text: قانون اساسی عالیترین سند یک کشور و راهنمایی برای تنظیم قوانین دیگر است. قانون اساسی تعریف کنندهٔ اصول سیاسی، ساختار، سلسله مراتب، جایگاه، و حدود قدرت سیاسی دولت یک کشور، و تعیین و تضمین کنندهٔ حقوق شهروندان کشور است. هیچ قانونی نباید با قانون اساسی مغایرت داشته باشد. به عبارت دیگر، قانون اساسی قانون تعیین کنندهٔ نظام حاکم است، قانونی که مشخص میکند قدرت در کجا متمرکز است، روابط این قدرت حاکم با آزادیها و حقوق افراد ملت چگونه است و این قوای حاکمه اعم از قوه مجریه، قوه مقننه و قوه قضائیه چه اقتدارات و مسئولیتهایی در برابر ملت دارند. در حقیقت قانون اساسی محصول مشروطه خواهی است و مشروطه خواهی چیزی جز بیان صلاحیتِ محدود شده حاکمان نیست. علاوه بر این، قانون اساسی مضامینی مانند پرچم ملی، سرود ملی، نشان ملی، پایتخت کشور و اصول حاکم بر سیاستهای اقتصادی، برنامههای فرهنگی و روابط خارجی کشور را مورد توجه قرار میدهد. قدیمیترین قانون اساسی ملی که هنوز اجرا میشود در سال نوشته شده و متعلق به جمهوری سان مارینو در جنوب اروپا است. نام مفهوم «قانون اساسی» برگرفته از واژهٔ فرانسوی «کُنستیتوسیون» (Constitution) است و در دوران جنبش مشروطه با همین لفظ فرنگی اما به معنای مشروطیت یعنی محدود شدن اختیارات پادشاه در یک چهارچوب معین (قانونی) بکار میرفتهاست. امروزه واژه «قانون اساسی» در فارسی برای اشاره به قانون اساسی دولتهای حاکم (مثل ایران یا فرانسه)، زیرمجموعه دولتها (مانند ایالتهای آلمان، آمریکا یا هند) یا ابَردولتها (مانند اتحادیه اروپا) به کار میرود، در مورد نهادهای دیگر مانند اتحادیهها، سازمانهای بینالمللی و احزاب سیاسی، معمولاً از واژهٔ «اساسنامه» استفاده میشود. برابرِ پارسیِ قانونِ اساسی، مامْ دادیک (به معنای قانون مادر) است. پیشینه تاریخی قانون اساسی میانرودان و غرب آسیا در سال ۱۸۷۷ ارنست سارزک باستانشناس فرانسوی در اکتشافات باستانشناسی خود در میانرودان، شواهدی را از وجود نوعی قانون باستانی دادگستری در تمدن سومریان (۲۳۰۰ سال پیش از میلاد) به دست آورد. هیچ مدرک و نوشتهٔ منسجمی از این قانون کشف نشدهاست، اما از شواهد اینطور برمیآید که در بر اساس آن، بیوگان و یتیمان مالیات کمتری پرداخت میکردند، و قانون آنها را در برابر رباخواری ثروتمندان پشتیبانی میکردهاست. بهطور کلی در دوران باستان حکومت بر اساس نوعی قانون کلّی در منطقه میانرودان و غرب آسیا معمول بودهاست. قدیمیترین قانون مکتوب کشف شده در جهان قانون اور-نامو است که حدود ۲۰۵۰ تا ۲۱۰۰ سال پیش از میلاد به دستور یکی از پادشاهان شهر اور روی لوح سفالین حک شده بودهاست. در دهههای ۵۰ و ۶۰ میلادی، روی متن قطعات مختلف این لوح پژوهشهایی انجام گرفت و در نهایت ۴۰ بند از قانون ترجمه شد. از جمله قوانین دیگر در منطقه میان رودان که نسخهای از آن بر روی لوحی سنگی حفظ شده، قانون حمورابی پادشاه بابل است که در حدود ۱۷۶۰ پیش از میلاد مسیح تدوین شدهاست. از مجموعههای قوانین باستانی دیگر میتوان به قانون لیپیت-ایشتار، قانون آشور، و قانون دین یهود اشاره کرد که زادگاه همه آنها منطقه میانرودان بودهاست. یونان باستان در سال ۶۲۱ پیش از میلاد، نخستین قانون دولت-شهر آتن توسط دبیری به نام دراکون نوشته شد. این قانون بسیار خشن بود و در آن مجازات مرگ برای تمام جرایم در نظر گرفته شده بود.<ref>Plutarch, et alia. [http://www.gutenberg.org/files/14033/14033-h/14033-h.htm Plutarch's Lives, Volume 1 (of 4)]. Aubrey Stewart and George Long, translators.</ref> قانون اساسی آتن در سالهای ۵۹۴ و ۵۰۸ پیش از میلاد، به ترتیب توسط سولون حاکم آتن و کلئیستنس که یک اشرافزاده بود تغییر داده شد. تفاوت قانون عادی با قانون اساسی به گواه متون تاریخی، ارسطو، فیلسوف شهیر یونانی، نخستین کسی است که بین قانون اساسی و قوانین عادی تفاوت قائل شده. وی قانون اساسی را تبیین کنندهٔ «جایگاه دستگاههای دولتی» میداند. آثار مشهور ارسطو مانند «قانون اساسی آتن» یا «اصول حکومت آتن»، «اخلاق» و «سیاست» به بررسی قانونهای اساسی آن دوره به ویژه قانون اساسی دولت-شهرهای آتن، اسپارت و کارتاژ میپردازد. ارسطو در این آثار خوبیها و بدیهای هریک از قانونها را مشخص میسازد و نتیجهگیری میکند که بهترین قانون اساسی در حقیقت ترکیبی است از قوانین سلطنتطلبانه، اشرافگرایانه و مردمگرایانه. از نظر ارسطو، گروهی از شهروندان مجاز بودند در حکومت دخالت کنند، و گروهی دیگر از شهروندان (شامل بردگان) حق دخالت در حکومت را نداشتند. قانون اساسی در امپراتوری روم نخستین بار امپراتور تئودوسیوس در سال ۴۳۸ مجموعه قوانین مشخصی برای اداره امپراتوری روم تدوین کرد. یک قرن بعد در سال ۵۳۴ میلادی، ژوستینیان یکم امپراتور بیزانس (روم شرقی) مجموعهای از قوانین را تدوین و به اجرا گذاشت که در طول زمان تبدیل به تأثیرگذارترین قانون در اروپای قرون وسطی شد. این مجموعه از قوانین پیشین امپراتوری روم الهام گرفته بود و به عنوان نطفهٔ قانون مدنی مدرن اروپا شناخته میشود. نخستین قانون جامع در ژاپن در سال ۶۰۴ میلادی، شوتوکو شاهزادهٔ ژاپنی، مجموعهای از ۱۷ قانون را تهیه و به اجرا گذاشت. این قوانین الهام گرفته از تعالیم بودا هستند و بیشتر به اخلاق اجتماعی میپردازند تا به ساختار دولت قانون شهر مدینه در دوره پیامبر اسلام پیامبر اسلام پس از مهاجرت به شهر یثرب (مدینه) و استقرار در آنجا، در سال یکم هجری (۶۲۲ میلادی) مجموعه قوانینی بر اساس دین اسلام برای اداره شهر وضع کرد. این قوانین برای نخستین بار حقوق مذهبی شهروندان را تضمین کردند و نظام دادگستری مشخصی را برای جنگ، مالیات و اختلافات مدنی تعریف کردند. قانون بزرگ صلح سرخپوستان آمریکای شمالی بین سالهای ۱۰۹۰ و ۱۱۵۰ میلادی، قانونی به نام «گایاناشاگوا» (Gayanashagowa) یا «قانون بزرگ صلح» در میان اعضای کنفدراسیون «ایروکی» شامل شش قبیله بزرگ سرخپوست آمریکای شمالی تدوین و به اجرا گذاشته شد. گفته میشود که سدهها بعد از آن، برخی از دولتمردان آمریکا مانند بنجامین فرانکلین و جیمز مدیسون هنگام تنظیم قانون اساسی ایالات متحده آمریکا، از گایاناشاگوا ایدههایی گرفته بودهاند. قرون وسطی قانون ماگنا کارتا و حکومت مشروطه سلطنتی در انگلستان ماگنا کارتا لیبرتاتوم (Magna Carta Libertatum) یا منشور بزرگ آزادی منشوری است که در سال ۱۲۱۵ میلادی نگاشته شدهاست. علت اصلی به وجود آمدن این منشور، اختلاف بین پاپ اینوسنت سوم، بارونها و اشراف انگلستان، و پادشاه انگلستان بر سر میزان و حد قدرت پادشاه بود. ماگنا کارتا پادشاه را وادار میساخت که بخشی از حقوق خود را واگذار کند، به تشکیلات قانونی احترام بگذارد و قبول کند که قانون بر ارادهٔ شخصی او ارجحیت دارد. یکی از مهمترین بندهای ماگنا کارتا حکمی بود موسوم به Habeas Corpus که برطبق آن، شاه یا کس دیگری حق نداشت هیچ فردی را بدون طی تشریفات قانونی محکوم، زندانی، تبعید یا اعدام کند یا اموال کسی را مصادره نماید. ماگنا کارتا گرچه باعث تغییر سریع در رفتار و موقعیت پادشاه انگلستان نشد، اما نقطه آغاز زورآزمایی شاه و اشرافیان برای کنترل حکومت، تکامل نظام پادشاهی در بریتانیا، پیدایش ایدهٔ حکومت مشروطه سلطنتی و تأسیس مجلس اعیان بود. تغییرات بعدی و تأسیس مجلس عوام موازنه قدرت را به سود مردم تغییر داد. قانون قبطی در مصر و اتیوپی در سال ۱۲۴۰ میلادی، ابوالفضایل'' نویسندهٔ قبطی اهل مصر، با ترکیب بخشهایی از قوانین انجیل، یهودیت و امپراتوری بیزانس، قانون جدیدی را به زبان عربی به رشته تحریر درآورد. شواهد تاریخی نشان میدهد که این قانون در حدود سال ۱۴۵۰ میلادی به کشور حبشه (اتیوپی) وارد شده و نخستین بار در زمان سلطنت سارسا دنگال امپراتور اتیوپی به عنوان قانون اساسی کشور به اجرا درآمده بودهاست. قانون اساسی اتیوپی بیش از ۴۰۰ سال در این کشور اجرا میشد تا اینکه هایله سلاسی اول در سال ۱۹۳۱ قانون اساسی جدیدی را جایگزین آن نمود. قانون اساسی سان مارینو قدیمیترین قانون اساسی ملی که هنوز اجرا میشود در سال ۱۶۰۰ میلادی نوشته شده و متعلق به جمهوری سان مارینو در جنوب اروپا است. قانون اساسی سان مارینو (Leges Statutae Republicae Sancti Marini) با زبان لاتین نوشته شده و شامل ۶ دفتر است. نخستین دفتر آن شامل ۶۲ بخش است که شوراها، دادگاهها و ادارات اجرایی دولت و شرح کار آنها را تعریف میکند. سایر دفترها قوانین مدنی، جنایی و دادگستری و سلسله مراتب اداری را شرح میدهند. قانون مستعمراتی کنتیکت در آمریکا در سال ۱۶۳۹ میلادی، مستعمرهٔ کنتیکت در آمریکای شمالی قانونی را تهیه و در مرزهای خود به اجرا گذاشت. از این قانون به عنوان یکی از اولین قوانین اساسی منسجم در غرب و نخستین قانون اساسی در آمریکای شمالی یاد میشود، و به همین دلیل به ایالت کنتیکت در کشور آمریکا لقب «ایالت قانون اساسی» دادهاند. این قانون با اینکه سندی نسبتاً کوتاه است، در آن برای نخستین بار از آزادیهای فردی و نحوه ضمانت آنها توسط دولت سخن به میان آمدهاست. این قانون حدود قدرت دولت را هم مشخص کرده و راهکارهایی برای اعمال آن حدود ارائه دادهاست. این قانون توسط فرماندار مستعمرهٔ کنتیکت برای تأیید چارلز دوم پادشاه انگلستان به لندن برده شد، و پس از تأیید به صورت منشور سلطنتی درآمد و لازمالاجرا شد. در آن زمان، حکومت بریتانیا به این قانون به عنوان ضامن بقای نظم و ترتیب در مستعمره کنتیکت نگاه میکرد، اما بخشهایی از آن بعدها الهامبخش قانون اساسی ایالات متحده آمریکا شد. قانون اساسی مدرن پس از عصر روشنگری در اروپا در عصر روشنگری اروپا و در طول چهل سال از سال ۱۷۵۰ تا ۱۸۰۰، چندین قانون اساسی مدرن و تأثیرگذار ظهور پیدا کردند. قانونهای اساسی جمهوری کُرس و کشور سوئد، نخستین نمونههای قانون اساسی مدرن پس از دوران روشنگری هستند. در سال ۱۷۵۵ جمهوری خودمختار کُرس قانون اساسی مدرنی را تدوین و به اجرا گذاشت. این قانون اساسی تحت تأثیر افکار ژان ژاک روسو و توسط پاسکال پائولی و همکارانش به زبان ایتالیایی نگاشته شد. از قانون اساسی کرس به عنوان نخستین قانون اساسی مدرن معاصر نام میبرند. این قانون اساسی ۱۴ سال در کُرس رسمیت داشت تا اینکه فرانسه این کشور را در سال ۱۷۶۹ ضمیمهٔ خاک خود کرد. در سال ۱۷۷۲ گوستاو سوم پس از یک کودتای بدون خونریزی بر تخت پادشاهی سوئد نشست و به حکومت پنجاه ساله پارلمانی پایان داد. وی سپس به تألیف قانون اساسی جدید سوئد دست زد که در آن نظام حکومتی «پادشاهی مطلق» بود. بر اساس این قانون، حکومت جدید در مقایسه با نظام پارلمانی پیشین سوئد مستبدانه به نظر میرسید، اما با این حال از بسیاری از قوانین رایج در پادشاهیهای مستبد دیگر بازتر و انسانیتر بود. برای مثال قانون آزادی بیان مصوب سال ۱۷۷۶ هنوز هم در قانون اساسی امروزی سوئد باقی است. ایالت ماساچوست در سال ۱۷۸۰ یعنی هفت سال پیش از پذیرفته شدن در ایالات متحده آمریکا، قانون اساسی خود را تهیه کرد. قانون اساسی ایالات متحده آمریکا در سال ۱۷۸۸ تهیه شد و رسمیت یافت. این قانون برای اداره نظام چند-ایالتی خود از نظام سیاسی اتحاد پادشاهیها در بریتانیای کبیر الهام گرفته بود. علاوه بر آن، عقاید پلیبیوس فیلسوف یونانی، جان لاک فیلسوف تجربهگرای بریتانیایی، و شارل دو مونتسکیو متفکر فرانسوی، تأثیر زیادی بر قانون اساسی ایالات متحده آمریکا داشتهاند. سه سال بعد در سال ۱۷۹۱، قانون اساسی لهستان-لیتوانی و قانون اساسی فرانسه تهیه و به اجرا گذاشته شد. پادشاهی بلژیک (۱۸۳۱)، لیبریا (۱۸۴۷)، لوکزامبورگ (۱۸۶۸) و کنفدراسیون سوئیس (۱۸۷۴) از نخستین کشورهایی بودند که پس از آن اقدام به تدوین قانون اساسی برای خود نمودند. دادگاه قانون اساسی هماینک در ۴۹ کشور جهان دادگاههای ویژهای به نام دادگاه قانون اساسی وجود دارد که کار اصلی آن بررسی سازگاری قوانین مصوبه با قانون اساسی کشور است. قانون اساسی ایران پیش از انقلاب مشروطه غلامحسین زرگرینژاد تاریخنگار، پژوهشگر و استاد تاریخ دانشگاه تهران، بر این باور است که در دوران ناصرالدین شاه سه بار قانون اساسی نگاشته شدهاست. این قانونها اگر چه عنوان «قانون اساسی» نداشتهاند، درعمل به منزلهٔ قانون اساسی بودهاند. به گفتهٔ او نخستین قانون حکومت ایران را ملکم خان در سالهای آغازین تمایلات ناصرالدین شاه به اصلاحطلبی نوشت و برای میرزا جعفر خان مشیرالدوله رئیس شورای دولت، فرستاد. این قانون بر اساس تقسیم وزارتخانهها به ۸ وزارتخانه تنظیم و ارائه شده بود. قانون اساسی دوم که با عنوان «لایحهٔ تشکیل دربار اعظم» در ۱۲ شعبان ۱۲۸۹ ه.ق (مهر ۱۲۵۱ ه.خ) توسط میرزا حسین خان مشیرالدوله به شاه تقدیم شده بود، در ۲۰ شعبان با صدور دستخط شاه رسمیت یافت تا به اجرا درآید. سومین قانون اساسی یا قانون حکومت ایران ناشناختهتر از دو مورد پیشین است. متأسفانه از نام و نشان نویسنده یا تنظیمکنندگان این قانوننامه یا دستورالعمل اطلاعی در دست نداریم، اما ظن غالب آن است که این قانون در اواخر دورهٔ تمایلات ناصرالدین شاه به اصلاح دستگاه دولت و پایان عصر سپهسالار (میرزا حسین خان مشیرالدوله) و سالها پس از تنظیم قانون اساسی دوم، تنظیم شده باشد، چرا که از انعکاس آن در روزنامهها و منابع قاجاری خبری نیست. گفتنی است که تنظیمکنندگان این قانون برای آن نامی نیز نگذاشتهاند. زرگرینژاد بر اساس محتوای آن، نام «قانون حکومت ایران» را بر آن نهادهاست. این قانون پس از تبدیل ۱۲ وزارتخانه به ۱۵ وزارتخانه نگاشته شدهاست. قانون اساسی مشروطه قانون اساسی مشروطه در هشتم دیماه سال ۱۲۸۵ خورشیدی (۱۴ ذیقعده ۱۳۲۴ هجری قمری) به امضای مظفرالدینشاه رسید. این قانون ۵۱ ماده داشت که عموماً مربوط به طرز کار مجلس شورای ملی و مجلس سنا میشد، به همین دلیل در آغاز به نظامنامه نیز مشهور بود. این قانون بعد از موفقیت مشروطهخواهان درگرفتن فرمان مشروطه و با عجله تهیه شده بود و در آن ذکری از حقوق ملت و سایر ترتیبات مربوط به رابطه اختیارات حکومت و حقوق ملت نبود، بنابراین «متمم قانون اساسی» تهیه شد و به تصویب مجلس رسید و محمدعلیشاه نیز آن را در ۱۴ مهر ۱۲۸۶ خورشیدی (۲۹ شعبان ۱۳۲۵ هجری قمری) امضا کرد. این قانون و متمم آن تا سال ۱۳۵۷ که حکومت پادشاهی در ایران برافتاد، قانون اساسی ایران بود. قانون اساسی جمهوری اسلامی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷ تهیه شد، و پس از همهپرسی نوع حکومت جمهوری اسلامی، در روزهای ۱۰ و ۱۱ آذر ماه سال ۱۳۵۸ به بحث گذاشته شد و پس از دریافت رأی اکثریت مردم (۹۹٫۵٪) به اجرا گذاشته شد. این قانون در سال ۱۳۶۸ و پس از حکم آیتالله خمینی به رئیسجمهور وقت مورد بازنگری قرار گرفت و در ۶ مرداد در همهپرسی قانون اساسی ایران ۱۳۶۸ به تأیید اکثریت مردم ایران رسید. جستارهای وابسته فهرست قانونهای اساسی کشورها منابع پیوند به بیرون فارسی در سایت حقوق: اخبار حقوق اساسی در سایت حقوق: حقوق اساسی در سایت حقوقدانان: استادان حقوق اساسی سایت فرانسوی حقوق اساسی متن کامل قانون اساسی برخی کشورها انگلیسی انجمن قانون اساسی قوانین اساسی ملل اسناد حقوقی سیاست قانون منابع حقوق مام دادیک __نمایه__


source: wikipedia

text: ماشینابزار یا ماشینافزار نامی کلی است برای اشاره به دستگاههای ویژه کارهای مختلف صنعتی. در رشتهٔ تحصیلی ماشین ابزار روند ساخت و تولید قطعات کوچک تا قطعات بسیار بزرگ در آن توضیح داده میشود بیشتر بحث ماشین ابزار در بارهٔ تولید و ساخت قطعات با براده و بدون براده است، یک متخصص ماشین ابزار میتواند با دانش و فن خود یک قطعه را با توجه به جنس قطعه، شکل، خاصیت و مقدار هزینه آن قطعه را بسازد. ساختمان ماشین ابزار قطعههای اصلی ماشین ابزار عبارتند از: محورهای اصلی ماشین و چرخدندهها کوپلینگها و انتقال دهندههای قدرت منبع قدرت جعبه دنده بدنه و پایه ماشین دستگاههای ماشینابزار دستگاه تراش دستگاه فرز دستگاه سنگزنی دریل سیانسی دستگاه هاب صفحه تراش کپی تراش سری تراش فرز پانتوگراف بورینگ هونینگ لپینگ دستگاه اسپارک دستگاه وایرکات دستگاه خانکشی دستگاه کلهزنی ماشین سنتر منابع برای مطالعه بیشتر کتاب Machine Design by PAUL H. BLACK 4 طراحی ماشینهای ابزار اثر اسماعیل مقدم کتاب Machinary Hand book کتاب ماشینافزار نوشته Lascoe - Orville ترجمهٔ ابراهیم صادقی انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران تجهیزات صنعتی تجهیزات و لوازم کارهای چوبی ماشینابزارها ماشینکاری ماشینها


text: گنو/لینوکس سیستم عاملی شبهیونیکس است که بخش عمدهٔ آن، سازگار با استاندارد پازیکس است. بسیاری از توزیعهای گنو/لینوکس از کلمهٔ «لینوکس» در نام خود استفاده میکنند، اما بنیاد نرمافزار آزاد از نام «گنو/لینوکس» برای تأکید بر اهمیت سیستم عامل گنو استفاده میکند که باعث ایجاد برخی بحثها مثل بحث نامگذاری گنو/لینوکس شدهاست. به نظر سازندهٔ لینوکس، استفاده از نام «گنو/لینوکس» برای کل سیستم، اشتباه است. گنو/لینوکس میتواند سختافزارهای مختلفی از جمله انواع مختلف تلفن همراه، تبلت، مسیریاب و کنسول بازی، رایانههای رومیزی، رایانههای بزرگ، ابررایانهها و رایانههای تک بردی (SBC) را پشتیبانی کند. اگرچه ابتدا لینوکس فقط برای استفاده روی ریزپردازندههایی با معماری ۸۰۳۸۶ اینتل طراحی شدهبود، اما امروزه انواع گوناگون معماریها را پشتیبانی میکند، و در انواع و اقسام وسایل؛ از رایانهٔ شخصی گرفته تا ابررایانهها و تلفنهای همراه و سرورها به کار میرود. این سیستمعامل در ابتدا بیشتر توسط افراد مشتاق، بهطور داوطلبانه گسترش پیدا میکرد و به کار گرفته میشد. لینوکس توانستهاست پشتیبانی شرکتهای بزرگی چون آیبیام و هیولت-پاکارد را بهدستآورد و با بسیاری از نسخههای تجاری یونیکس رقابت کند. طرفداران لینوکس و بسیاری از تحلیلگران این موفقیت را ناشی از استقلال از فروشنده، کمهزینهبودن پیادهسازی، سرعت بالا، امنیت و قابل اطمینان بودن آن میدانند. لینوکس، توزیعهای مختلفی دارد، از جمله دبیان، سنت او اس (مناسب سرور)، کالی لینوکس (که بیشتر برای تست نفوذ استفاده میشود) فدورا و نمونههای دیگر نام دارند. آمار دقیقی از تعداد تمام توزیعهای لینوکس وجود ندارد اما تخمینهای در این مورد وجود دارد. بهطور کلی میتوان گفت هر سیستم عامل کامپیوتری دارای هسته یا کِرنِل و رابط بین نرمافزار و سختافزار سیستم است و وظیفهٔ انجام کارهای اساسی را دارد. در اصل، کرنل پایینترین سطح اجزای نرمافزاری یک سیستم است و اگر آسیب ببیند تمام سرویسها و نرمافزارها را مختل خواهد کرد. از وظایف هسته یا کرنل، این است که منابع سیستم را به برنامههای دیگر موجود در سیستم متصل کند. تاریخچه در سال ۱۹۸۴ میلادی ریچارد استالمن که رئیس بنیاد نرمافزارهای آزاد بود پروژه گنو (GNU) را آغاز کرد. در این پروژه که یک جنبش نرمافزاری محسوب میشد، برنامهنویسان با یکدیگر همکاری میکردند که این همکاری تا به امروز نیز ادامه دارد. آن زمان بیشتر ابزارهای پروژه گنو که با زبان برنامهنویسی سی و اسمبلی نوشته شدهبود، آمادهٔ کار بودند و تنها یک هستهٔ سیستمعامل مناسب و آزاد، کم بود. حتی سیستمعامل مینیکس نیز با وجود در دسترس بودن کد منبع آن، آزاد نبود و حق نشر مخصوص داشت. کار در پروژه گنو به سمت طراحی یک هستهٔ مناسب متمرکز میشد اما به نظر میرسید که برای ایجاد این هسته حداقل چند سال دیگر زمان نیاز است. این تأخیر برای لینوس توروالدز قابل تحمل نبود؛ بنابراین خودش دست به کار شد و با الهام از کد مینیکس کار را مجدد آغاز کرد. سرانجام در ۲۵ اوت سال ۱۹۹۱ در ساعت ۲۰:۵۷ (به وقت گرینویچ) پیامی تاریخی به گروه خبری comp.os.minix از طرف لینوس توروالدز ارسال شد. او یک دانشجوی فنلاندی بود که آن زمان در دانشگاه هلسینکی درس میخواند. متن پیام او چنین بود: لینوکس برخلاف مینیکس (یک سیستمعامل ساده، نوشته شده توسط اندرو تننبام که برای آموزش طراحی سیستمعامل به کار میرفت) که از معماری ریزهسته استفاده میکرد، با ایدهٔ هستهٔ یکپارچه طراحی شدهبود. اولین نسخهٔ لینوکس در سپتامبر ۱۹۹۱ در اینترنت منتشر شد. دومین نسخهٔ آن به فاصلهٔ کمی در اکتبر همان سال منتشر شد. از آن پس هزاران برنامهنویس و هکر در سراسر دنیا در این پروژه شرکت کردند. مقالهٔ «کلیسای جامع و بازار» اثر اریک ریموند مدل گسترش هسته لینوکس و نرمافزارهای مشابه را تشریح میکند. پنگوئن تاکس نشانه و نماد شانس هستهٔ لینوکس است. لینوس توروالدز مالک علامت تجاری لینوکس است که به عنوان «نرمافزار سیستمعامل رایانه برای تسهیل در استفاده و عملیات رایانه» به ثبت رسیدهاست. مجوز هستهٔ لینوکس و بیشتر بخشهای گنو، تحت اجازهنامهٔ عمومی همگانی گنو (جیپیاِل) منتشر میشوند. جیپیال لازم میداند که تغییرات کد منبع و کارهای برگرفته نیز، تحت مجوز جیپیال منتشر شوند. یکی از نگرانیهای همیشگی لینوس توروالدز این بودهاست که از لینوکس بدون اجازه و به صورت تجاری و به صورت نرمافزار انحصاری استفاده کنند توزیعهای لینوکس لینوکس همیشه یکی از اجزاء یک توزیع لینوکس است. توزیعهای لینوکس توسط افراد، یعنی گروههای نه چندان متشکل و سازمانهای حرفهای گوناگون ایجاد میشوند. این توزیعها شامل تعدادی نرمافزار سیستم و برنامههای کاربردی به همراه روالی مشخص برای نصب آنها بر رایانه هستند. توزیعها بهطور معمول برای اهداف مختلفی از جمله محلیسازی، پشتیبانی از یک معماری خاص، کاربردهای بیدرنگ (real-time applications) و سامانههای توکار (embedded systems) به وجود میآیند و برخی از آنها آگاهانه، تنها از نرمافزارهای آزاد استفاده میکنند. یک توزیع همه منظورهٔ معمولی، شامل هستهٔ لینوکس، کتابخانهها و ابزارهای گنو، پوستههای خط فرمان و انبوه بیشماری از نرمافزارهای کاربردی از مجموعههای اداری و سیستم پنجرهای اِکس گرفته تا مفسرها، ویرایشگرهای متن و ابزارهای علمی است. از توزیعهای شناختهشدهٔ لینوکس میتوان به موارد زیر اشاره کرد: اوبونتو (به انگلیسی: Ubuntu) (شناختهشدهترین و محبوبترین توزیع لینوکس؛ از لحاظ ظاهری نزدیکترین نسخه لینوکس به سیستم عامل ویندوز) آرچ لینوکس (به انگلیسی: Arch Linux) (مناسب برای: برنامهنویسان و توسعهدهندگان) دبیان (به انگلیسی: Debian) (یکی از محبوبترین توزیعهای لینوکس برای استفادهٔ مبتدیان و سرورها) کالی لینوکس (به انگلیسی: Kali Linux) (مناسب برای: تستهای امنیتی از جمله تست نفوذ) فدورا (به انگلیسی: Fedora) (مناسب برای: توسعهدهندگان نرمافزار، آموزندگان) لینوکس مینت (به انگلیسی: Linux Mint) (مناسب برای: متخصصین، توسعهدهندگان و آموزندگان) مانجارو (به انگلیسی: Manjaro) (مناسب برای: مبتدیان) اپنسوزه (به انگلیسی: open SUSE) (مناسب برای: مبتدیان و متخصصین ماهر) تِیلز (به انگلیسی: Tails) (مناسب برای: امنیت و حریم خصوصی) زورین او اس (به انگلیسی: Zorin OS) (مناسب برای: مبتدیان و متخصصین) سنت او اس (به انگلیسی: Centos) (مناسب برای: سیستم عامل سرور میزبانی سایت) گستره بیش از یک میلیارد دلار: برآورد اندازهٔ گنو/لینوکس که مقالهٔ تحقیقیای است بر روی توزیع رِدهَت لینوکس ۷٫۱، که در آن تعداد خطوط کد منبع ۳۰ میلیون عنوان شدهاست. در این تحقیق، با استفاده از روش (مدل هزینه سازنده – کوکو) برآورد شدهاست که بر روی این توزیع نزدیک به ۸ هزار نفر در سال کار گسترش (توسعه) انجام شدهاست. چنانکه این نرمافزار با روشهای متعارف خصوصی گسترش مییافت، هزینهٔ گسترشاش در ایالات متحده با روشهای گسترش متعارف خصوصی بالغ بر ۱/۰۸ میلیارد دلار (با قیمت دلار سال ۲۰۰۰) میشد. بخش بزرگی از کد (۷۱٪) با زبان برنامهنویسیِ C نوشته شدهاست اما از بسیاری از زبانهای دیگر همچون ++C، لیسپ، اسمبلی، پرل، فرترن، پایتون و زبانهای اسکریپتنویسی گوناگونی هم استفاده شدهاند. اندکی بیش از نیمی از خطوط کد، تحت مجوز عمومی گنو (جیپیاِل) هستند. هستهٔ لینوکس ۲٫۴ میلیون خط کد است و ۸٪ کل کد را تشکیل میدهد. در پژوهشی جدید که بر روی توزیع لینوکس دبیان نسخهٔ ۴٫۰ که در سال ۲۰۰۷ عرضه شده صورت گرفت، مشخص شد این توزیع دارای نزدیک به ۲۸۳ میلیون خط کد بود که تخمین زده میشود هزینهٔ گسترشاش با روشهای گسترش متعارف خصوصی بالغ بر ۸٫۰۷ میلیارد دلار (با قیمت دلار سال ۲۰۱۳) و زمان مورد نیاز حدود هفتاد و سه هزار نفر در سال میشود. کاربردهای سیستمعاملهای شکل گرفته بر پایهٔ لینوکس در گذشته یک کاربر لینوکس برای پیکربندی و نصب سیستم خود، نیازمند دانش بالایی از رایانه بود. این دلیل، علاوه بر دسترسی به درون سیستم، باعث شده بود که بهطور سنتی کاربران لینوکس را (بر خلاف کاربران ویندوز یا مکاواس) کسانی شکل بدهند که با رایانه بیشتر آشنا هستند. افرادی که معمولاً با القاب «هَکِر» و «گیک» شناخته میشوند. این نگرش در سالهای اخیر با افزایش راحتی کار در لینوکس و گسترده شدن استفاده از بسیاری از توزیعها، اعتبار خود را از دست دادهاست. لینوکس در بازار سرورها و کاربردهای ویژه (مانند پردازش تصویر و سرویس وب) پیشرفت قابلملاحظهای کرده و در حال ورود به بازار بزرگ رایانههای رومیزی است. لینوکس اساس مجموعه نرمافزار سرور، موسوم به لمپ (نرمافزار) متشکل و مخفف از (ل) لینوکس، (آ) آپاچی، (م) مایاسکیوال/ماریا دی بی، (پ) پرل/(پ) پیاچپی/(پ) پایتون) را تشکیل میدهد که میان توسعهدهندگان وب محبوبیت گستردهای کسب کردهاست. به دلیل پایداری و انعطاف لینوکس، این سیستمعامل حضور پررنگی به عنوان سیستمعاملی برای کامپیوترهای کارساز دارد. بر اساس آمار در سال ۲۰۰۸، از میان ۱۰ تا از معتبرترین شرکتهای هاستینگ Hosting دنیا، ۵ شرکت سیستمعامل لینوکس را در کارسازهای وب خود بهکار میگیرند. توزیعهای لینوکس بهطور گستردهای به عنوان سیستمعامل در اَبَررایانهها استفاده میشود: از نوامبر سال ۲۰۱۰، از ۵۰۰ سیستم برتر، تمام آنها تحت اجرای توزیعهای لینوکس هستند. لینوکس همچنین به عنوان سیستمعامل برای سامیت Summit، قویترین ابررایانهٔ جهان، بهکار میرود. از لینوکس همچنین بیشتر در سیستمهای کارگذاشته استفاده میشود. رایگان، متنباز و آزاد بودن آن باعث میشود انتخابی ایدئال برای ابزارهایی مانند سیمپیوتر (رایانهای که برای جمعیت کم درآمد کشورهای در حال گسترش طراحی شده) باشد. لینوکس با داشتن محیطهای رومیزی مانند گنوم و کیدیئی، رابط کاربری hd همچون اپل مکینتاش و مایکروسافت ویندوز را در کنار دیگر محیطهای گرافیکی و رابط خط فرمان (ترمینال) یونیکسمانندِ سنتیاش، عرضه میکند. هرچند نرمافزارهای گرافیکی لینوکس برای بسیاری از مصارف وجود دارند، در بسیاری زمینهها نرمافزارهای خصوصی هنوز از گستره و میزان محبوبیت بیشتری برخوردارند. نرمافزارهای تحت سرور لینوکس سرور به سیستم رایانهای پرتوانی گفته میشود که در یک شبکه برای وظیفهای خاص، نقشی را بر عهده میگیرد. سیستمهای کامپیوتری سرور معمولاً از سختافزاری پرقدرت و نرمافزاری منعطف و پایدار برای ارائهٔ خدمت مورد نظر به تعداد زیاد مشتریان استفاده میکنند. سیستمعاملهای شکل گرفته بر پایهٔ لینوکس، به دلیل پایداری و انعطاف، گزینههای خوبی برای نصب بر روی سیستمهای سرور هستند. نمونه نرمافزارهای مشهوری که معمولاً تحت گنو/لینوکس به عنوان نرمافزار سرور استفاده میشوند: سرور پروکسی-کش (Proxy-Cache) اسکوئید (SQUID) سرور سامانه نام دامنه (DNS) بایند (Bind) سرور وب (Web Server) آپاچی (APACHE) انجینکس (Nginx) سرور پست الکترونیکی (Mail Server) پستفیکس (Postfix) سرور پایگاه داده مایاسکیوال (Mysql) مانگودیبی (MongoDB) ردیس (Redis) سیستم تشخیص نفوذ شبکه اسنورت (Snort) سوریکاتا (نرمافزار) (Suricata) نصب در سالهای آغازین، دشوار بودن روند نصب سیستمعاملهای بر پایهٔ لینوکس مانعی برای پذیرش آنها بود؛ اما در سالهای اخیر نصب گنو/لینوکس بسیار آسان شدهاست. بسیاری از توزیعها دارای روند نصب آسان و قابلمقایسه با نسخههای ویندوز هستند؛ بهگونهای که توزیع اوبونتو با چند کلیک نصب میشود. علاوه بر این، رایانههای شخصیای با توزیعهای گنو/لینوکس وارد بازار شدهاند و به آسانی از بسیاری از فروشندههای اصلی، همچون دل، هیولت-پاکارد و وال-مارت قابلتهیه هستند. یکی از بهترین نصّابهای گنو/لینوکس که بهطور گسترده نیز استفاده میشود، calamares نام دارد، که در خیلی از توزیعها برای نصب مورد استفاده قرار میگیرد. بیشتر شیوههای عمومی نصب گنو/لینوکس، توسط همهٔ توزیعهای مهم پشتیبانی میشود که شامل اجرا از طریق لوح فشرده، حاوی برنامههای نصب و راهاندازی نرمافزارهاست. این لوح فشرده میتواند از طریق نسخه ایزو (ISO image) بارگذاری شدهباشد، به تنهایی و به قیمت بسیار پایین خریداری شود، یا میتواند در مجموعه نرمافزارهای تجاری اضافی ارائه شود. برخی توزیعها همچون دِبیان (Debian) با فلاپیدیسک نیز قابل نصب هستند. پس از نصب ابتدایی، بیشتر نرمافزارها از طریق اینترنت و لوح فشرده قابل بارگیری و نصب هستند. بسیاری از توزیعها میتوانند بیدرنگ از طریق دیسکهای زنده، بسیار سریعتر از نصب بر روی دیسک سخت، اجرا شوند. به این صورت که یک بار از لوح فشرده راهاندازی میشوند و میتوان از گنو/لینوکس بدون هیچگونه تغییری در محتویات دیسک سخت استفاده کرد. به همین نحو، برخی توزیعهای حداقلی، همچون تامزروتبوت (Tomsrtbt)، بدون نیاز به تغییر محتویات دیسک سخت از طریق فلاپی دیسک (Floppy Disk) قابل اجرا هستند. همچنین بسیاری توزیعها از راهاندازی از طریق شبکه، پشتیبانی میکنند؛ یعنی همهٔ مراحل نصب و پیکربندی دستگاه، میتواند از طریق شبکه انجام شود. پشتیبانی فروشندگان تجاری و دیگر کاربران گنو/لینوکس در اجتماعات آنلاین (کانالهای آیآرسی)، گروههای خبری، فهرستهای پستی و انجمنهای اینترنتی پشتیبانی فنی ارائه میکنند. گروه کاربران گنو/لینوکس (LUGs) در همهٔ جهان به کاربران بسیاری بهرایگان یاری میرساند. مدل کسبوکار بیشتر فروشندگان تجاری گنو/لینوکس (مانند ردهت و اوبونتو)، بر پایهٔ دریافت دستمزد جهت پشتیبانی است. اینگونه دریافت پشتیبانی در برابر پرداخت پول برای کاربران تجاری گنو/لینوکس حائز اهمیت است. ساختار دایرکتوری لینوکس سیستمعامل گنو/لینوکس یک سیستم منطقی است نه فیزیکی، این مورد به این معناست که ممکن است هر فایل یک پوشه از یک پارتیشن خاص باشد ولی در آدرسدهی ممکن است همه فایلها در یک آدرس باشند. برای مثال: پوشهٔ Documents لینوکس در ویندوز میتواند /home/username/Documents باشد ولی غالباً چیزی که وجود دارد این است که در ویندوز C:\Users\UserName\Documents معادل پوشه ذکرشده است. به همین دلیل در لینوکس باید کاملاً مشخص گردد هر فایل دقیقاً چیست. ساختارهای دایرکتوری لینوکس به علت گستردگیای که دارند میتوانند به شما در کارکرد راحتتر با لینوکس کمک کنند؛ ازاینرو یادگیری آنها در اولویت است. در ادامه چند مورد از اصلیترین آنها را معرفی خواهیم کرد. دایرکتوری / دایرکتوری /bin دایرکتوری /boot دایرکتوری /dev دایرکتوری /etc دایرکتوری /home دایرکتوری /lib دایرکتوری /media دایرکتوری /mnt دایرکتوری /opt دایرکتوری /proc دایرکتوری /root دایرکتوری /sbin دایرکتوری /tmp دایرکتوری /usr دایرکتوری /var دایرکتوری /selinux نگارخانه یادداشتها جستارهای وابسته سیارک ۹۸۸۵ لینوکس بنیاد لینوکس گنو هرد فهرست توزیعهای لینوکس لینوکس توکار پیوند به بیرون اوبونتو برای تازهواردها گنو یا لینوکس ویکی اوبونتو فارسی وبگاه هستهٔ لینوکس وبگاه linux.com وبگاه linux.org بنیاد لینوکس پروژهٔ مستندات لینوکس نقشهٔ داخلی سیستمعامل گنو/لینوکس کرنل لینوکس منابع گلین مودی: برنامه یاغی: جنبش لینوکس و بازمتن، انتشارات پرسیوس، شابک ۳-۹۹۵۲۰-۷۱۳-۰ جیددا آر (۲۰۰۴) اختراعهای فنلاندی سکوهای رایانش سیستمعاملها لینوس توروالدز نرمافزارهای ۱۹۹۱ (میلادی) نرمافزارهای آزاد چندسکویی نرمافزارهای آزاد نوشتهشده با سی


text: دامغان شهری است که در شمال شرق ایران و در استان سمنان واقع شدهاست. این شهر یکی از کهنترین و باستانیترین شهرهای پارتی ایران است که در شاهنشاهی اشکانی اولین پایتخت اشکانیان در ایران بود. نام قدیم آن دِهمغان و صددروازه و هکاتم پولیس (به یونانی: Hecatompylos) بودهاست. دامغان دارای چندین جاذبهٔ تاریخی و طبیعی است که از جملهٔ آنها میتوان به مسجد تاریخانه، تپه حصار، برج طغرل، پیر علمدار، چشمه علی، قلعههای گرد کوه، مهر نگار و منصور کوه، تپههای مریخی، تنگه زندان دیباج، دریاچه نمک و... اشاره کرد. هوای پاک و وجود مناطق طبیعی با اقلیمهای متنوع در اطراف شهر یکی از جاذبههای گردشگری آن است به طوری که با طی مسافتی کوتاه در شمال دامغان، کوه و جنگلهای انبوه قرار دارد و در جنوب دامغان، کویر و شنزار است. از نظر راههای مواصلاتی، دامغان در مسیر یکی از پر ترددترین و اصلیترین کریدورهای کشور یعنی کریدور تهران-مشهد قرار گرفتهاست، لذا روزانه اتوبوسها و قطارهای مختلفی به مقاصد تهران-مشهد از این شهر عبور میکنند. همچنین دامغان جادهای به ساری دارد که دسترسی به شمال کشور را بسیار آسان میکند. در جنوب دامغان هم جادهای به سمت اصفهان قرار دارد که به دلیل عبور از دشت کویر نسبت به سایر راههای مواصلاتی به دامغان، کم ترددتر است. نامگذاری نام دامغان از «ده» و «مغان» است. «ده» به معنای روستا است و «مغان» به معنای مگی است. همینطور یونانیان به این شهر را هکاتوم پولیس میشماردند که «هکاتم» لقبی هست که به شهرهایی که بالای چهار دروازه دارند داده میشد و «پولیس» هم به معنای شهر میباشد. نام ده مغان توسط زرتشتیان داده شده که شامل پادشاهانی چون کوروش و داریوش بزرگ از ایران باستان بود. این شهر مهم ترین بخش ایالت قومس در تاریخ ایران بودهاست. تاریخچه دامغان، زمانی با نام صد دروازه پایتخت دولت شاهنشاهی اشکانی بودهاست. قدیمیترین مسجد ایران به نام مسجد تاریخانه «چهل ستون» که ۱۳۰۰ سال قدمت دارد در این شهر قرار دارد. نام کهن دامغان «گومش یا قومش» در کتیبه سارگون دوم آشوری پات نانه آمدهاست یعنی شهری که ۹۹ نگهبان دروازهها دارد. فاصله آن از دریای مازندران هفت روز راه بهشمار رفتهاست. دور شهر دامغان دیوارهای ستبری وجود داشته که دو درشکه از کنار هم بر روی دیوار رد میشدند. بازماندههای آن دیوار هماکنون هم دیده میشود؛ و به نام دیوار بارو مشهور است. دامغان دو گونه آبوهوا دارد. از جنوب به دشت کویر و از شمال به دامنههای جنوبی رشته کوه البرز متصل است. به همین دلیل بیشتر گونههای میوه در این شهر میرویند. جمعیت و زبان بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۹٬۱۰۶ نفر (دارای۲۳۴۱۰ خانوار) بودهاست. زبان مردم شهرستان دامغان نیز گونهای از زبان فارسی است که با گویش فارسی خراسانی پیوستگی دارد. این گویش در همگی مناطق این شهرستان یکسان سخن گفته نمیشود. در مناطق شمالی شهرستان دامغان (به جز شهر دیباج)، به دلیل همجواری با استان مازندران با اندک تفاوت، مردم به زبان مازندرانی سخن میگویند روستاهای جنوبی حاشیه کویر (به جز روستای کوه زر)، تحت تأثیر مناطق مرکزی ایران بوده و به فراوانی واژههای آن مناطق را در گفتار آنان میتوان دید. زبان روستاهای شرقی دامغان به گویش شاهرودی نزدیک است. دیباجی گویش مردم شهر دیباج است. پژوهشگران زبانشناس دیباجی را از گویشهای کناره دریای خزر میدانند. گویش دیباجی با وجود داشتن شباهتهایی با گویشهای مجاور خود به ویژه نواحی شمالی، تفاوتهایی نیز با آنها دارد. پژوهشگران زبانشناس با توجه به نزدیکی ویژه گویش دیباجی با گونههای مازندرانی به لحاظ صرفی و نحوی، گویش دیباجی یکی را از گونههای مازندرانی میدانند. راهها دامغان به عنوان مرکز اتصال راههای ایران شناخته میشود، بدین جهت که جاده تهران مشهد که غرب و شرق ایران را به هم وصل میکند و همچنین کریدور جنوب - شمال که بخشهای شمالی و جنوبی ایران را بهم متصل میکند، از دامغان میگذرد. شهر دامغان در مسیر جاده تهران مشهد جاده ۴۴ قرار گرفته و از غرب به شهر تهران و از سمت شرق به شهر مشهد منتهی میشود. همچنین جاده ۸۱ دامغان به خرانق جندق و خور به طول ۴۹۴ کیلومتر از راههای اصلی رفتوآمد به این شهر است. آب و هوا آب و هوای شهر دامغان به علت وزش بادهای شدید شمالی و بارندگیهای ناشی از بادهای نواحی گرگان و مازندران زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل دارد. به صورت کلی آب و هوای شهرستان دامغان تنوع زیادی دارد و شاید شما در یک روز، هر۴ فصل از سال را تجربه کنید. فصل بهار در شهرستان دامغان آب و هوای معتدل به همراه وزش باد است. بومیان شهرستان دامغان معتقدند که بادهای شهرستان دامغان باعث به ثمر رسیدن و مرغوبیت محصول پستهٔ این شهرستان شدهاست. پسته پسته مهمترین سوغات شهر دامغان که جزو محصولات صادراتی است. وجود آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز برای محصول پسته، دامغان را به یکی از مهمترین قطبهای تولید پسته در کشور ایران تبدیل کرده است. سالانه حجم زیادی از محصول پسته در دامغان برداشت میشود و به نقاط مختلف کشور و کشورهای همسایه صادر میشود. انواع مختلف این محصول از جمله پستهٔ کلهقوچی، پستهٔ قرمز علیان، پستهٔ فخری، پستهٔ شاهپسند، پستهٔ اکرمی،پسته اکبری، پستهٔ عباسعلی، پستهٔ خنجری و پستهٔ احمدآقایی است که همگی در دامغان کشت و برداشت میشوند. آثار تاریخی و دیدنی یکی از مهمترین تفریحگاههای دامغان، چشمه علی است. تپهحصار نیز یکی از آثار به جای مانده از روزگاران کهن است و حدود ۷۰۰۰ سال قدمت دارد و تا به حال کاوشهای باستانی در آن صورت گرفته که نشان میدهد شهری است که در اثر زلزله بر سر مردمانش خراب شدهاست. فرهنگ و مذهب در دامغان مردم دامغان به دلیل همجواری با منطقهٔ خراسان بزرگ و طبرستان وجود آثار تاریخی و فرهنگی بسیار در این منطقه از وارثین قابل اعتنای فرهنگ و ادب فارسی به حساب میآیند. فرهنگ این شهر آمیختهای از فرهنگ اسلامی ایرانی کهنی است که از علل آن میتوان به قرنها حضور اسلام در این وادی و وجود اولین مسجد ایران، مسجد تاریخانه در این شهر اشاره نمود. اکثریت قریب به مطلق مردم دامغان پیروان شیعهٔ دوازده امامی بوده و وجود فرهنگ قدیمی و غنی عزاداری برای حسین بن علی سالیانه بسیاری از مردم را به این شهر و دیار فرا میخواند. فرهنگ دامغان به دلیل همجواری با استان مازندران از آن دیار نیز تأثیر پذیرفتهاست و میتوان در گفتار دامغانی کلماتی از پارسی قدیم و زبان پهلوی را شناسایی کرد. جاذبههای گردشگری آثار تاریخی چشمه علی در ۲۵ کیلومتری شمال دامغان که از تفرجگاههای شاهان قاجار بود مسجد تاریخانه قدیمیترین مسجد ایران مسجد جامع برج چهلدختران گنبد زنگوله بازار بزرگ دامغان (بازارچه) تپهحصار آرامگاه پیرعلمدار امامزاده جعفر امامزاده محمد برج طغرل مهماندوست قلعه گردکوه قلعه کوه مهرنگار شهر باستانی شامان بقایای مرکز ایالت قومس در جنوب روستای قوشه و غرب امیریه بارگاه بکیر بن اعین خانه لطفی دیوار بارو هفت تنان -سلطانیه روستای و کارونسرای قوشه شمسآباد - تپه شمسآباد آثار طبیعی غار شیربند در شمال روستای جزن کویر حاج علیقلی روستای شمالی با چشمههای خروشان و معماری پلکانی به نام بادله کوه چشمه پیر خوشتر در شمال شهر کلاته رود بار واقع در شمال دامغان سرچشمه دیباج تنگه زندان کویر لوت گرد کوه چشمه قلقل تپههای مریخی قلل مرتفع قله چالویی قله شاهدار کوه قله کرکسی قله بادله کوه قله منصور کوه مشاهیر منوچهری دامغانی - شاعر فتحعلی شاه - شاه ایران از دودمان قاجار احمد مهدوی دامغانی - پژوهشگر الهیات و ادبیات حسن ذوالفقاری - نویسنده و پژوهشگر ادبی محمدعلی معلم دامغانی - شاعر یدالله رؤیایی - شاعر علی معلم - نویسنده ، کارگردان و تهیه کننده اسماعیل شاهرودی - شاعر شیخ آهنین - کشتیگیر حرفهای ایرانی-آمریکایی افشین شاهرودی - شاعر و عکاس ناصر کشاورز - شاعر و نویسنده سیفالله یزدانی - خوشنویس علی اصحابی - خواننده و آهنگساز بهنام بانی - خواننده ناصر احمدی - دوبلور و گوینده رادیو محمود قنبری - دوبلور و مدیر دوبلاژ کامران دانشجو - سیاستمدار فرهاد دانشجو - سیاستمدار حسن سبحانی - سیاستمدار و استاد دانشگاه تهران حسین امیر عبداللهیان - سیاستمدار و وزیر امورخارجه مهدی نصیری - روزنامه نگار سعداله مسعودیان - سیاستمدار ، دیپلمات ابوالفضل عمویی - سیاستمدار ، دیپلمات سید رضا تقوی - سیاستمدار سید محمدتقی شاهچراغی - سیاستمدار و معاون سیاسی وزارت کشور سید محمد شاهچراغی - نماینده مجلس خبرگان رهبری غلامعلی نعیمآبادی - نماینده سابق مجلس خبرگان رهبری محمدعلی عالمی - نماینده سابق مجلس خبرگان مرتضی صفاری - نظامی و فرمانده نیروی دریایی محمدحسن ناصری - رییس اداره اطلاعات ساواک محمدرضا شریعتمدار دامغانی - سیاستمدار نماینده مجلس شورای ملی احمد کیهان یغمائی - سیاستمدار و نماینده مجلس شورای ملی مجتبی عالمی - سیاستمدار و نماینده مجلس شورای ملی هما خاکپاش - بازیگر داوود مقبلی - والیبالیست محمدرضا دامغانی - والیبالیست علیرضا منصوریان -سرمربی فوتبال محمدعلی فلاحتی نژاد - وزنهبردار زهرا برناکی - ورزشکار دوومیدانی محسن تنابنده - بازیگر و نویسنده اکبر عالمی - مجری و کارشناس تخصصی سینما ناصر فرهودی - آهنگساز علی اکبر مرآتی - از اساتید برجسته و عضو هیئت علمی تمام وقت دانشگاه گیفو علیاکبر جلالی - پدر فناوری اطلاعات ایران ابوالفضل حسن بیگی - نظامی و سیاستمدار میرزا علی اکبر معلم دامغانی - عارف و دوست صمیمی سید روحالله خمینی سید حسن شاهچراغی - سیاستمدار و سرپرست سابق روزنامه کیهان حبیبالله فرحزاد - کارشناس برنامه سمت خدا مهدی محقق - پژوهشگر ادبی و فلسفی خسرو دانشجو - سیاستمدار حسن احمدی - نویسنده محمدرضا نصیری محمدباقر بنیعامری مهدی رجب بیگی ابوحرب بختیار علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه حسن دامغانی هوشنگ سعادت محمدکاظم مزینانی - شاعر و نویسنده اشکان خدابنده لو (اشوان) - خواننده روح الله احمدی - شاعر و ترانه سرا احمد امیر خلیلی - شاعر و ترانه سرا علی رهبری، - خواننده و آهنگساز پازل بند - علی اصغر عالمی - استاد بازنشسته دانشگاه بالتیمور مریلند آمریکا سید محمد ترابی - استاد بازنشسته ادبیات دانشگاه های آمریکا و استرالیا پویا شکوهی-مجری ، گزارشگر ،خواننده ، کارگردان و تهیه کننده عبدالرضا امیر احمدی - مجری صدا و سیما غلامعلی نادعلی زاده - ملک الشعرای تعزیه ایران علی اصغر خطیب زاده - بازیگر برجسته تئاتر حسام خلیل نژاد - بازیگر سینما تلویزیون و تئاتر جستارهای وابسته جمعیت شهرهای استان سمنان شهرستان دامغان دانشگاه دامغان دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان منابع پیوند به بیرون ایرانشهر وبگاه رسمی دامغان شهرستان دامغان شهرهای استان سمنان شهرهای شهرستان دامغان


text: بنای تاریخی چشمه علی مربوط به دورهٔ تیموری، صفوی و قاجاری است و در شهرستان دامغان، چشمه علی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست. جستارهای وابسته تاریخانه فهرست آثار ملی ایران سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پانویس آثار دوره قاجاریان در شهرستان دامغان اماکن تاریخی شهرستان دامغان


text: استان کردستان، یکی از استانهای ایران به مرکزیت شهر سنندج است که در غرب این کشور واقع شدهاست. مساحت این استان ۲۹٬۳۴۹ کیلومتر مربع معادل ۱٫۷٪ از مساحت کل کشور ایران است. این استان که در دامنهها و دشتهای پراکندهٔ رشتهکوه زاگرس میانی جای گرفتهاست، از شمال به استانهای آذربایجان غربی و زنجان، از شرق به همدان و زنجان، از جنوب به کرمانشاه و از غرب به اقلیم کردستان در کشور عراق محدود است. استان کردستان با کشور عراق ۲۳۷ کیلومتر مرز مشترک دارد. استان کردستان برپایهٔ آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۴۰۰ دارای ۱۰ شهرستان، ۳۱ بخش، ۳۰ شهر، ۸۶ دهستان و ۱۶۵۱ آبادی دارای سکنه و ۲۰۵ آبادی خالی از سکنه بودهاست. شهرستانهای این استان عبارتند از: سنندج، سقز، بانه، مریوان، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان و سروآباد. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ استان کردستان ۱٫۶۰۳٫۰۱۱ نفر جمعیت دارد که ۳۴ درصد روستایی و ۶۶ درصد را جمعیت شهری تشکیل میدهد. تراکم نسبی جمعیت معادل ۵۱٫۲ نفر در کیلومتر مربع است. نام کردستان متشکل از دو واژهٔ کُرد و پسوند (ستان) به معنی مکان است. کردستان مکان و سرزمین کردها و ناحیهای در غرب ایران است. کلمهٔ کردستان اولین بار بهطور رسمی در دورهٔ سلجوقی بهکار برده شد و از آن پس ثبت گردید. جغرافیا استان کردستان با مساحت ۲۹٬۵۰۰ کیلومتر در غرب ایران مجاور کشور عراق بین ۳۴ درجه و ۴۴ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۳۱ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۶ دقیقه طول شرقی از نصفالنهار گرینویچ قرار دارد که این مساحت ۱٫۷ درصد از مساحت کل کشور را شامل میشود و از نظر وسعت رتبهٔ ۱۶ را در کشور دارا است. از شمال به استانهای آذربایجان غربی و قسمتی از زنجان و از جنوب به استان کرمانشاه و از شرق به استان همدان و قسمتی دیگر از استان زنجان و از غرب به کشور عراق محدود است. این استان شامل ۲۳۰ کیلومتر مرز خاکی مشترک با کشور عراق است. از لحاظ اقلیمی و طبیعی استان کردستان منطقهای کوهستانی است که دشتهای مرتفع و درههای پهن نیز در پهنه منطقه گسترده شدهاند. اختلاف ارتفاع بین بلندترین و پستترین نقاط استان به حدود ۲۴۰۰ متر میرسد. کوه بدر در قروه با ارتفاع ۳۳۱۰ متر بلندترین و منطقهٔ آلوت در بانه با ارتفاع حدود ۹۰۰ متر، کم ارتفاعترین نقطهٔ استان است؛ که این اختلاف ارتفاع خود باعث به وجود آمدن اقلیمهای متفاوت میگردد. کردستان با دریا فاصلهاش زیاد است، اما از طریق درههای عمیق در هم تنیده، به آبهای آزاد جهان در جنوب و دریاچههای شمالی نظیر دریای خزر و دریاچهٔ ارومیه راه دارد. سرچشمهٔ بسیاری از رودخانههای بزرگ در کوههای کردستان واقع شدهاند. تقسیمات کشوری جمعیت شهرستانها و شهرها تاریخ استان کردستان دارای پیشینه تاریخی غنی میباشد و با وجود شهرهای قدیمی همانند سقز و قروه باستانی بودن، تاریخ و قدمت خود را به رخ میکشد. استان کردستان بخشی از سرزمینی است که در شرق سرزمین مادها که با نامهای پارسوا یا پرسوا در کتیبههای آشوری و اورارتویی ثبت شدهاست و بر اساس آثار تاریخی بر جا مانده و گنجینه زیویه، قلعه و ارگ زیویه مرکز حکومت و پایتخت مادها بود. پارسوا (parsua) نام منطقهای بود در شهرستان سنندج شامل ۲۷ ناحیه کم جمعیت و زیستگاه قدیم اقوام پارس بهشمار میآمد. نخستین اشارهٔ تاریخی به پارسوا در حملهٔ شلمنسر سوم در کتیبهای به سال ۸۳۷ پیش از میلاد است. در شمال به اورارتو، در غرب به آشور و در جنوب و جنوب غربی به ایلام و سومر منتهی میشد. در ابتدا قبایل آریایی در شرق و غرب دریاچه ارومیه اسکان یافتند. تعدادی از آنان در شرق دریاچه مقیم شدند و آن را «آمادای» نامیدند و قسمتی که در غرب دریاچه ارومیه بود، پارسوا (پارسوما) نامیده میشد. اولین گروه دولت مادها را بنیان نهاد و دومین گروه سلطنت قدرتمند هخامنشیان را به وجود آورد. با توجه به متن نوشته داریوش در تخت جمشید و بیستون، دولت شاهنشاهی مادها در ناحیه هخامنشی در ۵۵۰ قبل از میلاد واقع شده و سرزمین مادها یکی از ایالات دولت هخامنشی شد. موقعیت پارسوا از نگاه مورخان پارسوا جنوبیتر از زاب کوچک و در دیاله علیا قرار داشت و از یکسو با نواحی مختلف نامار و توپ لیاش در دیالهٔ وسطی و سفلی و از دیگر سو با ماننا و نواحی مختلف متمایل به ماننا و بالاخره با نواحی مختلفهٔ ماد هممرز بود. همچنین از کتیبههای اورارتویی مشهود است که پارسوا میان ماننا و سرزمین بابلی نامار قرار داشت. از مجموع مراتب فوق چنین نتیجه گرفته میشود که پارسوا را باید در حدود کردستان و شهرستان سنندج کنونی جستجو کرد. دیاکونف در اثر خود بهنام تاریخ ماد مینویسد: بخش علیای رود دیاله و شاخهها و شعب آن در مثلث شهرهای کنونی سلیمانیه، سر پل ذهاب و سنندج از اواسط قرن نهم پیش از میلاد پارسوا نامیده میشدهاست. از زمان سلطنت هخامنشیان، در نواحی پارسها و ساسانیها، ایالت مادها به عنوان یکی از ایالات ایران باستان به نام «ماه» شناخته میشد. این ایالت شامل دو بخش «ماه پایین» یا رازی ماه و «ماه بالا» یا نهاوند ماه بود. در دوران قبل از اسلام سرزمین مادها، «مای» یا «ماه» نامیده میشد. ناحیه استان کردستان (اردلان)در دوره صفویان شامل ۹ شهر عمده بود: سنه، سقز سلطانی اردلان، گروس، الکا، زرین کمر، طغامین، خورخوره، پاوه و هورامان اورامان، الکای بانه، قالازالام و پالانگان. دولتمردان مستقل برای قبایل بزرگ منصوب میشدند. دوران معاصر بنا به پیشنویس شماره ۱۲۷۵ در ۹ آذر ۱۳۱۶، ایران به شش بخش تقسیم شده بود. استان غربی شامل شهرهای کردستان، کرمانشاه، گروس، باوندپور (کلهر)، پشت کوه، همدان، ملایر، خرمشهر، آبادان، خوزستان و کهگیلویه بود. در سال ۱۳۲۵ با توجه به فرمان شورای وزرا، کردستان از استان پنجم جدا شد و استان کردستان را تشکیل داد. شهرهای استان، سنندج، گروس، سقز و قروه بودند. بر اساس مصوبهٔ ۴۰۰۴/۴۵۶۲۹/ل هیئت وزیران که در تقسیمات کشوری سال ۱۳۳۷ خورشیدی صورت گرفت شهر قروه از استان همدان منتزع شد و به استان کردستان ملحق گردید. استان کردستان در انقلاب ۱۳۵۷ نقش بهسزایی داشت و پس از به قدرت رسیدن جمهوری اسلامی نیز محل درگیری میان نیروهای کرد و حکومت جدید بود. در طول جنگ ایران و عراق نیز استان کردستان بارها توسط نیروهای نظامی عراق بمباران شد و نزدیک به ۴۵۰۰ نفر از اهالی این استان توسط ارتش عراق کشتهشدند. مردم قومیت ساکنان اصلی استان کردستان کرد هستند و استان کردستان یکی از استانهای کردنشین در غرب ایران است. به استناد شواهد و مدارک مستند تاریخی، قوم کرد یکی از اقوام آریایی هستند که در هزاره دوم قبل از میلاد از کنارههای دریای خزر به سلسله کوههای زاگرس آمده و با غلبه بر قدرت آشوریان در نینوا، امپراتوری مادها را در قرن هفتم قبل از میلاد در ایران پایهگذاری کردند. زبان اکثریت مردم استان کردستان به میزان ۹۸٫۸ درصد به زبان کردی با لهجههای مختلف صحبت میکنند. زبان کردی یکی از زبانهای گروه هند و اروپایی و ایرانی است. زبان کردی علاوه بر استان کردستان در استانهای ایلام، کرمانشاه، آذربایجان غربیِ، همدان و شمال خراسان و دیگر کشورهای خاورمیانه همچون ترکیه، عراق، سوریه، لبنان و ارمنستان نیز تکلم میشود و لهجههای گوناگونی دارد. در استان کردستان گویشهای سورانی، کردی جنوبی (گروسی و کلهری) از زبان کردی و هورامی از زبان گورانی تکلم میشود، اما پر تکلمترین گویش کردی در استان کردستان «سورانی» است که لهجههای اردلانی، کردی سقزی، جافی، مکریانی، بابانی از این گویش در این استان تکلم میشود. علاوه بر زبان کردی، گویشوران فارسیزبان و ترکزبان نیز در استان کردستان زندگی میکنند که جمعیت آنها بنا بر آمار موجود نزدیک به ۰٫۳ درصد از جمعیت استان را شامل میشود. دین و مذهب دین کُردها چه قبل از اسلام و چه در دورههای اسلامی با سایر اقوام ایرانی مشترک بودهاست. طبق اسناد و آثار به دست آمده قبل از اسلام بیشتر مردم کردستان زرتشتی بودهاند و امروزه اکثریت مردم این استان، مسلمان و اهل تسنن بوده و در انجام آداب و مناسک دینی از فقه شافعی پیروی میکنند و شافعی مذهب هستند. گروهی هم پیرو مذهب تشیع بوده که اکثریت آنها در شرق استان ساکن هستند. علاوه بر این گروههای کوچکی نیز با پیروی از سایر ادیان همچون یهودی، مسیحی، یارسان، بهائی و مذاهب دیگر در این استان زندگی میکنند. نامداران محمد مردوخ کردستانی (نویسنده، شاعر، تاریخنگار، سیاستمدار، فقیه و متکلم) احمد مفتیزاده (سیاستمدار، نویسنده، متفکر مسلمان، اسلامشناس و بنیانگذار مکتب قرآن کردستان) امانالله خان اردلان (فرمانروای امارت اردلان) سنجرخان وزیری (سردار مبارزه با قوای اشغالگر روس) مستوره اردلان (شاعر، نویسنده و تاریخنگار) حسامالدین مجتهدی (امام جمعهٔ پیشین سنندج و نمایندهٔ فقید مردم استان کردستان در مجلس خبرگان رهبری) اسعد شیخالاسلامی (نویسنده، محقق، استاد دانشگاه و مؤسس رشتهٔ فقه شافعی در دانشگاه تهران و طراح و بانی آزمون تعیین سطح علمی روحانیون اهل سنت) یحیی صادق وزیری (آخرین وزیر دادگستری دورهٔ پهلوی و آخرین وزیر سنی مذهب ایران) جلال جلالیزاده (سیاستمدار، استاد دانشگاه تهران، نویسنده و مترجم) فریدون معتمد وزیری (سیاستمدار و استاد دانشگاه، بنیانگذار دانشگاه کردستان و دانشگاه رازی کرمانشاه) ابراهیم یونسی (نویسنده و مترجم، نخستین استاندار استان کردستان پس از انقلاب ۱۳۵۷ و در دولت موقت ایران) عبدالحمید بدیعالزمانی کردستانی (محقق و نویسنده) علاءالدین سجادی (نویسنده، شاعر و ادیب) حسن امینی (مفتی کردستان و از فعالان مذهبی-قومی اهل سنت ایران) علاءالدین باباشهابی (خواننده) فردین صادق ایوبی (نقاش) محیالدین حقشناس (شاعر و ادیب) حسن کامکار (موسیقی دان و بنیانگذار گروه موسیقی کامکارها) بیژن کامکار (موسیقیدان) هوشنگ کامکار موسیقیدان) اردشیر کامکار (موسیقیدان) مریم بوبانی (بازیگر) غفور یوسفیانی (مهندس نفت) مظفر پرتوماه (دانشمند و فیزیکدان ناسا، مفسر قرآن) سعید آقاخانی (بازیگر و کارگردان) وریا غفوری (بازیکن فوتبال) محمود شهریاری (مجری) فرهاد اصلانی (بازیگر) هوتن شکیبا (بازیگر) عبدالله رمضانزاده (سیاستمدار اصلاحطلب) کامران نجاتاللهی (استاد دانشگاه پلی تکنیک تهران) احسان هوشمند (فعال ملی مذهبی) ایرج شهسواری (از کشتهشدگان واقعهٔ هفت تیر) علیرضاخان گروسی (سیاستمدار عصر قاجار) آمینه اقدس (همسر ناصرالدینشاه و مالک پیشین محلهٔ اقدسیه تهران) عمر ملاصالح سقزی (مورخ و نویسندهٔ اهل کردستان) کوچر بیرکار(ریاضیدان) محمدرضا رحیمی (سیاستمدار) محمود دینی (بازیگر سینما) ناصر رزازی (خواننده) کاظم نوربخش (بازیگر) یوحنا عیسایی(اسقف اعظم کلدانیان تهران) شبنم قلیخانی(بازیگر) بهمن قبادی (کارگردان) شهرام ایرانی (فرمانده نیروی دریایی ارتش) قطبالدین صادقی (فیلمنامهنویس) صهبا شرافتی (بازیگر) بیژن ذوالفقارنسب (مربی فوتبال) فرامرز صدیقی (بازیگر) بهروز غریبپور (کارگردان تئاتر) دیمن زندی (بازیگر) عبدالحمید ملکالکلامی (خوشنویس اهل سقز) سید علیاصغر کردستانی (خواننده) مظهر خالقی (خواننده) عباس کمندی (خواننده) صدیق تعریف (خواننده) هادی ضیاءالدینی (مجسمهساز) فتانه ولیدی (خواننده) محمد صابر صابر (خوشنویس) هانی مجتهدی (خواننده) جمشید عندلیبی (موسیقیدان) جمشید (خواننده) (خواننده) صهبا شرافتی (بازیگر) سعدالله نصیری (شاعر و خواننده) مهسا امینی (شهروند کشتهشده توسط گشت ارشاد جمهوری اسلامی) دکترعبداله سعیدی (استراتژیست در شورای عالی امنیت ملی و از نخستین دانشآموختگان رشته آیندهپژوهی (هوافضا)متولد اقکند گروس میباشند فاطمه چهل امیرانی (فعال مدنی؛ سیاسی (همسر حمید باکری) ظاهراً اصالت کردستانی داشته و زادگاهشان از قصبات کرانی ودشت اوباتو است امیرنظام گروسی (امیرنظام عهد قاجار؛ سیاستمدار؛ وزیر فواید عامه؛ سفیر و خوشنویس) طبیعت و محیط زیست اقلیم اقلیم کردستان متأثر از تودههای هوای گرم و مرطوب مدیترانهای است که این تودهها موجب بارندگیهایی در بهار و ریزش برف در زمستانها شدهاست. این تودههای هوایی از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه با برخورد به ارتفاعات زاگرس بخش قابل توجهی از رطوبت را به صورت بارشهای پراکنده برف و باران در این منطقه نشان میدهند. تعداد روزهای یخبندان ۱۰۹ روز و میزان بارندگی سالانه در شرایط عادی اقلیمی معادل ۵۰۰ میلیمتر است. سقز یکی از سردترین شهرهای ایران دارای بیشترین روزهای یخبندان در سال بوده و بیشترین میزان بارندگی در استان، مربوط به شهرهای مریوان و بانه با حدود ۸۰۰ میلیمتر در سال و کمترین میزان بارندگی در ناحیه شرق حدود ۴۰۰ میلیمتر و در قسمت مرکزی استان یعنی سنندج نزدیک به ۵۰۰ میلیمتر در سال است. نفوذ تودههای مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچهٔ زریبار تأثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد. میزان رطوبت و بارش مناسب باعث ایجاد جنگلهای انبوه بلوط و گونههای مختلف درختان جنگلی شدهاست. درغرب استان میزان بارشها بیشتر از سایر نقاط است. فصل تابستان کمترین بارشها را دارد. هوای استان در تابستان گرم و زمستان آن سرد است. کردستان به دلیل آبوهوای منحصر به فردش پتانسیل بالایی برای جذب گردشگر دارد. زمینشناسی شرق استان در اواخر دوران سوم و بهخصوص از اواسط میوسن به علت فورانهای آتشفشانی و شدت حرکات چینخوردگی در حواشی، به شکل حوضه رسوبی نسبتاً مستقلی درآمده که آبهای ارتفاعات اطراف بهویژه سرزمینهای مرتفع و شیستی غربی به آن میریختهاست. در پلیوسن این حوضه همانند حوضههای مشابه داخلی فلات ایران در اثر انعکاس حرکات کوهزا یا زمینزا ارتفاع یافته و از آب خارج شدهاست؛ بنابراین اولین شبکه آبهای جاری که در گذشته به این حوضه میریخته، بلافاصله بعد از خروج رسوبات از آب، در منطقه شروع به فعالیت نموده و با توجه به شیب ظاهری رسوبات از غرب به شرق در شاخهٔ واحدی جریان یافتهاست که امروز ما آن را به نام قزلاوزن میشناسیم. کوهها و قلهها در استان کردستان ارتفاعات، دامنهها و رشتهکوههای متعددی وجود دارند. رشتهکوههای غرب کشور به صورت رشتههایی موازی، تمامی پهنهٔ استان را دربر گرفتهاند و محدودهٔ طبیعی آن را تشکیل میدهند. در این کوهستانها یخچالها و قلههای مرتفع، چشمهسارهای فراوان وجود دارد. دامنههای مناطق کوهستانی، به ویژه مناطق نزدیک شهرها (آبیدر، کوه آربابا، شاهو) در جنوب استان دارای پوشش وسیع جنگلی و مرتعی هستند. مهمترین کوههای استان کردستان که بیش از ۲۸۰۰ متر ارتفاع دارند عبارتاند از: کوه کوچسار، کوه نکروز در غرب سقز نزدیک روستای میرده، کوه شیخ معروف، کوه پنجهعلی (ارتفاع ۲۹۴۰ متر کوه هفت سوار جنوب شرقی دهگلان و جنوب غربی قروه در کنار روستای کنگره ۳۵ کیلومتری قروه) کوه کانیچرمه، کوه حلقهمسیر، کوه سناسره، کوه میانه، کوه مسجد میرزا، کوه ملاکاوو، کوه حسینبک، کوه پیازه، کوه تخت، کوه هوعالیداغ، هواره برزه، کوه چرخلان، کوه سراجالدین، و رشتهکوه چهلچشمه در نزدیکی روستای اسحاقآباد و کانعمت سقز. بلندترین قله در استان کردستان قلهٔ بدر است که در بخش چهاردولی شهرستان قروه قرار دارد و ۳۲۴۵ متر ارتفاع دارد. کوه عوالان نشور با ارتفاع ۲۹۷۰ متر چشمههای پرآبی دارد. ارتفاعات تهته در منطقهٔ هورامان در غرب استان نیز یکی از مرتفعترین گردنههای استان کردستان و راه مواصلاتی به استان کرمانشاه است که هر سال نزدیک به ۱۵۰ روز به علت برف و ارتفاع زیاد مسدود میشود. ارتفاعات غرب استان به عنوان خط مرزی دو کشور ایران و کشور عراق در نظر گرفته شدهاست. رودخانهها و منابع آب استان کردستان منابع آبی از جمله سدهای ساختهشده در استان کردستان میتوان موارد زیر را برشمرد: سد قشلاق سد گاوشان سد شهید کاظمی سقز سد گلبلاغ سد وحدت سد سیاهزاغ سد تالوار سد آزاد سد گاران سد چراغ ویس سد داریان مناطق دیدنی و گردشگری موقعیت طبیعی و ویژگیهای جغرافیایی منطقه از قبیل کوههای مرتفع، آبشارها و رودهای خروشان، شکارگاهها و غارهای طبیعی از یکسو و از سوی دیگر: آیینها، موسیقی اصیل کردی، آداب و رسوم و اعتقادات مذهبی، قلعههای مستحکم و تپههای باستانی، اماکن و عمارتهای تاریخی مانند حمامها، خانهها، کاروانسراها، روستاهای پلکانی با معماری منحصر به فرد، مراکز صنایع دستی و محلی فرش، گلیم، شال، گیوه، نازک کاری و... که تنها گوشه ای از غنای عظیم طبیعی، تاریخی، فرهنگی، مذهبی و هنری کردستان است، به این استان جاذبههای فراوانی بخشیدهاست. هر یک از این جاذبهها میتواند زمینههای لازم را برای گردش و تفریح، کوهنوردی، صید و شکار و ... فراهم آورد. گذشته از آن، کردستان یکی از قدیمیترین کانونهای زیستی و استقرارگاههای انسان در جهان محسوب میشود که تا کنون کمتر شناخته شدهاست. فرهنگ سینما بزرگترین سینمای روباز جهان با گنجایش ۱۰ هزار نفر در پارک جنگلی آبیدر سنندج واقع است. آبیدر با پردهای در ابعاد ۱۲×۲۵ متر، بزرگترین سینمای روباز جهان محسوب میشود. صدای فیلمهای این سینما از طریق موج اف ام رادیو در هر مکان از پارک جنگلی آبیدر قابل دریافت است و پرده آن به گونهای تعبیه شده که ۱۰ هزار نفر بتوانند روبهروی آن قرار گیرند. در فصل تابستان ساعت ۲۱ هر شب یک فیلم در این سینما اکران میشود. آئینها و مراسم مراسم پیر شالیار در روستای اورامانتخت (هورامان) کردستان، هر سال دو بار در نیمه بهار و نیمه زمستان برگزار شده و عروسی «پیر شالیار» در سه روز جشن گرفته میشود. مقبره پیر شالیار که از موبدان عبدالقادر گیلانی بودهاست در انتهای جاده آسفالته اورامان قرار دارد. این مراسم شامل ذبح دام قربانی، دفزنی، نوعی رقص، خوردن آش، شبنشینی و خواندن شعر و دعا است. شروع مراسم روز چهارشنبه است که سه روز به طول میانجامد. ورزش پیست اسکی وزنه پیست اسکی «وزَنه» که در دامنه شمالی کوه وزنه و به طرف روستای خاپورهده قرار گرفتهاست از قله با ارتفاع ۲۷۰۰ متر شروع و به سمت پایین و با شیب بسیار مناسب تا ارتفاع ۲۰۰۰ متر امتداد مییابد طول این مسیر به ۱۵۰۰ متر میرسد و اختلاف ارتفاع آن از ابتدا تا انتهای پیست به ۷۰۰ متر میرسد. از آنجا که ارتفاعات گردنه خان و خصوصاً کوه وزنه با آغاز اولین بارشهای پاییزی و تقریباً از اواسط آبان ماه سفیدپوش میشود میتوان آذر ماه را شروع فصل اسکی در کوه وزنه به حساب آورد که با ماندگاری برف قابل اسکی تا اواسط اردیبهشت میتوان حداقل برای ۵ ماه از سال که کاملاً سفیدپوش است در آن اسکی کرد به طوری که طی بازدیدهای بهعمل آمده عمق برف در اواخر فرودین ماه در تمام طول پیست بیش از یک متر بودهاست. پیست اسکی وزَنه سقز در سال ۱۳۸۴ از لحاظ دارا بودن شرایط یک پیست استاندارد به تأیید کارشناسان فنی فدراسیون اسکی کشور رسید. این پیست از لحاظ شرایط آب هوایی و خصوصیت برفگیر بودن جزو مناطق ممتاز ایران به حساب میآید اما در حال حاضر هیئت اسکی سقز به علت نبود امکانات اختصاصی اسکی از جمله تله کابین و تله اسکی در این پیست، فقط قادر به ارائه امکانات تمرینی-آموزشی برای اسکیبازان است. جاذبههای طبیعی استان کردستان به علت دارا بودن شرایط مساعد اقلیمی و زیستمحیطی، از دوران پیش از تاریخ، به عنوان یکی از استقرارگاههای بشری مورد توجه بوده و نتایج حاصل از کاوشهای علمی باستانشناسی در مکانهای باستانی حاکی از این مطلب است. در کردستان حدود هزار و دویست و سی و چهار اثر باستانی شناسایی شده و حدود پانصد اثر از آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیدهاست. بیشتر جنگلهای استان در اطراف شهرهای بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگلهای شمال کشور در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد. در حال حاضر جنگلهای استان به صورت درختچه و بوتههای پراکنده درآمدهاست. معروفترین درختان جنگلی این جنگلها بلوط، گلابی، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی، زالزالک، آلبالو جنگلی، نارون، افرا و درختهایی مانند گز و بید وحشی در کنار رودخانه است. نواحی جنگلی استان عبارتاند از: جنگلهای مریوان (۱۸۵۰۰۰ هکتار)، بانه (۵۰۰۰۰ هکتار)، سقز (۷۰۰۰ هکتار) و جنگلهای منطقه سنندج که مساحت آن حدود ۷۸۰۰۰ هکتار است و بیشتر درغرب کامیاران و جنوب سنندج واقع شدهاند. از دیگر جاذبههای طبیعی استان میتوان به دریاچه زریبار پارک جنگلی آبیدر منطقه اورامان روستای پلکانی پالنگان رودخانه سقز رودخانه زرینه رود کوه آربابا بانه چشمهٔ آب معدنی باباگرگر (قروه) آبشار و چشمه بل رشتهکوههای چهلچشمه کوههای کیلهشین و کوه نکروز مابین سقز و بانه سراب قروه آبشار کویله غار کرفتو دیواندره اشاره کرد. حمل ونقل فرودگاهها استان کردستان دارای دو فرودگاه است: فرودگاه سنندج فرودگاه سقز راهآهن راهآهن سنندج_همدان به طول ۱۵۱ کیلومتر در حال احداث است و فقط ۱۰ درصد تا اتمام پروژه باقی ماندهاست و بر اساس وعده وزیر راه و شهرسازی سال ۱۴۰۲ به بهرهبرداری خواهد رسید. بررسیهای فنی برای اتصال شهر مریوان به شبکه ریلی کشور در حال انجام است و درصورت فراهم بودن شرایط، مرز بینالمللی باشماق مریوان نیز در سالهای آینده به شبکهٔ ریلی کشور متصل خواهد شد. معادن استان کردستان از معادن غنی و باارزشی برخوردار است به گونهای که فعالان حوزهٔ معدن لقب بهشت معادن ایران را برای استان کردستان انتخاب کردهاند. ۶۵ درصد تولید طلای ایران از معادن طلای استان کردستان است. بنا به گفتهٔ رئیس سازمان صنعت معدن و تجارت استان کردستان بیش از ۵۸ درصد معادن استان فعالاند. مهمترین معادن سنگ آهن استان در شهرستانهای سقز، بیجار، دهگلان، قروه و دیواندره واقع شدهاست. به گفتهٔ معاون امور صنعت معدن تجارت استان ۵۳۱ فقره پروانهٔ بهرهبرداری معادن در کردستان موجود است. در معادن کردستان تا سال ۱۳۹۵ حدود ۱۸ نوع مادهٔ معدنی کشف شده بود که برخی از آنها عبارتاند از: آهن، طلا، سیلیس، آهک، گچ، منگنز، باریت، انواع سنگهای تزئینی و ... به گفتهٔ رئیس صنایع و معادن استان کردستان تا سال ۱۳۸۷ بیش از چهار هزار و پانصد میلیون تن کانی از معادن استان استخراج شده بودند. آثار تاریخی اماکن باستانی و تاریخی استان کردستان استان کردستان از پیشینه تاریخی کهن برخوردار است و همواره بخشی از کانون فرهنگ و تمدن ایران زمین و همچنین از آنجا که استان کردستان از گذشته مهد عرفان و اعتقادات مذهبی و دینباوری بودهاست، دارای جاذبههای مهم تاریخی، فرهنگی، مذهبی و هنری است که مهمترین آنها به شرح زیر معرفی میشوند. تپهٔ باستانی زیویه غار کرفتو دیواندره قلعه قمچقای روستای هورامان تخت قرآن نگل خانه کرد زیارتگاه عکاشه مسجد دارالاحسان موزه سنندج عمارت خسروآباد سردر فهیم مسجد دو منار سقز سنگنوشته اورامان بازار سنندج بازار سقز پل قشلاق قرآن تاریخی شیخ حسن مولان آباد کاروانسرای تاجوانچی روستای گردشگری صلواتآباد (سنندج) دانشگاهها و مراکز آموزش عالی قبل از انقلاب تنها یک مرکز آموزش عالی در استان کردستان وجود داشت که آن هم وابسته به دانشگاه رازی کرمانشاه بود. اما پس از پیروزی انقلاب، علاوه بر توسعهٔ این مرکز آموزش عالی و تبدیل آن به دانشگاه کردستان، چندین دانشگاه دیگر در این استان تأسیس شد. در حال حاضر اکثر شهرهای استان دارای دانشگاه اند و تعداد دانشگاههای استان هماکنون به ۴۷ واحد دانشگاهی افزایش یافتهاست. در سنندج، دانشگاه کردستان، دانشگاه پیام نور مرکز سنندج، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، دانشگاه مذاهب اسلامی واحد سنندج، پردیس شهید مدرس سنندج و پردیس بنت الهدی صدر سنندج دانشگاه فرهنگیان و مراکز آموزش علمی کاربردی و آموزشکدههای فنی و حرفه ای و... در حال فعالیت اند. در سال ۱۳۵۷، تعداد کل دانشجویان شاغل به تحصیل در استان کردستان ۴۵۹ نفر بوده که اکنون آمار دانشجویان استان به ۵۸۹۹۱ نفر افزایش یافتهاست. موقعیت اقتصادی اجتماعی استان کردستان یکی از قطبهای مهم کشاورزی و دامپروری ایران محسوب میشود. علاوه بر این، برخورداری از منابع غنی معدنی (فلزی و غیرفلزی) و نیروی انسانی متخصص از یک سو و موقعیت بسیار مناسب جغرافیایی و همسایگی با کشور عراق به عنوان یکی از بازارهای هدف و همچنین مسیر مناسب ترانزیتی در اتصال بندرهای جنوب به شمال غرب کشور از سوی دیگر، این استان را از نظر اقتصادی در جایگاه ممتازی قرار دادهاست. استان کردستان یکی از استانهای مهم در حوزه کشاورزی و از لحاظ دامپروری یکی از قطبهای اساسی دامداری کشور است. فعالیتهای صنعتی این استان بسیار محدود میباشد، ولی بهطور کلی صنایع این استان به دو گروه ماشینی و دستی تقسیم میشوند که صنایع ماشینی آن مشتمل بر صنایع کانی غیرفلزی، شیمیایی، نساجی و چرم، غذایی، برق و الکترونیک میباشد و صنایع دستی آن نیز شامل فرشبافی، گلیمبافی، نساجی و غیره میباشد. همچنین قاچاق کالا از عمدهترین شغلهای تأمینکننده اقتصاد مردم این مناطق است. این استان در تولید محصول توت فرنگی در کشور رتبه اول را دارد و تأمین کننده بخش زیادی از این محصول کشور است. کردستان دارای باغات و مزارع فراوانی است. این استان دارای باغات زیادی از میوههای انار، انگور، انجیر، ازگیل، سیب، گلابی، به، شاتوت، توت، تمشک، گردو، بادام، زردآلو، آلو، هلو، آلبالو، گیلاس و... میباشد. شهر یاسوکند قطب تولید انگور کشور در شمال شرقی این استان قرار دارد. بخش عمده ای از مناطق کشاورزی این استان هم به کشت غلات(گندم، برنج، جو، عدس، نخود و لوبیا) و کشت محصولات صیفی–جالیزی (گوجهفرنگی، سیبزمینی، کدو، بادمجان، سیر، پیاز، فلفل، خیار، لوبیا سبز، باقلا، کرفس و سبزی) و (هندوانه، طالبی، کدو تنبل و خربزه) اختصاص دارد. از دیگر محصولات این استان میتوان به پنبه، گوشت، دانههای روغنی، زعفران، زیتون، ذرت، جارو و گلرنگ اشاره کرد. در استان کردستان کارگاهها و کارخانههای بزرگ و کوچک متعددی وجود دارد که عمدتاً در دهه گذشته ساخته شدهاند. تعدادی از بزرگترین کارخانههای استان عبارتاند از: کارخانهٔ لاستیک بارز کردستان واقع در دهگلان با میزان تولید سالیانه ۵ میلیون حلقه تایرمدرنترین کارخانهٔ تایر کشور است. کارخانهٔ ایستک خورشید زریوار واقع در سنندج کارخانهٔ تولید آبمیوه ژینا نوش روژهلات واقع در مریوان (از زیر مجموعههای ایستک) بزرگترین کارخانهٔ تولید عصارهٔ مالت خاورمیانه تراکتورسازی کردستان در سنندج_تولید ۱۴ درصد تراکتور مورد نیاز کشور مجتمع پتروشیمی کردستانواقع در سنندج کارخانجات تولید آهن کردستان(در قروه و بیجار)(در حال تکمیل) بهداشت و درمان وضعیت سلامت مردم ۶٫۵٪ درصد از جمعیت بالای ۲۵ سال مردم استان کردستان به بیماری دیابت مبتلا هستند که حدود ۳۵ هزار نفر از جمعیت استان را شامل میشود. حدود ۲۰۰۰ تن از شهروندان استان کردستان به بیماری سرطان مبتلا هستندو میانگین سن ابتلا به سرطان در این استان ۶۵ سال است. نزدیک به ۴۲٪ از مرگ و میر سالانهٔ ساکنان این استان مربوط به بیماریهای قلبی-عروقی است. مراکز درمانی مرکز پزشکی، آموزشی و درمانی کوثر سنندج یکی از مدرنترین مراکز تشخیص سرطان در سطح کشور میباشد. در سالهای اخیر بهدلیل حضور بیماران خارجی قابل توجه در استان که عمدتاً اهل کشور عراق هستند، زیرساختهای لازم جهت توسعه گردشگری سلامت در حال ارتقاست تا استان کردستان را به قطب گردشگری سلامت غرب کشور بدل کند. جستارهای وابسته جمعیت شهرهای استان کردستان بخشهای کردنشین ایران کردستان ایران پانویس پیوند به بیرون استانهای ایران بنیانگذاریهای ۱۳۳۷ در ایران کردستان ایران مناطق تقسیمشده مناطق مسکونی کردنشین


text: سِپَهبَد (تلفظ معمول: سپهبُد؛ نام یکی از درجههای ارتش است که بالاتر از سرلشکر و پایینتر از ارتشبد است. سپهبد فرمانده یک سپاه از ارتش است که آن یگانی راه کنشی است که دارای تجهیزات و تسلیحات لازم برای اجرای عملیات رزمی بوده و از دو یا سه لشکر تشکیل میشود. واژهشناسی سپهبد یکی از کهنترین اصطلاحات نظامی فارسی است که در پارسی میانه «spāhpat» و در پارسی باستان «-spāda-pati*» بوده که آن همکردی از دو واژه: «-spāda*» «سپاه» و «-pati*» «سردار، سالار، رهبر» لفظاً به معنای «فرمانده سپاه» است. پیشینه سپهبد همچون مقام نظامی (فرمانده سپاه) نخستین بار در سپاه هخامنشیان (۵۵۰ – ۳۳۰ تا میلادی) پدید آمده و به زبان پارسی باستان -spāda-pati* نامیده میشد. فرمانده سپاه اشکانیان (۲۵۰ تا میلادی — ۲۲۴) که سازمان ردهبندی دهدهی سپاه هخامنشیان را به ارث برده بود، spāδpat (به ) نامیده میشد. فرمانده سپاه ساسانیان (۲۲۴ — ۶۵۱) که نیز ردهبندی و نامگذاری سپاه اشکانیان را به ارث برده بود، اسپهبد spāhbed (به زبان ) نامیده میشد. اصطلاح «سپهبد» را سال ۱۳۱۴ فرهنگستان زبان ایران با پیشنهاد انجمن واژهگزینی ارتش شاهنشاهی ایران برابر با درجهٔ Lieutenant General (ژنرال سهستاره) در نیروهای نظامی آمریکا و معادل دریاسالار در نیروی دریایی نهادهاست. در ایران در ۱۹ فروردین ۱۳۰۹، احمد امیراحمدی در نتیجهٔ نبرد کردستان در برابر اسمعیل سیمیتقو به درجهٔ سپهبدی رسید و برای نخستین بار، این درجه در ارتش ایران معمول شد. پس از او، بهترتیب این افراد به درجهٔ سپهبدی رسیدند: فرانسوا ژرژ ژاندر، محمد شاهبختی، مرتضی یزدانپناه، محمد نخجوان، امانالله جهانبانی، حاجعلی رزمآرا، علیاصغر نقدی، فرجالله آقاولی، فضلالله زاهدی و عبدالله هدایت. تا سال ۱۳۳۶ این درجه، که معادل دریاسالار در نیروی دریایی و امیرنویان (نویان) در رتبههای نظامیِ دورهٔ قاجار بود، بالاترین درجهٔ ارتش ایران بهشمار میرفت، ولی در این سال درجهٔ ارتشبد و معادل آن «دریابد» در نیروی دریایی ابداع شد. بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، این درجه به هیچ فرد زندهای اعطا نشد، اما دو تن از سپهبدهای نیروی هواییِ شاهنشاهی، یعنی سید سعید مهدیون و شاپور آذربرزین برای مدت کوتاهی پس از انقلاب، به ترتیب سرپرستی و ریاست ستاد نیروی هوایی ملی ایران را عهدهدار شدند. همچنین در چند روز نخست پس از انقلاب، محمدعلی نوروزی سرپرست شهربانی کل کشور و احمدعلی محققی سرپرست ژاندارمری کل کشور گردیدند. پس از ترور محمدولی قرنی، علی صیاد شیرازی و قاسم سلیمانی، درجهٔ این سه نفر از سرلشکری به سپهبدی ترفیع یافت. نگارخانه جستارهای وابسته درجههای نظامی ایران فهرست سپهبدهای ایرانی پانویس منابع درجات ارتش ایران درجات نظامی سنگاپور درجات نظامی هند عنوانها در ایران واژگان نظامی


text: اسکندر آزموده (۱۲۹۱–۱۳۷۷) سپهبد و از نظامیان ارشد ایران در دوره پهلوی بود. زندگی او در سال ۱۲۹۱ در تهران زاده شد. او نیز مانند برادر بزرگ خود امیرحسین آزموده به نظامیگری پرداخت و از دانشکده افسری تهران دانشآموخته شد، سپس برای ادامه تحصیل راهی اروپا و آمریکا شد و دوره تاکتیک نظامی را طی کرد. اسکندر آزموده در ارتش به مقامات زیادی دست یافت که عبارتاند از معاونت فرماندهی کل ارتش، معاونت وابسته نظامی ایران در انگلستان، فرماندهی ارتش در فارس و آذربایجان، ریاست اداره تدارکات ارتش، قائم مقام فرمانده نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی. اما آنچه در دوران نظامیگری وی شاخص است اقدامات او در دوران کودتای نافرجام ۲۵ مرداد و کودتای موفق ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ علیه دولت دکتر مصدق میباشد. سرهنگ دوم اسکندر آزموده، از جمله افسرانی بود که با مأموران MI۶ و سیا در ارتباط بود و فرماندهی بخشی از عملیات علیه حکومت دکتر مصدق را عهدهدار بود، نامبرده فرمانده جنگ پهلوی و مسئول اشغال مرکز تلفن بازار و جنوب شهر و مرکز اکباتان بود. او در روز ۲۴ مرداد ۱۳۳۲ مأموریت خود را اجرا کرد ولی با آگاهی از شکست طرح کودتا، مجدداً مرکز تلفنی بازار را راه اندازی کرد تا خطری متوجه هنگ او نباشد. با شکست کودتا افسران زیادی دستگیر شدند که سرهنگ دوم اسکندر آزموده نیز از جمله این افسران بود. پس از اجرای موفقیتآمیز کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ این افسران آزاد شدند و در روز ورود محمدرضا پهلوی به کشور، افسران عامل به کودتای ۲۸ مرداد همگی ترفیع درجه یافتند، اسکندر آزموده نیز به درجه سرهنگ تمامی ارتقا یافت و در ضمن نشان درجه یک رستاخیز را دریافت کرد، سپس به فرماندهی تیپ و پادگان عشرت آباد گمارده شد. اسکندر آزموده پس از آنکه تا درجه سپهبدی ارتقا یافت بازنشسته شد و در سال ۱۳۴۷ توسط جمشید آموزگار وزیر دارایی دولت هویدا، که خویشاوند نزدیک او بود به معاونت وزارت دارایی و سرپرستی کل گمرک تعیین شد. سپهبد آزموده تا سال ۱۳۵۳ در این پست ابقا بود تا اینکه در این سال بار دیگر خویشاوندش جمشید آموزگار وزیر کشور، او را به استانداری آذربایجان شرقی تعیین کرد. با آغاز انقلاب اسلامی، در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تظاهرات عظیمی در مخالفت با رژیم پهلوی در تبریز برگزار شد که این تظاهرات با کشتار مردم پایان یافت[ref?]. مسئول مستقیم رویداد تبریز از سوی ستاد بزرگارتشتاران سپهبد اسکندر آزموده، استاندار وقت شناخته شد. به همین علت برای خاموش کردن شعلههای نارضایتی و آرام کردن مردم تبریز ۳۰ بهمن ۱۳۵۶ آزموده به تهران احضار و از سمت خود برکنار شد. او پس از مدتی راهی انگلستان شد و در سال ۱۳۷۷ در همان کشور درگذشت. جستارهای وابسته فهرست فرماندهان ارتش ایران منابع برگرفته از مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران اهالی تهران دادستانهای پیش از انقلاب در ایران زادگان ۱۲۹۱ سپهبدهای ارتش شاهنشاهی ایران آزموده، اسکندر دانشآموختگان دانشکده افسری استانداران آذربایجان شرقی زادگان ۱۹۱۲ (میلادی) درگذشتگان ۱۳۷۷ درگذشتگان ۱۹۹۸ (میلادی) رئیسان کل گمرک


text: نادر باتمانقلیچ (زاده ۱۲۸۲ آذریابجان ایران – درگذشته ۱۳۷۰ آمریکا) فرمانده نظامی، سیاستمدار و دیپلمات ایرانی بود. زندگینامه باتمانقلیچ در دانشکده افسری تهران به تحصیلات نظامی پرداخت. سپس برای ادامهٔ تحصیل عازم سوئیس شد. باتمانقلیچ در سال ۱۳۳۲ به درجه سرلشگری رسید. در کودتای ۲۸ مرداد به مخالفان دولت دکتر مصدق پیوست و به همراه زاهدی نقشی فعال در شکلگیری کودتا داشت؛ بنابراین پس از انجام کودتا، هنگامی که زاهدی حکم نخست وزیری خود را از نصیری دریافت کرد، باتمانقلیچ نیز از سوی فضلالله زاهدی، به ریاست ستاد ارتش گمارده شد. وی بههمراه فرماندار نظامی وقت تهران تیمور بختیار در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۳۴ تخریب حظیرةالقدس را آغاز کردند. او با درجه سپهبدی بازنشسته شد و آخرین سمتش استانداری خراسان و نیابت تولیت آستان قدس رضوی بود. در پی پیوستن ایران به پیمان بغداد، در تاریخ ۷ اذر ۱۳۳۴ خورشیدی سفرای ایران در کشورهای عضو این پیمان تغییر کرد و باتمانقلیچ به سمت سفیرکبیر ایران در پاکستان منصوب شد. نادر باتمانقلیچ پس از کودتای ۲۸ مرداد به سمت ریاست ستاد ارتش رسید؛ وی در جریان محاکماتش پس از انقلاب ۱۳۵۷ به نقش ابوالقاسم کاشانی در کودتا اشاره کرد. پس از انقلاب پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸، نادر باتمانقلیچ دستگیر شد. وی در بیست و نهم آذر ۱۳۵۹ به حکم شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی تهران با اتهاماتی از قبیل وابستگی به رژیم پهلوی و تلاش در جهت استحکام آن و به ویژه ایفای نقش در کودتاهای بیست و پنجم و بیست و هشتم مرداد ۱۳۳۲ و اتهامات دیگر ابتدا به اعدام محکوم شد؛ ولی نهایتاً با یک درجه تخفیف به حبس ابد محکوم گردید. باتمانقلیچ در روز هجدهم اردیبهشت سال ۱۳۶۱ به فرمان آیت الله خمینی عفو شد و عاقبت در سال ۱۳۷۰ در آمریکا درگذشت. منابع موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، فاطمه معزی استانداران خراسان دانشآموختگان دانشکده افسری درگذشتگان ۱۳۷۰ رئیسان سازمان تربیت بدنی زادگان ۱۲۸۲ سپهبدهای ارتش شاهنشاهی ایران سفیران ایران در پاکستان سفیران ایران در عراق سفیران پهلوی در پاکستان سفیران پهلوی در عراق متولیان آستان قدس رضوی زادگان ۱۹۰۴ (میلادی) درگذشتگان ۱۹۹۸ (میلادی) سیاستمداران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران دیپلماتهای سده ۲۰ (میلادی) درگذشتگان به علت نارسایی کلیه بنیانگذاران هتل دور از وطنهای اهل ایران در ایالات متحده آمریکا استانداران ایران زندانیان و بازداشتشدگان اهل ایران افراد دودمان پهلوی تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در ایالات متحده آمریکا وزیران کشور (ایران)


text: محمدتقی شریعتی (۱۲۸۶ در مزینان سبزوار –۳۱ فروردین ۱۳۶۶ در مشهد) فعال سیاسی–مذهبی و پدر علی شریعتی بود. او از افرادی بود که با رویکرد نوگرایانه و روشنفکرانه به دین، فعالیت خود را آغاز نمود و تأثیرات زیادی در این زمینه برجای گذاشت. از مهمترین اقدامات او تأسیس کانون نشر حقایق اسلامی بود که با هدف گسترش روح متعالی و مترقی اسلام و مقابله با فعالیتهای حزب توده و کسرویستها بنیان گذارده شده بود. تحصیل و تدریس محمدتقی شریعتی (مزینانی) در سال ۱۲۸۶ در خانوادهای مذهبی و ریشهدار در مزینان زاده شد. پدرش شیخ محمود و پدربزرگش آخوند ملا قربانعلی، معروف به آخوند حکیم، از روحانیون شیعهٔ منطقهٔ مزینان بودند. در سال ۱۳۰۷ به مشهد رفت تا تحصیلات حوزویاش را در حوزهٔ علمیه مشهد که از نظر شناختهشدگی علمی پس از حوزهٔ علمیه قم در رتبهٔ دوم قرار داشت ادامه دهد. پس از گذراندن دروس مقدمات و در حالی که دورهٔ سطح را آغاز نموده بود، حوزهٔ علمیه را به قصد تدریس در مدارس ملی ترک کرد. او بر این باور بود که آیندهٔ کشور به سرنوشت جوانان تحصیلکرده گره خوردهاست و باید به نحوی اسلام را بدانان آموزش داد که با ملزومات دوران مدرن همخوانی و سازگاری داشته باشد. در نتیجه محمدتقی شریعتی دو سنت دیرپای خانواده را کنار گذاشت: اول آنکه پس از اتمام دوران تحصیل به مزینان که منزلگاه سنتی خانوادهاش محسوب میشد بازنگشت؛ دوم آنکه با وجود برخورداری از تحصیلات حوزوی، برخلاف آبا و اجدادش به جای بر تن کردن عبا و بر سر گذاشتن عمامه، کت و شلوار فرنگی پوشید و کلاه شاپو بر سر گذاشت. شریعتی تصمیم گرفته بود که خود به آموزش جوانان بپردازد؛ جوانانی که در پندار او عامل تغییر یا روشنفکران اسلامی آینده بودند. برای نیل به این اهداف شریعتی مجبور بود که ادبیات فرا گیرد، شبیه آنان سخن بگوید و همانند آنان لباس بپوشد تا بلکه جوانان را مجذوب خود کند. به تعبیر مغنیه، یکی از روشنفکران و روحانیان شیعهٔ لبنان، شریعتی کلاه شاپو بر سر میگذاشت تا از به ریشخند گرفتهشدن روحانیون عمامهبهسر و ریشدار توسط نسل جوان جلوگیری کند. از آنجایی که اسلامی که او از آن سخن میگفت با اسلامی که روحانیون سنتی مطرح میکردند تفاوت داشت، کار او دشوار مینمود. او آشکارا از برخی انتقادات احمد کسروی نسبت به شیعهگری و برخی مواضع حزب توده نسبت به مسائل اجتماعی طرفداری میکرد. او نیز همچون کسروی معتقد بود که برخی از آیینها و مراسم مذهبی تشیع پیوندی با اسلام راستین ندارند و ریشهٔ آنها را در انحرافاتی میدید که در دوران صفویه سنگبنایشان گذارده شده بود. همچنین او موافق مواضع حزب توده دربارهٔ عدالت اجتماعی و برابری بود و آنها را سازگار با اسلام مییافت؛ اما با فلسفهٔ مادهگرای آن مخالفت میکرد. این عقاید شریعتی موجب شده بود که روحانیان سنتی در مشهد شایعههایی پیرامون سنی، وهابی، و حتی بابی بودن او مطرح کنند. کانون نشر حقایق اسلامی پس از آنکه رضاشاه در سال ۱۳۲۰ بهاجبار سلطنت را ترک کرد، فعالیتهای دینی و سیاسی که تا آن هنگام کاملاً تحت کنترل بود، دوباره از سر گرفته شد. از سویی فعالیتهای حزب توده گسترش یافته بود و از سوی دیگر احمد کسروی اساس تشیع را زیر سؤال برده بود و آن را انحراف از اسلام میخواند. تحت این شرایط بود که محمدتقی شریعتی در سال ۱۳۲۰ کارزاری تکنفره را برای نشر آنچه او روح متعالی و مترقی اسلام میدانست آغاز کرد. در سال ۱۳۲۳ کانون نشر حقایق اسلامی را با هدف مقابله با نفوذ بیخدایی که توسط کمونیستها ترویج داده میشد، در مشهد بنیان گذارد. از دیگر اهداف تأسیس کانون، بازگرداندن روشنفکران مسلمانی بود که به دلیل احساس نفرت از کهنهپرستی و تاریکاندیشی روحانیون از اسلام روی گردانده و به آغوش کسرویستها پناه برده بودند. با این وجود گرایشهای مدرن و معتدل کانون نشر حقایق اسلامی، نهایتاً ضدیت مراجع قدرت شیعه در مشهد را برانگیخت. به تعبیر علی شریعتی، در بحبوحهٔ سالهای پس از ۱۳۲۰، در حالیکه روشنفکران گرایشهای مارکسیستی داشتند و مذهبیون گرایشهای مرتجعانه، روشنفکران مذهبی خود را بیپشتوانه و تنها مییافتند. محمد تقی شریعی راه سومی میان این دو گشود. در ابتدا تمرکز کانون بر روی مسائل آموزشی و عقیدتی بود و نگاهی اصلاحطلبانه و نوگرایانه به دین داشت. کانون با اعتقاد بر ریشهها و اعمال عبادی مذهب شیعه به دنبال آن بود تا از مکتب شیعه، به آن صورتی که وجود داشت و به آن عمل میشد، راززدایی و عوامزدایی کند. برای رسیدن به این اهداف کانون میبایست از آن تصورات و اعمال مذهبی–سنتی که باعث رخوت، سستی، خرافات، و جبرگرایی میشد، انتقاد میکرد و در عین حال این امر باید بهگونهای صورت میگرفت که حساسیت مراجع قدرت شیعه در مشهد را بر نیانگیزد. به باور اعضای کانون «نیرویی که صرف عزاداری برای فلاکتها و نابختیاریهای گذشته میشد باید برای از میان برداشتن دشواری کنونی سمت و سوی دیگری میگرفت». به همین دلیل آیین متداول روضهخوانی که در آن یک روحانی با برشمردن رنجهایی که بر امامان شیعه در زندگی دنیوی گذشتهاست سعی در برانگیختن حس اندوه و همدردی حضار را داشت در کانون انجام نمیگرفت و به جای آن شخصی غیر روحانی با پوشش غربی از فلسفه، منطق و سایر مباحثی که برای رویارویی با یک کمونیست لازم بود سخن میگفت. همچنین تفسیر قرآن و نهجالبلاغه که در آن زمان عملی بدیع و نامعمول بود به جای صرفاً روخوانی آنها مورد تأکید قرار میگرفت. در خلال نهضت ملی شدن صنعت نفت، کانون به طرفداری از محمد مصدق و آیتالله کاشانی برآمد و نشستها، راهپیماییها، و اعتراضهای سیاسی فراوانی را به سود جنبش ملی کردن نفت ترتیب داد. به عنوان مثال پس از روی کار آمدن مصدق، محمدتقی شریعتی رهبری جمعیتی را بر عهده گرفت که تابلو «شرکت نفت ایران و انگلیس» را از سردر دفتر آن در خیابان طبرسی پایین کشیدند و تابلو «شرکت ملی نفت ایران» را به جای آن نصب کردند. در انتخابات مجلس هفدهم در مشهد، محمدتقی شریعتی در صدر فهرست انجمنهای اسلامی شهر که ذیل عنوان جمعیت مؤتلفهٔ اسلامی دور هم گرد آمده بودند قرار داشت. رقبای دیگر جمعیت مؤتلفهٔ اسلامی، گروههای مصدقی و زمینداران ثروتمند بودند. محمدتقی شریعتی از سویی پیشنهاد کاشانی برای تشکیل ائتلاف با زمینداران بزرگ را رد کرده بود و از سوی دیگر پیشنهاد گروههای مصدقی را برای ارائهٔ فهرست مشترک نپذیرفته بود. در روز انتخابات روند رأیگیری در مشهد که هیج بینظمی خاصی در آن گزارش نشده بود متوقف شد و از مشهد نمایندهای برای کسب کرسی مجلس انتخاب نشد. به گفتهٔ یکی از اعضای نظارت بر انتخابات آزاد که بر روند رأیگیری در مشهد نظارت داشت، به نظر میرسید که دو نامزد جمعیت مؤتلفهٔ اسلامی و دو نامزد زمینداران ثروتمند دارای بیشترین بخت برای کسب چهار کرسی مشهد در مجلس بودهاند؛ اما دولت مصدق با نگرانی از احتمال پیروزی طرفداران کاشانی در مشهد، شیراز، و اصفهان که اکثریت مجلس را برای آنان به ارمغان میآورد در روند انتخابات مداخله کرد. در اسفند ۱۳۳۱ که درخواست مصدق برای تمدید اختیارات اجرایی فراعادیاش از جانب کاشانی، رئیس وقت مجلس، رد شد، کانون برخلاف بینش اسلامی و پشتیبانی پیشین خود از کاشانی به پشتیبانی از مصدق پرداخت. در نتیجه محمدتقی شریعتی نشان داد که هواداری او از اشخاص به خاطر پوشش یا حرفهٔ آنها نیست بلکه برای اصول و مواضعیاست که آن افراد اتخاذ میکنند. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بر ضد دولت ملیگرای مصدق و تا پیش از تابستان ۱۳۳۶ که کانون برای نخستین بار تعطیل شد، کانون نشر حقایق اسلامی به مرکز فعالیتهای طرفداران مصدق در مشهد مبدل شده بود. پس از آنکه در سال ۱۳۳۲ نهضت مقاومت ملی که دنبالهرو سیاستهای مصدق بود آغاز به کار کرد، اعضای کانون به عضویت آن درآمدند. در تابستان ۱۳۳۶ و در پی انتشار جزوهای با عنوان «نفت» که به بررسی توافقهای ایران با دولتهای غربی بر سر نفت میپرداخت، محمدتقی شریعتی و برخی دیگر از اعضای کانون دستگیر و زندانی شدند. در نتیجه فعالیت کانون نیز متوقف گردید. در سال ۱۳۴۱ اجازهٔ فعالیت دوباره به کانون داده شد اما به شرط آنکه کانون تنها به عنوان سازمانی فرهنگی–مذهبی که دخالتی در امور سیاسی نداشته باشد به فعالیت بپردازد. این مرحله از دوران فعالیت کانون نیز با بسته شدن نهایی آن در سال ۱۳۴۴ به اتمام رسید. درگذشت وی در ۳۱ فروردین ۱۳۶۶ درگذشت و در حرم علی بن موسی الرضا در مشهد به خاک سپرده شد. آثار آثار زیر از محمدتقی شریعتی بر جای ماندهاست: آغاز وحی اصول عقاید و اخلاق شریعتی امامت در نهجالبلاغه تفسیر نوین تعلیمات دینی چرا حسین قیام کرد؟ خلافت و ولایت از نظر قرآن و سنت ز نیرو بود مرد را راستی کارنامهٔ کانون نشر حقایق اسلامی مشهد مبانی اقتصادی در اسلام مهدی موعود امم علی شاهد رسالت نیایش وحی و نبوت در پرتو قرآن شجرهنامه پانویس منابع آموزگاران اهل ایران اصلاحطلبان مسلمان اهالی سبزوار درگذشتگان ۱۳۶۶ روحانیان شیعه تارک لباس روحانیت زادگان ۱۲۸۶ علی شریعتی فعالان سیاسی اهل ایران خاکسپاریها در حرم امام رضا مفسران قرآن شیعه دوازدهامامی نواندیشان دینی اهل ایران عالمان شیعه روحانیان شیعه اهل سبزوار مفسران قرآن اهل سبزوار مفسران قرآن اهل ایران


text: (سده چهاردهم پ.م. - سده سیزدهم پیش از میلاد مسیح - سده دوازدهم پ.م. - سدههای دیگر) رخدادها ۱۲۹۵ (پیش از میلاد)؛ در مصر باستان دودمان هیجدهم به پایان رسید و دودمان نوزدهم بر سر کار آمد. ۱۲۸۲ (پیش از میلاد)؛ پاندیون دوم پادشاه افسانهای آتن پس از بیستوپنج سال پادشاهی درگذشت. ۱۲۷۸ (پیش از میلاد)؛ در ۱۵ دسامبر این سال ستی یکم درگذشت. ۱۲۷۹ (پیش از میلاد)؛ در ۳۱ مه رامسس دوم فرعون مصر باستان شد. دهه ۱۲۹۰ (پیش از میلاد)؛ تروا ویران شد. افسانه جنگ تروا رخدادی تاریخی مینماید. ۱۲۷۴ (پیش از میلاد)؛ جنگ کادش و شکست تقریبی رامسس دوم از هیتیها ۱۲۶۹ (پیش از میلاد)؛ نوشتن کهنترین پیمان آشتی شناختهشده تاریخ میان رامسس دوم فرعون مصر باستان و هتتوشیلی پادشاه هیتیها ۱۲۵۱ (پیش از میلاد)؛ خورشیدگرفتگی ۷ سپتامبر و زایش افسانهای هرکول در تبس (یونان) ۱۲۵۰ (پیش از میلاد)؛ وو دینگ امپراتور دودمان شانگ دهه ۱۲۳۰ (پیش از میلاد)؛ اژه پادشاه افسانهای آتن -که دریای اژه به نام اوست-نامهای ناراست دریافت داشت که در آن خبر از کشتن پسرش به دست مینوتور میداد. او با شنیدن این خبر دست به خودکشی زد. ۱۲۲۱ (پیش از میلاد)؛ فرعون مرنپتاه تازش لیبی را شکست داد. ۱۲۱۳ (پیش از میلاد)؛ تزئوس پادشاه اسطورهای آتن کنارگذاشتهشد و منستئوس نوه ارختئوس جایش را گرفت. ۱۲۱۲ (پیش از میلاد)؛ مرگ رامسس دوم ۱۲۰۰ (پیش از میلاد)؛ آغاز جاگیر شدن کیمریها در استپهای جنوبی روسیه، (برپایه حدس و گمان) ۱۲۰۰ (پیش از میلاد)؛ مردمان باستانی پوئبلو در آمریکای شمالی ۱۲۰۰ (پیش از میلاد)؛ نابودی نیروی هیتیها در آناتولی با ویرانی پایتختشان خاتوشا جاگیری قبیلههای هند و اروپایی در کرانه دریای بالتیک بهرهگیری از آهن در هندوستان چهرههای برجسته ۱۲۲۵ (پیش از میلاد)؛ زایش افسانهای هلن ۱۲۲۴ (پیش از میلاد)؛ مرگ رامسس دوم مرنپتاه فرعون دودمان نوزدهم مصر. آمنمسس فرعون دودمان نوزدهم مصر. موسی (بر فرض تاریخی بودن) سفر خروج بنیاسرائیل را رهبری کرد. پانگینگ در چین نوآوریها، یافتهها، آشناییها منابع نویسندگان ویکیپدیای انگلیسی، http://en.wikipedia.org/wiki/13th_century_BC، 13th century BC،(نسخه ۲۶ دسامبر ۲۰۰۶) سده ۱۳ (پیش از میلاد) سدهها (میلادی) هزاره ۲ (پیش از میلاد)


text: جَوانرود، (به کُردی: جوانڕۆ) نام شهری در استان کرمانشاه و مرکز شهرستان جوانرود است. جوانرود سومین شهر پر جمعیت استان پس از شهرهای کرمانشاه و اسلامآباد غرب است مردم جوانرود کرد هستند و با لهجه جافی از گویش اردلانی سخن میگویند. از شمال به اورامان لهون و پل دو آب، از جنوب به شهرستان سرپل ذهاب و از شرق به کرمانشاه و از غرب به خاک عراق متصل است. زبان مردم این منطقه کُردی (سورانی با گویش جافی) است. از لحاظ موقعیت جغرافیایی این شهر در مرکز منطقه اورامانات و در بین سه شهرستان پاوه، ثلاث باباجانی و روانسر محصور میباشد. این شهر دارای جنگلهای طبیعی و بکر بلوط میباشد. واردات کالاهای خارجی و صادرات کالاهای ایرانی از طریق مرز جوانرود-عراق (دروله)، ثلاث-عراق (شیخ صله) و پاوه-عراق (شوشمی و سازان)، بازار پررونقی برای این شهر به ارمغان آوردهاست. از برتریها جوانرود نسبت به سایر شهرها عرضه محصولات امنیت کامل، مراکز اقامتی مناسب، آب و هوای معتدل، طبیعت بکر و منظرههای سرسبز فاصله نزدیک تر به مراکز مهم کشور همچون تهران، اصفهان و مشهد و جنوب کشور، محورهای مناسب راه و نزدیکی به مناطق گردشگری طاق بستان، بیستون، غار قوری قلعه، سد داریان و روستاها اورامانات است. جوانرود یکی از گردشگرپذیرترین شهرها در غرب ایران است. مردم جوانرود کُرد هستند به زبان کُردی سورانی و لهجه جافی تکلم میکنند. نام نام این شهر از دو کلمه کُردی «جوان» به معنای زیبا و کلمه فارسی «رود» تشکیل شده است که معنای رودخانه زیبا را میدهد، البته میتوان چنین برداشت کرد که نام این شهر از دو کلمه کردی «جوان» + «رو» تشکیل شده که به معنای زیبا چهره است، هر دو مورد محتمل است. پیشینه تاریخی نام جوانرود برگرفته از قلعههای حکومتی متعددی است که در این منطقه در چند قرن اخیر توسط حکومتها بنا نهاده شدهاست. آثار و شواهد مکتوب بدست آمده در منطقه تاریخ و قدمت جوانرود و نامش را به بیش از ۷۰۰ سال میرسانند. حمدالله مستوفی در کتاب خویش از این منطقه با نام «الانی» یاد میکند. حکومت جوانرود که جزء بلوک هجدهگانه سنندج است و مردوخ کردستانی در کتاب خود بلوک جوانرود را متشکل از قریه آباد پاوه و نیز قلعه جوانرود و محال روانسر ذکر میکند بیشتر در دست والیان اردلان بوده اما حاکمان اصلی جوانرود که مشروعیت خود را از عامه مردم میگرفتند سید احمد بیگ جاف و فرزندان وی بودهاند. پس از او رستم بیگ وکیل بنا بر وصیت پدر سید احمدبیگ و نظر ریشسفیدان مسئولیت رهبری ایل را برعهده گرفت. بعد از او اولاد ارشد وی به این مقام میرسیدند. این یاسای ایلی با فوت محمد بیگ وکیل در سال ۱۳۶۳ ه.ش به پایان رسید. ایل غالب در جوانرود همواره جافها، به سرکردگی بیگ زادگان جوانرودی بودهاند. جوانرود در خیزش ۱۴۰۱ ایران جوانرود یکی از مراکز قیامی بود که با نام زن زندگی آزادی در ایران و پس از کشته شدن مهسا امینی شکل گرفت. تعداد زیادی از مردم این شهر در اعتراضات علیه حکومت کشته شدند. کشته شدگان اعتراضات جوانرود: بهاالدین ویسی تهحسین میری عرفان کاکایی جهۆهر فهتاحی ئیسمائیل گوڵعهنبهر مهسعود تهیموری جهماڵ ئهعزەمی بورهان الیاسی اماکن دیدنی و تاریخی بازارچه مرزی جوانرود بازارچه مرزی جوانرود که در مرکز شهر جوانرود قرار دارد. متشکل از بیش از ۳۵۰ غرفه و تعداد زیادی پاساژ و مغازه است که انواع محصولات و لوازم الکتریکی، لوازم خانگی، آرایش بهداشتی، پوشاک، صنایع دستی و مواد خوراکی را عرضه میکند بهطوری که تمام محصولات با قیمتی پایینتر و به صرفه تر از بازار داخل کشور به مشتریان عرضه میشود بهطوری که جوانرود توانسته در سالهای اخیر به قطب گردشگری و عرضه محصول در غرب کشور تبدیل شود و سالانه ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار گردشگر را از سر تا سر کشور برای خرید محصولات الکتریکی و... جذب کند. امنیت کامل شهر و شهرستان، قیمت پایین محصولات، تنوع گسترده محصولات، محورها مواصلاتی مناسب و نزدیکی به شهرها گردشگر پذیر کرمانشاه، پاوه و روانسر از دلایل موفقیت بازارچه مرزی جوانرود است. غار کاوات غار کاوات از جمله غارهای آبخوان کارستیک، دیدنی و معروف استان کرمانشاه و شهرستان روانسر است که در سلسله کوههای شاهو در شمال دره باصفای قوری قلعه روستای شبانکاره از توابع روانسر واقع شده که یکی از دو منبع اصلی آب شرب شهر جوانرود و روستاهای اطراف آن میباشد افزودنی است که ورودی غار کاوات به دلیل جلوگیری از ورود آلودگیهای احتمالی، پلمب میباشد و در حال حاضر دیدن فضای داخلی غار برای گردشگران امکانپذیر نیست از دیدگاه ژئومورفولوژی برای توریسم ژئو یا همان ژئو توریسم جایگاه مناسبی میباشد. قدمت این غار که از آهک «تروراسیک» و ”کرتاسه” تشکیل شده و به ۶۵ میلیون سال قبل و به دوره دوم زمینشناسی بازمیگردد. دهانه غار در ارتفاع ۱۶۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد. در انتهای این محوطه بزرگ، شاخه اصلی غار، با دهانه کوچکتری شروع شده و از قسمت چپ شاخه اصلی، نهر کوچکی به اعماق سنگها فرو میریزد. پس از ۴۰ متر پیشروی، برکهای به طول ۱۵ متر و عمق ۷۰ سانتیمتر وجود دارد که در بعضی جاها، عمق آن به ۵٫۱ میرسد. در این قسمت غار به دوشاخه تقسیم میشود. روستای سفید برگ این روستا مرکز پرورش ماهی قزل آلا در استان کرمانشاه است و در شهرستان جوانرود واقع شدهاست که همیشه پذیرای مهمانهای زیادی از سراسر استان و ایران است آبشار روستای سیاران نهرآب آبشار سیاران نهرآب در روستای به همین نام حد فاصل بین شهرستان جوانرود و ثلاث باباجانی واقع شدهاست. آبشار در سه طبقه مجزا به ارتفاع تقریبی ۹۰ متر دارای رود دائمی میباشد که متأسفانه با بی مهری مسئولین مواجه شدهاست که میتواند مکانی مناسب برای جذب توریسم و ایجاد اشتغال برای مردم شهرستان بخصوص روستای نهرآب سیاران و روستاهای اطراف آن شود. قلعه بردزنجیر در ۱۸ کیلومتری جنوب غربی شهر جوانرود و در جنوب شرقی روستای هوان دران در بخش مرکزیِ دهستان بازان قرار دارد. بقایای معماری این قلعه بطول ۱۳۰ متر و عرض ۴۰ متر بر فراز کوهی مشرف به روستا واقع شدهاست. سازه اصلی پلانی تقریباً بیضی شکل دارد که بطول ۳۰ متر و عرض ۲۰ متر است. با توجه به قطعات سفال دورههای تاریخی (اشکانی- ساسانی) در این قلعه و وجود پراکنش سطحی سفالهای این دو دوره در دهانه دره و اطراف روستا خصوصاً گورستان آن احتمالاً این دره در دوره دوره مذکور از اهمیت استراتژیکی برخوردار بودهاست. بنظر در دوره صفوی محل حکمرانی سومین وکیل قبادخان، یعنی نوشیروان بودهاست.این احتمال مطرح شده که این قلعه همان قلعه زنجیر است که در تاریخ عالم آرای عباسی به آن اشاره شده و جزو درتنگ ذکر شدهاست. مقاصد گردشگری نزدیک در سایر شهرستانها چشمه شفابخش ریزه که از اب ان برای درمان مشکلات کلیوی استفاده میشود و در شهرستان ثلاث باباجانی قرار دارد. غار آبی قوری قلعه در محور پاوه جوانرود، سراب زیبا روانسر، سد داریان شهرستان پاوه اقتصاد جوانرود اقتصاد جوانرود یک اقتصاد در حال توسعه در کشور است؛ از هدفهای مهم پیش روی آن میتوان توسعهٔ گردشگری، تجارت و اقتصاد را نام برد. طبق آماری، سالانه بهطور متوسط بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر گردشگر از شهر گردشگر پذیر جوانرود بازدید میکنند که این شهر را گردشگر پذیرترین شهر غرب کشور کردهاست. جوانرود همچنین مراکز خرید و فروشگاههای زیادی دارد که بخشی از اقتصاد آن را تشکیل میدهند. منابع کریمی، آیت؛ ۱۳۹۱، مطالعه و تحلیل ویژگیهای ژئومورفولوژیکی مؤثر در پایداری بستر شهر جوانرود با استفاده از داده ماهوارههای کارتوست p5 و لندست؛ پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران. برزگر، صالح؛ ۱۳۸۲، بررسی تحولات شهر و شهرنشینی جوانرود با تأکید بر توسعه کالبدی از ابتدای پیدایش تا سال ۱۳۸۲؛ پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد. حیدری، سامان؛ ۱۳۹۴، آثار بازارچه مرزی در تحولات فضایی شهر جوانرود، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی تهران. fallingrain پراکنش کرد شهرستان جوانرود جوانرود شهرهای شهرستان جوانرود مناطق مسکونی کردنشین در استان کرمانشاه


text: گروهبان درجهای درجهداری و سمتی در نیروهای مسلح ایران و بسیاری از کشورهای جهان است که پایینتر از درجهٔ استوار و بالاتر از درجهٔ سرجوخه جا میگیرد. در ارتش به کسی گروهبان گفته میشود که فرمانده یک گروه باشد. گروه، نام از یگانهای ارتشی است که معمولاً از ۸ تا ۱۲ نفر تشکیل شدهاست. هر گروه خود معمولاً از دو جوخه تشکیل میشود. درجه گروهبان در نیروی زمینی برابر با درجه مهناوی در نیروی دریایی است. در دوره پهلوی اول، این درجه را «وکیلباشی» مینامیدند. درجهٔ گروهبانی سه مرحله دارد: گروهبان یکم گروهبان دوم گروهبان سوم جستارهای وابسته درجههای نظامی ایران منابع "واژههای نو فرهنگستان ایران تا پایان سال ۱۳۱۸، تهران، نشر ابن سینا ۱۳۱۹. درجات ارتش ایران درجات نظامی درجات نظامی اتحادیه کشورهای همسود درجات نظامی ارتش بریتانیا درجات نظامی تفنگداران دریایی ایالات متحده درجات نظامی استرالیا درجات نظامی ایرلند درجات نظامی بریتانیا درجات نظامی سنگاپور درجات نظامی کانادا درجات نظامی نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا درجات نظامی نیروی هوایی سلطنتی رتبهبندی پلیس در بریتانیا عنوانها در ایران واژگان نظامی


text: هَنگ (به فارسی افغانستان: غُند) یکی از یگانهای راهکنشی است که معمولاً از دو یا چند گردان تشکیل میشود. هر هنگ معمولاً از ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ سرباز تشکیل شدهاست. معمولاً ۲ تا ۴ گردان با هم یک هنگ و ۲ تا ۴ هنگ با هم یک تیپ تشکیل میدهند. فرمانده یک هنگ معمولاً درجهٔ سرهنگی دارد. واژهشناسی اصطلاح «هنگ» ظاهراً با روش پسینسازی از واژهٔ «سرهنگ» ساخته شده است، که آن در پارسی میانه «sarhang» و در پارسی باستان «-sara-θang*» بوده و همکردی از دو واژه: «-sara*» «سر» و «-θang√» «کشیدن، هنجیدن، آهیختن» لفظاً به معنای «پیشکشنده، پیشبرندهٔ لشکر» است. این واژه در زبانهای پارسی میانه و سغدی هم به معنای «سردار، سرور، فرمانده، سرهنگ» به کار میرفته است. چنانچه، در سپاه سامانیان و غزنویان سرهنگ سردار و فرمانده فوج را میگفتند. از این رو، از دیر باز «سرهنگ» را ساخته شده از دو واژه: «سر» (سردار) + «هنگ» («سپاه، لشکر»> پارسی میانه: hang «نیرو، زور») شمردهاند. چنانچه، فرهنگ «غیاثاللغات» به نقل از فرهنگ و واژهنامههای کهنتر «فرهنگ جهانگیری»، «برهان قاطع»، «فرهنگ رشیدی»، «بحر عجم»، «سرهنگ» را چنین تعریف کرده است: «کوتوال و وجه تسمیه آن که سر به معنی سردار و امیر و هنگ به معنی سپاه». «فرهنگ آنندراج» نیز در تعریف «سرهنگ» آورده است: «سردار و پیشرو لشکر و سپاه، چه هنگ به معنی سپاه نیز آمده». اصطلاح «هنگ» را سال ۱۳۱۴ فرهنگستان زبان ایران با پیشنهاد انجمن واژهگزینی ارتش شاهنشاهی ایران، جایگزین اصطلاحات عربی «فوج» و فرانسوی «رژیمان» (از ) کرد. همزمان واژهٔ «سرهنگ» نیز با پیشنهاد انجمن واژهگزینی ارتش به معنای «فرمانده هنگ» جایگزین درجهٔ «کلنل» (از ) شد. پیشینه هنگ همچون یگان رزمی نخستین بار در سپاه هخامنشیان (٥٥٠ - ٣٣٠ تا میلاد) پدید آمده و «هزاره» () نامیده میشده و آن را «هزاربد» () فرماندهی میکرد. هزاره از ۱۰ سده () تشکیل میشد و هزار سرباز را در بر میگرفت. هر هزاره یا هنگ برای خود درفش () داشت. از این رو، در سپاه اشکانیان (۲۵۰ تا میلاد – ۲۲۴ میلادی)، که سازمان ردبندی دهدهی سپاه هخامنشیان را به کار گرفته بود، هزاره «درفش» () نام گرفته و سردار آن «درفشسالار» () خوانده میشد. در سپاه ساسانیان (٢٢٤ – ٦٥١ میلادی) نیز همین ردهبندی و نامگذاری به کار میرفته، ولی هر درفش از دو وشت () تشکیل میشد، که هر کدامی ۵۰۰ سرباز را در بر میگرفت. در پی شکست شاهنشاهی ساسانیان از مسلمانان و گسترش اسلام در ایرانزمین، عربها برخی از اصطلاحات نظامی ایرانی را وام گرفتند. چنانچه، «عسکر» از laškar، «جند» از gund و «فیج» از payg (پیاده) در پارسی میانه وام گرفته شدهاند، ولی اصطلاح «درفش» با اصطلاح عربی «فوج» جایگزین شد. در دورهٔ قاجار فوج از یگانهای نظامی در همین معنی بهکار میرفت. افواج به سه رده تقسیم میشدند: فوج پیاده، فوج سواره و فوج توپخانه. در اواخر دورهٔ قاجار تقسیمبندی نظامی به این گونه بود: ارتش به ده تومان قسمت میشد که هر تومان شامل چهار تا یازده فوج میشد و فرمانده هر فوج مقام سرتیپ بود. هر فوج از ده رسد یا دسته تشکیل میشد و در رأس هر دسته یک سلطان و در زیر دست وی دو نایب، دو بیک زاده، چهار وکیل و چهار سرجوخه مشغول به خدمت بودند. در هر فوج یک مشرف یعنی ناظر خرج فوج و چهار منشی قرار داشتند. در رأس هرم یک فوج مقام سرتیپ و سپس دیگر مناصب عالی نظامی قرار داشتند که به ترتیب عبارت بودند از: سرهنگ، سرشته دار، یاور، مشرف، آجودان، بیرق دار، تحویلدار، ماجور، سرکرده، وکیلباشی، وکیل بیرق یا بیدق، بیکزاده، نایب اول و نایب دوم که هر کدام وظایف خاص خود را انجام میدادند. در ردیف بعد از صاحبمنصبان، دستهٔ موزیکانچی قرار داشت که تعداد نفرات آن از این قرار بود: شیپورچی بین ۷ تا ۹ نفر، طبّال بین ۱۲ تا ۱۵ نفر، سنجزن ۲ نفر، نیزن بین ۱۲ تا ۱۵ نفر. بعد از دستهٔ موزیکانچی رسد یا دسته بهادران قرارداشت که در رأس آن مقام سلطان قرار دارد. ارباب مناصب این دسته عبارت بودند از یک نفرنایب اول، یک نفر نایب دوم و پنج نفر وکیل. دسته فوق خود به چهار جوخه تقسیم میشد که در رأس هر جوخه یک سرجوخه قرار داشت که تعداد نفرات تحت فرماندهی وی بین ۲۰ الی ۲۵ نفر بود. بعد از دسته بهادران به ترتیب دستههای اول تا ششم قرار داشتند. تعداد نفرات هر دسته به ۸۰ الی ۹۰ نفر میرسید. در رأس هر دسته به مانند دسته بهادران مقام سلطان قرار داشت. ارباب مناصب هر دسته بعد از مقام سلطان به ترتیب ۲ مقام نایب و ۵ نفر مقام وکیل داشت. هر دسته بعد از ارباب مناصبش چهار جوخه داشت که سرجوخه فرماندهی نفرات ۲۰ الی ۲۵ نفری را برعهده داشت. نهایتاً در ردیف آخر تشکیلات یک فوج، دستهٔ مخبران (واحد مخابراتی) قرار داشت که چارت پرسنلی آن هم به ماننددیگر دستهها بود. (آرشیو اسناد آستان قدس رضوی، سند شماره ۹۲۹۰۶) (نمودارشماره ۱ پیوست) در هر فوج سمتها و مشاغل دیگری هم وجود داشت که در کنار سربازان مشغول به خدمت بودند که نام و خلاصه شرح وظایف آنها به شرح ذیل بود: قَراوُل: مأمورین حفاظت از طرق و شوارع و پلها و انتظام دادن به افواج (استرآبادی، ۱۳۴۱، ص۵۷۲). یَساوُل: کسانی بودند که اوامر شاه را به اشخاص و دستههای نظامی میرساندند (تکمیل همایون، ج۱، ص۸۶). نَسَقچی: به هنگام جنگ در پشت سرپیادهها قرار داشتند و از فرار سربازان جلوگیری میکردند و همچنین مسئولیت نظم قشون و حفاظت اموال و تأمین امنیت معابر نیز از دیگر وظایف آنها بود (سردادور، ص۲۸۰). نظام سربازگیری در سیستم پیادهنظام و سواره نظام با یکدیگر متفاوت بود. نظام سربازگیری در بخش پیادهنظام «بنیچه» نام داشت. بر این اساس، هر روستا یا طایفه متعّهد بود که متناسب با برآورد درآمد خود، سربازان مورد نیاز پیادهنظام را تأمین کند (فرهنگ معین، ذیل واژه). این قانون درسراسر ایران اعمال میشد ولی اراضی سلطنتی و مناطقی که درآنجا مالیات برزمین وضع نشده بود؛ بهطور عمده از دادن سرباز معاف بودند. سربازانی که مطابق نظام بنیچه مشمول بهشمار میرفتند و نامشان برای خدمت نظام ثبت میشد جیرهٔ خانوادگی سالانه موسوم به «خانواره» دریافت میکردند که بهطور غیرمستقیم توسط روستاییان، یعنی در واقع از طریق مالیاتهای ارضی که به دولت میپرداختند، تأمین میشد. سربازانی که در حین خدمت متوفی میشدند یا فرار مینمودند، اهالی روستای آنها میبایست شخص دیگری را جایگزین وی مینمودند (از طوسی، تاریخ معاصر، ۱۳۶۹، ص۸۹). منابع نگاهی به اسناد نظامی دورهٔ قاجار، موجود در مرکز اسناد آستان قدس رضوی، نوشتهٔ مهدی خانیزاده واحدها و تشکیلات نظامی بر پایه اندازه واژگان نظامی هنگها