդական փաբերի ոճով։ Մասնագիտացված խանութներում առանց խնդիրների կարող եք գնել ալկոհոլ, առկա են մեծ քանակությամբ գիշերային ակումբներ եւ ժամանակակից կինոթատրոններ։ Դրա շնորհիվ, ինչպես նաեւ լայն զարգացած առեւտրա-ժամանցային համալիրների շնորհիվ Մանաման աստիճանաբար ամրապնդում է իր դիրքերը որպես տարածաշրջանային տուրիստական կենտրոն Պարսից ծոցի երկրների թվում։ Քույր քաղաքներ Ալ-Քուվեյթ, Քուվեյթ Դոհա, Կատար Թունիս, Թունիս (1999) Բեյրութ, Լիբանան (1977) Չիկագո, ԱՄՆ (2004) Դուբայ, ԱՄԷ Երուսաղեմ, Իսրայել Չիանգմայ, Թաիլանդ Գրականություն Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4. Բահրեյնի քաղաքներ 1345 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Դաքքան (նաեւ Դաքա, բենգալերեն՝ ঢাকা), Բանգլադեշի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Բուրիգանգա գետի ափին՝ Գանգեսի եւ Մեղնայի գետխառնուրդի մոտ։ Միջազգային օդանավակայան է, մետաղամշակման, բամբակեղենի, ջուտեղենի արդյունաբերության կենտրոն։ Աշխարհի խոշորագույն քաղաքներից մեկն է. Մեծ Դաքքա կոչվող տարածաշրջանում բնակվում է 18.89 միլիոն մարդ։ Այն նաեւ համարվում է աշխարհի ամենախիտ բնակեցված վայրերից մեկը։ Բանգլադեշի տնտեսական, քաղաքական, մշակութային կենտրոնն է։ Հարավարեւելյան Ասիայի եւ Բենգալյան ծոցի երկրների խոշորագույն քաղաքն է, Հարավային Ասիայում եւ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության անդամ երկրներում՝ խոշորագույններից մեկը։ Գտնվում է Բենգալական դաշտավայրում՝ սահմանագծվելով Բուրիգանգա, Թուրագ, Դալեշվարի եւ Շիտալակշյա գետերով։ Դաքքայի ներկայիս տարածքում բնակավայր հիմնվել է դեռեւս առաջին հազարամյակի սկզբներում։ Նրա դերն ու նշանակությունը նկատելիորեն աճել են 17-րդ դարում, երբ դարձել է Մոգոլական կայսրության հարավասիական նահանգային մայրաքաղաք ու առեւտրական կենտրոն։ 75 տարի Դաքքան եղել է Մոգոլական Բենգալիայի մայրաքաղաքը, Բենգալիայում բամբակյա կտորեղենի հատուկ տեսակի՝ մուսլինի առեւտրի կենտրոնը, Հնդկական ենթամայրցամաքի առավել ծաղկուն քաղաքներից մեկը։ Միջնադարում քաղաքը կրել է մոգոլական կայսր Ջհանգիրի անունը, եղել նահանգապետի նստավայրը։ Հին քաղաքը ծաղկման բարձրակետին է հասել 17-18-րդ դարերում, երբ այստեղ առեւտուր անելու են եկել հարյուրավոր առեւտրականներ Եվրոպայի ու Ասիայի տարբեր երկրներից։ Մոգոլ տիրակալները զարդարել են քաղաքը գեղեցիկ այգիներով ու պարտեզներով, մզկիթներով, պալատներով, ամրոցներով ու դղյակներով։ Քաղաքը հայտնի է դարձել «Արեւելքի Վենետիկ» անունով։ Բրիտանացիների տրիապետության ժամանակաշրջանում այստեղ մուտք են գործել էլեկտրականությունը, արդիական ջրամատակարարումը, կառուցվել են երկաթուղի, կինոթատրոններ, արեւմտաեվրոպական տիպի համալսարաններ, քոլեջներ։ 1905 թվականից Դաքքան վերածվել է Արեւելյան Բենգալիայի եւ Ասսամի վարչական, կրթական կենտրոնի։ 1947 թվականին, բրիտանական գաղութատիրական լծից ազատվելուց հետո, դարձել է Արեւելյան Պակիստանի մայրաքաղաքը, 1962-ին՝ ամբողջ Պակիստանի օրենսդիր մարմնի նստավայրը, 1971-ին՝ անկախացած Բանգլադեշի մայրաքաղաքը՝ համաձայն Բանգլադեշի սահմանադրության հինգերորդ հոդվածի։ Անվանում Գոյություն ունեն անվանման ստուգաբանության մի քանի տարբերակներ. անհիշելի ժամանակներից այժմյան քաղաքի տեղում գոյություն է ունեցել մի բնակավայր, որը ծառայել է իբրեւ պահակետ՝ բենգալերեն դհաքքա. այդ բառն ընկած է քաղաքի այժմյան անվանման հիմքում։ Այստեղից էլ եկել է անվանումը։ Բնակչություն Գրականություն Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Capital Development Authority Dhaka North City Corporation Dhaka South City Corporation Dhaka Transport Coordination Authority Dhaka Metropolitan Police website Բանգլադեշի քաղաքներ 1608 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Մինսկ (, մինչեւ 1939 թվականը՝ Մենսկ), Բելառուսի մայրաքաղաքը, Մինսկի մարզի եւ Մինսկի շրջանի վարչկենտրոն, սակայն չի մտնում դրանց կազմի մեջ, քանի որ համարվում է ինքնավար տարածք։ Ունի «Հերոս քաղաք» կոչում։ Խոշորագույն տրանսպորտային հանգույց, երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ գիտական կենտրոն է։ Մինսկում գտնվում է ԱՊՀ-ի գլխավոր գրասենյակը։ Քաղաքը գտնվում է երկրի աշխարհագրական կենտրոնի մոտ եւ գտնվում է Սվիսլոչ գետի ափին։ Մինսկի մակերեսը 348,84 կմ2։ Պատմություն Առաջին անգամ Մինսկը հիշատակվում է 1067 թ.-ին, որպես ամրոց։ 12-րդ դարից եղել է Մինսկի իշխանության կենտրոնը, 14-րդ դարից՝ Լիտվական մեծ իշխանության կազմում։ 1499 թ.-ին քաղաքին տրվել է մագդեբուրգյան իրավունք, 14-րդ դարից դարձել է Մինսկի վոյեվոդության կենտրոնը։ 1793 թ.-ից, Ռեչ Պոսպոլիտայի 2-րդ բաժանումից հետո, մտել է Ռուսական կայսրության մեջ, 1796 թ.-ից Մինսկի նահանգի կենտրոնն էր։ 1898 թ.-ի մարտի 1-3-ը Մինսկում կայացել է ՌՍԴԲԿ 1-ին համագումարը։ 1915 թ.-ից՝ մերձճակատային քաղաք, ուր տեղավորված էր Արեւմտյան ռազմաճակատի շտաբը։ Խորհրդային իշխանություն Մինսկում հաստատվել է 1917 թ.-ի հոկտեմբերի 25 (նոյեմբերի 7)-ին։ 1941 թ.-ի հունիսի 28-ից 1944 թ.-ի հուլիսի 9-ը օկուպացվել են գերմանական ֆաշիստները։ 1946-1950 թթ.-ին Մինսկը վերականգնվել է։ Ստուգաբանություն Հավանական է, որ քաղաքի անվանումը եկել է Մինյա գետի անվանումից, որը եղել է Պտիչ գետի վտակ։ Մինյա գետի անվանումը եկել է հնդեվրոպական *men բառից։ Անվան հին ռուսական տարբերակներն են Мѣньскъ, Мѣнескъ, Мѣнск-ը։ Ավելի հին ժամանակներում քաղաքի անվանումը գրվում էր առանց ятя Меньск, Менеск, Менск: Տասնվեցերորդ դարի վերջին Մինսկը որպես քաղաքի անվանում քչերն էին օգտագործում, հետագայում ավելի շատ օգտագործվում էր «Миньск—Минск» անվանումը (տասնյոթերորդ դարի երկրորդ կեսերից), բայց չէր մոռացվել նաեւ Менск: «Менск» անվանումը անհետացել է միայն տասնութերորդ դարում։ 1502 թվականից սկսած Minsk տեսքը օգտագործվում է միայն լատինական լեհական փաստաթղթերում («Minsk», «Mińsk»): Քաղաքի անվան ձեւափոխումը տեղի է ունեցել ուկրաինական բարբառների ազդեցությամբ։ Տասնութերորդ դարի վերջում՝ Լեհաստանի բաժանումից հետո, ռուսական փաստաթղթերում կայուն մնաց «Минскъ» անունը։ Բելառուսերենում ուղղագրությունը ձեւավորվել տասնիններորդ դարի վերջում, որն ազդեց նաեւ քաղաքի անվան ձեւակերպման մեջ։ Ազգագիր Պավել Շպիլեւսկին հրապարակել է Մինսկ քաղաքի անվան ծագման լեգենդը։ Համաձայն այդ լեգենդի՝ Մինսկի հիմնադիրը եղել է Մենեսկը։ ԲԽՍՀ-ի ժամանակ Մենսկ անվանումը կրկին դարձավ նորմատիվ եւ միաժամանակ օգտագործվում էր Բելոռուսիայի պաշտոնական փաստաթղթերում մինչեւ 1939 թվականի հուլիսի 29-ը, մինչեւ ԲԽՍՀ-ի Գերագույն Խորհուրդը փոխեց քաղաքի անունը «Мінск»-ի։ 1991 թվականին Մինսկի նախարարներից կազմված խորհուրդը դիմում է Գերագույն խորհրդին մի խնդրանքով՝ վերանվանել քաղաքի անունը Менск-ի, բայց խնդրանքը մերժվում է։ Քաղաքը Менск վերանվանելու համար քվեարկել է 142 պատգամավոր, բայց հարկավոր էր 173-ը։ Լեհերենում հնուց օգտագործվում էր (Լիտվականան Մինսկ, որի անվանումը եկել Լիտվական մեծ իշխանությունից) անվանումը, իսկ ավելի ուշ (Բելառուսական Մինսկ), որպեսզի չխառնեն Լեհաստանի Մինսկոմ-Մազովեցկի քաղաքի հետ։ Հիմա լեհական «Mińsk» բառը մեծամասնությամբ նշանակում է Բելառուսի մայրաքաղաքը։ Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր Աշխարհագրական դիրք Մինսկը տեղակայված հարավ-արեւելքի թեքության վրա, նա ունի մերենական ծագում։ Միջին հեռավորությունը ծովի մակարդակից 220 մ է։ Մինսկի ամենաբարձր տարածքը 283 մ է, իսկ ամենացածրը՝ 181,4 մ է։ Կլիման Չափավոր ցամաքային կլիմա ունի Մինսկը՝ ատլանտյան ծովային օդի հետ մեկտեղ։ Միջին տարեկան նստվածքը մոտ 700 մմ է։ Մինսկում ամառը տաք է, բայց շոգ չէ։ Հուլիսին միջին ջերմաստիճանը +18,5 °C է։ Ձմեռը Մինսկում շատ ցուրտ չէ, միջին ջերմաստիճանը հունվարին −4.5 °C է։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը — +6,7 °C Ջերմաստիճանի առավելագույն արժեքը (+35,8 °C) գրանցվել է 2015 թվականի օգոստոսի 8-ին,իսկ փոքրագույնը(−39,1 °C)՝ 1940 թվականի հունվարի 17-ին Միջին տարեկան քամու արագությունը՝ 2,4 մ/վ Միջին տարեկան օդի խոնավությունը՝ 77 % Տարածք 2012 թվականի դրությամբ քաղաքի մակերեսը կազմում է 34 884,43 հեկտար (348,84 կմ2)։ Իսկ 2006 թվականի դրությամբ՝ 306,68 կմ2։ Հետագայում փոխում են Մինսկ քաղաքի եւ Մինսկի շրջանի սահմանները Բելառուսիայի նախագահի հրամանով 2007 թվականի նոյեմբերի 22-ին No 592 «Քաղաք Մինսկի եւ Մինսկի շրջանի սահմանների փոփոխման մասին» քաղաքի սահմանի մեջ են վերցնում Մինսկի շրջանից 5,2715 հեկտար (0,05 կմ2)։ Նաեւ 116,95 հեկտար (1,17 կմ2) տարածք Սմոլեւիչյան շրջանից, Մինսկի շրջանից Բելառուսիայի նախագահի հրամանով 2008 թվականի հուլիսի 21-ին No 397 «Քաղաք Մինսկի եւ Սմոլեւիչյան շրջանի սահմանների փոփոխման մասին»։ Ջրային համակարգ Քաղաքի միջով անցնում է Բալթյան եւ Սեւ ծովյան ջրավազանների բաժանման գիծը։ Մինսկի միջով հոսում է Սվիսլոչ գետը, որի մեջ թափվում են վեց գետ։ Բոլոր այդ գետերը պատկանում են Սեւ ծովյան ջրավազանին։ 2010 թվականի մայիսի կեսերից մինչեւ հուլիսը աղբ է թափվել մոտ 28 տոննա ջրիմուռ։ 2011 թվականի գարուն-աշուն շրջանում Սլիվոչի գետից հանել են մոտ 400 տոննա աղբ։ Խմելու ջուր քաղաք մատակարարվում է երկու աղբյուրներից՝ ստորգետնյա եւ վերգետնյա։ Արտեզյան խմելու ջուրը օգտագործվում է հետեւյալ շրջաններում՝ Լենինյան, Պերվոմայան, Կենտրոնական, Պարտիզանական մասամբ նաեւ Կաստիրչյան։ Ֆրանսիական Մոսկովյան շրջանները սնվում են վերջրյա աղբյուրից։ Վարչատարածքային բաժանում Մինսկի Վարչական բաժանումը նախաձեռնվել է 1938 թվականին քաղաքի բնակչության մեծ աճի պատճառով (մինչեւ 218 հազար մարդ)։ 1938 թվականի մարտի 17-ից ստեծվեցին Ստալինյան (1961 թվականի նոյեմբերի 2-ից՝ Զավոդսկոյ), Վորոշիլովկի (1961 նոյեմբերի 2-ից՝ Սովետական) եւ Կագանովիչեյսկի (1957 թվականի հուլիսի 20-ից՝ Կաստիրչյան շրջան) շրջանները։ Ներկա պահին Մինսկը բաժանվում է 9 վարչական տարածքների։ Բնակչություն Ըստ 2009 թվականի Բելառուսիայի մարդահամարի Մինսկի բնակչությունը 1 836 808 մարդ էր։ 2011 թվականի սկզբին Ալեքսանդր Լուկաշենկոն ասել է, որ Մինսկի բնակչությունը պետք է սահմանափակել 1,8 միլիոն մարդկանցով։ 2005-2012 թվականներին ծնելության գործակիցը բարձրացել է 9,4-ից 12 1000 մարդու նկատմամբ (1990 թվականին՝ 14,4), մահացության գործակիցը իջել է 9,6-ից մինչեւ 9,2 1000 մարդու նկատմամբ (1990 թվականին՝ 6,6), իսկ ընդհանուր բնական աճի գործակիցը բարձրացել է −0,2-ից մինչեւ +2,8 1000 մարդու նկատմամբ (+7,8 1990 թվականին)։ Բնակչության միջին կյանքի երկարությունը բարձրացել է 72,3-ից (67 տղամարդկանց, 77,2 աղջիկների մոտ) մինչեւ 74,9 տարի (69,6 տղամարդկանց, 79,4 աղջիկների մոտ)։ Մինսկում 2012 թվականին գրանցվել է 15 514 ամուսնություն (8,2՝ 1000 մարդու նկատմամբ) եւ 8121 ամուսնալուծություն (4,3՝ 1000 մարդու նկատմամբ)։ Բնակչության դինամիկա 16-րդ դարի վերջերին Մինսկում ապրում էր մոտ 4-5 հազար բնակչություն։ 1654-1667 թվականների պատերազմի ավարտին Մինսկի բնակչությունը կրճատվեց 2 հազարով։ 1797 թվականին մինսկի բնակչությունը կազմում էր 5794 մարդ, իսկ 1811 թվականին կազմում էր 11 200 մարդ։ Հերթական պատերազմի պատճառով 1812 թվականին բնակչությունը կրճատվեց մինչեւ 3480 մարդ, բայց կրկին նրանք վերականգնվում էին, եւ արդեն 1827 թվականին բնակչությունը հասել էր 14591-ի։ Պատերազմի պատճառով 1812 թվականին Մինսկը իր մեծությամբ երկրորդ քաղաքն էր Բելառուսում, նա զիջում էր Վիտեբսկին։ Քաղաքը սկսեց զարգանալ այն բանից հետո, երբ 1970-ական թվականներին կառուցեցին երկու երկաթուղային ճանապարհները՝ Մոսկվա-Բրետյան եւ Լիբավո-Ռոմենսկային։ Եթե 1860 թվականին մինսկի բնակչությունը կազմում էր 26 760 մարդ, ապա արդեն 1897 թվականին կազմում էր 90 912 մարդ։ Ազգային կազմ Ազգային կազմ՝ ըստ շրջանների Շրջաններում բնակչության բելառուսների բաժինը տատանվում է 73,59 %-ից Պերվոմայսկի շրջանում մինչեւ 84,73 %-ը Զավոդսկոյի շրջանում,իսկ ռուսների մոտ 7,81 %-ից Պեռվոմայսկի շրջանում մինչեւ 13,51 % Զավոդսկոյի շրջանում։ Մինսկի քաղաք-արբանյակներ 2010 թվականների սկզբին երկրի քաղաքական ուժերը որոշեցին փոխել մայրաքաղաքի եւ մոտակա շենքերի տեսքը։ Դրա փոխարեն քաղաք-արբանյակների կառուցման միտքը առաջ քաշվեց։ Միաժամանակ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն արգելեց շինարարությանը գյուղատնտեսական հողերի վրա, որոնք գտնվում են Մինսկի շրջանաձեւ ավտոճանապարհի կողքին։ Ի սկզբանե Մինսկը պետք է ունենար ինը քաղաք-արբանյակներ՝ Զասլավլ, Ֆանիպոլ, Ձերժինսկ, Ստոլբցի, Ուզդա, Ռուդինսկ, Սմոլովիչի, Ժոդինո, Լոգոյսկ (բոլոր քաղաքները բացի Լոդոյսկից եւ Ուզդիից մայրաքաղաքի հետ կապված են երկաթուղիով), բայց ավելի ուշ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հրամանով նրանք կրճատվեցին մինչեւ վեցը (Զասլավլ, Ֆանիպոլ, Ձերժինսկ, Ռուդինսկ, Սմոլովիչի, Լոգոյսկ)։ «БелНИИП градостроительства»-ն սպասում էր, որ մարդկանց քանակը քաղաք-արբանյակներում կշատանա Մինսկից տեղափոխվող ժողովրդի հաշվին։ Մի քանի փորձնական շինարարական նախագծերից հետո Սմելվիչում վերջապես 2014 թվականի ամռանը կառուցվեց բարձրահարկ բնակելի շենք, բայց առանց հարմարությունների։ Այդ նույն տարվա աշնանը Մինսկ քաղաքի գլխավոր քաղաք-արբանյակ դարձավ Ռուդենսկը։ Նախարարները հայտարարում են, որ քաղաք արբանյակներում հարկավոր է կառուցել հինգ հարկից ոչ ավելի շինություններ։ Որպեսզի ակտիվացնել շինարարական աշխատանքները արբանյակ-քաղաքներում «Мингорисполком»-ը որոշում է 2017 թվականին երկու անգամ քչացնել շինարարական տարածքները. Քույր քաղաքներ Մինսկը ունի հետեւյալ քույր քաղաքներ։ Նոթինգհեմ, Միացյալ Թագավորություն (1957-ից) Սենդայ, Ճապոնիա (1973-ից) Բանգալոր, Հնդկաստան (1973-ից) Լիոն, Ֆրանսիա (1976-ից) Չանչուն, Չինաստան (1992-ից) Լոձ, Լեհաստան (1992-ից) Բոն, Գերմանիա (1993-ից) Էյնդհովեն, Նիդերլանդներ (1994-ից) Դուշանբե, Տաջիկստան (հուլիսի 21 1998-ից) Քիշնեւ, Մոլդովա (2000-ից) Հավանա, Կուբա (2005-ից) Թեհրան, Իրան (2006-ից) Աբու Դաբի, ՄԱԷ (2007-ից) Անկարա, Թուրքիա (2007-ից) Նիժնի Նովգորոդ, Ռուսաստան (2007-ից) Բիշկեկ, Ղրղզստան Հոշիմին, Վիետնամ Նովոսիբիրսկ, Ռուսաստան (2012-ից) Շենզեն, Չինաստան (2014-ից) Բրյանսկ, Ռուսաստան (2014-ից) Կալուգա, Ռուսաստան (2015-ից) Թբիլիսի, Վրաստան (2015-ից) Պեկին, Չինաստան (2016-ից) Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Բելառուսի քաղաքներ Եվրոպական մայրաքաղաքներ 1067 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Պորտո Նովո (), Բենինի պաշտոնական մայրաքաղաքը, որը սակայն չի հանդիսանում երկրի կառավարության մշտական նստավայրը։ Քաղաքը Գվինեայի ծոցի նավահանգիստներից մեկն է եւ տեղակայված է երկրի հարավարեւելյան մասում։ Պորտո Նովոն Բենինի՝ մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է, սակայն Կոտոնու քաղաքն իր կարգավիճակով երկրի համար ավելի կարեւոր քաղաք է ինչպես մշակութային, այնպես էլ քաղաքական առումով։ Մայրաքաղաքում արտադրվում է արմավենու ձեթ, բամբակ եւ մշակվում է բամբակենի։ Նավթի հանքավայրեր հայտնաբերվել են Բենինի մերձափնյա շրջանում 1990-ական թվականներին եւ երկրի տնտեսության մեջ կարեւոր գործոն են։ Բնակչությունը՝ : Ծանոթագրություններ Բենինի քաղաքներ


text: Թհիմփհու կամ Թիմփու (ձոնգքհա լեզվով՝ ཐིམ་ཕུ, ), Բութանի մայրաքաղաք եւ խոշորագույն քաղաք։ Հնագույն ժամանակներից համարվում էր Թհիմփհու պատմական նահանգի մայրաքաղաք։ Քաղաքի բնակչությունը 2005 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 79 185 մարդ, իսկ 2012 թվականի տվյալներով՝ 99 021 մարդ։ Գտնվում է Արեւելյան Հիմալայներում, Չինչու գետի (Բրահմապուտրայի ավազան) ափին, ծովի մակարդակից 2400 մ բարձրության վրա։ Պետության կենտրոն Տաշիչո ամրոցը կառուցվել է XIII դարում որպես մենաստան, վերակառուցվել է 1960-ական թվականներին, 1952 թվականից այստեղ գտնվում է երկրի կառավարությունը։ Ամռանը այստեղ նաեւ գտնվում է երկրի կրոնական առաջնորդ Ջե Քհենպոն։ Թագավորը՝ Ջիգմե Սինգյե Վանգչուկը այստեղ նույնպես աշխատասենյակ ունի։ Դեչենչոլինգ պալատը, որը համարվում է թագավորի պաշտոնական նստավայրը, գտնվում է Թհիմփհուից դեպի հյուսիս, քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են նաեւ Տանգո, Չերի մենաստանները։ Թհիմփհուն համարվում է կառավարության, խորհրդարանի եւ գործադիր իշխանությունների մարմինների գտնվելու վայրը։ Այստեղ են գտնվում նաեւ դիվանագիտական ներկայացուցչությունները, ՄԱԿ-ի կազմակերպությունները եւ այլ ոչ կառավարական կազմակերպություններ։ Տուրիզմ Թհիմփհու քաղաքում կենտրոնացված են երկրի հյուրանոցների մեծ մասը։ Զբոսաշրջիկները քաղաք հիմնականում այցելում են աշնանը՝ Ցեչու փառատոնի ժամանակ։ Քաղաքի եւ դրա արվարձանների տեսարժան վայրեր Թհիմփհու-չորթեն՝ Երրորդ Թագավոր Ջիգմե Դորջի Վանգչուկի հուշային չորթենը Ավանդական թղթի արտադրության մանուֆակտուրա Բութանի տեքստիլի թանգարան Բութանի Ազգային գրադարան Կանանց բուդդայական մենաստան Կիրառական արվեստի կենտրոն Ձոնգ Տաշիչո (ամրոց եւ կառավարության նստավայր) Շաբաթական շուկա Ձոնգ Սիմտոկխա՝ այժմ բուդդայական համալսարան։ Կառուցվել է Շամբդրունգի կողմից, որպես XVII դարի ամրոց։ Կլիմա Կլիման մերձարեւադարձային մուսոնային է։ Ձմռանը մայրցամաքի կողմից փչում է չոր քամի, ընդ որում սառը զանգվածների տեղափոխությանը կանխում են լեռները։ Արդյունքում ձմռանը դիտվում են օրական ջերմաստիճանի մեծ տատանումներ (գիշերները լինում են սառնամանիքներ, սակայն ցերեկը ջերմաստիճանը կարող է լինել +15 °C եւ ավելի), իսկ տեղումները քիչ են լինում։ Ամռանը Հնդկական օվկիանոսի կողմից քամի է փչում՝ իր հետ բերելով առատ տեղումներ։ Քաղաքում ծնվել են Բութանի թագավոր Ջիգմե Սինգյե Վանգչուկը ծնվել է Թհիմփհու քաղաքում։ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Բութանի քաղաքներ 1955 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Սարաեւո (, , , ), Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի եւ դրա մասը կազմող Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի Դաշնության մայրաքաղաք։ Սարաեւոյի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը 2013 թվականի դրությամբ կազմել է 369,5 հազար մարդ կամ Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի բնակչության 10 %-ը։ 1992-1995 թվականների պատերազմի հետեւանքով բավականին կրճատվել է քաղաքում բնակվող սերբերի թիվը։ Անվան ծագումնաբանություն Սարաեւոն իր անվանումը ստացել է 15-րդ դարի կեսերին կառուցված պալատի անունից։ Առաջին անգամ «Սարայ-օվասի» տերմինը կիրառվել է 1455 թվականի փաստաթղթում, որը կարող է թարգմանվել որպես «պալատի արեւմտյան մասում գտնող դաշտ», թուրքերեն «saraj» եւ «ovasi» բառերից, որոնք համապատասխանաբար թարգմանվում են «պալատ» եւ «դաշտ»։ Քաղաքը նախկինում կոչվել է Բոսնա Սարայ, որը թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է «պալատ, վարչական բաժանում» (բառացիորեն «բոսնիական պալատ»), որը կառուցվել է Գազի Հուսրեւ Բեգ փաշայի կողմից XVI դարում։ Բոսնիայի Ավստրո-Հունգարիային միանալուց հետո 1878 թվականին անվանափոխվել է եւ դարձել Սարաեւո, որը բառացիորեն թարգմանվում է «պալատական»։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Սարաեւո քաղաքը հիմնադրվել է միջնադարյան Վրխբոսնա քաղաքի վայրում (առաջին անգամ հիշատակվում է 1415 թվականին)՝ «գետի վերին հոսանքը» կամ «լեռ Բոսնայի վերեւում», սերբերեն «վրխ»՝ «բարձունք, լեռ» եւ Բոսնա՝ գետ, որի մոտակայքում գտնվում էր քաղաքը։ Բոսնիացիները քաղաքն անվանել են «Շեհեր-Սարաեւո», իսկ թուրքերը՝ «Նոր Դամասկոս»։ Էթնոկրոնական բազմազանության պատճառով քաղաքն անվանում էին նաեւ Եվրոպական կամ Բալկանյան Երուսաղեմ։ Պատմություն Միլյացկա գետի հովիտը բնակեցվել է նեոլիթի ժամանակաշրջանում։ Գիտնականներն ենթադրում են, որ այդ տարածքով արեւելքի ուղղությամբ անցնում էր հին հռոմեական ճանապարհ։ 6-8-րդ դարերում հովտում սկսեցին բնակեցվել սերբեր։ Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր Սարաեւոն գտնվում է Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի կենտրոնական հատվածում եւ Բոսնիա պատմական շրջանի տարածքում, Միլյացկա գետի ափերին, Սարաեւոյի գոգահովտում։ Քաղաքը շրջապատում են անտառածածկ ժայռերը եւ Դինարյան բարձրավանդակի լեռները։ Դրանցից ամենաբարձրը Տրեսկավիցա լեռն է (2088 մ), այնուհետեւ Բելաշնիցան (2067 մ), Յախորինան (1913 մ), Տրեբեւիչը (1627 մ), ամենացածրը՝ Իգման լեռն է (1502 մ)։ Վերջին չորսը հայտնի են նաեւ Օլիմպիական լեռներ անունով։ Քաղաքի լանդշաֆտը նույնպես բլրապատ է, ինչի մասին վկայում են քաղաքի բազմաթիվ զառիթափ փողոցները եւ բնակելի շենքերը, որոնք կառուցված են սարալանջերին։ Պատմական կենտրոնի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 541 մետր։ Կլիմա Սարաեւո քաղաքի կլիման չափավոր ցամաքային է, որի վրա հարավից ազդում է միջերկրածովյան կլիման։ Ամառը տաք է։ Ամենատաք ամիսը հուլիսն է՝ 19,1 °C: Ջերմաստիճանի բացարձակ առավելագույնը դիտվել է 1946 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ 40,0 °C: Սարաեւոյում ամառը տեւում է 68 օր։ Ձմեռը հով է։ Ամենացուրտ ամիսը հունվարն է՝ -1,3 °C միջին ջերմաստիճամբ։ Ձմեռը հաճախ լինում է ուժեղ մառախուղ։ Ջերմաստիճանի բացարձակ նվազագույնը դիտվել է 1942 թվականի հունվարի 24-ին՝ -26,4 °C: Ձնածածկույթը պահպանվում է 139 օր։ Ադրիատիկ ծովի մոտ գտնվելու պատճառով աշունը ավելի տաք է, քան գարունը։ Արեւային ժամերի թիվը տարվա ընթացքում հասնում է 1830-ի, այդ թվում 260 ժամ՝ օգոստոսին եւ 46 ժամ՝ դեկտեմբերին։ Քաղաքը գտնվում է 7-րդ ցրտադիմացկունության գոտում։ Բոսնա գետի եւ նրա վտակների, այդ թվում նաեւ Միլյացկայի ափերից դուրս գալու ժամանակ քաղաքում լինում են ջրհեղեղներ։ Ծանոթագրություններ 1462 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ


text: Գաբորոնե (ցվանա՝ Gaborone , ), Բոտսվանայի մայրաքաղաքն է։ Բնակչությունը՝ ։ Իր անվանումը ստացել է ի պատիվ XIX դարի տեղական կառավարիչներից մեկի։ Պատմություն եւ աշխարհագրություն Գաբորոնե քաղաքը մայրաքաղաք է դարձել 1969 թվականին Բեչուանալենդի նախկին մայրաքաղաք Մաֆեքինգի փոխարեն, որը գտնվում էր Բոտսվանայի սահմաններից դուրս։ Տեղակայված է 1100 մ բարձրության վրա։ Նոր մայրաքաղաքը ստեղծվել է հին բնակավայրի տեղում երեք տարվա ընթացքում։ Կառուցվել էին կառավարական հաստատություններ, էլեկտրակայաններ, հիվանդանոց, դպրոցներ, ռադիոկայաններ, հեռախոսային հանգույցներ, բանկեր, խանութներ, եկեղեցի, հյուրանոցներ, մարզադաշտ, ինչպես նաեւ հազարից ավել շենքեր։ Քաղաքի հիմնական ենթակառուցվածքը պատրաստ էր 1966 թվականի սեպտեմբերի 30-ի Անկախության օրվա համար։ Հին բնակավայրը դարձել է քաղաքի the Village (գյուղ) թաղամասը։ Ներկա դրությամբ Գաբորոնեն համարվում է Աֆրիկայի ակտիվորեն զարգացող քաղաքներից մեկը։ Բնակչություն 2006 թվականի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 191 776 մարդ՝ 92 859 տղամարդ եւ 98 917 կին։ Այդպիսով, երկրի մայրաքաղաքում բնակվում է Բոտսվանայի բնակչության ավելի քան 10 %-ը։ Բացի այդ, երկրի բնակչության կեսը բնակվում է Գաբորոնեից 100 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի բնակչության աճը կազմում է 3,4 %՝ Բոտսվանայում ամենաբարձր ցուցանիշը։ Դա բացատրվում է երկրի այլ տարածաշրջաններից ներգաղթյալների ակտիվ հոսքով։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն, բնակչության թիվը կազմում է 227 333 մարդ։ Գաբորոնե քաղաքի բնակչության թվի դինամիկան ըստ տարեթվերի. Կլիմա Քաղաքի կլիման բնորոշվում է որպես կիսաանապատային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 24 °C է, հուլիսինը՝ 12 °C: Տարվա մեջ դիտվում է միջինը 74 օր 32 °C եւ 196 օր՝ 26 °C ջերմաստիճանով։ Միեւնույն ժամանակ նշվում է, որ դիտվում է միջինը 51 օր 7 °C-ից ցածր եւ մեկ օր 0 °C-ից ցածր ջերմաստիճանով։ Գաբորոնեում տեղումները բավականին քիչ են եւ անկանոն։ Դրանց մեծ մասը թափվում է հոկտեմբերից մինչեւ ապրիլ։ Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է մոտ 500 մմ։ Ամենաբարձր խոնավության մակարդակը դիտվում է հունիսին՝ 90%, իսկ ամենացածրը՝ սեպտեմբերին՝ 28%: Քույր-քաղաքներ Բըրբանք, ԱՄՆ; Չժեցզյան, Չինաստան; Վեստերոս, Շվեդիա; Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Գաբորոնեի քաղաքային խորհրդի կայքը Աֆրիկայի քաղաքներ Բոտսվանայի քաղաքներ 1964 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Բրազիլիա (), Բրազիլիա պետության մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Բրազիլական սարահարթի կենտրոնական մասում, ավելի քան 1000 մետր բարձրության վրա, արհեստական ջրամբարի ափին։ Հատուկ կառուցվել է 1957-1960 թվականներին, մայրաքաղաքի գործառույթների համար, եւ երկրի անունով կոչվել է Բրազիլիա։ Մայրաքաղաքը պաշտոնապես այստեղ է տեղափոխվել 1960 թվականի ապրիլի 21-ին։ Բնակչությունը՝ ։ Ծանոթագրություններ Բրազիլիայի քաղաքներ Մայրաքաղաքներ 1960 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Ռիո դե Ժանեյրո (), հաճախ կոչվում է պարզապես Ռիո, Բրազիլիայի երկրորդ մեծագույն քաղաքն է, իր մեծությամբ երրորդ ագլոմերացիան Հարավային Ամերիկայում։ Բնակչությունը կազմում է 6,3 միլիոն մարդ, ինչը նրան դարձնում է 6-րդ խոշորագույն քաղաքը Ամերիկայում եւ 26-րդը աշխարհում։ Քաղաքը մոտ երկու դար եղել է Բրազիլիայի մայրաքաղաքը, 1763-ից 1815-ը պորտուգալական գաղութատիրական ժամանակաշրջանում, իսկ 1815-1960 թվականներին եղել է անկախ Բրազիլիայի մայրաքաղաք։ Ռիոն անվանում են նաեւ Cidade Maravilhosa կամ «հրաշալի քաղաք»։ Ռիո դե Ժանեյրոն հարավային կիսագնդի ամենաշատ այցելվող քաղաքն է, որը հայտնի է իր բնական միջավայրով, սամբայով, Բոսսա-Նովայով եւ լողափներով, որոնցից առավել հայտնի են Բառա դե Տուժիկան, Կոպակաբանան, Իպատեման եւ Լեբլոնը։ Այլ տեսարժան վայրերի շարքում կարելի է առանձնացնել Քրիստոսի արձանը Կորկովադու լեռան վրա (Cristo Redentor), Պաո դե Աշուկար լեռը, Սամբադրոմը, որը օգտագործվում է կարնավալների ժամանակ եւ «Մարականան»՝ աշխարհի խոշորագույն մարզադաշտերից մեկը։ Ռիո դե Ժանեյրոում է անցկացվել 2016-ի ամառային օլիմպիական խաղերը։ «Մարականան» ընդունել է 2014 Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ խաղը։ Պատմություն Գաղութատիրական ժամանակաշրջան Գուանարաբա ծոցը, որի շուրջ առաջացել է քաղաքը, հայտնաբերվել է պորտուգալացի ծովագնաց Գասպար դե Լեմոսի կողմից 1502 թ. հունվարի 1-ին։ Քաղաքի անվանումը պորտուգալերեն նշանակում է հունվարյան գետ, քանի որ Գուանարաբա ծոցը պորտուգալացիների կողմից ընդունվել էր որպես գետ։ Ֆրանսիացիները հաստասվել են այս շրջանում 1555 թ. եւ վտարվել են պորտուգալացիների կողմից 1567 թվականին։ 1555 թ. նոյեմբերի 1-ին ֆրանսիացիները՝ Նիկոլյա Դյուրան դե Վիլագանյոնի գլխավորությամբ գրավեցին Գուանարաբա ծոցը եւ հիմնադրեցին Անտարկտիկական Ֆրանսիա գաղութը, սակայն պորտուգալացիները 1560 թ, կարողացան բնիկների օգնությամբ կործանել այդ գաղութը, սակայն վերջնականապես ֆրանսիացիներին կարողացան վտարել միայն 1567 թ-ին։ Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքը հիմնադրվեց Էշտասիու դե Սայի եւ Ժոզե դե Անշիետայի կողմից, 1565 թ. մարտի 1-ին եւ սկզբնապես կոչվեց Սան Սեբաստյան դու Ռիո դե Ժանեյրո () ի պատիվ Պորտուգալիայի թագավոր Սեբաստյանի։ 17-րդ դարում քաղաքը շատ դանդաղ էր զարգանում։ Մի քանի նեղ փողոցներ միավորում էին քաղաքի եկեզեցիները, կայսրական պալատը եւ նավահանգիստը։ 17-րդ դարում Ռիո դե Ժանեյրոն ուներ մոտ 30 հազար բնակչություն եւ համարվում էր Բրազիլիայի ամենախիտ բանկեցված քաղաքը։ 1763 թ. Մարկես դե Պոմբալը գաղութային ադմինիստրացիայի կենտրոնը Սալվադորից տեղափոխեց Ռիո դե Ժանեյրո։ Քաղաքը շարունակում էր մնալ գաղությանի կենտրոն մինչեւ 1808 թ., երբ պորտուգալիական թագավորական ընտանիքը եւ ազնվականությունը, փրկվելով Նապոլեոն Բոնապարտի ներխուժումից, Լիսաբոնից տեղափոխվեց Ռիո դե Ժանեյրո։ Կայսրության մայրաքաղաքը տեղափոխվռց մի քաղաք, որը այդպիսով դարձավ միակ եվրոպական մայրաքաղաքը, որը գտնվում էր Եվրոպայից դուրս։ Քանի որ քաղաքում չկային բավարար բնակավայրեր հարյուրավոր ազնվականների համար, բազմաթիվ քաղաքացիներ ուղղակի վտարվեցին իրենց տներից։ Առկա էր աֆրիկացի ստրուկների հսկայական ներհոսք, եթե 1819 թ. կար 145 հազար ստրուկ, ապա 1840 թ. նրանց թիվը հասավ 220 հազարի։ Պորտուգալիայի թագավորը Լիսաբոն վերադարձավ 1821 թ., իսկ մեկ տարի անց Բրազիլիան անկախացավ։ Անկախության ժամանակաշրջան Երբ արքայազն Պեդրո I-ը Բրազիլիան անկախ հռչակեց 1822 թ., նա որոշեց Ռիո դե Ժանեյրոն թողնել մայրաքաղաքի կարգավիճակում։ Ռիոն շարունակում էր մնալ Բրազիլիայի մայրաքաղաքը նաեւ 1829 թ. հետո, երբ միապետությանը փոխարինեց հանրապետությունը։ 20-րդ դարի առաջին տարիներին քաղաքը սահմանափակվում էր միայն ներկայիս պատմական կենտրոնով։ Քաղաքի կենտրոնը սկսեց տեղափոխվել ավելի հարավ (Zona-Sul) 20-րդ դարի սկզբին, երբ առաջին թունելը կառուցվեց Բոտաֆոգոյի եւ Կոպակաբանայի լեռների տակով։ Բոտաֆոգոյի բնական գեղեցկությունը եւ Copacabana Palace հյուրանոցի հեղինակությունը 1930-ականներին, օգնեցին Ռիոյին ձեռք բերել ժամանցային քաղաքի հեղինակություն։ Ժամանակ առ ժամանակ քննարկվում էր երկրի մայրաքաղաքը դեպի կենտրոնական շրջաններ տեղափոխելու հարցը, եւ երբ Ժուսելինու Կուբիչեկը ընտրվեց նախագահ 1955 թ., նա խոստացավ կառուցել նոր մայրաքաղաք։ 1960 թ. մեծ ջանքերի գնով կառուցվեց Բրազիլիա քաղաքը եւ նույն թվականին մայրաքաղաքը պաշտոնապես Ռիո դե Ժանեյրոյից տեղափոխվեց Բրազիլիա։ 1960-1975 թթ. Ռիոն ուներ ֆեդերալ կարգավիճակ, սակայն քաղաքական եւ ադմինիստրատիվ պատճառներով 1975 թ. քաղաքը զրկվեց իր կարգավիճակից եւ միավորվեց Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի հետ։ Նույնիսկ այժմ մի շարք Կարիոկաներ ցանկանում էր վերադարձնել քաղաքի մունիցիպալ ինքնավարությունը։ Ռիո դե Ժանեյրոյում անց է կացվել 2014 Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչը։ 2009 թ. հայտարարվեց, որ Ռիոն ընդունելու է նաեւ 2016 ամառային օլիմպիական խաղերը, որով այն դարձավ առաջին հարավամերիկյան եւ երկրորդ լատինաամերիկյան քաղաքը, որում անց է կացվել այդ մրցաշարը։ Աշխարհագրություն Ռիո դե Ժանեյրոն ձգվում է Բրազիլիայի ատլանտյան ափին, այծեղջյուրի արեւադարձից ոչ հեռու, որտեղ ամբողջ ափը կողմնորոշված է արեւելքից արեւմուտք։ Ուղղված լինելով հիմնականում դեպի հարավ, քաղաքը հիմնադրվել է ափամերձ հատվածի մոտ, Գունարաբա (Baía de Guanabara) ծոցի ափին, որի մուտքը նախանշում է Շաքարի գլուխ (Pão de Açúcar) կոչվող լեռը՝ քաղաքի «այցեքարտը»։ Կենտրոնը (Centro), Ռիոյի հիմնական մասը, ընկած է Գուանարաբա ծոցի արեւմտյան ափին։ Քաղաքի խոշորագույն մասը, որը սովորաբար կոչվում է Հյուսիսային գոտի (Zona Norte), տարածվում է հյուսիս-արեւմուտքում եւ ընկած է հարթավայրերի եւ մի քանի ժայռոտ լեռների վրա։ Հարավային գոտին (Zona Sul) հասնում է մինչեւ ծով եւ կտրված է կենտրոնից եւ հյուսիսային գոտուց ափամերձ լեռներով։ Այս լեռները եւ բլուրները Սիերրա դու Մար լեռնաշղթայի ճյուղավորումներն են դեպի հյուսիս-արեւմուտք։ Արեւելյան գոտին (Zona Oeste), վաղուց կտրված լինելով լեռնային տեղանքով, հասանելի է դարձել նոր ճանապարհների, թունելների շնորհիվ 20-րդ դարի վերջում։ Ռիո դե Ժանեյրոյի քաղաքի բնակչությունը, որը զբաղեցնում է տարածք, մոտ 6,000,000 է։ Մետրոպոլիայի տարածքում բնակչությունը գնահատվում է 11-13.5 միլիոն։ Քաղաքի բնակիչները հայտնի են որպես cariocas: Ռիոի պաշտոնական երգը «Cidade Maravilhosa»-ն է, գրված կոմպոզիտոր Անդրե Ֆիլյոյի կողմից։ Կլիմա Ռիո ունի արեւադարձային սավաննային կլիմա, որը սերտորեն սահմանակից է արեւադարձային մուսոնային կլիմային ըստ Köppen կլիմայի դասակարգման, եւ հաճախ բնութագրվում է երկարատեւ հորդառատ անձրեւներով դեկտեմբերից մարտ։ Քաղաքի ներքին շրջաններում 40 °C-ից (104 °F) բարձր ջերմաստիճանը սովորական է ամռանը, սակայն հազվադեպ է երկար տեւում, իսկ առավելագույն ջերմաստիճանը 27 °C-ից (81 °F) բարձր է հնարավոր է ամսական կտրվածքով։ Ասում են, որ ացյալում քաղաքում եղել են սառցակալումներ, բայց դա չի հաստատվել։ Ռիո դե Ժանեյրոյի որոշ ներքին շրջաններում եղել են տեղումներ սառած ձյան եւ կարկուտի ավելի մեծ հաճախականությամբ (ժողովրդականորեն կոչվում է granizo, կամ «կարկուտ», չնայած այն հանգամանքին, որ դա հալված եւ սառած ձյուն է գնդի ձեւով. իրական կարկուտը ավելի հախախ է)։ Այս երեւույթները հազվադեպ են կամ սահմանափակվում են մի քանի մարզերում, մետրոպոլիայի տարածքում (ներառյալ քաղաքի արեւմտյան ծայրամասերը) լինոււմ են առնվազն մեկ անգամ 21-րդ դարում, մոտավորապես մեկ անգամ յուրաքանչյուր երկու տասնամյակում, կամ ավելի քիչ որոշ շրջաններում։ Այլ շրջաններում իրական ձյան տեղումներ լինում են ավելի հաճախ, ամենից հաճախ դա լինում է Ռեզենդե եւ Իտատիանա քաղաքներում (ավելի ցածր լայնություններում քան Ռիո դե Ժանեյրոյն, բայց շատ ավելի մեծ բարձրությունների վրա), երկրի ամենացուրտ շրջանները հարավային Բրազիլիայում են։ Միջին տարեկան նվազագույն ջերմաստիճանը 21 °C (70 °F) է, միջին տարեկան առավելագույն ջերմաստիճանը՝ 27 °C (81 °F), իսկ միջին տարեկան ջերմաստիճանը 23 °C (73 °F)։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը՝ 1.175 մմ։ Ըստ INMET-ի, նվազագույն ջերմաստիճանը արձանագրվել էր 4,8 °C (41 °F) 1928 թ-ի հուլիսին, Կամպո դե Աֆոնսոս շրջակայքում, իսկ բացարձակ առավելագույնը՝ 44 °C (111 °F), փետրվարին։ Ամենացածր ջերմաստիճանը 21-րդ դարում եղել է 8.1 °C (47 °F) եւ գրանցվել է Վիլյա Միլիտարում 2011 թ-ի հուլիսին։ 10 °C-ից (50 °F) ցածր ջերմաստիճանը շատ հազվադեպ է քաղաքում։ Ջերմաստիճանի տարբերությունները կախված են բարձրությունից, ափից հեռավորությունից եւ բուսականության տեսակից։ Ձմեռը բերում ջերմաստիճանը մեղմ է ու անձրեւները ավելի քիչ են քան ամռանը։ Ծովի միջին տարեկան ջերմաստիճանը 23-24 °C (73-75 °F) է, հուլիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում 22 °C (72 °F), իսկ փետրվարից մարտ՝ 26 °C (79 °F)։ Ամենախոնավ եւ ամենաչոր ամիսներն են դեկտեմբեր եւ օգոստոս համապատասխանաբար։ Ազգային պարկեր եւ հասարակական վայրեր Քաղաքը ունի բազմաթիվ պարկեր եւ էկոլոգիական արգելավայրեր, ինչպիսիք են «Տուժիկա» ազգային պարկը, որը համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բնապահպանական ժառանգության օբյեկտ, Էստադուալ դե Պեդրա Բրանկա (Parque Estadual da Pedra Branca) պարկը, Կոմպլեքսո դու Բոա Վիշտան (Complexo da Boa Vista) եւ բուսաբանական այգին, որը Բրազիլիայի առաջին բուսաբանական այգին է, Ռիոի կենդանաբանական այգին եւ հասարակական այգին Ռիոյի պատմական կենտրոնում։ Տուժիկա ազգային պարկ Տուժիկա ազգային պարկում կան բուսական եւ կենդանական հարյուրավոր տեսակներ, որոնցից շատերը ոչնչացման վտանգի տակ են եւ հանդիպում են միայն ատլանտյան տրոպիկական անտառներում։ Սկզբում այն կոչվում էր Parque Nacional do Rio de Janeiro, ստեղծվել է ֆեդերալ իշխանության հրահանգով 1961 թվականին, այն տարածքում, որն այսօր ընդգրկում է 3972 հեկտար։ Այն ընդգրկում է Տուժիկա անտառը, որը արհեստականորեն ստեղծվել է 19-րդ դարում Պեդրու II-ի հրամանով։ Տեսարժան վայրերի թվում են քարանձավները, արահետները եւ ջրվեժները, հայտնի տեսարժան վայրերից են Շաքարի գլուխ, Կորկովադո եւ Տուժիկա լեռները (1022 մետր բարձրությամբ արգելոցի ամենաբարձր կետն է)։ 1991 թ-ից համարվում է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի բնապահպանական ժառանգության օբյեկտ։ Սոցիալ-տնտեսական անհավասարություններ Ռիո դե Ժանեյրոյում առկա է տնտեսական եւ սոցիալական անհավասարություն՝ հարուստների եւ աղքատների միջեւ հսկայական տարբերությամբ։ Չնայած շատ շրջաններ կարող են հպարտանալ, որ մարդկային զարգացման ցուցանիշը հավասար է սկանդինավյան երկրների ցուցանիշներին (Գավեա՝ 0.970, Լեբլոն՝ 0,967, Ժարդիմ Գուանարաբա՝ 0.963, Իպատեմա՝ 0.962, Բարա դե Տուժիկա՝ 0.959), իսկ մյուսներում նույն ցուցանիշը բավականին ցածր է, ինչպես Կոմպլեքսո դու Ալեմանի (0.711) կամ Ռոսինյայի (0,732) դեպքում։ Չնայած նրան, որ Ռիոն համարվում է աշխարհի խոշորագույն մեգապոլիսներց մեկը, նրա 6,1 միլիոն բնակիչների զգալի մասը ապրում են աղքատության մեջ։ Քաղաքի բազմաթիվ արվարձանների որոշ մասը կազմված ենետնախորշերից, որոնք սովորաբար կառուցվում են բարձունքներում եւ որտեղ բնակարանային, առողջապահական, կրթության եւ անվտանգության պայմանները խիստ անկայուն են։ Ռիոյի ֆավելաները առանձնանում են նրանով, որ այդ ետնախորշերի հարեւանությամբ գտնվու են քաղաքի հարուստ թաղամասերը, ինչը ամբողջությամբ բնութագրում է սոցիալական անհավասարությունը Բրազիլիայում։ Այդպիսի անհավածարության վառ օրինակ է Որոշ տարածքներում շքեղ, ինչպես Սան Կոնրադո թաղամասը, որը տեղակայված է երկրի խոշորագույն ետնախորշի՝ Ռոսինյայի հարեւանությամբ։ Ետնախորշերում հանրային կրթությունը եւ առողջապահության համակարգը անբավարար է կամ էլ ընդհանրապես բացակայում է, ինչը նպաստել է հանցագործության ակտիվացմանը։ Հանցավորություն Քաղաքն ունի բարձր մակարդակի հանցավորություն, մասնավորապես սպանություն։ 2007 թ-ի դրությամբ ագլոմերացիայի տարածքում արձանագրվում է գրեթե 80 մահվան դեպք մեկ շաբաթում՝ հիմնականում ավազակային հարձակման, թափառող փամփուշտների եւ թմրամիջոցների թրաֆիքինգի արդյունքում։ 1978-ից 2000 թվականների միջեւ 49 900 մարդ սպանվել է Ռիոյում, ավելին քան ամբողջ Կոլումբիայում նույն ժամանակահատվածում։ Ոստիկանությունը Ռիո դե Ժանեյրոյում նույնպես չափից ավելի դաժան է, 2006 թ-ին սպանել է 1063, իսկ 2003 թ-ն՝ 1195: Մինչեւ 2007 թ-ը միջինը օրական 3.7: Համեմատության համար, ԱՄՆ-ում ոստիկանները սպանել են 347 մարդկանց 2006 թ-ի ընթացքում։ Ոստիկանությունը ստանում է ամսական միջինը R$874, կամ R$10,488 դոլար մեկ տարի։ Ցածր աշխատավարձի եւ վատ սարքավորումների պատճառով Ռիոյի ոստիկանությունը կարող է բացահայտել բոլոր սպանությունները միայն 3%։ Այնուամենայնիվ, վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ բռնությունը նվազել է քաղաքում, հատկապես վերջին տարիներին։ Լատինաամերիկյան տեղեկատվական տեխնոլոգիաների (RITLA) եւ Սանգարի ինստիտուտի, առողջապահության եւ արդարադատության նախարարությունների համատեղ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Ռիոյում 2002-ից 2006 թվականների միջեւ սպանությաուների ընդհանուր թիվը նվազել է 40%-ով։ 2002 թ-ին արձանագրվել է սպանության 62.8 դեպք յուրաքանչյուր 100000 մարդ։ 2006 թ-ին, այդ թիվը նվազեց հասնելով 37.7-ի, որը ավելի ցածր էր քան Ռեսիֆե (90.9), Վիկտորիա (88.6), Կուրիտիբա (49.3), Բելու Օրիզոնտե (49.2), Սալվադոր (41.8) եւ Ֆլորինապոլիս (40.7) քաղաքներում։ Այնուամենայնիվ, Ռիոն սպանությունների թվով դեռ զբաղեցնում է երկրորդ տեղը Սան Պաուլույից հետո։ Ժողովրդագրություն Բնակչության աճ Ռիո դե Ժանեյրոյի բնակչությունը ըստ IGBE-ի կազմում է 6,323,037 բուն քաղաքում եւ 11,711,233 ագլոմերացիայի շրջանակներում (2010), ինչը նրան դարձնում է 2-րդ խոշորագույն ագլոմերացիան Բրազիլիայում, 3-րդ Հարավային Ամերիկայում եւ 24-րդը աշխարհում։ Միջինտարեկան բնակչության աճը կազմում էր 0,8% (2000 - 2006) ու 0,75% (1991-2000) քաղաքում, եւ 1,43% (2000-2006) ու 1,18% (1991-2000) ագլոմերացիայում, ինչը վկայում է ագլոմերացիայում բնակչության աճի տեմպերի մեծացման մասին։ Էթնիկական կազմ Վերջին մարդահամարի արդյունքների համաձայն Ռիո դե Ժանեյրոյի բնակչության էթնիկակակն կազմը հետեւյալն է՝ 6,152,000 սպիտակներ (53,43%), 4,039,000 մուլատներ (35,08%), 1,274,000 սեւամորթներ (11,6%), 20,000 ազիացիներ (0,18%), 16,000 հնդկացիներ (0,14%)։ Մինչեւ եվրոպական գաղութացումը, կային ամենաքիչը յոթ հնդկացիական ազգեր, որոնք խոսում էին 20 տարբեր լեզուներով։ Նրանց մի մասը միավորվել է պորտուգալացիների, իսկ մի մասը՝ ֆրանսիացիների հետ։ Նրանք, ովքեր միացել էին ֆրանսիացիներին, վերացվել են պորտուգալացիների կողմից, մինչդեռ մյուս մասը ասիմիլացվել է։ Կրոն Քաղաքում տարածված են մի շարք կրոնական ուղղություններ, որոնցից գերակշռողը, ինչպես եւ ողջ Բրազիլիայում, կաթոլիկությունն է։ Քաղաքի բնակչության մոտ 60% համարվում են կաթոլիկներ։ Այնուհանդերձ առկա են նաեւ տասնյակ բողոքական ուղղությունների (բնակչության 18%-ը) եւ սպիրիտիզմի հետեւորդներ (մոտ 200 հազար)։ Աֆրո-բրազիլական կրոնների հետեւորդները (ումբանդա եւ կանդոմբելե) առկա են բնակչության տարբեր շերտերում, սակայն նրանց ընդհանուր թիվը կազմում է շուրջ 2%։ IBGE-ի վերջին հաշվարկների համաձայն՝ կրոնական որեւէ պատկանելիություն չունեցների թիվը 7,3% է, ինչը բավականին բարձր է երկրի միջին ցուցանիշից։ Եհովայի վկաները, հուդայականները եւ բուդդիստները փոքրամասնություն են կազմում, սակայն նրանց թիվը աճում է։ Կաթոլիկ եկեղեցի Սան Սեբատյան դու Ռիո դե Ժանեյրո (Catedral de São Sebastião do Rio de Janeiro կամ Catedral Metropolitana) տաճարը բացվել է 1979 թ-ին։ Այն Ռիո դե Ժանեյրոյի արքեպիսկոպոսի նստավայրն է։ Ներկայիս տաճարը կառուցվել է 1964-1979 թթ. միջեւ եւ փոխարինել է մի շարք հին եկեղեցիների, որոնք ծառայում էին սկսած 1676 թ-ից։ Այն տեղակայված է քաղաքի կենտրոնում։ Տաճարը ունի կոնաձեւ տեքս, 96 մետր ներքին տրամագիծ, 76 մետր ընդհանուր բարձրություն եւ կարող է տեղավորել շուրջ 20,000 մարդ։ Տաճարի չորս ուղղաձիգ վիտրաժները ձգվում են 64 մետր։ Տաճարի կառուցման աշխատանքները ղեկավարել է հոգեւորական Իվո Անտոնիո Կալիարին (1918-2005)։ Բողոքական եւ ավետարանական եկեղեցիներ Քաղաքում առկա են մի շարք բողոքական ուղղություններ, որոնցից առավել տարածված են բապտիստական, պրետբյուտերական, մեթոդիստական, կոնգրեգացիանոլիստական, վերջին օրվա սրբերի, լյութերանական, ինչպես նաեւ հիսունականների մի շարք կազմակերպություններ։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում տեղի է ունենում այս եկեղեցիների առաջխաղացում՝ հիմնականում ծայրամասային եւ կենտրական շրջաններում։ Տրանսպորտ Օդանավակայաններ եւ նավահանգիստներ Ռիո դե Ժանեյրոյում քաղաքում կան է հետեւյալ օդանավակայանները. Ռիո դե Ժանեյրո/Գալեան, Ռիո դե Ժանեյրոյի գլխավոր օդզնավակայն է, որը օգտագործվում է միջազգային եւ տեղական թռիչքների համար։ Բացի Ռիոն Բրազիլիայի մյուս քաղաքներ հետ կապելուց, Գալեանը կապեր ունի 19 երկրների հետ։ Այն գտնվում է Ռիոյի կենտրոնից 20 կմ հեռավորության վրա։ Ռիոյի օդանավակայանը ունի նաեւ Բրազիլիայի ամենաերկար թռիչքային գոտին (4000 մ) եւ խոշորագույն բեռների տերմինալից մեկը Հարավային Ամերիկայում։ Սանտոս Դյումոն, Ռիոյի երկրորդ գլխավոր օդանավակայանն է։ Օգտագործվում է հիմնականում դեպի Սան Պաուլու, ինչպես նաեւ որոշ կարճ եւ միջին ներքին չվերթների համար։ Ժակարեպագուա - Ռոբերտու Մարինյու, օգտագործվում քաղաքացիական ավիացիայի կողմից։ Այս օդանավակայանի գլխավոր օգտագործողը Aeroclube do Brasil-ն է։ Օդանավակայանը գտնվում է Բաիքադա դե Ժակարեպագուա շրջանում, Ռիո դե Ժանեյրոյի կենտրոնից մոտավորապես 30 կմ հեռավորության վրա։ Մշակույթ Ռիո դե Ժանեյրոն համարվում է Բրազիլիայի հիմնական մշակութային կենտրոնը։ Նրա ճարտարապետությամբ ընդգրկում եկեղեցիներ եւ շինություններ կառուցված 16-ից 19-րդ դարերում, միախառնվելով 20-րդ դարի ճարտարապետության հետ։ Ռիոն երկար տարիներ եղել է Պորտուգալիայի կայսերական ընտանիքի նստավայրը եւ գտնվել է պորտուգալական, անգլիական, ֆրանսիական ճարտարապետության ազգեցության տակ։ Ռիոյում կան կարեւոր մշակութային վայրեր, ինչպիսիք են ազգային գրադարանը՝ յոթերորդ ամենախոշոր գրադարան ամբողջ աշխարհում, որի հավաքածուն ներառում են ավելի քան 9 միլիոն օրինակ, իսկ Տիատրու դու Ռիոն, կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբունքների, Ռիո դե Ժանեյրո գեղարվեստի ազգային թանգարանը, բուսաբանական այգին, կայսերական հրապարակը, բրազիլական գրականության ակադեմիան, Մուզեու դե Արտե Մոդերնո թանգարանը եւ բնական պատմության թանգարանը։ Գրականություն Բրազիլիայի անկախությունից հետո 1822 թ-ին Ռիո դե Ժանեյրոյում արագ զարգանում է եվրոպական ոճի բուրժուական մշակութային կյանքը, այդ թվում եւ բազմաթիվ թերթեր, որոնցում տպագրվում են 19-րդ դարի նովելների մեծ մասը։ Ժոակիմ Մանուել դե Մասեդույի «A Moreninha» (1884) նովելը, կարելի է համարել առաջին հաջողված վեպը Բրազիլիայում։ Ռեալիզմի առաջին ուշագրավ աշխատանքը Մանուել Անտոնիո դե Ալմեյդայի «Memórias de um sargento de milícias» նովելն է (1854)։ Այնուամենայնիվ, Ռիո դե Ժանեյրոյի ամենահայտնի հեղինակը եղել է Մաշադո դե Ասսիսը, որը նաեւ համարվում է բրազիլական գրականության մեծագույն գրող եւ համարվում է ռեալիզմը ներմուծողը Բրազիլիայում, նա մեկնաբանել եւ քննադատել է քաղաքական եւ հասարակական դեպքերը քաղաքում եւ երկրում, ինչպիսին է ստրկության վերացումը 1888 թ-ին եւ անցումը կայսրությունից հանրապետության։ Նրա պատմվածքների եւ վեպերի մեծ մասի դեպքերը, ինչպիսիք են «Quincas Borba» (1891) եւ «Dom Casmurro» (1899), տեղի են ունենում Ռիոյում։ Սպորտ Ռիո դե Ժանեյրոյում ամենահայտնի սպորտային իրադարձությունները MotoGP մրցաշարի Բրազիլիայի փուլն է եւ լողափային վոլեյբոլի եզրափակիչները։ Ժակարեպագայում անց են կացվել Ֆորմուլա 1-ի գրան-պրիի Բրազիլիայի փուլը 1978-ից 1990 թվականներին, Champ Car մրացաշարը (1996-1999), ինչպես նաեւ սերֆինգի տարբեր մրցաշարեր։ Առավել տարածված սպորտաձեւերից են ավազի ֆուտբոլը, լողափային վոլեյբոլը, սերֆինգը, ֆրիֆլայթը, ջիուջիցուն եւ թիավարումը։ Կապոեյրան, պարի, սպորտի եւ մարտարվեստ խառնուրդը նույնպես տարածված է։ Եվս մեկ, շատ սիրված մարզաձեւերից է ռակետբոլը՝ լողափային թենիսի մի տեսակ։ Ռիո դե Ժանեյրոյում զարգացած է նաեւ ալպինիզմը, քաղաքում առկա են հարյուրավոր ուղիներ։ Առավել հայտնի է Շաքարի գլուխ լեռը, որի բարձրությունը 280 մետր է։ 2008 թ-ի հունիսի 4-ին Ռիո դե Ժանեյրոյոն Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից հայտարարել է 2016 Օլիմպիական խաղերի անցկացման չորս թեկնածուներից մեկը, իսկ 2009 թ-ի հոկտեմբերի 2-ին քաղաքը ընտրվել է ՄՕԿ անդամների կողմից որպես 2016 թ-ի օլիմպիական խաղերի հյուրընկալող քաղաք՝ հաղթելով Մադրիդին, Տոկիոին եւ Չիկագոին։ Ռիոն կդառնա առաջին բրազիլական եւ հարավամերիկյան քաղաքը, որը հյուրընկալելու է խաղերը։ 2007 թվականի հուլիսին, Ռիոն հաջողությամբ կազմակերպել եւ ընդունել է 15-րդ Պանամերիկյան խաղերը։ Ֆուտբոլ 2007 թ-ի հոկտեմբերի 30-ին, Բրազիլիան ընտրվել է 2014 ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ընդունող երկիր։ Ռիո դե Ժանեյրո հյուրընկալող քաղաքներից մեկն է։ Եզրափակիչ խաղը տեղի ունեցավ «Մարականա» մարզադաշտում։ Ֆուտբոլը ամենաճանաչված մարզաձեւն է Ռիո դե Ժանեյրոյում։ Ռիո դե Ժանեյրոն հինգ ավանդական բրազիլական ֆուտբոլային ակումբների տունն է՝ Վասկո դա Գամա, Բոտաֆոգո, Ֆլումինենսե, Ֆլամենգո եւ Ամերիկա։ Բրազիլիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կենտրոնական շտաբը տեղակայված է Բարա դե Տուժիկայում, Ռիոյի արեւմուտքում։ Քաղաքում կա երեք հիմնական մարզադաշտ։ Էստադիո Ժորնալիստա Մարիու Ֆիլյու (Maracana), որը այլ կերպ կոչվում է «բրազիլական ֆուտբոլի տաճար» ամենամեծ մարզադաշտը Բրազիլիայի, որը տեղավորում է 92,000 հանդիսատես եւ Ռիո դե Ժանեյրոյոյի քաղաքապետարանին։ Այն նախագծված էր 1950 աշխարհի գավաթի համար։ Ժամանակի ընթացքում դարձել է ունիվերսալ, որտեղ անց են կացվել շոուներ եւ տարբեր բնույթի իրադարձությունները, օրինակ՝ երաժշտական ներկայացումներ։ 2007 թ-ին ընդունել է Պանամերիկյան խաղերի բացման եւ փակման արարողությունների։ Ժոաո Ավելանժի անվան օլիմպիական ստադիոն (Engenhão), նախագծվել է ճարտարապետ Կառլոս Պորտույի կողմից, Պանամերիկայն խաղերի աթլետիկայի եւ ֆուտբոլային խաղերի անցկացման համար, 2007 թվականին, Էնժենյու դե Դենտրու շրջանում։ Բրիտանական լրատվամիջոցների վերջին հարցումների համաձայն, մարզադաշտը վերջին տարիների տասը լավագույն մարզական օբյեկտներից է, հատկապես իր նորարարական դիզայնի համար։ Էստադիո Սան Ժանուարիո, պատկանում «Վասկո դա Գամա» ակումբին, խոշորագույն մասնավոր մարզադաշտն է Ռիոյում։ Այն բացվել 1927 թ-ին, ունի երկու մարզասրահ, ակվապարկ, եւ կարող է տեղավորել 36,000 հանդիսատես 2002 թ-ին Travel Channel հեռուստաընկերությունը ընդգրկել է Սան Ժանուարիուն ֆուտբոլային հանդիպումներ դիտելու աշխարհի յոթ լավագույն մարզադաշտերի շարքում։ Աղբյուրներ Բրազիլիայի քաղաքներ Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ 1565 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Սան Պաուլու (), Բրազիլիայի ամենամեծ քաղաքը։ Քաղաքը ունի խոշոր հայկական համայնք (38.000)։ Հանդիսանում է նույնանուն նահանգի վարչական եւ երկրի տնտեսական գլխավոր կենտրոնը։ 12.708,6 հազար բնակչություն (1980)։ Տրանսպորտային հանգույց է։ Սան Պաուլոի ագլոմերացիայի մեջ են մտնում 37 քաղաք-արբանյակ։ Լատինական Ամերիկայի եւ աշխարհի խոշորագույն քաղաքներից է։ Զարգացած են մեքենաշինությունը, գունավոր մետալուրգիան, տեքստիլ, քիմիական, սննդի արդյունաբերությունը։ Ունի 3 համալսարան։ Սան Պաուլոն հիմնադրել են ճիզվիտները 1554 թվականի հունվարի 25-ին Ս. Պողոսի (այստեղից էլ՝ Սան Պաուլո անվանումը) հիշատակի օրը։ 16-18-րդ դարերը եղել է սուրճի պլանտացիաների կենտրոն։ 1822 թվականին Սան Պաուլոում է հռչակվել Բրազիլիայի անկախությունը։ 19-րդ դարի սկզբին այստեղ են սկսել առաջանալ Բրազիլիայում առաջին կապիտալիստական մանուֆակտուրաները։ 20-րդ դարի սկզբին քաղաքը դարձել է արդյունաբերական եւ բանվորական շարժման խոշոր կենտրոն։ Հայերը Սան Պաուլոում հաստատվել են 19-րդ դարի վերջին, համայնքը ստվարացել է առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918 թթ.) եւ Կիլիկիայի հայերի զանգվածային արտագաղթից (1921-1922 թթ.) հետո։ 1983 թվականին Սան Պաուլոում կար շուրջ 18 հազար հայ։ Հիմնականում զբաղվում են առեւտրով, զգալի է հայերի դերը կոշիկի արդյունաբերության մեջ։ Համայնքում գործում են Դուրյան ազգային վարժարանը (1931 թ.), Սուրբ Գեւորգ եկեղեցին, ՀԲԸՄ-ի Սան Պաուլոի մասնաճյուղը (1931 թ.), Մարաշի եւ Հաճնի հայրենակցական միությունները, Երիտասարդական լիգան։ Սան Պաուլոի համալսարանում կա հայագիտական ամբիոն։ Սան Պաուլոում է կառավարության պալատը (16-րդ դար)։ Կան երկնաքերներ (20-րդ դար), Սան Պաուլոի 400-ամյակի պատվին կառուցված Միջազգային ցուցահանդեսի համալիրը (1951-1954 թթ., ճարտարապետ Օ. Նիմեյեր եւ ուրիշներ) եւ այլն։ Բնակչություն 6 000 000 իտալացիներ . 3 միլիոն պորտուգալացիներ. 3 միլիոն աֆրիկացիներ 1 000 000 արաբներ . 400 000 գերմանացիներ . 326 000 ճապոնացիներ . 120 000 չինացիներ . 50 000 հույներ . 50 000 կորեացիներ . 40 000 հրեաներ . 25 000 հայեր . Տնտեսություն Սան Պաուլոն հանդիսանում է Բրազիլիայի ամենամեծ տնտեսություն ունեցող քաղաքը եւ համարվում է Բրազիլիայի ֆինանսական մայրաքաղաքը։ Այստեղ են կենտրոնացված Բրազիլիայի բազմաթիվ խոշոր բանկեր, կորպորացիաներ եւ այլ ֆինանսատնտեսական կազմակերպություններ։ Սան Պաուլոյում է կենտրոնացված Բրազիլիայի ՀՆԱ-ի 12.26%-ը։ Ծանոթագրություններ Բրազիլիայի քաղաքներ Սան Պաուլու 1554 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր