text: Սերժ Ազատի Սարգսյան (ի ծնե՝ Սերժիկ Ազատի Սարգսյան, ), Հայաստանի Հանրապետության 3-րդ նախագահ (2008-2018 թվականներ), Հայաստանի Հանրապետության 11-րդ եւ 15-րդ վարչապետ (2007 թվականի ապրիլի 4-ից 2008 թվականի ապրիլի 9-ը եւ 2018 թվականի ապրիլի 17-ից ապրիլի 23-ը), Արցախի հերոս, Հայաստանի հանրապետական կուսակցության նախագահ (2007 թվականից), Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ (2004 թվականից), Երեւանի պետական համալսարանի խորհրդի նախագահ (2006-2018 թվականներ)։ Կենսագրություն Վաղ տարիների ուսում Սերժ Սարգսյանը ծնվել է 1954 թվականի հունիսի 30-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Հայրը՝ Ազատ Ավետիսի Սարգսյանը (1929-2013) ծնունդով Հայկական ՍՍՀ Տեղ գյուղից է։ Ստալինյան բռնաճնշումների տարիներին՝ 1937 թվականին իր պապի ձերբակալությունից հետո՝ տատը ու մանկահասակ երեխաները թիրախավորվել են որպես հակասովետական տարրի բարեկամ։ Տատը Սերժ Սարգսյանի հոր, հորեղբոր ու հոր քրոջ հետ տեղափոխվել է Ստեփանակերտ։ Հայրը դարձել է դարբին ու աշխատել է երկար տարիներ Ստեփանակերտում՝ մինչեւ Արցախյան պատերազմի պատճառով տեղի կոմբինատի փակումը։ Մայրը՝ Նորա Սարգսյանը աշխատել է նույն կոմբինատում որպես ջուլհակ Դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1971 թվականին ընդունվել է Երեւանի պետական համալսարանի Բանասիրական ֆակուլտետը։ 1972-1974 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում՝ Ուրալի շրջանում։ 1979 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը։ Ուսանող տարիներին եղել է այլ ուսանողների հետ մեկտեղ Կոմերիտմիության անդամ՝ զուգահեռ աշխատելով որպես խառատ Երեւանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում։ Ըստ Սարգսյանի՝ իր միջնեկ եղբայրը՝ Ալեքսանդր Սարգսյանը չէր ցանկանում ուսում ստանալ, մինչդեռ կրտսերը՝ Լեւոնը նույնպես սովորել է ԵՊՀ-ում՝ դառնալով արեւելագետ։ Ուսմանը հաջորդած տարիները Վերադառնալով Ստեփանակերտ ու լինելով ՍՄԿԿ անդամության թեկնածու՝ Սերժ Սարգսյանը պարտավոր էր հաշվառման կանգնել կուսակցության Ստեփանակերտի քաղաքային կոմիտեում, որտեղ նրան առաջարկել են ղեկավարել մարզկենտրոնում նոր կազմավորվող ռազմահայրենասիրական դաստիարակությամբ եւ սպորտով զբաղվող բաժինը։ Ստանալով հավաստիացումներ, որ աշխատանքը չի խանգարի իր գերազանց գնահատված դիպլոմային աշխատանքի հիման վրա պաշտպանել թեկնածուական թեզ, Սարգսյանը համաձայնվում է աշխատանքին։ Սակայն, երբ հետագայում փորձել է թեզի հարցերով նորից մեկնել Երեւան, նրան հասկացնել են տվել, որ ուրախ պետք է լինի, որ սովորած լինելով Երեւանում՝ առավել եւս ունենալով հայ բանասերի մասնագիտություն, առանց խնդիրների աշխատում է Ստեփանակերտում։ 1979-1988 թվականներին ԼԿԵՄ Ստեփանակերտի քաղկոմի բաժնի վարիչ, ապա՝ երկրորդ քարտուղար, առաջին քարտուղար, կոմկուսի Ստեփանակերտի քաղկոմի պրոպագանդայի եւ ագիտացիայի բաժնի վարիչ, ԼՂ մարզկոմի առաջին քարտուղար Հենրիկ Պողոսյանի օգնական։ Հետանկախության շրջան 1990 թվականին՝ Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1993-1995 թվականներին՝ ՀՀ պաշտպանության նախարար, 1995-1996 թվականներին՝ ՀՀ պետական անվտանգության վարչության պետ, ապա՝ ազգային անվտանգության նախարար, 1996-1999 թվականներին՝ ՀՀ ներքին գործերի եւ ազգային անվտանգության նախարար, 1999-2000 թվականներին՝ ՀՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, 1999-2007 թվականներին՝ ՀՀ նախագահին առընթեր ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար, 2000-2007 թվականներին՝ ՀՀ պաշտպանության նախարար, 2007-2008 թվականներին՝ ՀՀ վարչապետ, 2008 թ. ապրիլի 9-ից մինչեւ 2018 թվականի ապրիլի 9-ը՝ ՀՀ նախագահ։ 1996 թ.-ի նախագահական ընտրություններ Սերժ Սարգսյանի անձը անմիջականորեն կապված է նաեւ 1996 թվականի նախագահական ընտրություններին հաջորդող իրադարձությունների հետ։ Մասնավորապես, 1996թ. սեպտեմբերի 26-ին ՀՀ նախագահի թեկնածու Վազգեն Մանուկյանի գլխավորությամբ բողոքի գործողություններ իրականացնելու համար փողոց դուրս եկած հազարավոր ցուցարարներ, կոտրելով ՀՀ Ազգային ժողովի շենքի դարպասները, մտան ներս։ Արձանագրվեցին բախումներ շենքը հսկող զինված անձանց եւ ցուցարարների միջեւ, ծեծի ենթարկվեցին բազմաթիվ պատգամավորներ։ Այդ ժամանակ ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության պետն էր Սերժ Սարգսյանը, ում ղեկավարած կառույցը, ըստ էության, պետք է ապահովեր շենքի անվտանգությունը։ Ըստ շրջանառվող լուրերի՝ կրակելու հրաման է տվել այդ ժամանակ Ներքին գործերի նախարար Վանո Սիրադեղյանը։ 2011 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Երեւանի Ազատության հրապարակում Հայ ազգային կոնգրես շարժման հանրահավաքի ժամանակ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարել է, որ կրակահերթեր արձակելու առաջարկով իրեն է դիմել անձամբ Սերժ Սարգսյանը։ Այս առնչությամբ ՀՀ ներքին գործերի նախարար Վանո Սիրադեղյանը իր մտերիմների հետ ունեցած խնջույքի ժամանակ հայտարարեց իր հայտնի ելույթներից մեկը. Հայաստանի Հանրապետության նախագահ 2008 թ.-ի նախագահական ընտրություններ Հայաստանի վարչապետ Սերժ Սարգսյանն առաջադրեց իր թեկնածությունը 2008 թ.–ի փետրվարի 19-ին նշանակված Հայաստանի Հանրապետության 5-րդ նախագահական ընտրություններին։ Փետրվարի 19–ին տեղի ունեցած ընտրություններում ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը հայտարարեց, որ ընտրություններին մասնակցել է 1671027 մարդ, որից Սերժ Սարգսյանի օգտին՝ 862369, այսինքն՝ 52.82%, իսկ Լեւոն Տեր–Պետրոսյանի օգտին՝ 351222, այսինքն՝ 21.5%։ Այսպիսով Ս. Սարգսյանը ընտրվում է Հայաստանի երրորդ նախագահ։ Հաջորդ օրը նախագահի նախկին թեկնածու Տեր–Պետրոսյանը եւ նրա ղեկավարած քաղաքական ուժը համապետական հանրահավաք են անցկացնում՝ մերժելով ՀՀ ԿԸՀ–ի հրապարակած տվյալները։ Երեւանի ազատության հրապարակում սկսվում են անընդմեջ բողոքի ակցիաներ (տես՝ Բողոքի ակցիաներ Երեւանում 2008 թ.)։ Մարտի 1–ի լույս 2–ի գիշերը ժամը 6։20–ին ոստիկանական ստորաբաժանումները մահակների եւ արցունքաբեր գազի կիրառմամբ մտան Ազատության հրապարակ՝ այնտեղից հեռացնելով քնած ցուցարարներին։ Կեսօրից հետո լոկալ ընդհարումները վերափոխվում են զանգվածային ընդհարումների ՀՀ Ներքին զորքերի եւ ժողովրդի միջեւ Երեւանի քաղաքապետարանի շենքի դիմացի հրապարակում եւ հարակից փողոցներում։ Արդեն երեկոյան նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ցույցերը ճնշելու նպատակով հայտարարեց արտակարգ դրություն եւ ՀՀ Զինված ուժերի ստորաբաժանումները մտցրեց մայրաքաղաք։ Այս իրադարձությունները խորը ճգնաժամ ստեղծեցին հասարակական–քաղաքական դաշտում։ ՀՀ նախագահի ընտրություններ 2013 Քաղաքացիների նկատմամբ հաշվեհարդարներ եւ հետապնդումներ Համաձայն «ՎիքիԼիքս» կայքի հրապարակած փաստաթղթերի՝ 2006 թ.-ի սեպտեմբերի 5-ին այն ժամանակ ՀՀ պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանի եւ Հայաստանում ԱՄՆ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ջոն Էվանսի զրույցի ժամանակ Ս.Սարգսյանը հայտարարել է, որ ինքը պատրաստ է եղել իր հասցեին իր բառերով ասած «անհիմն» մեղադրանքներ հնչեցրած լրագրողի բնակարան հաստավիզներ ուղարկել ու պատժել նրան, բայց նման բան չի արել։ Իսկ «Ժողովուրդ» օրաթերթն այս առնչությամբ հայտարարել է, թե «այդպիսով Ս.Սարգսյանը ԱՄՆ դեսպանին փաստել է, որ «հաստավիզների բանդա» է պահում, որոնց կարող է հրահանգել մարդկանց նկատմամբ հաշվեհարդար տեսնել։»։ Արտաքին քաղաքականություն Նախքան 2018 թ.-ին տեղի ունեցած իշխանափոխությունը Հայաստանը փոխլրացման արտաքին քաղաքականություն էր վարում՝ ոչ միայն խորացնելով ՀՀ ռազմավարական դաշնակցի՝ ՌԴ-ի հետ դաշնակցային հարաբերությունները, այլ միաժամանակ զարգացնելով հարաբերությունները այլ կարեւոր դերակատարների հետ երկկողմ կապերի ամրապնդմամբ։ 3-րդ Նախագահի պաշտոնավարման տարիներին այդպիսի արդյունավետ համագործակցություն էր հաստատվել ինչպես տարածաշրջանային՝ Իրան, Վրաստան, արաբական աշխարհ, այնպես էլ գլոբալ դերակատարների հետ՝ ԱՄՆ, ԵՄ, Չինաստան։ Այդ քաղաքականությունը բավականին արդյունավետ էր, քանի որ Ռուսաստանը միայնակ չէր կարող ծածկել տարածաշրջանում եւ աշխարհում Հայաստանի բոլոր խնդիրները։ Պատահական չէ, որ նույնիսկ Հայաստանի համար ամենակարեւոր՝ Արցախի հարցում, որի կարգավորման մանդատը պատկանում էր ԵԱՀԿ Մինսկի Խմբին, ՌԴ-ի հետ միասին ընգրկված էին նաեւ Ֆրանսիան եւ ԱՄՆ-ն։ Ակնհայտ է, որ առնվազն այս խնդրի տեսանկյունից Հայաստանը պետք է նորմալ հարաբերություններ ունենար այդ երկրների հետ։ Սակայն հարկ է նշել, որ նախքան 2018 թ.-ի իրադարձությունները Հայաստանը Արեւմուտքի հետ իր հարաբերությունները երբեք չի կառուցել ի հաշիվ Ռուսաստանի շահերի, ինչը Մոսկվայում շատ լավ հասկանում եւ գնահատում էին։ Նախագահ Սարգսյանի պաշտոնավարման վերջին տարիներին՝ նախ 2015 թ.-ին Հայաստանը դարձավ Եվրասիական միության անդամ, իսկ 2017 թ.-ին ԵՄ-ի հետ ստորագրեց համապարփակ եւ ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը։ Ինչպես Մոսկվայում, այնպես էլ Բրյուսելում երկու խոշոր կառույցների միջեւ կամուրջներ գցելու հայկական փորձը գնահատում էին որպես եզակի եւ հեռանկարային։ Նույնիսկ 2018 թ.-ի Մյունխենի անվտանգության համաժողովի շրջանակներում նախարար Լավրովն ու ԵՄ հանձնակատար Հանը Հայաստանի փորձը գնահատեցին որպես հաջողության պատմություն։ Եվրոպական միության հետ հարաբերություններ Նախագահ Սարգսյանը տարիներ շարունակ խրախուսել է Հայաստանի՝ Եվրոպական միության հետ ասոցացման մասին համաձայնագրի ստորագրումը, որը ենթադրում էր ազատ առեւտրի համապարփակ գոտու ստեղծում։ Համաձայնագրի շուրջ բանակցություններն ավարտվեցին նրա նախագահության օրոք, եւ ծրագրված էր, որ առաջիկա գագաթնաժողովի ընթացքում հայկական կողմը պետք է վերջնական ստորագրեր այն։ Սակայն, 2013 թ. սեպտեմբերին Մոսկվայում նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպումից հետո նախագահ Սարգսյանը կտրուկ փոխեց իր քաղաքականությունը եւ որոշեց միանալ Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միությանը։ Շատերը ենթադրում էին, որ ռուսական կողմի ճնշման եւ սպառնալիքների ներքո Հայաստանը չեղարկեց Եվրոպական միության հետ համաձայնագրի ստորագրումը։ Չնայած դեպքերի նման զարգացմանը՝ Նախագահ Սարգսյանի վարչակազմը վճռական էր տրամադրված շարունակելու օրենսդրական եւ կառավարման ոլորտում ԵՄ քաղաքականությամբ ոգեշնչված բարեփոխումները, որոնց արդյունքում 2017 թ. նոյեմբերի 24-ին Հայաստանի Հանրապետության եւ Եվրոպական Միության միջեւ ստորագրվեց Համապարփակ եւ ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիր։ Իրականում, Ռուսաստանը տվեց համաձայնագրի կնքման մասին իր հավանությունը, քանի որ Հայաստանը հրաժարվել էր պայմանագրում ներառել տնսեսական գործունեության հետ կապված եւ ոչ մի դրույթ։ Սերժ Սարգսյանն արցախյան հիմնախնդրի բանակցային գործընթացում Սերժ Սարգսյանի դիրքորոշումը Արցախյան հիմնախնդրի վերաբերյալ 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին ռուս լրագրող Դմիտրի Կիսիլյովին տված հարցարզրույցում Սերժ Սարգսյանը հայտնել է, որ հայկական կողմերը պատրաստ էին եւ այժմ էլ պատրաստ են լքել, իր խոսքերով՝ «ադրբեջանական 7 գրավյալ շրջաններ», որոնք այժմ գտնվում են Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի վերահսկողության ներքո։ Տարածքներ հանձնելու Սերժ Սարգսյանի դիրքորոշումը հաստատել է նաեւ իր մամլո քարտուղար Վլադիմիր Հակոբյանը։ Բանակցային գործընթաց 2008թ. ՀՀ նախագահի պաշտոնը ստանձնած Ս. Սարգսյանի պաշտոնավարման ողջ ժամանակահատվածում (մինչեւ 2018թ.) բանակցային փաստաթուղթը «Մադրիդյան սկզբունքներն» էին։ Այդ ընթացքում պետք է կատարվեր տեւական եւ մանրակրկիտ աշխատանք հակամարտության կարգավորման գործընթացի հիմնական սկզբունքների՝ որպես բանակցությունների հիմք, ամրապնդման եւ փաստաթղթային ամրագրման, ինչպես նաեւ օրակարգային 6 հարցերի («Մադրիդյան սկզբունքների» 6 տարրերի) համար լուծումների մշակման ուղղությամբ, որը դարձավ գործընթացի երրորդ փուլի՝ Ս. Սարգսյանի պաշտոնավարման ժամանակահատվածի առանցքային խնդիրը։ 2008թ. նոյեմբերի 2-ին Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի նախագահները ստորագրեցին Մայենդորֆյան (մոսկովյան) հռչակագիրը, որով արձանագրվում էին «Մադրիդյան սկզբունքների» ներկայացմամբ սկսված քննարկումների փուլի մեկնարկային պայմանները։ Ըստ այդմ, Մայենդորֆյան հռչակագիրը անդրադառնում է ոչ թե խնդրի լուծման մեխանիզմներին, այլ սկզբունքներին։ Փաստաթուղթն արձանագրում էր այն ստորագրող կողմերի համաձայնությունը, որ խնդիրը պետք է լուծվի միջազգային իրավունքի սկզբունքների եւ նորմերի հիման վրա (կետ 1) եւ «կարեւորում էր Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդական ջանքերի շարունակումը՝ հաշվի առնելով կողմերի հետ նրանց հանդիպումը Մադրիդում 2007թ. նոյեմբերի 29-ին եւ հետագա քննարկումները քաղաքական կարգավորման հիմնական սկզբունքների հետագա մշակումների նպատակով» (կետ 2)։ Կարգավորման գործընթացի իրավական բաղադրիչի տեսակետից կարեւոր իրադարձություն էր 2009թ. հուլիսին Լ’Աքվիլայում համանախագահող երկրների նախագահների հայտարարությունը բանակցային փաստաթղթի հիմնական դրույթների վերաբերյալ։ Առաջին անգամ պաշտոնապես հրապարակվեցին 2007թ. Մադրիդում ներկայացված բանակցային փաստաթղթի հիմնական դրույթները, ինչը հնարավորություն տվեց պաշտոնական տեղեկության հիման վրա գնահատել գործընթացի էությունը։ Մի քանի ամիս անց արվեց եւս մեկ կարեւոր քայլ։ 2009թ. դեկտեմբերին Աթենքում տարածված Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների պատվիրակությունների ղեկավարների եւ Ադրբեջանի ու Հայաստանի արտգործնախարարների համատեղ հայտարարության եզրափակիչ հատվածը արձանագրեց. «Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարները հայտարարում են իրենց երկրների պատրաստակամության մասին՝ հիմնական սկզբունքների վրա կատարվող աշխատանքներն ավարտելու վերաբերյալ, ինչպես դա նախատեսված էր Լ’Աքվիլայում համանախագահ երկրների նախագահների հայտարարությունում։ Նախարարները կրկին հաստատեցին իրենց հավատարմությունը կարգավորման մնացած հարցերի լուծման ուղղությամբ ինտենսիվ աշխատանքին եւ համաձայնություն ձեռք բերելուն, որը հիմնված կլինի, մասնավորապես, Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի ուժի եւ ուժի սպառնալիքի չկիրառման, տարածքային ամբողջականության եւ ազգերի իրավահավասարության ու ինքնորոշման սկզբունքների վրա» ։ Այս փաստաթուղթը դարձավ Ադրբեջանի ներկայացուցչի ստորագրած առաջին վավերագիրը, որտեղ ուղղակիորեն արձանագրված էր, որ ԼՂ հակամարտության լուծման նպատակով պետք է կիրառվի ինքնորոշման սկզբունքը։ Իսկ դա ակնհայտորեն հաստատում էր Ս. Սարգսյանի բազմիցս արած հայտարարությունները, որ բանակցային գործընթացի էությունն այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չի լինի Ադրբեջանի կազմում։ Իհարկե, Ի.Ալիեւը սկսել էր հասկանալ դա, սակայն հայտնվել էր անելանելի իրավիճակում։ Մի կողմից՝ չէր կարող հրաժարվել տարիներ տեւած բանակցությունների արդյունքներից, երբ միջանկյալ արդյունքներին հավանություն էր տվել (դա համարժեք կլիներ հայտարարությանը, որ Ադրբեջանի հետ բանակցություններն անիմաստ են եւ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի երեք անդամ միջնորդ պետությունները կարող էին լուծում պարտադրել իրենց ներկայացրած «Մադրիդյան սկզբունքների» հիման վրա, որը նույնպես տանելու էր ԼՂ անկախության ճանաչմանը), իսկ մյուս կողմից՝ հենց որ հրապարակվեր համաձայնագրի նախագիծը, պարզ կդառնար, որ դրա իրականացումը հանգեցնելու է ԼՂ անկախության ճանաչմանը։ Ահա թե ինչու, ինչպես «Կազանյան փաստաթուղթը» (2011թ.), որը մոտ մեկ տասնյակ հանդիպումների արդյունքում ներկայացրել էր Ռուսաստանը, այնպես էլ հետագայում ի հայտ եկած մի շարք այլ նախագծեր, որոնք «Մադրիդյան սկզբունքներում» արձանագրված սկզբունքների շրջանակում խնդրո առարկա 6 տարրերի համար լուծումներ էին առաջարկում, մերժվեցին (հայկական կողմերի մարտավարության արդյունքում գրեթե միշտ դա ստիպված էր անել ադրբեջանական կողմը)։ Ճիշտ է, Ադրբեջանն ընտրել էր «Կազանյան փաստաթղթի» մերժման «փափուկ» ձեւ՝ Կազանում եզրափակիչ հանդիպման ժամանակ ներկայացրեց փաստաթղթի մեկ տասնյակից ավելի փոփոխություններ, սակայն նպատակն այլ էր՝ թույլ չտալ, որ Ադրբեջանում իմացվի բանակցությունների իրական ուղղությունը։ Պաշտոնական Բաքվին այլ բան չէր մնում, քան համանախագահների շատ կոշտ քննադատությունը, լուրջ ջանքերն ու տարատեսակ փորձերը՝ հակամարտության կարգավորման ձեւաչափը փոխելու կամ գոնե «Մադրիդյան սկզբունքները» բանակցությունների գործընթացից դուրս մղելու ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ անդրադարձի են արժանի 2016թ. ապրիլին Ադրբեջանի սանձազերծած Ապրիլյան պատերազմն ու դրա հետեւանքները։ Չնայած սպառազինության վրա Ադրբեջանի ծախսած հսկայական միջոցներին՝ հայկական զինված ուժերը զգալի կորուստներ պատճառեցին թշնամուն, ադրբեջանական կողմը չկարողացավ հասնել իր նպատակների իրականացմանը եւ դիմեց Ռուսաստանի միջնորդությանը՝ ռազմական գործողությունները դադարեցնելու խնդրանքով։ Որպես Ադրբեջանի արկածախնդրությանը Հայաստանի դիվանագիտական արձագանքի հետեւանք ձեւավորվեցին Վիեննայի եւ Սանկտ Պետերբուրգի համաձայնությունները, որոնք կարեւոր մեխանիզմ պետք է դառնային հրադադարի խախտումների եւ ուժի կիրառման փորձերի հասցեավորման, հետեւաբար կարգավորման գործընթացում հայկական դիրքերի ամրապնդման համար։ Ի. Ալիեւին մնում էր միայն բողոքել. «Մեզ վրա ճնշումներ են գործադրվում՝ ստիպելու համար, որ մենք համաձայնենք ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը։ Մենք շատ մանրամասներ չենք բացահայտում, քանի որ կան դիվանագիտության կանոններ։ Բայց Ադրբեջանի սեւացմանն ուղղված Արեւմուտքի, տարբեր ոչ կառավարական կազմակերպությունների եւ երկրի ներսում «հինգերորդ շարասյան» արշավի հիմքում ընկած է ճնշումը՝ նպատակ ունենալով ստանալ Լեռնային Ղարաբաղի անկախության ճանաչման համաձայնություն»։ Քառօրյա պատերազմ 2016 թվականի ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը Ադրբեջանի կողմից սանձազերծվեցին 1994 թվականի հրադադարից հետո ամենալայնամասշտաբ ռազմական գործողություններն Արցախի Հանրապետության սահմաններում՝ հակառակորդի հետախուզական-դիվերսիոն խմբերը արցախա-ադրբեջանական շփման գծի հարավային եւ հյուսիսարեւելյան ուղղություններով լայնածավալ հարձակողական գործողություններ սկսեցին՝ կիրառելով զինանոցում եղած ռազմական տեխնիկայի գրեթե բոլոր հնարավոր տեսակները։ Հայաստանի Հանրապետության նախագահ, Զինված ուժերի Գերագույն գլխավոր հրամանատար ՍերԺ Սարգսյանն այդ նույն ժամանակ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում մասնակցում էր Ատոմային անվտանգության գագաթնաժողովին, որի շրջանակում հանդիպումներ էր ունենում Միացյալ Նահանգների փոխնախագահ Ջո Բայդենի եւ պետքարտուղար Ջոն Քերիի հետ՝ քննարկում Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի հետ կապված հարցեր։ Նախագահ Սարգսյանը նաեւ գագաթնաժողովում ելույթ է ունենում՝ հակադարձում Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի նախագահներին։ Ապրիլի 2-ին Նախագահ Սարգսյանը Վաշինգտոնի գագաթնաժողովի ավարտից հետո վերադառնում էր Երեւան։ Թռիչքից մի քանի ժամ հետո Անվտանգության ծառայության պետը օդանավում նրան հաղորդում է, որ շտապ խոսակցություն է խնդրում Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը։ Նախարարը Գերագույն գլխավոր հրամանատարին զեկուցում է, որ ադրբեջանցիները մարտական գործողություններ են սկսել Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակի հյուսիսային եւ հարավային հատվածներում, որն իր կարծիքով միտում ունի վերաճելու լայնածավալ ռազմական գործողությունների։ Դեռ օդանավից Նախագահ Սարգսյանը հանձնարարում է Երեւան հասնելուն պես նախագահական նստավայրում Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստ հրավիրել՝ օրակարգում դնելով արցախա-ադրբեջանական շփման գծում Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկված նախահարձակ գործողություներն ու դրանց հետ կապված հարցեր։ Օդանավակայանում Գերագույն գլխավոր հրամանատարին դիմավորում եւ իրավիճակը զեկուցում են Պաշտպանության նախարարը եւ Գլխավոր շտաբի պետը։ Սերժ Սարգսյանն օդանավակայանից անմիջապես մեկնում է Անվտանգության խորհրդի նիստին։ Ռազմական եւ դիվանագիտական ճակատներում Գերագույն Գլխավոր հրամանատարից պահանջվում էին համաժամանակյա եւ արագ գործողություններ։ Ապրիլի 4-ին նախագահական նստավայր են հրավիրվում ԵԱՀԿ անդամ երկրների դեսպանները։ Նույն օրը՝ ապրիլի 4-ին, Նախագահ Սարգսյանն այցելում է Պաշտպանության նախարարության կենտրոնական կլինիկական հոսպիալ՝ տեսակցելու մարտական գործողություների հետեւանքով վիրավորված զինծառայողներին։ Ապրիլի 4-ին Գերագույն գլխավոր հրամանատարը նաեւ մասնակցում է Հայրենիքի եւ հայրենյաց պաշտպան զինվորների համար Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում մատուցած միասնական աղոթքին։ Ապրիլի 5-ին Նախագահն այցելում է Եռաբլուր պանթեոն՝ վերջին հրաժեշտը տալու հայրենիքի հերոս պաշտպաններից մեկին՝ հետախույզ-գնդացրորդ Սասուն Մկրտչյանին։ Տարածաշրջանում լարված իրավիճակը գործընկեր-պետությունների ուշադրության կենտրոնում էր։ Նախագահ Սարգսյանը ապրիլի 5-ին եւ 6-ին հեռախոսազրույցներ է ունենում Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի, Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահ Հասան Ռոհանիի, Ղազախստանի Հանրապետության նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւի հետ՝ ներկայացնում Լեռնային Ղարաբաղ-Ադրբեջան շփման գծում Ադրբեջանի սանձազերծած ագրեսիայի մանրամասները եւ տեղեկացնում Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակի համարժեք պատասխանի մասին։ Սերժ Սարգսյանը հատուկ անդրադարձ է կատարում խաղաղ բնակչության հանդեպ Ադրբեջանի գործադրած բռնություններին` համեմատելով դրանք տարածաշրջանի հայտնի ահաբեկչական խմբավորումների գործելաոճի հետ։ Ապրիլի 5-ին Սերժ Սարգսյանը Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի հետ հեռախոսազրույցում տալիս իր թույլտվությունը՝ համաձայնել առաջարկին՝ Մոսկվայում հանդիպելու Ադրբեջանի Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի հետ։ Հանդիպման առաջարկը Գլխավոր շտաբի պետ Խաչատուրովը ստացել էր Ռուսաստանի Դաշնության իր գործընկերոջից՝ ենթադրաբար, ադրբեջանական կողմի խնդրանքով։ Նախագահ Սարգսյանը հանձնարարում է հանդիպման արդյունքների մասին Մոսկվայից պարբերաբար զեկուցել։ Հանդիպումը կայանում է։ Բանակցություններն ավարտվում են հստակ արդյունքով. ապրիլի 5-ի ժամը 12-ի դրությամբ հաստատվում է հրադադար։ Շփման գծի ամբողջ երկայնքով դադարեցվում են ռազմական գործողությունները։ Ինտենսիվ աշխատանքը դիվանագիտական ճակատում շարունակվում է։ Ապրիլի 6-ին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության կանցլեր Անգելա Մերկելի հրավերով Նախագահ Սերժ Սարգսյանը պաշտոնական այցով մեկնում է Գերմանիա։ Վերադառնալով Բեռլինից՝ ապրիլի 7-ի ուշ երեկոյան նախագահական իր նստավայրում Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունենում պաշտոնական այցով Հայաստան ժամանած Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության նախագահ Դմիտրի Մեդվեդեւի հետ։ Ապրիլի 9-ին Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ընդունում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին եւ քննարկում վերջին օրերին Լեռնային Ղարաբաղ-Ադրբեջան շփման գծում Ադրբեջանի կողմից սանձազերծած ագրեսիայի հետեւանքով ստեղծված իրավիճակը։ Կարեւորվում են զինադադարի ռեժիմի պահպանումը, վստահության միջոցառումների շուտափույթ ներդրումն ու խաղաղ բանակցությունների վերսկսումը։ Նույն օրը Նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունենում Հայաստանի առաջին Նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ՝ վերջինիս նախաձեռնությամբ։ Զրուցակիցները քննարկում են Ղարաբաղա-ադրբեջանական սահմանագծում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները, Ղարաբաղյան հիմնահարցի կարգավորման բանակցային գործընթացում սպասվող առաջիկա զարգացումները եւ առկա մարտահրավերներին դիմակայելու համար ներազգային համախմբման անհրաժեշտությանը վերաբերող հարցեր։ Ապրիլի 12-ին Նախագահ Սարգսյանը հրավիրում է Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստ։ Քննարկվում են Ադրբեջանի ագրեսիայից հետո ստեղծված իրադրության պայմաններում ձեռնարկվող միջոցառումները։ Նախագահի կողմից տրվում են համապատասխան հանձնարարականներ։ Անվտանգության խորհրդի անդամները հանդես են գալիս զեկույցներով։ Արձանագրվում է, որ Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված ռազմական գործողությունների ընթացքում ՀՀ զինված ուժերը կատարել են իրենց առջեւ դրված խնդիրները։ ԼՂՀ պաշտպանության բանակը հաղթական է գործել՝ կասեցնելով Ադրբեջանի ագրեսիան եւ խափանելով նրա պլանները։ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ապրիլի 12-ին նաեւ հանդիպում է ունենում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի եւ Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսի հետ՝ քննարկում քառօրյա պատերազմից հետո ստեղծված իրավիճակը։ Զրուցակիցները կարեւորում են պետություն-եկեղեցի ջանքերի համատեղումը՝ ի նպաստ համազգային կարեւորագույն խնդիրների ու առկա մարտահրավերների լուծման։ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ապրիլի 18-ին աշխատանքային այցով մեկնում է Արցախ։ Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանի հետ խորհրդակցություն է անցկացնում Պաշտպանության բանակի բարձրագույն սպայական կազմի մասնակցությամբ։ Մայրաքաղաք Ստեփանակերտում հայկական երկու պետությունների նախագահները խորհրդակցություն են անցկացնում նաեւ Արցախի օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանության մարմինների ներկայացուցիչների հետ, քննարկում վերջին օրերին Ադրբեջանի ագրեսիայի հետեւանքով հանրապետությունում ստեղծված իրավիճակին վերաբերող հարցեր։ Նախագահներ Սերժ Սարգսյանը եւ Բակո Սահակյանը ապրիլի 19-ին եւ 20-ին այցելում են Արցախի հյուսիսարեւելյան եւ հարավային հատվածներում տեղակայված մի շարք զորամասեր` խորհրդակցություն անցկացնում հրամանատարական կազմի հետ, քննարկում Ադրբեջանի ագրեսիայի հետեւանքով հանրապետությունում ստեղծված իրավիճակը եւ զինվորների ծառայության ընթացքին վերաբերող հարցեր, տալիս հանձնարարականներ։ Պաշտպանության բանակի զորամասերից մեկում ապրիլյան լայնածավալ ռազմական գործողություններին մասնակցած զինծառայողները պարգեւատրվում են նախագահների կողմից՝ պետական սահմանը պաշտպանելիս ցուցաբերած արիության եւ խիզախության համար։ Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի եւ Ադրբեջանի զինված ուժերի միջեւ ռազմական գործողությունների հետեւանքով հայկական կողմը կորցրել է 800 հա տարածք, ներառյալ 2 մարտական բարձրունք։ Հայկական պաշտոնական տվյալներով հայկական կողմն ունեցել է 93 զոհ եւ զգալի զինտեխնիկայի կորուստ Սերժ Սարգսյանը պատերազմի հետեւանքով հայկական կողմի կորցրած տարածքները համարեց բուֆերային գոտի, որոնք ըստ նրա ռազմավարական կամ մարտավարական տեսակետից որեւէ նշանակություն չունեն։ Բազմաթիվ քաղաքական գործիչների, քաղաքագետների ու ռազմագետների կարծիքով այդ տարածքները ունեին ռազմավարական նշանակություն, եւ դրանց կորուստը բացասական հետեւանք է ունեցել Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Սերժ Սարգսյանը երկու անգամ ստանձնել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնը։ Առաջինը եղել է Հայաստանի կառավարման նախագահական համակարգում՝ 2007 թվականի ապրիլի 4-ից 2008 թվականի ապրիլի 9-ը։ Վարչապետի պաշտոնում նա երկրորդ անգամ հայտնվեց Հայաստանի խորհրդարանական համակարգում։ 2018 թվականի ապրիլի 17-ին Ազգային Ժողովը ձայների 77 կողմ եւ 17 դեմ քվեարկությամբ ՀՀ վարչապետի պաշտոնում ընտրեց նախորդ 10 տարում երկիրը ղեկավարած Սերժ Սարգսյանին։ Հակակառավարական ցույցեր եւ իշխանափոխություն 2018 թվականին Հայաստանում սկսված հակակառավարական ցույցերի հետեւանքով Սերժ Սարգսյանը ապրիլի 23-ին հրաժարական տվեց Հայաստանի վարչապետի պաշտոնից։ Հայտնի ելույթներ ու թեւավոր դարձած խոսքեր Սերժ Սարգսյանը ինչպես Հայաստանի նախագահի, այնպես էլ այլ պետական պաշտոններ զբաղեցնելու ընթացքում հանդես է եկել բազմաթիվ ելույթներով, որոնք հայաստանյան եւ հայկական սփյուռքի լայն շրջանակներում մեծ հնչեղություն են ստացել։ Հրապարակային ելույթների կամ մամլո ասուլիսների ժամանակ նրա արտահայտած նախադասությունների առանձին դրվագներ հանրության համար դարձել են հաճախակի կիրառվող թեւավոր խոսքեր եւ մեմեր, որոնք սակայն ոչ միշտ ունեն դրական ենթատեքստ։ Սերժ Սարգսյանի արտահայտած ամենալայն տարածում գտած մտքերը. Եկել ես ստեղ, մեր տոնը խանգարում ես, որ ի՞նչ անես 2013 թ.-ի հունվարի 28-ին Հայաստանի զինված ուժերի օրվա առթիվ Երեւանում գտնվող Եռաբլուր պանթեոն այցելած Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը հիվանդ երեխային պահել չկարողացող եւ այդ նպատակով օգնություն աղերսող կնոջը ասել է. Այս արտահայտությունը հնչեցնելուց կարճ ժամանակ անց հանրային եւ քաղաքական տարբեր շրջանակների կողմից այն սկսեց կիրառվել որպես թեւավոր խոսք, հաճախ բացասական երանգով։ Այն անգամ ՀՀ ԱԺ-ում է լայն կիրառություն ստացել պատգամավորների շրջանում Ա՜յ տենց եք մտածում, որ խիյարը թարս ա բուսնում 2013 թ.-ի Հայաստանի նախագահական ընտրությունների նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում Հայաստանի Տավուշի մարզի Մովսես գյուղ այցելության ժամանակ գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանին է մոտենում գյուղացիներից մեկը։ Երբ Սերժ Սարգսյանը հարցնում է, թե ի՞նչ խնդիրներ ունեք, գյուղացին դժգոհում է, որ գյուղը դատարկվում է։ Նա նախագահից խնդրում է, որ գյուղում գործարան բացեն, ինչին ի պատասխան Սերժ Սարգսյանը ասում է. Այս արտահայտությունը հանրության ամենատարբեր շրջանակների մոտ եւս դարձավ թեւավոր խոսք բացասական երանգներով։ Հաճախ մարդիկ այն կիրառում են՝ արտահայտելով իրենց բողոքը Սերժ Սարգսյանի կառավարման դեմ։ Դեպքից օրեր անց Սերժ Սարգսյանը, պատասխանելով Հայաստանի ԱԺ պատգամավոր Շուշան Պետրոսյանի հարցին, թե ի՞նչ ծրագրեր կան սահմանամերձ գյուղերում, ասել էր, թե ինքը պարզապես ցանկացել է գյուղացու լեզվով խոսել։ Ինչքան ուզես՝ էնքան խփենք 2013 թվականի ՀՀ նախագահական ընտրությունների նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում Սերժ Սարգսյանը, պատասխանելով լրագրողուհու այն հարցին, թե որքան է գնահատում իր շանսերը Շիրակի մարզում, պատասխանել էր, թե Սերժ Սարգսյանի այս արտահայտությունը զայրացրեց հայաստանյան հանրությանը, քանզի նրանք այն ընդունեցին որպես բացահայտ խոստովանություն ՀՀ նախագահական ընտրությունները կեղծելու վերաբերյալ։ Ընտանիքը Սերժ Սարգսյանը ամուսնացել է 1983 թվականին։ Կինը՝ Ռիտա Սարգսյանը, ծնվել է Ստեփանակերտում՝ զինվորականի ընտանիքում։ Մասնագիտությամբ երաժշտության ուսուցչուհի է։ Ունի երկու դուստր՝ Անուշն ու Սաթենիկը, եւ 5 թոռնիկ՝ Մարիամը, Արան, Սերժը, Ռիտան եւ Տիգրանը։ Սերժ Սարգսյանը ունի երկու եղբայր՝ Ալեքսանդր եւ Լեւոն Սարգսյանները։ Ֆինանսական կարողություն Համաձայն ՀՀ նախագահի 2013 թ. ընտրություններից առաջ ունեցվածքի մասին հայտարարագրի, Սերժ Սարգսյանն ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքով սեփականատեր է Ստեփանակերտում գտնվող 96 քմ մակերեսով շենք-շինության։ Նա ունի նաեւ 1992 թվականի արտադրության «Միցուբիշի Մոնտերո» ավտոմեքենա, ինչպես նաեւ 18-20-րդ դարի հին իրեր՝ արձանիկներ, քանդակներ, կտավների հավաքածու Խանջյանի, Սարյանի, Հակոբյանի, Գյուրջյանի, Բաշինջաղյանի, Մինասի, Երվանդ Քոչարի, Կոջոյանի հեղինակած գործերից։ 2013 թվականին Հայաստանի Հանրապետության նախագահի պաշտոնը զբաղեցնելիս Սերժ Սարգսյանը «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին» ներկայացված գույքի եւ եկամուտների հայտարարագրում նշել է, որ ունի 116 միլիոն դրամ։։ Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող պաշտոնատար անձի կողմից «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին» ներկայացված գույքի եւ եկամուտների հայտարարագրի՝ Սերժ Սարգսյանը 2014 թվականին ունեցել է 20 միլիոն 164 հազար դրամ եկամուտը, որից 10 միլիոն 111 հազար դրամը կազմել է պետության կողմից նրան տրվող աշխատավարձը։ Մնացած 10 միլիոն 52 հազար դրամը ներկայացված է որպես փոխառություններից ստացած եկամուտ։ Ըստ նույն հայտարարագրի՝ 2014 թվականի սկզբի դրությամբ Սերժ Սարգսյանն ունեցել է 129 միլիոն 400 հազար դրամ, իսկ նույն տարվա վերջում՝ 114 միլիոն 100 հազար դրամ։ Բացի այդ, 2013 թվականին Սերժ Սարգսյանը 107 միլիոն 998 հազար դրամ փոխառություն է տվել, որը 2014 թվականի ընթացքում չի վերադարձվել եւ չի նշվել։ Նույն հայտարարագրի համաձայն նրա կինը՝ Ռիտա Սարգսյանը, ներկայացրել է, որ 2014 թվականի սկզբին ունեցել է 106 միլիոն 225 հազար դրամ, իսկ նույն թվականի տարվա վերջում՝ 107 միլիոն 340 հազար դրամ։ 2014 թվականին Ռիտա Սարգսյանն ունեցել է նաեւ 8 միլիոն 901 հազար դրամի եկամուտ եւ փոխառության տեսքով տվել է 95 միլիոն դրամ։ Քրեական գործ Սերժ Սարգսյանին 2019 թվականի դեկտեմբերի 4-ին մեղադրանք է առաջադրվել Հայաստանի քրեական օրենսգրքի 38-179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով՝ առանձնապես խոշոր չափերով գումարի հափշտակության կատարումը կազմակերպելու համար։ Որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։ 2020 թվականի հունվարին Հայաստանի Հատուկ Քննչական Ծառայությունը նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված բավարար ապացույցների համակցության հիման վերջնական մեղադրանք է առաջադրել Սարգսյանին Հայաստանի քրեական օրենսգրքի 38-179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, այն է՝ առանձնապես խոշոր չափերով յուրացնելը կամ վատնելը (489 160 310 դրամ) եւ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ հանձնվել է գործի նկատմամբ հսկողություն իրականացնող դատախազին՝ այն դատարան ուղարկելու միջնորդությամբ։ Քրեական այս գործով մեղադրյալի կարգավիճակում է 5 անձ։ Նրանցից 4-ին՝ Սերժ Սարգսյանին, Բարսեղ Բեգլարյանին, գյուղատնտեսության նախկին փոխնախարար Սամվել Գալստյանին եւ նույն նախարարության Բուսաբուծության վարչության պետ Գեւորգ Հարությունյանին, մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով (առանձնապես խոշոր չափերով յուրացումը կամ վատնումը կազմակերպել, դրդելը, օժանդակելը), իսկ գյուղատնտեսության նախկին նախարար Սերգո Կարապետյանին՝ 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով (առանձնապես խոշոր չափերով յուրացումը կամ վատնումը)։ «Դիզելի գործ» անունը ստացած գործով դատական առաջին նիստը, կայացել է 2020թ. փետրվարի 25-ին եւ շարունակվում է մինչ օրս։ Գործը մակագրվել է Երեւանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Վահե Միսակյանին։ Ինչպես առաջին դատական նիստի օրը, այնպես էլ տարբեր այլ առիթներով ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, նրա փաստաբանական թիմը, համախոհներն ու աջակիցները հայտարարել են, որ իրականում այն ոչ թե քրեական, այլ քաղաքական գործ է, իսկ ավելի ստույգ՝ գործող իշխանությունների կողմից քաղաքական հետապնդում ՀՀ երրորդ նախագահի նկատմամբ՝ նրա քաղաքական հայացքների եւ Արցախի հարցում ունեցած դիրքորոշման համար։ «Արցախը, ավելի ճիշտ՝ այն, ինչ մնացել է Արցախից, երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում»,- դատական առաջին նիստից առաջ հայտարարել է Սերժ Սարգսյանը եւ ընդգծել, որ քաղաքական խրամատը չի լքելու։ Մեղադրող դատախազ Արսեն Մարտիրոսյանի կողմից մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի հրապարակումից հետո, երբ դատարանը անցավ ամբաստանյալների դիրքորոշումների ճշտմանը, դատարանը Սերժ Սարգսյանից հետաքրքրվեց՝ արդյո՞ք առաջադրված մեղադրանքը պարզ էր ու առաջադրված մեղադրանքով Սարգսյանն իրեն մեղավոր ճանաչո՞ւմ է, թե՞ ոչ։ Սերժ Սարգսյանը պատասխանեց. «Ես լսեցի մեղադրողի ընթերցածը։ Այն շարադրված է գործից անտեղյակ մարդկանց կողմից, ամբողջովին մտացածին է, կեղծ է եւ մոգոնվել է Հատուկ քննչական ծառայության կողմից եւ հաստատվել է դատախազության կողմից՝ քաղաքական պատվերի շրջանակներում»։ ՀՀ երրորդ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի փաստաբանական թիմի հայտարարության կետերից մեկում նշվել էր. «Հայտնում ենք նաեւ, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից առանց բավարար հիմնավորումների մերժվել են պաշտպանական կողմի՝ բազմակողմանի օբյեկտիվ եւ լրիվ քննություն կատարելուն, գործի համար կարեւոր նշանակություն ունեցող ապացույցներ ձեռք բերելուն եւ կոնկրետ դատավարական որոշումներ կայացնելուն ուղղված բազմաթիվ եւ բոլոր միջնորդությունները, ինչը կրկին վերահաստատում է մեր այն համոզմունքը, որ ՀՀ երրորդ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ քրեադատավարական փաթեթավորմամբ իրականացվում է քաղաքական հետապնդում»։ Գործով անցնող Բարսեղ Բեգլարյանը եւ Գեւորգ Հարությունյանը եւս հայտարարել են, որ մեղադրանքն ամբողջովին անհիմն է։ Սերժ Սարգսյանի պաշտպան Ամրամ Մակինյանը վստահեցնում է, որ ՀՔԾ¬ն իրավունք չուներ ՀՀ 3-¬րդ նախագահին ներգրավվելու որպես մեղադրյալ, քանի որ դրա համար ուղիղ արգելք է ՀՀ Սահմանադրությունը։ Գյուղատնտեսության նախկին նախարար Սերգո Կարապետյանը եւ փոխնախարար Սամվել Գալստյանը մահացել են կորոնավիրուսից 2021-ի ձմռանը։ Դատարան է ներկայացվել միջնորդություն՝ նրանց նկատմամբ քրեական հետապնդումը՝ մահվան հիմքով դադարեցնելու մասին։ Դատարանը՝ դատավոր Վահե Միսակյանի նախագահությամբ, բավարարել է միջնորդությունը։ Կոչումներ եւ պարգեւներ Արցախի հերոս «Մարտական խաչ» շքանշան «Տիգրան Մեծ» շքանշան Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Սերժ Սարգսյանի կենսագրությունը Yerkir.am-ի հարցազրույցը Սերժ Սարգսյանի ծնողների հետ Հայ քաղաքական գործիչներ Հայաստանի նախագահներ Ոսկե Արծիվ շքանշանակիրներ Տիգրան Մեծի շքանշանի ասպետներ ԵՊՀ շրջանավարտներ ՀՀԿ անդամներ Արցախի հերոսներ Սերժ Սարգսյան Գյումրու պատվավոր քաղաքացիությունից զրկվածներ Հայ առաքելական քրիստոնյաներ ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ Արցախի քաղաքական գործիչներ Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան) Վրացական «Ոսկե գեղմ» շքանշանի ասպետներ


source: wikipedia

text: Տալլին (), նախկին անվանումը Ռեւել, Էստոնիայի մայրաքաղաքն է եւ Էստոնիայի ամենամեծ քաղաքը։ Գտնվում է Էստոնիայի հյուսիսում՝ Ֆիննական ծոցում։ Տարածքը կազմում է 159.2 կմ2, բնակչությունը մոտ 440,950 է։ Էստոնիայի բնակչության մոտ 32%-ը ապրում է Տալլինում։ Անվանում Պատմական անուններ 1154 թվականներին այն անվանել են Կոլիվան, որն առաջացել է էստոներեն Kaleven linna «Կալեւի (էստոնական ժողովրդական էպոսի հերոսը) քաղաք» արտահայտությունից։ Կոլիվանը աշխարհի քարտեզի վրա նշել է արաբ քարտեզագիր Մուհամադ ալ-Իդրիսին եւ այն նկարագրել, որպես «փոքր քաղաք նման մեծ ամրոցի»։ Ենթադրվում է, որ Կոլիվանը նշանակում է ժամանակակից քաղաքի նախորդողը։ Մինչեւ տասներեքերորդ դարը սկանդինավները անվանել են այն Լինդանիսա, շվեդերենով Լինդանաս եւ հին ռուսերենով Լեդենետս։ Ըստ որոշ պոետիկ առաջարկությունների քաղաքի անունը վերցրել են Կալեւի կնոջ եւ Կալեւիպոեգի մայրիկ Լինդայի անունից, ով համաձայն Էստոնական լեգենդի ժայռեր էր բերում իր ամուսնու գերեզմանի համար, որոնցով էլ ձեւավորվել է Տալլինի վերին քաղաքը։ Մեկ ուրիշ տարբերակ է նաեւ, որ հին էստոներենում լինդա բառը նման է եղել Վոդյան լեզվի լիդնա բառին, որը նշանակում է ամրոց։ Ֆիններենում Տալլինի հին անվանումներից մեկն էլ Ռավելին է։ 1219 թվականի դանիական նվաճումից հետո, քաղաքը գերմաներեն, շվեդերեն եւ դանիերեն լեզուներով կոչվել է Ռեւալ (Ռեւել)՝ Ռյավալա տեղանքի (Էստոնիայի հյուսիսարեւմտյան մասը) անունով։ Ներկայիս անուն Տալլինը էստոներեն անուն է, որն առաջացել է Taani-linn (նշանակում է 'Դանիական ամրոց' () անունից։ Այն, հնարավոր է, առաջացել է tali-linna («ձմեռային ամրոց»), կամ talu-linna («տուն/ագարակ-ամրոց») անուններից։ Տարր -linna նման է հայերեն -ավանին, այդ բառը նշանակում է ամրոց, բայց այն քաղաքների անվանումների մեջ օգտագործվում է որպես վերջածանց։ Նախկինում օգտագործվող քաղաքի պաշտոնական անունները գերմաներենով , ռուսերենով Ռեւել (), փոփոխվեցին Էստոնիայի անկախացումից հետո՝ 1918-ին։ Այդ ժամանակ Tallinna եւ Tallinn ձեւերն էլ օգտագործվում էին։ Tallinna էստոներենով նշանակում է Tallinna Reisisadam(Տալլինի նավահանգիստ) բառի սեռական հոլովը։ Ռուսերենում անվան ուղղագրությունը փոխվեց Таллинн-ից Таллин, այն փոխվեց Խորհրդային իշխանությունների կողմից 1950-ականներին։ Таллин ձեւը հանդիպում է այն լեզուներում, որոնք օգտագործում են Կիրիլիցան։ Ռուսական ուղղագրության պատճառով Tallin ձեւը հաճախ հանդիպում է միջազգային հրապարակումներում, այդպես են օգտագործում նաեւ իսպաներեն լեզվում։ Ներկայիս ուղղագրական տարբերակներից է Tallinna-ն ֆիններեն, Tallina լատիշերեն եւ Talinas լիտվերեն։ Պատմություն Հնագիտական տվյալներով հին էստերը 10-րդ դարում կառուցել են ամրացված մի քաղաքավայր Տոոմպեայի վրա (Վերին քաղաք)։ Այնուհետեւ նրա ստորոտում առաջացել է էստոնական առեւտրա-արհեստավորական ավան՝ Ստորին քաղաքը։ Առաջին անգամ գրավոր աղբյուրներում այն հիշատակվում է 1154 թվականին։ Ռուսական տարեգրություններում հայտնի է Կոլիվան ձեւով, սկանդինավները անվանել են Լինդանիսե։ 1219 թվականին քաղաքը գրավել են դանիացիները եւ այն անվանվել է Ռեալ (Ռեւել)՝ Ռյավալա (էստոնիայի հյուսիսարեւմտյան մաս) տեղավայրի անունով։ Էստոնացիները չեն ընդունել նոր անվանումը եւ սկսել են քաղաքը կոչել Տալլին (Taani Linna — դանիական քաղաք)։ Տալլինը զարգանում էր որպես առեւտրաարհեստավորական կենտրոն եւ ծովային նավահանգիստ։ 1230 թվականին ստացել է Լյուբեկյան քաղաքային իրավունք, որը արտոնություններ էր տալիս գերմանական առեւտրականներին ու արհեստավորներին, 1285 թվականին մտել է Հանզայի մեջ։ 1346 թվականին դանիացիները Տալլինը վաճառել են Տեւտոնական օրդենին, ապա այն անցել է Լիվոնյան օրդենին, որի անկումից հետո՝ 1561 թվականին, Շվեդիայի հպատակության տակ։ 1558—1583 թվականների Լիվոնյան պցատերազմի ընթացքում ռուսական զորքերը 1570—1571 եւ 1577 թվականների ապարդյուն պաշարել են Տալլինը։ 1700-1721 թվականների Հյուսիսային պատերազմ ժամանակ 1710 թվականի սեպտեմբերին Տալլինը գրավել է Պետրոս I-ը։ Այն պահպանել է իր իրավունքներն ու արտոնությունները, ամբողջ էստոնիայի հետ մտել Ռուսական կայսրության կազմի մեջ եւ ղարձել Ռեւելի (1783 թվականից՝ էստլանդական) նահանգի կենտրոնը։ 1870 թգովականին գործարկվել է Տալլին-Պետերբուրգ երկաթուղին։ 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին Տալլինը դարձել է Հյուսիս-արեւմտյան Ռուսաստանի խոշոր արդյունաբերական կենտրոն։ Բեռնաշրջանառությամբ Տալլինի նավահանգիստը 4-րդն էր (Պետերբուրգից, Ռիգայից, Օդեսայից հետո) Ռուսաստանում։ 1897 թվականին Տալլինն ուներ ավելի քան 64,5 հազար բնակիչ, 1900 թվականին խոշոր արդյունաբերության մեջ զբաղված էր շուրջ 6 000 բանվոր։ 1918 թվականի փետրվարի 24֊ից եղել է նորանկախ Էստոնիայի հանրապետության, 1940 թվականից՝ Էստոնիայի ԽՍՀ֊ի մայրաքաղաք։ 1941 թվականին քաղաքը գրավել են գերմանացիները, որի ընթացքում շատ ազգայնական էստոնացիներ համագործակցել են նացիստների հետ։ 1944 թվականի խորհրդային կարգերի վերականգումից հետո, ճնշվել ու վտարվել է քաղաքի բնակչության զգալի մասը, փոխարենը վերաբնակեցվել են ռուսներ։ ԽՍՀՄ փլուզման ժամանակ ռուսները կազմում էին բնակչության գրեթե կեսը։ Ներկայում, նրանք բնակչության մեկ երրորդն են։ Վարչատարածքային բաժանում Տեղի պետական նպատակների համար, Տալլինը բաժանված է 8 վարչատարածքային շրջանների։ Շրջանները կառավարում են տվյալ տարածքում գտնվող քաղաքային հաստատությունները։ Յուրաքանչյուր շրջանի կառավարողներին ղեկավարում է ավագը (): Ավագը նշանակվում է քաղաքային իշխանության կողմից, քաղաքապետի ընտրության ժամանակ եւ Վարչական խորհրդի հետ համաձայնեցնելով։ Վարչական խորհրդի ֆունկցիան նրանում է, որ Քաղաքային իշխանությանը եւ Քաղաքի խորհրդի հանձնաժողովին օգնի շրջանների կառավարության մեջ։ Հետագայում շրջանները կբաժանվեն թաղամասերի (): Նրանց անունները եւ սահմանները պաշտոնապես սահմանված են։ Ներկա ժամանակ Տալլինում կա 84 թաղամաս։ Ժողովրդագրություն 2016 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ Տալլինի բնակչությունը կազմում է 440,950 մարդ։ Համաձայն Եվրոստատի, 2004-ին Տալլինը ունեցել է ամենաշատ թվով ոչ-ԵՄ-ի անդամ ազգություններ բոլոր ԵՄ-ի ազգերի մեջ։ Էնթիկ Էստոնացիները կազմում են բնակչության 55%-ը։ Տալլինի պաշտոնական լեզուն էստոներենն է։ 2011-ին 206,490 (50.1%) մարդ խոսում էր էստոներեն, ինչպես մայրենի լեզու եւ 192,199 (46.7%) մարդ՝ ռուսերեն, ինչպես մայրենի լեզու։ Մյուս օգտագործվող լեզուններն են Ուկրաիներենը, Բելառուսերենը եւ Ֆիններենը։ Կրթություն Բարձրագույն կրթության եւ գիտական հաստատություննում ներառվում է՝ Էստոնիայի գեղարվեստի ակադեմիա Էստոնիայի երաժշտության եւ թատրոնի ակադեմիա Էստոնական ավետարանա-լյութերական եկեղեցի Տալլինի համալսարան Տալլինի տեխնոլոգիական համալսարան Տուրիզմ ում ]] Տալլինի գլխավոր տեսարշան վայրերը տեղակայված են Տալլինի Հին քաղաքում (բաժանվում է այն "Ստորին քաղաքի" եւ Վերին քաղաքի), որը հեշտությամբ կարելի է ոտքով ամբողջությամբ շրջել։ Քաղաքի արեւելյան մասերը՝ Պիրիտան, Կադրիորգը նույնպես համարվում են տեսարժան վայրեր եւ Ռոկկա-ալ-Մարեում գտնվող Էստոնական բաց երկնքի տակ գտնվող թանգարանը պահպանում է Էստոնիայի գյուղական մշակույթի եւ ճարտարագիտության տեսակետները։ Վերին քաղաք Մի ժամանակ այս տարածքը եղել է առանձին քաղաք եւ եղել այն իշխանության նստավայրը, որը ղեկավարում էր Էստոնիան։ Բլրից երեւում է իրեն շրջապատող բոլոր թաղամասերը։ Հիմնական տեսարժան վայրերից են միջնադարյան Տոոմպեա ամրոցը, Ռուս Ուղղափառ Ալեքսանդր Նեւսկու տաճարը եւ լյութերական Սբ. Մարիայի մայր տաճարը (): Ստորին քաղաք Սա Եվրոպայի լավ միջնադարյան քաղաքներից մեկն է եւ իշխանությունը դեռ շարունակում է վերականգնումը։ Հիմնական տեսարժան վայրերից են Ռատուշայի հրապարակը (), քաղաքի պատը եւ աշտարակները (մասնավորապես "Կիկ ին դե կեկ") ինչպես նաեւ միջնադարյան եկեղեցիներից են Սուրբ Օլաֆի եկեղեցին, Սուրբ Նիկոլասի եկեղեցի։ Պիրիտա Այս ափամերձ շրջանը գտնվում է Կատրիորգի հյուսիս-արեւելքից 2 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Պիրիտայի երկու կիլոմետրը զբաղեցնում է բուսաբանական այգին եւ Տալլինի հեռուստաաշտարակը։ Միջազգային հարաբերություններ Քույր քաղաքներ Տալլինը մասնակցում է միջազգային քաղաքների մտերմացման նախագծերում, որպեսզի ստեղծի լավ միջազգային հարաբերություններ։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Էստոնիայի քաղաքներ Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ 1154 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում


text: Հունվարի 1, տարվա 1-ին օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 364 (նահանջ տարիներին՝ 365) օր։ Դեպքեր 193 - Հռոմի Ծերակույտը Կոմմոդոսից հետո Հռոմի կայսր ընտրեց Պերտինաքսին։ 1502 - Ռիո դե Ժանեյրոյի ներկայիս տարածքում առաջին անգամ հայտնաբերվեց Բրազիլիան պորտուգալացիների կողմից։ 1797 - Օլբանի քաղաքը դարձավ Նյու Յորք նահանգի մայրաքաղաքը։ 1801 - Իռլանդիան եւ Մեծ Բրիտանիան միավորվեցին՝ ստեղծելով Մեծ Բրիտանիայի եւ Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն։ 1804 - Ֆրանսիական իշխանությունը ավարտվեց Հայիթիում։ Այն դարձավ առաջին սեւամորթ անկախ երկիրը եւ երկրորդ անկախ երկիրը Հյուսիսային Ամերիկայում ԱՄՆ-ից հետո։ 1942 - ՄԱԿ-ի հռչակագիրը ընդունվեց 26 երկրների կողմից։ 1956 - Սուդանը անկախացավ։ 1956 - Սկսել է հեռարձակվել Բելառուսի ազգային հեռուստառադիոընկերությունը։ 1959 - Տեղի ունեցավ Կուբայական հեղափոխությունը։ 1982 - Պերուացի Խավիեր Պերես դե Կուելյարը դարձավ առաջին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը Լատինական Ամերիկայից։ 1984 - Բրունեի Դարուսալամը անկախացավ։ 1993 - Չեխոսլովակիան բաժանվեց երկու երկրի՝ Չեխիայի եւ Սլովակիայի։ 1999 - Եվրո դրամական արժույթը ընդունվեց։ 2011 - Էստոնիան պաշտոնապես ընդունել է եվրոն որպես դրամական միավոր եւ դարձել է Եվրագոտու 17-րդ անդամը։ Ծնունդներ 1788 - Էթիեն Կաբե, ֆրանսիացի հրապարակախոս, գրող։ 1829 - Թոմազո Սալվինի, իտալացի դերասան (վ. 1915): 1842 - Շանդոր Պետեֆի, հունգարացի բանաստեղծ, հեղափոխական դեմոկրատ։ 1855 - Էմին Տեր-Գրիգորյան, հայ դրամատուրգ, մշակութային գործիչ։ 1863 - Լյուբոմիր Միլետիչ, բուլղարացի գիտնական, բուլղարական բանասիրության եւ պատմության մասնագետ (վ. 1937): 1864 - Ստեփան Եգիզարով, հայ օպերային երգիչ (բաս - բարիտոն)։ 1866 - Սիմոն Վեբեր, գերմանացի արեւելագետ, հայագետ (վ. 1926)։ 1871 - Մանուել Գոնդրա, Պարագվայի նախագահ 1910 թ. նոյեմբերի 25-ից 1911 թ. հունվարի 11-ը եւ 1920 թ. օգոստոսի 15-ից 1921 թ. հոկտեմբերի 31-ը։ 1881 - Գրիգոր Արեշյան, հայ խորհրդային բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ։ Պրոֆեսոր (1928), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1935)։ 1886 - Գարեգին Նժդեհ, հայ պետական, ռազմական գործիչ, քաղաքագետ-իմաստասեր (վ. 1955)։ 1894 - Մուշեղ Սանթրոսյան, հայ մանկավարժ (վ. 1972)։ 1899 - Գրիգոր Արեյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ (վ. 1973)։ 1901 - Մանվել Մարության, հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ։ 1907 - Սամվել Մանասյան, քանդակագործ։ 1907 - Ժան Գառզու, ֆրանսահայ նշանավոր նկարիչ, բեմանկարիչ, ֆիգուրատիվ արվեստի վարպետ։ 1908 - Արամ Նալբանդյան, ականավոր քիմիկոս, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, Պետական մրցանակի դափնեկիր։ 1910 - Թորգոմ Չորեքչյան, հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1963)։ 1914 - Ռուբեն Ղարիբյան, հայ գրող։ 1914 - Սահակ Բազյան, հայ գրականագետ։ 1916 - Բաղդասար Արզումանյան, ճարտարապետ, Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ։ 1919 - Ջերոմ Դեյվիդ Սելինջեր, ամերիկացի գրող, ով առավելապես հայտնի է «Տարեկանի արտում՝ անդունդի եզրին» վեպով։ 1920 - Ժակ Դուվալյան, ֆրանսահայ երգիչ։ 1923 - Գրիգոր Ազիզյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985): 1923 - Քաջազուն Գյուրջյան, հայ դերասան։ 1927 - Ռաֆայել Մանգասարյան, հայ խորհրդային դիրիժոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։ 1927 - Վեռնոն Սմիթ, ամերիկացի տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ 1931 - Սերգեյ Ադյան, մաթեմատիկոս, ՌԳԴԱ ակադեմիկոս։ 1931 - Վիլհելմ Մաթեւոսյան, հայ արվեստաբան։ 1933 - Լեւոն Կուկուլյան, հայ դերասան։ ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2006)։ 1937 - Գեւորգ Առաքելյան, հայ նկարիչ։ 1938 - Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան (բժիշկ),հայ զինվորական բժիշկ, հոգեբույժ, առողջապահության կազմակերպիչ։ 1939 - Միշել Մերսյե, ֆրանսիացի դերասանուհի։ 1939 - Յուրի Մկրտումյան,հայ ազգագրագետ, դիվանագետ, արտակարգ եւ լիազոր դեսպան։ 1940 - Ռուբեն Հովնաթանյան, հայ նկարիչ։ 1941 - Ջուլիետ Մատինյան, հայ դերասանուհի, ռեժիսոր եւ արձակագիր։ 1945 - Լեւոն Մալխասյան, հայ ջազմեն, կոմպոզիտոր, Հայաստանի ժողովրդական արտիստ (2013)։ 1946 - Կարեն Աղամյան, հայ նկարիչ, Հայաստանի նկարիչների միության նախագահ։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։ 1950 - Դավիթ Հակոբյան, հայ թերապեւտ, քաղաքական գործիչ։ 1950 - Ռուբեն Հախվերդյան, հայ երգիչ, երգահան, կիթառահար, պոետ եւ հասարակական գործիչ։ 1952 - Նելսոն Ալեքսանյան, հայ թարգմանիչ, լրագրող, հրապարակախոս։ 1953 - Դերենիկ Դումանյան, Հայաստանի առողջապահության նախարար (2012-2014), բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 1954 - Անուշավան Զաքարյան, հայ գրականագետ, խմբագիր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր։ 1955 - Արմենակ Վարդանյան, հայ քանդակագործ։ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ։ 1958 - Ալբերտ Հակոբյան, հայ գեղանկարիչ։ 1959 - Սեյրան Բաղդասարյան, քաղաքական գործիչ։ 1962 - Արմեն Խաչատուրյան, Հայաստանի պետական գործիչ։ 1964 - Գագիկ Բեգլարյան, Հայաստանի պետական գործիչ։ 1982 - Դավիթ Նալբանդյան, հայազգի արգենտինացի թենիսիստ։ 1982 - Ժոաո Կառլոս, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ 1985 - Տյագո Սպլիտեր, բրազիլացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ 1992 - Ջեք Ուիլշեր, անգլիացի ֆուտբոլիստ։ 1996 - Անդրեաս Պերեյրա, բելգիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Մահեր 1515 - Լուի XII, Ֆրանսիայի Արքա (ծ. 1462)։ 1894 - Հենրիխ Հերց, գերմանացի ականավոր ֆիզիկոս, որը 1886-ին առաջինն ապացուցեց էլեկտրամագնիսական ալիքների գոյությունը։ (ծնվ. 1857)։ 1934 - Յակով Վասերման, գերմանացի գրող։ 1977 - Ալեքսանդր Սարուխան, գրաֆիկ, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ։ 1982 - Անդրանիկ Կոթողյան, հայ մեղվաբույծ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1958)։ 1995 - Յուջին Վիգներ, ամերիկյան ֆիզիկոս-տեսաբան, ծագումով՝ հունգարացի։ 2003 - Գրիգոր Ազիզյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985)։ 2003 - Սուրեն Առաքելյան, հայ ռեժիսոր։ 2022 - Գրիգորի Հայրապետով, գեներալ-մայոր, Հայաստանի պետական պահպանության ծառայության նախկին պետ (ծնվ. 1967) Տոներ Նոր տարի։ 2004 թվականից - Հանրային սեփականության օր, (անգլերեն՝ Public Domain Day), միջազգային ոչ պաշտոնական տոն։ Պետական տոներ - Հեղափոխության օր։ - Անկախության օր։ - Ծառերի օր։ - Եվրոյի օր։


text: Հունվարի 4, տարվա 4-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 361 (նահանջ տարիներին՝ 362) օր։ Դեպքեր 1493 - Քրիստափոր Կոլումբոսը իր առաջին ճանապարհորդության ետ դարձի ճամփան բռնեց Ամերիկայից Եվրոպա։ 1896 - Յուտան դարձավ ԱՄՆ-ի 45-րդ նահանգը։ 1915 - Սարիղամիշի ճակատամարտ հետեւանքով ռուսական զորքերը ամբողջությամբ գերեցին թուրքական բանակի 9-րդ կորպուսը։ Ծնունդներ 1643 - Իսահակ Նյուտոն, անգլիացի գիտնական, ֆիզիկոս, մեխանիկ, աստղագետ, մաթեմատիկոս եւ աստվածաբան։ 1710 - Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի, իտալացի կոմպոզիտոր (վ. 1736)։ 1809 - Լուի Բրայլ, ֆրանսիացի մանկավարժ, գյուտարար՝ Բրեյլի գրերի հեղինակը։ 1874 - Յոսեփ Սուկ, չեխ ջութակահար եւ կոմպոզիտոր։ 1943 - Լերմոնտ Մովսիսյան, հայ ռադիոֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 1986 - Յունես Քաբուլ, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ։ Մահեր 1428 - Ֆրիդրիխ I Ռազմատենչ,Սաքսոնիայի կուրֆյուրստ 1423 թվականից, Մեյսենի մարկգրաֆ Ֆրիդրիխ IV Մռայլ անունով 1381 թվականից 1782 - Անժ-Ժակ Գաբրիել, ֆրանսիացի ճարտարապետ, 18-րդ դարի կլասիցիզմի հիմնադիրներից։ 1920 - Պերես Գալդոս, իսպանացի գրող։ 1947 - Ստեփան Լիսիցյան, ազգագրագետ, հասարակական գործիչ, պատմաբան, աշխարհագրագետ, բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ, հրատարակիչ, պրոֆեսոր (1941), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1945)։ 1960 - Ալբեր Կամյու, ֆրանսիացի արձակագիր, թատերագիր, էսսեիստ, փիլիսոփա, 1957 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակակիր։ 1961 - Էրվին Շրյոդինգեր, ավստրիացի ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի ստեղծողներից։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1933)։ Տոներ Նյուտոնի օր։ ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր


text: Հունվարի 6, տարվա 6-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 359 (նահանջ տարիներին՝ 360) օր։ Դեպքեր 1198 - Հայոց արքա Լեւոն Բ-ի թագադրությունը Տարսոն քաղաքում (Հայոց Կիլիկիա)։ Ծնունդներ 1412 - Ժաննա դ'Արկ, Ֆրանսիայի ազգային հերոսուհի։ 1822 - Հենրիխ Շլիման, գերմանացի գործարար եւ հնագետ։ 1888 - Վահրամ Փափազյան հայ դերասան։ 1896 - Հավասի (Արմենակ Մարկոսյան), գուսան։ 1899 - Հատիկ Ազիզյան, հայ լրագրող, պատմաբան։ 1912 - Արբուն Տայան, հայ թարգմանիչ, բանասեր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944-ից։ 1928 - Հենրիկ Ազատյան, հայ քաղաքական եւ պետական գործիչ։ 1938 - Ադրիանո Չելենտանո, իտալացի երգիչ, երգահան, դերասան, ռեժիսոր եւ հեռուստահաղորդավար։ 1946 - Սիդ Բարրեթ, անգլիացի նշանավոր երգիչ, պոետ, կիթառահար եւ նկարիչ, Փինք Ֆլոյդ խմբի հիմնադիր։ 1955 - Ռոուեն Ատկինսոն, անգլիացի ճանաչված դերասան՝ հայտնի Միստր Բին բեմական կեղծանվամբ։ 1986 - Իրինա Շեյք, ռուս սուպերմոդել։ Մահեր 1852 - Լուի Բրայլ, ֆրանսիացի մանկավարժ, գյուտարար՝ Բրայլի այբուբենի հեղինակը։ 1902 - Լարս Հերտերվիգ, նորվեգացի նկարիչ, բնապատկերների վարպետ։ 1969 - Ջուզեպպե Վիանի, իտալացի ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ։ 1974 - Վարդան Ատրյան, հայ արձակագիր, լրագրող։ 1974 - Սիկեյրոս, մեքսիկացի նկարիչ։ 1998 - Գեորգի Սվիրիդով,խորհրդային կոմպոզիտոր եւ երաժշտական-հասարակական գործիչ։ Տոներ Հունվարի 6-ին Հայ Առաքելական եկեղեցին նշում է Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Ծննդյան տոնը, որը սկսվում է հունվարի 5-ի երեկոյան։ Հայկական բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է Ճրագալույցի պատարագը եւ հնչում է Քրիստոսի ծննդյան ավետիսը` «Քրիստոս ծնավ եւ հայտնեցավ, մեզ եւ ձեզ մեծ ավետիս», «Օրհնյալ է ծնունդը Հիսուս Քրիստոսի»։ Պետական տոներ - Յոլ։ - Մարունների օր։ - Երեք արքաների տոն։ Հունվար Տարվա օրեր Հունվարի 6 Ամսաթվեր


text: Հունվարի 8, տարվա 8-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 357 (նահանջ տարիներին՝ 358) օր։ Դեպքեր 1851 - Ֆրանսիացի ֆիզիկոս Լեոն Ֆուկոն իր իսկ ստեղծած Ֆուկոյի ճոճանակ սարքով ապացուցեց, որ Երկիրը պտտվում է իր առանցքի շուրջը։ 1861 - Ռուսական կայսրությունում լույս տեսավ «Աշխարհի շուրջը» հնագույն գիտա-հանրամատչելի եւ երկրագրական ամսագրի առաջին համարը։ 1957 - Ամերիկացի գրոսմայստեր, շախմատի աշխարհի 11-րդ չեմպիոն Ռոբերտ Ֆիշերը 14 տարեկանում դարձավ շախմատի ԱՄՆ չեմպիոն։ 1959 - Շառլ դը Գոլը դարձավ Ֆրանսիայի հանրապետության նախագահը։ 1961 - Ֆրանսիացիները հանրաքվեով քվեարկեցին Ալժիրի անկախության օգտին։ Գեներալ-մայոր Էնդրյու Ջեքսոնը առաջնորդեց փոքրաթիվ, վատ զինված բանակը, որը հաղթանակ տարավ Նոր Օռլեանի ճակատամարտում ութ հազար բրիտանական զորքերի դեմ։ Հաղթանակը Ջեքսոնին դարձրեց ազգային հերոս։ Ծնունդներ 1819 - Արշակ Տեր-Ղուկասյան, հայազգի ռուսական զորավար, գեներալ-լեյտենանտ, գեներալ-համհարզ, 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի հերոս (վ. 1881) 1824 - Ուիլկի Քոլինզ, անգլիացի գրող (վ. 1889) 1886 - Օլգա Գուլազյան, ժողովրդական դերասանուհի (վ. 1970) 1902 - Կարլ Ռոջերս, ամերիկացի հոգեբան, հումանիստական հոգեբանության հիմնադիրներից 1918 - Հովհաննես Զարդարյան, հայ նկարիչ (վ. 1992) 1926 - Գեղամ Սեւան, հայ գրող, գրականագետ (վ. 1991) 1931 - Սերգեյ Մատինյան, հայ խորհրդային ֆիզիկոս 1935 - Էլվիս Փրեսլի, ամերիկացի երաժիշտ եւ դերասան, «Ռոքն'ռոլի արքան» (վ. 1977) 1939 - Կարոլինա Հերերա, վենեսուելացի-ամերիկացի դիզայներ 1942 - Վառլեն Ալեքսանյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ 1942 - Սթիվեն Հոքինգ, անգլիացի ֆիզիկոս-տեսաբան եւ տիեզերաբան, Քեմբրիջի համալսարանի տեսական տիեզերաբանության Կենտրոնի հիմանդիր եւ ղեկավար, գիտության հանրայնացնող 1947 - Դեյվիդ Բոուի, բրիտանացի ռոք երգիչ, երգերի հեղինակ, դերասան եւ երաժշտական պրոդյուսեր, նկարիչ եւ հնչյունային ռեժիսոր (վ. 2016) 1965 - Ռիչարդ Կիրակոսյան, հայ քաղաքական եւ ռազմական վերլուծաբան, փորձագետ 1983 - Կիմ Ջոնգ Ուն, Հյուսիսային Կորեայի գերագույն առաջնորդ, ներկայիս նախագահ 1991 - Հրայր Սիմոնյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր Մահեր 1570 - Ֆիլիբեր Դելորմ, Վերածննդի շրջանի ֆրանսիացի ճարտարապետ եւ տեսաբան 1642 - Գալիլեո Գալիլեյ, իտալացի ֆիզիկոս, աստղագետ եւ փիլիսոփա 1782 - Աղազար Լազարյանը, հայ հասարակական գործիչ, վաճառական, եղել է Նոր Ջուղայի կառավարիչը, Լազարյանների տոհմի հիմնադիրը (ծ. 1700) 1896 - Պոլ Վեռլեն, ֆրանսիացի սիմվոլիստ բանաստեղծ (ծ. 1844) 1965 - Բորիս Բառնետ, խորհրդային կինոռեժիսոր եւ դերասան 1967 - Հայկազ Մարջանյան, հայ կուսակցական եւ պետական աշխատող 1996 - Ֆրանսուա Միտերան, Ֆրանսիայի նախագահ 1981-1995 թթ. (ծ. 1916) 2014 - Արմեն Մազմանյան, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 2011-2014 ԵԹԿՊԻ ռեկտոր 2014 - Լեւոն Խեչոյան, հայ արձակագիր (ծ. 1955) Տոներ


text: Հունվարի 9, տարվա 9-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 356 (նահանջ տարիներին՝ 357) օր։ 1905 Թվականի հունիսի 9-ը պատմության մեջ հայտնի է որպես Արյունոտ կիրակի. այդ օրը դաժանորեն ճնշվեց ռուսական առաջին հեղափոխության մաս կազմող Պուտիլովյան գործարանի բանվորների կազմակերպած խաղաղ ցույցը։ Դեպքեր 1788 - Կոնեկտիկուտը դառնում է հինգերորդ նահանգը, որը վավերացնում է Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը։ Ծնունդներ 1658 - Նիկոլա Կուստու, բարոկկո ոճի ֆրանսիացի քանդակագործ 1850 - Իվան Մուշկետով, ռուս երկրաբան եւ աշխարհագրագետ 1856 - Ստեվան Մոկրանյաց, սերբ կոմպոզիտոր, բանահավաք, դիրիժոր, մանկավարժ 1866 - Ավետիս Ահարոնյան, հայ հասարակական–քաղաքական գործիչ, գրող 1893 - Վիլիամ Գարբատ, անգլիացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ 1908 - Սիմոնա դը Բովուար, ֆրանսիացի կին գրող, փիլիսոփա, ֆեմինիստական շարժման գաղափարախոս, Ժան Պոլ Սարտրի կյանքի ընկերուհի (վ. 1986) 1915 - Սուրեն Այվազյան, հայ արձակագիր (վ. 1981) 1924 - Սերգեյ Փարաջանով, հայ կինոռեժիսոր (վ. 1990) 1925 - Օֆելիա Համբարձումյան, հայ երգչուհի, ՀԽՍՀ ժող. արտիստուհի 1945 - Լեւոն Տեր-Պետրոսյան, Հայաստանի երրորդ հանրապետության առաջին նախագահ 1950 - Սամվել Խալաթյան, հայ դրամատուրգ, երգիծաբան, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ 1955 - Հարություն Խաչատրյան, հայ ռեժիսոր, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, բազմաթիվ միջազգային մրցանակների դափնեկիր, Ոսկե ծիրան երեւանյան կինոփառատոնի գլխավոր տնօրեն 1974 - Սավիո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1989 - Նինա Դոբրեւ, ամերիկյան դերասանուհի 1991 - Ալվարո Սոլեր, իսպանացի երգիչ, կոմպոզիտոր Մահեր 1953 - Պետրոս Պալթազար, դերասան (ծ. 1866) 1966 - Հարո Ստեփանյան, հայ կոմպոզիտոր 2005 - Սերգեյ Աղաջանյան, հայ երգահան, ջութակահար, պրոֆեսոր (ծ. 1929) Տոներ Ազգային - Հանրապետության օր


text: Հունվարի 10, տարվա 10-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 355 (նահանջ տարիներին՝ 356) օր։ Դեպքեր մ.թ.ա. 49 - Հուլիոս Կեսարը անցավ Ռուբիկոն գետը։ «Ռուբիկոնն անցնել» արտահայտությունը դարձել է թեւավոր խոսք։ 1863 - Լոնդոնում գործարկվեց աշխարհում առաջին մետրոն։ 1916 - Սկսվեց Էրզրումի ճակատամարտը, որի ժամանակ գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչի զորքը ոչնչացրեց թուրքական 3-րդ բանակը։ 1920 - Սկսեց գործել Ազգերի լիգան, որի պատմության մեջ առաջին նիստում վավերացվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջն ազդարարող Վերսալյան պայմանագիրը։ 1967 - Երեւանում գործարկվեց Խորհրդային Միությունում ամենախոշոր՝ 6 միլիարդ էլեկտրոն-վոլտանոց արագացուցիչը՝ Արուսը~ 2001 - Wikipedia-ի առաջին թողարկումը (որպես «Նուպեդիայի» մաս)։ 5 օր անց Wikipedia-ն ինքնուրույն կայք է դառնում։ 1776թ.-ի այս օրը Թոմաս Փեյնը հրապարակեց Common Sense-ը, 50 էջանոց բրոշյուր, որը մի քանի ամսվա ընթացքում վաճառեց ավելի քան 500,000 օրինակ եւ կոչ արեց անկախության պատերազմ, որը կդառնա ամերիկյան հեղափոխություն։ Ծնունդներ 1846 - Սերովբե Տերվիշյան, հայ լեզվաբան, հնդեվրոպաբան 1871 - Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, բանասեր 1902 - Վրույր Ղազարյան, հայ խորհրդային անասնաբույժ 1928 - Անդրեյ Ամատունի, հայ ֆիզիկոս-տեսաբան 1938 - Դոնալդ Կնուտ, ամերիկացի գիտնական, համակարգչային գիտությունների նշանավոր մասնագետ 1945 - Սըր Ռոդ Սթյուարթ, բրիտանացի ռոք երգիչ եւ երգերի հեղինակ 1948 - Միշա Մայսկի, հրեա թավջութակահար 1949 - Ռազմիկ Գրիգորյան (պատգամավոր), Հայաստանի առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր 1955 - Խորեն Հովհաննիսյան, հայ հանրաճանաչ ֆուտբոլիստ, Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ 1955 - Ֆրանկո Տանկրեդի, իտալացի ֆուտբոլիստ 1957 - Հայկազ Նավասարդյան, Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզիկամաթեմատիկական դպրոցի տնօրեն 1958 - Հրանտ Թոխատյան, հայ ճանաչված դերասան, մշակութային գործիչ Մահեր 976 - Հովհաննես Չմշկիկ, հայազգի զորավար, պետական գործիչ, Բյուզանդիայի կայսր (ծ. 925 թ.)։ 1778 - Կարլ Լինեյ, շվեդ բնագետ եւ բժիշկ։ 1951 - Սինքլեր Լյուիս, ամերիկացի գրող, գրականության Նոբելյան մրցանակ ստացած առաջին ամերիկացին (1930 թվական), (ծ. 1885) 1971 - Կոկո Շանել, ֆրանսիացի մոդելավորող, «Շանել» նորաձեւության տան հիմնադիրը (ծ. 1883) 1977 - Աշիկ Մանուկյան, խորհրդային տնտեսագետ։ 1986 - Յարոսլավ Սեյֆերտ, չեխ գրող, լրագրող։ 1984 թվականին արժանացել է գրականության Նոբելյան մրցանակի (ծ. 1901) 2016 - Դեյվիդ Բոուի, բրիտանացի ռոք երգիչ (ծ. 1947) 2018 - Միխայիլ Դերժավին, ռուս դերասան (ծ. 1936) Տոներ Պետական տոներ - Երեխաների օր - Վուդի օր


text: Հունվարի 11, տարվա 11-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 354 (նահանջ տարիներին՝ 355) օր։ Դեպքեր 1693՝ երկրաշարժ Սիցիլիայում, ավելի քան 60 000 զոհ 1787 - Ուիլիամ Հերշելը հայտնաբերեց Ուրանի Տիտանիա եւ Օբերոն արբանյակները։ 1924 - Երեւանում հիմնադրվեց «Գիրք» հրատարակչական ընկերությունը՝ Մարտիրոս Սարյանի ղեկավարությամբ։ 1935 - Ամելիա Էրհարթը ինքնաթիռով միայնակ հատեց Ատլանտյան օվկիանոսը։ 1966՝ բացվեց Թբիլիսիի մետրոպոլիտենը։ 1972՝ Արեւելյան Պակիստանի անունը դարձավ Բանգլադեշ։ 1996 - Space Shuttle Endeavour-ը գործարկվում է STS-72 առաքելությամբ՝ ճապոնական տիեզերական թռչող ստորաբաժանումը ստանալու համար։ Ծնունդներ 340 - Թեոդոսիոս I, Հռոմի կայսր (մ. 395) 1755 - Ալեքսանդր Համիլթոն, ԱՄՆ ֆինանսների առաջին նախարարը (մ. 1804) 1874 - Ռեյնգոլդ Գլիեր, խորհրդային կոմպոզիտոր, դիրիժոր 1947 - Նիկոլայ Ղազարյան, հայ նշանավոր ֆուտբոլիստ 1972 - Անդրեյ Մալախով, ռուս ճանաչված հաղորդավար եւ դերասան 1975 - Մատտեո Ռենզի - Իտալիայի վարչապետ 1992 - Դանիել Կարվախալ, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մահեր 1801 - Դոմենիկո Չիմարոզա, (ծն. 1749 թ.) իտալացի երգահան 1941 - Էմանուել Լասկեր, (ծն. 1868) գերմանացի շախմատիստ 1972 - Արմենակ Սարգսյանց, հայ խորհրդային ճարտարագետ 2002 - Անրի Վերնոյ, (ծն. 1920) ֆրանսահայ նշանավոր կինոբեմադրիչ 2010 - Ֆադեյ Սարգսյան, (ծն.1923 թ.) հայ ճանաչված գիտնական 2022 - Ռազմիկ Դավոյան, հայ բանաստեղծ (ծնվ. 1940) Տոներ


text: Հունվարի 12, տարվա 12-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 353 (նահանջ տարիներին՝ 354) օր։ Դեպքեր 1933՝ գործարկվում է Երեւանի տրամվայը։ 1945՝ բացվեց Հայաստանի կոմպոզիտորների 1-ին համագումարը։ 1951՝ գործադրվեց ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու եւ դրա համար պատժի մասին կոնվենցիան 1964 - Զանզիբարի անկախացումը, նույն թվականին Տանգանյիկայի հետ միացումով ստեղծվեց Տանզանիան։ 1998՝ իսպանացի նավաստի Ռամոն Սամպեդրոյի ինքնասպանությունը՝ երեսուն տարի Էֆտանազիայի իրավունքի համար պայքարից հետո։ 2010՝ ավերիչ երկրաշարժ Հայիթիում, զոհվեց մոտ 316.000 մարդ։ 2015՝ Գյումրիում ռուս զինծառայողը իրագործեց Ավետիսյանների ընտանիքի կոտորածը Ծնունդներ 1591 - Խոսե դե Ռիբերա, իսպանացի նկարիչ (մ. 1652) 1628 - Շարլ Պերրո, ֆրանսիացի գրող, նշանավոր հեքիաթասաց (մ. 1703) 1849 - Ժան Բերո, Ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 1935) 1853 - Վարդան Վարդանով, հայ ֆիզիոլոգ 1867 - Նիկոլ Դուման, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ (մ. 1914) 1876 - Ջեկ Լոնդոն, ամերիկացի գրող (մ. 1916) 1903 - Իգոր Կուրչատով, ռուս ֆիզիկոս (մ. 1960) 1910 - Լուիզա Ռայներ, գերմանացի դերասանուհի, «Օսկարի» կրկնակի դափնեկիր 1941 - Ռուբեն Մաթեւոսյան, հայ երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Մահեր 1926 - Զաբել, հայ դերասանուհի 1976 - Ագաթա Քրիստի (ծն. 1890), անգլիացի կին գրող Տոներ Ծանոթագրություններ


text: Հունվարի 13, տարվա 13-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 352 (նահանջ տարիներին՝ 353) օր։ Դեպքեր 1866՝ սկսեց հրատարակվել Երուսաղեմի հայկական պատրիարքարանի պաշտոնական օրգան «Սիոն» պարբերականը 1915 - երկրաշարժ Իտալիայի Ավեցցանո քաղաքում, զոհվեց մոտ 30 000 մարդ։ 1985 - Եթովպիայում ուղեւորատար գնացքի վթարի զոհ դարձավ 428 մարդ։ 1990 Բաքվի ջարդեր. Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի (ԱԺՃ) կողմից 1990 թվականի հունվարի 13-19-ին տեղի են ունեցել կազմակերպած եւ իշխանությունների կողմից հովանավորված հայերի ջարդեր Բաքվում։ Ծնունդներ 1831 - Կոնստանտին Լեոնտեւ, ռուս դիվանագետ՝ (մ.1891 թ.) 1832 - Իվան Շիշկին, ռուս նկարիչ 1856 - Երվանդ Շահազիզ, հայ խորհրդային գրականագետ, պատմաբան, ազգագրագետ, մանկավարժ 1866 - Գասպար Մալլարյան, գրականագետ, թարգմանիչ, բանաստեղծ, մանկավարժ 1870 - Բոգուսլավ Ադամովիչ, լեհ արձակագիր, բանաստեղծ, նկարիչ (մ.1944) 1872 - Գեորգի Գյուրջիեւ, միստիկ փիլիսոփա (մ.1949) 1913 - Գրիգոր Գրիգորյան, բանագետ 1923 - Խաչատուր Իսկանդարյան, քանդակագործ 1977 - Օրլանդո Բլում, անգլիացի դերասան 1987 - Ռադոսլավ Վոյտաշեկ, լեհ շախմատիստ 1988 - Տաթեւ Աբրահամյան, հայ շախմատիստուհի 1994 - Թոմ Լոուրենս, ուելսցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մահեր 1625 - Յան Բրեյգել Ավագ, (ծն.1568 թ.) հոլանդացի նշանավոր նկարիչ 1941 - Ջեյմս Ջոյս (ծն. 1882 թ.), իռլանդացի գրող 1943 - Նեյյիրե Նեյիր, թատրոնի եւ կինոյի թուրք դերասանուհի 1956 - Հայկ Ասատրյան, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա 1984 - Բենիամին Ժամկոչյան, (ծն. 1895) մանկավարժ, հասարակական գործիչ 1995 - Գեւորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ),հայ տնտեսագետ Տոներ Հայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է Տիրոջ անվանակոչության տոնը։ Պետական տոներ - Ռուսական տպագրության օր ՝ ազատության պաշտպանների օր Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ռադոսլավ Վոյտաշեկ անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում Ռադոսլավ Վոյտաշեկ անձնական քարտը 365chess.com կայքում


text: Հունվարի 15, տարվա 15-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 350 (նահանջ տարիներին՝ 351) օր։ Դեպքեր 69 - Օթոնը Հռոմում զավթում է իշխանությունը 1559 - Եղիսաբեթ I-ը թագադրվում է որպես Անգլիայի թագուհի 1759՝ բացվեց Բրիտանական թանգարանը 1856 - Փարիզում հրատարակվեց «Մասյաց աղավնի» ամսագիրը 1892 - Ջեյմս Նեյսմիթը հրապարակում է բասկետբոլի կանոնները 2001՝ հիմնադրվեց Վիքիպեդիա ազատ, բազմալեզու հանրագիտարանը Ծնունդներ 1622 - Մոլիեր, ֆրանսիացի դրամատուրգմ. 1673) 1791 - Ֆրանց Գրիլպարցեր, ավստրիացի բանաստեղծ եւ դրամատուրգ 1793 - Ֆերդինանդ Վալդմյուլլեր, ավստրիացի նկարիչ 1795 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս գրող (մ. 1829) 1850՝ Միհայ Էմինեսկու, ռումինացի բանաստեղծ (մ. 1889) Սոֆյա Կովալեւսկայա, ռուս կին մաթեմատիկոս (մ. 1891) 1891 - Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, գրականագետ (մ. 1938) 1892 - Հրաչ Զարդարյան, գրող 1905 - Աղասի Սարգսյան (պետական գործիչ), խորհրդային պետական աշխատող 1911 - Սոս Մանուկյան, հայ խորհրդային ճարտարապետ 1916 - Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան, հայ դրամատուրգ (մ. 1981 թ.) 1918 - Գամալ Աբդել Նասեր, Եգիպտոսի երկրորդ (1956-1970 թթ.) նախագահը (մ. 1970) 1922 - Սոկրատ Աքմաքչյան, թատերական գործիչ, ռեժիսոր 1924 - Ալեքսանդր Մարգարյան, հայ խորհրդային լեզվաբան 1929 - Մարտին Լյութեր Քինգ, ամերիկացի քահանա (մ. 1968) 1935 - Լուիջի Ռադիչե, իտալացի ֆուտբոլիստ 1940 - Մելանյա Աստվածատրյան, մանկավարժ 1991 - Լոիկ Նեգո, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մահեր 1775 - Ջովաննի Սամարտինի, իտալացի կոմպոզիտոր 1841 - Ֆրիդրիխ Պարրոտ, (ծն. 1792 թ.) գերմանացի գիտնական, բնագետ, բժիշկ 1919 - Ռոզա Լուքսեմբուրգ եւ Կարլ Լիբկնեխտ, գերմանացի կոմունիստական գործիչներ 1999 - Սուրեն Նազարյան, հայ քանդակագործ 2023 - Վախթանգ Կիկաբիձե, վրացի դերասան, երգիչ, սցենարիստ, պրոդյուսեր եւ կոմպոզիտոր։ Տոներ Նշվում է Աշխարհում՝ Վիքիպեդիայի օր Եգիպտոսում՝ Ծառ տնկելու օր


text: Հունվարի 17, տարվա 17-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 348 (նահանջ տարիներին՝ 349) օր։ Դեպքեր 1913 - Ռայմոն Պուանկարեն ընտրվում ե Ֆրանսիայի նախագահ 1930 - Երեւանում բացվեց գրողների տունը 1991՝ սկսվեց «Անապատի փոթորիկ» մարտական գործողությունը։ Ծնունդներ 1706 - Բենջամին Ֆրանկլին, ամերիկացի քաղաքական գործիչ (մ. 1790) 1791 - Անտուան Ժան Սեն-Մարտեն, ֆրանսիացի հայագետ 1820 - Էնն Բրոնտե, անգլիացի գրող եւ պոետ 1863՝ Կոնստանտին Ստանիսլավսկի, ռուս դերասան, ռեժիսոր (մ. 1938) Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջ՝ բրիտանացի պետական գործիչ 1894 - Տիգրան Հախումյան, հայ բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ (վ. 1973) 1899 - Ալֆոնս Գաբրիել Կապոնե, ամերիկացի մաֆիոզի (մ. 1947) 1917 - Իսահակ Ալավերդյան, հայ արձակագիր, թատերագետ, թարգմանիչ 1921 - Սեպուհ Թումյան, հայ բժիշկ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ 1924 - Ռաֆայել Նանուշյան, հայ գծանկարիչ 1933 - Դալիդա, երգչուհի (մ. 1987) 1942 - Մուհամեդ Ալի, ամերիկացի բռնցքամարտիկ 1961 - Մայա Չիբուրդանիձե, վրացի շախմատիստուհի 1962 - Ջիմ Քերրի, կանադացի կատակերգակ դերասան 1964 - Միշել Օբամա, ԱՄՆ առաջին տիկին 1982 - Դուեյն Ուեյդ, ամերիկացի բասկետբոլիստ։ 1983 - Ալվարո Արբելոա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մահեր 1860 - Դոմինիկ Էնգր (ծն. 1780), ֆրանսիացի նկարիչ 1961 - Պատրիս Լումումբա (ծն. 1925) 2002 - Կամիլո Խոսե Սելա (ծն. 1916), իսպանացի գրող 2008 - Ռոբերտ Ֆիշեր (ծն. 1943), ամերիկացի շախմատիստ Տոներ


text: Հունվարի 19, տարվա 19-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 346 (նահանջ տարիներին՝ 347) օր։ Դեպքեր 1853 - Ջուզեպպե Վերդիի «Տրուբադուր» օպերայի առաջնախաղը 1963՝ հեռուստատեսությամբ The Beatles խմբի առաջին ելույթը 1966 - Ինդիրա Գանդին դառնում է Հնդկաստանի վարչապետ 1991 - Սադդամ Հուսեյնի հրամանով մոտ 816 000 տոննա նավթ լցվեց Պարսից ծոց 2007 - Ստամբուլում սպանվեց Հրանտ Դինքը (ծն. 1954 թ.)։ Ծնունդներ 1601 - Գվիդո Գանյաչի, իտալացի նկարիչ 1736 - Ջեյմս Վատ, շոտլանդացի գյուտարար (մ. 1819) 1798 - Օգյուստ Կոնտ, ֆրանսիացի փիլիսոփա, (ծն. 1857) 1807 - Ռոբերտ Էդվարդ Լի, գեներալ (մ. 1870) 1809 - Էդգար Պո, ամերիկացի արձակագիր, բանաստեղծ (մ. 1849) 1839 - Պոլ Սեզան, ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 1906) 1851 - Դեվիդ Սթար Ջորդան, ձկնաբան, մանկավարժ, եվգենիստ 1865 - Վալենտին Սերով, ռուս նկարիչ (մ. 1865 թ.) 1883 - Հերման Աբենդրոթ, գերմանացի դիրիժոր (մ. 1956) 1901 - Լեւոն Եվանգուլյանց, հայ խորհրդային ինժեներ, մեխանիկ 1910 - Հրաչյա Քոչար, հայ արձակագիր (մ. 1965)։ 1922 - Եժի Կավալերովիչ, լեհ կինոռեժիսոր, դրամատուրգ (մ. 2007 թ.)։ 1958 - Կարեն Քոչարյան, հաղորդավար 1960 - Մաուրո Տասսոտտի, իտալացի ֆուտբոլիստ 1969 - Պրեդրագ Միատովիչ, հարավսլավացի ֆուտբոլիստ 1984 - Ալյոնա Սավչենկո, ուկրաինացի եւ գերմանացի գեղասահորդ 1986 - Կլաուդիո Մարկիզիո, իտալացի ֆուտբոլիստ 1987 - Էդգար Մանուչարյան, հայ Ֆուտբոլիստ։ Մահեր 1949 - Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչ, ռուս սովետական գրող 1964 - Առնոլդ Շվասման (ծն. 1870), գերմանացի աստղագետ 1990 - Մովսես Գորգիսյան, Հայաստանի ազգային հերոս 2000 - Բորիս Խաչատուրով, օդաչու-հրամանատար 2000 - Վլադիմիր Խաչատրյան, հայ օդաչու-հրամանատար 2002 - Կիմ Արզումանյան, ռեժիսոր, բեմադրիչ 2007 - Հրանտ Դինք, «Ակոս» թերթի գլխավոր խմբագիր Տոներ եւ Հիշատակի օրեր Հրանտ Դինքի հիշատակի օր


text: Հունվարի 20, տարվա 20-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 345 (նահանջ տարիներին՝ 346) օր։ Դեպքեր 1975 - առաջին ռազմական գործողությունը սկսեց ԱՍԱԼԱ-ն 1990 - խորհրդային զորքերը Բաքվում ճնշեցին քաղաքական ընդդիմության ցույցերը, զոհվեց 137 մարդ Ծնունդներ 1775 - Անդրե Մարի Ամպեր, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս (մ. 1836) 1911 - Ալֆրեդո Ֆոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ 1919 - Սիլվա Կապուտիկյան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի (մ. 2006) 1920 - Ֆեդերիկո Ֆելինի, իտալացի կինոռեժիսոր (մ. 1993) 1924 - Մանյա Ղազարյան (արվեստաբան), արվեստաբան 1945 - Սամվել Մուրադյան, գրականագետ 1946 - Դեյվիդ Լինչ, ամերիկացի նշանավոր կինոռեժիսոր։ 1952 - Ռիմաս Տումինաս, լիտվացի թատերական ռեժիսոր 1952 - Իրինա Ալեգրովա, ռուս բեմային երգչուհի Մահեր 1875 - Ժան Ֆրանսուա Միլլե (ծն. 1814), ֆրանսիացի նկարիչ 1966 - Վահան Արամունի, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող (ծն. 1914) 1973 - Համիլկար Կաբրալ, Կանաչ հրվանդանի կղզիների ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ 1983 - Գարինչա (ծն. 1933), բրազիլացի լեգենդար ֆուտբոլիստ 1993 - Օդրի Հեփբերն (ծն. 1929), բրիտանացի դերասանուհի 2014 - Արմեն Հովհաննիսյան, զինվորական (ծն. 1994) 2018 - Սարգիս Հացպանյան հասարակական, քաղաքական գործիչ (ծն. 1962) 2022 - Մարիամ Տոնյան, Հայաստանի ամենատարեց ուսուցչուհին (ծնվ. 1919) Տոներ -ում՝ ինաուգուրացիայի օր։


text: Հունվարի 21, տարվա 21-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 344 (նահանջ տարիներին՝ 345) օր։ Դեպքեր 1793 - Լուի XVI-ը գիլյոտինով ենթարկվում է մահապատժի 1961 - Ֆրի Սթեյթ երկրամասում հանքախորշի փլուզման հետեւանքով կենդանի թաղվում է 435 աշխատող 1910 թվականին Փարիզի մեծ ջրհեղեղը սկսվեց, երբ անձրեւից ուռած Սեն գետը դուրս եկավ ափերից՝ ջուր ուղարկելով Ֆրանսիայի մայրաքաղաք։ Ծնունդներ 1878 - Վահան Թեքեյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1945)։ 1887 - Հակոբ Անտոնյան, հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ 1906 - Իգոր Մոիսեեւ, բալետի սովետական արտիստ եւ բալետ-մայստեր 1938 - Ֆելիքս Դանիելյան,հայ կենդանաբան 1938 - Գեւորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ),հայ տնտեսագետ 1941 - Պլասիդո Դոմինգո, իսպանացի տենոր 1949 - Չիոնգ Տան Շանգ, վիետնամցի քաղաքական-պետական գործիչ 1950 - Վլադիմիր Եպիսկոպոսյան, հայ դերասան 1950 - Անխել-Մարիա Վիլյար, իսպանացի ֆուտբոլիստ 1960 - Դմիտրի Խառատյան, ռուսաստանցի դերասան 1961 - Վլադիկ Խաչատրյան, պաշտպանության բանակի գեներալ-մայոր 1963 - Հակիմ Օլաջուվոն, նիգերիացի նախկին բասկետբոլիստ 1967 - Արտաշես Մինասյան, շախմատի գրոսմայստեր 1972 - Նվեր Հովհաննիսյան, ազատարմարտիկ, Արցախյան եւ Քառօրյա պատերազմների մասնակից (մ. 2018) 1978 - Արփինե Քեթցյան, հայ քանդակագործ 1981 - Դեւիդ Սանդբերգ, շվեդ կինոռեժիսոր 1985 - Սուրեն Մանուկյան, հայ պատմաբան 1989 - Հենրիխ Մխիթարյան, հայ ֆուտբոլիստ Մահեր 1609 - Ժոզեֆ Սկալիգեր (ծն. 1540), ֆրանսիացի պատմագիր 1774 - Մուստաֆա III, Օսմանյան կայսրության սուլթան 1789 - Փոլ Անրի Հոլբախ, (ծն. 1723 թ.) ֆրանսիացի մատերիալիստ փիլիսոփա 1825 - Ֆեոդոսի Շչեդրին, ռուս քանդակագործ 1872 - Պետրոս Դուրյան (ծն. 1851), հայ բանաստեղծ 1872 - Ֆրանց Գրիլպարցեր, ավստրիացի բանաստեղծ եւ դրամատուրգ 1879 - Լյուբեն Կարավելով, բուլղար գրող 1916 - Հրանտ Հայրամե, հայ բժիշկ 1924 - Վլադիմիր Լենին (ծ. 1870) Սովետական Միության հիմնադիրը 1950 - Ջորջ Օրվել (ծն. 1903), անգլիացի գրող 1984 - Ալան Մարշալ, ավստրալիացի գրող Տոներ Պետական տոներ Նիդերլանդներ՝ Գրկախառնությունների օր


text: Հունվարի 22, տարվա 22-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 343 (նահանջ տարիներին՝ 344) օր։ Դեպքեր 1905՝ «Արյունոտ կիրակին» Սանկտ-Պետերբուրգում 1974 - Վիկտոր Համբարձումյանը ընտրվեց Նյու Յորքի ակադեմիայի պատվավոր անդամ 2006 - Էվո Մորալեսը դառնում է Բոլիվիայի առաջին բնիկ ծագումով նախագահը։ Ծնունդներ 1440 - Իվան III Վասիլեւիչ, Մոսկվայի մեծ իշխան 1561 - Ֆրենսիս Բեկոն, անգլիացի փիլիսոփա, պատմաբան (մ. 1626). 1788 - Ջորջ Բայրոն, անգլիացի բանաստեղծ (մ. 1824) 1876 - Հայկ Բադիկյան, ամերիկահայ քանդակագործ (մ. 1950)։ 1898 - Սերգեյ Էյզենշտեյն, սովետական կինոռեժիսոր (մ. 1948). 1908 - Լեւ Լանդաու, սովետական ֆիզիկոս (մ. 1968). 1911 - Բրունո Կրայսկի, ավստրիացի պետական գործիչ (մ. 1990) 1921 - Առնո Բաբաջանյան, հայ կոմպոզիտոր (մ. 1983) 1922 - Սուրեն Աղաբաբյան, հայ գրականագետ (մ. 1986)։ 1980 - Ջոնատան Վուտգեյթ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մահեր 1901 - Վիկտորիա թագուհի, Մեծ Բրիտանիայի թագուհի (ծն. 1819) 1936 - Եղիշե Թադեւոսյան, հայ գեղանկարիչ (ծն. 1870 թ.)։ 1945 - Ղազարոս Ավագյան,լեյտենանտ 1979 - Երվանդ Քոչար, հայ նկարիչ, քանդակագործ (ծ. 1899) 1993 - Կոբո Աբե, ճապոնացի արձակագիր եւ դրամատուրգ (ծ. 1924) Տոներ Պետական տոներ Իսլանդիա՝ Թորաբլոութ Լեհաստան՝ Պապիկների օր Ուկրաինա՝ Միավորման օր


text: Հունվարի 24, տարվա 24-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 341 (նահանջ տարիներին՝ 342) օր։ Դեպքեր 1862 - Բուխարեստը հայտարարվում է Ռումինիայի մայրաքաղաք 1933՝ շահագործման հանձնվեց Երեւանի ծխախոտի ֆաբրիկան Ծնունդներ 76 - Հադրիանոս, Հռոմի կայսր 1705 - Ֆարինելլի, իտալացի նշանավոր օպերային երգիչ (մ. 1782 թ.)։ 1712 - Ֆրիդրիխ II Մեծ, Պրուսիայի թագավոր (մ. 1786) 1732 - Պիեռ Բոմարշե, ֆրանսիացի գրող (մ. 1799) 1776 - Էրնստ Տեոդոր Ամադեուս Հոֆման, ռոմանտիզմի ժանրի գերմանացի գրող (մ. 1822 թ.)։ 1776 - Սուքիաս Սոմալյան,հայ բանասեր, բառարանագիր, թարգմանիչ 1848 - Վասիլի Սուրիկով, ռուս նկարիչ (մ. 1916) 1924 - Պարույր Սեւակ, հայ բանաստեղծ, գրականագետ (մ. 1971 թ.)։ 1945 - Սվետլանա Սարգսյան, երաժշտագետ, մանկավարժ 1945 - Ռոմիկ Սարդարյան,հայ բանաստեղծ 1953 - Յուրի Բաշմետ, ռուս նշանավոր երաժիշտ, ալտահար, դիրիժոր։ 1958 - Հովիկ Աբրահամյանը, հայ քաղաքական եւ պետական գործիչ 1968 - Արամո, հայ երգիչ։ 1984 - Դիանա Ավետիսյան, հայ հաղորդավարուհի։ Մահեր 41 Գայոս Հուլիոս Գերմանիկոս (Կալիգուլա), Հռոմի կայսր (ծն. 12) Միլոնիա Ցեզոնիա, Կալիգուլայի չորրորդ կինը, նրա միակ դստեր մայրը 1791 - Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե, ֆրանսիացի քանդակագործ 1851 - Գասպարե Սպոնտինի, իտալացի կոմպոզիտոր։ 1852 - Յան Կոլլար, սլովակ բանաստեղծ (ծն. 1793) 1965 - Ուինսթոն Չերչիլ, քաղաքագետ (ծ. 1874) 1987 - Արամ Նալբանդյան, քիմիկոս Տոներ Պետական տոներ Կիպրոս՝ Սուրբ Նեոֆիտի օր Ռումինիա՝ Միավորման օր ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր


text: Հունվարի 25, տարվա 25-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 340 (նահանջ տարիներին՝ 341) օր։ Դեպքեր 41 - Հռոմի Սենատը սպանված Կալիգուլայի հորեղբայր Կլավդիոսին հռչակում է կայսր 1479 - Ավարտվում է Վենետիկի եւ Օսմանյան կայսրության միջեւ 15 տարի տեւած պատերազմը 1533 - Անգլիայի թագավոր Հենրի VIII-ն ու Աննա Բոլեյնը գաղտնի ամուսնացան 1554 - Բրազիլիայում Սուրբ Պողոսի օրը հիմնվում է Սան Պաուլու քաղաքը 1835 - Տեղի ունեցավ Վինչենցո Բելլինիի Պուրիտաններ օպերայի առաջնախաղը։ 1858 - Առաջին անգամ կատարվեց Ֆելիքս Մենդելսոնի հանրահայտ հարսանեկան քայլերգը 1922 - Երեւանում բացվեց Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնը 2011 - Եգիպտոսում սկսվեցին բողոքի ցույցեր՝ երկրի նախագահ Հոսնի Մուբարաքի դեմ Ծնունդներ 1723 - Կլերոն, ֆրանսիացի դերասանուհի (վ. 1803) 1736 - Ժոզեֆ Լուի Լագրանժ, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս եւ մեխանիկ (մ. 1813 թ.) 1759 - Ռոբերտ Բըրնս, բրիտանացի (շոտլանդացի) բանաստեղծ, ֆոլկլորագետ (վ. 1796) 1882 - Վիրջինիա Վուլֆ, անգլիացի կին գրող 1886 - Վիլհելմ Ֆուրտվենգլեր, գերմանացի դիրիժոր, երգահան (վ. 1954)։ 1891 - Աշոտ Տեր-Մկրտչյան, հայ մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ (վ. 1959)։ 1894 - Միխեիլ Ճիաուրելի, վրացական սովետական կինոյի ռեժիսոր, դերասան (վ. 1974) 1901 - Սուրեն Չարեկյան, հայ դիրիժոր, մանկավարժ 1910 - Գալուստ Խանենց, պարսկահայ գրող (վ. 1998) 1912 - Շավարշ Սիմոնյան, հայ ակադեմիկոս (վ. 1947) 1928 - Էդուարդ Շեւարդնաձե, վրացի քաղաքական գործիչ 1938 - Վլադիմիր Վիսոցկի, ռուս բանաստեղծ, երգիչ (վ. 1980)։ 1942 - Էյսեբիո, պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, (վ. 2014)։ 1950 - Գուրգեն Խանջյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ։ 1952 - Ավետիք Ավետիսյան, հայ նկարիչ 1973 - Արթուր Օսիկյան, Հայաստանի պետական գործիչ 1978 - Արտակ Ալեքսանյան, հայ լրագրող եւ հաղորդավար 1980 - Չավի Էռնանդես, իսպանացի ֆուտբոլիստ 1981 - Ալիշա Քիզ, ամերիկացի R&B ոճի հայտնի երգչուհի եւ երգահան 1984 - Ռոբինիո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ 1985 - Թինա Կարոլ, ուկրաինացի երգչուհի եւ դերասանուհի 1978 - Վոլոդիմիր Զելենսկի - Ուկրաինայի նախագահ Մահեր 1872 - Ռիչարդ Յուել, ԱՄՆ բանակի գեներալ 1947 - Ալ Կապոնե, ամերիկացի հայտնի գանգստեր (ծն. 1899 թ.) 1951 - Սերգեյ Վավիլով, (ծն. 1891) սովետական ֆիզիկոս, ակադեմիկոս 1960 - Ստեֆան Մոկուլսկի, խորհրդային թատերագետ եւ գրականագետ 1982 - Միխայիլ Սուսլով, սովետական պետության գործիչ 1983 - Աբիգ Ավագյան, հայ արձակագիր (ծն. 1919) Տոներ


text: Հունվարի 26, տարվա 26-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 339 (նահանջ տարիներին՝ 340) օր։ Դեպքեր 1837 - Միչիգանը դարձավ ԱՄՆ-ի 26-րդ նահանգը 1922 - Երեւանում բացվեց առաջին պետական դրամատիկ թատրոնը 1950 - Հնդկաստանը դառնում է անկախ պետություն 1965 - Հինդին դառնում է Հնդկաստանի պետական լեզու 1980 - Իսրայելն ու Եգիպտոսը հաստատում են դիվանագիտական կապեր 1992 - Տեղի է ունեցել Քարինտակի ինքնապաշտպանության որոշիչ մարտը։ Ծնունդներ 1880 - Դուգլաս Մակարթուր, ամերիկացի ռազմական գործիչ 1909 - Մհեր Աբեղյան, հայ նկարիչ 1911 - Պոլիկարպ Կաշ, ամերիկացի ֆիզիկոս (մ. 1993 թ.) 1918 - Նիկոլաե Չաուշեսկու, ռումինացի քաղաքական գործիչ (մ. 1989) 1924 - Ռաֆայել Ղազարյան, ռադիոֆիզիկոս, ակադեմիկոս, քաղաքական գործիչ (մ. 2007) 1925 - Փոլ Նյուման, ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր (մ. 2008 թ.) 1963 - Ժոզե Մոուրինյո, պորտուգալացի ֆուտբոլային մարզիչ, նախկին ֆուտբոլիստ 1987 - Սեբաստիան Ջովինկո, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1991 - Նիկո Միրալեգրո, բրիտանացի դերասան Մահեր 1943 - Նիկոլայ Վավիլով, խորհրդային գենետիկ, բուսաբան, աշխարհագրագետ (ծ. 1887) 1944 - Սմարանդա Գեորգիու, ռումին գրող, հասարակական գործիչ, հայասեր (ծ. 1857) 1957 - Զաբել Բոյաջյան, անգլիահայ գրող, թարգմանիչ (ծ. 1873) 1983 - Դորի Ամիրբեկյան, դերասան (ծ. 1905) Տոներ Պետական տոներ Ավստրալիա - Ավստրալիայի օր Դոմինիկյան Հանրապետություն՝ Դուարթեի օր Ուգանդա՝ Ազատության օր Հնդկաստան՝ Հանրապետության օր


text: Հունվարի 27, տարվա 27-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 338 (նահանջ տարիներին՝ 339) օր։ Դեպքեր 98՝ Հռոմի կայսր է դառնում Տրայանոսը, Ներվայի մահից հետո 1695 - Ահմեդ II-ի մահից հետո սուլթան է դառնում Մուստաֆա II-ը Ծնունդներ 1571 - Աբբաս I, Իրանի շահ (մ. 1629) 1756 - Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ, ավստրիացի կոմպոզիտոր (վ. 1791) 1832 - Լուիս Քերոլ, անգլիացի գրող (վ. 1898) 1899 - Արարատ Ղարիբյան, հայ լեզվաբան (վ. 1977) 1919 - Ռոս Բաղդասարյան, ամերիկահայ դաշնակահար, երգիչ եւ դերասան (մահ. 1972 թ.) 1928 - Սոս Սոսյան, հայ դերասան, ՎԽՍՀ ժողովրդական արտիստ 1936 - Բարի Բերիշ, ամերիկացի ֆիզիկոս, աշխատել է Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1939 - Տիգրան Մանսուրյան, կոմպոզիտոր 1944 - Նիք Մեյսոն, բրիտանացի երաժիշտ։ 1944 - Նոնա Գաբրիելյան, հայ նկարչուհի, խեցեգործուհի 1993 - Յայա Սանոգո, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ։ Մահեր 1901 - Ջուզեպպե Վերդի, իտալիացի կոմպոզիտոր (ծ. 1813) 1942 - Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, բյուզանդագետ եւ բանասեր (ծ. 1871) 1962 - Հրանտ Գրիգորյան, կոմպոզիտոր (ծ. 1919) 1983 - Լուի դը Ֆյունես, ֆրանսիացի դերասան (ծ. 1914) Պետական տոներ եւ հիշատակի օրեր Բոսնիա եւ Հերցեգովինա՝ Սուրբ Սավվայի օր Սերբիա՝ Սուրբ Սավվայի օր ՄԱԿ՝ Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի օր Հունվարի 27 Տարվա օրեր ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր


text: Հունվարի 29, տարվա 29-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 336 (նահանջ տարիներին՝ 337) օր։ Դեպքեր 1676 - Ֆեոդոր III-ը՝ Ռուսաստանի ցար 1814 - Բրիեննեի ճակատամարտում Ֆրանսիան պարտության է մատնում Ռուսաստանին եւ Պրուսիային 1861 - Կանզասը վավերացնում է ԱՄՆ սահմանադրությունը եւ դառնում է միության 34-րդ նահանգը 1886 - Կարլ Բենցը գրանցել է ներքին այրման շարժիչով առաջին մեքենայի արտոնագիրը 1891 - Լիլիուոկալանին՝ Հավայիի վերջին թագուհին 1896 - Էմիլ Գրուբբեն առաջին անգամ օգտագործում է ռադիոակտիվ ճառագայթումը կրծքի քաղցկեղի բուժման նպատակով 1923 - Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հանդիսավոր բացումը 1964 - Ավստրիայի Ինսբրուք քաղաքում մեկնարկում են IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը 2001 - Ֆրանսիայի նախագահը ստորագրեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին օրինագիծը 2002` ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը գործածում է «Չարիքի առանցք» արտահայտությունը, նկատի ունենալով Իրաքին, Իրանին եւ Հյուսիսային Կորեային Ծնունդներ 1455 - Յոհաննես Ռեուխլին, գերմանացի փիլիսոփա եւ հումանիստ 1688 - Էմանուել Շվեդենբորգ, շվեդ գիտնական, փիլիսոփա, աստվածաբան 1737 - Թոմաս Պեյն, ամերիկացի փիլիսոփա եւ հեղափոխական 1782 - Դանիել Օբեր, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր 1810 - Էրնստ Կումմեր, գերմանացի մաթեմատիկոս 1843 - Վիլյամ Մակկինլի, ԱՄՆ 25-րդ նախագահ 1860 - Անտոն Չեխով, ռուս գրող (մ. 1904) 1866 - Ռոմեն Ռոլան, ֆրանսիացի գրող, հասարակական գործիչ (վ. 1944) 1932 - Հրաչյա Անդրեասյան, ռազմական գործիչ, ՀՀ բանակի գեներալ-լեյտենանտ (մ. 1999) 1951 - Գեղամ Գրիգորյան, օպերային ճանաչված երգիչ, Երեւանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար 1954 - Օպրա Ուինֆրի, հանրահայտ ամերիկացի դերասանուհի 1960 - Տիգրան Սարգսյան, ՀՀ 12-րդ վարչապե Մահեր 1119 - Գելասիոս II, հռոմի պապ 1824 - Ստեփանոս Ագոնց, Մխիթարյան վարդապետ, հայագետ (ծ. 1740) 1919 - Արամ Մանուկյան (ՀՅԴ), պետական, հասարակական գործիչ, Հայոց նորագույն պետականության հիմնադիր (ծ. 1879) 1963 - Ռոբերտ Ֆրոստ, ամերիկացի պոետ (ծ. 1874) 1970 - Լիդդել Հարտ, անգլիացի ռազմական պատմաբան (ծ. 1895) 1994 - Եվգենի Լեոնով, խորհրդային կինոյի եւ թատրոնի դերասան (ծ. 1926)։ 1999 - Մարո Մարգարյան, բանաստեղծ, թարգմանիչ (ծ. 1915) Պետական տոներ ` Դատախազության աշխատողների օր ` Հրշեջների օր


text: Հունվարի 31, տարվա 31-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 334 (նահանջ տարիներին՝ 335) օր։ Դեպքեր 1953 - Հյուսիսային ծովում տեղի ունեցած ջրհեղեղի հետեւանքով զոհվեց 2551 մարդ 1968՝ աշխարհի ամենափոքր կղզի պետությունը՝ Նաուրուն, հռչակեց իր անկախությունը Ծնունդներ 1715 - Կլոդ Ադրիան Հելվեցիուս, ֆրանսիացի փիլիսոփա-մատերիալիստ (մ. 1771)։ 1797 - Ֆրանց Շուբերտ, ավստրիացի կոմպոզիտոր (մ. 1828)։ 1860 - Ատրպետ, հայ գրող, հասարակական գործիչ, հրատարակիչ (մ. 1937)։ 1898 - Արամ Աբրահամյան, հայ ուրոլոգ (մ. 1990)։ 1911 - Վանգա, բուլղարացի գուշակ (մ. 1996)։ 1924 - Թենգիզ Աբուլաձե, վրացի կինոռեժիսոր (մ. 1994)։ 1929 - Ռուդոլֆ Լյուդվիգ Մյոսբաուեր, գերմանացի ֆիզիկոս (մ. 2011)։ 1931 - Ռաֆայել Աթոյան, նկարիչ (մ. 2014): 1931 - Էմիլ Գաբրիելյան, բժիշկ, դեղաբան (մ. 2010): 1935 - Կենձաբուրո Օէ, ճապոնացի գրող, արձակագիր։ Մահեր 1965 - Ահարոն Տատուրյան, ֆրանսահայ բանաստեղծ (ծ. 1886)։ 1973 - Ռագնար Ֆրիշ, տնտեսագետ (ծ. 1895)։ 1994 - Աշոտ Չախոյան, հայ ազատամարտիկ, իրավագետ, գործարար (ծ. 1972)։ Տոներ Պետական տոներ Նաուրու՝ Անկախության օր


text: Փետրվարի 3, տարվա 34-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 331 (նահանջ տարիներին՝ 332) օր։ Դեպքեր 1972 - Տեղի ունեցավ XI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Սապորո, Ճապոնիա)։ Ծնունդներ 1809 - Ֆելիքս Մենդելսոն, գերմանացի կոմպոզիտոր եւ դիրիժոր։ 1887 - Գեորգ Թրակլ, ավստրիացի բանաստեղծ (վ. 1914)։ 1897 - Անդրեյ Բաղդասարով, հայ թերապեւտ, արյունաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ՌԽՖՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (վ. 1961)։ 1898 - Ալվար Աալտո, ֆինն ճարտարապետ, դիզայներ (վ. 1976): 1907 - Հրանտ Մանվելյան, հայ խորհրդային ռեժիսոր եւ դերասան։ 1908 - Վլադիմիր Գեորգիեւ, բուլղար լեզվաբան։ 1965 - Շանթ Հարությունյան, քաղաքական գործիչ, հեղափոխական գործիչ, ԱՄԿ հիմնադիր Շահեն Հարությունյանի որդին 1977 - Դադդի Յանկի, լատինամերիկյան երգիչ։ 1983 - Կարեն Անտաշյան, հայ բանաստեղծ։ 1983 - Գաբրիել Սարգսյան, հայ շախմատիստ, գրոյսմաստեր։ Մահեր 1933 - Հակովբոս Տաշյան, հայագետ, Մխիթարյան վարդապետ 2005 - Զուրաբ Ժվանիա, վրացի քաղաքական եւ հասարակական գործիչ (ծ. 1963) Տոներ


text: Փետրվարի 4, տարվա 35-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 330 (նահանջ տարիներին՝ 331) օր։ Դեպքեր 1932 - Տեղի ունեցավ երրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Լեյք Փլեսիդ, ԱՄՆ) 1976 - Տեղի ունեցավ XII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Ինսբրուգ, Ավստրիա)։ 2004 - Մարկ Ցուկերբերգը ստեղծեց Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցը։ Ծնունդներ 1865 - Վասիլի Ղորղանյան, երաժշտագետ (վ. 1934) 1878 - Զապել Եսայան, հայ գրող, հրապարակախոս (վ. 1943): 1907 - Սերգեյ Աբալյանց, հայ հիդրոտեխնիկ (վ. 1991)։ 1923 - Արշալույս Սարոյան, բանաստեղծ, մշակութային գործիչ (վ. 1974)։ 1981 - Ջեյսոն Կապոնո, ամերիկացի բասկետբոլիստ, 2006 թ.-ի NBA-ի չեմպիոն Մահեր 211 - Սեպտիմիոս Սեւերոս, հռոմեացի կայսր 1659 - Աբել Թասման, հոլանդացի նշանավոր ծովագնաց, Ավստրալիայի եւ Օվկիանիայի հետազոտող (ծն. 1603 թ.) 1674 - Ոսկան Երեւանցի, հայ նշանավոր մշակութային գործիչ, տպագրիչ, լեզվաբան (ծն. 1614 թ.) 1933 - Արչիբալդ Հենրի Սեյս, անգլիացի արեւելագետ 1952 - Հակոբ Մանանդյան, հայ պատմաբան Տոներ Քաղցկեղի դեմ պայքարի միջազգային օր


text: Փետրվարի 6, տարվա 37-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 328 (նահանջ տարիներին՝ 329) օր։ Դեպքեր 1936` Տեղի ունեցավ չորրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Գառմիշ Պարտենկիրխեն, Գերմանիա) 1968` Տեղի ունեցավ X Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Գրենոբլ, Ֆրանսիա)։ Ծնունդներ 1537 - Տոյոտոմի Հիդեյոսի, ճապոնական նշանավոր իշխանապետ եւ կայսերական վարչապետ, ով ավարտեց Ճապոնիայի վերամիացումը (մ. 1598 թ.) 1911 - Ռոնալդ Ռեյգան, Ամերիկայի 40-րդ նախագահ (վ. 2004) 1923 - Լեւոն Մարգարյան, հայ խորհրդային բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ 1932 - Ֆրանսուա Տրյուֆո, ֆրանսիացի ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան 1939 - Սիմոն Աչիկգյոզյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս 1985 - Քրիսթալ Ռիդ, ամերիկացի դերասանուհի եւ մոդել Մահեր 1949 - Առաքել Սարուխան, հայ պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ 1977 - Թագուշ Սահակյան, հայ դերասանուհի 1985 - Ջեյմս Հադլեյ Չեյզ, անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրող (ծ. 1906)։ 1995 - Ռաֆայել Իշխանյան, լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ 1998 - Ղազար Այվազյան, հայ գրականագետ (ծ. 1913)։ 2017 - Ինգե Կելլեր, թատրոնի, կիոնոյի եւ հեռուստատեսության գերմանացի դերասանուհի Տոներ


text: Փետրվարի 8, տարվա 39-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 326 (նահանջ տարիներին՝ 327) օր։ Դեպքեր 1948` Տեղի ունեցավ V Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Սանկտ Մորից, Շվեյցարիա)։ 1984` Մեկնարկեցին XIV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը (Սարաեւո, Հարավսլավիա)։ 1992` Տեղի ունեցավ XVI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Ալբերվիլ, Ֆրանսիա)։ 1874` Տեղի ունեցավ «Բորիս Գոդունով» օպերայի առաջնախաղը Սանկտ Պետերբուրգում։ Ծնունդներ 1817 - Ռիչարդ Յուել, ԱՄՆ բանակի կադրային սպա եւ քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Կոնֆեդերացիա բանակի գեներալ 1828 - Ժյուլ Վեռն, ֆրանսիացի գրող (վ. 1905) 1834 - Դմիտրի Մենդելեեւ, ռուս ճանաչված գիտնական, քիմիկոս, բացահայտել է քիմիական տարրերի Պարբերական համակարգը (մահ. 1907 թ.) 1877 - Ստեփան Քափանակյան, հայ ռեժիսոր, թարգմանիչ, ասմունքող, բեմադրիչ (մահ. 1944)։ 1883 - Ջոզեֆ Շումպետեր, ավստրիացի տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ (մահ. 1950)։ 1905 - Լեւ Ատամանով, մուլիտիպլիկացիոն ֆիլմերի ռեժիսոր (մահ. 1981)։ 1911 - Էլիզաբեթ Բիշոփ, ամերիկացի բանաստեղծ եւ արձակագիր 1922 - Յուրի Ավերբախ, շախմատային կոմպոզիտոր, միջազգային կարգի մրցավար (1969), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1965), ԽՍՀՄ չեմպիոն (1954) 1928 - Վյաչեսլավ Տիխոնով, խորհրդային եւ ռուս դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ 1941 - Նիկ Նոլթի, ամերիկացի դերասան։ 1985 - Էվաութ Խենեմանս, հոլանդացի պրոդյուսեր, հաղորդավար, դերասան եւ երգիչ Մահեր 1709 - Ջուզեպպե Տորելլի, բարոկկո ուղղության իտալացի երգահան, ջութակահար, ալտահար, մանկավարժ 1725 - Պետրոս I, համայն Ռուսիո առաջին կայսր (ծնվ. 1672) 1921 - Պյոտր Կրոպոտկին,ռուս մանր բուրժուական հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան, աշխարհագրագետ-երկրաբան 1953 - Հովիկ Մելիքյան, հայ արձակագիր, գրականագետ (ծնվ. 1902) 1976 - Ալբերտ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզբեկ, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։ Տոներ


text: Փետրվարի 9, տարվա 40-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 325 (նահանջ տարիներին՝ 326) օր։ Դեպքեր 1895 - Մասաչուսեթս նահանգի Հոլիոք քաղաքում անցկացվեց վոլեյբոլի առաջին խաղը 1920 - Փարիզում ստորագրվեց Շպիցբերգեն կղզեխմբի օգտագործման վերաբերյալ համաձայնագիր 1924՝ կազմավորվեց Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետությունը, որը մտավ Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմի մեջ 1960՝ ամերիկյան դերասանուհի Ջոան Վուդվարդի պատվին Հոլիվուդի փառքի ծառուղում բացվեց առաջին աստղը 1964՝ IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Ինսբրուք, Ավստրիա) 1971 - ամերիկյան Ապոլոն 14 տիեզերանավը Լուսնի վրա երրորդ անգամ անձնակազմով իջնելուց հետո վերադառնում է Երկիր 1991 - Լիտվայում ընտրողները քվեարկում են անկախության օգտին 1998՝ Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից թույլատրվեց Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության գործունեությունը 2010 - Եվրախորհրդարանը հաստատեց Եվրոպական Միության եվրահանձնաժողովի նոր կազմը 2018՝ XXIII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Փհենչհան, Հարավային Կորեա) Ծնունդներ 1737 - Թոմաս Փեյն, Ամերիկացի փիլիսոփա, գրող (մ. 1809) 1830 - Աբդուլ Ազիզ, Օսմանյան սուլթան (մ. 1876) 1872 - Արմեն Գարո, հայ քաղաքական եւ ռազմական գործիչ 1885՝ Վահան Տերյան, հայ բանաստեղծ (մ. 1920) Ալբան Բերգ, ավստրիացի երգահան (մ. 1935) 1886 - Ալեքսանդր Մյասնիկյան, հայ քաղաքական, հասարակական գործիչ (մ. 1925 թ.)։ 1888 - Երվանդ Կողբետլյանց, ռուսահայ մաթեմատիկոս, երկրաֆիզիկոս եւ գյուտարար (վ. 1974) 1903 - Վազգեն Շուշանյան, հայ գրող (վ. 1941) 1935 - Էռնեստ Հարությունյան, կենդանաբան 1943 - Ջո Պեշի, ամերիկացի դերասան, երգիչ 1981 - Թոմ Հիդելսթոն, բրիտանացի դերասան 1992 - Feduk, ռուս երգիչ Մահեր 1640 - Մուրադ IV, Օսմանյան կայսրության սուլթան (ծն. 1612) 1857 - Սոլոմոս Դիոնիսոս, հույն բանաստեղծ 1881 - Ֆեոդոր Դոստոեւսկի, ռուս գրող (ծն. 1821) 1920 - Ֆրիդրիխ ֆոն Բեկ Ռժիկովսկի, ավստրո-հունգարական պետական գործիչ 1984 - Յուրի Անդրոպով - սովետական քաղաքական գործիչ (ծն. 1914) Տոներ Ատամնաբույժների համաշխարհային օր։ Մերկապարի համաշխարհային օր։ Ծանոթագրություններ


text: Փետրվարի 11, տարվա 42-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 323 (նահանջ տարիներին՝ 324) օր։ Դեպքեր 1928 - երկրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Սանկտ Մորից, Շվեյցարիա) 1929 - Վատիկանը անկախացավ Իտալիայից։ 1979 - Իրանում ավարտվեց իսլամական հեղափոխությունը Ծնունդներ 1818 - Անտոն Գարագաշյան, հայ պատմաբան, փիլիսոփա-տրամաբան, լեզվաբան (վ. 1903) 1847 - Թոմաս Էդիսոն, ամերիկացի գյուտարար (մ. 1931) 1884 - Աշխարհբեկ Քալանթար, հայագետ, հնագետ, պատմաբան (վ. 1942) 1894 - Վիտալի Բիանկի, ռուս սովետական գրող (մ. 1959) 1926 - Լեսլի Նիլսեն, ամերիկացի դերասանուհի (մ. 2010) 1929 - Ալբերտ Ազարյան, հայ մարմնամարզիկ, օլիմպիական խաղերի չեմպիոն 1930 - Խաչիկ Միրիջանյան, հայ քանդակագործ 1954 - Արմեն Էլբակյան, հայ դերասան, թատերական ռեժիսոր։ 1969 - Ջենիֆեր Անիսթոն, ամերիկացի դերասանուհի 1972 - Սթիվ Մաքմանաման, անգլիացի ֆուտբոլիստ 1977 - Մայք Շինոդա, ամերիկացի երգիչ 1983 - Ռաֆայել վան դեր Վարտ, հոլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1989 - Ալեքսանդր Բյուտներ, հոլանդացի ֆուտբոլիստ Մահեր 641 - Հերակլիոս Ա, Բյուզանդիայի կայսր (ծն. 575) 1650 - Ռենե Դեկարտ, ֆրանսիացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս (ծն. 1596) 1829 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս ճանաչված դրամատուրգ, բանաստեղծ, դիվանագետ (ծն. 1795) 1846 - Սուքիաս Սոմալյան, հայ բանասեր, բառարանագիր, թարգմանիչ 1947 - Մարտին Կլեյն, էստոնացի ըմբիշ (ծն. 1884) 1948 - Սերգեյ Էյզենշտեյն, թատրոնի եւ կինոյի խորհրդային ռեժիսոր (ծն. 1898) 1971 - Սերոբեր Եղիկյան, հայ քիմիկոս, դոկտոր 1976 - Լի Ջեյ Կոբբ, ամերիկացի դերասան (ծն. 1911) 2012 - Ուիթնի Հյուսթոն, ամերիկացի երգչուհի (ծն. 1963) Տոներ ՄԱԿ՝ Գիտության մեջ կանանց եւ աղջիկների միջազգային օր, Իրան՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակի օր, Լեհաստան՝ Անտառի գազաններին կերակրելու օր, Ճապոնիա՝ Պետության հիմնադրման օր, Պացիենտի համաշխարհային օր։ Ծանոթագրություններ


text: Փետրվարի 13, տարվա 44-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 321 (նահանջ տարիներին՝ 322) օր։ Դեպքեր 1668 - Իսպանիայի կողմից Պորտուգալիա տարածքը ճանաչվում է անկախ երկիր 1729 - Ռաշթ քաղաքում Ռուսաստանի եւ Պարսկաստանի միջեւ կնքվում է առեւտրական պայմանագիր 1895 - Լյումիեր եղբայրներն ստանում են կինոապարատի արտոնագիր 1918 - Ռուսաստանի տարածքում մտցվում է Գրիգորյան օրացույցը 1924 - ՌՍՖՍՀ կազմում ստեղծվում է ներկայիս Ստավրոպոլի երկրամասը 1931 - Նյու Դելին դառնում է Հնդկաստանի մայրաքաղաք 1972 - XI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Սապպորո, Ճապոնիա) 1980 - մեկնարկեցին XIII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը (Լեյք Փլեսիդ, ԱՄՆ) 1988 - XV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Կալգարի, Կանադա)։ 2014 - Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ՖԻՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակում հասնում է աննախադեպ՝ 30-րդ տեղի Ծնունդներ 1769 - Իվան Կռիլով, ռուս նշանավոր գրող (մահ. 1844 թ.)։ 1770 - Ներսես Ե Աշտարակեցի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (մ. 1857 թ.)։ 1873 - Ֆեոդոր Շալյապին, ռուս նշանավոր օպերային երգիչ (մ. 1938 թ.)։ 1881 - Էլինոր Ֆարջոն, անգլիացի մանկագիր 1883 - Եվգենի Վախթանգով, հայկական ծագումով ռուս դերասան եւ ռեժիսոր (մ. 1922 թ.) 1894 - Համբարձում Խաչանյան, հայ դերասան (վ. 1944) 1900 - Ռոյ Հարրոդ, անգլիացի տնտեսագետ 1902 - Հարոլդ Լասսուել, ամերիկացի քաղաքագետ (մ. 1978 թ.) 1903 - Ժորժ Սիմենոն, բելգիացի գրող (մ. 1989 թ.)։ 1946 - Վազգեն Մանուկյան, մաթեմատիկոս, քաղաքական գործիչ 1960 - Պիեռլուիջի Կոլլինա, իտալացի ֆուտբոլիստ եւ մրցավար 1967 - Գագիկ Ստեփանյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս 1968 - Նիամ Քավանա, իրլանդացի երգչուհի 1978 - Անդերս Բրեյվիկ, նորվեգացի զանգվածային մարդասպան։ 1979 - Ֆիլիպ Ժարուսկի, ֆրանսիացի տենոր։ 1990 - Քեւին Ստրոտման, հոլանդացի ֆուտբոլիստ։ Մահեր 1883 - Ռիխարդ Վագներ, գերմանացի երգահան (ծն.1813 թ.) 1571 - Բենվենուտո Չելինի, իտալացի նկարիչ, քանդակագործ (ծն.1500 թ.) 1905 - Կոնստանտին Սավիցկի, ռուս կենցաղանկարիչ 1950 - Ռաֆայել Սաբատինի, իտալացի գրող (ծն.1875 թ.) 1964 - Պաուլինիո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ (ծն.1896 թ.) 1996 - Մարտին Բոլսամ, ամերիկացի դերասան (ծն.1919 թ.) Տոներ Տրնդեզ Ռադիոյի համաշխարհային օր ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր


text: Փետրվարի 14, տարվա 45-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 320 (նահանջ տարիներին՝ 321) օր։ Դեպքեր 1829` Տեղի ունեցավ «Օտարերկրուհի» օպերայի առաջնախաղը Միլանում 1930` Լույս տեսավ Դեշիլ Հեմմեթի ամենահայտնի վեպը՝ «Մալտիական բազեն»։ 1944` Տեղի ունեցավ «Դավիթ Բեկ» ֆիլմի պրեմիերան Մոսկվայում 1952` VI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Օսլո, Նորվեգիա) Ծնունդներ 1602 - Ֆրանչեսկո Կավալլի, իտալացի երգահան, երգեհոնահար։ 1882 - Հայկանուշ Մառք, հայ գրող (վ. 1966) 1909 - Գառնիկ Ստեփանյան, հայ գրականագետ, թատերագետ, գրող, բառարանագիր 1925 - Սերգեյ Աբրահամյան, հայ լեզվաբան 1946 - Յան Դեկլեյր, ֆլամանդացի հայտնի դերասան։ 1953 - Աշոտ Ադամյան, կինոյի եւ թատրոնի հայ դերասան, բեմադրիչ։ 1958 - Վլադիմիր Բալայան, արցախյան ազատամարտի հերոս 1958 - Սմբատ Լպուտյան, հայ շախմատիստ, համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթող։ 1959 - Ռենե Ֆլեմինգ, ամերիկյան օպերային երգչուհի 1961 - Հրաչյա Հարությունյան, դերասան 1970 - Սայմոն Պեգ, բրիտանացի դերասան 1971 - Գեորգե Մուրեշան, ռումինացի նախկին բասկետբոլիստ։ 1974 - Գարիկ Մարտիրոսյան, հայ հումորիստ եւ հաղորդավար։ Մահեր 1779 - Ջեյմս Կուկ, անգլիացի ծովագնաց (ծնվ. 1728)։ 1884 - Սիմոն Ճուլարտյան, հայ բանահավաք, բանասեր (ծնվ. 1811)։ 1964 - Պյատրաս Կուբերտավիչյուս, լիտվացի խորհրդային դերասան եւ ռեժիսոր 1975 - Պելեմ Գրենվիլ Վուդհաուս, անգլիացի գրող (ծնվ. 1881)։ 1987 - Դմիտրի Կաբալեւսկի, ռուս սովետական կոմպոզիտոր (ծնվ. 1904)։ 1994 - Պետրոս Ղեւոնդյան, հայ ազատամարտիկ (ծնվ. 1964)։ Տոներ Տյառնընդառաջ Սուրբ Վալենտինի օր


text: Փետրվարի 15, տարվա 46-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 319 (նահանջ տարիներին՝ 320) օր։ Դեպքեր 590 - Պարսկաստանում թագադրվում է Խոսրով II արքան 1794 - Ֆրանսիան ընդունեց իր պետական դրոշը 1909 - Մեքսիկայի Ակապուլկո քաղաքում թատրոնի շենքի վառվելու զոհ է դառնում 250 մարդ 1923 - Հունաստանը դառնում է Գրիգորյան օրացույցն ընդունած վերջին երկիրը 1932 - երրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը Լեյք Փլեսիդում, ԱՄՆ 1965 - հաստատվում է Կանադայի ներկայիս դրոշը 1976 - XII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը Ինսբրուքում, Ավստրիա 1989 - Սովետական Միությունը պաշտոնապես հայտարարում է, որ իր բոլոր զորքերը դուրս է բերել Աֆղանստանից 1999 - Քենիայում ձերբակալվում է Քրդական բանվորական կուսակցության առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանը 2011 - Լիբիայում սկսվում է քաղաքացիական պատերազմ Ծնունդներ 1564 - Գալիլեո Գալիլեյ, իտալացի աստղագետ, ֆիզիկոս (մ. 1642 թ.) 1748 - Ջերեմի Բենթամ, անգլիացի նշանավոր սոցիոլոգ, իրավաբան (մ. 1832 թ.) 1885 - Ռուբեն Սեւակ, հայ բանաստեղծ, արձակագիր եւ բժիշկ (մ. 1915)։ 1902 - Հմայակ Սիրաս, հայ գրող (մ. 1983) 1909 - Արֆո Պետրոսյան, հայ գրականագետ (մ. 1985) 1923 - Ելենա Բոներ, ակտիվիստ, Անդրեյ Սախարովի կինը (մ. 2011) 1929 - Սպարտակ Սաֆյան, հայ նկարիչ 1934 - Նիկլաուս Վիրտ, շվեյցարացի գիտնական 1940 - Անահիտ Բայանդուր, հայ թարգմանչուհի (մ. 2011) 1955 - Քրիստոֆեր Մաքդոնալդ, ամերիկացի դերասան 1981 - Էուրելիո Գոմես, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Մահեր 1781 - Գոտհոլդ Լեսսինգ, գերմանացի բանաստեղծ (ծն. 1729) 1857 - Միխայիլ Գլինկա, ռուս կոմպոզիտոր (ծն. 1804) 1939 - Կուզմա Պետրով-Վոդկին, ռուս նկարիչ (ծն. 1878) 1940 - Լուի Դարտիժ դի Ֆուրնե, ֆրանսիացի փոխծովակալ 1965 - Նաթ Քինգ Քոլ, ամերիկացի ջազ երգիչ եւ դաշնակահար, նաեւ դերասան (ծն. 1919) 1988 - Ռիչարդ Ֆեյնման, ամերիկացի ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր (ծն. 1918) 1900 - Կարլ Թեոդոր Ռոբերտ Լյուտեր, գերմանացի աստղագետ Տոներ Քաղցկեղ ունեցող երեխաների համաշխարհային օր ՝ Կանադայի դրոշի օր Ծանոթագրություններ


text: Փետրվարի 16, տարվա 47-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 318 (նահանջ տարիներին՝ 319) օր։ Դեպքեր 1916 - Առաջին աշխարհամարտում ռուսական զորքերը գրավեցին Հյուսիս-արեւելյան Թուրքիայի Էրզրում քաղաքը։ 1936 - Տեղի ունեցավ չորրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Գառմիշ Պարտենկիրխեն, Գերմանիա) 1986 - Սովետական Միությունը գործի դրել է Միր ուղեծիրական կայանը։ Ծնունդներ 1830 - Լարս Հերտերվիգ, նորվեգացի նկարիչ, բնապատկերների վարպետ 1868 - Վիլհելմ Շմիդտ, ավստրիացի ազգագրագետ ու լեզվաբան 1919 - Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյան, Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարք 1941 - Կիմ Ջոնգ Իլ, Հյուսիսային Կորեայի նախկին դե ֆակտո առաջնորդ 1959 - Արթուր Մկրտչյան, Արցախի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ, ազգագրագետ 1965 - Ռոբերտ Էմմիյան, հայազգի հայտնի հեռացատկորդ, Եվրոպայի, ԽՍՀՄ-ի ու հանրապետության բազմակի չեմպիոն, Եվրոպայի ռեկորդակիր 1966 - Նարինե Դելլալյան, հայ ջութակահար 1993 - Լուկաս Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան 1995 - Եվա Զոհրաբյան, հայ դերասանուհի Մահեր Տոներ


text: Փետրվարի 18, տարվա 49-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 316 (նահանջ տարիներին՝ 317) օր։ Դեպքեր Հայաստանում 1921՝ Երեւանի բանտում բոլշեւիկների կողմից կացնահարվեցին ու գնդակահարվեցին հայ ազգային 21 գործիչներ, սպաներ, այդ թվում՝ Սարդարապատի հերոսներ Համազասպ Սրվանձտյանը եւ Նիկոլայ Ղորղանյանը։ 1921՝ Հայաստանի բոլշեւիկյան կառավարության դեմ բարձրացած ժողովրդական ապստամբության մասնակիցները ազատագրեցին Երեւանը։ Երեւանում ստեղծվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»՝ նախկին վարչապետ Սիմոն Վրացյանի նախագահությամբ։ 1977՝ Երեւանում բացվեց ականավոր զորավար Գայի (Հայկ Բժշկյանցի) արձանը։ 2013՝ Հայաստանում տեղի են ունենում նախագահական ընտրություններ։ Աշխարհում 1913՝ Մեքսիկայում Պեդրո Լասկուրաինը 45 րոպեով դառնում է երկրի նախագահ։ 1930՝ հայտնաբերվում է Պլուտոն մոլորակը, որը հետագայում դասվեց գաճաճ մոլորակների շարքին։ 1960՝ VIII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Սքվո-Վելլի, ԱՄՆ)։ 1968՝ X Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Գրենոբլ, Ֆրանսիա)։ 1979՝ Սահարա անապատում պատմության մեջ առաջին անգամ տեղում է ձյուն։ 2003՝ Հարավային Կորեայի Տեգու քաղաքի մետրոպոլիտենում տեղի ունեցած հրդեհի հետեւանքով զոհվում է 198 մարդ։ Ծնունդներ 1718 - Սյորեն Աբիլդգոր,դանիացի բնագետ, գրող եւ նկարազարդող 1745 - Ալեսանդրո Վոլտա Alessandro Volta իտալ. ֆիզիկոս (մ. 1827) 1877 - Դերենիկ Դեմիրճյան, հայ գրող (մ. 1956) 1883 - Նիկոս Կազանձակիս Νίκος Καζαντζάκης հույն գրող (մ. 1957) 1888 - Բորիս Ապրելեւ, ռուս ծովային սպա, գրող 1899 - Էրիխ Կոզիոլ, գերմանացի տնտեսագետ 1906 - Համազասպ Բաբաջանյան, հայ մարշալ (մ. 1977) 1918 - Արմենուհի Սրապյան, բանասեր, բնագրագետ 1922 - Յուհան Սմուուլ Juhan Smuul էստոնացի գրող (մ. 1971) 1930 - Ալեքսանդր Ազատյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ 1932 - Վիլեն Ասլանյան, ֆիզիկոս 1933 - Յոկո Օնո, ճապոնացի նկարչուհի, գրող 1937 - Արմեն Զաքարյան, հայ կենսաֆիզիկոս 1944 - Էդուարդ Դանիելյան, հայ պատմաբան, 1954 - Ջոն Տրավոլտա John Travolta ամեր. դերասան, երգիչ եւ պարող 1956 - Բիձինա Իվանիշվիլի ბიძინა ივანიშვილი վրաց միլիարդատեր 1963 - Միշել Տեր-Զաքարյան, ֆրանսահայ նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ 1965 - Dr. Dre ամեր. ռեփեր 1969 - Լիլիթ Սողոմոնյան, հայ նկարիչ 1971 - Կոնստանտին Պոպա, ռումինացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ եւ մարզիչ 1995 - Նատան Ակե, հոլանդացի ֆուտբոլիստ 1994 - Չոն Հոսոկ, Հարավ-Կորեական Քեյ փոփ արտիստ Մահեր 814 - Խուբիլայ մոնղ. խան (ծն. 760 թ.) 1405 - Լենկթեմուր թուրք-մոնղ. նվաճող (ծն. 1336 թ.) 1546 - Մարտին Լյութեր Martin Luther գերմ. հոգեւորական (ծն. 1483 թ.) 1564 - Միքելանջելո իտալացի մեծագույն նկարիչ, նաեւ քանդակագործ (ծն. 1475 թ.)։ 1848 - Դյուլա Անդրաշի Ավագ,կոմս, հունգարական քաղաքական հասարակական գործիչ 1921 - Համազասպ Սրվանձտյան, հայ ֆիդայի, (ծն. 1873 թ.)։ 1967 - Ռոբերտ Օպենհեյմեր, ազգությամբ հրեա, ամերիկացի նշանավոր ֆիզիկոս (ծն. 1904 թ.) 2009 - Արմեն Հախնազարյան,Ճարտարապետ Տոներ Գամբիա՝ Անկախության օր (1965 թ. Միացյալ Թագավորությունից) Ճապոնիա, Ամամի կղզիներ՝ Դիալեկտի օր Նեպալ՝ Ազգային ժողովրդավարության օր


text: Փետրվարի 19, տարվա 50-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 315 (նահանջ տարիներին՝ 316) օր։ Դեպքեր 356 - Կոստանդիոս II կայսեր հրամանագրով Հռոմում փակվում են հեթանոսական տաճարները 1851 - Թավրիզում հիմնվում է Արամյան դպրոցը 1878 - կնքվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը 1915 - Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ սկսվեց Դարդանելյան գործողությունը 1928 - երկրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Սանկտ Մորից, Շվեյցարիա) 1954 - Ղրիմի մարզը ՌԽՍԴՀ կազմից անցնում է Ուկրաինայի կազմ 1984 - XIV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Սարաեւո, Հարավսլավիա) 1986 - տիեզերք դուրս եկավ «Միր» խորհրդային ուղեծրային կայանը։ 2004 - Բուդապեշտում ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովը կացնով սպանեց հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանին 2006 - Մեքսիկայում ածխահանքում մեթանի պայթյունից զոհվում է 65 ածխահատ Ծնունդներ 1743 - Լուիջի Բոկերինի Luigi Boccerini , իտալ. կոմպոզիտոր (մ. 1809) 1869 - Հովհաննես Թումանյան, գրող ու բանաստեղծ (վ. 1923) 1885 - Արշավիր Շահխաթունի, դերասան, կինոդերասան, սպա 1920 - Յաան Կրոս Jaan Kross, էստոնացի գրող (մ. 2007) 1937 - Բորիս Պուգո Boriss Pugo, լատ. քաղաքական գործիչ (մ. 1991) 1946 - Ալեն Մանուկյան, ֆրանսահայ դիզայներ 1948 - Թոնի Այոմի, անգլիացի կիթառահար 1963 - Սիլ Seal, անգլիացի երգիչ-երգահան 1964 - Կարոտ Մկրտչյան, Արցախյան պատերազմի հերոս, հրամանատար 1981 - Վիտաս Витас, ռուս երգիչ-երգահան 1995 - Վլադիմիր Ֆեդոսեեւ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (2011) Մահեր 1897 - Կարլ Վեյերշտրաս Karl Weierstrass գերմ. մաթեմատիկոս (ծն. 1815 թ.) 1931 - Թովմաս Նազարբեկյան,հայ ռազմական գործիչ 1951 - Անդրե Ժիդ, ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ (ծն. 1869)։ 2004 - Գուրգեն Մարգարյան, լեյտենանտ 2008 - Եգոր Լետով ռուս երգիչ-երգահան (ծն. 1964 թ.) 2020 - Երվանդ Մանարյան հայ ռեժիսոր, դերասան ՀՀ ժողովրդական արտիստ (ծն.1924 թ.) Տոներ Կետ ձկան համաշխարհային օր Գիրք նվիրելու օր Թուրքմենստան՝ Դրոշի օր Իսլանդիա՝ Կանանց օր Հայաստան՝ Գիրք նվիրելու օր Հնդկաստան՝ Շիվաջիի օր Մեքսիկա՝ Զինված ուժերի օր Ծանոթագրություններ


text: Փետրվարի 22, տարվա 53-րդ օրն է։ Տարվա ավարտին մնում է 312 (նահանջ տարիներին՝ 313) օր։ Դեպքեր 1819 - ԱՄՆ-ն Իսպանիայից 5 միլիոն ամերիկյան դոլարով գնեց Ֆլորիդան 1979 - Սենթ Լյուսիան ստանում է անկախություն Միացյալ Թագավորությունից 1988՝ Ստեփանակերտի ուղղությամբ աղդամցի ադրբեջանցիների բազմահազարանոց ամբոխի զինված հարձակումը 2011՝ թողարկվեց վերջին Վինդոուզ 7 օպերացիոն համակարգի վերջին տարբերակը Ծնունդներ 1732 - Ջորջ Վաշինգտոն George Washington Միացյալ նահանգների 1-ին նախագահ (մ.1799) 1788 - Արթուր Շոպենհաուեր Arthur Schopenhauer գերմ. փիլիսոփա (մ.1860) 1810 - Ֆրեդերիկ Շոպեն լեհ դաշնակահար եւ կոմպոզիտոր (մ.1849) 1840 - Ավգուստ Բեբել August Bebel գերմ. քաղաքական գործիչ (մ.1913) 1850 - Ֆեոդոր Վասիլեւ, ռուս նկարիչ 1900 - Լուիս Բունյուել իսպ. ռեժիսոր (մ. 1983) 1909 - Տարաս Թուսուզյան, գեներալ 1938 - Արտավազդ Փելեշյան, արտիստ, ռեժիսոր 1940 - Արշակ Սադոյան, հայ քաղաքական գործիչ 1944 - Ռոբերտ Քարդաշյան Robert Kardashian ամեր. իրավաբան (մ. 2003) 1952 - Ջեյմս Բաղյան James Philipp Bagian ամերիկահայ աստղագնաց 1953 - Արտավազդ Բագրատի Սահակյան (փետրվարի 22, 1953, Կողբ, Նոյեմբերյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ականավոր պլաստիկ վիրաբույժ։ 1962 - Սթիվ Իրվին,հայտնի ավստալիացի բնագետ 1975 - Դրյու Բերիմոր Drew Barrymore ամեր. դերասանուհի 1984 - Բրանիսլավ Իվանովիչ սերբ. ֆուտբոլիստ Մահեր 1512 - Ամերիգո Վեսպուչի իսպ. քարտեզագիր, բնախույզ (ծն. 1454)։ 1875՝ Ժան Բատիստ Կամիլ Կորո Jean-Baptiste-Camille Corot ֆրանս. նկարիչ (ծն. 1796) Չարլզ Լայել Charles Lyell շոտլանդացի երկրաբան (ծն. 1794) 1941 - Ֆրեդերիկ Բանտինգ կանադացի ֆիզիոլոգ, ինսուլինի հայտնաբերման համար ստացել է Նոբելյան մրցանակ (ծն. 1891)։ 1942 - Ստեֆան Ցվայգ Stefan Zweig ավստրիացի գրող 1978 - Հավասի (իսկական անունը՝ Արմենակ Մարկոսյան), հայ գուսան (ծն. 1897 թ.)։ 1980 - Օսկար Կոկոշկա Oskar Kokoschka ավստրիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ (ծն. 1886) 2008 - Նունցիո Գալլո Nunzio Gallo իտալ. երգիչ (ծն. 1928) 2014 - Գրիգոր Գուրզադյան, հայ աստղագետ, ֆիզիկոս, գրող, նկարիչ (ծն. 1922) Տոներ Վարդանանց տոն՝ Տոնը նվիրված է Ավարայրի եւ հայ ժողովրդի մղած բոլոր ազատամարտերին