text: بازی ویدیویی یا بازی کامپیوتری گونهای سرگرمی تعاملی است که با بهرهگیری از یک دستگاه الکترونیکی مجهز به پردازشگر یا میکرو کنترلر انجام میشود. شمار مخاطبان بازیهای ویدیویی در سالهای گذشته افزایش داشته و بازیهای ویدیویی به پرهوادارترین سرگرمی تاریخ بشر تبدیل شدهاند. نخستین بازی ویدیویی تاریخ در سال ۱۹۵۸ میلادی ساخته شد، این بازی یک شبیهساز تنیس بود و گامی شد برای پیشرفتهای پسین در صنعت بازیهای ویدیویی. پیروزی در ورزشهای الکترونیک به توانایی و مهارتهایی ویژه نیاز دارد. توانایی واکنش سریع و دقیق و تفکر راهبردی مهمترین توانمندیهای یک ورزشکار الکترونیک موفق است. از بازیهای ویدیویی پرآوازه میتوان به سری اتومبیل دزدی بزرگ (GTA)، سری کال آو دیوتی و اساسینز کرید، در انحصاریهای پلیاستیشن میتوان به دِ لست آف آس و در اکسباکس به هیلو اشاره کرد. گونه(ژانر)ها بازیهای ویدئویی بر پایه روش انجام بازی (گیمپلی) و حالت گرافیکی به ژانرهایی دستهبندی میشوند: اکشن سکو بازی شوتر بازی ریتم مبارزه ای بتل رویال هک اند اسلش شوتم آپ بیت ام آپ بقا ماجراجویی ماجراجویی متنی ماجراجویی گرافیکی رمان تصویری فیلم تعاملی هیبرید اکشن-ماجراجویی مخفی کاری ترس و بقا وحشت روانشناختی استراتژی استراتژی همزمان استراتژی نوبتی ۴اکس تاکتیک همزمان موبا ورزشی شبیهسازی شبیهساز زندگی شبیهسازی ساخت و ساز و مدیریت شبیهساز رانندگی نقش آفرینی پازل اروگه ویژگی بازیهای ویدئویی اثرگذاری: اثرگذاری بالای اینگونه بازی روی مخاطب، این بازیها را به یک ابزار با استعداد بسیار بالا برای آموزش، آگهی، ترویج مذاهب و سوءاستفاده سیاسی تبدیل کردهاست. بسیاری از دولتها بعضی بازیهای ویدئویی را به دلیل احتمال تحریک کودکان و نوجوانان و ترویج خشونت برای سنهای زیر یک سال مشخص محدود کردهاند. سود آوری: امروزه صنعت بازیهای ویدئویی به یک عرصه سودآور تبدیل شدهاست و شرکتهای بزرگ سازنده اینگونه بازیها هر سال سود هنگفتی به دست میآوردند، به گونهای که در سال ۲۰۰۴ میزان سود خالص سالانه به دست آمده از صنعت بازیهای ویدئویی به مرز ۱۰ میلیارد دلار رسید و سود حاصل سالانه به دست آمده از هالیوود (نه و نیم میلیارد دلار) را پشت سر گذاشت. سرگرمکننده بودن: بازیهای ویدئویی بر خلاف بیشتر سرگرمیهای دیگر، تعاملی بوده و از این رو جذابتر هستند. اعتیاد: گروهی از پژوهشگران بازیهای ویدئویی را اعتیادآور و خطرناک قلمداد میکنند. هر چند این مسئله ثابت نشدهاست؛ اما شواهد موجود نشان میدهد تعدادی از علاقهمندان به بازیهای ویدئویی به طرز غیرطبیعی به این سرگرمی وابسته شده و از زندگی عادی خود بازمیمانند. پیشگیری از بیماری: بر اساس پژوهش دانشگاه کینگز لندن، کسانی (به ویژه افراد بالای شصت سال) که دست کم پنج بار در هفته به بازیهای «تقویت فکری» شامل استدلال و حل مشکلات میپردازند بهطور چشمگیری، کمتر دچار بیماری آلزایمر میشوند. توانبخشی: در گونه ای از بازیهای جدی تحت عنوان بازیهای توانبخشی، مکانیک بازی به نحوی طراحی میشود که حرکات فیزیکی که بازیکن در جهت انجام بازی انجام میدهد به نوعی تمرین توانبخشی محسوب میشود. پلتفرمها اصطلاح «پلتفرم» به آمیختگیای ویژه از اجزای الکترونیکی یا سختافزار کامپیوتر اشاره دارد که از راه ترکیب شدن با نرمافزار اجازه میدهد تا یک بازی ویدئویی اجرا و مدیریت شود. از اصطلاح «سیستم» نیز معمولاً استفاده میشود. رایانههای شخصی رایانههای شخصی نیز برای بازیهای ویدئویی بهصورت گسترده استفاده میشوند؛ رایانهها به دلیل تفاوتهای سختافزاری و نرمافزاریای که با یکدیگر دارند، در اجرای بازیها بهصورت یکسان کار نمیکنند و ممکن است مشکلاتی برای اجرای آنلاین بازیها بهوجود آورند؛ با اینحال خوبی آنها این است که میتوان بازی را بیشتر شخصیسازی کرد، ماد به آن افزود، در روند بازی دستکاری کرد و .... کنسولها کنسولهای بازی گونهای کامپیوتر هستند که توسط سیستمعامل و نرمافزاری ویژه، برای هدف مشخص و محدودتری بهکار میروند؛ کنسولهای بازی در کنار محدودیتهای بیشتری که نسبت به رایانههای شخصی دارند، امتیازاتی همانند بازیهای ویژه که تنها برای آنها ساخته شده، لوازم جانبی بیشتر و انحصاری و هزینه نخستین پایین را دارند. یک کنسول معمولاً تنها بازیهای توسعه دادهشده برای خودش را اجرا میکند. پرفروشترین کنسولهای بازی جهان پلیاستیشن، ایکسباکس و نینتندو هستند. بازی ابری بازی ابری یک بستر ابری برای بازیهای ویدیویی است. این سکو کمترین نیاز به سختافزار قدرتمند را دارد و از راه اینترنت از سختافزار ابری ارایهشده بهره میبرد. رایانش منطقی و بصری این بازیها از راه دور انجام میشود و دستگاهی مانند رایانه شخصی تنها وظیفه ایجاد تعامل را بر عهده دارد. از سکوهای بازی ابری میتوان به Xbox Cloud Gaming و PlayStation Now اشاره کرد. دیگر بازیهای ویدئویی همچنین از طریق گوشیهای موبایل، وسایل واقعیت مجازی، مرورگر اینترنت و آرکید نیز اجرا و انجام میشوند. ردهبندی و سانسور ئیاسآربی ئیاسآربی یکی از مهمترین شرکتهای ردهبندی سنی بازیهای رایانهای آمریکایی میباشد. این شرکت براساس کارهای انجام شده در بازیها، تأثیرات و بهصورت کلی محتویات آنها رتبهبندی میکند. رعایت این رتبهبندی برای حفظ سلامت روان کاربر نیاز است. برای مثال هنگامی که یک بازی دارای خشونت یا اطلاعات غیراخلاقی باشد به آن رده "M" میدهد یعنی برای افراد زیر ۱۷ سال مناسب نیست؛ همچنین اگر این اطلاعات یا خشونت بیشتر شود ممکن است برچسب "تنها برای بزرگسالان (A/O)" را دریافت کند. بنیاد اروپایی اطلاعات بازیها بنیاد اروپایی اطلاعات بازیها که به صورت کوتاه شده به PEGI مشهور است، نام شرکتی در زمینه ردهبندی سنی بازیهای رایانهای است که از آوریل سال ۲۰۰۳ فعالیت خود را آغاز کرد. اسرا اسرا(که مخفف Entertainment Software Rating Association است) نظامی است برای ردهبندی بازیهای رایانهای در ایران که توسط بنیاد ملی بازیهای رایانهای ارائه شدهاست. اثر بر سلامت و جامعه بازی های ویدیویی میتوانند آموزش، سلامت روانی و دادههای خوبی را برای انجام دهندگانشان داشته باشند: بر پایه بررسی سایکولوژیست آمریکایی، انجام بازیهای ویدئویی، از جمله بازیهای تیراندازی خشن، میتوانند مهارتهای یادگیری و رفتارهای اجتماعی کودکان را تقویت کند. ایزابلا گرانیچ دارای مدرک PHD، از دانشگاه Radboud Nijmegen در هلند، میگوید: «تحقیقات مهمی از سالها قبل در مورد اثرات منفی بازی، از جمله اعتیاد، افسردگی و پرخاشگری انجام شدهاست و ما مطمئناً پیشنهاد نمیکنیم که این مورد را نادیده بگیریم.» نویسنده اصلی مقاله «با این وجود، برای درک بهتر تأثیر بازیهای ویدیویی در رشد کودکان و نوجوانان، دیدگاه متعادل تری لازم است.» منابع پیوند به بیرون نمونهای از فروش افزونه در بازیهای برخط (به انگلیسی) اختراعهای آمریکایی بازیها و ورزشهای معرفیشدههای در ۱۹۴۷ (میلادی) بازیهای ویدئویی ur:منظری لعبہ pnb:منظری لعبہ


source: wikipedia

text: این فهرستی است از بازیهای کامپیوتری رایج که بر حسب سبک دستهبندی شدهاند. از آنجا که نام بسیاری از این بازیها در بازار ایران هنوز ترجمه نشده، این فهرست با نامهای انگلیسی بازیها آورده میشود. هر کدام از کاربران که با نام فارسی هر کدام از بازیها آشنایی دارد میتواند آن را به فهرست بیفزاید. اکشن-ماجرایی بازی اکشن- ماجراجویی (به انگلیسی :Action adventure game) یک ژانر بازی ویدئویی است که خود زیر مجموعه سبک اکشن قرار می گیرد، بازیکن با بازی در این سبک علاوه بر شرکت در صحنه های اکشن، در داستان بازی نیز درگیر خواهد شد. همراه شدن صحنه های اکشن با ماجراجویی هایی مانند پنهان کاری و حل پازل ها و معما های گوناگون از جمله عناصر تشکیل دهنده این سبک از بازی به شمار میروند. سرزمین ماجراجویی مجموعه بازی های خدای جنگ مجموعه بازیهای توم ریدر • مجموعه بازی های یاکوزا مجموعه بازی های اساسینز کرید مجموعه بازی های رد دد ریدمپشن مجموعه بازی های شاهزاده ایرانی مجموعه بازی های آنچارتد سایه کلوسوس سکیرو: سایهها دو بار میمیرند مجموعه بازی های دارک سایدرز ماجرایی در انگلیسی: (Adventure) ماجرای غار عظیم الجثه چوب سرهنگ Day of the Tentacle ساعت یازده مجموعه سايبريا Full Throttle اندیانا جونز و سرنوشت آتلانتیس ایندیانا جونز و آخرین جنگ صلیبی مجموعه بازیهای King's Quest مجموعه بازیهای افسانه زلدا The Longest Journey دستگاه ریسندگی Maniac Mansion لبه آینه(Mirror s Edge) مجموعه بازیهای جزیره میمون مجموعه بازیهای Myst سام و مکس Schizm: Mysterious Journey The ۷th Guest مجموعه بازیهای Simon the Sorcerer Sentimental Graffiti The Dig Zak McKracken and the Alien Mindbenders مجموعه بازیهای زورک (بازی ویدئویی) آموزشی در انگلیسی (Educational) مجموعه بازیهای Carmen Sandiego Giraffe Hanاوg Man مجموعه بازیهای Mavis Beacon Teaches Typing Number Munchers مجموعه بازیهای The Oregon Trail Robocode Star Wars DroidWorks The Typing of the Dead مبارزه ای در انگلیسی: (Beat 'em up/Fighting) Battletoads مجموعه بازیهای Darkstalkers مجموعه بازیهای Double Dragon Final Fight مجموعه بازیهای د کینگ آو فایترز مجموعه بازی های Mortal Kombat مجموعه بازیهای Power Stone مجموعه بازیهای سولکالیبر مجموعه بازیهای مبارزان خیابانی مجموعه بازیهای شورش در شهر مجموعه بازیهای Super Smash Bros. مجموعه بازیهای تکن مجموعه بازیهای ورچوئا فایتر مجموعه بازیهای بی عدالتی بالز مجموعه بازی های مرده یا زنده تیراندازی اول شخص در انگلیسی: (First-person shooters) در این نوع بازی شخصیت بازی شونده معلوم نیست .فقط اسلحه معلوم میباشد و در نهایت دستان بازی شونده. از جمله بازیهای اول شخص می توان بازی (Call of duty)را نام برد که معروفترین بازی در این سبک است. مجموعه بازی بتلفیلد مجموعه بازی counter strike مجموعه بازی ندای وظیفه محیط بازی -مدار در محیط بازیمدار (Game-controlled environment) دیدگاه بازیگر تغییر نمیکند و حرکات بازیکن (معمولاً) بهطور کامل توسط طراحی بازی مشخص میشود. نمونهٔ این بازیها: Area ۵۱ Duck Hunt مجموعه بازیهای Time Crisis Virtua Cop The House Of The Dead ۱،۲and۳ محیط بازیکنمدار (اول شخص) در انگلیسی: (Player-controlled environment) Descent مجموعه بازیهای رستاخیز (DOOM) دوک ناکم 3دی Enemy Territory Ethnic Cleansing مجموعه بازیهای گوست ریکون GoldenEye هیلو: نبرد تکامل مجموعه بازیهای IGI مجموعه بازیهای نیمه جان Hardwar بیچ هد ۲۰۰۲ Heavy Gear Global Operations Hired Guns Hidden & Dangerous مجموعه بازیهای هیتمن مجموعه بازیهای Magic Carpet مجموعه بازیهای Marathon مجموعه بازیهای MechWarrior متروید مدال افتخار: حمله متفقین Medal of Honor: Airborne مجموعه بازیهای کویک مجموعه بازیهای Rainbow Six مجموعه بازیهای سریوس سم مجموعه بازیهای ولفنشتاین مجموعه بازیهای آنریل کرایسیس کرایسیس ۲ کرایسیس ۳ بازی های نقش آفرینی Nights Online دیابلو (دنبالهدار) فانتزی تیراندازی وبتی game) BattleMaster فانتزیبونتى disciples استراتژیک strategy) (Warcraft) zero:hour امپراتوران افسانهها قلعه قرمز Defiance (BULLY) Conflict سیاه Combat Conquer) صفر کاماندو Machine Reign II Keeper Universalis Control Myth (هندسه) Populous Tycoon آن بازیهای پیچالی (هزارتو- لابیرینتی) در انگلیسی: (Maze games) Abashera Gauntlet پک-من Scarab of Ra بازیهای دید از کنار(بعد دوم) در انگلیسی: (Platformers) یا (side-scrollers) در این بازیها زمینه یا صحنه بازی از بغل یا بحالت برش داده شده دیده میشود و با حرکت بازیکنها صحنه بازی هم آرام آرام از کنارشان میغلتد. این دسته از بازیها معمولاً دوبعدی هستند ولی بتازگی برخی طراحان جلوههای سهبعدی هم در آنها بکار گرفتهاند که خوب از آب درآمده است. بازیهای کنارغلت بیشتر در میان سنین کمتر محبوبیت دارد.ولی انواع خاصی از آنها مثل Prince of Persia و Sonic The Hedgehogو (Mega Man X (or Z حرفهای است. Abuse آلکس کید مجموعه بازیهای کسلوانیا Captain Claw مجموعه بازیهای فرمانده کین مجموعه بازیهای Contra/Probotector مجموعه بازیهای کرش بندیکوت (مجموعه بازی) Dig Dug Donkey Kong Duke Nukem I و II Jak and Daxter مجموعه بازیهای Kirby مجموعه بازیهای Gex مجموعه بازیهای Ghouls 'n Ghosts Lionheart Lode Runner مجموعه بازیهای Metroid مجموعه بازیهای مگامن (RockMan) Pitfall مجموعه بازیهای شاهزاده پارس (Prince of Persia) رچت و کلنک مجموعه بازیهای ریمن (شخصیت) مجموعه بازیهای سونیک خارپشت (Sonic the Hedgehog) مجموعه بازیهای برادران سوپر ماریو مجموعه بازیهای Wario Land مجموعه بازیهای Wonderboy توانبخشی KeepStep کشکک Rehab-Map TavanDast چیستانی در بازیهای چیستانی (Puzzle games) موضوع اصلی حل معماهاست. مسابقهای (Racing games) مجموعه بازیهای نیاز به سرعت (Need For Speed) مجموعه بازیهای GTR مجموعه بازیهای road rash بازی سلطان جاده بازی midtownmadness سبک شبیه سازیشده مجموعه بازیهای Colin McRae Rally مجموعه بازیهای Gran Turismo Grand Prix Legends سبک سکهای بازیهای سکهای (Arcade style) را میتوان در دستهنگاههای بازی که در بازیخانهها، قمارخانهها یا اسنکبارها قرار داده میشود بازی کرد. Armagetron مجموعه بازیهای فریادکش مجموعه بازیهای کاراماگدون Final Lap مجموعه بازیهای F-Zero مجموعه بازیهای Grand Theft Auto عدد اکتان آوت ران Marble Madness مجموعه بازیهای Mario Kart مجموعه بازیهای Pole Position مجموعه بازیهای Project Gotham Racing مجموعه بازیهای Sega Rally The Simpsons Road Rage مجموعه بازیهای Test Drive مجموعه بازیهای WipEout بازیهای ریتمی (Rhythm games) ۳DDX Beatmania، Beatmania IIDX و انواع آن Britney's Dance Beat Bust a Groove (در ژاپن با نام Bust a Move) Crackin' DJ Dance Aerobics Dance Dance Revolution و انواع دیگر آن Dance ManiaX Dance With Intensity Drummania EZ۲DJ EZ۲Dancer Frequency و دنبالههایش Amplitude Gitaroo Man Guitar Freaks Karaoke Revolution Keyboardmania NeoDrumX PaRappa the Rapper and sequel UmJammer Lammy Para Para Paradise Pop 'n Music Pump It Up Rez Samba de Amigo Space Channel ۵ و دنبالههایش Spice World StepMania Technomotion بازیهای نقش آفرینی در انگلیسی: (Computer role-playing game) مجموعه بازیهای Alternate Reality Ambermoon Amberstar Anachronox مجموعه بازیهای Arc the Lad Arcanum Astonia بازی اینترنتی Bahamut Lagoon Baldur's Gate series مجموعه بازیهای Bard's Tale مجموعه بازیهای Breath of Fire The Changeling کرونو کراس کرونو تریگر دیس اکس و Deus Ex: Invisible War مجموعه بازیهای Diablo مجموعه بازیهای Dot.Hack مجموعه بازیهای Dragon Quest (ملقب به پویش اژدها (بازی ویدئویی)) Drakengard مجموعه بازیهای Dungeon Master Dungeon Siege مجموعه بازیهای Earthbound\مادر مجموعه بازیهای الدر اسکورولز (Arena، الدر اسکورولز ۲: دگرفال، الدر اسکورولز ۳: موروویند) مجموعه بازیهای Exile (ملقب به Avernum) مجموعه بازیهای Fallout مجموعه بازیهای فاینال فانتزی مجموعه بازیهای مدال آتش Forgotten Realms Unlimited Adventures Golden Sun کینگدام هارتس (سری) Lufia Magebane مجموعه بازیهای Might and Magic مجموعه بازیهای Neverwinter Nights The Palace Paper Mario مجموعه بازیهای Phantasy Star Planescape: Torment مجموعه بازیهای پوکمون (Pokemon) مجموعه بازیهای Quest for Glory (ملقب به Hero's Quest) Radical Dreamers آرپیجیدیاکس (RPGDX) Rudora no Hihou (ملقب به Treasure of the Rudras) مجموعه بازیهای ساگا (SaGa) مجموعه بازیهای Seiken Densetsu (Secret Of Mana، Legend of Mana و غیره.) مجموعه بازیهای Star Ocean جنگ ستارگان: شوالیههای جمهوری قدیم (Star Wars: Knights of the Old Republic) مجموعه بازیهای Suikoden Super Mario RPG: The Legend of the Seven Stars مجموعه بازیهای Tales (Namco's Tales) Temple of Elemental Evil مجموعه بازیهای the simes مجموعه بازیهای Ultima Wasteland مجموعه بازیهای Wild ARMs مجموعه بازیهای Wizardry مجموعه بازیهای Ys مجموعه بازیهای یوگیاوه (Yu-Gi-Oh) Xenogears Xenosaga بازیهای اینترنتی نقش آفرینی پر بازیکن در این بازیها بازیکنها از راه انتخاب نمادک (آواتار) با هم بازی میکنند. در انگلیسی: (Massive(ly) multiplayer online role-playing games) یا (MMORPGs) فهرست بازیهای اینترنتی ایفای نقش پُربازیکن بازیهای سیاهچالی در انگلیسی: (Roguelikes) Ancient Domains Of Mystery Angband Castle of the Winds Hack Iter Vehemens Ad Necem Nethack Moria Rogue Tyrant شلیکی (Shooters) صدپایان Space Invaders Missile Command بزن و بکش (Shoot 'em up) ۱۹۴۲ (بازی) Abadox Agony Aero Blasters Alpha Mission Apidya سیارک Bangai-O Bio-ship Paladin مجموعه بازیهای بازی داریوش (Darius game) Disposable Hero DonPachi DoDonPachi Dragon Breed Earth Defense Force Fantasy Zone مجموعه بازیهای Gradius Ikaruga Lethal Xcess Mr Heli مجموعه بازیهای Parodius Project-X مجموعه بازیهای R-Type Radiant Silvergun مجموعه بازیهای Raiden Raptor Return Fire Sinistar Smash TV Spacewar ۱۹۶۲ مسابقه کشته شدنی چندبازیکنه Spheres of Chaos SolarStriker مجموعه بازیهای Stardust مجموعه بازیهای Star Fox مجموعه بازیهای Thunderforce Transbot مجموعه بازیهای Twinbee Wings of Death مجموعه بازیهای زنون XPilot Zaxxon Zero Wing سری ندای وظیفه سری شیطان هم میگرید شبیهسازی شبیه سازی ( ایجاد محیط مجازی ) یک محیط برای کاربر که که کاربر میتواند با توجه به اشیاء قابل استفاده، بازی را پیش ببرد، همچنین در این سبک، از عناصر و واکنشهای واقعی اشیا، اجسام و محیط استفاده میشود. (Simulation) Ace combat فلایتگیر مجموعه بازیهای شبیهساز پرواز مایکروسافت Orbiter مجموعه بازیهای Rollercoaster Tycoon سایلنت هانتر سیمز سیمآنت مجموعه بازیهای سیمسیتی (سری) سیمارت سیمفارم سیم پارک (Sim Park) Simutrans Stunt Island Virtual U اسپور ورزشی Activision Boxing Activision Tennis All Star Baseball ۲۰۰۳ Arch Rivals مجموعه بازیهای Backyard Sports Championship Manager مجموعه بازیهای لیگ ملی هاکی (NHL) از Electronic Arts مجموعه بازیهای Hardball مجموعه بازیهای John Madden Football Kick Off مجموعه بازیهای Knockout Kings مجموعه بازیهای Mutant League مجموعه بازیهای NBA Jam مجموعه بازیهای NBA ShootOut Rumble in the Rink مجموعه بازیهای Tecmo Super Bowl مجموعه بازیهای فیفا (FIFA) مجموعه بازیهای فوتبال تکاملی حرفه ای (Pro Evolution Soccer) اکشن مخفیکاری (Stealth Action) متال گیر (Metal Gear) متال گیر سالید (Metal Gear Solid) دزد (Thief) مجموعه بازیهای اسپلینترسل مجموعه بازیهای هیتمن (Hitman) کیش یک آدمکش (Assassin's Creed) راهبردی (Strategy) راهبردی عمومی اکت آف وار (Act of War: Direct Action) مدافع تاج Lords of Conquest Wargame Construction Set بازیهای نوبتی Alpha Centauri مجموعه بازیهای Battle Isle مجموعه بازیهای Chaos،Lords Of Chaos،Rebelstar مجموعه بازیهای تمدن Colonization Dominions II: The Ascension Wars مجموعه بازیهای مدال آتش Galactic Civilizations Hegemony مجموعه بازیهای Heroes of Might and Magic مجموعه بازیهای Jagged Alliance Master of Magic مجموعه بازیهای Master of Orion Stars! VGA-Planets (برای بازی با رایانامه (ایمیل)) مجموعه بازیهای WarLords مجموعه بازیهای کرمها مجموعه بازیهای X-COM (بشقاب پرنده) جنگ ژنرالها (generals zero:hour ) جنگ پیشه (war craft۲) ترس و بقاء (Survival Horror) بازی آخرین بازمانده از ما(last of us) بازی آخرین بازمانده از ما قسمت ۲(last of us part2) مجموعه بازیهای تنها در تاریکی (سری) (Alone in The Dark) مجموعه بازیهای Clock Tower مجموعه بازیهای داینو کرایسیس (Dino Crisis) مجموعه بازیهای Fatal Frame (Project Zero) مجموعه بازیهای رزیدنت ایول (Resident Evil) مجموعه بازیهای تپه خاموش (Silent Hill) Sweet Home (نخستین بازی در گونه خود) مجموعه بازیهای System Shock بازی بایوشاک (bioshock) بازی بایوشاک۲ (bioshock 2) بازی saw اره سری فیلمهای اره و بازی شوتر سومشخص خاندان قهرمانان مجموعه بازی های اتومبیل دزدی بزرگ (Grand Theft Auto) Heretic II مجموعه بازی های مافیا (Mafia) مجموعه بازیهای مکس پین (Max Payne) Space Harrier مجموعه بازیهای توم ریدر(Tomb Raider) چند تا از بازی های بتل رویال مثل فورتنایت و پابجی جستارهای وابسته فهرست بازیهای ویدئویی منابع Artikel Liste von Computerspielen nach Genre. In: Wikipedia، Die freie Enzyklopädie. Bearbeitungsstand: ۱۲. April ۲۰۰۸، ۱۹:۴۰ UTC. URL: http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_von_Computerspielen_nach_Genre&oldid=44826848 سخاوت، یونس. لذت طراحی بازی های رایانه ای. انتشارات دانشگاه هنر، تهران، ۱۳۹۹. ژانرهای بازی ویدئویی بازیهای رایانهای و ویدئویی


text: دورههای زمانی دیگر گذشته گاهشمار تاریخ طبیعی گاهشمار انسان پیش از تاریخ هزاره دهم (پیش از میلاد) | هزاره نهم (پیش از میلاد) | هزاره هشتم (پیش از میلاد) هزاره هفتم (پیش از میلاد) | هزاره ششم (پیش از میلاد) | هزاره پنجم (پیش از میلاد) آینده هزاره چهارم (میلادی) | هزاره پنجم (میلادی) | هزاره ششم (میلادی) | هزاره هفتم (میلادی) هزاره هشتم (میلادی) | هزاره نهم (میلادی) | هزاره دهم (میلادی) گاهشمار آینده دور جستارهای وابسته فهرست هزارههای میلادی فهرست دهههای میلادی فهرست زمانی وقایع گاهنگاری گاهشماری تاریخ گاهشمار مهبانگ مقیاس زمانی زمینشناسی فهرستهای سال گاهشمارهای تاریخی سدهها (میلادی) زمان


text: (سدهٔ ۲۱ - سدهٔ ۲۰ پیش از میلاد - سدهٔ ۱۹ - سدههای دیگر) رخدادها ۲۰۰۰-۱۰۰۰ (پیش از میلاد)؛ دودمان شانگ در چین، تمدن اولمک در آمریکای مرکزی. ۲۰۰۰؛ اسب رام شده و برای سوارکاری و آمدوشد به کار گرفته شد. ۲۰۶۴-۱۹۸۶ (پیش از میلاد)؛ جنگهای میان دو دودمان در مصر باستان ۱۹۹۱ (پیش از میلاد)؛ فرعون منتوهوتپ چهارم درگذشت و یازدهمین دودمان پادشاهی مصر باستان به پایان رسید، آغاز فرمانروایی فرعون آمنمهات یکم و دوازدهمین دودمان پادشاهی مصر باستان. ۱۹۹۱-۱۷۸۵ (پیش از میلاد)؛ نیایشگاه سنگی در بنیحسن ساخته شد، دودمان دوازدهم مصر ۱۹۶۲-۱۸۹۵ (پیش از میلاد)؛ تندیس کرگدن در نیایشگاه سنبی ساخته شد، دودمان دوازدهم. این تندیس اکنون در موزه هنر متروپولیتن در نیویورک نگاه داشته میشود. ۱۹۳۲ (پیش از میلاد)؛ اموریها بر اور پیروز شدند. ۱۹۲۸-۱۸۹۵ (پیش از میلاد)؛ نمایش برداشت خرمن بر دیوار نیایشگاه خنومهوتپ کشیده شد، بنیحسن، دودمان دوازدهم مصر ۱۹۱۳-۱۹۰۳ (پیش از میلاد)؛ جنگ میان مصر باستان و نوبه ۱۹۰۰ (پیش از میلاد)؛ تازش پیشایونانیان به یونان. ۱۹۰۰ (پیش از میلاد)؛ برافتادن واپسین دودمان پادشاهی سومر. نوآوریها، یافتهها، آشناییها ۱۹۵۰ (پیش از میلاد)؛ برپایه یک میله مسی ویژه برای اندازهگیری که در نیپور یافت شده، یک ذرع سومری برابر با ۵۱٫۷۲ سانتیمتر بودهاست. منابع نویسندگان ویکیپدیای انگلیسی؛ http://en.wikipedia.org/wiki/20th_century_BC، 20th century BC؛(نسخه۱۶ دسامبر ۲۰۰۶) سده ۲۰ (پیش از میلاد) سدهها (میلادی) هزاره ۲ (پیش از میلاد)


text: اقلیدس (تلفظ به یونانی: اِفْکْلیذیس/ef'kliðis/) (حدود ۳۶۵–۲۷۵ پیش از میلاد)، ریاضیدانی یونانی بود که در قرن سوم پیش از میلاد در شهر اسکندریه میزیست. به او لقب «پدر هندسه» و «بنیانگذار هندسه» دادهاند. او نویسندهٔ موفقترین کتاب درسی تاریخ، اصول یا اصول اقلیدس است که مدت دو هزار سال شالودهٔ تمام آموزش هندسه در غرب بود. آمدن به اسکندریه پس از مرگ اسکندر مقدونی، امپراتوری بین عدهای از سران سپاه او تقسیم شد. در این میان فرمانروایی مصر و اسکندریه به دست بطلمیوس یکم سوتر افتاد. او برای جذب دانشمندان آن زمان دانشگاهی با عظمت در اسکندریه ساخت و دانشمندان و افراد مستعد را از نقاط دور و نزدیک به آنجا دعوت کرد. برای ریاست بخش ریاضی این دانشگاه از اقلیدس که احتمالاً در آتن میزیست، دعوت شد. او در دانشگاه اسکندریه استاد ریاضیات و ظاهراً مؤسس حوزه ریاضیات اسکندریه بود. اصول اقلیدس کتاب اصول شامل ۱۳ مقاله و ۴۶۵ قضیه راجع به هندسه، نظریه اعداد و جبر مقدماتی (هندسی) است. در کتاب اصول، اقلیدس همهٔ دستاوردهای پیشینیان در هندسه را گرد آورده و به شکلی نو نظم بخشیده و از خود نیز چیزهایی به آن افزودهاست. این اثر به گونهای بود که جای همه اصول قبلی را گرفت و هیچ اثری از پیش از خود بر جای نگذاشت و آنها را به فراموشی سپرد. شاید هیچ اثری به جز کتب مقدس، در تاریخ آنچنان مورد توجه، مطالعه و ویرایش قرار نگرفته باشد. اقلیدس کارش را بر پایه مجموعهای از اصول بدیهی یا بُنداشتها قرار دارد که یکی از شناختهشدهترین آنها این است که دو خط موازی هرگز به هم نمیرسند. با گذشت زمان، ریاضیدانهای دیگر، الگوها، نظمها و رابطههایی را که از این بُنداشتهای «اختراعی» بیرون میآمد، بررسی کردند و این قضیهها را اثبات کردند. هیچ نسخهای از اصول اقلیدس که به زمان خود اقلیدس بازگردد وجود ندارد. تنها نسخههای موجود به زمان تئون بازمیگردد. تئون اسکندرانی ۷۰۰ سال پس از اقلیدس در کتاب اصول بازنگریهایی انجام داده بود. این کتاب در قرن هشتم به زبان عربی ترجمه شد و بعدها ترجمههای لاتینی از روی ترجمههای عربی این کتاب انجام شد. اولین انتشار چاپی کتاب در سال ۱۴۸۲ در ونیز انجام شد و این اولین کتاب ریاضی مهمی بود که به چاپ میرسید. هندسهٔ اقلیدسی بر چند اصل ساده و بدیهی استوار است و تمام قضایای هندسی از آنها نتیجه گرفته میشود؛ به گونهای که هر قضیه ثابتکنندهٔ قضیهٔ پس از خود باشد. افزون بر هندسهٔ مسطحه، فصلهایی از کتاب هم به جبر، نظریهٔ اعداد و هندسهٔ فضایی اختصاص یافتهاست. شیوهٔ ابتکاری اقلیدس در تألیف «اصول» بسیار مورد توجه دیگر ریاضیدانها قرار گرفت و پس از کوتاه مدتی، این کتاب به عنوان مرجع اصلی آموزش هندسه پذیرفته شد. اقلیدس یافتههای پراکندهٔ هندسهدانان پیشین را در چارچوبی چنان منطقی گرد آورده بود که تا قرنها بعد کسی نتوانست چیزی بر آن بیفزاید. با اینحال دامنهٔ تأثیر کتاب اصول از محدودهٔ دانش هندسه فراتر میرود؛ روش استنتاجی اقلیدس در شکلدهی تفکر منطقی در غرب و پیدایش علوم جدید بسیار مؤثر افتادهاست. دانشمندان بزرگی چون آیزاک نیوتن، گالیلئو گالیله و نیکلاس کوپرنیک شیوهٔ او را سرمشق پژوهشهای خود قرار دادند. نیوتن کتاب بزرگ «پرینسیپا» را با پیروی از الگوی «اصول» اقلیدس به نگارش درآورده است. حاکمیت مطلق نظریات اقلیدس بر علم هندسه تا اواسط قرن نوزدهم دوام داشت. در این زمان گروهی از ریاضیدانان پس از مطالعات بسیار به این نتیجه رسیدند که میتوان در اصل پنجم اقلیدس (که میگوید دو خط موازی هیچگاه یکدیگر را قطع نمیکنند) گزارهای دیگر را قرار داد (مثلاً دو خط موازی در یک نقطه یکدیگر را قطع میکنند یا در دو نقطه یا در بینهایت نقطه و...) و در عین حال سازگاری برقرار باشد و بر پایهٔ این یافتهٔ ریاضی انواع هندسههای نااقلیدسی را پدید آوردند. علیرغم نامآوری اقلیدس جزئیات زندگی او معلوم نیست. از یادداشتهای پروکلوس و پاپوس اسکندرانی دانستهایم که اقلیدس از اعضای فعال کتابخانهٔ بزرگ اسکندریه و احتمالاً درسخواندهٔ آکادمی افلاطون بودهاست ولی از تاریخ دقیق تولد و مرگ او مطلع نیستیم و حتی نمیدانیم در کدامین شهر یا قارهٔ جهانزاده شدهاست. نویسندگان قرون وسطا گاهی او را با اقلیدس مگارایی — فیلسوف سقراطی قرن چهارم پیش از میلاد — اشتباه گرفتهاند. اقلیدس عکس قضیه فیثاغورس را مطرح کرده که اگر در یک مثلث مجذور یک ضلع برابر مجموع مجذورهای دو ضلع دیگر باشد، زاویه بین آن دو ضلع، زاویه قائمه است. جستارهای وابسته الگوریتم اقلیدس هندسه اقلیدسی الگوریتم تعمیمیافته اقلیدس پانویس منابع Carl B. Boyer, A history of mathematics, 2nd edition, by John Wiley & Sons, Inc. 1991 اقلیدس اهالی اسکندریه باستان اهالی مصر در سده ۴ (پیش از میلاد) اهالی یونان سده ۴ (پیش از میلاد) تاریخ ایدهها تاریخ فلسفه تاریخ هندسه درگذشتگان سده ۳ (پیش از میلاد) ریاضیدانان یونان باستان ریاضیدانان اهل یونان زادگان ۳۰۰ (میلادی) زادگان سده ۴ (پیش از میلاد) فیلسوفان ریاضیات نویسندگان سده ۳ (پیش از میلاد) نویسندگان سده ۴ (پیش از میلاد) نظریه اعداد نظریهپردازان اعداد هندسهدانان یونانیها در سده ۳ (پیش از میلاد)


text: سَیاره یا به پهلوی اپاختر یک جرم آسمانی است که در حرکتی مداری به دور یک ستاره یا بقایای ستارهای میگردد؛ جرم آن به اندازهای است که تحت تأثیر نیروی گرانش خود گِرد شود؛ اما جرم آن بقدری زیاد نیست که سبب همجوشی هستهای شود و طبق نظر اتحادیهٔ بینالمللی اخترشناسی اما نه همهٔ دانشمندان سیارهشناس همسایگی خود را از سیارکها پاکسازی کردهباشد. سیاره واژهای کهن است به معنی جنبنده یا در گردش که با تاریخ، اختربینی، علم، افسانهشناسی و دین گره خوردهاست. به جز زمین، پنج سیاره در منظومهٔ خورشیدی اغلب با چشم غیرمسلح قابل دیدن هستند. این سیارات در بسیاری از فرهنگهای کهن، به عنوان موجودیتهایی خدایی یا فرستادگان خدایان پنداشته میشدند. با پیشرفت دانش علمی، درک انسان از سیارات تغییر کرد و تعداد بیشتری از اجسام دوردست را شامل شد. در سال ۲۰۰۶ اتحادیهٔ بینالمللی اخترشناسی تعریف توافقشدهای برای سیارههای درون منظومهٔ خورشیدی اعلام نمود که کمی بحثبرانگیز است زیرا بسیاری از اجسام با جرمی در حد سیاره را بر پایهٔ داشتن یا نداشتن حرکت مداری، شامل نمیشود. اگر چه هشت تا از سیارات که پیش از سال ۱۹۵۰ کشف شدهاند، همچنان در این تعریف نو نیز سیاره محسوب میشوند، برخی از اجرام آسمانی همچون سرس، پالاس، جونو و وستا (اجسامی در کمربند سیارک خورشیدی) و پلوتون (نخستین جسم فرا نپتونی کشفشده) که زمانی توسط جامعهٔ علمی به عنوان سیاره شناخته میشدند؛ در تعریف کنونی دیگر سیاره محسوب نمیشوند. بطلمیوس گمان میکرد که سیارات در حرکتهایی در فلکهای حامل و تدویر به دور زمین میگردند. اگرچه ایده گردش سیارات به دور خورشید بارها پیشنهاد شدهبود، اما تا سدهٔ هفدهم طول کشید تا این نظریه توسط مشاهدات نجومی تلسکوپی انجامشده توسط گالیلئو گالیله تأیید شود. تقریباً در همان دوران، یوهانس کپلر با بررسی دقیق دادههای پیشاتلسکوپی جمعآوریشده توسط تیکو براهه، دریافت که مدار سیارات دایرهای نیستند، بلکه بیضوی هستند. با پیشرفت ابزارهای رصد، ستارهشناسان مشاهده نمودند که دیگر سیارات نیز مانند زمین دور محورهای مایلی میچرخند و برخی دارای ویژگیهای مشترکی همچون کلاهکهای یخی و فصول مختلف هستند. از زمان برآمدن عصر فضا، مشاهدات نزدیک توسط کاوشگرهای فضایی نشان دادهاست که زمین و سیارات دیگر در ویژگیهایی همچون آتشفشانها، توفندها، زمینساختها و حتی هیدرولوژی، مشترک هستند. سیارات منظومهٔ خورشیدی به دو دسته کلی تقسیم میشوند: سیارههای غولپیکر کمچگالی و سیارههای کوچکتر زمینسان سنگی. بنا بر تعاریف اتحادیه بینالمللی اخترشناسی، هشت سیاره در منظومهٔ خورشیدی وجود دارند. به ترتیب افزایش فاصله از خورشید، چهار سیارهٔ سنگی عطارد، زهره، زمین و مریخ قرارگرفتهاند و پس از آنها چهار غول گازی مشتری، زحل، اورانوس و نپتون قرار گرفتهاند. شش سیاره از این هشت سیاره، یک یا چند قمر طبیعی دارند که به دور آنها میگردند. چندین هزار سیاره در اطراف ستارگان (سیارات برونخورشیدی یا برونسیارهها) دیگر در کهکشان راه شیری کشف شدهاند: تا تاریخ یکم ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ۴٬۷۷۷ سیارهٔ برونخورشیدی در ۳۵۳۴ سامانهٔ سیارهای (که ۷۸۵ تا از آنها سامانههای چندسیارهای هستند) کشف شده که اندازههای آنها از سیاراتی در اندازهٔ کمی بزرگتر از ماه تا غولهای گازی با بزرگی دوبرابر مشتری متغیر است. از میان آنها بیش از ۱۰۰ سیاره هماندازهٔ زمین هستند که فاصلهٔ ۹ تای آنها از ستارههایشان به اندازهٔ فاصلهٔ زمین از خورشید، یعنی در محدودهٔ کمربند حیات است. در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۱ تیم تلسکوپ فضایی کپلر، کشف نخستین سیارههای زمینسان برونخورشیدی را گزارش داد: کپلر-۲۰ای و کپلر-۲۰اف که به دور ستاره خورشیدسان کپلر-۲۰ میگردند. مطالعهای در سال ۲۰۱۲، با بررسی دادههای ریزهمگرایی گرانشی تخمین زد که به ازای هر ستاره در کهکشان راه شیری حداقل ۱٫۶ سیاره وجود دارند. گمان میرود که یکی از هر پنج ستاره خورشیدسان ، یک سیاره هماندازه زمین در ناحیه قابل سکونت خود دارد. واژهشناسی سیاره در زبان انگلیسی Planet خوانده میشود که برگرفته از واژهٔ ἀστὴρ πλανήτης (اَستِر پِلانِتِس) در یونان باستان میباشد. ریشهٔ واژهٔ ἀστὴρ(اَستِر) برابر واژهٔ «ستاره» در فارسی است و هر دو واژهٔ ایرانی و یونانی برگرفته از واژهٔ h2stḗr* در زبان نیا-هندواروپایی هستند. واژهٔ πλανήτης(پِلانِتِس) نیز به معنی «گردان» است و در نتیجه ἀστὴρ πλανήτης به معنی ستارهٔ گردان میباشد. واژهٔ سیاره نیز واژهای با ریشهٔ عربی و به معنی «راهپیما» میباشد که توسط ستارهشناسان ایرانی سدهٔ نخستین بهکارگرفته شد و به نظر میرسد که ترجمهای برای واژهٔ πλανήτης(پِلانِتِس) یونانی باشد. در واژهنامههای آنندراج، برهان قاطع و جهانگیری، از واژهٔ کهن «هرپاسب» نیز به معنی سیاره یاد شدهاست. همچنین در متون زرتشتی کهن از واژهٔ «اَباختَر» نیز برای اشاره به سیارهها استفاده شدهاست. تاریخچه ایده سیارات در طول تاریخ تکامل یافتهاست، از ستارگان گردان الهی در عهد باستان تا اجسام زمینوار عصر دانش. مفهوم آن گسترش یافته تا دنیاهایی نه تنها در منظومه خورشیدی بلکه در صدها منظومه فراخورشیدی دیگر را نیز دربرگیرد. ابهامات نهفته در تعریف سیاره، بحثهای علمی بسیاری را برانگیخته است. پنج سیاره سنتی منظومه شمسی که قابل دیدن با چشم غیر مسلح هستند؛ از دوران باستان شناختهشده بودند و تأثیرات مهمی بر افسانهشناسی، کیهانشناسی دینی و اخترشناسی باستانی گذاردهاند. در دوران باستان اخترشناسان متوجه شدند که بر خلاف ستارگان ثابت که موقعیت نسبی ثابتی در آسمان دارند؛ برخی از نورها در پهنه آسمان حرکت میکنند. یونانیان باستان این نورها را «ستاره گردان» یا به اختصار «گردانها» نام نهادند که واژه معادل انگلیسی سیاره، یعنی Planet، از آن مشتق شدهاست. در یونان باستان، چین باستان، بابل و در واقع همه تمدنهای پیشانوین، این باور مورد پذیرش عمومی قرارگرفته بود که زمین مرکز جهان است و همه سیارات به دور زمین میگردند. دلیل این برداشت آن بود که مشاهده میشد ستارگان هر روز یکبار به دور زمین میچرخیدند و ظاهراً درک عمومی بر آن بودهاست که زمین ثابت و پایدار است و همواره در سکون میماند. تمدن بابل نخستین تمدن شناختهشدهای که نظریهای کاربردی در مورد سیارات داشتند، بابلیها بودند که در هزارههای نخست و دوم قبل از میلاد در منطقه میانرودان (بینالنهرین) زندگی میکردند. کهنترین متن اخترشناسی سیارهای برجای مانده، لوحی بابلی به نام لوح زهره امیصدوقا است؛ رونوشتی مربوط به سده هفتم پیش از میلاد از لیست مشاهدات حرکات سیاره زهره است که احتمالاً تاریخ آن به هزاره دوم پیش از میلاد میرسد. مول.اپین یک جفت لوح به خط میخی مربوط به سده هفتم پیش از میلاد است که حرکات خورشید، ماه و سیارات را در طول سال ترسیم میکند. اختربینهای بابلی چیزی را بنیانگذاری کردند که بعدها به اختربینی غربی منتهی شد. انوما انو انلیل که در دوره امپراتوری آشوری نو در سده هفتم پیش از میلاد نوشته شدهاست شامل لیستی از طالعها و روابط آنها با پدیدههای آسمانی مانند حرکت سیارات است. زهره (ناهید)، عطارد (تیر) و سیارههای دورتر مریخ (بهرام)، مشتری (برجیس) و زحل (کیوان) توسط اخترشناسان بابلی شناختهشده بودند. این سیارهها تا پیش از اختراع تلسکوپ در اوایل دوران مدرن تنها سیارههای شناختهشده بودند. اخترشناسی یونانی-رومی یونانیان باستان در ابتدا به اندازه بابلیان به سیارهها توجه ویژهای نداشتند. فیثاغوریها در سده ششم و پنجم پیش از میلاد نظریهٔ سیارهای مستقل خود را ارائه داده بودند، که متشکل از زمین، خورشید، ماه و سیاراتی بود که به دور یک آتش مرکزی واقع در مرکز جهان در گردش هستند. گفته میشود که فیثاغورث یا پارمنیدس از نخستین افرادی بودند که فهمیدند ستارهٔ عصر(هسپروس) و ستارهٔ صبح(فسفروس) یکی هستند(آفرودیته که متناظری یونانی برای ونوس رومی است). در سده سوم پیش از میلاد، آریستارخوس ساموسی یک سامانه خورشید مرکزی پیشنهاد نمود که مطابق آن، زمین و سایر سیارات به دور خورشید میگشتند. نظریه زمین مرکزی تا قبل از انقلاب علمی، نظریه پیشتاز بود. در سده نخست پیش از میلاد، در دوران هلنیستی، یونانیها شروع به ابداع مدلهای ریاضی خود برای پیشبینی موقعیت سیارات نمودند. بر خلاف بابلیها که بر روشهای محاسباتی متکی بودند، این مدلها بیشتر هندسی بودند و در نهایت نظریات بابلیها را در سایه جامعیت و پیچیدگی خود قرار دادند. این نظریات در سده دوم عصر حاضر کتب المجسطی نوشته بطلمیوس به اوج میرسد. مدل بطلمیوس آنقدر کامل بود که جایگزین تمام نظریات پیشین شد و به مدت ۱۳ سده به عنوان متن مرجع جامع اخترشناسی در دنیای غرب باقی ماند. برای یونانیها و رومیها هفت سیاره شناختهشده وجود داشت که همگی بر اساس قوانین پیچیدهای که بطلمیوس مطرح کرده بود، به دور زمین میچرخیدند. این سیارات به ترتیب فاصله از زمین (به ترتیب بطلمیوسی اما با نامهای امروزی) عبارتند از: ماه، تیر، زهره، خورشید، بهرام، مشتری و کیوان. سیسرون در کتاب «درباره طبیعت خدایان»، سیارههای شناختهشده در سده نخست پیش از میلاد را با نامهایی که در آن زمان داشتند، برمیشمرد: هند در سال ۴۹۹ پس از میلاد، آریابهاتا یک مدل سیارهای پیشنهاد نمود که صریحاً به چرخش زمین به دور محورش اشاره داشت و توضیح داد که دلیل حرکت ظاهری از شرق به غرب ستارگان، همین چرخش زمین به دور خود است. او همچنین باور داشت که مدار سیارات بیضوی هستند. پیروان آریابهاتا بهطور ویژه در جنوب هند قدرت داشتند و در آنجا اصل حرکت چرخشی زمین وی به همراه سایر اصولش پیروی میشد و کارهای ثانویهای نیز بر پایه آن به انجام رسید. در سال ۱۵۰۰، نیلاکانتا سومایاجی از مدرسه ستارهشناسی و ریاضیات کرالا در رساله تانتراسامگراها مدل آریابهاتا را مورد بازبینی قرار داد. او در «آریابهاتیابهاسیا» که گزارشی در مورد «آریابهاتیا» ی آریابهاتا بود، مدلی پیشنهاد داد که در آن تیر، ناهید، بهرام، مشتری و کیوان به دور خورشید میگردند و خورشید به دور زمین میگردد؛ شبیه به مدل تیکویی که بعدها توسط تیکو براهه در اواخر سده شانزدهم ارائه شد. بیشتر اخترشناسان مدرسه کرالا که از او پیروی میکردند نظریه او را پذیرفته بودند. اخترشناسی دوران اسلامی در سده یازدهم، ابن سینا متوجه پدیده گذر ناهید شدهبود و چنین نوشت که ناهید حداقل گاهی زیر خورشید قرار میگیرد. در سده دوازدهم ابن باجه دو سیاره را به شکل دو لکه تیره روی خورشید مشاهده نمود که بعدها در سده سیزدهم، اخترشناس رصدخانه مراغه، قطبالدین شیرازی، متوجه شد که آنها گذر تیر و گذر ناهید هستند. هرچند که ابن باجه نمیتوانسته گذر ناهید را دیده باشد زیرا در دوران زندگی وی اتفاق نیفتاده است. رنسانس اروپایی پس از پیدایش انقلاب علمی، درک انسان از سیاره از چیزی که در پهنه آسمان حرکت میکند (نسبت به ستارگان ثابت) به جسمی که به دور زمین میگردد تغییر یافت، و در سده هجدهم با قدرت گرفتن نظریه خورشید مرکزی کوپرنیک، گالیله و کپلر، این درک، به اجسامی که مستقیماً به دور خورشید میگردند تغییر یافت. بنابراین زمین نیز در لیست سیارات قرارگرفت در حالیکه خورشید و ماه از این لیست خارج شدند. در آغاز، وقتی نخستین اقمار مشتری و کیوان در سده هفدهم کشف شدند، واژههای قمر و سیاره به جای یکدیگر بهکار میرفتند، اما در سده بعدی بیشتر از واژه قمر برای این اجسام استفاده میشد. تا اواسط سده نوزدهم تعداد سیارات به سرعت زیاد شد زیرا در آن زمان جامعه علمی هر جسم تازه کشفشدهای را که مستقیماً به دور خورشید بگردد به عنوان سیاره قلمداد مینمود. سده نوزدهم در سده نوزدهم اخترشناسان به تدریج متوجه شدند که اجسامی که به تازگی کشف شده بودند و برای تقریباً نیم سده به عنوان سیاره طبقهبندی شدهبودند (مانند سرس، پالاس و ۴ وستا)، با سیارات سنتی شناخته شده بسیار تفاوت داشتند. این اجسام همه در یک منطقه از فضا بین بهرام و مشتری(کمربند سیارکها) پراکنده بودند و جرم آنها نیز بسیار کمتر بود. در نتیجه آنها در طبقهبندی جدید «سیارکها» قرار گرفتند. در غیاب یک تعریف رسمی برای «سیاره»، هر جسم بزرگی که به دور خورشید میگشت سیاره قلمداد میشد. از آنجا که اختلاف اندازه سیاره و سیارک بسیار زیاد بود، و همچنین به این دلیل که نظر میرسید سیل اکتشافات جدید با اکتشاف نپتون در سال ۱۸۴۶ پایان یافتهاست، نیازی به یک تعریف رسمی احساس نمیشد. سده بیستم در سده بیستم پلوتون کشف شد. برپایه مشاهدات اولیه این گمان بهوجود آمد که از زمین بزرگتر است و به همین سبب به سرعت به عنوان نهمین سیاره به رسمیت شناخته شد. مشاهدات بعدی نشان داد که این جسم در واقع بسیار کوچکتر از آن است که تصور میشد. در سال ۱۹۳۶، ریموند لیتلتون پیشنهاد نمود که ممکن است پلوتون یکی از قمرهای گریخته نپتون باشد، و فرد لارنس ویپل در سال ۱۹۶۴ پیشنهاد داد که ممکن است پلوتون یک دنبالهدار باشد، اما با این وجود، به دلیل اینکه هنوز از هر سیارک شناختهشدهای بزرگتر بود و به نظر نمیرسید که عضوی از یک جمعیت بزرگتر باشد، وضعیت خود را به عنوان سیاره تا سال ۲۰۰۶ حفظ نمود. در سال ۱۹۹۲، اخترشناسان، الکساندر والشتان و دیل فریل کشف چند سیاره در اطراف یک تپاختر به نام پیاسآر بی۱۲۵۷+۱۲ را اعلام نمودند. این اکتشاف عموماً به عنوان نخستین سامانه سیارهای کشف شده در اطراف یک ستاره دیگر شناختهمیشود. پس از آن در ۶ اکتبر ۱۹۹۵، میشل مایر و دیدیه کیلوز از دانشگاه ژنو، نخستین برونسیاره در حال گردش به دور یک ستاره معمولی رشته اصلی(۵۱ پگاسوس) را کشف نمودند. کشف سیارات فراخورشیدی به ابهام دیگری در تعریف سیاره انجامید: نقطهای که در آن سیاره تبدیل به ستاره میشود. بسیاری از سیارات فراخورشیدی شناختهشده جرمی چندین برابر مشتری دارند که نزدیک به جرم برخی از اجسام ستارهای به نام کوتولههای قهوهای است. کوتولههای قهوهای عمومات به عنوان ستاره تلقی میشوند زیرا توانایی همجوشی دوتریم، که ایزوتوپ سنگینتر هیدروژن است، را دارا هستند. اگرچه اجرام آسمانی باید حداقل ۷۵ بار از مشتری سنگینتر باشند تا توانایی همجوشی هیدروژن را داشتهباشند، اجسامی که تنها ۱۳ برابر از مشتری سنگینتر قادر به همجوشی دوتریم خواهند بود. هرچند که دوتریم بسیار نادر است و بیشتر کوتولههای قهوهای فرایند همجوشیشان مدتها پیش از کشف آنها، متوقف شدهاست و این در عمل آنها را از سیارات بسیار بزرگ نامتمایز میسازد. سده بیست و یکم با کشف اجسام بیشتر در منظومه شمسی و اجسام بزرگ در اطراف ستارگان دیگر که در خلال نیمهٔ دوم سده بیستم رخ داد، بحثهایی دربارهٔ این که چه چیزی را باید سیاره دانست، آغاز شد. اختلاف نظرهای در مورد این که آیا جسمی را که بخشی از یک جمعیت متمایز مانند یک کمربند سیارکی باشد، یا جسمی که آنقدر بزرگ باشد که از روش همجوشی گرمایی هستهای دوتریم تولید انرژی کند، را میتوان سیاره دانست، وجود داشت. شمار رو به افزایشی از اخترشناسان بر این باورند که میبایست پلوتون را از لیست سیارهها خارج نمود، زیرا بسیاری از اجسام مشابه با اندازههای نزدیک به آن در همان منطقه از منظومه شمسی (کمربند کویپر) در خلال دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ یافت شدهاست. مشخص گشت که پلوتون تنها جسم کوچکی در میان جمعیتی از هزاران جسم دیگر است. رسانهها در مورد برخی از این اجسام همچون کواوار، سدنا و اریس بشارت کشف سیاره دهم را میدادند، هرچند که هرگز مورد پذیرش گسترده جامعه علمی قرار نگرفتند. اعلام کشف اریس در سال ۲۰۰۵ به عنوان جسمی با جرم ۲۷٪ بیش از پلوتون، ضرورت و تمایل عمومی را برای ایجاد یک تعریف رسمی برای سیاره، ایجاد کرد. با پذیرش مشکل، اتحادیه بینالمللی اخترشناسی عزم ایجاد تعریفی برای سیاره نمود و یکی در سال ۲۰۰۶ ارائه داد. شمار سیارات به هشت سیارهای کاهش یافت که اجسامی با بزرگی قابل توجه هستند و مدارشان را پاکسازی کردهاند، و رده جدیدی نیز به نام «سیارههای کوتوله» به وجود آمد که در ابتدا شامل سه جسم بود(سرس، پلوتون و اریس). سیارات فراخورشیدی هیچ تعریف رسمی برای سیارات فراخورشیدی وجود ندارد. در سال ۲۰۰۳، کارگروه سیارات فراخورشیدی اتحادیه بینالمللی اخترشناسی (IAU) بیانیه موضع خود را در این مورد منتشر ساخت، اما این بیانیه موضع، هرگز به عنوان موضع رسمی IAU مطرح نشد و اعضای IAU هرگز به آن رای ندادند. این موضع شامل رهنمودهای زیر بود و عمدتاً بر بر مرز جداسازی تعریف سیارات و کوتولههای قهوهای تأکید داشت: اجسامی با جرم واقعی کمتر از حد جرمی برای همجوشی گرمایی هستهای دوتریم (که در حال حاضر برای اجسامی با فراوانی ایزوتوپی همانند خورشید، این حد ۱۳ برابر جرم مشتری محاسبه شدهاست) که حرکت مداری به دور ستارگان یا بقایای ستارهای دارند، سیاره هستند (مستقل از اینکه چگونه ایجاد شده باشند). حداقل جرم و اندازه لازم برای اینکه یک جسم فراخورشیدی را سیاره بنامیم، همان مقداری است که در مورد منظومه شمسی در نظر گرفته میشود. اجسام نیمهستارهای با جرم واقعی فراتر از حد جرمی برای همجوشی گرمایی هستهای دوتریم، «کوتوله قهوهای» محسوب میشوند و اینکه چگونه ایجاد شدهاند یا کجا قرار گرفتهاند تفاوتی ایجاد نمیکند. اجسام شناور آزاد در خوشههای ستارهای جوان با جرمی پایینتر از حد جرمی برای همجوشی گرمایی هستهای دوتریم سیاره نیستند، بلکه کوتولههای نیمهقهوهای هستند (و یا هر نام دیگری که مناسبتر باشد) این تعریف موقت توسط کمیسیون اف۲ IAU در اوت ۲۰۱۸ اصلاح شد. اکنون تعریف موقت رسمی یک سیاره فراخورشیدی به شرح زیر است: اجسامی با جرم واقعی زیر حد جرمی برای همجوشی گرمایی هستهای دوتریم (که در حال حاضر برای اجسامی با فلزیت همانند خورشید، این حد ۱۳ برابر جرم مشتری محاسبه شدهاست) که به دور ستارهها، کوتولههای قهوهای یا بقایای ستارهای در حرکت مداری باشند و نسبت جرم آنها با جسم مرکزی کمتر از ناپایداری ال۴/ال۵ باشد (M/Mcentral < 2/(25+))، سیاره هستند. (بدون توجه به نحوه شکلگیری آنها) حداقل جرم و اندازه لازم برای اینکه یک جسم فراخورشیدی را سیاره بنامیم، همان مقداری است که در مورد منظومه شمسی در نظر گرفته میشود. IAU عنوان کردهاست که انتظار میرود این تعریف با افزایش دانش بشری بهبود یابد. یک راه تعریف کوتوله نیمهقهوهای عبارت است از جسمی با جرم سیارهای که به جای برافزایش از روش فروریزی ابر به وجود آمدهاند. این تمایز در چگونگی شکلگیری بین کوتوله نیمه-قهوهای و سیاره مورد توافق جهانی قرار نگرفتهاست. اخترشناسان بر پایه پذیرش یا عدم پذیرش اینکه فرایند شکلگیری یک سیاره در ردهبندی آن دخالت داده شود، به دو دسته تقسیم میشوند. یکی از دلایل مخالفت این است که اغلب تعیین فرایند شکلگیری امکانپذیر نمیباشد؛ مثلاً سیارهای که از روش برافزایش شکلگرفتهاست، ممکن است از منظومه به بیرون پرتاب شده و به شکل غوطهور آزاد درآید، و به همین ترتیب یک کوتول نیمه قهوهای که خودش از روش فروریزی ابر به وجود آمده، ممکن است در مداری به دور یک ستاره به دام بیفتد. مقدار حدی ۱۳ برابر جرم مشتری، بیشتر یک قانون مبتنی بر تجربه است تا یک قانون دقیق فیزیکی. پرسشی که برمیاید این است که منظور از سوزاندن دوتریوم چیست؟ این پرسش از آنجا برمیآید که اجسام بزرگ بیشتر دوتریم خود را میسوزانند و اجسام کوچکتر تنها اندکی از آن را میسوزانند و مقدار ۱۳ MJup (جرم مشتری) بین این دو دسته قرار میگیرد. مقدار دوتریوم سوزانده شده نه تنها به جرم، بلکه به ترکیب سیاره، یعنی مقدار هلیم و دوتریوم موجود نیز بستگی دارد. دانشنامه سیارات فراخورشیدی که شامل اجسامی با جرمی تا ۲۵ برابر جرم مشتری است، اینگونه بیان میکند که «این حقیقت که هیچ ویژگی خاصی در مورد مقدار ۱۳ MJup طیف جرمی مشاهده شده وجود نداشته و ما را وادار میسازد که این حد جرم را فراموش کنیم» مرورگر دادههای برونسیارات شامل اجسامی تا ۲۴ برابر جرم مشتری میباشد و اینگونه توصیه میکند که «حد جرمی ۱۳ برابر جرم مشتری وضع شده توسط اتحادیه بینالمللی اخترشناسی در مورد سیاراتی با هستههای سنگی از نظر فیزیکی بیمعنی میگردد.» بایگانی برون سیارات ناسا شامل اجسامی با جرم (یا حداقل جرم) کوچکتر یا مساوی ۳۰ برابر جرم مشتری است. معیار دیگری که به جز سوزاندن دوتریم، فرایند شکلگیری و مکان، برای جدا کردن سیارهها و کوتولههای قهوهای وجود دارد این است که فشار هسته ناشی از فشار کولنی است یا فشار تباهیدگی الکترون. تعریف ۲۰۰۶ اتحادیه اخترشناسی از سیاره موضوع حد پایین در جلسه مجمع عمومی سال ۲۰۰۶ اتحادیه بینالمللی اخترشناسی مورد بحث قرارگرفت. پس از بحث بسیار و یک پیشنهاد مردود، اکثریت افرادی که در جلسه باقی ماندند برای رسیدن به یک توافق رایگیری کردند. مجمع رأی به این تعریف برای سیارات منظومه شمسی داد: هشت سیاره عبارتند از تیر (عطارد)، ناهید (زهره)، زمین، بهرام (مریخ)، برجیس (مشتری)، کیوان (زحل)، اورانوس و نپتون. طبق این تعریف، منظومه شمسی هشت سیاره دارد، اجسامی که شرط اول و دوم را دارا هستند اما در شرط سوم صدق نمیکنند (مانند سرس، پلوتون و اریس) به عنوان سیارههای کوتوله طبقهبندی میشوند، البته با این شرط که خود قمر سیاره دیگری نباشند. در آغاز IAU تعریفی را پیشنهاد داده بود که اجسام بسیاری را در بر میگرفت، زیرا شرط سوم در آن غایب بود. پس از بحث فراوان از طریق رایگیری تصمیم گرفته شد که این اجسام را به جای سیاره در رده سیارههای کوتوله طبقهبندی شوند. این تعریف بر پایه نظریات شکلگیری سیارات بنا شده که طبق این نظریات رویانهای سیارهای در ابتدا همسایگی مداری خود را از اجسام کوچک دیگر پاکسازی میکنند. استیون سوتر اخترشناس اینگونه توصیه میکند که تعریف سال ۲۰۰۶ اتحادیه اخترشناسی در مورد سیارات فراخورشیدی به مشکل میخورد زیرا اولا زبان آن خاص سیارات منظومه شمسی است و همچنین گرد بودن و پاکسازی منطقه مداری در مورد این سیارات فعلاً قابل مشاهده نیست. معیار مارگوت اخترشناسی به نام ژان لوک مارگوت یک معیار ریاضیاتی ارائه داد که برا اساس جرم جسم، محور نیمه اطول آن و جرم ستاره میزبان، مشخص میکند که آیا یک شی در طول حیات ستاره میزبان خود، قادر به پاکسازی مداری هست یا خیر. با این فرمول مقداری برای پارامتری به نام محسبه میشود که برای سیارات باید از ۱ بزرگتر باشد. این مقدار برای هشت سیاره منظومه شمسی و تمام سیارات فراخورشیدی بیشتر از ۱۰۰ است، در حالیکه برای سرس، پلوتون و اریس مقدار ۰/۱ یا کمتر است. انتظار میرود اجسامی با مقدار بزرگتر از یک تقریباً کروی باشند، یعنی اجسامی که میتوانند پاکسازی محدوده مداری خود را تکمیل کنند، خود به خود شرط گرد بودن را نیز برآورده میکنند. اجسامی که پیشتر سیاره پنداشته میشدند جدول زیر شامل اجسامی از سامانه خورشیدی است که زمانی سیاره قلمداد میشدند اما دیگر توسط اتحادیه اخترشناسی سیاره محسوب نمیشوند. جدول زیر همچنین سیاره بودن یا نبودن آنها توسط تعاریف دیگر مثل تعریف ۲۰۰۶ استرن بر پایه چیرگی پویا، یا تعاریف ۲۰۰۲ و ۲۰۱۷ استرن، که بر تعادل هیرواستاتیک تکیهمیکند، را نیز مشخص نمودهاست. این که در گزارشهای منتشر شده در مورد کشف اجسام جدید بزرگ کمربند کویپر به این اجسام کشف شده عنوان سیاره داده میشد (بهطور خاص اریس)، در واقع زمینهساز ارائه تعریف ۲۰۰۶ IAU برای سیاره شد. اسطورهشناسی و نامگذاری نامهای سیارات در دنیای غرب برگرفته از آداب رومیهاست که خود برآمده از آداب یونانیها و بابلیان است. در یونان باستان دو روشنیبخش بزرگ، خورشید و ماه را هلیوس و سلنه میخواندند؛ دورترین سیاره (کیوان) فاینون به معنی «درخشنده» نام داشت که پس از آن فائتون (مشتری) به معنی «روشن» قرارداشت. سیاره سرخ (مریخ) با نام پیروئیس به معنی «آتشین» شناخته میشد. روشنترین سیاره (ناهید)، فسفروس (نور آور) و سیاره گذارای آخری (تیر) با نام استیلبون (سوسو زن) شناخته میشدند. یونانیها همچنین هر سیارهای را به یکی از خدایان خود، یعنی دوازده ایزد المپنشین نسبت میدادند: هلیوس و سلنه هم نام خدایان بودند و هم سیارات. فاینون به کرونوس، تیتانی که پدر المپنشینان بود، تعلق داشت. فائتون نشان زئوس، پسر کرونوس که او را از پادشاهی خلع کرد، پیروئیس به آرس، پسر زئوس داده شده بود که خدای جنگ بود، و فسفروس توسط آفرودیت حکمرانی میشد که خدابانوی عشق بود. هرمس که پیامرسان خدایان و خدای آموزش و شعور بود، بر استیلبون حکم میراند. این رسم یونانیها در بخشیدن نام خدایان خود به سیارات با احتمال نزدیک به یقین از بابلیان گرفته شدهاست. بابلیها فسفروس را به نام خدابانوی عشق خود، ایشتار؛ پیروئیس را به نام خدای جنگ خود، نرگال؛ استیلبون را به نام خدای دانایی، نابو؛ و فائتون را به نام خدای اصلی، مردوخ نامیده بودند. هماهنگی میان روشهای نامگذاری بابلی و یونانی بیش از آن است که تصور کنیم از ریشههای جداگانهای برخاستهاند. این تطابقها کامل نیست؛ مثلاً نرگال خدای جنگ بابل بود و از این رو یونانیها او را به نام آرس شناختند، هرچند که بر خلاف آرس، خدای کشتن و زمین خاکی نیز بود. مردم یونان امروزی همچنان نامهای باستانی را برای سیارات بهکار میبرند، اما سایر زبانهای اروپایی، تحت تأثیر امپراتوری روم و بعدها کلیسای کاتولیک از نامهای رومی به جای نامهای یونانی استفاده میکنند. رومیها که همچون یونانیها دین نیا-هند و اروپایی داشتند، خدایانی مانند یونانیها با نامهای متفاوت داشتند اما خبری از داستانسراییهای غنی یونانیها که فرهنگ شاعرانه یونان به خدایانشان بخشیده بود، نبود. در اواخر دوران جمهوری روم، نویسندگان رومی بسیاری از داستانهای یونانی را قرض گرفته و در مورد خدایان خود بهکاربردند، تا اندازهای که تقریباً تفاوت آنها قابل تشخیص نبود. وقتی رومیها اخترشناسی یونانی را مطالعه کردند، نام خدایان خود را بر روی سیارات نهادند: مرکوریوس (به جای هرمس)، ونوس (آفرودیت)، مارس (آرس)، ژوپیتر (زئوس) و ساتورنوس (کرونوس). وقتی سیارات بعدی در قرون ۱۸ام و ۱۹ام کشف شدند نیز این روش نامگذاری در مورد نپتون (پوزئیدون) پابرجا ماند. اورانوس در این میان استثناست زیرا نام آن از یک خدابانوی یونانی گرفتهشدهاست و نه از معادل رومی آن. برخی از رومیان در پی اعتقادی که احتمالاً از بینالنهرین سرچشمه گرفته و در مصر هلنیستی شکل گرفته، بر این باور بودند که خدایان هفتگانهای که سیارات از روی آنها نامگذاری شدهاند در شیفتهای ساعتی امور روی زمین را مراقبت مینمایند. ترتیب شیفتها به صورت ساترن، ژوپیتر، مارس، خورشید(Sun)، ونوس، مرکوری و ماه بود. بنابراین نخستین روز با ساترن آغاز میشود (ساعت ۱ام)، دومین روز با خورشید (ساعت ۲۵ام)، روزهای بعدی با ماه (ساعت ۴۹ام)، مارس، مرکوری، ژوپیتر و ونوس. از آنجا که هر روز به نام خدایی که آن را آغاز میکند نامگذاری میشد، روزهای هفته در گاهشماری رومی نیز به همین ترتیبند و همچنان در بسیاری از زبانهای امروزی به همین ترتیب حفظ شدهاست. در زبان انگلیسی واژههای Saturday (شنبه)، Sunday (یکشنبه) و Monday (دوشنبه) ترجمه مستقیم این نامهای رومی هستند. نام روزهای دیگر از خدایان انگلو-ساکسون گرفته شدهاست: Tuesday (سهشنبه) از Tiw (تیر (اساطیر))، Wednesday (چهارشنبه) از Wóden (ودن)، Thursay (پنجشنبه) از Thunor (ثور) و Friday (جمعه) از Fríge (فریج). این خدایان انگلوساکسون به ترتیب شبیه یا معادل مارس، مرکوری، ژوپیتر و ونوس هستند. زمین تنها سیارهای است که نام آن در زبان انگلیسی از اساطیر یونانی-رومی گرفته نشدهاست. از آنجا که تنها در سده هفدهم بود که زمین بهطور عمومی به عنوان سیاره پذیرفته شد، نام آن برگرفته از نام هیچ خدایی نیست. واژه earth به معنی زمین برگرفته از واژه انگلو-ساکسون سده هشتم، erda است که به معنی زمین یا خاک است و نخستین بار به صورت مکتوب به عنوان نام کره زمین در حدود سالهای ۱۳۰۰ بهکار گرفته شد، و همانند زبانهای ژرمنی دیگر در نهایت ا واژه نیا-ژرمنی ertho «زمین» گرفته شدهاست. مثلاً در انگلیسی earth، آلمانی Erde، هلندی aarde و اسکاندیناوی jord. بسیاری از زبانهای رومیتبار از واژه کهن ترا یا شکلی تغییریافته از آن استفاده میکنند که به معنی «زمین خشکی» در مقابل دریا استفاده میشد. اما زبانهای غیر رومیتبار از واژگان بومی خود استفاده میکنند؛ مثلاً یونانیها همچنان از واژه قدیمی Γή (ژئو) استفاده میکنند. فرهنگهای غیر اروپایی از روشهای نامگذاری دیگر استفاده کردهاند. هند از روشی بر پایه ناواگراها استفاده میکند که شامل هفت سیاره (سوریا برای خورشید، چاندرا برای ماه، و بودها، شوکرا، مانگالا، برهاسپاتی و شانی برای تیر، ناهید، بهرام، مشتری و کیوان) و دو گره مداری صعودی و نزولی ماه (راهو و کتو) میشود. چین و کشورهای آسیای شرقی که از لحاظ تاریخی در معرض تأثیر فرهنگی چین بودهاند (مانند ژاپن، کره و ویتنام)، برپایه عناصر پنجگانه چینی آب (تیر)، فلز (ونوس)، آتش (بهرام)، چوب (مشتری) و خاک (کیوان) نامگذاری کردهاند. شکلگیری سیارهها در مورد چگونگی پیدایش سیارات، هنوز اطلاع قطعی وجود ندارد. نظریه پیشتاز این است که سیارات در حین فروریختن یک سحابی و تبدیل آن به به قرص نازکی از گاز و غبار شکل میگیرند. در پی این فروریزی یک پیشستاره در هسته تشکیل میشود که قرص پیشسیارهای چرخانی آن را دربرگرفتهاست. از طریق برافزایش (یک فرایند برخورد چسبنده) ذرات غبار قرص به شکل پایداری در کنار هم انباشته میشوند تا اجسامی بزرگتر تشکیل دهند. تجمعهای محلی جرم به نام سیارات خرد شکل میگیرند و با بهرهگیری از جاذبه گرانشی فرایند برافزایش را تسریع میکنند. این تجمعها مرتباً چگالتر میشوند تا اینکه سرانجام بر اثر گرانش به درون فرو ریخته و پیشسیارهها را تشکیل میدهند. پس از آنکه قطر سیاره از ماه بزرگتر شد، شروع به انباشتن یک اتمسفر گسترده میکند و از طریق پدیده پسار اتمسفری، سرعت جذب سیارات خرد آن بسیار افزایش مییابد. وقتی یک پیشستاره بهاندازهای بزرگ میشود که شعلهور گردد و ستارهای بهوجود آید، قرص باقیمانده توسط پدیدههای تبخیر فوتونی، بادهای خورشیدی و کشش پوینتینگ-رابرتسون از درون به خارج رانده میشود. پس از آن ممکن است که هنوز پیشسیارههای زیادی در حال گردش به دور ستاره یا یکدیگر باشند، اما به مرور زمان با هم برخورد کرده یا تشکیل یک سیاره بزرگتر یا اینکه مواد آنها پراکنده میشود تا جذب پیشسیارهها و سیارههای بزرگتر شود. آن اجسامی که به اندازه کافی پرجرم میشوند، بیشتر مواد موجود در همسایگی خود را جذب میکنند و تشکیل سیاره میدهند. در این میان، پیشسیاراتی که از برخوردها دوری کردهاند، یا از طریق جذب گرانشی به قمرهای طبیعی این سیارات تبدیل میشوند یا اینکه در کمربندهایی در کنار اجسام دیگر باقیمانده و تبدیل به سیاره کوتوله و اجرام کوچک میشوند. تأثیرات پرانرژی سیارات خرد (و همچنین واپاشی رادیواکتیو)، باعث گرم شدن سیارات در حال رشد و ذوب شدن حداقل بخشی از آنها میشود، جرم بخش درونی سیاره تغییر کرده و چگالتر میشود. با کشف و مشاهده سامانههای سیارهای پیرامون ستارگان دیگری به غیر از خورشید، رفته رفته امکان آن پدید میآید که این دیدگاه را شفافسازی، تجدید نظر یا حتی عوض نمود. اکنون این باور بهوجود آمدهاست که درجه فلزیگی - یک اصطلاح اخترشناسی که میزان فراوانی عناصر شیمیایی با عدد اتمی بزرگتر از ۲ (هلیم) را نشان میدهد - میتواند احتمال سیاره داشتن یک ستاره را تعیین کند. از این رو گمان میرود که یک ستاره پرفلز جمعیت یک از یک ستاره کم فلز جمعیت دو، شانس بیشتری برای داشتن یک سامانه سیارهای دارد. منظومه شمسی طبق تعریف اتحادیه بینالمللی اخترشناسی، هشت سیاره در منظومه شمسی وجود دارند. این سیارات به ترتیب فاصله از خورشید عبارتند از: عطارد (تیر) زهره (ناهید) زمین مریخ (بهرام) مشتری (هرمز) زحل (کیوان) اورانوس نپتون مشتری با جرم ۳۱۸ برابر جرم زمین بزرگترین و عطارد با ۰٫۰۵۵ جرم زمین کوچکترین سیارهها هستند. سیارههای سامانه خورشیدی را میتوان بر پایهٔ ترکیباتشان در ردههایی طبقهبندی نمود: سنگی: سیاراتی که شبیه به زمین هستند و بدنهٔ آنها عمدتاً از سنگ تشکیل شدهاست: عطارد، زهره، زمین و مریخ. عطارد با ۰٫۰۵۵ جرم زمین کوچکترین سیاره سنگی و زمین بزرگترین سیاره سنگی منظومه شمسی هستند. غولهای گازی: سیاراتی که عمدتاً از مواد گازی تشکیل شدهاند و دارای جرمهای بسیار بیشتری از سیارت سنگی هستند: مشتری، زحل، اورانوس، نپتون. مشتری با ۳۱۸ برابر جرم زمین بزرگترین سیاره منظومه شمسی است در حالیکه زحل یک سوم مشتری و ۹۵ برابر جرم زمین، جرم دارد. غولهای یخی، شامل اورانوس و نپتون زیرردهای از غولهای گازی است که وجه تمایز آنها با غولهای گازی دیگر، جرم به مراتب کمتر آنها (تنها ۱۴ تا ۱۷ برابر جرم زمین)، خالی بودن اتمسفرشان از هلیم و هیدروژن و مقادیر به مراتب بیشتر سنگ و یخ در آنهاست. ویژگیهای سیارهها سیارات فراخورشیدی به سیاراتی که بیرون از منظومه شمسی قرار دارند، برون سیاره یا سیاره فراخورشیدی گفته میشود. نزدیک به ۱۸۰۰ نمونه از چنین سیاراتی کشف شدهاند (تا تاریخ ۱۰ مه ۲۰۱۴ تعداد ۱۷۸۶ سیاره در ۱۱۰۶ سامانه سیارهای شامل ۴۶۰ سامانه چند سیارهای) در اوایل سال ۱۹۹۲، اخترشناسان، الکساندر والشتان و دیل فریل دو سیاره را در مدار تپاختر پیاسآر بی۱۲۵۷+۱۲ کشف نمودند. این کشف تأیید شد و بهطور عمومی به عنوان نخستین کشف رسمی سیارات فراخورشیدی محسوب میشود. گمان میرود که دو سیاره این تپاختر، یا در دور دوم پیدایش سیارات، از بقایای نامعمول ابرنواختری هستند که این تپاختر را بهوجود آوردهاست ویا اینکه بقایای هستههای سنگی غولهای گازی هستند که از ابرنواختر جان سالم بهدر برده و سپس به مدارهای کنونیشان واپاشی شدهاند نخستین سیاره فراخورشیدی کشف شده پیرامون یک ستاره معمولی رشته اصلی در ۶ اکتبر ۱۹۹۵ رخ داد، زمانی که دیدیه کیلوز و میشل مایر از دانشگاه ژنو کشف یک سیاره را در اطراف ۵۱ پگاسوس اعلام نمودند. از آن زمان تا مأموریت کپلر بیشتر سیارات فراخورشیدی شناختهشده غولهای گازی بودند که جرمشان قابل مقایسه با مشتری یا بزرگتر بود، زیرا به آسانی آشکارسازی میشدند، اما کاتالوگ کپلر بیشتر شامل سیاراتی در اندازه نپتون یا کوچکتر تا اندازههای کوچکتر از تیر، است. گونههایی از سیارات هستند که در منظومه خورشیدی وجود ندارند: ابرزمینها و مینینپتونها که میتوانند مانند زمین سنگی باشند یا مانند نپتون مخلوطی از متغیرها و گازها باشند. (یکی از مرزهای ممکن جداکننده ین دو نوع سیارات، شعاع ۱٫۷۵ برابر شعاع زمین است) گونههایی از سیارات به نام مشتری داغ وجود دارند که مدارشان بسیار نزدیک به ستارهشان است و ممکن است لایههای بیرونی آنها بهخاطر این نزدیکی تبخیر شود و سیاره فرولایهای تشکیل دهند، یعنی از هسته باقیمانده آنها سیارهای زمینسان تشکیل شود. یکی دیگر از گونههای ممکن سیارات، سیاره کربنی است که در سامانههایی با درصد کربن بیشتر از منظومه شمسی به وجود میآیند. تا سال ۲۰۱۲، طبق تحلیل دادههای ریزهمگرایی گرانشی، تخمین زدهشدهاست که به ازای هر ستاره در کهکشان راه شیری، ۱٫۶ سیاره وجود دارد. در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۱ تیم تلسکوپ فضایی کپلر کشف نخستین سیارات زمینسان فراخورشیدی با نامهای کپلر-۲۰ای و کپلر-۲۰اف را که به دوره ستارهای خورشیدسان به نام کپلر-۲۰ میگردند را اعلام نمود. تقریباً یکی از هر پنج سیاره خورشیدسان یک سیاره زمینسان در منطقه قابل سکونت خود دارند، نزدیکترین آنها در حدود ۱۲ سال نوری از زمین فاصله دارد. فراوانی رخداد این سیارههای سنگی یکی از متغیرها در معادله دریک است که تعداد تمدنهای هوشمند قادر به ارتباط در کهکشان راه شیری را تخمین میزند. برونسیارههای (سیارههای فراخورشیدی) وجود دارند که از هر سیارهای در منظومه شمسی به ستاره مربوط به خود نزدیکتر یا از آن دورتر هستند، تیر نزدیکترین سیاره به خورشید است که در حدود ۰٫۴ واحد نجومی (AU) از خورشید فاصله دارد و مدارش را طی ۸۸ روز بهطور کامل میپیماید، اما کوتاهترین مدارهای شناخته شده برای برونسیارهها مانند کپلر-۷۰بی، پیمودنشان تنها چند ساعت طول میکشد. ۵ تا از سیارههای منظومه کپلر-۱۱، مدارهایی کوتاهتر از تیر دارند. نپتون ۳۰ واحد نجومی با خورشید فاصله دارد و پیمودن مدارش ۱۶۵ سال به طول میانجامد، اما برونسیارههایی هستند که چند صد واحد نجومی با ستاره خود فاصله دارند و پیمودن کامل مدارشان بیش از ۱۰۰۰ سال طول میکشد، مانند ۱آرایکساس جی۱۶۰۹۲۹٫۱−۲۱۰۵۲۴. چند تلسکوپ فضایی مورد انتظار بعدی برای مطالعه سیارات برون خورشیدی عبارتند از: گایا که در دسامبر ۲۰۱۳ پرتاب شد، چئوپس در ۲۰۱۷، تس در ۲۰۱۷ و تلسکوپ فضایی جیمز وب در ۲۰۱۸. اجسام سیاره-جرم جسم سیاره-جرم یا جسم سیارهای یا سیارهنما، شیئی آسمانی است که جرم آن در محدوده تعریفشده برای سیاره قرار میگیرد، جرم ان در حدی بزرگ هست که تعادل هیدرواستاتیکی برسد (بر اثر گرانش خود گرد شود) اما به اندازهای نیست که مانند یک ستاره بتواند از طریق همجوشی تولید انرژی کند. طبق تعریف تمام سیارات جسم سیاره-جرم هستند، اما این واژه بیشتر به اجسامی اشاره دارد که ویژگیهای معمول مورد انتظار در مورد یک سیاره را ندارند. این اجسام شامل سیارههای کوتوله، قمرهای بزرگتر، سیارهنماهای غوطهور آزاد، که یا از منظومهای به بیرون پرتاب شده یا اینکه به جای برافزایش، از طریق فروریزی ابر به وجود آمدهاند. (گاهی به آنها کوتوله قهوهای گفته میشود) سیارههای سرگردان چندین شبیهسازیهای رایانهای از شکلگیری و تکامل ستارگان و سیارات چنین پیشنهاد میکنند که برخی از اجسام سیارهجرم ممکن است به فضای میانستارهای پرتاب شوند. برخی از دانشمندان معتقدند که چنین اجسامی را باید سیاره دانست در حالیکه برخی دیگر بر این باورند که باید این اجسام را کوتوله قهوهای کمجرم نامید. کوتولههای نیمهقهوهای ستارگان در نتیجه رمبش گرانشی ابرهای گاز پدید میآیند، اما اجسام کوچکتری نیز ممکن است بر اثر رمبش ابر به وجود آید. گاهی اجسام سیارهجرمی را که از این روش بهوجود میآیند کوتوله نیمهقهوهای مینامند. کوتوله نیمهقهوهای ممکن است مانند چا ۱۱۰۹۱۳-۷۷۳۴۴۴ در غوطهوری آزاد باشد یا مانند ۲مس جی۰۴۴۱۴۴۸۹+۲۳۰۱۵۱۳ در مدار جسم بزرگتری باشند. برای مدت کوتاهی در ۲۰۰۶، اخترشناسان گمان میکردند که یک منظومه دوتایی از این اجسام به نام اُف ۱۶۲۲۲۵–۲۴۰۵۱۵ را یافتهاند اما تحلیلهای جدیدتر نشان داده که جرم این اجسام بیشتر از ۱۳ برابر جرم مشتری است و در نتیجه یک جفت کوتوله قهوهای هستند. ستارگان پیشین در منظومههای ستارگان دوتایی نزدیک به هم، یکی از ستارگان ممکن است جرم خود را به ستاره بزرگتر بدهد و از جرم آن کاسته شود تا به حد اجسام سیارهجرم برسد. نمونهای از این اجسام به دور تپاختر پیاسآر جی۱۷۱۹-۱۴۳۸ میگردد. سیارههای قمری و سیارههای کمربندی برخی از قمرهای بزرگ هماندازه یا حتی بزرگتر از تیر هستند. به عنوان نمونه میتوان به قمرهای گالیلهای مشتری و قمر تیتان اشاره نمود. آلن استرن بر این نظر است که مکان نباید اهمیت داشتهباشد و تنها ویژگیهای ژئوفیزیکی باید در تعریف سیاره مهم باشند. او واژه سیاره قمری را برای اقمار با جرم در حد سیاره، پیشنهاد میکند. همچنین بنا بر نظر وی سیارههای کوتوله موجود در کمربند کویپر و کمربند سیارکی نیز میبایست سیاره محسوب گرددند. ویژگیها اگرچه هر سیارهای ویژگیهای فیزیکی منحصر به فردی دارد اما شماری از مشترکات گسترده نیز در بین آنها وجود دارد. برخی از این ویژگیها مانند حلقههای سیارهای یا قمرهای طبیعی، تاکنون تنها در میان سیارات منظومه شمسی مشاهده شدهاست در حالیکه سایر ویژگیها بهطور عمومی در سیارات فراخورشیدی نیز مشاهده میشوند. ویژگیهای پویا مدار طبق تعاریف کنونی همه سیارات باید به دور ستارگان بگردند؛ بنابراین سیارات سرگردان را شامل نمیشوند. در منظومه شمسی تمام سیارات به دور خورشید در همان جهت چرخش خود خورشید (اگر از بالای قطب شمال خورشید نگاه کنیم جهت پادساعتگرد خواهد بود) میگردند. حداقل یک سیاره فراخورشیدی شناختهشده به نام وسپ-۱۷بی در جهت عکس چرخش ستاره خود به دور آن میگردد. دوره یکبار گردش سیاره در مدارش را تناوب مداری یا سال آن سیاره نام دارد. سال یک سیاره به فاصله آن از ستارهاش بستگی دارد، هرچه سیاره از ستارهاش دورتر باشد، هم مدارش بزرگتر میشود و فاصله بیشتری میپیماید و هم اینکه به دلیل کمتر شدن اثر گرانش، سرعت آن نیز کاهش مییابد. از آنجا که مدار هیچ سیارهای دایره کامل نیست، فاصله سیاره با ستارهاش در طول سال سیاره متغیر است. نزدیکترین نقطه مدار سیاره به ستارهاش حضیض (در منظومه شمسی، حضیض خورشیدی) و دورترین فاصله سیاره از ستارهاش اوج (در منظومه شمسی، اوج خورشیدی) نامیده میشود. چنانکه سیاره به به حضیض خود نزدیک میشود، سرعت آن افزایش مییابد زیرا انرژی پتانسیل گرانشی به جنبشی تبدیل میشود، همانطور که یک جسم در سقوط آزاد با نزدیک شدن به زمین سرعتش افزایش مییابد. وقتی که سیاره به اوج خود نزدیک میشود سرعت آن کاهش مییابد، دقیقاً به همان دلیل که جسمی که به بالا پرتاب میشود سرعتش با نزدیک شدن به نقطه اوج مسیرش کاهش مییابد. مدار هر سیارهای را با شماری از عناصر مشخص میشود: خروج از مرکز مداری مشخصکننده این است که مدار سیاره چقدر کشیدهشدهاست. سیارات با خروج از مرکز مداری کوچکتر مدار گردتری دارند و سیارات با خروج از مرکز مداری بیشتر، شکل بیضیتری دارند. سیارات منظومه شمسی، خروج از مرکز مداری کمی دارند و به همین دلیل تقریباً گرد هستند. دنبالهدارها و اجسام کمربند کویپر و همچنین چندین سیاره فراخورشیدی، خروج از مرکز مداری بالا و در نتیجه مدارهای بسیار بیضوی دارند. نیمقطر بزرگ عبارت است از فاصله سیاره با مرکز طولانیترین قطر مدار بیضویاش (شکل را ببینید). این نقطه با نقطه اوج یکی نیست زیرا ستاره هیچ سیارهای دقیقاً در مرکز مدارش قرار نمیگیرد. انحراف مداری به ما میگوید که مدار سیاره به چه میزان بالا یا پایین یک صفحه مرجع مشخص قرار میگیرد. در منظومه شمسی، صفحه مرجع صفحه مدار زمین است که دائرةالبروج خوانده میشود. برای سیارات فراخورشیدی، این صفحه که به نام صفحه آسمان شناخته میشود صفحه خط دید ناظر روی زمین است. هشت سیاره منظومه شمسی همگی مدارشان در صفحهای بسیار نزدیک به دائرةالبروج قرار میگیرد. دنبال دارها و اجسام روی کمربند کویپر مانند پلوتون زاویه بسیار بیشتری باآن دارند. نقاطی را که در آن سیاره صفحه مرجع را قطع میکند، گرههای مداری صعودی و نزولی مینامند. طول گره صعودی زاویه میان نقطه با طول جغرافیای صفر روی صفحه مرجع و نقطه گره صعودی مدار سیاره است. شناسه حضیض، زاویه بین گره صعودی مدار یک سیاره و نزدیکترین نقطه آن به ستاره است. انحراف محوری سیارات همچنین درجات مختلفی از انحراف محوری دارند؛ یعنی نسبت به صفحه مرجع استوای ستاره خود، زاویه دارند. این موضوع سبب میشود که میزان نور دریافت شده توسط هر نیمکره در طول سال سیاره تغییر کند. وقتی که نیمکره شمالی به بیرون متمایل است، نیمکره جنوبی به درون متمایل است و بالعکس. از این رو هر سیارهای دارای پدیده فصل خواهد بود؛ یعنی تغییرات آبوهوا در طول سال سیاره. زمانهایی را که که در آن هر نیمکرهای بیشترین و کمترین فاصله را با ستاره دارد، انقلابین میگویند. هر سیارهای دو تا از این نقاط در مدار خود دارد؛ وقتی یک نیمکره در انقلاب تابستانی خود است و روزهایش طولانیترند، نیمکره دیگر در انقلاب زمستانی خود است و روزهایش کوتاهترند. مقادیر متغیر نور و گرمای دریافت شده توسط هر نیمکره در طول سال تغییرات سالانهای در الگوهای آب و هوایی برای هر نیمکره ایجاد میکند. انحراف محوری مشتری بسیار اندک است و در نتیجه تغییرات فصلی آن کم است؛ از سوی دیگر، انحراف محوری اورانوس آنقدر زیاد است که تقریباً به یک طرف خوابیدهاست. این بدان معنیاست که هر نیمکره آن در حول و حوش انقلابینش، یا کاملاً در نور است یا کاملاً در تاریکی. در میان سیارات فراخورشیدی مقادیر انحراف محوری با قطعیت دانسته شده نیست اگرچه گمان میرود که میزان انحراف محوری مشتریهای داغ به دلیل نزدیکیشان به ستاره، ناچیز یا صفر است. چرخش سیارات به دور محورهای نامرئی که از مرکزشان میگذرد میچرخند. دوره چرخش یک سیاره، روز نام دارد. بیشتر سیارات در منظومه شمسی در همان جهتی که به دور خورشید میگردند، به دور خویش میچرخند، که اگر از بالای قطب شمال خورشید بنگریم این چرخش پادساعتگرد خواهد بود. ناهید و اورانوس استثناهایی هستند که در جهت ساعتگرد میچرخند، هرچند که انحراف محوری بسیار زیاد اورانوس سبب تفاوت نظر در تعیین قطب شمال و جنوب آن و اینکه آیا چرخش آن ساعتگرد یا پادساعتگرد است وجود دارد، هر چند جدای از اینکه کدام قطب شمال باشد، اورانوس نسبت به مدارش، حرکت چرخشی بازگشتی دارد. چرخش سیاره ممکن است بر اثر عوامل مختلفی در حین شکلگیری بهوجود آمده باشد. از برآیند تکانههای زاویهای تکههای ماده برافزودهشده ممکن است تکانه زاویهای خالصی در کل سیاره به وجود آید. برافزایش گاز توسط غولهای گازی نیز میتواند عاملی برای تکانه زاویهای باشد و سرانجام در مراحل پایانی پیدایش سیاره، یک فرایند تصادفی برافزایش پیشسیارهای میتواند باعث تغییر تصادفی محور چرخش سیاره شود. طول روز در سیارههای مختلف بسیار متفاوت است. چرخش ناهید ۲۴۳ روز طول میکشد و غولهای گازی تنها چند ساعت. دوره چرخش سیارات فراخورشیدی دانسته نیست. هرچند که نزدیکی مشتریهای داغ به ستارهشان بدین معنی است که این سیارات در قفل جزر و مدی هستند (مدارهایشان با چرخششان هماهنگ است) و این یعنی اینکه آنها همواره یک سمتشان به سمت ستارهشان است، یعنی یک سمتشان همیشه روز و سمت دیگر همیشه شب است. پاکسازی مدار ویژگی پویای تعریفکننده سیاره این است که باید همسایگیاش را پاکسازی کردهباشد. سیارهای که همسایگیاش را پاکسازی کردهباشد آنقدر جرم انباشته که همه سیارات خرد در مدارش را جمعآوری یا جارو کند. در واقع، سیاره به تنهایی به دور ستاره میگردد و مدارش را با مجموعهای از اشیا هماندازه خودش به اشتراک نمیگذارد. این ویژگی در تعریف سال ۲۰۰۶ اتحادیه بینالمللی اخترشناسی(IAU) از سیاره، الزامی شد. افزودن این معیار سبب میشود که اجسامی همچون پلوتون، اریس و سرس سیاره کامل محسوب نشوند و در رده سیارههای کوتوله طبقهبندی شوند. اگرچه تا امروز عملاً این معیار تنها در مورد سیارات منظومه شمسی بکار رفتهاست و شماری از منظومههای فراخورشیدی جوان پیدا شدهاند که شواهد حاکی است که پاکسازی مداری در قرصهای پیرا ستارهای(Circumstellar Disks) صورت میگیرد. ویژگیهای فیزیکی جرم ویژگی فیزیکی تعریفکننده یک سیاره این است که باید آنقدر جرم داشته باشد که نیروی گرانشاش به اندازهای قوی باشد که بر نیروهای الکترومغناطیسی که ساختار فیزیکیاش را پیوند میدهند غلبه کرده و به حالت تعادل هیدرواستاتیکی برسد. این در عمل بدین معنی است که تمام سیارات کروی یا کرویمانند هستند. تا حد خاصی از جرم، یک جسم ممکن است که شکلی بیقاعده داشته باشد اما در جرمهای فراتر از این حد که به ساختار شیمیایی جسم بستگی دارد، گرانش جسم را به سمت مرکز جرم خود میکشد تا جسم در نهایت به کرهای فروریزد. ویژگی اصلی جداکننده ستارهها و سیارات نیز جرم است. حد بالای جرم برای سیاره بودن، برای اجسامی با فراوانی ایزوتوپی شبیه خورشید، تقریباً ۱۳ برابر جرم مشتری است. فراتر از آن جسم شرایط مناسب برای همجوشی هستهای را پیدا میکند. به جز خورشید، جسم دیگری با چنین جرمی در منظومه شمسی وجود ندارد، اما سیارات فراخورشیدی با این اندازه وجود دارند. حد جرمی ۱۳ برابر مشتری مورد توافق جهانی قرار نگرفته و دانشنامه سیارههای فراخورشیدی اجسامی با جرمهای تا ۲۰ برابر مشتری معرفی میکند، و مرورگر دادههای برون سیارهها شامل اجسامی با ۲۴ برابر جرم مشتری است. کوچکترین سیاره شناختهشده پیاسآر بی۱۲۵۷+۱۲ای است که یکی از نخستین سیارات فراخورشیدی کشفشده در سال ۱۹۹۲ در مدار یک تپاختر بود. جرم آن تقریباً نصف جرم سیاره تیر است. کوچکترین سیارهای که به دور یک ستاره معمولی رشته اصلی به غیر از خورشید میگردد کپلر-۳۷بی که جرم (و شعاع) آن اندکی از ماه بیشتر است. ناهمگنی درونی هر سیارهای در هنگام پیدایش در حال شاره است؛ در آغاز شکلگیری مواد چگالتر و سنگینتر به مرکز سیاره فرورفته و مواد سبکتر را نزدیک به سطح سیاره رها میکنند؛ بنابراین هر سیارهای ساختار داخلی ناهمگنی متشکل از یک هسته سیارهای چگال که با گوشتهای (جبه) پوشیدهشده که یا شاره است یا شاره بودهاست. سیارات سنگی در پوستههای سختی پوشیده شدهاند، اما در غولهای گازی، گوشته به سادگی در لایههای ابر بالایی حل میشود. سیارات سنگی هستههایی از عناصری مانند آهن و نیکل، و گوشتههایی متشکل از سیلیکاتها دارند. این باور وجود دارد که مشتری و کیوان هستههای سنگی و فلزی دارند که در گوشتههایی از هیدروژن فلزی پیچیده شدهاند. اورانوس و نپتون که کوچکتر هستند هستههای سنگی پوشیده از گوشتههای آب، آمونیاک، متان و سایر یخها دارند. کنش شاره در درون هسته این سیارات یک ژئودینامو ایجاد میکند که باعث تولید یک میدان مغناطیسی میشود. اتمسفر تمام سیارات منظومه شمسی به غیر از تیر اتمسفر دارند زیرا گرانش آنها به اندازه کافی قوی هست که گازها را نزدیک سطح خود نگه دارد. غولهای گازی به اندازهای پر جرم هستند که بتوانند مقادیر عظیمی از گازهای سبک هیدروژن و هلیم را نزدیک خود نگه دارند، در حالیکه سیارات کوچکتر این گازها را از دست میدهند. ترکیب اتمسفر زمین از سیارات دیگر متفاوت است، زیرا فرایندهای مختلف حیات که بر روی زمین جاری است باعث پیدایش اکسیژن مولکولی میشود. اتمسفر سیارات تحت تأثیر تغییرات تابش خورشیدی یا انرژی درونی قرار میگیرند که منجر به شکلگیری منطقههای کمفشار پویا مانند توفندها (روی زمین)، طوفانهای شن تمام سیارهای (روی بهرام)، یک طوفان واچرخندی به وسعت کل زمین روی مشتری (به نام لکه سرخ بزرگ) و سوراخهایی در اتمسفر (روی نپتون) میگردد. حداقل یک سیاره فراخورشیدی اچدی ۱۸۹۷۳۳ بی وجود دارد که ادعا میشود سامانه آبوهوایی شبیه به لکه سرخ قرمز با وسعت دوبرابر آن را داراست. مشتریهای داغ به دلیلی نزدیکی بیش از حد به ستارههای میزبانشان اتمسفر خود را مانند دم دنبالهدارها بر اثر تابش ستارهای از دست میدهند. در این دسته از سیارات ممکن است آنقدر اختلاف دما بین سمت روز و سمت شب خود داشته باشند که بادهای سوپرسونیک ایجاد کنند، اما اختلاف دمای سمت روز و شب اچدی ۱۸۹۷۳۳ بی، کم است و نشان میدهد که اتمسفر به روش مؤثری انرژی را در سیاره توزیع مجدد مینماید. مگنتوسفر یکی از ویژگیهای بسیار پراهمیت سیارهها گشتاورهای مغناطیسی ذاتی آنهاست که باعث پیدایش مگنتوسفر میشود. وجود یک میدان مغناطیسی نشاندهنده آن است که سیاره هنوز از نظر ژئولوژیکی زنده است. به عبارت دیگر، سیارات مغناطیسی جریانی از مواد رسانای الکتریکی در درون خود دارند که میدان مغناطیسی آنها را به وجود میآورد. این میدانها تأثیر زیادی روی برهمکنش میان سیاره و بادهای خورشیدی میگذارند. یک سیاره مغناطیسی حفرهای در باد خورشیدی در اطراف خود ایجاد میکند که مگنتوسفر نامیده میشود و باد خورشیدی نمیتواند به آن نفوذ کند. مگنتوسفر ممکن است از خود سیاره بسیار بزرگتر باشد. در مقابل، سیارات غیرمغناطیسی تنها مگنتوسفرهای کوچکی دارند که از برهمکنش یونوسفر با باد خورشیدی القا میشود و نمیتواند عملاً سیاره را محافظت کند. از هشت سیاره منظومه شمسی تنها ناهید و بهرام میدان مغناطیسی ندارند. علاوه بر این ماه مشتری، گانمید نیز دارای میدان مغناطیسی است. از میان سیارات مغناطیسی میدان مغناطیسی تیر از همه کوچکتر است و به زحمت قادر به دفع بادهای خورشیدی خواهد بود. میدان مغناطیسی گانمید چندین برابر بزرگتر است و مشتری قویترین میدان مغناطیسی را در منظومه شمسی دارد (به حدی قوی است که جان فضانوردان آتی که به مأموریتهای انسانی روی قمرهایش میروند را به خطر میاندازد). قدرت مغناطیسی سایر غولهای گازی کم و بیش مانند زمین است، اما گشتاورهای مغناطیسی آنها کاملاً بزرگتر است. میدانهای مغناطیسی اورانوس و نپتون اندکی از محور چرخش آنها منحرف شده و از مرکز آنها خارج شدهاست. در سال ۲۰۰۴، تیمی از اخترشناسان در هاوایی یک سیاره فراخورشیدی در اطراف اچدی ۱۷۹۹۴۹ مشاهده نمودند که به نظر میرسید لکهٔ روی سطح ستارهاش ایجاد نمودهاست. تیم این فرضیه را مطرح نمود که مگنتوسفر سیاره انرژی را به سطح ستاره منتقل مینمود و دمای داغ ۷۷۶۰ درجهای آن را ۴۰۰ درجه افزایش دادهاست. ویژگیهای ثانویه چندین سیاره و سیاره کوتوله در منظومه شمسی (مانند نپتون و پلوتون) تناوبهای مداریشان در رزونانس با یکدیگر یا با اجسام کوچکتر هستند. همه به جز تیر و ناهید قمرهای طبیعی دارند. زمین یکی دارد، بهرام دو قمر دارد و غولهای گازی چندین قمر دارند. بسیاری از قمرهای غولهای گازی ویژگیهایی شبیه به سیارههای سنگی و سیارات کوتوله دارند و برخی از آنها برای امکان حیات احتمالی (بویژه اروپا) مورد مطالعه قرار گرفتهاند. چهار غول گازی همچنین چهار حلقه سیارهای با اندازه و پیچیدگیهای مختلف به دورشان میگردد، این حلقهها بیشتر از غبار و مواد ذرهای تشکیل شدهاند اما ممکن است حاوی ماهکهای ریزی باشند که گرانششان ساختار آنها را شکل میدهد و نگاه میدارد. اگرچه منشأ حلقههای سیارهای به درستی شناختهشده نیست اما گمان میرود که نتیجه قمرهای طبیعی باشند که زیر حد روش (Roche Limit) سیارهشان قرار میگیرند و توسط نیروی کشندی از هم گسیخته میشوند. هیچ ویژگی ثانویهای در مورد سیارات فراخورشیدی مشاهده نشدهاست. هرچند که کوتوله نیمهقهوهای چا ۱۱۰۹۱۳-۷۷۳۴۴۴ که به عنوان سیاره سرگردان توصیف شدهاست، به نظر میرسد که در یک قرص پیش سیارهای به دور آن میگردد. جستارهای وابسته ریزسیاره – یک جرم آسمانی کوچکتر از سیاره زیستپذیری سیارهای – مقیاس توانایی یک سیاره برای میزبانی حیات سیارهشناسی – مطالعه علمی سیارات پیوند به بیرون تارنمای رسمی اتحادیه بینالمللی اخترشناسی - en ژورنال عکس ناسا دانشنامه سیارات فراخورشیدی - en تصاویر مربوط به مقایسه اندازه سیارات یادداشتها منابع Ronan, Colin. "Astronomy Before the Telescope". Astronomy in China, Korea and Japan (Walker ed.). pp. ۲۶۴–۲۶۵ Goldstein, Bernard R. (۱۹۹۷). «Saving the phenomena: the background to Ptolemy's planetary theory". Journal for the History of Astronomy (Cambridge (UK)) ۲۸ (۱): ۱–۱۲. http://adsabs.harvard.edu/abs/1997 اخترشناسی رصدی سیارهشناسی سیارهها منظومه شمسی


text: پوشاک سنتی مردان عشایر لرستان شال: پارچه بلند و سفیدی است به عرض ۶0 تا90 سانتیمتر و به طول ۶ تا 9 متر و از جنس چلوار، که آن را چند دور به کمر میپیچند و علاوه بر آن در مواقع ضروری ازآن به عنوان کفن یا پیچاندن جای زخم یا طناب نیز استفاده میشود. ستره: قبای مخصوصی است که اندازه آن تا زیر زانو بوده، بیشتر در مواقع رسمی از آن استفاده میشود و از قدیمیترین نوع پوشاک ایران است. کلاه نمدی: کلاه گرد بدون لبهای است که از نمد ساخته شدهاست. کپنک (فرجی) : یک نوع قبای پشمی محکم است که معمولاً مورد استفاده چوپانان میباشد. در مواقع جنگ از آن به عنوان لباس رزم استفاده میشود، زیرا ترکیب بسیار فشردهای درساخت آن به کار رفته است. گیوه : نوعی کفش دست ساز محلی است که کف آن چرم یا پلاستیک ضخیم و محکمی است که رویه آن به وسیله نخ تابیده بافته میشود. چوغا: نوعی بالا پوش مردانه است که بیشتر در منطقه بختیاری لرستان و چهارمحال بختیاری مورد استفاده قرار میگیرد. جنس چوغا از پشم گوسفند است و معمولاً توسط زنان بختیاری بافته میشود. البته لرها دو نوع چوقا دارند که یکی از آنها چوقای بختیاری و دیگری چوقای لرستانفیلی است. پوشاک سنتی بانوان عشایر لرستان جومه: نوعی پیراهن زنان لرستان که به صورت آزاد، بلند و بدون یقه میباشد. کلنجه: بالاپوش یراقدوزی شدهای است که در بسیاری از موارد رویه جلوی آن را سکهدوزی و تزیین میکنند. تره و گل ونی: تره پارچه ابریشمی مخصوصی است که زنان لر به سر میبندند و به لری آن را ساوه میگویند. تره را در حالت عادی میبندند و برای شرکت در مراسم وجشن و سرور، نوعی از آن را به نام گل ونی که رنگین است روی تره میبندند. منبع دیگر پوشاک محلی ایران استان لرستان پوشاک ایرانی


text: موسیقی لری از تنوع و پیشینهای کهن برخوردار است که به دو بخش کلی، موسیقیهای آوازی (کلامی) و موسیقیهای سازی تقسیم میشود. هم اکنون موسیقی لری در قالب ترانه به هفت بخش تقسیم میشود. انواع موسیقی در قوم لر هم اکنون موسیقی لری در قالب ترانه به هفت بخش تقسیم میشود که عبارتند از موسیقی و ترانههای غنایی و عاشقانه، موسیقی و ترانههای حماسه رزمی، موسیقی و ترانههای سوگواری، موسیقی و ترانههای فصول، موسیقی و ترانههای کار، موسیقی و ترانههای طنز و سرودهای مذهبی. موسیقی و ترانههای غنایی و عاشقانه: شامل ترانهها و آهنگهایی است در وصال یا فراق معشوق مانند ترانههای هی لو، بینا بینا، کیودار یا نغمههای شیرین و خسرو، ساری خوانی، میربگی (میرونه) و دهها ترانه دیگر که در مقامهای مختلف موسیقی لری اجرا میگردد. موسیقی و ترانههای حماسه رزمی: این سرودها بیانگر ارزشهای حماسی و رزمی جنگاوران در میان ایل هستند. مانند جنگ لرو، دایه دایه یا مقامهای موسیقی بدون کلام که در رزمگاه و مسابقه به کار رفتهاند، مانند جنگه را، سوارهو و نقاره. موسیقی و ترانههای سوگواری: این موسیقی بیشتر جنبه آیینی داشتهاست و در مواقع سوگواری از روزگار کهن تاکنون کاربرد فراوانی دارد، مانند چمری یا سایر مقامها، از جمله، سحری، پاکتلی، شیونی و دهها مقام دیگر. موسیقی و ترانههای فصول: موسیقی و ترانههای ویژه فصول مختلف مانند برزه کوهی، ماله ژیری، کوچ بارو. موسیقی و ترانههای کار: به منظور سهولت و تسریع در کار مردان و زنان ایلاتی، این ترانهها به صورت فردی یا دسته جمعی خوانده میشود، مانند ترانههای گلدرو (برزیگری)، هوله (خرمن کوبی)، مشک زنی، شیردوشی و چوپانی. موسیقی و ترانههای طنز: این ترانهها اغلب به صورت فیالبداهه در هجو شخص یا موضوع یا مکانی سروده شده و برخی اوقات نیز با حرکات نمایشی طنز آلود فرد یا افرادی همراه بودهاست. سرودهای مذهبی: بر اساس کلامهای یارسان (از سرودههای اهل حق) بوده، جنبه عرفانی و اعتقادی آن بسیار عمیق است. مانند ضامن آهو، سرای خاموشان (شهر بیصدا) و دوازده کلام یاری.. پس از انقلاب ۵۷ پس از انقلاب ۵۷ به علت برخوردهای شدید با اجرای موسیقی به ویژه موسیقی قومی، از میزان مشارکت موسیقی در بخشهای مختلف زندگی قومی کاسته شد اما در گذشته موسیقی شادمانه و غنایی همراه با رقصهای جمعی صورت میگرفت. موسیقیسازی سازهای موسیقی لری عبارتند از سرنا، دهل، تال (کمانچه)، تنبک (تمک)، و سازهای سنتی مرسوم از جمله سازهایی هستند که در موسیقی قوم لر مورد استفاده قرار میگیرند. در این میان کمانچه تنها سازی است که با ساز سایر اقوام تفاوت اساسی دارد. سرنا سرنا (یا سورْنا) نام ساز بادی باستانی ایرانی است که از چوب ساخته میشود. سُرنا و کَرنا هر دو به معنی بوق و با لغت "Horn" در انگلیسی از یک ریشه میباشند. در اصل در میان اقوامی که زبان هندواروپائی اولیه را صحبت میکردند این ساز به علت اینکه از شاخ حیوانات ساخته میشد به این اسم نامیده شده. البته سُرنای کنونی به مراتب از بوقهای شاخی اولیه پیشرفته تر است، ولی عضوی از خانواده سازهای بادی یا بوقی بهشمار میآید. دهل دهل نام یکی از سازهای کوبهای موسیقی است. دهل طبلی بزرگ و دورویهای که هر دو طرف آن پوستی از گاو یا گاومیش دارد، است. در متنهای مختلف نام آن، داول، تاول و داوول آمدهاست. کمانچه (تال) کمانچه یکی از سازهای ایرانی و موسیقی خاور زمین است. این ساز علاوه بر شکم، دسته و سر، در انتهای تحتانی ساز پایه نیز دارد که روی زمین یا زانوی نوازنده قرار میگیرد. کمانچه لری یا تال سازی است که به کمانچه متداول در موسیقی سنتی شباهتهای فراوانی دارد اما دو ویژگی آن را از کمانچه سنتی مجزا میسازد. اولین ویژگی مربوط به کاسیه این ساز است که برخلاف کمانچه سنتی بسته و یک تکه نیست بلکه انتهای آن باز، شکلش تا حدودی مخروطی و درون کاسه و زیر پوست قابل مشاهده میباشد. به همین دلیل آن را کمانچه پشت باز نیز میگویند. دومین ویژگی در حفظ سنت کهن تعداد سیمها در این ساز است. از دوران باستان تا عهد قاجار کمانچه دارای سه سیم بود، اما پس از ورود ویولن به ایران کمانچه نوازان به تقلید سیم چهارمی بر کمانچه افزودند. کمانچه موسیقی سنتی امروزه دارای چهار سیم میباشد. شایان ذکر است که در موسیقی کردی از این کمانچه استفاده نمیشود و با وجود وجوه اشتراک میان این دو موسیقی کمانچه پشت باز فقط به عنوان ساز انحصاری مردم لر مطرح است. تنبک تمبک یکی از سازهای کوبهای پوستی است و از نظر سازشناسی جزء طبلهای جامشکل محسوب میشود که از این خانواده میتوان به سازهای مشابه مانند داربوکا در کشورهای عربی و ترکیه و همچنین زیربغلی در افغانستان اشاره کرد. تاریخچه بر اساس کاوشهای باستانشناسی در مناطق لرنشین، تصویری از رقص و پایکوبی بر قطعهای سفالی به دست آمده که قدمت موسیقی در این منطقه را به هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح رقم میزند. همچنین از آثار و شواهد به دست آمده در این مناطق تصاویری از آلات موسیقی دوران مانند شیپور و تنبور بر روی ظروف نقره وجود دارد که حاکی از رواج موسیقی نزد این قوم در عهد ساسانی است. امروزه نیز برخی از نغمههای باستانی در قالب مقامهای موسیقی قومی باقیماندهاست. البته توالی و ترتیب به هنگام اجرای رقص صورت میگرفت و در صورت دیدن سواران، مقامهای موسیقی رقص قطع میگردید و به اجرای مقامهای سوارکاری (موسیقی رزمی) میپرداختند. مثلاً اگر مقام هل پرکه در حال اجرا بود، با دیدن سواران مقام نقاره نواخته میشد که در ابتدای مقامهای موسیقی سوارکاری است. در مناطق لرنشین توالی و ترتیب موسیقی غنایی بدین گونهاست:سنگین سما، دوپا، سه پا، شانه شکی، گاه ضمن اجرای این مقامها، مقامهای دیگری مانن شیرین و خسرو، و سارو خوانی نیز اجرا میشود. از ترانههای مشهور قوم لر میتوان به قدم خیر، رنگینه، کش طلا (کفش طلا)، صنم گل و هالو گنم خر اشاره نمود. موسیقی و ترانههای حماسی در قوم لر در دو جهت عمل نمودهاند. تشویق ایلات و عشایر به شرکت و حضور در میدانها نبرد (مانند ترانه دایه دایه) و حفظ و زنده نگهداشتن یاد برخی از شخصیتهای حماسی قوم لر در دو بخش بیکلام، مانند مقامهای سحری، نقاره، شاره را، یا با کلام، مانند ترانههای دایه دایه، جنگ لر وکرمی اجرا میشود. از هنرمندان قوم لر استاد همتعلی سالم وشاگردان این استاد نظیر نجفقلی میرزایی، علیرضا حسین خانی و پیرولی کریمی را میتوان نام برد. موسیقی سوگواری: بیانگر مراحل مختلف عزاداری و سنتهای رایج آن در لرستان است. این موسیقی نیز به صورت بیکلام (مانند مقامهای سحری، پاکتلی، چمری) و با کلام (مانند مراسم راراپیشکوه، راراشتکوه، راراشیرازی یا دنگ دال در مناطق مختلف بختیاری) اجرا میشود. به عنوان مثال اشعار متداول در دنگ دال از این دست است: موسیقی فصول: بر اساس اعتقاد حکما در قدیم اجرای موسیقی با اوقات شب و روز، ماهها و فصول در ارتباط بودهاست و برای هر مقطع از زمان در هر ماه یا فصل، موسیقی و نغمههای ویژهای را توصیه میکردند. در مناطق لرنشین نیز در گذشته چنین سنتی وجود داشت، از جمله نغمه شادمانه برزه کوهی که به هنگام بهار و بازگشت ایل از قشلاق و جشن بازگشت به سرزمین نواخته میشد. موسیقی و ترانههای کار: شامل ترانههایی است که مردان یا زنان به ویژه جوانان در هنگام کار، مانند جمعآوری هیزم، آب، شیردوشی و برداشت محصول مشک زنی میخوانند. به عنوان مثال دختران و زنها هنگام آوردن آب چشمه آوازی را به صورت همسرایی اجرا میکنند که زنگولهدار نامیده میشود. زنان در لرستان هنگام شیردوشی آوایی را زمزمه میکنند. موسیقی و ترانههای طنز: این موسیقی و ترانههای که با اجرای حرکات موزون همراه است، در لرستان توسط عدهای بنام دلی اجرا میشد که استعداد فراوانی در ردیف کردن کلمات و اشعار به صورت بداهه داشتند و از این راه ارتزاق میکردند. بیشتر مردم از ترس هجویات جالب آنان مجبور به دادن مبلغی به آنها بودند. بررسی و تحلیل ضرباهنگ ترانهها موسیقی و ترانههای مردم لر معمولاً در میزانهای مرسوم۴/۲، ۸/۶، ۸/۷ اجرا میشوند. همانطور که مشاهده میشود این وزنها در موسیقی مردم کرد نیز وجود دارند. اما نکته قابل ملاحظه در این میان نحوه اجرای تاکیدها در هر قوم است که باعث تفاوت و ایجاد ویژگی برای هر قوم میگردد. در تعدادی از ترانهها شروع ملودی با سکوت همراه است (وجه مشترک با قوم کرد)، لیکن در اجراها همواره چوبی لری که به زبان چوبی سه پا نامیده میشود، با چوبی کردی متفاوت است. به این معنا که فرم قطعه مانند چوبی کردی است اما نوازنده تنبک ضربهها را به قسمت ثابتی از پوست وارد میسازد که در طول اجراها تاکیدها به گوش میرسد. در اجرای ریتم۸/۶ نیز این تفاوت نسبت به ریتم سماع در موسیقی کردی مشهود است. بررسی و تحلیل ملودی ترانهها قوم لر به ویژه در منطقه لرستان نسبت به سایر اقوام بیشترین بهره را از دستگاه ماهور بردهاند. آمیختگی فرهنگی با این دستگاه سبب ایجاد گوشه شیرین خسرو در ماهور شدهاست. چنین گوشهای در موسیقی سنتی ایران در دستگاه شور وجود دارد و اجرای این گوشه در دستگاه ماهور، منحصر به قوم لر است. در مناطق بختیاری تشمالها افرادی هستند که به اجرای موسیقی اشتغال دارند. نغمههای این ناحیه معمولاً در دستگاه شور نواخته میشود و در قالب اشعار غزل گونه و عاشقانه، گاهی شرح زندگی قوم و ایل و گاه در قالب لالاییهای مادرانه متجلی میشوند. نغمههای فراوانی، از جمله علی سونه لری یا شیرین خسرو وجود دارند که دارای ریتم آزاد هستند. ساز کمانچه به عنوان ساز رسمی مردم لر ایفای نقش میکند. نحوه نوازندگی و ایجاد ویبراسیونها توسط نوازندگان محلی باعث میگردد نوعی لهجه خاص مربوط به این قوم در ملودیها طنین بیندازد. این لهجه ملودیک ناشی از اجرای زینتهای خاص توسط نوازندگان و تأکید بر فواصلی است که با آنچه مبنای فواصل موسیقی غربی است، تفاوت دارد. همچنین در بسیاری از قسمتها شروع از درجه دوم (نت ر) است و در مواردی ایست قطعات نیز بر این درجه استوار است که باعث تفاوتهایی در نحوه بیان با دستگاه ماهور در ردیف میگردد. ملودیها در سه بخش باستانی (شامل کلامها)، روستایی (همراه با دوزله و دهل) و شهری (همراه با کمانچه و گاه در کنار سایر سازها) قرار میگیرند. فواصل موسیقی باستانی با تفاوتهایی اندکی منطبق بر فواصل موسیقی تنبوری در قوم کرد است. از جمله این نغمههای باستانی میتوان به مقامهای سحری، هوره و چمری اشاره نمود. ویژگیهای کلی موسیقی لری بعضی از ترانهها در ابتدا با سکوت (ضد ضرب) همراه هستند، این مطلب به عنوان نقطه اشتراک با موسیقی کردی مطرح است. ترانهها مانند سنت رایج در ترانههای محلی سایر نواحی، از دو جمله (فراز و فرود) و گاه از یک جمله تشکیل یافتهاند؛ و معمولاً بیت واحدی از کلام در هر ترانه وجود دارد که مانند ترجیع بند تکرای میگردد، عموماً ترانهها با انتخاب کلمهای از این بیت نامگذاری میشوند، مشابه این مورد در ترانههای قوم کرد وجود دارد. در ترانهها همواره از کلماتی مانند هه، خدا، اری و عزیزم استفاده میشود که این کلمات در پیوند و تطبیق هجاهای شعر و موسیقی ایفای نقش میکنند. معمولاً در پایان هر ترانه نوازندگان قطعهای ضربی با ریتم ۴/۲ مینوازند. این مورد نیز در موسیقی مردم کرد وجود دارد. از اشعار هجایی و بیتهای تکراری در ترانها (نسبت به قوم کرد) کمتر استفاده میگرد به ویژه در ترانههایی که برای مردم لر شناخته شده هستند. در اجرای موسیقی نوعی لهجه خاص (لری) توسط نوازندگان کمانچه القا میشود که تأکیدی بر هویت ملودیک موسیقی در این قوم میباشد. قسمت اعظم ترانههای قوم لر به ویژه در منطقه لرستان در دستگاه ماهور ساخته شدهاند این ساختهها با حسن سلحشوری و روحیه حماسی مردمان این منطق منطبق است. هر اندازه موسیقی منطقه لرستان به موسیقی کردی نزدیک است به همان نسبت موسیقی مناطق بختیاری با موسیقی نواحی فارس و جنوبی ایران سنخیت دارد. ترانه دایه دایه ترانه «دایه دایه» مشهورترین و پرآوازهترین سرودهٔ لری در مقام «سه پا» بوده که امروز مرزهای لرستان را درهم نوردیده و بیشتر موسیقیدانان و مردم کشور با این تصنیف قدیمی آشنائی کامل دارند. «دایه دایه» به مرور زمان بارها توسط آهنگسازان محلی و ایرانی بازسازی و تنظیم شدهاست. ریشهٔ این سرود حماسی لری طبق اسناد و روایتها بدین صورت است: این تصنیف نیز یک بار توسط رضا سقایی در زمان شاه اجرا شد. در دوران جنگ ایران و عراق استاد محمد میرزاوندی این تصنیف رو به عنوان اثری ماندگار برای رزمندگان در دفاع از کشور ثبت کرد سید محمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در همایش مدیران کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سراسر کشور، دربارهٔ این تصنیف گفت: افراد شاخص از چهرههای شاخص این عرصه میتوان به اساتید زیر اشاره کرد: حسین فرجی ملک محمد مسعودی مسعود بختیاری محمد میرزاوندی همت علی سالم شامیرزا مرادی پیرولی کریمی کوروش اسد پور علیرضا حسین خانی رضا مریدی دلفان علی اکبر شکارچی رضا سقایی فرج علیپور ایرج رحمانپور سیف الدین آشتیانی حسن سالم محمد باجلاوند منابع تال (کمانچه لرستان) تحقیق: سیدرسول صدریه سیف زاده، سید محمد. پیشینه تاریخی موسیقی لرستان. انتشارات افلاک ۱۳۷۷ پیوند به بیرون نگاهی به تاریخچهٔ ترانهٔ دایه دایه موسیقی لری استان لرستان سنتهای موسیقی هنری و کلاسیک موسیقی ایرانی موسیقی خاورمیانه موسیقی نواحی ایران


text: تهرانپارس نام کویی است که در شمال شرق شهر تهران، پایتخت ایران و در محدوده منطقه ۴ شهرداری تهران و نیز منطقه ۸ شهرداری تهران واقع شدهاست. این محله از سه طرف به پارک ملی خجیر، بوستانهای جنگلی سرخه حصار، بوستان پلیس ، یاس فاطمی و لویزان، محدود شده است. طبق تقسیمبندی انجام شده توسط شهرداری تهران، این محله خود شامل دو قسمت تهرانپارس شرقی و تهرانپارس غربی است. تهرانپارس غربی از غرب به بزرگراه شهید باقری، از شرق به بلوار شاهد (پروین)، از جنوب به خیابان دماوند و از شمال به بزرگراه شهید زینالدین محدود میشود. تهرانپارس شرقی از شرق به خیابانهای ۱۳۹ و بخشی از خیابان شهید شفیعی مکرم (۱۳۵)، از غرب به بلوار پروین (شاهد)، از جنوب به خیابان طالقانی و از شمال به بزرگراه شهید زین الدین محدود میشود. همسایه این محله از شرق، محلات گلشن (خاک سفید) و جوادیه تهرانپارس هستند. بزرگراههایی از قبیل رسالت (قاسم سلیمانی)، شهید زین الدین، شهید باقری از این منطقه عبور میکنند. از لحاظ مرزبندی با محلات اطراف، تهران پارس از شمال با محلات کوهسار و قنات کوثر و مجیدآباد، از غرب با محلات اوقاف و ده نارمک و دردشت و علموصنعت، از جنوب با محلهٔ آشتیانی و از شرق با محلات گلشن و جوادیه در ارتباط است. خیابانها و میدانهای اصلی تهرانپارس دارای ۶۰ کوچه بلند و افقی میباشد که از شماره ۱۰۱ در خروجی خیابان دماوند به میدان شقایق تا ۲۵۰ در بالای بزرگراه زین الدین خیابان استخر به صورت شمارههای زوج طبقهبندی شدهاست. همچنین تهرانپارس دارای ۱۱ خیابان عمودی بوده که به صورت فرد از خیابان ۱۰۳ تا ۱۳۹ نامگذاری شدهاند. فرعیهای کادوس (شهید سجدهای)، عادل (شهید آهنی آمینه)، زرین (شهید گلشنی)، رشید، رستم، گیو (برادران شهید مظفری) و پارسیان (شهید کمیل میرزازاده)، ۱۲۱ ( طاهری) ۱۲۳ ( اخوت )بخشی از این خیابانهای عمودی هستند که همچنان با نام قدیم خود شناخته میشوند. خیابان ۱۳۱ هماکنون به نام شهید شادالویی، خیابان ۱۳۳ به نام شهید شبستری، خیابان ۱۳۵ به نام شهید شفیعی مکرم، و خیابان ۱۳۷ به نام شهید سلطانی نام گذاری شدهاند. خیابان تیرانداز ( حدفاصل سه راه تهرانپارس تا فلکه چهارم) بلوار اصلی تهرانپارس، که دارای ۴ فلکه بود و به شماره خوانده می شد یک خیابان شمالی-جنوبی است که از فلکه چهارم در زیر بزرگراه زین الدین در شمال آغاز شده و تا سه راه تهرانپارس در تقاطع خیابان دماوند منتهی میشود و به نام آرش (پدر هرمز آرش) نامیده شد. بعدها به آرش تیرانداز تغییر یافت و در بین اهالی تهرانپارس تیرانداز گفته شد. .بعد از انقلاب این خیابان از تیرانداز به حجر بن عدی و در حال حاضر به نام آیت الله خوشوقت نامیده میشود؛ هر چند که در مکالمات روزمره، بین اهالی همچنان با نام قدیم خود یعنی تیرانداز شناخته میشود. خیابان تیرانداز دارای حاشیه تجاری بوده و به نوعی مرکز خرید ساکنین این منطقه است. از میدانها تنها دو فلکه باقی مانده است. فلکهٔ اول تهرانپارس که اخیرا به فلکه قمر بنی هاشم تغییر نام یافت. فلکه دوم که با شلوغ شدن محله و افزایش تعداد خودروها و دلایل دیگر راهی جز تغییر باقی نگذاشته بود با اصلاحات وسیع روبرو شد که امروز به یک تقاطع بزرگ به نام چهارراه اشراق با اصلاحات هندسی تبدیل شده است. فلکه سوم تهرانپارس نیز با مصوبه شورای شهر تهران، فلکه سجادیه نامیده میشود. اما فلکه چهارم که انتهای خیابان تیرانداز بود ، پس از احداث بزرگراه شهید زینالدین، حذف شده و به یک دور برگردان تغییر یافت. همچنین نقطه اتصال بزرگراه شهید قاسم سلیمانی و خیابان تیرانداز تقاطعی است به نام چهار راه تیر انداز که میان فلکه اول و دوم(چهار راه اشراق) قرار دارد. خیابان مهم و اصلی دیگر، بلوار پروین (شاهد) است که از بزرگراه زینالدین در شمال آغاز شده و پس از رسیدن به میدان پروین (تقاطع بلوار پروین و خیابان ۱۹۶ شرقی)، چهارراه سید الشهدا (تقاطع بلوار پروین و خیابان جشنواره) و داشتن تقاطع با بزرگراه شهید قاسم سلیمانی، به انتهای جاده آبعلی و در ادامه به سه راه تهرانپارس ختم میشود. پیشینه در محدودهای که امروزه با نام تهرانپارس شناخته میشود، سالها قبل از تقسیم اراضی آن و انجام خیابان کشیهای مدرن، چندین روستا و آبادی قرار داشتند که مهدیآباد و مجیدآباد از آن جملهاند. در سال ۱۳۱۰ شخصی بنام هرمز آرش که یکی از سرمایه داران زرتشتی بود، این زمینها را که ۳۶ میلیون متر مربع وسعت داشتند، از خانواده ابوالقاسم خان بختیار خرید و تهرانپارس را ساخت همچنین در ابتدای خیابان جشنواره حدود۵۰ متر جلوتر از چهارراه اشراق مدرسه زرتشتیان را بناکرد. پس از آن، تهرانپارس مدرن به دست فرانسویان طراحی شد و به «تهران پاریس» نامگذاری شد. در اتوبان شهید باقری به سمت شمال بعداز تقاطع فرجام و باقری آثاری از تهران پاریس همچنان به صورت اسکلت سازی ساختمانی مشخص است. قبل از انقلاب، تهرانپارس محل سکنی تعداد زیادی از امریکاییان مقیم ایران بود که با وقوع انقلاب از کشور خارج شدند. مهدیآباد این روستا که امروزه هیچ نشانی از آن بر روی نقشه دیده نمیشود چندین سال قبل از ساخت و سازهای شهری در دهه ۳۰ خورشیدی، متروکه و مخروبه شده بودهاست که مورخان علت اصلی آن را خریداری قنات روستا توسط سفارت آمریکا گفتهاند. مجیدآباد مجیدآباد یکی از روستاهای قدیمی شرق تهران بودهاست و محله امروزی آن، هم چنان با همان نام قدیمی خود روزگار سپری میکند. هماکنون پارک پلیس یا همان باغ اناری سابق در این محله هست که سریال قدیمی باغ گیلاس را در این باغ و امارت قدیمی آن فیلمبرداری نمودهاند. خطوط حمل و نقل عمومی از امکانات حمل و نقل عمومی این محله میتوان به ایستگاههای خط ۲ مترو (فرهنگسرا به صادقیه) با نامهای ایستگاه مترو شهید باقری (در تقاطع بزرگراه باقری و رسالت) و ایستگاه مترو تهرانپارس (در تقاطع بزرگراه رسالت و خیابان ۱۲۳) و ایستگاه مترو فرهنگسرا (خیابان جشنواره، مقابل فرهنگسرای اشراق) اشاره نمود. در این محله خطوط اتوبوس بشرح ذیل فعالیت دارند: ۱) خط ۱۰۱ یا یک اتوبوسهای تندرو از چهار راه تهرانپارس به پایانه آزادی از سمت فلکه اول تهرانپارس در مسیر خیابانهای دماوند و انقلاب و آزادی ۲) خط اتوبوس ۲۰۷ چهار راه تهرانپارس به میدان رسالت در مسیر خیابانهای گلبرگ و جانبازان ۳) خط اتوبوس ۲۲۳ شهرک پارس به میدان رسالت دسترسی به فلکه چهارم تهرانپارس و پل استخر ۴) خط اتوبوس ۲۲۴ پایانه علم و صنعت به پایانه افق (حکیمیه) در مسیر بزرگراه رسالت، خیابان فرجام، چهارراه اشراق (فلکه دوم)، خیابانهای جشنواره و پروین، میدان استخر، کنارگذر بزرگراه زین الدین، دانشگاه آزاد تهران شمال تا دسترسیهای محلی حکیمیه ۵)خط اتوبوس ۳۸۳ میدان رسالت به شهرک شهید بهشتی در مسیر خیابان فرجام، چهارراه اشراق (فلکه دوم تهرانپارس)، خیابان جشنواره، ایستگاه مترو فرهنگسرا، و خیابان زهدی (امین)، کنارگذر بزرگراه شهید زین الدین، خیابان شهید رجایی (سازمان گوشت) ۶) خط اتوبوس ۳۹۶ فلکه سوم تهرانپارس به ابتدای خیابان شهید مطهری در مسیر خیابانهای ۱۹۶ غربی، دلاوران، هنگام، رسالت، مترو مصلی، میدان آرژانتین و خیابانهای احمدقصیر، بهشتی و ولیعصر ۷) خط اتوبوس ۳۹۸ چهار راه تهرانپارس به حکیمیه در مسیر فلکه اول، خیابانهای پروین، جشنواره، دماوند تا دسترسیهای محلی حکیمیه و کوی دانشگاه ۸) خط اتوبوس ۳۹۹ پایانه علم و صنعت به شهرک شهید بهشتی در مسیر خیابانهای رسالت، گلبرگ، خوشوقت (حجربن عدی) از فلکه اول، چهارراه اشراق (فلکه دوم)، فلکه سوم و چهارم، پارک پلیس، خیابانهای توحید، استقلال، استخر و ۲۴۴ شرقی در محله کوهسار (سازمان گوشت) ۹) خط اتوبوس ۴۰۰ پایانه علم و صنعت به دانشگاه امام حسین در مسیر بزرگراه رسالت، خیابان فرجام، چهارراه اشراق (فلکه دوم)، خیابانهای جشنواره و دماوند، سازمان آب تا دسترسیهای محلی حکیمیه، دانشگاه آزاد تهران شمال، ضلع شمال بزرگراه بابایی و شهرک شیردم و دانشگاه ۱۱) خط اتوبوس ۴۰۲ چهار راه تهرانپارس به شهرک پارس در مسیر فلکه اول، خیابانهای خوشوقت (حجربن عدی)، بزرگراه رسالت، ایستگاه مترو تهرانپارس، بلوار پروین، میدان استخر، بلوار استقلال و پارک پلیس مراکز و اماکن مهم بوستان یاس فاطمی پارک جنگلی لویزان ، باغ پرندگان تهران بوستان جنگلی سرخه حصار بوستان پلیس (باغ اناری سابق) مرکز خرید سپید مرکز خرید سیوان مرکز خرید پارسیان پردیس سینمایی نارسیس و مرکز خرید نارسیس مرکز خرید و تفریحی و باشگاه بولینگ برج آناهید هتل شهر رستم باغ (ویژه زرتشتیان) فرهنگسرای طبیعت (اشراق) موزه گرافیک ایران (عمارت ارباب هرمز) بیمارستان (زایشگاه) آرش بیمارستان تهرانپارس مجموعه ورزشی شهید عراقی مجموعه ورزشی آزادگان نگارخانه جستارهای وابسته رستم گیو زرتشتیان در ایران منابع محلههای تهران محلههای منطقه ۴ تهران محلههای منطقه ۸ تهران


text: نَرماَفزار گردآوردی از دستورالعملها است که به رایانه میگوید «چگونه کار کن». این مفهوم در برابر سختافزار فیزیکی قرار دارد، که توسط آن سامانه ساخته شده است و «در واقعیت کار را انجام میدهد». در علوم رایانه و مهندسی نرمافزار ، یک نرمافزار رایانهای همه اطلاعاتی است که توسط سامانه رایانهای پردازش میشود، که شامل برنامهها و داده است. نرمافزار رایانهای شامل برنامههای رایانهای، کتابخانهها، و دادههای مرتبط غیرقابل اجرا (مثل مستندات برخط و رسانههای دیجیتالی) است. سختافزار و نرمافزار رایانهای به هم احتیاج دارند و هیچکدام به صورت واقعی قابل استفاده به خودی خود نیست. دستهها نرمافزار رایانه دو دسته است: نرمافزار سیستم نرمافزار کاربردی نرمافزارهای کاربردی، برنامههای مورد استفاده کاربرند و نرمافزارهای سیستمی، مدیریت رایانه را برعهده دارند. مهمترین نرمافزار سیستم، سیستمعامل است. سیستمعامل وقتی برنامهای روی رایانه نصب میگردد، بعضی از اجزای سختافزاری رایانه به فرمان آن برنامه در میآیند. برای نمونه هنگامی که با یک برنامه اجرای موسیقی کار میکنید، کارت صدای رایانه با برنامه پخش موسیقی همکاری میکند و یک آهنگ یا پرونده (فایل) ارتباط بین این تنها قسمتی از کار سیستمعامل است. ارتباط بین نرمافزار و سختافزار به عهده برنامهنویسی است. سیستمعامل یک برنامه نرمافزاری است که چون تمام منابع و امکانات سختافزاری در اختیار وی میباشد دارای ویژگی منحصر به فردی میباشد بنابراین آن را در رده نرمافزارهای سطح پایین (زبان ماشین) میخوانیم با این ویژگی که از اهمیت خاصی برخوردار است. به بیان دیگر سیستمعامل یک برنامه جامع است که اجازه در اختیار قراردادن منابع و امکانات سختافزاری را برای نرمافزارها صادر میکند و این سیستمعامل است که مسئول صحت عملکرد سیستم و منابع آن است. انواع سیستمعامل: مایکروسافت ویندوز، مک او اس، لینوکس، اندروید و آیاواس سیستمعامل شامل ۴ بخش مهم است: مدیریت پردازش و پردازشگر مدیریت حافظه مدیریت دستگاههای ورودی و خروجی (I/O) مدیریت فایلها و اطلاعات|مدیریت فاست.و تازه درخواست هایی که رابط کاربری نرم افزار ارسال میکند توسط این منبع پردازش می شود. سه گروه کلی نرمافزارهای معماری از دیدگاه ساختاری (معماری)، نرمافزارها به دستههای زیر تقسیم میشوند: کاربر بنیان کارگزار بنیان کاربر کارگزار بنیان واژه نرمافزار را در معناهایی به جز معنی برنامه رایانهای نیز بهکار میبرند. مثلاً در دانش برنامه نویسان برخی نرمافزارهای لینوکس. امروزه بیشتر کاربران تنها با ظاهر گرافیکی این برنامهها کار میکنند و اقدامات بسیاری از آن ها از دید کاربر پنهان میماند به عبارتی هر نرمافزار مجموعهای از رمزها است که از الگوریتمی اجرا میکند. جستارهای وابسته مهندسی نرمافزار نرمافزار آزاد نرمافزار آزاد و متن باز بدافزار جاسوسافزار سختافزار نفخ نرمافزار نرمافزار کاربردی فهرست نرمافزارهای آماری نرمافزار اختصاصی نرمافزار اداری نرمافزار ارائه نرمافزار ارتباطی نرمافزار اردوینو (محیط توسعهی یکپارچه) نرمافزار اسلو لوریس الگا (نرمافزار) نرمافزار انحصاری نرمافزار تجاری نرمافزار تحلیل تکنیکال نرمافزار تشریک مساعی نرمافزار حریم خصوصی نرمافزار حسابداری نرمافزار خط لوله نرمافزار رایانه نرمافزار ردگیری زمان نرمافزار رياضي نرمافزار سازمانی نرمافزار سودمند نرمافزار سيستم نرمافزار شبیهساز نرمافزار ضد فیشینگ نرمافزار ضد ویروس نرمافزار طراحی و کنترل سمعی و بصری نرمافزار عددی نرمافزار فروشگاه اینترنتی نرمافزار قابل حمل نرمافزار متنباز نرمافزار مجانی نرمافزار مدیریت از راه دور نرمافزار مدیریت انرژی نرمافزار مدیریت دانش نرمافزار مدیریت مرجع نرمافزار مدیریت پروژه نرمافزار مشاوره رأیدهی نرمافزار مشروط نرمافزار مهندسی عمران نرمافزار موبایل نرمافزار وبنوشت نرمافزار ویکی نرمافزار پایانه فروش نرمافزار پترل نرمافزار پزشکی نرمافزار پیجین نرمافزار پیشگیری از دست دادن دادهها نرمافزار کد-موجود نرمافزار کسبوکار نرمافزار کنترل محتوا نرمافزارخانه درایور دستگاه نرمافزار ضدویروس نرمافزارهای اجتماعی نرمافزارهای رشته مهندسی عمران نرمافزارهای رشته مهندسی مکانیک شاخه CAD و CAE نرمافزارهای شرکت ادوبی کرک کردن نرمافزار پشته راه حل ابزار تست نرمافزار برابرساز پانویس منابع نرمافزار روشهای کمی و ریاضی (اقتصاد) علوم رایانه ویکیسازی رباتیک