text: آواشناسی یا فونتیک شاخهای از زبانشناسی است که به مطالعه اصوات گفتار انسان میپردازد و با خواص فیزیکی اصوات گفتاری (آواها) ارتباط دارد که عبارتند از: تولید فیزیولوژیکی آنها، خواص آکوستیک، درک مخاطب و وضعیت نروفیزیولوژیکی. از سوی دیگر، واجشناسی به تعیین مشخصات دستوری چکیده سامانههای اصوات مربوط میشود. پیشینه آواشناسی در سال ۲۵۰۰ پیش از میلاد مسیح در هند باستان مورد مطالعه قرار گرفته است و تعریف پانینی از مکان و طرز گفتار اصوات صامت در قرن پنجم پیش از میلاد مسیح به زبان سانسکریت برمی گردد. امروزه الفبای هندی اصلی، حروف صمات خود را مطابق با دستهبندی پانینی منظم کردهاند. یونانیان باستان نیز نخستین افرادی تلقی میشوند که یک سیستم نوشتاری را برای الفبای آوایی ارائه کردند. آواشناسی مدرن با الکساندر ملویل بل آغاز شد که کتاب «گفتار مرئی» او سیستمی از نشانههای دقیق را برای نوشتن اصوات گفتاری فراهم میکرد. مطالعه آواشناسی در اواخر دهه نوزدهم به سرعت رشد کرد که بخشی از آن ناشی از ابداع آواسنج (فنوگراف) بود که اجازه میداد تا سیگنال گفتار ثبت شود. آواشناسان قادر بودند چندین بار سیگنال گفتار را بازپخش کنند و از فیلترهای آکوستیک برای آن سیگنال استفاده کنند و البته برای انجام این کار باید قادر به استنتاج دقیقتری در مورد طبیعت آکوستیک سیگنال گفتار میبودند. لودیمار هرمان با استفاده از آواسنج ادیسون خواص طیفی اصوات صامت و صدادار را بررسی کرد و در این مقالات بود که اصطلاح «مرکب» برای نخستین بار معرفی شد. همچنین، هرمان صداهای ضبطشدهاي صدادار را در سرعتهای متفاوتی بازپخش کرد که با آواسنج ادیسون ساخته شده بود و اینگونه نظریات تولید حروف صدادار ویلیس و ویتستون را آزمایش کرد. زمینههای فرعی آواشناسی به عنوان رشتهای تحقیقاتی دارای سه شاخه اصلی است: آواشناسی تفصیلی به تفصیل گفتار مربوط میشود؛ یعنی موقعیت، شکل و حرکت تفصیل دهندهها یا اعضای گفتاری مانند لبها، زبان و تاهای دهانی آواشناسی آکوستیک با آکوستیک گفتار ارتباط دارد: خواص طیفسنجی امواج صدای تولیدشده با گفتار مانند فرکانس، شدت و ساختار هارمونیک آنها. آواشناسی ممیزی با درک گفتار متناسب است: درک، دستهبندی و شناسایی اصوات گفتاری و نقش سیستم ممیزی و مغز در این فرایند. آوانگاری آوانگاری فونتیک سیستمی برای نوشتن آوای اصوات است که در زبان گفتاری یا زبان اشاره ایجاد میشود. در شناخته شدهترین سیستم برای آوانگاری فونتیک یعنی الفبای آوانگاری بینالمللی (IPA) از نقشهبرداری یک به یک بین آواها و نمادهای نوشتاری استفاده میشود. , طبیعت استانداردشده IPA به کاربران آن اجازه میدهد تا آواها، گویشها و لحنهای زبانهای مختلف را به درستی و بهطور جامع بنویسند. IPA , نه تنها برای مطالعه آواشناسی، بلکه برای آموزش زبان، بازیگری حرفهای و آسیبشناسی گفتار ابزار مفیدی است. کاربردها کاربردهای آواشناسی عبارتند از: آواشناسی مباحثهای که عبارت است از کاربرد آواشناسی (علم گفتار) برای اهداف (قانونی) مباحثهای شناسایی گفتار یعنی آنالیز و آوانویسی گفتار ضبط شده با استفاده از یک سیستم کامپیوتری دانش نامولوژی و انتخاب نام برند ارتباط با واجشناسی برخلاف آواشناسی، واجشناسی عبارت است از مطالعه چگونگی الگوپذیری اصوات و ایماها بین زبانها که چنین مسائلی را با سطوح و جنبههای دیگر زبان مرتبطمیکند. آواشناسی با خواص تفصیلی و آکوستیک اصوات گفتاری، چگونگی تولید شدن آنها و چگونگی درک آنها ارتباطدارد. آواشناسان میتوانند به عنوان بخشی از این بررسی به خواص فیزیکی کنتراستهای صدای معنادار یا معنای اجتماعی کدگذاری شده در سیگنال گفتار (مانند جنسیت، مسائل جنسی، مسائل اخلاقی و غیره) بپردازند. با این حال یکی از بخشهای اساسی تحقیقات انجام شده در زمینه آواشناسی به عناصر معنیدار موجود در سیگنال گفتار مربوطنمیشود. درحالیکه به شکل گستردهای در مورد این مسئله موافقت شده که واجشناسی ریشه در آواشناسی دارد، شاخه متمایزی از زبانشناسی است که به اصوات و ایماها به عنوان واحدهای چکیده (مانند ویژگیها، واجها، وزنها، هجاها و غیره) و تغییر شرطی آنها (مثلا از طریق قوانین اَلوفونیک، محدودیتها یا قوانین اشتقاق آنها) مربوط میشود. واجشناسی از طریق دستهای از ویژگیهای متمایز با آواشناسی ارتباط دارد که نمایش چکیده واحدهای گفتاری را برای ایماهای تفصیلی، سیگنالهای آکوستیک یا نمایشهای ادراکی مجسم میکند. پانویس جستارهای وابسته آوا واجشناسی و آواشناسی فارسی واجشناسی الفبای آوانگاری بینالمللی زبانشناسی منابع ویکیپدیای انگلیسی منابع بیشتر O'Grady, William, et al. (2005). Contemporary Linguistics: An Introduction (5th ed.).Bedford/St. Martin's. . پیوند به بیرون وبگاه زبان فارسی جدول آواشناسی انگلیسی همراه با صدا اصطلاحات زبانشناسی زبانشناسی شاخههای زبانشناسی


source: wikipedia

text: به صفحهای فلزی که برای تغییر سمت و سوی لوکوموتیو یا انتقال آن به خطوط گوناگون ریلی بکار میرود سینی دَوّار میگویند. منابع برابرهای فرهنگستان زبان فارسی. ترابری ریلی زیرساختهای ریلی سینیهای دوار


text: آمادگاه (به انگلیسی : Motive power depot) و ( به صورت مختصرMPD) به مکانی گفته میشود که لوکوموتیو در آن ذخیره میشود وقتی که از آن استفاده نمیشود و هم چنین برای تعمیر و نگهداری هم می باشد. آمادگاه ها در اصل به عنوان در حال اجرا ، یا سوله موتور و برای کوتاه مدت آلونک شناخته می شود. آمادگاه ها دارای امکانات برای سوخت گیری و جایگزینی آب ، روغن موتور و گریس و برای لوکوموتیو بخار دفع خاکستر ارائه شده است. منابع ویکیپدیای انگلیسی پارکینگها زیرساختهای ریلی لوکوموتیوها نگهداری


text: پارسَنگ یا بالاست قطعات شکسته شده سنگ است که روی بستر راه آهن ریخته میشود تا از لغزیدن خط آهن جلوگیری کرده و ایجاد تعادل برای ریلها کند. پارسنگها همچنین آبهای بارشی را رد میکنند و باعث زهکشی مسیر راه آهن میشوند. نوعی از خطوط آهن هم هست که در آنها پارسنگ بکار نرفته و به خط آهن بیپارسنگ معروفند. پارسنگ همچنین مفهومی است در وزن کردن با ترازو. بالاست لایهای از مصالح سنگی شکسته با قطر متوسط ۲۰ تا ۶۰ میلیمتر است که مجموعه تراورسها و ریل بر روی آن قرار گرفته و پیش بینی آن برای رسیدن به اهداف زیر ضروری است: تحمل نیروهای قائم، افقی و جانبی وارده بر تراورسها به منظور نگهداشتن خط در موقعیت معین خود تأمین بخشی از برجهندگی و جذب انرژی خط پخش و انتقال بارها به لایههای تحتانی زهکشی آبهای سطحی تنظیم و تراز نمودن سطح ریل حین ریل گذاری و تعمیرات میرایی و استهلاک ضربات، ارتعاشات و صداهای حاصل از حرکت وسایل نقلیه ریلی عایق یخبندان برای لایه زیر خود جلوگیری از رشد گیاهان در خط زیر بالاست زیر بالاست لایهای از مصالح نسبتاً ریزدانه است که توصیه میشود به منظور دستیابی به اهداف زیر بین بالاست و سطح تمام شده زیر سازی اجرا شود: کاهش تنشهای وارد بر لایههای زیرسازی نگهداری سطح بالای بستر در مقابل نفوذ سنگهای بالاست محافظت از سطح زیرسازی در برابر یخبندان جلوگیری از نفوذ ذرات ریز بستر روسازی به بالاست تسهیل بیشتر زهکشی منابع Wikipedia contributors, "Track ballast," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Track_ballast&oldid=188664555 (accessed February 17, 2008). مصوبات فرهنگستان زبان فارسی در زمینه ترابری. مسیر دائمی زیرساختهای ریلی


text: قلاب قطار بخشی از تجهیزات قطار است که امکان آزاد شدن اتصال بین دو خطنورد (واگن) را فراهم میکند. نگارخانه منابع پیوند به بیرون West Somerset Railway - Feature: Couplings – Descriptions of: three-link, Instanter, Screw, Buckeye فناوریهای ریلی قطعات قطار


text: اُشْتُرانْکوه مشهور به آلپ ایران، بلندترین نقطه استان لرستان، رشتهکوهی در شرق استان لرستان، واقع در شهرستان دورود و از جنوب شرقی دورود تا شمال غربی الیگودرز و یکی از بلندترین رشتهکوههای زاگرس است. بلندترین قله این رشتهکوه به نام سنبران به ارتفاع ۴۱۵۰ متر است و یکی از ۱۵۱۵ قله بسیار برجسته جهان بهشمار میرود. این رشتهکوه سرچشمه یکی از سرشاخههای اصلی رود دز به نام ماربره است که در دوره کوهزایی آلپی جدید ایجاد شدهاست. این کوه از جمله کوههای جوان میباشد که در حدود ۳۰ میلیون سال پیش ایجاد شدهاست. قلههای بلند و پر برف، درههای ژرف و طولانی، رودهای دائمی، پوشش گیاهی و جانوری بسیار متنوع، روستاهای کوهپایهای از جمله ویژگیهای اشترانکوه میباشد که به سبب بلندی در شعاع ۱۰۰ کیلومتری به خوبی پیدا است. گفته میشود نام آن به سبب وجود قلههای ۸ گانه که برخی از آنها بلندتر از ۴۰۰۰ متر میباشد و مانند کاروانی از شتر به ردیف قرار گرفته، به شترکوه یا اشترانکوه معروف گشتهاست. قلههای مهم آن از شمال باختری به جنوب خاوری اینهاست: چال میشان، گلگل، گلگهر، سنبران، کوله لایو، میرزایی، فیالسون، لگه، سراب شاه تخت، سوزنی مهرجمال، پیاره دره تخت، پیاره کمندان، ازنادر و کولهجنو. در ارتفاعات اشترانکوه درههایی یخچالی وجود دارد که در اصطلاح محلی به آنها چال میگویند. از جمله این چالها میتوان از چال میشان، چال کبود، چال بران، چال فیالسون، چال شاهتخت، چال پیارو و چال همایون نام برد. رودهای کوچک بسیاری از این قلهها سرچشمه میگیرند که ماربره، گهررود، دره دایی و دره دزدان از آن جملهاند. دریاچه گهر معروف به نگین اشترانکوه در یکی از دامنههای جنوب باختری و در دره گَهَررود قرار دارد. دریاچه گهر که یکی از مناطق گردشگری ایران محسوب میشود در دامنهٔجنوبی این رشته کوه قرار دارد؛ که به نگین زاگرس معروف است. دامنههای اشترانکوه از دیرباز محل استقرار برخی طوایف لر بودهاست، پس از مهاجرت از آنجا و عبور از میافارقین و، آنان بعدها به اتابکان لرستان شهرت یافتند. مراتع دامنههای اشترانکوه مورد استفاده عشایر این ناحیه است؛ و دارای جاذبههای طبیعی بسیاری است. حیات وحش این رشته کوه در حدود سال ۱۳۴۰ از لحاظ گونههای جانوری و گیاهی جزء مناطق حفاظت شده قرار گرفت و در سال ۱۳۴۸ جزء محیط زیست جهانی قرار گرفت. از گونههای جانوری آن میتوان به خرس قهوهای، روباه، کفتارراه راه ، گراز، گرگ خاکستری، بز کوهی، قوچ، گربه وحشی، گربه جنگلی، سنجاب درختی، مار قیطانی و از پرندگان میتوان به عقاب، کبک، جغد، اردک و شاهین اشاره نمود که همگی تحت حفاظت محیط زیست میباشند. در اشترانکوه پسته کوهی به فراوانی یافت میشود و پوشش گیاهی متنوع آن اعم از گون، ریواس و استپها در شیب ملایم بعضی نقاط و گلهای طبیعی و خودرو محل مناسبی برای جانوران ساکن در اشترانکوهاست که در آن زاد و ولد کرده و از آنان تغذیه میکنند. اشترانکوه پذیرای کوهنوردان و گردشگران و زمینشناسانی از اقصی نقاط کشور و خارج از کشور بوده که برای تفریح و ورزش و پژوهش علمی مراجعه نمودهاند. منطقه حفاظتشده منطقه حفاظتشده اشترانکوه یکی از مناطق حفاظتشده ایران است که علاوه بر دریاچه گهر، تونل برفی، چشمه قلقل و دره تخت را نیز شامل میشود؛ این منطقه ۹۸ هزار هکتار وسعت دارد و یکی از مهمترین منابع طبیعی ایران بهشمار میآید. جستارهای ویژه فهرست کوههای ایران پانویس منابع عباساقبال، تاریخ مغول از حمله چنگیز تا تشکیل دولت تیموری، تهران، ۱۳۶۴ش؛ عباس جعفری، کوهها و کوهنامه ایران، تهران، ۱۳۶۸ش؛ عبدالواحد خنجی، «فرهنگ کوههای ایران»، شکار و طبیعت، تهران، ۱۳۳۹ش، شم ۷؛ مشکوتی، نصرتالله، از سلاجقه تا صفویه، تهران، ۱۳۴۳ش نقشه عملیات مشترک (زمینی)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۱ش، گ ۹–۳۹. کتاب درسی جغرافیای استان لرستان پیوند به بیرون زمینچهرهای استان لرستان کوهنوردی در ایران کوههای استان لرستان کوههای ایران کوههای چهار هزار متری کوههای چهار هزار متری زاگرس کوههای زاگرس جاذبههای گردشگری دورود مناطق حفاظتشده استان لرستان


text: {{جعبه شهر ایران |نامرسمی= |عرضجغرافیایی=۳۵٫۸۲ |طولجغرافیایی=۵۰٫۹۷ | فتوکلاژ = بله | تصویر = |اندازهتصویر=۲۵۰ |استان=البرز |شهرستان=کرج |بخش= مرکزی |دهستان= |ناممحلی= |نامهایقدیمی=کوهرج، کراج، کاوک، کرژ |سالشهرشدن= |جمعیت=۱٬۵۹۲٬۴۹۲|رشد جمعیت= ۴/۷٪ |تراکمجمعیت= ۷٬۵۰۰ |مساحت=۲۲۰ کیلومتر مربع |ارتفاع=۱٬۳۰۰ متر |میانگیندما=۱۵ درجهٔ سانتیگراد |میانگینبارشسالانه=۲۵۱/۷ میلیمتر |شمارروزهاییخبندان=۵۰ روز |رهآورد= | شهردار= مهرداد کیانی |پیششماره= ۰۲۶ | پلاک اتومبیل = ۶۸ تمام حروف ۲۱ ص، و ۳۸ ب، د، س، م، ن، هـ، ی ۳۰ د، س، ل، م | وبگاه= karaj.ir |پانویس= |نشانواره شهرداری= |اندازه تصویر= |نامهایدیگر= |سال تأسیس شهرداری=۱۳۳۰}} کَرَج () مرکز استان البرز، مرکز شهرستان کرج و یکی از کلانشهرهای ایران است. کلانشهر کرج نیز بیست و دومین کلانشهر پرجمعیت خاورمیانه است. کرج در کوهپایههای البرز مرکزی با وسعت ۱۶۰ کیلومتر مربع قرار دارد. کرج تا قبل از تشکیل استان البرز در سال ۱۳۸۹ جزو استان تهران بود؛ با تشکیل استان البرز کرج به عنوان مرکز استان البرز قرار گرفت. این شهر به علت موقعیت جغرافیایی مناسب، داشتن شهرکهای صنعتی، موقعیت اقتصادی و همجواری با کلانشهر تهران بسیار مهاجرپذیر است. کرج پس از تهران بزرگترین شهر مهاجرپذیر ایران است و به همین دلیل به آن لقب «ایران کوچک» داده شدهاست. همچنین جمعیت این شهر نسبت به سایر شهرهای بزرگ ایران جوانتر است، و بالاترین میزان رشد موالید یا زاد و ولد را به خود اختصاص دادهاست. این شهر در میان کلانشهرهای ایران با رشد جمعیت سالانهٔ ۴/۷ درصد یکی از بالاترین رشد جمعیت را دارد. نام برای نام کرج تعابیر مختلفی ارائه شدهاست، که البته این تعابیر مختلف معانی به نسبت مشابهی ارائه میدهند. فرهنگ نفیسی کرج (karaj) را به معنی گوی، گریبان، چاک و شکاف جامه معنا کردهاست. همچنین محمدحسین بن خلف تبریزی در کتاب برهان قاطع دربارهٔ نام کرج چنین گفتهاست: بفتح اول وسکون ثانی وجیم گوی گریبان را گویند. که این تعبیر نیز همان معنی را میدهد. فریدون جنیدی از صاحب نظران زبان و فرهنگ ایران در مقالهای به نام «گزارشی پیرامون معنی واژه کرمان» بخش نخست این واژه یعنی «کر» را در نام مناطق فلات ایران نظیر کرمان، کرکوک، کرمانشاه، کرند، کرج و ... را هم خانواده میداند و آنها را از واژه اوستایی کئری (kaeri) برگرفته میداند که به معنای رشتهکوه است. جنیدی با توجه به موقعیت جغرافیایی کوهستانی کرج، این تعبیر از نام این شهر را منطقیترین معنای نام کرج خواندهاست که ریشهای ایرانی و اوستایی دارد. در کتاب از صید ماهی تا پادشاهی در مورد تاریخچه کرج آمده که از کلمه کرجی به معنی قایق گرفته شدهاست چون برای ورود به تفرج گاه کرج باید از رودخانه کرج با کرجی عبور میکردند. پیشینه دوران باستان آثار باقیمانده در عهد باستان و دوران حکومت هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در منطقهٔ کرج گواه است که این ناحیه در روزگاران گذشته از تمدن پیشرفتهای برخوردار بودهاست. کرج، مدتی جزء مازندران و زمانی بخشی از ری بودهاست و گاهی از روستاهای رودبار ارنگه محسوب میشدهاست. تا پیش از حملهٔ مغول رفتوآمد کاروانها بیشتر از راهی بوده که از طریق سگز آباد و شهریار (تهران) به ری میرفتهاست. پس از این دوره راه قزوین–کرج–ری اهمیت بیشتری یافت ولی اهمیت کرج در دورهٔ صفوی به دلیل قرار گرفتن بر سر راه تهران-قزوین-تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پلها و قلعهها ایجاد شده در حاشیهٔ این جاده به آن هویت بخشیدهاست. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری قمری از کرج به عنوان یکی از روستاهای ری نام بردهاست. در آغاز سدهٔ هفتم هـ. ق یاقوت حموی نیز کرج را تابع ری دانستهاست. حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هـ. ق در کتاب مشهور خود (نزهة القلوب) کن و کرج را از ولایات تابع رودبار ارنگه برشمرده و در ذکر رودخانههای عراق عجم از کوهرود نام میبرد که ویژگیهای آن بهطور دقیق قابل تطبیق بر روی رودخانه کرج است. در سدههای میانهٔ اسلام و پس از آن به ویژه در عهد آخرین پادشاهان صفوی که تهران مقر حکومتی دربار میشود، مسیر تهران–کرج–قزوین مورد توجه قرار میگیرد و به احتمال فراوان کاروانسرای صفوی کرج قابل انتساب به همین دورهاست. دوران قاجار دورهٔ قاجار به ویژه دورهٔ فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه کرج به علت همجواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجهٔ سلیمان میرزا قرار گرفت و کاخ سلیمانیه را در آنجا ساخت. در همین دوران سپاهیها زیادی از منطقه عبور کرده و یادداشتهایی از خود بر جای گذاشتهاند. در این دورهٔ کرج به عنوان قسمتی از راه اصلی تهران-قزوین شناخته میشد. در بیشتر سفرنامهها ایرانی و غربی به گستردگی از این مکان یاد نشدهاست. دوران پهلوی در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی توسط حسینعلی رزم آرا تألیف شدهاست، دربارهٔ کرج اینگونه نوشتهاست که این نشان دهنده وضعیت کرج در آن روزگار است:کرج شهری کوچک بر سر راه شوسه تهران به قزوین است که در ۳۹ کیلومتری باختر تهران و ۱۰۱ کیلومتری خاور قزوین واقع است؛ در دامنه رودخانه کرج با آب و هوایی سردسیر و معتدل است. حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر سکنه دارد که شیعه مذهب و فارسیزبان هستند. آب شهر از رودخانه کرج تأمین میشود. کرج در گذشته دهی بیش نبوده، پس از احداث راه و شوسه و موسسات کشاورزی آباد شده. از فلکه آن چهار خیابان در چهار جهت اصلی احداث گردیده، بناهای جدید و مغازههای نوساز در طرفین خیابانها بنا شده و روز به روز بهآبادی آن افزوده میگردد. دانشکده کشاورزی و کارخانه قند در جنوب باختر آن واقع شدهاست. ادارات دولتی کرج عبارتند از بخشداری، شهرداری، کلانتری، دارائی، آمار، شعبات بانک ملی و کشاورزی، دامپروری، بهداری، فرهنگ، مراکز پست و تلگراف و تلفن، دسته ژاندارمری، دامپزشکی، ۳ دبستان و ۱ دبیرستان. کارخانههای کرج عبارتند از، کارخانه قند، سیم سازی، مقواسازی و مشروب سازی. کرج از طرف خاور از راه شوسه آسفالته به تهران - از شمال از راه شوسه درجه ۱ در طول دره کرج چالوس - از طرف باختر از راه شوسه آسفالته به قزوین و از طرف جنوب به راه نیمه شوسه به سمت اشتهارد و زرند منشعب میگردد. راهآهن تهران آذربایجان از جنوب کرج گذشته و ایستگاه راهآهن معتبر آن در جنوب شهر واقع است. پمپ بنزین و ۲۰۰ باب مغازه مختلفه دارد. در تمام ساعات روز اتوبوس خط تهران به کرج رفت و آمد مینماید. آثار قدیم آن کاروانسرای شاهعباسی و بنای امامزاده حسن میباشد. در سال ۱۳۱۲ هـ. خ با احداث جادهٔ آسفالت تهران-کرج به سواحل دریا خزر (چالوس) و همچنین احداث جادهها غرب کشور (قزوین-همدان-زنجان-تبریز-و...)، کرج به گلوگاه مهم ارتباطی تبدیل گردید. در دورهٔ پهلوی احداث کارخانهها و تأسیسات صنعتی فراوان حد فاصل تهران-کرج-قزوین و اطراف آن باعث شکوفایی و گسترش روزافزون شهر گردید. دوران پس از انقلاب اسلامی پس از انقلاب اسلامی ایران، بر سرعت گسترش این کلانشهر هر روزه افزوده میگردید تا امروزه که چهرهٔ یک شهر به نام و مشهور با کلیهٔ پیشرفتهای صنعتی، آموزشی، علمی، بهداشتی، تفریحی و ... را به خود گرفته، به حدی که چهرهٔ چند دههٔ گذشتهٔ آن با چهرهٔ کرج امروز غیرقابل مقایسه میباشد. مراحل گسترش تاریخی کرج، در محدودهٔ خیابانهای کشاورز و مصباح، روستایی تابع بخش ساوجبلاغ از توابع حوزهٔ ۱۹ تهران بود و در این دوره مراکز اداری و تجاری آن گاهی تهران، [ارنگه بزرگ]، بودهاست. سپس شهر کرج تابع شهرستان تهران شد و نمایندگیهای ادارات مرکزی به رتق و فتق امور آن میپرداختند. این شهرستان با جهشی سریع از دورهٔ روستایی و شهری گذشت و منطقهٔ بسیار وسیعی را دربر گرفت. اشتهارد، شهریار، طالقان، ساوجبلاغ، کوهپایه و بخش حومهٔ تابع استان تهران، همه قلمرو کرج به حساب میآمد. پس از انقلاب اسلامی، با گسترش سریع و افزایش جمعیت و پیدایش قطبهای جاذبهای، کرج به چندین شهرستان و منطقه تقسیم شد؛ که اینک هر کدام از بخشهای پیشین به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اقماری آن خود به شهر و شهرکهایی تبدیل شدهاند. محدودهای که امروز کرج بزرگ (شهر کرج) نامیده میشود، در گذشته شامل روستاهایی تابع حوزهٔ کن، شهرستان شمیران، ساوجبلاغ و شهریار و ارنگه بزرگ بودهاست؛ و کلاک، سرجوب، حصار، وسیه، باغ پیر، بیلقان، حسینآباد بیلقان، علیآباد پرگیرک، زورآباد، بیدستان، دشت ویان، جوادآباد، نهر رستم، درهٔ دروا، حسنآباد، حاجیآباد، صوفیآباد، وهرجرد (ورگرد)، دلمبر، حیدرآباد، میانجاده، شنبهدژ، نوزمین، سیاه کلان، کسین، کارخانهٔ قند، گلشهر، مهرویلا، مهرشهر، حسینآباد، پیشاهنگی، گلدشت، جو مردآباد، سرحد آباد، آسیاب برجی، سرآسیاب، ده کرج، حسینآباد راهآهن، شهر صنعتی، اطراف امامزاده طاهر و امامزاده حسن، باغ فلاحت و مناطق دیگری که در سالهای اخیر در محدودهٔ شهر کرج قرار گرفته، را در بر میگرفتهاست. در سال ۱۳۸۹ خورشیدی پس از تصویب مجلس شورای اسلامی، شهر کرج به همراه ۳ شهرستان دیگر در قالب استان البرز جای گرفت. جغرافیا موقعیت کرج در ۳۶ کیلومتری غرب تهران، در کرانهٔ غربی رود کرج و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز گسترده شدهاست. این شهرستان از شمال به شهرستان چالوس، از شرق به شهرستان تهران، از جنوب به شهرستان شهریار و از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و شهرستان اشتهارد محدود است. شهر کرج با طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۰ دقیقه و ۳۰ ثانیهٔ خاوری و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۸ دقیقه و ۴۵ ثانیهٔ شمالی (پل تاریخی کرج، ورودی جادهٔ کرج-چالوس)، با ارتفاع ۱٬۲۹۷ متر از سطح دریا (ایستگاه راهآهن)، در فاصلهٔ ۳۶ کیلومتری شمال غربی تهران واقع شدهاست. این شهر با مساحتی معادل ۱۷۵٫۴ کیلومتر مربع و حریمی به وسعت ۱۷۸٫۹ کیلومتر مربع در دامنهٔ رشتهکوه البرز مرکزی قرار دارد و مرکز شهرستان کرج میباشد. جلگهٔ پهناور کرج با ارتفاع متوسط ۱٬۳۲۰ متر از سطح دریا در مسیر راه ارتباطی وسائل نقلیهٔ حامل کالاها وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و جمهوری آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس است. رشتهکوههای البرز همچون دیواری بلند استان مازندران را از کرج جدا کردهاست. دهستان کرج در میان درههای پرپیچ و خم البرز و در اطراف جاده چالوس قرار دارند. از تونل کندوان تا روستا مراد تپه در غرب اشتهارد، حوزهٔ فرمانداری کرج را تشکیل میدهد. حوزهٔ فرمانداری کرج در سال ۱۳۳۷ برای جمعیتی در حدود ۳۵ هزار نفر و با وسعتی در حدود ۵٬۸۳۰ کیلومتر مربع بنیاد شد. با گذشت زمان و افزایش جمعیت، شهرستانهای طالقان، ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد و فردیس از شهرستان کرج جدا و هر کدام تبدیل به یک شهرستان مستقل شدند. شهر کرج امروزه به عنوان مرکز شهرستان کرج به حساب میآید. آب و هوا در مقیاس کلی منطقهٔ کرج همانند سایر بخشهای استان البرز در فصول سرد سال متأثر از سیستمهای شمالی و شمال غربی و غربی به ویژه جنوب غربی بوده و ریزشهای جوی آن که از ماههای آبان و آذر آغاز و تا اواسط اردیبهشت ماه ادامه دارد، تابعی از فعالیتهای سیستمهای فوق میباشد. از نظر ویژگیهای خرد اقلیمی، منطقهٔ کرج از پارهای جهات دارای مختصات شاخصی است که به آنها اشاره میشود: منطقهٔ کرج به لحاظ اقلیمی تحت تأثیر ارتفاعات البرز و درهٔ چالوس و رودخانهٔ کرج قرار دارد که موجب خنک و مرطوبتر شدن این منطقه نسبت به تهران میگردد و این تمایز تقریباً در تمام طول سال مشاهده میگردد. علت اختلاف دمای کرج نسبت به تهران به خصوص در شبها به سبب نزدیکی کرج به ارتفاعات شمالی و سرد شدن شبانهٔ این دامنهها و وزش باد کوه به دشت میباشد. دور بودن کرج از دشت کویر نیز موجب برودت و رطوبت بیشتر این منطقه نسبت به تهران در فصول مختلف سال، به ویژه در تابستان میگردد. در مورد بارندگیهای تابستانهٔ کرج میتوان اینگونه بیان داشت که گاهی اوقات برخورد دو تودهٔ هوای گرم جنوبی و نسبتاً سرد و مرطوب شمالی که در سطوح فوقانی ناحیهٔ البرز صورت میگیرد، موجب میگردد که ابرهای جوششی بسیار فعال در منطقه پدید آمده و ریزشهای رگباری شدیدی را بهوجود آورد که غالباً همراه با سیل است. برخی از مشخصههای اقلیمی ایستگاه تحقیقات هواشناسی کشاورزی کرج در دورهٔ آماری ۱۳۵۰ تا ۱۳۸۰ به شرح ذیل میباشد: میانگین بارندگی سالیانهٔ کرج حدود ۲۵۱ میلیمتر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد و حداقل ۸۹٫۳ میلیمتر و حداکثر ۳۷۴٫۴ میلیمتر میباشد. فصل زمستان با ۴۲٫۳ درصد و فصل تابستان با ۱٫۵ درصد بیشترین و کمترین سهم را در بارش سالیانه بر عهده دارند. حداقل و حداکثر مطلق دما به ترتیب ۲۰- و ۴۲ درجه و میانگین سالیانه نیز ۱۴٫۱ درجهٔ سانتیگراد میباشد. ماه تیر با میانگین ۲۶٫۰ درجهٔ سانتیگراد و دی با ۱٫۲ درجهٔ سانتیگراد به ترتیب گرمترین و سردترین ماه سال محسوب میشوند. میانگین تعداد روزهای یخبندان با آستانههای صفر، ۵- و ۱۰- به ترتیب ۷۶٫۲۴ و ۷ روز میباشد. میانگین سالیانهٔ رطوبت نسبی ۵۲ درصد و میانگین حداکثر و حداقل آن به ترتیب ۷۲ و ۳۸ درصد میباشد. جمع تبخیر سالیانه از تشت کلاس A بالغ بر ۲٬۱۸۴ میلیمتر میباشد. دی با متوسط ۲۶ میلیمتر و تیر با ۳۷۵ میلیمتر به ترتیب کمترین و بیشترین مقدار تبخیر را دارا هستند. مجموع سالیانهٔ تبخیر-تعرق پتانسیل کیاه مرجع به روش پنمن مانتیث ۱٬۳۰۷ میلیمتر محاسبه گردیدهاست. میانگین ساعات آفتابی سالیانه در طی دورهٔ آماری برابر با ۲٬۸۹۹ ساعت به ثبت رسیدهاست. باد غالب در کرج که بر مبنای سه نوبت دیدبانی (صبح، ظهر و عصر) محاسبه گردیدهاست، در جهت شمال غربی بوده و متوسط آن ۳٫۴ متر بر ثانیه میباشد. بیشترین سرعت باد در کرج ۲۴٫۵ متر بر ثانیه از سمت غرب و میانگین سرعت باد ۲٫۲ متر بر ثانیه به ثبت رسیدهاست. امروزه هوای کرج به دلیل گسترش شهر و تردد زیاد وسائل نقلیه و وجود کارخانهها و شهرکهای صنعتی رو به آلودگی است بهطوریکه در فصلهای پاییز و زمستان وارونگی هوا کاملاً قابل لمس بودهاست. منبع: مخاطرات طبیعی زمین لرزه شهر کرج به علت قرار گرفتن در منطقه لرزه خیز، وجود بافتهای فرسوده بسیار و جمعیت متراکم بسیار از زمین لرزه آسیبپذیر است.براساس مطالعات ژئوفیزیکی انجام شده، گسلهای اطراف شهر کرج پتانسیل لرزه زایی بالایی دارند. عامل اصلی خطر زمین لرزه در شهر کرج بخش غربی گسل مشاء، بخش غربی گسل شمال تهران، گسل ایپک و گسل بوئین زهرا میباشد. تاب آوری مناطق شهری در برابر زمین لرزه بر اساس تحقیقات انجام شده شهر کرج از لحاظ تاب آوری در برابر زمین لرزه در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. بر پایهٔ بررسیهای سال ۱۳۸۷ خورشیدی، کلانشهر کرج در آن سال دارای ۶۸۰ هکتار بافت فرسودهٔ شهری بودهاست. مناطق عظیمیه، گوهردشت و جهانشهر به علت ساخت و ساز اصولی، ساختمانهای نوساز و معابر عریض، مقاومترین مناطق کرج در برابر زمین لرزه هستند و همچنین مناطق حصارک بالا، کیانمهر، مرکز شهر کرج و اسلامآباد به علت وجود بافتهای فرسوده بسیار، جمعیت متراکم، عدم نقشهکشی شهری اصولی و هندسی، کمترین میزان تاب آوری را در برابر زمین لرزه دارند. سیل شهر کرج از لحاظ خطر وقوع سیل در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. مناطق کوهستانی شمال و شمال شرقی کرج از جمله عظیمیه، مرکز شهر کرج و مناطق اطراف رودخانه کرج بیشترین خطر سیل خیزی را دارند. مناطق جنوبی و دشتهای کرج مانند مهرشهر نیز کمترین خطر سیل خیزی را دارند. از علل افزایش خطر وقوع سیل در کرج میتوان به ساخت و ساز بیرویه در حریم رودخانهها و حوضههای آبریز و عدم وجود سیستم هدایت و جمعآوری فاضلاب شهری در برخی مناطق اشاره کرد. جمعیتشناسی اقوام طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبرهٔ پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۹۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعهٔ آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱٬۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونهگیری شد در کرج به قرار زیر بود: جمعیت جمعیت شهر کرج بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۵ ه.خ برابر با ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در حومهٔ شهر ( کلانشهر کرج) به ۱٬۹۷۳٬۴۷۰ تن میرسد. کرج چهارمین شهر پرجمعیت ایران و بیست و دومین کلانشهر پرجمعیت خاورمیانه است. رشد جمعیت در شهر کرج برابر با ۴/۷ درصد بودهاست که بالاترین میزان رشد جمعیت در بین شهرهای ایران است. زبان مردم کرج به زبان فارسی و گویش کرجی و زبان ترکی گویش میکنند. مشکلات اجتماعی کمبود امکانات آموزشی رشد سریع جمعیت در استان البرز و مرکز آن، همواره از رشد توسعه فضاهای آموزشی بیشتر بوده به گونهای که در حال حاضر محرومترین استان کشور به لحاظ شاخص استاندارد سرانه فضای آموزشی، استان البرز میباشد. متوسط سرانه فضاهای آموزشی در کشور ۵/۲ سانتیمتر مربع است که این مقدار در استان البرز ۳/۰۹ سانتیمتر مربع میباشد. طبق آمار ادارهکل آموزش و پرورش البرز ۴۴۷ مدرسه با ۵۰۰۰ کلاس در استان البرز نیاز است تا به سرانه کشوری برسد. از این مقدار ۶۱ درصد سهم شهرستان کرج و ۲۱ درصد سهم شهرستان فردیس است. حاشیه نشینی حاشیهنشینی از معضلات بزرگ کرج است که به علت مهاجرپذیری بالا روی دادهاست. کرج در زمینه حاشیه نشینی، رتبه دوم در ایران را داراست. از علتهای مهم حاشیه نشینی در کرج، وجود زندانهای بزرگ ملی در کرج است که باعث مهاجرت خانوادههای زندانیان به کرج و اسکان در نزدیکی زندانها است. از دیگر علتهای مهم نیز میتوان به مهاجرپذیری بالا، عدم برنامهریزی شهری و همجواری با تهران اشاره کرد. زیرساختها ترابری حمل و نقل جادهای مسیر جابجایی کاروانها به سمت جادهٔ چالوس از میان روستای کرج که در دورهٔ قاجار ساخته شدهاست امروزه جای خود را به بزرگراه دادهاست. این مسیر تهران را به کرانههای دریای خزر از طریق تونل کندوان که در سال ۱۹۳۸ احداث شد، متصل میکند. یکی دیگر از راههای اصلی که از میان کرج میگذرد بزرگراهی بود که تهران را به آذربایجان و گیلان متصل میکند. کلانشهر کرج، از دیرباز پل ارتباطی و گلوگاه بسیار مهمی در حد فاصل تهران-قزوین و شهرهای استان مازندران بودهاست. مهمترین راههای ارتباطی کرج عبارتاند از: آزادراه تهران- کرج- قزوین بزرگراه یادگارامام (کنارگذر مهرشهر) آزادراه کنارگذر شمالی کرج (شهید سلیمانی) و آزادراه شهدای البرز بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج) بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج) خیابان بهشتی و جاده ۳۲ راه آسفالتهٔ کرج-چالوس به طول ۱۶۱ کیلومتر پایانههای مسافربری پایانههای مسافربری کرج (پایانههای: شهید کلانتری، البرز،شهید سلطانی و گلشهر) نقش عمدهای را در زمینهٔ ترابری و جابجایی بار و مسافر از مقصد کرج به سوی نقاط مختلف ایران و درون کرج بر عهده دارند. فرودگاه فرودگاه بینالمللی پیام کرج یک فرودگاه مسافربری، پستی و سازمانی اقتصادی با پتانسیلهای ویژه است. این سازمان دارای فرودگاه بینالمللی- هاب پستی و تنها منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی استان البرز و مرکز کشور است که در مسیر شاهراه ارتباطی ۹ استان کشور قرار گرفتهاست. منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی پیام در زمینی به مساحت سه هزار و ۶۰۰ هکتار در اراضی ۱۰ هزار هکتاری فرودگاه بینالمللی پیام جهت حمل و نقل بار هوایی و پستی- انبارداری- خدمات سردخانهای- صنایع بستهبندی- فراوری کالا و صادرات کالاهای فاسدشدنی در محدودهٔ فرودگاه بینالمللی پیام واقع در استان البرز در جنوب غربی شهر کرج در سال ۱۳۶۹ تأسیس شدهاست. این فرودگاه در ابتدا فقط کاربرد باری و پستی داشت که سرانجام در ۱۸ شهریور ۱۳۹۸ نخستین پرواز مسافری به سمت مشهد انجام شد. در سال ۱۴۰۰ مجوز پرواز هواپیما به عنوان تاکسیهوایی در این فرودگاه داده شد که این اتفاق برای نخستین بار در ایران در فرودگاه پیام افتادهاست. بخش تاکسیهوایی این فرودگاه ظرفیت سفر به تمام فرودگاههای ایران را دارد. باند این فرودگاه دارای قابلیت فرود هواپیماهایی پهنپیکر همچون آنتونوف۱۲۴ را دارا میباشد. مترو مطالعات امکانسنجی احداث قطار شهری کرج و حومه که با همکاری سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور صورت گرفته در ابتدای سهماههٔ نخست سال ۸۲ به انجام رسید که کلیات آن در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۳/۲۱ شورای ترافیک استان تأیید گردید و در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۵/۸ کمیتهٔ فنی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور، ۲۵ کیلومتر آن به تصویب رسیده و سرانجام این امر در تاریخ ۸۲/۷/۹ به تصویب نهائی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور رسید.در سال ۱۳۷۷ فعالیت روزانهٔ قطار سریعالسیر کرج-تهران (از ایستگاه گلشهر تا ایستگاه صادقیه) مورد بهرهبرداری قرار گرفت و در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۹۸نیز ایستگاه شهید سلیمانی به طول ۴۳ کیلومتر از گلشهر تا شهرجدید هشتگرد مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاست. قطعه یک از خط ۲ متروی کرج از ایستگاه چهل و پنج متری گلشهر تا ایستگاه آیت الله طالقانی به طول ۶/۵ کیلومتر در ۸ اسفند ۱۴۰۱ با حضور وزیر کشور به بهرهبرداری رسید. توضیحات: در انشعابها، ایستگاه مشترک هم در تعداد ایستگاههای خط اصلی و هم در تعداد ایستگاههای خط منشعبشده آمدهاست. راهآهن ایستگاه راهآهن شهر کرج که در قسمت جنوب آزادراه تهران-کرج قرار دارد یکی دیگر از شبکههای انتقال مسافر و بار میباشد که فاصلهٔ آن از تهران به کرج ۴۱ کیلومتر و از ایستگاه کرج تا قزوین ۱۰۳ کیلومتر است. منبع: اتوبوسرانی و تاکسیرانی اتوبوسرانی کرج و حومه که در حال حاضر یکی از بزرگترین زیرمجموعههای سازمان حمل و نقل بار و مسافر شهرداری کرج محسوب میشود در تاریخ ۱۳۷۰/۶/۳۱ فعالیت خود را با کنترل خطوط تحت پوشش مینیبوسرانی در بخش خصوصی رسماً آغاز نمود. پس از مدت کوتاهی با خرید ۱۲ دستگاه اتوبوس در واقع پایهٔ اصلی حمل و نقل ناوگان اتوبوسرانی کرج در اواخر سال ۱۳۷۰ پایهگذاری شد. بنابر آمار اعلامی در ابتدای سال ۱۴۰۰ ه.ش مجموع ناوگان ملکی فعال در خطوط اتوبوسرانی کرج ۹۳ دستگاه و مجموع ناوگان بخش خصوصی فعال ۱۷۶ دستگاه، تعداد خطوط شهری و حومه ۴۷ خط و تعداد خطوط منتهی به تهران نیز ۶ خط میباشد. میانگین سن ناوگان ملکی شش سال و میانگین سن ناوگان بخش خصوصی نیز سیزده سال است. تعداد خطوط تاکسیرانی کرج ۱۱۵ خط است. در شهر کرج ۱۲۵۰۰ دستگاه تاکسی وجود دارد که ۷۷۰۰ تاکسی ایستگاهی و ۴۸۰۰ دستگاه تاکسی به صورت گردشی فعالیت میکنند. مراکز صنعتی کرج دارای تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی است که در مناطق مختلف شهر یا عمدتاً در شهرکهای صنعتی متمرکز شدهاند. برای نمونه دو شهرک صنعتی سیمین دشت و بهارستان مجموعاً بیش از ۴۷۰ واحد تولیدی فعال دارند و بیش از ۹۵۰ واحد دیگر در مناطق مختلف شهر و حومهٔ آن قرار دارند. فضای سبز شهر کرج در گذشتهای نه چندان دور، با توجه به آب و هوای مناسب و وجود منابع آبی چون رودخانهٔ کرج، باغ شهری زیبا و سبز با درختان کهن و بیشمار بودهاست که آثار آن هنوز هم در شهر به چشم میخورد. در طی ۴۰ سال اخیر و با مهاجرتهای زیاد از سراسر ایران به این شهر، رفته رفته باغهای آن تخریب و با مناطق مسکونی و راهها جایگزین گردید. از مناطقی که دارای درختان انبوه زیادی بودهاند و در حال حاضر نسبت به دیگر مناطق کرج دارای فضای سبز و درختان بیشتری هستند میتوان به جهانشهر، مهرشهر و عظیمیه اشاره کرد. پارک جهاننما، باغ سیب مهرشهر و باغهای محمدصادق فاتح در جهانشهر از جمله باغهای بزرگ کرج هستند که البته قسمتهای زیادی از آنها در ۳۰ سال اخیر از بین رفتهاست. در حدود ۵ الی ۶ سال اخیر شهرداری کرج تصمیم گرفته که هویت باغشهر کرج را به این شهر برگرداند و اقدام به ساخت پارکها و بوستانهای متعدد در سطح شهر کردهاست. البته راه زیادی تا احیای باغهای انبوه از دست رفته باقی است. در حال حاضر شهر کرج دارای بیش از ۲۴۳ پارک و بوستان کوچک و بزرگ است. از معروفترین آنها میتوان به پارک جهاننما، پارک چمران، باغ سیب مهرشهر، پارک ایران کوچک، پارک تنیس (باغ فاتح)، پارک نبوت، پارک ایرانزمین، پارک خانواده و پارک هامون اشاره کرد. مجموعههای ورزشی مجموعه ورزشی انقلاب اسلامی ورزشگاه انقلاب کرج در حال حاضر ورزشگاه خانگی تیم شهدای رزکان البرز در لیگ دسته دوم کشور محسوب میشود. تیم فوتبال سایپای کرج در سال ۱۳۸۶ در این ورزشگاه با برد ۲ بر صفر مقابل تیم مس کرمان قهرمان لیگ برتر ششم شد. تیم والیبال سایپا هم در سال ۹۰ با باخت برابر تیم کاله آمل در این ورزشگاه در دیدار فینال به مقام نایب قهرمانی لیگ برتر والیبال کشور نائل شد. تیمهای فعال ورزشی در لیگ کشور تیم مقاومت البرز در لیگ برتر فوتسال ایران تیم آقایان بوتاپارس ایرانیان در لیگ یک فوتسال ایران تیم زنان بوتا پارس ایرانیان و تیم زنان نصر فردیس کرج در لیگ برتر فوتسال زنان ایران ورزشگاه دکتر شریعتی ورزشگاه شریعتی هم بین سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ میزبان بازیهای خانگی باشگاه فوتبال بهمن کرج بود و این تیم در این ورزشگاه به افتخارات زیادی در سطح اول فوتبال کشور رسید. این ورزشگاه همچنین در چند سال ابتدایی میزبان بازیهای تیم فوتبال سایپای کرج هم بود. هماکنون این ورزشگاه میزبان بازیهای خانگی باشگاههای: شهرداری کرج و مردانپاشا البرز، در لیگ دسته سوم و میزبان برخی بازیهای فوتبال پایه استان البرز است. مراکز درمانی مهم بیمارستان امام علی بیمارستان شهید مدنی بیمارستان کمالی بیمارستان ثارالله بیمارستان کوثر بیمارستان شهید رجایی بیمارستان کسری بیمارستان قائم بیمارستان امام خمینی بیمارستان تخت جمشید بیمارستان چشمپزشکی نور البرز بیمارستان آرام مراکز آموزش عالی و پژوهشی پژوهشگاه مواد و انرژی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران دانشگاه خوارزمی کرج دانشگاه هنر پردیس کرج مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج دانشگاه پیام نور کرج دانشگاه فرهنگیان دانشکده فنی و حرفه ای شهید بهشتی کرج مرکز مطالعات خلیج فارس پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای (وابسته به سازمان انرژی اتمی) مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر (وابسته به وزارت جهاد کشاورزی) مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور (وابسته به وزارت جهاد کشاورزی) دانشگاه فرهنگیان البرز (پردیس حکیم فردوسی (برادران) و پردیس امیرکبیر (خواهران)) مکانهای تاریخی در حوزه فرمانداری کرج بیش از ۱۰۰ اثر با ارزش فرهنگی – تاریخی و هنری شناسایی شده و در گزارش بررسی و شناسایی این منطقه درج گردیده. از آثار و مکانهای تاریخی که دارای قدمت دوره اسلام و پیش از اسلام و دوره قاجار و صفوی و قرن ۷ و ۸ و ۹ هـ. ق میتوان موارد زیر را نام برد. آثار فرهنگی و تاریخی دهستانهای نسا، آسارا و آدران در منطقهای کوهستانی قرار داشته و آبادیهای آنها در درههای پرشیب یا بر کناره بلند کوهها ایجاد شدهاست. در شهرهای کمال شهر، گرمدره، محمدشهر از حوزه فرمانداری کرج آثار ارزشمند و چشمگیری وجود دارد که شماری از آنها توسط کارشناسان میراث فرهنگی استان تهران و کرج شناسایی شده و تعدادی نیز در حال بازسازی و استحکام بخشی هستند. دو گرمابهٔ قدیمی واقع در روستاهای هلجرد و بیلقان نیز از آثار تاریخی کرج است. مراکز فرهنگی مراکز مذهبی استان البرز دارای ۱۰۰۰ مسجد است که نیمی از آنها، تقریباً ۵۰۰ مسجد در کرج واقع شدهاند. موزهها موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی کرج این موزه با وسعت هزار متر در پارک چمران واقع شدهاست. در این موزه، نمونههایی از گونههای جانوری، حشرات، سنگها و کانیها، جمجمه و سردیسهای گونههای جانوری نگهداری میشود. همچنین نمونههای بسیاری از جانوران تاکسیدرمی شده در این موزه نگهداری میشود. کاخ موزه سلیمانیه این مجموعه در سالهای ۱۲۲۴ تا ۱۲۲۷ به دستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شدهاست. فضای داخلی این بنا با گچبریها و نقشهای مربوط به دوران قاجاریه آراسته شدهاست. بخشهای زیادی از بناهای محوطه این کاخ تخریب شدهاست و درحال حاضر تنها بنای اصلی این کاخ باقی ماندهاست. موزه جانورشناسی جلال افشار این موزه در محوطه دانشکده پردیس کشاورزی کرج واقع شدهاست. این موزه در سال ۱۳۰۹ با کاربری مدرسه و با نام مدرسه فلاحت آغاز به کار نمود. در حال حاضر این مکان به موزه تبدیل شدهاست. در این موزه گونههای مختلفی از حشرات و آبزیان به نمایش گذاشته شدهاند همچنین این موزه بخشهایی نظیر آزمایشگاه پژوهشی، کتابخانه و عکاسخانه تخصصی را داراست. موزه اسناد و نسخ و مردمشناسی در این موزه انواعی از ابزارهای مورد استفاده مردمان گذشته، سلاحهای جنگی، نسخهای تاریخی، اسناد حکومتی، نامههای تجار و عکسها و اسناد قدیم کرج وجود دارد. موزه تندیس این موزه بیش از ۱۲۰ تندیس و تابلو را به نمایش گذاشتهاست که نمایانگر نحوه زندگی مردمان قدیم ایران است. این موزه در بلوار چمران کرج واقع شدهاست. موزه شهدای کرج در این موزه وسایل شخصی به جا مانده از کشته شدگان جنگ ایران و عراق به نمایش گذاشته شدهاست. این موزه در امامزاده محمد قرار دارد. سینماها شهر کرج از نظر تعداد سینماها آمار نامطلوبی دارد. کرج نسبت به جمعیت شهر تعداد بسیار کمی سینما دارد. سینما ساویز این سینما در گوهردشت واقع شدهاست. سینما ساویز در سال ۱۳۸۱ با ۳ سالن افتتاح شد. سینما هجرت این سینما قدیمیترین سینمای کرج میباشد و در میدان اصلی کرج واقع شدهاست که در سال ۱۳۴۷ راهاندازی شد. سینما پرشین این سینما در مهرشهر واقع شدهاست که در سال ۱۳۸۶ ساخته شد و در سال ۱۳۹۳ افتتاح شد. این سینما دارای چهار سالن میباشد که در مجموع ۶۰۰ نفر ظرفیت دارد. سینما سپهر سینما سپهر در شهرک وحدت کرج واقع شدهاست که در سال ۱۳۹۰ افتتاح شد. این سینما دارای گنجایش ۳۵۰ نفری است. سینما فردیس این سینما در شهر فردیس است که در سال ۱۳۸۵ با یک سالن با ظرفیت ۳۱۸ نفر تأسیس شدهاست. پردیس سینمایی اکومال پردیس سینمایی اکومال نخستین پردیس استاندارد سینمایی استان البرز است. این مجموعه سینمایی دارای ۶ سالن و ظرفیت ۱۰۰۰ نفر، است. جاذبههای گردشگری از جمله جاذبههای گردشگری کرج میتوان جاده کرج - چالوس، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید (شمس)، روستای تاریخی آتشگاه و باغ لالههای گچسر را نام برد. کاروانسرای شاهعباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارکهای کرج و امامزاده طاهر کرج که مدفن بسیاری از نام آوران شعر و هنر معاصر ایران است از دیگر جاذبههای تاریخی - فرهنگی گردشگری کرج بهشمار میروند. دیگر جاذبههای گردشگری کرج: مجموعه سد امیرکبیر، امکانات ورزشهای آبی از جمله قایقسواری، اسکی روی آب، ماهیگیری پیست اسکی دیزین پیست اسکی خور روستای آتشگاه کرج دهکده واریان کاخ سلیمانیه و موزه جانورشناسی کرج واقع در دانشکده کشاورزی موزه تاریخ طبیعی کرج حمام تاریخی مصباح دره ارنگه روستای برغان رودخانه کرج غار یخمراد دره پل خواب روستای وینه (کرج) آبشار آدران دهکده آبی پارس باغات جهانشهر کوه نور عظیمیه دهکده توریستی تفریحی باغستان پیست موتور کراس حصارک مناطق و محلهها شهر کرج دارای ۱۰ منطقه شهری است. منطقه۱: عظیمیه، اسلامآباد منطقه۲: اصفهانیها، قلمستان، مصباح، ترک آباد، ساسانی، شهرک بنفشه، شهرک استاندارد، شیخآباد، نوروز آباد، حسینآباد راهآهن، شهرک ذوب آهن، آسیاب برجی منطقه۳: مهرشهر منطقه ۴: حسینآباد، فاز۴ مهرشهر منطقه۵: حصارک پایین، گلشهر، دهقان ویلا منطقه۶: حصارک بالا، شاهین ویلا منطقه۷: گوهردشت، باغستان منطقه۸: کوی کارمندان شمالی، عظیمیه، حسنآباد، جهانشهر، حاجیآباد منطقه۹: کوی کارمندان جنوبی، مهرویلا منطقه۱۰: شهرک جهاننما، کلاک، خلجآباد، حصار (بروزرسانی جدول: تا آبان ۱۴۰۱'') مناطق اقماری محمدشهر سرحدآباد کیانمهر آقتپه سیاست شهرداری کرج شهرداری کرج سازمان غیردولتی است که مسئولیت اداره شهر کرج را برعهده دارد. مسئولیت مدیریت این سازمان با شهردار کرج است که با حکم از طریق رایگیری در شورای شهر کرج انتخاب میشود و به وزارت کشور معرفی میگردد و وزارت کشور با بررسی صلاحیت منتخب شورا حکم شهردار را صادر میکند. شهرداری کرج شامل ۱۰ منطقه است که مدیریت هر منطقه به عهده شهردار آن منطقه است که توسط شهردار کرج انتخاب میشود. شهردار کرج، مهرداد کیانی میباشد. شورای شهر کرج شورای اسلامی شهر کرج، شورایی مرکب از ۱۳ نفر است که با رأی مردم شهر کرج، برای تصمیمگیری در خصوص امور مربوط به شهرداری کرج انتخاب میشوند. رئیس کنونی شورای شهر کرج علی قاسمپور میباشد. روابط جهانی شهرهای خواهرخوانده بوگور، اندونزی چنگدو، چین طی دیدار سرپرست شهرداری کرج با فرماندار هاوانا، در تاریخ ۱۷ تیر ۱۴۰۱ مراحل انعقاد تفاهمنامه جهت خواهرخواندگی این دو شهر مطرح و بررسی شد. خواهرخواندگی ناشهری کرج: آموزش و پرورش کرج با آموزش پرورش شهرستان نیمروز متروی تهران با متروی کرج نماد شهری با توجه به رشد سریع جمعیت، سیاستهای نادرست شهرداری و عدم تخصیص نماد شاخص شهری به کرج، این شهر تا پیش از احداث باغ گلهای پارک چمران بدون نماد شاخص شهری بود؛ گل لاله پس از احداث باغ گلها در بوستان چمران کرج، گل لاله به عنوان نماد اصلی شهر کرج و حتی استان البرز شناخته میشود. روز فرهنگی کرج با توجه به نامگذاری کرج در سالهای اخیر با عنوان ایران کوچک و وجود اقوام گوناگون در این شهر، باید برای معرفی این شهر، اقدامات اساسی صورت پذیرد که برپایی جشنواره روز فرهنگی کرج یکی از رویدادهای تأثیرگذار بوده و نماد همبستگی اقوام ایرانزمین است. روز فرهنگی کرج در روز ۲۱ فروردین است که همزمان با آغاز جشنواره لالهها، به عنوان روز فرهنگی کرج، نامگذاری شدهاست. پارک ملی ایران کوچک همچنین در سالهای اخیر با احداث پارک ایران کوچک در قسمتی از باغهای فاتح، این پارک به عنوان نماد هویتی کرج معرفی شدهاست. این پارک تجلی پیوند هویت باغ شهری با معماری فرهنگی ایران زمین در کرج است. مشکلات زیستمحیطی با توجه به افزایش شدید جمعیت شهر کرج در سالهای اخیر و عدم برنامهریزی برای کنترل تراکم جمعیتی و بهبود زیرساختهای شهری، شهر کرج با مشکلات زیستمحیطی بسیاری روبهرو شدهاست. برجستهترین مشکلات زیستمحیطی شهر کرج، آلودگی هوا و بحران آب است. آلودگی هوا آلودگی هوا بزرگترین مشکل زیستمحیطی شهر کرج است. به حدی که در پاییز سال ۱۳۹۹ شهر کرج ۴۴ روز هوای ناسالم را تجربه کردهاست که آمار بسیار نامطلوبی است. همچنین در سالهای اخیر کرج در ردیف ۸ شهر آلوده کشور قرار گرفتهاست. درسال ۱۴۰۱ با ثبت رکوردی جدید، شاخص کیفیت هوا در کرج ۴ بار از عدد ۳۰۰ گذر کرد و درحالت خطرناک قرارگرفت. از مهمترین علل افزایش آلودگی هوا در کرج، خشکشدن تالاب صالحیه، عدم وجود ناوگان حمل و نقل عمومی استاندارد، تخریب باغات، عدم وجود خطوط حملونقل ریلی به تناسب جمعیت و تراکم جمعیتی بالا به نسبت زیرساختهای موجود میباشد. بحران آب کرج به خصوص در سالهای اخیر با بحران جدی آب روبهرو بودهاست. از مهمترین علل بحران آب در کرج، اختصاص آب سد کرج به تهران بودهاست که باعث شدهاست که آب شهر کرج از طریق چاهها و سفره آبهای زیر زمینی تأمین شود و کرج را با بحران مواجه کند. از دیگر علتها نیز تغییرات اقلیمی و افزایش جمعیت میباشد. تراکم جمعیتی بالا تراکم جمعیتی بسیار بالا در کرج یکی از مشکلات مهم این شهر است که باعث بروز مشکلات بسیار جدی در کرج شدهاست. تراکم جمعیتی در کرج ۸۹۱ تن است که ۱۹ برابر متوسط کشوری است. در اوایل انقلاب اسلامی، کرج ۲۵۰ هزار تن سکنه داشت اما امروزه ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن جمعیت دارد در حالی که زیرساختهای موجود جوابگوی جمعیت یکونیم میلیون نفری کرج نیست. مهمترین علت افزایش تراکم جمعیتی شهر، مهاجرت بالای افراد از اقصی نقاط کشور و نیاز این جمعیت به مسکن میباشد که آپارتمان نشینی و ساخت و ساز انبوه در کرج و به طبع این اتفاق، تراکم جمعیتی شهر را به شدت افزایش دادهاست . از سوی دیگر افزایش نیافتن امکاناتی نظیر سرانه فضای سبز و آموزش به تناسب افزایش جمعیت و بهطور کلی غالب شدن سرانه مسکن بر سرانه فضای سبز، آموزش و بهداشت باعث بروز مشکلات شهری شدهاست. از مشکلات به وجود آمده بخاطر تراکم جمعیتی بالای شهر میتوان به کمبود سرانه آموزشی، کمبود امکانات بهداشتی، ترافیک، کمبود آب و برق، آلودگی هوا، کمبود امکانات حمل و نقل عمومی و عدم امکان مدیریت بحران در صورت اتفاقاتی نظیر شیوع بیماریهای واگیر یا زمین لرزه اشاره کرد. فرونشست زمین فرونشست زمین یکی از بحرانهای زیستمحیطی مهم شهرهای ایران است که در سالهای اخیر بسیار گسترش یافتهاست. کرج در سالهای اخیر دچار این بحران زیستمحیطی شدهاست. مناطق مهرشهر، کمالشهر و محمدشهر با میزان شش سانتیمتر در سال بیشترین میزان فرونشست زمین در مناطق کرج و اطراف شهر را دارند. علت اصلی این فرونشستها برداشت بیرویه از آبخوانهای زیرزمینی است. به دلیل انتقال آب سدهای کرج و طالقان به تهران، آب شرب اکثر مناطق شهری کرج از سفره آبهای زیرزمینی تأمین میشود و کاهش حجم آبخوانها باعث فرونشست زمین و ایجاد فروچالهها خواهد شد. از خطرات فرونشست زمین میتوان به تخریب تأسیسات زیرزمینی، از بین رفتن چاههای تأمین آب و در موارد شدید به تخریب سازهها اشاره کرد. مراکز خرید مهم <div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-3" style=""> بازار انقلاب مرکز خرید مهرادمال مرکز خرید ماندگار مرکز خرید مهستان مرکز خرید پارسیان مرکز خرید ملاصدرا مجتمع تجاری ملاصدرا مجتمع تجاری نیکامال مرکز خرید برج آموت مرکز خرید برج میلاد مرکز خرید برج طالقانی مجتمع تجاری یادمان بازار بزرگ آزادی مشاهیر نگارخانه جستارهای وابسته فهرست کلانشهرهای ایران یادداشتها منابع پیوند به بیرون شهرداری کرج سایت فرمانداری کرج نقشه جامع شهر کرج شهرهای استان البرز شهرهای شهرستان کرج مرکز استانهای ایران ویکیسازی رباتیک


text: فرمان یک اعلامیه قانونی است که معمولاً توسط یک رئیس کشور مانند رئیس جمهور در یک نظام جمهوری یا یک پادشاه (فرمان سلطنتی) طبق رویههای خاصی (معمولاً در قانون اساسی تعیین میشود) صادر میشود. قدرت قانون را دارد. اصطلاح خاص مورد استفاده برای این مفهوم ممکن است از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد. برای مثال، فرمانهای اجرایی که توسط رئیسجمهور ایالات متحده صادر میشود، فرمان هستند (اگرچه یک فرمان دقیقاً یک دستور نیست). حکم براساس قلمرو قدرت ایران بر اساس اصل ۱۱۰ قانون اساسی، رهبر سیاستهای کلی جمهوری اسلامی را مشخص و تعیین میکنند. پانویس منابع حکمهای رسمی قوانین فرانسه منابع حقوق


text: شهرستان ازنا یکی از شهرستانهای استان لرستان است. مرکز این شهرستان، شهر ازنا است. این شهر در دشت وسیع جاپلق جا دارد. شهرستان ازنا از جنوب به اشترانکوه و سفیدکوه از غرب به دربند و چشمه قلقل و تیان و شهرستان دورود، از شرق و شمال به امامزاده قاسم و مؤمنآباد در دشت فرزیان و شهرستان شازند و شهرستان خمین و از شرق به شهرستان الیگودرز محدود است. تقسیمات کشوری بخش مرکزی شهرستان ازنادهستان پاچهلک غربیی دهستان سیلاخور شرقی بخش جاپلق دهستان جاپلق شرقی دهستان جاپلق غربی کشاورزی بیش از ۸۰ درصد از مساحت شهرستان ازنا را دشتهای حاصل خیز و کشاورزی تشکیل میدهد وضعیت جغرافیایی ازنا زیبا و جذاب است به طوری که بیشتر مناطق را دشت تشکیل میدهد اما این دشتها که به نوبه خود جزء بهترین مناطق کشاورزی ایران نیز میباشد به طرز زیبایی به یکباره به کوههای سر به فلک کشیده از جمله اشترانکوه، سفیدکوه بزرگ و کوچک چال خاتون و مسترون (ماهسران) تبدیل میشود. این وجه جغرافیایی وضع اقتصادی کشاورزان را بهبود بخشیده به طوری که شهرستان ازنا حدود ۱۰ درصد لوبیای کشور را تولید میکند. طبق آمار سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان، شهرستان ازنا مقام اول را در تولید گندم استان را دارا میباشد. وجود دو سیلوی بزرگ در شهر ازنا و در کنار ایستگاه راهآهن این شهر را به محل تجمع و انتقال گندم منطقه تبدیل کردهاست. زبان زبان مردم شهرستان ازنا لری با دو گویش بختیاری و گاپله ایی است. منابع ازنا


text: ریزپرداز، یا ریزپردازنده یا میکروپرسسور تراشه کوچکی است که میتواند عملیات حسابی و منطقی را انجام دهد. این تراشهها از تعداد بسیار زیادی ترانزیستور ساخته شدهاند. که بر روی یک مدار مجتمع (یا بیشتر) پیادهسازی میشوند. ریزپردازنده قلب هر رایانه دستی یا رومیزی است که به عنوان واحد پردازشگر مرکزی شناخته شدهاست. یک دستگاه محاسبهای کامل است که روی یک تراشه واحد ساخته میشود و مجموع دستورهای دستگاه را اجرا میکند. سه کار مهم را انجام میدهد: یکی اینکه از واحد همبستگی منطقی/ حساب، استفاده میکند یعنی کارهای وابسته به ریاضی چون جمع، تفریق، ضرب و تقسیم را انجام میدهد، دوم میتواند اطلاعات را از مکان یک حافظه به حافظه دیگر انتقال دهد و سوم اینکه میتواند تصمیم بگیرد و به یک سری از دستورهای جدید که بر اساس آن تصمیمات است جهش کند. فناوری پردازندهها بر پایه حداقل طول کانال ترانزیستورهای آنها که معمولاً "mosfet" هستند، سنجیده میشوند. در واحدهای پردازش مرکزی P۴ عادی این مقدار ۰٫۱۸ میکرون است. در پردازندههای جدید این مقدار به ۱۲ نانومتر کاهش پیدا کردهاست و هماکنون نیز سعی بر کاهش آن است. یکی دیگر از معیارهای فناوری پردازندهها حداکثر بسامد پالس ساعت (Clock Pulse) است. هرچه این مقدار بیشتر باشد واحدهای منطقی داخلی سریعتر به ورودیها واکنش میدهند. یکی از مسایل مهم در طراحی ریزپردازندهها، کنترل دمای CPU است. به دلیل افزایش روزافزون سرعت CPU، دمای داخلی هم زیاد میشود و احتمال سوختن پردازنده هست. یکی از راهکارهای کاهش گرما نصب گرماخور (Heatsink) روی سطح خارجی CPU و همچنین قرار دادن لولههای نازک دارای آب در داخل آن از این قبیل هستند. ساختار آرایش درونی یک ریز پردازنده بر اساس سن طراحی و اهداف مورد نظر گرفته شده در آن بسیار متفاوت است. پیچیدگی مدار مجتمع همراه است با محدودیتهای فیزیکی مانند، تعداد ترانزیستورهایی که میتوان آنها را در یک تراشه قرار داد، تعداد بستهبندیهای نهایی که میتوانند پردازنده را به دیگر بخشهای سیستم متصل کنند، تعداد اتصالات ممکن در تراشه، و میزان حرارتی که تراشه میتواند ساطع کند. تکنولوژی پیشرفته تراشههای قدرتمند تر و پیچیده تری را امروزه ارائه میکنند. ریز پردازندههای کوچک فرضی شامل واحدهایی هستند که میتوانند عملیاتهای حسابی و منطقی را انجام دهند (ALU). ALU، عملکردهای مختلفی مانند جمع، تفریق، یا دیگر عملیتهای AND or OR را بر عهده دارد. هریک از عملکردهای مجموعه ALU، میتوانند در این پردازندهها نقش بسزایی داشته باشند برای مثال، ثباتها میتواند مسئولیت کنترل سایر عناصر را بر عهده گیرد و نتایج آخرین عملکرد را نشان دهد (صفر، منفی، بیش از حد و غیره). بخش کنترل منطقی میتواند دستورالعملهایی برای کدهای عملیاتی از حافظه بازیابی کند و مشخص کند برای هر عملیات چه بخشی باید دستورالعمل را اجاره کند. یک کد مجزای عملیاتی میتواند مسیر دادهها، ثبت، و دیگر عناصر موجود در پردازنده را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. همانطور که تکنولوژی در مدارها پیشرفت میکند، این امکان وجود دارد تا پردازندههای پیچیدهتر و بیشتری را در یک تراشه قرار داد. اندازهٔ دادهها میتواند بزرگتر شود، و در اینصورت ترانزیستورهای بیشتری میتوانند در تراشه قرار داده شوند و در نتیجه اندازه لغات میتواند از ۴ بیت به ۸ بیت افزایش یابد و در نتیجه به ۶۴ بیت برسد. ویژگیهای بیشتری وجود دارد که میتوان به معماری پردازنده اضافه نمود، ثباتها میتوانند سرعت برنامهها را افزایش دهد، و از دستورالعملهای پیچیده برای ساخت برنامههای فشرده تر استفاده کنند. برای مثال، حساب ممیز اغلب در میکرو پردازندههای ۸ بیتی در دسترس نیست، اما میتوان از راه نرمافزارها انرا اجرا نمود. ادغام واحدهای ممیز شناور را در آغاز میتوان به عنوان مدارهای مجتمع جداگانه بررسی کرد و سپس انرا به عنوان بخشی از تراشههای میکرو پردازنده مشابه در نظر گرفت، و محاسبات ممیز شناور را افزایش داد. گاهی، محدودیتهای فیزیکی مدارهای مجتمع میتوانند رویکردهای خاصی به وجود آورند. به جای پردازش تمام کلمات میتوان از یک مدار مجتمع استفاده نمود، مدارهای متعدد در زیر مجموعههای پردازش داده میتوانند به صورت موازی قرار گیرند. درحالیکه این کار نیازمند اصول منطقی دیگر میباشد، برای مثال، در هر بخش میتوان کلمات بیشتری داشت، در نتیجه یک سیستم ۳۲ بیتی میتواند از مدارهای یکپارچه همراه با ظرفیت ۴ بیتی برای هر بخش استفاده کند. با در نظر گرفتن توانایی قرار دادن ترانزیستورها ی بیشتر در تراشه، این امکان وجود دارد تا حافظه را به سهولت روی یک Die پردازنده یکپارچهسازی کرد. این حافظه نهان دارای مزیتهای بسیاری است و میتواند دستیابی به حافظه تراشه را آسانتر کند، و در نتیجه افزایش سرعت پردازش را ممکن سازد، در گذشته پردازنده با تأخیر و به آهستگی میتوانست به حافظه خارجی دسترسی داشته باشد. اهداف خاص طراحی یک پردازنده هدف کلی یک سیستم است. ابزار پردازشکننده خاصی وجود دارد که تکنولوژی را دنبال میکنند. میکروکنترلر ها، ریز پردازندهها را با استفاده از ابزار ثانوی که در سیستم قرار دارند یکپارچهسازی میکنند. پردازش سیگنالهای دیجیتال (DSP) مخصوص واحدهای منفرد پردازش است. واحدهای پردازشی گرافیکی ممکن است محدودیتی در برنامهها و سهولت استفاده از آنها نداشته باشند. برای مثال، GPU ها در طول سال ۱۹۹۰، بیشتر برنامه پذیر نبودند. امروزه امکانات کمی در مورد آنها و برنامهریزی با آنها به وجود آمدهاست مانند برنامهنویسی شیدر (Vertex shader). پردازندههای ۳۲ بیتی، دارای منطق دیجیتالی بیشتری هستند، بنابراین، پردازندههای ۳۲ بیتی (و گستردهتر) میتوانند سرو صداهای بیشتری ایجاد کنند و از دیگر پردازندهها مصرف بیشتری دارند؛ بنابراین پردازندههای ۸ یا ۱۶ بیتی بهتر از پردازنده ۳۲ بیتی برای سیستم دارای ترشه و میکرو کنترلر هستند و در واقع بخشی از سیگنالهای ترکیبی بحساب میآیند که در مدارهای مجتمع قرار دارند و نسبت به صدای ایجاد شده حساس تر میباشند مانند آنالوگهایی که نسبت به مبدلهای دیجیتال رزولوشن بالاتری دارند. در یک فرایند مشابه، میکروهای ۸ بیتی از توان کمتری برای کار استفاده میکنند، و در برخی عملکردها میتوانند توان بسیار کمتری نسبت به پردازندههای ۳۲ بیتی مصرف کنند. با این حال، برخی از افراد میگویند، میکرو ۳۲ بیتی ممکن است از متوسط توان کمتری نسبت به میکرو ۸ بیتی استفاده کند، زمانیکه نرمافزارها به عملیاتهای مشخصی نیاز دارند، مانند ممیزی شناور ریتضی، چرخهٔ ساعت بیشتری در ۸ بیت نسبت به ۳۲ بیت طول میکشد، و بنابراین، میکرو ۸ بیت زمان بیشتری در عملیاتهایی با توان بالا نیاز خواهد داشت. اپلیکیشنهای جاسازی شده هزاران آیتم وجود دارد که بهطور سنتی مربوط به ریز پردازندههای کامپیوتری نمیشوند. این موارد شامل صدها و هزارها ابزار میشوند، ماشینها (واحدها و تجهیزات جانبی آنها)، کلیدهای ماشین، ابزار و لوازم مورد نیاز برای ازمایشها، اسباببازیها، سوییچها و قطعکنندههای مدار الکتریکی، هشدار دهنده دود، بستههای باتری، و اجزای بصری (از dvd پلیرها گرفته تا جعبههای گرامافون). برخی از این محصولات تلفن همراه، سیستمهای DVD پلیر و HDTV نام دارند که برای ابزار مصرفکننده با توان بالا، هزینه کم، و میکرو پردازندهها مورد نیاز هستند. بهطور فزاینده ایی استانداردهای کنترل آلودگی نیازمند تولیدکنندگانی در زمینه خودروها هستند که بتوانند سیستمهای ریزپردازنده در خودروها را مدیریت کنند و کنترل بهینه ایی روی خودرو داشته باشند . کنترل برنامه ناپذیر به هزینههای بیشتر، پیچیدهتر نیاز دارند تا بتوانند به نتایج بهتری در زمینه عملکرد ریز پردازندهها دست یابند. برنامه کنترل ریزپردازنده (نرمافزارهای جاسازی شده) را میتوان به راحتی طبق نیازهای متفاوت در خط تولید طراحی کرد، و اجازه دهیم طراحی مجدد محصول به حداقل برسد و کارایی محصول بالاتر رود. ویژگیهای مختلفی وجود دارد که میتوان انرا در مدلهای مختلف در خط تولید مورد مقایسه قرار داد. کنترل ریز پردازندهها در یک سیستم میتواند استراتژیهای لازم را فراهم سازد و میتوان با استفاده از کنترلهای الکترومغناطیسی و کنترلهای الکترونیکی به اهداف مورد نظر رسید. برای مثال، یک سیستم کنترل موتور اتومبیلی است که میتواند بر اساس سرعت موتور، باری که موتور متحمل میشود و دمای محیط طیف وسیعی از عملکردهای سوخت را به وجود آورد و تنظیم کند. تاریخچه ظهور کامپیوترهایی با قیمت پایین در مدارهای مجتمع توانست جامعه مدرن را تغییر دهد. ریز پردازندههای چند منظوره در کامپیوترهای شخصی برای محاسبات، ویرایش متن، صفحه نمایشهای چند رسانه ایی، و ارتباط از طریق کامپیوتر مورد استفاده قرار میگیرند. ریزپردازندههای بسیاری هستند که در این سیستمها قرار داده شدهاند، و کنترل دیجیتالی روی بسیاری از تلفنهای همراه و فرایندهای صنعتی و لوازم اتومبیل دارند. اولین استفاده از واژه ریزپردازنده به سیستمهای کامپیوتری Viatron بر میگردد که به شرح مدارهای مجتمع مورد استفاده در سیستمهای ۲۱ میپردازند، این سیستمها کامپیوترهای کوچکی بودند که در ۱۹۶۸ معرفی شدند. اینتل اولین ریز پردازنده ۴ بیتی خود (۴۰۰۴) را در ۱۹۷۱معرفی و ریزپردازنده ۸ بیتی (۸۰۰۸) خود را در ۱۹۷۲ معرفی کرد. در طول دهه ۱۹۶۰، ریزپردازندههای کامپیوتری در مقیاسهای کوچک و متوسط ساخته شدند (IC)، و هر کدام شامل صدها و هزاران ترانزیستور بودند. این ترانزیستورها بر روی تختهها و مدارها قرار گرفتند، و اغلب به تابلوهای متعدد متصل شدند. تعداد زیادی از گیتهای منطقی گسسته با توانهای الکتریکی متفاوت مورد استفاده قرار گرفتند و بنابراین حرارت بیشتری ایجاد کردند. فاصله ایی که سیگنالها باید طی کنند تا به میان ICها و تختهها برسند میتواند سرعت عملیاتی کامپیوتر را با محدودیت مواجه کند. در مأموریتهای فضایی ناسا به ماه در دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰، تمام محاسبات پردازندهها برای راهنماییهای اولیه و کنترل توسط یک پردازنده کوچک به نام "The Apollo Guidance Computer" انجام شد. در واقع نوعی استفاده از عناصر منطقی در مدارها که دارای سه ورودی NOR در گیتها بود. اولین ریز پردازنده در اوایل دهه ۱۹۷۰ به وجود آمد و برای محاسبات الکترونیکی مورد استفاده قرار گرفت، همچنین از رمز دو دویی برای معماری پردازنده ۴ بیتی استفاده شد. دیگر استفاده از ریز پردازندههای ۴ و ۸ بیتی، مانند ترمینالها، پرینترها، و انواع ابزارهای خودکار بودهاست. ریز پردارندههای ۸ بیتی و ۱۶ بیتی در دهه ۱۹۷۰ توانستند اهداف کلی را در نظر بگیرند و بر اساس ان عمل کنند. از آنجا که در سال ۱۹۷۰، افزایش ظرفیت ریزپردازندهها با تبعیت از قانون مور انجام شد، و این امر پیشنهاد میدهد که تعداد عناصر مورد استفاده در هر تراشه را میتوان مورد بررسی قرار داد و در هر سال به دوبرابر رساند. با وجود تکنولوژیهای اخیر، در هر دو سال، تغییر کردهاست که در هر بار قانون مور هم مورد ارزیابی قرار گرفت. جستارهای وابسته رمزپردازنده ایمن ریزپردازنده R2000 ریزمعماری معماری رایانه مهندسی کامپیوتر منابع پیوند به بیرون اختراعهای آمریکایی الکترونیک دیجیتال تاریخچه سختافزار رایانه ریزپردازندهها ریزرایانهها معرفیشدههای ۱۹۷۱ (میلادی) مهندسی مخابرات همه مقالههای بدون منابع معتبر


text: واجشناسی یا فونولوژی یکی از زیرشاخههای زبانشناسی است که به بررسی نظام آوایی زبان میپردازد و جایگاه عناصر آوایی زنجیری و زبرزنجیری را در نظام زبان مشخص میکند. در این حوزه، مسائلی مانند آوا، واج، واجگونه، گام یا پایه، هجا، تکواژ، تکیه، آهنگ، رکن و وزن شعر مورد بررسی قرار میگیرند. بررسی زنجیرههای علائمِ زبان اشاره و نظامِ آوایی زبانگونهها هم جزو همین حوزه محسوب میشود. واجها در دانش زبانشناسی به کوچکترین جزءِ کلام، «واج» میگویند. (مانندِ آ، ب، پ، ...،ن، و، ه، ی) واجهایی که برای تولیدشان در دهان نیاز به مانع باشد «همخوان» میگویند و واجهایی را که بدون مانع در برابر جریان هوا در دهان ساخته میشوند را «واکه» مینامند. گاهی پیش میآید که واجگاهِ برخی واجها متنوع باشد؛ یعنی یک واج با تفاوتِ کوچکی، به شکلِ متفاوتِ دیگری هم اَدا شود. به این «اَشکالِ گوناگون»، واجگونههای یک واج میگوییم. برای اینکه مشخص کنیم که محصولاتِ واجگاههای گوناگون را واجهای متفاوت حساب کنیم یا واجگونههای یک واج، نیاز به واژگانی به نامِ «جفتهای کمینه» (minimal pair) به عنوان معیار داریم. در این واژهها همهٔ آواها (phonem) مگر یک آوایشان با هم یکسان اند. اگر تکآوایِ متفاوتشان باعث تغییر معنا بشود، آن دو آوا را دو واج جداگانه حساب میکنیم ولی اگر باعث تغییر معنا نشود، آنان را واجگونههای یک واج حساب میکنیم. برای نمونه /پ/ و /ب/ در واژههایی مانند «پاک» و «باک» باعث دگرگونی معنایی میشوند. در اینجا /پ/ و /ب/ را واحدهای صوتی تمایزبخش یا به عبارتی، «واج» میگوییم. اما مثلا تفاوتِ واجگاهیِ واجِ کاف در واژگانِ «کاسه» و «کافه» در مقایسه با «کیف» و «کتاب»، واجگونه محسوب میشود. (اگر دقت بکنید، زبان برای تلفظِ «ک» در «کاسه» و «کافه» عقبتر به کامْ (سقفِ دهانْ) برخورد میکند به نسبتِ «ک» در دو واژهی پسین.) دو آوا که در یک زبان خاصیت تمایز بخشیدن دارند ممکن است در زبان دیگر این خاصیت را نداشته باشند. برای نمونه در زبان فارسی، /v/ و /w/ هر دو، یک واج به حساب میآیند ولی در زبان انگلیسی اینطور نیست و هر کدام واجی جداگانه اند. بررسی عملکرد واجها و تنظیم آنها در یک شبکه یا دستگاه را واجشناسی گویند. هجا هجاها بر اساس اصل توالی رسایی (Sonority Sequencing Principle) ایجاد میشوند. معمولاً یک واکه در مرکز هجا و چند همخوان در آغازه و پایانه هجا قرار میگیرند. رویکردهای نظری در واجشناسی واجشناسی خطی واجشناسی خودواحد نظریه بهینگی واجشناسی کارکردگرا جستارهای وابسته آواشناسی واجشناسی و آواشناسی فارسی الفبای آوانگاری بینالمللی زبانشناسی واج منابع «واجشناسی: نظریه بهینگی»، محمود بیجنخان، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۸۴ «واجشناسی: رویکردهای قاعدهبنیاد»، عالیه کرد زعفرانلو کامبوزیا، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۸۵ «واجشناسی: تحلیل نظام آهنگ زبان فارسی»، محرم اسلامی، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۸۴ «آواشناسی زبان فارسی»، یدالله ثمره، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۴ ارتباط کلامی اصطلاحات زبانشناسی دستور زبان


text: صورت هشتگانه حروف جُمَّل که با نام اولین صورت (ابجد)، معروف است. ترتیب حروف صامت یا بیصدا در این نسق، همان ترتیب عبری–آرامی است و این امر، مؤید آن است که عرب، الفبای خود را از آنان و از طریق نبطیان اقتباس کردهاست. حروف اَبجَد، شیوهای برای مرتبسازی حروف زبان عربی است که برپایه الفبای اولیه خط فنیقی، مرتب شدهاند. گاهی این شیوه در شمارهگذاری موارد یا صفحات به کار میرود. برای آسانی از بَر کردن ترتیب این حروف، هر چندتا حرف پیاپی، به شکل واژه درآمده و تلفظ میشوند. این واژهها عبارتاند از: «اَبْجَدْ - هَوَّزْ - حُطّی - کَلَمَنْ - سَعْفَصْ - قَرَشَتْ - ثَخِذْ - ضَظِغْ» از الفبای ابجد برای متناظر کردن اعداد و واژهها نیز استفاده میشود. به این ترتیب که برای هر حرف واژهای که بخواهند به عدد تبدیلش کنند، عدد متناظر را از جدول زیر برمیدارند و اعداد به دستآمده را جمع میزنند. برای نمونه در این روش، واژهٔ «علی» برابر با «۱۱۰» میشود همچنین «یاعلی» برابر با «۱۲۱» میباشد. همزه (أ) و الف (ا) هر یک را به عدد ۱ حساب میکنند و حروفی که به واسطه تشدید مکرر است، یک حرف محاسبه میشوند؛ مثلاً واژه فَعّال را ۱۸۱ میگیرند؛ چون ف ۸۰، ع ۷۰، ا ۱ و ل ۳۰ است. حساب کلماتی همچون اله و رحمن صورت مکتوب است؛ نه ملفوظ. از این رو اله عدد ۳۶ خواهد بود و رحمن ۲۹۸. برخی افراد برای این شمارهها ویژگیهای فراطبیعی قائلند. کاربرد الف) صفحههای مقدمهٔ بعضی از کتابها را با این عددها شمارهگذاری میکنند. ب) تاریخ وقایع مهم را با ترکیب حروف ابجد به صورت یک واژه یا یک عبارت یا یک جملهٔ معنی دار یا شعر درمیآورند که به خاطر سپردن آن واژه یا عبارت یا آن جمله یا شعر، تاریخ مزبور را حساب میکنند (ماده تاریخ). ج) در موسیقی پس از اسلام، در ثبت اصوات و دساتین از حروف ابجد استفاده شدهاست. برای نمونه نغمههای دستگاه شور با حروف ابجد عبارت بودهاند از: «یح یه یب ی ح ه ج ا» و فاصلهها و ابعاد آنها: «ط ط ج ج ط ج ج» که در موسیقی امروز به ترتیب نتهای سل، لاکرن، سی بمل، دو، ر، میبمل، فا و سل را تشکیل میدهند. د) گاهی در نوشتن، برای جدا کردن مطالب مختلف از یکدیگر، آنها را با حروف ابجد مشخص میکنند؛ مثلاً در همینجا برای جدا کردن کاربردهای حروف ابجد، آنها را با حروف الف، ب، ج و ... مشخص کردیم. ارزش حروف ارزش حروف ابجد کبیر به شرح زیر هستند: مناقشات در حساب (جمل) ابجدی حروف گچ پژ فارسی چون چهار حرف "گ چ پ ژ" در زبان عربی فصیح وجود ندارد، عده ای نزدیکترین حرف عربی به آن را معادل گرفتهاند (گ=ک=۲۰)، (چ=ج=۳)، (پ=ب=۲) و (ژ=ز=۷). اما گروهی نیز معادل این حروف چهارگانه را صفر گرفتهاند. مثلاً، براین اساس واژه "پروین" در ابجد کبیر به دو روش قابل حساب است. روش اول: (پ=ب)+ر+و+ی+ن=۲+۲۰۰+۶+۱۰+۵۰=۲۶۸ روش دوم: (پ=معادل ندارد)+ر+و+ی+ن=۰+۲۰۰+۶+۱۰+۵۰=۲۶۶ تشدید گروهی حروف مشدد را دو حرف حساب میکنند، اما مشهورتر آن است که حروف مشدد یک حرف به حساب آیند؛ مثلاً، اگر حرف "میم" در "محمّد" دو حرف حساب شود نتیجه "۱۳۲" خواهد بود اما اگر به طریق مشهور یک حرف حساب شود نتیجه "۹۲" خواهد بود. حروف والی حروف والی یا ناخوانا در عربی شامل (ا، و، ل، ی) هستند که نوشته شده ولی خوانده نمیشوند؛ چنین حروفی در محاسبات جمل حذف میشوند. مثلا "الف" وسط در اسم "ابوالفضل" خوانده نمیشود لذا به صورت "ابولفضل" معادل "۹۴۹" حساب میشود. پانویس پیوند به بیرون کتاب سر المستتر اثر شیخ بهایی الفبا خط عربی سامانههای نوشتاری ابجد عددنویسهها فراهنجار


text: محمد پیامبر اسلام بود. محمد همچنین میتواند به موارد زیر اشاره داشتهباشد: محمد (نام)، نامی مردانه محمد (سوره)، سوره ۴۷ از قرآن محمد (شوشتر)، روستایی در استان خوزستان محمد (فیلم ۱۳۹۴)، فیلمی از مجید مجیدی محمد: آخرین پیامبر، فیلم پویانمایی وحدت (ترانه) صفحههای ابهامزدایی مکانها صفحههای ابهامزدایی نام افراد


text: معناشناسی یا معنیشناسی ، دانش بررسی و مطالعهٔ معانی در زبانهای انسانی است. بهطورکلی، بررسی ارتباط میان واژه و معنا را معناشناسی میگویند. معادل انگلیسی و فرانسوی (sémantique) معناشناسی برگرفته از لغت یونانیِ semantika (اسم خنثی جمع semantias) علم مطالعهٔ معناست. این علم معمولاً بر روی رابطهٔ بین دلالتکنندهها مانند لغات، عبارتها، علائم و نشانهها و اینکه معانیشان برای چه استفاده میشود تمرکز دارد. مفاهیم زبانشناسی و زبانشناسی معنایی بررسی معانیای است که توسط انسانها برای نشاندادن خودشان در طول زبان استفاده میشود. دیگر اَشکال معناشناسی زبانهای برنامهریزیشده، منطقهای مجرد و نشانهشناسی را شامل میشود. خود کلمه معناشناسی طیفی از عقاید، از عامیانه گرفته یا کاملاً فنی را مشخص میکند. این عبارت (لغت) اغلب در زبان مرسوم برای مشخصکردن مشکل درک که یک انتخاب کلمه یا معنی ضمنی پایین میآید، استفاده میشود. این مشکل فهم موضوع بسیاری بررسیهای رسمی در طول یک دوره طولانی، و بهطور قابلتوجهی در زمینهٔ معناشناسی رسمی بوده است. در زبانشناسی این علم بررسی (مطالعه) تفسیر علایم یا نشانههایی است که مأموران یا جوامع در شرایط محیطی و زمینههایی خاص از آنها استفاده کردهاند. با این دیدگاه، صداها، عبارت مربوط به صورت، زبان اشاره، محتوای معنایی (معنادار) دارند و هر کدام چندین شاخهٔ مطالعاتی دارد. در زبان نوشتاری، چیزهایی مانند ساختار پاراگراف و نشانهگذاری محتوای معنایی دارد. در اشکال دیگر زبان، محتوای معنایی دیگری وجود دارد. زبانشناسی نوین پژوهش پیرامون خواص مربوط به معانی را به شیوههای عینی و سیستماتیک دنبال میکند و در این راه دامنهٔ وسیعی از زبانها و بیانها را در نظر میگیرد. بدین ترتیب، گوناگونی و ابعاد شیوههای زبانشناسانه بیشتر و وسیعتر از روشهاییست که منطقیان و فلاسفه با تمرکز بر دامنهٔ محدودتری از جملات در درون یک زبان واحد به کار گرفتهاند. از لحاظ زبانشناسی، دانش معناشناسی به موضوعات پایهای خود میپردازد؛ نظیر چندمعنایی (آرایهای که به ابهامات معنایی میپردازد)، ترادف (آرایهای که پیرامون لغات هممعنی میباشد)، تضاد (معانی مخالف یک لغت)، همآوایی، مجاز مرسل و... بهعنوان زمینهای پیچیده و حیاتی در تحلیل زبانشناسی، معناشناسی خود به دانشهای متعدد از رشتههای علمی وسیع و اساسی دیگری نظیر منطق، ریاضیات، و فلسفه نیازمند است. مطالعه (بررسی) رسمی معناشناسی با بسیاری زمینههای دیگر تحقیق ازجمله لغتشناسی، علم نحو، واقعگرایی، ریشهشناسی و دیگر زمینهها تقسیم میشود؛ اگرچه معناشناسی یک زمینهٔ کاملاً تعریفشده در نوع خودش اغلب با ویژگیهای ترکیبیست. در فلسفهٔ زبان، معناشناسی و ارجاع زمینههای مرتبط هستند. زمینههای مرتبط بیشتر شامل زبانشناسی تاریخی و تطبیقی و نمادشناسیست؛ بنابراین، بررسی رسمی معناشناسی پیچیدهاست. معناشناسی با علم نحو که علم ترکیبات واحدهای یک زبان (بدون توجه به معنی شان) میباشد و علم واقع گرایی که مطالعه روابط بین علائم یک زبان میباشد، معنایشان و استفادهکنندگان زبان مقایسه میشود. در واژگان علمی و بینالمللی، معناشناسی (semanties, semasialogy) نیز نامیده میشود. زبانشناسی در زبانشناسی، معناشناسی زیرشاخهایست که برای مطالعه و بررسی معنا، همانی که در سطوح واژگان، عبارات، جملات و واحدهای بزرگتر تجزیه و تحلیل (متون) اصلی اساسی میباشد، اشاره دارد. منطقهٔ اصلی مطالعه معنای علائم و مطالعهٔ روابط بین واحدهای مختلف زبانشناسی از جمله متشابه، مترادف، متضاد، تعداد معانی، معانی بیشتر، کنایه، هم معنا و غیره میباشد نگرانی اصلی این است که چگونه معنا به بخشهای بزرگتر متن در نتیجه ترکیب از واحدهای کوچکتر معانی متصل میشود. بهطور سنتی، معناشناسی مطالعهٔ احساس و مرجع تفکیکی، شرایط واقعی ساختار مبحثی، نقشهای موضوعی و تجزیه تحلیل و اتصال تمامی اینها به نحو را شامل میشدهاست. دستور زبان مانتگیو در اواخر دههٔ شصت (۱۹۶۰) ریچارد مانتگیو سیستمی را برای تعریف ورودیهای معانی در لغتنامه در شرایط حساب لامبدا مطرح کرد. در این شرایط، تجزیهٔ معانی جملهای مانند «جان هر پیراشکی را خورد» (John ate every bagel)، متشکل از یک فاعل (John) و گزاره (ate every bagel) است. مانتگیو نشان داد که معانی این جمله در کل میتواند معانی تفکیکشدهٔ اجزایش و بهطور نسبی قوانین کمی از ترکیب باشد. گزارهٔ منطقی بهدستآمده بعداً شرح داده خواهد شد؛ مثلاً استفاده از طرحهای حقیقیِ نظریه که در نهایت معانی را به مجموعهای از جوامع تارسکیان مرتبط میکند که ممکن است خارج از منطق قرار گیرد. در چنین اسمهایی، معانی یا اولیه برای فرضیههای زبانشناسی از دههٔ ۱۹۷۰ اساسی میباشد. برخلاف جذابیتش، گرامر مانتگیو توسط تنوع وابستگی متن در حس کلمه محدود شد و منجر به چندین تلاش در یکیکردن متن مانند زیر شد: معناشناسی موقعیتی (دههٔ ۱۹۸۰): مقادیر واقعی ناقص هستند. آنها براساس متن تعیین میشوند. لغتنامهٔ تولیدی (دههٔ ۱۹۹۰): مقولهها (انواع) ناقص هستند و براساس متن تعیین میشوند. معناشناسی و منطق در منطق نیز بررسی ارتباط میان نمادها و آنچه را نمادها نشان میدهند معناشناسی مینامند. خوب است در آغاز به این نکته اشاره کنیم که در معناشناسی، میانِ واژه و فرهنگواژه (lexeme) تفاوت وجود دارد. واژه را که همه میشناسیم. اما فرهنگواژه یا واژهٔ قاموسی شامل بن واژه، واژهٔ کامل، یا یک اصطلاح (idiom) است و بهطورکلی واحد و یکان فرهنگنویسی بهشمار میرود؛ بنابراین، «سگ»، «شادمانی»، «سروکله زدن»، هر سه، فرهنگواژه هستند. موضوعات برخی از موضوعات عمده در این مبحث وسیع عبارت است از: طبیعت معانی خواص سیستم مفهومی بهعنوان زیربنای معانی سهم ساختارهای نحوی در تفسیر و تبیین جملات زبان نقش فاکتورهای غیر گرامری در تفهیم سخن علوم کامپیوتر در حوزهٔ علوم کامپیوتر، معناشناسی منعکسکنندهٔ معانی مربوط به برنامهها و توابع است. از این منظر، مفاهیم و ایدههای مربوط به معناشناسی است که امکان تفکیک و جداسازی برنامهها به دو بخش نحوی و معنایی را فراهم میکند. برای نمونه، باآنکه عبارت زیر صورتهای نحوی متفاوت و گوناگونی را در زبانهای مختلف به خود میگیرد، در همه جا معنای یکسانی دارد: x += y; (C, Java, etc.) x:= x + y; (Pascal) Let x = x + y; (early BASIC) x = x + y (most BASIC dialects, Fortran) پانوشتهها جستارهای وابسته وب معانینگر فلسفه زبان منابع ویکیپدیای انگلیسی Crystal D. , The Cambridge Encyclopedia of Language, 2nd Edition, Cambridge University Press, 1996. O'Grady, W. , Dobrovolsky, M. , and Aronoff, M. , Contemporary Linguistics, An Introduction, 2nd Edition, St. Martin' Press, Inc. , 1993. پیوند به بیرون معناشناسی، دانشنامهٔ دنبلید معناشناسی، دانشنامهٔ رشد وبگاه زبان فارسی دستور زبان فلسفه اجتماعی مفهومها در منطق


text: جاماسبنامه یا ژاماسپنامک، کتابی است به زبان پارسی میانه و نویسنده آن جاماسب حکیم از خاندان هوگو است که در اوستا ستوده شدهاست. جاماسب در کتاب خود در پاسخ به پرسشهای گشتاسبشاه، پیشگوییهایی درباره آینده کردهاست. قطعاتی از دستنوشتهٔ آسیبدیدهٔ این اثر به خط پهلوی بر جای مانده اما متن کامل آن تنها به پازند موجود است. جستارهای وابسته جاماسپی پانویس منابع کتاب «پایان جهان و ظهور موعود در ادیان ایران باستان» نوشتهٔ داریوش احمدی پیوند به بیرون ترجمهٔ انگلیسی متن جاماسبنامه ادبیات فارسی میانه متون زرتشتی


text: خاندان هْوُگّْوَ از خاندانهای برجسته ایران باستان بودهاست. یکی از افراد این خاندان به نام فرشوشتر هوگو (Frashushtar hvogva) پدرزن زرتشت و یکی از نخستین گروندگان به دین او بودهاست. فرشوشتر و برادرش جاماسب هوگو هر دو وزیر گشتاسبشاه بودند و از مزداپرستان نامبردار بشمار میآیند که در سرتاسر اوستا از آنان با درود و ستایش یاد میشود. شهابالدین سهروردی در کتاب حکمةالاشراق خود فرشوشتر را در تراز جاماسب و بزرگمهر از خردورزان و فیلسوفان ایران کهن میداند که روش فلسفی آنان قاعده فلسفه اشراق در نور و تاریکی بودهاست. منبع برگرفته از اوستا، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، تهران ۱۳۷۴ ص ۱۰۲۲ مزدیسنا هوگو، خاندان


text: گُشتاسپ یا گُشتاسب یا کیگشتاسپ یا ویشتاسپ یا کیویشتاسپ (به معنی دارنده اسب آماده) نام پادشاه ایران در زمان زرتشت است. زرتشت دین جدید را به گشتاسب عرضه کرد و گشتاسپ دین وی را پذیرفت و از وی پشتیبانی کرد. در گاهان (گاثهها)، چهار بار از این فرمانروا یاد میشود که سه بار آن به صورت کیگشتاسب است. کی به معنی رئیس عشیره و فرمانروا بوده و عنوان فرمانروایان دودمان کیانیان است که گشتاسب نیز یکی از آنان بودهاست. همچنین گفتهاند که عنوان کی (کَوی) در ایران شرقی معنی شاه را داشتهاست. گشتاسب بنابر روایات دینی از میان پادشاهان قدیم، گشتاسب کسی است که نام او بیشتر از همه در ادبیات پارسی میانه آمدهاست. وی پسر و جانشینِ لهراسپ بود. در دینکرد آمدهاست که ،زرتشت در سی سالگی نخستین الهام را از اهورامزدا دریافت. ده سال بعد، هفتمین وحی بر او نازل شد و گشتاسب در همین هنگام آیین مزدیسنا را پذیرفت. بزرگترین جنگهای این پادشاه، جنگهایی بود که با ارجاسپ پادشاهِ توران (خیونان) کرد. لشکر ارجاسپ از ترکان و چینییان و دیگر اقوام خارجی ترکیب شده بود. جنگهای سخت با این پادشاه سرانجام با پیروزی گشتاسب و مزدیسنا پایان یافت. بنابر روایتِ بندهش، نبردِ قطعی میان ویشتاسب و ارجاسپ در کوه کومس واقع در مرز سمنان و گرگان رخ داد. پس از پیروزی، گشتاسب پادشاهان بزرگ بیدین را، به دین نو خواند و برای هریک نسخهای از کتاب اوستا همراه با یک مغ فرستاد تا آنان را به مزدیسنا هدایت کنند. گشتاسب بنابر روایات ملی دربارهٔ ویشتاسپ (بشتاسب، بشتاسف، گشتاسپ) طبری، مسعودی، دینوری، حمزه اصفهانی، ابوریحان بیرونی، مطهر بن طاهر مقدسی، ثعالبی، دقیقی، فردوسی و ابن بلخی روایاتی نقل کردهاند. چون سی سال از سلطنت گشتاسپ گذشت زرتشت از آذربایجان به دربار او رفت و دین جدید را در آنجا اظهار کرد و کتاب موسوم به اوستا که با خط زرین بر روی دوازده هزار پوست گاو نر نوشته شدهبود، بر پادشاه عرضه کرد. گشتاسپشاه دین زرتشت را پذیرفت و آتشکدهها بنا کرد. بعد واقعهٔ جنگ ارجاسپ پادشاه توران پیشآمد و ارجاسپ بر کشور گشتاسپ یورش آورد. گشتاسپ برای دفاع، مردانی چون جاماسپ (داماد زرتشت)، زریر برادر خویش و چند تن از پسرانش را شامل اسفندیار (سپندیاذ) داشت. تورانیان بر اثر پهلوانیهای اسفندیار شکست خوردند؛ ولی گشتاسپ بر اثر افتخاراتی که نصیب فرزندش اسفندیار شده بود بر او رشک برد و او را به جنگ رستم گسیل کرد. در این جنگ اسفندیار به دست رستم کشته شد. گشتاسپ در شاهنامه در شاهنامه فردوسی چهره گشتاسب به کلی با آنچه در اوستا میبینیم متفاوت است. در حماسه فردوسی گشتاسب شاهی خودخواه و لجوج است که نمیتواند از ایران در برابر تاخت و تاز تورانیان مراقبت کند. اینگونه که پیداست دو روایت دربارهٔ گشتاسبشاه در دست بودهاست. یکی روایت موبدان زرتشتی و دیگری روایتی از زندگی و کارکرد گشتاسب در میان مردم ایران. همین روایت دوم است که در شاهنامه بازتاب یافتهاست. در منابع قدیمی، آبادسازی منطقه تالش گشتاسبی را به گشتاسبشاه نسبت دادهاند. گشتاسپ در جوانی و زمانیکه هنوز لهراسپ بر مسند قدرت تکیه زده بود بسیار روابط لجوجانهای با پدر داشت و انتظارش این بود که پدر منصب شاهانهای به وی اهدا نماید که در خور شأن او باشد. اما لهراسپ واهمه داشت و میگفت که نصایح کیخسرو اینست: زمانیکه گشتاسپ با قهر از پایتخت با سیصد سوار خود شبانه و پنهانی خارج شد هنوز از مرز کشور خارج نشده بود که برادرش زریر او را برگرداند و منصب دلخواه او را از جانب پدر وعده داد امّا موقعیکه بازگشت اوضاع را بر وفق مراد ندید و این بار تنها از ایران گریخت. بار نخست مقصد او سرزمین هندوان بود، ولی اینبار راهی سرزمین روم شد. ناراحتی گشتاسپ از پدر به دلیل مخالفت او با بلندپروازیهای گشتاسپ و ارادت فراوان شاه به کاووسیان (بستگان کیکاووس و کیخسرو) بود. گشتاسپ لباس رزم یا لباسی که مناسب سفر باشد پوشید و کلاهخودش را بر سر نهاد. حکیم توس یک ویژگی تاریخی درباره پوشش گشتاسپ بیان میفرماید که تا قرون اسلامی و بعد از آن رسم همه سرداران بود؛ او میگوید کلاه گشتاسپ مزیّن به پر هما بود: شاید این رسم ارزانیان بوده که گشتاسپ اصالت خویش را به آن قوم و تمدن ربط میداد. باری به هر جهت گشتاسپ به لب رود مرزی رسید که در آنجا با رودبانی به نام هیشوی آشنا شد که از وی نام و منظورش از گذر از مرز (برای جنگ یا اقامت) را پرسید. گشتاسپ سلام و درود فرستاد و گفت دبیر است و میخواهد با قایق به آن سوی رود برود و اگر مرزبان یاری نماید هدیه خواهد گرفت. پس از عبور از رود، آوارگی گشتاسپ شروع شد چون در کشور بیگانه او دیگر شاهزاده نبود بلکه به مسکینان شباهت داشت. آوارگی گشتاسپ در سرزمین روم از همینجا شروع شد. ظاهراً اگر اندوختهای هم داشت هیشوی از او گرفت و باید کاری پیدا میکرد. ابتدا نزد دبیران قیصر رفت و خواست کاری به وی بسپارند امّا از روی حسادت یکی از دبیران گفت ما خود نیز اینجا اضافه هستیم. وقتی از اشتغال دبیری در دربار روم ناامید برگشت تصمیم گرفت هرکاری که باشد انجام دهد. لذا سراغ چوپان قیصر رفت او هم جوابش نمود. آنگاه به ساربان شهر رو زد تا شتربانی کند ولی ساربان نیز نپذیرفت و به سراغ آهنگر سرشناسی به نام بوراب رفت. آهنگر قطعه سنگی داد تا سرخ نموده آهنش کند، گشتاسپ با مهارت سنگ را در کوره گذاشت سرخ شد روی سندان آورد چنان ضربهای کوفت که سنگ متلاشی شد و آهنگر او را بدین زور و بازو مناسب کارش ندید و جوابش کرد. گشتاسپ ناامید و گرسنه روانه روستایی شد که در نزدیکی شهر قرار داشت. گشتاسپ به سایهسار درخت تنومندی که در کنار رودی قرار گرفته پناه برده و غمگین و افسرده درباره آینده مبهم خویش به فکر فرو میرود. دهقانی هنگام گذر اشکهای گشتاسپ را دیده نزد او آمد و وی را به خانه یا مزرعهاش دعوت کرد و بسیار از او پذیرایی نمود. هنگام معارفه یکدیگر دهقان خود را از اعقاب فریدون معرفی میکند. بدینگونه گشتاسپ مدتی نزد دهقان میآساید و کمک حال دهقان میشود ولی شکار را نیز فراموش نمیکند. «فرخزاد» همچنان که گشتاسپ نزد دهقان مشغول بود، قیصر روم برای دختر بزرگش،کتایون، به دنبال شوی مناسب میگشت. به همین جهت جویندگان وصلت با دختر قیصر در تالار قصر گرد آمده بودند تا کتایون از ایشان یکی را برگزیند. امّا او از میان جمع شوهری مناسب برای خود نیافت؛ لذا قیصر اعلان عمومی کرد تا هرکسی که میتواند در مجلس نامزدی حاضر شود. دهقان که در شهر بود چنین اعلامیهای شنیده وقتی به مزرعه آمد به گشتاسپ گفت تو چرا در چنین مجلس حاضر نشوی؟ اینک حاضر شو با هم به میدان قصر برویم. گشتاسپ بیدرنگ آماده شد و هنگام ورود مانند غریبهها در گوشهای لابهلای جماعت ناظر صحنه شد. کتایون از همه سان دید و داشت ناامید میشد که در گوشهای گشتاسپ را دید که مانند بیکسان صحنه را تماشا میکرد. آنگاه کتایون او را طلبید و نامزد خویش نمود و نزد قیصر آورد. ولی قیصر به دلیل اینکه دخترش مردی بینام و نشان را برگزیده هر دو را از قصر راند. آنها نزد مرد دهقان به زندگی فقیرانهٔ خود ادامه دادند. قیصر علاوه بر کتایون دو دختر دیگر داشت و آن دو نیز مستعد شوی برای خویش بودند اما قیصر برای دختران شرط گذاشت تا هر بینام و نشانی جرأت ازدواج با دخترانش ننماید. زمانیکه میرین یکی از اشراف روم از دختر دوم، دلآرام، خواستگاری نمود شرط قیصر این شد که میرین گرگی تنومند را که در «بیشه فاسقون» یکهتازی میکند، نابود سازد. میرین اهل این حرفها نبود ولی با بررسی طالع خویش درمییابد مقدر است که روزی مرد بزرگی از ایرانزمین به روم میآید و علاوه بر وصلت با دختر قیصر، روم را از دو بلای بزرگ رهایی میبخشد. میرین به فکر میافتد این فرد را پیدا کند و از او بخواهد به کشتن گرگ کمر ببندد به گونهای که این کار به نام میرین پایان پذیرد. به این ترتیب میرین گشتاسپ را از طریق هیشوی پیدا میکند و شمشیر پرآوازهی سلم را برای این ماموریت به او میسپارد. گشتاسپ گرگ را به اسم میرین میکشد و میرین موفق میشود دلآرام دختر دوم قیصر را به عقد خویش درآورد. فرد دیگری به نام اهرن دختر سوم قیصر را خواستگاری نمود، اما شرط شد اژدهایی را در «کوه سقیلا» بکشد. اهرن نیز دست به دامان گشتاسپ میشود تا اژدها را به جای تو بکشد و به این ترتیب در نهایت موفق میشود با دختر سوم قیصر وصلت کند. قیصر به مناسبت رهایی مردم روم از چنگال گرگ و اژدها جشنی ترتیب داد، تا از دو داماد خویش قدردانی کرده باشد. اما کتایون از گشتاسپ خواست تا در میدان چوگان حاضر شده و خودی نشان دهد. گشتاسپ در بازی چوگان فوقالعاده مورد نظر قیصر قرار گرفت و قیصر خواست تا او را نزدش ببرند. رفتن همان و آشکار شدن بانی همه وقایع اخیر همان. قیصر چون اینگونه دید، خواست تا از او بیشتر بداند و به همین خاطر نزد دخترش کتایون رفت. از او پرسید که شوهرش چگونه مردیست، از کجا آمده و نژادش به کیست. کتایون گفت پرسیدهام، هر بار جوابی دگرگونه داده؛ فقط خویش را فرخزاد مینامد و بیش از این نمیگوید. از آن به بعد قیصر بر خود میبالید که چنین پهلوانی داماد اوست. بنابراین جسور شد و از کشورهای همسایه باج و خراج خواست. نخست، کشور خزر که الیاس حاکم آنجا بود فرمان را دریافت کرد. الیاس چون سابقه باجدهی به روم را در تاریخ کشورش ندیده بود جواب قاطعی به سفیر قیصر داد و گفت چندان به فرخزاد دل نبندد که در جنگ هلاک خواهد شد. قیصر پاسخ الیاس را به گشتاسپ (فرخزاد) گوشزد کرد و گشتاسپ چنین گفت که دو داماد کوچکتر، میرین و اهرن، را از مرز خزر بازخوان چون امید به همراهی ایشان ندارم. آنگاه اعلان جنگ به الیاس نما. توصیه گشتاسپ انجام پذیرفت. متعاقب آن جنگی بین الیاس و فرخزاد درگرفت. هنگام نبرد الیاس خواست تا فرخزاد را با وعده به سوی خود کشاند و به خیانت به قیصر وادارد، امّا موفق نشد و الیاس به دست فرخزاد هلاک و خاک خزر ضمیمه روم گشت. آوازه فرخزاد، پهلوان رومی، از مرزهای روم و خزر فراتر رفت و به لهراسپ در ایران نیز رسید. پیکی از سوی قیصر برای درخواست باج از ایران به دربار لهراسپ آمد و موضوع در جلسهای متشکل از بزرگان مطرح شد و قالوس سفیر روم چندی بماند تا جواب گیرد. لهراسپ زریر را فرا خواند و از جسارت تازه رومیان گفت و آشکار شد پهلوانی به نام فرخزاد در دربار روم ظاهر گشته که خزر را نیز به تازگی برای قیصر فتح نموده است. فردای آن شب لهراسپ قالوس رومی را نزد خویش فرا خواند و از او خواست تا راست بگوید؛ قضیه باج خواهی رومیان که سابقه نداشت، سببش چیست؟ قالوس گفت پادشاه ایران آگاه باشد! قیصر مردی را یافته که تمام جنگجویان زمین را هنگام نبرد به سخره میگیرد و هماوردی در جهان ندارد. آنگاه لهراسپ گفت این مرد که میگویی یه چه کسی شبیه است؟ و قالوس گفت فقط زریر است که بسیار شبیه فرخزاد است. لهراسپ دانست آن پهلوان حتماً پسرش گشتاسپ است. مکتوبی به قابوس داد تا نزد قیصر برد و گفت که باج ایران متعاقباً ارسال خواهد شد. اعلان پرداخت باج روم لهراسپ تا پاسی از شب به فکر فرورفت و زریر را پیش خواند و گفت: «به گمانم او کسی جز برادرت نیست. باید شتاب کنی که درنگ، تباهی در پی خواهد داشت.» نکتهی تاریخی در این بخش یادکرد از شهر حلب است که ظاهراً نقطهی مرزی ایران و روم است و سپاه ایران به توصیهی لهراسپ باید در آنجا توقف میکرد و اردو میزد. ایرانیان به سپهسالاری زریر به همراه تاج و تخت و کفش زرّین در مجموع ردای پادشاهی به حلب راهی شدند. در این لشکرکشی افرادی از خاندان کیکاووس و گودرز، زریر را همراهی میکنند. وقتی سپاه ایران به حلب رسید، درفش همایون افراشته شد. زریر با پنج تن دیگر به درگاه قیصر آمدند. در کاخ، قیصر و قالوس و گشتاسپ نشسته بودند که سالار بار ورود ایرانیان را اعلام نمود. وقتی زریر و همراهان وارد شدند از قیصر پوزش خواستند، با همهی رومیان حاضر چاق سلامتی کرده امّا هیچ به گشتاسپ روی خوش نشان ندادند. قیصر از این بابت سؤال نمود و زریر در پاسخ گفت: «گشتاسپ وقتی از بندگی سیر گشت، گریخته، به روم پناه آورد». گشتاسپ هیچ نگفت و ساکت فقط نظاره میکرد. هنگامی که قیصر اینگونه یافت تأمل کرد و دانست که هرچه در باب فرخزاد شنیده درست بوده است. پیغام لهراسپ تقدیم شد ولی حقایقی پشت این روابط پنهان است و آن جنگ و تهدید است امّا درست آشکار نیست تهدید از جانب لهراسپ علیه قیصر است یا فرخزاد علیه ایران: فردای آن روز قیصر به فرخزاد گفت که چرا پاسخی نمیدهد و فرخزاد گفت من پیش از این نزد شاه ایران بودم همه ایرانیان از رزم و هنرهای من آگهاند. بهتر است من به اردوگاه ایرانیان روم، گره این کار به دست من است. سوار بر بادپایی روانه شد تا چارهای برای پیشگیری از جنگ آتی بیابد. وقتی سپاه ایران و بزرگان گشتاسپ را دیدند او را شناختند، نمازش برده، همه مطیع فرمان او شدند. زریر از پدر پیر که تنها کارش عبادت است گفت و پیام لهراسپ را داد و گفت لهراسپ تاج و تخت ایران را به ما سپرد تا تقدیم تو گردد. وقتی گشتاسپ تاج و تخت کیانی را دید شاد گشت تاج بر سر نهاده بر تخت نشست و همه سپاه در صف ایستاده طوق طاعتش را به گردن آویختند. بدین منوال جنگ احتمالی ایران و روم با تفویض پادشاهی به گشتاسپ ختم به خیر شد. چون قیصر از ماجرا آگاه شد، نزد ایرانیان آمد و فرخزاد را در آغوش گرفت و از کارهای گذشته پوزش خواست. گشتاسپ آنگاه به قیصر گفت کتایون را نزد وی فرستد تا او همراه لشکر به ایران روانه گردد. قیصر با هدایای فراوان کتایون را آورد و خود نیز تا چند فرسخ شاه جدید ایران را بدرقه نمود. امّا گشتاسپ که نمیخواست پدر زنش متحمل رنج سفر گردد او را بازگرداند و ایرانیان به راه طولانی ادامه دادند. گشتاسپ وقتی به ایران رسید لهراسپ به استقبال او آمد، هر دو از یکدیگر پوزش خواستند و سپس لهراسپ رو به فرزندش گفت همهی وقایع که بر سرت رانده شد رای خدا بوده، از من مرنج. گشتاسپ نیز جز بقای عمر و سایهی پدر آرزو نکرد. زندگی پرماجرای گشتاسپ از بدو تولد تا هنگام جلوس بر تخت ایران اینگونه به سر آمد. نظریه همسانی گشتاسپ کیانی با گشتاسپ هخامنشی یکسان بودنِ نام ویشتاسپ یا گشتاسپ، پادشاهِ پشتیبان زرتشت که وجود تاریخی او به وسیلهٔ گاهان تأیید میشود و ویشتاسپ، پدر داریوش بزرگ، باعث شده برخی از دانشمندان آن دو را یکی بپندارند. این مطلب را هرتل و سپس هرتسفلد در کتاب تاریخ باستانشناختی ایران مطرح کردهاست. آرتور کریستنسن این نظریه را رد کرده است. جستارهای وابسته نظریه یکسان بودن ویشتاسپ هخامنشی و ویشتاسپ کیانی پانویس منابع گشتاسپ گرفته از اوستا، گزارش و پژوهش تاریخ گشتاسپ قطره دریایی، تهران ۱۳۸۰ص ۱۰۴۶). کریستن سن، آرتور. کیانیان. ترجمهٔ ذبیحالله صفا. چاپ پنجم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی ۱۳۶۸ ادبیات مزدیسنا اسطورهشناسی ایرانی پادشاهان کیانی شاهنامه تاریخ مزدیسنا شخصیتهای شاهنامه


text: گاتاها (اوستایی: 𐬔𐬁𐬚𐬁، gāθā، سرود سانسکریت: گاثا، پهلوی: گاسان، گاهان) یا گاهان یا گاتها ۱۷ سرودهای است که از دیرباز از سخنانِ زرتشت اسپنتمان دانسته میشدهاست و در برگیرندهٔ پیام و آموزشهای وی و بنیادِ مزدیسنا است که کهنترین و سپنتاترین بخش از نسک اوستا شمرده میشود. این سرودهها به لهجه گاهانی زبان اوستاییاند و متن بسیار پیچیدهای دارند. معنای واژهٔ گات گاتها (اوستایی) جمعِ گات در زبان اوستایی به معنای «سرود» است که در زبان پهلوی به گاث (گاس) دگرگون شده و در زبان پارسی گاه گفته میشود. ردپای این واژه در دستگاههای موسیقی امروز ایرانی همانند سه گاه و چهار گاه بر جای ماندهاست. سراینده بر اساس سنت، پنج گاتها را خود زرتشت سرودهاست، بنابراین تنها میراث دینی معتبری است که از او برای آیندگان باقی ماندهاست. گاتها از نگاه صرف و نحو و زبان و بیان، روشِ ارائهٔ مطالب، فکر و اندیشه، سبک شعر و ویژگیهای دیگر با دیگر بخشهای اوستا تفاوت دارد، ازین روی همهٔ اوستاشناسان و دانشمندان آن را از خودِ زرتشت میدانند. به استثنای ژان کلنز و اریک پیرارت، مترجمان بر این باورند که زرتشت نویسنده گاتها بودهاست، و در این اتفاق نظر دارند که آخرین اثر این مجموعه، یسنا ۵۳، تألیف او نبوده، بلکه از حلقه پیروان او صادر شدهاست. ژان کلنز و اریک پیرار در انتساب گاتها به شخص زرتشت تردید کردهاند، از آن روی که ۱۰ بار در گاتها از زردشت با ضمیر سوم شخص مفرد یاد شده یا آنکه زرتشت مورد خطاب قرار گرفتهاست. هلموت هومباخ در دانشنامه ایرانیکا در رد این تردیدها این گونه مینویسد: گرچه اینها از صنایع ادبی هستند و در اشعار شرق (اینگونه استعارات) ناشناخته نیست. پیامبر (زرتشت) این استعارات را از آنجا بکار گرفته که نام خود را در یاد اهورامزدا منقوش نماید. اثبات این رسم (کاربرد ضمیر سوم) با یسنا ۴۳٫۸ است. هنگامی که از زرتشت نامش پرسیده میشود، خود را زرثوشترا معرفی میکند. جداسازی از دیگر بخشهای اوستا در میان دانشمندان نخستین کسی که گاهان را به عنوان تصنیفهای احتمالی خود زرتشت از بقیهٔ اوستا جدا کرد، مارتین هاوگ آلمانی بود. این دانشمند متوجه شد که نویسندهٔ گاهان تنها از یک خدا نام میبرد و با برخی نیایشها مخالف است. او زرتشت را پیامبر یکتاپرستی معرفی کرد. ساختار و چینش گاتها منظوم و موزون به گونهٔ اشعار دینی ایران باستاناند که به شدت موجز و فشرده بوده و از نظر ساختار دستور زبان استثناء هستند. شاید نخست بلندتر و به نثر بوده اما برای در امان بودن از گزندِ فراموشی یا دستبردِ روزگار، آنها را به نظم درآوردهاند تا بهتر به خاطر سپرده شود. زبان شناسان وزن این اشعار را یافته و قواعد نظم را در آنها تعیین کردهاند. در کل، ۱۷ سرودهٔ گاتها ۲۳۸ بند، حدود ۸۹۶ بیت یا ۵۵۶۰ واژه است که بعدها در میان ۷۲ هات (فصل) یسنا جای داده شدهاند. این ۱۷ سروده با شمارهٔ فصل آنها در یسنا شناخته میشوند. به هر یک از فصلهای یسنا و گاتها هات گفته میشود. وزن گاتها ویژگی وزن گاهان شکل پارهای است. هر پاره دارای تعداد معینی بیت و هر بیت تعداد مشخصی هجا دارد. شمار هجاهای هر مصراع جای درنگ و شمار ابیات یک پاره، وزن هر پاره را معین میکند. مصراعهای هفت هجایی اصلیترین رکن در هر پنج وزن گاهان است. سپنتامینوگاه دارای پارههای چهار بیتی است و هر بیت دو مصراع چهار و هفتهجایی دارد. یسن ۴۷ کمترین پاره(۶ پاره) و یسنهای ۳۱ و ۵۱ بیشترین پاره(۲۲ پاره) را دارند. نام بخشهای گاتها و نامگذاری گاتها در ۵ بخش دستهبندی شدهاند. اَهونَوَدگاه دربارهٔ نیایشِ خدا، گزینش پیامبر ازآنجا که نخستین واژهٔ آن اهون ویتی خوانده میشده و در پهلوی اهنودگات میخوانند. شامل ۷ هات (فصل) میباشد. هر فصل مشتمل بر چند قطعه و هر قطعه دارای سه مصراع است؛ و هر مصراع شانزده هجا دارد که پس از هجای هفتم وقف یا سکتهای است (۹+۷) آغاز آن از شروع هات ۲۸ تا پایان هات ۳۴ است. اُشتَوَدگاه دربارهٔ راز آفرینش، خودشناسی، خداشناسی. اشتاویتی و به پهلوی اشتودگات دارای چهار «هات» است و هر هات به چندین قطعه قسمت شده که هریک پنج مصراع دارد و هر مصراع ۱۱ هجا دارد و سکته یا وقف بعد از هجای چهارم است (۷+۴) شامل هات ۴۳، ۴۴، ۴۵ و ۴۶ میشود. سپَنتمَدگاه دربارهٔ آفرینش و پیرامون آن سپنتامینو، چهار «هات» دارد. هر هات چندین قطعه و هر قطعه ۴ مصراع و هر مصراع یازده هجا دارد، وقف مانند اشتودگات پس از هجای چهارم است (۷+۴) شامل هات ۴۷، ۴۸، ۴۹ و ۵۰ میشود. وُهوخْشتَرگاه دربارهٔ تازه شدن جهان و بهرهٔ کارکرد آدمی تنها یک هات دارد، هر قطعه ۳ مصراع و هر مصراع ۱۴ هجا دارد و سکته یا وقف در وسط آن یعنی پس از هجای هفتم میآید (۷+۷) شامل هات ۵۱ میشود. وَهیشتوایشْتگاه دربارهٔ والاترین آرزوی اشو زرتشت و اشوان هفت هات دارد، قطعهها مرکب از دو مصراع کوتاه و دو مصراع بلنداند. مصراع کوتاه ۱۲هجایی، با وقف پس از هجای ۷ ام. (۵+۷) و مصراعهای بلند ۱۹ هجایی با دو وقف یکی پس از هجای هفتم و دیگری پس از هجای ۱۴ام است. شامل هات ۵۳ میشود. هر یک از این ۱۷ فصل یا هات نیز دارای نامی میباشند. وجه تسمیهٔ نامگذاری این هفده یسنا به موجبِ واژههای آغازگرِ هر هات است. زبان گاتها، به زبان گاتی یا اوستایی کهن سروده شدهاست. زبان گاتی بخشی از گروهِ زبانهای ایرانی کهن بوده که زیر شاخهٔ خانوادهٔ خاوری زبانهای هندواروپایی، شرق ایران را دربرمیگیرد. زبانِ این بخش، به کهنگیِ زبانِ ریگ ودا کتابِ مذهبیِ هندوان آریایی است و پیشینهٔ آن -دستِ کم- به ۸ سده پیش از میلاد میرسد. بیشترِ آنچه از اوستای گاهانی فهمیده میشود -هم از نظر واژگان و هم دستوری- تنها بخاطر همین خویشاوندیِ اوستای گاتی با زبان سانسکریت ودایی است. گاتها برای نخستین بار در سدهٔ هجدهم به همتِ اوستاشناسان اروپایی شناسایی شد. به گفتهٔ ویلیام ملاندرا: «گاتها در مقایسه با ادبیات سایر ادیان مشرقی شاید مبهمترین و پرابهامترین سرودهها باشند. تقریباً هر بند از گاتها آماده چندین تفسیر است.» برگردان و ترجمه پارسی میانه در نوشتههای یسنا به پهلوی، گاتها به همراه برگردانِ پارسی میانه بهصورتِ واژه به واژه میآیند که به نظر میرسد از اواخر دوران پادشاهی ساسانیان باشد. نویسندگانِ آن دانش بسیار ضعیفی از زبان اوستایی کهن داشتهاند. اشتباهات سنگین بی تأثیر منفی بر دانش دوران معاصر نبودهاست. تقلید از نظم واژگان آزاد اصل اوستایی توسط ترجمه فارسی میانه مانع دیگری برای استفاده از آن است، اما گاهی اوقات اطلاعات ارائه شده توسط واژههایی که به منظور استخراج معنایی از ترجمه فارسی میانه اضافه میشود تا حدودی قابل توجه تر است. نشان دهنده آثار کم و بیش کم رنگی از یک سنت موثق است. در مجموع، ترجمه فارسی میانه به ندرت نقطه عزیمت مناسبی را برای رویکرد دقیق علمی به گاتاها ارائه میدهد، اما مقایسه فشرده تک خطوط آن و لغات مربوطه آنها با اصل گاتایی آنها معمولاً رشته فکری مترجم را آشکار میکند. این امر بیانگر تعبیر گاتاها توسط موبدان دوره ساسانی است که دیدگاه کلی آن به اصل نزدیکتر از آنچه در زمان ما دربارهٔ گاتاها تدریس میشود، است. سانسکریت نسخه سانسکریت را که نریوسنگ، پژوهشگر سدههای وسطایی پارسی گردآوری کرده و در بخشی از نسخههای خطی یسنا پهلوی آمدهاست، بر پایه زبان اوستایی اصلی نیست، بلکه بر اساس ترجمه فارسی میانه است. زبانهای اروپایی در حدود سدهٔ ۲۰ میلادی دانشمندان و خاورشناسانی چون جیمز دارمستتر به واسطه ترجمههای پهلوی و کریستیان بارتلمه، هلموت هوباخ و اسنلی آیسلر بواسطه شباهت با زبان ودایی به ترجمه پرداختهاند. در سده ۱۸ میلادی پژوهشگر فرانسوی «انکتیل دوپرون» با بهرهگیری از زبان سانسکریت که ریگودا (اشعار و سرودهای مذهبی هندو) با آن نوشته شده، کلید زبان اوستا و سرانجام گاتاها را پیدا نمود و راه بر ترجمه آن گشوده شد. پارسی امروزی اولین کوشش برای ترجمهٔ گاتاها به زبان فارسی در دوران قاجار و توسط ژول ریشار انجام شد. او که تحصیل کردهٔ فرانسه و مدرس دارالفنون در ایران بود، گاتاها را در سال ۱۸۷۱ میلادی (۱۲۸۸ ه.ق برابر با ۱۲۴۹ یا ۱۲۵۰ ه.خ) از لاتین به فارسی برگرداند. هرچند که این ترجمه هرگز به چاپ نرسید، اما نسخهٔ خطی این ترجمه در مؤسسه شرقشناسی کاما در بمبئی هند موجود است. تاکنون پژوهشگران مختلفی نسبت به ترجمه و انتشار گاتاها به زبان فارسی اقدام کردهاند که به ترتیب تاریخ عبارتند از: ابراهیم پورداوود (سال ۱۳۰۵ و بازنگری در ۱۳۳۱)، موسی جوان (۱۳۴۸)، هاشم رضی (سال ۱۳۴۸ و بازنگری در ۱۳۸۰)، موبد فیروز آذرگشسب (۱۳۵۱ تا ۱۳۵۸)، عباس شوشتری (مهرین) (۱۳۵۴)، علی اکبر جعفری (۱۳۵۹)، حسین وحیدی (۱۳۶۶)، جلیل دوستخواه (۱۳۷۴)، موبد رستم شهزادی (۱۳۷۷)، آبتین ساسانفر (۱۳۸۳) و ترجمهٔ مشترک بابک صالحیان و رضا مرادی غیاثآبادی (۱۳۹۰). محتوا مفاهیم برجسته و بنیادین تنها یک خدا وجود دارد، خداوند خرد، اهورا مزدا، آفریدگار و پروردگار پیوسته، پشتیبان و پیش برندهٔ کیهان (سرود۸ و ۹) همهٔ باورهای خرافی به خدایان و الههها و موجودات تخیلی مشابه دروغین و اجرای مراسم برای خشنود ساختن آنها بایستی کنار گذاشته شود و همهٔ تصورات و اعمال غیرمنطقی باید رها شوند. (سرود ۵) آئین وجدان نیک، دین، نام گاتایی مزدیسنا، جهانی و همگانی است. (سرود ۹٫۱۰ و ۱۷٫۱) روشناندیشی خدایی (سروش) تواناییهای خداوندی را آشکار میکند که منجر به درکِ اصول بنیان کیهان و نظم گیتی میشود. جهان به نیکی آفریده شدهاست و رو به تکامل پیشروی میکند چنانکه آفریدگار آن اهورامزدا میخواهد. (سرود ۸و۹) به بشر آزادی اندیشه، گفتار و کردار بخشیده شده و ذهنی روشن برای تشخیص میان آنچه نیک و بد برای جامعه انسانی دارد. (۳٫۲و۴٫۹و۱۱و۱۲) انسان دو روان سپنتا مَینیو یا روانِ پیش برنده و اَنگره مَینیو یا روانِ پس برنده دارد. روانِ پیش برنده به ترقیِ شخص و دنیای پیرامونش کمک میکند. جهان بینی در گاتها از دو جهان یاد میشود. جهان مادی-فیزیکی، و جهان مینوی-عقلانی. جهان مادی و عقلانی در هم تنیده هستند. انسان در این دو جهان بهطور همزمان زندگی و پویایی دارد. تشریفات مذهبی در اندازهٔ بسیار کم یاد میشوند. تنها پیشکشی که نیاز است، پیشکش اندیشهٔ نیک است. بر پایهٔ آموزههای گاتها تنها با اندیشه، گفتار و کردار است که آدمی زندگی واپسین خود را میسازد. استعارات در گاتها اهمیت بکارگیری از استعاره و نقش آن در زبان و ذهن درک شدهاست. سازوکاری که به ذهن اجازه میدهد تا فهم دنیای فیزیکی و تجربههای اجتماعی به شناخت موضوعات دیگر منجر شود. استعاراتی که زردشت در گاتها استفاده کردهاست: دوستی با اورمزد، دئنا ونوهی، وهومن، اشا، وهور خشتر، آرمئیتی، سروش، سپنتا مینو، هئورواتت، امرتات، اترا، پل چینوت، اوشتا، گئتا، رتو، دروج. بخشهایی از گاتها زرتشت از مزدا راهنمایی میخواهد زرتشت از مزدا بخشش میخواهد این بخشها از برگردان موبد رستم شهزادی از گاتهاست: پرسشهای بلاغی زرتشت از اورمزد گاتاها در گذر زمان گاتاها و هخامنشیان داریوش اول در سنگ نوشتههای خود بارها آفرینش اهورامزدا را توصیف میکند در این زمان اهورامزدا بصورت یک نام درآمده است. به عنوان مثال در کتیبه الوند. «گفتار نویسان» داریوش هنگام توصیف چگونگی به قدرت رسیدن او، چیرگی بر دشمنان خود و عمل بر اساس قانون اهورامزدا از منابع مختلف استفاده کردند. در کتیبهاش در بیستون (۴٫۳۳–۴۰)، توصیف رابطهاش با اهورامزدا به احتمال زیاد برگرفته از نسخه پارسی باستانی از گاتها است. او در اینجا علت سرکشی دشمنانش را گمراهی آنها توسط Drauga (دروج اوستایی)، دروغ، میداند که از این رو به مردم «دروغ» میگفتند. گاتاها و ساسانیان سنگ نوشتههای سلطنتی شاپور اول و سنگ نوشته پسرش نرسه هر دو حاوی عباراتی است که هخامنشیان نیز از آن بهره میبردند و به گاتاها بازمیگردد. سنگ نوشتههای موبد موبدان کرتیر در نزدیکی تخت جمشید، که برای هدایت اصول سنت مقدس (شفاهی) مزدایسنی (dēn mazdēsn) با نمونه خود او ساخته شدهاست جالب توجه است. گاتها و مانی سنت شفاهی زرتشتیان سده سوم میلادی نیز در ادبیات مانوی منعکس شدهاست. مانی با اسامی پهلوی گاتها و همچنین بسیاری از روایات پهلوی آشنا بوده که از آنها برای نشان دادن مفاهیم مانوی استفاده و اقتباس میکردهاست. این بر اساس تصور او از دین خود بود، که او آن را برتر از همه دینهای پیشین، از جمله انبیای کتاب مقدس، بودا، زرتشت و عیسی میدانست، نه تنها به این دلیل که درستتر و کاملتر از دیگران بود، بلکه همچنین چون خودش آن را متفاوت از دیگران نوشته بود. با این حال، همه این دینها مانند رودخانههایی که به اقیانوس میریزند، وارد دین خود شدند (Skjærvø ۲۰۱۲ , ۲۳–۲۵). به گفته مانی، زرتشت تعالیم خود را خودش ننوشت، بلکه پیروانش این کار را کردند و این پرسش را در ذهن برمیانگیزد که آیا سنت زرتشتی در سده سوم میلادی به صورت نوشتاری درآمده بودهاست. این واقعیت که کتیبههای آن زمان دارای یک راستنویسی توسعهیافته هستند، قویاً نشان میدهد که نوشتن به غیر از نامهها و اسناد رسمی، که در آن بیشتر واژگان کتیبهها به ندرت استفاده میشد، انجام میشدت است. این که آیا آنها تلاش کردهاند که مناسک اوستایی را بنویسند یا نه، شاید مشکوک باشد، اما ممکن است ترجمهها و تفسیرها به خوبی نوشته شده باشد. دوران باستان چندین نویسنده کلاسیک به کلمات نوشته شده زرتشت اشاره میکنند. افلاطون، به گفته کلمنت اسکندریه، گزارش دادهاست که زرتشت گزارشی از آنچه از خدایان در سفر به هادس و پلینیوس آموختهاست، نوشتهاست. پلینیوس مینویسد که زردشت دو میلیون بیت را سرودهاست. در دوره اشکانی، فیلون بیبلوسی گفتهاست که مجموعه مقدسی در نزد پارسیان وجود دارد که حاوی برخی از سخنان زرتشت است، و پوسانیاس گفت که در لیدیه مغی را دیدهاست. که هنگام خواندن با صدای بلند از کتابی که زبانش برای یونانیان نامفهوم بود، مراسمی را انجام میدادهاست. مسعودی مورخ و جغرافیدان عرب گزارش میدهد که زرتشتیان ایرانی، گبرها، هنوز قادر به یادگرفتن تمام کتابهای خود نبودند، اما او همچنین به گزارشی اشاره کرده که گبری در سیستان هنوز کل کتاب را میخواند. پیشینه شفاهی صنعتیزاده میگوید که ممکن است گاتها در ابتدا بهطور شفاهی و بهوسیلهٔ نقل از سینه به سینه، به حیات خود ادامه میدادهاست. به عقیدهٔ صنعتی گاتهای مکتوبی که به دست ما رسیدهاست با آن تفاوت کمّی و کیفی دارد. پانویس پیوند به بیرون آبتین ساسانفر: گاتاها، سرودهای اشو زرتشت، برگردان هفده هات همنشین بهار: گاتاها Gathas منابع اوستا سرودهای روحانی متون زرتشتی منابع دینهای باستانی ایرانی


text: یسنه، یَسنا یا یسن (در اوستا یا یزشن، به معنیِ نیایش، به اوستایی 𐬫𐬀𐬯𐬥𐬀) به دو معنی به کار میرود: یسنا به معنی یک مراسم مذهبی بسیار مهم در مزدیسنا، یا یکی از نسکهای (نسک به معنی فصلی از کتاب) اوستا است که در این مراسم مذهبی خوانده میشود. همچنین از نامهایی است که زرتشتیان بسیار از آن برای دختران خود استفاده میکنند. نام این نام از ریشهٔ ایرانی «یز»(yaz)، و در زبانِ اوستا به معنی پرستش و این یک نام کهن ایرانی زرتشتی برای دختران نیز میباشد. واژهٔ «یشتن» (Yashtan)در زبان پهلوی و جشن در فارسی (گرفته شده از یسن) نیز از همین ریشه است. نسک یَسنَه یا یسنا نام مهمترین نسک اوستای کنونی است که ۷۲ هات (فصل) دارد و گاهان پنجگانه زرتشت (گاتاها) نیز جزو همین ۷۲ هات بهشمار میآید. در این نوشتهها یزدانها به مراسم فرا خوانده میشوند و دستور العمل مراسم داده میشود. مانند بقیه نسکهای اوستا یسنا نیز بهصورت سرود نوشته شدهاست. مراسم مذهبی جشن یسنا در اتاقی مخصوص در آتشکده برگزار میشود. این اتاق را با پاویها یا آبراهها نشانهگذاری میکردهاند. این مراسم با سرپرستی موبد انجام میشود. مراسم شامل خواندن بخشهایی از سرودهای نسک یسنا میباشد که برجا مانده از اشوزرتشت است و همچنین کهنترین بخش کتاب اوستا نیز است گاتها یا سرودهای اشو زرتشت نام دارد. یسنا به معنای قربانی (سنسکریت Yajnah)، در اساس، قربانی کردن هومه (نوشیدنی مقدس) است که در مقابل آتش برگزار میشود. محل اجرای آن، اورویسگاه Urvisgah، همان جایی است که آتش را پیوسته در آن روشن نگاه میدارند. پیش از آیین یسنای اصلی، پَرَگَنه paragnah اجرا میشود، که متشکل از یک سلسله عملیات مقدماتی مختلف است که آخرین آنها آماده ساختن نوشیدنیِ مورد نیاز قربانی است. سایر عملیات که نسبت به آن فرعی است عبارتند از: آیین زوهر یا آب مقدس، که تبرک آبی است که از چاهی در کنار معبد کشیده میشود. در آیینی که آمیزش زوهر نامیده میشود، آب در پایان مراسم یسنا، دوباره به چاه بازگردانیده میشود، یعنی آب زوهر از نو با آب چاهی که از آن گرفته شده یکی میشود. آیین بَرسم یا دستهای شاخه، که امروزه با شاخههای فلزی جایگزین شده، اما نامش یادآور برهیس barhis است، حصیری که برای نشستن خدایان طی [مراسم] ودایی قربانی بافته میشد. در طول آیین پارسی، مقداری آب مقدس بر روی برسم ریخته میشود. همانطور که دارمستتر در زند و مودی نیز آن را تأیید کردهاست، عمل نمادپردازی روشن است: «برسم نمایانگر آفرینش گیاهان است و آب مقدس به جای باران؛ زوهر به شکلی روی برسم ریخته میشود تا تماس کامل باشد و به این ترتیب، باروری کل آفرینش گیاهان و خاک تضمین شود.». در طول یسنا، برسم روی دو پایهٔ هلای شکل گذاشته میشود که خود نماد روشنی از باروری گیاهی است. آیین اَییویدونگهن aiwyaonghan یا «گره». ابتدا یک برگ درخت خرما در آبِ از لحاظ آیینی پالوده شده، شسته میشود، سپس آن را به شش نوار باریک تقسیم میکنند و دور یکدیگر تاب میدهند تا دستهٔ واحدی بسازد و هر دو انتهای آن را گره میزنند. رسم است که بَرسم را دسته میکنند؛ رشتهٔ واحدی از دستهٔ برسم را در پای پایههای هلالی شکل قرار میدهند، و رشتهٔ زوهر را در پایان پر گره، روی دیس جیوَم Jivam میگذارند. آیین اورورم Urvaram یا «گیاه». شاخهای از درخت انار در آب مقدس شسته میشود. آیین جیوَم Jivam یا «شیر زنده». از بزی (به عنوان جایگزین گاو) شیر دوشیده میشود. آیین تهیهٔ دَرون، نان مقدس. این نان در لحظهٔ معینی از مراسم توسط موبد موبدان (Zot) (یسنا ۸) خورده میشود، و سایر افراد حاضر چنانکه مایل باشند، پس از مراسم آن را میخورند. گوشودو Goshuddo نام کرهٔ شفاف شده یا گی ghee است که یکی از اجزای دَرون darun بوده و برای چرب کردن آن نیز استفاده میشود. تهیهٔ هومَه به خودی خود مراسمی کامل است. شاخههای گیاه هومه، اِفدرا EPhedra (که نام خود را به افدرین دادهاست) از ایران به هند وارد میشود. در آب مقدس شسته و در هاونی که به دیوارههایش ابتدا با دستهٔ هاون ربه زده میشود، کوبیده و اوراد دفع ارواح پلید (exorcism) تکرار میشود. شیاطین به ویژه در مقابل ضربههایی که به دیواره نواخته میشود، حساسند. ساقهها با اوروَرَم یا شاخهٔ انار، با افزودن اندکی آب مقدس کوبیده میشود. در این میان موبد دعاهای اصلی پارسی را چندین بار میخواند. آبگونهای را که به ترتیب جمع میشود، از درون یک صافی که از موی گاو مقدس ساخته شده، در حال دعا خوانی، که برخی از آنها «با صدای خفه» خوانده میشود، میگذرانند. آبگونهای که به ترتیب آماده میشود، پرهوم Parahom یا هوم مقدماتی است که طی یسنای اصلی تبرک میشود. یسنای اصلی چنانکه مودی نیز اشاره میکند بیش تر، از بازخوانی ۷۲ فصل یسنا که اینجا و آنجا با برخی از آیینها همراهی میشود تشکیل شدهاست. مراسم به دو موبد نیاز دارد، که اولی زوت، به تنهایی میخواند؛ و دومی راسپی raspi به تناوب پاسخ میدهد، اما وظیفهٔ اصلی او مراقبت از آتش است که مراسم در مقابلش اجرا میشود. آیین یزشن یکی از مهم و اساسیترین آیینهای دین کهن ایران یعنی دین زرتشتی بهشمار میآید. واژهٔ «یزشن» از ریشهٔ اوستایی به معنی ستودن، پرستیدن و دعا کردن میآید. این ریشه مفهومهایی چون قربانی کردن و نثارِ فدیه را نیز دربردارد. معادل اوستایی یزشن در سانسکریت، یجنه است که معنی ستایش و نیایش یک خدا را میرساند و نیز معنی وقف کردن، تقدیس کردن، پیشکش کردن و ستودن یک ایزد با دعا و فدیه را دارد اما نزدیکترین معنی که از این ریشه به ذهن متبادر میشود، قربانی کردن است. دو آیین یزشن در ایران و یجنه در هند با یکدیگر قابل مقایسه هستند. با بررسی شباهتهای این دو آیین، میتوان وجود ریشهٔ مشترک کهنی را برای آنها اثبات کرد. قربانی قربانی در آیین یزشن/یجنه، جایگاه ویژهای دارد. عمل قربانی در آیینهای یادشده، در زمانهای گوناگون و مکانهای متفاوت، به صورتهای گوناگونی جلوهگر میشود. اما به هر صورت، روح آیین قربانی در این مراسم همواره وجود داشته و نقش مهمی دارد. زرتشت در راستای اصلاحات خود در دین، مراسم قربانی را ملغی کرد. در دورههای بعد، این قربانی کردنها دوباره تا حدودی مرسوم شد و حتی در برخی کتابها به زبان پهلوی، چگونگی پیشکش کردن قربانی به ایزدان مختلف شرح داده شدهاست. نحوه مراسم در کرده سوم ویسپرداز هفت موبد یا آثرَونانی نام برده شده که در رأس آنها زئوتر یا زوت قرار دارد و ایشان در محل «یزشنگاه» (جشنگاه) مراسمهای یسنا خوانی، ویسپرد خوانی و سایر مراسمهای مشابه را طبق اصول ویژه ای برگزار میکردند. در این مراسمها که از شب پیش آغاز شده و تا پگاه ادامه میافته طی آیینهایی که در حین اوستا خوانی بوسیلهٔ این موبدان برگزار میشدهاست، آب هوم که در حقیقت شیرهٔ گیاهی بیابانی است، تقدیس گردیده و به گفته موبد مهربان فیروزگری به صورت نمادین چند قطره از آن در آب چاهی ریخته میشدهاست تا اینگونه پاکی از راه آبهای به هم پیوستهٔ زیرزمینی در تمام جهان گسترده گردد. این مراسمها با جزئیترین آیینهایشان تا حدود ۷۰ سال پیش در شهرهای کرمان و یزد برگزار میشده و هماکنون نیز پارسیان این مراسمها را همانگونه برپا میدارند. این آیینها در «یزشنگاه» که مکانی مقدس و ویژه در کنار آتش ورهرام است، برگزار میگردیدهاست. یزشن گاه در واقع بخشی از دربِ مهر است که بوسیلهٔ شیارهایی بنام «پاوی» یا «کش» که روی کف زمین ساخته شدهاست، محصور میشود. این شیارها بهطور نمادین پاکی آیینی درون یزشن گاه را حفاظت میکنند. سنگ یا میزی در یزشن گاه است بنام «اورویس» که موبدان، مراسم آیینی را روی آن میچینند و موبد زوت، پشت آن قرار میگیرد. روز پیش، آیین مقدماتی که موبدانِ پارسی آن را «پراگنا» مینامند، انجام میشودو معمولاً این آیین بوسیلهٔ موبد «راسپی» برگزار میشود. در مراسم روز پیش موبد راسپی وظیفه دارد با آب پاک کلیهٔ آلات مورد استفاده در مراسم و همچنین یزشنگاه را پاک و آماده مراسم نماید. همچنین او باید برسم را نیز آماده کند که تشکیل شده از شمار مشخصی شاخه انار یا میلههای نقره ای که بوسیلهٔ برگ نخل بایستی به هم بسته شوند. از دیگر مراسمهای روز پیش، تقدیس آب زوهر، تهیه پراهوم با کوبیدن هوم در هاون و همچنین تهیه جیوام میباشد. روز پس از مراسم را دو موبد که یکی در مقام زوت و دیگری در مقام راسپی است، برگزار میکنند. در آغاز، زوت یک اشم وهو میسراید و با راسپی مبادله واج و خواندن یسنا یا ویسپرد را آغاز مینمایند و در پایان این مراسم با پیشکش آب زوهر یا تقدیس شده با چاه آب به پایان میرسد. رواج آیین یزشن در ایران سالها است که یا برگزار نمیشود یا برگزاری آن به شکلی کاملاً محدود است و تنها چند موبد در تهران همچنان این آیین را زنده نگاه داشتهاند و در مراسم گاهنبار شکل ساده شده آن را اجرا میکنند. اما در میان پارسیان هند، آیین یزشن هنوز آیین زندهای است. پارسیان هنوز در مناسبتهای مختلف، مراسم یزشن را برگزار میکنند. آیین «یجنه» هندی نیز هنوز به صورتی کاملاً زنده و متداول در هند رواج دارد و مردم برای حل بسیاری از مشکلات خود و برآورده شدن خواستههایشان به این مراسم تمسک میجویند. در مراسم یزشن کنونی، قربانی حیوانی دیگر انجام نمیشود و قربانی غیر خونین که همان هوم است، جای آن را گرفتهاست. با این وجود تا چندی پیش در این مراسم گاو یا گوسفند قربانی میشد و شاید هنوز در برخی روستاهای زرتشتی نشین اثری از آن باقی مانده باشد. جستارهای وابسته یجنه پانویس منابع ایرانیکا پیوند به بیرون دانلود کتاب یسنا آیین کهن ایرانی اوستا فرهنگ در ایران متون زرتشتی نامهای زنان ایران نسکهای اوستا


text: هات یا ها واژهای فارسی به معنی فصل و بخش یک کتاب است. این واژه در اوستا به گونهٔ هائیتی و در سانسکریت ساتی و در زبان پهلوی هات است. در کتاب اوستای زرتشت به هر یک از بخشهای هفتاد و دوگانهٔ یسنه، هات گفته میشود. گاتها سرودهٔ زرتشت از هات ۲۸ یسنه آغاز میشود و بهطور کلی شامل ۱۷ هات است. پانویس منابع اوستا