text: Սանտյագոն (իսպաներեն՝ Santiago de Chile) Չիլիի մայրաքաղաքն է եւ երկրի ամենամեծ քաղաքը, նաեւ Հարավային Ամերիկայի ամենամեծ քաղաքներից մեկը։ Չնայած Սանտյագոն երկրի մայրաքաղաքն է, սակայն օրենսդիր մարմինների նստավայրը Վալպարաիսո քաղաքն է։ Սանտյագոն հիմնադրվել է 1541 թվականի փետրվարի 12-ին իսպանացի կոնկիստադոր եւ Չիլիի առաջին նահանգապետ Պեդրո դե Վալդիվիայի կողմից եւ անվանվել է Հակոբոս առաքյալի անունով (), ով համարվում էր Իսպանիայի հովանավորը։ Տեղակայված է Չիլիի կենտրոնական մասում, Խաղաղ օվկիանոսից 145 կմ դեպի արեւելք, միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 540 մ, քաղաքի մակերեսը կազմում է 600 կմ2, իսկ ընդհանուր մայրաքաղաքային տարածքը - 2109 կմ2։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Սանտյագո քաղաքի պաշտոնական կայք Մայրաքաղաքներ Չիլիի քաղաքներ 1541 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


source: wikipedia

text: Սան Խոսե (իսպաներեն՝ San José), Կոստա Ռիկայի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը, ինչպես նաեւ՝ նույնանուն պրովինցիայի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է երկրի կենտրոնական հատվածում, Պանամերիկյան ճանապարհի մոտ, ծովի մակերեւույթից 1170 մետր բարձրության վրա։ Սան Խոսեի մետրոպոլիսային տարածքը տարածվում է կանտոնի սահմաններից էլ այն կողմ՝ իր մեջ ներառելով Ալախուելա, Էրեիդա եւ Կարտագո քաղաքները եւս՝ ընդհանուր 2 միլիոնից ավելի բնակչությամբ (2017 թ.): Երկաթուղով կապված է Պունտարենաս (Խաղաղ օվկիանոս) եւ Լիմոն (Կարիբյան ծով) նավահանգիստների հետ։ Ունի օդանավակայան։ Կան սննդի, ծխախոտի, տեքստիլ, մետաղամշակման, կահույքի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Սան Խոսեում են Կոստա Ռիկայի համալսարանը, Ազգային գրադարանը, Ազգային թանգարանը։ Կան թատրոններ։ Հիմնադրել են իսպանացիները, 1737–1738 թթ.-ին։ Սան Խոսեն աչքի է ընկնում լատինաամերիկյան քաղաքների մեջ կյանքի բարձր որակով, ապահովությամբ, գլոբալացման մակարդակով, շրջակա միջավայրի մաքրությամբ,հասարակական ծառայությունների բազմազանությամբ ու որակով։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տարածաշրջանի ամենանվազ իրավախախտումներով եւ ամենաապահով բնակավայրերից մեկն է։ 2006 թվականին ընտրվել է մշակույթի իբերո-ամերիկյան մայրաքաղաք։ The MasterCard Global Destinations Cities Index 2012- համաձայն՝ Սան Խոսեն զբոսաշրջիկների ամենահաճախ այցելած վայրերից մեկն է Լատինական Ամերիկայում, իսկ Կենտրոնական Ամերիկայում այդ տեսակետից զբաղեցնում է առաջին տեղը։ GaWC-ի գնահատմամբ՝ Սան Խոսեն համարվում է «բետա գլոբալ քաղաք»։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Municipalidad de San José: Սան Խոսեի քաղաքապետարան Մայրաքաղաքներ Կոստա Ռիկայի քաղաքներ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների մայրաքաղաքներ 1737 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Յամուսուկրո (), Կոտ դ'Իվուարի վարչական մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ : Այն գտնվում է պետության ամենախոշոր Աբիջան քաղաքից 240 կմ դեպի հյուսիս, Աբիջանից Բուրկինա Ֆասո տանող մայրուղու վրա։ Աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ : Յամուսուկրո քաղաքում են գտնվում Կոտ դ՛Իվուարի կենտրոնական պետական մարմինները՝ նախագահը, վարչապետը եւ Ազգային Ժողովը (խորհրդարանը)։ Յամուսուկրոն համարվում է պետության առաջին նախագահ Ֆելիքս Ուֆուե Բուանյիի հայրենի քաղաքը, ինչն էլ պայմանավորված է 1983 թվականին Աբիջանից մայրաքաղաքի տեղափոխումը Յամուսուկրո։ Այստեղ գործում են տրանսպորտային հանգույցը, միջազգային օդանավակայանը, սննդի եւ փայտամշակման ձեռնարկությունները։ Ավտոբուսային տրանսպորտը քաղաքի ներսում թույլ է զարգացած։ Փոխադրումների հիմնական մասն իրականացնում են տաքսիները։ Գործում են նաեւ միջազգային ավտոբուսներ։ Քաղաքում են գտնվում նախագահի նստավայրը, «Կուսակցության տունը»։ Յամուսուկրոյի շրջանում աճեցնում են սուրճ, կակաո, բանան եւ այլ գյուղատնտեսական մշակաբույսեր։ Բնակչությունը զբաղվում է խոշոր եղջերավոր կենդանիների, ոչխարների, այծերի բուծմամբ։ Տեսարժան վայրեր Յամուսուկրոյում է գտնվում աշխարհի ամենամեծ եկեղեցին՝ Նոտր Դամ դե լա Պե բազիլիկը, որի ճարտարապետության մեջ վերաիմաստավորվել են Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճարի մոտիվները։ Այն կառուցվել է XX դարի 80-ական թվականներին։ 158 մետր բարձրություն ունեցող կառույցում նստատեղերի վրա տեղավորվում է 7000 մարդ, բացի այդ առկա է նաեւ 11 հազար մարդու կանգնելու տեղ։ Բազիլիկի կառուցման համար մարմար էր ներկրվում Իտալիայից եւ գունավոր ապակի՝ Ֆրանսիայից։ Տեսարժան այլ վայրերին են դասվում. Աջա սվա թանգարանը () – տեղական մշակույթի թանգարանը Կոկորդիլոսների լիճը () Նախագահական պալատը () Յաուրե մշակութային կենտրոնը () Կլիմա Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Քաղաքի պաշտոնական կայքը Աֆրիկայի քաղաքներ Մայրաքաղաքներ Կոտ դ'Իվուարի քաղաքներ


text: Հավանա (), Կուբայի մայրաքաղաքն է, հանդիսանում է երկրի քաղաքական, մշակութային եւ տնտեսական կենտրոնը։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 1515 թվականին, այն հիմնադրել են իսպանացիները, բաժանված է 15 մունիցիպալիտետների, մակերեսը կազմում է 726,75 կմ2, բնակչությունը, ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմում է 2 135 498 մարդ։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը ցածր է՝ մոտ 60 մ։ Անվանում Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Դիեգո Վելասկեսը 1515 թվականին Կուբա կղզու հարավային ափին։ Այդ կոչվել է Սան Կրիստոբալ՝ ի պատիվ Քրիստափոր Կոլումբոսի։ Սակայն 1519 թվականին քաղաքը փոխադրվել է կղզու հյուսիսարեւմտյան ափ եւ նոր տեղում սկսել է կոչվել Սան Կրիստոբալ դե լա Հավանա («Սուրբ Քրիստափոր Հավանացի»), բայց այդ անունը չպահպանվեց. դրանից մնաց միայն վերջին մասը (), ինչպես պատահել է այն ժամանակվա իսպանական եւ պորտուգալական շատ այլ անվանումների հետ։ Ենթադրում են, որ Հավանա բառն առաջացել է Sabana ― «սավաննա», այսինքն՝ «բարձրախոտային տափաստան» ժողովրդական աշխարհագրական տերմինից, քանի որ կղզու արեւելյան լեռնային շրջանների բնակիչները նրա արեւմտյան դաշտային մասն անվանում էին սավաննա։ «Սավաննայի» հնչյունափոխումը «Հավանա»-ի միանգամայն հնարավոր է ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Տուրիստական կայք Հավանա Կուբայի քաղաքներ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների մայրաքաղաքներ 1515 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ


text: Ռոզո (Անտիլ.՝ Kwéyòl: Wozo), Դոմինիկայի մայրաքաղաք։ Բնակչությունը՝ 14 847 մադ (2001 թվականի դրությամբ)։ Դա ոչ մեծ, խիտ բնակեցված քաղաքային բնակավայր է, որը շրջապատված է Կարիբյան ծովով, Ռոզո գետով եւ անտառածածկ Մորն Բրյուս () լեռով։ Կառուցված է հնագույն հնդկացիական Սաիրի () բնակավայրի տեղում։ Այն համարվում է կղզու հնագույն եւ ամենանշանակալից քաղաքային բնակավայրը։ Գտնվում է Դոմինիկայի արեւմտյան ափի մոտ։ Այստեղ կարելի է հանդիպել եւ՛ ժամանակակից, եւ՛ գաղութային (ֆրանսիական) ճարտարապետությունը։ Քաղաքը արտահանում է լայմ, լայմի հյութ, եթերային յուղեր, արեւադարձային մրգեր եւ համեմունքներ։ Ընդհանուր տեղեկատվություն Ռոզո քաղաքի կենտրոնական հատվածը խիտ կառուցապատված է ոչ մեծ տներով, որոնց միջեւ կանաչապատ տարածքներ են կամ բացատներ։ Քաղաքում կան բուսաբանական այգիներ եւ Խորհրդարանական շենքի այգիներ։ Ռոզո գետը խոշորագույնն է, որն անցնում է Անտիլյան կղզիների մայրաքաղաքներով։ Քաղաքը բաժանված է մոտ 80 թաղամասերի, որոնք զբաղեցնում են 30 հեկտար մակերես։ Պատմություն Քաղաքը հիմնադրվել է ֆրանսիացիների կողմից XVII դարում Ռոզո գետի ափին, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «եղեգնյա»։ XVIII դարի սկզբին ավելի քան հիսուն ֆրանսիական ընտանիքներ տեղափոխվել են նոր բնակավայր եւ սկսել զբաղվել անտառային արհեստով արժեքավոր փայտատեսակների արտահանման նպատակով։ Բացի այդ Աֆրիկայից այստեղ են բերվել ստրուկներ, որոնց աշխատանքն օգտագործվում էր բամբակի եւ ծխախոտի պլանտացիաներում։ Ակտիվ տնտեսական գործունեությունը նպաստեց քաղաքի աճին։ Հետագայում, 1763 թվականից ամբողջ կղզու հետ միասին այն հայտնվեց Բրիտանական միապետության իշխանության տակ, որպես գաղութ։ Սակայն ֆրանսիացիները չլքեցին Ռոզոն, այլ ամրոց կառուցեցին իրենց պլանտացիաները պաշտպանելու համար։ 1781 թվականին քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել էր ուժեղ հրդեհի հետեւանքով։ 1838 թվականից, երբ վերացվել է ստրկատիրությունը, Ռոզոյում սկսվեց ընտրվել Դոմինիկայի օրենսդիր մարմինը, որը դարձել է միակ գաղութը, որտեղ կար ինքնավար կառավարություն։ Քաղաքային կյանք Քաղաքի կենտրոնում բնակելի շենքերը շատ չեն, հիմնականում մարդիկ այնտեղ գալիս են աշխատանքի։ Հնաբնակները պնդում են, որ նախկինում փողոցներ գոյություն չունեին, կային միայն բաց տարածքներ տների միջեւ։ Մինչ այժմ փողոցները քաղաքի կենտրոնում իրենցից ներկայացնում են ոչ միայն տեղաշարժվելու երթուղիներ, այլ նաեւ այգիներ, մարզահրապարակներ, հանրահավաքներ անցկացնելու վայր եւ այլն։ Բուսաբանական այգիները ակտիվորեն օգտագործվում են բնակչության՝ հիմնականում երեխաների հանգստի համար։ Մշակույթ Ռոզոն գերիշխող դիրք է գրավում կղզում՝ համարվելով երկրի մշակութային կենտրոնը։ Քաղաքում կան բազմաթիվ ճարտարապետական հետաքրքիր հուշարձաններ, որոնցից մեկը XVIII դարի կաթոլիկական տաճարն է։ Բարձրագույն կրթությունը մայրաքաղաքի բնակիչները կարող են ստանալ մանկավարժական համալսարանում։ Ռոզոյում են գտնվում նաեւ պետական ռադիոկայանը եւ մասնավոր հեռուստաալիքները։ Քաղաքի արվարձաններում գտնվում է բուսաբանական այգին, որտեղ հավաքված են արեւադարձային բուսական աշխարհի ամենահետաքրքիր ներկայացուցիչները, այդ թվում նաեւ մի քանի էնդեմիկ տեսակներ։ Ծանոթագրություններ Մայրաքաղաքներ Դոմինիկայի քաղաքներ


text: Կիտո ( ― Քիտո), Էկվադորի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Պիչինա հրաբխի հարավային լանջին, 2818 մ բարձրության վրա, Պանամերիկյան խճուղու վրա։ Գտնվում է ծովի մակերեւույթից 9350 ոտնաչափ բարձրության վրա (աշխարհի ամենաբարձրադիր մայրաքաղաքներից մեկն է, ավելի որոշակի՝ երկրորդը Լա Պասից հետո), ինչպես նաեւ՝ հասարակածին ամենամոտ գտնվողներից մեկը։ 2008 թվականից Կիտոյում է գտնվում Հարավային Ամերիկայի ազգերի միության գլխավոր գրասենյակը։ Քաղաքի պատմական կենտրոնը ամենաընդարձակներից եւ ամենից լավ պահպանվածներից մեկն է Հարավային ու Հյուսիսային Ամերիկաներում, եւ Կիտոն, լեհական Կրակով քաղաքի հետ մեկտեղ, 1978 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից Համաշխարհային ժառանգության ցանկում գրանցված առաջին քաղաքներից մեկն է եղել։ Կիտոյի կենտրոնական հրապարակը գտնվում է հասարակածից մոտավորապես 25 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինքը՝ քաղաքը տարիների ընթացքում ձգվելով, գրեթե հասել է զրոյական հորիզոնականին։ Քաղաքում ստեղծվել են հասարակածին նվիրված հուշարձան ու թանգարան։ Guápulo, Կիտո Անվանում Հիմնադրել է իսպանացի կոնքիստադոր Սեբաստիան Բելալկասարը 1534 թվականին՝ հնդկացիների հին քաղաքի տեղում, եւ քվիտու հնդկացիական ցեղի անունով կոչվել Կիտո։ Ծանոթագրություններ Էկվադորի քաղաքներ 1534 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Դեպքեր Հունիսի 24 - Հայաստանի շախմատի հավաքականը դարձավ Օլիմպիադայի չեմպիոն։ Փետրվարի 10-26 - XX ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Թուրին, Իտալիա)։ Մայիսի 18-20 - Հայաստանը առաջին անգամ մասնակցեց Եվրատեսիլ Երգի Մրցույթին եւ զբաղեցրեց 8-րդ տեղը։ Հունիսի 3 - Չեռնոգորիան անկախություն ձեռք բերեց հանրաքվեի արդյունքում եւ դարձավ ՄԱԿ-ի 192-րդ անդամ։ Երկու օր անց Սերբիայի եւ Չեռնոգորիայի պետական միությունը պաշտոնապես լուծարվում է այն բանից հետո, երբ Սերբիան նույնպես հռչակեց իր անկախությունը։ Հունիսի 9-հուլիսի 9 - ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Գերմանիա)։ հուլիսի 9 - Իրկուտսկի օդանավակայանում վայրէջքի ժամանակ Airbus A310 ինքնաթիռի վթարից 203 մարդուց զոհվում են 124-ը Օգոստոսի 24 - Պլուտոնը զրկվեց մոլորակի կարգավիճակը։ Ծնունդներ Հունիսի 25 - Մաքքենա Գրեյս, ամերիկացի դերասանուհի Հոկտեմբերի 5 - Ջեյկոբ Թրամբլե, կանադացի դերասան Մահեր Փետրվարի 3 - Կարապետ Եղիազարյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1983) Մարտի 21 - Գեւորգ Աշուղյան, հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1967) Հուլիսի 5 - Քենեթ Լեյ, ամերիկացի գործարար, առավել հայտնի որպես «Էնրոն» կորպորացիայի հիմնադիր եւ գործադիր տնօրեն Հուլիսի 19 - Գաբրիել Արկալիյան, հայկական ծագումով հունգարացի դերասան, Հունգարիայի ժողովրդական արտիստ Օգոստոսի 19 - Գեղամ Մալխասյան, հայ նկարիչ Օգոստոսի 25 - Սիլվա Կապուտիկյան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի Սեպտեմբերի 4 - Սթիվ Իրվին, հայտնի ավստալացի բնագետ, հեռուստալրագրող եւ բնության մասին բազմաթիվ կինոնկարների հեղինակ Հոկտեմբերի 8 - Գեդիմինաս Յակուբոնիս, լիտվացի խորհրդային քանդակագործ Հոկտեմբերի 15 - Վարդուհի Վարդանյան, հայ երգչուհի Նոյեմբերի 7 - Արամ Ասատրյան, հայ երգիչ, երգահան Դեկտեմբերի 10 - Աուգուստո Պինոչետ, չիլիական պետական եւ ռազմական գործիչ, գեներալ-կապիտան Դեկտեմբերի 18 - Ջոզեֆ Բարբերա, ամերիկյան մուլտիպլիկատոր, մուլտիպլիկացիոն նկարիչ, կինոստուդիայի սցենարային բաժնի նկարիչ, պրոդյուսեր Դեկտեմբերի 21 - Սափարմուրատ Նիյազով, թուրքմեն քաղաքական գործիչ, նախագահ 1990-2006 Դեկտեմբերի 25 - Ջեյմս Բրաուն, ամերիկացի սոուլ, ֆանկ եւ առ ընդ բի երգիչ, երաժիշտ, պարող Դեկտեմբերի 26 - Ջերալդ Ֆորդ, ԱՄՆ նախագահ 1974-1977 Դեկտեմբերի 30 - Սադդամ Հուսեյն, իրաքցի պետական եւ քաղաքական գործիչ 2006 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Փետրվարի 14 - ՅուԹյուբ-ը գործարկվել է Ապրիլի 23 - ՅուԹյուբում բեռնվել է առաջին՝ Ես գազանանոցում տեսահոլովակը։ Հայաստանը հռչակեց նոր սահմանադրությունը Ծնունդներ Մահեր Ապրիլի 2 - Հովհաննես Պողոս II, Հռոմի Պապ (ծ. 1920) Ապրիլի 12 - Գեւորգ Արմենյան, երաժիշտ, մանկավարժ Մայիսի 31 - Արչիլ Գոմիաշվիլի, վրացի խորհրդային եւ ռուսական թատրոնի եւ կինոյի դերասան, գործարար, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966 թ.): Հուլիսի 6 - Գեւորգ Ջահուկյան, հայ ականավոր բանասեր, լեզվաբան Նոյեմբերի 2 - Ֆերուչչո Վալկարեջի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Նոյեմբերի 7 - Միխայիլ Գասպարով, ռուս գրականագետ, բանասեր, անտիկ գրականության եւ ռուսական պոեզիայի պատմաբան, թարգմանիչ Նոյեմբերի 8 - Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան, հայ գեղանկարչուհի։ Նոյեմբերի 12 - Յուրի Մկրտումյան, հայ ազգագրագետ, դիվանագետ, արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Դեկտեմբերի 4 - Գրիգոր Ավագյան (ակադեմիկոս), տնտեսագետ, աշխարհագրագետ, պրոֆեսոր (1974), աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1972), Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1992) 2005 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար հունվարի 1-ից – Հանրային սեփականության օր, (), միջազգային ոչ պաշտոնական տոն։ հունվարի 4 – Միխայիլ Սահակաշվիլին հաղթեց Վրաստանի նախագահական ընտրություններում։ Փետրվար Փետրվարի 4 – Իր աշխատանքը սկսեց Ֆեյսբուքը Մարտ Մարտի 14 – Ռուսաստանի նախագահական ընտրություններում ձայների 71, 31%-ով երկրի նախագահ է վերընտրվում Վլադիմիր Պուտինը։ Ապրիլ Ապրիլի 1 – Գուգլն ակտիվացրեց ՋիՄեյլ էլեկտրոնային փոստի ծառայությունը։ Ապրիլի 22 – Հյուսիսային Կորեայում երկու գնացքների ընդհարման եւ դրան հաջորդած պայթյունի զոհ է դառնում առնվազն 150 մարդ։ Հունիս Հունիսի 14-ից հուլիսի 7 – Պորտուգալիայում անցկացվեց Եվրոպայի 12-րդ ֆուտբոլի առաջնությունը (Եվրո-2004)։ Եզրափակիչ հանդիպումն անցկացվեց Լիսաբոնի «Դա Լուժ» մարզադաշտում՝ Պորտուգալիայի եւ Հունաստանի հավաքականների միջեւ։ 54-րդ րոպեին արձանագրված Հունաստանի հավաքականի հարձակվող Անգելոս Խարիստեասի գոլի շնորհիվ Հունաստանը նվաճեց Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը։ Հուլիս Հուլիսի 4 – Առաջին անգամ ֆուտբոլի պատմության մեջ Հունաստանը նվաճեց Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը։ Օգոստոս Օգոստոսի 13-29 – XXVII Ամառային Օլիմպիական խաղեր, Աթենք, Հունաստան Սեպտեմբեր Սեպտեմբերի 21 – Սկսվեց աշխարհի ամենաբարձր շենքի՝ Բուրջ Խալիֆայի շինարարությունը։ Ավարտվեց 2010 թվականի հունվարի 4-ին։ Նոյեմբեր Նոյեմբերի 2 – ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում ձայների 50, 73%-ով նախագահ է վերընտրվում Ջորջ Բուշը։ Նոյեմբերի 22 – Նարնջագույն հեղափոխությունը սկսվում է Ուկրաինայի վիճելի նախագահական ընտրություններից հետո, որտեղ Վիկտոր Յանուկովիչը հաղթեց Վիկտոր Յուշչենկոյին՝ ընտրակեղծիքների մեղադրանքների ֆոնին։ Վերաքվեարկության արդյունքում հաղթող ճանաչվեց Յուշչենկոն։ Դեկտեմբեր Դեկտեմբեր 26 – Հնդկական օվկիանոսում երկրաշարժ եւ ցունամի Ծնունդներ Մայիսի 1 - Չարլի Դ'Ամելիո, ամերիկացի պարուհի, որը ստեղծում է կարճ պարային տեսանյութեր Tik Tok հավելվածում Մահեր Փետրվարի 19 - Գուրգեն Մարգարյան, լեյտենանտ Հունիսի 5 - Ռոնալդ Ռեյգան, ԱՄՆ նախագահ 1981-1989 Հունիսի 23 - Վահան Խորենյան, հայ նկարիչ Հունիսի 25 - Տիգրան Լեւոնյան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ, երգիչ, ռեժիսոր Հունիսի 28 - Գեորգի Մինասյան, հայ էստրադային երգիչ, տենոր Հուլիսի 28 - Բորիս Ստուկալին, խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ Սեպտեմբերի 3 - Անդրե Ստիլ, ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս Սեպտեմբերի 24 - Ֆրանսուազ Սագան, ֆրանսիացի կին գրող Հոկտեմբերի 4 - Իվան Շամյակին, բելառուս խորհրդային գրող եւ պետական գործիչ Նոյեմբեր 2 - Զայիդ իբն Սուլթան ալ-Նահյան, էմիրացի քաղաքական գործիչ, նախագահ 1971-2004 Նոյեմբեր 11 - Յասեր Արաֆաթ, Պաղեստինի նախագահ Դեկտեմբեր 10 - Խորեն Աբրահամյան, դերասան եւ ռեժիսոր 2004 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Փետրվարի 19 - Հայաստանում անցկացվում է նախագահական ընտրությունների առաջին փուլը Մարտի 5 - Հայաստանում անցկացվում է նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլը, վերընտրվել է Ռոբերտ Քոչարյանը Մարտի 20 - Իրաքյան պատերազմի մեկնարկ Ապրիլի 9 - Ամերիկյան ուժերը վերահսկողության տակ են վերցրել Բաղդադը Նոյեմբերի 22 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շեւարդնաձեն հրաժարական է տվել այն բանից հետո, երբ երկրում բողոքի ցույցեր են սկսվել վիճելի խորհրդարանական ընտրություններից հետո Դեկտեմբեր 13 - Սադդամ Հուսեյնը գրավվում է ԱՄՆ բանակի կողմից Ծնունդներ Հունվարի 3 - Գրետա Թունբերգ, շվեդ քաղաքական ակտիվիստ Փետրվարի 20 - Օլիվիա Ռոդրիգո, ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի Մարտի 26 - Դանիել Բրեգոլի, ամերիկուհի ռեփեր եւ ինտերնետ հայտնիություն Մայիսի 19 - Ջոջո Սիվա, ամերիկացի պարուհի, երգչուհի, դերասանուհի Մահեր Հունվարի 1 - Գրիգոր Ազիզյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985) Հունվարի 1 - Սուրեն Առաքելյան, հայ ռեժիսոր Փետրվարի 17 - Իզրայիլ Գոլդշտեյն, խորհրդային կինոռեժիսոր, օպերատոր եւ սցենարիստ Փետրվարի 25 - Ալեքսանդր Քեմուրջյան, հայ ականավոր գիտնական, ինժեներ-կոնստրուկտոր, գյուտարար Մայիսի 2 - Արտաշես Աբրահամյան, հայ բնանկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (1980) Մայիսի 24 - Բենիկ Սեյրանյան, հայ խորհրդային գրող Հուլիսի 8 - Վաչագան Վլասով, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր Հուլիսի 22 - Արմեն Խոստիկյան, հայ դերասան, կատակերգու Սեպտեմբերի 1 - Էռնեստ Հարությունյան, կենդանաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր Սեպտեմբերի 12 - Ջոնի Քեշ, ամերիկացի երգիչ Նոյեմբերի 3 - Ռասուլ Համզաթով, խորհրդային պոետ եւ հասարակական գործիչ, Դաղստանի ԻԽՍՀ ազգային պոետ Նոյեմբերի 17 - Հովիկ Կռնչոյան, հայ բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Նոյեմբերի 22 - Մարիո Բեկարիա, իտալացի քաղաքական գործիչ՝ Քրիստոնեական ժողովրդավարություն կուսակցությունից Դեկտեմբերի 12 - Հեյդար Ալիեւ, ադրբեջանցի քաղաքական գործիչ, նախագահ 1993-2003 2003 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ծնունդներ Մահեր Հունվարի 11 - Անրի Վերնոյ, ֆրանսահայ կինոբեմադրիչ (ծնվ. 1920) Հունվարի 19 - Կիմ Արզումանյան, ռեժիսոր,բեմադրիչ, Ապրիլի 1 - Ալեքսանդր Կովալենկո, ԽՍՀՄ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Ապրիլի 19 - Գիորգի Մելիքիշվիլի, խոշոր վրացի պատմաբան, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, հայտնի է դարձել Ուրարտուի պատմությանը վերաբերվող հետազոտությունների համար Մայիսի 5 - Վալենտին Չեռնիկով, ԽՍՀՄ սուսերամարտիկ, աշխարհի չեմպիոն (1961), սուսերամարտի թիմային մրցույթների Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (1960)։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1958) Մայիսի 15 - Վազգեն Գեւորգյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ (ծ. 1923): Հունիսի 23 - Մկրտիչ Սարգսյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր Հուլիսի 13 - Յուսուֆ Քարշ, կանադահայ լուսանկարիչ (ծնվ. 1908) Օգոստոսի 12 - Ժան Գառզու, ֆրանսահայ նշանավոր նկարիչ, բեմանկարիչ, ֆիգուրատիվ արվեստի վարպետ Դեկտեմբերի 6 - Ռուզան Քյուրքչյան, հայ քանդակագործ Դեկտեմբեր 18 - Հրանտ Մաթեւոսյան, անվանի գրող, արձակագիր, կինոսցենարիստ (ծ. 1935) 2002 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Նոյեմբեր 8 - Ֆրանսիայի սենատը ընդունեց 1915 թ. հայկական ցեղասպանության բանաձեւը Ծնունդներ Մահեր Հուլիսի 28 - Արմենուհի Սրապյան, հայ խորհրդային բանասեր, բնագրագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1974) Ջուլիետ Մատինյան, հայ դերասանուհի, ռեժիսոր եւ արձակագիր Հունվարի 19 - Բորիս Խաչատուրով, օդաչու-հրամանատար, Հայաստանի բանակի գնդապետ (1998), Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ Հունվարի 19 - Վլադիմիր Խաչատրյան, հայ օդաչու-հրամանատար Մարտի 28 - Կարպ Դոմբաեւ, ջութակահար, մանկավարժ Մայիսի 24 - Օլեգ Եֆրեմով, ռուս խորհրդային դերասան եւ ռեժիսոր Հունիսի 3 - Մերտոն Միլլեր, ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ ֆինանսական էկոնոմիկայի տեսության վերաբերյալ աշխատությունների համար (1990)։ Հունիսի 21 - Ալան Հովհաննես, կոմպոզիտոր (ծ. 1911) Հուլիսի 21 - Վլադիմիր Բաղիրով (Բաղիրյան), ԽՍՀՄ-ը, այնուհետեւ Լատվիան ներկայացրած հայազգի շախմատիստ, գրոսմայստեր, ինժեներ-մեխանիկ Օգոստոսի 12 - Գառզու, հայտնի նկարիչ (ծ. 1907 թ.) Հունիսի 30 - Վահէ Օշական - սփյուռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր (ծ. 1922) Հոկտեմբերի 14 - Շավարշ Մարգարյան, հայ խորհրդային տնտեսագետ 2000 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար 2 - Նոր Ռուբլի դրամական արժույթը ընդունվեց Ռուսաստանում Փետրվար 3 - Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հրաժարական է տալիս Ապրիլ 9 - Ռոբերտ Քոչարյանը դառնում է Հայաստանի նախագահ Սեպտեմբեր 27 - Գուգլ կայքը ստեղծվեց Ծնունդներ Հունվարի 5 - Կարլես Ալենյա, Կիսապաշտպան ֆուտբոլ Մարտի 8 - Մոլլի Սթերլինգ, իռլանդացի երգչուհի եւ երգահան է, ով ներկայացնելու է Իռլանդիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում Հուլիսի 7 - Դիլան Սփրեյբերրի, ամերիկացի դերասան Մահեր Հունվարի 6 - Գեորգի Սվիրիդով, խորհրդային կոմպոզիտոր եւ երաժշտական-հասարակական գործիչ Փետրվարի 2 - Հարուն Թազիեֆ, լեհ հրաբուխաբան Փետրվարի 6 - Ղազար Այվազյան, հայ գրականագետ (ծ. 1913) Փետրվարի 6 - Ղազար Վարդանի Այվազյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1965-ից Մարտի 8 - Մանյա Ղազարյան (արվեստաբան), Արվեստաբան Ապրիլի 23 - Կոնստանտինոս Կարամանլիս, հույն պետական եւ քաղաքական գործիչ Մայիսի 15 - Գեւորգ Վահագնի Աբգարյան, հայ բանասեր, պատմաբան, գրականագետ, ձեռագրագետ, աղբյուրագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1985-ից Հունիսի 4 - Գալուստ Խանենց, պարսկահայ գրող (ծ. 1910) Հունիս 11 - Գեւորգ Էմին, հայ բանաստեղծ (ծ. 1919) Հունիս 26 - Սերո Խանզադյան, հայ գրող (ծ. 1916) Հուլիսի 18 - Վալենտին Պոդպոմոգով, բեմադրող նկարիչ, նկարիչ (ծ. 1924) Օգոստոսի 30 - Թելման Գեւորգյան (ճարտարապետ), հայ ճարտարապետ Սեպտեմբերի 26 - Սերո Խանզադյան, հայ գրող, արձակագիր Հոկտեմբերի 13 - Ալգիմանտաս Ստոշկուս, լիտվացի նկարիչ, մոնումենտալ արվեստի, վիտրաժի վարպետ, մանկավարժ Հոկտեմբերի 15 - Ռոլֆ Հակոբ, գերմանահայ դիրիժոր (ծ. 1908) Հոկտեմբերի 17 - Միքայել Հայրապետյան, հայ վիրաբույժ-ուռուցքաբան Հոկտեմբերի 28 - Լեոնարդ Սարգսյան, հայ դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Նոյեմբերի 5 - Գեորգի Նալբանդյան, անասեր-լեզվաբան, արեւելագետ, մանկավարժ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1973) Նոյեմբերի 20 - Գալինա Ստարավոյտովա, ռուս քաղաքական եւ պետական գործիչ, միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իրավապաշտպան, պատմական գիտությունների թեկնածու Նոյեմբերի 20 - Գալինա Ստարովոյտովա, ռուս քաղաքական եւ պետական գործիչ, միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իրավապաշտպան, պատմական գիտությունների թեկնածու Նոյեմբեր 23 - Կարպ Խաչվանքյան, հայ դերասան, կատակերգու (ծ. 1923) Դեկտեմբերի 21 - Հրայր Մարուխյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ բյուրոյի ներկայացուցիչ (1972-1994), ՀՅԴ կուսակցության անդամ՝ 1950 թվականից, ՀՀԴ Բյուրոյի անդամ՝ 1963 թվականից Դեկտեմբերի 27 - Գեւորգ Աճեմյան, հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի հիմնադիր (ծ. 1932) Դեկտեմբերի 27 - Խաչիկ Բաբայան, ֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատեմատիկական գիտությունների դոկտոր։ 1998 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ապրիլի 22՝ Պերուի մայրաքաղաք Լիմայում հատուկ ջոկատայինները գրոհում են Ճապոնիայի դեսպանի նստավայրը եւ ազատագրում այնտեղ 126 օր պահված 71 պատանդներին, եւս մեկը մահանում է սրտի կաթվածից, սպանվում են երկու զինծառայող եւ բոլոր 14 զինյալները։ Սեպտեմբերի 15-ին բացվեց Գուգլ որոնողական համակարգը Ծնունդներ Հունվարի 5 - Խեսուս Վալյեխո, իսպանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Մարտի 21 - Մարտինա Շտոսսել, արգենտինացի երգչուհի եւ պարուհի Սեպտեմբերի 1 - Չոն Չոնկուկ, հարավկորեացի երգիչ, BTS բոյզբենդի անդամ Մարտի 27 - Լիսա Մանոբան, թաիլանդցի երգչուհի, պարուհի եւ ռեփեր, հարավկորեական Blackpink գըրլ բենդի անդամ Մահեր Հուլիսի 21 - Էդմոնտ Յաղճյան, նկարիչ Օգոստոսի 6 - Սիմոն Ալաջալով, հայ թատերական նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Օգոստոս 21 - Յուրի Նիկուլին, ռուս դերասան (ծ. 1921) Օգոստոս 30 - Ֆրունզե Դովլաթյան, հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան (ծ. 1927) Սեպտեմբերի 2 - Արթուր Այդինյան, հայ օպերային երգիչ, տենոր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Սեպտեմբերի 4 - Հանս Յուրգեն Այզենկ, անգլիացի գիտնական-հոգեբան, հոգեբանության կենսաբանական ուղղության մեջ (ծնվ. 1916) Նոյեմբերի 5 - Ռոբերտ Խաչատրյան, հայ ազատամարտիկ Նոյեմբերի 11 - Ալբերտ Պապիկյան, հայ նկարիչ, ՌԴ վաստակավոր նկարիչ (1971) Նոյեմբերի 22 - Հրաչյա Հովհաննիսյան (բանաստեղծ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Դեկտեմբերի 24 - Տոսիրո Միֆունե, ճապոնացի դերասան, հայտնի է առավելապես Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմերից Դեկտեմբերի 25 - Անիտա Կոնտի, ազգությամբ հայ, ֆրանսիացի բնախույզ, աշխարհում առաջին կին օվկիանոսագետ, լուսանկարիչ Կարապետ Հայրապետյան, հայ ջութակահար։ Ռաֆայել Մանգասարյան, հայ խորհրդային դիրիժոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Մորիս Փոցխիշվիլի, վրացի բանաստեղծ (ծ. 1930): 1997 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հուլիսի 19 - տեղի ունեցավ Ատլանտայի ամառային օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը։ Ծնունդներ Հունվարի 1 - Անդրեաս Պերեյրա, բելգիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 25 - Ադիբեկ Գրիգորյան, հայ քանդակագործ Հունիսի 18 - Ալեն Հալիլովիչ, խորվաթ ֆուտբոլիստ Հունիսի 20 - Դանիելե Վերդե, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Նոյեմբերի 16 - Ռոբերտ Աբաջյան, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Պաշտպանության Բանակի զինծառայող, Պաշտպանության բանակի կրտսեր սերժանտ, հետմահու Արցախի հերոս (մ. 2016)։ Մահեր Փետրվարի 1 - Սուրեն Ազիզյան, հայ նկարիչ Փետրվարի 21 - Վահագն Դավթյան, հայ բանաստեղծ (ծ. 1905) Մարտի 16 - Ադիբեկ Գրիգորյան, հայ քանդակագործ (ծ. 1922) Մայիս 29 - Հրանտ Շահինյան, հայ մարմնամարզիկ, Օլիմպիական խաղերի (Հելսինկի 1952) կրկնակի մեդալակիր եւ կրկնակի արծաթե մեդալակիր (ծնվ. 1923) Մայիսի 29 - Թամարա Թումանովա, բալետի պարուհի, կինոդերասանուհի, երգչուհի Հունիս 18 - Էլլա Ֆիցջերալդ, ամերիկացի ջազային երգչուհի (ծնվ. 1917) Հունիս 18 - Մայքլ Տեր-Պողոսյան, հայազգի ֆիզիկոս, գյուտարար (ծնվ. 1925) Հուլիս 10 - Ալեք Մանուկյան, հայ հասարակական գործիչ, մեծահարուստ բարերար, ճարտարագետ, արդյունաբերող, Հայաստանի ազգային հերոս (ծնվ. 1901) Հուլիսի 25 - Միքայել Թարիվերդիեւ, ազգությամբ հայ ճանաչված երգահան (ծնվ. 1931) Օգոստոս 12 - Վիկտոր Համբարձումյան, աստղաֆիզիկոս, Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ, Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիր (ծնվ. 1908) Սեպտեմբերի 13 - Թուփաք Շակուր, ամերիկյան հիփ-հոփ երգիչ (ծնվ. 1973) Հունիսի 15 - Էլլա Ֆիցջերալդ, ամերիկացի ջազ երգչուհի (ծնվ. 1917)։ Սեպտեմբերի 17 - Սպիրո Ագնյու, հույն քաղաքական գործիչ Վահագն Դավթյան - հայ բանաստեղծ (ծ. 1922) 1996 Տարեթվեր


text: Կահիրե (, al-Qāhira - «հաղթական»), Եգիպտոսի Հանրապետության մայրաքաղաքը եւ Աֆրիկայի խոշորագույն բնակավայրը։ Բնակչությունը՝ ։ Անվանում Հիմնադրել է Ջուհեյր Սիցիլացին 969 թվականին եւ ի նշան Եգիպտոսի նվաճման անվանել Միսր ալ֊ Կահիրա՝ «Հաղթական Եգիպտոս». այստեղից էլ քաղաքի այժմյան արաբական Ալ֊Կահիրա անվանումը։ Եգիպտացիները հաճախակի են կոչում այն مصر՝ Մասր։ Ընդհանուր բնութագիր Կահիրեն Աֆրիկայի ու արաբական աշխարհի խոշորագույն քաղաքն է։ Բուն քաղաքի բնակչությունն ավելի քան 7 միլիոն է։ Այն գտնվում է Նեղոսի ափին ու կղզիների վրա՝ դելտայից քիչ հարավ։ Կահիրեն Եգիպտոսի խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոններից է եւ տալիս է արտադրության 1/4-ը։ Արդյունաբերությունը բազմաճյուղ է, սակայն առաջատարներն են մեքենաշինությունը, տեքստիլը, քիմիականն ու սննդի արդյունաբերությունը։ Շրջապատի մի շարք քաղաքների (Գիզա, Շուբրա Էլ Ղեյմա, Հելուան) հետ ստեղծվել է հսկայական քաղաքային ագլոմերացիա՝ Մեծ Կահիրե՝ 16 միլիոն բնակչությամբ։ Կահիրեի տեղում քաղաքային բնակավայր գոյություն է ունեցել անհիշելի ժամանակներից՝ Բաբելոն (չխառնել Միջագետքի Բաբելոնի հետ), այնուհետեւ՝ Ֆուստատ անվանումներով։ Քույր-քաղաքներ Տես նաեւ Թահրիր հրապարակ Ծանոթագրություն Նեղոսի դելտա 969 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Ալեքսանդրիա (), քաղաք Եգիպտոսի Հանրապետությունում։ Հիմնադրել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին, անցյալում եղել է Եգիպտոսի Պտղոմյանների պետության մայրաքաղաքը, Միջերկրական ծովի ափին, Նեղոսի դելտայի արեւմտյան եզրին։ Ներկայիս Ալեքսանդրիայում բնակվում է շուրջ 5000 հայ։ Բնակչությունը՝ ։ Պատմություն Քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ.ա 332 թվականին Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից։ Այս քաղաքի ստեղծումը եղավ նրա ամենամեծ գործը, որ նա հասցրեց անել իր հաղթարշավի ընթացքում՝ Եգիպտոսում հայտնվելու շրջանում։ Քաղաքը չափազանց հարմար դիրք ուներ՝ Միջերկրական ծովի ափին, խիստ հարմար նավահանգստի տեղ ուներ։ Մակեդոնացին չէր էլ կարող պատկերացնել, որ քաղաք-նավահանգիստը կարող էր դառնալ հելլենիստկական մշակույթի կենտրոն։ Մակեդոնացին քաղաքի կառավարումը հանձնեց Պտղոմեոսին, ում հետ ուսում էր ստացել Արիստոտելի մոտ։ Անտիկ աշխարհում մեծ համբավ էր վայելում Ալեքսանդրիայի գրադարանը։ Ալեքսանդրիայով է կատարվում Եգիպտոսի արտաքին առեւտրի փոխադրումների 80% (գլխավորապես՝ բամբակ, բամբակի սերմ եւ բրինձ)։ Ունի համալսարան (1942), Հունա–հռոմեական հնությունների թանգարան (1891)։ Ալեքսանդրիա հիմնադրել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին (որի անունով էլ կոչվում է) մ, թ. ա. 332–331-ին՝ Ռակոտիս գյուղակի տեղում, ճարտարապետ Դեյնոկրատեսի հատակագծով։ Մ. թ. ա. 305–30-ին եղել է Պտղոմեոսների հունա–եգիպտական պետության մայրաքաղաքը։ Հելլենիստական աշխարհի, ապա Հռոմեական եւ Բյուզանդական կայսրությունների մշակութային եւ առեւտրական գլխավոր կենտրոններից էր։ Հայտնի էին Ալեքսանդրիայի մուսեյոնը եւ Ալեքսանդրիայի գրադարանը։ I դ. Ալեքսանդրիա մեծությամբ աշխարհի երկրորդ քաղաքն էր (Հռոմից հետո)։ 641-ին Ա. անցավ արաբներին։ Թուրքերի նվաճումից հետո (1517) անկում ապրեց։ XIX դ. Ա–ի տնտեսական նշանակության բարձրացմանը մեծապես նպաստեց Սուեզի ջրանցքի բացումը (1869)։ Պահպանվել են այսպես կոչված Պոմպեոսի սյունը, մեծ գերեզմանատներ, կատակոմբներ։ Փարոս կղզու վրա եղել է Ալեքսանդրյան փարոսը։ Ժամանակակից Ա. բաժանվում է հին (խղճուկ տներ, նեղ փողոցներ) եւ նոր (ասֆալտապատ պողոտաներ, ժամանակակից ճարտարապետությամբ բազմահարկ շենքեր, հարմարավետ մենատներ, գեղեցիկ առափնյակ) մասերի։ Կան շատ մզկիթներ։ Ռաս–էտ–Թին (XIX դ. սկիզբ), Մունթազա (XX դ. սկիզբ) եւ Մուհամմեդ–Ալիի (XX դ.) պալատներն այժմ թանգարանների են վերածված։ Կենտրոնական հրապարակն է Ատ–Թահրիրը՝ ձիու վրա նստած Մուհամմեդ–Ալիի արձանով։ Ալեքսանդրիայում գործում են 5 թանգարան, Ազգային գրադարանը։ Քույր-քաղաքներ Բրատիսլավա (), Սլովակիա Քլիվլենդ (), ԱՄՆ Կոնստանցա (), Ռումինիա Օդեսա (), Ուկրաինա Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան (2005) Գյումրի (), Հայաստան Կահիրե (), Եգիպտոս Եվլախ (), Ադրբեջան Ծանոթագրություններ Մ.թ.ա. 331 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր Հին Հունաստանի աշխարհագրություն


text: Ասմարա (նաեւ Ասմերա) (), Էրիթրեայի մայրաքաղաքը եւ խոշորագույն քաղաքը։ «Ասմարա» անվանումը տիգրինյա լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «ծաղկափթիթ անտառ»։ Բնակչությունը՝ ։ Քաղաքում են գտնվում տեքստիլ, կարի, կոշիկի, սննդի, կերամիկական արտադրությունները։ Այստեղ են գտնվում նաեւ համալսարանը (1967), հանրային գրադարանը (1955), օդանավակայանը, երկաթուղային կայարանը։ Պատմություն Ասմարան առաջացել է 4 գյուղերից, որոնք հիմնադրվել են XII դարում։ Այն եղել է առեւտրային կետ, իսկ արդյունքում՝ Ռաս Ալուլայի մայրաքաղաք։ Գաղութացվել է Իտալիայի կողմից 1889 թվականին, իսկ 1897 թվականին դարձել գաղութի մայրաքաղաք։ 1930-ական թվականների վերջում իտալացիները ձեւափոխել են քաղաքը, ստեղծել նոր ենթակառուցվածք եւ կառուցել նոր շինություններ։ Ասմարան սկսեցին անվանել «փոքր Հռոմ» ()։ Մինչ օրս քաղաքի բազմաթիվ շինություններ իտալական ծագում ունեն, իսկ խանութները իտալական անվանումներ են կրում (օրինակ՝ «Բար Վիտորիա») (), «Պաստիչերիա մոդեռնա» (), «Կազա դել ֆորմաջո» (), «Ֆերամենտա» ()։ Բնակչություն Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 649 000 մարդ։ Հիմնական էթնիկ խմբերն են կազմում տիգրայի (77%) եւ տիգրե (15%) ժողովուրդները։ Բնակչության 60%-ը կազմում են Էրիթրեական ուղղափառ եկեղեցու հետեւորդները, 15%-ը՝ կաթոլիկները, 25%-ը՝ մուսուլմանները (սունիտներ)։ Ասմերայում հիմնական լեզուներն են համարվում անգլերենը, իտալերենը, արաբերենը եւ տիգրինյան։ Կլիմա Ասմարայում տարածված է մերձհասարակածային հատկանիշներով լեռնային կլիման։ Ցերեկը տաք է, իսկ գիշերը՝ համեմատաբար ցուրտ։ Ծովի մակարդակից մեծ բարձրության վրա գտնվելու հետ կապված չոր սեզոնին նույնիսկ լինում են ցրտահարություններ։ Ձյուն շատ երբեմն է տեղում, քանի որ չոր սեզոնին տեղումները գրեթե բացակայում են։ Խոնավ սեզոնը շատ կարճ է տեւում (հուլիս-օգոստոս)։ Օդի ջերմաստիճանի տատանումները նվազում են խոնավ սեզոնի ընթացքում, եւ ուժեղանում են դրա ավարտվելուն պես՝ հունվարին հասնելով առավելագույնի։ Տնտեսություն Քաղաքում է գտնվում Էրիթրեայում առաջին Asmara Brewery գարեջրագործարանը։ Քույր-քաղաքներ Ֆլորենցիա (), Իտալիա Խարթում (), Սուդան Ատլանտա (), ԱՄՆ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ասմարա // Բրոքհաուսի եւ Եփրոնի հանրագիտական բառարան, 1890—1907: Աֆրիկայի քաղաքներ Էրիթրեայի քաղաքներ 1897 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Ադիս Աբեբա ( — նոր ծաղիկ), Եթովպիայի մայրաքաղաքը եւ Աֆրիկյան միասնության կազմակերպության (ԱՄԿ) նստավայրը։ Գտնվում է երկրի կենտրոնական մասում, Եթովպական բարձրավանդակում՝ ավելի քան 2400 մետր բարձրության վրա։ Բնակչությունը՝ ։ Դեպի ծով ելք չունեցող խոշորագույն քաղաքներից մեկն է։ Հիմնադրել է Մենելիք II կայսեր կողմից 1887 թվականին՝ իր կնոջ՝ Տիատու Բետուլի խնդրանքով։ Այդ տեղանքն է ընտրել նկատի ունենալով բարձր դիրքը, բուրավետ, առատ բուսականությունն ու առողջարար կլիման, որը շատ անհրաժեշտ էր հիվանդ կայսրուհու բուժման համար, այն անվանել է Addis Abeba «նոր ծաղիկ» (ամհարերեն՝ Addis «նոր», Abeba «ծաղիկ»)։ Ադիս Աբեբային մայրցամաքում իր պատմական, քաղաքական եւ դիվանագիտական նշանակության շնորհիվ հաճախ անվանում են «Աֆրիկայի մայրաքաղաք» կամ «Աֆրիկայի Փարիզ»։ Քաղաքը բնակեցված է Եթովպիայի տարբեր շրջանների բնակիչների կողնից. ամհարներ, օրոմոներ, տիտրայիներ, սոմալիներ եւ շատ այլ։ Հարուստ է եւ քաղաքի կրոնական կազմը, այստեղ ապրում են միաֆիզիտներ, մուսուլմաններ, հրեաներ, ուղղափառ քրիստոնյաներ, բողոքականներ եւ ավանդական աֆրիկյան համոզմունքներ հետեւորդներ։ Ադիս Աբեբան աշխարհի լեռնաբերձ մայրաքաղաքներից մեկն է։ Քաղաքի ամենացածր կետը, որը 2326 մետր է, գտնվում է քաղաքի հարավում, այնտեղ, որտեղ տեղակայված է Բոլե օդանավակայանը։ Ամենաբարձր կետը՝ Էնտոտո լեռը, որն ունի 3000 մետր բարձրություն, գտնվում է քաղաքի հյուսիսում Պատմություն Ադիս Աբեբան հիմնադրվել է Եթովպիայի կայսր Մենելիք II-ի կողմից։ Սկզբում քաղաքն ուներ Ֆինֆին անունը, որը օրոմո լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «տաք աղբյուներ»։ Մենելիք II-ը, ով այդ ժամանակ Շեւա պետության կայսրն էր, համարվում էր, որ մերձակա Էնտոտո լեռը թագավորության հարավում տեղի ունեցող ռազմական գործողությունների համար հարմար բազա է։ 1879 թվականին նա այցելեց հայտնի միջնադարյան քաղաքի եւ այդ շրջանի եկեղեցու ավերակներին։ Նրա հետաքրքրությունը շրջանի մասին աճել է այն ժամանակ, երբ կայսրուհի Թահիթը սկսեց Էնտոտո լեռան վրա եկեղեցու կառուցման աշխատանքները։ Սակայն բնական պայմանները թույլ չէին տվել կառուցել քաղաք լեռների հարեւանությամբ։ 1886 թվականին լեռներից դեպի հարավ, սկսվեց շինարարությունը։ Սկզբում Թահիթը Ֆիլոհայի հանքային աղբյուրներ մոտակայքւմ իր համար տունկառուցեց, որտեղ նա եւ թագավորական դատարանի անդամները սիրում էին հանքային ջրով լոգանք ընդունել։ Մյուս նշանավոր մարդիկ բնակություն հաստատեցին Թահիթի տան կողքին։ Երբ բնակեցումը ընդլայնվեց, Մենելիք II-ը Թահիթի համար տուն կառուցեց պալատում, որտեղ այսօր տեղակայված է Եթովպիայի կառավարությունը։ Ժամանակակից անվանումը՝ Ադիս Աբեբան, ամհարերեն լեզվով նշանակում է «նոր ծաղիկ»։ Եթովպիա պետության մայրաքաղաքի տիտղոս ստացել է այն ժամանակ, երբ Մենելիք II-ը դարձավ Եթովիպայի կայսր։ Քաղաքի փողոցների երկայնքով ցայսօր կարելի է գտնել էվկալիպտ ծառեր, որոնք տնկված են Մենելիք II կայսեր կողմից։ 1936 թվականի մայիսի 5-ին՝ Երկրորդ իտալա-եթովպական պատերազմի ժամանակ, իտալական զորքերը գրավում են քաղաքը։ 1936-1941 թվականների միջակայքում Ադիս Աբեբան դարձել էր Իտալական Արեւելյան Աֆրիկայի մայրաքաղաք։ Այս ընթացքում, մոտ մեկ միլիոն եթովպացիներ սպանվել են մանանեխի գազով։ Բրիտանական զորքերի եւ իտալական բանակի դեմ պայքարող եթովպացի ապստամբների հաղթանակից հետո Եթովպիայի կայսր Հեյլե Սելլասսիեն վերադարձրեց քաղաքը եւ անմիջապես սկսեց քաղաքի վերականգնման աշխատանքները։ 1958 թվականից Ադիս Աբեբայում տեղակայված է Միավորված ազգերի կազմակերպության տնտեսական հանձնաժողը Աֆրիկայում։ 1963 թվայանին Հեյլե Սելասսիեի աջակցության շնորհիվ ստեղծվեց Աֆրիկյան միությունը (ОАЕ), որի շտաբ-գրասենյակը տեղակայված է Ադիս Աբեբայում։ 2002 թվականին ОАЕ-ը լուծարվել է, որի փոխարեն ստեղծվել է Աֆրիկյան միությունը, որի շտաբը եւս Ադիս Աբեբայում էր։ 1965 թվականին քաղաքում տեղի ունեցավ Արեւելյան ուղղափառ եկեղեցիների խորհուրդը։ Աղբյուրներ Աֆրիկայի քաղաքներ Եթովպիայի քաղաքներ 1886 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Քաղաք-պետություններ


text: Սուվա (), Ֆիջիի մայրաքաղաք։ Համարվում է Կենտրոնական շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչություն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է 85 691 մարդ։ Ագլոմերացիայի (կամ Մեծ Սուվայի) բնակչության թիվը կազմել է 167 975 մարդ։ Սուվան բազմազգ քաղաք է։ Բնակչության մեծ մասը կազմում են արմատական ֆիջիացիները եւ ֆիջիացի հնդկացիները։ Դրանք համարվում են Ֆիջիի երկու գլխավոր էթնախմբերը։ Սակայն Սուվայում բնակվում են նաեւ ասիացիներ, այդ թվում նաեւ չինացիներ։ Ամենատարածված լեզուն անգլերենն է, սակայն տեղաբնիկները խոսում են նաեւ ֆիջիերեն, հինդիուրդու լեզուներով։ Աշխարհագրություն Սուվան համարվում է Ֆիջիի տնտեսական եւ քաղաքական կենտրոնը, Ավստրալիայի եւ Նոր Զելանդիայի սահմաններից դուրս գտնվող Օվկիանիայի հարավային հատվածի խոշորագույն քաղաքը։ Ֆիջիի գլխավոր ծովային նավահանգիստն է։ Սուվա քաղաքը գտնվում է Վիտի Լեու կղզու հարավարեւելյան ափին։ Անցյալում քաղաքի մեծ մասը զբաղեցնում էին ճահիճները։ Վարչություն Սուվան ունի մունիցիպալային կարգավիճակ։ Քաղաքը գլխավորում է լորդ-քաղաքապետը։ Գործում է քաղաքային խորհուրդը, որը բաղկացած է 20 պատգամավորից։ Տրանսպորտ Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Նաուսորի միջազգային օդանավակայանը, որտեղից իրականացվում են ներքին չվերթներ եւ չվերթներ դեպի Տուվալու։ Միջազգային չվերթները սպասարկում է Նանդի միջազգային օդանավակայանը։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Fiji, by Korina Miller, Robyn Jones, Leonardo Pinheiro — Travel — 2003, published by Lonely Planet, pages 139—141, details on Suva City. The Suva City Library: A Brief History and Development, 1909—1980, by S Baksh — 1980 Pluralism and Social Change in Suva City, Fiji, by Alexander Mamak — 1974, Thesis/dissertation; Ethnology (Fiji, Suva City); Suva City, Fiji Islands (Social conditions) A History of the Pacific Islands: Passages Through Tropical Time — Page 162, by Deryck Scarr 2001—323 pages. Frommer’s South Pacific, by Bill Goodwin — Travel — 2004, pages 258—263 Արտաքին հղումներ Քաղաքի պաշտոնական կայքը Սուվայի թանգարան Ֆիջիի բժշկության դպրոց Հարավխաղաղօվկիանոսյան համալսարան Մայրաքաղաքներ Ֆիջիի քաղաքներ


text: Լիբրեւիլը (), Գաբոնի մայրաքաղաքը։ Նավահանգիստ է Ատլանտյան օվկիանոսի Գվինեական ծոցի ափին։ Բնակչությունը՝ ։ Անվանում Հիմնադրել են ֆրանսիացիները 1849 թվականին՝ որպես Հասարակածային Աֆրիկայում ֆրանսիական գաղութների վարչական կենտրոն եւ անվանել Լիբրեւիլ (. Libre՝ «ազատ» եւ ville՝ «քաղաք»)։ Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Գաբոնի քաղաքներ 1849 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Բանջուլը (անգլերեն՝ Banjul) Գամբիայի մայրաքաղաքն է։ Ծովային նավահանգիստ Սենտ Մերի կղզու արեւելքում, Գամբիա գետի գետաբերանում։ Բնակչությունը՝ ։ Պատմություն Հիմնադրել են անգլիացիները 1816-ին եւ բրիտանական գաղութների մինիստրի անունով կոչել Բաթերստ (Bathurst), 1973-ին վերանվանվել է Բանջուլ (Banjul. արտասանվում է նաեւ Բանժուլ)։ Աֆրիկայի քաղաքներ Աֆրիկյան մայրաքաղաքներ Գամբիայի քաղաքներ Գամբիայի մարզեր Գամբիայի տեղական ինքնակառավարման տարածքներ 1816 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Դեպքեր Փետրվար 18 - Երեւանում բացվեց ականավոր զորավար Գայի (Հայկ Բժշկյանցի) արձանը Ծնունդներ Հունվարի 5 - Այսեր Մաթեւոսյան, հայ նկարիչ Փետրվարի 21 - Ջոնաթան Սաֆրան Ֆոեր, ամերիկացի գրող Մարտի 10 - Ռոբին Թիք, ամերիկա-կանադացի երգիչ-երգահան, երաժշտական պրոդյուսեր եւ դերասան Մարտի 11 - Բեքի Հեյմոն, ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստուհի Ապրիլի 12 - Արսեն Սաֆարյան, հայ մարզիկ Ապրիլի 14 - Սառա Միշել Գելար, ամերիկացի դերասանուհի, պրոդյուսեր Հունիսի 23 - Ջեյսոն Մրազ, երգիչ, երգերի հեղինակ Հունիս 27 - Ռաուլ Գոնսալես, իսպանացի ֆուտբոլիստ Հուլիսի 8 - Քրիստիան Աբբիատի, իտալացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Հուլիսի 18 - Ալեքսանդր Մորոզեւիչ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր Օգոստոսի 17 - Թիերի Անրի, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Սեպտեմբերի 12 - Թու Չեյնս, ամերիկացի ռեփեր Հոկտեմբերի 12 - Ժասմին, ռուս երգչուհի, դերասանուհի, մոդել, հեռուստահաղորդավարուհի Հոկտեմբերի 29 - Գաբրիել Բալայան, հայ իրավագետ-սահմանադրագետ, Մահեր Հունվարի 1 - Ալեքսանդր Սարուխան, գրաֆիկ, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Փետրվարի 6 - Թագուշ Սահակյան, հայ դերասանուհի Մայիսի 16 - Հատիկ Ազիզյան, հայ լրագրող, պատմաբան Հունիսի 5 - Թորգոմ Չորեքչյան, հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1963) Արմենակ Միսիրյան, հայ նկարիչ Հունվարի 10 - Աշիկ Մանուկյան, խորհրդային տնտեսագետ։ Դեկտեմբերի 25 - Չարլի Չապլին, անգլիացի նշանավոր կինոդերասան, սցենարիստ, երգահան եւ ռեժիսոր, կինեմատոգրաֆի ունիվերսալ վարպետ, համաշխարհային կինեմատոգրաֆի ամենահայտնի կերպարներից մեկի՝ թափառաշրջիկ Չարլիի կերպարի ստեղծողը Հունվարի 24 - Վարդան Աճեմյան, ռեժիսոր (ծ. 1905) Հուլիս 2 - Վլադիմիր Նաբոկով, ռուս գրող (ծ. 1899) Նոյեմբերի 1 - Համազասպ Բաբաջանյան, հայ մարշալ, Հայրենական մեծ պատերազմի հերոս (ծ. 1906) Սահմանադրական իրավունքի մասնագետներ 1977


text: Դեպքեր Հունվար 13 - Երվանդ Քոչարին շնորվեց Խորհրդային Միության ժողովրդական նկարչի կոչում։ Փետրվարի 4 - 15 - Ավստրիական Ինսբրուգը երկրորդ անգամ դառնում է Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաք։ Ապրիլի 27-ից 29 տեղի է ունեցել ՀԳՄ 7-րդ համագումարը։ Ծնունդներ Ապրիլի 4 - Աննա Լենա Լաուրեն, ֆինն լրագրողուհի եւ ծագումով շվեդ գրող, շվեդալեզու «Hufvudstadsbladet» եւ «Svenska Dagbladet» թերթերի մոսկովյան թղթակից Հունիսի 18 - Մաքսիմ Գալկին, ռուս կատակերգու, հումորիստ, հաղորդավար, կինոդերասան եւ երգի Ալեքսանդր Լապշին, ռուս-հրեական ծագմամբ հայտնի ճանապարհորդ, բլոգեր։ Փետրվարի 29 - Արթուր Ջանիբեկյան, հայ պրոդյուսեր Մարտի 8 - Սերգեյ Չետկովիչ, չեռնոգորացի փոփ երգիչ Մարտի 8 - Ֆրեդի Պրինց Կրտսեր, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ Մարտի 14 - Դենիել Գիլլիս, կանադացի դերասան Մարտի 18 - Ջիովաննա Անտոնելլի, թատրոնի եւ կինոյի բրազիլացի դերասան, մոդել, հաղորդավար եւ պրոդյուսեր Ապրիլի 1 - Կլարենս Զեեդորֆ, հոլանդացի նախկին կիսապաշտպան, ֆուտբոլային մարզիչ Ապրիլի 5 - Ֆեռնանդո Մորիենտես, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունիսի 17 - Պյոտր Սվիդլեր, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (1994) Հուլիս 23 - Ջուդիտ Պոլգար, հունգարացի շախմատիստուհի Օգոստոսի 18 - Վադիմ Զվյագինցեւ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (1994) Սեպտեմբերի 25 - Չանսի Բիլապս, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Սեպտեմբերի 27 - ծնվել է իտալացի հանրահայտ ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի ավագ եւ խորհրդանիշ Ֆրանչեսկո Տոտտին։ Դեկտեմբերի 2 - Վլադիմիր Յանոչկո, Սլովակ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր Փետրվարի 8 - Ալբերտ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզբեկ, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։ Փետրվարի 29 - Ռաֆայել Նանուշյան, հայ գծանկարիչ Ապրիլի 26 - Անդրեյ Գրեչկո, խորհրֆային ռազմական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ (1955), Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1958, 1973) Մայիսի 11 - Ալվար Աալտո, ֆինն ճարտարապետ, դիզայներ (ծ. 1898): Օգոստոսի 2 - Ֆրից Լանգ, գերմանացի ռեժիսոր, սցենարիստ, համր կինոյի մեծագույն վարպետ (ծ. 1890) Օգոստոսի 11 - Միքայել Մանուկյան, հայ խորհրդային մեխանիկոս։ Սեպտեմբերի 27 - Արտավազդ Մխիթարյան, հայ խորհրդային մեխանիկոս։ Վերներ Հայզենբերգ - գերմանացի ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի հիմնադիրներից, Նոբելյան մրցանակակիր (ծ. 1901) Ալեքսեյ Սվիրին, ռուս խորհրդային արվեստաբան Արմեն Օհանյան - հայ պարուհի, դերասանուհի, գրող, թարգմանչուհի, գրականագետ (ծ. 1887) 1976 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար 30 - Երեւանում բացվեց Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանը Նոյեմբերի 25 - Սուրինամը անկախացավ։ Ծնունդներ Հունվարի 11 - Մատտեո Ռենզի, Իտալիայի վարչապետ Հունվարի 30 - Ժունինյո Պերնամբուկանո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 15 - Վեսելին Տոպալով, բուլղարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1992), ՖԻԴԵ-ի վարկածով աշխարհի չեմպիոն (2005) Ապրիլի 1 - Արթուր Գեւորգյան, Ազգային Ժողովի պատգամավոր Ապրիլի 5 - Ջուսի Ջեյ, Ռեփեր, երաժշտական պրոդյուսեր, երգահան Ապրիլի 12 - Արմեն Դանիելյան, հայ իրավաբան Մայիսի 2 - Դեւիդ Բեքհեմ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մայիսի 18 - Ջոն Հիգգինս, շոտլանդացի հայտնի պրոֆեսիոնալ սնուկերիստ, աշխարհի քառակի չեմպիոն՝ 1998, 2007, 2009, եւ 2011 թվականներին Հունիսի 1 - Նիկոլ Փաշինյան, հայ լրագրող, պետական, քաղաքական եւ կուսակցական գործիչ Հունիս 15 - Էլիզաբեթ Ռիզեր,թատրոնի եւ կինոյի դերասանուհի Հունիսի 25 - Դաթո Խուջաձե, վրացի երգիչ, կոմպոզիտոր, երգերի հեղինակ Հուլիս 18 - Դարոն Մալաքյան, System of a Down խմբի հայազգի կիթառահար Օգոստոս 7 - Շարլիզ Թերոն, ամերիկյան կինոդերասանուհի Հոկտեմբերի 22 - Միչել Սալգադո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հոկտեմբերի 25 - Էդուարդ Բագիրով, ադրբեջանական ծագում ունեցող ռուսաստանցի գրող Հոկտեմբերի 27 - Անդրեյ Մովսեսյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող, 2000-2003 թվականներին Հայաստանի ազգային հավաքականի անդամ Դեկտեմբերի 5 - Ռոննի Օ'Սալլիվան, անգլիացի սնուկերիստ Դեկտեմբերի 18 - Սիա Ֆուրլեր, երգչուհի, երգերի հեղինակ Մահեր Մարտի 8 - Ջորջ Սթիվենս, ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր եւ պրոդյուսեր Հուլիսի 2 - Գուիդո Արա, իտալացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Սեպտեմբերի 20 - Ալեքսի Լեժե Սեն-Ժոն Պերս, ֆրանսիացի բանաստեղծ, դիվանագետ Հոկտեմբերի 27 - Շահեն Երիցյան, աղեղնավոր երաժշտական գործիքների հայ վարպետ Նոյեմբերի 2 - Ջովաննի Դեյնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Էրիկ Արտաշեսի Մամիջանյան, ծնվել է 1936 թվականի օգոստոսի 7-ին, Կիսլովոդսկում, հայ խորհրդային ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր, հայ խորհրդային ֆիզիկոս։ Փետրվար 24 - Մինաս Ավետիսյան, նկարիչ (ծ. 1928) Ապրիլի 17 - Վիգեն Խեչումյան - հայ արձակագիր (ծ. 1916) Հունիսի 15 - Վաղինակ Բեքարյան, հայ մանկավարժ, բանաստեղծ Օգոստոս 9 - Դմիտրի Շոստակովիչ, ռուս կոմպոզիտոր (ծ.1906) 1975 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվարի 22 - Ակադեմիկոս Վիկտոր Համբարձումյանը ընտրվեց Նյու Յուրքի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ Հունիսի 20 - Թուրքիան ռազմական գործողություններ սկսեց Կիպրոսի դեմ եւ գրավեց Կիպրոսի ողջ հյուսիսը՝ այնտեղ ստեղծելով Կիպրոսի թուրքական պետություն Ապրիլի 6 - Շվեդական ABBA խումբը հաղթեց Եվրատեսիլ 1974 երգի մրցույթում։ Հունիսի 26 - Երեւանում տեղի ունեցավ Ալեքսանդր Թամանյանի արձանի բացումը։ Նոյեմբերի 28 - Շահագործման հանձնվեց Երեւանի «Ռոսիա» կինոթատրոնը։ Ծնունդներ Հունվարի 3 - Հովհաննես Դանիելյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր։ Հունվարի 5 - Վարդան Մինասյան, հայ ֆուտբոլային մարզիչ է, նախկին ֆուտբոլիստ Հունվարի 9 - Սավիո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 10 - Հայֆա Ուեհբե, լիբանանցի երգչուհի Մարտի 13 - Մարտա Յանդովա, գերմանական Դի Հեփի ռոք-խմբի երգչուհի Ապրիլի 17 - Վիկտորիա Բեքհեմ, անգլիացի երգչուհի Հունիսի 18 - Վինչենցո Մոնտելլա, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, հարձակվող, ներկայումս Ֆիորենտինայի գլխավոր մարզիչ Սեպտեմբերի 17 - Ռաշիդ Ուոլլաս, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ Նոյեմբերի 2 - Սոֆյա Պոլգար, հունգարացի շախմատիստուհի, կանանց գրոսմայստեր, տղամարդկանց միջազգային վարպետ։ Նոյեմբերի 9 - Ալեսանդրո Դել Պիեռո, իտալացի ֆուտբոլիստ Իզաբել Բայրակդարյան - Կանադահայ օպերային երգչուհի Մահեր Հունվարի 6 - Սիկեյրոս, մեքսիկացի նկարիչ, մեքսիկական մոնումենտալ գեղանկարչության դպրոցի հիմնադիրներից Հուլիսի 3 - Հովհաննես Թադեւոսյան, հայ նկարիչ, Ուզբեկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Նոյեմբերի 21 - Լեւոն Գենչ, խորհրդային շրջանի հայ նկարիչ Դեկտեմբերի 5 - Զահարիա Ստանկու, ռումին գրող եւ քաղաքական գործիչ Ալմա Յոհանսոն, շվեդ միսիոներուհի, ծառայել է Արեւմտյան Հայաստանում գտնվող գերմանական միսիոներ, հաստատություններում եւ որբանոցներում Գեորգի Մարկով, ռուս խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ Լեւոն Մանուչարյան, գեոդեզիստ Մայիսի 25 - Խաչիկ Դաշտենց, հայ խորհրդային գրող, թարգմանիչ, բանասեր (ծ. 1910) Օգոստոսի 20 - Շահան Շահնուր, հայ գրող (ծ. 1903) Հոկտեմբերի 17 - Վարսենիկ Աղասյան, հայ բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, մանկագիր, թարգմանիչ (ծ. 1898) Նոյեմբեր 14 - Գեղամ Սարյան, հայ բանաստեղծ (ծ. 1902) 1974 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ապրիլ 3 - Աշխարհի առաջին բջջային հեռախոսի զանգը Նյու Յորք քաղաքում Ծնունդներ Մարտի 5 - Հայկ Չոբանյան, հայ պատմաբան, պետական գործիչ։ Հայաստանի Տավուշի մարզպետ Ապրիլի 5 - Ֆարել Վիլյամս, ամերիկացի երգիչ-երգահան, ռեփեր, երաժշտական պրոդյուսեր, երաժիշտ եւ նորաձեւության դիզայներ Ապրիլի 10 - Ռոբերտո Կառլոս, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Ապրիլի 14 - Էդրիան Բրոուդի, ամերիկացի դերասան եւ պրոդյուսեր Ապրիլի 16 - Էյքոն, սենեգալաամերիկացի առ ընդ բի եւ հիփ հոփ ժանրի երգիչ, երգերի հեղինակ, երաժշտական պրոդյուսեր եւ բիզնեսմեն Մայիսի 9 - Արմեն Արզումանյան, հայ լրագրող, պետական գործիչ, «Պանարմենիան մեդիա գրուպ» ՓԲԸ-ի գլխավոր տնօրեն (2013 թ.-ից), Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության գործադիր տնօրեն (2001-2010 թթ.), ՀՀ նախագահի մամուլի նախկին քարտուղար (2010-2013 թթ.) Հունիսի 15 - Նիլ Պատրիկ Հարիս, դերասան, ռեժիսոր, պրոդյուսեր, իլյուզիոնիստ Հունիսի 15 - Բրայան Օսթին Գրին, ամերիկացի դերասան Հուլիսի 8 - Արմեն Գեւրգյան, ՀՀ պետական եւ քաղաքական գործիչ, ՀՀ նախագահի առաջին օգնական (2000-2006 թթ.), ՀՀ տարածքային կառավարման նախարար (2008-2014 թթ.) Հուլիս 15 - Ջոն Դոլմայան, «System of a Down» խմբի հայազգի թմբկահար Հուլիսի 20 - Ռոբերտո Օրսի, ամերիկացի եւ մեքսիկացի սցենարիստ եւ կինոպրոդյուսեր Օգոստոսի 9 - Ֆիլիպպո Ինձագի, իտալացի ֆուտբոլիստ եւ գլխավոր մարզիչ Սեպտեմբերի 9 - Արման Աբովյան, հայ քաղաքական գործիչ, քաղաքական վերլուծաբան, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության անդամ եւ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Սեպտեմբերի 17 - Հովակ Գալոյան, թատրոնի եւ կինոյի հայ դերասան, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2014 թ.) Հոկտեմբերի 8 - Արսեն Ավետիսյան, հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Գանձասար» ֆուտբոլային ակումբում որպես հարձակվող Հոկտեմբերի 18 - Սերգեյ Բեզռուկով, թատրոնի եւ կինոյի ռուս դերասան, ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2008 թ.), ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիր (1997 թ.), «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամ (2002 թ.-ից) Հոկտեմբերի 13 - Սիրանուշ Եսայան, թատրոնի եւ կինոյի հայ դերասանուհի Նոյեմբերի 9 - Վլադիսլավ Տկաչով, ֆրանսիացի, ավելի վաղ խորհրդային, ղազախ շախմատիստ, գրոսմայստեր Նոյեմբերի 19 - Ջեք Դորսի, ծրագրավորող, աշխարհահռչակ «Թվիթեր» միկրոբլոգերի հիմնադիր Նոյեմբերի 26 - Պիտեր Ֆաչինելի, դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ Նոյեմբերի 29 - Ռայան Գիգզ, ուելսցի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Դեկտեմբերի 13 - Արման Աղաջանյան, հայ կինոռեժիսոր, երգիչ Դեկտեմբերի 23 - Կարեն Կարախանյան, ուսանող–հրետանավոր, նշանառու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Մահեր Հունվարի 31 - Ռագնար Ֆրիշ, տնտեսագիտություն, պրոցեսների վերլուծության Մարտի 14 - Հովարդ Այկեն, ամերիկացի ինժեներ Հուլիսի 6 - Օտտո Կլեմպերեր, գերմանացի դիրիժոր Լյուդմիլ Ստոյանով, բուլղար գրող, հասարակական գործիչ Հունվարի 20 - Համիլկար Կաբրալ, Կանաչ հրվանդանի կղզիների ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Մայիսի 21 - Իվան Կոնեւ, խորհրդային զորավար, Խորհրդային Միության մարշալ Մարգար Սեդրակյան, կոնյակագործ, Սոցիալիստական Աշխատանքի Հերոս (1971), վաստակավոր ինժեներ Հայաստանի (1961)։ Հունվար 3 - Գրիգոր Արեյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ (ծ. 1899) Փետրվար 28 - Աշոտ Գրաշի, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (ծ. 1910) Սեպտեմբեր 9 - Ռաֆայել Իսրայելյան, հայ ճարտարապետ (ծ. 1908) Հոկտեմբեր 10 - Մարգար Սեդրակյան, կոնյակագործ (ծ. 1907) 1973 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար Հունվարի 1 – Կուրտ Վալդհայմը դարձավ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար։ Հունվարի 4 Ստեղծվեց առաջին գիտական հաշվիչ մեքենան (HP-35) (գինը` $395)։ Ռոզ Հեյլբրոնը դարձավ առաջին կին դատավորը Լոնդոնի Օլդ Բեյլիում։ Հունվարի 5 – ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը հրամայեց զարգացնել Տիեզերական Շաթլի ծրագիրը Հունվարի 7 - Իբերիա ավիաուղիների 602 թռիչքը կործանվեց Իբիցա կղզում, 104 մարդ զոհվեց։ Հունվարի 9 – Եղիսաբեթ թագուհի գծանավը շարքից դուրս եկավ Հոնկոնգում հրդեհի պատճառով։ Հունվարի 10 – Շեյխ Մույիբուր Ռահմանը վերադարձավ Բանգլադեշ` անցկացնելով ինն ամիս Պակիստանի բանտում։ Հունվարի 11 – Արեւելյան Պակիստանը անվանափոխվեց Բանգլադեշ։ Հունվարի 13 – Գանայի վարչապետ Կոֆի Աբրեֆա Բուսիան պաշտանանկ արվեց ռազմական հեղաշրջման արդյունքում գնդապետ Իգնատիուս Կուտու Աչեապոնգի կողմից։ Հունվարի 14 – Դանիայի թագուհի Մարգարետ II փոխարինեց հորը` Ֆրեդերիկ IX-ին Դանիայի գահին եւ Դանիայի առաջին թագուհին էր 1412 թվականին եւ առաջին միապետը, ում անունը Ֆրեդերիկ կամ Կրիստիան չէր։ Հունվարի 20 Պակիստանի նախագահ Զուլֆիկա Ալի Բհուտտոն հայտարարեց, որ Պակիստանըւ անմիջապես սկսում է միջուկային զենքի ծրագիրը։ Միացյալ թագավորության տնտեսության վերաբերյալ տարակուսումները մեծացան, որտեղ գործազրկությունը առաջին անգամ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո հատեց 1 միլիոնի սահմանը։ Հունվարի 24 – Ճապոնացի զինվորական Սոիչի Յոկոին հայտնաբերվեց Գուամում, նա 28 տարի անցկացրել էր ջունգլիում։ Փետրվար Փետրվարի 3 - 13 - Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը առաջին անգամ անցկացվում են Ասիական քաղաքում՝ Սապպորոյում (Ճապոնիա)։ Հոկտեմբեր Հոկտեմբերի 13 - Տեղի է ունեցել FH-227 ինքնաթիռի վթարը Անդերում, որը հայտնի է նաեւ ինչպես «Հրաշք Անդերում»։ Նոյեմբեր Նոյեմբեր 3 - Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձանի բացումը Երեւանում Ծնունդներ Փետրվարի 11 - Սթիվ Մաքմանաման, Անգլիացի ֆուտբոլիստ Մարտի 8 - Լետիսիա Սաբատելլա, բրազիլացի դերասանուհի Մարտ 14 - Արամ Պետրոսյան, Կոմպոզիտոր, բանաստեղծ, շարականագետ, նարեկացիագետ Մարտի 18 - Դեյն Ջեֆրի Քուկ, ամերիկացի սթենդափ հումորիստ եւ կինոդերասան Ապրիլի 10 - Մարիո Ստանիչ, խորվաթ ֆուտբոլիստ Մայիսի 2 - Դուեյն Ջոնսոն, Դերասան, Պրոդյուսեր, պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ Հունիսի 7 - Ստեփան Ստեփանյան, հայ օդաչու, Արցախյանա ազատամարտի մասնակից, ՀՀ բանակի մայոր Հունիսի 23 - Զինեդին Զիդան, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հոկտեմբերի 5 - Էրեն Կրյուգեր, ամերիկացի սցենարիստ եւ կինոպրոդյուսեր Հոկտեմբերի 7 - Լյուկ վան Վելի, հոլանդացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1993) Նոյեմբերի 4 - Լուիշ Ֆիգու, պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Նոյեմբերի 24 - Մարեկ Լեմսալու, էստոնացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան ապրիլի 19 - Ռիվալդո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մահեր Հունվարի 11 - Արմենակ Սարգսյանց, հայ խորհրդային ճարտարագետ Փետրվարի 21 - Գեորգի Ադամովիչ, ռուս պոետ-ակմեիստ, գրաքննադատ, թարգմանիչ Դեկտեմբերի 14 - Մուշեղ Սանթրոսյան, հայ մանկավարժ, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1937), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1945) Հունվար 16 - Ռոս Բաղդասարյան, ամերիկահայ դաշնակահար, երգիչ, դերասան (ծնվ. 1919) հունվարի 25 - Պոլ Անրի Սպաակ - Բելգիայի քաղաքական եւ պետական գործիչ Մարտի 30 - Նիկողոս Սարաֆեան - սփյուռքահայ գրող, բանաստեղծ (ծնվ. 1902) Մայիս 5 - Մարտիրոս Սարյան, հայ հայտնի նկարիչ (ծ. 1880) Մայիսի 21 - Ժամսարանգիյն Սամբու, մոնղոլական քաղաքական եւ պետական գործիչ Հուլիս 25 - Լեոնիդ Ենգիբարյան, կրկեսի, էստրադայի եւ կինոյի հայ դերասան (ծնվ. 1935) Սեպտեմբերի 3 - Նինա Մանուչարյան, հայ դերասանուհի (ծնվ. 1885) Հոկտեմբերի 13 - Գրիգոր Սիսվան (Գրիգոր Հովհաննեսի Բեքմեզյան), հայ արձակագիր, (ծնվ. 1918)։ Դեկտեմբեր 22 - Մկրտիչ Արմեն - բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, (ծնվ. 1906) Մայիսի 5 - Մարտիրոս Սարյան - հայ մեծ նկարիչ, (ծնվ. 1880) Ծանոթագրություններ 1972 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունիսի 1-ից 3-ը տեղի ունեցավ ՀԳՄ 6-րդ համագումարը։ Օգոստոս 14 - Բահրեյնը անկախացավ Միավորված Թագավորությունից։ Ծնունդներ Հունվարի 18 - Խոսեպ Գվարդիոլա, իսպանացի նախկին ֆուտբոլիստ, մարզիչ Փետրվարի 18 - Կոնստանտին Պոպա, ռումինացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ եւ մարզիչ Ապրիլի 4 - Արամ Թալալյան, թավջութակահար, Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2009) Հունիսի 12 - Մարկ Հենրի, ամերիկացի ռեստլեր, պաուերլեֆտլեր եւ ծանր ատլետիկայով զբաղվող մարզիկ, Հունիսի 28 - Իլոն Մասկ, կանադա-ամերիկացի բիզնես մագնատ, ներդրող, ճարտարագետ եւ գյուտարար Հունիսի 29 - Ֆաբիեն Բարտեզ, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Հուլիսի 24 - Դինո Բաջո, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Օգոստոսի 31 - Քրիս Թաքեր, ամերիկացի կատակերգակ դերասան եւ պրոդյուսեր Սեպտեմբերի 1 - Մարկ Սաղաթելյան, հայ դերասան, շոումեն եւ հաղորդավար Սեպտեմբերի 18 - Լենս Արմսթրոնգ, ամերիկացի նախկին խճուղային հեծանվորդ Սեպտեմբերի 21 - Լյուկ Ուիլսոն, ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռեժիսոր Դեկտեմբերի 3 - Կիգան Քոնոր Թրեյսի, կանադացի դերասանուհի Մահեր Հայկ Թումանյան, խորհրդային բանակի քաղաշխատող, գեներալ-լեյտենանտ Փետրվարի 11 - Սերոբեր Եղիկյան, հայ քիմիկոս, դոկտոր Մարտի 13 - Սերգո Զաքարիաձե, Վրացի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ Հուլիսի 3 - Ջիմ Մորիսոն, ամերիկացի երգիչ, պոետ, երգերի հեղինակ, դերասան Դեկտեմբերի 29 - Սուրեն Ստեփանյան, հայ քանդակագործ, մանկավարժ, արվեստի տեսաբան Ժան Վիլար, ֆրանսիացի ռեժիսոր, դերասան։ Հունվարի 7 - Արմենակ Սալմասլյան, հայ մատենագետ Հուլիսի 23 - Ուիլյամ Տաբմեն, Լիբերիայի պետական եւ քաղաքական գործիչ Սեպտեմբերի 20 - Յորգոս Սեֆերիս, հույն նշանավոր բանաստեղծ Սերգեյ Կազբինցեւ, ազգությամբ հայ գեներալ-մայոր Մարտ 29 - Ավետ Ավետիսյան, հայ խորհրդային դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ ժողովրդական դերասան (ծ. 1897) Հունիս 17 - Պարույր Սեւակ, հայ ականավոր բանաստեղծ, գրող, գրականագետ (ծ. 1924) Հուլիս 19 - Սողոմոն Տարոնցի, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ 1971 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվարի 16՝ Իրանի իսլամական հեղափոխություն – Իրանի շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավին փախչել է Իրանից իր ընտանիքի հետ եւ տեղափոխվել է Եգիպտոս։ Փետրվարի 1՝ Իրանի իսլամական հեղափոխություն – Շուրջ 15 տարվա աքսորից ետք, Այաթոլլահ Ռուհոլլա Խոմեինին վերադարձավ Իրան։ Ծնունդներ Հունվարի 24 - Հրաչյա Սարիբեկյան, հայ արձակագիր, գրականագետ Մարտի 6 - Թիմ Հովարդ, ամերիկացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Ապրիլի 1 - Էլիզաբեթ Գութիերեզ, մեքսիկացի ծագումով, ամերիկյան դերասանուհի եւ մոդել Ապրիլի 12 - Կլեր Դենս, ամերիկյան թատրոնի, կինոյի եւ հեռուստատեսության դերասանուհի Ապրիլի 12 - Ջենիֆեր Մորիսոն, ամերիկացի դերասանուհի, պրոդյուսեր Ապրիլի 15 - Կարեն Շենաս-Դեւիդ, կանադա-բրիտանական ծագումով դերասանուհի եւ երգչուհի Ապրիլի 18 - Կարլ Վուլֆ, կանադացի երգիչ Մայիսի 17 - Արմեն Օհանյան (արձակագիր), հայ արձակագիր, հրապարակախոս Հուլիսի 11 - Իմ Սու Ջոնգ, հարավկորեացի դերասանուհի Սեպտեմբերի 8 - Պետեր Լեկո, հունգարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1994) Սեպտեմբերի 8 - Փինկ, ամերիկացի երգչուհի, երգերի հեղինակ եւ դերասանուհի Հոկտեմբերի 25 - Միքայել Գալուստյան, Նոյեմբերի 14 - Արքմենիկ Նիկողոսյան, հայ գրականագետ, գրաքննադատ Նոյեմբերի 14 - Արման Քարամյան, հայ ֆուտբոլիստ Նոյեմբերի 14 - Արտավազդ Քարամյան, հայ ֆուտբոլիստ Դեկտեմբերի 13 - Աշոտ Գաբրիելյան, հայ բանաստեղծ Մահեր Հունվար 22 - Երվանդ Քոչար, հայ նկարիչ, քանդակագործ (ծ .1899) Մարտի 16 - Ժան Մոնե, Ածխի եւ պողպատի եվրոպական համայնքի նախագահ Ապրիլի 20 - Սամվել Մանասյան, քանդակագործ Հուլիսի 15 - Խուանա դե Իբարբուրո, ուգվայցի]] բանաստեղծ Սեպտեմբեր 29 - Սուրեն Քոչարյան, հայ խորհրդային էստրադայի արտիստ, ասմունքող (ծ. 1904)։ Հոկտեմբերի 6 - Էլիզաբեթ Բիշոփ, ամերիկացի բանաստեղծ եւ արձակագիր Նոյեմբերի 10 - Ալեքսանդր Մանուչարյան, հայազգի խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ։ 1979 Տարեթվեր


text: Սենտ Ջորջես (), Գրենադայի մարյրաքաղաք, քաղաքական եւ տնտեսական կենտրոն։ Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում էր 33 734 մարդ։ Գտնվում է Գրենադա կղզու արեւմտյան ափին։ Կարեւոր տրանսպորտային հանգույց է հանդիսանում։ Գործում է ծովային նավահանգիստ, միջազգային օդանավակայան։ Զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1650 թվականին։ 1885-1958 թվականներին եղել է բրիտանական գաղութ Հողմակողմ կղզիների մայրաքաղաք, 1974 թվականից՝ անկախ Գրենադայի մայրաքաղաք։ Իր անվանումը ստացել է Սենտ Ջորջես եկեղեցու անունից (սուրբ Գեորգի եկեղեցի)։ Քաղաքի զարգացման պատմություն Սենտ Ջորջես քաղաքը հիմնադրվել է 1650 թվականին ֆրանսիացի գաղութարարների կողմից։ Ի սկզբանե այն իրենից ներկայացնում էր ոչ մեծ բնակավայր, այնուհետեւ ֆրանսիացիները Սենտ Ջորջես նավահանգստի շրջանում ամրոց են կառուցել, որը նախատեսված էր բրիտանական զորքերից քաղաքը պաշտպանելու համար։ Անգլիացիներին հաջողվեց գրավել Սենտ Ջորջեսը միայն 1762 թվականին, Յոթամյա պատերազմի ընթացքում։ Պատերազմական գործողությունների ընթացքում Բրիտանիայի կողմից գրավվել է ամբողջ Գրենադա կղզին, սակայն 1799 թվականին այն կրկին անցել է Ֆրանսիային։ Բրիտանական տիրապետությունը կղզու վրա, եւ մասնավորապես Սենտ Ջորջեսում, պաշտոնապես հաստատվել է 1783 թվականի Վերսալի պայմանագրի ստորագրումից հետո։ Բնակչություն, լեզու, կրոնադավանություն Քաղաքի բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում էր 33 734 մարդ։ Սենտ Ջորջես քաղաքում էթնիկ կազմը հետեւյալն է՝ սեւամորթներ – ավելի քան 50 % (հիմնականում Աֆրիկայից բերված սեւամորթ ստրուկների ժառանգները), մուլատներ – բնակիչների մոտ 40 %-ը, բնակչության մնացած մասը կազմում են հնդկացիները եւ եվրոպացիները։ Պետական լեզու է համարվում անգլերենը, բնակչության աննշան մասը տիրապետում է նաեւ պատաու լեզվին (բարբառ ֆրանսերենի հիման վրա)։ Գերակշռող կրոնը քրիստոնեությունն է (կաթոլիկություն եւ բողոքականություն)։ Բնական պայմաններ Սենտ Ջորջես քաղաքը գտնվում է Գրենադա կղզու արեւմտյան ափին, որը պատկանում է Կարիբյան ծովի Փոքր Անտիլյան կղզիների խմբին։ Քաղաքը գտնվում է գեղատեսիլ ծովախորշի ափին, ծովի մակարդակից 188 մետր բարձրության վրա։ Մայրաքաղաքի եղանակային պայմանները ձեւավորվում են արեւադարձային պասիվ կլիմայի ազդեցության տակ։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +26 ̊C: Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը կազմում է 1960 մմ։ Անձրեւների սեզոնը տեւում է մայիսից հոկտեմբեր։ Հուլիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում քաղաքում հաճախ մոլեգնում են փոթորիկները։ Սենտ Ջորջեսը գտնվում է արեւադարձային անտառների գոտում։ Բնական բուսականությունից այստեղ տարածված է մեխակածառը, կակաոյի ծառը եւ ցիտրուսայինները։ Առափնյա ջրերում հանդիպում են բազմաթիվ ձկներ, փափկամարմիններ եւ խեցգետնանմաններ։ Քաղաքի սահմաններում եւ նրա արվարձաններում տարածված են տարբեր թռչունների մեծ քանակություն։ Մշակութային նշանակություն Մայրաքաղաքի պատմամշակութային տեսարժան վայրերին են դասվում քրիստոնեական եկեղեցիները, որոնք կառուցվել են 17-18-րդ դարերում, եւ ֆրանսիացի գաղութարարների կողմից կառուցված հնադարյան քաղաքային ամրոցը Սենտ Ջորջես ծովախորշի մոտ։ Սենտ Ջորջես քաղաքում բացվել է Վեստ Ինդիայի համալսարանի մասնաճյուղը, որտեղ ուսանողները հնարավորություն ունեն ստանալ բարձրագույն կրթություն՝ չլքելով մայրցամաքը։ Ծանոթագրություններ Մայրաքաղաքներ Գրենադայի քաղաքներ


text: Կոնակրի (), Գվինեայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Տոմո կղզում, որը ջրաթմբով միացված է մայրցամաքին։ Նավահանգիստ է Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Քաղաքը հիմնել է ֆրանսիական պատասխանատու կողմը 1880-ական թթ.: Այն ներառում էր մի քանի ձկնորսական գյուղեր։ Քաղաքը երկրի տնտեսական կենտրոնն է։ Այնտեղ գործում են երկաթգծի կայան եւ միջազգային օդանավակայան։ Բնակչությունը՝ ։ Անվանում Անվանումն առաջացել է այն գյուղի անունից, որտեղ ֆրանսիացի գաղութարարները 19-րդ դարի վերջին սկսեցին կառուցել նավահանգիստ եւ Արեւմտյան Աֆրիկայի այդ մասում իրենց ունեցած տիրույթների (Ֆրանսիական Գվիանա) վարչական կենտրոնը։ Ծանոթագրություններ Աֆրիկայի քաղաքներ Գվինեայի քաղաքներ


text: Ջորջթաուն (), Գայանայի Հանրապետության մայրաքաղաք, պետության խոշորագույն տնտեսական եւ տրանսպորտային կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ 235,017 մարդ (2012 թվականի դրությամբ)։ Բնակչություն, լեզու, կրոնադավանություն Ջորջթաունի բնակչության թիվը արվարձանների հետ միասին կազմում է ավելի քան 250 հազար մարդ։ Մայրաքաղաքում բնակվող հիմնական էթնիկ խմբի ներկայացուցիչները հնդկացիական ցեղերի ժառանգներն են (քաղաքի բնակիչների գրեթե կեսը)։ Այստեղ բնակվում են նաեւ աֆրիկացիներ, եվրոպացիներ (մասնավորապես Պորտուգալիայի քաղաքացիները) եւ մուլատները։ Երկրի արտատական բնակիչները՝ ամերիկյան հնդկացիները գրեթե չկան, քանի որ նրանք հիմնականում բնակեցնում են Գայանայի ներքին շրջանները եւ քոչվորական կյանք են վարում։ Պետական լեզուն անգլերենն է, բնակչության որոշ շերտերում տարածված են նաեւ հինդին եւ ուրդուն։ Ջորջթաունի բնակչության կեսից ավելին քրիստոնեություն են դավանում (կաթոլիկներ եւ բողոքականներ), մնացյալները դավանում են հինդուիզմ եւ իսլամ։ Բնական պայմաններ Ջորջթաունը գտնվում է Գայանայի հյուսիսարեւելյան հատվածում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, նրա մեջ Դեմերարա գետի թափվելու վայրում։ Քաղաքի սահմաններում եղանակը պայմանավորված է խոնավ մերձհասարակածային կլիմայական գոտու ազդեցությամբ։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է +26 °C - +28 °C սահմաններում։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է մոտ 2250 մմ։ Խոնավ սեզոնը բաժանվում է երկու ժամանակաշրջանի՝ առաջինը տեւում է ապրիլի կեսերից մինչեւ օգոստոսի կեսերը, երկրորդը՝ նոյեմբերի կեսերից մինչեւ հունվարի վերջերը։ Տեղումների մեծ մասը թափվում է դեկտեմբերին։ Ատլանտյան առափնյային մոտ գտնվելու հետեւանքով քաղաքում օդի հարաբերական խոնավությունը շատ բարձր է (որպես կանոն, 75-80% ցերեկը եւ գրեթե 90%՝ վաղ առավոտյան)։ Ամբողջ տարվա ընթացքում քաղաքը ենթարկվում է հյուսիսարեւելյան պասատային քամիների ազդեցությանը։ Քաղաքը գտնվում է սավաննաների զոնայում։ Այստեղ պահպանվել է սավաննաներին բնորոշ բուսականությունը՝ ակացիաները, մանրատերեւ թփուտները, հացահատիկային խոտաբույսերը։ Քույր-քաղաքներ - Սենթ Լուիս ԱՄՆ - Պորտ օֆ Սփեյն, Տրինիդադ եւ Տոբագո - Պարամարիբո, Սուրինամ - Փենյան, Հյուսիսային Կորեա Ծանոթագրություններ Գայանայի քաղաքներ 1781 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Պորտ-օ-Պրենս (), Հայիթիի մայրաքաղաքը եւ արտաքին առեւտրային նավահանգիստ։ 2015 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում է 1,897,859 մարդ, ագլոմերացիայի հետ միասին՝ 3,296,386 մարդ։ Հայիթիի Վիճակագրության եւ ինֆորմատիկայի ինստիտուտի (IHSI) որոշման համաձայն, Պորտ-օ-Պրենսի քաղաքամերձ գոտու մեջ են մտնում հետեւյալ շրջանները՝ Դելմաս, Սիթե Սոլեյ, Տաբարե, Քարֆուր եւ Պետիոնվիլ։ Պորտ-օ-Պրենսը տուժել է 2010 թվականի հունվարի 12-ի երկրաշարժից : Բազմաթիվ շինություններ վնասվել կամ ավերվել են։ Հայիթիի կառավարության գնահատմամբ, զոհերի թիվը կազմել էր 230 000 մարդ։ Պատմություն 1706 թվականին Գոնավ ծովածոց է ժամանել ֆրանսիական «Պրենս» (Արքայազն) նավը։ Նավապետը ծովածոցն անվանեց Պորտ-օ-Պրենս, ինչը նշանակում էր ««Արքայազն» նավի նավահանգիստ»։ Հիմնադրվել է 1748 թվականին, որպես նավահանգիստ։ Տեղաբնակ հնդկացիները դաժանորեն ոչնչացվել են գաղութարարների կողմից, իսկ այնուհետեւ այստեղ բերվել են աֆրիկացի ստրուկներ ոսկե հանքերում եւ պլանտացիաներում աշխատելու համար։ 1770 թվականից քաղաքy եղել է ֆրանսիական Սան Դոմինգո գաղութի կենտրոնը։ Քաղաքի ճարտարապետություն Պորտ-օ-Պրենսը կառուցված է ամֆիթատրոնի տեսքով նավարկության համար ամենահարմար եւ ամենագեղատեսիլ ծովածոցի ափին։ Մայրաքաղաքի կենտրոնը կառուցապատված է գեղեցիկ սպիտակ շինություններով։ Մասնավորապես շատ գեղեցիկ են երկու հրապարակները՝ Շամ-դե-Մարսը (Մարսի դաշտ), որը իրենից ներկայացնում է զբոսայգու եւ շքերթների համար նախատեսված հրապարակի ինքնատիպ համադրություն, եւ Անկախության հրապարակը, որը հայտնի է իր գեղեցիկ գազոններով եւ բույսերով։ Հրապարակում է գտնվում նախագահի պալատը, պերճաշուք հյուրանոցներ։ Քաղաքի կենտրոնում է գտնվում շատ գեղեցիկ զբոսայգի։ Տեսարժան վայրերի շարքին է դասվում նար Նոտր Դամ տաճարը։ Տուրիզմ Մինչ 1983 թվականը տուրիզմը Պորտ-օ-Պրենսում համարվում էր քաղաքային բյուջեի կարեւոր մասը։ Օտարերկրացիներին գրավում էին վուդու արարողությունները, ինչպես նաեւ յուրօրինակ հուշանվերների ձեռքբերումը։ Բնական պայմաններ Մայրաքաղաքը գտնվում է Պորտ-օ-Պրենս հարմարավետ ծովածոցում, Հայիթի կղզու արեւմուտքում։ Այստեղ կլիման արեւադարձային պասատային է։ Տարվա ընթացքում ջերմաստիճանը աննշան տատանվում է +25-ից մինչեւ +28 °C-ի սահմաններում։ Առկա է երկու անձրեւային սեզոն՝ ապրիլից հունիս եւ սեպտեմբերից նոյեմբեր։ Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է մոտ 1500 մմ։ Քաղաքի արվարձաններում բուսականությունն արեւադարձային է, սակայն հաճախ կարելի է հանդիպել կակտուսների եւ իշակաթնուկների, որոնք երաշտակայուն են։ Կենդանական աշխարհը շատ աղքատ է բազմաթիվ կենդանատեսակների լրիվ ոչնչացման պատճառով։ Ծանոթագրություններ Հայիթի Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների մայրաքաղաքներ Հայիթիի քաղաքներ 1749 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Նյու Դելի ( (, naī dillī; , nayee dillī), Հնդկաստանի մայրաքաղաքը։ Նյու Դելին Հնդկաստանի կառավարության եւ Դելիի ազգային մայրաքաղաքային տարածքային կառավարության նստավայրն է։ Նյու Դելին Դելի ագլոմերացիայի կենտրոնն է։ Քաղաքը Դելիի միութենական տարածքների ինը շրջաններից մեկն է։ Քաղաքի ընդհանուր տարածքը՝ 42,7 կմ2։ Արտաքին հղումներ Նյու Դելիի մասին Նյու Դելիի համայնքին խորհուրդ Նյու Դելիի հատակագիծ Ծանոթագրություններ Հնդկաստանի քաղաքներ Դելի 1911 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Կալկաթա (, ), քաղաք Հնդկաստանում, Գանգեսի դելտայում՝ Հուգլի բազուկի ափին, Բենգալյան ծովածոցի ափից 140 կմ հեռու։ Արեւմտյան Բենգալիա նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Ծովային նավահանգիստ է։ Անվանումը Անվանումն առաջացել է այն գյուղի անունից, որի տեղում 1690 թ.-ին անգլիական Արեւելա-Հնդկական ընկերությունը հիմնադրեց այժմյան քաղաքի հիմքը հանդիսացող իր ֆակտորիան։ Այդ գյուղը կոչվում էր Kalikata «Կալիի կացարան» (Կալին հինդուիստական դիցաբանության աստվածուհիներից է՝ Շիվայի կինը), պաշտամունքային վայր էր։ Պատմություն Կալկաթան անգլիացիների կողմից հիմնադրված քաղաք է. նրա պատմությունը փաստորեն համընկնում է անգլիացիների կողմից Հնդկաստանի նվաճման պատմությանը։ Կալկաթան հիմնադրվել է անգլիական Օստ-Հնդկական ընկերության կողմից, որը վայելում էր Հնդկաստանի հետ առեւտուր կատարելու մենաշնորհը։ Ներկա Կալկաթայի տեղը 1690 թ.-ին մի ֆակտորիա կար, որտեղ հետագայում անգլիացիները կառուցեցին Վիլյամ բերդը։ Այդ բերդը դարձավ Կալկաթայի կորիզը։ 1773-1911 թվականներին Կալկաթան եղել է Հնդկաստանում անգլիական գաղութատիրության վարչական կենտրոնը։ Տեսարժան վայրեր Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում Ֆորտ-Վիլյամը, Վիկտորյա Մեմորիալ թանգարանը, որտեղ ցուցադրվում են Վիկտորյա թագուհու տիրապետության շրջանի նյութեր, Ջայն տաճարը եւ բուսաբանական այգին։ Հայերը Կալկաթայում Կալկաթայի հայ համայնքը կազմավորվել է 17-րդ դարում։ Քաղաքում հայտնաբերված հայերեն արձանագրություններով տապանաքարերը (թվագրված՝ 1630, 1646) վկայում են, որ հայերն այստեղ բնակվել են անգլիացիների երեւալուց շատ առաջ։ 1724-ին կառուցվել է Սուրբ Նազարեթ եկեղեցին (1734-ին ճարտարապետ Ղեւոնդի նախագծով եկեղեցուն կից ավելացվել է զանգակատուն)։ Կալկաթայում գործում են նաեւ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (1909), Թենկրայի Ս. Երրորդություն մատուռը։ Հայերը հիմնականում առեւտրականներ (հատկապես ջութի), արհեստավորներ (հայտնի էին ոսկերիչները), նավահանգստում աշխատող գործավորներ էին. կային նաեւ բժիշկներ, ճարտարապետներ, իրավաբաններ։ Հիշատակության են արժանի իրավաբաններ Գրիգոր Պոլը (պաշտոններ է վարել Հնդկաստանի բարձրագույն դատարանում), Հ. Առաքելը, Ս. Սարգիսը։ Կալկաթայում կա Հայկական փողոց (Արմինիըն չըրչ սթրիթ)։ Հայկական են կոչվում նաեւ քաղաքի խոշոր նավահանգիստներից մեկը (կառուցված՝ 18-րդ դարի 70-ական թթ.) եւ Կալկաթայից ոչ հեռու գտնվող մի լեռ։ 19-րդ դարի սկզբին Կալկաթայում գործել է Հարություն Գալուցյանի դպրոցը, 1817-ին՝ Ս. Սանդուխտ երկսեռ դպրոցը, 1821-ին բացվել է Հայոց մարդասիրական ճեմարանը (գործում է ցայսօր), 1847-55-ին՝ Ս. Սանդխտյան աղջկանց դպրոցը, 1922-ին՝ Դավիթյան օրիորդաց կարժարանը (1949-ին միացել է Հայոց մարդասիրական ճեմարանին)։ Կալկաթահայ մշակութային կյանքը կազմակերպել են Իմաստախնդրական միաբանությունը, Արարատյան ընկերությունը, Մարզական ակումբը (ունեցել է ֆուտբոլի, հոկեյի, ռեգբիի, բասկետբոլի խմբեր), Հայ կանանց բարեգործական միությունը, Հայկազյան գեղարվեստից միությունը, որն ունեցել է զանազան ինքնագործ խմբեր, կազմակերպել թատերական ներկայացումներ, երաժշտական երեկոներ, հայ մշակույթին նվիրված դասախոսություններ, նպաստել գաղութի կրթական եւ բարեգործական ծրագրերի իրականացմանը։ Մինչեւ 1990-ական թթ. գործել է Մեսրոպ Սեթի 1909-ին հիմնած ճեմարանի շրջանավարտների միությունը։ 1820-ին հիմնվել է Աղքատախնամ մարմին, ըստ էության՝ ծերանոց, որը գործում է ցայսօր։ Կալկաթահայ համայնքը նշանակալի հաջողությունների է հասել նաեւ սպորտի բնագավառում։ 1960-ական թթ. հռչակ է վայելել ռեգբիի հայկական թիմը, որը Արշամ Սուքիասի գլխավորությամբ շահել է Հնդկաստանի Արեւմտյան Բենգալիա նահանգի գավաթը։ Հնդիկ բանասեր-արեւելագետ Սունիթի Կումար Չաթերջին, կապված լինելով Կալկաթայի հայ համայնքի հետ, ուսումնասիրել է հայերենը (մասնավորապես գրաբարը), տպագրել հոդվածներ հայոց լեզվի, պատմության եւ մշակույթի վերաբերյալ, 1961-ին հրատարակել «Հայկական հերոսական լեգենդները եւ Սասունցի Դավիթ էպոսը» գիրքը։ 1966-ին Չաթերջին այցելել է Հայաստան։ Կալկաթայում հրատարակվել են «Հայելի Կալկաթյան», «Ազգասեր», «Շտեմարան», «Արեւելյան հնդկաց լրագիր», «Ազգասեր Արարատյան», «Եղբայրասեր», «Արա», «Արմենիա», «Զանգ», «Նոր ազդարար» պարբերականները։ Գրականություն Հ.Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան (Ա-Կ), Երեւան, «Լույս», 1987, էջ 231։ Կ. Ավետիսյան, Արեւելքի մարգարիտը, Երեւան, Հայպետհրատ, 1964։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Հայերը Հնդկաստանում Հնդկաստանի քաղաքներ Ասիայի քաղաքներ


text: Մումբայ (, (մինչեւ 1995 թվականը՝ Բոմբեյ), քաղաք եւ նավահանգիստ Հնդկաստանի արեւմուտքում, Արաբական ծովի ափին։ Մահարաշտրա նահանգի վարչական կենտրոնը Հակիրճ տեղեկատվություն Մումբայը Հնդկաստանի ամենաբազմամարդ քաղաքն է. Մումբայի մունիցիպալ կորպորացիա անվանումը կրող բնակավայրի կազմի մեջ ընդգրկված են Մահարաշտրա նահանգի երկու վարչական միավոր՝ բուն Մումբայը (157 կմ2, 3 145 966 բնակիչ՝ 2011 թվականին) եւ, այսպես կոչված՝ մերձքաղաքային Մումբայը (446 կմ2, 9 332 481 բնակիչ՝ 2011 թվականին), ընդհանուր առմամբ՝ 603 կմ2, 12 478 447 բնակիչ՝ 2011 թվականին։ Արբանյակ քաղաքների հետ միասին՝ Մումբայը կազմում է աշխարհում իր մեծությամբ ութերորդ քաղաքային ագլոմերացիան 21,3 միլիոն մարդ բնակչությամբ։ Գտնվում է ծովի մակերեւույթից 10 մետր բարձրության վրա։ Բնակչության խտությունը կազմում է 21 665 մարդ մեկ քառակուսի կիլոմետրի վրա (այս ցուցանիշով աշխարհում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը՝ զիջելով միայն Ֆիլիպինների մայրաքաղաք Մանիլային), բնակչության մոտավորապես կեսը մարաթհիներ են, քառորդ մասը՝ գուջարաթցիներ։ Քաղաքն զբաղեցնում է Բոմբեյ կղզին՝ ամբողջությամբ եւ Սոլսեթ կղզու հարավային մասը. դրանք միմյանց հետ կապված են կամուրջներով ու պատվարներով։ Մումբայը միջազգային հաղորդակցության ուղիների խոշորագույն հանգույց է։ Ունի բնական խոր նավահանգիստ, որն ամենախոշորն է Հնդկաստանի արեւմուտքում։ Քաղաքի ուղեւորատար տերմինալով է անցնում Հնդկաստանի ողջ ուղեւորահոսքի գրեթե հիսուն տոկոսը։ Այն նաեւ երկրի տնտեսական ու մշակութային կարեւորագույն կենտրոններից մեկն է, համարվում է հսկայական հակադրությունների քաղաք, որտեղ ճոխություն ու շքեղությունը հարեւանություն են անում ծայրահեղ աղքատության՝ հյուսիսային հատվածում ծվարած հետնախորշերի հետ, որոնք զանազան վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչների որջեր են։ Այդուհանդերձ, Հնդկաստանի մյուս քաղաքների համեմատ Մումբայն ավելի բարձր կենսամակարդակով քաղաք է, աչքի է ընկնում գործարար մեծ ակտիվությամբ։ Աշխատանքի տեղավորվելու լայն հնարավորություններն այստեղ են գրավում հարյուրավոր ու հազարավոր բանվորների ինչպես բուն իսկ Հնդկաստանից, այնպես էլ Հարավային Ասիայի երկրներից։ Անվանումը Անվանումն առաջացել է Մումբա աստվածուհու անունից, այն աստվածուհու, որին պաշտում էին տեղի ձկնորսները։ Կլիման Մումբայի դիրքը մեղմացնում է նրա կլիման եւ դարձնում ավելի տանելի, քան նույն լայնության այլ քաղաքների կլիման։ Մումբայի համար ամենալավ ժամանակը հոկտեմբերից փետրվարն է, երբ այնքան էլ խիստ շոգ չի լինում։ Դրանից հետո օդը գնալով տաքանում է եւ հունիսի սկզբներին սկսվում է մուսսոնային անձրեւների շրջանը, որը տեւում է մինչեւ սեպտեմբերի վերջը։ Պատմություն Հայտնի է 16-րդ դարից։ Անցյալում (1661-ից) եղել է բրիտանական գլխավոր ֆակտորիան ու հենակետը Արեւմտյան Հնդկաստանում։ Հայերը Մումբայում Բոմբեյ քաղաքում հայերը հաստատվել են 18-19-րդ դդ.: Վաճառաշահ քաղաք դարձնելու նպատակով անգլիացիներն այստեղ են հրավիրել սուրաթահայերին՝ նրանց տրամադրելով հողամաս եւ վարկ՝ տներ կառուցելու համար։ Հայերը զբաղվել են հիմնականում առեւտրով, կենտրոնացած են եղել Հայկական թաղամասում։ 1796-ին կառուցվել է Սուրբ Պետրոս առաքյալ եկեղեցին (կանգուն է ցայսօր)։ Բոմբեյում գործունեություն է ծավալել հայ խոշոր վաճառական Խոջա Մինասը (ունեցել է սեփական օվկիանոսային նավեր)։ 18-րդ դարի կեսին Բոմբեյում գործել է հայ առեւտրական կազմակերպություն, որն ապրանքափոխանակություն է իրականացրել եվրոպական եւ ասիական շատ երկրների հետ։ 1815-ին հիմնվել է «Օճանասփյուռ ժողով» մշակութային ընկերությունը։ Լույս են տեսել «Ծաղկաստան» (1822, վիմատիպ), «Բումայու հայոց լրաթուղթ» (1844) պարբերականները։ Պահպանվել են Բոմբեյում գրված մի շարք հայերեն ձեռագրեր։ Գրականություն Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Официальный сайт Бомбейский камерный оркестр Official City Report Աղբյուրներ Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան, Երեւան, «Լույս», 1987, էջ 83։ Ասիայի քաղաքներ Հնդկաստանի քաղաքներ 1507 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր


text: Դեպքեր Հուլիսի 5 - Հայաստանի Սահմանադրության ընդունումը։ Ծնունդներ Փետրվարի 7 - Գաել Անդոնյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան Փետրվարի 16 - Եվա Զոհրաբյան, հայ դերասանուհի Փետրվարի 18 - Նատան Ակե, հոլանդացի ֆուտբոլիստ Փետրվարի 19 - Վլադիմիր Ֆեդոսեեւ, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (2011)3 Մարտի 19 - Էկտոր Բելիերին, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Ապրիլի 18 - Դիվոկ Օրիջի, բելգիացի ֆուտբոլիստ, ֆրանսիական Լիլի եւ Բելգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հարձակվող Մայիսի 19 - Հովհաննես Գաբուզյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր Օգոստոսի 30 - Էլեն Սարգսյան, հայ դերասանուհի Հոկտեմբերի 13 - Չիմին, հարավկորեացի երգիչ, BTS բոյզբենդի անդամ Նոյեմբերի 28 - Թին Եդվայ, խորվաթ ֆուտբոլիստ, պաշտպան դեկտեմբերի 30 - Թեհյոն, հարավկորեացի երգիչ, դերասան, BTS բոյզբենդի անդամ Մահեր Հունվար Հունվարի 1 - Յուջին Վիգներ, ամերիկյան ֆիզիկոս-տեսաբան, ծագումով՝ հունգարացի։ Հունվարի 7 - Ռոտբարդ Մյուրեյ, ամերիկացի տնտեսագետ (ծնվ. 1926) Հունվարի 9 - Սուֆանուվոնգ, Լաոսի առաջին նախագահ (ծնվ. 1909) Հունվարի 13 - Գեւորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։ ՌՍՖՍՌ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980) Հունվարի 30 – Ջերալդ Դարրել, բրիտանացի բնագետ, կենդանաբան, բնապահպան, գրող եւ հեռուստատեսային հաղորդավար (ծնվ. 1925) Հունվարի 31 – Ջորջ Էբբոտ Ֆրենսիս, ամերիկացի ռեժիսոր եւ պրոդյուսեր (ծնվ. 1887) Փետրվար Փետրվարի 6 - Ռաֆայել Իշխանյան, լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ Մարտ Մարտի 9 - Եվգենի Կադիլով, խորհրդային հյուսվածաբան Ապրիլ Ապրիլի 7 - Լենա Փաշինյան, դերասանուհի Հուլիս Հուլիսի 21 - Մամիկոն Առուստամյան, փիլիսոփա, մանկավարժ Նոյեմբեր Նոյեմբերի 9 - Իոսիֆ Սիսակյան, հայ ֆիզիկոս Լերմոնտ Մովսիսյան, հայ ռադիոֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Արմեն Զաքարյան, կենսաֆիզիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (2003) Դեկտեմբերի 29 - Լիտա Գրեյ, ամերիկացի դերասանուհի Լեւոն Զավեն Սյուրմելյան - ամերիկահայ անգլագիր գրող, բանասեր (ծնվ. 1905) 1995 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Փետրվարի 12 - 27 – Նորվեգական Լիլլեհամմեր քաղաքում անցկացվեցին 17-րդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ Ապրիլ 20 - Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու հարցի վերաբերյալ քվեարկություն Ռուսաստանի Պետդումայում Մայիսի 5 - Հայաստանի, ղարաբաղի եւ Ադրբեջանի խորհրդարանական կառույցները ստորագրել են Բիշքեկի արձանագրությունը `զինադադար հաստատելու կոչով։ Մայիսի 12 - Արցախյան պատերազմն ավարտվում է հայկական հաղթանակով։ Գերմանական Դարմշտադտ քաղաքի Վիսհաուզն համայնքում գտնվող Հելմհոլցի ծանր իոնների ուսումնասիրության կենտրոնում առաջին անգամ ստացվել է Դարմշտադտիումը։ ստեղծվել է «Սոմբրա Նեգրա» ռազմականացված խմբավորումը, որը ինքնադատաստան է տեսնում Սալվադորում գործող կազմակերպված հանցավոր խմբավորումների ներկայացուցիչների նկատմամբ։ Ծնունդներ Հունվարի 13 - Թոմ Լոուրենս, ուելսցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Փետրվարի 18-Ջոնգ Հոսոկ հարավկորեացի ռեփեր,BTS բոյզբենդի անդամ Մարտի 1 - Ջասթին Բիբեր, կանադացի փոփ եւ առ ընդ բի երգիչ։ Մարտի 13 - Ժերար Դելոֆեու, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մարտի 15 - Ալվարո Մեդրան, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Ապրիլի 7 - Կինգսլի Բոատենգ, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Ապրիլի 13 - Անխելո Էնրիկես, չիլիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հունիսի 30 - Արմեն Լեւոնի Հովհաննիսյան, կրտսեր սերժանտ։ Սեպտեմբերի 12 - Rap Monster, հարավկորեացի երգիչ, Bangtan Boys բոյ բենդի անդամ Սեպտեմբերի 25 - Իննա Խոջամիրյան, հայ դերասանուհի Մահեր Հունվարի 5 - Գագիկ Պետրոսյան, մանկավարժ-ազատամարտիկ, հրետանավոր, Արցախյան գոյամարտի մասնակից, զոհվել է 1994թ. հունվարի 5-ին, Բոյուք-Բահմանլուում Հունվարի 7 - Կարեն Կարախանյան, ուսանող–հրետանավոր, նշանառու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ Փետրվարի 17 - Արեւ Բաղդասարյան, հայ պարուհի, երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի։ Մարտի 28 - Էժեն Իոնեսկո, ֆրանսիական դրամատուրգ, ազգությամբ՝ ռումին։ Ապրիլի 22 - Ռիչարդ Նիքսոն, ԱՄՆ 37-րդ նախագահ։ Ապրիլի 26 - Մասուտացու Օյամա, քյոքուշինքայ կարատեի հիմնադիր վարպետն է։ Մայիսի 12 - Էրիկ Էրիկսոն, եղել է հոգեբան հոգեվերլուծության եւ հոգեբանության զարգացման բնագավառներում։ Մայիսի 30 - Ագոստինո Դի Բարտոլոմեյ, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հունիսի 3 - Աբել Սիմոնյան, հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր։ Հուլիսի 2 - Անդրես Էսկոբար, կոլումբիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, որի մահվան պատճառ դարձավ ինքնագոլը Հուլիսի 8 - Կիմ Իր Սեն, Հյուսիսային Կորեայի նախկին առաջնորդ Օգոստոսի 18 - Վազգեն Ա Բուխարեստցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցու 130-րդ Կաթողիկոս, հայագետ եւ Հայաստանի ազգային հերոս։ Օգոստոսի 30 - Բաբկեն Քոլոզյան, նկարիչ, մանկավարժ Սեպտեմբերի 14 - Սեյրան Խաթլամաջյան, հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ Նոյեմբերի 20 - Մհեր Աբեղյան, հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1960)։ Դեկտեմբերի 14 - Նվարդ Աբալյան, հայ դերասանուհի (ծ. 1920): Դեկտեմբերի 29 - Մորա Վալվերդե, Կոստա Ռիկայի կոմունիստական շարժման գործիչ Արմեն Աթաբեկյան, վիրաբույժ, Հայաստանի ռազմաբժշկական ծառայության կազմակերպիչներից Հակոբ Կարապենց, հայ գրող, վիպասան (ծ. 1925) 1994 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվար Հունվարի 1 Չեխոսլովակիան կիսվեց՝ Չեխիայի եւ Սլովակիայի։ Եվրոպական տնտեսական համագործակցությունը բացեց առեւտրային պատնեշները եւ ստեղծեց Եվրոպական միասնական շուկա։ Եվրոպայում սկսվեց հեռարձակվել Եվրոնյուզ բազմալեզու հեռուստաալիքը։ Հունվարի 2 – Շրի Լանկայի քաղաքացիական պատերազմ. Շրի Լանկայի նավատորմը սպանեց 35-100 քաղաքացի Ջաֆնայում։ Հունվարի 3 – Մոսկվայում նախագահներ Ջորջ Հ. Ու. Բուշը (ԱՄՆ) եւ Բորիս Ելցինը (Ռուսաստան) ստորագրեցին Երկրորդ մարտավարական սպառազինության կրճատման պայմանագիրը։ Հունվարի 5 Վաշինգտոն նահանգում մահապատժի ենթարկվեց Վեստլի Ալան Դոդը կախաղանի օգնությամբ (այն առաջին դատական կախաղանն էր Ամերիկայում 1965 թվականից հետո)։ 7,4 միլիոն դոլար գողացվեց Brink's-ի զրահապատ ինկասացիայի մեքենայից Նյու Յորքի Ռոչեսթեր թաղամասում, որը ԱՄՆ պատմության մեջ 5-րդ խոշորագույն գողությունն էր։ Ձերբակալված չորս անձինք Իռլանդիայի ժամանակավոր հանրապետական բանակի սպաներ էին։ Հունվարի 6 – Դուգլաս Հուրդը դարձավ առաջին բրիտանացի պաշտոնյան, որը ժամանեց Արգենտինա Ֆոլկլանդյան պատերազմից հետո։ Հունվարի 6 –20 – Մումբայում տեղի ունեցավ Բոմբեյի ապստամբությունը։ Հունվարի 7 – Հիմնադրվեց Գանայի չորրորդ հանրապետությունը, որի նախագահ դարձավ Ջերրի Ռովլինգսը։ Հունվարի 13 – Քիմիական զենքի արգելման կոնվեցիան ստորագերվեց։ Հունվարի 20 - Բիլ Քլինթոնը ստանձնեց իր պաշտոնը որպես ԱՄՆ նախագահ։ Ստեղծվեցին Հայաստանի Սահմանապահ զորքերը Ծնունդներ Հունվարի 2 - Բրայսոն Թիլեր, Երգիչ, երգերի հեղինակ, ռեփեր Հունվարի 7 - Յան Օբլակ, սլովենացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Հունվարի 27 - Յայա Սանոգո, Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Փետրվարի 16 - Լուկաս Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան մարտի 9-ՄԻն Յունգի,հարավկորեացի ռեփեր,BTS բոյզբենդի անդամ Մարտի 11 - Էնթոնի Դեյվիս, ամերիկացի բասկետբոլիստ, օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր Մարտի 15 - Պոլ Պոգբա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, Կիսապաշտպան Մայիսի 8 - Դավիթ Մարիկյան, հայ ֆուտբոլիստ Հունիսի 4 - Խուան Իտուրբե, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Օգոստոսի 15 - Ալեքս Օքսլեյդ-Չեմբերլեն, անգլիացի ֆուտբոլիստ է, ով խաղում է Արսենալ ակումբում եւ Անգլիայի ազգային հավաքականում որպես կիսապաշտպան Սեպտեմբերի 1 - Ֆեդերիկո Բարբա, իտալացի ֆուտբոլիստ Սեպտեմբերի 19 - Սամվել Տեր-Սահակյան, հայ շախմատիստ, հայկական շախմատի պատմության մեջ ամենակրտսեր տարիքում (14 տարեկան եւ 7 ամսական) գրոսմայստեր դարձած շախմատիստը Հոկտեմբերի 1 - Նիկոլաս Լոպես, ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Դեկտեմբերի 8 - Աննասոֆիա Ռոբ, ամերիկացի դերասանուհի Պոլ Պոգբա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր Հունվարի 5 - Մարիամ Պետրոսյան, հայ նկարչուհի Հունվարի 20 - Օդրի Հեփբերն, բրիտանացի եւ ամերիկացի դերասանուհի, պարուհի, ֆոտոմոդել, նորաձեւության աստղ եւ հումանիստ (ծնվ.1929)։ Մարտի 13 - Սասուն Գրիգորյան, հայ ճարտարապետ Մարտի 19 - Ժորժ Կառվարենց, կոմպոզիտոր, կինոկոմպոզիտոր Ապրիլի 5 - Սեպուհ Թումյան, հայ բժիշկ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Մայիսի 23 - Լուիջի Բրունելլա, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Հունիս 12 - Մոնթե Մելքոնյան, հրամանատար (ծ. 1957) Հուլիսի 10 - Դմիտրի Նալբանդյան, հայ նկարիչ, ՀՀ (1965), ՌԴ (1969) ժողովրդական նկարիչ։ Հուլիս 17 - Համո Սահյան, հայ բանաստեղծ (ծ. 1914) Սեպտեմբերի 25 - Մանիլո Սկոպինյո, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան եւ գլխավոր մարզիչ Նոյեմբերի 26 - Գուիդո Մազետտի, իտալացի ֆուտբոլիստ, դարպասպահ եւ գլխավոր մարզիչ Դեկտեմբերի 7 - Վոլֆգանգ Պաուլ, գերմանացի ֆիզիկոս Դեկտեմբեր 29 - Մհեր Մկրտչյան, հայ դերասան (ծ. 1930) 1993 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվարի 28 - հայոց բանակի ծննդյան օրը Փետրվարի 8 - 23 - Ֆրանսիայի Ալբերվիլ քաղաքում անցկացվեցին XVI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ Մայիսի 8-9 - Շուշին ազատագրվում է ադրբեջանական ուժերից Հունիսի 21 - ստեղծվել են Հայաստանի ոստիկանական զորքերը Նոյեմբերի 3 - Նախագահական ընտրությունները ԱՄՆ-ում, Բիլ Քլինթոնը հաղթում է Ծնունդներ Հունվարի 1 - Ջեք Ուիլշեր, անգլիացի ֆուտբոլիստ Հունվարի 11 - Դանիել Կարվախալ, Իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Փետրվարի 1 - Արթուր Թորոյան, հայ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Փետրվարի 5 - Նեյմար, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Փետրվարի 23 - Կազեմիրո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Ապրիլի 6 - Քեն, հարավկորեացի երգիչ, դերասան, VIXX բոյ բենդի անդամ Ապրիլի 19 - Լուկա Անտեյ, իտալացի ֆուտբոլիաստ, պաշտպան Ապրիլի 29 - Հայկ Այվազյան, հայ երգիչ եւ երգահան Մայիսի 11 - Տիբո Կուրտուա, բելգիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Մայիսի 18 - Ֆեռնանդո Պաչեկո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, դարպասպահ Մայիսի 29 - Գրեգ Սալկին, անգլիացի դերասան Հունիսի 15 - Իլմար Կուլամ, էստոնացի խորհրդային բասկետբոլիստ, բասկետբոլի կենտրոնական եւ մարզիչ։ Օգոստոսի 13 - Լուկաս Մոուրա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Օգոստոսի 24 - Վարազդատ Հարոյան, հայ ֆուտբոլիստ, կենտրոնական պաշտպան Սեպտեմբերի 27 - Գրանիտ Ջակա, շվեյցարացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հոկտեմբերի 10 - Ջանո Անանիձե, |Սպարտակ]]ի եւ Վրաստանի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան Հոկտեմբերի 20 - Մաթիա Դե Շիլյո, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հոկտեմբերի 23 - Ալվարո Մորատա, Իսպանացի ֆուտբոլիստ, Հարձակվող Նոյեմբերի 10 - Ուիլֆրիդ Զահա, անգլիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվողական ոճի կիսապաշտպան Նոյեմբերի 23 - Մայլի Սայրուս, ամերիկյան երգչուհի եւ դերասանուհի Սեպտեմբերի 16 - Նիք Ջոնաս, ամերիկյան երգիչ, դերասան, երգահան, երաժիշտ դեկտեմբերի 4 - ԿԻմ Սոկջին,հարավկորեացի երգիչ,BTS բոյզբենդի անդամ Դեկտեմբերի 26 - Ջեյդ Թրիուոլ, բրիտանացի երգչուհի, պարուհի, Little Mix խմբի անդամներց մեկը Ջեք Ուիլշեր, անգլիացի ֆուտբոլիստ Մահեր Փետրվարի 12 - Միհրան Սոսոյան, հայ գրաֆիկ, մանկավարժ Ապրիլ 6 - Իսահակ Ազիմով, ռուս-ամերիկյան գրող (ծ. 1920) Ապրիլի 14 - Արթուր Մկրտչյան, Արցախի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ, ազգագրագետ Հունիս 21 - Լեոնիդ Ազգալդյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս (ծ. 1942) Հուլիսի 21 - Հովհաննես Զարդարյան, նկարիչ Դեկտեմբերի 5 - Կառլոս Աբովյան, հայ նկարիչ Դեկտեմբերի 12 - Ժիրայր Չուլոյան, հայ նկարիչ, ոսկերիչ-արծաթագործ Դեկտեմբերի 21 - Ֆարկաս Ֆիլիպ, ամերիկացի նշանավոր վալտոռնահար 1992 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Ապրիլ 9 - Վրաստանը անկախացավ Խորհրդային Միությունից Հունիս 25 - Սլովենիան անկախացավ Հարավսլավիայից Օգոստոս 20 - Էստոնիան անկախացավ Խորհրդային Միությունից Օգոստոս 23 - Հայաստանը հայտարարեց իր անկախությունը Խորհրդային Միությունից Օգոստոս 24 - Ուկրաինան հայտարարեց իր անկախությունը Խորհրդային Միությունից Օգոստոս 25 - Բելառուսը հայտարարեց իր անկախությունը Խորհրդային Միությունից Օգոստոս 27 - Մոլդովան հայտարարեց իր անկախությունը Խորհրդային Միությունից Սեպտեմբեր 2 - Արցախը հայտարարեց իր անկախությունը Խորհրդային Միությունից Սեպտեմբեր 9 - Տաջիկիստանը անկախացավ Խորհրդային Միությունից Սեպտեմբեր 21 - Հայաստանը անկախացավ Դեկտեմբերի 8 - Ստեղծվում է Անկախ Պետությունների Համագործակցություն Դեկտեմբերի 25 - ՌԽՖՍՀ-ը լուծարվում է Ռուսաստանի Դաշնությունում Դեկտեմբերի 26 - Գերագույն խորհուրդը վերջին անգամ է հանդիպում, եւ Խորհրդային Միությունը վերջապես փլուզվում է Դեկտեմբերի 27 - ՀՀ Զինվորական երդման տեքստը հաստատվեց ՀՀ Գերագույն խորհրդի ընդունած օրենքով Ծնունդներ Հունվարի 7 - Էդեն Ազար, բելգիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հունվարի 8 - Հրայր Սիմոնյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր Հունվարի 15 - Լոիկ Նեգո, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հունվարի 26 - Նիկո Միրալեգրո, բրիտանացի դերասան Փետրվարի 17 - Մարկո Դ՛Ալեսսանդրո, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մարտի 8 - Ռոբերտ Մակ, սլովակ ֆուտբոլիստ, գերմանական «Նյուրնբերգ» ակումբի եւ Սլովակիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան Մարտի 14 - Մարտին Մոնտոյա Տորալբո, «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբի աջ թեւի խաղացող Մարտի 20 - Մատտիա Դեստրո, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Մարտի 29 - Ֆաբիո Բորինի, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Ապրիլի 11 - Տիագո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հունիս 6 - Էրիկ Կարապետյան, հայ պոպ երգիչ։ Հուլիսի 12 - Խամես Ռոդրիգես, կոլումբիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիսի 16 - Անդրոս Թաունսենդ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Սեպտեմբերի 29 - Ադեմ Լյայիչ, սերբ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հոկտեմբերի 5 - Թոռնիկե Շենգելիա, վրաց պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, հարձակվող Հոկտեմբերի 21 - Արթուր Ալեքսանյան, հայ հունահռոմեական ըմբշամարտիկ Նոյեմբերի 16 - Պակ Հյոնգ Սիկ, հարավկորեացի երգիչ եւ դերասան Մահեր Հունվարի 5 - Սերգեյ Աբալյանց, հայ հիդրոտեխնիկ (ծ. 1907)։ Ապրիլի 30 - Սիմոն Աչիկգյոզյան, ինժեներ-երկրաբան, Արցախյան պատերազմի ազատամարտիկ, «Արաբո» ջոկատի հրամանատար Օգոստոսի 21 - Վրույր Ղազարյան, հայ խորհրդային անասնաբույժ Նոյեմբերի 30 - Միքայել Չայլախյան, հայ խորհրդային ֆիտոֆիզիոլոգ։ ԽՍՀՄ ԳԱ (1968 թվական), ՀԽՍՀ ԳԱ (1971 թվական) ակադեմիկոս, ՀԽՍՀ գիտնական, վաստակավոր գործիչ (1967 թվական) Խորեն Տեր-Հարության, քանդակագործ, գեղանկարիչ, գրաֆիկ Խորեն Տեր-Հարության, քանդակագործ, գեղանկարիչ, գրաֆիկ Օգոստոսի 1 - Յուսուֆ Իդրիս, եգիպտացի արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս, կինոսցենարիստ Առաքել Առաքելյան, գեղանկարիչ Մայիսի 11 - Ֆրեդերիկ Ֆեյդի, ֆրանսիացի հայագետ, Սուրբ Ղազարի ճեմարանի անդամ (1937), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր։ Հունիսի 14 - Կարեն Մարգարյան, հայ օդաչու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Նոյեմբեր 24 - Ֆրեդի Մերկուրի, բրիտանացի աշխարհահռչակ երգիչ, «Քուին» ռոք խմբի վոկալիստը (ծ.1946) Դեկտեմբեր 30 - Լուսինե Զաքարյան, հայ երգչուհի (ծ.1937) Խորեն Տեր-Հարության - հայազգի աշխարհահռչակ քանդակագործ (ծ. 1909) 1991 Տարեթվեր


text: Դեպքեր Հունվարի 13 -19 - հայերի ջարդեր Բաքվում Հունվարի 17 -19 - ռազմական գործողություններ Արարատի շրջանի Երասխ գյուղի շուրջ հայկական կամավորական ջոկատների եւ ադրբեջանական զինված ստորաբաժանումների միջեւ Հունվարի 20 - Բաքվի «Սեւ հունվար» Մայիսի 27 - զինված ընդհարում հայկական ինքնապաշտպանական ուժերի եւ խորհրդային զորքերի միջեւ Երեւանում։ Զոհվել են 27 ազատամարտիկ եւ խաղաղ բնակիչներ Հունիսի 20 - ԳՖՀ խորհրդարանը որոշում ընդունեց մայրաքաղաքը Բոննից Բեռլին տեղափոխելու մասին Օգոստոսի 23 - Հայաստանի Գերագույն խորհրդի առաջին նստաշրջանում ընդունվեց հռչակագիր Հայաստանի անկախության մասին Սեպտեմբերի 6 - ՀՀ Գերագույն խորհրդի որոշմամբ ստեղծվեց «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթը (թերթի առաջին համարը լույս տեսավ նույն թվականի հոկտեմբերի 9-ին) Դեկտեմբերի 25 - Համացանցի ծննդյան օրն է։ Առաջին անգամ Թիմոտի Ջոն Բեռներս-Լիին հաջողվեց ապահովել Hypertext Transfer Protocol հաճախորդի ու սերվերի միջեւ կապը Ծնունդներ Հունվարի 18 - Նաչո Ֆերնանդես, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Փետրվարի 5 - Դալտոն Մորեյրա Նետո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Փետրվարի 5 - Դմիտրի Անդրեյկին, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր։ Փետրվարի 7 - Դենի Ռոուզ, Ձախ Պաշտպան Մարտի 8 - Ասիեր Իլիարամենդի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մարտի 8 - Ռեմի Կաբելյա, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ՝ կիսապաշտպան Մարտի 15 - Նորայր Գյոզալյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Ապրիլի 9 - Քրիստեն Ստյուարտ,ամերիկացի դերասանուհի Ապրիլի 10 - Բեն Էյմոս, անգլիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Ապրիլի 10 - Բեն էյմոս, անգլիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Ապրիլի 15 - Էմմա Վաթսոն, Անգլիացի դերասանուհի եւ ֆոտոմոդել Ապրիլի 20 - Լու Հան, չինացի երգիչ, դերասան, EXO կորեաչինական խմբի նախկին անդամ Մայիսի 16 - Թոմաս Սանգստեր, բրիտանացի դերասան, բաս կիթառահար Մայիսի 29 - Դավիթ Ղարիբյան, հայ մոդել, դերասան, ռեժիսոր, հաղորդավար Հունիսի 17 - Ջորդան Հենդերսոն, անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Հուլիսի 2 - Դենի Ռոուզ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Հուլիսի 9 - Ռաֆայել դա Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան Օգոստոսի 12 - Մարիո Բալոտելլի, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Օգոստոսի 15 - Ջենիֆեր Լոուրենս, ամերիկացի դերասանուհի Սեպտեմբերի 13 - Ալբերտ Թադեւոսյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող Հոկտեմբերի 27 - Ստեֆան Էլ-Շաարավի, եգիպտական ծագումով իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող Նոյեմբերի 6 - Անդրե Շյուրլե, գերմանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող, աշխարհի 2014 թվականի առաջնության հաղթող Նոյեմբերի 7 - Դավիդ դե Խեա, իսպանացի ֆուտբոլիատ, դարպասապահ Դեկտեմբերի 26 - Դենիս Չերիշեւ, ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան Մահեր Արամ Աբրահամյան, հայ ուրոլոգ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1950), գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1959), ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1959), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969) Հունվարի 19 - Մովսես Գորգիսյան, հայ քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս, Հայաստանի ազգային հերոս (ծ. 1961 թ.) Մարտի 7 - Լուիս Կարլոս Պրեստես, բրազիլական եւ միջազգային բանվորական շարժման գործիչ Մարտի 8 - Ջեկ Լինդսեյ, անգլիացի գրող, գրականագետ, հասարակական գործիչ Մարտի 11 - Օրոնցո Պուլյեզե, Իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ եւ մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում Մայիսի 12 - Անդրեյ Կիրիլենկո (քաղաքական գործիչ), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս Օգոստոսի 1 - Ժորա Դավթյան, բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից Սեպտեմբերի 7 - Էրիխ Կոզիոլ, գերմանացի տնտեսագետ Սեպտեմբերի 25 - Իվան Մոզգով, խորհրդային անասնաբույժ-դեղաբան Սեպտեմբերի 26 - Ալբերտո Մորավիա, իտալացի գրող, լրագրող Նոյեմբերի 26 - Էդուարդ Սարգսյան, հայ նկարիչ Ռաֆայել Աթայան, հայ արձակագիր, գրականագետ, մանկավարժ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ Հունիս 12 - Մուշեղ Իշխան, հայ գրող, մշակութային, կրթական գործիչ (ծ. 1914) Հուլիս 21 - Սերգեյ Փարաջանով, կինոռեժիսոր (ծ. 1924) 1990 Տարեթվեր