text: نیهونگو | states = ژاپن | ethnicity = ژاپنیها | speakers = ~۱۲۸ میلیون | date = ۲۰۲۰ | familycolor = Altaic | fam1 = ژاپنی | ancestor = ژاپنی باستان | ancestor2 = ژاپنی میانه نخستین | ancestor3 = ژاپنی میانه پسین | ancestor4 = ژاپنی نوین نخستین | script = | nation = | iso1 = ja | iso2 = jpn | iso3 = jpn | lingua = 45-CAA-a | image = Nihongo.svg | imagesize = 75px | imagecaption = | imageheader = | notice = IPA | sign = ژاپنی اشاره | glotto = nucl1643 | glottorefname = Japanese }} زبان ملی ژاپن و ژاپنیها است که توسط حدود ۱۲۸ میلیون نفر گویشور به صورت بومی گفتگو میشود. ژاپنی به خانواده زبانهای ژاپنی یا ژاپنی-ریوکیویی وابستگی دارد. تلاشهای فراوانی برای پیوند زبانهای ژاپنی با دیگر خانوادههای زبانی همانند زبانهای آینو، آستروآسیایی، کرهای و آلتایی که امروزه اعتبار خود را از دست دادهاست، انجام شده اما هیچیک از این پیشنهادها در میان مراجع پذیرش گستردهای نداشتهاند. اطلاعات کمی در مورد این زبان پیش از تاریخ یا زمانی که برای نخستین بار در ژاپن پدیدار شد، در دست است. اسناد چینی مربوط به سده سوم پس از میلاد، چند واژه ژاپنی را ثبت کردند، اما متون قابل توجه ژاپنی باستان در سده هشتم پدیدار شدند. از دوره هیآن (۷۹۴–۱۱۸۵)، این زبان هجوم گسترده واژگان چینی را به خود دید که بر واجشناسی ژاپنی میانه نخستین تأثیر گذاشت. ژاپنی میانه پسین (۱۱۸۵–۱۶۰۰) شاهد تغییرات دستوری گسترده و اولین ظهور وامواژههای اروپایی بود. پایه گویش معیار ژاپنی از منطقه کانسای به منطقه ادو (توکیو امروزی) در دوره ژاپنی نوین نخستین (اوایل سده هفدهم تا اواسط سده نوزدهم) نقل مکان کرد. پس از پایان انزوای خودخواسته ژاپن در سال ۱۸۵۳، سیل وامواژهها از زبانهای اروپایی به ژاپنی وارد شد و واژگان با ریشه انگلیسی فراوان شدند. زبان ژاپنی یک زبان پبوندی و مورایی با آواشناسی نسبتاً ساده، سامانه واکهای ساده، کشش واکه و تشدید و همچنین افت و خیز صوتی قابل توجه است. ترتیب واژگان معمولاً نهاد–مفعول–فعل با وندهایی است که نقش دستوری واژگان را مشخص میکنند. وندهای پایانی جمله برای افزودن تأثیر عاطفی یا تأکیدی یا پرسش استفاده میشوند. اسمها شمار یا جنسیت ندارند و هیچ حرف تعریفی نیز در این زبان یافت نمیشود. فعلها فقط برای زمان و جهت صرف میشوند و با شخص تغییری نمیکنند. صفتهای ژاپنی نیز صرف میشوند. سامانه نوشتاری ژاپنی، نویسههای چینی معروف به کانجی (漢字) را با دو خط هجانگار منحصر به فرد که از حروف چینی پیچیدهتر مشتق شدهاند یعنی هیراگانا (ひらがな یا 平仮名) و کاتاکانا (カタカナ یا 片仮名)، ترکیب میکند. خط لاتین () نیز به صورت محدود (مانند واژگان اختصاری وارداتی) در نوشتار ژاپنی استفاده میشود. سامانه اعداد عمدتاً از اعداد عربی و همچنین از اعداد سنتی چینی استفاده میکند. تاریخ پیشاتاریخ تصور میشود که نیاژاپنی، نیای مشترک زبانهای ژاپنی و ریوکیویی، توسط مهاجرانی که از شبهجزیره کره در اوایل تا اواسط سده چهارم پیش از میلاد (دوره یایویی) آمدهاند، به ژاپن آورده شده و جایگزین زبانهای ساکنان اصلی جومون از جمله نیای زبان آینو، شدهاست. از آنجا که نوشتار هنوز از چین معرفی نشده بود، هیچ مدرک مستقیمی از این دوره وجود ندارد و هر چیزی که میتوان در مورد این دوره تشخیص داد باید بر اساس بازسازی داخلی از ژاپنی باستانی، یا مقایسه با زبانهای ریوکیویی و گویشهای ژاپنی باشد. ژاپنی باستان سامانه نوشتاری چینی در اوایل سده پنجم در کنار آیین بودایی از باکجه به ژاپن وارد شد. قدیمیترین متون به زبان چینی کلاسیک نوشته شدهاند، اگرچه برخی از آنها احتمالاً با استفاده از روش کانبون به عنوان ژاپنی خوانده میشوند و تأثیرات دستور زبان ژاپنی مانند ترتیب واژگان ژاپنی را نشان میدهند. نخستین متن ژاپنی کوجیکی، مربوط به اوایل سده هشتم است و کاملاً با حروف چینی نوشته شدهاست، که در زمانهای مختلف برای نمایش چینی، کانبون و ژاپنی باستان استفاده میشود. بخشهای ژاپنی باستان مانند سایر متون این دوره به مانیوگانا نوشته شدهاند که از کانجی برای ارزشهای آوایی و معنایی آنها استفاده میکند. بر اساس سامانه مانیوگانا، ژاپنی باستان را میتوان با ۸۸ هجای متمایز بازسازی کرد. متون نوشته شده با مانیوگانا از دو مجموعه مختلف کانجی برای هر یک از هجاهایی که اکنون تلفظ میشوند استفاده میکنند. این مجموعه از هجاها در ژاپنی میانه نخستین به ۶۷ کاهش یافت، اگرچه برخی از آنها با نفوذ چینیها اضافه شدند. امروزه چندین ساختار باستانی از عناصر دستوری ژاپنی باستانی در زبان امروزی باقی ماندهاست. ژاپنی میانه نخستین ژاپنی میانه نخستین، ژاپنی دوره هیآن از ۷۹۴ تا ۱۱۸۵ است. این زبان پایه زبان ادبی ژاپنی کلاسیک است که تا اوایل سده ۲۰ در استفاده عمومی باقی ماند. در طول این زمان، ژاپنی تحت تحولات فراوانی واجی قرار گرفت که در بسیاری از موارد توسط سیل وامواژگان چینی آغاز شدند. ژاپنی میانه پسین ژاپنی میانه پسین سالهای ۱۱۸۵ تا ۱۶۰۰ را پوشش میدهد و معمولاً به دو بخش تقسیم میشود که تقریباً معادل دوره کاماکورا و دوره موروماچی است. اشکال متاخر ژاپنی میانه پسین اولین مواردی است که توسط منابع غیربومی همچون مبلغان یسوعی و فرانسیسکن توصیف شدهاست؛ بنابراین مستندات بهتری از واجشناسی ژاپنی میانه پسین نسبت به گونههای پیشین وجود دارد. در این دوره نیز شاهد تغییرات آوایی هستیم و برخی از اشکال آشناتر به زبان ژاپنی امروزی پدیدار میشوند. ژاپنی میانه پسین اولین وامواژهها را از زبانهای اروپایی دارد - کلمات رایجی که در این دوره به ژاپنی قرض گرفته شدهاند عبارتند از pan («نان») و tabako («تنباکو»، اکنون «سیگار») که هر دو از پرتغالی هستند. ژاپنی نوین ژاپنی مدرن با دوره ادو (که از ۱۶۰۳ تا ۱۸۶۷ طول کشید) آغاز میشود. از ژاپنی باستان، ژاپنی معیار عملاً گویش منطقه کانسای، به ویژه کیوتو، بود. با این حال، در طول دوره ادو، ادو (توکیو فعلی) به بزرگترین شهر ژاپن تبدیل شد و گویش منطقه ادو به ژاپنی معیار تبدیل شد. از زمان پایان انزوای خودخواسته ژاپن در سال ۱۸۵۳، جریان وامواژهها از زبانهای اروپایی بهطور قابل توجهی افزایش یافتهاست. این دوره از سال ۱۹۴۵ شاهد ورود بسیاری از وامواژهها از زبانهای دیگر، مانند آلمانی، پرتغالی و انگلیسی بودهاست. بسیاری از وامواژههای انگلیسی به ویژه به فناوری مربوط میشوند برای مثال، pasokon (مخفف «رایانه شخصی»)، intānetto («اینترنت») و kamera («دوربین»). پراکندگی جغرافیایی اگرچه ژاپنی تقریباً منحصرا در ژاپن صحبت میشود اما در خارج از این کشور نیز رایج است. پیش و در طول جنگ جهانی دوم، مردم محلی در تایوان و کره و بخشهایی از چین، فیلیپین و جزایر مختلف اقیانوسیه به دلیل اشغال ژاپن، ژاپنی را به عنوان زبان امپراتوری یادمیگرفتند. در نتیجه بسیاری از افراد مسن در این کشورها هنوز میتوانند ژاپنی صحبت کنند. جوامع مهاجر ژاپنی که بزرگترین آنها در برزیل با حدود ۱٫۵ میلیون و در ایالات متحده با بیش از ۱٫۲ میلیون نفر، یافت میشوند، ژاپنی را به عنوان زبان اصلی سخن میگویند. تقریباً ۱۲٪ از ساکنان هاوایی به ژاپنی صحبت میکنند، که در سال ۲۰۰۸ حدود ۱۲٫۶٪ از جمعیت آنجا ژاپنیتبار تخمین زده شدند. همچنین مهاجران ژاپنی را میتوان در پرو، آرژانتین، استرالیا (به ویژه در ایالتهای شرقی)، کانادا (به ویژه در ونکوور که ۱٫۴ درصد از جمعیت آن تبار ژاپنی دارند)، ایالات متحده (به ویژه هاوایی و کالیفرنیا)، و فیلیپین (به ویژه در منطقه داوائو و استان لاگونا) یافت. وضعیت رسمی ژاپنی هیچ وضعیت رسمی در ژاپن ندارد، اما بالفعل زبان ملی این کشور است. شکلی از زبان معیار به عنوان به معنی «ژاپنی معیار» یا «زبان مشترک» پذیرفته شدهاست. معانی این دو اصطلاح تقریباً یکسان است. هیوجونگو یا کیوتسوگو مفهومی است که همتای گویش را تشکیل میدهد. این زبان هنجاری در اواخر سده ۱۹ از زبانی که توسط طبقه بالاتر توکیو صحبت میشد، زاده شد. هیوجونگو در مدارس تدریس میشود و در تلویزیون و ارتباطات رسمی مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله نیز از این نسخه استفاده میشود. در گذشته ژاپنی نوشتاری به نام بونگو (文語) با ژاپنی عامیانه به نام کوگو (口語) متفاوت بود. این دو گونه قواعد دستوری متفاوتی داشتند و در واژگان نیز اندکی تفاوت دیده میشد. بونگو تا حدود سال ۱۹۰۰ روش اصلی نوشتن ژاپنی بود. از آن زمان کوگو به تدریج نفوذ خود را گسترش داد و این دو روش تا دهه ۱۹۴۰ هر دو مورد استفاده قرار میگرفتند. بونگو هنوز هم برای تاریخنگاران، پژوهشگران ادبی و حقوقدانان اهمیت دارد (بسیاری از قوانین ژاپنی مربوط به پیش از جنگ جهانی دوم به زبان بونگو نوشته شدهاند، اگرچه تلاشهای مداومی برای امروزی کردن زبان آنها وجود دارد). کوگو امروزه روش غالب صحبت کردن و نوشتن ژاپنی است، اگرچه دستور و واژگان بوتگو گاهی اوقات در ژاپنی نوین برای تأثیر استفاده میشود. قانون اساسی ۱۹۸۲ ایالت آنگور در پالائو، ژاپنی را به همراه پالائویی و انگلیسی به عنوان زبان رسمی ایالت نامیدهاست. با این حال، نتایج سرشماری سال ۲۰۰۵ نشان میدهد که در آوریل ۲۰۰۵ هیچ ساکن معمولی یا قانونی با سن ۵ سال یا بیشتر در آنگور وجود نداشت که در خانه به زبان ژاپنی صحبت کند. گویشها و فهم متقابل گویشهای ژاپنی معمولاً از نظر زیر و بم صوتی، صرف، واژگان و استفاده از وندها متفاوت هستند. برخی حتی در واکهها و همخوانها نیز متفاوت هستند، اگر چه این غیر معمول است. از نظر فهم متقابل، یک نظرسنجی در سال ۱۹۶۷ نشان داد که چهار گویش نامفهوم (به استثنای زبانهای ریوکیویی و گویشهای توهوکو) برای دانشجویان توکیوی بزرگ، لهجه کیسو (در کوههای دور استان ناگانو)، گویش هیمی (در منطقه تویاما)، گویش کاگوشیما و همچنین مانیوا (در استان اوکایاما) هستند. شرکتکندگان این نظرسنجی همه دانشجوی دانشگاه کیئو بودند که در منطقه کانتو بزرگ شدند. در روستاهای کوهستانی یا جزایر منزوی مانند جزیره هاچیجو-جیما زبانهایی وجود دارد که ریشه آنها از گویش شرقی ژاپنی باستان گرفته شدهاست. امروزه گویش منطقه کانسای توسط بسیاری از ژاپنیها صحبت یا حداقل فهمیده میشود و گویش اوساکا به ویژه با کمدی مرتبط است. گویشهای توهوکو و کانتوی شمالی با کشاورزان معمولی مرتبط است. زبانهای ریوکیویی، که در اوکیناوا و جزایر آمامی (از لحاظ اداری بخشی از کاگوشیما) صحبت میشوند، آنقدر متمایز هستند که به عنوان شاخهای جداگانه از خانواده ژاپنی محسوب میشوند. نه تنها هر زبان ریوکیویی برای ژاپنیزبانان نامفهوم است، بلکه بیشتر آنها برای کسانی که به سایر زبانهای ریوکیویی صحبت میکنند نیز نامفهوم است. با این حال، برخلاف زبانشناسان، بسیاری از مردم عادی ژاپنی تمایل دارند که زبانهای ریوکیویی را به عنوان گویشهای ژاپنی در نظر بگیرند. دربار امپراتوری نیز به نظر میرسد که گونهای غیرعادی از ژاپنیهای آن زمان صحبت کردهاست. به احتمال زیاد این گونه شکل گفتاری زبان ژاپنی کلاسیک بود، سبک نوشتاری که در دوره هیآن رایج بود، اما در اواخر دوره میجی شروع به افول کرد. زبانهای ریوکیویی توسط تعداد رو به کاهشی از افراد مسن صحبت میشود، بنابراین یونسکو آنها را به عنوان زبان در معرض خطر طبقهبندی کردهاست، زیرا ممکن است تا سال ۲۰۵۰ منقرض شوند. جوانان بیشتر از ژاپنی استفاده میکنند و نمیتوانند زبانهای ریوکیوییی را بفهمند. ژاپنی اوکیناوایی گونهای از ژاپنی معیار است که تحت تأثیر زبانهای ریوکیویی قرار گرفتهاست. این گویش اصلی است که در میان جوانان در جزایر ریوکیو صحبت میشود. ژاپنی نوین در سراسر کشور (از جمله جزایر ریوکیو) به دلیل آموزش، رسانههای گروهی و افزایش مهاجرتها در ژاپن و همچنین یکپارچگی اقتصادی رایج شدهاست. دستهبندی ژاپنی عضوی از خانواده زبانهای ژاپنی است که شامل زبانهای ریوکیویی نیز میشود که در جزایر ریوکیو صحبت میشوند. از آنجایی که این زبانهای نزدیک به هم معمولاً بهعنوان گویشهای یک زبان در نظر گرفته میشوند، ژاپنی اغلب یک زبان منزوی نامیده میشود. ژاپنی بیش از هر زبان دیگری در جهان برای نشان دادن رابطه خود با سایر زبانها تلاش کردهاست. از زمانی که زبان ژاپنی برای اولین بار در اواخر سده ۱۹ مورد توجه زبانشناسان قرار گرفت، تلاشهایی برای نشان دادن رابطه تباری آن با زبانها یا خانوادههای زبانی مانند آینو، کرهای، چینی، تبتی-برمهای، اورالی، آلتایی (یا اورال آلتایی)، مون-خمر و مالایو-پلینزیایی انجام شدهاست. برخی از زبانشناسان در حاشیه نیز پیوندی به زبانهای هندواروپایی از جمله یونانی را پیشنهاد کردهاند. نظریههای اصلی امروزی سعی میکنند ژاپنی را یا به زبانهای آسیای شمالی، مانند کرهای یا خانواده بزرگتر آلتایی، یا به زبانهای مختلف آسیای جنوب شرقی، بهویژه آسترونزیایی، پیوند دهند. هیچیک از این پیشنهادها مورد استقبال گسترده قرار نگرفتهاست (و خود خانواده آلتایی اکنون بحثبرانگیز در نظر گرفته میشود). امروزه تنها پیوند به ریوکیویی پشتیبانی گستردهای دارد. تئوریهای دیگر، زبان ژاپنی را به عنوان یک زبان کریول اولیه که از طریق ورودیهای حداقل دو گروه زبانی متمایز شکل گرفته یا به عنوان یک زبان مجزا میبینند که جنبههای مختلفی را از زبانهای همسایه جذب کردهاست. واجشناسی واکهها ژاپنی دارای پنج واکه با کشش واکه است که هر کدام یک نسخه کوتاه و یک بلند دارند. واکههای کشیده معمولاً با یک خط روی واکه (ماکرون) در روماجی، یک نویسه تکراری در هیراگانا، یا یک چونپو به جای واکه در کاتاکانا نشان داده میشوند. همخوانها برخی از همخوانهای ژاپنی چندین واجگونه دارند که ممکن است تصوری از موجودی بزرگتری از صداها را ایجاد کند. با این حال، برخی از این واج گونهها از آن زمان به بعد آوایی شدهاند. دستور ترتیب واژگان ژاپنی به عنوان نهاد–مفعول–فعل دستهبندی میشود. بر خلاف بسیاری از زبانهای هندواروپایی، تنها قاعده دقیق ترتیب کلمات این است که فعل باید در انتهای جمله قرار گیرد. این به این دلیل است که عناصر جمله ژاپنی با وندهایی مشخص میشوند که عملکرد دستوری آنها را مشخص میکند. همچنین بسته به جنسیت سخنرانان ممکن است از ویژگیهای مختلف زبانی استفاده کنند. زبانگونه معمولی استفادهشده توسط زنان و دیگری که توسط مردان استفاده میشود، نامیده میشوند. جوسیگو و دانسیگو از چندین جنبه از جمله ضمایر اول شخص (مانند واتاشی یا اتاشی () برای زنان و برای مردان) و وندهای پایانی جمله (مانند ، یا برای جوسیگو یا , یا برای دانسیگو) تفاوت دارند. افزون بر این تفاوتهای خاص، عبارات و افت و خیز صوتی نیز میتواند متفاوت باشد. برای نمونه جوسیگو ملایمتر، مودبانهتر، تصفیهشده، غیرمستقیم، متواضعانه و شگفتآور است و اغلب با خیز صوتی همراه است. ادب ژاپنی دارای یک سیستم دستوری گسترده برای بیان احترام و گفتار رسمی است. این نشاندهنده ماهیت سلسله مراتبی جامعه ژاپن است. زبان ژاپنی میتواند سطوح متفاوتی را در موقعیتهای اجتماعی متفاوت بیان کند. تفاوت در موقعیت اجتماعی توسط عوامل مختلفی از جمله شغل، سن، تجربه یا حتی وضعیت روانی تعیین میشود (به عنوان مثال، شخصی که درخواست لطف میکند، مودبانه این کار را انجام میدهد). انتظار میرود فردی که در جایگاه پایینتر قرار دارد، از شکلی مودبانه استفاده کند، در حالی که فرد دیگر ممکن است از یک گونه سادهتر استفاده کند. غریبهها نیز مودبانه با یکدیگر صحبت خواهند کرد. کودکان ژاپنی تا سنین نوجوانی به ندرت از گفتار مودبانه استفاده میکنند، در این مرحله از آنها انتظار میرود که صحبت کردن را به شیوه بزرگسالی شروع کنند. در حالی که تینیگو (؛ زبان مودبانه) معمولاً یک سامانه تصریفی است، سونکیجو (尊敬語؛ زبان محترمانه) و کنجوگو (謙譲語؛ زبان متواضعانه) اغلب از بسیاری از فعلهای جایگزین محترمانه و متواضعانه استفاده میکنند: ایکو «رفتن» به شکل مؤدبانه به ایکیماسو تبدیل میشود، اما در گفتار محترمانه با ایریسشارو و در گفتار متواضعانه با اوکاگائو یا مایرو جایگزین میشود. واژگان سه منبع اصلی واژگان در زبان ژاپنی یاماتو کوتوبا () یا واگو ()، کانگو () و گایرایگو () هستند. زبان اصلی ژاپن، یا حداقل زبان اصلی یک جمعیت خاص که نیاکان بخش قابل توجهی از ملت تاریخی و فعلی ژاپن بودند، به اصطلاح یاماتو کوتوبا ( یا به ندرت ، یعنی «واژگان یاماتو») بود که در زمینههای علمی گاهی به عنوان واگو ( یا به ندرت ، یعنی «زبان وا») شناخته میشود. افزون بر واژگان این زبان اصلی، ژاپنی امروزی شامل شماری از کلمات است که یا از چینی وام گرفته شدهاند یا از ریشه چینی بر اساس الگوهای چینی ساخته شدهاند. این کلمات، به نام کانگو () از سده پنجم به بعد از طریق تماس با فرهنگ چینی وارد این زبان شد. بر پایه واژهنامه ژاپنی ، کانگو ۴۹٫۱٪ از کل واژگان را شامل میشود، واگو ۳۳٫۸٪ و سایر واژگان خارجی یا گایرایگو () ۸٫۸٪ را تشکیل میدهد و ۸٫۳٪ باقیمانده کلمات ترکیبی یا کونشوگو () هستند که دارای عناصر از بیش از یک زبان هستند. همچنین واژگان فراوانی با منشأ تقلیدی در ژاپنی وجود دارد؛ چرا که ژاپنیها مجموعهای غنی از نمادهای صوتی، برای نامآواها و دیگر واژگان انتزاعیتر دارند. اندکی از واژگان نیز از زبان آینو به ژاپنی آمدهاست. توناکای (گوزن شمالی)، راککو (سمور دریایی) و شیشامو (سیمینماهی) نمونههای شناختهشدهای از واژگان با منشأ آینو هستند. واژگان با ریشههای مختلف در زبان ژاپنی گونههای کاربردی مختلفی را دارا میباشند. همانند وامواژههای عربی در فارسی، واژههای کانگو معمولاً در مقایسه با واژگان یاماتو معادل تا حدودی رسمی یا علمیتری دارند. در واقع، بهطور کلی میتوان گفت یک واژه فارسی مشتقشده از ریشه عربی معمولاً با یک واژه چینی در ژاپنی مطابقت دارد، در حالی که یک واژه فارسی سره بهتر است با یاماتو ترجمه شود. ترکیب واژگان از زبانهای اروپایی، گایرایگو با وامگیری از پرتغالی در سده ۱۶ آغاز شد و به دنبال آن واژگانی از هلندی در طول انزوای طولانی ژاپن در دوره ادو وارد ژاپنی شد. با اصلاحات میجی و بازگشایی ژاپن در سده ۱۹، وامگیری از آلمانی، فرانسوی و انگلیسی آغاز شد. امروزه بیشتر وامها از انگلیسی هستند. نوشتار سواد پیش از قرن پنجم به شکل سامانه نوشتاری چینی از طریق باکجه به ژاپن معرفی شد. پادشاه ژاپن بو با استفاده از این زبان، در سال ۴۷۸ میلادی درخواستی به امپراتور چین شون لیو سونگ ارسال کرد. بدین ترتیب امپراتوران ژاپن استفاده از حروف چینی را از سده هفتم و هشتم گسترش دادند. در ابتدا، ژاپنیها به زبان چینی کلاسیک مینوشتند و نامهای ژاپنی را نویسههایی برای معانی آنها و نه صداهای آنها نشان میدادند. بعدها، در طول سده هفتم میلادی، از اصل واج با صدای چینی برای نوشتن شعر و نثر خالص ژاپنی استفاده شد، اما برخی از واژگان ژاپنی هنوز با نویسههای معنایشان نوشته میشدند و نه صدای اصلی چینی. این زمانی است که تاریخ ژاپنی به عنوان یک زبان نوشتاری به خودی خود آغاز میشود. در این زمان، زبان ژاپنی از پیش بسیار متمایز از زبانهای ریوکیویی بود. نمونه ای از این سبک ترکیبی کوجیکی است که در سال ۷۱۲ میلادی نوشته شدهاست. سپس نویسندگان ژاپنی شروع به استفاده از حروف چینی برای نوشتن ژاپنی به سبکی به نام مانیوگانا کردند، خطی هجایی که از حروف چینی برای صداهای خود استفاده میکرد تا واژگان گفتاری ژاپنی را هجا به هجا رونویسی کند. با گذشت زمان، یک سامانه نوشتاری تکامل یافت. نویسههای چینی (کانجی) برای نوشتن واژگانی که از چینی وام گرفته شده بودند یا واژگان ژاپنی با معانی یکسان یا مشابه استفاده میشد. از این نویسهها همچنین برای نوشتن عناصر دستوری مورد استفاده قرار گرفت، ساده شد و در نهایت به دو خط هجایی تبدیل شد: هیراگانا و کاتاکانا که بر اساس مانیوگانا توسعه یافتند. برخی از پژوهشگران ادعا میکنند که مانیوگانا از باکجه سرچشمه گرفتهاست، اما این فرضیه توسط دانشمندان جریان اصلی ژاپن رد شدهاست. هیراگانا و کاتاکانا برای اولین بار با ساده کردن کانجی ایجاد شدند. هیراگانا که در حدود سده ۹ در حال پدیداری بود، در آغاز عمدتاً توسط زنان استفاده میشد. هیراگانا به عنوان یک زبان غیررسمی دیده میشد، در حالی که کاتاکانا و کانجی رسمیتر در نظر گرفته شد و بهطور معمول توسط مردان و در منابع رسمی مورد استفاده قرار گرفتند. با این حال، به دلیل دسترسی بیشتر هیراگانا، مردم بیشتر و بیشتری شروع به استفاده از آن کردند. سرانجام در سده ۱۰ هیراگانا توسط همه مورد استفاده قرار گرفت. ژاپنی نوین در ترکیبی از سه سامانه اصلی نوشته میشود: کانجی، نویسههایی با منشأ چینی که برای نمایش وامواژههای چینی به ژاپنی و تعدادی از تکواژهای بومی ژاپنی استفاده میشوند، و دو خط هجانگار: هیراگانا و کاتاکانا. خط لاتین (یا روماجی در ژاپنی) تا حد معینی استفاده میشود، مثلاً برای حروف اختصاری وارداتی و برای رونویسی نامهای ژاپنی و در موارد دیگری که غیرژاپنیزبانها باید بدانند چگونه یک کلمه را تلفظ کنند (مانند «رامن» در رستوران). اعداد عربی هنگام شمارش بسیار رایجتر از کانجی هستند، اما اعداد کانجی همچنان در ترکیباتی مانند (تویتسو؛ «یکپارچگی») استفاده میشوند. از نظر تاریخی، تلاشهایی برای محدود کردن شمار واژگان کانجی مورد استفاده در اواسط سده نوزدهم آغاز شد، اما تا پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم از طرف دولت اقدامی نشد. در طول دوره اشغال پس از جنگ (و تحت تأثیر نظرات برخی از مقامات آمریکایی)، طرحهای مختلفی از جمله لغو کامل کانجی و استفاده انحصاری از روماجی در نظر گرفته شد. طرح جویو کانجی («کانجی استفاده معمول»، که در اصل تویو کانجی [کانجی برای استفاده عمومی] نامیده میشد) به عنوان یک راه حل سازش پدید آمد. دانشآموزان ژاپنی از سال اول مدرسه ابتدایی شروع به یادگیری کانجی میکنند. دستورالعملی که توسط وزارت آموزش ژاپن ایجاد شدهاست، فهرستی از کیوئیکو کانجی («کانجی آموزشی»، زیرمجموعهای از جویو کانجی)، ۱۰۰۶ نویسه ساده را که یک کودک باید تا پایان کلاس ششم یاد بگیرد، مشخص میکند. کودکان به مطالعه ۱۱۳۰ نویسه دیگر در دبیرستان ادامه میدهند که در مجموع ۲۱۳۶ جویو کانجی را شامل میشود. فهرست رسمی جویو کانجی چندین بار مورد بازبینی قرار گرفت، اما تعداد کل نویسههای رسمی تاییدشده تا حد زیادی بدون تغییر باقی ماندهاست. در مورد کانجی برای نامهای افراد، شرایط تا حدودی پیچیدهاست. جویو کانجی و جینمیو کانجی (ضمیمهای از نویسههای اضافی برای نامها) برای ثبت نامهای افراد تهیه شدهاند. از ثبت نامهای دارای نویسههای تاییدنشده خودداری میگردد. با این حال، مانند فهرست جویو کانجی، معیارهای گنجاندن نویسهها در جینمیو کانجی اغلب دلخواه بوده که منجر به عدم تأیید بسیاری از نویسههای رایج و محبوب برای استفاده شدهاست. فهرست جینمیو کانجی تحت فشار مردم و به دنبال تصمیم دادگاه مبنی بر غیرقانونی بودن محدودیت نویسههای رایج، از ۹۲ عدد در سال ۱۹۵۱ (سالی که برای نخستین بار حکم آن صادر شد) به ۹۸۳ در سال ۲۰۰۴ افزایش یافت. افزون بر این، خانوادههایی که نام آنها در این فهرستها وجود ندارد، مجاز به استفاده از گونههای قدیمیتر هستند. به عنوان زبان خارجی بسیاری از دانشگاههای بزرگ در سراسر جهان دورههای زبان ژاپنی را برگزار میکنند و تعدادی از مدارس متوسطه و حتی ابتدایی در سراسر جهان دورههایی را به این زبان برگزار میکنند. این افزایش قابل توجهی از پیش از جنگ جهانی دوم است. در سال ۱۹۴۰ فقط ۶۵ آمریکایی غیر ژاپنی قادر به خواندن و نوشتن و درک زبان بودند. علاقه بینالمللی به زبان ژاپنی به سده نوزدهم برمیگردد، اما به دنبال حباب اقتصادی ژاپن در دهه ۱۹۸۰ و فرهنگ عامه ژاپن (همانند انیمهها و بازیهای ویدئویی) از دهه ۱۹۹۰ محبوبیت جهانی زبان ژاپنی بیشتر شدهاست. تا سال ۲۰۱۵، بیش از ۳٫۶ میلیون نفر در سراسر جهان، عمدتاً در شرق و جنوب شرق آسیا، این زبان را مطالعه میکردند. نزدیک به ۱ میلیون چینی، ۷۴۵٬۰۰۰ اندونزیایی، ۵۵۶٬۰۰۰ کره جنوبی و ۳۵۷٬۰۰۰ استرالیایی در موسسات آموزشی ژاپن تحصیل کردهاند. در میان سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۵ رشد زبانآموزان در استرالیا (۲۰٫۵٪)، تایلند (۳۴٫۱٪)، ویتنام (۳۸٫۷٪) و فیلیپین (۵۴٫۴٪) قابل توجه بود. دولت ژاپن آزمونهای استانداردی را برای سنجش درک گفتاری و نوشتاری زبان ژاپنی برای زبانآموزان زبان دوم ارائه میکند که شناختهشدهترین آن آزمون سنجش توانایی زبان ژاپنی (JLPT) است که دوبار در سال در پنج سطح از N1 که بالاترین سطح است تا N5، برگزار میشود. در ایران زبان ژاپنی در ایران نیز در حال محبوب شدن است. از سال ۱۳۷۳ رشته زبان و ادبیات ژاپنی در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران آموزش داده میشود. در تهران و برخی از مراکز استانها نیز موسسات آموزش زبان ژاپنی راهاندازی شدهاست. نمونهها ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر به زبان ژاپنی: すべて の 人間 は、 生まれながら に して 自由 で あり、 かつ、 尊厳 と 権利 と に ついて 平等 で ある。 人間 は、 理性 と 良心 と を 授けられて おり、 互い に 同胞 の 精神 を もって 行動 しなければ ならない。 Subete no ningen wa, umarenagara ni shite jiyū de ari, katsu, songen to kenri to ni tsuite byōdō de aru. Ningen wa, risei to ryōshin to o sazukerarete ori, tagai ni dōhō no seishin o motte kōdō shinakereba naranai. همهٔ افراد بشر آزاد به دنیا میآیند و حیثیت و حقوقشان با هم برابر است، همه اندیشه و وجدان دارند و باید در برابر یکدیگر با روح برادری رفتار کنند.''}} چند مثال از کانجی و معنای آن: جستارهای وابسته ادبیات ژاپن خانواده زبان اشاره ژاپنی منابع پیوند به بیرون National Institute for Japanese Language and Linguistics Japanese Language Student's Handbook زبانهای پالائو زبانهای پیوندی زبانهای ژاپن زبانهای فاعل-مفعول-فعل صفحههای با ترجمه بازبینینشده مقالههای حاوی متن به زبان چینی مقالههای دارای میکروفرمت اچاودیو مقالههای دارای واژگان به زبان ژاپنی


source: wikipedia

text: استان امالبواقی نام استان چهارم کشور الجزایر است. شهرستانها این استان از شهرستانهای زیر تشکیل شده است: ناحیه عین بابوش ناحیه عین البیضاء ناحیه عین فکرون ناحیه عین کرشه ناحیه عین ملیله ناحیه دهاله) ناحیه فکرینه ناحیه قصر صباحی ناحیه مسکیانه ناحیه أم البواقی ناحیه سیقوس ناحیه سوق نعمان منابع Wikipedia contributors, "Oum El Bouaghi," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oum_El_Bouaghi&oldid=184782093 (accessed February ۲۰، ۲۰۰۸). استان امالبواقی امالبواقی ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۷۴ (میلادی)


text: الاغواط سومین استان کشور الجزایر است. شهرستان ها شهرستانهای این استان عبارتاند از: منابع استان الاغواط الاغواط ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۷۴ (میلادی)


text: بِسکره نام استان هفتم کشور الجزایر است که در بخش شرقی این کشور جای دارد. جغرافیا این استان از سوی شمال با استان باتنه، از شمال غربی با استان مسیله، شمال شرقی با استان خنشله و از جنوب با استانهای جلفه و وادی همسایه است. جمعیت این استان ۸۸۰۸۳ نفر و تراکم جمعیت در این استان ۲۸ نفر در کیلومتر مربع است. این استان فراوردههای خرمای معروفی دارد. شهرستان ها این استان ۳۳ شهرستان به قرار زیر دارد: پیوند به بیرون https://web.archive.org/web/20110511151334/http://www.eden-algerie.com/ بسکره ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۷۴ (میلادی) بسکره


text: الشلف نام استان دوم کشور الجزایر است. شهرستان ها نام شهرستانهای این استان عبارتاند از: منابع ویکیپدیای عربی استان الشلف الشلف ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۷۴ (میلادی)


text: تَمَنراسِت شهری است در کشور الجزایر. این شهر مرکز بخشی است به همین نام در شهرستان تَمَنراسِت در استان تَمَنراسِت. تمنراست که در ۲۰۰۰ کیلومتری جنوب الجزیره و در کوهستان هَقّار قرار گرفته شهری است واحهای. تمنراست مرکز استان تمنراست و بزرگترین شهر طوارقنشین بهشمار میآید. مساحت این شهر ۵۵۷٬۹۰۶ کیلومتر مربع، جمعیت آن ۱۲۰ هزار نفر و سال بنیاد آن ۱۹۰۳ میلادی است. بیشتر باشندگان آن از مردم طوارق هستند. دژ نظامی لَپِرین که از ساختههای اروپائیان است در پیرامون این شهر قرار گرفتهاست. از نقاط دیگر معروف آن مهمانسرای تاهات است که از استراحتگاههای مهم جهانگردان اروپایی پیش از گذر از صحرای بزرگ بود. تا پیش از آغاز جنگ داخلی الجزایر تمنراست مهمترین شهر سرراهی برای جهانگردان صحرانورد بود. منابع پیوند به بیرون آلبوم عکسهای تمنراست شهرداریهای استان تمنراست طوارق مراکز استانهای الجزایر واحههای الجزایر


text: بومرداس مرکز استان بومرداس در الجزایر است. این شهر در نزدیکی دریای مدیترانه واقع شده. جمعیت آن در سال ۱۹۹۸ برابر ۲۸۵۰۰ و در سال ۱۹۸۷ عدد ۱۵۰۰۰ گزارش شده است. این شهر کنار دریایی، در شمال الجزایر و در ۵۰ کیلومتری الجزیره واقع شده. نام پیشین آن، در طی اشغال الجزایر توسط فرانسه، Rocher Noir به معنی صخرهٔ سیاه بوده است. جستارهای وابسته ثنیه دلّس زموری سیدی داود پانویس شهرهای الجزایر مراکز استانهای الجزایر مناطق مسکونی در استان بومرداس مناطق مسکونی ساحلی در الجزایر


text: غِلیزان نام استان چهلوهشتم کشور الجزایر است. جغرافیا جمعیت این استان در سال ۱۹۹۸ پیرامون ۶۴۶،۱۷۵ نفر بود. غلیزان بر روی جاده اصلی میان الجزیره و وهران قرار گرفته. وهران شهر مرکزی غرب الجزایر بشمار میآید. منطقهٔ غِلیزان کشاورزی پررونقی دارد و زمانی نام «کالیفرنیای الجزایر» را بر آن نهاده بودند. تاریخچه نام پیشین غلیزان، مینا بود و بیشتر ساکنان آن از قوم بربر بودند. در غارهای دوره نوسنگی منطقه نگارههایی کندهکاریشده زیادی یافت میشود از جمله در کوه بومنجل، وادی تامده در مازونه و غار رتایمیه در وادی ارهیو. مردم بربر این منطقه با امپراتوری روم درگیری زیادی داشتند و در سال ۶۸۱ منطقه از سوی مسلمانان عرب گشوده شد. مردم غلیزان توسط موسی بن نصیر در سالهای ۷۱۹م-۷۲۰م مسلمان گشتند. بعدها مردمان غلیزان به رهبری صالح سیدی محمد بن عوده در بسیاری از جنگها بر ضد اسپانیا شرکت کردند. ترکهای عثمانی در سدهٔ ۱۶ میلادی غلیزان را تصرف کردند و شهر مازونه به عنوان پایتخت منطقه غرب درآمد. در سال ۱۸۴۳م شهر به دست فرانسویان افتاد و بعداها آزاد شده و به بقیه الجزایر پیوست. نام غلیزان را در زبانهای اروپایی به صورت Relizane مینویسند. منابع ویکیبیدیا contributors, "ولایة غلیزان," ویکیبیدیا، الموسوعة الحرة، (accessed مارس 3, 2008). استان غلیزان غلیزان ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۸۴ (میلادی) شهرداریهای الجزایر شهرهای الجزایر


text: رستمیان (به ) دودمانی ایرانیتبار از امامان، اباضی مذهب بودند که از سرزمین فعلی عراق به شمال آفریقا مهاجرت و در شمال آفریقا به پایتختی تاهَرت (امروزه تاقدمت) الجزایر از ۷۷۷ میلادی تا ۹۰۹ میلادی یک حکومت اسلامی براساس مذهب اباضی برپا نموده و قصد قیام و براندازی عباس طوطون حاکم طرابلس را داشتند رستمیان از حمایت آمازیغهای شمال آفریقا موسوم به نفوسیه برخوردار بودند. نام این دودمان از عبدالرحمن بن رستم بن بهرام بن سام بن کسری گرفته شدهاست. اباضیه در شمال آفریقا تا سال ۷۱۹ م. شاخه ای از خوارج به نام جنبش اباضیه وارد شمال آفریقا شده بود. از پیشاهنگان ایشان سلما ابن سعد، از طرف جماعت اباضیه بصره به شمال آفریقا اعزام شد. در سال ۷۴۰ م. تلاش تبلیغی ایشان در جلب قبیلههای بزرگ بربرِ حواره اطراف طرابلس، کوهستان نفوسه و زناته در تریپولیتانیا نتیجه داد. در ۷۵۷ م. (۱۴۰ ه.ق) یک گروه چهار نفره از مبلغین بصره که شامل عبدالرحمان بن رستم بود، اعلام امامت اباضی نمود، که خلافت عباسی آن را در ۷۶۱ م. سرکوب کردند. سرانجام در ۷۷۷ م. عبدالرحمان بن رستم در الجزایر به عنوان امام انتخاب شد. عبدالرحمان بن رستم در شمال آفریقا از نیایی ایرانی به دنیا آمده و به اباضیه گرویده بود؛ و بدینسان حکومت در بین فرزندان عبدالرحمان باقی ماند. اباضیه پیشوا ماندن این خاندان را اینگونه توجیه میکرد که چون ایشان از هیچ قبیلهای نیستند، به نفع هیچکدام از قبیلهها تمایل پیدا نمیکنند. در ۸۱۲ م. رستمیها با اغلبیان که به خلافت عباسی وابسته بودند جنگیدند. نیای اغلبیان هم از خراسان است، البته عرب و از قبیله بنی تمیم. به هرحال نتیجه این جنگ، رسیدن به حالت تحمل کردن طرف مقابل بود. پس از عبدالوهاب، رستمیان از نظر نظامی ضعیف شدند و در ۹۰۹ م. فاطمیهای اسماعیلی مذهب مصر به راحتی ایشان را برانداختند. رستمیان، محیط فرهنگی آزادی برای ادیان فراهم نموده بودند که در آن مسیحیان و مسلمانان غیر هم مذهب ایشان به راحتی زندگی میکردند. فرمانروایان رستمی جستارهای وابسته خلافت فاطمیان تاریخ ایرانیان در آفریقا منابع موسی، احمد، نوشتاری از عجم با استفاده از: پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و مغرب؛ فصلنامهٔ پارسی، سال ۵، شمارهٔ ۴. افراد الجزایری ایرانیتبار الجزایر قرون وسطی انحلالهای ۹۰۹ (میلادی) انحلالهای دهه ۹۰۰ (میلادی) در آفریقا ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۷۶۰ (میلادی) ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در دهه ۷۶۰ (میلادی) ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در دهه ۷۷۰ (میلادی) ایالتها و قلمروهای منحلشده در دهه ۹۰۰ (میلادی) ایرانیان در آفریقا بنیانگذاریهای ۷۷۷ (میلادی) بنیانگذاریهای دهه ۷۶۰ (میلادی) در آفریقا تاریخ آفریقای شمالی تاریخ اسلام تاریخ الجزایر تاریخ تونس تاریخ مراکش خوارج دودمانهای مسلمان سلسلههای مسلمان ایران فهرستهای کارمندان دولتی کشورهای پیشین در آفریقا


text: بازی های فکری به هر نوع فعالیت ذهنی هدفدار به صورت فردی یا گروهی گفته میشود که بتواند تاثیرات مثبت قابل قبولی را در ذهن، روحیه، شخصیت و زندگی هر انسانی؛ بدون در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنس، نژاد و وضعیت جسمانی ایجاد کند و باعث تمرکز در فرد شود. بازیهای فکری در عین لذّت و شادابی موجب به چالش کشیده شدن توان فکری ، تمرکزی ، IQ و EQ فرد شده و به مرور باعث تعالی فرد در این تواناییها میشود. بازیهای فکری هر کدام به نسبت دسته بندی و نوع خود بر یک یا چند بخش از قدرتها و توانایی های مغز و ذهن تاثیرگذار هستند. به طور مثال بازیهای استراتژیک قدرت تحلیل و محاسبات، قدرت پیشبینی و حس ششم ، قدرت ریسکپذیری و ... را درگیر کرده و در صورت استمرار آن باعث تقویت این بخشها در مغز و ذهن میشوند. بازیهای فکری از جمله بازیهایی هستند که بر اساس فکر و تمرکز انسان انجام میگیرند. از جمله بازیهای فکری میتوان به موارد زیر اشاره کرد: کریدور بلوک آس اتاق فرار پنتاگو شطرنج نرد فکر بکر دیدار قاتل هشتپای ورقبازی بیست سؤالی نقطه بازی مافیا (بازی گروهی) سودوکو جدول کلمات متقاطع مکعب روبیک چامپ بازیهای تختهای بازی ویدئویی (رایانهای) آتاری بازی فکری گرههای فلزی تاثیرات بازی فکری بازیهای فکری عموما باعث میشوند تا در ذهن خود برنامهریزی کنید، نقشه بکشید و تلاش کنید، اطلاعاتی را به خاطر بسپارید که در شکست دادن حریفان به کمکتان میآیند. وقتی که از مغزتان به اندازه کافی کار بکشید، از پیری و اختلالات حافظه و... دور خواهید ماند. هدف از انجام بازی فکری، بهبود حافظه، قدرت تفکر، افزایش سرعت انتقال و تقویت مهارتهای شناختی است. مهارتهای شناختی همان مهارتهایی است که باید برای پردازش افکارتان داشته باشید. به عبارت سادهتر، تواناییهایی که در یادگیری و حل مسأله به کمکتان میآیند. چه کودک باشید و چه بزرگسال، برای بهتر زندگی کردن باید دائما فکر کنید و تصمیم بگیرید. قرار نیست همیشه برای تنوع و کمی هیجان کار خاصی کنیم. امکان سفر، پارک رفتن، مهمانی و دورهمی همیشه برایمان مهیا نیست. اما یک بازی فکری هر لحظه میتواند به دادمان برسد و حالوهوایمان را به کلی عوض کند. پس چه خوب که به کمک روشهایی مانند استفاده از بازی فکری به مغزتان کمک کنید. طبقه بندی بازی های فکری بازی های فکری صفحه ایی یا رومیزی (Board Games): بازیهای رومیزی یا بازیهای تختهای به بازیهایی گفته میشود که روی یک سطح از پیش طراحی شده (کاغذی، پارچهای یا تختهای) انجام میشود. (ابلون، اتللو، کریدور و کتان) بازیهای فکری پازلی (Puzzle Games): بازی های پازلی ابتکار و دانش فرد را مورد سنجش قرار میدهد و قطعات با یک روش منطقی کنار هم قرار میگیرد تا راه حل صحیح پازل به دست آید. (پازل های مسطح، پازل های ۳ بعدی و روبیک) بازیهای اتاق فرار (Escaperoom):بازی گروهی فعالیت محوری است که در آن بازیکنان با کشف سرنخ ها، حل معماها و پردازش اطلاعاتی که از محیط دریافت می دارند در مدتی محدود به سمت هدفی مشخص حرکت میکنند. بازیهای کارتی(Card Games): بازی اونو، استوژیت، دکتر اکتشاف، تیزبین بازیهای فکری کاغذی و نوشتاری (Paper and Pencil Games): مانند سودوکو و انواع جداول کلمات بازیهای مهارتی حرکتی (Game of Physical Skill): مانند جنگا و برج هانوی، کاپوچینو بازیهای نقش آفرینی(Role-playing game): بازی است که در آن افراد نقش یک شخصیت خیالی (و بعضاً حقیقی) را به عهده گرفته و با آن به انجام بازی میپردازد مانند پانتومیم، و بازی گروهی مافیا منابع بهترین بازی فکری بازیهای فکری مهارتها پازل


text: شهرستان مهاباد یکی از شهرستانهای استان آذربایجان غربی که مرکز آن شهر مهاباد است. این شهر در جنوب استان و در دامنه رشته جبال لند شیخان کوهستانی و خوش آب و هوا قرار دارد. مهاباد شهری است که در ساحل شرقی رودخانه مهاباد واقع شدهاست و امروز به خاطر قرار گرفتن در مرکز تلاقی سه استان آذربایجان شرقی ، آذربایجان شرقی و کردستان از اهمیت ویژه ای برخوردار است و به دلیل همین جایگاه راهبردی اقامتگاه مسافران زیادی است. تقسیمات کشوری تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمدهاست، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است: بخشها بخش مرکزی بخش خلیفان شهرها شهر مهاباد شهر خلیفان شهر گوکتپه دهستانها دهستانهای بخش مرکزی دهستان آختاچی غربی دهستان مکریان شرقی دهستان مکریان غربی دهستانهای بخش خلیفان دهستان کانی بازار دهستان منگور شرقی جغرافیا شهرستان مهاباد با مساحت ۲۵۹۱ کیلومتر مربع و ۲۱۵٬۵۲۹ نفر جمعیت (بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰) در موقعیت طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۴۳ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۶ درجه و ۴۶ دقیقه شمالی ازاستوا قرار گرفته و با دو بخش، مرکزی و خلیفان دارای ۲۲۴ روستا دارای سکنه میباشد. مهاباد دارای آب و هوای کوهستانی با زمستانهای سرد و تابستانهای نسبتاً معتدل و چهار فصل بسیار جذاب است، رودخانه مهاباد از داخل شهر عبور میکند. بر اساس نتایج آمارگیری سال ۱۳۸۵ شهر مهاباد چهارمین شهر پرجمعیت آذربایجان غربی است. همچنین این شهر ۵۹ امین شهر پرجمیعت ایران و ۲۶۸۶ امین شهر پرجمیعت جهان است. . همچنین این شهرستان (شهر با احتساب حومه) ۵ امین شهرستان استان و ۷۵ امین شهرستان پرجمعیت ایران است. زبان مردم شهرستان مهاباد به زبان کردی سورانی با لهجه مُکری یا مکریانی از زبان کردی تکلم میکنند. تاریخچه و نام شناسی نام شهرستان مهاباد در گذشته ساوجبلاغ مکری (در لهجه مهابادی: سابلاغ) بود که در زمان حکومت رضاشاه در سال ۱۳۱۴ خورشیدی به نام مهاباد تغییر داده شد. دربارهٔ واژه مهاباد تاکنون تعبیرات و معناهای گوناگونی گفته شدهاست. مهاباد را مادآباد نیز گفتهاند که این تعبیر هیچ گونه دلیل قابل قبولی همراه ندارد. این شهر را مهآباد نیز گفتهاند که اگر به معنای جایی باشد که همیشه مه آلود است این تعبیر نیز با واقعیت وفق نمیکند. در فرهنگ پارسی برهان قاطع دربارهٔ واژهٔ مهاباد چنین نوشته شدهاست که نام اولین پیغمبری است که به عجم مبعوث شد و کتابی آورد که آن را «دساتیر» خوانند. بعضی نیز بر این باور هستند که مهاباد به معنای جایی است که بزرگان آن جا را آباد کردهاند. این منطقهٔ کهن در زمانهای پیشین مرکز نواحی کردنشین بوده و بطلمیوس آن را داروشاه و راولیستون به نام داریاس نامیدهاست. امروز در ۳ فرسخی شهر فعلی، روستایی به نام دریاز (دریاس) مشهود است که از قرار معلوم شهر داریاس در همین نقطه واقع بودهاست. در عصر هخامنشی منطقه، بخشی از امپراتوری بزرگ هخامنشی بود و بعد از آن در زمان اسکندر بخشی از آتورپاتکان ماد بود که سردار هخامنشی آتروپات و سپس جانشینانش بر آن جا حکومت کردند. در دوره صفویه زمین های باختری ایران میدان مبارزه و برخوردهای دو پادشاهی صفویه و عثمانی بود و حکام محلی در ولایات باختر به مقتضای توانایی یکی از دو پادشاهی هر بار پیرو یکی از آنها میشد. این شهر در گذشته بر اثر زلزلهای نابود و دوباره ساخته شد. پیرامون این شهر آثار تاریخی گوناگونی وجود دارد. آثار تاریخی پژوهش های مورخین و آثار به دست آمده توسط باستان شناسان حاکی از آن است که منطقه شهرستان مهاباد حداقل از سدههای اول هزاره اول پیش از میلاد مسیح یکی از مناطق مسکونی ایران باستان بودهاست. یکی از این آثار کتیبهای به خط میخی منسوب به (مینوآ) میباشد که بین سالهای ۸۱۲ تا ۷۷۸ قبل از میلاد سلطنت داشتهاست. کتیبه مذکور تا سال ۱۸۹۰ موجود بودهاست. آثار دیگری مانند پلکانهای سنگی و راهروهای زیرزمینی مشهور به برده کنته کشف گردیده که بر نفوذ و هجوم قوم دیگری بنام وانیها به منطقه دلالت دارد. از دوره مادها نیز آثاری از جمله یک گور بنام فقرهقا (فرهادگاه) بجاماندهاست. بررسی آثار برجایمانده از زمانهای دور گذشته، نشانگر این امر است که تمدن و شهرنشینی در این منطقه از دوره مادها به وجود آمدهاست. جستارهای وابسته کردها جمهوری مهاباد منابع صمدی، سید محمد؛ تاریخ مهاباد شهرستان مهاباد مهاباد مناطق مسکونی در شهرستان مهاباد مهاباد مهاباد


text: دریاکنار رٍک (انگلیسی: Wreck Beach) از بزرگترین دریاکنارهای پوشش اختیاری رسمی جهان است. این دریاکنار بخشی از پارک منطقهای پاسیفیک اسپیریت در شهر ونکوور، از استان بریتیش کلمبیای کانادا است. بخش پوشش به اختیار آن ۶.۵ کیلومتر از ساحل اقیانوس آرام را اشغال میکند. خود دریاکنار در فاصلهای با جادهٔ اصلی قرار دارد و دسترسی به آن از طریق راهکی شیبدار با ۳۹۹ پله چوبی امکانپذیر است. ساحل مورد استفادهٔ بسیار است و در اوج آن به ۱۴۰۰۰ نفر در روز میرسد. با وجود اینکه برهنگی انتخابی است، کسانی که ملبس وارد دریاکنار میشوند بسی توسط دیگران به برهنگی دعوت میشوند. به علاوه تعدادی از علاقهمندان بخشی از ساحل را تحت عنوان «فقط لخت» با کندههای چوبی جدا کردهاند. در امتداد برج ساحل دو برج بلند بتن ساز هستند که آثاری از جنگ جهانی دوم است. این ساحل از ۷ بخش Trail ایجاد شده بخشهای یک تا چهار بشدت سنگ لاخی است. بخش ۵ قبلا تپه ریزش کرده و شخصی فوت شده و به تازگی هم دوباره ریزش داشته که باعث شد این بخش بسته شود. بخش اصلی و بزرکترین ساحل شنی بخش ۶ است. بخش همجنسگرایان گی در این قسمت بعد از سنگهای موج شکن سمت چپ آن می باشد. بخش ۷ از پلها ۳۹۹ پله ای به سمت چپ شروع و بخش اصلی آن معروف به Oasis بعد از پیاده روی ۱۰-۱۵ دقیقه ای در مسیری بسیار زیبا ادامه دارد. بخش LGBT بیشتر مخصوص همجنسگرایان مرد گی است. البته هیچ محدودیتی برای کسی وجود ندارد. در این بخش cruising بین گی ها و ترنسها بسیار متداول است. در این بخش استفاده از دریا بدلیل گل آلود بودن سخت می باشد. سواحل برهنگان کرانههای ونکوور


text: بویره نام استان دهم کشور الجزایر است. با جمعیت ۶۹۴۷۵۰ و مساحت ۴۴۳۹ متر مربع است تعداد شهرستانهای این استان ۴۵ عدد میباشد. هم چنین پیش شماره این استان ۹۰۲۶ است. شهرستانهای این استان از این قرارند: منابع ویکیپدیای عربی، نسخهٔ ۱۰ اکتبر ۲۰۰۶. استان بویره بویره ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۷۴ (میلادی)


text: تِلِمْسان (یا تْلَمْسانْ در برخی گویشها) شهری در شمالغربی الجزائر و مرکز استان است. در میانهای سده ۱۳ تا ۱۵ میلادی شکوفا شد و پایتخت پادشاهیهای محلی مانند زَیّانیها بود. مسجدهای بزرگ و صنایع دستیاش مشهوری دارد و صادراتش در این زمینه است. منابع تلمسان بنیانگذاریهای سده ۲ (میلادی) در امپراتوری روم جوامع تاریخی یهودیت شهرها و شهرکهای امپراتوری روم در الجزایر شهرهای الجزایر مراکز استانهای الجزایر مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در سده ۲ (میلادی) مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در سده ۴ (میلادی) مناطق مسکونی در استان تلمسن


text: تونس ، با عنوان رسمی جمهوری تونس ، شمالیترین کشور آفریقا است. این کشور بخشی از منطقه مغرب عربی در شمال آفریقا بوده و از غرب و جنوب غربی با الجزایر، از شرق و جنوب شرقی با لیبی و از شمال و شمال شرقی با دریای مدیترانه هممرز است. مساحت تونس ۱۶۳٬۶۱۰ کیلومتر مربع است و ۱۱ میلیون نفر جمعیت دارد. انتهای شرقی کوههای اطلس و قسمتهای شمالی صحرای بزرگ آفریقا بخشی از این کشور است و عمده قلمروی باقیمانده آن قابل کشت و زراعت میباشد. ساحل ۱۳۰۰ کیلومتری آن محل اتصال بخشهای غربی و شرقی حوضه مدیترانه است. شمالیترین نقطه آفریقا یعنی دماغه آنجلا در تونس قرار دارد. پایتخت و بزرگترین شهر این کشور شهر تونس است که در ساحل شمال شرقی واقع شده. در حقیقت کشور تونس نام خود را از این شهر بهارث بردهاست. تونس از دوران باستان سکونتگاه بومیان بربر بودهاست. فینیقیها در قرن ۱۲ پیش از میلاد، وارد این منطقه شده و چندین سکونتگاه تأسیس نمودند که در میان آنها کارتاژ در قرن هفتم پیش از میلاد جزو قدرتمندترین آنها بود. کارتاژ باستان که یکی از امپراتوریهای بزرگ تجاری و از رقبای نظامی جمهوری روم بود، در سال ۱۴۶ پیش از میلاد از روم شکست خورد. روم آنجا را در حدود ۸۰۰ سال تحت تصرف خود داشت و در این دوران بود که مسیحیت را بدانجا معرفی کرده و میراث معماری همچون آمفیتئاتر الجم را از خود بهجا گذاشتند. تلاشهای مسلمانان برای فتح تونس از ۶۴۷ میلادی آغاز شد و در نهایت آنها تمامی تونس را تا سال ۶۹۷ میلادی فتح کردند و اسلام و فرهنگ عربی را وارد این سرزمین کردند. امپراتوری عثمانی در ۱۵۷۴ میلادی کنترل خود را بر تونس تثبیت کرد و این سلطه را بهمدت بیش از ۳۰۰ سال تا زمان فتح تونس توسط فرانسویها در ۱۸۸۱ میلادی حفظ نمود. در سال ۱۹۵۷ میلادی تونس تحت رهبری حبیب بورقیبه، اعلام استقلال کرده و دولت جمهوری تونس بنانهاده شد. امروزه تونس کوچکترین کشور در آفریقای شمالی است و فرهنگ و هویتش ریشه در این تقاطع فرهنگی طی فرهنگها و قومیتهای دور و دراز و قدیمی دارد. انقلاب تونس در ۲۰۱۱ میلادی براثر عدم وجود آزادی و دموکراسی تحت حکومت ۲۴ سالهٔ زینالعابدین بنعلی کلید خورد و موجب برافتادن رژیم او شده و بهار عربی را در کل منطقه کلید زد. انتخابات پارلمانی چند حزبی آزاد بهمدت کوتاهی پس از انقلاب برگزار شده و مجدداً در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴ میلادی برای پارلمان و در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۴ میلادی برای ریاستجمهوری رأیگیری صورت پذیرفت. این کشور از ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ میلادی براساس شاخص مردمسالاری واحد اطلاعات اکونومیست بهعنوان تنها حکومت دموکرات در جهان عرب در نظر گرفته شده و در شاخص ۲۰۲۱ نیز بهعنوان یک نظام ترکیبی رتبهبندی شدهاست. این کشور یکی از معدود کشورهای آفریقایی است که در شاخص توسعه انسانی رتبه بالایی داشته و یکی از بالاترین سرانه درآمدی را در آن قاره داراست. تونس بهخوبی در جامعه بینالملل حضور دارد. از جمله سازمانهایی که این کشور عضو آنهاست میتوان به: سازمان ملل متحد، سازمان بینالمللی فرانکفونی، اتحادیه عرب، سازمان همکاریهای اسلامی، اتحادیه آفریقا، جنبش عدمتعهد، دیوان کیفری بینالمللی و گروه ۷۷. این کشور روابط اقتصادی و سیاسی نزدیکی با برخی از کشورهای اروپایی، بهخصوص فرانسه و ایتالیا که از نظر جغرافیایی نزدیک آن هست را داراست. همچنین تونس با اتحادیه اروپا توافق مشارکت (AA) داشته و با ایالات متحده وضعیت متحدین اصلی خارج از ناتو را دارد. ریشهشناسی کلمه Tunisia از Tunis که یک هاب شهری مرکزی در کشور مدرن و امروزی تونس است مشتق شده. شکل کنونی این نام به همراه پسوند لاتین -ia از کلمه فرانسوی Tunisie تکامل یافته، در مقابل عموماً آن را به ریشه بربری که به صورت tns آوانگاری میشود مرتبط میدانند که معنایش «وضع کردن» یا «پایگاه و اردو زدن» است. این کلمه را برخی مواقع مرتبط با الهه کارتاژی تأنیث (یا تونیت) و شهر باستانی تینس دانستهاند. کلمه مشتق شده فرانسوی Tunisie در برخی از زبانهای اروپایی با تغییراتی جزئی اقتباس شده و نام متمایزی برای اشاره به این کشور در آن زبانها معرفی شدهاست. سایر زبانها به این نام دست نزدند، همچون روسی () و اسپانیایی . در این حالت، همان نام برای اشاره به کشور و شهر تونس به کار رفتهاست، مثل عربی و تنها بستر متن است که میتواند به خواننده تفاوتشان را نشان دهد. قبل از Tunisia، نام این قلمرو افریقیه یا آفریقا بود که نام قاره آفریقای امروزین از آن اقتباس شدهاست. تاریخ دوران باستان روشهای کشاورزی از منطقه هلال حاصلخیز در حدود ۵۰۰۰ پیش از میلاد به دره نیل رسید و در حدود ۴۰۰۰ پیش از میلاد در مغرب منتشر شد. جوامع کشاورزی آن زمان در سرزمینهای ساحلی مرطوب تونس مرکزی اجداد قبایل بربر امروزین بودند. در زمانهای باستان عقیده بر این بود که آفریقا در ابتدا توسط قیتولیها و لیبیاییها مسکونی شده که هردو اقوامی عشایری بودند. براساس گفتهٔ تاریخنگار رومی سالوست، نیمهخدای هرکول در اسپانیا مرد و ارتش شرقی چندزبانهاش برای سکونت در آن سرزمین رها شده و برخی از آنها نیز به آفریقا مهاجرت کردند. فارسها به غرب رفته و با قیتولیها ازدواجهای بین نژادی کردند و تبدیل به نومیدیها شدند. مادها ساکن شدند و به مائوری و بعدها موروها شناخته شدند. نومیدیها و موروها به همان نژادی تعلق داشتند که بربرها از آن نشأت گرفته بودند. کلمه نومیدی (Numidian) به معنای کوچ نشین است و در حقیقت آن مردم تا زمان سلطنت ماسینیسا از قبیله ماسیلی نیمه-کوچنشین بودند. براساس اولین موارد تاریخی ثبت شده، تونس توسط اقوام بربر مسکونی شدهاست. ساحل آن توسط فنیقیها با شروع از قرن ۱۲ پیش از میلاد (بنزرت، اوتیکا) مسکونی شدهاست و شهر کارتاژ در قرن ۹ پیش از میلاد توسط فنیقیها تأسیس شدهاست. افسانهای میگوید که دیدو از شهر صور که در لبنان امروزی واقع شدهاست، آنگونه که توسط نویسنده یونانی تیمائوس اهل تائورمینا بازگو شده، این شهر را در ۸۱۴ پیش از میلاد تأسیس شدهاست. ساکنین کارتاژ فرهنگ و دین خود را از محل زندگی فنیقیها واقع در لبنان امروزی، به نواحی مجاور آن آوردند. پس از یک سلسله جنگ با دولتشهرهای یونانی سیسیلی در قرن ۵م پیش از میلاد، کارتاژ ظهور کرده و در نهایت مبدل به تمدن غالب در مدیترانه غربی شد. مردم کارتاژ خدایان خاورمیانهای چون بعل و تانیت را میپرستیدند. نماد تانیت که یک شخصیت مؤنث ساده با دستان کشیده شده و لباس بلند است، نماد مشهوری است که در مکانهای تاریخی یافت میگردد. بنیانگذاران کارتاژ همچنین مراسم توفة که یک مراسم قربانی کردن کودک بود را بنا نهادند، که در دوران رومیها تغییر یافت. هجوم کارتاژیها به روم به رهبری هانیبال طی دومین جنگ پونیک، یکی از مجموعه جنگها با روم بود که در طی آن، هانیبال توانست تقریباً قدرت روم را فلج سازد. در پی به سرانجام رسیدن دومین جنگ پونیک در ۲۰۲ پیش از میلاد، کارتاژ برای ۵۰ سال به عنوان حکومت دستنشانده، جمهوری روم تبدیل شد. پس از نبرد کارتاژ که در ۱۴۹ پیش از میلاد و در طی جنگ سوم پونیک صورت گرفت، کارتاژ توسط روم در ۱۴۶ پیش از میلاد اشغال شد. پس از این، رومیها نام کارتاژ را به آفریقا تغییر نام داده و آن را مبدل به یکی از استانهای خود کردند. طی دوره رومیها، ناحیهای که اکنون به نام تونس شناخته میشود توسعه عظیمی را تجربه نمود. اقتصاد عمدتاً در دوران این امپراتوری شکوفا شد: رونق این ناحیه به کشاورزی وابسته بود. این ناحیه که به «انبار غله امپراتوری» شهرت داشت، براساس یکی از تخمینها ناحیهای از تونس فعلی و سواحل تریپولیتانیا بود که یک میلیون تن غله را سالانه تولید کرده و یک چهارم آن به امپراتوری صادر میشد. محصولات دیگر شامل لوبیا، انجیر، انگور و سایر میوهها بود. در قرن دوم میلادی، روغن زیتون با غلات به عنوان کالای صادراتی رقابت میکرد. علاوه بر کشت و زرعها و شکار و انتقال حیوانات وحشی نامتعارف از کوهستانهای غربی، تولید اصلی و صادرات شامل این موارد نیز میشدند: الوار، دام، ظروف سفالی با روکش قرمز آفریقایی و پشم. حتی انبوهی از موزائیکها و سرامیکها تولید شده، عمدتاً به ایتالیا در مرکز الجم صادر میشد (که در آنجا دومین آمفیتئاتر امپراتوری روم از نظر بزرگی واقع بود). اسقف بربر دوناتس مگنوس مؤسس گروهی مسیحی با عنوان دوناتیستها بود. در قرنهای پنجم و ششم میلادی (از ۴۳۰ تا ۵۳۳ میلادی)، وندالها و آلانها بر یک پادشاهی که در آفریقای شمالغربی حکومت میکرد و شامل طرابلس امروزی میشد حمله کردند. این منطقه در سالهای ۵۳۳ تا ۵۳۴ میلادی مجدداً در دوران ژوستینین یکم و به رهبری بلیساریوس فتح شد. دوران اسلامی دوران استعمار فرانسه دوران پادشاهی دوران معاصر و بهار عربی سیاست حکومت ۲۳ ساله زینالعابدین بنعلی طی یک انقلاب در ۲۴ دی ۱۳۸۹ سرنگون شد. در تاریخ ۲۲ آذر ۱۳۹۰ مجلس مؤسسان تونس، منصف المرزوقی را بهعنوان نخستین رئیسجمهور دموکراتیک تونس انتخاب کرد. المرزوقی از شناختهشدهترین مخالفان حکومت بنعلی بود که در سالهای حکومت او در تبعید بهسر میبرد. مهمترین وظیفه رئیسجمهور در تونس، انتخاب نخستوزیر است. زینالعابدین بنعلی پس از سرنگونی حکومتش، به عربستان سعودی پناهنده شد و پس از نزدیک به ۹ سال تبعید در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۹۸ در سن ۸۳ سالگی درگذشت و در بقیع دفن شد. در سال ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ میلادی، قیس سعید رئیسجمهور تونس در اقدامی دست به یک شبهکودتا زده و پارلمان کشور را منحل نموده و دولت و نخستوزیر را برکنار کرد. درحالیکه اکثریت مردم تونس با این اقدام او مخالف هستند، او این اقدام را در راستای گسترش دموکراسی معرفی کرد و گفت قصد دارد در آینده نزدیک قانون اساسی کشور را تغییر دهد. در تابستان ۲۰۲۲، همهپرسی قانون اساسی تونس ۲۰۲۲ در میان مخالفت مردم تونس برگزار شد و درحالیکه کمتر از ۳۰ درصد مردم پای صندوقهای رای رفته بودند، با اعلام حکومت بیش از ۹۳ درصد شرکتکنندگان به قانون اساسی جدید رای مثبت دادهاند. در این قانون اساسی اختیارات رئیسجمهور بسیار افزایش یافته و بسیاری از اختیارات پارلمان و نخستوزیر به رئیسجمهور واگذار شدهاست. به گفته وزارت خارجه تونس، در ۳ فوریه ۲۰۲۲، تونس به شورای صلح و امنیت اتحادیه آفریقا (AU) برای دوره ۲۰۲۲–۲۰۲۴ انتخاب شد. به گفته این وزارتخانه، این نظرسنجی در حاشیه چهلمین جلسه عادی شورای اجرایی اتحادیه آفریقا، که در آدیس آبابا، پایتخت اتیوپی برگزار شد، انجام شد. تقسیمات کشوری کشور تونس به ۲۴ استان (ولایة) بخش میشود: جغرافیا زمبره، قرقنه و جربه جزو جزیرههای مهم تونس هستند. تونس شمالیترین کشور قارهٔ آفریقاست. پهناوری آن ۱۶۳٬۶۱۰ کیلومتر مربع بوده و دارای ۹۶۵ کیلومتر مرز مشترک با الجزایر و ۴۵۹ کیلومتر مرز مشترک با لیبی است. همچنین طول سواحل آن حدود ۱۱۴۸ کیلومتر است. بلندترین نقطهٔ تونس، کوه شعانبی با بلندی ۱۵۴۴ متر میباشد. این کشور، در میان مدار ۳۰ درجه شمالی و مدار ۳۸ درجه شمالی و نصفالنهار ۷ درجه شرقی و نصفالنهار ۱۲ درجه شرقی واقع است. اقلیم تونس سرزمینی گرم و خشک است. بخش درونی آن از بیابانهای سنگلاخی و بخش جنوبی آن نیز از شنزارها پوشیده شده، اما کرانههای شمالی آن نسبتاً حاصلخیز و پوشیده از جنگل است. در شمال غربی تونس کوههایی کمارتفاع (دنبالهٔ شرقی رشتهکوههای اطلس) وجود دارند که بلندای هیچیک از ۱۵۴۴ متر فراتر نمیرود. تونس همچنین دارای چند دریاچهٔ فصلی زمستانی است که تابستانها خشک و پوشیده از نمک هستند؛ و با توجه به تأثیر مطلوب دریای مدیترانه و ارتفاع کوههای شمالی از آب و هوای معتدل مدیترانهای برخوردار میباشد و خوش آب و هواترین کشور شمال آفریقاست. شهر تونس در منطقهٔ جلگهای شرق و شمال شرقی این کشور و در انتهای خلیج تونس قرار گرفته و از آب و هوای بسیار معتدلی برخوردار است. اقتصاد کشاورزی، معادن، منابع طبیعی، گردشگری و صنعت نفت در اقتصاد تونس نقش مهمی دارند. زیتون، انگور، گندم، میوهجات و سبزیجات از فرآوردههای کشاورزی تونس هستند. این کشور دارای منابع انرژی همچون نفت، گاز طبیعی و معادن فسفات، آهن، روی و سرب است. تولیدات این کشور بیشتر شامل مواد شیمیایی، پارچه، برق و سیمان است. این کشور نفت خام، روغن زیتون، مرکبات، آهن و سرب صادر میکند. اتحادیه اروپا همچنان اولین شریک تجاری تونس است که در حال حاضر ۷۲٫۵ درصد از واردات تونس و ۷۵ درصد از صادرات تونس را به خود اختصاص دادهاست. تونس یکی از با ثباتترین شرکای تجاری اتحادیه اروپا در منطقه مدیترانه است و بهعنوان سیامین شریک تجاری بزرگ اتحادیه اروپا شناخته میشود. تونس اولین کشور مدیترانه ای بود که در ژوئیه ۱۹۹۵ توافقنامه همکاری را با اتحادیه اروپا امضا کرد، اگرچه حتی قبل از اجرایی شدن تاریخ ورود، تونس شروع به از بین بردن تعرفههای تجاری دوجانبه اتحادیه اروپا کرد. تونس در سال ۲۰۰۸ تعرفههای برچیده شدن محصولات صنعتی را نهایی کرد و بنابراین اولین کشور مدیترانه ای غیر اتحادیه اروپا بود که وارد یک منطقه تجارت آزاد با اتحادیه اروپا شد. واحد پول این کشور دینار تونس نام دارد. هر دینار تونس معادل ۰٫۳۲ دلار آمریکاست و هر دلار آمریکا معادل ۳ دینار میباشد. (ژوئیه ۲۰۲۳). در فوریه ۲۰۲۲، تونس و صندوق بینالمللی پول همچنان مذاکرات مقدماتی را به امید تضمین کمک مالی چند میلیارد دلاری برای اقتصادی درگیر رکود، بدهی عمومی، تورم و بیکاری انجام میدهند. جمعیتشناسی و مردم بر طبق برآورد سال ۲۰۲۰ تونس ۱۱٫۸ میلیون نفر نفر جمعیت دارد و در هر کیلومتر مربع ۷۲ نفر زندگی میکنند. اکثریت مردم تونس (۹۹٪) عربزبان هستند. بررسیهای ریختشناسی (ژنتیکی) نشان میدهد که این مردم از دیدگاه نژادی همگن نیستند و آمیزهای از نژادهای گوناگوناند که در طول تاریخ پر فراز و نشیب این کشور از آسیا و اروپا به شمال آفریقا کوچ کردهاند. مردمان سواحل شمالی تونس بهسبب مهاجرپذیر بودن این منطقه، آمیزهای از قوم بربر (آمازیغ)ها، فینیقیها، کارتاژیها، رومیان، وندالها، آلانها و عربها هستند. این درحالیست که مردمان بخشهای درونی و جنوبی تونس بیشتر تبار بربر (آمازیغی) دارند. در تونس، اقلیتی از بربر زبانها نیز زندگی میکنند. بربرزبانها بیشتر در جنوب جزیرهٔ جربه و مناطق مطماطه، الدویرات و شننی سکونت دارند. زبان زبان رسمی تونس، عربی استاندارد است اما تونسیها با گویش ویژهای از زبان عربی سخن میگویند که به گویش کاربردی در زبان مالتی نزدیک است. زبان فرانسوی نیز کاربرد دارد. طبق آخرین برآوردی که توسط دولت تونس در سال ۲۰۰۷ میلادی صورت گرفت و به سازمان فرانسهزبانی ارائه شد، ۶۳٫۶٪ از مردم این کشور میتوانند به فرانسوی صحبت کنند. دین دین ۹۸٪ مردم تونس اسلام سنی است و بقیه مسیحی یا یهودی هستند. یهودیت سومین دین بزرگ است که بین ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ عضو دارد. یک سوم جمعیت یهودیان در پایتخت و اطراف آن زندگی میکنند و بقیه در جزیره جربا با ۳۹ کنیسه زندگی میکنند که قدمت جامعه یهودی در سفکس و همام-لیف به ۲۶۰۰ سال قبل میرسد. جربا، جزیرهای در خلیج گابس، خانه کنیسه الغریبا است که یکی از قدیمیترین کنیسههای جهان و قدیمیترین کنیسه است که دائماً مورد استفاده قرار میگیرد. بسیاری از یهودیان آن را یک مکان زیارتی میدانند و به دلیل قدمت آن و این افسانه که کنیسه با استفاده از سنگهای معبد سلیمان ساخته شده، سالی یک بار جشنهایی در آنجا برگزار میشود. اگرچه خشونت ضد یهود گزارش شدهاست، گفته میشود که تونس و مراکش کشورهای عربی هستند که بیشترین پذیرش جمعیت یهودی خود را دارند. فرهنگ با توجه به موقعیت استراتژیک تونس در شمال آفریقا و در ساحل دریای مدیترانه، این کشور در طول تاریخ سه هزار سالهٔ خویش در معرض رفت و آمد تمدنها و فرهنگهای مختلف قرار گرفته که مهمترین آن عبارتند از قرطاجیها (با پایهگذاری یک زن بهنام علیسه)، رومیها، مسلمانها (عربها، خراسانیها و ترکها) و اروپاییها (پرتغالیها، اسپانیاییها و فرانسویها)؛ تونس در سال ۱۸۸۱ میلادی تحتالحمایه فرانسه شد که به گفتهٔ خود تونسیها این تحتالحمایه بودن، بالاترین ضرر را به تونس و مردم عرب زدهاست؛ الهادی البکوش که سابقاً نخستوزیر تونس بوده در کتاب «إضاءات عَلَی الإستِعمار وَ المُقاوَمَة فی تونس و فِی المَغرِبِ الکَبیر» که مرکزالنشرالجامعیِ تونس آن را در سال ۲۰۰۷ چاپ کرده میگوید: «دربارهٔ موفقیتهای فرانسه در زمینهٔ آموزش در تونس باید گفت که در ۷۰ سال استعمار فرانسه، تعداد اشخاصی که توانستند به آموزش عالی برسند تنها ۳۲۰ نفر بودند؛ یعنی در هر سال، چهار دانشجو! حال آنکه تعداد دانشجویان پس از استقلال کشور به ۳۲۰ هزار نفر رسیدهاست؛ استعمار فرانسه همیشه از افزایش و گسترش آموزش در تونس میترسیده و از آن جلوگیری میکرده و اینکه عدهای خلاف این مطلب را میگویند، یک خرافه و اسطوره است (روزنامه الصریح، الأحد ۱۶ سپتامبر، ۲۰۰۷، ص ۱۲، عدد ۱۹۱۷). روابط فرهنگی با ایران به جز اعراب و بربرها، ایرانیان یکی از اقوامی بودهاند که نقش عمدهای در شکلگیری فرهنگ اسلامی تونس داشتهاند و آثار فرهنگ ایرانی در بخشهای گوناگون فرهنگ تونس نمود داشتهاست. در بسیاری از عنصرهای فرهنگی کشور تونس همچون معماری، موسیقی، آداب مردمی، خوردنیها و نوشیدنیها و زینتآلات میتوان نمودی از فرهنگ ایرانی را یافت. در گویش عربی کاربردی در تونس، بیش از ۲۰۰ واژه با ریشهٔ فارسی دیده میشود که برخی از آنها عبارتند از: گلیم، نارنج، مرزبان، میخانه، دهقان و بسیاری واژههای دیگر. در آغاز دورهٔ اسلامی نفوذ فرهنگ ایرانی در تونس با حضور گروهی از سپاهیان ایرانی اهل خراسان در میان لشکر عقبة بن نافع آغاز میشود و در زمان ضعف حکومت صنهاجه به اوج خود میرسد. در این دوره، امیران ایرانی از دودمان بنو خراسان مدتی بر شهر تونس فرمان میرانند. در سال پنجاه هجری قمری نخستین کاروان خراسانیان ایرانی وارد افریقیه شدند و بعدها شهر تاریخی قیروان که همان کاروان است را بنا نهادند. از آن زمان، برطبق قاموس ابن منظور قفصی تونسی، بیش از هشتصد کلمهٔ فارسی معرب در زبان عربی و لهجهٔ تونسی وارد شد که از جملهٔ آنها دینار و شیرین و شیراز و دیوان و برید و مانند آنهاست. برخی از فقیهان و اندیشمندان اسلامی تونس مانند امام سحنون نیشابوری، اسد بن فرات نیشابوری، عبدالله بن فروخ فارسی و خالد بن یزید فارسی ایرانیتبار بودهاند. امروزه برخی از خیابانهای شهر تونس با نام شاعران و فیلسوفان ایرانی چون حافظ، مولوی، خیام، ابن سینا، فارابی و رازی نامگذاری شدهاند. از زمان راهاندازی بخش فرهنگی سفارت ایران در تونس در حدود ۱۳۸۱، سالانه بهطور متوسط دویست نفر در محل نمایندگی با زبان فارسی آشنا شدهاند و افرادی همچون حسنی شقیر و فرید قطاط در کنار نمایندگان فرهنگی اعزامی و بعضاً همسرانشان به امر تدریس زبان فارسی مشغول بودهاند. هماینک در تونس فارسی، در سه مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری، بهعنوان زبان اختیاری تدریس میشود. در حال حاضر در دانشگاههای تونس و سوسه و دارالمعلمین در سه مقطع زبان فارسی توسط فرید قطاط و در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه زیتونه توسط منصف الحامدی، در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاههای نهم آوریل و منوبه، توسط سام خانیانی، استاد اعزامی از سوی وزارت آموزش عالی ایران، تدریس میشود. زبان فارسی علاوه بر اماکن فوق در محل رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، از گذشتههای دور در سه مرحلهٔ ابتدایی و متوسطه و ترجمه در کشور تونس تدریس میشود. آموزش دانشآموزان تونسی از آموزش رایگان برخوردارند و تحصیل در دورهٔ دبستان اجباری است. زبان عربی به عنوان زبان نخست و زبان فرانسوی به عنوان زبان دوم در مدارس آموزش داده میشود. از سال ۲۰۰۲ فراگیری زبان انگلیسی در کنار زبان فرانسه برای دانشآموزان سال پنجم دبستان و بالاتر الزامی است. نخستین مرکز آموزش عالی کشور تونس، دانشگاه تونس میباشد که در سال ۱۹۶۰ میلادی بنیان نهاده شد. از دیگر دانشگاههای مهم تونس میتوان به دانشگاه الوسط (به عربی: جامعة الوسط) در شهر منستیر و دانشگاه جنوب (به عربی: جامعة الجنوب) در شهر صفاقس اشاره کرد. برابر آمار رسمی سازمان آمار تونس در سال ۱۹۹۹ میزان باسوادی در این کشور ۷۳٪ بودهاست. رسانهها خبرگزاری تونس که سال ۱۹۶۱ در شهر تونس افتتاح شد، دارای نمایندگیهایی در داخل و خارج کشور میباشد. رادیو دولتی تونس در شهرهای تونس، صفاقس، منستیر و قفصه دارای ایستگاه پخش است و برنامههایی به زبانهای عربی، فرانسوی و ایتالیایی پخش میکند. تلویزیون تونس نیز در سال ۱۹۹۶ بنیان نهاده شد و دارای دو شبکه به زبان عربی است. برخی از روزنامههای مهم تونس عبارتند از: الصحافه، الصباح، الحریه، الشروق و انباء تونس به زبانهای انگلیسی و فرانسوی، و الانوار به زبان فرانسوی. تا پیش از انقلاب مردمی تونس که روز ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ به سرنگونی دیکتاتوری زینالعابدین بن علی انجامید، بساط ممیزی و سانسور در این کشور رواج داشت. هر کتابی باید پیش از چاپ از «وزارت کشور» مجوز انتشار دریافت میکرد. چاپ و نشر هر متن بدون مجوز مجازات زندان بهدنبال داشت. پس از پیروزی انقلاب یکی از نخستین فرمانهای دولت موقت در مورد آزادی چاپ و نشر صادر شد. دولت موقت تونس اعلام کرد که چاپ و نشر مجله و کتاب به مجوز دولتی نیاز ندارد. بیانیه تصریح کرده بود: «نویسندگان مختار هستند که برای حفظ حقوق خود، اثر خود را در اداره مخصوص به این امر در وزارت فرهنگ به ثبت برسانند.» جستارهای وابسته انقلاب تونس اقتصاد تونس عملیات تونس ترکهای تونس خلیج تونس تیم ملی فوتبال تونس فهرست شهرهای تونس استانهای تونس یادداشتها معادلها منابع پیوند به بیرون وبسایت دولتی رسمی تونس وبسایت رسمی وزارت گردشگری درگاه رسمی گردشگری وبسایت رسمی مؤسسه ملی هواشناسی وبسایت رسمی مجمع نمایندگان مردم وبسایت رسمی وزارت داخله تونس وبسایت رسمی وزارت حمل و نقل پروفایل تونس از یونسکو تونس. کتاب حقایق جهانی. سازمان اطلاعات مرکزی. ظهور و فعالیت ترسناکترین گروه تروریستی تونس، ۱۳۷–۱۵۰. پروفایل تونس از اخبار BBC. پروفایل و خط سیر زمانی تونس از شورای محافظهکار خاورمیانه مرکز اطلاعات همسایگان اتحادیه اروپا: پروفایل کشوری تونس بنیانگذاریهای ۱۹۵۶ (میلادی) در تونس سرزمینهای بنیانگذاریشده در ۱۹۵۶ (میلادی) کشورها و سرزمینهای عربیزبان کشورها و سرزمینهای فرانسویزبان کشورها و قلمروهای بربری زبان کشورها در آفریقا کشورهای شمال آفریقا کشورهای صحرایی کشورهای عضو اتحادیه آفریقا کشورهای عضو اتحادیه عرب کشورهای عضو اتحادیه مدیترانه کشورهای عضو سازمان ملل متحد کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی کشورهای عضو فرانسهزبانی کشورهای مغربی


text: شمال آفریقا به آن بخش از قاره آفریقا میگویند که در شمال صحرای بزرگ آفریقا قرار گرفتهاست. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشدهاست. کشورهای آفریقای شمالی مناطق مرتبط منابع آفریقای شمالی جغرافیا منطقههای جغرافیایی آفریقا


text: لیبی با نام رسمی دولت لیبی، کشوری در آفریقای شمالی واقع در جنوب دریای مدیترانه است. لیبی از شرق با مصر، از جنوب شرقی با سودان، از جنوب با کشورهای چاد و نیجر، از غرب با الجزایر و از شمال غربی با تونس مرز مشترک دارد و از سوی شمال به دریای مدیترانه پیوند میخورد، که خط ساحلی به طول ۱٬۷۷۰ کیلومتر دارد. پایتخت و بزرگترین شهر لیبی، شهر طِرابلُس است که ۱٫۷ میلیون نفر از جمعیت کشور لیبی در آنجا زندگی میکنند. زبان رسمی لیبی، عربی و واحد پول آن، دینار لیبی است. کشور لیبی با مساحت ۱٬۷۵۹٬۵۴۱ کیلومتر مربع، شانزدهمین کشور پهناور جهان و چهارمین کشور پهناور آفریقا و با جمعیت ۶٫۹۱۲٫۷۰۱ نفر ۱۰۴امین کشور پرجمعیت در جهان است. پیرامون ۹۰ درصد از سرزمین لیبی را بیابان و صحراهای بی آب و علف پوشاندهاست. مناطق نسبتاً سرسبز لیبی در کنارههای دریای مدیترانه قرار دارد. هیچ رودخانه دائمی در خاک لیبی وجود ندارد و تنها ۲ درصد خاک آن کاربرد کشاورزی دارد. بخش عمدهٔ مواد غذایی مورد نیاز مردم لیبی از خارج وارد میشود. لیبی از دید تراکم جمعیت یکی از کمتراکمترین کشورهای دنیاست. مساحت لیبی اندکی بزرگتر از ایران است، ولی جمعیت آن کمتر از یک دهم ایران است. ۹۰ درصد از جمعیت ۶٫۹ میلیون نفری این کشور در باریکهای از کنارههای مدیترانهای این کشور زندگی میکنند و در مناطق دیگر تنها قبیلههای بیابانگرد (بدوی) روزگار میگذرانند. لیبی بهطور سنّتی به سه منطقه و بخش اصلی به نامهای «اقلیم طرابلس»، «فزّان» و «بَرقه» تقسیم میشود که این سه منطقه در زبانهای غربی به ترتیب Tripolitania و Fezzan و Cyrenaica نامیده میشوند. کشور لیبی یکی از ۱۰ کشور اصلی صادرکننده نفت در جهان است و تولید ناخالص ملی سرانه آن جزو بالاترینها در آفریقا است. لیبی با عنوان «پادشاهی لیبی» در سال ۱۹۵۱ به استقلال رسید و از سال ۱۹۶۹ تا سال ۲۰۱۱ توسط معمر قذافی که با انجام یک کودتای نظامی بر سر کار آمد رهبری شد. با بروز جنگ داخلی که شاید یکی از مهمترین دلیل این جنگ منابع نفتی زیاد است؛ در سال ۲۰۱۱ و پیروزی نسبی مخالفان قذافی، بخش عظیمی از لیبی در کنترل شورای ملی انتقالی اداره میشد. کرسی لیبی در سازمان ملل از تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ به نماینده شورای ملی انتقالی سپرده شدهاست. در بهمن ماه ۱۳۸۹ اعتراضات گستردهای در لیبی علیه حکومت معمر قذافی آغاز شد که در نتیجه به مرور بخشهای مختلفی از این کشور از کنترل نیروهای حکومت خارج گردید. با قتل معمر قذافی در ۲۸ مهرماه ۱۳۹۰ حکومتش در این کشور به پایان رسید. تاریخ بخش خاوری لیبی (برقه یا سیرنائیک) در نیمه نخست سده یکم پیش از میلاد زیر فرمانروایی یونانیها درآمد. باختر لیبی یا بخش طرابلس تا ۲۰۰ سال پیش از زایش مسیح بخشی از کشور کارتاژها بود. در سده یکم میلادی هر دو بخش لیبی زیر فرمانروایی امپراتوری روم قرار گرفتند و پس از آن نیز امپراتوری بیزانس (روم شرقی) بر آنها حاکم شد. از نیمه دوم سده هفتم میلادی، کشورگشایی عربها به لیبی هم رسید و پای اسلام به این کشور هم کشیده شد. دوران حکومت چندین خلافت عربی بر لیبی سرانجام در قرن شانزدهم و با چیرگی امپراتوری عثمانی بر این کشور پایان یافت. تاریخ معاصر تاریخ معاصر لیبی، بیشتر از جهت جنگ مردم لیبی با اشغالگران ایتالیایی اهمیّت دارد. امپراتوری ایتالیا حکومت لیبی ایتالیا را تأسیس کرد. در سالهای ۱۹۱۱ و ۱۹۱۲ ایتالیا سیرنائیک و طرابلس را از چنگ امپراتوری عثمانی درآورد و در سال ۱۹۳۴ از این دو بخش مستعمره لیبی ساخته شد. در جریان جنگ جهانی دوم، لیبی یکی از میدانهای اصلی نبرد متفقین از یک سو و ایتالیا و آلمان از سوی دیگر بود. در سال ۱۹۴۷ ایتالیا از فرمانروایی بر لیبی دست کشید و چهار سال بعد با برپایی حکومت پادشاهی محمد ادریس سنوسی استقلال آن اعلام شد. در سال ۱۹۶۹ شماری از افسران ارتش لیبی به فرماندهی معمر قذافی که در آن زمان ۲۷ سال داشت، پادشاهی ادریس را برانداختند و سپس «جماهیر مردمی سوسیالیستی» در لیبی را برپا ساختند. حکومت قذافی صنایع این کشور را دولتی کرد و در عرصه سیاست خارجی رویکردی ضدغربی و در عین حال دائماً متغیر در پیش گرفت. این تغییر و چرخشها مناسبات لیبی را حتی با شماری از کشورهای عربی نیز تنشآلود کرد. طرابلس پایتخت کشور لیبی است. طرابلس را که در شمال غربی لیبی بر کرانه دریای مدیترانه واقع شده در سده هفتم پیش از میلاد فنیقیها ساختهاند. نام طرابلس، گونه عربیشده واژه یونانی تریپولی به معنی «سهشهر» است. قیام و شورش سراسری مجموعهای از راهپیماییهای خیابانی، اعتراضات و نافرمانیهای مدنی علیه حکومت لیبی و رهبر آن، معمر قذافی، از ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی، در کشور لیبی آغاز شد و از روز ۱۷ فوریه ۲۰۱۱، به شکلی گستردهتر درآمد و با برخوردهای خونین و خشونتآمیز حاکمیت با مردم معترض روبهرو شد. شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصویب دو قطعنامه، منطقه پروازممنوع در لیبی ایجاد کرد و مجوز حملهٔ هوایی نیروهای ناتو به خاک لیبی علیه دولت قذافی داده شد. سحرگاه ۳۱ مرداد ۱۳۹۰ (۲۲ اوت ۲۰۱۱) مخالفان توانستند وارد طرابلس شوند و در همان روز یکی از دو تلویزیون ملی کشور را تحت کنترل خود بگیرند و تعدادی از نزدیکان معمر قذافی را دستگیر کنند. ساعاتی بعد یکی از پسران قذافی در خیابانهای طرابلس ظاهر شد و خبر دستگیری خود را تکذیب کرد. سرانجام در ۲۸ مهرماه ۱۳۹۰، شهر سرت آخرین پایگاه معمر قذافی سقوط کرد و معمر قذافی کشته شد. دولت انتقالی اعلام پایان جنگ کرد اما از نیروهای ناتو خواست تا یک ماه دیگر نیز به مأموریت خود ادامه دهند. پس از جنگ سه سال پس از مداخله نظامی غرب در لیبی که به سرنگونی معمر قذافی منتهی شد، لیبی به کشوری ویران، فاقد نظم، فاقد امنیت و در ضمن به صحنه جنگهای گوناگون داخلی تبدیل شد. از آن زمان تا کنون این کشور شاهد خرابکاریهای گسترده، محاصره دائمی مجلس، اشغال وزارتخانهها و حتی در یک مورد ربودن نخستوزیر بودهاست. لیبی بعد از سرنگونی سرهنگ «معمر القذافی» دیکتاتور سابق لیبی در سال ۲۰۱۱، مدتی بدون دولت مرکزی ماند تا اینکه سال ۲۰۱۵ با حمایت سازمان ملل و جامعه بینالملل، دولت وفاق ملی با هدف ایجاد ثبات در این کشور به ریاست فائز السراج بر اساس توافق «صُخیرات» مغرب تشکیل شد که هماکنون شهر طرابلس، محل استقرار این دولت و پارلمان وابسته به آن بود. به دنبال تشکیل این دولت، نیروهای سیاسی و نظامی حامی ژنرال خلیفه حفتر نیز دست به ایجاد دولت موازی به ریاست عبدالله الثنی و پارلمان در طُبرُق زدند که به پارلمان طبرق معروف است و طی این سالها، بین نیروهای مورد حمایت این دو دولت و پارلمان، جنگ و درگیری است. بنابراین، اکنون دو دولت رقیب در لیبی وجود داشت. یکی اعضای مجلسی که در انتخابات ژوئن ۲۰۱۴ برگزیده شدند. آنها نماد آینده دموکراتیک کشوری بوده و از سوی جامعه جهانی و سازمان ملل به رسمیت شناخته میشوند. آنها برای فرار از دست شبهنظامیان به شهر طُبرُق در نزدیکی مرز مصر گریختهاند. گروه دیگر، مجلس پیشین موسوم به کنگره ملی عمومی در طرابلس هنوز بر سر کار است. این مجلس حتی دولت خود را در رقابت با آن مجلس بر سر کار آوردهاست. بعضی از شبهنظامیان تا حد زیادی به دلیل علاقه به شهر و منطقه خودشان میجنگند؛ و بعضی دیگر به گروههای اسلامی سیاسی مثل اخوان المسلمین، القاعده یا دولت اسلامی عراق و شام وابسته هستند. بحران کنونی در ماه ژوئن ۲۰۱۴ با باختن اسلامگراها در انتخابات آغاز شد. شبهنظامیانی از شهر مصراته و سایر شهرها پایتخت را محاصره کردند. مجلس پیشین گفت مجلس جدید را به رسمیت نمیشناسد چرا که قدرت در مراسمی رسمی منتقل نشدهاست. اما در شرایطی که طرابلس و بنغازی را شبهنظامیان کنترل میکردند انتقال قدرت به سختی امکانپذیر بود. نزدیک به ۱۷۰۰ گروه شبهنظامی از جمله اخوانالمسلمین، القاعده و دولت اسلامی عراق و شام در حال جنگ با یکدیگر بر سر قدرت بودند. در پایان در ۲۳ اکتبر سال ۲۰۲۰ پس از جلسات مختلفی که به منظور صلح در لیبی برگزار شدند، بین دو طرف درگیر در جنگ دوم داخلی توافقنامه آتشبس امضا شد و تصمیم شد تا زمان برگزاری انتخابات، دولتی موقت بر سر کار بیاید. سیاست شورای ملی انتقالی شورای ملی انتقالی لیبی، مخالفِ قذافی را طی جنگ داخلی سال ۲۰۱۱ نمایندگی میکند. در تاریخ ۵ مارس ۲۰۱۱ شورا خود را به عنوان نمایندهٔ همه لیبی معرفی کرد. تا تاریخ ۲۶ اوت ۲۰۱۱، ۶۵ کشور این شورا را به عنوان دولت موقت لیبی به رسمیت شناختهاند. این کشورها شامل فرانسه، قطر، ایتالیا، آلمان، کانادا، و ترکیه میشوند. این شورا از طرف چندین کشور عربی و اروپایی نیز حمایت میشود. شورای ملی انتقالی در تاریخ ۲۳ مارس ۲۰۱۱، یک هیئت اجرایی، به ریاست محمود جبرئیل تشکیل داد. وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا شورای انتقالی را در تاریخ ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۱ به رسمیت شناخت. پس از آن دولت بریتانیا در تاریخ ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۱ تمامی دیپلماتهای رژیم قذافی را قبل از استقرار دیپلماتهای دولت انتقالی در لندن اخراج کرد. در تاریخ ۱۷ سپتامبر سال ۲۰۱۱ سازمان ملل متحد با ۱۱۴ رای موافقت خود با نشستن نماینده دولت انتقالی بر کرسی لیبی در این سازمان موافقت کرد. تقسیمات کشوری استانها کشور لیبی از سال ۲۰۰۷ به ۲۲ استان (به عربی: شعبیة) و ۴ ناحیه اداری تقسیم شدهاست. هر استان نیز از چندین بخش (به عربی: مؤتمرات شعبیة) تشکیل شدهاست. استانهای لیبی عبارتاند از: شهرهای مهم شهرهای مهم این کشور، عبارتاند از: طرابلس ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ نفر بنغازی ۷۰۰٬۰۰۰ نفر مصراته ۳۵۰٬۰۰۰ نفر بیضا ۲۵۰٬۰۰۰ نفر خمس ۲۰۰٬۰۰۰ نفر زاویه ۲۰۰٬۰۰۰ نفر اجدابیا ۱۴۰٬۰۰۰ نفر سرت ۱۳۰٬۰۰۰ نفر سبها ۱۳۰٬۰۰۰ نفر طبرق ۱۲۰٬۰۰۰ نفر اقتصاد لیبی صاحب بزرگترین ذخایر نفت آفریقا است. تولید ناخالص داخلی این کشور ۷۸٫۷۹ میلیارد دلار است و یک میلیون و ۸۲ هزار نفر نیروی کار آن را تشکیل میدهند. نرخ بیکاری در لیبی ۳۰ درصد است و ۷٫۴ درصد از مردم آن زیر خط فقر زندگی میکنند. در سال ۲۰۰۷ میلادی نرخ تورم در این کشور ۳٫۳ درصد برآورد شد. محصولات صادراتی این کشور شامل نفت خام، محصولات فراوری شده پتروشیمی، گاز طبیعی و مواد شیمیایی است که به کشورهای ایتالیا (۳۶٫۷ درصد)، آلمان (۱۴٫۳ درصد)، اسپانیا (۸٫۷ درصد)، آمریکا (۶٫۱ درصد)، فرانسه (۵٫۶ درصد) و ترکیه (۵٫۳ درصد) صادر میشود. محصولات وارداتی لیبی شامل ماشینآلات، کالاهای مصرفی، و تجهیزات حمل و نقل است که از کشورهای ایتالیا (۱۸٫۹ درصد)، آلمان (۷٫۹ درصد)، چین (۷٫۵ درصد)، تونس (۶٫۳ درصد)، فرانسه (۵٫۸ درصد)، ترکیه (۵٫۲ درصد)، آمریکا (۴٫۷ درصد)، کره جنوبی (۴٫۳ درصد) و انگلیس (۴ درصد) وارد میشود. جمعیتشناسی جمعیت لیبی ۶٬۸۵۶٬۰۰۰ نفر با میانگین سنی ۲۸/۸ سال است. امید به زندگی برای زنان در لیبی ۷۶/۵ سال و برای مردان ۷۰/۶ سال است. سی درصد جمعیت لیبی زیر ۱۵ سال و دو سوم آن زیر سی سال دارند. نزدیک به ۱۲۰ قبیله در این کشور وجود دارد. زبان زبانهای رایج در این کشور شامل عربی، انگلیسی و ایتالیایی است. زبان رسمی لیبی عربی است، ولی بربری هم در میان اقلیتی از مردم این کشور رواج دارد. دین حدود ۹۷ درصد از مردم لیبی، پیرو دین اسلام و عمدتاً اهل تسنن هستند. تعداد اندکی از مسلمانان اباضیه نیز در لیبی زندگی میکنند. در سالهای اخیر و پس از سرنگونی حکومت قذافی، گرایشهای آشکاری از اسلامگرایی سنتی در لیبی دیده شدهاست. بهداشت بر اساس آمارهای سال ۲۰۰۱ میلادی حدود ۱٫۳ درصد از مردم این کشور به بیماری ایدز مبتلا هستند. ورزش فوتبال، محبوبترین ورزش در کشور لیبی است. این کشور میزبان جام ملتهای آفریقا ۱۹۸۲ بود. در سال ۲۰۱۴ تیم ملی لیبی پس از شکست دادن تیم غنا در فینال مسابقات قهرمانی آفریقا، قهرمان شد. سوارکاری دیگر ورزش محبوب در لیبی است. جستارهای وابسته معمر قذافی جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۴–اکنون) خشونت جناحی در لیبی (۲۰۱۴–۲۰۱۱) منازعه چاد و لیبی پادشاهی لیبی روابط ایران و لیبی جماهیری عربی خلق سوسیالیستی عظمای لیبی خلیفه حفتر ترکهای لیبی دانشگاه الفاتح پانویس منابع اطلس جامع گیتاشناسی، ویکیپدیای انگلیسی ویکیپدیای انگلیسی. اتحادیه کشورهای عرب ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۹۵۱ (میلادی) بنیانگذاریهای ۱۹۵۱ (میلادی) در آفریقا بنیانگذاریهای ۱۹۵۱ (میلادی) در لیبی کشورها در آفریقا کشورها و سرزمینهای ایتالیاییزبان کشورها و سرزمینهای عربیزبان کشورها و قلمروهای بربری زبان کشورهای اسلامی کشورهای ساحلی مدیترانه کشورهای سوسیالیستی کشورهای شمال آفریقا کشورهای صحرایی کشورهای عضو اتحادیه آفریقا کشورهای عضو اتحادیه عرب کشورهای عضو اوپک کشورهای عضو سازمان ملل متحد کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی کشورهای مغربی لیبی مدیترانه شرقی مناطق تقسیمشده مهندسی سیاسی بر پایه کودتا


text: دریای مِدیتِرانه (به فرانسوی: Méditerranée) دریایی حدوداً مستطیلشکل در مجاورت اقیانوس اطلس است که در موقعیتی راهبردی قرار گرفته و اروپا را به آسیا متصل میکند. این دریا از شمال به اروپا، از جنوب به آفریقا، از شرق به آسیا و از غرب به اقیانوس اطلس محدود میشود. مدیترانه از سوی خاور توسط کانال سوئز به دریای سرخ و از سمت باختر از طریق تنگه جبلالطارق به اقیانوس اطلس راه دارد. مدیترانه از لحاظ کشتیرانی و ترابری دریایی از مهمترین دریاهای جهان بهشمار میرود. وسعت این دریا ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع است. میانگین ژرفای مدیترانه ۱۵۰۰ متر و عمیقترین نقطه ثبتشده آن ۵٬۲۶۷ متر در محلی به نام ژرفنای کالیپسو در دریای ایونی است. نامها نام مدیترانه از زبان فرانسوی گرفته شده و اصل آن به زبان لاتین Mare Mediterraneum به معنای دریای «میان خشکیها» است. در دوران حکومت امپراتور روم Mare Nostrum به معنای «دریای ما» خوانده شد به دلیل این که دریا در داخل مرزهای حکومت روم قرار گرفت. در منابع عربی و اسلامی از این دریا به دریای روم، دریای سفید و دریای میانه (بحر روم، بحر ابیض و بحر متوسط) نیز یاد شدهاست. دریای فلسطین، دریای بزرگ و دریای مغرب از دیگر نامهای قدیمی آن در متون شرقی است. دریاهای حاشیهای دریای مدیترانه شامل ۱۴ دریای حاشیهای و ۲۹ خلیج و ۸ تنگه و ۵ کانال است و از شرق به دریای سیاه و دریای سرخ و از غرب به اقیانوس اطلس راه دارد. دریای مرمره (و تنگه داردانل به عنوان بخشی از آن) اغلب به عنوان بخشی از دریای مدیترانه در نظر گرفته میشوند ولی دریای سیاه (و دریای آزوف به عنوان دریای حاشیهای آن) بهطور معمول بهعنوان بخشی از دریای مدیترانه در نظر گرفته نمیشوند. شش کشور ساحلی دریای لوانتین: ترکیه، سوریه، لبنان، فلسطین، مصر، قبرس هفت کشور ساحلی دریای آدریاتیک: آلبانی، یونان، ایتالیا، کرواسی، مونتهنگرو، اسلوونی، بوسنی و هرزگوین سازمان آبنگاری بینالمللی نام دریای ساردینیا را به رسمیت نمیشناسد و این ناحیه را با عنوان کلی حوضه غربی دریای مدیترانه تعریف میکند. یونان با هفت و ایتالیا با پنج و ترکیه با چهار دریای حاشیهای مدیترانه خط ساحلی دارد. از بین کشورهای ساحلی تنها دو کشور مالت و تونس هیچ دریای حاشیه ای ندارند و دریای ساحلی آنها فقط به عنوان دریای مدیترانه تعریف شدهاست. البته تنگه سیسیل بین ایتالیا و تونس واقع شده و مالت را در کناره خود دارد که در برخی منابع از آن به عنوان دریای سیسیل یاد شدهاست ولی اغلب به عنوان تنگه از آن یاد شدهاست. کشورهای حاشیهای ۲۳ کشور مستقل شامل ۱۴ کشور جنوب اروپا، ۵ کشور شمال آفریقا و ۴ کشور آسیایی لبنان، ترکیه، فلسطین و سوریه در دریای مدیترانه خط ساحلی دارند. همچنین مناطق غیرمستقل قبرس، نوار غزه و جبل الطارق نیز دارای خط ساحلی در این دریا هستند. پیشینه دریای مدیترانه مسیری مهم برای بازرگانان و مسافران جهان قدیم بود و از همان زمان دادوستد فرهنگی و بازرگانی را میان مردمان گوناگون ممکن میکرد. فرهنگهای حاضر در محدوده این دریا از دوران باستان عبارت بودهاند از:فرهنگهای میانرودان، ایران (هخامنشی)، مصری، فنیقی، کارتاژی، ایبریایی، یونانی، مقدونی، ایلریایی، تراکیهای، لوانتی، گالی، رومی، آلبانیایی، ارمنی، عربی، بربر، یهودی، اسلاوی و ترک. دو تمدن مهم باستانی مدیترانه یکی دولتشهرهای یونان و دیگر فنیقیه بودند که اولی تمدنی هندواروپایی و دومی سامی به حساب میآمدند. زمانی که آگوستوس امپراتوری روم را بنیاد نهاد، مدیترانه به مرور از سوی رومیان «دریای ما» (Mare Nostrum) نامیده شد. این دریا به سبب موقعیت جغرافیایی ویژه از جمله قرار گرفتن در حصر رشته کوهها و کویرها و همچنین شرایط مناسب کشتیرانی در آن، نقش پررنگی در تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مردمان حاشیه آن داشته و با ایجاد اتصال بین آنها باعث خلق مشابهتهای عمیقی بین این مردمان شدهاست؛ بهگونهای که فرهنگهای مختلف پیرامون آن را گاهی بخشهایی از یک تمدن بزرگ دریاپایه دانستهاند. از این رو «دریای ما» خوانده شدن آن توسط رومیها نه تنها به دلیل سلطه آنها بر این دریا بلکه به جهت سلطه این دریا بر زندگی آنها بودهاست. اداره امپراتوری وسیع روم بدون مدیترانه غیرممکن بود. این دریا قدرت و نفوذ رومیها را تا سرزمینهای بسیار دور میگستراند. کشتیهای مجهز میتوانستند خود را رم تا هر نقطه از مدیترانه تنها در عرض دو هفته برساند. برای مثال در شرایط آبوهوایی مساعد کشتی راهی شده از رم اندکی بیش از یک هفته بعد در اسکندریه پهلو میگرفت. این مسئله امکان تحمیل مستقیم و مؤثر اراده و حاکمیت رومیها از طریق بازوی نظامی را فراهم میآورد. بدین ترتیب هیچ امپراتوری خشکیپایهای نمیتوانست انسجام سیاسی، تجاری و فرهنگی حاصل از مدیترانه را برای خود متصور باشد. دقیقاً از همین رو با گسترش اراضی تحت سلطه رومیها به سمت شرق (بینالنهرین) و شمال (مرکز و غرب اروپا) و دور شدن مرزها از مدیترانه، مشکلات و خطرات بزرگی گریبانگیر آنها و نظم حاکم بر امپراتوری شد. داریوش بزرگ به دلیل اهمیت راه دریایی میان مصر و ایران دستور ساخت آبراهی میان دریای سرخ و دریای مدیترانه را از راه نیل در اواخر سدهٔ ششم پیش از میلاد داد تا کشتیهای ایرانی بتوانند به راحتی از آن عبور کنند. سرپرستی ساخت این آبراه را مهندس ارتاخه، از مهندسان ایرانی عصر هخامنشی، به عهده داشت. جنگهای پونیک میان روم و کارتاژ که بر سر تصاحب جزیرهٔ سیسیل آغاز شده بود، مدتها منطقه مدیترانه را دچار تنش کرد و این جنگها با پیروزی رومیان به پایان رسید. جغرافیا نام کشورهای کرانهای دریای مدیترانه به ترتیب الفبا عبارت است از: آلبانی، اسپانیا، اسلوونی، الجزایر، ایتالیا، بوسنی و هرزگووین، ترکیه، تونس، سوریه، صربستان، فرانسه، فلسطین، قبرس، کرواسی، لبنان، لیبی، مالت، مصر، مونتنگرو، مراکش، و یونان. در میان این کشورها، قبرس و مالت کشورهای جزیرهای هستند. دریای مدیترانه از سوی غرب توسط تنگه جبلالطارق (که در نوشتههای هومر ستونهای هرکول نامیده شده) به لبنان میپیوندد. مدیترانه در شرق به ترتیب توسط تنگههای داردانل و بسفر به دریای مرمره و دریای سیاه متصل است. دریای مرمره را اغلب به عنوان بخشی از دریای مدیترانه بهشمار میآورند اما دریای سیاه دریایی جدا بهشمار میآید. کانال دستساخت سوئز به درازای ۱۶۳ کیلومتر (۱۰۱ مایل)، مدیترانه را در سمت جنوب شرقی به دریای سرخ متصل میکند. جزیرههای بزرگ در دریای مدیترانه عبارتند از قبرس، کرت، وابیه، رودس، لسبوس، خیوس، سفالونیا، کورفو، لیمنوس، ساموس، ناکسوس و آندروس در مدیترانه شرقی؛ ساردینیا، کُرس، سیسیل، کِرِس، کرک، براچ، هوار، پاگ، کورچولا و مالت در مدیترانه مرکزی؛ و ایبیزا، مایورکا و مینورکا (جزایر بالئاری) در مدیترانه غربی. آب و هوای معمولی مدیترانه دارای تابستانهای گرم، مرطوب، و گاه خشک و زمستانهای معتدل و بارانی است. فرآوردههای کشاورزی در منطقه عبارتند از زیتون، انگور، پرتقال، نارنگی و چوبپنبه. آلودگی طی مطالعههای بیست ساله اخیر به این نتیجه رسیدهاند که دریای مدیترانه آلودهترین دریای اروپا است. خط ساحلی دریای مدیترانه حدود ۴۶ هزار کیلومتر خط ساحلی دارد. شهرها شهرهای پرجمعیتتر از ۲۰۰ هزار نفر که در کرانه دریای مدیترانه واقع شدهاند: جزایر دریای مدیترانه بحران مهاجران سازمان بینالمللی مهاجرت، دریای مدیترانه را مرگبارترین مسیر مهاجرتهای غیرقانونی در جهان اعلام کردهاست. این راه تنها طریق اصلی رسیدن به سواحل کشورهای اروپایی است. اغلب مهاجران برای رسیدن به این هدف مبالغ هنگفتی به قاچاقچیان حرفهای میپردازند. جنگ، فرار از کانونها، بحران گرسنگی و ساختن آیندهای بهتر، از انگیزههای پناهجویان برای ورود به اروپا است. با این که «گاردهای نجات» اتحادیهٔ اروپا همواره در حال گشت در سواحل لیبی و نجات پناهجویان غرقشده در آبهای مدیترانه هستند، با این حال هر سال بهشمار غرقشدگان در این دریا افزوده میشود. کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان اعلام کرد در سال ۲۰۱۸ میلادی، ۲ هزار و ۲۶۲ پناهجو در دریای مدیترانه جان خود را از دست داده یا ناپدید شدهاند. هرساله با فرارسیدن فصل تابستان و مساعد شدن وضعیت آب و هوا، سفرهای پرمخاطره در دریای مدیترانه برای رسیدن به اروپا افزایش مییابد. راه دریایی بین لیبی و ایتالیا اصلیترین مسیر برای پناهجویانی است که میخواهند به اروپا بیایند. پس از توافق اتحادیه اروپا با ترکیه بر سر بازگرداندن پناهجویان از یونان به ترکیه، تعداد پناهجویانی که از یونان قصد ورود به اروپا را دارند، بهطور چشمگیری کاهش پیدا کردهاست. بسیاری از کسانی که از طریق آبهای مدیترانه راهی اروپا میشوند، از آفریقای سیاه آمدهاند. این انسانها از فقر، خشونت و تعقیبهای قضایی به اروپا فرار میکنند و اغلب تنها هستند. بیشتر آوارگانی که از شمال آفریقا به اروپا میآیند، از غرب قاره و شاخ آفریقا هستند. مرزهای دریایی در سال ۲۰۲۰ م. با توافق میان ترکیه و لیبی، اختلافات مرزهای آبی میان یونان و ترکیه بالا گرفت. در ناحیهٔ قبرس و دریای لوانتین و همینطور مرزهای میان لیبی با همسایگان آبی خود اختلافاتی وجود دارد. نگارخانه جستارهای وابسته دریای میانهای استرالزی فهرست حوادث کشتی مهاجران در مدیترانه مدیترانه شرقی حوضه مدیترانه پانویس منابع مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Mediterranean Sea»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامه آزاد، (نسخه ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۶). بومناحیههای دریایی تاریخ طبیعی اروپا جغرافیای آفریقای شمالی حاشیه دریاهای اقیانوس اطلس دریاهای آسیا دریاهای آفریقا دریاهای اروپا دریاهای اقیانوس اطلس دریاهای حاشیهای


text: لاذِقیه ، مهمترین بندر کشور سوریه است. این شهر و حومه آن که به عنوان منطقه لاذقیه شناخته میشود در سال ۲۰۰۴ میلادی ۵۲۶٬۸۸۸ نفر جمعیت داشتهاست. منطقه اللاذقیه که شهر لاذقیه در آن قرار دارد یکی از چهار منطقه استان لاذقیه است. لاذقیه پنجمین شهر بزرگ سوریه بهشمار میرود. چهار شهر بزرگتر از لاذقیه عبارتند از: حلب، دمشق، حمص و حماه. شهر لاذقیه در شمال شهر طرطوس و در شمال غرب شهرهای حمص و حماه قرار دارد. در شانزده کیلومتری لاذقیه ویرانههای شهر باستانی اوگاریت قرار دارند. منابع د. الیاس، جبرائیل، الجبور، :(المدن السوریة)، اصدار الهیئة العامة للبدیات والمدن، عام ۱۹۹۸ للمیلاد. شهرها و شهرکهای بندری مدیترانهای در سوریه شهرهای بندری آسیا شهرهای سوریه شهرهای فینیقی شهرهای یونان باستان لاذقیه محوطههای باستانشناختی یونان باستان در سوریه محوطههای رومی در سوریه مستعمرههای سلوکیان مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در هزاره ۲ (پیش از میلاد) مناطق مسکونی ساحلی در سوریه هلال حاصلخیز شام (سرزمین)


text: استان درعا ، نام استانی در کشور جمهوری عربی سوریه است. جغرافیا این استان در جنوب کشور واقع است. این استان، از شمال به استان ریف دمشق، از جنوب به کشور اردن، از مغرب به استان قنیطره و از مشرق به استان سویداء محدود شدهاست. استان درعا منطقهای بیابانی است که به سهل حوران معروف است. مساحت این استان در حدود ۳۷۳۰ کیلومتر مربع میباشد. استان درعا دارای سه بخش است که عبارتند از: الصنمین، إزرع و درعا. جمعیت جمعیت استان درعا در سال ۲۰۱۱ میلادی حدود ۱٬۰۲۷٬۰۰۰ نفر برآورد شد. بیش از 92% مردم درعا سنی هستند تاریخچه واژهٔ درعا به معنی دژ است؛ و این محل یکی از دژهای امپراتوری بیزانس در سوریه بودهاست. آناستاسیوس یکم در سال ۵۰۶ میلادی این دژ را استوارسازی کرد تا بتواند در برابر حمله ایرانیان ساسانی پایداری کند. آناستاسیوس شهر درعا را آناستاسیوپولیس نامید ولی این نام تازه چندان رواجی نیافت. دژ باستانی درعا که در این استان قرار دارد محل نبردهای بزرگ میان ایران و روم در زمان ساسانیان بودهاست. نبرد درعا (۵۳۰ میلادی) شهرها مهمترین شهرهای این استان عبارتاند از: شهر درعا جمعیت ۱۱۵٬۰۰۰ نفر. شهر نوی جمعیت ۸۰٬۰۰۰ نفر. شهر طفس جمعیت ۳۱٬۰۰۰ نفر. شهر تسیل جمعیت ۲۰٬۰۰۰ نفر. شهر النعیمه جمعیت ۱۰٬۰۰۰ نفر. شهر انخل جمعیت ۳۰٬۰۰۰ نفر. شهر جاسم جمعیت ۲۹٬۰۰۰ نفر. شهر داعل جمعیت ۲۸٬۰۰۰ نفر. شهر بصری الشام جمعیت ۲۷٬۰۰۰ نفر. شهر الصنمین جمعیت ۲۴٬۰۰۰ نفر. شهر الحراک جمعیت ۱۸٬۰۰۰ نفر. شهر خربة غزالة جمعیت. ۱۷٬۰۰۰ نفر. منابع Wikipedia contributors, "Daraa Governorate," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Daraa_Governorate&oldid=279142648 (accessed March ۳۰, ۲۰۰۹). دکتر: شامی، یحیی، (موسوعة المدن العربیة والاسلامیة) ، دار الفکر العربی، بیروت، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی به (عربی). د. الیاس، جبرائیل، الجبور، :(المحافظات السوریة)، اصدار الهیئة العامة للبدیات والمدن، عام ۲۰۰۷ للمیلاد. لبیب، عبدالساتر، (قِصَة الحَضَاراة) ، دار المشرق، بیروت، چاپ سال ۱۹۹۰ میلادی. استان درعا خودگردانها در سوریه هلال حاصلخیز مقالههای خرد جغرافیای سوریه