text: Մալե (), Մալդիվների մայրաքաղաքն ու երկրի խոշորագույն քաղաքը։ Բնակչությունը 2014 թվականի դրությամբ եղել է 150,000 մարդ։ Տարածքը 6 քառ. կմ է։ Անվանում Անվանումն առաջացել է महालय (Mahaalay), բառից, որը ծագել է սանսկրիտից։ Թարգմանվում է որպես «մեծ», «հսկա»։ Սովորաբար «Մահաալայ» անվանել են թագավորական պալատը. այստեղից էլ անվանումն անցել է քաղաքին։ Պատմություն Նախկինում քաղաքը շրջապատված էր պատով։ Միապետության վերացումից հետո՝ նախագահ Իբրագիմ Նասիրի կառավարման ժամանակ, թագավորական պալատը ավերվել է գեղատեսիլ ամրոցի եւ ամրոցապատի աշտարակի հետ միասին։ Աշխարհագրություն Գտնվում է Մալե եւ Վիլինգիլե կղզիների վրա։ Այն ավանդաբար եղել է թագավորական կղզի, որտեղ գտնվում էր Մալդիվյան դինսատիաների պալատը։ Վերջին տարիներին կղզին ընդլայնվել է գրունտային տեղատվության հետեւանքով։ Կլիմա Մալեն գտնվում է ենթահասարակածային գոտում, որին բնորոշ է երկու եղանակների առկայություն՝ անձրեւների եւ չոր սեզոններ։ Անձրեւոտ սեզոնը տեւում է մայիսից դեկտեմբեր, չորը՝ մնացած 4 ամիսներին։ Ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա ընթացքում փոփոխվում է ընդամենը 1-2 °C աստիճանով՝ պահպանվելով 25-30 °C։ Բնակչություն Քաղաքի կենտրոնական մասը տեղակայված է Մալե կղզու վրա, որը չափազանց բնակեցված է. կառուցված մասն ընդգրկում է համարյա ամբողջ տարածքը։ Բնակչության մոտավորապես մեկ երրորդն ապրում է մայրաքաղաքում։ Բնակչության թվաքանակը 1987 թվականին 20 000 էր, իսկ 2006 թվականին՝ 104 403։ Վարչական բաժանում Բաղկացած է 6 շրջանից, որոնցից 4-ը տեղակայված են Մալե, 5-րդը՝ Վիլինգիլե, իսկ 6-րդը արհեստական Հուլումալե կղզիների վրա։ Վիլինգիլի կղզում նախկինում գտնվում է բանտ, որն այժմ քաղաքի առողջարանային շրջանն է։ Բացի այդ, քաղաքը ներառում է նաեւ Մալե միջազգային օդանավակայանը, որը տեղակայված է Հուլհուլե կղզու վրա։ Էկոլոգիա Մալեում բացակայում են քաղցրահամ լճակները, այդ իսկ պատճառով խմելու ջուր ստանում են ստորերկյա ջրերի աղազրկման միջոցով։ Առհոսող ջրերը առանց մաքրման լցվում են ուղիղ օվկիանոս։ Կոշտ թափոնները տեղափոխվում են հարեւան կղզիներ, իսկ այնտեղ դրանցով լցնում են ծովալճակները։ Էլեկտրաէներգիա արտադրվում է դիզելային գեներատորների օգնությամբ։ Ծանոթագրություններ Մալդիվների քաղաքներ


source: wikipedia

text: Բամակո (), Մալիի մայրաքաղաք։ Բնակչությունը՝ ։ Քաղաքը գտնվում է Նիգեր գետի ափերին, երկրի հարավարեւմտյան հատվածում։ Անվան ծագումնաբանություն Ըստ լեգենդի, առաջին բնակավայրերից մեկը ստեղծվել է Բամբա անունով որսորդի շնորհիվ եւ համապատասխանաբար ստացել է «Բամա կո» անվանումն, որը բառացիորեն թարգմանվում է «Բամբա գետ»։ Այլ վարկածի համաձայն, քաղաքի անվանումը ծագել է «Բամա» բառից, որը բամբարա լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «կոկորդիլոս»։ Այդ վարկածին համապատասխան «Բամակո» անվանումը նշանակում է «կոկորդիլոսների գետ»։ Այդ վարկածը հիմնականն է համարվում, այդ պատճառով Բամակո քաղաքի զինանշանի վրա պատկերված է երեք կոկորդիլոս։ Կլիմա Բամակո քաղաքին բնորոշ է կլիման, որը տիպիկ է Սահելի հարավին։ Այն ունի մերձհասարակածային կլիմայի հատկանիշներ, սակայն բնորոշվում է որպես արեւադարձային եւ շատ շոգ կլիմա։ Միջին ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա ընթացքում չեն իջնում 25 ̊C-ից։ Ամենաշոգ ամիսներն են՝ մարտը, ապրիլը եւ մայիսը, երբ միջին առավելագույնը հասնում է 38-39 ̊C-ի։ Համեմատաբար հով ամիսներն են՝ նոյեմբերը, դեկտեմբերը եւ փետրվարը։ Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը կազմում է 880 մմ, դրանց մեծ մասը թափվում է մայիս-հոկտեմբեր ամիսներին։ Դեկտեմբերից փետրվար ընկած ժամանակահատվածը բնորոշվում է տեղումների բացակայությամբ։ Պատմություն Մարդկային բնակավայրեր այստեղ գոյություն են ունեցել դեռեւս հին քարի դարում, սակայն քաղաքի առաջացումը թվագրվում է 17-րդ դարին։ Բամակո քաղաքը կառուցված է լավ ոռոգվող բլրոտ մակերեւույթի վրա, որն ամբողջությամբ ծածկված է անտառներով, որոնք առաջին վերաբնակիչներին տալիս էին հրաշալի շինանյութ (մասնավորապես կաուչուկատու եւ ներկող ծառեր)։ 19-րդ դարի վերջին բնակիչները մեծ մասամբ աճեցնում էին կորեկ եւ եգիպտացորեն, զբաղվում էին կաշվե արդյունաբերությամբ, գործվածքների արտադրությամբ եւ ձկնորսությամբ։ 1882 թվականին Բորնի Դեբորդը ստիպել է Բամակոյի բնակիչներին ընդունել Ֆրանսիայի պրոտեկտորատը եւ ամրոց է կառուցել։ 1884 թվականին Բամակո քաղաքի առեւտրաշրջանառությունը հասնում էր 5 միլիոն ֆրանկի։ Ժողովրդագրություն Քաղաքը երկար տարիների ընթացքում վերապրում է ժողովրդագրական պայթյունը՝ 2,5 հազար բնակիչ 1884 թվականին, 8 հազար՝ 1908 թվականին, 37 հազար՝ 1945 թվականին, մոտ 100 հազար՝ 1960 թվականին (Մալիի անկախության ձեռքբերման տարին)։ Այդ ժամանակներից ի վեր քաղաքը շարունակում է գրավել գյուղական բնակչությանն, ովքեր աշխատանք են փնտրում։ Բնակչության այդպիսի չվերահսկվող աճը լուրջ խնդիրներ է առաջացնում քաղաքային էկոլոգիայի, կոյուղու, ճանապարհային խցանումների, խմելու ջրի եւ այլնի հետ կապված։ Գտնվելով Դակարից եւ Աբիջանից հազարավոր կիլոմետրեր կամ Գվինեայի հետ սահմանից 400 կմ հեռավորության վրա, վերջին տարիներին Բամակոն դարձել է Արեւմտյան Աֆրիկայի խաչմերուկը։ Քաղաքում բնակվում են տարբեր էթնիկ խմբեր ինչպես Մալիից, այնպես էլ հարակից պետություններից։ Վարչական բաժանում Վարչականորեն քաղաքը բաժանվում է 6 կոմունաների՝ Տրանսպորտ Դակար-Բամակո երկաթուղային ճյուղը միացնում է քաղաքը Սենեգալի մայրաքաղաքի հետ Մալիի արեւմուտքում գտնվող Կաես քաղաքի միջոցով։ Առկա է ճանապարհային կապ երկրի խոշոր քաղաքների հետ, ինչպիսիք են Կուլիկորոն, Կատին, Սեգուն, Սիկասոն եւ այլն։ Բամակո օդանավակայանը (Bamako-Sénou International Airport) գտնվում է քաղաքից 15 կմ հեռավորության վրա եւ բացվել է 1974 թվականին։ Կառավարության տվյալներով 2005 թվականի դրությամբ օդանավակայանի ուղեւորափոխադրումները կազմել են 516 000 մարդ։ Կարեւոր տրանսպորտային նշանակություն ունի նաեւ Նիգեր գետը։ Քաղաքը գտնվում է գետի երկու ափերին, որոնք միացված են երեք կամուրջների միջոցով (առաջինը կառուցվել է 1960 թվականին, երկրորդը՝ 1992 թվականին, երրորդը՝ 2011 թվականին)։ Քույր-քաղաքներ Ռոչեստեր, ԱՄՆ (1975 թվականից) Անժե, Ֆրանսիա (1974 թվականից) Դակար, Սենեգալ (1974/75 թվականներից) Բոբո Դիուլասո, Բուրկինա Ֆասո (1994 թվականից) Լայպցիգ, Գերմանիա (1966 թվականից) Աշխաբադ, Թուրքմենստան (1974 թվականից) Սան Պաուլո, Բրազիլիա Բանջուլ, Գամբիա Համագործակցության մասին պայմանագրեր կնքվել են նաեւ ֆրանսիական Լիոն, Մարսել եւ Բորդո քաղաքների հետ, ինչպես նաեւ Բուրկինա Ֆասոի մայրաքաղաք Ուագադուգու քաղաքի հետ։ Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Մալիի քաղաքներ


text: Մաջուրո (Մյազրո) ( , մարշ.՝ Mājro ), Խաղաղ օվկիանոսում գտնվող Մարշալյան կղզիներ պետության մայրաքաղաք։ Կառուցված է համանուն օղակղզու, որը բաղկացած է 64 կղզիներից։ Օղակղզու մակերեսը կազմում է 9,71 կմ2, ծովալճակի մակերեսը՝ 295 կմ2։ Բնակչությունը՝ 27 797 մարդ (2011 թվականի դրությամբ)։ Պատմություն Բնակավայրը հիմնադրվել է XIX դարի վերջին, ենթադրաբար, 1884 թվականին Եվրոպայի եւ Հյուսիսային Ամերիկայի բնակիչների կողմից։ 1885 թվականից գտնվել է Գերմանիայի «պաշտպանության» տակ, իսկ 1906 թվականից՝ գերմանական կայսերական գաղութային իշխանությունների անմիջական ղեկավարության տակ։ 1914 թվականին գրավվել է Ճապոնիայի կողմից, 1919 թվականից հայտնվել նրա մանդատով կառավարվող երկրի կազմում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, 1944 թվականի հունվարի 30-ին ԱՄՆ-ի զորքերը գրավել են Մաջուրոն։ 1947 թվականից եղել է Խաղաղօվկիանոսյան կղզու խնամարկյալ տարածքի կազմում։ 1979 թվականից դարձել է վարչական կենտրոն, իսկ 1983 թվականից՝ Մարշալյան կղզիների մայրաքաղաք։ Բնակչություն եւ ենթակառուցվածք Հիմնական բնակչությունը կենտրոնացած է Դ-Ու-Դ կղզիներում (Դալապ – Ուլիգա – Դարիտ, Dalap – Uliga – Darrit)։ Կառավարական հաստատությունները գտնվում են Դալատ կղզում։ Այստեղ են գտնվում նաեւ մի քանի խոշոր խանութներ։ Ուլիգայում գտնվում են հիմնական գործարար թաղամասը, բանկային եւ տուրիստական կենտրոնները։ Ուլիգայում է գտնվում Մարշալյան կղզիների քոլեջը, միջնակարգ եւ տարրական դպրոցները։ Դարիտում եմ հիմնականում գտնվում են բնակելի շինությունները, տարրական եւ միջնակարգ դպրոցները։ Օղակղզու արեւմտյան շրջանում, Դ-Ու-Դ-ից 30 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Լաուրա բնակավայրը, որտեղ գտնվում է հայտնի ծովափը։ Մարշալյան կղզիների միջնակարգ դպրոցը գտնվում է Մաջուրոյի հյուսիսային ծայրամասում, Ռիտա կղզում։ Տրանսպորտ Գործում է նավահանգիստ եւ միջազգային օդանավակայան։ Մաջուրոն համարվում է Մարշալյան կղզիների համար կարեւոր տրանսպորտային հանգույց օդային եւ ծովային հաղորդակցությունների համար։ Տուրիզմ Զբոսաշրջիկների շրջանում տարածված է ձկնորսությունը եւ դայվինգը։ Քույր-քաղաքներ Գուամ, ԱՄՆ (1973) Կավայի, Նարա պրեֆեկտուրա, (Kawai, Nara), Ճապոնիա Թայպեյ, Թայվան (1999) Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Links for the Republic of the Marshall Islands Օվկիանիայի երկրների մայրաքաղաքներ Մարշալյան կղզիների քաղաքներ Օղակղզիներ


text: Նուակշոտ ( կամ انواكشوط, ), Մավրիտանիայի մայրաքաղաք, Սահարայի խոշորագույն քաղաքը։ Բնակչությունը՝ , մինչդեռ 1960-ական թվականների վերջին այն կազմում էր մոտ 20 հազար բնակիչ։ Քաղաքի անվանումը բերբերենից թարգմանաբար նշանակում է «վայր, որտեղ փչում է քամին»։ Պատմություն Քաղաքի շինարարությունը սկսվել է 1957 թվականին։ Մավրիտանիայի անկախության հրչակման պահին երիտասարդ պետությունը կանգնեց մայրաքաղաքի ընտրման խնդրի առջեւ։ Ֆրանսիական գաղութային վարչակազմը գտնվում էր ժամանակակից Սենեգալի տարածքում։ Պետության տարածքում քաղաքներ չկային։ Այդ պատճառով որպես մայրաքաղաք ընտրվել էր ձկնորսական 200 բնակչից բաղկացած ոչ մեծ Նուակշոտ բնակավայրը (ksar), որն ոչ մի բանով աչքի չէր ընկնում։ Կլիմա Նուակշոտ քաղաքը առանձնանում է երաշտային կլիմայով, որին բնորոշ է շոգ ամառը եւ տաք ձմեռը։ Չնայած օդի ջերմաստիճանը քաղաքում բարձր է տարվա մեծ մասի ընթացքում, Նուակշոտում այնքան շոգ չէ, ինչքան որոշ այլ քաղաքներում, որտեղ առկա են նույն կլիմայական պայմանները։ Չնայած օդի միջին առավելագույնը համեմատաբար մշտական է՝ մոտ 32 °C, միջին նվազագույնը կարող է տատանվել ամառային ամիսներին 24 °C-ից մինչեւ 13 °C՝ ձմեռային ամիսներին։ Քաղաքում տարեկան տեղումների միջին քանակը կազմում է 159 մմ։ Դրանց մեծ մասը սովորաբար թափվում է օգոստոսին։ Դեկտեմբերից մինչեւ հունիս տեղումներ ընդհանրապես չեն լինում։ Տնտեսություն Քաղաքում գործում է միջազգային օդանավակայան, ծովային նավահանգիստ։ Առկա են սննդի եւ փայտամշակման արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Կրթություն Քաղաքում գործում է համալսարան եւ իսլամի ուսումնասիրության ինստիտուտը։ Քույր-քաղաքներ Մադրիդ, Իսպանիա Թուսոն, Արիզոնա, ԱՄՆ Լանչժոու, Չինաստան Ամման, Հորդանան Հետաքրքիր տեղեկություններ Նուակշոտը հիշատակվել է Սենտ-Էկզյուպերիի «Մարդկանց մոլորակը» գրքում, որպես ֆորտ, որի մոտակայքում կործանվել է գլխավոր հերոսի ինքնաթիռը։ Պատկերասրահ Գրականություն Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4. Ծանոթագրություններ Մավրիտանիայի քաղաքներ


text: Պորտ Լուին (), () Մավրիկիոսի խոշորագույն քաղաք, հիմնական նավահանգիստ եւ մայրաքաղաք։ Գտնվում է Հնդկական օվկիանոսի ափին։ Բնակչությունը՝ : Պատմություն 1635 թվականից քաղաքը հայտնի էր որպես նավահանգիստ։ 1735 թվականին ֆրանսիացիները այն դարձրել են Մավրիկիոսի վարչական կենտրոն, եւ այն վերածվել է Բարեհուսո հրվանդան ուղեւորվող ֆրանսիական նավերի համար մատակարարման հիմնական կետի։ Քաղաքը ստացել է «Պորտ Լուի» անվանումը Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XV պատվին։ Քաղաքի առաջին նահանգապետը համարվում էր ֆրանսիացի ծովագնաց Բերտրան Ֆրանսուա Մաե դե Լաբուրդոննեն։ Բնակչություն Քաղաքի բնակչությունը հիմնականում կազմում են XIX դարում Հնդկաստանից եկած բանվորների ժառանգները։ Ավելի վաղ կղզում բնակվում էին ստրուկներ, ովքեր XVIII դարում բերվել էին այստեղ բրիտանացիների եւ ֆրանսիացիների կողմից։ Կղզու բնակչության 75 տոկոսը կազմում են խառը ծագման հնդկացիները՝ հնդիկներ, չինացիներ, աֆրիկացիներ ու եվրոպացիներ։ Արդյունաբերություն Շաքարի, ձեթի եւ ծխախոտի արտադրություն։ Քաղաքում գործում է համալսարան եւ մի քանի թանգարաններ։ Քույր քաղաքներ Ահմադաբադ, Հնդկաստան Քվեբեկ, Կանադա Սեն Մալո, Ֆրանսիա Ծանոթագրություններ Մայրաքաղաքներ 1735 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Ուլան Բատոր ( , — «կարմիր դյուցազն»), Մոնղոլիայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Տոլա գետի (Սելենգայի ավազան) հովտում, 1300-1350 մ բարձրության վրա։ Միջազգային օդանավակայան է։ Բնակչությունը՝ ։ Վերնագրի տեքստ Հիմնադրվել է 1639 թվականին՝ որպես Մոնղոլիայի լամայական եկեղեցու պետի նստավայր՝ Օրգոո անունով (մոնղոլերեն բառացի՝ «պալատ», «ռազմակայան». այստեղից էլ մինչեւ 1924 թվականը եվրոպական գրականության մեջ անվանվել է Ուրգա)։ 1706 թվականից կոչվել է Իխ-Խուրեե («Մեծ վանք»), իսկ 1911 թվականից՝ Նիյելել-խուրեե («Մայրաքաղաքային վանք»)։ Այս անվանումներում խուրեե բառը թարգմանում են ոչ միայն որպես «խոշոր վանք», այլեւ որպես «պարիսպ, պարսպած վայր, բնակատեղ, ճամբար», այսինքն՝ այդ բառով նշում են ոչ միայն բուն վանքը, այլեւ նրա շուրջը գտնվող շինությունները։ 1924 թվականին Նիյսլել-խուրեեւն վերանվանել է Ու. Բ. (մոնղոլերեն Ուլաան-բաատոր՝ «Կարմիր Դյուցազն». ուսլաան՝ «կարմիր», բաատոր՝ «դյուցազն»)՝ ի պատիվ Մոնղոլական ժողովրդահեղափոխական կուսակցության հիմնադիր, 1921 թվականի Մոնղոլական ժողովրդական հեղափոխության ղեկավար Գամդինի Սուխե Բատորի (1893-1923)։ Պատմություն Ուլան Բատորը կազմված է 4 վարչական շրջանից։ Նրա կազմի մեջ է մտնում Նալայխա քաղաք–արբանյակը։ Ինքնուրույն վարչական միավոր է (տարածությունը՝ 7,3 հզ. կմ2)։ 18-րդ դարի 2-րդ կեսից Արտաքին Մոնղոլիայի վարչական կենտրոնն էր եւ մանջուրական կուսակալի նստավայրը։ 1860 թվականին Ուլան Բատորում հիմնվել է ռուսական հյուպատոսություն։ 1911–1915 թվականներին մոնղոլական ֆեոդոլական պետության մայրաքաղաքն էր, 1915 թվականից՝ ինքնավար Արտաքին Մոնղոլիայի գլխավոր քաղաքը։ 1924 թվականին դարձել է ՄԺՀ մայրաքաղաքը։ Ուլան Բատորը արդյունաբերական խոշորագույն կենտրոն էր։ Այստեղ ինտենսիվ շինարարություն է ծավալվել հատկապես 1940- ական թվականներին։ 1954-74 թվականներին Ուլան Բատորի պատմականորեն ձեւավորված կառուցվածքը արմատապես փոխվել է փողոցների ու հրապարակների ցանցի կանոնավորման, բնակելի թաղամասերի, արդյունաբերական շրջանների եւ բնակչության հանգստի գոտիների ռացիոնալ կազմակերպման շնորհիվ։ 1975 թվականին կազմվել է նոր, գլխավոր հատակագիծ, մինչեւ 2000 թվականը հեռանկարային ժամկետով։ Խորհրդային ճարտարապետների ակտիվ մասնակցությամբ կառուցվել են բազմաթիվ հասարակական համալիրներ՝ Կառավարական տունը, ճարտարապետներ՝ Չիմիդ, ն. Մ Շչեպետիլնիկով, Վ.Ն. Պավլով, Դ. Սուխե Բատորի եւ Խ. Չոյբալսանի դամբարանը, 1950- ական թվականների ճարտարապետներ՝ Բ. Ս. Մեզենցե, Չիմիդ եւ ուրիշներ։ Կառուցվեցին նաեւ բնակելի զանգվածներ։ Ուլան Բատորի շրջակայքի ճարտարապետական հուշարձաններից են՝ Գանդան մենաստանը, ուր գտնվում է Մոնղոլիայի խոշորագույն բուդդայական տաճարը՝ Մեգջիտ Ջանրայսեգը, Չոլժին Լամայնսումն տաճարը, Նոգոն Օրզո պալատական համալիրը։ Կլիմա Կլիման խիստ ցամաքային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը –27 °C է, հուլիսինը՝ 18°С, տարեկան տեղումները՝ 250 մմ։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Մոնղոլիայի քաղաքներ 1649 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Մապուտու (, մինչ 1975 թվականը կոչվում էր Լորենսու Մարկիշ, ), Մոզամբիկի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը, գտնվում է երկրի հարավում։ Խոշոր նավահանգիստ է Հնդկական օվկիանոսի ափին, տնտեսական կյանքը կենտրոնացված է նավահանգստի շրջանում։ Բնակչությունը՝ , սակայն իրականում այն գերազանցում է նշված թիվը բազմաթիվ քաղաքային ետնավայրերի եւ այլ ապօրինի կառույցների պատճառով : Աշխարհագրություն Մապուտուն գտնվում է համանուն ծոցի արեւելյան ափին, Թեմբ գետաբերանում։ Մուպուտու գետը թափվում է ծոցի հարավային հատվածը։ Վարչատարածքային բաժանում Մապուտու քաղաքը բաժանվում է 7 մունիցիպալիտետների. Տնտեսություն Արտահանվող հիմնական ապրանքներն են հանդիսանում ածուխը, բամբակը, շաքարը, քրոմիտները, կոպրան եւ փայտը։ Քաղաքում արտադրվում է ցեմենտ, կահույք, կոշիկ, կերամիկական սպասք եւ կաուչուկ։ Տրանսպորտ Մապուտուի միջազգային օդանավակայանը Մոզամբիկի գլխավոր միջազգային օդանավակայանն է։ Քաղաքի հասարակական տրանսպորտը հիմնականում ներկայացված է միկրոավտոբուսներով, որոնք փոխադրում են քաղաքացիների մեծ մասը։ Բացի այդ գործում է պետական ավտոբուսային ընկերություն։ Միկրոավտոբուսները հիմնականում ներկրվում են Ճապոնիայից (Toyota Hiace)։ Կլիմա Մապուտուն գտնվում է սավաննաների արեւադարձային եւ խոնավ մերձարեւադարձային կլիմայական գոտիների սահմանին։ Կլիման բավականին չոր է, տարեկան թափվում են մոտ 761 մմ տեղումներ։ Անձրեւների սեզոնը կարճ է, տեւում է հունվարից մինչեւ մարտ։ Մապուտույում պատմության ընթացքում գրանցված օդի ամենացածր ջերմաստիճանը կազմել է +7 °C: Սովորաբար ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա ընթացքում պահպանվում է +30 °C-ի սահմաններում, դեկտեմբեր-փետրվար ամիսներին լինում է ավելի շոգ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Մապուտույի քարտեզը եւ նկարները Աֆրիկայի քաղաքներ Մոզամբիկի քաղաքներ 1781 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Յանգոն (նախկինում Ռանգուն, «յանգոուն» ), խոշորագույն քաղաք եւ Մյանմայի նախկին մայրաքաղաք (2005 թվականի նոյեմբերի 6-ից կառավարության նստավայրը տեղափոխվել է Նայպիդո) մոտ 6 միլիոն մարդ բնակչությամբ։ Պետության տնտեսական, մշակութային եւ կրթական կարեւոր կենտրոն է։ Խոշոր տրանսպորտային հանգույց։ Հարավ-Արեւելյան Ասիայի այլ քաղաքների հետ համեմատ Յանգոնում պահպանվել են գաղութային ժամանակաշրջանի մեծաթիվ կառույցներ։ Անվան ծագումնաբանություն Յանգոն անվանումը բիրմաներեն «յան» եւ «կոուն» բառերի համադրություն է, որոնք համապատասխանաբար նշանակում են «թշնամիներ» եւ «վերջանալ»։ Այսպիսով, քաղաքի անվանումը կարելի է թարգմանել որպես «Թշնամանքի վերջը»։ Քաղաքի պատմություն Վաղ ժամանակաշրջան Յանգոնը ունի հարուստ եւ հնադարյան պատմություն։ Ինչպես պնդում են հնպետները, դեռեւս մ.թ.ա. V դարում այստեղ, Յանգոն գետի ափին, գոյություն է ունեցել Օկկալա անունով բնակավայրը։ Օկկալայի բնակիչները հիմնականում զբաղվել են ձկնորսությամբ։ XI դարի սկզբին (1028-1043 թթ.) Օկկալայի վայրում ստեղծվել է մոների բնակավայրը, որը հայտնի է դարձել Դագոն անունով։ Դագոնը ոչ մեծ ձկնորսական գյուղ էր, որն ի հայտ էր եկել Շվեդագոն պագոդայի շուրջը։ 1755 թվականին Ալաունպայա թագավորը գրավել է Դագոնը եւ վերանվանել «Յանգոն»։ Բրիտանացիները գրավել են Յանգոնը Առաջին Անգլա-Բիրմանական պատերազմի (1824-1826) ժամանակ, սակայն քաղաքը վերադարձվել է բիրմանացիներին պատերազմի ավարտից հետո։ 1841 թվականին քաղաքն ավերվել է հրդեհի արդյունքում։ Գաղութային ժամանակաշրջան Բրիտանացիները 1852 թվականին վերահսկողություն են սահմանել Յանգոնի եւ ամբողջ Ստորին Բիրմայի վրա Երկրորդ Անգլա-Բիրմանական պատերազմի արդյունքում։ Բրիտանական վարչակազմը Յանգոնը վերածեց Բրիտանական Բիրմայի առեւտրային եւ քաղաքական կենտրոնի։ Յանգոնը դարձել է ամբողջ Բրիտանական Բիրմայի մայրաքաղաքը 1885 թվականին տեղի ունեցած Երրորդ Անգլա-Բիրմանական պատերազմի արդյունքում Վերին Բիրմայի կապիտուլյացիայից հետո։ Բրիտանացիների օրոք հիմնադրվել է Ռանգունի կենտրոնական հոսպիտալը եւ Ռանգունի համալսարանը։ Ժամանակակից Յանգոն 1948 թվականին Բիրմայի անկախացումից հետո բազմաթիվ գաղութային անվանումներով փողոցները եւ զբոսայգիները անվանափոխվեցին բիրմանականի։ 1989 թվականին քաղաքին վերադարձվել է Յանգոն անվանումը՝ փոխարինելով անգլիական Ռանգուն անվանումը : Հետգաղութային ժամանակաշրջանում Յանգոնը ակտիվորեն կառուցապատվում էր։ Այսօր Մեծ Յանգոնի տարածքը կազմում է մոտ 600 կմ2։ Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր Յանգոնը գտնվում է Ստորին Մյանմայում Յանգոն եւ Բագո գետերի միախառնման տեղում, Մարտաբան ծոցից մոտ 30 կմ հեռավորության վրա։ Կլիմա Համաձայն Կյոպենի կլիմայի դասակարգման, Յանգոնի կլիման արեւադարձային մուսոնային է։ Մայիսից մինչեւ հոկտեմբեր տեւում է անձրեւային սեզոնը, որի ընթացքում թափվում է տարեկան տեղումների մեծ մասը։ Չոր սեզոնին (նոյեմբերից ապրիլ) տեղումների քանակը նվազագույնն է։ Չոր սեզոնին եղանակը շոգ է՝ միջին առավելագույնը ապրիլին կազմում է +37 °C, միջին նվազագույնը՝ +24,3 °C: Քույր-քաղաքներ Հոշիմին, Վիետնամ (2012) Պալանկարայա, Կենտրոնական Կալիմանտան նահանգ, Ինդոնեզիա Կունմին, Յուննան նահանգ, Չինաստան Նաննին, Գուանսի-Չժոունի ինքնավար շրջան, Չինաստան Յանչժոու, Ցզյանսու նահանգ, Չինաստան Ֆուտյու, Ճապոնիա Կատմանդու, Նեպալ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Մայրաքաղաքներ Մյանմայի քաղաքներ 1028 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Վինդհուկ (, , ), Նամիբիայի Հանրապետության մայրաքաղաք եւ ամենախոշոր քաղաքը։ Բնակչությունը՝ : Վինդհուկը համարվում է երկրի սոցիալ, տնտեսական եւ մշակութային կենտրոնը։ Նամիբիական ցանկացած ազգային ձեռնարկության, պետական մարմնի, կրթական եւ մշակութային հաստատությունների շտաբ-կայանները գտնվում են այստեղ։ Պատմություն Վինդհուկի այժմյան գտնվելու վայրում նամա ժողովրդի առաջնորդի իշխանության տակ առաջին բնակավայրը ի հայտ է եկել 1800 թվականին, սակայն քաղաքի հիմնադրման պաշտոնական ամսաթիվը համարվում է 1890 թվականին, երբ այն հռչակվել է Գերմանական Հարավ-Արեւմտյան Աֆրիկայի մայրաքաղաք։ Քաղաքի անվանում է թարգմանաբար նշանակում է «քամոտ անկյուն»։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից սկսած մինչեւ 1990 թվականի մարտի 21-ը Վինդհուկը գտնվել է ՀԱՀ իշխանության տակ։ Անկախության հռչակումից հետո 1990 թվականի մարտի 21-ին քաղաքը դարձել է Նամիբիայի մայրաքաղաքը։ Քաղաքի անվանում «Windhoek» բառն առաջացել է աֆրիկաանսից եւ նշանակում է «քամոտ անկյուն» ()։ Առաջին անգամ այդ անվանումը բազմաթիվ անվանափոխություններից հետո կիրառվել է նամայի վեցերորդ առաջնորդ Յան Յոնկեր Աֆրիկաների նամակում։ Ավելի վաղ, այդ ցեղի լեզվով Վինդհուկը կրում էր ǀAi-ǁGams («տաք աղբյուր»)։ Քաղաքը կրում էր այդ անունը, քանի որ մոտակայքում գտնվում էր հիդրոթերմալ հանքավայր։ Նույն պատճառով հերերո լեզվով այն կոչվել է Otjomuise («գոլորշու վայր»)։ Կլիմա Քաղաքը գտնվում է կիսաանապատային կլիմայական գոտում։ Ամառային ամիսներին այստեղ չոր է եւ տոթ, գիշերները՝ զով։ Առավելագույն ցերեկային ջերմաստիճանը ամռանը կազմում է 31 °C: Ձմռան ամիսներին (հունիս, հուլիս եւ օգոստոս) թափվում են աննշան քանակությամբ տեղումներ։ Նվազագույն ջերմաստիճանը տատանվում է 5 °C-ից մինչեւ 18 °C: Գիշերները սառն են, սակայն ջերմաստիճանն երբեմն է լինում 0 °C-ից ցածր եւ գրեթե երբեք ձյուն չի տեղում։ Առավելագույն ցերեկային ջերմաստիճանը կազմում է մոտ 20 °C: Սպորտ Քաղաքում գործում են մի քանի մարզական ակումբներ։ Բազմաթիվ բռնցքամարտիկներ, ինչպիսիք են Պաուլուս Մոզեսը, Պաուլուս Ամբունդան եւ Ամբերկ Շինդյուուն ծնվել են Վինդհուկում։ Նամիբիայի հավաքականը կրիկետի հիմնական տնային խաղերը խաղում են Wanderers Cricket Ground մարզադաշտում, ինչպես նաեւ մի քանի այլ մարզադաշտերում։ Քույր-քաղաքներ Բեռլին (), Գերմանիա (2000) Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Քաղաքը windhoekcc.org կայքում Նամիբիայի քաղաքներ 1840 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Յարենը (անգլերեն՝ Yaren) Նաուրուի ամենամեծ շրջանն է, եւ չնայած նրան որ Նաուրուն պաշտոնական մայրաքաղաք չունի, Յարենը, հաճախ համարվում է այդպիսին։ Բնակչությունը կազմում է 1,100՝ 2003 թվականի տվյալներով։ Սահմանակից է երե շրջանների եւ Խաղաղ օվկիանոսին։ Մոկուա-Ուել փոքր լիճը գտնվում է Յարենում։ Յարենը գտնվում է Նաուրու կղզում ՝ մարջանային ատոլ, որը առաջացել է հրաբխային կոնի գագաթին։ Կլիման հասարակածային է, տաք եւ խոնավ։ Միջին ամսական ջերմաստիճանը մոտ 28 աստիճան է։ Տարեկան տեղումները կազմում են մոտ 2000 մմ։ Երաշտներ հաճախ են լինում, եւ որոշ տարիներին տեղումներ են հասնում մինչեւ 4500 մմ։ Ամենաթաց սեզոնը տեւում է նոյեմբերից փետրվար, երբ գերակշռում են արեւմտյան մուսոնները։ Բնական բուսականությունը ներկայացված է կոկոսի արմավենու, պանդանուսի, ֆիկուսի, դափնու եւ այլ տերեւաթափ ծառերով։ Տարատեսակ թփեր նույնպես տարածված են։ Նաուրուի կենդանական աշխարհը աղքատ է։ Կաթնասուններից այստեղ հանդիպում են միայն առնետներ, սողուններից ՝ մողեսներից։ Բազմաթիվ թռչուններ եւ միջատներ կան:2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով ՝ Յարենի բնակչությունը կազմում է 747 մարդ [1]: Շրջանի բնակիչների շրջանում գերակշռում են նաուրուացիները ՝ միկրոնեզիական ժողովուրդների խմբի ներկայացուցիչները։ Դրանք կազմում են բնակչության մոտավորապես 90% -ը։ Բացի այդ, Յարենում բնակվում է ներգաղթյալների մոտ 5% -ը Օվկիանիայի այլ կղզիներից, ինչպես նաեւ չինացիների 3% -ը, մնացածը եվրոպացիներ են։ Պաշտոնական լեզուներն են նաուրուերենը եւ անգլերենը։ Հավատացյալների ավելի քան 60% -ը բողոքական է, մնացածը ՝ կաթոլիկ:Յարենի շրջանի տարածքում առաջին եվրոպական բնակավայրերը հայտնվել են 1830-ականներին։ 1888-ին Յարենը մտավ Մարշալյան կղզիների գերմանական պրոտեկտորատի մաս, իսկ 1914-ից համատեղ ղեկավարում էին Մեծ Բրիտանիան, Ավստրալիան եւ Նոր Զելանդիան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ՝ 1942-1945 թվականներին, շրջանը գրավվեց ճապոնական զորքերի կողմից։ 1968-ին Նաուրու նահանգն անկախություն ձեռք բերեց, բայց Յարենը չհռչակվեց հանրապետության պաշտոնական մայրաքաղաք։ Մենենգ կոմսության հետ միասին, որտեղ գտնվում է նախագահական նստավայրը, այն դարձել է միայն Նաուրուի վարչական կենտրոնը:Քաղաքի միակ տեսարժան վայրերը ճապոնական զենքի երկու թանգարաններն են եւ բազմաթիվ բունկերներ եւ կապոններ, որոնք գոյատեւել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր։ Կղզին բառացիորեն բոլոր կողմերից շրջապատված է խորտակված ինքնաթիռներով ու նավերով։ Քաղաքն ունի միջազգային օդանավակայան, ինչպես նաեւ փոքր ստորգետնյա լիճ Մոկուա Վել։ Մայրաքաղաքներ Օվկիանիայի երկրների մայրաքաղաքներ Նաուրուի շրջաններ


text: Վելինգտոն (), Նոր Զելանդիայի մայրաքաղաքն է, բնակչության թվով երկրորդ քաղաքն է երկրում, Օվկիանիայի երկրների թվում խոշորագույն եւ աշխարհի ամենահարավային մայրաքաղաքն է։ Քաղաքը գտնվում է Վելինգտոնի շրջանում, Հյուսիսային կղզու հարավային մասում։ Վելինգտոնի մաորիական անվանումն է՝ Տե Ֆանաուի-ա-Տարա ()։ Անվանումը Վելինգտոն քաղաքը իր անունը ստացել է Վելինգտոնի 1-ին դուքս Արթուր Ուելսլիի պատվին, ով հայտնի բրիտանական զորահրամանատար էր, Վաթեռլոոյի ճակատամարտի հաղթող, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ, ով աջակցել է քաղաքի հիմնադիր Ուիլյամ Ուեյքֆիլդի գաղութացման ծրագրի սկզբունքներին։ Նոր Զելանդիայի բուն բնակիչների՝ պոլինեզիական մաորի ժողովրդի շրջանում քաղաքը հայտնի է երեք անուններով։ Դրանցից մեկը՝ Տե Ֆանգա-նուի-ա-Տարա (, թարգմանվում է որպես «մեծ ծովախորշ Տարա»)։ Երկրորդը՝ Պոնեկե (), երրորդը՝ Տե Ուպոկո-օ-տե-Իկա-ա-Մաուի (, թարգմանաբար նշանակում է «Մաուի ձկան գլուխ»)։ Բացի այդ, Վելինգտոնը ունի մի քանի մականուններ՝ Մայրաքաղաք-ծովախորշ (), Վելիվուդ () եւ Քամիների քաղաք ()։ 2012 թվականի նոյեմբերին Վելինգտոնը մեկ շաբաթով պաշտոնապես անվանափոխվել էր Միդլ-օֆ-Միդլ-էրս (, այսինքն՝ «Միջերկրյա կենտրոնը»)։ Բնական պայմաններ Վելինգտոնը գտնվում է Հյուսիսային կղզու հարավարեւմտյան հատվածում, հրաբխային ծագում ունեցող Վելինգտոն ծովախորշի ափին, որը համարվում է Հյուսիսային եւ Հարավային կղզիները իրարից բաժանող Կուկի նեղուցի մի մասը։ Պարզ եղանակին քաղաքից երեւում են Կաիկոուրա լեռները, որոնք գտնվում են Հարավային կղզում։ Քաղաքից դեպի հյուսիս գտնվում են առափնյայի Կապիտի ծովափերը, արեւելքում՝ Ռիմուտակա լեռները։ Վելինգտոնում շատ հաճախ են լինում ուժեղ փոթորիկները։ Կլիման ծովային մերձարեւադարձային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը +16 է, իսկ հուլիսին՝ մոտ +8 աստիճան։ Մթնոլորտային տեղումների տարեկան միջին քանակը 1445 մմ է, հիմնականում անձրեւների տեսքով։ Ձյուն տեղում է միայն լեռներում։ Քաղաքը սեյսմավտանգ է համարվում։ Բնական բուսականությունը ներկայացված է ծառերով եւ թփուտներով, որոնց թվում շատ են մշտադալար տեսակները։ Քաղաքում են տեղակայված 102 պարկ, ինչպես նաեւ հանգստի եւ ժամանցի վայրերը։ Վելինգտոնի մակերեսը կազմում է 289,9 կմ2։ Բնակչություն 2007 թվականի տվյալներով Վելինգտոնի քաղաքային գոտու բնակչության թիվը կազմում էր մոտ 460 հազար մարդ, իսկ գործնական կենտրոնի բնակչության թիվը ()՝190 500 մարդ։ Քաղաքին հարող բնակավայրերում, որոնք տարածաշրջանային մակարդակով պատկանում են «մեծ Վելինգտոնին» բնակվում է եւս 182 000 մարդ։ Բնակչության տարեկան աճը կազմում է միջինը 3,5 %։ Բնակչության թվի մոտ 19 %-ը կազմում են 15 տարեկանից ցածր երեխաները եւ 9 %՝ 65 տարեկանից բարձր մարդիկ։ Էթնիկ խմբերի թվում գերակշռում են եվրոպացիները (70,2 %)։ Հաջորդ խոշոր էթնիկ խումբն են համարվում մաորիները՝ քաղաքի բնակչության մոտ 7,8 %-ը։ Բնակչության մնացյալ մասը հիմնականում կազմում են տարբեր ասիական ժողովուրդների եւ Պոլինեզիայի երկրների ներկայացուցիչները։ Հաղորդակցության հիմնական լեզուն անգլերենն է։ Այլ առավել հաճախ կիրառվող լեզուներն են համարվում ֆրանսերենը, մաորին, սամոան, գերմաներենը եւ չինարենը։ Վելինգտոնի բնակիչների մեծ մասը քրիստոնեություն են դավանում։ Կան նաեւ իսլամի, հուդայականության եւ բուդդիզմի հետեւորդներ։ Զարգացման պատմություն XIX դարի սկզբին սկսվեց եվրոպացիների կողմից մաորիների արմատական բնակիչների տարածքների գրավման գործընթացը։ 1839 թվականին գնդապետ Ուիլյամ Ուեյքվիլդը, ով ծառայում էր Նորզելանդական ընկերությունում, քաղաք է հիմնել դրա այժմյան գտնվելու վայրից քիչ հյուսիս։ Սակայն 1840 թվականին Հաթ գետի ուժեղ հոսքի պատճառով բնակիչները ստիպված էին վերաբնակեցվել քիչ հարավ։ Առաջին վերաբնակիչները քաղաքը անվանել են Վելինգտոն՝ ֆելդմարշալ դուքս Արթուր Ուելսլի Վելինգտոնի պատվին, ով գլխավորում էր միացյալ անգլա-հոլանդական զորքերը, որպես շնորհակալություն այն օգնության համար, որը նա ցուցաբերել է առաջին վերաբնակիչներին։ Ուժեղ երկրաշարժը 1848 թվականին խոշոր ավերածություններ է պատճառել քաղաքին, իսկ 1854 թվականին նույն պատճառով զոհվել են բազմաթիվ մարդիկ։ 1865 թվականին Վելինգտոնը դարձել է Նոր Զելանդիայի մայրաքաղաքը, որն էլ մնում է մինչ օրս։ Մշակութային նշանակություն Վելինգտոնը գեղեցիկ եւ հարմարավետ քաղաք է, կամուրջների, ուղեկամուրջների, թունելների, զբոսայգիների եւ զբոսապուրակների մեծ թվով։ Բազմազան է նրա ճարտարապետական կերպարը՝ էկլեկտիկական կառույցները, որոնք վերաբերում են XIX դարին եւ XX դարի առաջին կեսին, քաղաքի փողոցներում համակցվում են ժամանակակից ոճի շինությունների եւ զանգվածային փայտե կառույցների հետ։ Մայրաքաղաքի հետաքրքիր շինություններից է համարվում խորհրդարանի կլոր շենքը, որը քաղաքաբնակները անվանում են փեթակ։ Խորհրդարանի դիմաց գտնվում է կառավարության նախկին պալատը, որն իր մեծությամբ աշխարհի երկրորդ փայտե շինությունն է։ Մեծ ուշադրություն է գրավում նաեւ Պողոս առաքյալի տաճարը։ Տպավորիչ է մայրաքաղաքի բուսաբանական այգին, որը գտնվում է բարձր լեռան լանջին։ Քաղաքի առանձնահատուկ հպարտությունն է համարվում նաեւ կենդանաբանական այգին, որտեղ կենդանիները բնակվում են ոչ թե վանդակներում, այլ ընդարձակ բաց տարածքներում։ Քույր քաղաքներ Սիդնեյ, Ավստրալիա Ծանոթագրություններ 1839 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Օքլենդը (, մաորի՝ Tāmaki-makau-rau), Նոր Զելանդիայի ամենամեծ քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է շուրջ 1,3 մլն. մարդ (2010 թվականի տվյալներով), ինչը ողջ երկրի բնակչության 32 %-ն է։ Աշխարհագրական ու վարչական առումներով Մեծ Օքլենդի կազմի մեջ մտնում են՝ Օքլենդ-Սիթի (Auckland City), Նորթ-Շոր-Սիթի (North Shore City), Մանուկաու-Սիթի (Manukau City), Ուաիտակերե-Սիթի (Waitakere City) եւ այլն։ Ծանոթագրություններ 1350 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Մանագուա (), Նիկարագուայի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը, նաեւ համարվում է երկրի համանուն դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։ Աշխարհագրություն Քաղաքը գտնվում է պետության արեւմուտքում, Մանագուա լճի հարավային ափին։ Պատմություն Մանագուան հիմնադրվել է իսպանացիների կողմից XVI դարից հայտնի հնդկացիական բնակավայրի տեղում։ 1855 թվականին քաղաքը դարձել է պետության մայրաքաղաք։ Իր պատմության ընթացքում քաղաքը բազմիցս տուժել է տարերային աղետների արդյունքում՝ 1876 թվականին ուժեղ ջրհեղեղ է տեղի ունեցել, 1885, 1931 եւ 1972 թվականներին ավերիչ երկրաշարժեր, 1936 թվականին՝ ուժեղ հրդեհ։ 1979 թվականին Ազգային ազատագրական Սանդինիստյան ճակատի (ԱԱՍՃ) եւ բռնակալ Անաստասիոս Սոմոսայի զորքերի միջեւ քաղաքային պատերազմ (գերիլիա) էր ընթանում։ 1979 թվականի հունիսի 4-ին սկսվեց համազգային գործադուլը, իսկ հունիսի 9-ին՝ զինված ապստամբությունը։ Ապստամբության 19-րդ օրը ԱԱՍՃ-ի ստորաբաժանումները եւ ապստամբները (ընդամենը 6 հազար մարդ) սկսեցին նահանջել մայրաքաղաքից։ Նրանց հետ միասին մայրաքաղաքը լքեցին նաեւ փախստականները։ Հուլիսի 14-ին ԱԱՍՃ-ի շարասյունը կրկին հարձակվեց Մանագուայի վրա։ Քաղաքում սկսվեց բարիկադների կառուցումը։ Նախագահ Ա. Սոմոսան սկսեց պատրաստվել երկրից փախչելուն եւ հուլիսի 17-ին Նիկարագուայի կոնգրեսի դիմաց հրաժարական տվեց եւ մեկնել ԱՄՆ։ 1979 թվականի հուլիսի 19-ին ԱԱՍՃ ջոկատները հանդիսավոր կերպով մուտք են գործել երկրի մայրաքաղաք։ 2009 թվականի հուլիսի 1-ին Մանագուայի քաղաքապետ, նախկին բռնցքամարտիկ Ալեքսիս Արգուելյոին իր նստավայրում մահացած են հայտնաբերել։ 2009 թվականի հուլիսի 8-ին քաղաքապետի պաշտոն է ստանձնել Դեյսի Տոռեսը։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 6-ին տեղական ժամանակով ժամը 23:04-ին Մանագուա օդանավակայանի մոտակայքում երկնաքար է ընկել՝ առաջացնելով 12 մետր տրամագծով եւ 5,5 մետր խորությամբ խառնարան։ Տնտեսություն Քաղաքը համարվում է երկրի արդյունաբերական եւ ֆինանսական կենտրոնը։ Մանագուայում են տեղակայված տեքստիլ, կաշվե կոշիկի, ցեմենտի, նավթամշակման արդյունաբերությունները։ Տեսարժան վայրեր Քույր-քաղաքներ Մանագուան ունի 19 քույր-քաղաքներ. Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ֆոտոռեպորտաժ Մանագուա քաղաքի քարտեզը Managua photos, attractions, municipalities, hotels, etc. Նիկարագուայի քաղաքներ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների մայրաքաղաքներ 1819 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Նիամեյ (), Նիգերի մայրաքաղաքը, Նիամեյ դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը, Նիգեր գետի ձախ ափին։ Տրանսպորտային հանգույց է։ Գյուղատնտեսական շրջանի կենտրոն է։ Նիամեյի մոտակայքում կա ջերմաէլեկտրակայան։ Ունի համալսարան, ազգային թանգարան։ 1926-1960 թվականներից ֆրանսիական տիրապետության տակ գտնվող Նիգերի վարչական կենտրոնն էր. 1960 թվականից Նիգերի մայրաքաղաքն է։ Բնակչությունը՝ : Աշխարհագրություն Նիամեյը տեղակայված է Նիգերի գետի երկու ափերին, քաղաքային տարածքը կազմում է 239 կմ2։ Քաղաքային սահմաններին գետի վրա կան նաեւ մի քանի կղզիne8: Պատմություն 19-րդ դարի վերջում ժամանակակից Նիամեյի տեղում գոյություն ուներ ոչ մեծ մի գյուղ` մի քանի հարյուր բնակչությամբ։ Նիգերի գրավումը այդ ժամանակահատվածում սկսած ֆրանսիացի գաղութարարները այդ գյուղում 1892 թվականին հիմնեցին իրենց սեփական ռազմական կետը։ Նիամեյի ամբողջովին դրական տեղակայումը առեւտրական ճանապարհների խաչմերուկներում նպաստում էր նրա զարգացմանը։ Կլիմա Նիամեյը գտնվում է Սախելիի հարավում եւ ունի իր համար շատ բնորոշ կլիմա։ Այն մերձհասարակածային եւ արեւադարձային կլիմաների միջեւ գտնվող յուրահատուկ կլիմա ունի։ Եղանակը շատ տաք է. mիջին ջերմաստիճանը տատանվում է 24 °C-ից հունվարին մինչեւ 34 °C մայիսին, իսկ տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 29 °C: Ունի արտահայտված ոչ շարունակական խոնավ եղանակ, ինչը տեւում է մայիսից մինչեւ սեպտեմբեր, իսկ իր գագաթնակետին հասնում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Բոլոր տեղումները լինում են խոնավ եղանակին։ Չոր եղականին տեղումներ ընդհանրապես չեն լինում։ Բնակչություն Նիամեյին, ինչպես նաեւ աֆրիկյան մնացած խոշոր քաղաքներին բնորոշ է բնակչության աճի արագ տեմպը 20-րդ դարի երկրորդ կեսի համար։ Քաղաքի բնակչության 90%-ից ավելին մուսուլմաններ են։ Քաղաքի ամենամեծ էթնիկ խմբերը սոնհայն ու ջերման են, որ կազմում են ընդհանուր բնակչության 21,1%-ը, իսկ իրենց հաջորդում է հաուսների ազգը (34,4%)։ Ժողովրդագրություն Վարչական բաժանում Նիամեյ քաղաքը բաղկացած է 5 կոմունաներից, որոնք իրենց հերթին բաժանված են 44 շրջանների` Նիամեյ I Նիամեյ II Նիամեյ III Նիամեյ IV Նիամեյ V Քույր-քաղաքներ Նիամեյը ընկերական հարաբերությունների մեջ է գտնվում հետեւյալ քաղաքների հետ. Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Նիգերի քաղաքներ


text: Աբուջան (), Նիգերիայի մայրաքաղաքն է։ Աբուջան գտնվում է Նիգերիայի կենտրոնում, Համդաշնային Մայրաքաղաքային Կենտրոնում։ Աբուջան հիմնականում նախագծված քաղաք է, կառուցվել է 1980 թվականին եւ դարձավ Նիգերիայի մայրաքաղաք դեկտեմբերի 12, 1991 թվականին փոխարինելով նախկին մայրաքաղաք Լագոսին։ Բնակչությունը՝ ։ Աբուջան աշխարհաբանական տեսանկյունից սահմանվում է Ասո Ժայռով, 400 մ միակտոր ժայռի կտոր, որն առաջացած է ջրի էռոզիայից։ Նախագահական պալատը, Ազգային Ժողովը եւ Բարձրագույն Դատարանը եւ քաղաքի մեծ մասը գտնվում են ժայռից հարավ։ "Ասո" նշանակում է հաղթական, այստեղ ապրող Ասոքորո ժողովրդի լեզվով, որոնք այժմ տեղահանված են։ Աբուջան որպես նպատակադրված քաղաք լավագույնն է Աֆրիկայում, ինչպես նաեւ ամենահարուստը եւ ամենաթանկը, բայց եւ այնպես բնակչությունն արվարձաններում ապրում է անմխիթար վիճակում։ Պատմություն Աբուջան կառուցվեց, որպեսզի դառնա բազմակրոն եւ բազմացեղային Նիգերիայի մայրաքաղաք։ Նրա կառուցման տեղը ընտրվեց զգուշորեն, որպեսզի լինի հասանելի բոլոր կողմերին։ Այս ծրագիրը կազմվեց Նիգերիայի անկախանալուց հետո եւ քաղաքը նյութական պատճառներով ուշանալով հանդերձ ժամկետից՝ ավարտվեց անցյալ դարի իննսունականներին եւ այդտեղ տեղափոխվեցին դեսպանատները։ Բացի հիմնական կառավարական շենքերից, Աբուջայում են հաստատվել Արեւմտյան Աֆրիկյան Պետությունների Տնտեսական Խորհուրդը, նրա զինվորական մասնաճյուղը եւ Նավթ Արտահանող Երկիրներու Կազմակերպության շրջանային գրասենյակը։ Կլիմա եւ բուսականություն Աբուջայի կլիման տատանվում է տեղատարափ հասարակածային անձրեւների եւ չոր եղանակի միջեւ։ Ապրիլից օգոստոս լինում են անձրեւներ, իսկ մնացածը չոր եղանակ։ Լինում է նաեւ սառը քամուց եւ փոշուց հագեցած մի եղանակ, որը կոչվում է Հարմաթթան։ Տարեկան տեղումները կազմում են 1100 – 1600 մմ։ Բուսականության ծածկը կազմում է Աֆրիկյան Սավանան։ Այլ Աբուջայում կան բազմաթիվ այգիներ, որից ամենանշանավորը "Միլենիում Այգի"ն է, որը բացվեց վերջերս Անգլիոյ Էլեզաբեթ թագուհու կողմից։ Այգու նախագծողն է Մանֆրեդ Նիկոլեթթին։ Ծանոթագրություններ Աֆրիկյան մայրաքաղաքներ Նիգերիայի քաղաքներ 1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Մասկատ (), Օմանի մայրաքաղաքն է եւ խոշորագույն քաղաքը։ Մասկատ նահանգապետության գլխավոր քաղաքը։ Նավահանգիստ է Օմանի ծոցի ափին։ 2005 թվականի դրությամբ բնակչությունը կազմել է 650 հազար մարդ, իսկ 2015 թվականի մայիսին տեղի ունեցած մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ 1.56 միլիոն մարդ։ Պատմություն Հին ժամանակներում Մասկաթը եղել է Խունկի ճանապարհի աննշան կետը, որով խունկը տեղափոխվում էր Հռոմեական կայսրություն։ Ռազմավարական նշանակությունը ձեռք է բերել XVI դարում, պորտուգալացիների կողմից բնակավայրը գրավվելուց հետո։ Համեմունքների եվրոպական առեւտրային գործարանները եւ պահեստները Մասկատում գոյատեւեցին մինչեւ 1649 թվականը, երբ քաղաքին տիրացել է Օմանի արաբական շեյխը եւ այն դարձրել է իր մայրաքաղաքը։ Օմանի իշխանությունների տիրությունները տարածվում էին դեպի հեռու հարավ, ընդհուպ մինչեւ Մոզամբիկը։ Հարստության աղբյուրը ստրկավաճառությունն էր։ 1803 թվականին տեղական սուլթանը հետ է մղում վահաբականների հարձակումը։ XIX դարի կեսերին ստրկությունը պաշտոնապես վերացվել է, քաղաքն ակնում է ապրել, իսկ սուլթանն իր մայրաքաղաքը տեղափոխել է Զանզիբար։ Տնտեսություն Օմանի մոդեռնիզացման սկզբից հետո 1970 թվականին Մասկատում տեղի է ունենում ենթակառուցվածքի եւ ուրբանիզացման արագ զարգացում, եւ, ինչպես դա տեղի է ունենում աշխարհի այլ քաղաքներում, հարեւան քաղաքները միավորվել են՝ ստեղծելով մեգապոլիս։ Հիմնական կենտրոնները կարող են բաժանվել երեք խմբերի՝ Արեւմտյան Մասկատ, Կենտրոնական Մասկատ եւ Արեւելյան Մասկատ։ Տրանսպորտ Քաղաքում գործում է Մասկատի միջազգային օդանավակայանը։ Տեսարժան վայրեր Քաղաքի միակ գործող մզկիթը Սուլթան Կաբուսի մզկիթն է։ Աշխարհագրություն Մասկատի տարածքը իր արվարձանների հետ միասին կոչվում է Մայրաքաղաքային շրջան։ Զբաղեցնում է մոտ 1500 կմ2 տարածք։ Կլիմա Քույր-քաղաքներ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Օմանի քաղաքներ


text: Իսլամաբադ (), Պակիստանի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է երկրի հյուսիս-արեւելքում, Հիմալայների ստորոտին, 550 մ բարձրության վրա, Ռավալպինդի քաղաքի մոտ, որին էլ ձուլվել է։ Անվանում Հատուկ կառուցվել է 1960-1970-ական թվականներին՝ մայրաքաղաքի ֆունկցիաներ կատարելու համար։ Անվանումը կազմված է Իսլամ եւ պարսկերեն աբադ՝ «քաղաք» բառերի միացումից, այսինքն նշանակում է՝ «իսլամի քաղաք» (իսլամը երկրում պետական կրոն է)։ Ծանոթագրություններ Ասիայի քաղաքներ Պակիստանի քաղաքներ 1960 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Կարաչի (ուրդու՝ کراچی, Սինդհի՝ ڪراچي), քաղաք Պակիստանում, Ինդոսի դելտայի մոտ, Արաբական ծովի ափին, Սինդ պրովինցիայի վարչական կենտրոնը։ Այն նաեւ Պակիստանի գլխավոր նավահանգիստն ու ֆինանսական կենտրոնն է։ 18.5 միլիոն բնակչությամբ Կարաչին աշխարհի ամենախոշոր քաղաքներից է եւ 13-րդ ամենախոշոր քաղաքային ագլոմերացիան։ Տրանսպորտային հանգույց է, նավահանգիստ, ունի խոշոր օդանավակայան։ Կարաչիում եւ նրա արվարձաններում կենտրոնացած է Պակիստանի արդյունաբերական արտադրանքի մոտ 1/2-ը։ Անվանում Անվանումը ստացել է բելուջների կալաչի ցեղի անունից։ Պատմություն Կարաչին առաջացել է XVIII դարի սկզբին բելուջների ձկնորսական ավանի տեղում։ 1843 թվականին զավթել են անգլիացիները եւ դարձրել Սինդ նահանգի վարչական կենտրոն։ XIX դարի 2-րդ կեսին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային բազա։ 1947-1959 թվականներին եղել է Պակիստանի մայրաքաղաքը։ Քաղաքի գործարար մասում (Բանդեր-ռոդ եւ Մակլեոդ-ռոդ փողոցներ) հիմնականում XIX-XX դարերի կառույցներն են՝ գերագույն դատարանը, «Ինտերքոնթինենթալ» հյուրանոցը, պետական բանկը եւ այլն։ Բանդեր-ռոդ փողոցից հյուսիս-արեւմուտք մինչեւ Լայարի գետը հին քաղաքն է՝ 1-2 հարկանի տներով, նեղ փողոցներով։ Համալսարանը հիմնադրվել է 1951 թվականին, գեղարվեստի կենտրոնը՝ 1960 թվականին։ Ծանոթագրություններ Պակիստանի քաղաքներ 1729 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Դեպքեր Հունվարի 1 - Խորհրդային Միությունը սկսում է իր Վերակառուցման (ռուսերեն՝ перестройка) ծրագիրը։ Փետրվարի 12 - Ստեփանակերտում տեղի ունեցավ ժողովրդական առաջին զանգվածային ցույցը ԼՂԻՄ-ը Հայաստանի հետ վերամիավորվելու պահանջով։ Փետրվարի 13 - Փետրվարի 28 - Կանադայի Կալգարի քաղաքում անցկացվեցին XV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ Փետրվարի 20 - ԼՂԻՄ-ի ժողովրդական պատգամավորների մարզային խորհուրդը որոշում ընդունեց անջատվել Ադրբեջանից եւ վերամիավորվել Հայաստանի հետ։ Փետրվարի 20 - Արցախյան առաջին ցույցը Երեւանում։ Փետրվարի 27 - Սկսվեց Սումգայիթյան ջարդերը։ Դեկտեմբեր 7 - Հայաստանում տեղի ունեցավ երկրաշարժ։ Մոտավորապես 30 000 մարդ զոհվեցին։ Ծնունդներ Հունվարի 2 - Ջոնի Էվանս, իռլանդացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մարտի 10 - Իվան Ռակիտիչ, խորվաթ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 18 - Հովհաննես Գոհարյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մարտի 27 - Ջեսսի Ջեյ, բրիտանացի երգչուհի-երգահան Ապրիլի 12 - Ռիկարդո Գաբրիել Ալվարես, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Ապրիլի 13 - Անդերսոն Լուիս դե Աբրեու Օլիվեյրա, Բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Ապրիլի 21 - Ռոբբի Ամելլ, կանադացի դերասան Ապրիլի 27 - Մաուրո Գոյկոեչեա, ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Ապրիլի 28 - Խուան Մատա, իսպանացի ֆուտբոլիստ Մայիսի 12 - Մարսելո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մայիսի 19 - Եվգենի Բալայկին, ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հունիսի 1 - Միխալ Դյուրիշ, սլովակ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունիսի 1 - Խավիեր Էռնանդես, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունիսի 2 - Սերխիո Ագուերո, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունիսի 9 - Տիգրան Գեւորգի Մարտիրոսյան, հայ նշանավոր ծանրամարտիկ։ Հունիսի 11 - Խեսուս Ֆերնանդես, իսպանացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Հուլիսի 13 - Քոլթոն Հեյնս, ամերիկացի դերասան, մոդել Օգոստոսի 21 - Ռոբերտ Լեւանդովսկի, լեհ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Սեպտեմբերի 3 - Ժերոմ Բոատենգ, Գերմանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Դեկտեմբերի 16 - Փակ Սո Ջուն, հարավկորեացի դերասան Մահեր Հունվարի 5 - Նորայր Ավագյան, դդատաբժիշկ, փորձագետ Փետրվար 15 - Ռիչարդ Ֆայնման, ամերիկացի հանրաճանաչ ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր (1966)։ Փետրվարի 27 - Վախթանգ Վռոնսկի, խորհրդային բալետմեյստեր Ապրիլի 16 - Հրանտ Հրահան, հայ գրող, արձակագիր Հուլիսի 26 - Լեւոն Աբրահամյան, հայ դերասան, ռեժիսոր Օգոստոսի 31 - Էդգար Էլբակյան, Թատրոնի եւ կինոյի հայ դերասան 1988 Տարեթվեր


text: Դեկտեմբերի 7, տարվա 341-րդ (նահանջ տարիներին՝ 342-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 24 օր։ Դեպքեր 1988 - Հայաստանում տեղի ունեցավ ավերիչ երկրաշարժ, էպիկենտրոնում կազմելով՝ 9 բալ (ըստ MSK-64 12 բալանոց սանդղակի)։ Մոտավորապես 30 000 մարդ զոհվեց։ Ծնունդներ 1598 - Լորենցո Բերնինի, իտալացի նշանավոր քանդակագործ եւ ճարտարապետ (մ. 1680) 1925 - Ռաֆայել Ավագյան, հայ թարգմանիչ 1928 - Նոամ Չոմսկի, ամերիկացի լեզվաբան, փիլիսոփա, քաղաքական ակտիվիստ, գրող եւ դասախոս 1971 - Վլադիմիր Հակոբյան, շախմատի գրոսմայստեր 1980 - Ջոն Թերի, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան 1987 - Լիլիթ Հովհաննիսյան, հայ երգչուհի Մահեր 1845 - Ռուստամ Ռազա, Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն Բոնապարտի ազգությամբ հայ թիկնապահը (ծ. 1780) 1943 - Ռութ Բելվիլ, լոնդոնցի կին գործարար, որն իր հաճախորդներին ժամանակ էր վաճառում* 1993 - Վոլֆգանգ Պաուլ, գերմանացի ֆիզիկոս


text: Դեպքեր Դեկտեմբերի 14 - Համաս, պաղեստինյան իսլամիստ կազմակերպություն, հիմնվում է Ահմեդ Յասինից։ Ծնունդներ Հունվարի 7 - Սիրուշո, հայ պոպ երգչուհի Հունվարի 13 - Ռադոսլավ Վոյտաշեկ, լեհ շախմատիստ, գրոսմայստեր։ Հավաքականի կազմում 5 անգամ մասնակցել է շախմատի օլիմպիադայի, եւ 4 անգամ Եվրոպայի թիմային առաջնությանը։ Վոյտաշեկը ամուսնացած է Ալինա Կաշլինսկոյի հետ։ Հունվարի 26 - Սեբաստիան Ջովինկո, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 6 - Քեւին-Փրինս Բոատենգ, գանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 10 - Էմելի Սանդե, շոտլանդական ռեկորդակիր արտիստուհի եւ երգահան Մարտի 17 - Պատրիկ Էբերտ, գերմանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 21 - Անդրեյ Բեդնյակով, ուկրաինացի արտիստ, հաղորդավար Մարտի 31 - Վան Յուե, չինացի շախմատիստ։ Գրոսմայստերի կոչմանն արժանացել է 2004 թ.։ Ապրիլի 4 - Սամի Խեդիրա, հենակետային Կիսապաշտպան ֆուտբոլ Ապրիլի 17 - Մեհդի Բենատիա, մարոկկացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Ապրիլի 19 - Ջո Հարտ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Ապրիլի 22 - Դավիդ Լուիզ, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մայիսի 4 - Սեսկ Ֆաբրեգաս, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մայիսի 6 - Ակսել Վիտցել, բելգիացի ֆուտբոլիստ Մայիսի 7 - Ժերեմի Մենեզ, ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մայիսի 13 - Անտոնիո Ադան, իսպանացի ֆուտբոլիստ Մայիսի 22 - Արթուրո Վիդալ, չիլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մայիսի 27 - Ժերվինյո, Կոտ դ'Իվուարցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունիսի 20 - Իտումլենգ Կունե, հարավաֆրիկացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Հունիսի 26 - Արթուր Եդիգարյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիսի 2 - Էստեբան Գրաներո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիսի 5 - Ջի Չանգ Ուկ, հարավկորեացի դերասան Հուլիսի 17 - Տիգրան Համասյան, Ջազ դաշնակահար, կոմպոզիտոր Հուլիսի 23 - Իվան Մարկանո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հուլիսի 28 - Արման Փաշիկյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր։ Հուլիսի 31 - Մայքլ Բրեդլի, ամերիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիսի 31 - Լոուջան Հատլուլ, Սաուդյան Արաբիայի բնակչուհի, հասարակական գործիչ, այլադավան, կանանց իրավունքների պաշտպանության եւ սոցիալական մեդիայի շարժման ակտիվիստ Օգոստոսի 7 - Սիդնի Քրոսբի, կանադացի պրոֆեսիոնալ հոկեյիստ, կենտրոնական Սեպտեմբերի 11 - Թայլեր Հեքլին, ամերիկացի դերասան Դեկտեմբերի 9 - Հիկարու Նակամուրա, ճապոնական արմատներով ամերիկացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2003) Դեկտեմբերի 10 - Գոնսալո Իգուաին, Արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող մայիսի 6 - Դրիես Մերտենս, կիսապաշտպան Հունիսի 24 - Լիոնել Մեսի, արգենտինացի ֆուտբոլիստ Հուլիսի 13 - Եվա Ռիվաս, հայ երգչուհի Նոյեմբերի 5 - Քեւին Ջոնաս, հայտնի երգիչ, երգահան, երաժիշտ Դեկտեմբերի 31 - Լիլիթ Հովհաննիսյան, հայ երգիչ Մահեր Հունվարի 24 - Արամ Նալբանդյան, ականավոր քիմիկոս, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, Պետական մրցանակի դափնեկիր Մարտի 17 - Իոսիֆ Մանյուշիս, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ Ապրիլի 3 - Անդրեյ Սեւեռնի, խորհրդային աստղագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1968) Մայիսի 8 - Մարտին Մազմանյան, հայ կոմպոզիտոր, խմբավար, մանկավարժ Մայիսի 16 - Ալեքսանդր Հակոբյան, հայ քիմիկոս, օրգանիկ։ Օգոստոսի 8 - Էդուարդ Աբալյան, հայ դերասան, կինոռեժիսոր (ծ. 1927): Հոկտեմբեր 8 - Ռուբեն Մամուլյան, սփյուռքահայ թատերական եւ կինոռեժիսոր (ծ. 1897) Դեկտեմբերի 2 - Յակով Զելդովիչ, խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան Գառնիկ Ադդարյան - սփյուռքահայ բանաստեղծ, քաղաքական եւ հասարակական գործիչ (ծ. 1925) Դալիդա - իտալական ծագմամբ ֆրանսիական երգչուհի եւ դերասանուհի (ծ. 1933) Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ռադոսլավ Վոյտաշեկ անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում* Ռադոսլավ Վոյտաշեկ անձնական քարտը 365chess.com կայքում 1987 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Փետրվարի 16 - Խորհրդային Միությունը գործի է դրել Միր ուղեծիրական կայանը։ Ծնունդներ Հունվարի 4 - Յունես Քաբուլ, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ Հունվարի 6 - Իրինա Շեյք, ռուս սուպերմոդել։ Հունվարի 19 - Կլաուդիո Մարկիզիո, իտալացի ֆուտբոլիստ Մարտի 8 - Մարիա Բարադակովա, ռուս վոլեյբոլիստ Մարտի 27 - Մանուել Նոյեր, գերմանացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Մարտի 28 - Լեյդի Գագա, ամերիկացի երգչուհի Մայիսի 6 - Դրիես Մերտենս, բելգիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մայիսի 10 - Մաուրո Գեւգեոզյան, հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս պերուական «Ալիանզա Լիմա» ակումբում Մայիսի 11 - Աբու Դիաբի, Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հունիսի 16 - Ուրբի Էմանուելսոն, հոլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիսի 6 - Դավիթ Կարպ, ծրագրավորող, «Tumblr» ընկերության համահիմնադիրներից Հուլիսի 25 - Հալկ (ֆուտբոլիստ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Օգոստոսի 7 - Վալտեր Բիրսա, սլովենացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Սեպտեմբերի 2 - Հրայր Մկոյան, հայ ֆուտբոլիստ Սեպտեմբերի 9 - Քեթի Տոպուրիա, երգչուհի, «Ա-Ստուդիո» խմբի վոկալիստ Սեպտեմբերի 28 - Անդրես Գուարդադո, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Սեպտեմբերի 30 - Օլիվիե Ժիրու, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հոկտեմբերի 7 - Հոլլանդ Ռոդեն, ամերիկացի դերասանուհի Նոյեմբերի 12 - Ինյացիո Աբատե, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Նոյեմբերի 21 - Իգոր Լաստոչկին , ուկրաինացի հումորիստ, դերասան, հաղորդավար, շոումեն Նոյեմբերի 24 - Արսեն Բալաբեկյան, հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբում որպես հարձակվող Դեկտեմբերի 15 - Կեյլոր Նավաս, կոստառիկացի ֆուտբոլիստ, որպես դարպասապահ հանդես է գալիս Կոստա-Ռիկայի ազգային հավաքականում Դեկտեմբերի 19 - Յուրի Կրիվոռուչկո, ուկրաինացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2006) Մահեր Ապրիլի 5 - Արմեն Չիլինգարյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960) Հունիսի 14 - Խորխե Լուիս Բորխես, ազգությամբ արգենտինացի գրող, էսսեիստ, թարգմանիչ Օգոստոսի 19 - Գարեգին Բես, հայ արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975) Դեկտեմբերի 29 - Անդրեյ Տարկովսկի, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, ռեժիսոր, սցենարիստ Էդմոնդ Լեոնովիչ, լեհ ճարտարապետ-անտառաբան, Ստեփանավանի դենդրոպարկի հիմնողն ու երկար տարիներ տնօրենը Հուլիսի 23 - Ադոլֆո Բալոնչերի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Համո Ազիզի Ամիրխանյան, հայ գրականագետ, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1941-ից Փետրվարի 10 - Մկրտիչ Ասլանյան, հայ արձակագիր, լրագրող (ծ. 1906) Մարտի 19 - Սուրեն Աղաբաբյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (ծ. 1922) Մարտի 19 - Սուրեն Բարդուղի Աղաբաբյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Բաբկեն Ներսիսյան - դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (ծ.1917) 1986 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ծնունդներ Օհանյան Արտավազդ Գոհար Գասպարյան Ծնունդներ Հունվարի 1 - Տյագո Սպլիտեր, բրազիլացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Հունվարի 3 - Մատեուշ Բարտել, լեհ շախմատիստ, գրոսմայստեր։ Դարձել է Լեհաստանի առաջնության եւ Aeroflot Open 2012 մրցաշարի հաղթող։ Մատեուշ Բարտելը եւ նրա եղբայրը գրանցվել է «Պոլոնիա Վարվաշ» շախմատային ակումբում։ Հունվարի 21 - Սուրեն Մանուկյան, հայ պատմաբան, քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավոր (ՀՅԴ, «ՀՅԴ» խմբակցություն) Փետրվարի 5 - Նառա Վարդանյան, հայ ժամանակակից գրող Փետրվարի 6 - Քրիսթալ Ռիդ, ամերիկացի դերասանուհի եւ մոդե Փետրվարի 8 - Էվաութ Խենեմանս, հոլանդացի պրոդյուսեր, հաղորդավար, դերասան եւ երգիչ Փետրվարի 26 - Ֆեռնանդո Լյորենտե, բասկ ֆուտբոլիստ, «Ատլետիկ» ֆուտբոլային ակումբի եւ Իսպանիայի ազգային հավաքականի հարձակվող։ Մարտի 8 - Լուկաշ Տեսակ, ֆուտբոլային ձախ պաշտպան Մարտի 10 - Լասսանա Դիարրա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մարտի 29 - Ֆեռնանդո Ամորեբիետա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Ապրիլի 5 - Սերգեյ Խաչատրյան, հայ ջութակահար։ Ապրիլի 18 - Լուկաշ Ֆաբիանսկի, լեհ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Մայիսի 13 - Ռոբերտ Փեթինսոն, ամերիկացի դերասան, մոդել, երաժիշտ, պրոդյուսեր Հունիսի 10 - Վասիլիս Թորոսիդիս, հույն ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հունիսի 24 - Դիեգու Ալվեշ, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Հունիսի 25 - Անտոն Կորոբով, ուկրաինացի շախմատիստ, գրոսմայստեր Հուլիսի 24 - Ռոբերտ Արզումանյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հուլիսի 28 - Մաթյո Դեբյուշի, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ է Սեպտեմբերի 4 - Ռաուլ Ալբիոլ, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Սեպտեմբերի 11 - Փիթ Քեշմոր, «Mashable» ընկերության համահիմնադիր Նոյեմբերի 14 - Թոմաս Վերմալեն, բելգիացի ֆուտբոլիստ Նոյեմբերի 14 - Թոմաս Վերմալեն, բելգիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Նոյեմբերի 16 - Էդուարդ Հակոբյան, հայ թատրոնի եւ կինոյի նկարիչ, գեղանկարիչ Նոյեմբերի 28 - Եվգենի Ալեքսեեւ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր Դեկտեմբերի 9 - Էռնեստո Ինարկիեւ, ռուսաստանցի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2002) Դեկտեմբերի 19 - Գարի Կեհիլ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մահեր Հունիսի 4 - Լեւոն Բաբայան, հայ պատմաբան Հունիսի 5 - Ռոմանոս Սարգսյան, նկարիչ, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Նոյեմբերի 30 - Մարկ Արյան, երգիչ, երգահան, բանաստեղծ, գործարար Բենիամին Մարգարյան, հայ խորհրդային աստղագետ Փետրվարի 6 - Ջեյմս Հադլեյ Չեյզ - անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրող (ծ. 1906) Ապրիլի 1 - Գրիգոր Շլդյան, հայ նկարիչ (ծ. 1900) Ապրիլի 16 - Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան), հայ լեզվաբան, պրոֆեսոր (1964), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։ Հունիսի 2 - Սուրեն Ավչյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, դրամատուրգ, գրական-մշակութային գործիչ (ծ. 1904)։ Հուլիսի 8 - Սայմոն Կուզնեց, ամերիկյան տնտեսագետ, տնտեսագիտության գծով Նոբելյան մրցանակակիր (ծ. 1901)։ Սեպտեմբերի 23 - Արֆո Պետրոսյան, հայ գրականագետ (ծ. 1909)։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Մատեուշ Բարտելի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում* Մատեուշ Բարտելի անձնական քարտը 365chess.com կայքում 1985 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար 1 - Բրունեի Դարուսալամը անկախացավ Փետրվարի 8 - 19 - Հարավսլավիայի Սարաեւո քաղաքում անցկացվեցին XIV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ 1984 թվականի նոյեմբերի 27 - սկսվեց Թուրք-քրդական հակամարտություն Ծնունդներ Հունվարի 19 - Ալյոնա Սավչենկո, ուկրաինացի եւ գերմանացի գեղասահորդ Հունվար 23 -Արիեն Ռոբեն, Հոլանդացի ֆուտբոլիստ Փետրվարի 1 - Արարատ Առաքելյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Փետրվարի 22 - Բրանիսլավ Իվանովիչ, սերբ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մարտի 8 - Սաշա Վույաչիչ, սլովենացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Մարտի 31 - Ռոբերտ Զեբելյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Ապրիլի 12 - Էմմա Բեջանյան, հայ փոփ երգչուհի Ապրիլի 13 - Անդերս Լինդեգոր, դանիացի ֆուտբոլիստ Ապրիլի 27 - Եվա Սիմոնս, հոլանդացի երգչուհի, երգահան եւ պարուհի Մայիսի 24 - Դմիտրի Կրուգլով, էստոնացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հունիսի 8 - Խավիեր Մասկերանո, արգենտինացի ֆուտբոլիստ Հունիսի 27 - Խոսե Հոլեբաս, հույն ֆուտբոլիստ Հուլիսի 19 - Ադամ Մորիսոն, ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ Օգոստոսի 1 - Բաստիան Շվայնշտայգեր, գերմանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Օգոստոսի 10 - Արսեն Աբլյամետով, ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Օգոստոս 13 - Տիգրան Պետրոսյան, հայ շախմատիստ (ծ. 1929) Օգոստոսի 16 - Հարություն Մերդինյան, հայ մարմնամարզիկ Սեպտեմբերի 4 - Վալերի Ալեքսանյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Սեպտեմբերի 27 - Ավրիլ Լավին, կանադացի երգչուհի, երգահան, դիզայներ, դերասանուհի Սեպտեմբերի 29 - Պեր Մերտեզակեր, գերմանացի ֆուտբոլիստ Հոկտեմբերի 3 - Մարկոս Պիզզելլի, բրազիլացի ֆուտբոլիստ Հոկտեմբերի 26 - Ադրիանո Կորեա Կլարո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ Նոյեմբերի 12 - Օմարիոն, Երգիչ, երգերի հեղինակ, դերասան Նոյեմբերի 28 - Էնդրյու Բոգուտ, ավստրալիացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Նոյեմբերի 30 - Նայջել դե Յոնգ, հոլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Դեկտեմբերի 16 - Թեո Ջեյմս, թատրոնի եւ կինոյի բրիտանացի դերասան Դեկտեմբերի 22 - Basshunter, շվեդ երգիչ, պրոդյուսեր եւ դիջեյ Դեկտեմբերի 30 - Լեբրոն Ջեյմս, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Մահեր Հունվարի 13 - Բենիամին Ժամկոչյան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ (ծնվ. 1895): Հունվարի 21 - Ալան Մարշալ, ավստրալիացի գրող։ Փետրվարի 21 - Միխայիլ Շոլոխով, ռուս արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (ծ. 1905): Մարտի 5 - Տիտո Գոբի, իտալացի երգիչ (բարիտոն)։ Մարտի 8 - Ռուբեն Ստեփանյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր։ Մարտի 14 - Հովհաննես Շիրազ, հայ մեծանուն բանաստեղծ (ծ. 1915): Մարտի 30 - Հրանտ Օգանեսով, հայ խորհրդային պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր (1977), պրոֆեսոր (1982)։ Մայիսի 7 - Գուրգեն Անտոնյան, հայ գրականագետ (ծ. 1911): Հուլիսի 9 - Ֆաինա Ռանեւսկայա, ԽՍՀՄ դերասանուհի Հուլիսի 19 - Ֆաինա Ռանեւսկայա, ԽՍՀՄ դերասանուհի Օգոստոսի 3 - Վլադիմիր Տենդրյակով, ռուս խորհրդային գրող։ Օգոստոս 13 - Տիգրան Պետրոսյան, շախմատի աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (ծ. 1929) Սեպտեմբերի 20 - Ալեքսանդր Շաքարյան, հայ նկարիչ Հոկտեմբերի 18 - Վազգեն Ամիրբեկյան - հայ արձակագիր, լրագրող (ծ. 1915) Հոկտեմբերի 20 - Պոլ Անդրիեն Մորիս Դիրակ, անգլիացի ֆիզիկոս, տեսաբան, քվանտային մեխանիկայի հիմնադիրներից։ Հոկտեմբերի 28 - Զարզանդ Դարյան - հայ արձակագիր, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (ծ. 1912): Դեկտեմբերի 4 - Դիմիտրի Ալեքսիձե, թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ Սուվաննա Ֆումա, Լաոսի քաղաքական գործիչ, արքայազն։ Պյոտր Իգնատով, ռուս խորհրդային հասարակական գործիչ, արձակագիր (ծ. 1894): Սուվաննա Ֆումա, Լաոսի քաղաքական գործիչ, արքայազն։ 1984 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ծնունդներ Հունվարի 8 - Կիմ Ջոնգ Ուն, Հյուսիսային Կորեայի գերագույն առաջնորդ, ներկայիս նախագահ Հունվարի 17 - Ալվարո Արբելոա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Փետրվարի 3 - Կարեն Անտաշյան, հայ ժամանակակից բանաստեղծ։ Փետրվարի 3 - Գաբրիել Սարգսյան, հայ շախմատի գրոսմայստեր։ Փետրվարի 11 - Ռաֆայել վան դեր Վարտ, հոլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Փետրվարի 25 - Էդուարդո դա Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Փետրվարի 26 իստ, հարձակվող Մարտի 6 - Անդրանիկ Թեյմուրյան, պարսկահայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 19 - Արամ Պաչյան, հայ ժամանակակից արձակագիր։ Ապրիլի 7 - Եվգենի Կոշեվոյ , ուկրաինացի հումորիստ եւ դերասան Ապրիլի 14 - Նիկոլոզ Սկիտիշվիլի, վրացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Մայիսի 6 - Դանիել Ալվես, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հունիսի 19 - Մարկ Սելբի, անգլիացի սնուկերիստ Հունիսի 28 - Դմիտրի Յակովենկո, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր Հունիսի 28 - Ալեքսեյ Պետուխով, ռուս դահուկորդ Հուլիսի 24 - Դանիելե Դե Ռոսսի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, աշխարհի 2006 թվականի առաջնության չեմպիոն Օգոստոսի 2 - Միշել Բաստոս, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Սեպտեմբերի 21 - Սթիվեն Յան, ազգությամբ կորեացի, ամերիկյան դերասան, հնչյունավորող Հոկտեմբերի 17 - Վահե Թադեւոսյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հոկտեմբերի 28 - Պետո Պողոսյան, հայ նկարիչ Հոկտեմբերի 31 - Ալեքսանդր Գրիշչուկ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (1999) Դեկտեմբերի 20 - Ջոնա Հիլ, Դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ, կատակերգու Դեկտեմբերի 22 - Նատալի Պեշալա, ֆրանսիացի գեղասահորդ Մահեր Հունվարի 26 - Դորի Ամիրբեկյան, Դերասան Սիրանուշ Գեւորգյան, հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967 Հունվարի 6 - Ռուբեն Ֆիլյան, հայ արձակագիր (ծ. 1952) Հունվարի 20 - Գարինչա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունվար 25 - Աբիգ Ավագյան, հայ արձակագիր (ծ. 1919) Մարտ 25 - Սուրեն Վահունի, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ֆելիետոնիստ (ծ. 1910) Մարտի 31 - Կարանդաշ (ծաղրածու), կրկեսի արտիստ, ծաղրածու Ապրիլի 3 - Արբուն Տայան, հայ թարգմանիչ, բանասեր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944-ից։ Հունիսի 19 - Ավետ Գաբրիելյան, հայ ջութակահար, (ծ. 1899) Նոյեմբեր 11 - Առնո Բաբաջանյան, կոմպոզիտոր (ծ. 1921) Դեկտեմբերի 6 - Ումբերտո Էլիա Տեռաչինի, իտալական բանվորական շարժման գործիչ 1983 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Մարտ 2 - Գործարկվեց Երեւանի մետրոպոլիտենի առաջին հերթը Մարտ 21 - Գործարկվեց Արփա-Սեւան ջրատարը Մայիսի 8-9-ը տեղի ունեցավ ՀԳՄ 8-րդ համագումարը։ Ծնունդներ Հունվարի 5 - Մհեր Ավանեսյան, լեռնադահուկորդ եւ մրցակցային նավաստի, պարալիմպիկ խաղերի մասնակից Հունվարի 21 - Դեւիդ Սանդբերգ, շվեդ կինոռեժիսոր Փետրվարի 9 - Թոմ Հիդելսթոն, բրիտանացի կինոյի, թատրոնի եւ հնչունավորոման դերասան Փետրվարի 15 - Էուրելիո Գոմես, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Փետրվարի 17 - Ջոզեֆ Գորդոն-Լեւիթ, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ եւ ռեժիսոր Մարտի 6 - Գորկա Իրաիսոս, բասկ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Ապրիլի 12 - Նիկոլաս Բուրդիսսո, արգենտինացի ֆուտբոլիստ Մայիսի 15 - Պատրիս Էվրա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մայիսի 29 - Անդրեյ Արշավին, ռուս կիսապաշտպան, Հարձակվող ֆուտբոլ Մայիսի 31 - Դանիելե Բոներա, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հունիսի 12 - Ադրիանա Լիմա, բրազիլիացի մոդել Հունիսի 13 - Քրիս Էվանս, կինոյի եւ հեռուստատեսության ամերիկացի դերասան Հունիսի 26 - Սերենա Ուիլյամս, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի Սեպտեմբերի 1 - Տիգրան Քոթանջյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր Հոկտեմբերի 1 - Ժուլիո Բապտիստա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հոկտեմբերի 2 - Թաիր Մամեդով, հայ-ադրբեջանական ծագումով հայտնի ռուսաստանյան շոումեն Հոկտեմբերի 3 - Զլատան Իբրահիմովիչ, ծագումով բոսնիացի շվեդ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հոկտեմբերի 5 - Յոել Լինդպերե, էստոնացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հոկտեմբերի 18 - Միլան Բարոշ, չեխ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Նոյեմբերի 3 - Դիեգո Լոպես, իսպանացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Նոյեմբերի 8 - Ջո Քոուլ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Նոյեմբերի 25 - Խաբի Ալոնսո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Նոյեմբերի 28 - Վահագն Չախալյան, ջավախքահայ քաղաքական գործիչ Դեկտեմբերի 3 - Դավիթ Վիլյա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Դեկտեմբերի 6 - Ֆեդերիկո Բալցարետտի, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Դեկտեմբերի 13 - Էմի Լի, ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դաշնակահարուհի Դեկտեմբերի 14 - Եղիա Յավրույան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Դեկտեմբերի 21 - Քրիստիան Ձակկարդո, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, Միլան ակումբի խաղացող Մահեր Հունվարի 5 - Լեւոն Ազարյան, արվեստաբան, արվեստագիտության թեկնածու (1959) Սեպտեմբերի 5 - Ալեքսեյ Սուքիասյան, հայ խորհրդային իրավաբան Հովսեփ Կարալյան, նկարիչ Ապրիլ 14 - Իվան Գալամյան, հայ ջութակահար-մեթոդիստ (ծ.1903) Մայիսի 16 - Վիլյամ Սարոյան, գրող (ծ.1908) Մայիսի 20 - Սուրեն Այվազյան - հայ արձակագիր (ծ. 1915) Նոյեմբերի 5 - Գլորիա Գրեհեմ, ամերիկացի դերասանուհի 1981 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար Հունվարի 1 – Փոփոխություն Շվեդական ժառանգության կարգում, որը Վիկտորիա արքայադուստրին դարձրեց Շվեդիայի գահի առաջին հավակնորդ, եւ թագաժառանգ արքայադուստրը առաջ անցավ իր կրտսեր եղբորից։ Հունվարի 4 – ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Կարտերը ցորենի էմբարգո հայտարարեց ԽՍՀՄ-ին, ինչը ստացավ Եվրոպական հանձնաժողովի հավանությունը։ Հունվարի 6 Գլոբալ տեղորոշման համակարգը սկսեց գործարկվել ժամը 00:00 UTC։ Սիցիլիայի նախագահ Պիերսանտի Մատարելլան սպանվեց մաֆիայի կողմից։ Հունվարի 9 – Սաուդյան Արաբիայում, 63 Իսլամիստ գլխատվեցին Մեքքայի Մեծ տաճարի վրա հարձակման համար, որը տեղի էր ունեցել 1979 թվականի նոյեմբերին։ Հունվարի 20 Կուբան ճանաչեց Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետության (ՍԱԴՀ) անկախությունը։ Պիտսբուրգ Սթիլերսը չորրորդ անգամ հաղթեց Ազգային ֆուտբոլային լիգայում վերջին վեց մրցաշրջաններում։ Հունվարի 21 Լոնդոնի ոսկու շուկայում գրանցվեց ոսկու ամենաբարձր գինը` 850 ԱՄՆ դոլար մեկ տրոյական ունցիայի համար։ Ամենաքիչը 200 մարդ սպանվեց երբ փլուզվեց ցլամարտի հարթակը Կոլումբիայի Սինկելեխո քաղաքում։ Հունվարի 26 – Իսրայելը եւ Եգիպտոսը սկսեցին դեվանագիտական հարաբերությունները։ Հունվարի 27 – Վեց ԱՄՆ դիվանագետներ, ներկայանալով որպես կանադացի, կարողացան Իրանի Թեհրան քաղաքից ինքնաթիռով հեռանալ Շվեյցարիա։ Հունվարի 29 – Ռուբիկի խորանարդը իր միջազգային նորամուտը նշեց բրիտանական խաղալիքների ցուցահանդեսում։ Հունվարի 31 – Իսպանիայի դեսպանատունը Գվատեմալայում հարձակման ենթարկվեց եւ կրակի մատնվեց` սպանելով 36 մարդու։ Այն կոչեցին Իսպանական Թեհրան, 1979-80 թվականների ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների ֆոնին։ Փետրվար Փետրվարի 2–3 – Մեքսիկայում տեղի ունեցած քրեակատարողական հիմնարկի խռովության արդյունքում 33 կալանավոր սպանվեցին եւ ավելի քան 100-ը` վիրավորվեցին։ Փետրվարի 4 – Այաթոլլա Ռուհոլլա Խոմեինին Աբոլհասան Բանիսադրին անվանեց Իրանի նախագահ։ Փետրվարի 13 – Ձեմառային օլիմպիական խաղեր 1980-ը բացումը Նյու Յորքում։ Փետրվարի 15 – Վանուատուում, Ջոն Ֆրումի հետեւորդները Տաննա կղզում հայտարարեցին իրենց անջատ ազգ Տաֆի։ Փետրվարի 16 – Արեգակի խավարում նկատվեց Հյուսիսային Աֆրիկայում եւ Արեւմտյան Ասիայում։ Փետրվարի 19 – AC/DC անդամ Բոն Սկոտը մահացավ գիշերը ալկոհոլի չարաշահումից։ Փետրվարի 23 –Այաթոլլա Ռուհոլլա Խոմեինին հայտարարեց, որ Իրանի խորհրդարանը պետք է որոշի Ամերիկյան դեսպանատան պատանդների հարցը։ Փետրվարի 25 – Հեղաշրջում Սուրինամում, որի արդյունքում Հենք Արոնի կառավարությունը տապալվեց։ Փետրվարի 27 – Իրանը ճանաչեց Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետության (ՍԱԴՀ) անկախությունը։ Մարտ Մարտի 1 Հիմնադրվեց Առեւտրային միությունների համագործակցության խումբը։ Վոյաջեր-1 միջմոլորակային կայանը հաստատեց Սատուրնի Յանուս արբանյակի գոյությունը։ Մարտի 3 Պիեր Տրյուդոն վերադարձավ Կանադայի վարչապետի պաշտոնին։ Audi Quattro չորս անիվների քարշակով սպորտային կուպեն ներկայացվեց Արեւմտյան Գերմանիայում։ Մարտի 4 – Ռոբերտ Մուգաբեն ընտրվեց Զիմբաբվեի վարչապետ։ Մարտի 8 – ԽՍՀՄում առաջին անգամ անցկացվեց Ռոք երաժշտության տոնահանդես։ Մարտի 14 – Լեհական ավիաընկերության 007 թռիչքի կործանվեց վայէջք կատարելուց Վարշավաում, զոհվեցին ընդհանուր 87 մարդ։ Մարտի 18 – Հիսուն մարդ զոհվեցին Ռուսաստանի Պլեսետսկ կոսմոդրոմում, երբ Վոստոկ-2Մ հրթիռը պայթեց, երբ փորձում էին լիցքավորել վառելիքով։ Մարտի 21 ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարթերը հայտրարարեց, որ Միացյալ Նահանգները կբոյկետեն Մոսկվայի Օլիմպիական խաղերը։ Մաֆիայի պարագլուխ Անժելո Բրունոն սպանվեց Ֆիլադելֆիայում։ Մարտի 24 Ավստրալիայի օլիմպիական կոմիտեն հայտարարեց, որ օլիմպիական ներկայացուցիչները կմեկնեն Մոսկվա չնայած դրան դեմ է երկրի վարչապետ Մալկոլմ Ֆրեյզերը։ Արքեպիսկոպոս Օսկար Ռոմերոն սպանվեց Սան Սալվադորում պատարագ մատուցելիս։ Հուլիսի 19 - Տեղի ունեցավ XXII Ամառային օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Մոսկվա, ԽՍՀՄ)։ Հուլիսի 30 - Վանուատուն անկախացավ Սեպտեմբերի 12 - Թուրքիայում տեղի ունեցավ հեղափոխություն։ Իշխանության եկավ ազգային անվտանգության խորհուրդը գեներալ Քենան Էվրենի գլխավորությամբ։ Երկրի վարչապետ նշանակվեց ծովակալ Բյուլենթ Ուլուսուն։ Նոյեմբերի 4 - ԱՄՆ-ի նախագահ ընտրվեց Ռոնալդ Ռեյգանը։ Աշխարհի բնակչություն Ծնունդներ Հունվար Հունվարի 16 - Սեյդու Կեյտա, մալիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հունվարի 22 - Ջոնատան Վուտգեյթ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Փետրվար Փետրվար 20 - Արթուր Աբրահամ, հայ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ Փետրվարի 27 - Դոն Դիաբլո, հոլանդացի դիջեյ, ռեմիքսեր եւ երաժշտական պրոդյուսեր Մայիս Մայիս 20 - Իկեր Կասիլյաս, իսպանացի ֆուտբոլիստ Հունիս Հունիս 6 - Խորեն /Տարոն/ աբեղա Առաքելյան Հունահայոց թեմի հոգեւոր հովիվ Հունիսի 17 - Կարեն Ալեքսանյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիս Հուլիսի 6 - Պաու Գասոլ, իսպանացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Հուլիսի 8 - Անդրե, հայ երգիչ Հուլիսի 18 - Քրիստեն Բել, ամերիկյան հեռուստահաղորդավարուհի է եւ կինոդերասանուհի Օգոստոս Օգոստոսի 9 - Ալեքսանդր Թադեւոսյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Սեպտեմբեր Սեպտեմբերի 4 - Դավիթ Գարեթ, ջութակահար Հոկտեմբեր Հոկտեմբերի 1 - Կիմ-Լիան, հոլանդացի երգչուհի, երգահան, դերասանուհի եւ հաղորդավարուհի Հոկտեմբերի 26 - Կրիստիան Կիվու, ռումինացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Դեկտեմբեր Դեկտեմբերի 7 - Ջոն Թերի, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Դեկտեմբերի 18 - Քրիստինա Ագիլերա, ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի Ջո Քոուլ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր Հուլիսի 24 - Պիտեր Սելլերս, բրիտանացի դերասան, կատակերգու Օգոստոսի 30 - Խաչատուր Չալխուշյան, ռուսաստանցի հայ ճարտարապետ Սեպտեմբերի 12 - Էմիլ Միրզաբեկյան, գիտության գործիչ, ֆիզիկոս Անատոլի Սմիռնով, ԽՍՀՄ ՄԳԱ (1968) իսկական անդամ Ապրիլի 29 - Ալֆրեդ Հիչքոք, անգլիացի ռեժիսոր, սցենարիստ եւ պրոդյուսեր Լեոնիդ Մարտինով, ռուս խորհրդային բանաստեղծ Հունվար 14 - Գրիգոր Քեշիշյան, (տոհմական ազգանունը՝ Աջապահյան), հայ արձակագիր, թարգմանիչ (ծ. 1921) Փետրվարի 15 - Վասիլի Քաթանյան, հայազգի ռուսալեզու գրականագետ, դրամատուրգ (ծ. 1902) Մարտ 4 - Վախթանգ Անանյան, հայ արձակագիր (ծ. 1905) Ապրիլ 15 - Ժան Պոլ Սարտր, ֆրանսիացի փիլիսոփա, վիպագիր, դրամատուրգ, քննադատ, Նոբելյան մրցանակակիր (ծ. 1905) Մայիսի 14 - Հյու Գրիֆիտ, թատրոնի եւ կինոյի բրիտանացի դերասան, Օսկարի դափնեկիր։ (ծնվ. 1912) Հուլիս 24- Փիթեր Սելլերս, անգլիացի դերասան (ծ. 1925) Հուլիս 25 - Վլադիմիր Վիսոցկի, ռուս դերասան, երգիչ (ծ. 1938) Օգոստոսի 23 - Ցոլակ Բեքարյան, հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար, մանկավարժ (ծ. 1922) Դեկտեմբեր 8 - Ջոն Լենոն, անգլիացի ռոք-երաժիշտ (ծ. 1940) Դեկտեմբեր 19 - Հրանտ Ստեփանյան, խորհրդային վաստակավոր նկարիչ (ծ. 1918) Ծանոթագրություններ 1980 Տարեթվեր


text: Սերբիա (), պաշտոնական անվանումը Սերբիայի Հանրապետություն (, Ռեպուբլիկա Սռբիյա), դեպի ծով ելք չունեցող երկիր է Հարավարեւելյան Եվրոպայի Բալկանյան թերակղզու կենտրոնական մասում։ Սերբիան հյուսիսից սահմանակից է Հունգարիային, հյուսիս արեւելքում՝ Ռումինիային, արեւելքում՝ Բուլղարիային, հարավում՝ Հյուսիսային Մակեդոնիային, հարավ-արեւմուտքում՝ Ալբանիային եւ Չեռնոգորիայի, արեւմուտքում՝ Խորվաթիային եւ Բոսնիա եւ Հերցեգովինային։ Սերբիան 2003-2006 թվականներին մտնում էր Սերբիա եւ Չեռնոգորիայի կազմի մեջ։ 2006 թվականին անկախացավ Չերնոգորիան։ 2008 թվականին անկախություն հռչակեց Կոսովոն, որի անկախությունը Սերբիան չի ճանաչում։ Պալեոլիթի դարաշրջանից ի վեր, լինելով շարունակաբար բնակեցված, ժամանակակից Սերբիայի տարածքը 6-րդ դարում առերեսվելով սլավոնական միգրացիային՝ մի քանի տարածաշրջանային պետություններ սկիզբ առան, որոնք երբեմն ճանաչվում էին որպես բյուզանդական, ֆրանկական եւ հունգարական թագավորությունների հարկատուներ։ 1217 թվականին, Սուրբ Աթոռի եւ Կոստանդնուպոլիսի կողմից Սերբական թագավորությունը։ 1346 թվականին, հասնելով իր տարածքային գագաթնակետին ճանաչվեց որպես Սերբական կայսրություն։ 16-րդ դարի կեսերին օսմանցիները գրավեցին ժամանակակից Սերբիայի ողջ տարածքը. նրանց իշխանությունը երբեմն ընդհատվում էր Հաբսբուրգների կայսրության կողմից, որը սկսեց ընդլայնվել դեպի Կենտրոնական Սերբիա 17-րդ դարի վերջից՝ պահպանելով իր դիրքը Վոեւոդինայում։ 19-րդ դարի սկզբին Սերբական հեղափոխությունը ստեղծեց ազգային պետություն՝ որպես տարածաշրջանի առաջին սահմանադրական միապետություն, որը հետագայում ընդլայնեց իր տարածքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի կորուստներից, Վոեւոդինայի նախկին հաբսբուրգյան թագի եւ Սերբիայի միավորումից հետո, երկիրը հարավսլավոնական այլ ազգերի հետ համահիմնեց Հարավսլավիան, որը գոյություն ունեցավ տարբեր քաղաքական կազմավորումներում մինչեւ 1990-ականների Հարավսլավական պատերազմները։ Հարավսլավիայի փլուզման ժամանակ Սերբիան միություն կազմեց Չեռնոգորիայի հետ, որը խաղաղ լուծարվեց 2006 թվականին՝ 1918 թվականից ի վեր առաջին անգամ վերականգնելով Սերբիայի անկախությունը որպես ինքնիշխան պետության։ 2008-ին Կոսովոյի ասամբլեայի ներկայացուցիչները միակողմանիորեն անկախություն հռչակեցին, ինչին միջազգային հանրության հակասական արձագանքներ հետեւեցին, մինչդեռ Սերբիան շարունակում է այն դիտարկել որպես իր ինքնիշխան տարածքի մաս։ Սերբիան միջինից բարձր եկամուտ ունեցող տնտեսություն է, որը «շատ բարձր» է Մարդկային զարգացման ինդեքսի տիրույթում (63-րդ տեղ)։ Այն ունիտար խորհրդարանական սահմանադրական հանրապետություն է, ՄԱԿ-ի, ԵԽ-ի, ԵԱՀԿ-ի, ԳՀԽ-ի, ՍԾՏՀ-ի անդամ եւ անդամակցում է ԱՀԿ-ին։ 2014 թվականից երկիրը բանակցություններ է վարում ԵՄ-ին անդամակցելու շուրջ՝ նպատակ ունենալով մինչեւ 2025 թվականը միանալ Եվրամիությանը։ Սերբիան պաշտոնապես հավատարիմ է ռազմական չեզոքության քաղաքականությանը. Երկիրն իր քաղաքացիներին տրամադրում է համընդհանուր առողջապահություն եւ անվճար նախնական եւ միջնակարգ կրթություն։ Պատմություն Սերբիան պետություն է Եվրոպայի հարավում՝ Դանուբի ավազանում։ Առանձնացել է 1991-1992 թվականների պատմական իրադարձությունների արդյունքում, երբ Հարավսլավիան տրոհվեց ինքնիշխան պետությունների։ Երկրի տարածքն զբաղեցնում են Սերբական բարձրավանդակի լեռնաշղթաներն ու լեռնազանգվածները, հյուսիսում՝ Միջինդանուբյան դաշտավայրը։ Ընդերքում կան կապարի, ցինկի, քարածխի, գորշ ածխի, պղնձի, նավթի եւ գազի հանքավայրեր։ Կլիման չափավոր ցամաքային է։ Խոշոր գետերն են Դանուբը, Սավան, Տիսան, Մորավան։ Լեռնալանջերը ծածկված են ասեղնատերեւ եւ խառնանտառներով։ Սերբիայի տարածքը սլավոններով բնակեցվել է դեռեւս 6-9-րդ դարերում։ 9-րդ դարում ընդունել են քրիստոնեություն։ 12-րդ դարում սերբերն ստեղծել են խոշոր պետություն, 14-րդ դարում՝ Սերբա-հունական թագավորություն։ 1389 թվականին երկիրն ընկել է օսմանյան տիրապետության տակ, որից ազատագրվել է միայն 19-րդ դարում. 1830-1833 թվականներին ստացել է ինքնավարության կարգավիճակ, 1878 թվականի Բեռլինի կոնգրեսի որոշմամբ՝ լիակատար անկախություն եւ զգալիորեն ընդլայնել տարածքը։ 1882 թվականից դարձել է թագավորություն։ 1912-1913 թվականներին մասնակցել է Բալկանյան պատերազմին, իսկ 1915-1918 թվականներին գրավվել է ավստրո-հունգարական զորքերի կողմից։ 1918 թվականին նախկին Ավստրո-Հունգարիայի տարածքի զգալի մասը միավորվել է Սերբիայի հետ, եւ կազմավորել է Սերբերի, խորվաթների եւ սլովենների թագավորությունը, որը 1929 թվականից կոչվել է Հարավսլավիա։ 1941 թվականին երկիրը գրավել է Գերմանիան, 1944 թվականին ազատագրվել խորհրդային զորքերի օգնությամբ։ 1945 թվականին Սերբիան Սլովենիայի, Խորվաթիայի, Բոսնիայի եւ Հերցեգովինայի, Մակեդոնիայի եւ Չեռնոգորիայի հետ ներառվել է Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կազմի մեջ, որը գոյատեւել է մինչեւ վերջինիս փլուզումը՝ 1991 թվական, երբ իրենց անկախությունը հայտարարեցին Սլովենիան, Խորվաթիան, Բոսնիան եւ Հերցոգովինան ու Մակեդոնիան։ 1992 թվականին Սերբիան եւ Չեռնոգորիան միասին կազմեցին Հարավսլավիայի Միութենական Հանրապետությունը եւ ընդունեցին նոր սահմանադրություն։ 2002 թվականին Հարավսլավիայի Միութենական Հանրապետությունը վերակազմավորվեց Սերբիայի եւ Չեռնոգորիայի Միության, որը գոյատեւեց մինչեւ 2006 թվական։ 2006 թվականի հունիսի 3-ին Սերբիայում եւ Չեռնոգորիայում անցկացված հանրաքվեով Չեռնոգորիան նույնպես անջատվեց Սերբիայից, եւ Սերբիան մնաց բուն Սերբիայի եւ 2 ինքնավար մարզերի՝ Վոեվոդինայի ու Կոսովոյի հետ։ Սակայն գնալով խորացավ դեռեւս 1999 թվականին Կոսովոյում սկսված հակամարտությունը ալբանացիների (92 %) եւ սերբերի (6 %) միջեւ, եւ 2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոն հայտարարեց իր անկախությունը, որը Սերբիան չի ճանաչել։ Սերբիայի քաղաքական կուսակցություններ Սերբիայի Ռադիկալ կուսակցություն (ազգայնական) Դեմոկրատական կուսակցություն (Լիբերալ ) Սերբիայի Դեմոկրատական կուսակցություն (պահպանողական) Սերբիայի առաջադիմական կուսակցություն (Պահպանողական) G-17 (ազատական ) Սերբիայի Սոցիալիստական կուսակցություն (Սոցիալիստական) Սերբիայի Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցություն (Լիբերալ) Մշակույթ Ավանդույթներ Սերբիայի քաղաքացիները գնահատում եւ պահպանում են իրենց ավանդույթները, հատկապես՝ Ուղղափառ եկեղեցին։ Նույնիսկ երիտասարդները գիտեն իրենց պատմությունը եւ հեշտությամբ կարող են ցանկացած զբոսաշրջիկի համար ծառայել որպես էքսկուրսավար։ Մարդիկ շատ շփվող են, նրանք ձեզ հետ կարող են զրուցել եղանակի, սպորտի, իրենց անձնական կյանքի մասին, սակայն պատերազմների կամ քաղաքականության մասին խոսել չի կարելի, քանի որ հիշողությունները դեռ թարմ են։ Խոհանոց Խոհանոցի առանձնահատկությունն է պանրի շատ օգտագործումը («կաչկավալի», «կաչամակ», «զլատիբոր», «լիպսկի» եւ «սենիչկի»)։ Լայն օգտագործում ունի նաեւ հացը, ինչը լիության նշան է։ Բանջարեղենը մատուցվում է ոչ միայն որպես ինքնուրույն ուտեստ, այլ նաեւ որպես"կանաչ խորտիկներ"։ Ազգային խոհանոցից տարածված են «սարման», «պասուլը», «սմբուկը», պոմիդորը եւ այլ աղցաններ։ Սերբիական Կրագուեւաց քաղաքում բացվել է «Պուտին» սրճարան։ Ռուսաստանի նախագահի պատվին անվանակոչված հաստատությունը ձեւավորված է խորհրդային ոճով։ Տես նաեւ Կոսովո Սերբերեն Ծանոթագրություններ Գրականություն Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Սերբիայի ազգային տուրիստական կազմակերպություն Սերբիայի նուրություների էջը BBC-ի կայքում Սերբիա քարտեզները Վիկիմեդիա կայքում Սերբիայի քարտեզը OpenStreetMap կայքում Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ Բալկանյան երկրներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Սերբիա Հանրապետություններ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Հարավային Եվրոպայի երկրներ


text: Պոդգորիցա (), Չեռնոգորիայի խոշորագույն քաղաք եւ գործնական կենտրոն, համանուն մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոն։ Համաձայն երկրի Սահմանադրության 7-րդ հոդվածի, Չեռնոգորիայի պաշտոնական մայրաքաղաքը Ցետինեն է։ Սակայն պետական հաստատությունների մեծամասնությունը, այդ թվում նաեւ կառավարությունը եւ պառլամենտը, գտնվում են Պոդգորիցայում, որը ըստ Սահմանադրության ունի գլխավոր քաղաքի կարգավիճակ։ Ունի համալսարան։ Որպես քաղաք հայտնի է 1330-ից։ XV դ. վերջից մինչեւ 1878-ը եղել է օսմանյան լծի տակ։ Բեռլինի կոնգրեսի որոշմամբ 1878-ին վերադարձվել է Չեռնոգորիային։ 1918-ից Սերբերի, հորվաթների, սլովենների թագավորության կազմում էր (1929-ից՝ Հարավսլավիայի)։ Պահպանվել են թուրք. ամրոցի ավերակներ (XV դ.), շենքեր (XVII-XIX դդ.)։ 1972-ին Երեւանի եւ Պոդգորիցաի միջեւ ստորագրվել է բարեկամության եւ համագործակցության համաձայնագիր։ Քույր քաղաքներ Երեւան Բելգրադ Սկոպյե Զագրեբ Տիրանա Մոսկվա Լոնդոն Տես նաեւ Չեռնոգորիայի քաղաքներ Արտաքին հղումներ Պոդգորիցայի պաշտոնական կայքը Վերանվանված քաղաքներ


text: Մոնտենեգրո (չեռն.՝ Crna Gora / Црна Гора – «Սեւ Լեռ»), երկիր Հարավ-արեւելյան Եվրոպայում։ Մայրաքաղաքն ու խոշորագույն քաղաքը Պոդգորիցան է։ Հյուսիսից սահմանակից է Սերբիային եւ Բոսնիա եւ Հերցեգովինային, արեւելքից Ալբանիային եւ Կոսովոյին, իսկ արեւմուտքից Խորվաթիային եւ Ադրիատիկ ծովին։ 2010 թվականին ստացել է Եվրամիության անդամության թեկնածու երկրի պաշտոնական կարգավիճակ ։ 2017 թվականին անդամագրվել է ՆԱՏՕ-ին։ Աշխարհագրություն Չեռնոգորիան նորաստեղծ պետություն է Եվրոպայի հարավ-արեւելքում՝ Բալկանյան թերակղզում։ Ափերը ողողվում են Ադրիատիկ ծովի ջրերով։ Երկրի տարածքի մեծ մասը գտնվում է Դինարյան բարձրավանդակում (առավելագույն բարձրությունը՝ 2522 մ՝ Դուրմիտոր լեռ), հարավ-արեւմուտքում Չեռնոգորիայի կարստային սարավանդն է։ Ընդերք Ընդերքում կան բոքսիտների, կապարի, ցինկի, գորշ ածխի պաշարներ։ Կլիմա Կլիման չափավոր ցամաքային է, ափամերձ գոտում՝ միջերկրածովյան։ Արդյունաբերություն Արդյունաբերության առաջատար ճյուղը հանքարդյունահանությունն է։ Կան տեքստիլ, սննդի, նավանորոգման, մետաղամշակման, ծխախոտի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Գյուղատնտեսություն Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղն անասնապահությունն է։ Մշակվում են ձիթենի, եգիպտացորեն, գարի, ծխախոտ, կարտոֆիլ։ Զբաղվում են նաեւ պտղաբուծությամբ (սալոր, թուզ, նուռ, նուշ, նարինջ, մանդարին, կիտրոն)։ Գրականություն Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Չեռնոգորիայի Սկուպշչինայի պաշտոնական կայքը Չեռնոգորիայի կառավարության պաշտոնական կայքը Չեռնոգորիայի թանգարանները Չեռնոգորիայի քարտեզը ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Միջերկրածովյան միության անդամներ Լիբերալ ժողովրդավարություններ Չեռնոգորիա Բալկանյան երկրներ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Հարավային Եվրոպայի երկրներ