source: wikipedia

text: بابُل () (به مازندرانی: بابِل) مشهور به شهر بهارنارنج مرکز شهرستان بابل میباشد. این شهر به دو منطقه شهری تقسیم میشود. بابل در دوران زندیه، مرکز ولایت مازندران بود. این شهر مرکزی مازندران، مرکز منطقه ۱ مخابراتی کشور ایران و مرکز مخابرات استان مازندران میباشد. مردم بابل از قومیت طبری هستند که ریشه در قوم تپوری دارند و به زبان مازندرانی صحبت میکنند. جمعیت شهرِ بابل در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۵۰۲۱۷ نفر بودهاست. بابل یکی از شهرهای مهم شمال کشور از جنبه های تجاری، سیاسی، فرهنگی، درمانی، کشاورزی و دانشگاهی است. بابل دارای پیشینهای قابل توجه میباشد، در گذشته به دلیل تجارت و عبور و مرور تاجران و بازرگانان در این شهر، آن را بارفروش میخواندند. بابل دارای ۲۰ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی است که مهمترین دانشگاه این شهر دانشگاه صنعتی نوشیروانی از برترین دانشگاه های ایران در رتبه بندی موسسه بین المللی تایمز می باشد. همچنین بابل اولین شهر شمال کشور است که دانشگاه علوم پزشکی سراسری در آن تأسیس شد. این شهر در حد فاصل دریای مازندران و رشته کوه البرز، و در فاصله ۱۵ کیلومتری دریای مازندران و ۱۷۸ کیلومتری شمال شرقی تهران (پایتخت)، واقع شدهاست. نامشناسی وجه تسمیه بابل بابل به معنی «جایی که آب فراوان دارد» است. بر اساس پژوهشهای بهدست آمده، نام «بابُـل» از دو تکواژ «با» و «بُل» تشکیل شدهاست. در گذشته تکواژ «با»، در لغت به معنی هر چیز مایع و در کاربرد روزانه به معنی «آب» استفاده میشد. کلمه «باران» یعنی «آبی که رانده میشود»، گواه این مطلب است. تکواژ «بُـل» نیز به معنی «فراوان و بسیار» است. در سال ۱۳۷۲ تحقیقاتی در مورد نامشناسی شهرهای باستانی مازندران به چاپ رسید که گویای این مطلب است. در کتاب حدود العالم (۳۷۲ ه.ق) نیز میآید: مامطیر شهرکیست با آبهای روان و از وی حصیری خیزد سطبر و سخت نیکو که به تابستان به کار دارند» و در سخن اندر رودها میخوانیم: «و دیگر رودیست کی رود باوُل خوانند، از کوه قارن برود و بر مامطیر بگذرد و اندر دریای خزران افتد. از شواهد چنین برمیآید که از سده ۵ و ۶ ه.ق مامطیر رو به ترقی و توسعه نهاده، چنانکه در اوایل سده هفتم بقول یاقوت حموی از جاهای برجسته طبرستان بهشمار میآمد. نامهای پیشین نام این شهر در روزگاران کهن مه میترا بودهاست. در زبانهای هند و اروپایی قدیم کلمه دیو به معنای خدا میباشد. مازندرانیها در زمان گسترش آیین زرتشتی از پذیرش این آیین سر باز میزدند. در بخشهایی از مازندران مردم پیرو آیین «دیو یسنا» بودند و در برابر آیین جدید مقاومت میکردند. در مرآة البُلْدَان در باب وجه تسمیه بارفروشده آمدهاست: در قدیم دهی بوده و بارهایی که با کشتی از جاجی ترخان به بندر مشهدسر میآوردند به آن ده حمل نموده و میفروختهاند. لهذا این قریه موسوم به بارفروشده شدهاست. تغییر نام بابل در سال ۱۳۱۰ه.ش که نقشهکشی از شهر بابل آغاز میشود، به دستور پهلوی اول (رضا پهلوی) نام این شهر از بارفروش به بابُـل تغییر داده میشود. بابل در ۱۳۱۰/۹/۱ ه.ش به این نام تغییر یافت. نام بابُل از نام رودخانهٔ باوُل یا بابُل گرفته شدهاست. حتی در روزگارانی که نام این شهر بارفروش بود، رودخانهها و نهرهایی با نامهای باوُل و بابل در میان مردم شهرت داشتهاست. وجود روستاهای تاریخی با نامهای بابلکان، بابلکنار و ... نیز گویای این ادعاست. جغرافیا آب و هوا ارتفاع این شهر حدود ۲ متر از سطح دریاهای آزاد پایینتر است. شهر بابل بین ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۲ درجه و ۴۴ دقیقه و ۲۰ ثانیه طول شرقی از نصفالنهار گرینویچ واقع شدهاست و با تهران ۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه اختلاف ساعت دارد. بادها از بادهای مهم و فصلی این منطقه میتوان به مواردی اشاره کرد: سورتوک، از سیبری در زمستان، باد خوش آباد، دره نور، اوزروا، گیل وا، بادسام رودخانهها بابلرود: این رود از رودهای پرآب استان، در شهرستان بابل است که از کوههای سواد کوه سرچشمه میگیرد و شاخه مهم آن سجادرود است. این رود ۷۸ کیلومتر طول دارد که پس از گذر از غرب شهرستان بابل و آبیاری شالیزارهای بابل، در بابلسر به دریای خزر (مازندران) میریزد. مصب این رود محل خوبی برای تفریحات آبی است. عمق این رود در قسمتهای مرکزی بسیار کم و در هنگام ریختن به دریا بسیار زیاد است. موقعیت جغرافیایی شهر بابل در ۱۵ کیلومتری جنوب دریای مازندران قرار دارد و رشته کوه البرز نیز حدوداً در ۱۰ کیلومتری جنوب بابل قرار دارد و بابلرود نیز از غرب این شهر میگذرد. قرار گرفتن ۲ بزرگراه در ۳۰ کیلومتری غربی(هراز ۷۷) و ۱۵ کیلومتری شرقی(فیروزکوه ۷۹) شهر بابل، جایگاه ویژهای به موقعیت مکانی این شهر دادهاست. قرار گرفتن این شهر در مرکز مازندران اهمیت موقعیت مکانی این شهر را دو چندان کردهاست. شهر توریستی بابلسر و دریای مازندران در شمال این شهر قرار دارند که این نیز از دیگر دلایل اهمیت موقعیت مکانی این شهر است. {{موقعیت جغرافیایی | مرکز = بابل | شمال = دریای مازندران بابلسر و فریدونکنار | شمال شرقی = سیمرغ بهنمیر | شرق = قائم شهر (مشهد، گرگان، ساری) | جنوب شرقی =سوادکوه شمالی، سوادکوه (به سمت تهران) | جنوب =رشته کوههای البرزفیروزکوه | جنوب غربی =(به سمت تهران) | غرب = آمل | شمال غربی = محمودآباد (چالوس، رامسر، رشت) }} ارتباط با دریا بابل میتواند از راههای مختلف با دریا ارتباط داشته باشد که عبارتند: مسیر اصلی، اتوبان بابل به بابلسر است که از شمال شهر بابل آغاز میشود و پس از گذر ۸ کیلومتر تا جاده ساحلی بابلسر ادامه دارد. این راه مطمئنترین راه برای مسافران است. از دیگر راهها میتوان به جادهٔ زرگرشهرِ بابل (سپاه دانش) اشاره کرد که به مرز میان بابلسر و فریدونکنار میرسد. این جاده از زرگرشهرِ بابل شروع میشود. این مسیر حدود ۲۰ کیلومتر طول دارد. این راه در محدوده شهرستان بابل، دارای ۴ خط (۲ خط رفت و ۲ خط برگشت) و بدون تفکیک است. در خارج از محدوده بابل عرض جاده، ۲ خطه (۱ خط رفت و ۱ خط برگشت) میشود و تا جاده ساحلی دریا مازندران ادامه مییابد. راه دیگر جادهٔ بابل به بهنمیر است. این مسیر از شمال شرقی شهر شروع میشود و پس از گذر ۱۵ کیلومتر به شهر ساحلی بهنمیر ادامه مییابد. این راه یک جادهٔ ۲ خطه (۱ خط رفت و ۱ خط برگشت) و بدون تفکیک است که عرض آن ۷ متر است. محلههای بابل محلههای قدیمی افراداربن، یهودی محله، باقر ناظر، کاسگرمحله یا کوزهگرمحله، عطارمحله، حیدرکلا، آستانه، مسجد کاظمبیگ، سیبباغ، طوقداربن، بیسرتکیه، گلشن، شاهکلا، شاهزنگی یا مسجد جامع، شهدا یا دربالشهدا، برجبن، آقارودپیش، سرحمام آقاحسن، همتآباد، آهنگرکلا، چالهزمین، قصابکلا، چهارشنبهپیش، کفشگرمحله، آببخشان، درکهسر، پرکداربن، قورمشلو، بیدآباد، درویشخیل، عربخیل، سنگپل، سرحمام میرزا هادی، میانکت، ابوالحسن و ابوالحسین، دباغخانهپیش، هسسکاکلا، نفتیمحله، وکمحله، بندارکلا، درزیکتی، سرحمام بیزنحاجی، صددستگاه، سبزهمیدان، کمانگر، هفتتن، قاضیکتی، کشتارگاه، گلهمحله، بازگیرکلا، اوشیب، خشتکورهسر، هلیباغ، قراءکلا یا نوعلم، خورشیدکلا، نقیبکلا، پیرعلم، درویش تاجالدین، مومنآباد، ابومحله، سیدجلال، آزادبن، کتی، سید زینالعابدین. محلههای جدید باغ فردوس، موزیرج، امیرکبیر، صددستگاه، باغبان محله، لرمحله، چهل دستگاه، بحر ارم شرقی، بحر ارم غربی، حمزهکلا، بزاز، اسلام، اکبرین، حکیم آباد، شهرک فرهنگیان، شهرک طالقانی، شهرک اندیشه، شهرک آزادگان، شهرک نیلوفر، شهرک تاکسیرانی، شهرک فرامرزی، شهرک کاظم بیگی، شهرک سعدی، شهرک بهمن، شهرک دانش، شهرک بهزاد، شهرک ارم، شهرک فاطمیه، شهرک آرزو، شهرک شمال، شهرک امام، شهرک گلسار و.. بزرگراهها، بلوارها و خیابانها بزرگراه حائری مازندرانی، بلوار طالقانی، بلوار طبرسی، بلوار نوشیروانی، بلوار کشاورز، بلوار امام رضا، بلوار ولیعصر، بلوار جانبازان، بلوار شهید بهشتی، بلوار میرزا کوچکخان، بلوار ساحلی، بلوار مادر، بلوار غدیر، بلوار شهید نژاداکبر، خیابان مدرس، خیابان شریعتی، خیابان شهید صالحی، خیابان مطهری، خیابان سید جمالالدین اسدآبادی، خیابان امیرکبیر خاوری، خیابان امیرکبیر باختری، خیابان تختی خاوری، خیابان تختی باختری، خیابان نواب (گلشن)، خیابان بسطامی، خیابان تربیت معلم، خیابان مصطفی خمینی، خیابان نبوت، خیابان فرهنگ، خیابان سعیدالعلما (بازار)، خیابان امام، خیابان رستگار، خیابان سرگرد قاسمی، خیابان روحانی، خیابان نیما، خیابان سعیدی، خیابان شهریارپوری و... میدانها میدان شیر و خورشید، میدان کشوری، میدان کارگر، سبزه میدان، میدان باغ فردوس، میدان جمهوری، میدان ۷ تیر، میدان دانشگاه، میدان امام حسین، میدان شهیدان نجاریان، میدان سجودی، میدان اوقاف، میدان آستانه، میدان برج دیدهبانی، میدان غدیر، میدان مادر، میدان انقلاب، میدان بزاز، میدان ششم بهمن، میدان ۱۷ شهریور، میدان امیرکبیر، میدان شهید صفایی مردم قومیت مردم بابل از قومیت طبری هستند و ریشه در قوم باستانی تپوری (به یونانی: Τάπυροι) دارند. شهرهای آمل، چالوس، کلار، سعیدآباد و رویان جزئی از سرزمین قوم تپوری بودند. خطر انقراض قوم طبری به گفته پژوهشگران آمار بالای طلاق، باروری کم، سالمندی و ازدواج پایین از مشکلات حوزه جمعیت در میان قوم طبری به ویژه طبریهای مازندران محسوب میشود. پژوهشگران به روند پیری جمعیت قوم طبری اشاره نموده و بر لزوم توجه به سیاست جوانی جمعیت تاکید دارند. پژوهشگران خطر انقراض قوم طبری (مازندرانی) را در کشور خطر جدی میدانند. براساس غربالگری از ۴۳۰ هزار زوج طبری (مازندرانی) در سال ۱۴۰۱ حدود ۱۰ هزار زوج نابارور در مازندران شناسایی شدند. جمعیت در سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲۵۰٬۲۱۷ نفر (۸۱٬۵۷۲ خانوار) اعلام شد. زبان مردم بابل به گویش بابلی که گویشی از زبان مازندرانی میباشد صحبت میکنند.گویش بابلی پر گویشورترین گویش از گویشهای زبان مازندرانی میباشد. گویش بابلی در سه شهرستان بابل، بابلسر و فریدونکنار صحبت میشود. بابلیها در سخن گفتن به زبان تبری، سریع البیان بوده و در محاوره، از حرف «وَ /va/»، که جنبه تأکیدی دارد، استفاده میکنند. دین پیش از ورود اسلام به ایران، ساکنان این منطقه پیرو آیین میتراییسم (آیین مهرپرستی) بودند. وجود دو آتشکده بزرگ منطقه، در این شهر سبب نامگذاری این شهر به مه میترا [جایگاه میترا(خدای راستی و مهربانی) بزرگ] شد. آتشِ این آتشکده همیشه در روز و شب برای دید مردم روشن بود. بقایای موجود از این دو آتشکده و وجود محلههایی با نامهای خورشیدکلا، روشن آباد، برج بن و ... گویای این ادعاست. پس از ورود اسلام، مردم منطقه بعد از اندکی مقاومت به این آیین روی آوردند. پیش از انقلاب اسلامی ایران، اقلیت مذهبی نسبتاً بزرگی در بابل ساکن بودند که پیرو آیین یهودییت بودند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی کوچ کردهاند. در حال حاضر بیشتر مردم بابل مسلمان و پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند. تاریخچه دوران باستان استان مازندران پیش از اسلام تپورستان (به پهلوی: ) نامیده میشد که برگرفته از نام قوم تپوری (به یونانی: Τάπυροι) میباشد که پس از اسلام قوم طبری نام گرفتند و سرزمینشان طبرستان نامیده شد. به گفته واسیلی بارتلد تپوریها در قسمت جنوب شرقی ولایت سکونت داشتند و در قید اطاعت هخامنشیان درآمده بودند و آماردها مغلوب اسکندر مقدونی و بعد مغلوب اشکانیان شدند و اشکانیان در قرن دوم ق. م آنها را در حوالی ری سکونت دادند و اراضی سابق آماردها به تصرف تپوریها درآمد و بطلمیوس در شرح دیلم یعنی قسمت شرقی گیلان در ساحل بحر خزر فقط از تپوریها نام میبرد. به گفته مجتبی مینوی قوم آمارد و قوم تپوری در سرزمین مازندران میزیستند و تپوریها در ناحیه کوهستانی مازندران و آماردها در ناحیه جلگهای مازندران سکونت داشتند. در سال ۱۷۶ ق. م فرهاد اول اشکانی قوم آمارد را به ناحیه خوار کوچاند و تپوریها تمام ناحیه مازندران را فرو گرفتند و تمام ولایت به اسم ایشان تپورستان نامیده شد. شهرهای آمل، چالوس، کلار، سعیدآباد و رویان جزئی از سرزمین قوم تپوری بودند. سرزمین لنگا و تنکابن بخشی از سرزمین دو قوم تپوری و آمارد بود. ویلیام اسمیت در فرهنگ لغت جغرافیای یونان و روم مینویسد: تپورها قومی بودند که محل سکونت آنها در دورههای مختلف تاریخ به نظر میرسد در امتداد فضای وسیعی از کشور از ارمنستان به سمت شرق تا آمودریا گسترش یافته بود. استرابون آنها را در کنار دروازههای کاسپین و ری، در پارت و بین دربیک و هیرکانی و همراه با آماردیها و سایر مردم در امتداد سواحل جنوبی دریای مازندران قرار میدهد که آخرین دیدگاه یعنی سکونت در امتداد سواحل جنوبی دریای مازندران مطابق نظر کوینت کورس و دیونیسوس و پلینی هم میباشد. بطلمیوس در جایی آنها را در زمره اقوام سرزمین ماد به حساب میآورد و در جایی دیگر آنها را به مارگیانا نسبت میدهد. تپوریهایی که در پلینی و کوینت کورس به آنها اشاره میکند شکی در آن نیست که ناحیه کنونی طبرستان نام خود را از آنها گرفتهاست. آلیان توصیف عجیبی از تپوریهایی که در ماد زندگی میکردند ارائه میدهد. بابل در متون تاریخی نخستین مورخانی که از مامطیر یاد کردهاند ابن رسته و ابن فقیه (۲۹۰ ه.ق) میباشند. همچنین نویسندگانی مثل اصطخری (۳۴۰ ه.ق) به صورت ممطیر و مامطیر ابن حوقل (۳۷۶ ه.ق) به صورت مامطیر از این شهر نام بردهاند. در کتاب حدود العالم (۳۷۲ ه.ق) نیز میآید: مامطیر شهرکیست با آبهای روان و از وی حصیری خیزد سطبر و سخت نیکو که به تابستان به کار دارند» و در سخن اندر رودها میخوانیم: «و دیگر رودیست کی رود باوُل خوانند، از کوه قارن برود و بر مامطیر بگذرد و اندر دریای خزران افتد. از شواهد چنین برمیآید که از سده ۵ و ۶ ه.ق مامطیر رو به ترقی و توسعه نهاده، چنانکه در اوایل سده هفتم بقول یاقوت حموی از جاهای برجسته طبرستان بهشمار میآمد. مقدسی (۳۷۵ ه.ق) مامطیر را شهری از قصبه آمل میشمارد و مامطیر و ممطیر را دو شهر جداگانه میپندارند. وجه تسمیه مامطیر ابن اسفندیار دربارهٔ بنای مامطیر و نام آن میآورد: چون امام حسن ابن علی (ع) در زمان خلافت عمر به مامطیر رسید و مالک اشتر نخعی و سپاه عرب با او بودند آن موضع که مامطیر است به چشم امام حسن ابن علی (ع) دلگشای و نزه آمد، آبگیرها و مرغان و شکوفهها و ارتفاع بقعه و نزدیک به ساحل دریا دید گفت: بقعه طیبه ماء و طیر، از آن تاریخ مختصر عمارتی پدید آمد تا به عهد محمدابن خالد که والی ولایت بود، بازار فرو نهاد و بیشتر عمارت فرمود در سنه ستین و مایه مازیار بن قارن مسجد جامع بنیاد نهاد و شهر گردانید. ولی اولیاءاله آملی میآورد: در عهد خلافت اصحاب از قبل خلفای راشدین، هیچکس، تخصیص به تبرستان نیامد و آنچه در تاریخ تبرستان مسطور است که در ایام خلافت عمربن الخطاب امام ابومحمدالحسن علی (ع)، و عبداله ابن عمر، و مالک بن حارث الاشتر و قسیم بن العباس به تبرستان آمدهاند به حقیقت اصلی ندارد. در این باره اختلاف نظر زیادی وجود دارد. از جمله آنکه عدهای فتح طبرستان را در زمان عثمان میدانند نه به عهد خلافت عمر؛ و عدهای از مورخان نیز حضور امام حسن را در فتح طبرستان صریحاً نفی کردهاند و عدهای دیگر به حضور آن حضرت در فتح طبرستان اشارهای نمیکنند. اما براساس مدارک به دست آمده نام مامطیر در یک واقعه تاریخی مربوط به سال (۲۵۰ ه.ق) هنگام قیام حسن بن زید علوی (داعی کبیر) ضد حکمران عرب طبرستان آمدهاست. وجه تسمیه مامیترا بعضی از متاخران از دو کلمه (ممطیر) و (مه میترا) چنین نتیجه گرفتهاند که: شهر بابل امروزی شهری بود پاک و مقدس، در نزدیکیهای دریا و برای جای داشتن (میترای بزرگ) یا (آتشکدهٔ میتر)، بومیان آن را (مهمیترا) یا جایگاه میترای بزرگ مینامیدند. از سال (۲۵۰ ه.ق) به بعد نام مامطیر در اغلب حوادث طبرستان عنوان میشود که در قرن پنجم و ششم، مامطیر رو به وسعت و آبادانی میرود بهطوریکه در اوایل قرن هفتم به روایت یاقوت حموی از نقاط معتبر طبرستان بهشمار میآید. موقعیت مامطیر در طبرستان از مامطیر به عنوان یکی از شهرها و نواحی طبرستان یاد شدهاست. ابن رسته مورخ قرن سوم، طبرستان از جانب مشرق به گرگان و قومس و از طرف مغرب به دیلم و از طرف شمال به دریا و از طرف جنوب به به بعضی از نواحی قومس و ری محدود میشود. به گفته ابن رسته مراکز و بخشهای طبرستان چهارده تا است و خورهٔ آمل که کرسی و مرکز آن ناحیت است و شهرهایش عبارتند از: ساری و مامطیر و تُرنجه و روُبست و میله و مرارکدیه (کدح) و مِهروان و طَمیس و تَمار و ناتل و شالوس (چالوس) و رویان و کلار. اصطخری مینویسد: آمل، ناتل، سالوس (چالوس)، کلار، رویان، میله، برجی، چشمهٔالهم، ممطیر، ساری، مهروان، لمراسک و تمیشه در شمار طبرستان است. ابن حوقل در وصف طبرستان مینویسد: بزرگترین شهر طبرستان شهر آمل و در زمان ما حاکم نشین آنجاست. از پلور تا آمل یک منزل است و از آمل به شهر میله دو فرسخ و از میله تا تریجی دو فرسخ و از تریجی به ساری یک منزل و از ساری تا استرآباد چهار منزل و از استرآباد تا گرگان دو منزل راه است و از آمل تا ناتل یک منزل و از ناتل تا چالوس یک منزل و به سمت دریا تا عین الهم یک منزل است. ابن حوقل مینویسد: شهرهای آمل، شالوس (چالوس)، کلار، رویان، میله، تریجی، عین الهم، مامطیر، ساریه و طمیسه جز ولایت طبرستان است. مقدسی نیز در احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم «جرجان، طبرستان، دیلمان و جیلان» را در اقلیم پنجم عالم معرفی کردهاست. مقدسی همچنین طبرستان را دارای کوههای بسیار و باران فراوان، وصف کرده و آمل را مرکز طبرستان و چالوس، مامَطیر، تُرنجَه، ساریه، تمیشه و... را از شهرهای طبرستان دانستهاست. به نقل از حدود العالم تمیشه، لمراسک، ساری، مامطیر، تریجی، میله، آمل، الهم، ناتل، رودان، چالوس و کلار در شمار طبرستان هستند. به گزارش مؤلف حدود العالم ناتل، رودان، چالوس و کلار شهرک هاییاند اندر کوه و شکستگیها و این ناحیتی است هم از طبرستان و لکن پادشاهی دیگر است و پادشاه آن استندار خوانند. ابوالقاسم بن احمد جیهانی در کتاب اشکالالعالم مینویسد: از شهرهای طبرستان: آمل، ناتل، سالوس (چالوس)، کلارودان، عینالهم، مامطیر، ساری، تمیشه، استرآباد، جرجان، آبسکون و دهستان است. راه آمل به دیلم، آمل تا ناتل از آنجا تا سالوس و از آنجا تا کلار و از آنجا تا دیلم است. رابینو مینویسد: وسعت دیلم تا بیش از یک منزلی مغرب ناحیه کلار طبرستان نبودهاست. حمزه اصفهانی مورخ قرن سوم در کتاب سنی ملوک الارض و الانبیا مینویسد: طبرستان دارای کورههای بسیار بود که یکی از آنها سرزمین دیلم است و ایرانیان دیلمیان را اکراد طبرستان مینامیدند چنانکه عربان مردم عراق را اکراد سورستان میخواندند. ابن اسفندیار طبرستان را از شرق تا غرب، محدود به دینارجاری تا ملاط دانسته، که معادل تقریبی جرجان و رودسر کنونی هستند. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان از شهرهای طبرستان که دارای جامع و مصلی بودند چنین نام میبرد: به هامون آمل، ساری، مامطیر، رودبست، تریجه، میله، مهروان، اهلم، پایدشت، ناتل، کنو، شالوس (چالوس)، بیخوری، لمراسک، طمیش و به کوهستان کلار، رویان، نمار، کجویه، ویمه، شلنبه، وفاد، الجمه، شارمام، لارجان، امیدوارکوه، پریم و هزارگری. ظهیرالدین مرعشی در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران مینویسد: حد طبرستان از طرف شرقی دینارهجاری و از طرف غربی ملاط که آن قریه شهر هوسم که اکنون به فرضه رودهسر اشتهارد دارد. حد مازندران از طرف شرقی بیشه انجدان میباشد و از طرف غربی ملاط میباشد. حد گرگان حالیا که به استرآباد مشهور است و اصلاً دهستان میگفتند شرقی دیناره جاری است که حد شرقی تمام طبرستان است و غربی انجدان که حد شرقی مازندران است. به گفتهٔ ظهیرالدین مرعشی مازندران بخشی از طبرستان است و سرزمین طبرستان، گرگان و مازندران هر دو را در بر میگرفت. تیموریان جوزفا باربارو دربارهٔ اوضاع مازندران و بارفروشده در زمان تیموریان میآورد: مردم مازندران جنگجوترین مردم ایران بهشمار میرفتند و تا مدتی نسبتاً مدید در برابر نیروی تیمور پایداری کردند شهرهای عمده آن عبارتست از ساری مرکز مازندران، بارفروش ـ بابل امروزی _که بیش از یکصد هزار تن جمعیت دارد و بارفروشده به عنون یک مرکز تجاری در زمان حکومت شاه عباس اول صفوی که مادرش از مرعشیان تبرستان بود، توسعه یافت. غلامحسین افضل الملک که در سال نهم جمادی الاخر هزار و سیصد و بیست و دو از بارفروش دیدن میکند، دربارهٔ بنای این شهر میآورد: سابقاً اینجا ده بوده و در جزء جمع دفتری (بارفروشده) نام اینجا بودهاست. در عهد خاقان مغفور فتحعلی شاه قاجار آنجا را بنای شهر گذاشتهاند و معابر صحیحه در آن قرار دادهاند. تقریباً نود سال است که اینجا را ساختهاند. آنچه از منابع متعدد برمیآید نام بارفروشده تا اواخر دوران صفویه به این منطقه اطلاق میگشت. زندیه در زمان زندیه و هنگام نقل فعالیتهای آقا محمد حسن خان آغامحمدخان قاجار ذکر بارفروش بسیار به میان میآید و جالب توجه آنکه کلمهٔ ده از آخر آن برداشته شدهاست. گ. ملگونف، سیاح معروف که در سالهای ۱۸۵۸ و ۱۸۶۰ میلادی از سواحل دریای خزر دیدن میکند میآورد: بابل پیش از انقلا ۱۹۱۷ م. روسیه، یکی از مراکز بازرگانی مهم شمال کشور و محل واردات امتعهٔ خارجی و همچنین مرکز خرید محصولات طبیعی و مصنوعی قرای و قصبههای عمدهٔ مازندران محسوب میگردید و به همین لحاظ بارفروش نامیده شده بود. بعضی محققان را اعتقاد بر آنست که: از سدهٔ هشتم ه.ق یعنی از حکومت میرقوامالدین مرعشی، بارفروش دیه و از سدهٔ سیزدهم یعنی از زمان پادشاهی فتحعلی شاه قاجار بارفروش خوانده شدهاست. حوادث سیاسی اواخر عهد زندیه نقطه عطفی در تاریخ بارفروش محسوب میشود. از سال ۱۱۶۵ ه.ق که محمدحسنخان شکست سختی به سپاه کریمخان زند وارد آورد آهنگ مازندران کرد، از آن سال سرتاسر مازندران تحت سیطرهٔ محمدحسنخان درآمد. محمدحسنخان تا سال ۱۱۷۲ ه.ق بر مازندران حکمرانی کرد. اما در پانزدهم جمادیالثانی ۱۱۷۲ ه.ق جنگی بین وی و شیخعلی خان زند درگرفت با حمله شیخعلی خان محمدحسنخان عقبنشینی را ترجیح داد و از راه شاه عباسی به سوی استرآباد فرار کرد اما سبزعلی کرد و محمدعلی آقا جاردولو ـ یا به قولی رستم بیگ کرد مدانلو ـ سر وی را بردیدند و برای کریمخان به تهران فرستادند. از آن زمان به بعد بارفروش مورد توجه زندیان قرار گرفت تا وقتی که زندیه آن ایالت را فتح و پایتخت را به بارفروش منتقل کردند. موقعی که در سال ۱۷۷۱ مسیحی سیاح معروف گملن از این حدود مازندران عبور میکرد ذکر میکند: پایتخت چنانکه گفته شده به باروفروش انتقال یافته بود. پس از بازگشت علی محمدخان زند در سال ۱۱۹۰ ه.ق به شیراز حسینقلی خان مجدداً پرچم خودسری برافراشت و صبحگاهی بهطور پنهانی با سرعت هرچه تمامتر خود را به بارفروش مقر مهدیخان دادو رساند. حمله غافلگیرانه حسینقلیخان به بارفروش، مقر حکومت مهدیخان دادو» و برچیدن بساط حکومت وی، عصبانیت کریمخان را سبب شد، پس زکی خان را در سال ۱۱۹۰ ه.ق روانه مازندران کرد. قاجاریه مرگ کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ ه.ق فرصتی پیش آورد تا آقامحمدخان پسر بزرگ محمدحسن خان قاجار که شانزده سال به عنوان گروگان نزد وی به سر میبرد بتواند فرار کند آقامحمدخان در ۲۸ ذیقعده ۱۲۹۴ در بارفروش به انتظام امور پرداخت. اما رضاقلیخان قاجار به همدستی لاریجانیها در ذیحجه ۱۱۹۵ ه.ق به بارفروش آمده و مقر آغامحمدخان قاجار را محاصره کردند؛ و آغامحمدخان را به اسارت درآوردند؛ ولی دوستداران آغامحمدخان در بندپی به بهانه مراقبت سختتر از او، وی را به بندپی بردند. از سویی مرتضی قلیخان و مهدیقلیخان قاجار و مصطفیقلیخان قاجار پس از شنیدن خبر محاصرهٔ برادر بزرگ خود را به بارفروش رساندند و رضاقلیخان را برآن داشتند که خان ابدال خان را به جنگ ایشان بفرستد، اما شکست خورده و اسیر شد. دوستان آقا محمدخان پس از این ماجرا وی را با دویست تفنگچی به بارفروش بردند. آقامحمدخان تا صفر سال ۱۱۹۷ از دست برادران که علیه او دست به آشوب زده بودند آسوده شد و به استرآباد و پس از مدتی توقف در آنجا در ۲۳ ربیعالاول ۱۱۹۷ ه.ق به ساری بازگشت. همین که آغا محمدخان قاجار اساس حکومتش را در مازندران استحکام بخشید باز مرکز را بساری انتقال داد. گرچه تا اواخر دورهٔ قاجاریه ساری حاکمنشین مازندران بود اما به سبب وجود ادارات مالیه، اوقاف، تطمیه، کارگزاری، فایدههای عامه و دربارفروش، این شهر اهمیت بسزایی در امور مازندران داشت. در سال ۱۲۱۴ ه.ق فتحعلی شاه بعد از کشمکش با مدعیان قدرت، پسر یازده ساله خود محمدقلی میرزا را به حکومت مازندران منصوب کرد. در این زمان سپاهیان مازندرانی که به پیشنهاد قائم مقام جانباز خواندند در جنگ اول ایران و روس که در ۱۲۱۸ ه.ق/ ۱۸۱۲ م درگرفت شرکت داشتند. پادشاهی محمدشاه، فظعلیخان قراباغی ۱۲۵۱–۱۲۵۲ ه.ق به حکومت مازندران گمارده شد. از کتیبهای در مسجد جامع بارفروش دانسته میشود که فظعلی خان به دستور محمدشاه، در سال ۱۲۵۱ ه.ق مالیات نانواها را ملغی کرده بود. بابل و فرقه بابیه از وقایع مهم بارفروش در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه (۱۲۶۴–۱۳۱۳) واقعه قلعهٔ شیخ طبرسی و فتنه بابیها میباشد. پیروان سیدباب در هر ولایتی بنیاد ظهور و خروج نهادند و قصور خلافت و بروج نیابت خود را بزور بر کیوان عروج دادند. از شاهرود روی ببارفروش نهادند ـ در آن زمان مازندران حاکم نداشت و تنها شهر مازندران که وابستگی قومی و طایفهای در آن دیده نمیشد بارفروش بود و ملامحمدعلی قدوس خود اهل بارفروش بودهاست ـ و در خارج شهر و حوالی بحر ارم که معروف است بسبزمیدان رحل اقامت فروگرفتند. سخنان آنطایفه را بجناب سعیدالعما بردند و بدیشان پاسخهای سخت آوردند و این طایفه به طریقه ارباب خروج با اسلحه در شهر و بازار آمد و شد گرفتند جناب سعید العلما و علمای مازندران اجتماع این طایفه غریبه را در آنولایت صلاح ندانستند و برخروج امر کردند. نقار و غبار در میانه پدید آمد سخنان نرم بدرشت کشید و ضرب زبان بزخم مشت انجامید عباسقلیخان سرتیپ لاریجانی بنامه سعیدالعما از این کارآگاه گشته تا ایشانرا از بارفروش بار بر خر نهاده دجالوار روانه دیار بوار نماید کار بنزاع و دفاع انجامید دوازده کس از بابیه مقتول شدند و چند تن از اینان زخمدار گشتند ملاحسین ـ بشرویهای ـ و حاجی محمد علی مازندرانی که رؤسای آن گروه بودند مستدعی شدند که بجانب عراق روند سردار لاریجانی مضایقتی نکرد و برایشان سخت نگرفت از علیآباد ـ قائمشهر کنونی ـ بگذرانیده بعراق روانه سازد و ایشان کوچ دادند و روی براه نهادند چون بعلیآباد رسیدند خسرونامی قادی کلائی از قوای علیآباد بطمع اموال ایشان افتاده با جمعیتی دنبال آن کاروان گرفت و به اسم همراهی و محافظت رشوتی خواست آنان نیز مضایقه نکردند ولی طمع خسروگدا. طبع از کرم و درم آنان افزوده بود. ایشانرا از گذشتن منع کرد و بدان اموال امر نمود و دو تن از همراهان ملاحسین کشته شدند و قریب به غروب بمقبرهٔ شیخ طبرسی رسیدند متحیر ماندند از خسرو بیک و همراهان او نیز سخت خایف و مضطر شدند و خسرو اسب سواری ملاحسین را گرفتن خواست و در شمشیر او نیز طمع کرد ملاحسین بشرویه ـ بشرویهای ـ تیغی بر خسرو راند که بخون غلطید و جمعی از موافقانش را نیز بکشت و معدودی فرار کردند. ملاحسین که دید کار به اینجا کشیده شد از رفتن به عراق پشیمان شد و در محوطه مقبره مرقد شیخ طبرسی متحصن شد. بشروئی وقتی بآنجا آمد؛ وضعیت آن محل را چنین مناسب دید که آنجا را مرکز جنگ هولناک خود قرار دهد. پس شروع بساختن پناهگاه و کمینگاهها و بلند ساختن برجها و دیوارها کرد چون از ساختن قلعه و استحکامات فارغ شد شروع به جمعآوری اسلحه کردند، تکمیل مهمات، تمرین بابیان به طرز استعمال اسلحهٔ آتشی و شمشیر زدن و تهیه مهمات و ذخایر جنگی کرد پس پیروانش را به چند دسته تقسیم نمود و آنها را به دهات و شهرهای اطراف فرستاد تا بقدر کفایت یکماه یا زیادتر گوسفند و خواربار و علوفه حیوانات خریداری نمایند وگرنه با غارت و چپاول تهیه سازند. آنها این عملیات را در زمان کمی انجام دادند. آنگاه نواب و دعات خویش را باطراف فرستاد تا مردم را بسوی باب دعوت کنند. چون خبر جماعت بابیه در شیخ طبرسی و دراز دستی ایشان در نهب و غارت اطراف مازندران گوشزد شاهنشان ایران ـ ناصرالدین شاه ـ گشت، فرمان داد که بزرگان مازندران لشکر آماده کرده بر ایشان بتازند و جهان را از وجود آن جماعت بپردازند اول آقا عبدالله برادر حاجی مصطفیخان هزار جریبی دویست نفر از مردم هزار جریب را منتخب ساخته با تفنگچی سورتی به ساری آمد و در آن جا میرزا آقا نیز از افاغنهٔ ساکن ساری و سوادکوه و ترک جمعیتی فراهم کرده به اتفاق تا علیآباد رفتند و از مردم علیآباد جماعتی نیز امداد ایشان کردند. جماعت بابیه بر آقاعبدالله بتاختند و مبارزتی سخت دست داده در آن نزاع سی نفر از تفنگچیان آقا عبدالله مقتول گشتند و باقی منهزم شدند ملاحسین بیترس و بیم خود را به آقا عبدالله رسانیده و او را با تیغ دو نیمه کرد اول بار تفنگچیان را طعمهٔ شمشیر ساختند. پس به کار اهل قریه پرداختند و اناثأ و ذکورأ و صغارأ و کبارأ تمامی را با شمشیر و خنجر پارهپاره کردند. پس از آن آتش بدان قریه زدند و اموال و اثقال ایشان را غارت کردند چون خبر قتل آقا عبدالله و غارت افرا معرض شاهنشاه افتاد، شاهزاده مهدیقلیمیرزا را به قلع آنها مأمور ساخت ملاحسین و حاجی محمدعلی از حالت آن لشکر آگهی یافتند بابیهٔ از جان گذشته به عزم شبیخون طریق واسکس پیش گرفتند آتش در آن سرای انداخته تمامت آن عمارت با بهاربندی که یک طرف آن بود و عمارت حسینیه که در جنب آن بوده با جماعتی که در آن جاها مسکن داشتند، یکسره بسوختند و بعضی را هم کشتند و جسد ایشان را در آتش افکندند و جماعتی از تفنگچیان اشرف، در کنار لشگرگاه سنگری ساخته بودند گلوله بر سینهٔ ملاحسین آمده پس جسد او را در زیر دیوار مرقد شیخ طبرسی، با جامه و شمشیر به خاک سپردند چون مدت محاصرهٔ قلعه شیخ طبرسی وجلادت جماعت بابیه به چهار ماه کشید، شاهنشاه به اهل مازندران خشم فرموده، سلیمان خان افشار را فرمان داد تا با لشکر ی خونخوار به جانب مازندران روان شود پس از این واقعه، دیگر در قلعهٔ شیخ طبرسی برگ درخت و علف زمین و استخوان و چرم تمام شد و راه فرار مسدود گشت، ناچار جماعت بابیه زنهار طلبیدند سعیدالعلما و دیگر اهالی بر قتل حاجی محمدعلی و بزرگان بابیه فتوی دادند و گفتند بازگشت ایشان در شریعت مقبول نباشد و تمام را در سبزه میدان بارفروش مقتول ساختند. در این فتنه از جماعت بابیه هزار و پانصد نفر به معرض تلف درآدمدند. بین سالهای (۱۲۶۷–۱۲۷۱ ه.ق) دو کارخانه شکر و قند در شهرهای ساری و بارفروش به سعی مصطفیقلیمیرزا حاکم مازندران و ابتکارات صدراعظم معروف آن دوره ـ میرزاتقیخان امیرکبیرـ بنا شد و به اهمیت تجاری و بازرگانی شهرهای ساری و بارفروش افروده شد و بر اثر تجارت و بازرگانی فوقالعاده بارفروش دولت روسیه بر اثر نفوذی که پس از عهدنامه ترکمانچای در ایران به دست آورده بود. یک نفر نماینده تجاری به نام آگنط ـ آگنت ـ در بارفروش داشت. در بیستم ربیع الاول ۱۲۷۳ هجری قمری میرزا اسدالله وزیر برای سرکشی کارخانه شکرریزی دولتی به بارفروش آمد و در آنجا خبر فتح هرات توسط سپاهیان ایرانی به او رسید به همین مناسبت به دستور او و به اهتمام حاکم بارفروش ـ میرزا شفیع ـ شهر را چراغانی کردند و خود وی در مسجد جامع بارفروش حاضر شده و مژده این پیروزی را به مردم داد. میرزا شفیع به پاس کوششهایی که در این باره انجام داد از طرف حاکم مازندران به یک «طاقه شال ترمه» مفتخر گردید. مسعود میرزا ظلالسلطان، که روزگاری والی مازندران بود در سال ۱۲۷۸ ه.ق دربارهٔ بارفروش میآورد: شهر دوم مازندران بارفروش است. این اسمی است با مسمی در اینجا رد و بدل و خرید و فروش میشود. در این شهر، از داغستانی و لزجی و اهل آذربایجان و عراقی و ارمنی و ترکمان و غیره و غیره، همه گروهی هستند، یک کمپانی روس هم هست برای ترویج تجارت و تربیت مردم تازه. در سال ۱۲۹۲ ه.ق به دستور ناصرالدین شاه را ه مستحکم بارفروش و ساری و راه کالسکه رو با پلهای مستحکم بین آمل و بارفروش ساخته شد؛ و علیرضاخان عضدالملک در مدت حکمرانی خود در زمان غلامعلیخان نظام السلطان نوری ۱۳۲۶ ه.ق حاکم مازندران، برای تشکیل انجمن ولایتی، از مجلس شورای ملی که به وی تلگراف شد بابل در زمان مشروطیت مخبر انجمن ـ آقا حسن بادکوبهای ـ بود که یادداشتهای مهم روز را برای روزنامه «حبلالمتین» میفرستاد. اعضای انجمن به دستور تلگرافی مجلس شورای ملی، آقایان مفتخرالممالک ـ شهریارپوری ـ و حاج ابراهیم ماهوت فروش را به سمت نمایندگی انتخاب و به تهران فرستادند. مخالفان برای کشتن علامه و معین التجار پافشاری میکردند. ـ و ـ آنان هم مجبور شدند خود را مخفی کنند. حسین لطیفی، حاجی کسروی و شعبان کوچک سرایی و چند نفر دیگر مأمور قتل علامه بودند. منزل علامه در محله آستانه در کوچه بنبستی بود، چند نفر هم مسلح، حفاظت از آن را به عهده داشتند. در یکی از شبها آنها حمله کردند، نگهبانان منزل متواری و ترورسیتها از پشت بام وارد خانه میشوند. در خانه بین محافظین جان علامه و تروریستها تیراندازی میشود، همسر مرحوم علامه از این موقعیت استفاده و نردبانی آماده میکند که علامه از گذرگاه ویژهای به خانه یکی از همسایگان برود، همینکه علامه به آخرین پله نردبان میرسد، پایه نردبان میلغزد و علامه به زمین میافتد و دچار شکستگی فک و سر و بالاخره خونریزی مغزی میشود و به فاصله یکی دو روز بعد درمیگذرد. در تشیع جنازهاش جز چند نفر از مشروطه خواهان کسی شرکت نمیکند. بعد از این که کار مشروطه خواهان در تهران تا حدودی ضعیف شد و شاه بر ملت غلبه نمود، از مازندران به کلی اسم مشروطه برداشته شد؛ و در بارفروش هم «ملامحمدجان علامه» و معین التجار مشروطهخواه به سال ۱۲۸۸ ش/ ۱۳۳۰ ه.ق با توطئه مستبدین محلی به اسامی حاجی کسروی و حسین لطیفی و علیقلی گومیج و حسین نامی کشته شدند. در همین سال «خبر رسید که چند نفر از مجاهدین قفقازی به ریاست «پانوف» ـ پانف ـ نام بلغاری، از دریا با کشتی بخاری به بندر مشهدسر ـ بابلسر امروزی ـ سربرآمده، گمروک خانه و تیلگرافخانه را ضبط کرده، در گمروک خانه هرچه نقده بود گرفته، از طرف خودشان در گمروک آدم گذاشتهٔ بارفروش میآیند. پسر اسماعیل خان سوادگوهر با چند سوار جلوتر رفته در بارفروش در کاروان سرایی منزل داشت. مجاهدین رفته خواستند او را بکشند، ممکن نشده، آنها خبر شده، سر دروازهٔ کاروان سرا را سنگر کرده دعوا و تیراندازی کردند. بعد از صرف تیر و تفنگ زیاد، پانوف زخمی شده برگشته به منزل شاهزاده اعظام السلطنه ـ و بعد با کمک مشروطه خواهان محلی به بندر گز روانه شدند، ورود آزادی خواهان به سرکردگی پانف از بندرگز به گرگان مورد استقبال مردم به رهبری شیخ محمدحسین روحانی مشروطهخواه قرار گرفت. در همان سال مردم بارفروش علیه یهودیان این شهر شوریدند و چهارده تن از یهودیان را کشتند. بابل در زمان متفقین در شهریور ۱۳۲۰- قوای شوروی و انگلستان و بهدنبال آن ارتش آمریکا از شمال و جنوب وارد ایران شد. در نتیجه دستگاه پادشاهی رضاخان فرو ریخت. مازندران مانند سایر استانهای شمالی ایران به وسیله قوای شوروی اشغال شد ـ شهر بابل که مرکز اداری و قضایی مازندران غربی بود بتصرف سربازان روسی درآمد، قصر شاه، باغ وزیر جنگ، ـ یا باغ شاهنشاهی ـ از سه راه فرهنگ تا چهار راه فرهنگ و از سبزه میدان تا اول مخابرات و خیابان مدرس فعلی باغهای داداشپوری و اسدالله خانی و سایر ساختمانهای مهم شهر و اطراف آن به وسیلهٔ قوای شوروی اشغال و پایگاه نظامی شد. در آنزمان قویترین سازمان سیاسی ایران، حزب توده بود که این حزب در پیروی سیاست شوروی تلاش میکرد و شهرستان بابل از مراکز مهم حزب توده بودهاست که وضعیت و سیاست فعال و تشکیلات وسیع و جا افتادهای را دربرداشت و مبارزه علیه حزب مزبور در شهر بابل و دهستانهای کوهستانی اطراف آن به ویژه در دامنهٔ کوههای بندپی وضع تدافعی بخود گرفته بود. در هشتم شهریور ۱۳۲۴ مصادف با بیست و یکم ماه رمضان وقایع زد و خورد حزب توده با جمعیتهای مخالف در شهر بابل که در پناه سربازان روسی انجام شده و عدهای از محترمین و مجاهدین بابل بازداشت شدند؛ ولی بهتدریج ملی شدن نفت در سراسر ایران در سرلوحه کارهای سیاسی کشور قرار گرفت. در ۲۸ تیرماه ۱۳۲۹ لایحه قرار داد الحاقی نفت گس- گلشاییان از سوی دولت ساعد به مجلس داده شد در استانهای کشور از جمله در مازندران و شهرهای آن به ویژه در شهر بابل روحانیونی به جمعیت ایرانی هواداران صلح پیوستند و اعلامیهها و بیانیههایی را امضا و منتشر کردند. بابل در مرکزیت مازندران در سفرنامه تحف بخارا در این باره آمده: حکومت به اهالی ساری و بارفروش حکم مجلس شورا را ابلاغ نمود. اهالی ساری به واسطهٔ نفاق و بیاطلاعی خود غفلت کردند، والی اهالی بارفروش، چون نسبت به اهالی ساری اندک جهان دیده ـ ترـ و باهوش و صاحب ثروت و عدهٔ نفوسشان هم زیاد بود، فوراً انجمن نظارت تشکیل داده، به تصویب حکومت، شش وکیل جهت انجمن ولایتی و دو مبعوث، جهت پارلمان طهران انتخاب کرده، وکلای طهران را روانه نمودند. انجمن ولایتی ایشان هم مفتوح شد. اهالی ساری بعد از شنیدن این خبر هشیار شده، مدعی شدند که مرکز حکومتنشین ساری است، سایر شهرهای مازندران باید تابع ساری باشند. بارفروش ابداً حق وکیل فرستادن به طهران را ندارد، با وکیل خود را به ساری فرستاده، در بارفروش انجمن بلدی بگشایند. انجمن ولایتی در ساری که مرکز است باید منعقد باشد. بعد از قیل و قال کشال، اهالی ساری هم در منزل شیخ علی اکبرنام، یکی از ملای پیش نماز، به معیت شیخ غلامعلی پیش نماز انجمنی تشکیل داده، بدون تعیین نظار و وکلای ستهٔ ولایتی، دو نفر مبعوث به اکثریت آرا انتخاب کرده، به طهران روانه نمودند؛ ولی وکیلهای ساری را در پالمان قبول نکرده وکلای بارفروش، پذیرفته شدند و تیلگرافی هم از مجلس شورای ملی به نظام السلطان، حکومت ـ حاکم ـ مازندران، رسید که انجمن ولایتی به واسطهٔ اهمیت داشتنش باید در بارفروش منعقد بوده، انجمن ساری بلدی باشد. بارفروش هم اگرچه انجمن رسمی داشتند، ولی ترتیب درستی نداشته، تمام اختیارات در دست علامه ـ ملامحمد جان علامه ـ نام ملای پیش نمازی بود. فرهنگ و هنر مطبوعات بابل در زمینه مطبوعات سابقهٔ درخشانی داشتمطبوعات ایران، نوشته مسعود برزین، شرکت سهامی افست، ١٣٥٤ اما اکنون تنها نشریههای «بابل نامه» (هفته نامه خبری)، «آوای مازندران» (هفته نامه خبری)، «دریاسر» (هفته نامه خبری) و «چشمه توسعه» (ماهنامه فرهنگی اقتصادی) بر جای ماندهاست. همچنین بابلیهای مقیم تهران نیز خبرنامهای فرهنگی و هنری به اسم «بارفروش» را منتشر میکنند که البته مطالبش منحصر به بابل نیست و با هنرمندان و ادیبان استان مازندران مصاحبه میکند. همچنین بابلیهای مقیم تهران نیز خبرنامهای فرهنگی و هنری به اسم «بارفروش» را منتشر میکنند که البته مطالبش منحصر به بابل نیست و با هنرمندان و ادیبان استان مازندران مصاحبه میکند. سینما و تئاتر سینما را در مازندران با بابل میشناسند چرا که اولین سینمای شمال کشور در سال ۱۳۰۷ در بابل ساخته شد و پس از آن نیز سینماهای دیگری در بابل ساخته شد و تا مدتها، هیچ شهری در مازندران سینما نداشت. از کل سینماهایی که در بابل تأسیس شد در حال حاضر ۴ سالن وجود دارد که ۲ سالن سینمای استقلال (داریوش) و ارشاد (پاسارگاد) به ترتیب در سالهای ۷۹ و ۸۱ تعطیل شدند و سالن سینما انقلاب (مهر) نیز با انجام بازسازی پس از تعطیلی چند ساله، به عنوان یکی از سینماهای ممتاز کشور کار خود را چند سالی پی گرفت اما در سال ۹۳ تخریب شده و با تغییر کاربری در حال تبدیل به مجتمع تجاری است. سینما استقلال (داریوش) نیز در سال ۹۴ تخریب شده و با تغییر کاربردی در حال تبدیل شدن به پارکینگ است. در بابل با سابقه درخشان سینماداری، اکنون تنها سینمای فعال، سینما آزادی (شهر فرنگ) میباشد که با بازسازی در سالهای پیش، به کار خود ادامه میدهد. در زیر تاریخچه سینماهای بابل ذکر شدهاست: مجتمع فرهنگی سینمایی، مجهزترین مجتمع فرهنگی سینمایی در شمال کشور میباشد. این مجتمع در فضایی بالغ بر ۶۵۰۰ متر مربع زیر بنا، در سه طبقه ساخته شدهاست. این ساختمان دارای یک سالن اختصاصی تئاتر است که ۲۵۰ صندلی با سن گردان دارد. سالن سینمایی با ۳۵۰ نفر گنجایش و سالن تابستانی روباز از دیگر سالنهای این مجتمع هستند. همچنین این مجتمع دارای سالنهای نمایشگاهی و گالریها، کارگاه عکس و فیلم و... نیز میباشد. نگارخانهها نگارخانههای بابل شامل: نگارخانه آبی، نگارخانه مولائیان، نگارخانه آفتاب، نگارخانه هنر پویا، نگارخانه هنر و نگارخانه روحا میباشد. کتابخانهها در حال حاضر ۱۱ کتابخانه در بابل مشغول فعالیت هستند و ۳ کتابخانه در حال ساخت میباشد. جشنوارهها هر ساله جشنوارههای متعددی در بابل برگزار میشود که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: جشنواره فیلم کوتاه وارش جشنواره فیلم کوتاه وارِش یکی از قدیمیترین جشنوارهٔ استان مازندران است که توسط مهدی قربان پور مستندساز مازندرانی در سال ۱۳۷۸ در شهرستان بابل پایهگذاری شد. این جشنواره در مجتمع فرهنگی هنری ارشاد بابل هر دو سال برگزار میگردد. «وارِش» در زبان محلی مازندرانی به معنی «باران» میباشد. این جشنواره مهمترین جشنواره استان مازندران بهشمار میرود و در اولین دوره در سطح استانی، دومین دوره در سطح منطقهای (با حضور مازندران، خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، گیلان، سمنان و گلستان)، سومین دوره در سطح ملی، و چهارمین دوره در سطح بینالمللی (با حضور روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان، تاجیکستان، قزاقزستان، گرجستان و ...) برگزار شد. جشنواره ملی بهار نارنج جشنواره ملی بهار نارنج، از جمله آیین سنتی مازندرانی هاست که همه ساله این جشنواره در شهرستان بابل برگزار میگردد. کلید این جشنواره برای اولین بار، در شهرستان بابل، در دهه ۷۰ زده شد. این آیین در شورای عالی ثبت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور، با عنوان «جشنواره ملی بهار نارنج مازندران»، به ثبت ملی رسیده و دبیر خانه دائمی این جشنواره در این شهر دایر شدهاست. هر ساله چند صد مقاله به این جشنواره فرستاده میشود و مورد بررسی قرار میگیرد. این جشنواره ملی در اردیبهشت ماه هر سال، با شکوه خاصی، در بوستان نوشیروانی بابل، برگزار میشود. هدف این جشنواره، احیای این آیین سنتی، صنعتی کردن این آیین و ایجاد فضایی بانشاط و مبتنی بر صمیمیت و تقویت فرهنگ مهرورزی با طبیعت است. با توجه به مستندات تاریخی و با عنایت به شواهد موجود، بابل در فرهنگ عمومی کشور و مازندران، به عنوان شهر بهار نارنج شناخته میشود. تراکم و تعداد زیاد درختهای نارنج (وجود بیش از ۵۰۰ هزار اصله درخت نارنج) در محدوده این شهر دلیل مبرهنی بر این باور تاریخی است. بابل در اشعار پارسی مهدی اخوان ثالث ناز پرستو: ملک الشعرای بهار تجدید مطلع (در توصیف مازندران): تاریخ بنای دبیرستان پهلوی بابل: غایله گیلان: ورزش شهر بابل به عنوان یکی از قهرمان پرورترین شهرهای ایران به حساب میآید بهطوریکه ورزشکاران زیادی طی سالهای گذشته در مسابقات کشوری و جهانی صاحب مدال شدند. شهرستان بابل دارای بیش از ۴۰ مکان ورزشی سرپوشیده و سرباز است. از جمله این مکانها میتوان سالنهای ورزشی چندمنظوره، آکادمی بسکتبال، آکادمی پینگپونگ، باشگاه مینیگلف، باشگاههای چمن مصنوعی فوتبال، ورزشگاه فوتبال، باشگاههای بدنسازی، باشگاههای اسکیت، مجموعه شطرنج، باشگاه وزنهبرداری، استخرهای سرپوشیده و سرباز، باشگاه بیلیارد و اسنوکر، باشگاه ژیمناستیک و... را نام برد. کشتی همانند بیشتر شهرهای استان مازندران کشتی ورزش اصلی شهر بابل است. قهرمانان بسیاری از بابل در این رشته و در ردههای سنی گوناگون توانستهاند در ردههای ملی، آسیایی، جهانی و المپیک مدالآور شوند. از مهمترین این قهرمانان میتوان از امامعلی حبیبی، بشیر باباجانزاده، حامد زرینکمر، رضا اطری و... یاد کرد. کشتیگیران آزادکار و فرنگیکار بابلی در بیشتر تیمهای مازندران که در ردههای سنی گوناگون قهرمان ایران شدهاند حضور داشتهاند و همچنین بارها توانستهاند که در ردههای سنی خردسالان، نونهالان، نوجوانان، جوانان و پیشکسوتان قهرمان مازندران شوند. همچنین بابل کشتیگیران قدری در کشتی لوچو داشته و دارد که بارها قهرمان مازندران و ایران شدهاند. مشهورترین لوچوکار بابل «عیسی رمضانی» است. در سالیان برگزاری لیگ برتر کشتی آزاد ایران، بابل چندین تیم از جمله «آزادگان بابل»، «خونه به خونه بابل»، «صدرای داماش بابل» و... در این لیگ داشته که با وجود قهرمانی در ردههای سنی پایه، به مقامهای گوناگونی از جمله نایب قهرمانی و سومی در مسابقات کشوری بزرگسالان درست یافتهاند. هماکنون شهر بابل به تنهایی دارای ۳ نماینده در لیگ برتر کشتی آزاد کشور، به نامهای «آرش زین بابل»، «بیمه رازی بابل» و «سید بابل» است. همچنین در سالهای قبل تر «خونه به خونه بابل» و «داماش صدرای بابل» نماینده بابل در این مسابقات بودهاند که سابقه یک نایب قهرمانی و دو مقام سومی در طول ۳ فصل را دارند. بابل تاکنون میزبان تورنمنتهای مهم کشتی آزاد، فرنگی و لوچو در سطح استان مازندران و ایران بودهاست که از مهمترین آنها میتوان به مسابقات قهرمانی کشتی آزاد ایران در سالن دانشگاه آزاد بابل اشاره کرد. همچنین چندین اردوی تیمهای ملی کشتی ایران در بابل برگزار شدهاست. فوتبال نخستین باشگاه فوتبال بابل در اوایل دی ماه سال ۱۳۰۷ و با نام «کلوب شاپور» بنیانگذاری شد که یک باشگاه آماتور بود. این باشگاه با مدیریت آقای مرتضوی، آموزگار ریاضی دبیرستان شاپور بابل و با همکاری یکی از شاگردان این دبیرستان به نام حسن لاریجانی اداره میشد. بازیکنان این باشگاه را پیشآهنگهای دبیرستان شاپور تشکیل میدادند و این تیم هفتهای سه بازی انجام میداد. پیراهن نخست این تیم یک دست سبز با حاشیههای سرخ و پیراهن دوم یک دست سرخ با حاشیههای سبز بود. در سالیان اخیر باشگاههای فوتبالی در بابل بنیانگذاری شد که از جمله این باشگاهها میتوان از هیئت فوتبال بابل، باشگاه فوتبال دریا بابل، پیام بابل، باشگاه فوتبال خونه به خونه بابل، یاران هادی نوروزی بابل، ستاره کاسپین بابل و... نام برد که در سوپر لیگ فوتبال مازندران و لیگهای فوتبال ایران حضور داشتهاند. هماکنون باشگاه فوتبال رایکا بابل در لیگ آزادگان حضور دارد. والیبال و بسکتبال در دهه هشتاد، بابل (مازندران) دارای نماینده ای قدرتمند در لیگ برتر والیبال و بسکتبال کشور به نام بیم بابل (تحت لیسانس شرکت آلمانی بیم BEEM) بودهاست که همواره جزو تیمهای قدرتمند و پرمهره مسابقات بوده و سابقه مقامآوری در لیگ برتر کشور و نیز رقابتهای آسیایی دارد. بازیکنانی چون فرهاد قائمی، اوگنی ایوانف، ایمان زندی، کریس کامرون، میشل بیرز داوسونو... در باشگاههای بیم بازی میکردند. ورزشگاه هفت تیر بابل هر ساله میزبان اردوهای تیمهای ملی فوتبال نوجوانان و جوانان ایران و همچنین تیمهای باشگاهی ایران است. در ورزش فوتسال با وجود نداشتن نماینده در لیگ مردان، تیم بانوان «طلاییپوشان بابل» توانست در سال ۱۳۹۴ به لیگ برتر فوتسال بانوان ایران صعود کند. مدال المپیک - امامعلی حبیبی: ۱۹۵۶ ملبورن استادیوم ورزشی استادیوم هفت تیر (بلوار نوشیروانی) سالن سردار سجودی (بلوار نوشیروانی) سالن آزادی (خیابان مدرس) سالن دانشگاه آزاد (بلوار امام رضا) سالن بهار (بلوار ولیعصر) سالن مخابرات (بلوار ولیعصر) سالن دوومیدانی حیدرکلا (بلوار شهید نژاداکبر) آکادمی بسکتبال کاله (بلوار نوشیروانی) خانه پینگ پنگ نوشاد عالمیان (بلوار طالقانی-پاسداران ۴) سالن تختی (بلوار طالقانی-پاسداران ۴) فضای سبز فضای سبز بابل علاوه بر پارکهای محلهای، پارکها و بوستانهای زیر را شامل میشود: گلستان نوشیروانی: (بلوار شهید بهشتی) پارک شهر (شهید شکری): (ضلع جنوب غربی میدان شیر و خورشید) بوستان نرگس (بانوان): (بلوار غدیر) پارک ساحلی: (بلوار ساحلی-پشت شهرک طالقانی) باغ ملی (شهرداری): (ضلع شمال شرقی میدان شیر و خورشید) پارک شادی: (خیابان دکتر شریعتی) پارک چوبی (اوصیا): (پنجشنبهبازار) پارک بهار نارنج: (بلوار امام رضا، ابتدای کتی غربی) پارک سراج: (بلوار جانبازان، توحید ۲۸) پارک جنگلی بابلکنار: (بابلکنار، درونکلا) پارک ترافیکی راهنمایی و رانندگی: (بلوار ولیعصر، رضیا کلا) پارک مرحوم رضوانی: (بلوار مادر، محدوده دانشگاه آزاد سما) پارک امیرکبیر: (خیابان شریعتی، امیرکبیر شرقی) بوستان مهندس پورنگ: (خیابان شریعتی، کوچه کانون مهندسین بابل) پارک وحدت (درخت نذری): (حمزه کلا، خیابان وحدت) پارک رپ: (خیابان مدرس، کوچه سرپرستی مخابرات استان مازندران) پارک شهیدان نجاریان: (میدان اوقاف، نبش کوچه روغن نباتی شکوفه) پارک پاتوق: (میدان شهید کارگر، کوچه شهید اسماعیل پور) بوستان هفده شهریور: (میدان هفده شهریور، جنب بابل سیر) پارک بهارنارنج: (بلوار امام رضا، خداداد25) بوستان ضرابپوری: (خیابان تختی، حر 12) پارک خلوت: (امیرکبیرشرقی، نبش فردوس 2) بوستان یاس: (ضلع مرکزی میدان شیر و خورشید) پارک پردیس بابل: (متی کلا، مقابل زندان) پارک آبی پردیس بابل (بزرگترین پارک آبی شمال کشور): (متی کلا، مقابل پارک پردیس بابل) پارک و تالاب نیلوفر آبی: (بلوار شهید یاسینی) بوستان نجاریان: (بلوار ولیعصر، میدان نجاریان) بوستان فرهنگ شهر: (میدان کشوری، فرهنگ شهر) پارک پالیز: (بلوار حائری، نرسیده به انتهای کمربندی) اماکن گردشگری دریاچهها دریای مازندران (دریای کاسپین): سواحل ماسهای دریای مازندران در ۱۵ کیلومتری شمال این شهر قرار دارند.دریاچه سد البرز: این سد در جنوب شرقی بابل و در منطقه لفور واقع است و یکی از زیباترین سدهای خاورمیانه و بزرگترین سد خاکی کشور بهشمار میآید. «معرفی بیشتر» دریاچه سد شیاده: این سد در جنوب غربی بابل و در بخش بندپی غربی و روستای شیاده واقع است. «معرفی بیشتر »دریاچه سد سنبل رود: این سد در جنوب شرقی شهرستان، در اطراف بخش بابلکنار قرار دارد. «معرفی بیشتر»دریاچه کامی کلا: این دریاچه در بخش بندپی غربی شهرستان بابل و در اطراف کوههای البرز قرار دارد. دریاچه کامیکلا دارای چشمانداز کوه و جنگل میباشد.تالاب رمنت: این تالاب در روستای رمنت از توابع بخش مرکزی شهرستان بابل قرار دارد که با مرکز شهر ۵ کیلومتر فاصله دارد. «معرفی بیشتر» جنگلها پارک جنگلی بابلکنار: این پارک جنگلی حفاظت شده در بخش بابل کنار شهرستان بابل و در روستای درونکلا شرقی و بزچفت قرار دارد. «معرفی بیشتر»جنگل شیاده: این جنگل زیبا در بخش بندپی غربی شهرستان بابل قرار دارد که به دلیل مرتفع بودن سد شیاده را میتوان از بالای آن مشاهده کرد.جنگل نارنجلو: این جنگل که حفاظت شدهاست در بخش بندپی غربی قرار دارد.جنگل ویوج: این جنگل در جادهٔ شیاده واقع در بخش بندپی غربی شهرستان بابل قرار دارد. این جنگل حدود بیست هکتار میباشد.جنگل لفور: این جنگل در جنوب شرقی شهرستان بابل قرار دارد. آبشارها آبشار حاجی شیخ موسی: این آبشار در روستای شیخ موسی و بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»آبشار تیرکن (هفت آبشار): این آبشار که دارای هفت آبشار کوچک متوالی میباشد در روستای درازکلا٬بخش بابل کنار شهرستان بابل قرار دارد. برای رسیدن به آبشار هفتم باید مسافت بسیار زیادی را طی کرد. «معرفی بیشتر»آبشار کیمون: این آبشار در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»آبشار شی الیم: این آبشار در درهٔ شی الیم در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»آبشار کلیره (بتلیم): این آبشار در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد که با مرکز شهر ۴۵ کیلومتر فاصله دارد. «معرفی بیشتر»آبشار درازکش: این آبشار زیبای دوقلو در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد «معرفی بیشتر»آبشار گزو: این آبشار در اطراف بخش بابلکنار شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر» چشمهها چشمه آب گرم اَزرو: این چشمهٔ آب گرم در روستای آری از توابع بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد؛ که دارای جاذبههای توریستی فراوانی میباشد. «معرفی بیشتر» ییلاقها شهرستان بابل دارای ییلاقات بسیار زیادی است از جمله شِیج موسی، لِهه (لِحه)، شاه لینگ چال (شالینگِچال)، نیراسم (نِراسم) و همچنین سِلبِن، اَنیژدون (اَنیجدان)، تِته، گلیران، کلاپی، دَمیلِرز، اُطاقسی، دوزاخ بِن و ...فیلبند: این ییلاق مرتفعترین ییلاق استان مازندران است که در بخش بندپی غربی شهرستان بابل قرار دارد. در این ییلاق یک تپهٔ بلند قرار دارد که از بالای آن میتوان شهرهای بابل، آمل، قائمشهر، ساری و شهرهای اطراف به همراه دریای مازندران را دید.شیخ موسی: این ییلاق در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد و دارای دو زیارتگاه به نامهای حاج شیخ موسی و امامزاده عبداله میباشد.ورزنه: این ییلاق در منتهیالیه مرز جغرافیایی بابل واقع شده که برای رسیدن به این روستای کوهستانی زیبا و بکر باید از مسیر سخت و دشوار با پیچهای خطرناک عبور کرد. این روستا توسط کوههای اطراف آن احاطه شده و دارای آب بسیار گوارا و سرد میباشد که مورد توجه بسیار بازدید کنندگان قرار گرفتهاست. روستای ورزنه از سمت غرب به روستاهای اندوار و نشل آمل، از سمت شمال بعد از طی مسافت بسیار دشوار به شیخ موسی میرسد.لهه: دور نمای بسیار زیبائی داشته و به ییلاق شیخ موسی مشرف میباشد.انیژدون: دارای میوههای درختی خیلی کوچک و خوشمزهای است و همچنین پر از گل و سبزهشالدرکا (طایفه طالش):این ییلاق در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. شالدرکا ۱۰ کیلومتر با شیخ موسی فاصله دارد؛ و از مناطق خوش آب و هوا محسوب میشود و از جاذبههای گردشگری خوبی برخوردار است که اولین دوره بازیهای بومی محلی یاد واره پهلوان محمد محمدزاده طالش و برادران در ۱۳۹۱ در آن برگزار گردید. شالینگچال: این ییلاق که از سردترین ییلاقهای مازندران است در بخش بندپی شرقی قرار دارد. بالاتر از شیخ موسی و آره قرار دارد در فصل بهار منطقه بسیار سرسبز و دارای چشمانداز زیبای میباشد. اماکن مذهبی بقعه امامزاده قاسم: این آرامگاه که معروف به آستانه میباشد، در مرکز شهر بابل واقع شدهاست. مسجد محدثین: این مسجد به فرمان امام دوازدهم شیعیان در دوران دودمان افشاریه (در زمان پادشاهی نادرشاه افشار) به دست محمدنصیر بارفروشی مشهور به «ملانصیرا» ساختهشد. قدمت این مسجد به حدود ۲۹۰ سال میرسد. عدهای این مسجد را جمکران دوم نامیدند. تکیه پیرعلم تکیه حصیرفروشان مسجد جامع اماکن تاریخی کاروانسراها: بابل به عنوان یک مرکز تجاری که دارای کاروانسراها و دکانهای معتبر بودهاست، توجه ناصرالدین شاه رادر ۱۲۹۲ ه.ق هنگامی که وی در حال انجام دومین سفر خودبه مازندران بود، جلب کرده وی در سفرنامه خود نوشتهاست، شهر بارفروش از بلاد معظمه مازندران و پرجمعیت و مرکز تجارت شدهاست، و کاروانسرا دکاکین معتبره دارد. کاخ شاپور:در دوره صفویه عمارت زیبایی در محل این کاخ، بنا شد. اطراف این عمارت را آب پوشانده بود و این عمارت مجلل در جزیره قرار داشت. این عمارت مجلل تفرجگاه شاهان صفوی و قاجار بود. در دوره رضاشاه این کاخ توسعه یافت. پس از از پیروزی انقلاب اسلامی این کاخ به ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی مازندران و سپس به دانشگاه علوم پزشکی بابل تغییر کاربری داد. «معرفی بیشتر» برج دیدبانی کاخ بابل: این برج در دورهٔ پهلوی در کاخ شاپور (بابل) ساخته شد. این برج دیدهبانی به عنوان یکی از نمادهای این شهر استفاده میشود. این برج در میدان قرار دارد. پل محمدحسن خان: پلی قدیمی مربوط به سده ۱۲ خورشیدی بر روی رودخانه بابل شهرستان بابل استان مازندران میباشد. این پل از آثار دوره قاجاریه است که به جای پل قدیمیتری ساخته شدهاست. یکی از موارد شاخص این پل معماری صفوی بنا و استفاده از سفیده تخممرغ (البته به گفته برخی زرده تخممرغ و ساروج) در ساخت آن است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۴۱۴ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست. موزه بابل (گنجینه بابل): موزه بابل موسوم به گنجینه بابل به عنوان تنها موزه مردمشناسی مازندران در ساختمان شهرداری سابق شهر بابل واقع شدهاست. ساختمان این موزه در سال ۱۳۰۷ به عنوان بلدیه یا شهرداری بنا شده بود. این ساختمان در سال ۱۳۷۴با کاربری فرهنگی در اختیار میراث فرهنگی مازندران قرار گرفت و پس از احیا، مرمت و بازپیرایی در بهمن سال ۱۳۷۵به عنوان موزه بابل افتتاح شد. «معرفی بیشتر» ساختمان شهربانی: این ساختمان در بخش مرکزی شهرستان بابل قرار دارد که یک بنای بسیار قدیمی است و به ساختمان شهرداری تبدیل شدهاست. این ساختمان در باغ ملی بابل محدود شدهاست. سردر دانشگاه علوم پزشکی بابل: این بنا در دورهٔ پهلوی ساخته شد. بازار ماهی فروشها آرامگاه زین العابدین: این آرامگاه از بناهای دورهٔ قاجار میباشد. آرامگاه درویش علم بازی: این مقبره پشت آرامگاه معتمدی بابل قرار دارد. حمام قدیم میرزا یوسف: این حمام در دوره صفوی ساخته شدهاست. این بنا در صبح جمعه دوم دی ماه ۱۳۹۰ خورشیدی توسط نیروهای شهرداری بابل تخریب گردید که با دخالت دیرهنگام سازمان میراث فرهنگی و پلیس، تخریب آن متوقف گردید اما بخش اعظم بنا به جز گنبد آن تخریب شده بود. آرامگاه سید کبیر: این آرامگاه از بناهای دورهٔ قاجار میباشد و جزء آثار ملی ایران است. مسجد چهارسوق: این مسجد تاریخی از آثار دورهٔ قاجار میباشد. رهآورد مسافران در کنار بازدید از آثار تاریخی، فرهنگی و نقاط دیدنی و جنگلها و مناظر زیبای طبیعی و سبزه زارهای این شهرستان، برای گذران اوقات فراغت، ره آوری را نیز از این شهرستان با خود به ارمغان ببرند: کشاورزی : انواع برنج (طارم و...)، مرکبات، انار جنگلی، ازگیل، صیفی جات، سبزیجات، کاهو و... غذاهای محلی و سنتی : شامی بابلی، آغوز نون، پشتِ زیک، پیسن گُندلهِ، رشته به رشته، شکر قرمز و... نانها و شیرینی جات : شیرینی محلی، کلوچهها، گز و مربا بهار نارنج و... نوشیدنیها : شربت، عرق و چای بهار نارنج، عرق شلتوک و... ترشیجات : نازخاتون، بادمجان ترشی، سیر ترشی، هَفتِ بیجار، ترشی یارسی و... صنایع دستی : جارو، نمد، حصیربافی، گلیم، جاجیم، سبد، جوراب پشمی، پارچه (چوغا، باشلق، وازشمد) و... اقتصاد، صنعت و تجارت در عصر قاجار شهر بارفروش، شهر عمده و مرکز بازرگانی مازندران بوده که ۳۱ کاروانسرا برای تجار و ۱۳ کاروانسرا برای کاروانها داشت. قبل از انقلاب اکتبر روسیه، بابل از طریق بندر مشهدسر بابلسر فعلی با کشور روسیه ارتباط تجاری داشت. بازار این شهر تا پیش از انقلاب مشروطه ۴۰۶ باب دکان داشت. جرج کرزن در سفرنامه اش با استناد به گزارش شخصی اروپایی که پیش از سال ۱۹۰۰م از شهر بارفروش گذر کرده مینویسد: «بارفروش شهری تجاری است که فرماندار آن نیز از بازرگانان است، تمام سکنه آن را بازرگانان، پیشه وران و منسوبان به ایشان و محلیان مرفه تشکیل میدادند، بازار وسیع این شهر یک میل طول دارد. بازار بارفروش از مهمترین بازارها بود که بافتی ناخوشایند داشت، تاریک و بد بنا شده بود اما این شهر در این دوران نسبت به گذشته آبادتر شده و رشد یافته بود.»در این دوره بابل جزو شش شهر ایران بود که در آن بانک استقراضی تأسیس شد. بانک سپه نیز در عصر پهلوی در شهر بابل مانند دیگر شهرهای ایران تأسیس گشت. دفتر اتاق بازرگانی نیز در این شهر در سال ۱۳۹۴ برقرار و افتتاح شد. اسماعیل مهجوری در تاریخ مازندران از کارخانه قندسازی بارفروش در سبزه میدان سخن گفته و مینویسد که به دستور امیرکبیر، دو کارخانه شکرریزی در بارفروش و دیگری در ساری احداث شده بود. کشاورزی و دامپروری با محوریت کاشت و برداشت برنج و خرید و فروش کالاهای مصرفی درآمد اصلی مردم این شهر است. میزان مشارکت مردم بابل در اشتغالهای دولتی و محلی بالا است. از طرفی نیز ساخت و ساز گسترش شهر با مشارکت سرمایهگذار مطوب بودهاست به شکلی که طی سه دهه اخیر، شهر بابل شاهد گسترش قابل توجه فضاهای ساخته شده بوده، به گونه ای که در بین شهرهای استان مازندران، پس از شهر ساری بیشترین میزان توسعه فیزیکی را داشتهاست. در حال حاضر بابل دارای شش شهرک صنعتی مستقل با نامهای شهرک صنعتی لاله آباد، شهرک صنعتی منصورکنده، شهرک صنعتی کاردیکلا، شهرک صنعتی بابل (بندپی)، شهرک صنعتی بابلکنار و شهرک صنعتی درون کلا میباشد که بزرگترین شهرک صنعتی بابلکنار نام دارد که دارای مساحت بالغ بر ۳۸/۵ هکتار است. چندین واحد تولیدی فعال و معتبر در شهرستان فعال است که کارخانه ایران خودروی مازندران از جمله این کارخانهها است. مراکز مهم شهر مراکز آموزش عالی در حال حاضر مراکز فعال در بابل به شرح جدول زیر میباشند: مراکز درمانی و بیمارستانها بیمارستان روحانی (بلوار کشاورز) «تارنما مرکز» بیمارستان شهید بهشتی (خیابان سرگرد قاسمی) «تارنما مرکز» بیمارستان شهید یحیی نژاد (خیابان مصطفی خمینی) «تارنما مرکز» بیمارستان کودکان شفیعزاده (امیرکلا، خیابان امام) «تارنما مرکز» بیمارستان فوق تخصصی بابل کلینیک (خیابان سید جمال الدین اسدآبادی) «تارنما مرکز» بیمارستان فوق تخصصی چشم پزشکی میناگر (بلوار کشاورز) بیمارستان فوق تخصصی مهرگان (بلوار شهید بهشتی) «تارنما مرکز» بیمارستان باروری و ناباروری فاطمه الزهرا (بلوار نوشیروانی) «تارنما مرکز» بیمارستان ۱۷ شهریور (مرزی کلا) [] بیمارستان دیالیز طاهره وایگانی (بلوار کشاورز، خیابان مدافعان سلامت) بیمارستان در دست ساخت بندپی (شهر گلیا) مرکز جراحی ولی عصر (خیابان دکتر شریعتی) مرکز جراحی سینا (بلوار طبرسی) مراکز اقامتی هتل مرجان: (دو ستاره A)، بابل، میدان کشوری هتل رضا: (یک ستاره T)، بابل، میدان هفده شهریور هتل نگین: (یک ستاره)، بابل، مرزیکلا هتل آپارتمان طبرستان: (یک ستاره)، امیرشهر هتل آپارتمان پارسیان: (یک ستاره)، امیرشهر مهمانپذیر بهار نو: بابل، میدان هفده شهریور مهمانپذیر پاپلی: بابل، میدان هفده شهریور مراکز خرید و بازارها بازار پوشاک مجتمع تجاری شهریار (خیابان نیما) مجتمع تجاری پلازا (خیابان مدرس) مجتمع تجاری عطر زیستان (خیابان سعیدی) مجتمع تجاری شهروند (بلوار ولیعصر) مجتمع تجاری الماس شرق (بلوار ولیعصر) مجتمع تجاری زیتون (چهارراه فرهنگ) مجتمع تجاری یاس (خیابان مدرس) مجتمع نیکان (خیابان شهید مطهری) سیتی سنتر (بلوار نوشیروانی) پاساژ بزرگ بابل (خیابان مدرس) پاساژ آبادیان (بلوار طالقانی) پاساژ امیر (بلوار طالقانی) مجتمع تجاری و تفریحی شهرداری بابل (بلوار ساحلی) [در دست ساخت] میوه و تره بار میدان بار امام (بلوار امام رضا) بازار روز نوشیروانی (بلوار نوشیروانی) بازار روز رضوان (خیابان امام) بازار روز امام رضا (حیدرکلا) بازار روز مسجد جامع (خیابان بازار، مسجد جامع) بازار روز امام حسین (میدان امام حسین) بازار ماهی بازار ماهی فروشان نوشیروانی (بلوار نوشیروانی) بازار ماهی فروشان امام رضا (بلوار امام رضا) افراد سرشناس ترابری فاصلهٔ بابل با شهرهای ایران فاصله بابل با شهرهای ایران به شرح زیر است(فاصله بر حسب کیلومتر است). راهآهن بابل به راهآهن ارتباط ندارد ولی در فاصله ۱۵ کیلومتری راهآهن قائمشهر قرار گرفتهاست. البته بزودی طرح راهآهن ساری-رشت که در دست مطالعات است، به طول بیش از ۲۰۰ کیلومتر میباشد، با اجرایی شدن آن نقش مفیدی در توسعه گردشگری خواهد داشت، نه تنها غرب و مرکز مازندران را به یکدیگر متصل میکند، بلکه کریدور ترانزیتی مناسبی برای بندر نوشهر میگردد، از طرفی امکان زیارت آسانتر مشهد الرضا برای غربی نشینان مازندران فراهم میکند. براساس این طرح شهرهای بابل، آمل، چمستان، نور، رویان، نوشهر و چالوس صاحب خط راه آهن میشوند. مونوریل به گزارش روابط عمومی استانداری مازندران ، در ۶ دی ۱۴۰۰ سیدمحمود حسینی پور در نشستی با متخصصین حوزه منوریل با اظهار این که منوریل تاثیر زیادی در تسهیل ترافیک استان دارد ، افزود : برای وارد شدن این پروژه به فاز اجرایی نیاز است که یک شرکت بین المللی مجری در این حوزه باحضور در مازندران، جنبه های مختلف این طرح را بررسی و پایش کند. وی با بیان اینکه بخش عمده ادارات و نهادهای دولتی در شهرهای مرکزی استان قرار دارد، گفت : فاز اول این طرح در شهرهای ساری، بابل، قائمشهر و آمل و فاز دوم در شهرهای غربی استان اجرایی می شود. نماینده عالی دولت در مازندران با اشاره به ظرفیت های مهم گردشگری و اقتصادی در استان، تاکید کرد: احداث منو ریل منجر به تسهیل فعالیت های اقتصادی و سرمایه گذاری در استان می شود و این مهم؛ رونق و توسعه مازندران را به دنبال دارد. پایانههای مسافربری بابل دارای سه پایانه مسافربری میباشد. پایانه غرب: این ترمینال در غرب بابل و در موزیرج واقع شدهاست. این پروژه در سال ۱۳۷۲ در زمینی به مساحت ۱۲ هکتار به تصویب رسید که بعد از تملک و آزادسازی حدود چهار هکتار احداث شد. عملیات اجرایی ترمینال غرب بابل دی ماه ۱۳۹۰ افتتاح و به بهرهبرداری رسید. در طرح توسعه پایانه غرب، وسعت این پایانه به ۱۲ هکتار خواهد رسید. سرویسدهی این پایانه به تمام نقاط کشوراست. پایانه شرق: این پایانه در شرق بابل و در بلوار امام رضا واقع شده که دارای مساحتی معادل یک هکتار میباشد. سرویسدهی این پایانه درون استانی بوده و به مینیبوس و سواری اختصاص دارد. پایانه جنوب:''' این پایانه در بلوار نوشیروانی واقع شده و دارای مساحتی معادل یک هکتار است. سرویسدهی این پایانه درون شهرستانی بوده که مسافران را از طریق مینیبوس به شهرها و روستاهای تابعه بابل و حومه منتقل میکند. آرامستانها آرامستان معتمدی: (از موقوفات معتمدی است واقع در خاور- بلوار ولیعصر-خیابان تربیت معلم) آرامستان گِله محله: (واقع در باختر- بلوار جانبازان-خیابان گِله محله) آرامستان سید ذکریا: (واقع در جنوب- خیابان شهید صالحی) آرامستان درویش فخرالدین: (واقع در باختر- موزیرج) آرامستان کتی: (واقع در خاور- بلوار امام رضا) آرامستان کیجاتکیه: (واقع در شمال- بلوار جانبازان- کیجاتکیه) آرامستان کمانگر: (واقع در جنوب- بلوار کشاورز-کمانگر) جستارهای وابسته استان مازندران شهر بابلسر شهر فریدونکنار یادداشتها منابع پیوند به بیرون شهرداری بابل شورا شهر بابل دانشگاه علوم پزشکی بابل دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل پایگاه اطلاعرسانی جشنواره ملی بهار نارنج نقشه ماهوارهای شهر بابل شهرهای استان مازندران شهرهای شهرستان بابل


text: هندوستان (، ، Hindustān) نامی است فارسی برای هند که در معنای گستردهتر برای سرتاسر شبهقاره هند بهکار میرفته و بعدها در زبان هندوستانی (هندی-اردو) بهعنوان یک نام بومی بهکار گرفته شد. پس از چندپارگی هند، کاربرد این نام در فارسی به عنوان مترادفی برای کشور هند امروزی و در برخی زبانهای اروپایی به عنوان نام تاریخی کشور هند (جمهوری هند) ادامه پیدا کرد. در معنای دوم، هندوستان یک اصطلاح ویژهٔ جغرافیایی در زبانهای انگلیسی و هندی است که برای نامیدن سرزمینهای جلگه سند و گنگ در شمال هند بهکار گرفته میشود. اگرا و دهلی پایتختهای هندوستان بودهاند. بیشتر در دورهٔ گورکانی/تیموری بر حوزهٔ قلمرو آنها هندوستان گفته میشد. ریشهٔ واژه هندوستان یک واژهٔ پارسی است. هند بر گرفته از کلمه سند است و «ستان» یا «استان» یا «استت» معنی ناحیه و سرزمین میدهد. فارسی باستان Hinduš. زبان اوستایی suffix -stān (cognate to Sanskrit "sthān", = "place") استفادههای امروزی امروزه در پاکستان و ایران و افغانستان و بعضی جمهوریهای شوروی سابق، به جمهوری هند هندوستان هم گفته میشود. حکومت حکومت هند جمهوری فدرال است که هر کدام از ۲۵ ایالت آن مجلس مقننه خود را دارد. پارلمان فدرال دارای دو مجلس است. یکی شورای ایالات (راجیاسابها) با ۲۵۰ عضو که ۱۲ نفر منتصب رئیسجمهور و ۲۳۸ نفر منتخب مجالس ایالات هستند. یک سوم این شورا هر دو سال بازنشسته میشوند. مجلس دیگر پارلمان مجلس خلق است که ۵۴۲ عضو آن برای دورهای پنج ساله با رأی تمامی افراد بالغ انتخاب میگردند و ۲ عضو که انتصاب میشوند. رئیسجمهور را - که دوره ریاستش پنج سال است - هیئت انتخاباتی متشکل از پارلمان فدرال و مجالس ایالات برمیگزیند. رئیسجمهور، نخستوزیر - که از پشتیبانی اکثریت مجلس برخوردار است - و شورای وزیرانی را انتصاب میکند که هر دو به مجلس پاسخگو هستند. احزاب مهم سیاسی عبارتند از: حزب کنگره (I) • جاناتادال (حزب خلق) • حزب بهاراتیا جاناتا (حزب خلق هند؛ هندوی راستگرا) • حزب کمونیست هند – مارکسیست • حزب کمونیست هند و تعدادی گروهبندیهای منطقهای. جغرافیای هندوستان از نظر تاریخی به دشت گنگ و فلات زیر رشته کوههای هیمالیای غربی و منطقهٔ رود یمنا هندوستان گفته میشدهاست. امروزه عبارت هندوستان در سرود ملی و سرودهای نظامی هند برای وطنپرستی بهکار میرود. مردم امروزه به مردم هند، صرف نظر از اینکه به چه منطقهٔ جغرافیایی تعلق داشته باشند، هندوستانی گفته میشود. به زبان هندی که با اردو تقریباً یکی است، زبان هندوستانی میگویند. یکی از محبوبترین شخصیتهای مردم هند، مهاتما گاندی است. اقوام و نژادها زبان هندوستانی این زبان برگرفته از کریبولوی و اردو و سانسکریت است و زبان رسمی ایالتهای دهلی - اوتار پرادش و اوتار خند و بیهار است. فرهنگ فرهنگ هندوستانی در هند محبوبیت زیادی دارد، فیلمهای سینمایی بالیوود بیانگر فرهنگ و زبان هندوستانی است. هندوستان ۷۲ ملت شناخته شده دارد و به هندوستان سرزمین ۷۲ ملت گفته میشود. ورزش بزرگترین و وسیعترین زمین بازی کریکت جهان سال ۱۸۹۳ در هندوستان ساخته شد که در شهر چیل واقع در هیماچال در ایالت پرادش است و ۲۴۴۴ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. بازی بازی مار و پله در هندوستان خلق شد که نام اصلی اش موکشیات است. پلهها به مثابه راهی برای رسیدن به خدا و مارها نیز همچون خطاهای انسانی در این مسیر شناخته شدهاست. بازی شطرنج هم جزء بازیهای هندوستان است. دین مردم هند هندو، بودائیان، مسلمانان، مسیحیان، یهودیان، سیک، مَزدَیَسنا، زرتشتی ایران باستان جستارهای وابسته زبان هندی هند ادب پارسی در هند سرایندگان ایرانی در شبهقاره هند پارسیان هند فهرست شهرهای هند فهرست ایالتها و سرزمینهای ملی هند بر پایه جمعیت فهرست احزاب سیاسی در هند فهرست رئیسجمهورهای هند فهرست شهرهای هند نام روزنامههای هندوستان نخستوزیران هند اقتصاد هند سازمان همکاری شانگهای ادب پارسی در هند سرایندگان ایرانی در شبهقاره هند روابط ایران و هندوستان زبان فارسی در کشمیر فهرست واژگان عربی با ریشه فارسی زبان فارسی در شبهقاره هندوستان فرهنگهای واژگان زبان فارسی در هندوستان منابع پیوند به بیرون A Sketch of the History of Hindustan from the First Muslim Conquest to the Fall of the Mughal Empire by H. G. Keene. (Hindustan The English Historical Review, Vol. 2, No. 5 (Jan. , 1887), pp. 180–181.) STORY OF INDIA THROUGH THE AGES; An Entertaining History of Hindustan, to the Suppression of the Mutiny, by Flora Annie Steel, 1909 E.P. Dutton and Co. , New York. (as recommended by the New York Times; Flora Annie Steel Book Review, February 20, 1909, نیویورک تایمز.) The History of Hindustan: Post Classical and Modern, Ed. B.S. Danniya and Alexander Dow. 2003, Motilal Banarsidass, . (History of Hindustan (First published: 1770-1772). Dow had succeeded his father as the private secretary of Mughal Emperor اورنگزیب.) تاریخ فرهنگ هند جغرافیای بنگلادش جغرافیای پاکستان جغرافیای چین جغرافیای نپال جغرافیای هند جمعیتشناسی تاریخی هند زبان هندوستانی زبانهای پاکستان زبانهای هند زبانهای هندوآریایی واژهها و عبارتهای بنگالی واژهها و عبارتهای فارسی


text: آبزیپروری یا پرورش آبزیان از شاخههای صنعت است و هدف از آن پرورش دادن آبزیان نظیر ماهیان، میگوها، گیاهان آبزی و جلبکها برای مصارف خوراکی و صنعتی است. پرورش ماهی در اسطورههای ایرانی در اسطورههای ایرانی جمشید را نخستین انسانی پنداشتهاند که به پرورش ماهی پرداخت، جمشید پادشاه پیشدادی بود. ایرانیان محل پرورش ماهی را ماهیخانه مینامیدند. جستارها فهرست فراوردههای دریایی منابع جانوران اهلی ساختمانها و سازهها برای جانوران سیستم غذایی پایدار


text: فهرست آبزیان و فراوردههای دریایی جراح ماهیان جراح ماهی قهوهای منقار ماهیان منقار ماهی شکارچی کفشک ماهیان چپرخ کفشک پرلکه خاروماهیان خارو باله سفید دهان لانه ماهیان دهان لانه دونواری دهان لانه خالدار میگو ماهیان میگو ماهی نوار ماهیان نوار ماهی پهنماهیان پهنماهی (فلوندر) پروانه ماهیان پروانه ماهی سه نواری خامه ماهیان خامه ماهی گربه ماهیان دریایی گربه ماهی خاکی گربه ماهی بزرگ گالیت ماهیان گالیت معمولی خارپشت ماهیان خارپشت ماهی لبمنقاری زبان گاو ماهیان زبان گاوی درشت پولک زبان گاوی چهارخط گیش ماهیان مقوا گوژپشت گیش میگوئی گیش باله سیاه گیش شکم شیاری گیش گوشه سیاه گیش دراز باله گیش درخشان گیش بالافشان گیش خال سفید گیش پهن گیش بزرگ گیش ریز پر و دم سیاه پر و چشم درشت گیش طلائی کتو حلوا سیاه سارم دهان بزرگ گیش چشم درشت گیش زرد خط سارم تیره پرستو ماهی هندی مقوا چانه دراز گیش دهان سفید سگ ماهیان گواف کوچک ساردین رنگین کمان شمسک بزرگ شمسک کوچک گواف رشتهدار ساردین پهلو طلائی ساردین روغنی ساردین دم سیاه صبور عروس ماهیان عروس ماهی نواری عروس ماهی منقوط چسبک ماهیان چسبک ماهی موتو ماهیان موتو هندی لچه دهان بارنجی شینگ ماهیان شینگ ماهی لب لوله ماهیان لب لوله ماهی قهوهای چغوک ماهیان چغوک رشته دار چغوک شفاف چغوک پشت طلائی سنگسر ماهیان خنو خاکستری خنو لیموئی خنو زرد باله خنو خال سیاه خنو گوش قرمز سنگسر شش خط سنگسر معمولی سنگسر چهارکله سنگسر مخطط نیم منقار ماهیان نیم منقار جهنده سنجاب ماهیان سنجاب ماهی نیزه ماهیان بادبان ماهی نیزه ماهی سیاه چرم باله ماهیان چرم باله برتری زمرد ماهیان زمرد ماهی دم جاروئی گیش ماهیان دروغین گیش دروغین پنج زاری ماهیان پنج زاری باله نارنجی پنج زاری خال سیاه پنج زاری بزرگ پنج زاری مزین پنج زاری کج پوزه شهری ماهیان شهری دم زرد شهری گوش قرمز شهری دراز صورت قهوهای شهری معمولی سه دم ماهیان سه دم ماهی سرخو ماهیان سرخو حرا سرخو بنگال سرخو خونی سرخو خال سیاه سرخو معمولی سرخو مخطط زرد سرخو چشم درشت سرخو مالاباری سرخو پنج خط سرخو قهوهای سرخو هشت خط سرخو کج پولک ماه ماهیان ماه ماهی خورشید ماهیان خورشید ماهی اقیانوسی تک خار ماهیان تک شاخ ماهی خاکستری تک شاخ ماهی مشبک بز ماهیان بز ماهی سرخ جامه بز ماهی زرد جامه بز ماهی نوار آجری مار ماهیان دریائی مارماهی زرد مارماهی تیزدندان گوازدیم دریائی گوازدیم لکه دار گوازدیم چشم درشت گوازدیم تک نوار مارماهی پوزه کند خفاش ماهیان خفاش ماهی زمین کن ماهیان زمین کن خال باله زمین کن دم نواری راشگو ماهیان راشگو معمولی راشگو مخطط راشگو شش خط فرشته ماهیان هاماد تیبر ماهیان ماهی حوض دریا کفشک ماهیان تیزدندان کفشک تیزدندان طوطی ماهیان طوطی ماهی یشمی طوطی ماهی زرد پولک طوطی ماهی ایرانی زورک ماهیان زورک شوریده ماهیان میش ماهی مشکو لکهدار شوریده مشکو سیاه شبه شوریده چشم درشت میش ماهی منقوط تون ماهیان بچه زرده زرده هوور مسقطی طلال قباد ژاپنی شیرماهی قباد گیدر هوور عقرب ماهیان زنبور ماهی خال چشمی گزنده ماهی سگ ماهی خال سیاه خروس دریا هامور ماهیان هامور سیاه سمن آجری هامور خال نارنجی هامور منقوط قهوهای هامور معمولی هامور پنج نواری هامور خط شکسته هامور خاکی هامور مالاباری هامور کله زیتونی منقوط شورت ماهیان شورت کفشک ماهیان راست سرخ کفشک گرد کفشک ریز کفشک گورخری شانک ماهیان شانک دو نواری صبیتی شانک زرد باله کوپر سیم دندان نما گیجار ماهیان گیجار منقوط گیجار بزرگ حلوا سفید ماهیان حلوا سفید یلی ماهیان یلی چهارخط یلی خطکمانی یلی درشت پولک بادکنک ماهیان چهاردندانی بادکنک ماهی قهوهای بادکنک ماهی زیتونی بادکنک ماهی صاف سهخار ماهیان سه خاره خلال سه خاره پوزهکوتاه یالاسبی ماهیان یالاسبی بزرگ گربه کوسه ماهیان گربه کوسه عربی گربه کوسه لکهدار کوسه ماهیان کوسه وحشی کوسه ماهیان سرچکشی کوسه سرچکشی کوسه ماهیان ژرفزی کوسه گورخری کوسه ماهیان دراز دم کوسه دم دراز کوسه ماهیان درنده کوسه چانه سفید کوسه نوکتیز کوسه بالهسیاه کوسه ببری کوسه چاکلب کوسه ماهیان مرموز کوسه قلاب دندان پوماهیان پو گزنده پو چهارگوش پو پلنگی پو دوخار پو دمپری رامک ماهیان رامک خالدار رامک مخطط رامک خط کمانی شبه سوس شبه سوس خالدار سپر ماهیان دوپوزه سپر ماهی دوپوزه سوس ماهیان سوس بزرگ سپر ماهیان برقی سپر ماهی برقی ایرانی ماهیان ماهیدانی (آکواریومی) اسب ماهی جراح دو زرد کاردینال کمربندی رنگین کمان فرشته ماهی ستاره دریائی پروانه قهوهای پروانه زرود خرگوش ماهی طوطی ماهی کاردینال خطی کفشک ماهی کوسه گربه ماهی لب شیرین ماه ماهی ماهی نقرهای هامور خرچنگ خرچنگ معمولی خرچنگ قرمز شاه میگو (لابستر) خاویار آسترا فیل ماهی سوروگا انواع میگو میگو پرورشی میگوخشک شاه میگو انواع صدف صدف دریائی گوش ماهی صدف کنسرو ماهیان کنسرومیگو کنسرو ماهی فیل ماهی کنسرو ماهی تاسماهی (ازونبرون) کنسرو ماهی تن کنسرو ماهی ریزه کولی کنسرو ماهی ساردین کنسرو ماهی سوروگا کنسرو ماهی خاویاری کنسرو ماهی ریزکولی دودی کنسرو ماهی قزلآلا کنسرو ماهی سفیددودی غذای ماهیان ماهیدانی (آکواریومی) جلبک خشک شده پودر ماهی فراوردههای دریایی ده بازویان (اسکوئید) باله خشک کوسه سفید-سینهای باله خشک کوسه سیاه-سینهای باله خشک کوسه سیاه دمی پودر ماهی ریزه کولی (کیلکا) گوش ماهی صدف فیله انواع ماهیان میگوی خشک شده ماهیان خاویاری (تاس ماهیان) تاسماهی (استروژن) فیل ماهی سوروگا آسترا دیگر گونههای ماهیان ریزه کولی (ماهی کیلکا) قزلآلا رودخانهای ماهی سفید مارماهی ماهی آزاد ماهی مرکب پرورش ماهی در ایران در اسطورههای ایرانی جمشید را نخستین انسانی پنداشتهاند که به پرورش ماهی پرداخت، جمشید پادشاه پیشدادی بود. ایرانیان محل پرورش ماهی را ماهیخانه مینامیدند. جستارهای وابسته ماهی شناسی کاربردی ماهی شناسی فراوردههای دریایی


text: بازی فعالیتی است که با میل و اختیار و با هدف سرگرمی و تفریح و معمولاً و بهطور هنجاری در اوقات فراغت انجام میشود. کارکرد بازیها، تفریح و شادابی است در این دوره از بازی به عنوان یک صنعت شغلی استفادهمیشود. در تعریف علمی، بازی فعالیتی مخصوص کودکان نیست؛ هر فعالیت اختیاری که بر اساس ایجاد لذت و خوشایندی باشد و کم یا زیاد دارای قواعد باشد، بازی محسوب میشود. بازیها غالباً اشکال شناخته شدهای دارند و در فرهنگ و اقلیم هر قوم میتوان آن را سراغ گرفت؛ بنابراین بازیها دارای زمینههای اجتماعی، اقلیمی و خرده فرهنگی هستند. بازیها عمدتاً توسط وسایلی انجام میشوند که بیشتر در مورد کودکان اسباب بازی نامیدهمیشود. اما میتوان وسایل بازی (مثلاً ورزش-بازی چوگان) نیز به نوعی اسبابِ بازی است. امروزه بازیها به شکل بازیهای رایانه ای میباشند و بازیهای سنتی تقریباً مانند گذشته نیستند. یک بازی شامل مجموعهای از بازیکنان، مجموعهای از حرکتها یا راهبردها و نتیجهٔ مشخصی برای هر ترکیب از راه بردها میباشد. پیروزی در هر بازی تنها تابع یاریِ شانس نیست بلکه اصول و قوانینِ ویژهٔ خود را دارد و هر بازیکن در طی بازی سعی میکند با بهکارگیری آن اصول، خود را به بُرد نزدیک کند. واینکه بازی فقط برای بچههای نیست و بعضی بازیها حتی مخصوص بزرگسالان است باتوجه به تعریف جین مک گانیگال از بازی، هر بازی دارای چهار مؤلفه اصلی شامل هدف، قوانین، سیستم بازخورد و حضور داوطلبانه بازیکنان است. هدف بازی بازخورد مشخصهای از یک بازی است که بازیکنان میتوانند به آن دست یابند. آنها توجهشان را بر روی این اهداف متمرکز میکنند، این هدف باعث میشود تا افراد، احساس کنند مقصودی دارند. قوانین بازی همان مکانهایی هستند که بازیکنان را محدود میکنیم. قوانین با محدود کردن بازیکنان، تلاش دارد تا آنها با روشهایی نوآورانه به اهداف برسند. قوانین برای ممنوع کردن راههای همیشگی هستند.البته قوانین در همهی بازی ها یکسان نیست و با یکدیگر فرق دارند. سیستم بازخورد به بازیکنان میگوید که چقدر به هدف شان نزدیک شدهاند. سیستم بازخورد میتواند شامل امتیازها، مراحل یا یک نوار پیشرفت باشد. حتی اگر به بازیکنان بگوییم: «رقابت وقتی به پایان میرسد که ...»، سیستم بازخورد طراحی کردهایم. سیستم بازخورد فعال به بازیکنان اطمینان میدهد که هدف شان، قابل دسترسی است و انگیزه آنها را افزایش میدهد. حضور داوطلبانه مهم است که تمام بازیکنان، آگاهانه و از روی خواسته خودشان، قوانین، اهداف و سیستم بازخورد را پذیرفتهباشند. بازی در ایران باستان در ایران باستان کودکان از سن پنج سالگی سوارکاری و تیراندازی میآموختند. در آغاز تیراندازی به حالت پیاده و سپس اسبسواری و بعد تیراندازی در حالی که سوار بر اسب بودند را یادمیگرفتند. کسانی که در آموزشگاه درباری تیراندازی و سوارکاری میآموختند همراه شاه به شکار میرفتند تا در ضمن تفریح، نیرومند، فداکار، دلیر و با انضباط شوند و جنگآزمایی و سلحشوری بیاموزند. مهمترین بازیهای کودکان برای تربیت جنگی آنها عبارت بود از: اسبسواری، تیراندازی، شکار، چوگانبازی و زوبیناندازی. دورهٔ آموزشی کودکان از پنجسالگی شروع و در بیستسالگی خاتمه مییافت. گزنفون در تاریخ خود مینویسد که کودکان ایرانی از خردسالی کمان کشیدن و تیرانداختن میآموختند و تا حدود هفده سالگی ادامه داشت. تعریف اسباب بازی اسباب بازی عبارت است از ابزار و وسایلی که ویژگیهای بالقوه درون کودک را به فعلیت میرساند؛ چه در در جهت درست یا غلط. چون شیطنت هم وجود دارد که شامل غضب و وهم و غنا و شهوت میشود. بازی کامپیوتری هم اسباب بازی مجازی است که قوه واهمه را تقویت میکند و کودک خیالپرداز و متوهم بزرگ میشود، چون در محیط مجازی بازی محدودیتهای عالم واقعی وجود ندارد، ذهن کودک هم با آن شکل میگیرد. پس ابزاری که باعث رفع نیاز یا تسهیل رفع نیازهای کودک میشود، اسباب بازی است. البته این تعریف یک تعریف قراردادی است، ممکن است تعریف علمی اسباب بازی چیز دیگری باشد. ماهیت اسباب بازی اسباب بازیهایی مثل اره پلاستیکی یا انبردست پلاستیکی یا وسایل خانهسازی میتوانند نیاز کودک به ساختن را برطرف کنند. اسباب بازیهای فکری هم میتوانند رشددهنده باشند. رشد دهنده در جهت تعادل یا عدم تعادل. البته کودک زیر هفت سال توانایی بازیهای فکری را ندارد. در زیر هفت سال یک اسباب بازی خاص در بستر بازی مفهوم پیدا میکند، مثلاً یک عروسک ممکن است در یک بازی یک ابزار شیطنت یا سرگرمی باشد، اما در یک بازی دیگر با اندکی تغییر در ظاهر میشود ابزار رشد دهنده. اسباب بازی یک ابزار است یک قالب دارد و یک محتوا. خود قالب یک ساختار قالب دارد و یک محتوای قالب. ساختارهای قالب عمدتاً بدون جهت هستند. برخی قالبها قالبهای دارای محتوا هستند، مثلاً نرمافزارهای موزیکال که یک قالب هستند و محتوای آنها میتواند متفاوت باشد، اما اساساً یک محتوا دارد که موسیقی است و مشکل دارد؛ مثلاً در روش دیوید یک محتوا وجود دارد، محتوا برای برنامهریزی استراتژیک، اطلاعات شرکت است که در روش دیوید اعمال و نتیجهگیری میشود. خود قالب یک ساختار دارد و یک محتوای قالب؛ که شناسایی عوامل داخلی را میطلبد. شناسایی عوامل داخلی یکی این است که خود ساختار دستهبندی دارد و دیگر اینکه عوامل داخلی، عوامل مالی و انسانی و ... هستند. در برخی موارد، خود قالب، محتوای مشکل دار دارد؛ مثلاً اسباب بازیهای شانسی. شانس یک محتوا است. مهم نیست سناریوی بازی چیست. میتوان به ابزارهایی که قالبهای مناسب دارند، محتواهای مناسب را افزود و ابزار مناسب ساخت. کودک اسباب بازی را به صورت بسیط استفاده نمیکند. یک عروسک ممکن است در یک مجموعه بازی، مثل خاله بازی، یک کارکرد داشته باشد، عروسکی هم که در ویترین خانه قرار میگیرد، یک کارکرد دارد. هر دو عروسک یکسان هستند اما در ترکیب یا روش استفاده است که کارکرد مشخص میشود. برای بازی باید یک زیرساخت فراهم شود، کودک باید در داخل یک خانه بچگانه زندگی کودکانه داشتهباشد، عروسکی هم که به این مجموعه افزوده میشود باید نقش مهمان خانه را داشته باشد. اهمیت اسباب بازیهای در مقیاس واقعی در اینجاست که ترکیب بازی را برهم میزنند. باید ترکیب، شیوه و سبک بازی کودکانه را کلی در نظر بگیریم. این لزوماً درست نیست که مثلاً اگر در اسباب بازی building block مثلث را تبدیل به گنبد کردیم، اسباب بازی اسلامی میشود. باید بستری فراهم شود که ترکیب استفاده از اسباب بازیها کودک را به سمت درست بازی کردن یا به عبارتی زندگی کودکانه درست هدایت کند. آنگونه که در بزرگترها سبک زندگی طراحی میشود، در کودکان نیز باید سبک زندگی کودکانه طراحی شود. اولین چیزی که یک خانواده برای کودک تهیه میکند یک کمد ویترینی است که باید پر از اسباب بازی شود. اسباب بازیهای داخل ویترین هم نمیتواند از آن خارج شود. اگر ویترین به خانه تبدیل شود، فضا عوض میشود و هر اسباب بازی که در آن قرار دارد، تغییر کارکرد میدهد. اهمیت برخی چیزها در به هم زدن ترکیب است. اسباب بازیهای یکسان در بسترهای مختلف، کارکرد متفاوت دارند. برخی ابزارها قالب درستی ندارند و اصلاً در سبک زندگی درست، جایگاهی ندارند، مثل اسباب بازیهای موزیکال یا کارتونهای تخیلی ولی برخی استفاده دوگانه دارند مثل عروسک و اتومبیل و والدین باید تمام توجه و اهتمام خود را برای انتخاب بهترین بازیها و اسباب بازیها برای کودکان خود به کار گیرند. گونههای بازی بازیهای کازینویی بازیهای مهارتی بازیهای ورزشی بازیهای فکری بازیهای راهبردی بازیهای بزمی بازیهای بچهگانه بازیهای حدسی بازیهای ویدئویی چیستانها بازیهای اینترنتی بازیهای رومیزی جستارهای وابسته بازیهای ایرانی بازیهای کودکان منابع ۵. مگ بازی، بازیهای رایانه ای ۶. بازیها بنیانگذاریهای سده ۲۶ (پیش از میلاد) سرگرمیها فعالیتهای اوقات فراغت


text: نام برخی از بازیها و بازیچههای سنتی ایرانی و اصطلاحات در بازیها: دارچوپ(الش ماسه،کیلی بازی،کلیکا،دارگَتِلاو...) ۴۱۱۴۸ آپوق آتش فراز آ;تشین مار آخردست آفتاب دزدک آغوز بازی (گردو بازی مازندرانی و گیلانی) اَلو پلو آوند (نام پارسی شطرنج است) اتل متل توتوله اتولوک بازی ، رینگ و اتولوک بازی (Raing - o - Otoloc Bazi) ، رایج در اشکذر یزد اخلکندو ارغشتک ارک ارهنگ ارهنگ اسب چه رنگ؟ استا سلام حیدری استخوان مهتاب استوپ هواییهوایی قایم باشک اسم بازی اسم پیشونی اسم فامیل اسمی اشتالنگ بازی اش تی تی الکدولک انگلندو بادافره (فرفره) بادبادک بازی بادبر بادپیچ بادفرنگ بادبادک بازی بادکنک بازی بازی رنگها بازی شناسایی بازپیچ بازنیچ بانوچ بالا بلندی بَد بَده (زو) بر زدن بژول (استخوان اشتالنگ) بشین و پاشو بورک بیست سؤالی پاسپار (لگدبازی) پانتومیم پژول (گلولهٔ بازی) پشتک پک پگ پل پله پِل چُفتِه(بازی مهردشتی) پهنه پیاده تاپتاپهخمیر تیله بازی (بازی یزدی) تتی (خمیربازی) تخته نرد (نرد بازی) تَخش (تیر آتشبازی) تخم مرغ بازی تُرتُرک (بازی سرخوردن از کوه در شیراز) تشت و خایه تَشیره (تیله) تک توپ بازی توپ چرخی توژی (غذا خوردن دانگی بچهها) تیرتخش تیله بازی جدانک یا کوزه گردان جرنگ جرنگ جمله سازی جَمهَلو جنگ بازی جوگندم چال چالیک چپچله چرخوک چشم بندک چشمک چفته چلانک چلک چنچولی (تاب بازی) چوگان چوگانی (اسب درخور بازی چوگان) خاله بازی خاله بزغاله خرپلیس خروس جنگی خونه بازی دبلنا دستش ده (دست رشته، دشتش نه) دستمال پشتی دست بازی دوز دومینو دیدار قاتل ریگک زو سنگ کاغذ قیچی سنگ کرنو شاه دزد وزیر شطرنج شیطونک شکرپنیر شمع گل پروانه عروسک بازی قایمباشک کلاغ پر گرگمبههوا گرگیلیلی گل یا پوچ مامان بازی ماروپله مافیا (بازی) مشاعره منچ نقطه خط نون بیار کباب ببر نه(۹) ریگک هپ هفتسنگ یکقلدوقل یه مرغ دارم چری نری اوسولولو دورنا وردی آرادا قالدی (وسطی) جستارهای وابسته بازیهای محلی لرستان دال پلان یا پلو جوزو کلورونکی پنج قاچی گوم زایس نتور کوشک صلاخ دار، دارو خرمن چوش اچل مچلو، گله حالو مرده له، کی می چرو ستاره شیپ شیپ کرو ترفه بازی سه پر گو بازی کور وگردله خرمن چوش کلاورکنی کردرکی دال پلو گل زرکی جفتو هرازکنی مورد فهرست گلولهای بازیهای محلی قزوین جرنگ جرنگ سنگ کرنو منابع فرهنگ برهان قاطع (گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی). پیوند به بیرون بازیها فرهنگ در ایران


text: یاخته شناسی یا سلولشناسی یا سیتولوژی دانش شناخت و بررسی یاختهها است. یاختهشناسی شاخهای است از زیستشناسی. یاختهشناسی بیشتر بر مشاهدات میکروسکوپی استوار است. با پیشرفت تکنیک مولکولی، دانش زیستشناسی سلولی از دل این دانش بیرون آمد. امروزه بیشتر سیتولوژی به معنای سیتوپاتولوژی که دانش تشخیص بیماریها از طریق سلولها است استفاده میشود و بجای یاخته شناسی، زیستشناسی سلولی بکار میرود. پس سلولشناسی امروزه معناهای زیر را دارد: زیستشناسی یاختهای آسیبشناسی سلولی تشخیص سرطان با سیتولوژی در اکثر مواقع از سیتولوژی برای مشخص نمودن نوع های متفاوت سرطان در بافت یا نمونه های بیوپسی استفاده می کنند. سرطان در اکثر مواقع توسط یک متخصص تشخیص داده می شود که به بررسی و مطالعه میکروسکوپیک نمونه ها سلولی یا بافتیمی پردازد. گاهی اوقات، آزمایش های سلولی، RNA و DNA باعث شاخته شسدن سریع تر سرطان می شوند. بهترین گزینه درمانی را می توان با استفاده از نتیجه این آزمایش ها استفاده کرد. آیا می دانستید آزمایش های بافتی و سیتولوژی می توانند نوع های مختلف دیگر مریضی ها را نیز پیدا کنند؟ به عنوان مثال اگر پزشک در مورد سرطانی بودن یک توده اطمینان خاطر نداشته باشد، می تواند یک بخش کوچک از آن را جداکرده و آن را از لحاظ موجود بودن سرطان، عفونت و مشکلات دیگر مورد بررسی قرار دهد. اما در بیوپسی معمولاً قسمتی از یک توده برا جدا می کنند و مورد آزمایش قرار می دهند. به نمونه بافت برداشته شده، نمونه بیوپسی نیز می گویند. اگر یک توده سرطانی با آزمایش تصویربرداری شناسایی شده و یا توسط معاینه های فیزیکی تشخیص داده شده باشد، باز هم برای تشخیص دقیق باید یک قسمت از بافت بیوپسی برای آزمایش در زیر میکروسکوپ برداشته شود. چرا که در اکثر مواقع تومورها، تومورهای سرطانی نیستند. مشخص نمودن اینکه کدام توده برای بدن دارای خطرا است به بعهده علم سیتولوژی می باشد. منابع زیستشناسی سلولی


text: فامتنیا کروموزوم به معنی جسم رنگی است که اولین بار در سال ۱۸۸۸ به وسیلهٔ والدیر به کار گرفته شد. هماکنون این واژه برای نامیدن رشتههای رنگپذیر و قابل مشاهده با میکروسکوپهای نوری به کار میرود که از همانندسازی و نیز بهم پیچیدگی و تابیدگی هر رشته کروماتین اینترفازی در سلولهای یوکاریوتی تا رسیدن به ضخامت ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ نانومتر ایجاد میشود. در پروکاریوتها نیز ماده ژنتیکی اغلب به حالت یک کروموزوم متراکم میشود. در برخی باکتریها علاوه بر کروموزوم اصلی که اغلب ژنها را شامل میشود کروموزوم کوچک دیگری که بهطور معمول آن را پلازمید مینامند، قابل تشخیص است گر چه تعداد کمی از ژنها بر روی پلازمید قرار دارند. اما از آنجا که در بیشتر موارد ژنهای مقاوم به آنتیبیوتیکها بر روی آن جایگزین شدهاند، از نظر پایداری و بقای نسل باکتری اهمیت زیادی دارد. کروماتین در ساختمان کروموزوم به شکل لوپ دیده میشود. لوپها توسط پروتئینهای اتصالی به DNA که مناطق خاصی از DNA را تشخیص میدهند پابرجا میماند. سپس مراحل پیچ خوردگی نهایتاً نوارهایی را که در کروموزومهای متافازی دیده میشود ایجاد میکند. هر تیپ کروموزومی یک نوع نواربندی اختصاصی را در ارتباط با نوع رنگ آمیزی نشان میدهد. این رنگ آمیزیها منجر به مشخص شدن تعداد و خصوصیات کروموزومهای هر گونه از موجودات زنده میگردد؛ که این خصوصیات تعدادی و مورفولوژیک کروموزومها را کاریوتیپ مینامند. یا به زبان ساده میتوان کروموزومها را به بستههای مواد ژنتیکی تشبیه کرد که درون هستهٔ سلولها ذخیره شدهاند؛ و در واقع به شکل مولکولهای DNA همراه با پروتئینها هستند که به این بستهها کروموزوم گفته میشود. هر انسان در مجموع ۴۶ کروموزوم دارد که هنگام لقاح نصف میشود. از این ۴۶ کروموزوم دو کروموزوم جنسی اند و جنسیت را مشخص میکنند. هر انسان به هنگام لقاح ۲۳ کروموزوم از اسپرم پدر و ۲۳ کروموزوم از تخمک مادر دریافت میکند. سلولهای تخمک و اسپرم هاپلوئید هستند یعنی دارای یک عدد از هر سری کروموزومند.سلولهای پروکاریوت (مثل باکتریها) معمولاً دارای یک کروموزوم میباشند. البته باکتریهایی هم هستند که دارای چند کروموزوم میباشند اما این باکتریها نادر هستند. کروموزوم باکتریها به صورت حلقوی است. باکتریها (و برخی مخمرها) علاوه بر کروموزوم اصلی دارای یک یا چند پلاسمید نیز میباشند. انسان سالم دارای ۲۳ جفت کروموزم است. ۲۲ جفت کروموزوم که تعیینکننده منشهای ارثی به غیر از جنس (نر و ماده) است و اتوزوم (خودتن) نامیده میشود. یک جفت دیگر را کروموزوم جنسی میگویند. کروموزومهای جنسی در مردان طبیعی به صورت XY و در زنان بهطور طبیعی XX است. ریشهشناسی واژه chromosome از دو بخش: پیشوند chromo- (فام، رنگ) و واژه some (تن، بدن) ساخته شدهاست؛ زیرا در زیر ریزبین لکدار اند. کروماتید های همتا کروماتید های همتا (یا همولوگ) جفت کروماتید هایی هستند که با ژنهایی با ویژگیهای مشابه در جایگاه کروموزوم همنظیر و از نظر طول، موقعیت سانترومر و الگوی رنگآمیزی مشابه هستند. یک جفت کروموزوم همتا، یک کروموزوم از مادر و یک کروموزوم از پدر به ارث میبرد. سلولهای دیپلوئیدی برای تعیین تعداد کروموزومها و تشخیص بعضی از ناهنجاریهای کروموزومی، کاریوتیپ تهیه میشود. کاریوتیپ تصویری از کروموزومها با حداکثر فشردگی است که بر اساس اندازه، شکل و محل قرارگیری سانترومرها، مرتب و شماره گذاری شدهاند. با بررسی کاریوتیپ انسان مشاهده میشود که هر کروموزوم دارای یک کروموزوم شبیه خود است که به این کروموزمها، همتا گفته میشود. به جاندارانی که که سلولهای پیکری آنها از هر کروموزوم دونسخه داشته باشد دیپلوئید یا دولاد میگویند. در این سلولها، دومجموعه کروموزوم وجود دارد که دو به دو به یکدیگر شبیه اند؛ یک مجموعه کروموزوم از والد مادری و یک مجموعه از والد پدری دریافت شدهاست این سلول هارا با نماد کلی 2n نشان میدهند. یوکاریوت هر کروموزوم یوکاریوت از مولوکول پروتئین طولانی دی ان ای تشکیل شده و اجتماع متراکم پروتئینها و دی ان ای را شکل میدهد که کروماتین خوانده میشود، کروماتین حاوی مقدار اعظم دی ان ای موجود زنده است. جستارهای وابسته چرخه سلولی منابع غفاری، سعید رضا، ژنتیک برای کارشناسان نظام سلامت، تهران" انتشارات اندیشه سرا، ۱۳۸۵ کتاب زیست سال سوم دبیرستان زیستشناسی مولکولی ژنتیک یاختهای ساختارهای هستهای کروموزوم


text: جزر و مدّ یا کِشَند که در پارسی میانه «فرودآهنج و برآهنج» نامیده میشود؛ بالا و پایین شدن سطح آب دریاها بر اثر نیروی گرانش کره ماه است. از زمان طلوع یا غروب ماه، مدّ آغاز شده و با رسیدن ماه به نصفالنهار بالایی یا پایینی مدّ به بیشینگی رسیده و بلافاصله جزر آغاز میشود و متقابلاً تا طلوع یا غروب ماه، جزر به کمینگی میرسد. در برابر نیروی کشش ماه، دریاها در مقایسه با خشکیهای زمین نرمشپذیری بیشتری دارند و از این روی کمتر ایستادگی میکنند، به همین دلیل تودههای آب در زیر پای ماه انباشته میگردند و پدیدهای را به نام «مدّ» ایجاد میکنند. همزمان با مد رو به ماه (مدّ اول یا بلند)، مد دیگری در آن سوی کره زمین ایجاد میگردد بدینسان که آبهای آن سوی سیارهٔ زمین که از ماه بهدورند، کمتر اثر گرفته و به اصطلاح عقب میمانند و آبتوده کلانی را ایجاد میکنند (مدّ دوم یا کوتاه). از طرفی هنگام طلوع یا غروب ماه، در افق شرقی و غربی، آبها عقب میمانند و بالا نمیآیند و دچار «جَزر» میشوند. تقریباً هر شبانه روز، هر دور حرکت ظاهری کره ماه گرد زمین (میانگین ۲۴ ساعت و ۴۸٫۸ دقیقه) هر نقطه از سطح دریا دو بار دستخوش مدّ و دو بار هم دستخوش جزر میشود. به عبارتی بازه زمانی میان دو مد و جزر پیاپی ۱۲ ساعت و ۲۴٫۴ دقیقه است. جزر و مدّ همراه با حرکت ظاهری ماه از افق شرقی ناظر، به سمت افق غربی او پیش میرود. در بیشتر نقاط دنیا از جمله سواحل اقیانوس هند، خلیج فارس، دریای سرخ، اقیانوس اطلس و بخشهایی از دریای مدیترانه جزر و مد نیمروزی (شبانه روز دو جزر و مد) اتفاق میافتد. در بعضی نقاط مانند سواحل شمالی مدیترانه، که به دریای اژه و آدریاتیک متصل میشود جزر و مد روزانه (شبانهروزی یک جزر و یک مد) اتفاق میافتد. به میزان تفاوت جزر (کاهش) و مدّ (افزایش) سطح آب دریا، دامنهٔ جزر و مدّی میگویند. هنگامی که نیروهای گرانش ماه و خورشید هماهنگ عمل میکنند و هر دو با زمین در یک راستا هستند (هنگام مقارنه: ماه نو یا مقابله: ماه کامل)، جزر و مدّ دامنه بیشتری پیدا کرده و در بالاترین حد قرار میگیرند که کشند فنری یا «مِهکشند» (بهاری یا کامل) نامیده میشود، متقابلاً هنگامی که ماه و خورشید نسب به زمین باهم زاویه ۹۰ درجه (هنگام تربیع اول و دوم: ماه نیمقرص) میسازند، در این هنگام جزر و مدّ به کمترین حد رسیده و کشندهای کوچک یا «کِهکشند» (خفیف) نامیده میشود. اثر گرانش خورشید در کِشند نسبت به ماه در رده دوم اهمیت قرار میگیرد، زیرا بازهٔ آن بیشتر (فاصله خورشید از زمین یکصدوپنجاه میلیون کیلومتر) است، از اینرو نسبت تأثیر نیروی کشندزای خورشید تنها پیرامون ۷ درصد نیروی ماه است. نزدیکی ماه نیز تأثیری در بلندی کشند دارد، هنگامی که ماه در فرودینه (حضیض) زمینی قرار دارد نیروی کشندزای آن به اندازه ۲۰٪ بیش از حد عادی است. همچنین زمان اعتدالین یا کم شدن فاصله زاویه ای ماه با خورشید در بیشینگی دامنه جزر و مد تأثیر مضاعف دارند. گرانش ماه سبب میشود افزون بر آماسیدن بخشی آبهای کرهٔ زمین، خشکیها نیز دستخوش تورم گردند که در سنجش با آماس آبها نامحسوس است. نیروی برآمده از گرانش ماه و لنگری که از جانب انباشته شدن آب به وجود میآید، سبب میشوند چرخش محوری زمین به آرامی ایست (ترمز) کند و بدینسان بر طول شبانهروز زمینی میافزایند. بررسی خطوط رشد و نمو سنگوارههای مرجانی بیانگر آن است که در ۳۵۰ میلیون سال پیش طول شبانهروز حدود سه (۳) ساعت کوتاهتر از شبانهروز کنونی بوده و طول سال خورشیدی به چیزی حدود ۴۰۰ روزافزون میگردیدهاست. بررسیهایی که از روی پیشینههای بجا مانده از خورشیدگرفتگیها و ماه گرفتگیهای گذشته انجام شده، نشان میدهد که روند افزایش طول روزهای زمینی ۰۰۱۶٪ ثانیه در هر سده بودهاست. انرژی جزر و مد سدی چیست؟ نوشتار اصلی: انرژی جزر و مد از انرژی بهوجود آمده از جزر و مد برای تولید برق استفاده میشود بدین منظور در سواحل دریاها و اقیانوسها نیروگاههایی شبیه به نیروگاه آبی احداث میکنند. این نوع نیروگاه دارای سه بخش اصلی است. بخش اول سازه سد است که آب را به هنگام مد در پیش خود نگاه میدارد. قسمت دوم دروازه و کانالهایی هستند که آب را به سمت بخش سوم یا همان توربین و ژنراتورها هدایت میکنند و منجر به تولید الکتریسیته میشود. دروازه و کانالها در هنگام مد باز هستند برای تولید انرژی و هنگام جزر بسته هستند برای ایجاد اختلاف ارتفاع و به تبع آن سبب ایجاد پتانسیل برای افزایش نیروی آب به هنگام برخورد با توربینها میشود. منشأ جزر و مد اصولاً جزر و مد به دلیل برهمکنش نیروهای جاذبهای و سینماتیکی دستگاه زمین - ماه - خورشید به وجود میآید. جزر و مد اثر فراوانی در پارامترهای مداری دستگاه زمین - ماه دارد به نوعی که بررسی دقیق جزر و مد در این عمل کاملاً مختل میباشد در حالی که کل نیروهای مولد جزر و مد کوچک است. نیروی اساسی جزر و مد مربوط به ماه است. جستارهای وابسته نمودهای ماه نیروی کشندی انرژی جزر و مد منابع پاتریک مور، گری هانت (Garry hunt): اطلس سامانه خورشیدی، برگردان عباس جعفری، صفحه ۹۴ و بعد، نشر سازمان گیتاشناسی، تابستان ۱۳۷۴ خورشیدی. پیوند به بیرون جزر و مد چه جوری کار میکنه؟! - سیتپور اقیانوسنگاری جزر و مدها ژئودزی ژئوفیزیک ماه ناوبری


text: بافتشناسی علم بررسی میکروسکوپی تشکیل، ساختار و کارکرد بافتها است. دانشهای زیستی مرتبط با بافتشناسی از این قرارند: یاختهشناسی یعنی بررسی یاختهها، این دانش یک سطح پایینتر از بافتشناسی قرار دارد. کالبدشناسی: بررسی اندامها ریختشناسی: بررسی کلیه سازوارهها (ارگانیسمها) چهار نوع بافت وجود دارند: ۱ پیوندی ۲ عصبی ۳ ماهیچه ای ۴پوششی منابع بافتشناسی و زیستشناسی سلولی - نویسندگان: لزلی پی گارتنر، جیمزال هیئت، جودی استروم - مترجمان: ولیالله مرادی، محسن شاه طاهری، مریم سهرابی - نشر: دانشگاه علوم پزشکی همدان، معاونت پژوهشی (۱۸ دی، ۱۳۸۴) - شابک: ۹۶۴-۹۶۲۶۷-۴-۳ جستارهای وابسته بافت پیوند به بیرون http://histology-online.com/index.php/login https://www.youtube.com/watch?v=ONiSuxgaOUE&list=PLoZ44XqULVoSvfpb-4N9__MO5-pp0dldb بافتشناسی زیستشناسی فیزیولوژی واژگان پزشکی


text: سبزدیسه یا کلروپلاست پلاستهایی دارای کلروفیل (سبزینه) اند که در سیتوپلاسم سلولهای گیاهی یافت میشوند. کلروپلاستها به امواج مختلف طیف مرئی حساس اند و با استفاده از سبزینهٔ خود انرژی فوتونها را به مولکولهای شیمیایی تبدیل میکنند. شمار کلروپلاستها بهطور ژنتیکی معین است. همچنین کلروپلاست از واحدهایی به نام گرانوم ساخته شدهاست که انرژی خورشید را به دام میاندازد و خود این گرانومها نیز از واحدهایی به نام تیلاکوئید تشکیل شده اند. درون کلروپلاست مایعی سیال به نام استروما (بستره) تشکیل شدهاست. در واقع کار اصلی کلروپلاست فوتوسنتز است (فوتوسنتز فرایندی است که با جذب دی اکسید کربن و انرژی خورشید، آن را به صورت مواد غذایی یا قندها تبدیل میکند). کلروپلاست دارای دو غشا است که عبارتند از: غشای درونی غشای بیرونی که این دو غشا فضای درون کلروپلاست رو به سه بخش تقسیم میکنند که عبارت اند از: الف- فضای بین غشا داخلی و خارجی ب- فضای درون غشای درونی (استروما) که گرانومها (شامل تیلاکوئیدها) در ان قرار دارد. پ- فضای درون تیلاکوئیدها. همچنین درون کلروپلاست DNA حلقوی و کلروفیل (a,b) و کاروتنوئید که از اجزای مهم کلروپلاست است وجود دارد که به نام دیانای کلروپلاستی شناخته شدهاست. منابع زیستشناسی و آزمایشگاه ۱، پایهٔ دوم دبیرستان، زیستشناسی دوره پیش دانشگاهی، وزارت آموزش و پرورش ویکیپدیای فرانسوی اندامکها رویدادهای درونهمزیستی فتوسنتز فیزیولوژی گیاهی


text: سبزینه یا کلروفیل ، رنگدانه سبزرنگی است که در بیشتر گیاهان، خزهها و سیانوباکترها و نورپروردها که کلروپلاست ندارند یافت میشود. سبزینه بخش بزرگ نور آبی و قرمز را جذب، و نور سبز و زرد را از بین طیفهای الکترومغناطیسی بازتاب میکند. رنگ سبز گیاهان به دلیل بازتاب نور سبز از کلروفیلهاست. عملیات فتوسنتز باعث سبز ماندن گیاهان میشود. گیاهان، برای ساخت غذا به کلروفیل نیاز دارند و با کمک آن واکنش میدهند. کلروفیل مادهای شیمیایی است که تقریباً در برگ و ساقه تمام گیاهان وجود دارد. وظیفهٔ کلروفیل، فتوسنتز است، به این معنی که کربن دیاکسید موجود در هوا را با آب مکش شده توسط ریشه گیاه از زمین را در حضور نور ترکیب میکند و قند و اکسیژن میسازد یا بهطور ساده گیاه را توانا میسازد که از نور خورشید انرژی کسب کند. نگارخانه مقالههای مرتبط کلروپلاست کلروزوم منابع افزودنیهای عدد ئی تتراپیرولها رنگدانههای فتوسنتزی سبز


text: آراگاتسوتْن نام یکی از استانهای کشور ارمنستان است که در غرب این کشور واقع شده است. وجه تسمیه این استان در دامنه کوهستانی به نام آراگاتس جای گرفته است. خود نام آراگاتسوتن در زبان ارمنی به معنی «کوهپایه آراگاتس» است. عوارض جغرافیایی قله آراگاتس (۴٬۰۹۵ متر) که بلندترین نقطه کشور ارمنستان است در این استان قرار گرفته است. قله آرتنی - ۲٬۰۴۷ متر - سرزمین کوهستانی ارمنستان تغنیس - ۲۸۵۱ متر - رشتهکوه تساغکونی تقسیمات استانی مرکز این استان شهر آشتاراک است که در ۲۰ کیلومتری شمال غربی ایروان قرار دارد. استان آراگاتسوتن شامل موارد زیر است 114 communities (hamaynkner), of which 3 are considered شهری هستند و 111 are considered روستایی هستند. شهرکها یا communities شهری روستاها یا communities روستایی آگاراک آگاراکاوان آغتسک آکونک الاگیاز آنتاروت آپنا آرایی آراگاتس آراگاتساوان آراگاتسوتن آرتاشاوان آرتنی آروچ آشناک آوان آوشن آرووت بازماغبیور برکارات بیوراکان چارچاکیس چکناغ داشتادم داوتاشن ددماسار دیان دپروانک جوراگلوخ گارناهوویت گغادیر گغادزور گغاروت گتاپ غازاراوان هاکو هارتاوان هاتساشن هنابرد ایریند جامشلو جرامبار کاکاوادزور کانچ کانیاشیر کاربی کارمراشن کاتناغبیور کایک کوش کوچاک لرناپار لرناروت لوساگیوغ لوساکن ماستارا ملیکگیوغ متسادسور میجناتون میراک نرکین بازمابرد نرکین ساسناشن نیگاوان نور آمانوس نور آرتیک نور یدسیا نوراشن اوهاناوان اورگوو اوشاکان اوتوان پارپی پارتیزاک ریا تازا سادونتس ساغموساوان سارالانج ساسونیک شامیرام شناوان شنکانی شغارشیک شوغاکن سیپان سوریک سوسر تاتول تغر تلیک تساغکاهوویت تساغکاسار تساغکاشن تساماکاسار تسیلکار تتوجور اوجان اوشی واردابلور واردنیس واردنوت ورین بازمابرد ورین ساسونیک ورین ساسناشن ووسکهات ووسکتاس ووسکواز یغیپاتروش یغنیک یرنجاتاپ زارینجا زوواسار روستاهای Non-community Dzoragyugh, belongs to the ماستارا community. کارین، belongs to the ساسونیک community. خنوسیک, belongs to the آوان community. موغنی, belongs to the آشتاراک community. روستاهای سابق Karmrashen, near the لرناگوگ community of استان آرماویر. Lusaghbyur, belongs to the آرتاشاوان community. نیگاتون, belongs to the آرتاشاوان community. Shenik, نزدیک زوواسار community. Zovuni, نزدیک یغیپاتروش community. اماکن مذهبی و تاریخی سازههای تاریخی و مذهبی این استان عبارتنداز: آروچاوانک رصدخانه اخترفیزیک بیوراکان آمبرد ساغموساوانک کلیسای آرتاوازیک کلیسای جامع تالین هووهانناوانک کلیسای هوهانس مقدس، بیوراکان کلیسای هوهانس مقدس، ماستارا کلیسای هوهانس مقدس، ووسکواز کلیسای یغیپاتروش صومعه سارگیس مقدس، اوشی صومعه کریستاپور مقدس کلیسای گئورگ مقدس، گارناهوویت کلیسای ماریانه مقدس، آشتاراک صومعه تغر بازیلیکای کاساق صومعه گئورگ مقدس، موغنی کلیسای تسیراناور، آشتاراک کلیسای جامع مسروب ماشتوتس مقدس کلیسای سارگیس مقدس، آشتاراک کلیسای کارماراوور مقبره آرشاکونی موزه گئورگ چاووش منابع پیوند به بیرون استان آراگاتسوتن منطقههای ارمنستان زیربخشهای ارمنستان


text: وایوتسجور یا وایوتْس دْزور یکی از استانهای کشور ارمنستان است که در جنوب غربی این کشور واقع شدهاست. مرکز این استان شهر یغگنادزور میباشد. نامگذاری پسوند -دْزور که در بسیاری از جاینامهای ارمنی به چشم میخورد به معنی درّه است. نام وایوتسجور بنا بر باور عوام معنی «دره مصیبت» میدهد. تاریخچه استان منطقه وایوتسجور تا زمان تازش سلجوقیان در دست شاهزادگان سیونیک بود. پس از سالها فرمانروایی سلجوقیان سرانجام ارمنیان این منطقه را آزاد کردند و خاندان اُربلی بر آنجا چیره گشت. طی فرمانروایی آنان کانون دانشی برجستهای در گلادزور به شکوفایی رسید. این منطقه سپس بخشی از ایران شد و شاهعباس بزرگ صفوی در سال ۱۶۰۴ میلادی مردم یغگنادزور را به زور به درون ایران کوچاند و سدهها بعد یعنی پس از امضای قرارداد ترکمنچای مردم آن شهر به دیار خود بازگشتند. عوارض جغرافیایی رویه استان وایوتسجور را کوهها و تپه ماهورها پوشاندهاست و فاقد جنگل است. تنها ۲۰ درصد از زمینهای این استان کشتپذیر است. این استان در حوزه آبریز رود آرپا قرار دارد. این استان کوچک دو شهر دیگر دارد به نامهای وایْک و جِرموک. کوه واردنیس - ۳٬۵۲۲ متر - رشتهکوه واردنیس گنداسار - ۲۹۴۶ متر - رشتهکوه گغاما آرپا (رود) رود یغگیس تقسیمات استانی استان وایوتسجور شامل موارد زیر است 44 communities (استانهای ارمنستانner), of which 3 are considered urban و 41 are considered rural. شهرکها و communities شهری روستاها یا communities روستایی آگاراکادزور آغاونادزور آغنجادزور آرنی آرین آرپی آرتابوینک آرتاوان آزاتک باردزرونی چیوا گتاپ گتیکوانک گلادزور گندواز گنیشیک گوغتانیک گومک هرهر هرمون هورباتغ هورس کاراگلوخ کارمراشن خاچیک خندزوروت مالیشکا مارتیروس نور آزنابرد پور ریند سالی ساراوان شاتین سرس تاراتومب وارداهوویت ورنشن یغگیس یلپین زاریتاپ زدا Non-community villages آختا، belongs the community of گومک. موزروف، belongs the community of گنیشیک. کاپویت، belongs the community of گومک. کچوت، belongs the community of جرموک. سواژایر، belongs the community of وارداهوویت. اوغدزور، belongs the community of ساراوان. روستاهای سابق اماگو، belongs the community of آرنی. آراتس، belongs the community of هرمون. کالاسار، belongs the community of هرمون. گتیکوانک، belongs the community of وارداهوویت. هورادیس، belongs the community of زاریتاپ. اماکن مذهبی و تاریخی وایوتسجور کلیساها و صومعههای تاریخی و دیدنی فراوانی دارد. یکی از زیباترین کلیساهای میانْ سدهای ارمنستان به نام نوراوانْک (بمعنی صومعه نو) در این استان قرار دارد. سایر سازههای تاریخی و مذهبی این استان عبارتنداز: صومعه اسپیتاکاوور گندوانک صومعه تاناهات صومعه تساغاتس کار پروشابرد جرموک منابع کتابچه راهنمای مسافرتی «کشف دوباره ارمنستان» استان وایوتسجور منطقههای ارمنستان بنیانگذاریهای ۱۹۹۵ (میلادی) در ارمنستان زیربخشهای ارمنستان


text: اِچمیادزین (یا اجمیاتزین) با نام رسمی واغارشاپات (Վաղարշապատ) (ولاشآباد)، نام یک شهر و همچنین یک مکان مقدس در کشور ارمنستان است. اچمیادزین در زمانی که بخشی از ایران بود سهکلیسا و اوچکلیسا نامیده میشد. آستان قدس اچمیادزین (در ارمنی Էջմիածին) که در استان آرماویر، ارمنستان واقع شده، مرکز کلیسایی ارمنیان و مکانی بسیار مقدس برای مردم این کشور است. جاثلیق کل ارامنه در این شهر زندگی میکند و کلیسای اچمیادزین که در سال ۴۸۰ ساخته شده در آنجا قرار دارد. واژه اچمیادزین به معنای ظهور تکفرزند (منظور عیسی بهعنوان تنها فرزند خدا) است، زیرا به باور مردم، عیسی خود در آنجا از آسمان به زمین فروآمد تا مکان دلخواهش را برای ساخت کلیسا نشان دهد. پیشینه شهر اچمیادزین که تا پیش از سال ۱۹۴۵ به نام ولاشآباد (به ارمنی: واغارشاپات) معروف بود به دست ولاششاه (واغارشاک شاه از دودمان ایرانی پارتی) (۱۴۰ - ۱۱۷) در محل باستانی واردکِساوان بنیاد شد. رومیها پس از ویران ساختن آرتاشات در سال ۱۶۳ پایتخت ارمنستان را به ولاشآباد منتقل کردند. پس از اینکه در سال ۳۰۱، مسیحیت به این منطقه آمد، تیرداد سوم دژ وِلاشآباد را ویران کرد و بهجای آن کلیسای جامع اچمیادزین مقدس را بنا کرد. پس از اعلام شدن مسیحیت بهعنوان دین رسمی در ارمنستان، در سال ۳۰۱ وِلاشآباد یا همان اچمیادزینِ بعدی، به عنوان مرکز دینی این کشور برگزیده شد. کلیسای جامع اچمیادزین کهنترین کلیسای ارمنستان است و به دست گریگور روشنگر ساخته شدهاست. در بهمن ماه ۱۱۸۲ (ژانویه ۱۸۰۴)، سپاه ایران به سرداری عباس میرزا ولیعهد، نیروهای روسیه را در نزدیکی «سهکلیسا» (اچمیادزین)، شکست داد. روسها به دنبال این شکست، دست به محاصره شهر و قلعه ایروان زدند. اما سپاه ایران و مردم شهر در برابر این حصر پایداری کردند. در نتیجه با وجود گلولهباران شدید، روسها موفق به گشودن دژ ایروان نشدند. سرانجام و به دنبال شکست و ناکامی در همه جبههها، ژنرال سیسیانوف در نوامبر ۱۸۰۴ (آبان ماه ۱۱۸۳)، دستور عقبنشینی را برای نیروهای روسی صادر کرد. بدینسان روسها، کمابیش به پشت مرزهای خود عقب نشستند. در سالهای اخیر نام شهر اچمیادزین بهصورت رسمی دوباره به واغارشاپات تغییر کردهاست ولی بیشتر منابع و افراد همچنان نام اچمیادزین را بهکار میبرند. نگارخانه جستارهای وابسته چلیپاسنگ پانویس منابع پیوند به بیرون پایتختهای پیشین ارمنستان شهرها و شهرکهای ارمنستان شهرهای مقدس فرمانداری ایروان فرهنگ در ارمنستان کلیساها مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در سده ۷ (پیش از میلاد) مناطق مسکونی در استان آرماویر میراث جهانی یونسکو در ارمنستان


text: بنیاد دستنوشتههای کهن ماتِناداران (به ارمنی: Մատենադարան) با نام کامل ماتنادارانِ مسروپ ماشتوتس در ایروان از بنیادهای برجسته ارمنستان بشمار میرود که به نام ماشتوتس ابداعکننده الفبای زبان ارمنی، نامگذاری شدهاست. موزه ماتناداران تا ۱۹۵۹ میلادی، قریب به یازده هزار متن خطی به زبان ارمنی قدیم (گرابار) و دیگر زبانهای کهن مشرق زمین در آن نگهداری میشدهاست که امروزه بر شمار آن افزوده شده و رقم تقریبی هفده هزار نسخه را در بر میگیرد. نام واژه «ماتناداران» ریشه در زبان پارسی میانه (پهلوی) دارد و در معنای لغوی به مجموعهای اطلاق میشود که مکانی برای نگاهداری اسناد، متون خطی و کتابهای دستنویس قدیمی یا چاپی است. این مجموعه، علاوه بر حفاظت از این متون، فعالیتهای علمی دیگری از قبیل جمعآوری، ترمیم، طبقهبندی، تحقیق و نشر آنها را نیز برعهده دارد. تاریخچه تا پیش از ابداع حروف الفبای ارمنی مؤلفان این حوزه متون خود را به زبان آشوری یا یونانی مینوشتند. از این رو، ابداع حروف ارمنی به دست مسروپ ماشتوتس در اوایل سده پنجم میلادی نخستین گام برای ثبت آثار خطی به زبان ارمنی بود. نویسندگان ارمنی نگارش به زبان ارمنی را آغاز کردند و طی دهههای نخست فعالیت آنها، علاوه بر اینکه آثاری با موضوعات دینی، تاریخی و فلسفی از زبانهای دیگر به ارمنی ترجمه شد، متون و کتابهای بسیاری نیز به دست مؤلفان ارمنی در زمینههای یاد شده به ثبت رسید. کاتبان، خوشنویسان و نقاشان کار رونویسی، تزیین و تکثیر این متون را بر عهده گرفتند و از این زمان به بعد در مراکز فرهنگی ارمنستان مکانها و کتابخانههایی برای نگهداری و حفاظت این آثار ایجاد شد. اطلاعات دربارهٔ سابقهٔ تاریخی ماتناداران در ارمنستان به سده پنجم میلادی بازمیگردد. بر اساس سندی تاریخی، که متعلق به یکی از مورخان نامی این دوره به نام غازار پاربتسی است، مشخص میشود که در این تاریخ در اچمیادزین کتابخانهای موجود بودهاست که متون و اسناد مهم را در آن نگاهداری میکردند. در اوایل سده پانزدهم میلادی، ۱۳۲ نسخه کتاب به دست یکی از خوشنویسان آن دوره رونویسی و به کتابخانهٔ اچمیادزین، که از ۱۴۴۱ میلادی کتابخانهای منسجم از متون و کتابهای خطی داشته، اهدا شدهاست. از ۱۸۲۸ میلادی، روحانیان و پژوهشگران با بررسی متون و کتابهای خطی موجود در «ماتناداران اچمیادزین» نخستین فهرست از متون خطی موجود استخراج شد. این فهرست، که تعداد ۳۱۲ نسخهٔ خطی را شامل میشد، به زبانهای فرانسوی و روسی ترجمه شده و در سن پترزبورگ به چاپ رسیدهاست. این رقم با جمعآوری تعداد بسیاری از متون خطی موجود در مجموعهٔ کلیساهای ارمنستان غربی تا ۱۹۱۵ میلادی به ۴٬۰۶۰ نسخهٔ خطی افزایش یافت. در ۱۷ دسامبر ۱۹۲۱ میلادی مجموعهٔ موجود در ماتناداران اچمیادزین به ایروان منتقل شد. از آن تاریخ تا کنون، مجموعهٔ ماتناداران ایروان یکی از مراکز پژوهشی مهم، به ویژه، در زمینهٔ متون و نسخههای خطی است. مجموعه ماتناداران متون خطی دربرگیرنده اسناد، نسخهها و کتابهای دستنویس میشود. این متون علاوه بر نوشتارها دارای تزیینات، ترسیمات، طراحیها و نقاشیهایی نیز هستند. بر پایه اسناد موجود تعداد ۲۴٬۰۰۰ نسخهٔ خطی به زبان ارمنی در کل دنیا موجود است. این آثار، که بیشتر آنها مربوط به هنر کتابت ارمنی در قرون وسطی است، علاوه بر ماتناداران ایروان در سایر مراکز فرهنگی ارمنیان مانند موزه کلیسای وانک نگهداری میشوند. در ماتناداران، آثار رونویسی شدهٔ بیش از نود مورخ ارمنی از سدههای پنجم تا هجدهم میلادی و هزاران نسخهٔ خطی دیگر با محتوای تاریخی موجود است. علاوه بر آثار مورخان ارمنی حدود ششصد نسخه از آثار مورخان ایرانی، عرب، تُرک و کُرد نیز نگهداری میشود و صدها نسخهٔ لاتین و ترجمههایی از نسخههای اصلی به زبان ارمنی نیز موجود است که محتوای آنها بخش اعظمی از تاریخ ایران، امپراتوری روم شرقی، تاریخ اروپا، امپراتوری عثمانی، خاور دور و خاورمیانه را طی سدههای سیزدهم تا نوزدهم میلادی در برمیگیرد. تعدادی از فرمانهای دوره قاجار پس از بسته شدن مؤسسه لازاریان در مسکو به ماتناداران در ایروان منتقل شدهاست. مدیران Gevorg Abov (1940-1952) Levon Khachikian (1954-1982) سن آروشاتیان (۱۹۸۲–۲۰۰۷) Hrachya Tamrazyan (2007-2016) Vahan Ter-Ghevondyan (2018-) نگارخانه جستارهای وابسته تاریخ ارمنستان منابع ماتناداران مخزن کتابهای خطی،نویسنده:آندرانیک هویان The Mashtots Matenadaran Ancient Manuscripts Collection HISTORY ABOUT Matenadaran Matenadaran Institute Library, Yerevan Matenadaran پیوند به بیرون ویدیو: نمایشگاه ویژه هنر ایران در دوره قاجار موزههای ایروان: ماتناداران و پاراجانف ویدیو:دست نوشتههای کهن ایران در ارمنستان ساختمانهای کتابخانه کاملشده در ۱۹۵۷ (میلادی) فرهنگ در ارمنستان کتابخانههای ارمنستان کتابهای اختربینی موزههای ادبی در ارمنستان موزههای ایروان نسخههای خطی


text: یادبود قربانیان نسلکشی ارمنیها ( Hayots tseghaspanut'yan zoheri hushahamalir) نام بنای یادبودی است که به یادبود کشتهشدگان ارمنی بهدست ترکان عثمانی (ترکان جوان) که در سال ۱۹۱۵ میلادی روی داد ساخته شده است. این بنا بر فراز دره هرازدان در شهر ایروان پایتخت ارمنستان قرار دارد و در سال ۱۹۶۵ به فراخور پنجاهمین سالگرد نسلکشی ارمنیها بر پا شد. معماری آن توسط کالاشیان و مکرچیان انجام شده است. نمادپردازی نام این بنا در زبان ارمنی زیزِرْناکابرْت به معنی قلعه پرستوها (زیزرناک = پرستو و برت = قلعه) است. ۱۲ ستون همگرا نماینده ۱۲ استانی است که ارمنیها در آنجا کشتار شدند. در میان این ستونها آتش جاویدان قرار دارد که نماینده روح و روان خاموشی ناپذیر ارمنیها است. نام این بنا از آنجا گذاشته شده است که پرستو پرندهای است که همیشه به آشیانه خود بازمیگردد حتی اگر آشیانهاش نابود شده باشد. ستون ۴۴ متری سوزن شکل کنار آن نماد زایش دوباره مردم ارمنی است. در طول بوستان پیرامون این بنا، دیواری ۱۰۰ متری قرار دارد که نام شهرها و روستاهایی که نسلکشی در آنها صورت گرفته بر روی آن نوشته شده. شرکت پاپ فرانسیس در مراسم یادبود نسلکشی ارمنیها در روز جمعه ۲۴ ژوئن ۲۰۱۶ پاپ فرانسیس برای انجام یک سفر سه روزه به ایروان، پایتخت ارمنستان سفر کرد تا در مراسم یادبود نسلکشی ارمنیها شرکت کند. پاپ فرانسیس در جریان این سفر از بنای یادمان نسلکشی ارمنیها در دوران حکومت ترکیه عثمانی در زمان جنگ جهانی اول دیدار کرد. وی همچنین در جریان این سفر دو کبوتر سفید را به سوی کوه آرارات، که گفته میشود کشتی نوح در آن جا است، آزاد کرد. وی در حضور سرژ سرکیسیان، رئیسجمهور ارمنستان و هیئتهای دیپلماتیک حاضر در مراسم یادبود گفت: انستیتو-موزه نسلکشی ارمنیها Genocide Museum | The Armenian Genocide Museum-institute جستارهای وابسته فهرست یادبودهای نسلکشی ارمنیها تظاهرات ۱۹۶۵ ایروان نگارخانه پانویس منابع آرمنیاپدیا Louis, Victor and Jennifer. The Complete Guide to the Soviet Union. New York, 1976. https://hy.armradio.am/2021/04/24/երբ-եւ-ինչպես-է-կառուցվել-ծիծեռնակաբեր-2/ پیوند به بیرون بناهای یادبود در اتحاد شوروی بنیانگذاریهای ۱۹۶۷ (میلادی) در اتحاد شوروی جاذبههای گردشگری در ایروان ساختمانها و سازهها در ایروان ساختمانها و سازههای کاملشده در ۱۹۶۷ (میلادی) موزههای ایروان موزههای تاریخی در ارمنستان نسلکشی ارمنیها یادبود نسلکشی ارمنیها یادبودها و یادوارهها در ارمنستان یادبودهای نسلکشی ارمنیها