text: Փետրվարի 23, տարվա 54-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 311 (նահանջ տարիներին՝ 312) օր։ Դեպքեր 1886՝ Չարլզ Մարթին Հոլն առաջին անգամ ստանում է մաքուր ալյումինիում 1893՝ Ռուդոլֆ Դիզելը իր ստեղծած շարժիչի համար ստացավ արտոնագիր 1944՝ Սովետական Միությունում սկսվում է չեչենների եւ ինգուշների տեղահանությունը դեպի Կենտրոնական Ասիա 1945՝ Ջո Ռոզենտալը նկարել է իր հայտնի Իվոձիմայի վրա դրոշ բարձրացնելը պատմական լուսանկարը 1947՝ ստեղծվեց ISO ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը 1992՝ XVI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Ալբերվիլ, Ֆրանսիա) Ծնունդներ 1685 - Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել, գերմանացի երգահան (մ. 1759) 1840 - Կառլ Մենգեր, ավստրիական տնտեսագետ 1842 - Կոնստանտին Պյատս, Էստոնիայի 1-ին նախագահը (մ. 1956) 1868 - Դյու Բոյս Դյուբուա, ամերիկացի գրող, պատմաբան, սոցիոլոգ 1879 - Կազիմիր Մալեւիչ, ռուս նկարիչ (մ. 1935 թ.) 1883 - Կառլ Յասպերս, գերմանացի փիլիսոփա (մ. 1969 թ.) 1893 - Կարապետ Մելիք-Օհանջանյան, հայ բանասեր եւ արեւելագետ (մ. 1970) 1907 - Վիլյամ Հայկազյան, հայ կինոռեժիսոր եւ սցենարիստ 1928 - Վասիլի Լազարեւ, ռուս տիեզերագնաց (մ. 1990) 1932 - Արթուր Թարխանյան, հայ ճարտարապետ 1935 - Նարա Շլեպչյան, հայ հաղորդավարուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ 1940 - Ծովինար Բեքարյան, գեղանկարիչ 1940 - Երվանդ Պետրոսյան, հայ բանաստեղծ 1944 - Օլեգ Յանկովսկի, ռուս դերասան (մ. 2009 թ.) 1954 - Վիկտոր Յուշչենկո, Ուկրաինայի 3-րդ նախագահը 1983 - Էմիլի Բլանտ, անգլիացի դերասանուհի 1992 - Կազեմիրո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր 1821 - Ջոն Քիթս անգլիացի բանաստեղծ (ծն. 1795) 1855 - Կառլ Գաուս Johann Carl Friedrich Gauß գերմ. մաթեմատիկոս, աստղագետ (ծն. 1777) 1901 - Ստեփան Ոսկանյան, արեւմտահայ հրապարակախոս (ծ. 1825) 1955 - Պոլ Լուի Շառլ Մարի Կլոդել Paul Claudel ֆրանս. բանաստեղծ (ծն. 1868) 1975 - Մինաս Ավետիսյան, հայ նկարիչ (ծ. 1928) 1987 - Վազգեն Օվյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս (ծ. 1932 թ.) 2018 - Գեորգի Միրզոեւ, հայկական արմատներով խորհրդային կոնստրուկտոր Տոներ Բրունեյ՝ Ազգային օր Գայանա՝ Հանրապետության օր Ռուսաստան՝ Հայրենիքի պաշտպանի օր


source: wikipedia

text: Փետրվարի 24, տարվա 55-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 310 (նահանջ տարիներին՝ 311) օր։ Դեպքեր 1607՝ Կլաուդիո Մոնտեվերդիի Օրփեոս օպերաի առաջին ներկայացումը Իտալիայի Մանտովա քաղաքում 1942՝ հրեա փախստականների նավի խորտակումը Սեւ ծովում, 767 փախստականների եւ 10 նավաստիների մահը 1942՝ իր հաղորդումներն առաջին անգամ եթեր հեռարձակեց «Ամերիկայի ձայն» ռադիոկայանը 1980՝ XIII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը Լեյք Փլեսիդում, ԱՄՆ։ 2013՝ Օսկարի 85-րդ մրցանակաբաշխություն 2022 Ռուս-Ուկրաինական պատերազմի սկիզբը Ծնունդներ 1836 - Ուինսլոու Հոմեր Winslow Homer ամեր. նկարիչ (մ. 1910) 1866 - Պյոտր Լեբեդեւ Петр Николаевич Лебедев ռուս ֆիզիկոս (մ. 1912) 1932 - Միշել Լեգրան Michel Legrand ֆրանս. դաշնակահար 1934 - Ռենատա Սկոտտո Renata Scotto իտալ. սոպրանո 1947 - Սվետլանա Սարգսյան (նկարիչ), նկարչուհի 1955 Սթիվ Ջոբս Steve Jobs ամերիկացի նշանավոր ճարտարագետ, գործարար(մ. 2011) Ալեն Պրոստ Alain Prost ֆրանսիացի մրցարշավորդ 1965 - Քրիստեն Դեյվիս Kristin Davis ամեր. դերասանուհի 1966 - Բիլի Զեյն Billy Zane ամեր, դերասան եւ արտադրող 1977 - Ֆլոյդ Մեյվեդեր Floyd Mayweather ամեր բռնցքամարտիկ Մահեր 1810 - Հենրի Կավենդիշ Henry Cavendish անգլ. փիլիսոփա (ծն. 1731)։ 1815 - Ռոբերտ Ֆուլտոն Robert Fulton ամեր. ճարտարագետ (ծն. 1765)։ 1856 - Նիկոլայ Լոբաչեւսկի Николай Иванович Лобачевский ռուս մաթեմատիկոս (ծն. 1792)։ 1931 - Երվանդ Լալայան, ազգագրագետ (ծ. 1864) 1964 - Վիլիամ Գարբատ,անգլիացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Տոներ Էստոնիա՝ Անկախության օր Մեքսիկա՝ Դրոշի օր Ռումինիա՝ Դրագոբեթե


text: Փետրվարի 25, տարվա 56-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 309 (նահանջ տարիներին՝ 310) օր։ Դեպքեր 1904 - Ակրիի Հանրապետությունը մտավ Բրազիլիայի կազմի մեջ։ 1952 - Տեղի ունեցավ VI Ձմեռային օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Օսլո, Նորվեգիա)։ 2018 - Տեղի ունեցավ XXIII Ձմեռային օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Փհենչհան, Հարավային Կորեա)։ Ծնունդներ 1304 - Իբն Բատուտա, մարոկկացի բնախույզ (մ. 1368) 1865 - Անդրանիկ Օզանյան, Հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ եւ մեծ զորավար, ֆիդայապետ (մահ. 1927) 1871 - Լեսյա Ուկրաինկա, ուկրաինացի բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, մշակութային գործիչ (մահ. 1913) 1873 - Էնրիկո Կարուզո իտալացի երգիչ (մահ. 1921) 1904 - Վալերիան Սուրաբեկով, խորհրդային ռազմածովային նավատորմի փոխծովակալ 1909 - Սերգեյ Սարդարով, ԽՍՀՄ ավիացիայի գեներալ-գնդապետ 1942 - Ռաիսա Մկրտչյան, հայ երգչուհի, ՀՀ ժողովրդական արտիստ 1943 - Ջորջ Հարիսոն, անգլիացի ռոք-երաժիշտ (մահ. 2001) 1959 - Սամվել Մկրտչյան, հայ թարգմանիչ խմբագիր 1953 - Լեւոն Մկրտչյան, հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ եւ օպերատոր 1958 - Ավագ Եփրեմյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ՀԳՄ անդամ 1983 - Էդուարդո դա Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մահեր 1983 - Թենեսի Ուիլյամս, ամերիկյան գրող եւ դրամատուրգ (ծնվ. 1914) 1999 - Գլենն Սիբորգ, ամերիկացի նշանավոր քիմիկոս եւ ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (ծն. 1912 թ.) 2003 - Ալեքսանդր Քեմուրջյան, հայ ականավոր գիտնական, ինժեներ-կոնստրուկտոր, գյուտարար (ծ. 1921) 2003 - Ալբերտո Սորդի, իտալացի դերասան եւ ռեժիսոր (ծն 1920) Տոներ - Քուվեյթի ազգային օր։ Ծանոթագրություններ


text: Փետրվարի 26, տարվա 57-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 308 (նահանջ տարիներին՝ 309) օր։ Դեպքեր 1513 - երկրաշարժը ավերեց Պորտուգալիայի մայրաքաղաք Լիսաբոնը։ 1618 - առաջին գահակալության ժամանակ գահընկեց է արվել Օսմանյան կայսրության Մուստաֆա I սուլթանը։ 1794 - Ֆրանսիայում Ազգային Կոնվենտը հեղափոխության թշնամիների սեփականությունը բռնագրավելու հրաման արձակեց։ 1815 - Էլբա աքսորված Նապոլեոն Բոնապարտը փախչում է այնտեղից։ 1848 - Ֆրանսիայում վերցվում են ազնվական տիտղոսները։ 1896 - Անտուան Անրի Բեկերելը հայտնաբերում է, որ ուրանի նմուշը հետք է թողնում լուսազգայուն թղթի վրա։ Նրա անունով է ռադիոակտիվ աղբյուրի ակտիվության չափման միավորը ՍԻ համակարգում։ 1917 - Նյու Յորքի «Victor» ընկերությունում ձայնագրվում է առաջին ջազային սկավառակը։ 1986 - Միխայիլ Գորբաչովը հայտարարում է երկրում «Արագացման» («Ускорение») գործընթացը։ 2004 - Լատվիայի խորհրդարանը օրենք է ընդունել Հյուսիս-Ատլանտյան դաշինքին (ՆԱՏՕ) միանալու մասին։ 2006 - Թուրինի 20-րդ Ձմեռային օլիմպիական խաղերի ավարտ 2008 - Կորուսյալները ֆիլմի հիման վրա թողարկվեց Lost։ Via Domus խաղը։ Ծնունդներ 1564 - Քրիստոֆեր Մարլո, անգլիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ (մահ. 1593)։ 1802 - Գաբրիել Պատկանյան, պատմաբան եւ հրապարակախոս (մահ. 1889) 1802 - Վիկտոր Հյուգո, ֆրանսիացի գրող (մահ. 1885) 1808 - Օնորե Դոմիե, ֆրանսիացի գրաֆիկ, գեղանկարիչ, քանդակագործ։ (մահ.1879) 1877 - Միքայել Մանվելյան, հայ արձակագիր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (մահ. 1944)։ 1893 - Այվոր Արմսթրոնգ Ռիչարդս, անգլիացի գրականագետ, լեզվաբան, հոգեբան, բանաստեղծ (մահ. 1979)։ 1928 - Լիա Կարապետյան, Հաղորդավար, ՀՍՍՀ վաստակավոր արտիստ 26 փետրվար, – մահ. 8 հունվար, 2001 1932 - Ջոնի Քեշ, ամերիկացի երգիչ, երգահան, դերասան եւ գրող (մահ. 2003)։ 1954 - Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան, թուրք պետական եւ քաղաքական գործիչ։ 1983 - Պեպե Ֆերեիրա, ազգությամբ բրազիլացի պորտուգալական ֆուտբոլիստ։ 1984 - Էմանուել Ադեբայոր, տոգոլեզցի ֆուտբոլիստ։ 1985 - Ֆեռնանդո Լյորենտե, բասկ ֆուտբոլիստ, «Ատլետիկ» ֆուտբոլային ակումբի եւ Իսպանիայի ազգային հավաքականի հարձակվող Մահեր 1770 - Ջուզեպպե Տարտինի, Բարոկկո դարաշրջանի իտալացի ջութակահար եւ կոմպոզիտոր (ծնվ. 1692)։ 1821 - Ժոզեֆ դը Մեսթր, ֆրանսիացի կաթոլիկ փիլիսոփա, գրող, քաղաքական գործիչ եւ դիվանագետ (ծնվ. 1753)։ 1959 - Վերդի,հայ աշուղագետ 2013 - Բաբկեն Հարությունյան, հայ պատմաբան, պատմաաշխարհագրագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից-անդամ (ծնվ. 1941)։


text: Փետրվարի 27, տարվա 58-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 307 (նահանջ տարիներին՝ 308) օր։ Դեպքեր 1833 - Հայկական մարզի զինանշանի հաստատումը Նիկոլայ I-ի կողմից։ 1917 - Բուրժուադեմոկրատական II հեղափոխության եւ ցարիզմի տապալումը Ռուսաստանում։ 1988 - Արցախյան շարժումը խեղդելու նպատակով, Սումգայիթում սկսվեցին հայկական 3-օրյա ջարդեր։ 1994 - Տեղի ունեցավ XVII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Լիլլեհամմեր, Նորվեգիա)։ Ծնունդներ 272 - Կոստանդիանոս Ա Մեծ, Հռոմի կայսր 1860 - Վարդգես Սուրենյանց, հայ նկարիչ, արվեստի տեսաբան, թարգմանիչ (վ. 1921)։ 1845 - Գրիգոր Արծրունի, հայ հրապարակախոս (վ. 1892)։ 1905 - Բոգդան Գեմբարսկի, լեհ հրապարակախոս, արեւելագետ (հնդկագետ, հայագետ) 1910 - Հենրիկ Գասպարյան, շախմատային կոմպոզիցիայի գծով միջազգային գրոստմայստեր (մահ. 1995) 1918 - Ժիրայր Չուլոյան, հայ նկարիչ, ոսկերիչ-արծաթագործ 1932 - Էլիզաբեթ Թեյլոր, անգլիացի դերասանուհի (վ. 2011) 1937 - Ալբերտ Մուշեղի Մկրտչյան, ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան (վ. 2018) 1947 - Գիդոն Կրեմեր, լատվիացի ջութակահար 1957 - Ջոն Թուրթուրո, ծագումով իտալացի ամերիկյան դերասան 1959 - Վարդան Պետրոսյան, հայ դերասան, երգիծաբան։ 1980 - Դոն Դիաբլո, հոլանդացի դիջեյ, ռեմիքսեր եւ երաժշտական պրոդյուսեր Մահեր 1858 - Նիկողայոս Պալյան, հայ ճարտարապետ, հասարակական գործիչ (ծ. 1826) 1921 - Կառլ Մենգեր,ավստրիական տնտեսագետ, Տնտեսագիտության տեսության ավստրիական դպրոցի հիմնադի 1945 - Անդրանիկ Մանուկյան, Խորհրդային Միության հերոս, գվարդիայի կապիտան 1988 - Վախթանգ Վռոնսկի, խորհրդային բալետմեյստեր 2020 - Սամվել Կարապետյան, հայ հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, քարտեզագիր, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի նախկին նախագահ (ծ. 1961) Տոներ եւ օրեր , Դոմինիկյան հանրապետություն՝ անկախության օր (Հայիթիից, 1844)։ , Հունաստան՝ Սելենայի (Լուսնի) օրն է։ , Արեւմտյան Սահարա՝ Անկախության օր (Իսպանիայից, 1976)։ Փետրվարի 27-ը Տիեզերական վարդապետ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու հիշատակության օրն է։ Ծանոթագրություններ


text: Փետրվարի 28, տարվա 59-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 306 (նահանջ տարիներին՝ 307) օր։ Դեպքեր 1835՝ լույս է տեսնում ֆիննական «Կալեւալա» էպոսի առաջին օրինակը 1922 - Եգիպտոսը անկախացավ Մեծ Բրիտանիայից 1976՝ շարք մտավ Հայաստանի ատոմային կայանի առաջին էներգաբլոկը 1991՝ ավարտվեց Պարսից ծոցի պատերազմը 2013 - Բենեդիկտոս XVI-ը պապը հրաժարվում է գահից Ծնունդներ 1533 - Միշել դը Մոնտեն Michel de Montaigne ֆրանս. փիլիսոփա (մ. 1592) 1878 - Արթուր Կապպ Artur Kapp էստ. կոմպոզիտոր (մ. 1952) 1880 - Մարտիրոս Սարյան, հայ գեղանկարիչ (մ. 1972) Նաիրա Ղարիբյան(2005)֊ երգչուհի, հրապարակախոս 1911 - Օտակար Վավրա Otakar Vávra չեխ կինոռեժիսոր եւ սցենարիստ (մ. 2011 թ.) 1912 - Յակով Լազարեւ, հայ սովետական դիվանագետ 1922 - Յուրի Լոտման Juri Lotman ռուս-էստ. լեզվաբան, պատմաբան (մ. 1993) 1936 - Հակոբ Ջիվանյան, հայ ճարտարապետ, նկարիչ, քանդակագործ (մ. 2016) 1980 - Թեյշաուն Փրինս Tayshaun Prince ամեր. բասկետբոլիստ 1985 - Ելենա Յանկովիչ սերբ թենիսիստ 1993 - Էմիլի դը Ֆորեսթ Emmelie de Forest դան. երգիչ-երգչուհ Մահեր 1916 - Հենրի Ջեյմս Henry James ամեր.-անգլ. գրող (ծն. 1843) 1923 - Ստեփան Մամիկոնյան, արեւելահայ հասարակական գործիչ 1925 - Ֆրիդրիխ Էբերտ գերմ. քաղ. գործիչ, Գերմանիայի 1-ին նախագահը 1932 - Գիյոմ Բիգուրդան Guillaume Begourdan ֆրանս. աստղագետ (ծն. 1851) 1961 - Անդրեյ Մոսկվին, խորհրդային կինոօպերատոր 1973 - Աշոտ Գրաշի հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ (ծն. 1910) 1985 - Դեյվիդ Բայրոն David Byron անգլ. երգիչ-երգահան (ծն. 1947) 2011 - Աննի Ժիրարդո Annie Girardot ֆրանս. դերասանուհի (ծն. 1931) 2018` Ալբերտ Մուշեղի Մկրտչյան ռեժիսոր,սցենարիստ, դերասան (ծն. 1937) Տոներ Արաբական երկրներ՝ Ուսուցչի օր Հնդկաստան՝ Ազգային գիտության օր ՝ Կալեւալայի օր Հիշատակի օր Հայաստանում նշվում է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում կազմակերպված ջարդերի զոհերի հիշատակի եւ բռնագաղթված հայ բնակչության իրավունքների պաշտպանության օրը


text: Մարտի 1, տարվա 60-րդ (նահանջ տարիներին՝ 61-րդ) օրն է։ Գարնան առաջին օրացուցային օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 305 օր։ Դեպքեր 1565՝ Ռիո դե Ժանեյրոյի հիմնադրումը։ 1803՝ Օհայոն դառնում է ԱՄՆ 17-րդ նահանգը 1810՝ Ալեքսանդր կայսեր հրամանագրով Աբխազիան միացվում է Ռուսաստանին 1811՝ Եգիպտոսի կառավարիչ Մուհամեդ Ալին կոտորում է մամլուքների առաջնորդներին 1815՝ Նապոլեոնը վերադառնում է Ֆրանսիա՝ Էլբայում տասն ամիս տեւած աքսորից 1867՝ Նեբրասկան դառնում է ԱՄՆ 37-րդ նահանգը 1936՝ Ավարտվում է Հուվերի ամբարտակի շինարարությունը 1947՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամն սկսում է իր ֆինանսական գործառույթները 1992՝ Բոսնիա եւ Հերցեգովինան իրեն անկախ է հայտարարում Հարավսլավիայից։ 1995՝ Հայաստանում սկսվում է պետական ունեցվածքի մասնավորեցման գործընթացը։ 1998՝ «Տիտանիկը» դառնում է մեկ միլիարդ դոլար հավաքած առաջին ֆիլմը աշխարհում։ 2002՝ Իսպանիայում ազգային պեսետ արժույթին փոխարինում է € եվրոն 2006՝ Jordanhill railway station-ը դառնում է Անգլերեն Վիքիպեդիայի միլիոներորդ հոդվածը 2008՝ Երեւանում ՀՀ նախագահի ընտրությունների բողոքի ցույցերի ժամանակ բախումների զոհ դարձավ 10 մարդ Ծնունդներ 1445՝ Սանդրո Բոտիչելլի վերածննդի իտալացի նկարիչ (մ. 1510) 1810՝ Ֆրեդերիկ Շոպեն, լեհ նշանավոր կոմպոզիտոր (մ. 1849) 1867՝ Նար-Դոս, հայ գրող (մ. 1933) 1886՝ Օսկար Կոկոշկա Oskar Kokoshka ավստր. նկարիչ եւ բանաստեղծ (մ. 1980) 1889՝ Արշավիր Խոնդկարյան, հայ թարգմանիչ (մ. 1957) 1889՝ Հովհաննես Թադեւոսյան, հայ նկարիչ, Ուզբեկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ 1892՝ Ռյունոսկե Ակուտագավա 芥川 龍之介 ճապոնացի դասական գրող (ինքնասպան է եղել 1927 թ.) 1901՝ Սարմեն հայ բանաստեղծ (մ. 1984) 1906՝ Ֆամ Վան Դոնգ Վյետնամի քաղ. գործիչ (մ. 2000) 1922՝ Իցհակ Ռաբին יִצְחָק רַבִּין Իսրայելի 5-րդ վարչապետը (մ. 1995) 1946՝ Լանա Վուդ Lana Wood ամեր. դերասանուհի 1960՝ Արմեն Ռուստամյան հայ քաղաքական գործիչ 1963՝ Թոմաս Անդերս Thomas Anders գերմ. երգիչ (Modern Talking) 1966՝ Զակ Սնայդեր Zack Snyder ամեր. ռեժիսոր, դրամատուրգ 1969՝ Խավյեր Բարդեմ Javier Bardem իսպ. դերասան 1978՝ Ջենսեն Էքլս Jensen Ackles ամեր. դերասան 1980՝ Աննա Սեմենովիչ Анна Семенович ռուս գեղասահորդուհի եւ երգչուհի 1987՝ Քեշա ամեր. երգչուհի-երգահան 1989՝ Կարլոս Վելա մեքս. ֆուտբոլիստ 1994՝ Ջասթին Բիբեր Justin Bieber կանադացի երգիչ Մահեր 1934՝ Թորոս Թորամանյան, հայ նշանավոր ճարտարապետ (ծն. 1864) 1940՝ Անտոն Հանսեն Տամսաարե Anton Hansen Tammsaare էստ. գրող (ծն. 1878) 1952՝ Դովլաթ Գարանֆիլյան, նկարիչ, գորգագործ Տոներ Քաղաքացիական պաշտպանության համաշխարհային օր [] ԱՄՆ՝ Գունավոր կանանց ազգային օր Բոսնիա եւ Հերցեգովինա՝ Անկախության օր Իսլանդիա՝ Գարեջրի օր Լեհաստան՝ Անիծված զինվորների օր Պանամա՝ Սահմանադրության օր Պարագվայ՝ Հերոսների օր Ռուսաստան՝ Իմունիտետի օր Բուլղարիա՝ Մարտենիցա Ռումինիա եւ Մոլդովա՝ Մերցիշոր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 2, տարվա 61-րդ (նահանջ տարիներին՝ 62-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 304 օր։ Դեպքեր Հայաստանում 1992՝ Հայաստանը դարձավ ՄԱԿ-ի անդամ Աշխարհում 1855՝ Ալեքսանդր II-ը դառնում է ցար 1882՝ Վիկտորիա թագուհին խուսափում է մահափորձից 1917՝ Ռուսական կայսրության վերջին կայսր Նիկոլայ II-ը հրաժարվում է գահից 1933՝ Նյու Յորքում տեղի է ունենում «Քինգ Քոնգ» ֆիլմի պրեմիերան 1956՝ Մարոկկոն ձեռք է բերում անկախություն Ֆրանսիայից 1969՝ սովետական եւ չինական զինված ուժերի միջեւ սահմանային բախումներ 1992՝ Ադրբեջանը, Թուրքմենստանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Մոլդովան, Սան Մարինոն, Տաջիկստանը եւ Ուզբեկստանը դառնում են ՄԱԿ-ի անդամ Ծնունդներ 1853՝ Բեդրժիխ Սմետանա, չեխ կոմպոզիտոր (մ. 1884) 1853՝ Քրիստափոր Կարա-Մուրզա, հայ երգահան (մ. 1902) 1856՝ Լուի Դարտիժ դյու Ֆուրնե, ֆրանսիացի փոխծովակալ 1886՝ Ֆրիդեբերթ Թուգլաս Friedebert Tuglas էստոնացի գրող (մ. 1971) 1904՝ Թեոդոր Սուս Գեյսել ամերիկացի գրող (մ. 1991) 1919՝ Թամարա Թումանովա, բալերինա եւ դերասանուհի (մ. 1996) Ջենիֆեր Ջոնս Jennifer Jones ամերիկացի դերասանուհի (մ. 2009) 1931՝ Միխայիլ Գորբաչով Михаил Сергеевич Горбачов ԽՍՀՄ առաջին եւ վերջին նախագահ 1983՝ Լիսանդրո Լոպես արգենտ. ֆուտբոլիստ Մահեր 1840՝ Հենրիխ Օլբերս Heinrich Wilhelm Matthias Olbers գերմ. ֆիզիկոս, աստղագետ (ծն. 1758) 1855՝ Նիկոլայ I, ռուս ցար (ծն. 1796) 1895՝ Բերտա Մորիզո Berthe Morisot ֆրանս. նկարչուհի ծն. 1841) 1951 - Լյուդմիլա Պոդյավորինսկա,չեխոսլովակյան գրող։ 2007՝ Անրի Թրուայա (Լեւոն Թորոսյան Henri Troyat Лев Иванович Тарасов) գրող (ծն. 1911) 2008՝ Սոֆիկո Ճիաուրելի სოფიკო ჭიაურელი վրաց դերասանուհի (ծն. 1937) 2010՝ Լեւոն Իսահակյան, հայ անվանի կինոռեժիսոր եւ դերասան Տոներ Մյանմա՝ Գյուղացիների օր Բահաի՝ Տասնիներորդ՝ Ալա (Վեհության) ամսվա առաջին օր Լուցկու միջազգային օր


text: Մարտի 3, տարվա 62-րդ (նահանջ տարիներին՝ 63-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 303 օր։ Դեպքեր 1845՝ Ֆլորիդան դարձավ ԱՄՆ-ի 27-րդ նահանգը 1861՝ Ալեքսանդր II կայսրը Ռուսաստանում վերացրեց ճորտատիրական կարգը 1878՝ Ռուսաստանի եւ Օսմանյան կայսրության միջեւ կնքվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը 1918՝ Ստորագրվեց Բրեստի պայմանագիրը 1924՝ Աբդուլ Մեջիդ սուլթանի հրաժարականով ավարտվում է օսմանյան խալիֆայության ժամանակաշրջանը 1930՝ բացվեց Համազգային ճեմարանը։ 1938՝ Սաուդյան Արաբիայում փորվեց առաջին նավթահորը 1959՝ բացվեց Մատենադարանը 1991՝ Էստոնիայում եւ Լատվիայում ընտրողները քվեարկում են Սովետական Միության կազմից դուրս գալու օգտին Ծնունդներ 1842՝ Ալեքսանդր Մանթաշյանց, բարերար, խոշոր նավթարդյունաբերող (մ. 1911) 1845՝ Գեորգ Կանտոր Georg Cantor գերմ. մաթեմատիկոս (մ. 1918)։ 1847՝ Ալեքսանդր Բելլ Alexander Graham Bell շոտլանդացի գիտնական եւ գյուտարար (մ. 1922 թ.) 1895՝ Ռագնար Ֆրիշ, տնտեսագետ 1898՝ Էմիլ Արթին Emil Artin ավստրիացի հայազգի մաթեմատիկոս (մ. 1973) 1911՝ Գարեգին Սեւունց, հայ արձակագիր (մ. 1969) 1949՝ Արթուր Մեսչյան, ճարտարապետ եւ երաժիշտ 1953՝ Զիկո Zico բրազ. ֆուտբոլիստ, մարզիչ 1953՝ Արամ Ասատրյան, երգիչ 1982՝ Ջեսիկա Բիլ Jessica Biel ամեր. դերասանուհի եւ երգչուհի 1985՝ Վարդա (Վարդանուշ Մարտիրոսյան) երգչուհի եւ պարուհի Մահեր 1468՝ Յոհան Գուտենբերգ, տպագրության գյուտի հեղինակը (ծն.մոտ 1398) 1768՝ Նիկոլա Պորպորա Nicola Porpora իտալ. կոմպոզիտոր (ծն.1686) 1842՝ Ռոբերտ Հուկ անգլիացի ճարտարապետ եւ փիլիսոփա (ծն.1911) 1933՝ Հակովբոս Տաշյան, հայ ձեռագրագետ, բանասեր, լեզվաբան, հայագետ (ծն. 1866) 2008՝ Ջուզեպպե դի Ստեֆանո Giuseppe Di Stefano իտալացի տենոր (ծն. 1921) Տոներ Բուլղարիա՝ Ազատագրության օր (1878 թ. Օսմանյան կայսրությունից) Լիբանան՝ Ուսուցիչների օր (տոնվում է մինչեւ մարտի 9-ը) ՝ Աղջիկների օր ՝ Մոր օր Գրողների միջազգային օր Լսողության պահպանման համաշխարհային օր


text: Մարտի 4, տարվա 63-րդ (նահանջ տարիներին՝ 64-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 302 օր։ Դեպքեր 1152՝ Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը դառնում է Գերմանիայի թագավոր 1791՝ Վերմոնտը դառնում է ԱՄՆ 14-րդ նահանգը 1980՝ Ռոբերտ Մուգաբեն դառնում է Զիմբաբվեի առաջին սեւամորթ վարչապետը 2008՝ ռազմական ընդհարումներ Մարտակերտում 2012՝ Վլադիմիր Պուտինը երրորդ անգամ ընտրվում է Ռուսաստանի նախագահ Ծնունդներ 1678՝ Անտոնիո Վիվալդի, իտալացի երգահան, ջութակահար եւ դիրիժոր (մ. 1741) 1878՝ Ալեքսանդր Թամանյան, ճարտարապետ, ակադեմիկոս (մ. 1936) 1893՝ Կարապետ Մելիք-Օհանջանյան, հայ բանասեր եւ արեւելագետ (մ. 1970) 1916՝ Հանս Յուրգեն Այզենկ, անգլիացի հոգեբան (մ. 1997) 1937՝ Ռուդոլֆ Խաչատրյան, նկարիչ (մ. 2007) 1937՝ Էդուարդ Բաբայան, թերապեւտ 1940՝ Ռաֆայել Համբարձումյան, ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր 1941՝ Բաբկեն Հարությունյան, հայ պատմաբան, պատմաաշխարհագրագետ (մ. 2013) 1951՝ Քրիս Ռի, անգլիացի երգիչ, երաժիշտ Մահեր 1193՝ Սալադին (Սալահ ադ դին), Եգիպտոսի եւ Սիրիայի սուլթան (ծն. 1137) 1832՝ Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն, ֆրանսիացի հնէաբան եւ լեզվաբան(ծն. 1790) 1852՝ Նիկոլայ Գոգոլ, ռուս արձակագիր, դրամատուրգ, բանաստեղծ,(ծն. 1809) 1872՝ Յոհանես Քարստեն Հաուխ, դանիացի գրող (ծն. 1790) 1938՝ Գուիդո Բացցանի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ 1980՝ Վախթանգ Անանյան, հայ արձակագիր, լրագրող (ծն. 1905) 2011՝ Ալենուշ Տերյան, Իրանի առաջին կին-պրոֆեսոր (ծն. 1920) Տոներ


text: Մարտի 5, տարվա 64-րդ (նահանջ տարիներին՝ 65-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 301 օր։ Դեպքեր 1933՝ Ադոլֆ Հիտլերի նացիստական կուսակցությունը Ռայխսթագի ընտրություններում հավաքում է ձայների 43.9%-ը 1940՝ Սովետական ղեկավարությունն արձակում է 25700 լեհական մտավորականների կոտորած իրականացնելու հրաման 1979՝ ամերիկյան Վոյաջեր-1 տիեզերանավը կատարում է Յուպիտերի առավելագույն մոտեցումը 2003՝ Ռոբերտ Քոչարյանը երկրորդ անգամ վերընտրվեց ՀՀ նախագահ Ծնունդներ 1133՝ Հենրի II Պլանտագենետ, Անգլիայի թագավոր (մ. 1189) 1512՝ Գերհարդ Մերկատոր Gerardus Mercator ֆլամանդցի քարտեզագիր, մաթեմատիկոս, փիլիսոփա (մ. 1594) 1854՝ Ռութ Բելվիլ, լոնդոնցի կին գործարար, որն իր հաճախորդներին ժամանակ էր վաճառում 1871՝ Ռոզա Լուքսեմբուրգ Rosa Luxemburg հրեա ծագումով գերմ. տնտեսագետ եւ փիլիսոփա (մ. 1919) 1873՝ Թեոդիկ (Թեոդորոս Լապճինճյան), հայ բանասեր, հրատարակիչ 1905՝ Սերոբեր Եղիկյան, հայ քիմիկոս, դոկտոր 1913՝ Գանգուբայ Հանգալ, հնդիկ դասական երգչուհի (մ. 2009) 1914՝ Ֆարկաս Ֆիլիպ, ամերիկացի նշանավոր վալտոռնահար 1932՝ Հենրիկ Իգիթյան, հայ նկարիչ, արվեստաբան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (մ.2009) 1959՝ Վազգեն Սարգսյան, Հայաստանի վարչապետ, քաղաքական գործիչ, գրող (մ. 1999) 1962՝ Սիմոն Աբգարյան, ֆրանսահայ դերասան 1973 - Հայկ Չոբանյան,հայ պատմաբան, պետական գործիչ։ ՀՀ Տավուշի մարզպետ Մահեր 1534՝ Կորեջիո Antonio Allegri da Correggio իտալ. նկարիչ (ծն.1489)։ 1827՝ Ալեսսանդրո Վոլտա Alessandro Volta իտալացի ֆիզիկոս եւ քիմիկոս (ծն.1745) 1909՝ Ջիվանի, հայ նշանավոր աշուղ (ծն.1846) 1940՝ Ալեքսեյ Դավիդով,ռուս կոմպոզիտոր, թավջութակահար, ավելի ուշ՝ կառավարիչ, արդյունաբերող եւ գործարար 1947՝ Ալֆրեդո Կազելլա Alfredo Casella իտալ. դաշնակահար, կոմպոզիտոր (ծն.1883) 1951՝ Բորիս Ապրելեւ, ռուս ծովային սպա, գրող 1953՝ Իոսիֆ Ստալին Иосиф Виссарионович Сталин ԽՍՀՄ երկրորդ ղեկավարը (ծն.1879 թ.) Սերգեյ Պրոկոֆեւ Сергей Сергеевич Прокофьев ռուս կոմպոզիտոր եւ դաշնակահար (ծն.1891 թ.)։ 1984՝ Տիտո Գոբի, իտալացի երգիչ (բարիտոն) 2013՝ Ուգո Չավես Վենեսուելայի նախագահ (ծն.1954 թ.) Տոներ Իրան՝ Ծառ տնկելու օր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 6, տարվա 65-րդ (նահանջ տարիներին՝ 66-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 300 օր։ Դեպքեր 1902՝ Հիմնվեց Ռեալ Մադրիդ ֆուտբոլային ակումբը 1926՝ Երեւանում հիմնադրվեց առաջին կարի ֆաբրիկան 1957՝ Գանան դառնում է անկախություն ձեռք բերած Ենթասահարայի երկրներից առաջինը 1964՝ տեղի ունեցավ ՄԻԳ-25 ինքնաթիռի առաջին թռիչքը Կասիուս Քլեյը ընդունեց իսլամ եւ վերցրեց Մուհամեդ Ալի նոր անուն ազգանունը։ 1967՝ Ստալինի դուստր Սվետլանա Ալիլուեւան Դելիում քաղաքական ապաստան է խնդրում Միացյալ Նահանգներից 1992՝ հրաժարական տվեց Ադրբեջանի առաջին նախագահ Այազ Մութալիբովը Ծնունդներ 1475՝ Միքելանջելո, Վերածննդի ժամանակաշրջանի իտալացի մեծ նկարիչ (մ. 1564 թ.) 1785՝ Կարոլ Կուրպինսկի Karol Kurpinski լեհ կոմպոզիտոր (մ. 1857) 1874՝ Նիկոլայ Բերդյաեւ, ռուս փիլիսոփա, սոցիոլոգ 1886՝ Նադեժդա Օբուխովա, ռուս խորհրդային երգչուհի (մեցցոսոպրանո) 1900՝ Էվալդ Աավ, էստոնացի կոմպոզիտոր, խմբավար (վ. 1939) 1909՝ Ստանիսլավ Եժի Լեց լեհ գրող (մ. 1966)։ 1926՝ Անջեյ Վայդա Andrzej Wajda լեհ ռեժիսոր, դրամատուրգ 1927՝ Գաբրիել Գարսիա Մարկես, կոլումբիացի գրող 1930՝ Լորին Մաազել Lorin Maazel ամեր. կոմպոզիտոր 1937՝ Վալենտինա Տերեշկովա Валентина Владимировна Терешкова առաջին կին տիեզերագնացը 1964՝ Վարդան Մատթեոսյան, սփյուռքահայ հայագետ, թարգմանիչ, հրապարակագիր 1972՝ Շաքիլ Օ'Նիլ Shaquille O'Neal ամեր. բասկետբոլիստ, դերասան, րեփեր 1979՝ Թիմ Հովարդ, ամերիկացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ 1981՝ Գորկա Իրաիսոս, բասկ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ 1987՝ Քեւին-Փրինս Բոատենգ Kevin-Prince Boateng գերմ. ֆուտբոլիստ Մահեր 1900՝ Գոթլիբ Դայմլեր Gottlieb Daimler գերմ. արդյունաբերող (ծ. 1834) 1905՝ Մակար Եկմալյան, երաժշտագետ եւ կոմպոզիտոր (ծ. 1856) 1982՝ Այն Ռանդ Ayn Rand ամեր. գրող (ծ. 1905) 2012՝ Մարկիտոս, իսպանացի ֆուտբոլիստ Տոներ Ատամնաբույժի համաշխարհային օր ՝ Արդարամտության օր ՝ Անկախության օր (Միացյալ Թագավորությունից՝ 1957 թ.) Դուդեիստներ՝ Դուդեի օր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 7, տարվա 66-րդ (նահանջ տարիներին՝ 67-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 299 օր։ Դեպքեր 161՝ մահանում է Անտոնինոս Պիոս կայսրը, նրան փոխարինում են իր որդիներ Մարկոս Ավրելիոսը եւ Լուցիոս Վերոսը 321՝ Կոստանդիանոս Ա Մեծ կայսրը Բյուզանդական կայսրությունում կիրակին հայտարարում է հանգստի օր 1657՝ Լուի XIV-ն արգելում է ամերիկացի հնդկացիներին ալկոհոլ վաճառելը 1799՝ Նապոլեոն Բոնապարտը գրավում է Պաղեստինի Ջաֆան 1824՝ Ֆերենց Լիստը Փարիզում համերգ տվեց եւ մեծ հաջողության հասավ 1876՝ Ալեքսանդր Բելլը պատենտավորեց հեռախոսի գյուտը 1981՝ բացվեց Երեւանի մետրոպոլիտենը Ծնունդներ 1837՝ Գեւորգ Չմշկյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ (մ. 1915)։ 1871՝ Օլգա Մայսուրյան, հայ դերասանուհի (մ. 1931) 1875՝ Մորիս Ռավել Maurice Ravel ֆրանս. կոմպոզիտոր (մ. 1937) 1878՝ Բորիս Կուստոդիեւ Борис Михайлович Кустодиев ռուս նկարիչ (մ. 1927) 1888՝ Ստեփան Բաղդասարյան, հայ դրամատուրգ, բժիշկ (մ. 1941) 1908՝ Աննա Մանյանի Anna Magnani իտալ. դերասանուհի (մ. 1973) 1927՝ Էդգար Էլբակյան, հայ դերասան, Հայաստանի ժողովրդական արտիստ (մ. 1988) 1932՝ Կարապետ Եղիազարյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1983) 1959՝ Լուչանո Սպալետտի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ 1960՝ Իվան Լենդլ Ivan Lendl չեխ թենիսիստ 1970՝ Ռեյչել Ուայզ Rachel Weisz անգլ. դերասանուհի 1984՝ Մաթյո Ֆլամինի Mathieu Flamini ֆրանս. ֆուտբոլիստ Մահեր 1274՝ Թովմա Աքվինացի Tommaso d'Aquino իտալ. քահանա եւ փիլիսոփա (ծն. 1225) 1938` Շերամ, հայ գուսան Երգահան, ժամանակակից գուսանական երգարվեստի սկզբնավորող (ծն.՝ 1857) 1990՝ Լուիս Կարլոս Պրեստես, բրազիլական եւ միջազգային բանվորական շարժման գործիչ 2000՝ Չարլզ Գրեյ Charles Gray անգլ. դերասան (ծն. 1928)։ Տոներ ՝ Ուսուցչի օր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 8, տարվա 67-րդ (նահանջ տարիներին՝ 68-րդ) օրն է։ Մարտի 8-ը հայկական տոմարի յոթերորդ ամսվա՝ Մեհեկանի վերջին օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 298 օր։ Դեպքեր 1842 - Միլանի Լա Սկալա թատրոնում կայացել է Ջուզեպպե Վերդիի Նաբուկկո օպերայի անդրանիկ ներկայացումը։ 1861 - Գերմանացի աստղագետ Վիլհելմ Թեմպլը հայտնաբերել է (65) Կիբելե աստերոիդը։ 1888 - Ավստրիացի աստղագետ Յոհան Պալիսան հայտնաբերել է (273) Ատրոպոս աստերոիդը։ 1893 - Ֆրանսիացի աստղագետ Օգյուստ Շարլուան հայտնաբերել է (358) Ապոլոնիա աստերոիդը։ 1899 - Հիմնվել է Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտ ֆուտբոլային ակումբը։ 1905 - Գերմանացի աստղագետ Մաքս Վոլֆը հայտնաբերել է (559) Նանոն աստերոիդը։ 1910 - Սոցիալիստական ինտերնացիոնալը (Կոպենհագեն) մարտի 8-ը հայտարարեց Կանանց միջազգային օր։ 1938 - Ֆինն աստղագետ Իրյո Վյայսյալյան հայտնաբերել է (1453) Ֆենիա աստերոիդը։ 1951 - Արգենտինացի աստղագետ Միգել Իցիգսոնը հայտնաբերել է (1596) Իցիգսոն աստերոիդը։ 1958 - Սկսել է գործել Ղազախստանի Ղազախստան պետական հեռուստաալիքը։ 1964 - Աստղագետ Ֆրեյմուտ Բորնգենը հայտնաբերել է (3181) Ահներտ աստերոիդը։ 1974 - Թողարկվել է Քուին խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմը։ 1975 - Ռուս աստղագետ Նիկոլայ Չեռնիխը հայտնաբերել է (7727) Չեպուրովա աստերոիդը։ 1981 - Սկսել է գործել Վանաձորի ոչ պետական ՄԻԳ Հեռուստաընկերությունը։ 1992 - Աստղագետ Ացուշի Սուգիեն հայտնաբերել է (6655) Նագահամա, (7019) Տագայուիչան աստերոիդները։ 1992 - Ճապոնացի աստղագետներ Կին Էնդատեն եւ Կաձուրո Վատանաբեն հայտնաբերել են (8286) Կոուջի աստերոիդը։ 1992 - Ճապոնացի աստղագետներ Սեյձի Ուեդան եւ Հիրոսի Կանեդան հայտնաբերել են (8032) Մայքլադամս աստերոիդ 1994 - Աստղագետ Ֆրեյմուտ Բորնգենը հայտնաբերել է (4003) Շուման աստերոիդը։ 2002 - Ամերիկացի աստղագետ Դեւիդ Տոլենը հայտնաբերել է (141498) 2002 EZ16 աստերոիդը։ 2005 - Սկսվել է Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթի 14-րդ խաղարկությունը։ 2011 - Սկսել է հեռարձակվել Prima Love, չեխական թվային հեռուստաալիքը։ 2013 - Միլոշ Զեմանը սկսել է պաշտոնավարել Չեխիայի նախագահի պաշտոնում։ 2014 - Անհետացել է մալայզիական ավիաուղիների 370 չվերթի ինքնաթիռը։ Ծնունդներ 1714 - Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուել Բախ, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ. 1788) 1823 - Դյուլա Անդրաշի Ավագ, կոմս, հունգարական քաղաքական հասարակական գործիչ 1826 - Յոհան Կյոլեր, էստոնացի նկարիչ, էստոնական գեղանկարչության հիմնադիրը 1859 - Քենեթ Գրեհեմ, բրիտանացի արձակագիր, որին համաշխարհային հռչակ է բերել Քամին ուռիների մեջ գիրքը 1871 - Յակոբ Կյունցլեր, շվեյցարիացի, Հայկական ցեղասպանության ականատես 1876 - Հրաչյա Աճառյան, ականավոր հայ բանասեր, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (վ. 1953)։ 1887 - Հովսեփ Օրբելի, հայ նշանավոր գիտնական եւ ակադեմիկոս, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի առաջին նախագահ, (մ. 1961) 1892 - Խուանա դե Իբարբուրու, ուրուգվայցի բանաստեղծ 1893 - Վիկտոր Դենի, ռուս խորհրդային գրաֆիկ 1894 - Վյայնյո Աալտոնեն, ֆինն քանդակագործ, Ֆինլանդիայի ակադեմիայի անդամ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ (վ. 1966) 1899 - Գրիգոր Ավագյան, հայ հնագետ, պատմաբան, հրապարակագիր եւ թարգմանիչ Ռումինիայում (պատմական գիտութությունների դոկտոր, պրոֆեսոր), (վ. 1982) 1900 - Հովարդ Այկեն, ամերիկացի ինժեներ 1905 - Խորխե Սալամեա, կոլումբիացի գրող, պետական եւ հասարակական գործիչ 1907 - Կոնստանտինոս Կարամանլիս, հույն պետական եւ քաղաքական գործիչ (վ. 1998) 1907 - Թագուշ Սահակյան, հայ դերասանուհի 1910 - Դիմիտրի Ալեքսիձե, թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ 1910 - Կարպ Դոմբաեւ,հայ սովետական ջութակահար, մանկավարժ 1911 - Ալան Հովհաննես, ամերիկահայ կոմպոզիտոր, ջութակահար, մանկավարժ (վ. 2000) 1914 - Յակով Զելդովիչ, խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան 1915 - Գրիգոր Սամվելյան, լեզվաբան (վ. 2005) 1926 - Լադո Մրելաշվիլի, վրացի գրող 1927 - Գեդիմինաս Յակուբոնիս, լիտվացի խորհրդային քանդակագործ 1927 - Հրանտ Օգանեսով, հայ խորհրդային պատմաբան 1929 - Էբե Կամարգու, բրազիլիացի դերասանուհի, երգչուհի եւ հաղորդավարուհի 1930 - Ալբերտ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզբեկ, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։ 1932 - Մեդեա Աբրահամյան, թավջութակահարուհի 1935 - Ֆրանց Սիմոնյան, հայ քանդակագործ։ 1935 - Արսեն Մելիքյան (ճարտարապետ), հայ ճարտարապետ 1938 - Իոսիֆ Սիսակյան, հայ ֆիզիկոս 1939 - Կիմա Անդրյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1993) 1941 - Նեուզա Բորժես, դերասանուհի 1942 - Տիտալ Ջնդոյան, իրավաբան, Հայաստանի պետական գործիչ 1946 - Մարտին Զաքարյան (ճարտարապետ), ճարտարապետ 1947 - Ֆլորենտինո Պերես, իսպանացի գործարար եւ Ռեալ Մադրիդի ներկայիս նախագահը 1949 - Անտոնելլո Վենդիտտի, իտալացի փոփ երգիչ 1958 - Գեղամ Մալխասյան, հայ նկարիչ 1960 - Մհեր Ահարոնյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1994) 1964 - Էդգար Բաղդասարյան, ռեժիսոր, սցենարիստ 1964 - Կամո Մնացականյան, հայ ազատամարտիկ (վ. 1994) 1965 - Կարին Մենսա, ջազային երգչուհի Կաբո Վերդեից 1966 - Դուշման(Վարդան Ստեփանյան), Արցախյան պատերազմի հերոս (վ.1992 թ.) 1967 - Վաչիկ Ահարոնյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1994) 1972 - Լետիսիա Սաբատելլա, բրազիլացի դերասանուհի 1972 - Թեւոս Առստամյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1993) 1974 - Գեւորգ Ալթունյան, հաղորդավար,,մեկնաբան 1976 - Սերգեյ Չետկովիչ, չեռնոգորացի փոփ երգիչ 1976 - Ֆրեդի Պրինց Կրտսեր, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ 1981 - Մանվել Գամբուրյան, հայազգի մենամարտիկ 1982 - Անդրանիկ Հարությունյան (դերասան), հայ դերասան 1982 - Էնդիկա Բորդաս, իսպանացի ֆուտբոլիստ, «Գերնիկա» ակումբի կենտրոնական կիսապաշտպան 1984 - Սաշա Վույաչիչ, սլովենացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ 1985 - Լուկաշ Տեսակ, ֆուտբոլային ձախ պաշտպան 1986 - Մարիա Բարադակովա, ռուս վոլեյբոլիստ 1990 - Ասիեր Իլիարամենդի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1990 - Մաքս Բարսկիխ, ուկրաինացի երգիչ 1990 - Ռեմի Կաբելյա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ՝ կիսապաշտպան 1991 - Ռոբերտ Մակ, սլովակ ֆուտբոլիստ, գերմանական «Նյուրնբերգ» ակումբի եւ Սլովակիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան 1998 - Մոլլի Սթերլինգ, իռլանդացի երգչուհի եւ երգահան է, ով ներկայացրել է Իռլանդիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում Մահեր 161 - Անտոնինոս Պիոս, Հռոմի կայսր։ 1302 - Առնոլֆո դի Կամբիո, իտալացի քանդակագործ եւ ճարտարապետ։ 1403 - Բայազիդ I, Օսմանյան կայսրության սուլթան 1389 - 1402 թվականներին 1702 - Վիլհելմ III Օրանացի, Անգլիայի թագավոր 1689 թվականից 1869 - Հեկտոր Բեռլիոզ, ֆրանսիացի երգահան, դիրիժոր, երաժշտագետ, երաժշտական քննադատ 1892 - Բեննո Ադամ, գերմանացի նկարիչ 1898 - Իվան Շիշկին, ռուս նկարիչ։ 1923 - Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս, հոլանդացի ֆիզիկոս 1927 - Մանուել Գոնդրա, Պարագվայի նախագահ (1910-1911 եւ 1920-1921) 1935 - Հաչիկո շուն, որն արժանահիշատակ է իր տիրոջ նկատմամբ նվիրվածությամբ եւ հավատարմությամբ։ 1941 - Շերվուդ Անդերսոն, ամերիկացի արձակագիր, նովելիստ 1942 - Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա, կուբացի շախմատիստ 1956 - Դրաստամատ Կանայան, ֆիդայի, Հայաստանի առաջին հանրապետության զորավար (գեներալ) եւ ռազմական նախարար (1920 թ.) (ծ. 1884)։ 1956 - Ելիզավետա Բիկովա, սպորտի վաստակավոր 1972 - Հովհաննես Չալթիկյան, ֆիզքիմիկոս, ՀԽՍՀ-ում ֆիզքիմիայի դպրոցի հիմնադիրը (ծ. 1902) 1975 - Ջորջ Սթիվենս, ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր եւ պրոդյուսեր 1978 - Ռոյ Հարրոդ, անգլիացի տնտեսագետ 1984 - Ռուբեն Ստեփանյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր 1990 - Ջեկ Լինդսեյ, անգլիացի գրող, գրականագետ, հասարակական գործիչ 1992 - Գենադի Հայրապետի Աղաջանյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (ծ. 1954) 1998 - Մանյա Ղազարյան (արվեստաբան), արվեստաբան 2013 - Հակոբ Հակոբյան, հայ գեղանկարիչ (ծ. 1923) 2015 - Սեմ Սայմոն, ամերիկյան հեռուստատեսային պրոդյուսեր, դերասան եւ սցենարիստ։ Տոներ Կանանց միջազգային օր Սիրիա՝ Հեղափոխության օր՝ Բաաս կուսակցության իշխանությունն գալու օրն է։ Զամբիա՝ Երիտասարդության օր Ալբանիա՝ ուսուցչի օր Լիբերիա՝ նահատակների հիշատակի օր


text: Մարտի 9, տարվա 68-րդ (նահանջ տարիներին՝ 69-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 297 օր։ Դեպքեր 1842՝ Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում տեղի ունեցավ Ջուզեպե Վերդիի «Նաբուկկո» օպերայի պրեմիերան։ 1953՝ Մոսկվայում Ստալինի թաղման ժամանակ հարյուրավոր մարդիկ զոհվեցին հրմշտոցի արդյունքում։ 1959՝ Նյու Յորքում խաղալիքների տոնավաճառում վաճառքի հանվեց Բարբի հանրահայտ տիկնիկը։ 1961՝ Դալայ-Լաման դիմեց ՄԱԿ Տիբեթի անկախությունը վերականգնելու կոչով։ 1966՝ Ֆրանսիայի կառավարությունը հայտարարեց Հյուսիսատլանտյան դաշինքից դուրս գալու մասին։ 1983՝ Բելգրադում սպանվեց Թուրքիայի դեսպանը։ Այդ գործով 20 տարվա ազատազրկման դատապարտվեցին Րաֆֆի Էլպեքյանը եւ Հարություն Լեւոնյանը, երկուսն էլ «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» ընդհատակյա քաղաքական կազմակերպությունից։ Լեւոնյանն ազատ արձակվեց արդեն չորս տարի անց, իսկ Էլպեքյանը բանտում մնաց յոթ տարի։ Ծնունդներ 1749՝ Օնորե Միրաբո, Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության գործիչ, կոմս 1849՝ Յոզեֆ Կոհլեր, գերմանացի իրավաբան, բանաստեղծ, գրականագետ 1861՝ Ֆրանց Յուլի Լեվինսոն-Լեսինգ, երկրաբան եւ պետրոգրաֆ 1904՝ Արտաշես Մաթեւոսյան, հայ խորհրդային բուսաբույծ 1911՝ Էդմոնդ Տիգրանյան, վաստակավոր շինարար, ճարտարապետ 1920՝ Ժանսեմ, հայազգի նկարիչ, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ 1922՝ Ռաֆայել Իշխանյան, լեզվաբան, բանասեր, դասախոս, հրապարակախոս, ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (մահ. 1995 թ.)։ 1934՝ Յուրի Գագարին, ռուս տիեզերագնաց օդաչու, կատարել է պատմության մեջ առաջին թռիչքը դեպի տիեզերք (մահ. 1968 թ.) 1943՝ Ռոբերտ Ֆիշեր, ամերիկացի հայտնի շախմատիստ, շախմատի աշխարհի 11-րդ չեմպիոն (մահ. 2008 թ.) 1957՝ Արամ Մանուկյան (ՀՀՇ), պետական գործիչ, ՀՀՇ վարչության նախագահ, «Հայ ազգային կոնգրես» ՀԱԿ ընդդիմադիր կուսակցության փոխնախագահ 1968՝ Յուրի Ջորկաեֆ, ֆրանսահայ ֆուտբոլիստ, 1998 թ. Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եւ 2000 թ. Եվրոպայի ֆուտբոլի առաջնության չեմպիոն։ 1990՝ Արազ Օզբիլիզ, հայ ֆուտբոլիստ, Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի անդամ։ Մահեր 1974՝ Խաչիկ Դաշտենց, հայ գրող, թարգմանիչ, բանասեր (ծն. 1910) 1995՝ Եվգենի Կադիլով, խորհրդային հյուսվածքաբան Տոներ


text: Մարտի 10, տարվա 69-րդ (նահանջ տարիներին՝ 70-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 296 օր։ Դեպքեր 1535՝ իսպանացի ծովագնացները Խաղաղ օվկիանոսում հայտնաբերեցին Գալապագոսյան կղզիները 1735՝ ռուսական զորքերը դուրս են բերվում Բաքվից 1804՝ Ֆրանսիան պաշտոնապես Լուիզիանան հանձնեց ԱՄՆ-ին 1905՝ Լոնդոնում հիմնվեց Չելսի ֆուտբոլային ակումբը 1953՝ New York Herald Tribune թերթում առաջին անգամ տպագրվեց հանրահայտ ժպիտիկի (սմայլիկ) նախատիպը։ 1977՝ աստղագետները հայտնաբերում են Ուրանի օղակները Ծնունդներ 1452՝ Ֆերդինանդ II Արագոնացի (մ. 1516) 1503՝ Ֆերդինանդ I, Սրբազան Հռոմի կայսր (մ. 1564) 1772՝ Ֆրիդրիխ Շլեգել Karl Wilhelm Friedrich Schlegel գերմ. բանաստեղծ (մ. 1829) 1879՝ Յակով Վասերման, գերմանացի գրող 1904՝ Լեւոն Խոջա-Էյնաթով, հայ խորհրդային երգահան (մ. 1954) 1920՝ Բորիս Վիան Boris Vian ֆրանս. գրող եւ դրամատուրգ (մ. 1959) 1923՝ Գեորգի Տեր-Ղազարյանց, խորհրդային պետական եւ կուսակցական աշխատող 1926՝ Արամ Քաթանյան, հանրապետության ժողովրդական արտիստ, դիրիժոր 1935՝ Խորեն Պալյան, հոգեւոր երգիչ, բանասեր (մ. 2007) 1935՝ Արամ Նանասյան, հայ գիտնական 1936՝ Զեպպ Բլատեր Sepp Blatter շվեյց. գործարար, ՖԻՖԱ-ի նախագահ 1936՝ Մարտին Պետրոսյան, հայ նկարիչ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1976) 1940՝ Չակ Նորիս Chuck Norris ամերիկացի կինոդերասան եւ մարտարվեստների վարպետ 1947՝ Հեղինե Հովհաննիսյան, ազատամարտիկ 1957՝ Ուսամա բեն Լադեն ահաբեկչական կազմակերպության հիմնադիր (սպ. 2011 թ.) 1958՝ Շերոն Սթոուն Sharon Stone ամեր. դերասանուհի 1963՝ Ռիք Ռուբին Rick Rubin ամեր. ձեռնարկատեր 1976՝ Հայֆա Ուեհբե, լիբանանցի երգչուհի 1977՝ Ռոբին Թիք, ամերիկա-կանադացի երգիչ-երգահան 1982՝ Քվոմե Բրաուն Kwame Brown ամեր. բասկետբոլիստ 1985՝ Լասսանա Դիարրա,ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան 1987՝ Էմելի Սանդե, շոտլանդական ռեկորդակիր արտիստուհի եւ երգահան 1988՝ Իվան Ռակիտիչ, խորվաթ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1989՝ Իվան Պիրիս Iván Piris պարագվայցի ֆուտբոլիստ 1992՝ Էմիլի Օսմենթ Emily Osment ամեր. դերասան եւ երգչուհի Մահեր 1832՝ Մուցիո Կլեմենտի Muzio Clementi իտալ. կոմպոզիտոր (ծն. 1752 թ.)։ 1861՝ Տարաս Շեւչենկո Тарас Шевченко ուկր. բանաստեղծ (ծն. 1814 թ.)։ 1872՝ Ջուզեպպե Մացցինի Giuseppe Mazzini իտալ. լրագրող եւ քաղ. գործիչ (ծն. 1805 թ.)։ 1919՝ Մարկ Ելիզարով,սովետական պետական եւ կուսակցական գործիչ 1940՝ Միխայիլ Բուլգակով Михаил Афанасьевич Булгаков ռուս գրող եւ դրամատուրգ (ծն. 1891 թ.) 1945՝ Ալեքսանդր Խատիսյան, վարչապետ (ծն. 1874 թ.) 1986՝ Արամ Հայկազ, ամերիկահայ գրող (ծն. 1900 թ.) Տոներ Հարավային Կորեա՝ Աշխատանքի օր Ուկրաինա՝ Հողագործի օր Ռուսաստան՝ Արխիվների օր Տիբեթի ապստամբության օր (Տիբեթի անկախության կողմնակիցներ) Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 14, տարվա 73-րդ (նահանջ տարիներին՝ 74-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 292 օր։ Դեպքեր 1921՝ Սկսվեց Կարմիր բանակի ընդհանուր հարձակումը Երեւանի վրա, որն Ապրիլի սկզբին ավարտվեց բանակի հաղթանակով։ 1978՝ Իսրայելի պաշտպանության ուժերը հարձակել եւ գրավել են հարաւային Լիբանանը Լիտանի գործողությունում։ 1979՝ Պեկինը եւ Տոկիոն դարձան եղբայրական քաղաքներ։ 1990՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական դեպուտատների III արտահերթ համագումարը ԽՍՀՄ նախագահ ընտրեց Միխայիլ Գորբաչովին, ով դարձավ ԽՍՀՄ առաջին եւ վերջին նախագահը։ 2005՝ Եղենափայտ հեղափոխություն Լիբանանում՝ հարյուր հազարավոր լիբանանցիներ ցույց են անում Բեյրութում ընդդեմ Սիրիայի ռազմական ներկայությանը Լիբանանում եւ կառավարության դեմ։ Ծնունդներ 1709՝ Գաբրիել Բոննո դը Մաբլի,ֆրանսիացի քաղաքական մտածող, ուտոպիստ կոմունիստ, պատմաբան 1879՝ Ալբերտ Այնշտայն, տեսաբան ֆիզիկոս (մահ. 1955) 1938՝ Իսիդորո Դիաս, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1948՝ Ալբերտ Ստեփանյան, հայ պատմագետ, թարգմանիչ, մշակութաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 1972՝ Արամ Պետրոսյան, կոմպոզիտոր, բանաստեղծ, շարականագետ, նարեկացիագետ 1976՝ Դենիել Գիլլիս, կանադացի դերասան 1980՝ Նելլի Ուվարովա, թատրոնի եւ կինոյի ռուսական հայազգի դերասանուհի, Յախոնտովի եւ Սմոլենսկու անվան մրցույթների դափնեկիր 1991՝ Մարտին Մոնտոյա Տորալբո, «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբի աջ թեւի խաղացող Մահեր 1883՝ Կառլ Մարքս, գերմանացի փիլիսոփա, տնտեսագետ, համայնավար, Մարքսիզմի հիմնադիրը 1973` Հովարդ Այկեն, ամերիկացի ինժեներ 1984՝ Հովհաննես Շիրազ, հայ մեծանուն բանաստեղծ (ծն. 1915 թ.) 2013՝ Արամայիս Սահակյան, հայ գրող, բանաստեղծ, երգիծաբան, հրապարակախոս (ծն. 1936 թ.) 2018՝ Սթիվեն Հոքինգ, բրիտանացի ֆիզիկոս-տեսաբան ու տիեզերաբան (ծն. 1942 թ.) Տոներ Պի թվի օրը՝ մաթեմատիկոսների ոչ պաշտոնական տոն է (տոնվում է 1987 թվականից)


text: Մարտի 15, տարվա 74-րդ (նահանջ տարիներին՝ 75-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 291 օր։ Դեպքեր 1880՝ Լույս տեսավ Պսակ թերթը՝ Երեւանի առաջին պարբերականը (ընդհատումներով լույս է տեսել մինչեւ 1884 թ. ապրիլի 7-ը) 1921 - Բեռլինի Շառլոտենբուրգ թաղամասի Հարդենբերգ փողոցում հայ վրիժառու Սողոմոն Թեհլիրյանը գնդակահարել է Օսմանյան կայսրության ներքին գործերի նախարար եւ Հայոց ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչ Թալեաթ փաշային։ 1924՝ Գործարկվում է Երեւանի բամբակազտիչ գործարանը։ Ծնունդներ 1851 - Ուիլյամ Միտչել Ռամզի, շոտլանդացի հնագետ, պատմաբան, հայագետ (վ. 1939)։ 1884 - Վերդի, հայ աշուղագետ 1919 - Ջորջ Ավագյան, ամերիկահայ պրոդյուսեր, ջազի նշանավոր դեմքերից 1935 - Լեոնիդ Ենգիբարյան, կրկեսի, էստրադայի եւ կինոյի հայ նշանավոր դերասան (վ. 1972)։ 1938 - Կիմ Աղաբեկյան, հայ գրականագետ։ 1975 - Վեսելին Տոպալով, բուլղարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1992), ՖԻԴԵ-ի վարկածով աշխարհի չեմպիոն (2005) 1990 - Նորայր Գյոզալյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող 1993 - Պոլ Պոգբա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1994 - Ալվարո Մեդրան, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1995 - Ջաբարի Պարկեր, ամերիկացի համալսարանական բասկետբոլիստ, հարձակվող Մահեր 1937 - Հովարդ Ֆիլիպս Լավքրաֆտ, ամերիկացի սարսափ ժանրի գրող 1959 - Շալվա Դադիանի, վրացի սովետական գրող, դրամատուրգ, թատերական գործիչ 2005 - Ռազմիկ Վասիլյան, հիմնադրել է Հայոց ազգային բանակ (ՀԱԲ) ռազմաքաղաքական խոշոր կառույցը Տոներ Սպառողների պաշտպանության միջազգային օր Ֆալյաս ամենամյա տոնակատարության առաջին օրը Իտալիայի Վալենսիա քաղաքում


text: Մարտի 17, տարվա 76-րդ (նահանջ տարիներին՝ 77-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 289 օր։ Դեպքեր Ծնունդներ 1865 - Մանուկ Աբեղյան, լեզվաբան, գրականագետ (վ. 1944) 1930 - Ջեյմս Իրվին, տիեզերագնաց 1964 - Ռոբերտ Հակոբյան, հայ դերասան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2007): 1987 - Պատրիկ Էբերտ, գերմանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1989 - Շինջի Կագավա, ճապոնացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր 180 - Մարկոս Ավրելիոս, Հռոմի կայսր, փիլիսոփա 1905 - Քրիստափոր Միքայելյան, հայ հեղափոխական գործիչ, Հ. Հ. Դաշնակցության հիմնադիրներից 1987 - Իոսիֆ Մանյուշիս, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ 1926 - Ալեկսեյ Բրուսիլով, ռուս եւ խորհրդային զորահրամանատար եւ ռազմական գործիչ 1959 - Գալակտիոն Տաբիձե, վրացի խորհրդային գրող 1987 - Իոսիֆ Մանյուշիս, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ 1997 - Պետրոս Մալայան, հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (ծ. 1927) Տոներ


text: Մարտի 18, տարվա 77-րդ (նահանջ տարիներին՝ 78-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 288 օր։ Դեպքեր 1241՝ մոնղոլներն առաջին անգամ ներխուժում են Լեհաստան 1596՝ լեհ թագավոր Սիգիզմունդ III Վազան մայրաքաղաքը Կրակովից տեղափոխում է Վարշավա 1871՝ ստեղծվեց Փարիզյան կոմունան։ 1922 - Հնդկաստանում Մահաթմա Գանդին ազատազրկվում է վեց տարվա ժամկետով 1949 - Երեւանում սկսեց երթեւեկել առաջին տրոլեյբուսը 1965 - Ալեքսեյ Լեոնովը պատմության մեջ առաջին անգամ դուրս եկավ բաց տիեզերք 1989 - Եգիպտոսում Քեոփսի բուրգի շրջակայքում հայտնաբերվեց 4 400 տարեկան մումիա։ 2004 - Երկրից աննախադեպ մոտ հեռավորության վրա (43 հազար կմ) անցնում է ասթերոիդը 2009՝ Թուրքիայի Ադանա քաղաքում բացվեց Ադանայի մետրոպոլիտենը (մոտ. 13 կմ երկարությամբ)։ Ծնունդներ 1813 - Քրիստիան Ֆրիդրիխ Հեբել գերմանացի բանաստեղծ եւ դրամատուրգ (մ. 1864) 1844 - Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակով ռուս կոմպոզիտոր (մ. 1908) 1858 - Ռուդոլֆ Դիզել գերմանացի գյուտարար եւ ճարտարագետ (մ. 1913) 1864 - Թորոս Թորամանյան, հայ նշանավոր ճարտարապետ (մ. 1934) 1913 - Ռենե Կլեման ֆրանս. ռեժիսոր եւ դրամատուրգ (մ. 1996) 1924 - Լեւոն Խաչերյան լեզվաբան, հայագետ 1942 - Սասուն Գրիգորյան, հայ ճարտարապետ 1952 - Հենրիկ Վարդենիկցի նկարիչ 1959 - Լյուկ Բեսոն ֆրանսիացի ռեժիսոր, սցենարիստ եւ պրոդյուսեր։ 1972 - Դեյն Ջեֆրի Քուկ ամերիկացի սթենդափ հումորիստ եւ կինոդերասան 1976 - Ջիովաննա Անտոնելլի բրազ. դերասանուհի 1979 - Ադամ Լեւին ամերիկացի երգիչ-երգահան, դերասան 1988 - Հովհաննես Գոհարյան հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող 1989 - Լիլի Քոլինզ ամերիկացի դերասանուհի եւ մոդել Մահեր 978 - Էդվարդ Տառապյալ անգլիացի թագավոր (* 962) 1768 - Լորենս Սթեռն իռլանդացի գրող եւ կղերական (* 1713) 1964 - Նորբերտ Վիներ ամերիկացի մաթեմատիկոս 1980 - Էրիխ Ֆրոմմ գերմ. հոգեբան եւ փիլիսոփա (* 1900) Տոներ ՝ Արուբայի դրոշի ու հիմնի օր ՝ Փարիզյան կոմունայի օր (1872 թվականի փետրվարի 20-ից) Հարավային Օսեթիա — 1991 թ. Երեւդի գյուղում տեղի ունեցած ողբերգության զոհերի հիշատակի օր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 19, տարվա 78-րդ (նահանջ տարիներին՝ 79-րդ) օրն է։ Մարտի 19-ին հիմնադրվել է Երեւակ ամսագիրը։ Տարվա ավարտին մնում է 287 օր։ Դեպքեր Ծնունդներ 1601 - Ալոնսո Կանո, իսպանացի քանդակագործ եւ գեղանկարիչ, բարոկկո ոճի ներկայացուցիչ։ 1769 - Ֆրանսուա Ժոզեֆ Բոզիո, քանդակագործ։ 1813 - Դավիթ Լիվինգստոն, շոտլանդացի ճանապարհորդ, Աֆրիկայի ամենանշանավոր հետազոտողներից մեկը (մ. 1873)։ 1913 - Մառի Աթմաճյան, բանաստեղծուհի։ 1921 - Հերի Բաբասին (Harry Babasin), հայկական ծագումով ամերիկացի ջազային երաժիշտ։ 1928 - Վարդուհի Վարդերեսյան, հայ ճանաչված դերասանուհի (մ. 2015)։ 1955 - Բրյուս Ուիլիս, ամերիկացի հանրաճանաչ դերասան։ 1970 - Ֆեռնանդես Աբելարդո, սպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ 1979 - Դիեգո Ֆորլան, ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ։ 1983 - Արամ Պաչյան, հայ ժամանակակից արձակագիր։ 1995 - Էկտոր Բելիերին, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Մահեր 235 - Ալեքսանդր Սեւերոս, Հռոմի կայսր (222-235), Սեւերոսների հարստության վերջին շառավիղը։ 1925 - Նարիման Նարիմանով, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ, գրող, հրապարակախոս։ 1961 - Էդգար Տեր-Ղազարյան, հայ խորհրդային քիմիկոս-տեխնոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1960)։ 1986 - Սուրեն Աղաբաբյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (ծ. 1922)։ 1993 - Ժորժ Կառվարենց, ֆրանսահայ կոմպոզիտոր։ Տոներ Հաճախորդի միջազգային օր


text: Մարտի 20, տարվա 79-րդ (նահանջ տարիներին՝ 80-րդ) օրն է։ Գարնանային գիշերահավասարի առաջին օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 286 օր։ Դեպքեր 1815 - Նապոլեոն Բոնապարտը Էլբա կղզուց փախուստով վերադարձավ Փարիզ 1956 - Թունիսը հռչակեց իր անկախությունը Ֆրանսիայից Ծնունդներ 1639 - Իվան Մազեպա Iван Мазепа ուկր. հետման (մ. 1709)։ 1725 - Աբդուլ Համիդ I, օսմանյան սուլթան (մ. 1789)։ 1828 - Հենրիկ Իբսեն, նորվեգիացի դրամատուրգ (մ. 1906)։ 1857 - Շերամ, հայ գուսան եւ երգահան (մ. 1938)։ 1882 - Ռենե Կոտի, Ֆրանսիայի 17-րդ նախագահը (մ. 1962)։ 1887 - Հովսեփ Օրբելի, խորհրդային ականավոր գիտնական (մ. 1961)։ 1918 - Հրանտ Ստեփանյան, խորհրդային վաստակավոր նկարիչ (մ. 1980)։ 1921 - Սաղաթել Հարությունյան, գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ (մ. 2005)։ 1933 - Ալեքսանդր Գորոդնիցկի, ռուս երկրաբան եւ բանաստեղծ։ 1948 - Նիկոս Փափազոգլու, հույն երգիչ, երգահան, երաժիշտ (մ. 2011)։ 1959 - Սթինգ, ամերիկյան ըմբշամարտիկ։ 1962 - Սթիվեն Սոմերս, ամեր. ռեժիսոր, դրամատուրգ։ 1962 - Կարինե Աշուղյան, հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, հրապարակախոս։ 1982 - Տոմաշ Կուշչակ, լեհ ֆուտբոլիստ, դարպասպահ։ 1984 - Ֆեռնանդո Տոռես, իսպանացի ֆուտբոլիստ։ 1991 - Մատտիա Դեստրո, իտալ. ֆուտբոլիստ։ 1993 - Սլուոն Սթիվենս, ամերիկյան թենիսիստուհի։ Մահեր 1784 - Պետրոս Ղափանցի, հայ բանաստեղծ։ 1956 - Սմբատ Բորոյան (Զորավար Սմբատ, Մախլուտո), նշանավոր հայդուկ, Անդրանիկի անձնական քարտուղարը եւ զինակիցը։ 1727 - Իսահակ Նյուտոն, անգլիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, աստղագետ, փիլիսոփա (* 1642)։ 1990 - Լեւ Յաշին, ռուս ֆուտբոլիստ (* 1929) 1993 - Պոլիկարպ Կաշ, գերմ.-ամեր. ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր (* 1911)։ Տոներ Համաշխարհային՝ Աստղաբաշխների օր Ճնճղուկների օր ՄԱԿ՝ Երջանկության օր Ֆրանկաֆոնիայի օր Թունիս՝ Անկախության օր (Ֆրանսիայից՝ 1956 թ.) Պարսիկներ, գիլանցիներ, քրդեր, զրադաշտականներ եւ Իրանի ազդեցության տակ գտնվող երկրներ՝ Նովռուզ


text: Մարտի 21, տարվա 80-րդ (նահանջ տարիներին՝ 81-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 285 օր։ Գարնանային գիշերահավասարի օր։ Դեպքեր 1413 - Հենրի V-ը դառնում է Անգլիայի թագավոր 1844 - Բահայի օրացույցի սկիզբը 1857 - Ճապոնիայում տեղի ունեցավ երկրաշարժ, որի հետեւանքով մահացավ ավելի քան 100 000 մարդ 1871 - Օտտո ֆոն Բիսմարկը նշանակվեց Գերմանիայի առաջին կանցլեր 1921 - հռչակվեց Վրաստանի Հանրապետությունը 1981 - գործարկվեց Արփա-Սեւան ջրատարը։ 2000 - Հովհաննես Պողոս II-ը կատարում է Հռոմի պապի առաջին Իսրայել այցը։ Ծնունդներ 1685 - Յոհան Սեբաստիան Բախ, գերմանացի կոմպոզիտոր (մ. 1750)։ 1768 - Ժոզեֆ Ֆուրիե, ֆրանս. մաթեմատիկոս եւ ֆիզիկոս (մ. 1830)։ 1806 - Բենիտո Խուարես, Մեքսիկայի 25-րդ նախագահը (մ. 1872)։ 1830 - Ֆրիդրիխ ֆոն Բեկ Ռժիկովսկի,ավստրո-հունգարական պետական գործիչ 1839 - Մոդեստ Մուսորգսկի, ռուս կոմպոզիտոր (մ. 1881)։ 1878 - Հասմիկ, թատրոնի հայ դերասանուհի (մ. 1947)։ 1898 - Սեդրակ Բարխուդարյան, հայ հնագետ, պատմաբան, վիմագրագետ։ 1902 - Միքայել Չայլախյան, հայ խորհրդային ֆիտոֆիզիոլոգ 1920 - Գեորգ Օթս, էստոնացի օպերային երգիչ (մ. 1975)։ 1926 - Միքայել Հայրապետյան, հայ վիրաբույժ-ուռուցքաբան։ 1929 - Յուրի Մուշկետիկ, ուկրաինացի գրող (մ. 2019)։ 1946 - Թիմոթի Դալթոն, թատրոնի եւ կինոյի բրիտանացի դերասան։ 1958 - Գարի Օլդմեն անգլիացի դերասան, երգիչ, ռեժիսոր։ 1962 - Մեթյու Բրոդերիկ, ամերիկացի դերասան, երգիչ։ 1966 - Բենիտո Արչունդիա Մեքսիկացի ֆուտբոլային դատավոր, իրավաբան, տնտեսագետ։ 1980 - Ռոնալդինյո բրազիլիացի ֆուտբոլիստ։ 1987 - Անդրեյ Բեդնյակով, ուկրաինացի արտիստ, հաղորդավար։ 1989 - Ժորդի Ալբա իսպանացի ֆուտբոլիստ։ 1997 - Մարտինա Շտոսսել, արգենտինացի երգչուհի եւ պարուհի։ Մահեր 1763 - Հակոբ Ե Շամախեցի, Հայոց կաթողիկոս 1759-ից 1936 - Ալեքսանդր Գլազունով, ռուս կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր (ծ. 1865) 1939 - Էվալդ Աավ, էստոնացի կոմպոզիտոր, խմբավար (ծ. 1900) 1942 - Վահան Միրաքյան, բանաստեղծ (ծ. 1866) 1998 - Գալինա Ուլանովա, ռուս բալերինա (ծ. 1910) 2006 - Գեւորգ Աշուղյան,հայ դերասան (1967) 2012 - Տոնինո Գուերա, իտալացի բանաստեղծ եւ սցենարիստ (ծ. 1920)։ 2012 - Տոնինո Գուերրա,իտալացի բանաստեղծ, գրող եւ սցենարիստ Տոներ Համաշխարհային՝ Դաունի համախտանիշի համաշխարհային օր Պոեզիայի համաշխարհային օր Ռասայական խտրականության վերացման օր Տիկնիկային թատրոնի օր Արաբական աշխարհ՝ Մայրերի օր Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն՝ Մարդու իրավունքի օր Վրաստան՝ Սահմանապահի օր Նամիբիա՝ Անկախության օր Քրդստան՝ Նոռուզ ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր


text: Մարտի 22, տարվա 81-րդ (նահանջ տարիներին՝ 82-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 284 օր։ Դեպքեր 1877 - Երեւանին տրվեց քաղաքի կարգավիճակ 1920 - Սկսվել են Շուշիի ջարդերը Ծնունդներ 1863 - Մարկ Ելիզարով, սովետական պետական եւ կուսակցական գործիչ 1905 - Վիրջիլ Գեորգիու, ռումինացի հայազգի դաշնակահար, կոմպոզիտոր եւ բանաստեղծ։ 1913 - Սերգեյ Ադավելյան, ավիաշինարար-ճարտարագետ։ 1926 - Մարտին Միքայելյան, հայ ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1968)։ 1931 - Բարտոն Ռիխտեր, ամերիկացի ֆիզիկոս 1949 - Ջոն Թոշակ, ուելսցի ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ Մահեր 1832 - Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթե, գերմանացի մեծագույն փիլիսոփա եւ գրող (ծ. 1749) 1967 - Օտո Սկուլմե, լատվիացի խորհրդային նկարիչ 1975 - Արամ Ինճիկյան, հայ գրականագետ (ծ. 1910)։ Տոներ Ջրի համաշխարհային օր


text: Մարտի 24, տարվա 83-րդ (նահանջ տարիներին՝ 84-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 282 օր։ Դեպքեր 1401 - Լենկթեմուրն ասպատակում է Դամասկոսը 1896 - Ալեքսանդր Պոպովն ուղարկում է առաջին ռադիոազդանշանը 1972՝ Կայանում է «Կնքահայր» ֆիլմի առաջին ցուցադրությունը 1999 - Մոնբլանի թունելում հրդեհից զոհվում է 38 մարդ Ծնունդներ 1494 - Գեորգ Ագրիկոլա գերմ. գիտնական եւ լեզվաբան (մ. 1555)։ 1782 - Օրեստ Կիպրենսկի ռուս իտալ. նկարիչ (մ. 1836)։ 1808 - Մարիա Մալիբրան իսպ.-ֆրանս. սոպրանո (մ. 1836)։ 1844 - Կամիլ Լըմոնյե, բելգիացի արձակագիր 1888 - Վիկտոր Կինգիսեպ էստ. կոմունիստ գործիչ (մ. 1922)։ 1891 - Սերգեյ Վավիլով ռուս ֆիզիկոս (մ. 1951)։ 1893 - Վալտեր Բաադե գերմ. աստղագետ (մ. 1960)։ 1903 - Սերգեյ Կազբինցեւ, ազգությամբ հայ գեներալ-մայոր 1915 - Վազգեն Ամիրբեկյան, հայ արձակագիր, լրագրող (մ. 1984)։ 1921 - Վասիլի Սմիսլով ռուս շախմատիստ (մ. 2010)։ 1930 - Սթիվ Մակքուին ամեր. դերասան (մ. 1980)։ 1951 - Արմեն Աթաբեկյան, վիրաբույժ 1962 - Կարո Քահքեջյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս (զ. 1993)։ 1965 - Անդըթեյքեր ամեր. ըմբիշ 1974 - Էլիսոն Հենիգան ամեր. դերասանուհի 1983 - Թի Ջեյ Ֆորդ ամեր. բասկետբոլիստ 1984 - Քրիս Բոշ ամեր. բասկետբոլիստ 1987 - Ռամիրես բրազ. ֆուտբոլիստ Մահեր 809 - Հարուն ալ Ռաշիդ, աբասյան խալիֆ 1603 - Եղիսաբեթ I, Անգլիայի թագուհի (* 1533) 1773 - Ֆիլիպ Դորմեր Սթենհոփ Չեսթերֆիլդ, անգլիացի պետական գործիչ, դիվանագետ եւ գրող (ծնվ. 1694) 1882 - Հենրի Լոնգֆելո ամեր. բանաստեղծ եւ դիրիժոր (* 1807) 1887 - Իվան Կրամսկոյ ռուս նկարիչ (* 1837) 1905 - Ժյուլ Վեռն ֆրանսիացի գրող (* 1828) 1945 - Սուրեն Սարգսյան, Սովետական Միության հերոս, գվարդիայի սերժանտ 1990 - Ալիս Սափրիչ, ֆրանսահայ դերասանուհի Տոներ Տուբերկուլոզի դեմ պայքարի համաշխարհային օր Պակիստան՝ Պակիստանի օր Ուգանդա՝ Ծառ տնկելու օր


text: Մարտի 25, տարվա 84-րդ (նահանջ տարիներին՝ 85-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 281 օր։ Դեպքեր 1821 - Հունաստանն ազդարարում է իր անկախությունը Օսմանյան կայսրությունից 1988 - Բրատիսլավայում կոմունիստական ռեժիմի դեմ կայանում է մոմերով ցույց Ծնունդներ 1699 - Յոհան Ադոլֆ Հասսե գերմ. երգիչ-երգահան (մ. 1783)։ 1867 - Արտուրո Տոսկանինի իտալ. դիրիժոր (մ. 1957)։ 1881 - Բելա Բարտոկ հունգ. դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր (մ. 1945)։ 1908 - Դեւիդ Լին, բրիտանացի հայտնի ռեժիսոր, ստացել է Սըր կոչումը, Օսկարի կրկնակի դափնեկիր (մ. 1991) 1912 - Մարտին Քարամյան, բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ 1912 - Ալեքսանդր Շաքարյան, հայ նկարիչ 1921 - Սիմոնա Սինյորե գերմ.-ֆրանս. դերասանուհի (մ. 1985)։ 1926 - Արչիլ Գոմիաշվիլի,վրացի խորհրդային եւ ռուսական դերասան 1933 - Պարույր Մուրադյան, հայագետ, աղբյուրագետ եւ կովկասագետ 1947 - Էլթոն Ջոն անգլ. երգիչ-երգահան, դաշնակահար եւ դերասան 1955 - Մանիկ Աճեմյան, հայ բանաստեղծ, լրագրող Մահեր 1801 - Նովալիս, գերմ. բանաստեղծ եւ կոմպոզիտոր (* 1772)։ 1914 - Ֆրեդերիկ Միստրալ, պրովանսացի բանաստեղծ 1918 - Կլոդ Դեբյուսի, ֆրանս. կոմպոզիտոր (* 1862)։ 1969 - Մաքս Իսթմեն, ամեր. բանաստեղծ (* 1883)։ 1973 - Տիգրան Հախումյան, հայ բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ (* 1894)։ 1980 - Միլտոն Էրիկսոն (* 1901)։ 2007 - Անդրանիկ Մարգարյան, Հայաստանի 10-րդ վարչապետը (* 1951)։ Տոներ


text: Մարտի 26, տարվա 85-րդ (նահանջ տարիներին՝ 86-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 280 օր։ Դեպքեր 1169` Սալահ ադ Դինը դառնում է Եգիպտոսի էմիր 1812՝ երկրաշարժից ավերվում է Վենեսուելայի մայրաքաղաք Կարակասը, զոհվում է շուրջ քսան հազար մարդ 1881` Թեսալիան ազատագրվում եւ մտնում է Հունաստանի կազմում 1934` Մեծ Բրիտանիայում սկսում են հանձնել վարորդական իրավունքի քննություններ 1971՝ Արեւելյան Պակիստանն անջատվում է Պակիստանից եւ ստեղծվում է Բանգլադեշի հանրապետությունը 1995՝ ուժի մեջ է մտել Շենգենյան համաձայնությունը Ծնունդներ 1905` Վիկտոր Ֆրանկլ, ավստրիացի նյարդաբան եւ հոգեբույժ (մ. 1997) 1911` Թենեսի Ուիլյամս, ամերիկացի դրամատուրգ, գրող եւ բանաստեղծ (մ. 1983) 1928` Ռոմանոս Սարգսյան, նկարիչ, պրոֆեսոր 1938` Անտոնիո Տրեբիչիանի, իտալացի ֆուտբոլի մարզիչ 1940` Նենսի Փելոսի, ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի 60-րդ խոսնակը 1941` Ռիչարդ Դոկինզ, անգլիացի կենսաբան 1962` Ջոն Սթոքթոն, ամերիկացի բասկետբոլիստ 1982` Միկել Արտետա, իսպանացի ֆուտբոլիստ 1985` Քիրա Նայթլի, ամերիկացի դերասանուհի 1989` Սիմոն Կյեր, դանիացի ֆուտբոլիստ Մահեր 1797` Ջեյմս Հաթոն, շոտլանդացի երկրաբան (* 1726) 1827` Լուդվիգ վան Բեթհովեն, գերմանացի դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր (* 1770) 1892` Ուոլթ Ուիթմեն, ամերիկացի բանաստեղծ եւ գրող (* 1819) 1910` Օգյուստ Շարլուա, ֆրանսիացի ազգագրագետ (* 1864) 1923` Սառա Բեռնար, ֆրանսիացի դերասանուհի (* 1844) 1940` Լուիս Սպիրիդոն, հույն վազորդ (* 1873) 1958` Ազատ Վշտունի, բանաստեղծ (* 1894) 2008` Ժակ Դուվալյան, ֆրանսահայ երգիչ Տոներ Բանգլադեշ՝ Անկախության օր Մալի՝ Ժողովրդավարության օր Ուկրաինա՝ Ներքին զորքերի օր Զրադաշտականներ` Զրադաշտի ծննդյան օր


text: Մարտի 27, տարվա 86-րդ (նահանջ տարիներին՝ 87-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 279 օր։ Դեպքեր 1968 - Վլադիմիրի մարզում ավիավթարից զոհվում է Յուրի Գագարինը 1990՝ Լոնդոնի Բեյքեր սթրիթ 221-ում բացվում է Շերլոք Հոլմսի թանգարանը 2009 - Պակիստանում ինքնասպան ահաբեկչի պայթյունի զոհ է դառնում 48 մարդ 2011 - Ռուսաստանը վերջին անգամ անցավ ամառային ժամանակի Ծնունդներ 1845` Վիլհելմ Ռենտգեն, գերմանացի նշանավոր ֆիզիկոս, ռենտգենյան ճառագայթների հայտնագործողը, ֆիզիկայի բնագավառում առաջին Նոբելյան մրցանակ ստացողը՝ 1901 թ. (մ. 1923) 1886 - Սերգեյ Կիրով, ռուս քաղ. գործիչ (մ. 1934) 1926 - Գեորգի Սահակյան, հայ կինոդերասան, Իոսիֆ Ստալինի նմանակը 1927 - Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ, ռուսաստանցի թավջութակահար (մ. 2007) 1941 - Իվան Գաշպարովիչ, Սլովակիայի 3-րդ նախագահը 1946 - Վյաչեսլավ Կովալենկո, Հայաստանում Ռուսաստանի 5-րդ դեսպանը 1955 - Մարիանո Ռախոյ, Իսպանիայի վարչապետ 1969 - Մրայա Քերի, ամերիկացի երգչուհի-երգահան, դերասանուհի 1974 - Արամ Մարգարյան, հայ ըմբիշ 1975 - Ֆերգի, ամերիկացի երգչուհի-երգահան, դերասանուհի, պարուհի (The Black Eyed Peas) 1986 - Մանուել Նոյեր, գերմանացի ֆուտբոլիստ 1988՝ Մաուրո Գոյկոեչեա, ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ Ջեսսի Ջեյ, անգլիացի երգչուհի-երգահան Մահեր 1625 - Հակոբ Ա, Անգլիայի թագավոր (*1566) 1770 - Ջովաննի Բատիստա Տիեպոլո, իտալացի նկարիչ (*1696) 1864 - Ժան Ժակ Ամպեր, ֆրանսիացի բանասեր (*1800) 1891 - Պետրոս Մաղաքյան, արեւմտահայ դերասան 1968 - Յուրի Գագարին, ռուս տիեզերագնաց, առաջին տիեզերագնաց (*1934) 2006 - Ստանիսլավ Լեմ, լեհ գրող (*1921) 2010 - Վասիլի Սմիսլով, ռուս շախմատիստ (*1921) Տոներ Թատրոնի միջազգային օր Անգոլա՝ Հաղթանակի օր Բելգիա՝ Ֆրանսախոսների օր Բիրմա՝ Բանակի օր Ռուսաստան՝ Ներքին զորքերի օր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 28, տարվա 87-րդ (նահանջ տարիներին՝ 88-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 278 օր։ Դեպքեր 37 - Կալիգուլան հռչակվեց Հռոմի կայսր 1462 - Իվան III-ը դառնում է Մոսկովյան մեծ իշխան 1854 - Ղրիմի պատերազմ. Մեծ Բրիտանիան եւ Ֆրանսիան Ռուսաստանին հայտարարում են պատերազմ 1930 - Կոստանդնուպոլիսը եւ Անգորան ստանում են թուրքացված Ստամբուլ եւ Անկարա անունները 1959 - Չինաստանը լուծարում է Տիբեթի կառավարությունը Ծնունդներ 1483 - Ռաֆայել Սանտի, Վերածննդի ժամանակաշրջանի իտալացի հանրահայտ նկարիչ (մ. 1520) 1592 - Յան Ամոս Կոմենսկի (մ. 1670) 1862 - Արիստիդ Բրիան, Ֆրանսիայի վարչապետ (մ. 1932) 1865 - Ալեքսանդր Ծատուրյան, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ (մ. 1917) 1868 - Մաքսիմ Գորկի, ռուս գրող (մ. 1936) 1870 - Գուիդո Բացցանի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ 1913 - Նելսոն Ստեփանյան, հայ հերոս օդաչու (վ. 1944) 1914 - Բոհումիլ Հրաբալ, չեխ գրող (մ. 1997) 1914 - Արթուր Փինաջյան, ամերիկացի հայազգի նկարիչ 1928 - Արա Հարությունյան, քանդակագործ 1936 - Մարիո Վարգաս Լյոսա, պերուա-իսպանացի լրագրող եւ գրող 1940 - Վերա Ասլանյան, հայ թարգմանչուհի 1948 - Դայան Ուիսթ, ամերիկացի դերասանուհի 1953 - Ռիբա Մաքինթայր, ամերիկացի երգչուհի-երգահան, դերասանուհի 1970 - Վինս Վոն, ամերիկացի դերասան 1981 - Ջուլիա Սթայլզ, ամերիկացի դերասանուհի 1986 - Լեդի Գագա, ամերիկացի երգչուհի Մահեր 1584 - Իվան IV Ահեղ, ռուս թագավոր (ծն. 1530) 1794 - Մարի Ժան Անտուան Նիկոլա դը Կոնդորսե, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս եւ փիլիսոփա (ծն. 1743) 1881 - Մոդեստ Մուսորգսկի, ռուս կոմպոզիտոր (ծն. 1839) 1943 - Սերգեյ Ռախմանինով, ռուս դաշնակահար, կոմպոզիտոր (ծն. 1873) 1969 - Դուայթ Էյզենհաուեր, ամերիկացի ռազմական գործիչ, Միացյալ Նահանգների 34-րդ նախագահը (ծն. 1890) 1985 - Մարկ Շագալ, ռուս նկարիչ (ծն. 1887) 1994 - Էժեն Իոնեսկո, ֆրանսիացի դրամատուրգ, ազգությամբ՝ ռումին 2000 - Կարպ Դոմբաեւ, ջութակահար, մանկավարժ 2004 - Պիտեր Ուստինով, անգլիացի-շվեյցարացի դերասան, դրամատուրգ, ռեժիսոր (ծն. 1921) 2012՝ Ալեքսանդր Հարությունյան, հայ դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր (ծն. 1920) Ըրլ Սքրագս, ամերիկացի բանջո նվագող (ծն. 1924) 2013 - Ռոբերտ Զիլջյան, ամերիկացի հայազգի գործարար, Sabian ընկերության հիմնադիրը (ծն. 1923) Տոներ Չեխիա եւ Սլովակիա՝ Ուսուցչի օր


text: Մարտի 29, տարվա 88-րդ (նահանջ տարիներին՝ 89-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 277 օր։ Դեպքեր 1430 - Օսմանյան Կայսրությունը գրավում է բյուզանդական Սալոնիկ քաղաքը 1831՝ բոսնիացիներն ապստամբում են Օսմանյան Կայսրության դեմ 1849 - Միացյալ Թագավորությունը գրավում է Փենջաբը 1851՝ Ստեղծվում է «Կովկասյան գրաքննական կոմիտեն» 1871 - Վիկտորիա թագուհին բացում է Ալբերտ թագավորական սրահը 1947 - Մադագասկարի բնակիչներն ապստամբում են ֆրանսիական տիրապետության դեմ 1967 - Ֆրանսիայում ջուրն է իջեցվում առաջին միջուկային սուզանավը 2004 - Բուլղարիան, Էստոնիան, Լատվիան, Լիտվան, Ռումինիան, Սլովակիան եւ Սլովենիան դառնում են ՆԱՏՕ-ի լիիրավ անդամ երկրներ 2010 - Ահաբեկչական գործողություններ մոսկովյան մետրոյում, զոհվում է 40 մարդ Ծնունդներ 1931 - Ալեքսեյ Գուբարեւ, տիեզերագնաց-օդաչու, փոխգնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս 1943 - Ջոն Մեյջոր անգլ. ֆինանսիստ, Միացյալ Թագավորության վարչապետ 1957 - Քրիստոֆեր Լամբեր ամեր.-ֆրանս. դերասան 1958 - Նուրիել Ռուբինի ամեր. տնտեսագետ 1967 - Միշել Խազանավիչուս ֆրանս. ռեժիսոր, դրամատուրգ 1985 - Ֆեռնանդո Ամորեբիետա վենեսուելցի ֆուտբոլիստ 1988 - Յուրգեն Ցոպ էստ. թենիսիստ 1991 - Ֆաբիո Բորինի իտալ. ֆուտբոլիստ Մահեր 1891 - Ժորժ Սյորա ֆրանս. նկարիչ (ծն. 1859) 1971 - Ավետ Ավետիսյան, հայ խորհրդային դերասան (ծնվ. 1897) 1982 - Կառլ Օրֆ գերմ. կոմպոզիտոր (ծնվ. 1895) Տոներ Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 30, տարվա 89-րդ (նահանջ տարիներին՝ 90-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 276 օր։ Դեպքեր 1867 - Միացյալ Նահանգները 7.2 միլիոն դոլլարով Ռուսաստանից գնում են Ալյասկան 1945՝ սովետական եւ լեհական զորքերն ազատագրում են Գդանսկը 1981 - ԽՍՀՄ-ում առաջին անգամ մտցվում է «ամառային ժամանակը» 1987՝ լոնդոնյան աճուրդում 50 միլիոն դոլլարով վաճառվում է Վան Գոգի «Արեւածաղիկները» Ծնունդներ 1746 - Ֆրանցիսկո Գոյա, իսպանացի հայտնի գեղանկարիչ (մ. 1828) 1844 - Պոլ Վեռլեն, ֆրանսիացի բանաստեղծ (մ. 1896)։ 1853 - Վինսենթ վան Գոգ, հոլանդացի նկարիչ (մ. 1890)։ 1892 - Յոհանես Պյաեզուկե (մ. 1918)։ 1894 - Սերգեյ Իլյուշին, ռուս ավիակոնստրուկտոր (մ. 1977)։ 1913 - Նար Հովհաննիսյան, հայ օպերային երգիչ։ 1936 - Նորայր Ադալյան, հայ արձակագիր 1937 - Ուորեն Բիթի, ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ 1968 - Սելին Դիոն, կանադացի երգչուհի 1982 - Ֆիլիպ Մեքսես, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ 1986 - Սերխիո Ռամոս, իսպանացի ֆուտբոլիստ Մահեր 1925 - Ռուդոլֆ Շտայներ, ավստրիացի փիլիսոփա (ծն. 1861)։ 1935 - Ռոմանոս Մելիքյան, հայ կոմպոզիտոր (ծն. 1883)։ 1984 - Հրանտ Օգանեսով, հայ խորհրդային պատմաբան 1986 - Ջեյմս Կեգնի, ամեր. դերասան եւ պարող (ծն. 1899)։ 2013 - Վալերի Զոլոտուխին, ռուս դերասան (ծն. 1941)։ Տոներ ԱՄՆ` Բժիշկների օր Իսպանիա` Ծաղկի օր Ծանոթագրություններ


text: Մարտի 31, տարվա 90-րդ (նահանջ տարիներին՝ 91-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 275 օր։ Դեպքեր 1889՝ տեղի է ունենում Էյֆելյան աշտարակի պաշտոնական բացումը 1909՝ սկսվում է Տիտանիկ նավի կառուցումը 1918 - ԱՄՆ-ում առաջին անգամ մտցվում է «ամառային ժամանակ» 1967 - ՆԱՏՕ-ից Ֆրանսիայի դուրս գալուց հետո կենտրոնակայանը տեղափոխվում է Բրյուսել, Բելգիա 1979՝ վերջին բրիտանացի զինվորը հեռանում է Մալթայից 1986՝ մեքսիկական ավիաընկերության Բոինգ-727-ը վառվում եւ բախվում է լեռանը, զոհվում է 167 մարդ 1991 - Վրաստանում ընտրողները քվեարկում են անկախության օգտին 1999՝ էկրաններին է բարձրանում The Matrix ֆիլմը Ծնունդներ 1596՝ Ռենե Դեկարտ, ֆրանսիացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս 1903 - Աշոտ Աբրահամյան, աղբյուրագետ 1907 - Մարգար Սեդրակյան, կոնյակագործ 1923 - Վազգեն Գեւորգյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ։ 1926 - Կիմ Արզումանյան, ռեժիսոր,բեմադրիչ, 1943 - Քրիստոֆեր Ուոքեն ամեր. դերասան 1950 - Անդրաշ Ադորյան, հունգարացի շախմատիստ 1971՝ Պավել Բուրե, ռուս հոկեյիստ Էվան Մաքգրեգոր, ամեր. դերասան 1972 - Ալեխանդրո Ամենաբար չիլի-իսպ. ռեժիսոր, դերասան 1984 - Ռոբերտ Զեբելյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող 1987 - Վան Յուե, չինացի շախմատիստ 1989 - Պաբլո Պիատտի, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր 1631 - Ջոն Դոն, անգլիացի բանաստեղծ (ծն.1572) 1917 - Ալեքսանդր Ծատուրյան, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ (ծն.1865) 1945 - Հանս Ֆիշեր գերմ. քիմիկոս Նոբելյան մրցանակակիր (ծն.1881) 1980 - Ջեսսի Օուենս ամեր. վազորդ, հեռացատկորդ (ծն.1913) 1983 - Կարանդաշ, կրկեսի արտիստ, ծաղրածու 1993 - Բրենդոն Լի, ամերիկացի մարտարվեստի դերասան (ծն.1965) 2016 - Զահա Հադիդ, բրիտանացի ճարտարապետ Տոներ


text: Դեպքեր Բասկետբոլ սպորտաձեւի ստեղծումը Աբդուլ Համիդը ստեղծել է «Համիդիե» հատուկ զորաջոկատները։ Ծնունդներ Հունվարի 5 - Վաղինակ Բեքարյան, հայ մանկավարժ, բանաստեղծ Հունվարի 15 - Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ եւ գրականագետ։ Մայիսի 10 - Արամ Եսայան, խորհրդային իրավաբան Օգոստոսի 5 - Բորիս Ստեչկին, հիդրոաերոմեխանիկայի եւ ջերմատեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական Սեպտեմբերի 26 - Շարլ Մյունե, ֆրանսիացի դիրիժոր եւ ջութակահար։ (մ. 1968) Դեկտեմբերի 25 - Ալեքսանդր Հակոբյան, մեխանիկ։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիայի (1943), պրոֆեսոր (1937), ՀԽՍՀ գիտության եւ տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940)։ Լեւոն Քալանթար - հայ ռեժիսոր (վ. 1959 թ.) Մահեր Սեպտեմբերի 27 - Իվան Գոնչարով, ռուս գրող Նոյեմբերի 17 - Խոսե Մարիա Իգլեսիաս, մեքսիկացի փաստաբան, պրոֆեսոր, ժուրնալիստ եւ պետական գործիչ Գալուստ Շարմազանյան, հայ բանահավաք, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ Մակար Ա Թեղուտցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1885-ից։ Հաջորդել է Գեւորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցուն Հունվար 25 - Աշոտ Տեր-Մկրտչյան, մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ, գիտության եւ տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր (վ. 1959) Մարտ 27 - Պետրոս Մաղաքյան, դերասան Հունիս 3 - Պետրոս Ադամյան, դերասան (ծ. 1849) Նոյեմբեր 10 - Արթյուր Ռեմբո, ֆրանսիացի բանաստեղծ (ծ. 1854) Հակոբ Պարոնյան - հայ գրող-երգիծաբան, լրագրող (ծ. 1843) 1891 Տարեթվեր


text: Դեպքեր փետրվարի 11 - փետրվարի 19 - Շվեյցարական Սանկտ Մորից քաղաքում անցկացվեցին երկրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը Ծնունդներ Հունվարի 6 - Հենրիկ Ազատյան, հայ քաղաքական եւ պետական գործիչ Հունվարի 27 - Սոս Սոսյան, հայ դերասան, ՎԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Ապրիլի 4 - Հակոբ Կրկեաշարյան, հայ վիրաբույժ, վնասվածքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1970)։ ԵՊԲՀ պատվավոր դոկտոր (1994) Հուլիսի 28 - Ռեյ Աղայան, հագուստի դիզայներ Նոյեմբերի 23 - Գրիգոր Ավագյան (ակադեմիկոս), տնտեսագետ, աշխարհագրագետ, պրոֆեսոր (1974), աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1972), Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1992) Դեկտեմբերի 19 - Հրայր Մարուխյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ բյուրոյի ներկայացուցիչ (1972-1994), ՀՅԴ կուսակցության անդամ՝ 1950 թվականից, ՀՀԴ Բյուրոյի անդամ՝ 1963 թվականից Դերենիկ Թադեւոսյան, հայ գեղանկարիչ Ալբերտ Դիլբարյան, հայ գեղանկարիչ Սերգեյ Մարտիրոսյան, ԽՍՀՄ եւ ՀՀ ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր։ Հունվարի 28 - Արարատ Հովսեփյան, քանդակագործ Փետրվարի 8 - Վյաչեսլավ Տիխոնով, խորհրդային եւ ռուս դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Փետրվարի 29 - Թորոս Թորանյան, սիրիահայ գրող, հրապարակախոս Մարտ 10 - Էլդա Գրին, արձակագիր, հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Մարտի 26 - Ռոմանոս Սարգսյան, նկարիչ, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Մարտ 28 - Արա Հարությունյան, քանդակագործ Ապրիլի 13 - Վերա Հակոբյան, հայ հաղորդավար, ասմունքող Ապրիլի 15 - Միհրան Սոսոյան, հայ գրաֆիկ, մանկավարժ Մայիս 19 - Սերգեյ Մերգելյան, հայ տաղանդավոր մաթեմատիկոս, գիտության եւ կրթության ականավոր գործիչ Մայիս 21 - Աբրահամ Ալիքյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ Հունիս 6 - Ջորջ Դոքմեջյան, հայազգի ամերիկյան պետական եւ քաղաքական գործիչ Հունիս 14 - Չե Գեվարա մարքսիստ հեղափոխական, քաղաքական գործիչ պարտիզան (վ. 1967) Հուլիս 20 - Մինաս Ավետիսյան, հայ նկարիչ (վ. 1975) Հուլիսի 22 - Վահան Խորենյան, հայ նկարիչ Օգոստոս 16 - Արա Գյուլեր, հայ լուսանկարիչ Սեպտեմբերի 29 - Լուչանո Տեսսարի, իտալացի ֆուտբոլիստ, դարպասպահ եւ գլխավոր մարզիչ Դեկտեմբեր 7 - Նոամ Չոմսկի ամերիկացի լեզվաբան, փիլիսոփա, քաղաքական ակտիվիստ, գրող, դասախոս Դեկտեմբեր 12 - Չինգիզ Այթմատով, ղրղզ արձակագիր (վ. 2008)։ Դեկտեմբեր 23 - Հովհաննես Չեքիջյան, հայ խմբավար, դիրիժոր, մանկավարժ Մահեր Ստեփանոս Սապահ-Գյուլյան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, հրապարակախոս Հունիսի 18 - Ռուալ Ամունդսեն, Նորվեգացի ճանապարհորդ, հետախույզ Գրիգոր Այգունի Հաճնլյան, ջութակահար, մանկավարժ Մայիսի 7 - Ալեքսանդր Սպենդիարյան, կոմպոզիտոր (ծ. 1827) 1928 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար–Փետրվար Հունվարի 12 – Իրանի սահմանադրական հեղափոխություն. առեւտրականների, հոգեւոր առաջնորդների եւ մտավորականների ազգային դաշինքը ստիպեց Իրանի շահին հաստատել երկրի սահմանադրությունը եւ ստեղծել ազգային ժողով, Մեջլիս։ Հունվարի 16–Ապրիլի 7 – Տեղի ունեցավ Ալխեսիրասի կոնֆերանսը, որպեսզի լուծվի Ֆրանսիայի եւ Գերմանիայի միջեւ Տանժերյան ճգնաժամը։ սեպտեմբերի 3-ին փառավոր հանդիսությամբ օծվեց Նոր Բայազետի նորակառույց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ / Մշակ, 1906 թ. 8 սեպտեմբերի, ավելացրեց Գրիգոր Դաշտոյանը Գործարկվում է Երեւան - Ջուղա երկաթուղին Ծնունդներ Հունվարի 5 - Աշոտ Սաթյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր Հունվարի 21 - Իգոր Մոիսեեւ, բալետի խորհրդային արտիստ եւ բալետ-մայստեր Հուլիսի 1 - Իվան Մոզգով, խորհրդային անասնաբույժ-դեղաբան Օգոստոսի 28 - Ասատուր Մարգարյան, հայ խորհրդային պտղաբույծ Սեպտեմբերի 15 - Դմիտրի Նալբանդյան, հայ նկարիչ, ՀՀ (1965), ՌԴ (1969) ժողովրդական նկարիչ։ Նոյեմբերի 26 - Անդրեյ Կիրիլենկո (քաղաքական գործիչ), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս Դեկտեմբերի 12 - Պիետրո Սերանտոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Ռուբեն Մանուկյան, ծանր աթլետ Հունվար 18 - Աշոտ Սաթյան, երաժտագետ (վ. 1958) Փետրվար 18 - Համազասպ Բաբաջանյան, հայ մարշալ, Հայրենական Մեծ Պատերազմի հերոս (վ. 1977) Մայիս 5 - Մկրտիչ Ասլանյան, հայ արձակագիր, լրագրող (վ. 1986) Մայիս 10 - Համո Ամիրխանյան, հայ գրականագետ, լրագրող (վ. 1986) Մայիսի 10 - Համո Ազիզի Ամիրխանյան, հայ գրականագետ, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1941-ից Սեպտեմբեր 25 - Դմիտրի Շոստակովիչ, ռուս կոմպոզիտոր (վ. 1975) Հոկտեմբեր 16 - Ամինե Ավդալ, հայաստանցի քուրդ բանաստեղծ, արձակագիր (վ. 1964) Դեկտեմբեր 24 - Ջեյմս Հադլեյ Չեյզ - անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրող (վ. 1985) Դեկտեմբեր 27 - Մկրտիչ Արմեն - բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, (վ. 1972) Մահեր Հունիսի 29 - Ալբեր Սորել, ֆրանսիացի պատմաբան Աղամալ Մելիք-Աղամալյան, հայ թառահար Ապրիլի 19 - Պյեռ Կյուրի, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Ֆրանսիայի ԳԱ անդամ (1905) Հոկտեմբեր 22 - Փոլ Սեզան, նկարիչ (ծ. 1839) (անթիվ) - Ամբրոսիոս Գալֆայան, հայ պատմաբան, բառարանագիր, Փարիզի Հայկազյան վարժարանի առաջին տեսուչը (ծ. 1826)։ 1906 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Մայիս 13 - Երեւանում գործարկվեց առաջին հիդրոէլեկտրակայանը։ Դեկտեմբերի 1 - Թիֆլիսում լույս է տեսնում «Անկախ մամուլի» առաջին համարը։ Ծնունդներ Հունվարի 1 - Ժան Գառզու, ֆրանսահայ նշանավոր նկարիչ, բեմանկարիչ, ֆիգուրատիվ արվեստի վարպետ։ Հունվարի 1 - Սամվել Մանասյան, քանդակագործ։ Փետրվարի 3 - Հրանտ Մանվելյան, հայ խորհրդային ռեժիսոր եւ դերասան Փետրվարի 4 - Սերգեյ Աբալյանց, հայ հիդրոտեխնիկ (վ. 1991)։ Փետրվարի 23 - Վիլյամ Հայկազյան, հայ կինոռեժիսոր եւ սցենարիստ Մարտի 5 - Կոնստանտինոս Կարամանլիս, հույն պետական եւ քաղաքական գործիչ Մարտի 8 - Թագուշ Սահակյան, հայ դերասանուհի Մարտ 31 - Մարգար Սեդրակյան, կոնյակագործ (վ. 1973)։ Ապրիլի 25 - Աշոտ - հայ գուսան (վ. 1989)։ Մայիս 14 - Միքայել Թավրիզյան, հայ մեծ դիրիժոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Մայիս 22 - Գուրգեն Ալեմշահ, կոմպոզիտոր (վ. 1947) Հուլիսի 6 - Ֆրիդա Կալո, մեքսիկացի նկարչուհի (վ. 1954) Սեպտեմբերի 10 - Ալեքսեյ Սուքիասյան, հայ խորհրդային իրավաբան։ Սեպտեմբերի 11 - Գեդեոն Մարջանյան, հայ խորհրդային միջատաբան Հոկտեմբերի 12 - Վազգեն Տալյան, հայ խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Հոկտեմբերի 30 - Արշակ Աթայան - հայ արձակագիր, գրականագետ, մանկավարժ, թարգմանիչ (վ. 1990)։ Նոյեմբերի 22 - Գուիդո Մազետտի, իտալացի ֆուտբոլիստ, դարպասպահ եւ գլխավոր մարզիչ Նոյեմբերի 28 - Ալբերտո Մորավիա, իտալացի գրող, լրագրող Հարություն Աթոյան, հայ նկարիչ Կոնստանտինոս Կարամանլիս, հույն պետական եւ քաղաքական գործիչ Գուրգեն Սարուխանով, հայ խորհրդային ինժեներ-հիդրոտեխնիկ Մարգար Սեդրակյան, կոնյակագործ, Սոցիալիստական Աշխատանքի Հերոս (1971), վաստակավոր ինժեներ Հայաստանի (1961)։ Սեզար Փուլջյան, հայ գեղանկարիչ։ Մահեր Հունվար 5 - Սմբատ Շահազիզ, հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս (ծ. 1840) Մայիսի 27 - Գեւորգ Չավուշ, հայ ազգային ազատագրական շարժման հերոս, (ծ. 1870 կամ 1871) Սեպտեմբերի 4 - Էդվարդ Գրիգ, նշանավոր նորվեգացի երգահան, երաժշտական գործիչ եւ խմբավար Հոկտեմբերի 29 - Խրիմյան Հայրիկ, հայ եկեղեցու 125-րդ կաթողիկոս, հասարակական-քաղաքական եւ հոգեւոր-մշակութային գործիչ, մտավորական ու գրող Նոյեմբեր 23 - Պերճ Պռոշյան, վիպասան (ծ. 1837) 1907 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հայերի ջարդը Ադանայում։ Դեկտեմբերի 4 - Մոնրեալ Կանադիենս հոկեյի ակումբը հիմնվել է։ Ծնունդներ Հունվարի 26 - Մհեր Աբեղյան, հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1960) Հունիսի 17 - Սողոմոն Երամյան, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր (1958) Հուլիսի 18 - Սերգո Զաքարիաձե, Վրացի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ Սեպտեմբերի 13 - Ջուզեպպե Վիանի, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում, հատկապես աչքի է ընկել Ինտերում եւ Լացիոյում Նոյեմբերի 26 - Էժեն Իոնեսկո, ֆրանսիական դրամատուրգ, ազգությամբ՝ ռումին Միխայիլ Սմիրտյուկով, խորհրդային պետական գործիչ Փետրվարի 14 - Գառնիկ Ստեփանյան, հայ գրականագետ, թատերագետ, գրող, բառարանագիր, արվեստագիտության դոկտոր (1971), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967), Օգոստոսի 27 - Մորա Վալվերդե, Կոստա Ռիկայի կոմունիստական շարժման գործիչ Փետրվարի 25 - Սերգեյ Սարդարով, ԽՍՀՄ ավիացիայի գեներալ-գնդապետ Սարգիս Խարբերդցի, հայազգի թուրք թենիսիտ, մարզիչ Փետրվարի 21 - Բաբկեն Քոլոզյան, նկարիչ, մանկավարժ Դեկտեմբերի 14 - Փայլակ Մանուկյան, հայ խորհրդային ճարտարապետ Լիպարիտ Մանուկյան, հայ խորհրդային անատոմ Փետրվարի 15 - Արֆո Պետրոսյան, հայ գրականագետ (վ. 1985) Փետրվարի 22 - Տարաս Թուսուզյան, գեներալ Ապրիլի 2 - Խորեն Տեր-Հարության, հայազգի աշխարհահռչակ քանդակագործ (վ. 1991) Ապրիլի 13 - Սուսաննա Խաչատրյան, խաղողագործ-սելեկցիոներ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր Հուլիսի 15 - Վալտեր Արամյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ (վ. 1994) Օգոստոս 11 - Լեւոն Մադոյան հայ երաժիշտ-դուդուկահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (վ. 1964) Այծեմնիկ Զարդարյան - հայ քանդակագործուհի Մահեր Ապրիլի 8 - Հելենա Մոզեեւսկա, լեհ դերասանուհի Սեպտեմբերի 18 - Օգյուստ Շուազի, ֆրանսիացի ինժեներ, ճարտարապետության պատմաբան եւ տեսաբան Հովհաննես Մանուչարյան, հայ նարոդնիկ 1909 Տարեթվեր


text: Դեպքեր «սուր հովարներ» հանցախմբի գործունեության ավարտը Ծնունդներ Հայկ Սեմերջյան, հայ սովետական ինժեներ-մեխանիկ Հունվարի 1 - Թորգոմ Չորեքչյան, հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1963) Հունվարի 5 - Արմեն Չիլինգարյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960) Հունվարի 5 - Գարեգին Բես, հայ արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975) Հունվարի 12 - Լուիզա Ռայներ, դերասանուհի Փետրվարի 7 - Մամիկոն Առուստամյան, փիլիսոփա, մանկավարժ Մարտի 8 - Կարպ Դոմբաեւ, ջութակահար, մանկավարժ Մարտի 8 - Դիմիտրի Ալեքսիձե, թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ Ապրիլի 5 - Օրոնցո Պուլյեզե, Իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում Մայիսի 11 - Լեւոն Աբրահամյան, հայ դերասան, ռեժիսոր Հոկտեմբերի 19 - Սուբռահմանյան Չանդրասեկհար, ամերիկյան ֆիզիկոս եւ աստղաֆիզիկոս Դեկտեմբերի 12 - Իոսիֆ Մանյուշիս, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ Սերգեյ Մաշուրյան, հայ խորհրդային մաթեմատիկոս Մարտի 23 - Ակիրա Կուրոսավա, ճապոնացի նշանավոր ռեժիսոր, սցենարիստ եւ պրոդյուսեր։ Համաշխարհային կինոյի ամենանշանավոր ռեժիսորներից մեկը։ Ալեքսանդր Մանասյան, հայ խորհրդային անասնաբույժ Դեկտեմբերի 2 - Արտաշես Մկրտչի Մամիջանյան, հայ խորհրդային ճարտարապետ Հարություն Կալենց, նկարիչ (վ. 2010) Հունվար 19 - Հրաչյա Քոչար, գրող (վ. 1965) Հունվարի 25 - Գալուստ Խանենց, պարսկահայ գրող (վ. 1998) Մայիսի 9 - Աշոտ Գրաշի, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (վ. 1973) Մայիսի 25 - Խաչիկ Դաշտենց, հայ խորհրդային գրող, թարգմանիչ, բանասեր (վ. 1974) Մայիսի 31 - Նորա Ադամյան, ռուսալեզու հայ արձակագիր, թարգմանչուհի Օգոստոս 18 - Հարություն Կալենց, նկարիչ (վ. 1967) Նոյեմբեր 18- Սեմա, (Գեղամ Աթմաճյան), հայ գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր (վ. 1940) Դեկտեմբեր 12- Սուրեն Վահունի, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ֆելիետոնիստ (վ. 1983) Մահեր փետրվարի 8 - Հանս Եգեր, նորվեգացի անարխիստ գրող (ծնվել է 1854 թվականին), ապրիլի 21 - Մարկ Տվեն, ամերիկացի գրող (ծնվել է 1835 թվականին), ապրիլի 26 - Բյոռնստեռնե Բյոռնսոն, նորվեգացի բանաստեղծ, 1903 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (ծնվել է 1832 թվականին), մայիսի 8 - Ջերոլամո Ռովետա, իտալացի բանաստեղծ եւ դրամատուրգ (ծնվել է 1851 թվականին), մայիսի 18 - Էլիզա Օժեշկո, լեհ գրող (ծնվել է 1841 թվականին), հունիսի 5 - Օ. Հենրի (իրական անունը՝ Ուիլյամ Սիդնի Փորթեր), ամերիկացի գրող (ծնվել է 1862 թվականին), հոկտեմբերի 8 - Մարիա Կոնոպնիցկայա, լեհ գրող (ծնվել է 1842 թվականին) նոյեմբերի 20 - Լեւ Նիկոլաեւիչ Տոլստոյ, գրող, մտածող, հրապարակախոս (ծնվել է 1828 թվականին)։ 1910 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Մահեր Ծնունդներ Հունվարի 5 - Գեւորգ Աշուղյան, հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1967) Հունվարի 20 - Ալֆրեդո Ֆոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Հունվարի 28 - Մստիսլավ Կելդիշ, խորհրդային մաթեմատիկոս, մեխանիկ, 1960-1961 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոխպրեզիդենտ, 1961-1975 թվականին՝ նախագահ Փետրվարի 8 - Էլիզաբեթ Բիշոփ, ամերիկացի բանաստեղծ եւ արձակագիր Մայիսի 31 - Մորիս Ալլե, ֆրանսիացի տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագիտության ոլորտում Խաչատուր Մելիքյան, ավագ լեյտենանտ Գեորգի Մարկով, ռուս խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ Հունվարի 3 - Գուրգեն Անտոնյան, հայ գրականագետ (վ. 1984) Հունվարի 15 - Սոս Մանուկյան, հայ խորհրդային ճարտարապետ Փետրվարի 6 - Ռոնալդ Ռեյգան, Ամերիկայի 40-րդ նախագահ (վ. 2004) Մարտի 8 - Ալան Հովհաննես, կոմպոզիտոր (վ. 2000) Մարտի 9 - Էդմոն Տիգրանյան, վաստակավոր շինարար, ճարտարապետ։ Մայիսի 5 - Մաթեւոս Մուրադյան, հայ երաժշտագետ, բանաստեղծ։ Հունիսի 3 - Ալեքսանդր Արաքսմանյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ, թատերագետ, կինոսցենարիստ, լրագրող, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (վ. 1982) Հուլիսի 15 - Աղավնի, հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Օգոստոսի 15 - Միքայել Մանուկյան, հայ խորհրդային մեխանիկ Նոյեմբերի 1 - Անրի Թրուայա, ֆրանսահայ գրող (վ. 2007) Նոյեմբերի 29 - Ռուբեն Աղաբաբյան, հայ բանաստեղծ, ճարտարապետ, ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր (վ. 1970) Մահեր Նոյեմբերի 19 - Վիլհելմ Ֆիդլեր, գերմանա-շվեյցարացի մաթեմատիկոս, ճանաչված իր երկրաչափության դասագրքերով եւ իր ավանդով գծագրական երկրաչափության մեջ Յինդրժիխ Մոշնա, չեխ դերասան Լաֆարգ Մարքս, ֆրանսիական սոցիալիստական եւ բանվորական շարժման գործիչ Հունիս 20 - Ղազարոս Աղայան, նշանավոր մանկավարժ, գրող, հրապարակախոս (ծ. 1840) Սեպտեմբերի 18 - Պյոտր Ստոլիպին, Ռուսական կայսրության պետական գործիչ Հոկտեմբեր 1 - Վիլհելմ Դիլթայ, գերմանացի փիլիսոփա (ծ. 1833) 1911 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ապրիլ 10 - Տիտանիկ շոգենավն լքում է Անգլիան Հոկտեմբեր 9 - Սկսվեց Առաջին Բալկանյան պատերազմը Հոկտեմբերին Բալկանյան թերակղզու վրա պատերազմ սկսվեց։ Առաջին անգամ բեմադրվել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ օպերան» օպերան Ալեքսանդրապոլում։ Ծնունդներ Փետրվարի 28 - Յակով Լազարեւ, հայ խորհրդային դիվանագետ Մայիսի 1 - Մարիամ Պետրոսյան, հայ նկարչուհի Հունիսի 23 - Ալան Թյուրինգ, անգլիացի մաթեմատիկոս, տրամաբան, գաղտնավերլուծող եւ ինֆորմատիկայի մասնագետ Նոյեմբերի 26 - Հեղինե Աբրահամյան, հայ գեղանկարիչ Լեւոն Խաչատրյան (նկարիչ), հայ գեղանկարիչ Թաթուլ Հուրյան, հայ բանաստեղծ Ապրիլի 27 - Էդգար Տեր-Ղազարյան, հայ խորհրդային քիմիկոս-տեխնոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1960) Ժան Վիլար, ֆրանսիացի ռեժիսոր, դերասան։ Մարտի 25 - Ալեքսանդր Շաքարյան, հայ նկարիչ Հոկտեմբերի 30 - Եվգենի Կադիլով, խորհրդային հյուսվածաբան Հարություն Մարջանյան, հայ խորհրդային ինժեներ-հիդրոտեխնիկ Նոյեմբերի 26 - Հրաչյա Մարգարյան, խորհրդային կուսակցական եւ պետական աշխատող Ռաֆայել Մանուկյան, կրկեսի հայ արտիստ, էկվիլիբրիստ Հունվարի 6 - Արբուն Տայան, հայ թարգմանիչ, բանասեր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944-ից։ Փետրվար 25 - Զարզանդ Դարյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (վ. 1984) Մարտ 25 - Մարտին Քարամյան, բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ Ապրիլի 15 - Կիմ Իր Սեն, Հյուսիսային Կորեայի նախկին առաջնորդ Մայիսի 30 - Հյու Գրիֆիտ, թատրոնի եւ կինոյի բրիտանացի դերասան, Օսկարի դափնեկիր։ (մահ. 1980) Հունիսի 15 - Գագիկ Հովակիմյան, հայ կենսաքիմիկոս Թաթուլ Հուրյան - հայ բանաստեղծ (վ. 1944) Լեոնիդ Հուրունց - հայ գրող (վ. 1982) Վահե Գազան - հայ նկարիչ Մահեր Մարտ 16 - Գաբրիել Սունդուկյան, հայ դրամատուրգ (ծ. 1825) 1912 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունիս 29 - Սկսվեց երկրորդ Բալկանյան պատերազմը Մայիս 4 - Երեւանում բացվեց հեռախոսային ցանցը Ռուսաստանում տոնվեց Ռոմանովների տան 300–ամյակը։ Կազիմիր Մալեւիչը ստեղծեց «Սեւ քառակուսին սպիտակ ֆոնի վրա» կտավը։ Մարսել Պրուստը գրեց իր «Կորսված ժամանակի փնտրտուքներում» վեպի առաջին մասը։ Ռուսաստանում մարդահամար անցկացվեց։ Փետրվարի 9–ին ԱՄՆ–ն եւ Նիկարագուան պայմանագիր կնքեցին, որով Նիկարագուան 3 000 000 դոլարի փոխարեն առհավետ ստացավ Նիկարագուայի հողում միջօվկիանոսյան ջրանցք կառուցելու եւ շահագործելու, 99 տարով օգտագործման իրավունք ստացավ Կարիբյան ծովի Կորն կղզիների նկատմամբ։ Մարտի 4–ին Վուդրո Վիլսոնը փոխարինեց Ուիլյամ Տաֆթին ԱՄՆ–ի նախագահի պոստում։ Մայիսի 30 - Լոնդոնի խաղաղության պայմանագիրը, վերջ դրեց Առաջին Բալկանյան պատերազմին։ Ծնունդներ Գեւորգ Բաղջյան, կանադահայ պատմաբան, իրավագետ, սոցիոլոգիայի եւ իրավունքի դոկտոր Ապրիլի 2 - Արեւ Բաղդասարյան, հայ պարուհի, երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի Ապրիլի 28 - Անդրեյ Սեւեռնի, խորհրդային աստղագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1968) Հունիսի 11 - Արմենակ Սարգսյանց, հայ խորհրդային ճարտարագետ Օգոստոսի 10 - Վոլֆգանգ Պաուլ, գերմանացի ֆիզիկոս Հոկտեմբերի 24 - Տիտո Գոբի, իտալացի երգիչ (բարիտոն) Դեկտեմբերի 12 - Բենիկ Սեյրանյան, հայ խորհրդային գրող Հրաչյա Մելիքյան, հայ կոմպոզիտոր Բենիամին Մարգարյան, հայ խորհրդային աստղագետ Հունվարի 5 - Սալոմե Արեշյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությությունների դոկտոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (վ. 1966) Հունվար 13 - Գրիգոր Գրիգորյան, բանագետ Մարտ 16 - Էդուարդ Աղայան, բանասեր Մարտ 19 - Մառի Աթմաճյան, բանաստեղծուհի Մարտ 22 - Սերգեյ Ադավելյան, ավիաշինարար-ճարտարագետ Ապրիլ 12 - Նար Հովհաննիսյան, երգիչ Մայիսի 13 - Մանվել Մանվելյան, հայ խորհրդային քիմիկոս Սեպտեմբերի 5 - Ղազար Այվազյան, հայ գրականագետ (վ. 1998) Սեպտեմբերի 5 - Ղազար Վարդանի Այվազյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1965-ից Նոյեմբերի 7 - Ալբեր Կամյու, ֆրանսիացի նշանավոր արձակագիր, թատերագիր, էսսեիստ, փիլիսոփա, էկզիստենցիալիզմի ներկայացուցիչ (վ. 1960) Անդրանիկ Ծառուկեան - բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող (վ. 1989) Մահեր Հուլիսի 13 - Կամիլ Լըմոնյե, բելգիացի արձակագիր, արվեստագետ, քննադատ Ամիրան Մանդինյան, հայ մանկավարժ, դերասան, թարգմանիչ Մարտի 18–ին Սալոնիկում մահացավ Հունաստանի թագավոր Գեորգիոս I–ը։ Սեպտեմբերի 13 - Առանձար ( Գոյումճյան Միսաք ), հայ երգիծաբան-նովելիստ (ծ. 1877) Ծանոթագրություններ 1913 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունիսի 28 - Ավստրոհունգարական գահի ժառանգորդ Ֆրանց Ֆերդինանդի եւ նրա կնոջ սպանությունը է «Երիտասարդ Բոսնիա» (Млада Босна) կազմակերպության անդամներից մեկի՝ Գավրիլո Պրինցիպի ձեռքով։ Հուլիս 28 - Սկսվեց առաջին համաշխարհային պատերազմը Ճակատամարտ Մառն եւ Էն գետերի շրջանում Դեկտեմբեր 22 - Սարիղամիշի ճակատամարտ Ծնունդներ Մարտի 5 - Ֆարկաս Ֆիլիպ, ամերիկացի նշանավոր վալտոռնահար Մարտի 8 - Յակով Զելդովիչ, խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան Մարտի 23 - Արթուր Սողոմոնյան, հայ խորհրդային մեխանիկ Մարտի 28 - Արթուր Փինաջյան, ամերիկացի հայազգի նկարիչ Սոս Մելիք, հայ նկարիչ Ապրիլի 18 - Արշալույս Մարգարյան, հայ խորհրդային բանաստեղծուհի Նոյեմբերի 12 - Ռաֆիկ Մեժլումյան, հայ խորհրդային մեխանիկ Արամ Գրիգորյան, հայ գրող, Ապրիլ 14 - Համո Սահյան (Հմայակ Գրիգորյան ), հայ բանաստեղծ (վ. 1993)։ Ապրիլի 14 - Լուիջի Բրունելլա, իտալացի ֆուտբոլիստ Ապրիլի 27 - Հովհաննես Շիրազ, հայ մեծանուն բանաստեղծ Մայիսի 11 - Հարուն Թազիեֆ, լեհ հրաբուխաբան Հուլիսի 20 - Հունան Ավետիսյան, հայազգի խորհրդային զինվոր, մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմում։ Դեկտեմբերի 12 - Վահան Արամունի, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող (վ. 1966)։ Մահեր Մարտի 11 - Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկի, ռուս աշխարհագրագետ, վիճակագիր, հասարակական գործիչ Մարտի 25 - Ֆրեդերիկ Միստրալ, պրովանսացի բանաստեղծ, գրականության գծով Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1904) Սեպտեմբերի 22 - Ալեն-Ֆուրնիե, ֆրանսիացի արձակագիր (ծ. 1886)։ Սեպտեմբերի 28 - Ստեվան Մոկրանյաց, սերբ կոմպոզիտոր, բանահավաք, դիրիժոր, մանկավարժ 1914 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Փետրվար 16 - Առաջին աշխարհամարտում ռուսական զորքերը գրավեցին Հյուսիս-արեւելյան Թուրքիայի Էրզրում քաղաքը Վերդենի ճակատամարտը Ծնունդներ Հունվարի 1 - Բաղդասար Արզումանյան, ճարտարապետ, ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Հակոբ Մանուկյան, ավիացիայի մայոր Մարտի 4 - Հանս Յուրգեն Այզենկ, անգլիացի գիտնական-հոգեբան, հոգեբանության կենսաբանական ուղղության մեջ առաջնորդներից մեկը (մահ. 1997) Հոկտեմբերի 7 - Ուոլտ Ուիթմեն Ռոստոու, ամերիկացի տնտեսագետ եւ սոցիոլոգ (վ. 2003) Նոյեմբեր 20 - Սերո Խանզադյան, հայ գրող (վ. 1998) Դեկտեմբերի 15 - Վիգեն Խեչումյան, հայ արձակագիր (վ. 1975) Մահեր Հունվարի 21 - Հրանտ Հայրամե, հայ բժիշկ Ալեքսանդր Վոեյկով, ռուս աշխարհագրագետ եւ կլիմայագետ, Ռուսաստանում կլիմայագիտության հիմնադիր Սեպտեմբեր 11 - Սուրեն Սպանդարյան, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, լրագրող, գրաքննադատ (ծ. 1882) Դեկտեմբերի 30 - Լեոպոլդ Սուլերժիցկի, ռուս ռեժիսոր, հասարակական եւ թատերական գործիչ, գրականագետ 1916 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հոկտեմբերի 25 - Ռուսաստանում հաղթանակում է Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Հեղափոխությունը։ Դեկտեմբերի 16 - Ստեփան Շահումյանը նշանակվում է Կովկասի գործերի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար։ Ծնունդներ Հունվարի 17 - Իսահակ Ալավերդյան, հայ արձակագիր, թատերագետ, թարգմանիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Հունիս 5 - Բաբկեն Ներսիսյան, դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (վ.1986) Հունիս 6 - Քըրք Քըրքորյան, ամերիկահայ միլիարդատեր, գործարար, բարերար Օգոստոսի 22 - Մարգարիտ Աթաբեկյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ Ապրիլի 25 - Էլլա Ֆիցջերալդ, ամերիկացի ջազ երգչուհի (մահ. 1996)։ Փետրվարի 10 - Սարիբեկ Մանուկյան, հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972)։ ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։ Մարտի 12 - Վարդան Հասրաթյան, ինժեներ-շինարար Մայիսի 17 - Անդրանիկ Մանուկյան, Խորհրդային Միության հերոս (փետրվարի 27, 1945), գվարդիայի կապիտան Հունիսի 19 - Ջոշուա Նքոմո, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Օգոստոսի 1 - Լեւոն Բաբայան, հայ պատմաբան Սեպտեմբերի 15 - Բորիս Կաբուր, էստոնացի խորհրդային գրող, թարգմանիչ Հոկտեմբերի 4 - Լուիս Կարնիգլիա, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Իսահակ Մանասյան, ), Խորհրդային Միության հերոս (7.4.1940)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։ Մահեր Սերգեյ Վասիլկովսկի, ուկրաինացի նկարիչ Մարտ 31 - Ալեքսանդր Ծատուրյան, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ (ծ.1865) Մայիս 21 - Մկրտիչ Աճեմյան, բանաստեղծ 1917 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվարի 9 - Թիֆլիսում հայ եւ վրացական կառավարությունները Լոռին հայտարարում են «չեզոք գոտի»։ Օգոստոսի 1 - Երեւանում բացվում է Հայաստանի Պառլամենտը։ Ծնունդներ Հունվարի 1 Մարտի 2 - Թամարա Թումանովա, բալետի պարուհի, կինոդերասանուհի, երգչուհի Ջերոմ Դեյվիդ Սելինջեր, ամերիկացի գրող, ով առավելապես հայտնի է «Տարեկանի արտում՝ անդունդի եզրին» վեպով (վ. 2010) Դանիիլ Գրանին, ռուս խորհրդային հեղինակ (վ. 2017) Հունվարի 5 - Սիլվա Կապուտիկյան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի, հասարակական գործիչ Հունվարի 20 - Սիլվա Կապուտիկյան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի (վ. 2006) Հունվարի 27 - Ռոս Բաղդասարյան, ամերիկահայ դաշնակահար, երգիչ, դերասան (վ. 1972) Փետրվարի 5 - Անդրեաս Պապանդրեու, Հունաստանի վարչապետ (վ. 1996) Փետրվարի 11 - Էվա Գաբոր, հունգարացի դերասանուհի (վ. 1995) Փետրվարի 12 - Ֆերուչչո Վալկարեջի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Փետրվարի 16 - Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյան, Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարք Ապրիլի 8 - Յան Սմիթ, Ռոդեզիայի վարչապետ (վ. 2007) Ապրիլի 13 - Հրանտ Գրիգորյան, կոմպոզիտոր Հունիսի 6 - Մակար Ալավերդյան, հայ վաստակավոր գինեգործ Հունիսի 18 - Վարդան Մուսախանյան, Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Սեպտեմբերի 14 - Աբիգ Ավագյան, հայ արձակագիր (վ. 1983)։ Սեպտեմբերի 22 - Խաչիկ Համբարյան, զորահրամանատար (վ. 2004) Սեպտեմբերի 30 - Գեւորգ Էմին, հայ բանաստեղծ (վ. 1998) Հոկտեմբերի 18 - Պիեռ Թրյուդո, Կանադայի վարչապետ (վ. 2000) Հոկտեմբերի 26 - Մոհամմադ Ռեզա Փահլավի, Իրանի շահ (վ. 1980) Նոյեմբերի 11 - Միխայիլ Կալաշնիկով, խորհրդային հռչակավոր զինագործ, ճարտարագետ Նոյեմբերի 25 - Հրաչուհի Ջինանյան, դերասանուհի, հաղորդավարուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Երեւանի պատվավոր քաղաքացի։ (վ. 2012) Դեկտեմբերի 8 - Հրաչյա Հովհաննիսյան (բանաստեղծ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Դեկտեմբերի 24 - Մեհենդակ Մելիքյան, հայ խորհրդային փիլիսոփա Մահեր Փետրվարի 17 - Աղասի Շահինյան, Անդրկովկասում եւ Հյուսիսային Կովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից Օգոստոսի 3 - Յոզեֆ Կոհլեր, գերմանացի իրավաբան, բանաստեղծ, գրականագետ Վարդան Վարդանով, հայ ֆիզիոլոգ Հունվար 29 - Արամ Մանուկյան, պետական, հասարակական գործիչ, Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ (ծ. 1879) Հունվարի 29 - Արամ Մանուկյան (ՀՅԴ), պետական, հասարակական գործիչ, Հայոց նորագույն պետականության հիմնադիր Փետրվարի 21 - Լեւոն Մանվելյան, հայ գրող Մարտի 10 - Մարկ Ելիզարով, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ 1919 Տարեթվեր


text: Ապրիլի 2, տարվա 92-րդ (նահանջ տարիներին 93-րդ) օրն է Դեպքեր 1453 - Օսմանական սուլթան Մեհմեդ II-ը սկսում է Կ.Պոլսի պաշարումը։ Գրավում է քաղաքը մայիսի 29-ին 1930 - Հայլե Սելասիեն հռչակվում է Եթովպիայի կայսր 1982 - Սկսվում է Ֆոլկլենդյան պատերազմը. Արգենտինան ներխուժում է Ֆոլկլենդյան կղզիներ 2016 - Սկսվել են լայնամասշտաբ ռազմական գործողություններ Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի եւ Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի միջեւ արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով։ Ծնունդներ 742 - Կառլոս Մեծ, 768-814 թվականներին Ֆրանկական թագավորության թագավոր 1348 - Անդրոնիկոս IV, Բյուզանդիայի կայսր (վ. 1385) 1725 - Ջիակոմո Կազանովա, իտալացի գրող եւ արկածախնդիր (վ. 1798) 1805 - Հանս Քրիստիան Անդերսեն, դանիացի գրող (վ. 1875) 1840 - Էմիլ Զոլա, ֆրանսիացի գրող (վ. 1902) 1870 - Նարիման Նարիմանով, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ, գրող, հրապարակախոս 1875 - Վալտեր Քրայսլեր, ամերիկացի գյուտարար եւ արդյունաբերող (վ. 1940) 1896 - Սողոմոն Թեհլիրյան, հայ վրիժառու հերոս (վ. 1960) 1909 - Խորեն Տեր-Հարության, քանդակագործ, գեղանկարիչ, գրաֆիկ 1913 - Արեւ Բաղդասարյան, հայ պարուհի, երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի 1926 - Էդգար Հիլզենրաթ, գերմանացի գրող։ 1929 - Մուխրան Մաճավարիանի, վրացի բանաստեղծ (վ. 2010): 1982 - Մարկո Ամելիա, իտալացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Մահեր 1118 - Բոլդվին I, Երուսաղեմի թագավոր (ծ. մոտ. 1058) 1785 - Գաբրիել Բոննո դը Մաբլի,ֆրանսիացի քաղաքական մտածող, ուտոպիստ կոմունիստ, պատմաբան 1791 - Օնորե Միրաբո,Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության գործիչ, կոմս 1848 - Խաչատուր Աբովյանը տանից դուրս է եկել եւ այլեւս չի վերադարձել 1930 - Եթովպիայի կայսրուհի Զաուդիտու (ծ. 1876) 1974 - Ժորժ Պոմպիդու, Ֆրանսիայի նախագահ (ծ. 1911) 2005 - Հովհաննես Պողոս II, Հռոմի Պապ (ծ. 1920) 2014 - Գեւորգ Առաքելյան, հայ նկարիչ


text: Ապրիլի 3, տարվա 93-րդ (նահանջ տարիներին՝ 94-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 272 օր։ Դեպքեր 1879 - Սոֆիան դառնում է Բուլղարիայի մայրաքաղաքը։ 1885 - Գոթլիբ Դայմլերն արտոնագրում է իր ստեղծած շարժիչը 1911՝ Բրիտանիայի մարդահամարով երկրի բնակչությունը տասը տարում ավելացել է 9.1%-ով եւ կազմել է 45.2 միլիոն մարդ 1933՝ բրիտանացի օդագնացներն առաջին թռիչքն են իրականացնում Էվերեստ լեռնագագաթի վրայով 1973՝ Աշխարհի առաջին բջջային հեռախոսի զանգը Նյու Յորք քաղաքում 1975 - Ռոբերտ Ֆիշերը հրաժարվեց խաղալ Անատոլի Կարպովի հետ նախատեսված մրցաշարում 2000 - Բիլ Գեյթսը Մայքրոսոֆթի ակցիաների գների անկման հետեւանքով մեկ օրում կորցնում է $12 միլիարդ Ծնունդներ 1700 - Աղազար Լազարյան,հայ հասարակական գործիչ, վաճառական 1770 - Թեոդորոս Կոլոկոտրոնիս Θεόδωρος Κολοκοτρώνης հույն գեներալ (մ. 1843) 1783 - Վաշինգտոն Իրվինգ Washington Irving ամերիկյան գրող եւ պատմաբան (մ. 1859) 1832 - Վիլհելմ Ֆիդլեր, գերմանա-շվեյցարացի մաթեմատիկոս 1922 - Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան, հայ գեղանկարչուհի։ 1924 - Մառլոն Բրանդո Marlon Brando, ամերիկյան դերասան (մ. 2004) 1958 - Ալեք Բոլդուին Alec Baldwin, ամեր. դերասան 1961 - Էդի Մերֆի Eddie Murphy, ամեր. դերասան 1982 - Քոբի Սմալդերս Cobie Smulders, կանադացի դերասանուհի 1985 - Լեոնա Լյուիս Leona Lewis, անգլ. երգչուհի եւ դերասանուհի 1986 - Ամանդա Բայնս Amanda Bynes, ամեր. դերասանուհի Մահեր 1897 - Յոհաննես Բրամս Johannes Brahms, գերմ. դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր (ծն. 1833) 1951 - Հենրիկ Վիսնապուու Henrik Visnapuu, էստոնացի բանաստեղծ (ծն. 1890) 1962 - Մանոլիս Կալոմիրիս Μανώλης Καλομοίρης, հույն կոմպոզիտոր (ծն. 1883) 1983 - Արբուն Տայան, հայ թարգմանիչ, բանասեր 1987 - Անդրեյ Սեւեռնի, խորհրդային աստղագետ Տոներ


text: Ապրիլի 4, տարվա 94-րդ (նահանջ տարիներին՝ 95-րդ ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 271 օր։ Դեպքեր 1581՝ նախկին ծովահեն Ֆրենսիս Դրեյքն ավարտում է շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը 1790 - Ֆրանսիան եւ Ալժիրը կնքում են հարյուրամյա խաղաղության պայմանագիր 1884 - Բոլիվիան Չիլիին է զիջում Անտոֆագաստա երկրամասը, զրկվելով դեպի ծով ունեցած ելքից 1949՝ ստեղծվում է Հյուսիսատլանտյան դաշինքը 1958 - Լոնդոնում առաջին անգամ հանրությանն է ներկայացվում խաղաղության խորհրդանշանը Ծնունդներ 188 - Կարակալլա, Հռոմի կայսր (մ. 217) 1818 - Թոմաս Մայն Ռիդ Thomas Mayne Reid անգլիացի գրող (մ. 1883) 1820 - Խրիմյան Հայրիկ, հայ եկեղեցու 125-րդ կաթողիկոս 1840 - Ղազարոս Աղայան, հայ գրող, մանկավարժ, հրապարակախոս։ 1855 - Թովմաս Նազարբեկյան, հայ ռազմական գործիչ 1904 - Դավիթ Մալյան, դերասան 1928 - Հակոբ Կրկեաշարյան,հայ վիրաբույժ, վնասվածքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1970)։ ԵՊԲՀ պատվավոր դոկտոր (1994) 1932 - Անդրեյ Տարկովսկի,ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, ռեժիսոր, սցենարիստ 1937 - Լայոշ Պորտիշ, հունգարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1961)։ 1938 - Մարտին Վարդազարյան, ջազ երաժիշտ, Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2011), պրոֆեսոր 1945 - Սեդա Մանուկյան, լիբանահայ նկարիչ 1948 - Աբդուլլահ Օջալան Abdullah Ocalan, քուրդ հասարակական գործիչ 1971 - Արամ Թալալյան, թավջութակահար 1976 - Աննա Լենա Լաուրեն,ֆինն լրագրողուհի եւ ծագումով շվեդ գրող, շվեդալեզու «Hufvudstadsbladet» եւ «Svenska Dagbladet» թերթերի մոսկովյան թղթակից 1979 - Հիթ Լեդջեր Heath Ledger ավստրալ. դերասան եւ ռեժիսոր 1987 - Սամի Խեդիրա Sami Khedira, գերմանացի ֆուտբոլիստ 1989 - Զարեհ Զարգարյան, հայ համալսարանական բասկետբոլիստ 1983 - Աշխարհի լավագույն մայրիկ՝Արփինե Մողրովյան Մահեր 397 - Ամբրոսիոս Մեդիոլանցի Aurelius Ambrosius գերմ.-իտալ. արքեպիսկոպոս, սուրբ (ծն. 338) 636 - Իսիդորոս Սեւիլյացի Isidorus Hispalensis իսպ. արքեպիսկոպոս, սուրբ (ծն. 560) 1774 - Օլիվեր Գոլդսմիթ Oliver Goldsmith իրլ.-անգլ. գրող բանաստեղծ (ծն. 1728) 1957 - Արշավիր Շահխաթունի, դերասան, կինոդերասան, սպա, Երեւանի զինվորական պարետ 1968 - Մարտին Լյութեր Քինգ Martin Luther King ամեր. հասարակական գործիչ, Նոբելյան մրցանակակիր (ծն. 1929) 1970 - Խորեն Սարգսյան, հայ գրականագետ (ծն. 1891) 1991 - Մաքս Ֆրիշ Max Frisch շվեյց. գրող եւ դրամատուրգ (ծն. 1911) Տոներ Համացանցի միջազգային օր Անգոլա՝ Խաղաղության օր Չինաստան՝ Երեխաների օր Սենեգալ՝ Ակախության օր (Ֆրանսիայից, 1960 թ.)


text: Ապրիլի 5, տարվա 95-րդ (նահանջ տարիներին՝ 96-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 270 օր։ Դեպքեր 1081 - Ալեքսիոս Ա Կոմնենոսը թագադրվում է որպես Բյուզանդիայի կայսր 1946՝ տասնմեկ ամսվա օկուպացիայից հետո խորհրդային զորքը հեռանում է դանիական Բորնհոլմ կղզուց 1953 - Երեւանում բացվեց Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանը Ծնունդներ 1568 - Ուրբանոս VIII,Հռոմի Պապ 1623 թվականի օգոստոսի 6-ից մինչեւ 1644 թվականի հուլիսի 29-ը 1588 - Թոմաս Հոբս Thomas Hobbes անգլ. փիլիսոփա (մ. 1679) 1732 - Ժան Օնորե Ֆրագոնար Jean-Honoré Fragonard ֆրանս. նկարիչ (մ. 1806) 1869 - Արշակ Հարությունյան,հայ դերասան, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ 1883 - Ուոլտեր Հյուսթոն, կանադա-ամերիկյան դերասան 1900 - Սփենսեր Թրեյսի Spencer Tracy, ամեր. դերասան (մ. 1967) 1908՝ Բեթ Դեյվիս Bette Davis, ամեր. դերասանուհի (մ. 1989) Հերբերտ ֆոն Կարայան Herbert von Karajan, ավստրիացի կոմպոզիտոր (մ. 1989) 1910 - Օրոնցո Պուլյեզե, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ 1913 - Ազատ Շերենց, հայ նշանավոր դերասան (մ. 1993) 1924 - Վարազդատ Բագրեւանդցի (Հակոբյան), հայ բանաստեղծ, առակագիր, մանկավարժ 1950 - Ագնետա Ֆելտսկուգ, շվեդ երգչուհի, ԱԲԲԱ խմբի անդամ 1973 - Ֆարել Վիլյամս, ամերիկացի երգիչ-երգահան, ռեփեր 1975 - Ջուսի Ջեյ, ռեփեր, երաժշտական պրոդյուսեր, երգահան 1976 - Ֆեռնանդո Մորիենտես, իսպանացի ֆուտբոլիստ, 1984 - Արամ MP3, հայ հեղինակ, կատարող, շոումեն, երգիչ 1988 -Գեւորգ Ղազարյան, հայ ֆուտբոլիստ, 1985 - Սերգեյ Խաչատրյան, հայ ջութակահար։ Մահեր 1964 - Դուգլաս Մակարթուր, ամերիկացի ռազմական գործիչ, բանակի գեներալ 1986 - Արմեն Չիլինգարյան,նկարիչ 1993 - Սեպուհ Թումյան, հայ բժիշկ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ 1994 - Կուրտ Քոբեյն, ռոք-երաժիշտ 2008 - Չառլթոն Հեսթոն Charlton Heston, ամերիկացի դերասան (ծն. 1923) Տոներ Կորեա՝ Ծառ տնկելու օր


text: Ապրիլի 6, տարվա 96-րդ (նահանջ տարիներին՝ 97-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 269 օր։ Դեպքեր 1896 - Աթենքում կայանում է Առաջին ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի բացումը 1974 - ԱԲԲԱ խմբի Waterloo երգը դառնում է Եվրատեսության երգի մրցույթի հաղթող Ծնունդներ 1826 - Գյուստավ Մորո, ֆրանսիացի նկարիչ, սիմվոլիզմի կարկառուն ներկայացուցիչ 1851 - Գիյոմ Բիգուրդան Guillaume Bigourdan, ֆրանս. աստղագետ (մ. 1932) 1869 - Լեւոն Շանթ, հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ (մ. 1951) 1890 - Ստեփան Քեչեկյան, հայ խորհրդային իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ 1902 - Վենիամին Կավերին, ռուս խորհրդային գրող 1933 - Ստանիսլավ Լյուբշին,սովետական եւ ռուսական թատրոնի եւ կինոյի դերասան, կինոռեժիսոր։ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ 1956 - Միշել Բահման Michele Bachmann, ամերիկյան քաղաքական գործիչ 1964 - Դավիթ Վուդարդ David Woodard, ամերիկացի խմբավար 1969 - Փոլ Ռադ Paul Rudd, ամերիկյան դերասան 1992 - Քեն, հարավկորեացի երգիչ, դերասան, VIXX բոյ բենդի անդամ Մահեր 1199 - Ռիչարդ I, Անգլիայի թագավոր (ծն. 1157) 1483 - Ռաֆայել Սանտի, Վերածննդի ժամանակաշրջանի իտալացի նշանավոր նկարիչ (ծն. 1483) 1520 - Ռաֆայել, իտալացի նկարիչ եւ ճարտարապետ (ծն. 1483) 1528 - Ալբրեխտ Դյուրեր, գերմանացի նկարիչ, մաթեմատիկոս (ծն. 1471) 1829 - Նիլս Հենրիկ Աբել Niels Henrik Abel, նորվեգիացի մաթեմատիկոս (ծն. 1802) 1921 - Վարդգես Սուրենյանց, հայ նշանավոր նկարիչ (ծնվ. 1860) 1969 - Բորիս Ստեչկին, խորհրդային գիտնական 1971 - Իգոր Ստրավինսկի Игорь Федорович Стравинский, ռուս-ամերիկյան կոմպոզիտոր, դաշնակահար (ծն. 1882) 1992 - Իսահակ Ազիմով Isaac Asimov, ռուս-ամերիկյան գրող (ծն. 1920) 2017 - Գրիգոր Մկրտչյան (ռեժիսոր), հայ ռեժիսոր Տոներ եւ հիշատակի օրեր Հայաստան՝ Համայնավարական աստվածամերժ բռնապետության տարիներին նահատակված հոգեւորականների հիշատակի օր ՝ Հիմնադիրների օր ՝ Անկախության օր (1821 թ. Օսմանյան կայսրությունից)


text: Ապրիլի 7, տարվա 97-րդ (նահանջ տարիներին՝ 98-րդ ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 268 օր։ Դեպքեր 1939՝ ֆաշիստական Իտալիան հարձակվում է Ալբանիայի վրա 2003՝ ամերիկյան զորքը գրավում է Բաղդադը Ծնունդներ 1770 - Ուիլյամ Վորդսվորթ, William Wordsworth անգլ. բանաստեղծ (մ.1850) 1772 - Շառլ Ֆուրիե, ֆրանսիացի ուտոպիստ սոցիալիստ 1892 - Գեորգի Ադամովիչ, ռուս բանաստեղծ-ակմեիստ, գրաքննադատ, թարգմանիչ 1902 - Արա Սարգսյան, հայ քանդակագործ, մանկավարժ 1937 - Վարուժան Խտշյան, հայ ռեժիսոր, դերասան 1939 - Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլա, ամերիկացի նշանավոր ռեժիսոր 1954 - Ջեքի Չան, չինացի դերասան 1978 - Դունքան Ջեյմս, Duncan James անգլ. երգիչ-երգահան 1983 - Ֆրանկ Ռիբերի, ֆրանս. ֆուտբոլիստ 1983 - Եվգենի Կոշեվոյ , ուկրաինացի հումորիստ եւ դերասան 1994 - Կինգսլի Բոատենգ, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մահեր 1614 - Էլ Գրեկո El Greco, հույն նկարիչ (ծն.1850) 1795 - Աբդուլ Համիդ I, թուրք սուլթան (ծն.1725) 1947 - Հենրի Ֆորդ Henry Ford, ամերիկացի գործարար (ծն.1863) 1950 - Ուոլտեր Հյուսթոն, կանադա-ամերիկյան դերասան 1995 - Լենա Փաշինյան, դերասանուհի Տոներ Հայաստան՝ Մայրության եւ գեղեցկության օր Մոզամբիկ՝ Կանանց օր Ռուանդա՝ Ցեղասպանության հիշատակի օր Առողջության համաշխարհային օր


text: Ապրիլի 8, տարվա 98-րդ (նահանջ տարիներին՝ 99-րդ ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 267 օր։ Դեպքեր 1820 - Միլոս կղզում հայտնաբերվել է Ափրոդիտեի մարմարե արձանը 1924 - Աթաթուրքի բարեփոխումների շրջանակում արձակվել է շարիաթի դատարանը 1970 - Իսրայելական ռմբակոծությունից սպանվել է Եգիպտոսում ավերված դպրոցի 46 երեխա 1992 - Կոտայքի մարզի Բալահովիտ գյուղի ռազմական պահեստում բռնկվել է հրդեհ, տարհանվում է 300 հազար մարդ 1993 - Մակեդոնիայի Հանրապետությունը միացել է ՄԱԿ-ին Ծնունդներ 1336 - Լենկթեմուր, միջինասիացի նվաճող (մ. 1405) 1692 - Ջուզեպպե Տարտինի, իտալացի ջութակահար (մ. 1770) 1798 - Սոլոմոս Դիոնիսոս, հույն բանաստեղծ 1859 - Էդմունդ Հուսերլ, ավստրիացի մաթեմատիկոս (մ. 1938) 1892 - Մերի Փիքֆորդ, ամերիկացի դերասանուհի (մ. 1979) 1938 - Քոֆի Անան, գանացի դիվանագետ 1948 - Գալուստ Սահակյան, պետական գործիչ 1955 - Ագոստինո Դի Բարտոլոմեյ, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1964 - Արմեն Մովսիսյան (երգահան) ,հայ երգահան, երգիչ, կիթառահար 1970 - Ջեյ Ար Բորն, դերասան Մահեր 217 - Կարակալլա, Հռոմի կայսր (ծն. 188) 1848 - Գաետանո Դոնիցետի, իտալացի կոմպոզիտոր (ծն. 1797) 1909 - Հելենա Մոզեեւսկա, լեհ դերասանուհի։ 1941 - Մարսել Պրեւո, ֆրանսիացի արձակագիր, թատերագիր (ծ. 1862): 1973 - Պաբլո Պիկասո, իսպանացի նկարիչ (ծն. 1881) 2013 - Մարգարետ Թետչեր, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Տոներ Գնչուների համաշխարհային օր Ճապոնիա՝ Բուդդայի ծննդյան օր կամ Հանա Մացուրի (Ծաղիկների տոն)


text: Ապրիլի 9, տարվա 99-րդ (նահանջ տարիներին՝ 100-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 266 օր։ Դեպքեր 1945 - ԽՍՀՄ բանակը գրավեց Քյոնիգսբերգը 1991 - Վրաստանը անկախացավ Սովետական Միությունից Ծնունդներ 1867 - Շառլ Բոդլեր, ֆրանսիացի բանաստեղծ, արվեստաբան (մ. 1867) 1903 - Ուորդ Բոնդ ամեր. դերասան (մ. 1960) 1933 - Ժան Պոլ Բելմոնդո Jean-Paul Belmondo ֆրանս. դերասան 1960 - Մանվել Եղիազարյան, հայ ազատամարտիկ, քաղաքական գործիչ։ 1962 - Իգոր Պոդոլչակ Iгор Володимирович Подолчак ուկր. ռեժիսոր Մահեր 491 - Զենոն, Բյուզանդիայի կայսր (ծն. 425) 1492 - Լորենցո Մեդիչի Lorenzo de Medici իտալ. կառավարիչ (ծն. 1449) 1553 - Ֆրանսուա Ռաբլե Francois Rabelais ֆրանս. վանական եւ լեզվաբան (ծն. 1494) 1626 - Ֆրենսիս Բեկոն, անգլիացի փիլիսոփա, պատմաբան, քաղաքական գործիչ, էմպիրիզմի հիմնադիր (ծն. 1561) 1938 - Հարություն Սուրխաթյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ (ծն. 1882) 2012 - Լիլի Չուգասզյան, օպերային երգչուհի (ծն. 1921) 2021 - Էրլ Սիմոնս, ամերիկացի ռեփեր, դերասան (ծն. 1970) Տոներ ՝ Նահատակների օր ՝ Ազգային միասնության օր ՝ Ֆիններենի օր


text: Ապրիլի 10, տարվա 100-րդ (նահանջ տարիներին՝ 101-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 265 օր։ Դեպքեր 1992 - Մարաղայի կոտորածը Ծնունդներ 401 - Թեոդոսիոս Բ Փոքր, Բյուզանդիայի միանձնյա կայսր 408 թ-ից մինչեւ մահ (մ. 450) 1929 - Մաքս ֆոն Սյուդով Max von Sydow շվեդ դերասան 1932 - Օմար Շարիֆ Omar Sharif եգիպտ. դերասան 1937 - Հենրիկ Անասյան, հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, գրող, հասարակական գործիչ 1952 - Սթիվեն Սիգալ Steven Seagal ամեր. դերասան 1972 - Մարիո Ստանիչ, խորվաթ ֆուտբոլիստ 1986 - Ֆեռնանդո Գագո Fernando Gago արգենտ. ֆուտբոլիստ 1990 - Բեն Էյմոս, անգլիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ 2001 - Աննա Սարգսյան,հայ շախմատիստուհի, Հայաստանի շախմատի կանանց հավաքականի անդամ, Շախմատի Եվրոպայի 2019 թվականի թիմային առաջնության ոսկե մեդալակիր , կանանց գրոսմայստեր։ Մահեր 1813 - Ժոզեֆ Լուի Լագրանժ Joseph Louis Lagrange ֆրանս. մաթեմատիկոս եւ աստղագետ (ծն. 1736) 1831 - Ժբրան Խալիլ Ժբրան Gibran Khalil Gibran լիբանաամերիկյան բանաստեղծ (ծն. 1883) 1955 - Պիեռ Տեյար դը Շարդեն Pierre Teilhard de Chardin ֆրանսիացի փիլիսոփա, աստվածաբան (ծն. 1811) 1966 - Իվլին Վո Evelyn Waugh անգլ. գրող (ծն. 1903) 2010 - Լեխ Կաչինսկի - Լեհաստանի 4-րդ նախագահը Տոներ Դիմադրության շարժման համաշխարհային օր։


text: Ապրիլի 11, տարվա 101-րդ (նահանջ տարիներին՝ 102-րդ) օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 264 օր։ Դեպքեր 1822՝ Քիոս կղզում թուրքերն իրականացնում են հույների կոտորած 1944՝ խորհրդային զորքերն ազատագրում են Կերչը 1945՝ ամերիկյան զորքերն ազատագրում են Բուխենվալդի կենտրոնացման ճամբարը 1970՝ արձակվում է Ապոլոն 13 տիեզերանավը Ծնունդներ 145 - Սեպտիմիոս Սեւերոս, Հռոմեական կայսրության կայսր 193-211 թթ., Սեւերոսների հարստության հիմնադիրը (մ. 211) 1370 - Ֆրիդրիխ I Ռազմատենչ,Սաքսոնիայի կուրֆյուրստ 1423 թվականից, Մեյսենի մարկգրաֆ Ֆրիդրիխ IV Մռայլ անունով 1381 թվականից 1905 - Աթիլա Յոժեֆ,հունգարացի բանաստեղծ 1945 - Պիրրի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1956 - Էցիո Սելլա, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող եւ գլխավոր մարզիչ 1971 - Օլիվեր Ռիդել գերմանացի բաս նվագող (Ռամշտայն) 1981 - Ալեսսանդրա Ամբրոսիո բրազիլացի մոդել եւ դերասանուհի 1991 - Տիագո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր 1977 - Ժակ Պրեւեր ֆրանսիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ (ծն. 1900) 1985 - Էնվեր Խոջա, 1944-1985 թթ. Ալբանիայի նախագահը (ծն. 1908) Տոներ Կոստա Ռիկա՝ Ազգային հերոսների օր Ուգանդա՝ Ազատության օր