text: ادبیات ارمنی یکی از قدیمیترین و غنیترین ادبیات جهان است. موسس خورناتسی «پدر تاریخنگاری ارمنیان» در سده پنجم میلادی در مورد ادبیات ارمنی پیش از سده پنجم اطلاعات بسیار پرارزشی به ما میدهد. بنا به اطلاعات خورناتسی کتابهای متعدد معابد بتپرستی، کتابهای حکایات، قبالههای منعقده بین شاهزادگان مختلف و غیره وجود داشتهاند. فولکلور مردمی نیز در آن دوران ترقی کرده بود. معلوم است که حتی قبل، در زمان تیگران دوم، در پایتختهای تیگراناکرت و آرتاشات غیر از نمایشهای یونانی نمایشهایی نیز به زبان ارمنی اجرا میشد. لیکن بجز از این و چند گواهی دیگر، بزرگترین پدیده زبان ادبی قدیمی ارمنی یعنی (ارمنی کلاسیک)، گرابار است که با توانگری، کم اهمیت تر از زبان یونانی باستان نیست. در سده پنجم کتاب مقدس و کتابهای متعدد دیگر بهطور صحیح از یونانی به ارمنی کلاسیک ترجمه شدند. با ابداع الفبای ارمنی و سپس برگردان انجیل به این زبان توسعه ادبیات ارمنی آغاز گشت. از نخستین آثار برجسته ادب ارمنی میتوان به پهلوان نامه منظومی به نام داوید ساسونی اشاره نمود. این حماسه، داستان پیکار یک پهلوان ارمنی با سلطه اعراب برای رهایی مردم ارمنستان است. سپس ترجمهٔ برخی ار کتب ارسطو، و آنگاه داستان اسکندر و بعد هم نوشتن کتاب «تاریخ ارمنستان» که این کتاب را موسس خورناتسی نوشته و به زبانهای فرانسوی و آلمانی و انگلیسی نیز ترجمه شدهاست. غزلسرودهای دینی از سده پنجم نقشی مهمی در ادب ارمنی پیدا نمود که بیشتر در آیینهای مذهبی بکار میرفت. نقطه اوج این گونه ادبی اثر عرفانی گریگور نارِکاتسی به نام «سوگنامه نارک» است که در سده دهم زایشی نگاشته شدهاست. این شاهکار نارِک یکی از پرخوانندهترین اثر نزد ارمنیان تا به امروز است. سوگنامه نارک از سوی آزاد ماتیان به فارسی نیز ترجمه گشته است. با آمدن سده دوازدهم سخن ارمنی شاهد برامیدن یکی دیگر از غنایی سرایان خود یعنی نرسس شنورهالی بود. این جاثلیق سوگنامهای در سقوط اِدِسا و سرودهایی «شاراکانها» از خود بجا نهاد. دوره این دو سراینده برجسته یعنی سدههای ده تا چهارده میلادی را دوره زرین ادبیات ارمنی نام نهادهاند. ابداع حروف ارمنی به گواهی یک صدای مورخین قدیمی ارمنی، وقتی که ساهاک پارتو و مسروپ ماشتوتس به پادشاه ورامشاپوه برای داشتن حروف و ادبیات ارمنی مراجعه میکنند و میخواهند که نظر او را نیز جویا شوند، پادشاه به آنها پاسخ میدهد که خود آگاهی یافتهاست که پیش اسقفی به نام «دانیل» حروف ارمنی وجود دارند و بلافاصله یکی از نزدیکان درباریش به نام «واهریج» را به نزد دانیل میفرستند تا حروف را بیاورد. خورناتسی او را شخصی محترم و آرزومند انجام چنین کاری (یعنی ایجاد و خلق حروف) نامیده و شرح زیر را ارائه کردهاست: در آن زمان چنانکه غازار پاربهتسی مینویسد: اختراع الفبای ارمنی روحیه جدیدی به جامعه و متفکرین میبخشد. فعالیت پرشور و شدیدی در زمینه ابداع ادبی و ترجمهها به عمل میآید. در مناطق گوناگون ارمنستان مدارس متعددی افتتاح میشوند و شاگردان فراوانی جمع میشوند تا با استفاده از حروف جدید، زبان ارمنی و نیز زبانهای دیگر را فرا گیرند. در فعالیتهای شدیدی که در آموزش زبان و ادبیات ارمنی انجام میشوند بزرگترین نقش را مسروپ ماشتوتس بازی نمود. مؤسس خورناتسی در مورد وی بحق گفتهاست: بهوجود آمدن ادبیات ارمنی در تاریخ ارمنیان دارای اهمیت عظیم فرهنگی، سیاسی و اجتماعی گردید. ادبیات ارمنی در سده پنجم میلادی در سده پنجم پس از اختراع حروف، ادبیات خود ویژه ارمنی به وجود آمده و ترقی نمود. در عین حال کتب متعددی از زبانهای یونانی و آشوری ترجمه گردید. آثار ترجمه شده بهطور عمده کتابهای مذهبی بودند که از حیث فن ترجمه (کتاب مقدس، تفسیرها و نطق ها) ی هوهان وسکبران،(به معنی زرین کلام) و «وقایعنامه» اوسبیوس قیصری و غیره را میتوان ذکر نمود. از اولین مؤلفین ارمنی که در عین حال به ترجمه کتب نیز اشغال داشته میتوان مشهورترینشان یعنی مسروپ ماشتوتس، یزنیک کوغباتسی، :گوریون، «هوسپ پاغناتسی» و «هوهان یگغیاتسی» و یکی از مؤثرترین سازماندهندگان ادبیات ارمنی یعنی ساهاک پارتو را باید نام برد که غازار پاربتسی دربارهٔ وی نوشته است: ادبیات ترجمهای ارمنی پیوسته پس از سده پنجم ادامه یافت. این ادبیات از این نظر برای تاریخ و فرهنگ اهمیت داردکه چون متنهای اصلی برخی از آثار ارزشمند یونانی که گم شده و به دست ما نرسیدهاند، دانشمندان فقط با استفاده از متنهای ترجمه شده ارمنی میتوانند بر کم و کیف آنها آگاهی یابند. پس از بنیانگذاری ادبیات ملی ارمنی در سده پنجم، به ویژه تاریخ نویسی، نطق مذهبی و ادبیات تذکره نویسی، اشعار کلیسا، فلسفه و غیره ترقی نمود. از ناطقین و فلاسفه این دوران یزنیک کوغباتسی با کتاب «ضد فرقهها» یا «تکذیب فرقهها». داویت آنهاقت با کتابهای «مرزهای حکمت» و «تفسیر سهویات ارسطو» و سایر آثار، هوهان مانداگونی را با «نطق ها» یش باید نام برد. این چهرهها از تحصیلکردهترین شخصیتهای عصر خود بودند. لیکن از حیث اهمیت اجتماعی-تاریخی و ارزشهای علمی آثار خود، آگاتانگلوس، کوریون، پاوستوس بوزاند، مؤسس خورناتسی، یغیشه وارداپت و غازار پاربتسی، مشهورتر هستند و در عین حال که تاریخنویس هستند از عالیترین نمایندگان و چهرههای ادبیات کهن ارمنی بهشمار میروند. جریان عادی ترقی ادبیات نمیتوانست مجزا از مبارزه طبقاتی آن عصر باشد. بدین ترتیب معلوم میشود روحانیت مسیحی که مبین منافع فئودالها بود با موتیفها و تمهای دنیوی موجود در ادبیات مخالف بود و رفتار بسیار منفی نسبت به فولکلور مردمی داشت. سبکهای ادبیات اصیل هنری فقط به صورت اشعار مربوط به مراسم کلیسا کتباً حفظ میشد که با محتوای مذهبی-جزم اندیشانه خود نمیتوانستند بیانگر ارزشهای عالی هنری باشند. فقط مورخین از اوضاع اجتماعی، روابط سیاسی و فولکلور مردمی صحبت میکنند. این امر که از سده پنجم هیچگونه اثر کتبی کامل هنری و دنیوی به ما نرسیدهاست، نشانگر این مطلب است که دوران شکلگیری ادبیات چنان مسائلی وجود داشت که مانع از شکلگیری و پیشرفت ادبیات هنری و دنیوی بودند. برخی نهضتهای دهقانی و مذهبی به عنوان تبلوری از مبارزه طبقاتی علیه فئودالیسم، در داخل کشور بوقوع میپیوست. از این رو حکومت کلیسا که در آن زمان از حیث اجتماعی مقتدر بوده و امور مدارس و ادبیات را در دست داشت، از یک سو به پیشرفت و ترقی ادبیات مذهبی-کلیسایی همت میگماشت و از دیگر سو در قبال فولکلور مردمی و جنبههای دنیوی ادبیات روش خصمانهای اتخاذ مینمود. مثلاً یکی از مؤلفین دینی سده پنجم یعنی هوهان مانداگونی در مورد هنر عاشقها و نمایشهای تئاتری عاشقها در نطقهای خود با انزجار صحبت میکند. همچنین میدانیم که چگونه دانشمندان تاریخنگار مورد تعقیب و آزار ناآگاهانه قرار میگرفتند زیرا آنان در قبال حکام دیدگاه انتقادی داشتند. بدین ترتیب از همان آغاز دوران پیدایش ادبیات ارمنی ما شاهد هستیم که پیکارها و مبارزات نیروهای زحمتکش بر علیه فئودالیسم و نیز مبارزه قشرهای داخلی فئودالیسم چگونه انعکاس خود را در تاریخ ادبیات گذارده و در طول سدههای میانه تماماً با ترقی محافل ادبی و ویژگیهای آن وابسته بودند. صرف نظر از تمام موانع و تعقیبها و آزارها، ادبیات ارمنی در سدههای میانه به همت مؤلفین و مورخین ارمنی به علت ارزشهای ادبی و شناخت علمی خود در ادبیات جهانی دارای اعتبار و اهمیت گردید. آثار تاریخی دنیوی که مؤلفینشان از نمایندگان بارز و چهرههای پیشرو علوم در عصر خود بودند، بدست ما رسیدهاست. تاریخ نویسی قدیمی ارمنی آثار مؤلفان و مورخان ارمنی در سدههای میانه در زمره بهترین کتب قرار دارند. اینها به لطف برخی ویژگیهای ادبی خود در زمان باستان جانشین بعضی از قطعههای ادبی و رمانها میشدند که به صورت کتبی وجود نداشتند. مورخین ارمنی از لحاظ محتوای ایدئولوژیک آثارشان پر آوازه شدند. معمولاً همزمان با این که آنها به خواهش برخی شاهزادگان فئودال کتب تاریخ مینوشتند، بهترین آنها به عنوان متفکرین پیشرو عصر خود و افرادی پر قریحه و پراستعداد بدان درجه رسیدهاند که بیانگر فقط منافع حکومتی فئودالها و در نهایت منافع حکومت مرکزی کشور بودند. یکی از دلایل این است که بسیاری از آنان تاریخ خود را به جای اینکه به نام خانواده فئودالی حامی بنویسند آنها را تحت عنوان «تاریخ ارمنیان» مینگاشتند. مورخان و مؤلفان برجسته ارمنی در سده پنجم عبارتند از آگاتانگلوس، پاوستوس بوزاند، یغیشه وارداپت و غازار پاربتسی. ادبیات ارمنی در سدههای شش و نه میلادی هیچ اثری از نوشتههای مورخان سده ششم به ما نرسیدهاست. از طرفی بخاطر فشارهای دینی -مذهبی امپراتوری روم شرقی، و از طرف دیگر بواسطه مبارزه طبقاتی زحمتکشان بر علیه نظام ارباب رعیت و ضرورت مبارزه با جنبش مذهبی طرفدار آن، در این دوران ادبیات فلسفه مدرسی دینی ترقی نمود. از چهرههای ادبیات دینی باید: «پتروس اسقف سیونیک»، «مؤسس یغیوادتسی»، جاثلیقها: «آبراهام» و کومیتاس وارداپت، «ورتانس»، شاعر: «هوهان مایراوانتسی»، :هوهانس ایماستاسر، «استپانوس سیونتسی» و دیگران را نام برد. در این دوران طبعاً شعر کلیسایی نیز باید ترقی مینمود. البته ارجحیت ادبیات دینی -اسکولاستیک بدین معنی نیست که تفکرات دنیوی هیچ انعکاسی در ادبیات پیدا نکردند. در سده هفتم دورهای به وجود آمد که دوره ترقی هنرها، علوم و تاریخنویسی بود. از این حیث معماری سده هفتم قابل ذکر است. :داوتاک کرتوغ شاعر در سده هفتم میزیست و از او منظومه «دربارهٔ قتل ریاکارانه شاهزاده جوانشیر آلبانیا» به ما رسیده که یکی از نمونههای قدیمی ادبیات دنیوی و هنری ارمنی است. با صحبت در مورد جنبههای دنیوی ادبیات در سده هفتم نمیتوان از ترجمههای انجام شده در این دوره یاد نکرد. در زمره ترجمهها بجز برخی آثار فلسفه یونان باستان، آثار مشهور ادبیات هنری بچشم میخورند من جمله «امثال یزوپوس» و کتابی تحت عنوان «ادیب» اثر مؤلف ناشناس که مجموعهای از مطالب امثال گونه است. لشکر کشی اعراب مانعی در پیشرفت ادبیات و فرهنگ نوخاسته ارمنی در سده هفتم و باعث اختلال در ترقی زندگی اجماعی ارمنیان گردید. در سده هشتم، در شرایط جنگ و جدالهای ممتد، فرهنگ نمیتوانست سیر طبیعی پیشرفت خودرا طی کند. کافی است در نظر گیریم که برطبق دادههای موجود، بیش از ۵۰ اسم از مورخان و مؤلفان سده هفتم به مارسیدهاست در حالی که از سده هشتم فقط اسامی ۴ نفر از مؤلفین بر ما روشن است. ادبیات شفاهی مردمی داستان حماسی و افسانهای ساسونتسی داویت دارای ارزشهای والای آرمانی و زیبائی شناسانه است. مردم قهرمان سمبولیک خود داویت را با ویژگیهای عالی و برجسته فوق انسانی پروردهاند. میهن پرستی سوزان و لغزش ناپذیر، انساندوستی، مهرورزی و دلبستگی به زحمتکشان و ستمدیدگان از هر ملیت و نژاد، خوشبینی و امید به پیروزی نیکی و زیبائی و عدالت بر پلیدی و زشتی و ستم، از ویژگیهای ذاتی این قهرمان ملی افسانهای است. حماسه ملی ساسونتسی داویت که از چهار بخش (ساناسار و باغداسار، مهر بزرگ، داویت، مهر کوچک)، تشکیل یافته به بسیاری از زبانهای دنیا ترجمه گردیده و در میان ملتهای جهان اثری شناخته شدهاست. از آنجایی که در حماسه ملی افسانهای یاد شده جز «داویت» و «مهر» قهرمانان دیگری نیز وجود دارند، آن را «دلیران ساسون» و «شجاعان ساسما» نیز مینامند. آغاز ادبیات مکتوب «گیرک پیتوئیتس» یا «کتاب پیتو» را باید نخستین و قدیمیترین اثر ادبیات مکتوب ارمنی بهشمار آورد. این کتاب حاوی سه بخش است که در یک بخش آن پیرامون زندگی یونانی سخن میرود، در بخش دیگر فولکلور عبرانی گردآوری شده و بالاخره در بخش سوم کتاب پیرامون مسائل گوناگون ادبی، علمی، فلسفی، منطقی و اجتماعی مطلبی درج گردیده است. در این کتاب که یگانه سند ادبی تاریخ باستان ارمنی است دربارهٔ هومر، هزیود، مناندر و اوریپید سخن به میان آمده و مطالبی دربارهٔ فولکلور یونانی نگاشته شدهاست. نگارنده کتاب مزبور پارهای از صفحات کتاب را نیز به بحث دربارهٔ سقراط، فیثاغورس، دیوژنوس، فریاندروس، هرودوت و خطیب نامدار آتن دموستن، اختصاص داده است. از طریق همین کتاب بوده که از سده پنجم به بعد خواننده ارمنی با افکار و عقاید فلسفی و ادبی کلاسیک یونان آشنا شدهاست. نگارنده گیرک پیتوئیتس در اثر خود هومر، را "سرور شاعران"،"شاعران بزرگ" و "پدر شاعران" نامیده و به هزیود، "برگزیدهترین شاعر" و "اولین شاعر سراینده کار و زحمت" لقب داده است. در کتاب پیتو که در سده پنجم میلادی به رشته تحریر درآمدهاست و نام مؤلف آن به درستی معلوم نیست بسیاری از هنرمندان و دانشمندان اعصار باستان از جمله تالس و سولون نیز به خوانندگان معرفی شدهاند و مباحثی به گیاهشناسی، فنون خطابت و هنرهای گوناگون اختصاص یافتهاست. عدهای از صاحبنظران این کتاب را تألیف مؤسس خورناتسی میدانند، لیکن به عقیده بسیاری دیگر از محققین که مقنع تر مینامید، کتاب پیتو تألیف شخص واحدی نیست. بلکه مجموعهای است از نوشتههای روشنفکران پیشرو و طرفدار فرهنگ و علوم یونان باستان است. شعر غنایی ارمنی در میان ارمنیان در ازمنه باستان شعر و موسیقی با هم بودهاند و آوازخوان و نوازنده در عین حال شاعر نیز بودهاست. پس از جدائی شعر از موسیقی، شعر مذهبی ارمنی همواره در کلیسا با موسیقی همراه ماند. حال آن که شعر غیر مذهبی دکلمه میشد و با موسیقی همراه نبود. شعر غنایی ارمنی سدهها دارای محتوای مذهبی بوده و در آنها عیسی مسیح و مریم مقدس یا روحانیون طراز اول کلیسا، تحسین و تقدیس شدهاند. مستقل از شعر کلیسائی رسمی، مردم طی سدهها شعرهای دلخواه خود را سرودهاند که در آنها مفاهیم طبیعی و حالتهای انسانی مانند عشق، شادی، شراب، لذتهای حسی و اندوهان جان انسان بازتاب یافتهاست. این گونه شعرها را «عاشق»ها یعنی نوازندگان و سرایندگان و خوانندگان دوره گرد آفریدهاند و خود به آوز خواندهاند. به رغم مقابله شدید کلیسا با هنری که از زندگی دنیوی و عواطف انسانی مایه میگرفت، شعر و آواز عاشقها در ادبیات شفاهی ارمنی از سدههای چهارم و پنجم میلادی وجود داشتهاست. شاهنامه فردوسی و ادبیات ارمنی ادبیات خلقی سده سیزدهم و چهاردهم ارمنی از منظومه مردمی شاهنامه حکیم ابولقاسم فردوسی طوسی، تأثیراتی بر خود پذیرفتهاست. در دوران سلجوقیان، آوازخوانان و نوازندگان دوره گرد و نقالان ایرانی که روستا به روستا و شهر به شهر میرفتند، اندک اندک وارد روستاها و شهرهای ارمنستان شدند و در میان مردم به نقل اشعار و داستانهای شاهنامه پرداختند. داستانها و مضامین شاهنامه چنان از سوی تودههای ارمنی مورد استقبال قرار گرفت که حتی در صومعهها و کلیساها نیز به نقل آنها میپرداختند. بدین ترتیب شاهنامه در میان کشیشان و صومعه نشینان نیز طرفدارانی پیدا کرد و از گستانتین یرزنگاتسی که خود شاعر و کشیش کلیسا بود، خواسته شد تا اشعاری با آهنگ و مضامین شاهنامه به سراید. یرزنگاتسی نیز شعرهایی با آهنگ و لحن شاهنامه سرود که مورد استقبال فراوان واقع شدند. گریگور نارکاتسی نیز برخی اشعار در شباهت با شعرهای شاهنامه سروده است و این خود بیانگر آن است که شاهنامه فردوسی حتی در سده دهم میلادی نیز در ارمنستان اثری شناخته شدهاست. اسناد ارتباط فرهنگی و وجود علایق مشترک بین ملتهای ایران و ارمنستان نه در سدههای دهم و سیزدهم میلادی، بلکه خیلی پیش تر از آن، یعنی در سده پنجم در اثر پدر تاریخ ارمنستان موسس خورناتسی به چشم میخورد. سند تاریخی رواج اساطیر ایران در ارمنستان و مورد علاقه ملت ارمنی بودن آنها، در کتاب تاریخ ارمنستان خورناتسی به خوبی منعکس است. وی از اساطیر ایرانی که مورد علاقه ارمنیان بوده بهطور عام و از رستم و ضحاک بهطور مشخص نام میبرد. استقبال ملت ارمنی از قهرمانان حماسی افسانهای ایران در برجستهترین و ارزشمندترین اثر ملی ارمنیان یعنی ساسونتسی داویت نیز تجلی یافتهاست. ملت ارمنی یکی از قهرمانان حماسی افسانهای ایرانی یعنی زال را در اثر بیهمتای ذوق و هنر ملی خود، با قهرمان حماسی اش داویت برادر کردهاست. این خود اشارهای سمبولیک است به عشق برادرانه دو ملت که در آن روزگار هر یک به گونهای تحت ستم شاهی مستبد و خودکامه، رنج میکشیدهاند. در دورهای از شعر غنایی ارمنی علاوه بر جهان روانی-عاطفی شاعر و اعتقادات فلسفی و مذهبی اش، مسائل اجتماعی-تاریخی و گذشتههای دور و نزدیک تاریخ نیز تصویر شدهاست. این روند از سده دوازدهم میلادی در شعر ارمنی آغاز گردیده و شاعران بسیاری، شخصیتهای تاریخی یا حماسی-ملی را در آثار خود جان بخشیدهاند. «گریگور دقا»، استپانوس اُربلیان، هتوم دوم، «گریگور تسترنتس»، «آراکل سیونهتسی»، «میناس توخاتتسی»، «خاچاطور گچارتسی»، «آراکل باغیشهتسی» و «آبراهام آنگیوراتسی» از جمله این شاعران هستند. شعری از هوهانس تومانیان: شعر عاشقی در ادبیات ارمنی «عاشق» به زبان ارمنی، :گوسان خوانده میشود. شعر «عاشقی ارمنی» یکی از عرصههای پربار و غنی آفرینش هنری فولکلوریک و ادبی است. شعر عاشقی در ادبیات ارمنی دارای اهمیت فراوانی است و بخش نسبتاً بزرگی از ادبیات شفاهی و مکتوب این ملت را به خود اختصاص میدهد. عاشقها مقبولترین و محبوبترین نغمه پردازان و سرایندگان مردم هستند و هنر آنها با تودههای وسیع مردم نزدیکی و ارتباط معنوی دیرسال و استوار دارد. در شعر عاشقی احساس و آرزوی مردم بهتر و کامل تر از دیگر عرصههای ادبیات فولکلوریک بازتاب مییابد. چرا که عاشق با تودههای زحمتکش شهر و روستا ارتباط ناگسستنی دارد و خود از میان آنها برخاسته است. عاشقها طی قرنهای فراوان تاریخ با مردم زیسته و از مردم الهام گرفتهاند و هنر آنها در واقع هنر خود مردم است. به همین علت نیز عاشقها همواره در آغوش و قلب مردم ساده و زحمتکش جا داشتهاند و از احترام و محبت بی شایبه آنان بهرمند شدهاند. بسیاری از شعرهای عاشقی دارای ارزشهای والای اخلاقی-انسانی هستند و عدالت و نیکی و مهرورزی به انسان و نوعدوستی را تبلیغ میکنند و با هر آنچه که ارزشهای انسانی و اخلاقی را به تباهی تهدید میکند، به ستیز بر میخیزند. در سدههای چهارم و پنجم میلادی ناحیه موسوم به گُقتان از مراکز عمده تجمع گوسانهای ارمنی بودهاست. مضمون اشعار عاشوقهای دورههای یاد شده عبارت بود از وصف زندگی اشراف و نجیب زادگان، تمجید و تحسین از جود و کرم آنها، تصویر مناظر طبیعی و فصول سال، بیان احساسهای عاشقانه، توصیف زیبایی و لذت زندگی و در مقیاس اندکی نیز روایت برخی داستانهای به افسانه آمیخته تاریخی. شعر عاشقی از اواخر سده شانزدهم میلادی بهطور جدی و چشمگیر در ادبیات ارمنی پا گرفت، در نیمه سده هفدهم در میان تودههای مردم رواج گستردهای یافت و در سده هجدهم به اوج شکوفایی خود رسید. گوسانهای ارمنی به دلائل زمانی-اجتماعی به موازات سرودن و خواندن ترانههای ارمنی، ترانههایی نیز به زبانهای آذری، ترکی، گرجی و گاهی فارسی سروده و به آواز خواندهاند. ناقاش هوناتان با ترانهها و آهنگهای دلنشین و گرایش از چهرهای برجسته ادبیات عاشقی سده هفدهم ارمنی است. در سده هجدهم سایاتنووا ادبیات عاشقی ارمنی را در سایه نبوغ هنری اش به اوج رسانده و نام خود را به عنوان شاعر و عاشوق نابغه و بیهمتاترین چهره ادبیات عاشقی ارمنی جاودانه کرد. «هوهانس کاراپتیان» معروف به شیرین و جیوانی از برجستهترین شخصیتهای ادبیات عاشقی ارمنی بهشمار میآیند. ادبیات نوین ارمنی مکتب ادبی کلاسیسیسم از اواخر سده هجدهم میلادی در ادبیات ارمنی شکل گرفت و گسترش یافت و تا دهه شصت سده نوزدهم همچنان به مثابه مکتب مسلط ادبی به حیات خود ادامه داد و از آن پس مکتب رمانتیسم و رئالیسم ابتدائی ارمنی، از میدان رانده شد. تأثیر ادبیات کلاسی سیستی اروپای غربی و روسیه بر مکتب کلاسی سیستم ارمنی از جنبه اسلوبهای زیبایی شناسه پایه دار و عمیق بود.منتها اگر کلاسی سیستهای اروپائی تاریخ و اساطیر و افسانههای یونان و روم باستان را سرمشق خود برای آفرینشهای ادبی قرار میدادند، کلاسی سیستهای ارمنی از تاریخ و اساطیر و افسانههای باستانی ملت خود مایه میگرفتند. در سالههای ۱۸۲۰–۱۸۳۰ میلادی تغییرات محسوسی در عرصه ادبیات ارمنی احساس شد. روند مبارزه با مکتب کلاسیسیسم از سوی مکتب ادبی نوین یعنی رمانتیسم آغاز گردید. پرداختن به زندگی مردم، مسائل روزمره اجتماعی و موضوع انسان معاصر با همه آرزوها و امیدها و دنیای روانی اش به اصلیترین هدف ادبیات بدل شد و در آن مسائل اجتماعی-تاریخی و افکار آزادیخواهانه ملی جای ویژهای را اشغال کرد. برجستهترین و اصلیترین نقش را در توسعه و رشد ادبیات نوین ارمنی، نویسنده نامدار خاچاطور آبوویان که به عنوان پدر ادبیات نوین ارمنی شناخته میشود ایفا کرد . روند شکلگیری شعر نو ارمنی در واقع از دهههای سی و چهل سده نوزدهم میلادی، از طریق اشاعه شعرهای شفاهی که به «باسکویل» معروف بودند و دهان به دهان نقل میشدند و اشعار موزون به «بامفِلت» که نوعی شعر هجو و انتقادی بودند، آغاز شد. در اینگونه شعرها سرایندگان آنها دشمنان مردم و ریاکاران دوست نما را که با سوءاستفاده زیرکانه از علایق ملی، به فریب و غارت مردم میپرداختند، افشاء و رسوا میکردند. تعدادی از شاعران ارمنی:(دانیل واروژان، روبن سواگ، سیامانتو، هوانس تومانیان، آوتیک ایساهاکیان، بارویر سواگ، سیلوا کاپوتیکیان، هوانس شیراز) شعری از ساقاتل هاروتیونیان، (من در برابر تو) وزن و قافیه و قالب در شعر ارمنی همچنانکه برخی نشانههای اشعار تودههای مردم و سرایندگان گمنام در کتب تاریخی مکتوب به خط ارمنی سده پنجم میلادی، از جمله در تاریخ ارمنستان موسس خورناتسی، به نوازندگان و سرایندگان دوره گرد منسوب است و از آن میان شعری از تولد واهاگن اساطیری حکایت میکند که ترجمه آن اینگونه است: آسمان دردِ زِه داشت و دردِ زِه داشت زمین به درد زایمان گرفتار بود بحر ارغوانین نی سرخفام در نیستان بحر بیکران لرزان همی بود از درد زایمان از گلوگاه نی دود همی خاست روان دوان شد از آن شعلهها میان پسر گیسو طلای نوجوان او داشت آذرگون زلفان ریشی چون شعلهها لرزان داشت دو چشم چون خورشید رخشان تعیین دقیق این که در ادوار پیش از پیدایش زبان نوشتاری ارمنی، وزن شعر به چه صورتی و مبتنی بر کدام قواعد بودهاست، کاری ناممکن مینماید. لیکن اگر به نظریهای که اکثر دانشمندان زبانشناس آن را پذیرفتهاند، استناد کنیم، آنگاه باید بپذیریم که وزن شعر ارمنی در ادوار پیش از کتابت، «وزن کمی» یا «وزن امتدادی» بودهاست. سنت وزنشناسی در شعر سنجش وزن شعر «متریکا یا داقاچاپوتیون» و بررسی چند و چون آن توسط صاحبنظران ارمنی نخستین بار از طریق ترجمه قواعد دستوری زبان یونانی و دیگر آثار ادبی هلنیستی، وارد ادبیات ارمنی گردید و وزن شعر ارمنی، با اقتباس از وزن شعر یونانی جدید که وزن ضربتی یا آهنگین بود. به صورت خود ویژه تکامل پیدا کرد. با این حال به ویژه در اشعار کهن ارمنی نشانههای فراوانی از «وزن عددی» دیده میشود. یعنی واژههای شعر به گروههایی تقسیم میشوند که عدد هجاها (سیلابها) ی هر گروه با گروه دیگر متساوی است بدون آن که ویژگیهای دیگر اصوات واژهها در نظر گرفته شده باشند. وزن عددی را معمولاً به اشتباه «وزن هجایی» نیز مینامند. قافیه در شعرهایی که به سرایندگان و نوازندگان باستانی دوره گرد منسوب است و چه در شعرهای قدیمی غنایی کلیسایی که به «شاراکان» معروف هستند و با همراهی موسیقی خوانده میشوند، از قافیه اثری نیست. شعر ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از زبانهای دنیا قافیه را از شعر عرب به عاریت گرفتهاست. لیکن قافیه بندی در شعر ارمنی دارای آن قواعد پیچیده قافیه پردازی در شعر عربی و فارسی نیست. وزن و قافیه در شعر امروز ارمنی شعر امروز ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از ملل معاصر، همگام با زمان دگرگونیهایی در وزن پذیرفتهاست. شاعر اکنونی شعر خود را ملزم به رعایت دقیق یکسانی نواختهای واژگان مصرعها یا خطهای شعر، نمیکند و اگر ضرورت محتوا ایجاب کرد، ناگزیر ریتم و آهنگ خطهای شعر را نیز-جابهجا- از هم میگسلد. گاه نیز شاعری چون سیامانتو، شعر خود را از قید وزن و آهنگ آزاد میکند و آن را به شعر نثر گونه بدل میکند. قافیه نیز در شعر معاصر ارمنی، همچنانکه در شعر معاصر فارسی و در شعر بسیاری دیگر از زبانها، صنعتی نالازم و گاه مضر تلقی میشود. لیکن اگر ضرورت بیانی شعر ایجاب کرد، شاعران از آن تن نمیزنند. قالبهای شعر ارمنی قالبها و ژانرهای شعری ارمنی بسیار متنوع است. برخی از این قالبها خاص شعر ارمنی است و برخی نیز از شعر زبانهای دیگر به عاریت گرفته شدهاست. مانند رباعی و غزل که در شعر عربی و فارسی و دیگر ملل شرقی متداول است یا آن که «سونات» و «بالاد» و «سِرِناد» که در شعر و موسیقی بسیاری از ملل اروپایی مورد استفاده قرار میگیرند. پوئم:این قالب منظومه بلند داستانی است که در آن شاعر داستانی تاریخی یا رویدادی اجتماعی، یا آن که قصهای افسانهای یا عشقی را به نظم در میآورد. غزل:این قالب خاص بیان عواطف شاعر و احساسهای عاشقانه است. رباعی و چهارپاره:در این نوع شعر که از چهار مصرع تشکیل میشود، عواطف عاشقانه یا مفاهیم فلسفی و عرفانی بیان میگردد. هشت پاره:این ژانر شعری ارمنی از هشت مصرع تشکیل میشود، و مضمون آن بسته به میل شاعر متفاوت است. بالاد:نوعی منظومه کوتاه است که شاعر در آن به بیان حوادث و پدیدههایی که مایه بروز احساسها و عواطف خاصی در وی شدهاند میپردازد. سِرِناد:سرناد را میتوان در فارسی (شبانه)، هم ترجمه کرد. نوعی شعر است که شاعر در آن به بیان احساسهایی که بگونهای با شب در ارتباط اند، میپردازد. سونات:این قالب شعری ارمنی از چهارده مصرع تشکیل میشود که هشت مصرع اول از دو چهار پاره عبارت است و شش مصرع آخر از دو بند سه مصراعی، سونات میتواند مضامین گوناگونی داشته باشد. نِربوق:این واژه را در فارسی میتوان (مدیحه)، ترجمه کرد. نربوق قالبی است که شاعر در آن به مدح و ثنای شخصی یا پدیده خاصی میپردازد. تریولت:یکی از قالبهای شعری ارمنی است که از هشت مصرع تشکیل میشود. مصرع اول تریولت به جای مصراعهای چهارم و هفتم و مصرع دوم آن به جای مصرع هشتم، تکرار میشود. در مجموع هشت مصرع این قالب تنها دو قافیه بکار برده میشود. داق:در زبان ارمنی داق بهطور کای به شعر و ترانه گفته میشود ولی در عین حال خود یک ژانر شعری خاص نیز بهشمار میرود. در این ژانر نیز شاعر به بیان احساسها و عواطف عاشقانه یا شاعرانه خود میپردازد. اِلِگیا:نوعی از شعر است که شاعر در آن به بیان احساسهای سوگوارانه و تراژیک میپردازد. این واژه را در فارسی میتوان (سوگواره)، ترجمه کرد. آکروستیکوس:قالب خاصی برای شعر است که در آن حروف اول یا دوم یا سوم مصراعها نام شخصی یا کلمه و جملهای معین را که مورد نظر شاعر است، تشکیل میدهند. اِکسپرومت:اکسپرومت قالب خاص بدیهه سرایی است و به شعری که فی البداهه سروده شده باشد گفته میشود. بامفلِت و باسکویل:این دو قالب شعری برای سرودن اشعار هجو به کار میروند. در بامفلت و باسکویلها پدیدههای ناهنجار اجتماعی یا شخصیتهای اجتماعی، سیاسی، تاریخی با زبان شعر مورد انتقاد و استهزاء قرار میگیرند. اَستانس (دنِرگ):اَستانس قالب شعر تغزلی کوتاه است که از چهار پارههای بهم پیوسته تشکیل میشود. چهارپارههای استانس با آن که هر یک از لحاظ معنی و سخن مستقل و کامل هستند اما در نهایت بیانگر مضمون اصلی شعر میباشند. پارودیا:این ژانر شعری ارمنی ویژه شبیه گوئی هزلآمیز است. شاعر برای سرودن پارودیا، مضمونی عام یا ضربالمثلی مشهور را برمی گزیند و دربارهٔ آن با زبان و سبک شعری خاص دیگر شاعران شعری هزلآمیز میسراید. آن هم بدین منظور که به خواننده نشان دهد که اگر فلان شاعر دربارهٔ این موضوع شعری میسرود این سان میبود که من سرودهام. اِپیگرام:ایپگرام به شعرهای کوتاه طنزآمیز گفته میشود. کوتاهترین اپیگرام از دو مصرع و بلندترین آن از هشت مصرع تشکیل میشود. دیستیکوس:دیستیکوس شعری است که از دو مصرع یا یک بیت تشکیل شود. در فارسی میتوان به آن (تک بیت)، گفت. مضمون دیستیکوسها میتواند فلسفی،انتقادی یا طنزآمیز باشند. شعر ارمنی و مکتبهای ادبی در عصر حاضر شاعران ارمنی به دو گروه عمده دستهبندی میشوند: «شاعران ارمنستانی و شاعران جماعت ارمنیان پراکنده». مکتب ادبی مسلط در شعر شاعران ارمنستان رئالیسم جامعه گرا است و هر شاعری با سبک و بیان ویژه خود، در تکامل زندگی اجتماعی و فرهنگی جامعه نقشی ایفاء میکند و با دید خاص خود به تصویر و قضاوت جامعه و زندگی اجتماعی و فردی انسان اجتماع خود و نیز تاریخ و انسان جامعه بشری معاصر میپردازد. شعر شاعران ارمنی خارج از ارمنستان در چهارچوب و مرزهای مکتب ادبی یگانهای نمیگنجد. شعر این گروه از شاعران ارمنی، با توجه به جهان بینی شاعر و شرایط جامعهای که او در آن زندگی میکند علایق و آرمانهای اجتماعی-تاریخی و فردی اش به طیف وسیعی از مکتب ادبی گوناگون از نمادگرایی و فراواقعگرایی و طبیعتگرایی گرفته تا رئالیسم انتقادی و رئالیسم انقلابی، بستگی دارد. به رغم گوناگونی مکاتب ادبی در شعر این شاعران، کم و بیش یک محور اساسی همگانی و یک ذهنیت واحد در آثار همه آنان چشمگیر است و آن درد غربت و دربدری و حسرت و اشتیاق است. احمد نوریزاده احمد نوری زاده تنها شاعر غیر ارمنی جهان است که به زبان ارمنی شعر میسراید و برای خوانندگان ارمنی زبان در جمهوری ارمنستان و جماعت ارمنیان پراکنده یک چهرهٔ شناخته شده و محبوب است به حدی که برنامه ریزان آموزشی جمهوری ارمنستان، بخشهایی از منظومهٔ «ماسیس کوه نیست» اثر ماندگار وی را به همراه زندگینامه این شاعر ایرانی به عنوان یک درس در کتاب درسی دانش آموزان مقطع دوم راهنمایی مدارس ارمنی زبان گنجاندهاند که دانش آموزان ارمنی تبار آن را در کتاب ادبیات خود میآموزند. اولین کتابی که از وی بهطور مستقل انتشار یافت، مجموعه شعری از «گالوست خاننس» شاعر نامدار ارمنیتبار ایرانی بود که با نام «قدرت معجزهگر» منتشر شد. سال بعد مجموعه دیگری از این شاعر، با نام «سلام بر تو ای انسان» انتشار یافت. بعدها به مرور آثاری از هوانس تومانیان، یقیشه چارنتس، آکسل باکونتس، «هراچیا کوچار» و دیگران را ترجمه کرد که با نامهای «آی وطن! آی وطن!»، «سرودههای سرخ»، «۲۶ کمیسر» و «تسولاک» به خوانندگان پارسی زبان عرضه شدند. به همین جهت در ارمنستان به او فرزند پارسیگوی ملت ارمنی لقب دادهاند. به یقین مهمترین و ماندگارترین اثر ادبی نوری زاده تاکنون، کتاب منحصر به فرد «صد سال شعر ارمنی» است. جستارهای وابسته تاریخ ارمنستان زبان ارمنی فهرست کتابهای ترجمهشده از ارمنی به فارسی منابع شاهنامه و ارمنیان، نویسنده:ادیک باغداساریان، تهران ۱۳۸۰. شابک:۰–۰۷۴۶–۰۶–۹۶۴ برای مطالعهٔ بیشتر ادبیات ارمنی ادبیات بر پایه زبان ادبیات بر پایه کشور فرهنگ در ارمنستان


source: wikipedia

text: الفبای ارمنی نام سامانهٔ نگارشی است که برای نوشتن زبان ارمنی بهکار میرود. این الفبا در سال ۴۰۵ میلادی اختراع شد و با اندکی تغییر تا به امروز برای نگارش زبان ارمنی بهکار رفتهاست. الفبای ارمنی از چپ به راست نوشته میشود. تاریخچه الفبای ارمنی هنگامی ابداع شد که منطقهٔ ارمنینشین از نظر سیاسی میان دو کشور توانمند آن زمان، یعنی ایران و روم شرقی، بخش شده بود و ارزشهای ملی، قومی و فرهنگیِ ارمنی در آستانهٔ ویرانی و نابودی قرار داشت. کاهنی به نام مسروپ ماشتوتس ابداعکنندهٔ الفبای ارمنی است. او همراه با شاگردان خود به جایجای ارمنستان سفر میکرد و به ترویج آیین مسیحیت میپرداخت و همین سبب شد که او بیش از پیش خطر نابودی دین، فرهنگ و تمدن ملت خود را احساس کند؛ چراکه نبودِ یک الفبای ارمنی، آشنایی مردم با دین را دشوار میساخت؛ بنابراین، در اندیشهٔ ابداع زبان نوشتاریِ ارمنی افتاد. مسروپ برای تحقق آرمان خویش به مرکز رفت و اندیشهٔ خود را با جاثلیق ساهاک پارتو در میان گذاشت و به یاری وی توانست نظر ورامشاپوه، پادشاه ارمنستان شرقی را نیز جلب نماید. مسروپ گروهی از جوانان را راهی اِدیسا کرد تا زبان سریانی را بیاموزند؛ همچنین گروهی را به ساموسات فرستاد تا زبان یونانی را فراگیرند، و خود در کانون علمی بزرگ آنجا، سامانهٔ آوایی، هجایی، و نوشتار زبانهای گوناگون را بررسید. الفبایی که مسروپ ماشتوتس ابداع کرد، دارای ویژگیهای زیر است: هر واج تنها یک نشانهٔ ویژه دارد. سوی نوشتنِ این الفبا از چپ به راست است. الفبای ابداعیِ وی نشانههای زیر و زبَر و خط و نقطه ندارد. در همین زمان، کتاب مقدس عهد عتیق و عهد جدید و دیگر متون دینی، دانشی و فلسفی به زبان ارمنی ترجمه شد و در پی این جنبش فرهنگی، سدهٔ پنجم میلادی به «سدهٔ طلاییِ فرهنگ ارمنی» شهرت دارد. مسروپ ماشتوتس به پاس خدمات خود در زمره قدیسان کلیسای ارمنی جای گرفت. او در سال ۴۴۰ میلادی چشم از جهان فروبست و در اوشاکان به خاک سپرده شد. حروف الفبای ارمنی فرمهای دستنویس منابع الفبای ارمنی ارمنستان در سده ۴ (میلادی) الفبا جانماییهای صفحهکلید شاهکارهای شفاهی و ناملموس میراث بشری فرهنگ در ارمنستان


text: قرهباغ (; ) یک منطقه جغرافیایی در شرق ارمنستان و جنوب غربی جمهوری آذربایجان است که از ارتفاعات قفقاز کوچک تا زمینهای پست بین رودخانههای کر و ارس کشیده شدهاست. همچنین قرهباغ از دوره صفویه به این سو به یکی از تقسیمات سیاسی ایران تبدیل شد. بعدها توسط آغامحمدخان قاجار، مجدداً تحت حاکمیت مرکزی ایران قرار گرفت. قره باغ نهایتاً پس از عهدنامه گلستان در ۱۸۱۳ به روسیه تزاری واگذار شد. تا ۱۸۴۰ این منطقه همچنان با عنوان ایالت قرهباغ شناخته میشد اما پس از آن به بخش شوشا تغییر نام یافت، در اتحاد جماهیر شوروی بخشهایی از آن به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی پیوست، بخش زنگهزور به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی واگذار شد و پس از اشغال این منطقه توسط واحدهایی از ارتش شوروی در معیت نیروهای ارمنستان بخش کوهستانیاش که قسمتی از ساکنان آن را ارمنیها تشکیل میدادند با عنوان جمهوری آرتساخ اعلام استقلال کرد. ریشهشناسی نام قرهباغ از دو کلمه ترکی قره و فارسی باغ به معنی باغ سیاه یا باغ بزرگ به وجود آمدهاست. این نام اولین بار در منابع گرجی و ایرانی در قرن سیزده و چهارده میلادی آمدهاست. نام آرتساخ در سنگنبشتههای اورارتو دوران پادشاهی «آیرارات» ،اوشاکان کنونی) به صورتهای «آرداخونی» یا «اوردخینی» و «اوردخه» قید شدهاست که نام آرتساخ از آن مأخوذ است و سرزمینی به این نام در هزاره اول (پیش از میلاد) جزو پادشاهی آیرارات و سپس یرواندیان (دودمان اروندی) قرار داشت.استرابون در (کتاب جغرافیای) خود قسمت سمت راست رود کورا (محل کنونی قره باغ) را با نام «ارخیستینا» (Orkhistene) به عنوان یک ایالت «هایک بزرگ» (ارمنستان بزرگ)-(ارمنستان = هایاستان) دانسته که به خاطر سوارکارانش شهرت داشتهاست. تاریخچه در دورهٔ صفویه قرهباغ به مرکزیت گنجه یکی از بیگلربیگیهای ایران بود. مقام بیگلربیگی که در سدهٔ دهم بهطور موروثی به سران ایلات چادرنشین قزلباش میرسید، در قرهباغ در اختیار یکی از شاخههای ایل قاجار بود. در این دوره محال خمسه ارمنیها شامل دیزاق، ورنده، خاچین، چلهبرد و طالش و همچنین برکشاط و خانهای ایل جوانشیر و اتوزیکی تابع این بیگلربیگی بودند. در ۱۱۵۶ هجری قمری، ملک یکن ضابط محال خمسه ارمنیها از بیگلربیگیهای گنجه و تفلیس، به خاطر گرفتن چریک از ارمنیها به نادرشاه افشار شکایت کرد، نادر نیز طی فرمانی مطالبه چریک از محال خمسهٔ ارمنیها را منع کرد بعدتر نیز به گفته عباسقلیآقا باکیاخانوف «حکام گنجه و قرهباغ نیز به لقب زیاد اوغلی قاجار از پل خدا آفرین تا قریهٔ شولاور گرجستان بالاتر از پل سنق حکمرانی مینمودهاند. چون در شورای کبرای مغان به سلطنت نادر شاه رضا نداده و در طلب استقرار دولت صفویه بودند، نادرشاه نیز بعد از تمکن بر سریر سلطنت ایران به مقام کسر حشمت و اقتدار ایشان برآمده بسیاری از اهالی قرهباغ را به خراسان کوچانده ملکان برگشاط و خمسه را از تحت اختیار ایشان به در کرده و به سردار آذربایجان سپرد» در ۱۱۶۱ هجری شمسی، پناهخان جوانشیر مشهور به پناه علیبیگ ساروجلوی جوانشیر از عادلشاه افشار لقب خانی گرفت و به حکومت قرهباغ منصوب شد. وی در زمان شاهعباس دوم از سینکیانگ به قرهباغ آمدهبود و در زمان نادرشاه جارچیباشی بود اما بعدتر مورد خشم نادر قرار گرفته بود و از ترس وی به کوهستانهای قرهباغ گریختهبود. رسیدن به این مقام بدون همکاری ارمنیها ممکن نمیشد، پناهخان در این راه با ملک شاه نظربیگ حاکم ورنده متحد شد و وی را به حکومت خاچین گمارد و به همراه وی حکام دنزاق، چلهبرد و طالش را کنار زد. همچنین پناهخان به درخواست ملکشاه نظربیگ قلعه پناهآباد را ساخت که بعدها به شوشی شهرت یافت. پس از بینتجیه ماندن درگیری پناهخان با فتحعلیخان افشار، فتحعلیخان که پیشنهاد صلح دادهبود با نیرنگ ابراهیمخلیلخان فرزند پناهخان را به اسارت به ارومیه برد. پناهخان نیز برای نجات پسرش با لشکر کریمخان زند که برای سرکوب فتحعلیخان آمدهبود همراه شد. پس از آن کریمخان پناهخان را با خود به شیراز برد و ابراهیمخلیلخان را به حکومت قرهباغ منصوب کرد. تا پیش از برآمدن آقامحمدخان، ابراهیمخلیلخان نه تنها بر قرهباغ که بر ایروان، نخجوان و گنجه نیز حکم راند. آقامحمدخان قاجار پس از نشستن بر تخت، از ابراهیمخلیلخان خواست تا از دولت مرکزی اطاعت کند، وی نیز در ۱۲۰۷ پسرعمویش عبدالصمدبیگ را به رسم گروگان به تهران فرستاد و ابراز اطاعت کرد. اما در جریان یکی از درگیریهای آقامحمدخان و زندیان عبدالصمدبیگ فراری ناموفق انجام داد و به همین دلیل نیز به دست شاه قاجار کشتهشد. این مسئله و اینکه ابراهیمخلیلخان آقامحمدخان را همانند بسیاری از دیگر رقبایش میدید به تیرگی روابط این دو انجامید. در ۱۲۰۹ آقامحمدخان به قصد تسخیر قرهباغ از ارس گذشت، در محاصره قلعه شوشی جوادخان قاجار و ملیک مجنون چلهبردی و نیروهای ارمنی وی را همراهی میکردند. به علت نداشتن توپهای قلعهکوب، خان قاجار نتوانست قلعه را فتح کند و به پیشنهاد ملیک مجنون به تفلیس لشکرکشی کرد. با فتح تفلیس و متواری شدن اراکلیخان، دیگر خانهای قفقاز اظهار اطاعت کردند، آقامحمدخان که در پی تسلیم ابراهیم خلیلخان بود در نهم ذیحجه ۱۲۱۱ عازم شوشی شد، ابراهیم خلیلخان نیز از ترس به داغستان گریخت، در همان زمان آقامحمدخان در کنار قلعه شوشی به قتل رسید. با شنیدن این خبر ابراهیمخلیلخان به شوشی بازگشت و قدرتی بیش از پیش یافت. ابراهیمخلیلخان جنازه آقامحمدخان را با احترام در شوشی دفن کرد و منتظر دستور از تهران ماند. با برتخت نشستن فتحعلیشاه خان سیاستی دوگانه را در پیش گرفت. از سویی اطاعت خود از دربار تهران را نشان میداد به گونهای که پسرش ابولفتحخان را به نزد شاه ایران فرستاد و دخترش آغابگم معروف به آغاباجی را نیز به عقد او درآورد دوباره به خانی قراباغ رسید، از سوی دیگر استقلال خویش و توافق بر قدرتهای همجوار را با رابطه حسنه با روسیه حفظ میکرد. با ورود ژنرال پاول سیسیانوف به قفقاز، ابراهیمخلیلخان رسماً به اطاعت روسها درآمد و قرهباغ را به روسها واگذار کرد. در ۱۲۱۸ سیسیانوف پس از سه روز محاصره گنجه را گشود، در این درگیری جوادخان زیاد اوغلی قاجار، آخرین خان گنجه و ملیک مجنون چلهبردی کشتهشدند. ملیک مجنون پیشتر بر اثر فشارهای ابراهیمخلیلخان، به همراه هزار خانواده ارمنی به گنجه پناه بردهبود و جوادخان ایشان را در محله شامشاری اسکان دادهبود و ملیک را مسئول ارمنیها کردهبود. عباس میرزا ولیعهد ایران پس از آگاهی از پیمان روسها و ابراهیمخلیلخان برای سرکوب وی از آذربایجان به قرهباغ لشکر کشید و توانست در دو نبرد نیروهای خان را که روسها نیز همراهیاش میکردند شکست دهد. در ۱۲۲۰ خان، سیسیانوف را به قلعه شوشی راهداد و فرمانده روس اختیار قلعه را به دست گرفت. خان که از این شرایط ناراضی بود به عباسمیرزا نامه نوشت و شفاعت خود را نزد شاه خواستار شد. اما در ۱۲۲۲ روسها که توسط نوه خان، جعفرقلیخان از ارتباط وی با ایران آگاه شدهبودند شبانه او و ۳۱ تن از بستگاناش از جمله دختر و همسرش را به قتل رساندند. پس از قتل ابراهیمخلیلخان، روسها نه تنها قرهباغ را به جعفرقلیخان نسپردند بلکه قصد تبعید وی به سیبری را داشتند، خان نیز که از دست روسها گریخته بود به همراه ایل جبرائیللو به ایران آمد و عباسمیرزا وی را حاکم قراجهداغ کرد. پس از دوره دوم جنگهای ایران و روسیه در ربیعالاول ۱۲۴۲ مهدیقلیخان یکی از فرزندان ابراهیمخلیلخان به دستور حکومت ایران، ایلات قرهباغ را به سوی قراجهداغ کوچ داد. ایالت قرهباغ پس از انعقاد عهدنامههای گلستان و ترکمانچای روسها اقدام به کوچاندن ارمنیها ایران به منطقه تحت تسلط خود کردند و ایالات تصرف شده ایروان و قره باغ را برای اسکان ارمنیها در نظر گرفتند. پس از جنگهای عثمانی و روسیه ارمنیها مناطق شرقی امپراتوری عثمانی که همراه روسها علیه عثمانیها وارد جنگ شده و پیروزیهایی بهدست آورده بودند پس از عقبنشینی روسها مجبور مهاجرت به داخل مرزهای روسیه شده و ترکیب جمعیتی خاننشین ایروان و قره باغ را به نفع ارمنیها تغییر دادند. اهمیت فرهنگی قرهباغ قرهباغ از حیث فرهنگ و هنر و شخصیتهای تاریخی برای ایران و آذربایجان بسیار اهمیت دارد، زیرا هرگونه فعالیت هنری، فرهنگی و ادبی در قرهباغ یا در تداوم مکاتب تبریز و اردبیل و تهران اند یا اینکه به نوعی نماینده فرهنگ و تمدن ایران و آذربایجان محسوب میشوند. شخصیتهایی مانند پناه علیخان جوانشیر بانی شهر شوشا، ابوالفتح خان، مهدی قلی خان و جعفرقلی خان نایبان عباس میرزا ملاپناه واقف، اعجوبهٔ فکر و اندیشه و مروج زبان فارسی و عربی و ترکی و بانی ادبیات مدرن، مورخانی همچون میر مهدی خزانی، میرزا آدی گوزل بیگ، میرزا جمال جوانشیر قرهباغی نویسنده تاریخ قرهباغ به فارسی و ترکی، احمد بیگ آقا اوغلو اسلامشناس، ترکشناس و عربشناس، نجف بیگ وزیروف ناشر نخستین نشریه در قفقاز، حمیده خانم جوانشیر حامی مشروطیت تبریز، قاسم بیگ ذاکر نماینده شعر کلاسیک ایران، بانی ژانر ساتیریک، مترجم کلیلهودمنه و شعرایی همچون عارف، عاجز، خورشید بانو ناتوان که مبلغ فرهنگ و ادب ایران و اسلام به زبان ترکی بودند، موسیقیدانها و مغنیانی همچون میر محسن نواب نویسنده کتاب وضوح الارقام در موسیقی و سامان بخش دستگاههای مقامی، عزیز حاجی بیگوف مؤسس اوپئرا در قفقاز، آهنگساز، خالق نخستین اوپئرا در شرق اسلامی (لیلی و مجنون) نویسنده متن موسیقی رستم و سهراب و داستانهای شاهنامه، پیوند دهنده سنت و مدرنیته در هنر و خالق آثار تراژدیک و کمدیک با تکیه بر ریشههای حوزه فرهنگ و تمدن ایران، خان شوشنیسکی ادامهدهنده مکتب ابوالحسن اقبال آذر و ساماندهنده موسیقی مقامی کلاسیک که با تلفیق موسیقی خانقاهی با عاشقی و اجرای آهنگ شکسته قرهباغ در موازات شکسته فارس و شکسته قرهداغ و همچنین آهنگ آرازباری انقلاب در موسیقی مشترک ایران و آذربایجان را خلق کرد، رشید بهبود اوف خواننده ترانههای فارسی با صدای منحصر به فرد و بینظیر خود، مبلغ موسیقی کلاسیک ایرانی و دهها استاد موسیقی و هنر که هر یک به تناسب تخصص و حیطه هنر خود خدمات شایانی به نام قره باغ به ایران و آذربایجان داشتهاند. همچنین قهرمانانی چون جوادخان زیاد اوغلو و سلطانوف مدافع مسلمانان در مقابل حملات ارمنیها در دو سوی رود ارس را نمیتوان فراموش کرد. جستارهای وابسته فهرست مقالات مرتبط با ارمنستان آرتساخ کشتار خواجه لی اران (قفقاز) جنگ قرهباغ ملکهای قرهباغ منابع جغرافیای ارمنستان جغرافیای جمهوری آذربایجان جغرافیای جمهوری آرتساخ جمهوری آذربایجان جمهوری آرتساخ جنگ قرهباغ روابط خارجی جمهوری آذربایجان سیاست خارجی ارمنستان قفقاز مناطق تقسیمشده ویکیسازی رباتیک


text: اورکات وبگاهی است که بر پایهٔ شبکههای اجتماعی و اعتماد پیادهسازی شدهاست؛ شما میتوانید از طریق دوستان خود دوستان نو بیابید یا در انجمنهای مورد علاقهتان عضو شده، انجمن جدیدی را بسازید و در آن فعالیت کنید، در آن میتوان مشخصات خود را به زعم خود بنویسید. این وبگاه تحت پشتیبانی شرکت گوگل است، و برای نخستین بار در تاریخ ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۴ میلادی آغاز به کار کرد. نام «اورکات» از نام کارمند شرکت گوگل، اورکوت بویوککوکتن از ترکیه است که این سامانه را از شرکت پیشینی که در آن کار میکرده با خود به همراه آورده و در گوگل آن را بیشتر گسترش دادهاست. آمار در اوت ۲۰۰۴ از نظر محل اقامت کاربران، به ترتیب سه کشور برزیل (۶۹٪)، ایالات متحدهٔ آمریکا (۱۸٪)، و ایران (۶٪) در ردههای بالا قرار داشتند. پس از آن وبگاه اورکات از داخل ایران فیلتر شدهاست. غیرفعال شدن در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۴ گوگل اعلام کرد که تا پایان ۲۰۱۴ این سرویس منحل خواهد شد. کاربران میتوانستند تا سپتامبر ۲۰۱۶ از اطلاعات خود مانند تصاویر، پروفایلها و مطالب خروجی بگیرند. جستارهای وابسته گوگل پلاس فیسبوک گوگل باز فهرست محصولات گوگل فهرست شبکههای مجازی دارای بیشترین کاربران فعال منابع پیوند به بیرون وبگاه اورکات درباره اورکات پردازش جمعی اطلاعات خدمات رهاشده گوگل خدمات شبکه اجتماعی منحلشده خدمات شبکههای اجتماعی خدمات گوگل رسانههای اجتماعی گوگل متعلقات اینترنت بنیانگذاریشده در ۲۰۰۴ (میلادی) متعلقات اینترنت منحلشده در ۲۰۱۴ (میلادی) نرمافزار وبنوشت وب ۲٫۰ وبگاهها


text: گابریل عمر باتیستوتا (زادهٔ ۱ فوریهٔ ۱۹۶۹) بازیکن سابق فوتبال اهل آرژانتین است. لقب او در اوج شهرتش باتی گل (Batigol) به معنای باتیستوتای گل زن بود. او با ۵۶ گل ملی بعد از لیونل مسی دومین گلزن برتر تاریخ تیم ملی فوتبال آرژانتین میباشد. افتخارات باشگاهی ریورپلاته لیگ برتر فوتبال آرژانتین: ۸۹–۱۹۸۸ بوکا جونیورز لیگ برتر فوتبال آرژانتین: ۱۹۹۱ فیورنتینا سری بی: ۹۴–۱۹۹۳ جام حذفی فوتبال ایتالیا: ۹۶–۱۹۹۵ سوپر جام فوتبال ایتالیا: ۱۹۹۶ آ.اس. رم سری آ: ۰۱–۲۰۰۰ سوپر جام فوتبال ایتالیا: ۲۰۰۱ ملی آرژانتین کوپا آمریکا(۲بار): ۱۹۹۱، ۱۹۹۳ جام کیرین: ۱۹۹۲ جام کنفدراسیونها: ۱۹۹۲ جام قهرمانان کونمبول–یوفا: ۱۹۹۳ شخصی سومینبازیکنبرترجهان۱۹۹۹ توپطلایاروپا۱۹۹۸رتبهششم توپطلایاروپا۱۹۹۹رتبهچهارم توپ طلای کوپا آمریکا: ۱۹۹۱، ۱۹۹۵ بهترین بازیکن خارجی سال سری آ: ۱۹۹۹ منابع افراد آرژانتینی ایتالیاییتبار افراد آرژانتینی باسکیتبار افراد زنده اهالی استان سانتا فه اهالی رکونکیستا بازیکنان باشگاه آ.اس. رم بازیکنان باشگاه العربی قطر بازیکنان باشگاه اینتر میلان بازیکنان باشگاه بوکاجونیورز بازیکنان باشگاه ریورپلاته بازیکنان باشگاه فیورنتینا بازیکنان باشگاه نیولز اولد بویز بازیکنان برنده جام کنفدراسیونها بازیکنان برنده کوپا آمریکا بازیکنان تیم ملی فوتبال آرژانتین بازیکنان جام پادشاه فهد ۱۹۹۲ بازیکنان جام پادشاه فهد ۱۹۹۵ بازیکنان جام جهانی فوتبال ۱۹۹۴ بازیکنان جام جهانی فوتبال ۱۹۹۸ بازیکنان جام جهانی فوتبال ۲۰۰۲ بازیکنان سری آ بازیکنان فوتبال اهل آرژانتین بازیکنان فوتبال دور از وطن در ایتالیا بازیکنان فوتبال دور از وطن در قطر بازیکنان فوتبال سری بی بازیکنان فوتبال مهاجر اهل آرژانتین بازیکنان کوپا آمریکا ۱۹۹۱ بازیکنان کوپا آمریکا ۱۹۹۳ بازیکنان کوپا آمریکا ۱۹۹۵ بازیکنان لیگ برتر فوتبال آرژانتین بازیکنان لیگ ستارگان قطر بازیگران مرد اهل آرژانتین بازیگران مرد ایتالیاییتبار دور از وطنهای اهل آرژانتین در قطر زادگان ۱۹۶۹ فیفا ۱۰۰ کاتولیکهای رومی اهل آرژانتین مهاجمان فوتبال ورزشکاران اهل ایالت سانتا فه ورزشکاران دور از وطن اهل آرژانتین در ایتالیا


text: در زیر فهرستی از ورزشها/بازیها دستهبندی شدهاست. بر اساس دانشنامه جهانی ورزش (۲۰۰۳)، ۸۰۰۰ بازی ورزشی و بومی وجود دارد. ورزشهای حرکتی پیادهروی طنابزنی ورزش ناشنوایان رقص ورزشی صعود ورزشی یوگا اسپینینگ پاراگلایدر وینگسوت بیس جامپ رعد تریکینگ فری رانینگ ایساتیس (شافل) پاداکو دوچرخهسواری بیاماکس بندبازی ژیمناستیک ژیمناستیک هنری ژیمناستیک ریتمیک ترامپولین تخته فنری قطب نوردی کویر نوردی پلایومتریک زومبا پنجگانه مدرن ورزش سهگانه دو و میدانی دو سرعت دو استقامت پرش با نیزه پرش سهگام پرش طول دو صحرانوردی دو ۱۰۰ متر دو ۲۰۰ متر ورزشهای نمایشی اسکیتبردینگ اسکیتبرد اسکیت روی یخ اسکیت نمایشی اسکیت اینلاین اگرسیو اسکیت سرعت اینلاین اسکیت سرعت اسکیت نمایشی پارکور اسکی نمایشی هوگام پانتومیم چوگان نمایشی ژیمناستیک ژیمناستیک هنری ژیمناستیک ریتمیک ژیمناستیک آکروباتیک ژیمناستیک آیروبیک ترامپولین کشتی کج فیری استایل فوتبال ورزشهای رزمی کمان دو کیودو آیکیدو مبارزات سهگانه (ASG) گوجوریو شوتوکان تکیون ساندا باگوآ باگوآژانگ یونگمودو بوکس کیوکوشین کیک بوکسینگ شوت بوکسینگ لسوی پرادال سری جوجیتسو جوجیتسو برزیلی جودو استریت فایتر کاراته کندو کن ساواته هاپکیدو تانگ سو دو تای چی چوان اییآیدو اییآیجوتسو اسکریما نینجوتسو تکواندو سای سن سو تانگ سو دو پانکریشن سامبو سمبکالاه سومو شمشیربازی کبدی کشتی کشتی آزاد کشتی تسلیمی کشتی فرنگی کشتی کج کشتی آلیش کشتی مدرسهای کشتی مغولی کشتی روغنی کشتی پهلوانی هند کشتی ساحلی کشتی با چوخه کشتی لوچو کشتی گیلهمردی زوران کشتی کمربندی کشتی پهلوانی کوک سول وان ووینام وینگ چون کونگ فو موی تای جیت کان دو چون کوک دو یان یوان کاپوئرا تریکینگ کنجوتسو کاراته سامورایی شائولین کونگفو کراس فیت فول کنتاکت کاراته هنرهای رزمی ترکیبی کوراش ووشو پنچاک سیلات سیلات والی تودو کاراته دای دو جوکو ورزشهای قدرتی وزنهبرداری پاورلیفتینگ وزنهبرداری معلولان بدنسازی بدنسازی نظامی بوکس کیکبوکسینگ شوت بوکسینگ ورزش زورخانهای کشتی کشتی آزاد کشتی فرنگی کشتی تسلیمی کشتی مغولی کوراش کشتی مدرسهای کشتی کج کشتی پهلوانی کشتی با چوخه کشتی کردی کشتی لوچو کشتی گیلهمردی کشتی ساحلی کشتی روغنی کشتی پهلوانی هندی کشتی آلیش ووشو ساندا تالو طنابکشی چوب کشی مچاندازی پرتاب وزنه پرتاب دیسک پرتاب چکش پرتاب نیزه ورزش چهارگانه ورزشهای ماجراجویانه هوگام پارکور چتربازی پاراگلایدینگ پروازبا بالن رقص بریک بانجی جامپینگ کایتینگ پاراموتور هواپیمای تفریحی پروازباگلایدر بادسواری شیرجه با چتر بالن سواری کایتسواری آکروباتیک هوایی بابسلد اسکلتون زوربسواری بادپرسواری صخرهنوردی یخنوردی غارنوردی پاراگلایدینگ رعد کوهنوردی غارنوردی درهنوردی جهتیابی بیابانگردی ورزشهای الکترونیکی ورزشهای سواری اتومبیلرانی موتورسواری هوانوردی قایقرانی بادبانی موتورکراس کارتینگ دوچرخهسواری پالیزه (اسکیتینگ) یخپالیزه (پاتیناژ) چرخپالیزه تختهپالیزه (اسکیتبردینگ) برفپالیزه (اسنوبوردینگ) آبلیزه (پالیزه روی آب) هاکی روی یخ هاکی روی چمن اسکیتبرد اسکی اسکی صحرانوردی اسکی روی چمن اسکی پرش اسکی تلمارک اسکی آلپاین ورزش دوگانه برفپالیزه (اسنوبوردینگ) سورتمهسواری لژسواری گاوبازی تورئو گاوبازی رودیو دوچرخهسواری کوهستان دوچرخهسواری جاده دوچرخهسواری پیست چوگان چوگان با دوچرخه چوگان با فیل چوگان کابویی چوگان با غژگاو پالیزه (اسکیتینگ) تختهپالیزه (اسکیتبوردینگ) برفپالیزه (اسنوبوردینگ) آبلیزه اسب سواری یابوسامه شتر سواری پرش با اسب قایقرانی آبهای آرام ورزشهای نشانهروی تیراندازی با تفنگ تیراندازی با کمان بولینگ دارت پرتاب چاقو ورزشهای بیلیاردی اسنوکر ایتبال ناینبال تیلهبازی گردو بازی دوک بازی هفت سنگ گلف پتانک بهکاپ (گیت گلف) " بهکاپ ساحلی " بهکاپر (تارگت گلف) پرتاب نیزه پرتاب وزنه پرتاب دیسک پرتاب چکش فریزبی ورزشهای گروهی فوتبال پنالتی پشت پا باسبال اسلمبال کستوبال والیبال بسکتبال هندبال بیسبال گیتبال استولبال بیسبال بریتانیایی ثروبال کرفبال کاماگ ویرلیبال کینبال یوکیگاسن تمبورلو بیریبال ویندبال برنبال رولبال بیریبال کیکبال فوتسال هورسبال هاکی هاکی روی میز بال هاکی هاکی با یکچرخه هاکی با چرخ برومبال هاکی خیابانی فلورهاکی فوتبال خیابانی بسکتبال ساحلی فوتبال کالجی راگبی ساحلی گلروبال باکس لاکراس پولوکراس هورلینگ کریکت فرانسوی اوینا ویگورو باتااوشی راندرز پساپالو پاتو خوخو شینتی شینتی هورلینگ فوتوالی رولر دربی آور لاین گلبال توربال بوچیا شودان فلوربال فیستبال راگبی راگبی با ویلچر راگبی تگ فوتبال کانادایی فوتبال استرالیایی فوتبال اسپرینت شمشیربازی با ویلچر کبدی واترپلو واترپلو ساحلی فوتبال پنجنفره فوتبال ۶ نفره فوتبال ۹ نفره فوتبال ۸ نفره فوتبال معلولان اولینا کاموگی روکه جیانزی گوجو کبدی با یک پا هندبال روی چمن هندبال چکی هندبال فریسکی چوبازی کوئیدیچ هاکی روی یخ اسکیت هاکی هاکی سالنی هاکی روی چمن پینتبال فوتبال دستی آمادگی جسمانی لاکراس چلیح آغاجی پیلاتس باندی رینگت فوتبال ساحلی والیبال ساحلی والیبال نشسته بسکتبال با ویلچر بسکتبال ۳ نفره بسکتبال در آب فوتبال گیلیک فوتبال گریدیرون فوتبال تنیس سپک تاکرا کروکت کرلینگ کریکت چوگان تنت پگینگ بزکشی اسپینینگ پیلوتای باسکی وسطی هندبال ساحلی سافتبال پنجگانه مدرن نتبال وودبال چوگو لانگبال دانمارکی جای آلای ورزشهای راکتی تنیس تنیس روی میز فرونتنیس سافتتنیس بدمینتون بال بدمینتون هدیس پدبال پدل اسکواش راکتبال پیلوتای باسکی زیر لاپتا پتاکا ورزشهای فکری شطرنج شطرنج چینی شطرنج ایرانی منچ پوکر ورق (پاسور) دومینو تخته نرد تانگو چکرز گو ماژونگ مار و پله شوگی کروم بورد چاتورانگا سینیت ورزشهای ساحلی فوتبال ساحلی بسکتبال ساحلی هندبال ساحلی والیبال ساحلی کبدی ساحلی کشتی ساحلی واترپلو ساحلی راگبی ساحلی تنیس ساحلی ورزشهای آبی شنا واترپلو شیرجه غواصی قایقرانی موجخوابی موجسواری اسکی روی آب ماهیگیری'' شنای موزون سینکرنایز پاراسیلینگ قایقرانی بادبانی کانوپولو روئینگ دراگون بوت پدل برد هاکی زیر آب هاکی روی یخ زیر آب فوتبال زیرآب تنیس زیر آب راگبی زیرآب منابع فهرستهای مربوط به ورزشها کتابها درباره ورزش ورزش ورزشهای راکتی


text: فرانچسکو توتّی (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال پیشین اهل ایتالیا است. توتی در طول دوران بازی حرفهای خود فقط برای باشگاه رم و تیم ملی ایتالیا بازی کرد. او بیشتر دوران بازی خود در پستهای هافبک هجومی و مهاجم دوم بازی کرد ولی در پستهای مهاجم یا وینگر هم سابقهٔ بازی دارد. رسانهها و هواداران به او لقبهایی همچون Er Bimbo de Oro (پسر طلایی)، L'Ottavo Re di Roma (هشتمین پادشاه رم)، Er Pupone (بچه بزرگ)، Il Capitano (کاپیتان) و Il Gladiatore (گلادیاتور) دادهاند. او در ۲۸ مه ۲۰۱۷ در بازی مقابل جنوا رسماً از دنیای فوتبال خداحافظی کرد و مراسم خداحافظی وی در ورزشگاه المپیک رم برگزار شد. اوایل زندگی فرانچسکو توتی در در خانوادهای کاتولیک در رم متولد شد. پدر او لورنزو توتی (کارمند سابق بانک) و مادر او فیورلا توتی (خانهدار) بودند. فرانچسکو به همراه برادر بزرگ خود، ریکاردو توتی در محله پورتا مترونیا بزرگ شدند. فرانچسکو از همان کودکی عاشق رم بود و الگوی او جوزپه جیانینی، کاپیتان وقت باشگاه بود. عشق و علاقه به رم از طریق پدربزرگ او، جانلوکا توتی به لورنزو، ریکاردو و فرانچسکو رسیدهبود. فرانچسکو در ۹ ماهگی راه میرفت و از ۴ سالگی به تماشای فوتبال پرداخت. زمانی که ۴ ساله بود پدرش از گروهی از کودکان ۸ ساله درخواست کرد که فرانچسکو را به بازی خود راه بدهند و آنها به بهانه کوچک بودن وی و احتمال آسیب دیدن مخالفت کردند. ولی زمانی که با اصرار انزو توتی مواجه شدند با بازی دادن به او موافقت کردند. فرانچسکوی ۴ ساله که شورتی قرمز و پیراهنی سفید با شماره ۴ به تن داشت با کودکانی که دو برابر او سن داشتند به بازی پرداخت و با بازی چشم نواز خود تعجب آنها را برانگیخت. در سال ۱۹۸۳، در ۸ سالگی به باشگاه محلی جوانان فورتیتودو لودیتور پیوست و پس از یک سال بازی در آنجا در ۱۹۸۴ به اسمیت تراستور پیوست که به مدت دو فصل هم در آنجا بازی کرد. به دلیل بازیهای درخشان در باشگاههای جوانان، نام فرانچسکوی نوجوان بر سر زبانها افتاد. ارمنگیلدو جیانینی، پدر جوزپه جیانینی، در آن زمان مسئول بخش جوانان رم بود. او که در مورد پسری بلوند، لاغر و با استعداد شنیدهبود تصمیم گرفت به دیدار یکی از مسابقات تیم اسمیت تراستور برود و فرانچسکوی جوان را ببیند. در آن بازی مربی به دلیل اینکه فرانچسکو از همه بازیکنان کوچکتر بود وی را به زمین نفرستاد و فرانچسکو در کنار زمین مشغول بازی با توپ و اجرای حرکات نمایشی شد. ارمنگیلدو در انتهای بازی رو به فرانچسکوی جوان کرد و گفت: «تو مرا یاد پسر خودم میاندازی و روزی مانند او قهرمان خواهی شد». در سال ۱۹۸۶ فرانچسکو با باشگاه محلی دیگری به نام لودیجانی پیوست و در سه سال بازی در آن باشگاه توجه تیمهای بزرگ ایتالیا را به خود جلب کرد. در سال ۱۹۸۹ پیشنهادهای زیادی از میلان، یووه و لاتزیو برای فرانچسکوی ۱۳ ساله روانه شد. مدیران ورزشی باشگاه میلان به خانه آنها رفته و پیشنهاد جذب او به هر قیمتی را به خانواده دادند. اما فیورلا، مادر او، مخالف زندگی و بازی پسر کوچکش در میلان بود. در این هنگام پیشنهاد لاتزیو برای فرانچسکو رنگ و بوی جدی تری گرفت که به خاطر اینکه خانواده او سالها طرفدار رم بودند و پیشنهادی که برای او از رم آمد، فرانچسکو به آکادمی رم پیوست. رده باشگاهی هر چند بیشتر در پست مهاجم دوم معروف است یک متصلکننده میان دو پست که بازیکن در نقش یک لینکر خط هافبک را به مهاجم یا مهاجمان متصل میکند. او به عنوان بهترین گلزن باشگاه با بیشترین بازی انجام داده برای تیم در تاریخ باشگاه ثبت شدهاست. در ۱۷ ژوئن سال ۲۰۰۷، وی به عنوان ارزشمند آقای گلی اروپا دست یافت و کفش طلای قارهٔ سبز را از آن خود کرد. همچنین او دومین گلزن برتر تاریخ سری آ است و تنها سیلویو پیولا بازیکن اسبق تیمهای لاتزیو و یوونتوس با به ثمر رساندن ۲۷۴ گل بالاتر از او قرار دارد. فصل اولیه بعد از سه سال در تیم جوانان، توتی اولین حضور خود را برای تیم بزرگسالان رم در سن شانزده سالگی هنگامی که وویادین بوسکوف مربی این تیم بود در ۲۸ مارس ۱۹۹۳ در پیروزی ۲–۰ مقابل برشا انجام داد، در فصل بعد با مربیگری کارلوماتزونه توتی اولین گل خود را در ۴ سپتامبر ۱۹۹۴ در تساوی ۱–۱ برابر فوجا به ثمر رساند. و بهطور منظم در بیشتر بازیهای این تیم بازی میکرد و در سه فصل بعد ۱۶ گل به ثمر رساند. کاپلو و در سال ۲۰۰۱ در سال ۲۰۰۰–۲۰۰۱ رم با مربیگری فابیو کاپلو شروع بکار کرد. توتی در تیم کاپلو به دلیل مهارت پاسهای در عمق به عنوان هافبک هجومی مورد استفاده قرار گرفت؛ و در این سال در کنار باتیستوتا و مونتلا مثلث هجومی خطرناکی را شکل دادند که در نهایت به قهرمانی تیم رم در سری آ انجامید توتی بازیکن سال فوتبال ایتالیا در سال ۲۰۰۰ و ۲۰۰۱. نامگذاری شد. تیم ملی تیم ملی جوانان اولین حضور توتی در رقابتهای ملی، جام ملتهای اروپای زیر ۱۶ سال در سال ۱۹۹۳ بود. تیم زیر ۱۶ سال ایتالیا به سرمربیگری سرجیو واتا و بازیکنانی چون توتی و بوفون به فینال رقابتها راه پیدا کرد که در غیاب فرانچسکو به علت محرومیت، با باخت ۱ بر ۰ مقابل لهستان به نایب قهرمانی رقابت دست یافت. ۴ ماه بعد توتی در رقابتهای جهانی زیر ۱۷ سال در ژاپن برای ایتالیا به میدان رفت و یک بار هم موفق به گلزنی شد ولی در نهایت ایتالیا موفق به صعود از مرحله گروهی نشد. توتی در جام ملتهای اروپا زیر ۱۸ سال در ۱۹۹۵ نیز برای ایتالیا به میدان رفت و در بازی فینال در پیروزی ۴ بر ۱ برابر اسپانیا برای ایتالیا گلزنی کرد. در جام ملتهای زیر ۲۱ سال اروپا چزاره مالدینی، فرانچسکو را به همراه بازیکنان دیگری چون جانلوئیجی بوفون، فابیو کاناوارو، الساندرو نستا، کریستین پانوچی، دامیانو تومازی، آلسیو تاکیناردی، ماسیمو آمبروزینی، مارکو دلوکیو، کریستین ویری و الساندرو دل پیرو به تیم ملی زیر ۲۱ سال ایتالیا دعوت کرد. فینال این رقابت در بارسلونا، با گلزنی توتی و رائول ۱ بر ۱ به پایان رسید و ایتالیا ۱۵ دقیقه پایانی بازی را ۹ نفره بازی کرد. در پایان در پنالتیها این ایتالیا بود که به قهرمانی رسید. پس از نمایشهای درخشان توتی در تیمهای پایه ملی، دینو زوف سرمربی وقت تیم ملی فوتبال ایتالیا او را برای مرحله مقدماتی جام ملتهای اروپا ۲۰۰۰ به تیم اضافه کرد. اولین بازی ملی او در ۱۰ اکتبر ۱۹۹۸ در همین رقابت مقابل سوئیس بود. همچنین اولین گل ملی او نیز در رقابت دوستانه در برابر پرتغال به ثمر رسید. یورو ۲۰۰۰ او در تورنمنت نهایی یورو ۲۰۰۰ نیز حاضر شد و آمار ۲ گل و ۱ پاس گل را به جای گذاشت. هر چند ایتالیا در بازی فینال طرف بازنده برابر فرانسه بود، توتی لقب بهترین بازیکن میدان را از آن خود کرد و به عقیدهٔ بسیاری از کارشناسان همچون میشل پلاتینی وی بهترین بازیکن تورنمنت بود. جام جهانی ۲۰۰۲ در جام جهانی ۲۰۰۲ توتی آن قدرها هم خوش شانس نبود. در دور دوم رقابتها توتی در بازی برابر کره با دریافت کارت زرد دوم به دلیل فریب داور در محوطهٔ جریمه (هر چند تمام کارشناسان رأی بر اشتباه داور و پنالتی دادند) از زمین بازی اخراج شد تا ایتالیا از دور رقابتها کنار رود. یورو ۲۰۰۴ در یورو ۲۰۰۴ هم شانس با توتی یار نبود چون از سوی کمیته داوران از انجام بازی تا مرحلهٔ نیمه نهایی برای ایتالیا محروم شد (به دلیل پرتاب تف بر صورت کریستین پولسن مدافع دانمارک، هر چند این تصویر هم توسط تلویزیون دانمارک تسلیم یوفا شد و در آن حرکت قبلی بازیکنان سانسور شده بود). جام جهانی ۲۰۰۶ بعد از مصدومیت شدید توتی از ناحیهٔ مچ پا حضور او در جام جهانی ۲۰۰۶آلمان در هالهای از ابهام قرار داشت ولی وی سرانجام با کمک پزشکان به این تورنومنت بزرگ رسید. پزشکان در درون مچ پای وی پلاتین کار گذاشته بودند تا وی بتواند بازی خود را انجام دهد. در بازی برابر استرالیا وی تک گل بازی را در آخرین دقیقهٔ بازی از روی نقطهٔ پنالتی برای ایتالیا به ثمر رساند. در برد ۳ بر ۰ برابر اوکراین توتی پاس گل اول را به زامبروتا به زیبایی داد. در بازی برابر آلمان در نیمهنهایی هم توتی به میدان رفت. وی همچنین در بازی فینال هم از ابتدا به میدان رفت ولی در دقیقهٔ ۶۱ جای خود را به هم باشگاهیاش یعنی دانیله ده روسی داد و وی همراه تیم جام طلایی را بالای سر برد و در پایان مسابقات در بین ۲۳ نفر برتر تورنومنت قرار گرفت. او در تمامی بازیهای این تورنمنت در برای تیم ملی کشورش به میدان رفت و نقش مهمی در قهرمانی کشورش در جام جهانی ۲۰۰۶ داشت. خداحافظی فرانچسکو توتی در نهایت در جریان آخرین بازی رم در فصل ۲۰۱۶/۱۷که بین رم - جنوا انجام شد و منجر به پیروزی ۳–۲ و نایب قهرمانی تیم رم شد برای همیشه از دنیای فوتبال خداحافظی کرد. زندگی شخصی فرانچسکو توتی در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۵ با ایلاری بلازی، یکی از مجریان سرشناس شبکههای ایتالیایی زبان، ازدواج کرد. ازدواج آنها در تالار بزرگ کلیسای سنتا ماریا در آراکوئلی انجام شد. مراسم ازدواج و پذیرایی برای ۴۰۰ مهمان در قلعه تورچریزنس انجام شد. همچنین والتر وترونی، شهردار وقت رم، در این مراسم حضور داشت، سخنرانی کرد و متن ازدواج را برای فرانچسکو و ایلاری خواند. شبکه اسکای پوششی ۴ ساعته از این مراسم پر هزینه را برای هواداران تهیه کرد. هزینههای حاصل از مراسم نیز به خیریه اهدا شد. چند ماه پس از ازدواج آنها کریستین در ۶ نوامبر ۲۰۰۵ متولد شد. دومین فرزند این زوج، دختری که شنل نام گرفت، ۱۳ مه ۲۰۰۷ چشم به جهان گشود. سومین فرزند فرانچسکو توتی و همسرش ایلاری بلازی نیز، ایزابلا، در ۱۰ مارس ۲۰۱۶ به دنیا آمد. ریکاردو توتی، برادر عموی فرانچسکو توتی، به عنوان مدیر برنامه فرانچسکو فعالیت میکند. انزو توتی، پدر فرانچسکو، معروف به کلانتر، ۱۲ اکتبر ۲۰۲۰ در سن ۷۶ سالگی به علت ابتلا به ویروس کرونا درگذشت. فرانچسکو توتی و همسرش ایلاری بلازی در تابستان سال ۲۰۲۲ پس از ۱۸ سال زندگی مشترک و ۲۱ سال آشنایی بهطور رسمی از هم جدا شدند. افتخارات باشگاهی آ اس رم سری آ: ۰۱–۲۰۰۰ کوپا ایتالیا: ۰۷–۲۰۰۶، ۰۸–۲۰۰۷ سوپر جام ایتالیا: ۲۰۰۱، ۲۰۰۷ ملی ایتالیا جام جهانی: ۲۰۰۶ جوانان ایتالیا مسابقات مدیترانه: ۱۹۹۷ جام ملتهای اروپا زیر ۲۱ سال: ۱۹۹۶ فردی جایزه Guerin d'Oro (گوئرین طلایی): ۱۹۹۸، ۲۰۰۴ بازیکن جوان سال ایتالیا: ۱۹۹۹ بازیکن میدان فینال جام ملتهای اروپا: ۲۰۰۰ حضور در تیم منتخب جام ملتهای اروپا: ۲۰۰۰ بازیکن سال سری آ: ۲۰۰۰، ۲۰۰۳ بازیکن ایتالیایی سال فوتبال ایتالیا: ۲۰۰۰، ۲۰۰۱، ۲۰۰۳، ۲۰۰۴، ۲۰۰۷ حضور در تیم سال اروپا اسپورت مدیا: ۰۱–۲۰۰۰، ۰۴–۲۰۰۳، ۰۷–۲۰۰۶ فیفا ۱۰۰ ستارههای جام جهانی ۲۰۰۶ بیشترین پاس گل جام جهانی ۲۰۰۶ بیشترین پاس گل در سری آ: ۹۹–۱۹۹۸، ۰۷–۲۰۰۶، ۱۴–۲۰۱۳ کفش طلای سری آ: ۰۷–۲۰۰۶ کفش طلای اروپا: ۲۰۰۷ جایزه Pallone d'Argento (توپ نقره ای): ۰۸–۲۰۰۷ پای طلایی: ۲۰۱۰ جایزه "Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea (بهترین بازیکن فنی و اخلاقی بالای ۳۰ سال در سری آ): ۲۰۱۴ جایزه Premio internazionale Giacinto Facchetti (جایزه زیبایی فوتبال): ۲۰۱۴ تیم منتخب تاریخ جام ملتهای اروپا زیر ۲۱ سال عضو تالار مشاهیر باشگاه رم عضور تالار مشاهیر فوتبال ایتالیا جایزه UEFA President's Award (دستاوردها و عملکرد استثنائی): ۲۰۱۷ جایزه Gazzetta Sports Awards (بهترین ورزشکار سال از دیدگاه گاتزتا): ۲۰۱۷ جایزه بهترین دوران بازی گلوب ساکر: ۲۰۱۷ جایزه لاروس: ۲۰۱۷ جایزه بهترین دوران بازی گران گالا دل کالچو: ۲۰۱۷ نشانها Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana: شوالیه / پنجمین رده: ۲۰۰۰ Collare d'Oro al Merito Sportivo: کمیته ملی المپیک ایتالیا: ۲۰۰۶ Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana: افسر / چهارمین رده: ۲۰۰۶ رکوردها آقای گل تاریخ باشگاه رم: ۳۰۷ گل آقای گل تاریخ باشگاه رم در سری آ: ۲۵۰ گل آقای گل تاریخ باشگاه رم در لیگ قهرمانان اروپا: ۱۷ گل آقای گل تاریخ باشگاه رم در لیگ اروپا: ۲۱ آقای گل تاریخ باشگاه رم در رقابتهای اروپایی: ۳۸ گل بیشترین بازی برای باشگاه رم: ۷۸۶ بازی بیشترین بازی برای باشگاه رم در سری آ: ۶۱۹ بازی بیشترین بازی برای باشگاه رم در لیگ قهرمانان اروپا: ۵۷ بازی بیشترین بازی برای باشگاه رم در لیگ اروپا: ۴۶ بازی بیشترین بازی برای باشگاه رم در رقابتهای اروپایی: ۱۰۳ بازی بیشترین تعداد فصل متوالی گلزنی در سری آ: ۲۳ فصل مسنترین گلزن لیگ قهرمانان اروپا: ۳۸ سال و ۵۹ روز مسنترین بازیکن تاریخ باشگاه رم: ۴۰ سال و ۲۴۳ روز جوانترین کاپیتان تاریخ سری آ: ۲۲ سال و ۳۴ روز بیشترین گل زده شده برای یک باشگاه در سری آ: ۲۵۰ گل آقای گل تاریخ شهرآورد دلا کاپیتاله: ۱۱ گل بیشترین گل از نقطه پنالتی در سری آ: ۷۱ گل بیشترین گل زده شده به تیمهای مختلف در سری آ (به همراه روبرتو باجو و آلبرتو جیلاردینو): ۳۸ تیم منابع http://en.wikipedia.org/wiki/Francesco_Totti افراد زنده افراد یونیسف اهالی رم بازیکنان باشگاه آ.اس. رم بازیکنان برنده جام جهانی فوتبال بازیکنان تیم ملی فوتبال ایتالیا بازیکنان تیم ملی فوتبال جوانان ایتالیا بازیکنان تیم ملی فوتبال زیر ۲۱ سال ایتالیا بازیکنان جام جهانی فوتبال ۲۰۰۲ بازیکنان جام جهانی فوتبال ۲۰۰۶ بازیکنان جام ملتهای اروپا ۲۰۰۰ بازیکنان جام ملتهای اروپا ۲۰۰۴ بازیکنان سری آ توتی، فرانچسکو زادگان ۱۹۷۶ (میلادی) سفیران یونیسف شرکتکنندگان بازیهای مدیترانه ۱۹۹۷ فیفا ۱۰۰ کاتولیکهای رومی اهل ایتالیا مدالآوران بازیهای مدیترانه در فوتبال مدالآوران طلای بازیهای مدیترانه برای ایتالیا مدالآوران طلای بازیهای مدیترانه مهاجمان فوتبال ورزشکاران اهل رم


text: جیمیل () یک سرویس رایانامه رایگان است که توسط گوگل ساخته شدهاست. نسخه آزمایشی گوگل در ۱ آوریل ۲۰۰۴ ارائه شد، به این صورت که هر کاربر میتوانست با دریافت دعوتنامه از کاربری دیگر که دارای حساب جیمیل بود دارای حساب رایانامه شود و از خدمات آن استفاده کند. این سرویس در ۷ فوریه ۲۰۰۷ برای عموم آزاد شد و نیازی به دعوتنامه برای عضویت نبود و در ۷ ژوئیه ۲۰۰۹ از حالت آزمایشی بیرون آمد، که در آن زمان دارای ۱۴۶ میلیون کاربر در هر ماه بود. تاریخچه این سرویس اولین سرویس رایانامه در جهان بود که یک گیگابایت فضا به کاربرانش میداد، و همچنین اولین سرویسی بود که همه نامههایی که بین دو شخص رد و بدل میشد را به صورت قطاری و پشت سر هم (Thread) مانند نوشتههای داخل یک تالار گفتگو نشان میداد. از تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۱۲ جیمیل ۱۰۲۴۰ مگابایت فضا (که قبلاً ۷۴۰۰ مگابایت بود) به کاربرانش داد، و کاربران با پرداخت سالانهٔ ۰٫۲۵ دلار به ازای هر گیگابایت، قادرند این فضا را به ۲۰ گیگابایت تا ۱۶ ترابایت افزایش دهند. به علاوه برنامهنویسان، جیمیل را به واسطه پیشگام بودن آن در استفاده از ایجکس، که تکنیکی در برنامهنویسی است که به کاربران اجازه میدهد که محتویات یک صفحه وب را بدون دوباره نوسازی آن (Refresh) مشاهده کنند، میشناسند. یکی از انتقادهایی که از جیمیل شدهاست، پتانسیل قوی آن برای افشای دادههای کاربر است، و این خطری است که احتمال میرود این دادهها با بسیاری از برنامههای وب آنلاین ارتباط داده شده شوند. استیو بالمر (مدیرعامل مایکروسافت)، لیز فیگروا، مارک راش و ویراستاران گوگل واچ به این موضوع عقیده دارند، در حالی که گوگل ادعا میکند که نامههایی که با جیمیل فرستاده میشوند هیچگاه توسط شخصی دیگر خوانده نمیشوند. امکان گپ جیمیل با استفاده از ابزارهای برنامهنویسی آژاکس و جاوااسکریپت امکان گفتگوی فوری با افراد درون لیست ارتباطی کاربر را فراهم کردهاست. این گفتگو در داخل همان پنجرهٔ مرورگر میتواند صورت گیرد. در واقع توانسته امکانات پیامرسان فوری را به صفحهٔ وب میل منتقل کند. به تازگی جیمیل امکان گپ گروهی و همچنین گپ با کاربران اِیاواِل را نیز فراهم کردهاست. فهرست تماسها گوگل در سرویس رایانامه خود تغییری صورت دادهاست که امکان کنترل فهرست تماسها را برای کاربرانش فراهم میکند. پیش از این جیمیل نشانی همه رایانامههای جدید را به صورت خودکار به فهرست تماسهای کاربر افزوده میکرد. این کار به به نشانیهای رایانامه اجازه میداد که به هنگام نوشتهشدن یک پیام جدید به صورت خودکار کامل شده و کاربران را از به خاطر سپردن آنها یا جستجو در فهرست تماسهایشان آسوده میکرد. گوگل اکنون دسته جدیدی به نام تماسهای پیشنهادی ایجاد کردهاست که در قسمت «My Contacts» قرار میگیرد و نشانی رایانامه ارسالکنندگان آن در تماس پیشنهادی قرار میگیرد. کاربران میتوانند به جیمیل اجازه دهند تا این نشانیها را به صورت خودکار به فهرست تماسهای اصلیشان ارسال کنند. مشکل فنی گوگل در تاریخ ۱ مارس ۲۰۱۱ اعلام داشت که در حال بررسی یک مشکل نفوذپذیری در سرویس جیمیل میباشد که رایانامهها، پیوستها و گفتگوهای گوگل کاربران را حذف میکند. این باگ، برخی از حسابهای کاربران را بازنشانی میکند و یک پیام خوشامد را به آنها نمایش میدهد. به گفتهٔ گوگل این باگ تنها بر کمتر از ۰٫۰۸ درصد کل کاربران گوگل اثر گذاشتهاست، اما این مقدار برابر ۱۵۰۰۰۰ حساب کاربری است که عدد کوچکی نمیباشد. گوگل اعلام کرد کابران تأثیرپذیرفته از این باگ، موقتاً امکان ورود به حساب خود را ندارند. برای آن دستهای که بخشی از دادههای خود را از دست دادهاند، تیم مهندسان گوگل در حال کار و بازیابی و ذخیره مجدد آن دادهها میباشند. جستارهای وابسته رایانامه اینترنت گوگل منابع پیوند به بیرون Official Website for Gmail for Work Gmail official mobile site (multi-language) جیمیل نرمافزارهای ۲۰۰۴ (میلادی) معرفیشدههای مرتبط با رایانه در ۲۰۰۴ (میلادی) معرفیشدههای مرتبط با رایانه در ۲۰۰۷ (میلادی) نرمافزارهای چندسکویی خدمات گوگل متعلقات اینترنت بنیانگذاریشده در ۲۰۰۴ (میلادی) وبمیل


text: در کمتر از یک دهه مسیرهای آهنکوب (فراتا) در تقریباً هر کشور کوهستانی آلپ بهطور فزایندهای فراگیر شدهاند. مسیرهای آهنکوب در آغاز سده گذشته در منطقه دولومیت در آلپ پدید آمدند. در زبانهای اروپایی به این مسیرها via ferrata میگویند. معنی این واژه ایتالیایی راه آهنکوب یا آهنکوفته است. بسیار پیشتر از بهره گیری از این روش در جنگ جهانی یکم، برخی از راهنماهای ایتالیایی شکافها و تاقچههای مسیرها را برای مشتریان خود آماده و تجهیز میکردند. امروزه راههای آهنکوب تازه که اغلب فنی تر و سخت تر هستند، در سرتاسر آلپ از نو زاده شدهاند. وعلاقهمندان بسیاری را به خود جلب کردهاند. با وجود ظاهر مطمئن این مسیرهای تازه که مجهز به کابلهای استوار، پله، نردبان و دالان میباشند همواره باید ایمنی را در آنها در نظر داشت. روش حفاظت با یک دَوال (تسمه) که به بدن بسته است و کارابینی که در درون طناب (کابل) انداخته شدهاست این پرسش را پیش میآورد که در صورت سقوط چه خواهد شد . زیرا در این حالت نیروی ضربه به هنگام سقوط میتواند بسیار از مرز پایداری تجهیزات و بدن انسان فراتر رود. قانون طلایی مسیرهای آهنکوب این است : بکارگیری طناب کوهنوردی، دوال، طنابچه در راههای آهنکوب برای پیوند دادن شخص به کابلها کاملاً ممنوع میباشد. راههای آهنکوب


text: یخشکن یا کرامپون ابزار فلزی تیغه و سُخمه داری است که میتوان با بند به زیر کفش وصل کرد تا از لغزش بر روی یخ و برف هنگام یخنوردی جلوگیری شود. گام برداری با کفپوش یخشکن (روش فرانسوی) برای بسیاری از فعالیتهای کوهستانی از راهپیمایی روی یخچالها گرفته تا اسکی کوهستانی بسیار معمول میباشد. اسکار اکنستاین مخترع نخستین یخشکن مدرن است. منابع پیوند به بیرون تجهیزات کوهنوردی


text: خانواده زبانی به دستهای از زبانهای مشتقشده از نیایی مشترک گفته میشود. زبانهای قرار گرفته در خانواده مشترک میبایست در شمار قابل توجهی از ویژگیهای واجشناسی، ریختشناسی و دستور مشترک باشند. در زبانشناسی، مفهوم و موضوع خانوادههای زبانی از آنجا سرچشمه میگیرد، که همچون همهٔ اشیاء، پدیدهها و فرآیندهای پیچیده زبانهای طبیعی انسانی هم صفات، تظاهرات، و آثار فراوانی از گونه حیاتداشتن و زنده بودن از خود بروز میدهند. از جمله، زبانها هم مانند جانوران دارای خانواده و خویشاوند هستند. بر اساس آمار اتنولوگ، ۷٬۱۱۷ زبان زنده بشری به ۱۴۲ خانواده زبانی تقسیم میشوند. ساختار خانوادههای زبانی را میتوان به واحدهای تباری کوچکتر تقسیم کرد که معمولاً شاخههای خانواده نامیده میشوند زیرا تاریخچه یک خانواده زبانی اغلب به صورت نمودار درختی نشان داده میشود. یک خانواده واحدی فراگیر است؛ همه اعضای آن از یک نیای مشترک ریشه میگیرند و همه نوادگان تأییدشده آن نیا در خانواده جای میگیرند. زنجیره گویشی برخی از خانوادههای زبانی گرهخورده، و بسیاری از شاخههای درون خانوادههای بزرگتر، به شکل زنجیره گویشی در میآیند که در آن هیچ مرز مشخصی برای شناسایی، تعریف یا شمارش زبانهای جداگانه در درون خانواده وجود ندارد. با این حال، هنگامی که اختلافات بین گفتار مناطق مختلف در انتهای پیوستار به حدی باشد که فهم متقابل بین آنها وجود نداشته باشد، همان چیزی که در زبان عربی رخ میدهد، زنجیره گویشی یک زبان واحد بهطور معناداری دیده نمیشود. زبان تکخانواده بیشتر زبانهای جهان به زبانهای دیگر مربوط میشوند. به زبانهایی که هیچ خویشاوند شناخته شدهای ندارند (یا روابط خانوادگی فقط بهطور پیشنهادی برای آنها وجود دارد)، زبان تکخانواده گفته میشود. آنها در اصل خانوادههای زبانی متشکل از یک زبان واحد هستند. امروزه تخمین زده میشود ۱۲۹ زبان تکخانواده وجود داشته باشد. زبان باسکی نمونهای از این زبانهاست. بهطور کلی، فرض بر این است که زبانهای تکخانواده دارای خویشاوندی هستند یا در دورهای از تاریخ خود دارای خویشاوند بودهاند اما عمق زمانی برای مقایسه زبانی برای بازیابی آنها بسیار زیاد است. یک زبان تکخانواده در شاخههای یک خانواده زبانی مدون نیز وجود دارد، مانند آلبانیایی و ارمنی در داخل هندواروپایی. معنی واژه «تکخانواده» در چنین مواردی معمولاً با یک پیراینده روشن میشود. به عنوان مثال، از آلبانیایی و ارمنی ممکن است به عنوان «تکخانواده هندواروپایی» یاد شود. در مقابل، زبان باسکی تا آنجایی که شناخته شدهاست، کاملاً منزوی است و این زبان با هیچ زبان نوین دیگری مرتبط نیست. نیازبان نیازبان زبانی است که ریشهٔ که همه زبانهای خانواده از آن است. نیای مشترک یک خانواده زبانی به ندرت مستقیماً شناخته میشود زیرا بیشتر زبانها سابقه نوشتار نسبتاً کوتاهی دارند. با این حال، بازیابی بسیاری از ویژگیهای یک نیازبان با استفاده از روش مقایسهای امکانپذیر است که در قرن نوزدهم توسط اوگوست اشلایشر ابداع شد. سایر دستهبندیهای زبانها ناحیه همگرایی زبانی ناحیه همگرایی زبانی یک منطقه جغرافیایی دارای چندین زبان با ساختارهای مشترک زبانی است. شباهتهای بین این زبانها ناشی از تماس زبانی و نه تصادفی یا به دلیل ریشه مشترک است و از آنها به عنوان معیار تعریف خانواده زبانی استفاده نمیشود. نمونه ای از ناحیه همگرایی میتواند شبه قاره هند باشد. زبانهای تماسی مفهوم خانوادههای زبانی بر اساس مشاهدات تاریخی است که زبانها گویشهایی را ایجاد میکنند که آنها با گذشت زمان ممکن است به زبانهای جدیدی تبدیل شوند. این بیشتر شبیه تکامل میکروبها با انتقال گسترده افقی ژن است: زبانهای دور از هم ممکن است از طریق تماس زبانی بر یکدیگر تأثیر بگذارند، که در موارد شدید ممکن است منجر به ایجاد زبانهایی شود که هیچ نیای واحدی ندارند؛ این موارد کریول) یا زبان مختلط نام میگیرند. علاوه بر این، شماری زبان اشاره نیز به صورت جداگانه توسعه یافتهاند و به نظر میرسد که هیچ خویشاوندی ندارند. جستارهای وابسته زبان فراساخته زبان درخطر مرگ زبان (زبانشناسی) فهرست لینگوییست فهرست خانوادههای زبانی فهرست زبانها بر پایه جمعیت سخنگویان بومی خاستگاه زبان نیازبان مدل درختی زبان دستهبندینشده پانویس منابع Comrie, Bernard (ed), The World's Major Languages, Oxford University Press, 1990. پیوند به بیرون Linguistic maps (from Muturzikin) Ethnologue The Multitree Project Lenguas del mundo (World Languages) Comparative Swadesh list tables of various language families (from Wiktionary) Most similar languages خانوادههای زبانی زبانشناسی تاریخی


text: زبانهای هندوایرانی یا زبانهای آریانیک (زبانهای آریایی) توسط مردمان هندوایرانی یا مردمان آریانیک (مردمان آریایی) صحبت میشود و گسترهٔ جغرافیایی بزرگی شامل فلات ایران، قسمتهایی از آسیای میانه، شمال شبهقاره هند و بخشهایی از قفقاز را در برمیگیرد. جمعیت هندوایرانیها بیش از یک و نیم میلیارد نفر است. زبان های هندو ایرانی زیر شاخه زبان های هندو اروپایی هستند پرگویشترین زبانهای هندوایرانی جمعیت گویشوران پانزده زبان اول پرگویش این گروه زبانی به میلیون نفر به شرح زیر میباشد: نظرات در مورد زیرشاخههای زبانهای هندوایرانی اختلافاتی پیرامون زیرشاخههای زبانهای هندوایرانی وجود دارد که بیشتر این مناقشات در مورد زبان نورستانی و خانوادهٔ زبانهای داردی است. نظریه نخست درباب زیرشاخههای خانوادهٔ زبانی هندوایرانی در این نظر خانوادهٔ زبانهای داردی را زیرشاخهای از زبانهای هندوآریایی و زبان نورستانی را جزئی از خانوادهٔ زبانهای داردی فرض کردهاند. زبانهای هندوآریایی زبانهای ایرانی نظریه دوم درباب زیرشاخههای خانوادهٔ زبانی هندوایرانی بر اساس این نظریه، خانوادهٔ زبانی هندوایرانی، مشتمل بر سه شاخه اصلی میشود. این سه شاخه عبارتانداز: زبانهای هندوآریایی زبانهای ایرانی زبانهای داردی نظریه سوم درباب زیرشاخههای خانوادهٔ زبان هندوایرانی در این بخشبندی که در سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۵ توسط زبانشناس نروژی گئورگ مورگنشتیرنه ارائه شد، زبانهای نورستانی را فرزندی مستقل در خانوادهٔ زبانهای هندوایرانی فرض کرده و زبانهای داردی را جزئی از زبانهای هندوآریایی در نظر گرفتهاست. بر اساس این نظریه شاخههای اصلی خانوادهٔ زبانی هندوایرانی عبارتانداز: زبانهای هندوآریایی زبانهای ایرانی زبانهای نورستانی نظریه چهارم درباب زیرشاخههای خانوادهٔ زبان هندوایرانی در این تقسیمبندی، خانواده زبانی هندوایرانی دارای چهار فرزند مستقل یعنی زبانهای ایرانی، زبانهای هندوآریایی، زبانهای داردی و زبانهای نورستانی است. هندوآریایی زبانهای ایرانی زبانهای نورستانی زبانهای داردی زبان ایرانی باستان زبانهای ایرانی باستان اصطلاحاً به زبانهایی گفته میشود که از هنگام جدایی اقوام ایرانی از همنژادان آریایی شان در اواخر هزاره ۲ پ. م تا اندکی پس از فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی در ۳۳۰ پ. م در میان اقوام ایرانی در پهنه وسیعی از مرزهای شمالی چین در شرق (در میان قبایل سکایی) تا سواحل شمالی دریای سیاه و دریای آزف در غرب (در میان قبایل اسکیتی) و از شمال غرب فلات ایران (در میان قبایل مادی) تا سواحل خلیج فارس (در میان قبایل پارسی) رواج داشت. از میان زبانهای ایرانی باستان فقط آثار مکتوب دو زبان فارسی باستان و اوستایی (با دو گرایش گاهانی و متاخر) وجود دارد. برخی دیگر از زبانهای این دوره که آثار غیرمستقیمی از آنها برجای مانده، یا براساس موازین زبانشناختی تاریخی میتوان به وجودشان اطمینان داشت، آراخوسیایی (رُخَجی) باستان، بلخی باستان، پارتی باستان، خوارزمی باستان، سغدی باستان، شیرازی باستان، کرمانی باستان و مادی است. از سوی دیگر، پیش از سکاها قوم دیگری به نام کیمبریها در حدود ۱۰۰۰ پ. م در قفقاز و دشتهای شمالی آن زندگی میکردند. آنان در سده ۸ پ. م به مناطق غربیتر مهاجرت کردند و حتی به جنوب مجارستان کنونی رسیدند. خاستگاه نخستین کیمبریها احتمالاً بخشی از دشتهای قزاقستان امروزی بودهاست و بدون شک طبقات حاکم آنان به زبان ایرانی سخن میگفتند. زبان ایرانی میانه زبانهای ایرانی میانه از هنگام فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی تا چند سده پس از انقراض ساسانیان رواج داشت. این زبانها را که آثار مکتوبی از آنها بر جای ماندهاست، به دو شاخه غربی و شرقی تقسیم میکنند. زبانهای ایرانی میانه غربی پارتی (پهلوانی یا پهلوی اشکانی) و فارسی میانه (پهلوی یا پهلوی ساسانی) هست. زبانهای ایرانی میانه شرقی که حتی تا سده ۷ ق/ ۱۳ م در شرق ایران تا ترکستان چین و به سبب مهاجرتهای برخی از قبایل ایرانی در شمال غرب ایران تا دریای سیاه رواج داشت، بلخی، خوارزمی، سغدی و سکایی، بخارایی، سَرمَتی (و برخی از زبانهایی که در سده ۳ پ. م در بخشهایی از افغانستان و پاکستان رایج بود) را میتوان نام برد. زبان ایرانی نو زبانهای ایرانی نو زبانهایی هستند که پس از فتح ایران به دست مسلمانان به تدریج در مناطق مختلف پدیدار شدند و با آنکه برخی از آنه همزمان با برخی از زبانهای ایرانی میانه رایج بودند، از لحاظ ساختاری تحولهایی در آنها مشاهده میشود که آنها را از زبانهای ایرانی میانه متمایز میسازند. مورخان و جغرافینویسان دوره اسلامی، همچون اصطخری در المسالک و الممالک، مقدسی در احسن التقاسیم و حمدالله مستوفی در نزهة القلوب، نام و گاه نمونههایی از واژهها یا جملههای برخی از زبانها و گویشهای ایرانی نو را - که پیش از سده ۱۰ ق/۱۶ م در مناطق مختلف ایران رواج داشت- آوردهاند. اکنون مرکز زبانهای ایرانی نو، ایران، افغانستان و تاجیکستان است. اما برخی از آنها در جمهوریهای آسیای مرکزی، ترکستان چین، ترکیه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، سوریه، شبهقاره هند، عراق، فلات پامیر و قفقاز نیز رواج دارد. از میان زبانهای ایرانی نو فقط فارسی (با ۳ گونه اصلی ایرانی، افغانی، تاجیکی) و یغنایی به ترتیب بازماندههای مستقیم فارسی میانه و سغدی هستند. اصل و نسب دیگر زبانهای ایرانی نو دانسته نیست. مهمترین و متداولترین زبان ایرانی نو فارسی دری است. دیگر زبانها و گویشهای ایرانی نو را - که شمارشان به صدها میرسد- بر پایه قرابتهای ساختاری و جغرافیایی به دو گروه غربی و شرقی تقسیم میشود. زبانها و گویشهای ایرانی نو به چند شاخه تقسیم میشوند: گویشهای مرکزی ایران گویشهای حاشیه دریای خزر گویشهای شمال غرب ایران گویشهای جنوب غرب ایران گویشهای جنوب شرق ایران زبانها و گویشهای ایرانی نو شرقی نیز اینها هستند: اوستی پشتو اُرموری و پَراچی مونجانی و یِدغه یَغنابی زبانهای پامیری: اِشکاشمی، زیباکی، سَنگلیچی وَخی وَنجی یَزغُلامی بَرتَنگی، رُشروی، روشانی، شُغنی و سَریکُلی جستارهای وابسته زبانهای هندوآریایی زبانهای هندواروپایی فهرست زبانهای هندواروپایی پانویس منابع Prods Oktor Skjærvø, “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (4) Origins Of The Iranian Languages,” Encyclopaedia Iranica, XIII/4, pp. 370-371, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/iran-vi4-language-origins (accessed on 30 April 2018). زبانهای هندوایرانی هندواروپایی


text: زبانهای ایرانی ، یکی از شاخههای زبانهای هندوایرانی از خانواده بزرگ زبانهای هندواروپایی است و توسط مردمان ایرانی تکلم میشود. زبانهای ایرانی به چهار دوره پیشا ایرانی، ایرانی کهن، ایرانی میانه و ایرانی نو دستهبندی میشوند. منظور از اصطلاح زبانهای ایرانی یا زبانهای ایرانیتبار، گروهی از زبانها است که همگی ریشه در یک زبان باستانی به نام زبان نیا-ایرانی داشتهاند و به معنی زبانهای مرتبط با واحد سیاسی کشور امروزی ایران نیست. رایجترین زبانهای ایرانی نو عبارتند از: فارسی (پارسی، دری یا تاجیکی، هزارگی) لاری، کُردی، تاتی، لکی، پشتو، بلوچی، آسی،لری(لری بختیاری،لری شمالی،لری جنوبی)، تبری، تالشی، گیلکی و هورامی. اکثر زبانهای ایرانی نو در ایران و افغانستان متمرکزند ولی تعدادی از این زبانها در تاجیکستان، عراق، سوریه، ترکیه، ازبکستان، غرب چین و شبهقاره هند هم وجود دارند.در میان کشورها و دولتهای خودگردان، زبان فارسی در ایران، دری در افغانستان و تاجیکی در تاجیکستان، پشتو در افغانستان و بخشهایی از پاکستان، کردی در عراق، آسی در اوستیای جنوبی و اوستیای شمالی-آلانیا و زبان بلوچی در بلوچستان پاکستان، زبان رسمی هستند. امروز زبانهای ایرانی بیشتر با خط عربی، لاتین، و سیریلیک نوشته میشوند. در میان زبانهای زنده ایرانی، تنها فارسی و طبری (مازندرانی) دارای آثاری با قدمت بیش از هزار سال هستند. در سال ۲۰۰۸ میلادی برآورد شد که حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تن به زبانهای ایرانی سخن میگویند. بنیاد تابستانی زبانشناسی (SIL International) در سال ۱۳۸۴ برآورد کردهاست که امروزه به حدود ۸۷ گونه از زبانهای ایرانی سخن گفته میشود؛ که شمار سخنوران بزرگترین این زبانها بهطور تخمینی عبارتند از: فارسی (۱۱۰ میلیون تن)، کردی (۴۱-۶۰ میلیون تن)، پشتو (۴۰ میلیون تن)، لری (۱۰ میلیون تن)، زبان تبری و گیلکی (۷ میلیون تن) و زبان بلوچی (۷ میلیون تن) و زبان لکی (حدود ۱٫۵ میلیون). پیشینه دوره استقرار اقوام ایرانی در فلات کنونی ایران از هزاره سوم پ. م تا پایان شاهنشاهی هخامنشی در سده چهارم پ. م را در بر میگیرد. از زبانهای ایرانی باستان چهار زبان آن شناخته شدهاست: زبان مادی، سکایی، اوستایی و پارسی باستان. از زبان مادی و سکایی که یکی در غرب ایران و منطقه فرمانروایی ماد و دیگری در شمال، از مرزهای چین تا دریای سیاه، از جمله بین اقوام پارت و ساکنان سغد، رایج بوده، تنها کلمات و عباراتی در آثار دیگران برجای ماندهاست. اما از زبانهای اوِستایی و پارسی باستان مدارک بسیار در دست است. زبان اوِستایی، گویش مردم اطراف دریاچه هامون در سیستان بوده و زرتشت کتاب خود را به این زبان نوشتهاست. پارسی باستان زبان مادری و زبان میهن اصلی خانواده و دودمان هخامنشی بودهاست. نخستین شواهد نوشتاری از این زبان، سنگنبشته بیستون است که تاریخ آن به قرن ششم پیش از میلاد برمی گردد. درهمین زمان زبانهای دیگر ایرانی باستان نیز وجود داشته که پا به پای چهار زبان مهم دوران باستان مراحل تکاملی را میپیمودهاست، مانند زبانهای بلخی، سغدی، زبان پارتی و خوارزمی. زبانهای ایرانی به سه دسته تقسیم میشوند: زبانهای ایرانی باستان زبانهای ایرانی میانه زبانهای ایرانی نو (غربی و شرقی) این دستهبندی مطلقاً از لحاظ زمانی نیست، بلکه از نظر زبانشناسی هم هست. ایرانی باستان زبان نیاایرانی نیای مستقیم این دسته از زبانهای ایرانی است. از جمله زبانهای ایرانی باستان عبارتاند از زبانهای اوستایی (که تنها از طریق متون اوستا به ما رسیدهاست)، فارسی باستان (که بیشتر از طریق کتیبههای هخامنشی به ما رسیدهاست)، سکایی باستان، و مادی (که فقط چند واژهٔ آن، آن هم از طریق چند وامواژه در فارسی باستان و چند واژهٔ ذکر شده در منابع یونانی و میانرودانی به دست ما رسیدهاست). برخی دیگر از زبانهای این دوره که آثار غیرمستقیمی از آنها برجای مانده، یا براساس موازین زبانشناختی تاریخی میتوان به وجودشان اطمینان داشت، آراخوسیایی (رُخَجی) باستان، بلخی باستان، پارتی باستان، خوارزمی باستان، سغدی باستان، شیرازی باستان، کرمانی باستان و مادی است. ایرانی میانه زبانهای ایرانی میانه به دو گروه تقسیم میشوند: گروه ایرانی میانه غربی، شامل پارتی (یا پهلوی اشکانی) و پارسی میانه (یا پهلوی) گروه ایرانی میانه شرقی، شامل سغدی، سکایی (یا ختنی)، خوارزمی و باختری (یا بلخی) ایرانی نو زبانهای ایرانی نو به دو دسته بخش میشوند: شرقی غربی زبانهای ایرانی نو با این که در ایران، افغانستان و تاجیکستان متمرکز شدهاند اما گستره جغرافیایی بسیار وسیعتری را در بر میگیرند شامل مناطقی در قفقاز، آسیای میانه، ترکستان چین، پامیر، ترکیه، سوریه، عراق و شبه قاره هند. زبانهای ایرانیتبار شرقی دسته شرقی زبانهای ایرانی نو که اغلب در کشورهای افغانستان، پاکستان، تاجیکستان، روسیه و گرجستان رایجاند یه چند گروه تقسیم میشوند که عبارتند از: پشتو آسی اُرموری پراچی یِدغه مونجی خوفی برتنگی شغنانی زبان روشانی اشکاشمی سنگلیچی وخی سریکالی یزغلامی یغنابی زبانهای ایرانیتبار غربی زبانهای ایرانیتبار غربی به دو گروه شمال غربی و جنوب غربی دستهبندی میشوند. این زبانها غالبا بازمانده زبانهای پارسی باستان، پارسی میانه، پهلوی اشکانی، آذری باستان، دری زرتشتی هستند. گروه شمال غربی: کردی لکی زازاکی گورانی شبکی تبری گیلکی تالشی سمنانی سنگسری لاسگردی سرخهای خوری بلوچی سیوندی تاتی کرنگانی شاهرودی خورش رستمی رزجردی گذرخانی کجلی آشتیانی خوانساری نائینی وانشانی گزی نطنزی سوی شاهرودی یهودی-کاشانی یهودی-همدانی یهودی-گلپایگانی گروه جنوب غربی: فارسی نو تاتی قفقاز لری لاری جهوری بشاگردی کمزاری کهمرهای گرمسیری رسمالخط زبانهای ایرانی دارای رسمالخطهای گوناگون هستند. از جمله خط میخی (در مورد پارسی باستان)؛ خط آرامی (در مورد نخستین کتیبههای پارسی میانه، پارتی، سغدی، و خوارزمی)؛ دو نوع خط سریانی، سطرنجیلی (در مورد پارسی میانه، پارتی، باختری، سغدی و فارسی نو) و نستوری (سغدی مسیحی و فارسی نو)؛ خط عبری (در مورد فارسی نو و لهجههای محلی)؛ خط عربی (در مورد فارسی نو، خوارزمی، کُردی، پشتو و بلوچی)؛ خط براهمی (در مورد خُتَنی، تُمْشُقی و سغدی)؛ خط یونانی (در مورد آذری (باختری))؛ خط سیریلیک (در مورد اُسِتی و تاجیکی) و خط لاتین (در مورد آذری، کُردی، اُسِتی و زازاکی). زبانهای ایرانی در ایران امروز اتنولوگ اتنولوگ جمعیت فارسی زبانان ایران در سال ۲۰۱۶ را ۵۰ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر یعنی بیش از ۶۲ درصد میداند. اِتنولوگ از معتبرترین دانشنامههای موجود در جهان است که دادههای آماری از تعداد گویشوران زبانهای مختلف را به صورت اینترنتی منتشر میکند. جمعیت جمعیت ایران در پایان سال ۲۰۱۶ میلادی، طبق تخمینهای متفاوت بین ۷۹ تا ۸۱ میلیون نفر بودهاست. اتنولوگ جمعیت گویشوران زبانهای مختلف در ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی را به ترتیب زیر بیان کردهاست. به این نکته توجه شود که بین قومیت و گویشور تفاوت وجود دارد و برای نمونه میزان جمعیت آذری زبانان در جدول لحاظ شدهاست در حالی که جمعیت آذری تباران اندکی بیش تر است. بیش از ۸۱ درصد مردم ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی به یکی از زبانهای ایرانی سخن میگویند. بنا بر گفته ادوین فرانسیس بریانت و لائوری پاتون، جمعیت گویشوران پنج زبان اول پرگویش این خانواده زبانی (به میلیون نفر) به شرح زیر میباشد: جدول زبانهای ایرانی جستارهای وابسته فهرست نامهای جغرافیایی با ریشه ایرانی فهرست زبانهای هندواروپایی منابع پیوند به بیرون زبان فارسی گویشهای ایرانی زبانهای ایرانی نگاره درختی زبانهای ایرانی آمارهایی درباره زبانهای رایج ایران زبانهای ایرانی زبانهای هندواروپایی زبانهای هندوایرانی مردمان ایرانیتبار


text: آنتونیو کاسانو (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال پیشین اهل ایتالیا است. کاسانو فوتبالش را در تیم زادگاهش باری شروع کرد. او در پست مهاجم بازی میکرد. وی توانست در مسابقات یورو ۲۰۰۴ دو گل برای ایتالیا را به ثمر برساند. دوران حرفهای کاسانو در ۱۲ ژوئیه ۱۹۸۲ در باری ایتالیا به دنیا آمد و از سنین کودکی شروع به بازی فوتبال کرد. وی نخستین بار توسط دستاندرکاران باشگاه فوتبال باری کشف شد و به تیم جوانان این باشگاه راه یافت. اولین بازی وی در سری آ نیز برای این تیم و در مقابل تیم فوتبال لچه در سال ۱۹۹۹ بود. در سن ۱۹ سالگی کاسانو به رم، قهرمان وقت سری آ، پیوست و در اولین فصل خود برای این تیم ۵ گل به ثمر رساند. این بازیکن جنجالی پس از این که توسط فابیو کاپلو مربی وقت رم، از شرکت در یک جلسهٔ تمرین محروم شد، در جلوی دید عموم با وی درگیر شد. پس از اتمام قراردادش با رم در سال ۲۰۰۶، کاسانو به رئال مادرید پیوست. کاسانو پس از کریستین پانوچی، هم تیمی سابقش در رم، دومین ایتالیایست که با رئال قرارداد بستهاست. وی شروع خوبی با این تیم داشت اما تنها پس از چهار ماه حضور در این تیم به دلیل عادات بد غذایی، اضافه وزن آورد. این امر باعث شد که رئال برای هر گرم اضافه وزنش، وی را جریمه کند. پس از درگیری با کاپلو مربی وقت رئال در رختکن که به دلیل اعتراض به کنار گذاشته شدن از یک مسابقه بود، وی به حالت تعلیق درآمد و نیمکتنشین شد و در نهایت در سال ۲۰۰۷ این تیم را ترک کرد و به صورت قرضی و برای یک سال به سمپدوریا پیوست. شماره مورد علاقه کاسانو ۱۸ بود اما بعد از پیوستن وی به سمپدوریا که شماره ۱۸ آن در آن زمان در اختیار ولادیمیر کومان بود، وی شماره ۹۹ را، به دلیل اینکه مجموع ارقامش ۱۸ میشود، برگزید. پس از یک فصل موفقیتآمیر در سمپدوریا، این تیم تصمیم به خرید کاسانو از رئال گرفت و وی تا سال ۲۰۱۱ در اختیار این تیم بود. در اکتبر ۲۰۱۰ کاسانو، با درخواست رئیس باشگاه سمپدوریا برای شرکت در مراسم توزیع جایزه مخالفت کرد و مجادله این دو بالا گرفت. در نتیجه این تنش وی از ترکیب تیم کنار گذاشته شد و سمپدوریا از کمیته انضباطی درخواست فسخ قرارداد این بازیکن را کرد. این درخواست توسط کمیته انضباطی رد شد اما این کمیته رأی به کسر ۵۰٪ از باقیمانده مبلغ قرارداد بازیکن داد. پس از پایان قراردادش با سمپدوریا در ۲۰۱۱، کاسانو به آ.ث. میلان پیوست. با این حال به دلیل نارضایتی از فروش بازیکنان کلیدی میلان، به ویژه زلاتان ابراهیمویچ و تیاگو سیلوا، وی در پایان فصل از میلان درخواست انتقال کرد. در ۲۱ اوت ۲۰۱۲ میلان با پرداخت ۷ میلیون یورو بر سر تبادل کاسانو و جامپائولو پاتزینی با اینتر توافق کرد و در روز بعد این بازیکن رسماً به اینتر پیوست. افتخارات رم سوپر جام فوتبال ایتالیا: ۲۰۰۱ رئال مادرید لا لیگا: ۲۰۰۶–۰۷ میلان سری آ: ۲۰۱۰–۱۱ سوپرجام فوتبال ایتالیا: ۲۰۱۱ شخصی بازیکن جوان سال سری آ: ۲۰۰۱, ۲۰۰۳ پانویس منابع ویکیپدیای انگلیسی افراد زنده اهالی باری، ایتالیا بازیکنان باشگاه آ.اس. رم بازیکنان باشگاه آ.ث. میلان بازیکنان باشگاه اینتر میلان بازیکنان باشگاه باری بازیکنان باشگاه پارما بازیکنان باشگاه رئال مادرید بازیکنان باشگاه سمپدوریا بازیکنان باشگاه هلاس ورونا بازیکنان تیم ملی فوتبال ایتالیا بازیکنان تیم ملی فوتبال جوانان ایتالیا بازیکنان تیم ملی فوتبال زیر ۲۱ سال ایتالیا بازیکنان جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ بازیکنان جام ملتهای اروپا ۲۰۰۴ بازیکنان جام ملتهای اروپا ۲۰۰۸ بازیکنان جام ملتهای اروپا ۲۰۱۲ بازیکنان سری آ بازیکنان فوتبال اهل ایتالیا بازیکنان فوتبال دور از وطن در اسپانیا بازیکنان فوتبال مهاجر اهل ایتالیا بازیکنان لا لیگا بیخدایان اهل ایتالیا زادگان ۱۹۸۲ (میلادی) مهاجمان فوتبال ورزشکاران دور از وطن اهل ایتالیا در اسپانیا


text: اَسوچیاتزیونه سپورتیوا رم یک باشگاه حرفهای فوتبال ملقب به جالوروسی که در سری آ ایتالیا است و در شهر رم در کشور ایتالیا قرار دارد. این باشگاه در سال ۱۹۲۷ بنا نهاده شد. آ. اس. رم به جز فصل ۵۱–۱۹۵۰، همواره در بالاترین سطح فوتبال ایتالیا حضور داشتهاست. رم ۳ بار فاتح سری آ شدهاست؛ آنها موفق شدهاند در فصل ۴۲–۱۹۴۱، ۸۳–۱۹۸۲ و ۰۱–۲۰۰۰ قهرمان این رقابتها شوند. آنها همچنین ۹ بار قهرمان جام حذفی فوتبال ایتالیا و ۲ بار قهرمان سوپر جام فوتبال ایتالیا شدهاند. در رقابتهای اروپایی، آ. اس. رم موفق به قهرمانی در اینتر-سیتیز فیرز کاپ، نایب قهرمانی در جام باشگاههای اروپا ۸۴–۱۹۸۳، دو نایب قهرمانی در جام یوفا در سال های ۹۱–۱۹۹۰ و همچنین قهرمانی در نخستین دوره لیگ کنفرانس اروپا در سال ۲۲–۲۰۲۱ و نایب قهرمانی در لیگ اروپا ۲۳–۲۰۲۲ است. از سال ۱۹۵۳، رم بازیهای خانگیاش را در ورزشگاه المپیک رم برگزار میکند، ورزشگاهی که رقیب همشهری آنها لاتزیو نیز از آن استفاده میکند. این ورزشگاه با ظرفیت ۷۲٬۰۰۰ نفر، دومین ورزشگاه بزرگ ایتالیا بعد از ورزشگاه سن سیرو به حساب میآید. لباس خانگی این تیم از رنگهای ارغوانی امپراتوری و طلایی تشکیل شدهاست؛ که برگرفته از لقب این تیم «جالوروسی» به معنای زرد و قرمزها میباشد. نشان برجسته و نماد باشگاه، یک گرگ ماده است که از افسانه اساطیری بنیانگذاری شهر رم الهام گرفته شدهاست. تاریخچه تأسیس باشگاه در تابستان سال ۱۹۲۷ با اشتیاق و تلاش ورزش دوستان شهر رم باشگاه ورزشی آ آس رم، با ادغام ۳ باشگاه شهر رم (رومن اف سی، فورتیتودو- پرو رم و آلبا اودیک رم) تأسیس شد. براساس گزارشها روزنامههای وقت شهر رم –از جمله ایل مساجرو و نسخه شهر رم لاگاتزتا دلو اسپورت- این قرارداد در شب ۷ ژوئن ۱۹۲۷ منعقد شد. با توجه به تلاشهای ایتالو فوسچی در آن زمان برای ادغام این سه باشگاه با هدف ایجاد تیمی قدرتمند برای مقابله با تیمهای شمالی؛ تصمیم گرفته شد که وی اولین مدیر تاریخ باشگاه شود. باشگاه جدید از نماد گرگ پایتخت و از رنگهای زرد و قرمز که مورد علاقه مردم محلههای قدیمی و حومه شهر بود استفاده کرد. در ۲۲ ژوئیه ۱۹۲۷ ایتالو فوسچی با امضای دستور کار شماره ۱، باشگاه را به سه قسمت اساسی بخش ورزشی، بخش مالی و بخش مدیریت تقسیم کرد. نخستین جام در فصل ۲۸–۱۹۲۷ باشگاه رم اولین جام خود را در کنی کاپ با شکست مودنا در فینال کسب کرد. ستاره آن زمان رم آتیلیو فرراریس بود؛ بازیکن تیم ملی ایتالیا که در رم متولد شده بود و چندی بعد همراه تیم ملی ایتالیا قهرمان جام جهانی ۱۹۳۴ شد و در تیم منتخب جام قرار گرفت. بعد از نخستین فصل فولویو برناردینی افسانه ای به تیم اضافه شد که تا یازده فصل بعد ستاره تیم رم بود. زمین افسانهای تستاچیو در سالهای بین ۱۹۲۹ تا ۱۹۴۰ رم در زمین تستاچیو تمرین میکرد. استادیوم افسانه ای جالوروسیها هم در محلهٔ کارگر نشینی به نام تستاچیو ساخته شد که همواره تماشاگران زیادی را در خود میدید و عدهٔ کثیری برای حمایت تیم محبوب شان به آنجا میرفتند. اولین و آخرین بازی باشگاه در این زمین با پیروزی ۱–۲ رم همراه شد؛ نخستین بازی در برابر برشا و آخرین بازی در برابر لیورنو انجام شد. لازم است ذکر شود که معمار این بنا سیلویو سنسی، پدر فرانکو سنسی (رئیس باشگاه رم در سالهای ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۸)، از سازههای چوبی برای ساخت این ورزشگاه استفاده کرد. یک ماه پس از منتقل شدن به تستاچیو یکی دیگر از اتفاقات مهم باشگاه رقم خورد و اولین دربی میان رم و لاتزیو برگزار شد. رقابت بین این دو تیم با بازی در زمین روندینلا آغاز شد. آن روز بیشتر تماشاگران پرچم رم را به اهتزاز درآوردند و با تک گل رودولفو ولک خوشحال به خانه بازگشتند. در دهه ۱۹۳۰ رقابت بزرگ بین رم و یوونتوس آغاز شد. بازی مهمی سال ۱۹۳۱ انجام شد در زمانی که یوونتوس به کسب اولین جام از پنج جام متوالی خود نزدیک بود. بازی که در زمین تستاچیو برگزار شده بود با دبل برناردینی و گلهای فرراریس، ولک، فاسانلی و لومباردو ۰–۵ به نفع رم به پایان رسید. فیلم پنج تا صفر اثر ماریو بونارد با الهام از این بازی ساخته شدهاست. اولین اسکودتو پانزده سال پس از تأسیس، باشگاه رم توانست در ۱۴ ژوئن ۱۹۴۲ با پیروزی ۰–۲ مقابل مودنا اولین اسکودتوی خود را به دست آورد. رم با سرمربی گری آلفرد شافر و متشکل از خط مستحکم دفاعی که توسط دروازهبان گویدو ماستی رهبری میشد و با ضد حملههای زهردار و خطرناک تیم قدرتمندی برا هر حریفی به حساب میآمد. اما ستاره تیم آمادئو آمادئی ۲۱ ساله بود که با ۱۸ گل زده نقش مهمی در قهرمانی تیم داشت. وی در فراسکاتی به دنیا آمد و دوران فوتبال خود را در تیم جوانان رم آغاز کرد. وی پس از یک فصل حضور قرضی در آتالانتا به رم بازگشت و آلفرد شافر او را در پست مهاجم مرکزی قرار داد. اسکودتوی رم در سال ۱۹۴۲ اولین اسکودتویی بود که تیمی به غیر از تیمهای شمالی موفق به کسب آن میشود. سقوط و تولد دوباره پس از اسکودتوی اول رم دوران سختی را تحمل کرد. باشگاه بیشتر از هر باشگاه دیگری از عواقب جنگ جهانی دوم آسیب دید و بدون پول و بازیکن ماند. پس از چند فصل عملکرد ضعیف، رم در فصل ۵۲–۱۹۵۱ برای اولین و آخرین بار به دسته پایینتر سقوط کرد. رم سریع با قهرمانی سری بی به سرمربی گری جوزپه ویانی به سری آ بازگشت اما برای ۱۰ سال تنها موفقیت رم رتبه دوم در فصل ۵۵–۱۹۵۴ بود. در آغاز دهه ۶۰ رم با شرکت در مسابقات اروپایی سعی در احیای روحیه تیم و هواداران داشت. در ۶۱–۱۹۶۰ رم با قهرمانی در اینتر-سیتیز فیرز کاپ اولین موفقیت اروپایی خود را کسب کرد. رم توسط لوئیس کارنیگلیا با غلبه بر یونیون سنت گیلویس، کولون و هیبرنیان به دیدار نهایی رسید. رم در فینال با نتیجه ۲–۴ در دو بازی رفت و برگشت بیرمنگام را شکست داد و قهرمان جام اینتر-سیتیز فیرز کاپ شد. ستاره آن رقابت پدرو مانفردینی از رم بود که توانست ۱۲ گل به ثمر برساند. دهه ۶۰ و دو جام حذفی رم در دهه ۱۹۶۰ با سرمایه گزاری روی بازیکنان با استعدادی چون فرانچسکو لویاکونو، خوان آلبرتو شیافینو، آنتونیو آنجلیلو، جیاکومو لوسی و جانکارلو د سیستی (ملقب به دارکوب)؛ توانست دو جام حذفی در ۱۹۶۴ و ۱۹۶۹ کسب کند. جام حذفی سال ۱۹۶۹ تحت مدیریت و سرمربی گری آلوارو مارکینی و هلنیو هررا (ملقب به جادوگر) به دست آمد. کاپیتانی تیم بر عهده فرانکو کوردووا و فابیو کاپلو بود که خود بعدها سرمربی رم شد. هرچند که این فصل تحت تأثیر مرگ ناگهانی جولیانو تاکولا که در ۱۶ مارس ۱۹۶۹ در رختکن دچار حمله ناگهانی بیماری شد؛ قرار گرفت. اولین حضور لیدهولم در دهه ۱۹۷۰ گائتانو آنزالونه مدیریت باشگاه را بر عهده گرفت و قراردادی با نیلس لیدهولم امضا کرد. لیدهولم به بازیکنان جوان به خصوص فرانچسکو روکا و آگوستینو دی بارتولومی اعتماد کرد. این استراتژی موفق شد و رم فصل ۷۵–۱۹۷۴ را در رتبه سوم به پایان رساند. آنزالونه هم چنین با ساختن مرکز تمرین فولویو برناردینی دی تریگوریا که تا امروز مرکز تمرین اصلی باشگاه است تأثیر شایانی بر رم گذاشت. رم ویولا تابستان سال ۱۹۷۹ با مدیرعامل شدن دینو ویولا مقطع مهمی در تاریخ رم محسوب میشود. در زمان مدیریت وی رم به قله فوتبال ایتالیا دست پیدا کرد. در نخستین سال وی به عنوان مدیرعامل، رم با غلبه بر تورینو در فینال جام حذفی، به قهرمانی این رقابتها رسید. بازیکنان جوانی مانند برونو کونتی، کارلو آنچلوتی و مهاجم گلزن تیم، روبرتو پروتزو، در ترکیب اصلی بودند. در فصل ۸۱–۱۹۸۰ پائولو روبرتو فالکائو از اینترناسیونال به رم پیوست. و رقابت قدیمی رم و یوونتوس با قهرمانی یوونتوس در لیگ و نایب قهرمانی رم در لیگ و قهرمانی مجدد در جام حذفی به اوج خود رسید. دومین اسکودتو انتظار زیاد رم برای کسب اسکودتوی دوم از سال ۱۹۴۲ در فصل ۸۳–۱۹۸۲ به پایان رسید و در بازی پایانی مقابل جنوا در ۸ مه ۱۹۸۳ با گل مساوی بخش پروتزو تیم به قهرمانی سری آ رسید. تیم قدرتمندی با سرمربی گری لیدهولم، دروازهبانی همچون تانکردی، دفاع نفوذناپذیر با بازیکنان مهمی مانند ویرچود، نلا و مالدرا، خط هافبک تحسین پذیری با دی بارتولومی، فالکائو، آنچلوتی و پروهاسکا و خط حمله خطرناکی متشکل از پروتزوی تمام کننده و کونتی در بال راست. در شهر رم پس از این قهرمانی غوغا و هیاهویی به پا شد و مردم به شادی پرداختند. آنتونلو وندیتی، شاعر و ترانهسرا، که ده سال قبل شعر سرود رسمی باشگاه -رما رما رما- را سروده بود؛ تحت تأثیر این قهرمانی ترانه ممنون رم را نوشت. یک قدم تا شکوه قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا فصل بعد از دومین قهرمانی رم در سری آ، فصل ناامید کننده ای برای رم و هواداران بود. فصلی که قهرمانی را با دو امتیاز اختلاف به یوونتوس واگذار کردند و تلختر از آن شکست در فینال لیگ قهرمانان اروپا برابر لیورپول بود. رم با پیروزی برابر گوتبرگ، زسکاسوفیا، دینامو برلین و داندی یونایتد به دیدار پایانی این رقابتها رسید و باتوجه به میزبان بودن قهرمانی آنها دور از انتظار نبود. گل اول بازی را فیل نیل در صحنه ای مشکوک برای لیورپول به ثمر رساند که بازیکنان رم اعتقاد داشتند در صحنه منجر به گل بر روی دروازهبان خطا شدهاست. گل مساوی برای رم توسط پروتزو زده شد و بازی به پنالتی کشیده شد. لیورپول در پنالتیها با کمک دروازهبان خود و حرکات عجیبش به پیروزی رسید. این یک ناامیدی بزرگ برای رم و هوادارانش بود که تا به امروز نزدیکترین شانس باشگاه برای قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا است. رم فصل ۸۴–۱۹۸۳ را با پیروزی در فینال جام حذفی برابر ورونا تمام کرد اما شکست در فینال لیگ قهرمانان اروپا در ورزشگاه المپیک دوران ویولا را تحت تأثیر خود قرار داد. دومین فینال اروپایی سون گوران اریکسون که در سال ۱۹۸۴ سرمربی رم شد در فصل ۸۶–۱۹۸۵ به سومین اسکودتو نزدیک شد اما با دو باخت دور از انتظار برابر لچه انتهای جدولی رم فصل را در رتبه دوم به پایان رساند. موفقیت در کسب ششمین جام حذفی مایه دلخوشی رم در آن فصل شد. در اواخر دهه ۱۹۸۰ رم نتوانست جام دیگری را به افتخارات خود اضافه کند. در سال ۱۹۹۱ پس از مرگ دینو ویولا و با هدایت اوتاویو بیانکی رم به دیدار نهایی لیگ اروپا در برابر اینترمیلان رسید. اینترمیلان در دیدار رفت در خانه خود با دو گل رم را شکست داد و در دیدار برگشت تک گل ریتزیتلی برای قهرمانی رم کافی نبود و اینترمیلان قهرمان آن دوره از مسابقات شد. رم در فصل ۹۱–۱۹۹۰ با شکست سمپدوریا فاتح جام حذفی شد. ورود فرانکو سنسی پس از مدت کوتاه و موقتی از ریاست مشترک پیترو متزارما و فرانکو سنسی، فرانکو سنسی تنها مدیر باشگاه شد. رئیس جدید، طرفدار و عاشق رم بود. وی کارلو ماتزونه را که متولد رم بود را به سرمربی گری تیم منصوب کرد و روی بازیکنان مشهوری مانند آبل بالبو و دنیل فونسکا سرمایه گزاری کرد. اگرچه نتایج تیم طبق انتظارات پیش نرفت ولی با هدایت ماتزونه، فرانچسکو توتی جوان شروع به درخشش کرد. پس از یک فصل اعتماد به کارلوس بیانکی، زدنیک زمن که به نوآوری در تاکتیکها معروف بود سرمربی رم شد. تحت هدایت زدنیک زمن، رم بازیکنان بزرگی همچون کافو، وینسنت کاندلا، دامیانو توماسی و مارکو دلوکیو خریداری کرد و فرانچسکو توتی به عنوان کاپیتان (فوتبال) تیم انتخاب شد. سومین اسکودتو در فصل ۰۰–۱۹۹۹ طرفداران رم انتظار زیادی برای کسب جام و پیروزی داشتند. فرانکو سنسی تصمیم گرفت موفقترین سرمربی وقت ایتالیا را برای رم انتخاب کند و با فابیو کاپلو قرارداد امضا کرد. علاوه بر سرمربی، سنسی بازیکنان مطرحی مانند وینچنزو مونتلا و هیدتوشی ناکاتا را به تیم اضافه کرد. اوضاع برای رم چندان خوب پیش نرفت تا اینکه در فصل ۰۱–۲۰۰۰ گابریل باتیستوتا، والتر ساموئل و امرسون جذب رم شدند. رم فصل را با ۷۵ امتیاز، بیشترین امتیاز کسب شده در جدول ۱۸ تیمی، به اتمام رساند. ستارگان تیم در آن فصل باتیستوتا با ۲۰ گل زده، مونتلا و توتی بودند. قهرمانی سوپرجام در تابستان، رم با پیروزی ۰–۳ برابر فیورنتینا در ورزشگاه المپیک فاتح سوپر جام ایتالیا شد و رم برای اولین بار به فرمت جدید و فعلی لیگ قهرمانان اروپا راه یافت. فابیو کاپلو سه فصل دیگر را هم با رم سپری کرد و پس از آن به یوونتوس، رقیب دیرینه رم، پیوست و چزاره پراندلی که به خاطر نتایج درخشانش در پارما معروف شده بود به رم پیوست. هرچند به خاطر دلایل خانوادگی مجبور به استعفا شد و رودی فولر مهاجم سالهای قبل رم جای او را گرفت. نتایج این فصل با توجه به جا به جاییهای زیاد روی نیمکت سرمربی گری درخشان نبود. هشتمین قهرمانی جام حذفی در تابستان سال ۲۰۰۵ لوچیانو اسپالتی به عنوان سرمربی به رم پیوست و نوید شروع جدیدی با رم را میداد. در اولین فصل حضور رم با ۱۱ پیروزی پیاپی در سری آ رکورد جدیدی خلق کرد و در نهایت توانست سهمیه لیگ قهرمانان اروپا را برای فصل بعد کسب کند درحالی که یوونتوس و میلان هردو به خاطر وقایع کالچوپولی محروم شدند. فصل ۰۷–۲۰۰۶ به بدترین شکل ممکن با باخت ۴–۳ برابر برابر اینتر در فینال سوپر جام ایتالیا آغاز شد اما با کسب رتبه دوم سری آ، رسیدن به ۸ تیم نهایی لیگ قهرمانان اروپا و هشتمین قهرمانی جام حذفی در برابر اینترمیلان به پایان رسید. بازی در دیدار رفت ۲–۶ به نفع رم و دیدار برگشت ۱–۲ به نفع اینترمیلان به اتمام رسید. جامهای بیشتر برای رم در شروع فصل ۰۸–۲۰۰۷ رم با تک گل دنیله دروسی اینترمیلان را در سن سیرو شکست داد و سوپر جام ایتالیا را کسب کرد. در لیگ توتی و یارانش اینترمیلان را شکست دادند تا اسکودتوی چهارم را کسب کنند ولی در نهایت لیگ را به اینترمیلان واگذار کردند. دوباره رم برای جام حذفی تلاش کرد و توانست رکورد ۹ قهرمانی در جام حذفی را کسب کند. در ابتدای فصل ۰۹–۲۰۰۸ خبر ناراحتکننده فوت فرانکو سنسی منتشر شد و دختر او، روزلا سنسی، عهدهدار این مسئولیت شد. دیداری دوباره با مسابقات اروپایی شوک از دست دادن فرانکو سنسی و نتیجه نگرفتن علیرغم شرایط فنی و بازیهای خوب مانند فصل قبل باعث شد رم نتواند فصل را در رتبه ای بهتر از ششم تمام کند و در جام حذفی در مرحله یک چهارم نهایی توسط اینترمیلان حذف شد. ولی این فصل به خوبی برای هواداران به خاطر رقابتهای لیگ قهرمانان اروپا به یاد ماندنی است. رقابتی که رم در مرحله یک چهارم نهایی در ضربات پنالتی مقابل آرسنال حذف شد. اوایل فصل ۱۰–۲۰۰۹، کلودیو رانیری جانشین لوچیانو اسپالتی شد. سرمربی متولد رم توانست طی فصل اول درخشان خود رم را به چهارمین اسکودتو نزدیک کند اما با شکست برابر سمپدوریا رم لیگ را با ۲ امتیاز اختلاف به اینترمیلان واگذار کرد. در فوریه ۲۰۱۱ کلودیو رانیری جای خود را به وینچنزو مونتلا داد اما در نهایت رم فصل را در رتبه ششم به پایان رساند. از ۲۰۱۱ تا قهرمانی اولین دوره کنفراس اروپا تابستان ۲۰۱۱ پایان مالکیت خانواده سنسی بر رم بود. با حضور مالکهای آمریکایی به رهبری جیمز پالوتا و توماس دی بندتو به عنوان مدیر، فصل جدیدی در تاریخ رم آغاز شد. اولین تغییرات ایجاد شده توسط مالکان آمریکایی امضای قرارداد با لوییز انریکه به عنوان سرمربی بود. انریکه تیمش را به فوتبال نوآورانه هدایت میکرد اما نتیجه، نتیجه مدنظر نبود و تصمیم گرفت آخر فصل از باشگاه جدا شود. با بازگشت زدنیک زمن در ژوئن ۲۰۱۲ به عنوان سرمربی شور و شوق به تیم بازگشت. در اواخر اوت نام جیمز پالوتا به عنوان مدیرعامل اعلام شد. دوران دوم سرمربی چک تبار در رم زیاد به طول نینجامیدو در فوریه ۲۰۱۳ به علت نتایج ضعیف در لیگ از تیم جدا شد. اورلیو آندراتزولی به عنوان سرمربی تیم انتخاب شد اما او هم نتوانست انتظارات را برآورده کند. در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۳ رودی گارسیا به عنوان سرمربی جدید رم انتخاب شد. او اولین مربی زبان فرانسوی بود که بر روی نیمکت رم مینشست. او به سرعت توانست خود را با بازیکنان و هواداران هماهنگ کند و توانست در ۱۰ بازی اول خود در رم ۱۰ پیروزی کسب کند و در پایان فصل رتبه دوم سری آ را کسب کرد و به دور گروهی لیگ قهرمانان اروپا راه یافت. در فصل دوم او در رم مانند فصل اول رتبه دوم را کسب کرد و به دور گروهی راه پیدا کرد. در فصل ۱۶–۲۰۱۵ گارسیا در جام حذفی مقابل اسپزیا حذف شد و در دیدار رفت مقابل رئال مادرید در لیگ قهرمانان اروپا با نتیجه ۰–۲ شکست خورد. ژانویه ۲۰۱۶ گارسیا جای خود را به لوچیانو اسپالتی داد. رم در فصل اول اسپالتی رتبه دوم لیگ را کسب کرد. در لیگ قهرمانان اروپا در بازی برگشت مقابل رئال مادرید با شکست ۰–۲ در مرحله یکهشتم حذف شد. رم در فصل دوم اسپالتی از لیگ قهرمانان با شکست مقابل پورتو در پلی آف حذف شد و در لیگ اروپا در یکهشتم نهایی با شکست از لیون حذف شد. در جام حذفی در نیمه نهایی مقابل لاتزیو شکست خورد و در نهایت لیگ را با رتبه دوم به پایان رساند. در مه ۲۰۱۷ اوزبیو دی فرانچسکو هافبک سابق رم هدایت رم را بر عهده گرفت. در فصل ۱۸–۲۰۱۷ رم با اوزبیو دی فرانچسکو توانست رتبه سوم لیگ را بهدستآورد ولی در جام حذفی در یکهشتم مقابل تورینو حذف شد. نقطه اوج کار رم در این فصل رسیدن به نیمه نهایی لیگ قهرمانان اروپا با شکست چلسی، شاختار دونتسک و بارسلونا بود و در نهایت مقابل لیورپول شکست خورد و از ادامه راه بازماند. فصل ۱۹–۲۰۱۸ برای رم خوب شروع نشد و در ادامه منجر به اخراج دی فرانچسکو و حضور دوباره کلودیو رانیری به عنوان جانشین او شد. در سال ۲۰۲۲ با آمدن ژوزه مورینیو به عنوان سرمربی این تیم، توانست پس از سالها ناکامیه فتح جام در اولین دوره لیگ کنفرانس اروپا پس از شکست فاینورد هلند در فینال همراه با آقای خاص قهرمان این مسابقات شود. تولیدکنندگان پیراهن و حامیان مالی بازیکنان ترکیب کنونی تیم بازیکنان قرضی در تیمهای دیگر کادر فنی تا ۱۹ نوامبر ۲۰۲۰ مربیان تاریخ باشگاه در لیست زیر مربیان تاریخ رم از سال ۱۹۲۷ تا به امروز قرار دارد. کادر مدیریتی تا ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۹ مدیران تاریخ باشگاه در زیر میتوانید لیست مدیران باشگاه رم از ابتدا تاکنون را مشاهده کنید. در سال ۱۹۹۳ برای چند ماه متزارما و سنسی هر دو مالک باشگاه بودند اما با شروع فصل سنسی به تنهایی عهدهدار این مسئولیت شد. وی تا زمان مرگ خود به مدت ۱۵ فصل مالک رم بود و رکورددار این زمینه است. از سهامداران این باشگاه میتوان کوین گارنت، بازیکن برجسته بسکتبال آمریکایی را نام برد. تالار مشاهیر در ۷ اکتبر ۲۰۱۲ تالار مشاهیر رم اعلام شد. باشگاه رم در وبسایت رسمی خود و همچنین در سالنی مخصوص نام بازیکنانی را که در تاریخ رم جاودانه خواهند ماند، به عنوان مشاهیر تاریخ باشگاه رم اعلام کرد. افتخارات باشگاه افتخارات داخلی ۳ بار قهرمانی سری آ در سالهای ۲۰۰۱ و ۱۹۸۳ و ۱۹۴۲ ۹ بار قهرمانی جام حذفی ایتالیا در سالهای ۱۹۶۴، ۱۹۶۹، ۱۹۸۰، ۱۹۸۱، ۱۹۸۴، ۱۹۸۶، ۱۹۹۱، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ ۲ بار قهرمانی در سوپر جام ایتالیا در سالهای ۲۰۰۱ و ۲۰۰۷ ۱ بار قهرمانی در سری بی در سال ۱۹۵۲ ۱ بار قهرمانی در کنی کاپ در سال ۱۹۲۸ افتخارات اروپایی قهرمانی در اینتر-سیتیز فیرز کاپ در ۶۱–۱۹۶۰ قهرمانی در جام آنگلو-ایتالین در سال ۷۲–۱۹۷۱ نایب قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا در ۸۴–۱۹۸۳ نایب قهرمانی لیگ اروپا در ۹۱–۱۹۹۰، ۲۳–۲۰۲۲ قهرمانی لیگ کنفرانس اروپا در ۲۲–۲۰۲۱ پانویس پیوند به بیرون وبگاه رسمی اطلاعات تیم فوتبال آ. اس. رم در mesibook| باشگاههای سری آ باشگاههای سری بی باشگاههای فوتبال ایتالیا باشگاههای فوتبال برنده لیگ کنفرانس اروپا باشگاههای فوتبال بنیانگذاریشده در ۱۹۲۷ (میلادی) باشگاههای فوتبال لاتزیو باشگاههای لیگ دسته اول فوتبال ایتالیا باشگاههای ورزشی چندرشتهای در ایتالیا بنیانگذاریهای ۱۹۲۷ (میلادی) در ایتالیا شرکتهای فهرست شده در بورس اوراق بهادار ایتالیا شرکتهای ورزشی عمومی ورزش در رم