text: دودمان سلجوق (سلاجقه، آلسلجوق)، دودمانی از تُرکان اغوز سنی بودند که در سدههای پنجم تا ششم هجری قمری، با برپایی یک امپراتوری بر بخشهای پهناوری در آسیای غربی و آسیای صغیر مانند ایران، افغانستان، شام و ارمنستان امروزی فرمان میراندند. بنیانگذار این سلسله طغرل بیک نام داشت که خود از نوادگان سلجوق بود و با شکست دادنِ سلطان مسعود غزنوی، در نیشابور بر تخت نشست و تحت سلطنت وی، سلجوقیان با ایجاد تسلط سیاسی بر خلافت عباسی در بغداد، رهبری جهان اسلام را به دست گرفتند. سلطنت دودمان سلجوق دو دوره متمایز داشت، یکی دوره اقتدار که روزگار سه پادشاه نخستین آنان یعنی طغرل، آلپ ارسلان و ملکشاه را دربر می گیرد و دیگر دوره ضعف و انحطاط که پس از مرگ ملکشاه آغاز میگردد. سلطنت سلاجقه بزرگ که پایگاهشان خراسان بود تا سال ۵۵۲ هجری قمری برقرار بود، و بعدها در نتیجه بروز اختلافات بر سر جانشینی میان شاهزادگان، اقتدار مرکزی از میان میرود، و سرانجام سلطنت آنان به چند قسمت تجزیه و تقسیم میگردد: بدین ترتیب سلجوقیان سوریه تا اوایل قرن ششم و سلجوقیان عراق و کرمان تا اواخر سده ششم و سلجوقیان آسیای کوچک تا پایان سده هفتم در قلمرو خود حکمرانی داشتند. در زمان سلطان ملکشاه سلجوقی این قلمرو به اوج اقتدار رسید. این محدوده از شرق تا ماوراءالنهر و از غرب تا دریای مدیترانه امتداد یافت. واپسین شاه این سلسله از سلجوقیان عراق عجم و طغرل سوم نام دارد. سلجوقیان زبان فارسی را زبان رسمی و درباری قرار دادند و وزیران این دوره بهویژه عمیدالملک کندری و خواجه نظامالملک طوسی خدمات مهمی به این زبان و عمران و آبادانی شهرها و گسترش فنون و دانشها نمودند. نیاکان دودمان سلجوقی خاندان سلجوقی را از بازماندگان یکی از قبایل ترکان اوغوز میدانند. اوغوزها قبیلهای از ترکان، شامل بر ۲۴ طایفه بودند که این طوایف، خود متشکل از شعبهها و تیرههایی بود. قسمتی از تاریخچهٔ این قوم، با روایتهایی اساطیری و داستانی همراه است اما برای روشن شدن تبار آنان، ذکر میگردد. بنابر روایات اسلامی، فرزند ارشد نوح، که یافث نام داشت، از سوی پدر عهدهدار مشرق، ترکستان و نواحی اطراف آن شد و یافث که صحرانشین بود، در اصطلاح ترکان، اولجای خان نام گرفت. جانشین اولجای خان که پادشاهی بزرگ بود، دیب یاوقوخان نام داشت و پسرانی با نامهای قراخان، اورخان، گورخان و کرخان داشت، که قراخان جانشین پدر شد و اوغوز که ترکان اوغوز خود را منسوب به او میدانند، فرزند قراخان بود. دربارهٔ کودکی اوغوز روایتهایی مطرح شده که مجال بیان آن در این مقاله وجود ندارد اما دربارهٔ اقدامات او روایت است که اعمالش سبب نزاع او با پدر و عموهایش شد که پس از کشته شدن آنان، اوغوز به مدت ۷۵ سال به نزاع و درگیری با ایل عموهای خود پرداخت و پس از شکست آنان بر ولایتهایشان تسلط یافت و سپس به جهانگشایی پرداخت. نوادگان و بازماندگان اوغوز که شامل طوایف و قبایل متعدد میشدند، در طی چندین قرن به جنگ و کشمکشهای درونی در میان اتحادیههای مختلف و حکومتهای ترک و نزاعهای و روابط بیرونی با امپراتوران چین و اطراف پرداختند و پس از گسترش اسلام و هجوم اعراب به نواحی شرقی، با آنان تماس پیدا کرده و دچار کشمکشهایی در ابتدا و روابطی در ادامه با آنان گشتند. آنان مدتی با اختیار و زمانهایی نیز تحت سلطهٔ امپراتوران چین یا حاکمان متعدد، به گذران زندگی پرداختند. ترکان اوغوز علاوه بر این که در امپراتوری گوک-ترک، برجستهترین جایگاه را دارا بودند، از موقعیتی ویژه در اتحادیه تو-کیو نیز برخوردار بودند. خانهای ترک بر اساس کتیبههای اورخون، از دودمان ترکهای اوغوز یا توقوز اوغوز بودند. در برخی دیگر از روایات، منبع تأسیس امپراتوری ترکان را شخصی به نام بومین میدانند. بر اساس اطلاعات همین کتیبه، اتحادیه توقوز اوغوزها با دارا بودن نه قبیله، وسیعترین بخش مغولستان را تحت سیطرهٔ خود داشتند. علاوه بر این موارد، در کتیبههای اورخون که یادگار قرن هشتم میلادی هستند، دربارهٔ شکلگیری و ساختار درونی یک دولت ترک و عنوانها و منصبهای متعدد و غیره سخنانی رانده شده و یک دورهٔ پنجاه ساله از تاریخ ترکان که شامل ۶۸۰–۶۳۰ میلادی میباشد نیز تشریح شدهاست. دولت ترکان در قرن ششم، دارای تفاوتی واضح نسبت به دیگر دولتهای چادرنشین بودند که مشتمل بر اطاعت از یک دودمان فرمانروا به جای اطاعت از یک شخص بود. در کتیبههای ینی سئی نیز برای نخستین بار، از اتحادیهٔ آلتی اغوز که مشتمل بر شش قبیلهٔ اوغوز بودند، یاد شدهاست، که این کتیبهها در قرن هفتم به نگارش درآمدهاند. در اواخر سدهٔ دوم هجری (هشتم میلادی) اوغوزها راه مهاجرت به سمت غرب را در پیش گرفتند و از مسیر استپهای سیبری از طرف جنوب غرب تا دریاچهٔ آرال و مرزهای ماوراءالنهر و از طرف شرق تا رود ولگا و جنوب روسیه پیشروی کردند. سرانجام اوغوزها در استپهای شرق دریای خزر اسکان گزیدند و فرمانروایشان که به یبغو شهرت داشت، بر قلمرویی مشتمل بر بخشهای انتهایی رود سیحون (سیر دریای سفلی) تا رود ولگا، مسلط گشت. قلمرو اوغوزها را در قرن چهارم هجری (دهم میلادی) از دریای خزر تا حوزهٔ میانی سیحون (سیر دریا) دانستهاند. هنگام تسلط ترکهای اوغوز بر حوزهٔ پایینی سیر دریا، که خارج از سیطرهٔ سامانیان قرار داشته، مهاجرانی از ماوراءالنهر با رضایت ترکان بومی، سه شهر مسلماننشین شامل جند، خووارا (خواره) و ینگی کنت (یانگی کند) به معنای سکونتگاه جدید را بنا نمودند که این شهرها تحت حکومت اوغوزهای غیرمسلمان قرار داشتند. ینگی کنت که در مصب رود سیحون واقع بود، پایتخت زمستانی یبغوی اوغوزها بود. استقرار اوغوزها در سرحدات و حاشیههای شمالی قلمرو سامانیان که مصادف با قرن چهارم هجری صورت پذیرفت، مقدمهٔ حوادث تاریخی فوقالعاده مهم در دهههای بعدی و نقطهٔ آغاز حضور اوغوزها در صحنهٔ تاریخ اسلام به صورت واضح و روشن بود. پیشینهٔ نخستین سلسله سلجوقیان ایران تاریخ سیاسی و نظامی ترکان سلجوقی با ورود سلجک (سلجوق) به درگیریهای سیاسی و نظامی در سرزمینهای واقع در شمال شرق دریای خزر و شمال ماوراءالنهر که مصادف با نیمهٔ دوم سدهٔ چهارم هجری بودهاست، آغاز شد. سلجوق فرزند شخصی بود که دقاق، تقاق یا یقاق یا لقمان نام داشت. دقاق به تمریالیغ که به معنای سخت کمان است، شهرت داشت و عدهای از منابع او را با واسطهٔ ۳۳ نسل، به افراسیاب بن پشنگ (شاه اساطیری توران) میرسانند، که عدهای از مورخان این نسبنامه را ساختگی میدانند. دقاق از اعضای طایفهٔ قنق که خاستگاه فرمانروایان اوغوز بود، بهشمار میرفت و از امیران معتبر یبغو بود. روایتی نیز خدمت آنان در درگاه شاه خزران را بیان میدارند. سلجوق به علت مقام ارجمند دقاق در حکومت یبغوی اوغوزها، پس از پدر و از جانب یبغو، عهدهدار سمت سوباشی (فرماندهی لشکر) شد. پس از مدتی روابط میان یبغو و سلجوق به علل مختلفی که منابع بیان میدارند و بهطور کلی مشتمل بر افزایش روزافزون قدرت سلجوق، حسادت و فتنهانگیزی همسران یبغو و حسادت یبغو به قدرت و مقام سلجوق میباشد، رو به تیرگی نهاد و موجب شد سلجوق به اجبار به همراه یاران و احشامش، در سدهٔ چهارم هجری (واپسین دههٔ سدهٔ دهم میلادی) به سوی جند متواری گشت. در آنجا وی به همراه خاندانش به دین اسلام گروید و سلجوق مذهب حنفی اختیار نمود که در نتیجه، خاندان سلجوقی و زیردستانشان نیز به مذهب حنفی گرویدند. او را نخستین فرد از از ترکمانان اوغوز میدانند که اسلام اختیار کردهاست. البته عدهای از محققان به واسطهٔ نامهای فرزندان سلجوق که شامل میکائیل، موسی و اسرائیل میباشد، او را یهودی یا مسیحی نستوری مذهب میدانند، که این فرضیه نمیتواند قابل تکیه باشد زیرا اسامی یاد شده، اسلامی هم میباشند. سلجوقیان دو مرتبه در سال را به سفر مشغول بودند و نخست سفر زمستانی به نور که در نزدیکی بخارا واقع بود و دیگری نیز سفر تابستانه به سغد که در نزدیکی سمرقند قرار داشت، را شامل میشد. آنچه به حقیقت نزدیکتر مینماید این است که ایل سلجوقی پس از وصول به حدود و مرزهای ماوراءالنهر و استقرار در آن مکان، از مذهب شمنی ترک و مغولی خود فاصله گرفته و به اسلام گرویدهاند. از اقدامات او پس از سکونت در جند و پذیرش اسلام، از نجات ساکنان بخش سفلای سیردریا از خراجی که بر عهدهٔ آنان بود، خبر دادهاند که بر همین اساس، روابط نزدیک و تنگاتنگی میان مسلمانان ساکن این منطقه و بازماندگان سلجوق برقرار گشت. سلجوق، در سن ۶۷ یا ۱۰۰ سالگی و در شهر جند وفات یافت و در همان مکان نیز به خاک سپردهشد. ورود سلجوقیان به ماوراءالنهر را پس از درگذشت سلجوق یا در زمان حیات وی و به رهبری پسرانش، میدانند. روایات در باب تعداد فرزندان سلجوق و نام آنان، متفاوت است، اما سه نام در تمام روایات تکرار شدهاند که شامل اسرائیل، موسی یبغو و میکائیل میباشند. دو نام دیگر نیز بر طبق بعضی روایات شامل یونس و یوسف میباشند. عدهای وارثان سلجوق را متشکل از چهار پسر به نامهای اسرائیل، موسی بیغو، یونس یا یوسف و میکائیل میدانند. پس از سلجوق پسرانش، اسرائیل، موسی یبغو و میکائیل به همراه فرزندان میکائیل که طغرلبیک و چغریبیک بودند، وارد چرخهٔ نزاعها و درگیریهایی که در ماوراءالنهر و خوارزم در جریان بود، شدند و در خدمت کسانی مانند سامانیان که به آنان اطمینان برخورداری از مراتع برای احشامشان را میدادند، درمیآمدند و حتی در برابر دیگر ترکان پایداری میکردند. در اواخر دورهٔ سامانیان وقایعی روی داد و عدهای از ترکان برای جنگ به دیگر ترکان، در ابتدا به امیر سامانی یاری رسانده و دشمنانش را شکست دادند اما در ادامهٔ راه به سامانیان خیانت کرده و از آنان روی گردانیدند که بحثهایی پیرامون نقش خاندان سلجوق و دیگر ترکان در این زمینه شکل گرفته که در بعضی انگشت اتهام به سمت سلجوقیان دراز شده و در بعضی دیگر آنان را تبرئه کردهاند. پس از گذر از دورهٔ سامانیان، سلجوقیان به اطاعت از قراخانیان روی آوردند و در خدمت آنان درآمدند و به زندگی کوچنشینی خود ادامه داده و قدرت خود را افزایش دادند. آل سلجوق با شخصی از قراخانیان به نام علی تگین همکاری کردند و او را در تصرف بخارا در سال ۴۱۱ هجری، یاری رساندند و سپس بزرگان سلجوقیان به وصلت با دختر علی تگین اقدام نمود که به دریافت جایگاهی ممتاز در حکومت علی تگین منجر شد. از سمت دیگر، محمود غزنوی با بهرهگیری از اغتشاشاتی که در قلمرو قراخانیان در جریان بود و به بهانهٔ رهایی بخشیدن ستمدیدگان از ظلم علی تگین و در حقیقت با محقق نمودن آرزوی خویش و حضور در آن سوی جیحون و سرکوب علی تگین که بر بخارا و سمرقند تسلط داشت، به آن ناحیه لشکرکشی نمود که با ورود او به ماوراءالنهر، علی تگین به بیابانها گریخت و متحدش اسرائیل بن سلجوق نیز پنهان گشت. بر اساس روایات مختلف، اسرائیل با وقوف یمین الدوله به مخفیگاهش دستگیر شد و به سوی غزنین و سپس به سمت هند فرستاده شد و تا پایان عمر در آنجا بود. اما بنابر دیگر روایات موجود، محمود یکی از برادران را برای حضور در بارگاهش دعوت نمود که اسرائیل به علت تقدم و ارشد بودن، به این دعوت رفت و در آغاز نیز محمود با او به گرمی و مهربانی و با احترام برخورد نمود و لشکریان فراوانش را نیز بازگرداند اما با اطلاع بر قدرت روزافزون سلجوقیان و تعداد پرشمار آنان، او را که رهبر سلجوقیان بود، به همراه یارانش دستگیر نمود و در قلعهای در هند جای داد که اسرائیل در همانجا جان سپرد. محمود برای جلوگیری از شورش و قیام سلجوقیان، به آنان اطمینان داد که این واقعه تصادفی و موقتی است و به زودی رفع میگردد. خاندان سلجوقی نیز در ابتدا قصد خروج علیه محمود را داشتند اما به واسطهٔ پیام او و همچنین قدرت و هیبت محمود غزنوی از این کار منصرف گشتند. ترکمانان از سلطان محمود غزنوی درخواست نمودند تا به آنان اجازه دهد در خراسان ساکن شوند و از امکانات محیطی آن بهرهمند گردند، زیرا در مکانی که حضور داشتند، از تنگی چراگاه و ستم امیران در عذاب بودند. محمود نیز به واسطهٔ لشکر قدرتمند خویش، غرور خود و تصور منهدم شدن قدرت سلاجقه با مرگ رهبرشان، نصایح و مشورتهای اطرافیانش را نادیده گرفت و به ترکمانان اجازهٔ حضور در خراسان را ابلاغ نمود. ترکمانان به واسطهٔ این اجازه از رودخانهٔ جیحون عبور نمودند و در بیابان سرخس، فراوه و باورد سکونت گزیدند. روایتی نیز اقامت آنان میان نسا و ابیورد را مطرح میکند. یکی از مخالفان سرسخت این تصمیم محمود، ارسلان جاذب امیر طوس بود که به مخالفت علنی با این تصمیم پرداخت اما محمود به هشدارهای او وقعی ننهاد و او را سختگیر خواند. عدهای نیز نیروی قابل اتکای ترکمانان و درآمد حاصل از حضورشان در خراسان را از دلایل موافقت سلطان محمود با این امر، بیان میدارند. بدین ترتیب ترکمانان در خراسان اسکان یافتند و از چراگاههای گسترده و نعمتهای فراوان آن بهره جستند اما پس از مدتی به چپاول و طغیان اقدام نمودند. مردم از آنان شکایت به سلطان محمود بردند و سلطان نیز ارسلان جاذب را فرمان به سرکوب آنان داد؛ اما او نتوانست بر اوضاع مسلط شود در نتیجه سلطان در نامهای دیگر او را سرزنش نمود اما ارسلان خواستار حضور سلطان محمود در آنجا جهت سرکوب ترکمانان گشت و محمود نیز با آزردگی و خشم فراوان در سال ۴۱۹ هجری به سمت طوس حرکت کرد. سلطان پس از دیدار با ارسلان در جریان مشکلات و وقایع قرار گرفت و نیرویی فراوان را در اختیار ارسلان قرار داد تا ترکمانان را سرکوب نماید و ارسلان نیز در در نبردی در نزدیکی رباط فراوه، آنان را شکست داد. در جریان این شکست عدهای از ترکمانان کشته و عدهای اسیر شدند و بقیه نیز به سوی بلخان، دهستان گریختند. ترکمانان با وجود این شکست سخت کاملاً از میان نرفتند و در انتظار نشستند تا بار دیگر به سرزمینهای گذشته بازگردند. پس از مرگ سلطان محمود، ترکمانان امیدوار شدند که به خراسان بازگردند و در این راه با نامهنگاریهایی به سلطان مسعود و قبول تعهداتی، وارد آن سرزمینها گشتند. ترکمانان پس از مدتی اقدامات خود را از سر گرفتند و به تاخت و تاز و غارت در خراسان پرداختند. یکی از مواردی که موجب پیشرفت کار آنان شد، عدم توجه کافی سلطان مسعود به خطر واقعی آنان و تمرکز مسعود بر روی هند بود که در پایان موجب شکست سنگین مسعود و سقوط سلسلهاش و مرگ او گشت. ترکان سلجوقی در چندین جنگ در ایالات مختلف به رویارویی با مسعود پرداختند و هر بار او یا عاملانش را دچار هزیمت نمودند. طغرلبیک ابتدای سلطنت سلجوقیان را باید با خطبه سلطنت برای رکن الدین ابوطالب طغرل بن میکاییل بن سلجوق (طغرل بیک) در تاریخ شوال ۴۲۹ هجری در نیشابور دانست. طغرل به کمک ابوالقاسم علی بن عبدالله جوینی معروف به سالار پوژکان، که همواره در دستگاه قدرت طغرل باقیماند، به نیشاپور واردشد و سلطنت را آغاز کرد. طغرل برای خود اسمی عربی به نام، ابوطالب رکنالدین محمد را انتخاب کرد و این نام و مقام مورد تأیید خلیفه عباسی قرار گرفت. طغرل وزیری با کفایت که او را هم رده خواجه نظامالملک طوسی میدانند به نام عمیدالملک کندری داشت و سیاست و تدبیر او به طغرل یاری بسیار رساند. طغرلبیک در سال ۴۳۳ به شهر ری وارد شد و این شهر را آباد کرده و بهپایتختی برگزید. او سرانجام در رمضان ۴۵۵ هجری بعد از ۲۶ سال سلطنت در سن هفتاد سالگی در ری درگذشت و در مکانی که به برج طغرل (در ابن بابویه) معروفاست دفنشد. آلپ ارسلان عضدالدوله محمد آلپ ارسلان بن جغری (۴۵۵–۴۶۵هجری) بعد از مرگ عمویش طغرل به سلطنت رسید و وزارت را به عمیدالملک کندری سپرد. اما بعد از مدتی آلپ ارسلان به تحریک رقیب عمیدالملک (خواجه نظام الملک طوسی) او را به قتل رساند و نفوذ او به خواجه نظام الملک طوسی منتقل شد. بیشتر عمر آلپ ارسلان در جنگ با عیسویان سپری شد. او به قصد گسترش اسلام به ارمنستان حمله کرد و بر آن سرزمین غالب شد. اما بعد از غلبه بر آن سرزمین در سال ۴۶۴ با حملهٔ ارمانیوس دیوجانوس -امپراتور رومی- مواجه شد. آلپ ارسلان در نبرد ملازگرد، رومیان را به سختی شکست داد و امپراتور ارمانیوس دیوجانوس را دستگیر کرد. مورخان این جنگ را مقدمهٔ تسخیر بیتالمقدس و آغاز جنگهای صلیبی میدانند. آلپ ارسلان سرانجام به دست فردی به نام یوسف الخوارزمی که در جنگ آلپ ارسلان با حاکم تاوغاچ دستگیر و زندانی شده بود به سختی مجروح شد و بعد از چهار روز جان سپرد. تاریخنگاران چنین ذکر میکنند که آلپ ارسلان پیش از مرگ چنین گفتهاست: «دیروز در روی تپهای بودم و زمین را مینگریستم که زیر پای ارتشم به لرزه درمیآمد. در این هنگام به خود گفتم حاکم این جهان منم، چه کسی است که میتواند با من مقابله کند. خداوند غرور مرا دیده و جان مرا به وسیلهٔ یک اسیر گرفت». ملکشاه ملکشاه پسر آلپارسلان، بعد از مرگ پدرش به کمک خواجه نظامالملک به سلطنت دست یافت. او به کمک فراست و دانایی خواجه نظامالملک توانست به تمام رقیبان سلطنتی خود از جمله شاهزادگان سلجوقی مدعی غلبه کند. او موفق به توسعه سرزمینهای تحت سلطه سلجوقیان شد. از متصرفات او میتوان به بازپسگیری اورشلیم از فاطمیون مصر و انطاکیه از روم شرقی نام برد. عراق عرب، گرجستان، ارمنستان، آسیای صغیر و شام از دیگر محدودههای تحت تصرف او میباشند. ماندگارترین میراث وی، تنظیم تقویم جلالی است که به نام وی و توسط گروهی از ریاضیدانان برجستهٔ زمان او به سرپرستی عمر خیام انجام گرفت. ملکشاه علاقه زیادی به ادبیات، علم و هنر نشان داد. از سلطنت او به خاطر مساجد باشکوه پایتخت خود (اصفهان)، اشعار عمر خیام و اصلاح تقویم (تقویم جلالی) یاد میشود. در دوره پادشاهی وی، مردم او از صلح داخلی و بُردباری مذهبی برخوردار بودند. حکومت ملکشاه که در سال ۴۶۵ هجری آغاز شده بود، پس از برکناری خواجه نظامالملک و روی کار آمدن تاجالملک قمی، حرکتی رو به زوال در پیش گرفت. عاقبت، خواجه نظامالملک در نهاوند بهدست یکی از اسماعیلیان به نام ابوطاهر اوانی در سال ۴۸۵ هجری کشته شد. البته بنا به روایتی دیگر، خواجه نظام الملک به دست یکی از غلامان خود و به تحریک تاج الملوک که پیشکار ترکان خاتون همسر زیبای ملکشاه بود، با ضربت دشنه کشته شد. ملکشاه نیز در همان سال و تنها سی و پنج روز پس از مرگ خواجه نظام الملک، در حالیکه در بغداد مهمان خلیفه عباسی بود، دچار زردی گردید و زندگی را بدرود گفت. انشعاب در حکمرانی سلجوقیان سلجوقیان از همان آغاز پیروزی بر غزنویان، ولایتهای کشور را بین سران خود تقسیم کردند. دارالملک (پایتخت) هر کدام از سلاجقه بدین شرح بود: جغری بیگ شهر مرو، موسی یبغو بست در سیستان و هرات، قاورد شهر کرمان، طغرل شهر ری، ابراهیم ینال شهر همدان، قتلمش گرگان و دامغان، و امیر یاقوتی ابهر، زنگان (زنجان) و آذربایجان را ولایت و مرکز حکومتی خود قراردادند. به علت گسترش حکومت سلاجقه، ملکشاه، کشور را به ایالات و ولایات مختلف تقسیم کرده بود و هر ولایت را یکی از شاهزادگان، امراء یا اتابکان اداره میکرد. اینان به علت دوری از اصفهان، پایتخت آن عهد و قدرتی که ملکشاه به آنها داده بود، بعد از مدتی شروع به تشکیل حکومتی جدا و مستقل کردند. سلسله خوارزمشاهیان به دست انوشتکین غرجه که یکی از امراء بود تأسیس شد. اتابکان نیز برای خود دم از استقلال زدند. در کرمان سلسله سلاجقه کرمان و در آناتولی سلسله سلاجقه روم به وجود آمد. از طرف دیگر اتابکان آذربایجان و اتابکان لرستان هم ادعای استقلال کردند. سلطان محمد دوم سلطان محمد را میتوان آخرین پادشاه سلجوقیان دانست که بر تمام تصرفات این سلسله حکومت کرد. پس از اینکه ملکشاه زندگی را بدرود گفت بین پسران و شاهزادگان سلجوقی جدال سنگینی درگرفت. ... ابتدا بین دو پسر او محمود و پسر بزرگ برکیارق جنگ بر سر تاج و تخت سر گرفت. این جدال عاقبت در اصفهان با پیروزی محمود به پایان رسید و برکیارق زندانی شد. اما بعد از مدتی محمود بر اثر بیماری آبله در گذشت و قدرت دوباره به برکیارق برگردانده شد. محمد پسر دیگر ملکشاه که در آن موقع سلطنت گنجه را بر عهده داشت سر به شورش علیه برادر خویش برداشت. بجز جنگ اول که در نزدیکی همدان رخ داد و با شکست محمد به پایان رسید، پنج جنگ دیگر نیز رخ داد که عاقبت با صلح بین دو برادر به پایان رسید. اما برکیارق در سال ۴۹۸ هجری یک سال بعد از صلح با برادرش محمد در گذشت و امور به محمد منتقل شد. سلطان محمد دوم امور مربوط به خراسان را به برادر خود سلطان سنجر واگذار کرد و خود امور دیگر تصرفات را به عهده گرفت. شام، آسیای صغیر و عراق عرب بخاطر از بین رفتن قدرت خلفای عباسی در فرمان او بود. سلجوقیان در شرق ایران بعد از آنکه سلطان محمد درگذشت سلطنت ایران تقریباً به دو قسمت تقسیم شد: سلجوقیان شرق به دست سلطان سنجر برادر سلطان محمد و سلجوقیان غرب به دست محمود. سلطان سنجر در دوران سلطنت خود کشمکشهای فراوانی را پشت سر گذاشت، اما قسمتی از کشور یعنی خراسان به پایتختی مرو را کاملاً در اختیار خود داشت. عاقبت سنجر در سن ۷۲ سالگی و بعد از تقریباً ۶۲ سال سلطنت در سال ۵۵۲ هجری زندگی را بدرود گفت. سنجر برای خود جانشینی نداشت و خواهر زادهاش رکن الدین محمود به جای او بر تخت نشست. اما در سال ۵۷۷ هجری به دست یکی از سرداران سلجوقی نابینا شد و اواخر حیات خود را در زندان به سر میبرد. بدینسان، حکومت سلجوقیان شرق ایران با مرگ سلطان سنجر از بین رفت. بهطور کلی علل زوال خاندان سلجوقیان عبارتند از: جنگهای داخلی و نبردهای درونطایفه ملوک الطوایفی و تجزیه قلمرو ناتوانی مردم به دلیل مالیاتهای بسیار تضعیف نیرو و روحیه ارتش طغرل بن ارسلان سلجوقی طغرل فرزند سلطان ارسلانشاه ملقب به «رکن الدنیا، طغرل سوم»، پس از مرگ پدر بر اریکه پادشاهی نشست. وی در آغاز پادشاهی با تدبیر و اندیشه و کفایت وزیر خود بر مشکلات و سختیها فائق آمد و توانست برای مدت یک دهه آسودهخاطر امارت کند. او بر رقیبان خود مانند اتابک ایلدگز، عثمان قزل ارسلان، خلیفه ناصرالدین بالله (حاکم بغداد وقت) و چندی سلطان تکش خوارزمشاه پیروز شد و از دلاوران مشهور تاریخ سلسله سلجوقی است. در پی جدالهای پی در پی با سلطان تکش خوارزمشاه پس از چندی، بار دیگر او علیه طغرل سوم برخاست و رهسپار عراق شد. طغرل نیز از همدان بیرون آمده و در روز بیست و چهارم جمادیالثانی ۵۹۰ ق، از ری به آهنگ مبارزه با تکش، سپاه خود را در برابر سپاه خوارزمشاهیان به صف آورد. نهایت، به سبب خیانت فرماندهان و بزدلی سپاهیان سلجوقی، طغرل یکه و تنها در میدان باقی ماند. دشمنان نیز او را محاصره کرده و به قتل آوردند. و بدین سبب با مرگ او، سلسله سلجوقیان در ایران فرو پاشید. سلسلههای دستاورد سلاطین سلجوقی تبارنامه آلسلجوق رویدادهای برجسته اوضاع اداری کشور نوشتار اصلی :اوضاع اداری سلجوقیان نظام دیوانی مهمترین بخش حکومت سلجوقی بود. وزرا اکثراً از نخبگان عصر سامانی بودند که بعد از سقوط غزنویان در ایران به سلجوقیان پیوستند تا ارزشهای فرهنگی خود را حفظ کنند. به همین دلیل مقام وزیر وظایف بسیاری را بر عهده داشت همچون وظایف مالی، وظایف نظامی، وظایف قضایی و مذهبی و وظیفه تصدی و تشریفات. اما مهمترین و اصلیترین وظیفه وزرا حفظ روابط حسنه بین خلیفه و سلطان بود (خلیفه قدرت عرفی و مذهبی و سلطان قدرت سیاسی را داشت) امرا و فرماندهان سلجوقی مرکب از فرماندهان نظامی و حکام ولایات بودند که آنها را میتوان به سه گروه تقسیم کرد: آنهایی که در درگاه سلطان بودند، آنهایی که زمیندار بودند و آنهایی که آواره بودند. یکی از مقامهایی که با قدرتگیری سلجوقیان دچار تحول شدید شد، منصب قاضی بود. رئیس قاضیان قاضی القضات نام داشت که در پایتخت توسط سلاطین سلجوقی انتخاب میشد. اوضاع مدنی یکی از خصیصههای مهم وضع اجتماعی عصر سلجوقی هجوم دستههای ترکمن به شهرها و روستاهای ایران بود. یکی از مهمترین نیازهای مردم شهرها از طریق فراوردههای دامی تأمین میشد. کشاورزی اصلیترین منبع درآمد دولت بود که وزیر مسئولیت افزایش آن را داشت. اصلیترین مالیاتها در عهد سلجوقی عبارت بود از: مالیات ارضی، مالیات مراتع و مالیات احشام. فرهنگ بنیادگذاری مدارس نظامیه، در بغداد، بلخ، نیشابور، اصفهان و ایجاد کتابخانهها و خانقاهها و مدارس گوناگون از کوششهای فرهنگی این دورهاست. نویسندگان و مشاهیری مانند: امام فخر رازی، محمد غزالی، ابوالفرج بنجوزی، شیخ شهاب الدّین سهروردی، امام الحرمین جوینی و امثال آنان نیز در این روزگار میزیستند. زبان فارسی در این دوره رواج کامل یافت و بیشتر پادشاهان سلجوقی در گسترش فرهنگ و تمدن ایرانی و سخن فارسی و تشویق و ترغیب شعرا و نویسندگان فارسیزبان کوشش فراوان کردند. پادشاهان سلجوقی برخی خود شعر میسرودند، چنانکه ملکشاه سلجوقی هم اشعار فارسی حفظ داشت و هم خود به فارسی شعر میگفت و همچنین طغرل سوم آخرین پادشاه این سلسله شاعر فارسی گوی بودهاست. گروهی از شاعران این دوره همچون امیرالشعرا معزی، انوری و خاقانی و نظامی در شمار استادان و پیشکسوتان بزرگ شعر و ادب فارسی قرار گرفتند و سخنسرایان و نویسندگان دیگری که در این دوره از پشتیبانی شاهان و وزیران سلجوقی برخوردار بودند عبارتند از: ابوالفضل بیهقی، خواجه عبدالله انصاری، اسدی طوسی، حکیم ناصر خسرو، عمر خیام، سنایی، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی و دیگران... شعر فارسی در این روزگار پیشرفتهایی کرد و سبک ویژهای به نام سبک عراقی در آن پدید آمد. همچنین در دوران سلجوقی آثاری چون کتاب «الابنیه عن حقایق الادویه» در داروشناسی و مفردات دارو «زادالمسافرین» ناصرخسرو در حکمت نظری و «کیمیای سعادت غزالی در حکمت عملی به فارسی نوشته شدند؛ ولی کسانی چون زَمَخشَری و شهرستانی، نیز در این دوره کتب فراوانی به زبان عربی که در واقع زبان دینی بهشمار میرفت تألیف کردند.<ref name="دبیرینژاد، بدیعالله. صص۵۷–۶۰"/> هنر در دوران سلجوقیان نوآوریهای معماران ایرانی در این دوره از هند تا آسیای صغیر، نتایج و پیآمدهای وسیعی دربرداشت؛ و هنرمندان در گسترهٔ وسیعی از هنرها، شامل نساجی و سفالگری، عاج کاری، فلزکاری با ویژگیهای منطقهای آثار ماندگاری را خلق کردند. نگارخانه جستارهای وابسته نبرد ملازگرد فهرست شاهان ایران فهرست بزرگترین امپراتوریهای جهان شاهنشاهی ایران جنگ صلیبی دوم جنگهای بیزانس و سلجوقیان ترکان اغوز سلطان آلپ ارسلان ملکشاه سلجوقی سلجوقنامه دودمان زنگیان آل کاکویه تاریخ نظامی ایران پادشاهان سلجوقی سلجوقیان کرمان سلجوقیان روم سلجوقیان عراق عجم پانویس منابع رضایی، عبدالعظیم. تاریخ ده هزار ساله ایران. جلد سوم. جی.آ. بویل، تهران، تاریخ ایران کمبریج، انتشارات امیر کبیر، جلد پنجم. تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، آن لمبتن، ترجمه یعقوب آژند، نشر نی دیوان سالاری در عهد سلجوقی، کارلا کلوزنر، انتشارات امیر کبیر پیوند به بیرون سلجوقیان سلجوقیان-سایت تاریخ اسلام اسلام در قرون وسطی امپراتوریهای مسلمان ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۰۳۷ (میلادی) ایالتها و قلمروهای منحلشده در ۱۱۹۴ (میلادی) پادشاهیهای پیشین تاریخ آسیای مرکزی تاریخ نیشابور ترکان اغوز جنگهای صلیبی حکومتهای ایران در سده ۱۱ (میلادی) حکومتهای ایران در سده ۱۲ (میلادی) دربارهای فارسیزبان دودمانهای مسلمان سلجوقیان سلسلههای ترک سلسلههای غیر ایرانی حاکم بر ایران کشورهای پیشین در خاورمیانه ماتریدیه نخستین جنگ صلیبی


source: wikipedia

text: فهرستی از سرودهای ملی کشورهای جهان آسیا سرود ملی جمهوری آذربایجان سرود ملی اردن سرود ملی افغانستان سرود ملی ایران سرود ملی اسراییل سرود ملی پاکستان سرود ملی تاجیکستان سرود ملی سریلانکا سرود ملی عراق سرود ملی عربستان سعودی سرود ملی سوریه سرود ملی لبنان سرود ملی ارمنستان سرود ملی سنگاپور سرود ملی ازبکستان سرود ملی امارات متحده عربی سرود ملی اندونزی سرود ملی بحرین سرود ملی برونئی سرود ملی بنگلادش سرود ملی بوتان سرود ملی تایوان سرود ملی ترکمنستان سرود ملی تایلند سرود ملی تیمور شرقی سرود ملی چین سرود ملی ژاپن سرود ملی قرقیزستان سرود ملی کامبوج سرود ملی قزاقستان سرود ملی قطر سرود ملی کره جنوبی سرود ملی کره شمالی سرود ملی کویت سرود ملی گرجستان سرود ملی لائوس سرود ملی مالزی سرود ملی مغولستان سرود ملی میانمار سرود ملی نپال سرود ملی هند سرود ملی ویتنام سرود ملی یمن سرود ملی ترکیه اروپا سرود ملی فرانسه سرود ملی گرینلند سرود ملی ایتالیا سرود ملی آلمان سرود ملی بریتانیا سرود ملی جمهوری چک سرود ملی اسلواکی سرود ملی هلند سرود ملی آلبانی سرود ملی اتریش سرود ملی اسپانیا سرود ملی اسلوونی سرود ملی اوکراین سرود ملی ایرلند سرود ملی ایسلند سرود ملی بلاروس سرود ملی بلژیک سرود ملی بلغارستان سرود ملی بوسنی و هرزگوین سرود ملی پرتغال سرود ملی استونی سرود ملی دانمارک سرود ملی رومانی سرود ملی سوئد سرود ملی سوئیس سرود ملی کرواسی سرود ملی لتونی سرود ملی لیتوانی سرود ملی لهستان سرود ملی لیختن اشتاین سرود ملی مالت سرود ملی مجارستان سرود ملی موناکو سرود ملی مونته نگرو سرود ملی نروژ سرود ملی واتیکان سرود ملی یونان آمریکا سرود ملی ایالات متحده آمریکا سرود ملی کانادا سرود ملی آرژانتین سرود ملی اروگوئه سرود ملی السالوادور سرود ملی اکوآدور سرود ملی باربادوس سرود ملی باهاما سرود ملی برزیل سرود ملی بلیز سرود ملی بولیوی سرود ملی پاناما سرود ملی پرو سرود ملی جامائیکا سرود ملی زیمبابوه سرود ملی کاستاریکا سرود ملی کلمبیا سرود ملی کوبا سرود ملی مکزیک سرود ملی نیکاراگوئه سرود ملی ونزوئلا سرود ملی هندوراس سرود ملی هائیتی آفریقا سرود ملی اتیوپی سرود ملی الجزایر سرود ملی مراکش سرود ملی آفریقای جنوبی سرود ملی آنگولا سرود ملی تانزانیا سرود ملی اوگاندا سرود ملی بوروندی سرود ملی تونس سرود ملی جیبوتی سرود ملی ساحل عاج سرود ملی سودان سرود ملی سودان جنوبی سرود ملی کنیا سرود ملی گابون سرود ملی ماداگاسکار سرود ملی لیبی سرود ملی مالدیو سرود ملی مصر سرود ملی موریتانی سرود ملی موریس سرود ملی موزامبیک سرود ملی نامیبیا سرود ملی نیجریه اقیانوسیه سرود ملی استرالیا ایالات فدرال میکرونزی سرود ملی پاپوآ گینه نو سرود ملی تونگا سرود ملی نائورو اوراسیا (اروپا و آسیا) سرود ملی روسیه سرود ملی ترکیه مناطق و جمهوریهای خودمختار سرود ملی کردستان سرود ملی اوستیای جنوبی جستارهای وابسته ملی سرود ملی پیوند به بیرون ضبط شده سرود ملی برخی از کشورها سرودهای ملی فهرستهای سرودهای ملی فهرستهای نشانهای ملی سرودهای ملی کشورها نویسندگان سرود ملی


text: سرود ملی تاجیکستان (که در فارسی تاجیکی نیز با نام سرود ملی معروف است) پس از استقلال تاجیکستان از اتحاد جماهیر شوروی، از سال ۱۹۹۱ رسمیت یافتهاست. بزرگترین طرفدار این سرود به ظاهر زیبا حسین آقاجانلو از حسینیه اعظم زنجان است. این سرود را گلنظر کِلدی سروده است و سازندۀ موسیقی آن سلیمان یوداکوف است. موسیقی این سرود، همان موسیقی سرود ملی جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان است و تنها شعر آن تغییر کرده است. متن سرود دوران شوروی سرود جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان را ابوالقاسم لاهوتی، شاعر ایرانی، در سال ۱۹۴۶ سرودهاست و متن آن چنین است: جستارهای وابسته فهرست سرودهای ملی کشورها سرود ملی جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان پیوند به بیرون Tádzsikisztán magyar honlapja - Vocal, instrumental, and soviet version of the Anthem with the current lyrics, featured in Némethy András (Arisztid) "Tádzsikisztán magyar honlapja" website. آهنگسازی سرود ملی در لا مینور تاجیکستان ترانههای ۱۹۴۶ (میلادی) سرودهای آسیا تاجیکستان موسیقی تاجیکستان نمادهای ملی تاجیکستان


text: سَنَندَج( (به کردی: سنه ) مرکز استان کردستان و بیستمین شهر بزرگ ایران است. این شهر در غرب ایران قرار گرفته است. سنندج در ارتفاع ۱۵۰۰ متری از سطح دریا و در منطقهٔ کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوایی معتدل و کوهستانی دارد. این شهر از سوی غرب به کوه آبیدر، از شمال به کوه شیخ معروف از جنوب به کوه سراجالدین و از شرق به کوه خاتون شیشهرێ و گردنه لیلاخ محدود شده است و در منطقهای به وسعت ۹۵/۷۶۴ هکتار گسترده است. جمعیت این شهر بر اساس براورد سال ۱۴۰۰خورشیدی، ۵۵۰,۰۰۰ نفر بوده است. سنندج به عنوان یکی از پایتختهای موسیقی جهان معرفی شده است پایتخت نوروز جهانشهر خلاق موسیقی شهر مساجد شهر هزار تپه و پایتخت کتاب ایران شناخته میشود. سنندج در جمع ۲۴۵ شهر شبکهٔ شهرهای نوآور جهانی یونسکو و همچنین ۲۸ شهر نوآور موسیقی جهان نیز قرار دارد. سنندج به لحاظ موقعیت جغرافیایی و فعالیتهای شهرسازی عصر صفوی و قاجار، از بافت شهری سنتی با ارزشی برخوردار است که سازههای مسکونی و عامالمنفعهٔ متعددی مانند حمام، مساجد و بازار در آن باقی مانده است؛ این شهر دارای محدودهٔ بافت تاریخی-فرهنگی با گستردگیای برابر ۱۲۰ هکتار است. سنندج از قدیم الایام از مراکز مهم اهل سنت در ایران بوده است. در این شهر، زبان کردی اردلانی بهعنوان زبان گفتاری و زبان فارسی بهعنوان زبان آموزش و مکاتبات رسمی، مورد استفاده قرار میگیرد. شهر های کردنشین ایران نام شهر سنندج را به علت واقع شدن در دامنهٔ کوه، در گذشته سنه میخواندند و چون دژ آن از لحاظ نظامی اهمیت زیادی داشته، آن را سنهدژ (دژی در پای کوه) مینامیدند که کمکم به سنندج بدل شد. ژاک دمورگان که در اواخر پادشاهی ناصرالدینشاه به ایران آمده، همهجا از این شهر با نام سنه یاد کرده است. بابا مردوخ روحانی در کتاب خود درباره ریشه نام سنندج می نویسد: خود کردها سنندج را «سنه» می خوانند و نام اصلی آن گویا همین بوده است؛ اما بعد از بنای برج و باروی حکومتی آن را «سنهدژ» گفته اند که سنندج تحریف و تعریبی از آن است. برخی معتقدند که اصل آن «سانان دژ» بوده به معنی قلعه و محل سانها، زیرا سان در لهجه کردی گورانی، معنی سلطان می بخشد چنانکه «کانی سانان» نیز به معنی محل سلاطین است. سابقهٔ سکونت در محل کنونی شهر سنندج (سنه یا سنهدژ) به گذشتههای دور بازمیگردد. با این وجود شهر جدید سنندج در دورهٔ صفوی و در روزگار شاهصفی در سال ۱۰۴۶ هجری قمری توسط سلیمانخان اردلان پایهگذاری شده است. نام سنه به احتمال زیاد از ریشهٔ اوستایی گرفته شده است. تا پیش از دورهٔ قاجار از این شهر بهعنوان سنه یاد میشده است اما پس از این دوره به سنندج تغییر نام یافت. تاریخچهای از منطقهٔ سنندج پس از نابودی دژ حسنآباد در سال ۱۰۴۶ هجری قمری در زمان حکومت شاهصفی، سلیمانخان اردلان پسر تیمورخان اردلان از بستگان مورد اعتماد شاهصفی به کردستان آمد، مرکز ایالت کردستان را از حسنآباد به سنندج انتقال داد و شهر سنندج را در محل روستای سینه پی نهاد و دژ حکومتی را بر بالای تپهای به بلندای ۲۰ متر در کنار روستای سینه (که امروزه به باشگاه افسران معروف است) ساخت و در بیرون و پیرامون دژ؛ خانه، گرمابه، بازار و مسجدی ساخت و رشته کاریزی نیز در دشت «سرنوی» پی نهاد و آب آن را به شهر و میان دژ آورد. دژی را که «سلیمانخان» بنا نهاد «سنهدژ» نامیدند که بر اثر گذشت زمان و تلفظهای گوناگون به «سنهدج» و سپس «سنندج» دگرگون شد. سازهٔ اصلی آن از زمان خسروخان اول تا اماناللهخان اول طول کشید. حسنعلیخان اردلان، والی سنندج در سال ۱۱۱۶ هجری قمری درمیان دژ حکومتی چند تالار و عمارت بنا میکند و سپس مسجد و مدرسهای بزرگ در شهر سنندج بر پا میکند که دو منار بلند داشته است. این دو منار یکصدسال پابرجا بود تا اینکه «اماناللهخان اردلان» والی کردستان که مردی سخت مذهبی و تندرو بود، آن را ویران کرده و به جایش مسجد و دو منار و باغی به نام فردوس ساخت. وضعیت طبیعی جغرافیا سنندج، مرکز استان کردستان با مساحت حدود ۳هزار و پانصد هکتار در غرب ایران و در بخش جنوبی استان کردستان قرار دارد. آب و هوا آب و هوای شهر سنندج سرد و نیمه خشک و متمایل به مرطوب است. در فصل بهار و تابستان هوای معتدل دارد. متوسط دمای سنندج در بهار ۱۵٬۲۰، در تابستان ۲۵٬۲۰، در پاییز ۸٫۴۰ و در زمستان ۳٫۲۰- درجهٔ سانتیگراد است. حداکثر دمای ثبت شده در تیر ماه حدود °۴۴ و حداقل آن در دی ماه، °۳۱٫۰- درجهٔ سانتیگراد است. بارندگی سالانه بهطور متوسط ۵۰۰ میلیمتر بوده و حداکثر روزانه، ۷۷ میلیمتر است. مردم شهر سنندج مقر طوایفی کُردتبار از اردلان، جاف، مردوخیها، صادق وزیری، ناهید، کامکارها، لیلاخیها، کمانگرها، نقشبندی، شیخ الاسلامی ، اردلان، وزیری، قدیمی، وکیل، تیمون، هاشمی، لله خانی، قطبی، میربابان، بابان، سروش، گله داری (گله خانی)، طلائی، بوده است. ساکنان سنندج، کرد هستند که به زبان کردی سورانی به لهجه اردلانی تکلم میکنند. لهجه رایج در استان کردستان گویش سورانی لهجه اردلانی است که در سنندج و شهرهای اطراف رایج است اما مکریانی گویش دیگر از کردی است که در شهرستانهای پیرانشهر، مهاباد، بوکان، بانه، سردشت ، نقده ، تکاب ، شاهین دژ ، میاندوآب و اشنویه (مکریان) رایج است. دین مردم سنندج اسلام و پیرو مذهب تسنن از شاخه شافعی میباشند. اقلیتهای مسیحی (کاتولیک) و کلیمی نیز وجود داشته که طی چند سال گذشته از کشور مهاجرت کردهاند. جمعیت شهر اکنون بترتیب متشکل از چمشاریها(قشلاخیها)، لیلاخیها، سارالیها، کامیارانی و اورامیهاست. در گذشته ارمنیها و آشوریها نیز در این شهر زندگی میکردند اما با گذشت زمان از سنندج مهاجرت کردند. مدارس آلیانس در سال ۱۳۱۶ هجری قمری در سنندج مانند شهرهای همدان، اصفهان، شیراز و کرمانشاه که بیشترین تعداد یهودیان را داشتند، تأسیس شدند. یک محله کامل برای یهودیان وجود داشته و قسمت اعظم تجارت منطقه را در دست داشتند. در زمانهای قدیم، ۳ یا ۴ کنیسه وجود داشت ولی هماکنون دو کنیسه فعال است. یک کنیسه قدیمی هم در سنندج وجود دارد که در حدود ۱۵۰ سال قدمت دارد. در کنیسه سنندج، میتوان قدیمیترین نُسَخِ سفر تورات را یافت، که نابترین پوست آهو را دارا است و جوهر آن از جوهر چینی است. شغل یهودیان قدیمی در سنندج، پارچهفروشی و خرازی بودهاست. همچنین، بعضی از بناهای قدیمی سنندج، کار یهودیان قدیمی سنندج است. زبان زبان مردم سنندج کردی سورانی و با لهجه اردلانی میباشد. جمعیت جمعیت شهر سنندج در سال ۱۳۳۵ برابر با ۴۰٬۶۴۱ نفر با ۷٬۹۰۰ خانوار بوده است. در سال ۱۳۴۵ جمعیت شهر به ۵۴٬۵۷۸ نفر و ۱۵٬۱۰۶ خانوار رسیده است. نرخ رشد جمعیت در این دوره ۲٫۹۹ درصد بوده است که در مقایسه با نرخ رشد سایر مراکز استانها در کشور نرخ رشد بالایی میباشد. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت شهر سنندج در این سال بالغ بر ۳۳۱٬۴۴۶ نفر بوده که از این تعداد ۱۷۱٬۷۲۳ نفر مرد و ۱۷۱٬۷۲۳ نفر زن بودهاند. همچنین تعداد خانوارهای ساکن این شهر، ۸۱٬۳۸۰ خانوار بوده است. جمعیت شهر سنندج در سرشماریها از سال ۱۳۳۵ به بعد به صورت زیر بوده است. نامداران محمد مردوخ کردستانی احمد مفتیزاده امانالله خان اردلان سنجرخان وزیری مستوره اردلان حسامالدین مجتهدی اسعد شیخالاسلامی یحیی صادق وزیری جلال جلالیزاده فریدون معتمد وزیری عبدالحمید بدیعالزمانی کردستانی علاءالدین سجادی حسن امینی سید علیاصغر کردستانی علاءالدین باباشهابی فردین صادق ایوبی محیالدین حقشناس هادی ضیاءالدینی قطبالدین صادقی حسن کامکار بیژن کامکار هوشنگ کامکار اردشیر کامکار مریم بوبانی مظفر پرتوماه شهرام ایرانی یوحنا عیسایی هوتن شکیبا شبنم قلیخانی وریا غفوری زبیر نیکنفس بیژن ذوالفقارنسب منوچهر الیاسی سیروان خسروی زانیار خسروی مظهر خالقی ناصر رزازی عباس کمندی شکرالله بابان فؤاد بابان مذهب دین مردم سنندج اسلام با مذهب سنی شافعی است. همچنین در سنندج هنوز تعداد اندکی از یهودیان به جا ماندهاند. همچنین تعدادی مهاجر اهل تشیع از شهرهای بیجار و قروه و کرمانشاه و..... که به عنوان کارمند دولت به این شهر آمدهاند. فرهنگ و هنر ثبت جهانی در یونسکو بر اساس اعلام شهرداری سنندج در تاریخ ۹ آبان ۱۳۹۸ این شهر بهعنوان یکی از شهرهای خلاق بخش موسیقی از سوی یونسکو به ثبت جهانی رسید. جشنها مردم سنندج نیز مانند دیگر مردمان کُرد جشنهای چهارشنبه سوری و نوروز را به نام یک جشن ملی و باستانی جشن میگیرند. سینماها نمایش فیلم در سنندج پیش از افتتاح رسمی نخستین سالن، از سال ۱۳۲۰ در مکان «باغ ملی» (سه راه طالقانی کنونی) با دستگاه آپارات سیار بر روی زمین و بدون صندلی در کنار حوض باغ ملی آغاز شد. نخستین سینمای رسمی سنندج، «سینما فردوسی» بود که در زمین باشگاه قدیم ارتش (بان باشگاه) با آپارات زغالی، در سالنی با ظرفیت ۲۰۰ نفر، به نمایش فیلمهای هندی و مصری به صورت صامت میپرداخت. قیمت بلیط این سینما تنها یک ریال بود. پردیس سینمایی بهمن سنندج یک مجموعه سینمایی دارای ۷ سالن سینما، تنها سینمای فعال شهر سنندج است. جشنواره دف، نوای رحمت یک جشنواره سالانه موسیقی و اختصاصی برای ساز کوبهای دف است که دبیرخانه دائمی آن در شهر سنندج قرار دارد. این جشنواره از سال ۸۴ به صورت استانی کار خود را شروع کرد، در سال ۸۶ به صورت سراسری ادامه یافت اما در نیمه دولت اول محموداحمدی نژاد تا پایان دولت دوم وی حمایت از جشنواره قطع شد که این خود باعث توقف جشنواره شد، در سال ۱۳۹۳ جشنواره احیا شد و توانست به کار خود ادامه دهد. هفتمین دوره جشنواره در سال ۱۳۹۶ به یک جشنواره بینالمللی تغییر یافت.<ref></</ref> کتابخانههای عمومی مراکز گردشگری و تاریخی هتلها شهر سنندج دارای ۱۱ هتل میباشد که یک هتل در حال ساخت ۵ ستاره به نام هتل بینالمللی لاله دارد؛ که در بام سنندج و در آبیدر و رو به شهر در حال ساخت است. همچنین سنندج دارای یک هتل چهار ستاره به نام هتل شادی است که با تمامی امکانات رفاهی و گردشگری آماده پذیرایی و استقبال از گردشگران داخلی و خارجی خواهد بود. موزهها موزه سنندج (عمارت سالار سعید)، خیابان امام خمینی. معماری و ساخت این ساختمان موزه خود نشان از معماری عصر قاجاریه دارد. زیر زمین موزه به شکل حوض خانه ساخته شده و دارای سقف گنبدی شکل با تزیینات و آئینه کاری است و در همین قسمت شاه نشین و حوض سنگی به شکل شش ضلعی ساخته شدهاست. جالبترین قسمت موزه ارسی بزرگ تالار است که ۴سال صرف ساختن آن شدهاست. موزه سنندج بخش باستانشناسی و مردمشناسی است که در بخش باستانشناسی آن اشیای دورههای مختلف از ماقبل تاریخ تا دوره قاجار نگهداری میشود. در میان اشیای پیش از تاریخ، بخش پیهسوزهای مکشوفه از بانه بسیار قابل توجه هستند. موزه تاریخ طبیعی، خیابان فلسطین. این موزه وابسته به آموزش و پرورش استان کردستان میباشد. موزه در برگیرنده پیکره جانوران گوناگون منطقه کردستان است که به صورت علمی تاکسیدرمی (خشک) شده و در ویترینهای مخصوص به نمایش درآمدهاند. عمارت و خانههای تاریخی از عمارت و خانههای تاریخی شهر سنندج میتوان به عمارت خسروآباد، موزه سنندج، عمارت مشیر دیوان، عمارت امجدالاشراف، عمارت وکیل الملک، عمارت احمدزاده، عمارت فهیمی سردر فهیم، عمارت سرهنگ آزموده اردلان، عمارت ملا لطفالله شیخالاسلام، عمارت ملک التجار، مجموعه عمارت شیخ محمد باقر غیاثی، عمارت سالار سعید (موزه سنندج)، عمارت آصف وزیری (خانه کرد)، خانه پیر مرادی، خانه معمار باشی، خانه آیتالله شیخ محمد مردوخ کردستانی، خانه گله داری و خانه مجتهدی اشاره کرد. بازارها مشهورترین و تاریخیترین بازارهای سنندج عبارت اند از بازارتاریخی سنندج و بازار سرتپوله. بازار سنندج در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال ۱۰۴۶ ه.ق همزمان با مرکزیت شهر سنندج بهعنوان مرکز حکومت اردلانها ساخته شدهاست. پلان این بازار به صورت مستطیل بزرگی است که در اثر خیابان کشی دوران حکومت پهلوی به دو بخش تقسیم شده و بخش شمالی آن بازار سنندجی است و بخش جنوبی آن بازار آصف نام گرفتهاست. حمامها از حمامهای تاریخی سنندج میتوان به حمام شیشه، حمام خان، حمام صلاحی، حمام عبدالخالق، حمام عمارت آصف، حمام عمارت ملالطف الله شیخ الاسلام، حمام وکیل الملک، اشاره کرد. دیگر آثار تاریخی پل تاریخی قشلاق واقع در شرق سنندج، بر روی رودخانه قشلاق ساخته شده که از آثار دوره صفویه و زندیه است. ساختمان شهرداری این ساختمان در زمان دولت دکتر مصدق و توسط «ابراهیم مختار پوریان» معمار سنندجی ساخته شدهاست. جاذبههای مذهبی سنندج بالغ بر ۱۴۰ مسجد دارد، بیشتر منابع از شهر سنندج بهعنوان شهر مساجد ایران یاد میکنند. مساجد از مساجد تاریخی سنندج میتوان به مسجد و زیارتگاه هاجره خاتون، مسجد امین، مسجد خورشید لقا خانم، مسجد دارالاحسان، مسجد دارالامان، مسجد رشید قلعه بیگی، مسجد وکیل، مسجد وزیر اشاره کرد. دارالقران بینالمللی سنندج هماکنون در حال ساخت است که به گفته سید محمد حسینی شاهرودی نماینده ولی فقیه در استان کردستان هدف آن را ایجاد زیرساختهای لازم برای توسعه فرهنگ قرآنی بیان کردهاست.<ref></</ref> امامزادهها از دیگر مکانهای مذهبی اسلامی میتوان به، امامزاده پیرعمر سنندج، امامزاده پیرمحمد، مقبره شرف الملک اردلان، مقبره شیخ محمد باقر غیاثی و مقبره هاجر خاتون خواهر علی بن موسی الرضا اشاره کرد. مکانهای مذهبی دیگر ادیان از مکانهای مذهبی دیگر ادیان که در حال حاضر پابرجا ماندهاست میتوان به کلیسای سنندج و کنیسه یهودیان سنندج اشاره کرد. جشنهای مذهبی مردم سنندج، عید فطر و عید قربان و میلاد پیامبر را به عنوان اعیاد مذهبی، جشن می گیرند. از دیگر جاذبههای شهر سنندج مراسم عرفانی دراویش میباشد که به صورت هفتگی در برخی تکایای آن اجرا میگردد و گردشگرانی از این مراسم دیدن مینمایند. در استان کردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد: قادریه و نقشبندیه اماکن تفریحی جاذبههای طبیعی استان کردستان از طبیعتی زیبا برخوردار است و جنگل بخشی از زیباییهای استان را شکل بخشیدهاست. جنگلهای استان در اطراف شهرهای بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگلهای شمال کشور در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد. معروفترین درختان جنگلی این جنگلها بلوط، گلابی، زبان گنجشک (ون)، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی، زالزالک، آلبالو جنگلی، بادام تلخ، افرا و درختهایی مانند گز و بید وحشی در کنار رودخانهاست. از جاذبههای طبیعی میتوان جنگلهای اطراف سنندج که مساحت آن حدود ۷۸٬۰۰۰ هکتار است و در جنوب سنندج واقع شدهاند، پارک جنگلی آبیدر، پارک ملت نام برد. باغسازی نزد ایرانیان سابقه دیرینهای دارد. در این میان چهار باغ به خاطر چهار عنصر مقدس و گردونه زندگی، از اهمیت خاصی برخوردار بود. باغسازی در کردستان به دلیل علاقهمندی والیان کردستان به سبک معماری ایرانی و باغسازی ایرانی، رونق و گسترش یافت. از چندین چهار باغ، اکنون فقط نام برخی از آنها در کردستان باقی ماندهاست برخی از .. باغهای این شهر.. عبارت است از باغ امیریه، باغ امانیه و چهارباغ خسروآباد که یکی از زیباترین چهار باغهایی که در ایران پس از چهار باغ اصفهان ساخته شد بود. این باغ که دقیقاً به وسیلهٔ چهار خیابان به چهار قسمت تقسیم شده بود، تا حدود سال ۱۳۴۵ نیز موجود بود، اما شهرسازی جدید موجب شد تا به جای آن خانههایی که اکنون پیرامون این عمارت وجود دارند، احداث شوند. جز درختان پیرامون عمارت و جوی آب مرکزی، دیگر عناصر چهار باغ از بین رفته و بسیاری از درختان و حوضچهها نابود شدهاند. قلل مرتفع به علت کوهستانی بودن منطقه هر ساله تعداد بسیاری از کوهنوردان به قلل مشهور و مرتفع سنندج صعود مینمایند. مهمترین قلل این شهرستان عبارتند از: آبیدر، سلطان سراج الدین، آوالان در جنوب سنندج، خاتون شیشەڕێ در شرق سنندج(گردنە لیلاخ) شاه نشین در ژاوه رود، کوه کوچک در جنوب غربی و کوه چرخ لان در جنوب غربی سنندج. مجموعه پارک تفریحی آبیدر این مجموعه در غرب سنندج و در انتهای خیابان آبیدر بر دامنه کوه آبیدر قرار گرفتهاست. شهر سنندج از فراز این پارک چشمانداز بسیار زیبائی دارد. چندین باغ و چشمه طبیعی در این پارک وجود دارد. یکی از بزرگترین باغهای این مجموعه باغ امیریه میباشد که دارای سینما نیز میباشد. این مجموعه از قدیمالایام تفریحگاه مردم سنندج بوده و کوه آبیدر دارای محبوبیت خاصی میان مردم است. مجسمهای در یادبود مقاومت مردم کردستان در جنگ در پارک آبیدر ساخته شدهاست که از آثار هادی ضیاءالدینی است. این مجسمه پدری کُرد را نشان میدهد که دو فرزندش را در آغوش کشیده و رو به سوی شهر سنندج دارد. این مجسمه ۱۵ متر ارتفاع دارد و بر روی فونداسیونی به ارتفاع ۷ متر قرار گرفتهاست و بلندترین مجسمهٔ ایران بهشمار میآید. بزرگترین سینمای روباز جهان سینمای پارک امیریه دامنه کوه آبیدر با پردهای در ابعاد ۱۲×۲۵ متر، بزرگترین سینمای روباز جهان محسوب میشودو درفصل تابستان به ویژه، هزاران نفر از مردمانی که برای گردش به دامنه کوه آبیدر میروند میتوانند بیننده فیلمهای سینمایی و سایر برنامهها در این سینما باشند. سد وحدت از دیگر جاذبههای سنندج میتوان به سد وحدت اشاره کرد. محلهها از محلات رسمی شهری سنندج میتوان به پل بند (نظامآباد)، چهارباغ، تازآباد، سرتپوله، آغه زمان، قطارچیان، قلعه چهارلان، میدان اقبال، پادگان، اکباتان، عباسآباد، پردیس، مردوخ، شالمان، تختی، شهرک بهاران، پاسداران (۶ بهمن)، کلکه جار، جار نصراللهخان، مبارکآباد، جورآباد بالا و پایین، تقتان، شریفآباد، بردشت، گریاشان، گلشن، سپور آباد، پیرمحمد و بهارمست اشاره کرد. از سایر محلات شهر که بعدها و با گسترش شهر به سنندج پیوستند میتوان به فرجه، حاجیآباد، چم حاجی نسه، تپه شیخ محمد باقر، گردی گرول، غفور (زورآباد پیشین)، تقتقان، کانی کوزله، کمربندی، شهدا (فرح) و عباسآباد اشاره کرد. سیاست دفتر نمایندگی وزارت امورخارجه در تاریخ ۰۲–۰۷–۱۳۹۲ دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در سنندج به افتتاح رسید. این دفتر در ساختمان استانداری کردستان واقع در خیابان امام خمینی واقع شدهاست. شهرداری شهرداری سنندج، مؤسسه عمومی غیردولتی است که در ۱۳۰۰ خورشیدی با نام بلدیه ایالت کردستان، تأسیس شد و اداره شهر سنندج را به عهده دارد. مسئولیت اداره این سازمان با شهردار سنندج است که پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب میگردید اما اکنون از طریق آرای شورای شهر سنندج انتخاب میشود. ساختمان شهرداری سنندج اولین ساختمان شهرداری سنندج به شیوه مدرن است که در زمان مصدق ساخته شدهاست. شهردار حشمت اله صیدی است. صنعت شهر سنندج دارای نیروگاه سیکل ترکیبی و کارخانههای متعدد است. شرکت تراکتورسازی کردستان نیز که در سنندج مستقر است در تاریخ ۱۵/۴/۸۴ به ثبت رسیدهاست و در حال حاضر تراکتورهای موردنیاز استانهای غرب ایران را تأمین میکند. صنایع کارخانهای نساجی، کفاشی، چرمسازی، تولید شیر پاستوریزه، کاغذسازی، تولیدات شیمیایی، تولیدات برق و الکترونیک و فلزی، تولیدات کانی غیر فلزی، فراوردههای غذایی و داروسازی از جمله صنایع شهرستان سنندج هستند. بسیاری این کارخانهها به دلایل مختلف ورشکست و تعطیل شدهاند و کارکنان آنها نیز از کار بیکار شدهاند. در این شهرستان معادن زیادی نیز وجود دارد که به علت مرغوبیت جنبه صادرات دارند. شهر سنندج یکی از مراکز مهم قالیبافی ایران است که قالیهای آن به صورت بسیار ظریف و تکپود با گره متقارن بافته میشود. سد مخزنی وحدت (قشلاق)، که در ده کیلومتری شمال شهر بر رودخانه قشلاق احداث شده و دریاچه وحدت را به وجود آورده است و همچنین سد آزاد یک سد سنگریزه ای با هسته رسی است که در ۴۰ کیلومتری غرب سنندج در استان کردستان ساخته شده است. آب آشامیدنی اهالی سنندج را تأمین میکنند. مجتمع پتروشیمی کردستان در جاده سنندج- کرمانشاه و در فاصله ۶ کیلومتری سنندج و در مجاورت روستای «سرنجیانه» سنندج واقع است و بزرگترین واحد صنعتی این شهر بهشمار میرود. این مجتمع در اسفند ۹۵ به بهرهبرداری رسید. مجتمع پتروشیمی کردستان، یکی از ۸ مجتمع پتروشیمیاست که در مسیر خط لوله اتیلن غرب، در استانهای غربی ایران ساخته میشود. نیروگاه سیکل ترکیبی سنندج شامل چهار واحد گازی و دو واحد بخار با ظرفیت نامی ۹۵۶ مگاوات در هفت کیلومتری این شهر قرارداد. ترابری فرودگاه فرودگاه بینالمللی سنندج در جنوب شرقی شهر سنندج و در ابتدای جاده سنندج – کرمانشاه قرار گرفتهاست. پرواز داخلی در حال حاضر در نوبت صبح روزانه یک پرواز از سنندج به تهران و بلعکس توسط شرکت آسمان و در نوبت بعدازظهر نیز یک پرواز توسط هواپیمایی قشم از سنندج به تهران و بالعکس انجام میشود. راهآهن طبق مصوبهٔ مجلس شورای اسلامی ردیفی مستقل تحت عنوان مطالعه و احداث راهآهن همدان - سنندج در در بودجهٔ سال ۱۳۸۲ ایجاد شد. طبق اعلام معاون ساخت و توسعهٔ راهها وزارت راه و شهرسازی در تاریخ ۱۹ آبان ۱۳۹۸ این پروژه ۳۲ درصد پیشرفت داشتهاست، طبق گفتهٔ محمدباقر نوبخت که با اتمام این طرح تا پایان سال ۱۳۹۹ سنندج به شبکهٔ سراسری ریلی ایران متصل خواهد شد. پایانه سنندج دارای دو پایانهٔ مسافربری مرکزی و شمالغرب است. در این دو پایانه ۲۴ تعاونی فعال هستند که ۱۳ تعاونی اتوبوسرانی، شش تعاونی مینیبوسرانی و پنج تعاونی سواری آمادهٔ خدمترسانی به مسافران هستند. تاکسی بیش از ۳۲۰۰ تاکسی در سنندج فعالیت دارند. شهرهای خواهرخوانده سلیمانیه، عراق وین، اتریش نگارخانه جستارهای وابسته فهرست جاذبههای مذهبی سنندج فهرست حمامهای قدیمی سنندج حکومت اردلان کردستان ایران روز سنندج منابع مختصات و ارتفاع قصری، کامبیز. «سنندج دارالایاله کردستان ایران» ، انتشارات دانشگاه کردستان، ۱۳۸۱. پیوند به بیرون پورتال شهرداری سنندج فرمانداری سنندج سنندج شهرستان سنندج شهرها و روستاها در شهرستان سنندج شهرهای شهرستان سنندج مرکز استانهای ایران مناطق مسکونی آشوریان مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در ۱۶۳۶ (میلادی) مناطق مسکونی کردنشین در استان کردستان ویکیسازی رباتیک


text: مَحَلّات شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان محلات و مرکز شهرستان محلات استان مرکزی میباشد. این شهر در فاصله ۲۵۲ کیلومتری تهران قرار داشته و یکی ازشهرستانهای استان مرکزی محسوب میشود که در جنوب شرقی این استان واقع گردیدهاست. شهر محلات از طرف شمال به اراک و از طرف جنوب به اصفهان و گلپایگان، از طرف غرب به خمین از طرف شرق به دلیجان محدود است. محلات به عنوان بزرگترین شهرستان کشور از لحاظ سطح زیرکشت گل، مهد پرورش گل و گیاهان زینتی در کشور، پایلوت گلکاری کشور است و رتبه اول را از لحاظ تنوع تولید گل در کشور داراست. شهرستان محلات دارای منابع متعدد و غنی معادن سنگ زینتی، معادن سنگ تراورتن و مرمریت است. همچنین محلات بزرگترین تولیدکننده بید قرمز در ایران میباشد. نامگذاری این شهر را به آن جهت که متشکل از محلههای گوناگونی با فرهنگهای مختلف بود، «محلات» نامیدند. تاریخچه منطقه محلات در روزگار هخامنشیان بخش کوچکی از ایالت ماد بهشمار میرفتهاست. وجود آثار باستانی آتشکده آتشکوه نشان میدهد که از زمان امپراطوری ساسانیان منطقه محلات و خصوصاً دره رودخانه قمرود محل استقرار جمعیت بودهاست. از دوران اسلامی این منطقه جزو ایالت جبال بود و از زمان سلجوقیان تا قاجاریه جزو منطقه عراق عجم شد. بر اساس کتیبههای موجود مربوط به هخامنشیان از محلات با عنوان ورکان نام برده شدهاست و بر اساس قدیمیترین نام مربوط به محلات همان ورکان میباشد. محلات همان گونه که از نام آن پیداست جمع محله و احتمالاً منظور روستاهایی است که محلات از آنها تشکیل شدهاست. روستاهای پیل پایان، ریوکان، زنجیردان و گوشه. همینطور در گذشته به محلات «سایرالبلوک» نیز گفته میشده چرا که در آن زمان محلات در نقشه از بلوکهای قم و کاشان نبودهاست. مردم مردم محلات فارسیزبان هستند و به لهجه محلاتی سخن میگویند. بیشینه مردم این شهر مسلمان و شیعهمذهب هستند. طوایف و خاندانها محلات سه طایفه بزرگ داشت که بیشتر املاک منطقه در دست آنان بود و همواره با یکدیگر در رقابت و اختلاف بودند: خاندان آقاخان محلاتی: ریشه خاندان آقاخان محلاتی که از گذشته تا کنون رؤسای شیعیان نزاریه بودند، به محلات بازمیگردد. از اجداد خاندان آقاخان، سید عطاءالله معروف به شاه نزار و تعدادی از اعقاب او در مقبرهای در مزرعه کهک دفن هستند. در دوران زندیه، سید ابوالحسن از اعقاب این خاندان، از جانب کریم خان زند حکمران کرمان شد. پسر او شاه خلیلالله پس از رسیدن به امامت مقر خود را از کرمان به محلات تغییر داد و ۲۳ سال در محلات به سر برد ولی نهایتاً به قصد نزدیکی به مریدانش به یزد رفت و پس از دوسال در ۱۲۳۲ قمری طی حملهٔ عدهای از بازاریان به منزلش به تحریک ملاحسین یزدی، به قتل رسید. حسنعلی شاه، پسر و جانشین شاه خلیلالله با سرو جهان خانم دختر فتحعلیشاه ازدواج کرد و اولین امام نزاریه بود که لقب «آقاخان» گرفت. او پس از بازگشت به محلات قلعهای مستحکم بنا کرد. وی که در محلات و قم قدرت قابل توجهی داشت و نیروی نظامی مجهزی تشکیل داده بود، در اواسط دوران محمدشاه علیه حکومت مرکزی شورش کرد. اما نهایتاً مغلوب شد و به هندوستان گریخت. فرزندان و نوادگان حسنعلی شاه در هند باقی ماندند ولی برادر کوچک او «ابوالحسن خان سردار» در تهران میزیست و فرزندانش از جمله صادقخان و اسماعیلخان اعتبارالسلطنه (داماد علیقلی مخبرالدوله) با دربار قاجار مراوده داشتند. طایفه سادات: اعضای این طایفه روحانی و ملاک و در ابتدا ساکن محلات پایین بودند. اما در نتیجه اختلاف ملکی با آقاخان اول، چند خانوار از آنان به اجبار به محله بالا کوچیدند. از اواسط دوران قاجار و براثر ارادت سلیمانخان دایی ناصرالدین شاه و پسرش عینالملک به برخی از اعضای طایفه سادات، نفوذ و قدرت آنان افزایش یافت. یکی از اعضای این خانواده به نام سید صدرالدین داماد عینالملک و معلم سالارالسلطنه پسر ناصرالدین شاه بود. برادرزاده او محسن صدر (ملقب به صدرالاشراف)، در دوران پهلوی به نخستوزیری ایران رسید. از سایر اعضای معروف این خانواده میتوان به جواد صدر، بهجت صدر و حمیدرضا صدر اشاره کرد. طایفه قلعهایها: سومین طایفه بزرگ محلات است که به سبب زندگی در قلعههایی که مابین محلات بالا و پایین قرار داشت، به این نام معروف شدند. اجداد این خاندان که از سرکردگان محلی سبزوار بودند و نیروی نظامی کوچکی در اختیار داشتند، به فرمان نادرشاه برای حفاظت از راههای منطقه به محلات کوچیدند و قلعهای در بین محلات بالا و پایین احداث کردند که به قلعه «حاج علیخان» معروف بود. پس از مدتی به سبب افزایش جمعیت فضای قلعه تنگ شد و حاج امیرخان از بزرگان این طایفه قلعه دیگری در جنوب قلعه اول ساخت که به «قلعه بزرگ» یا «قلعه کیاب» معروف شد. بعدها سایر خوانین این طایفه هریک قلعههایی در اطراف قلعه کیاب بنا کردند، از جمله «قلعه حاجی زینالعابدین»، «قلعه عبدالله سلطان» (در شمال شرق قلعه کیاب) و «قلعه نو» (در شمال غرب قلعه کیاب) که در حدود ۱۲۹۰ هجری قمری توسط حاجی علیاصغر و برادرش محمدهاشم ارباب ساخته شد و آخرین قلعهای بود که در محلات احداث شد. حاجی محمدهاشم در اواخر دوره قاجار به حکومت گیلان منصوب شد. پسر ارشدش «احمدخان محاسب دیوان» مدتی حاکم محلات، خمین و گلپایگان بود. ارباب هاشم از سه ازدواج فرزندان متعددی داشت که چندتن از آنان در دوران پهلوی در مناصب سیاسی رشد کردند: شهابالدین خسروانی (نماینده محلات در مجلس شورای ملی)، سپهبد مرتضی خسروانی، خسرو خسروانی (سفیر ایران در آمریکا و سازمان ملل متحد)، عطاءالله خسروانی (وزیر کار و دبیرکل حزب ایران نوین) و سرلشکر پرویز خسروانی (بنیانگذار باشگاه تاج). کیوان خسروانی، طراح مد و معمار ایرانی فرزند سپهبد مرتضی خسروانی است. خانوادههای امیری، امیرخانی، الهی و توکلی محلات نیز از اعقاب این طایفه هستند. مشاهیر و مفاخر محلات زادگاه مشاهیر و مفاخر بسیاری همچون حسن علی شاه محلاتی، علی شاه محلاتی، صدرالاشراف محلاتی (نخستوزیر و رئیس مجلس سنا در دوره پهلوی) از رجال و قضات اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی، حاجی سیاحمحلاتی اولین ایرانی که رسماً تابعیت آمریکا را دریافت کرد، عباس حشمتی، علی اصغر امین از قضات عالیرتبه، تیمسار سپهبد پرویز خسروانی (بنیانگذار باشگاه تاج)، هادی محمدی بازیکن فوتبال، شهاب الدین خسروانی، خسرو خسروانی، مرتضی خسروانی و بهجت صدر محلاتی، دکتر سید جواد صدر و بعد از انقلاب نیز شیخ فضل اله محلاتی نماینده سید روحالله خمینی در سپاه، سید هاشم رسولی محلاتی، محمدرضا توسلی محلاتی، سید محمدعلی شهیدی محلاتی، دکتر مهدی خلج و بسیاری دیگر از مفاخر و مشاهیر ملی میباشد. آموزش عالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات دانشگاه پیام نور محلات مرکز آموزش عالی محلات رصدخانه محلات شهر محلات دو رصدخانه دارای تلسکوپ در مجموعه دانشگاه آزاد اسلامی و پژوهش سرای دانش آموزی دارد. جاذبههای گردشگری دهکده جهانی بید قرمز بزیجان آبگرم محلات منطقهٔ حفاظت شدهٔ هفتادقله واقع در شمال شهرستان محلات منطقه حفاظت شده موته واقع در روستای گلچشمه محلات پارک زیبای سرچشمه محلات واقع در شمال شهر محلات چنار ۱۱۵۰ ساله شهر محلات واقع در میدان چنار شهر محلات یخچال طبیعی نیمور واقع در شهر نیمور انواع باغهای پرورش گل محلات واقع در مزارع گل جنوب محلات مجتمع آب درمانی و آبگرم طبیعی محلات واقع در روستای آبگرم محلات آتشکده آتشکوه میل میلونه متعلق به زمان ساسانیان در نیمور. ستونهای سنگی شهر باستانی خورهه از دوران سلوکیان. کوچهباغهای پولگان محلات واقع در میدان فرمانداری (منطقهٔ پولگان) سد ساسانی نیمور واقع در رودخانه قمرود پل قدیمی باقرآباد واقع در روستای باقرآباد محلات غار آزاد خان واقع در روستای سنجیباشی محلات غار سوراخ گاو واقع در خورهه محلات غار چالشغال در روستای آتش کوه نیمور غار یکهچاه واقع در روستای یکهچاه محلات غار باباجابر واقع در روستای جودان محلات غار شاهبلبل واقع در خورهه محلات سرچشمه محلات تأمین آب از لرستان آب مصرفی (شرب، صنعتی، کشاورزی) مورد نیاز شهرهای خوانسار، گلپایگان، خمین، محلات، نیم ور، سلفچگان و قم از سرچشمههای دز در شهرستان الیگودرز تأمین میشود. به گفته فتاح وزیر وقت نیرو این آب یکی از بهترین آبهای دنیا است. اما انتقال آب از شهرستان الیگودرز به شهرهای ذکر شده باعث اعتراض مردم الیگودرز شدهاست. از اثرات انتقال آب، پایین رفتن شدید سطح سفرههای آب زیرزمینی و در نهایت خشک شدن بیش از ۶۰ حلقه چاه و کمآب شدن ۱۷۱ حلقه چاه دیگر در شهرستان الیگودرز بودهاست. خشک شدن چاهها و چشمههای شهرستان الیگودرز علاوه بر خسارات بسیاری که به بخش کشاورزی وارد کرده باعث از بین رفتن مجتمعهای پرورش ماهی در این شهرستان شدهاست. یادداشتها سنگهای موجود در شهرستان محلات از جمله سنگهایی که در شهرستان محلات وجود دارد میتوان به سنگ تراورتن عباسآباد، سنگ تراورتن دره بخاری ومعدن آتشکوه اشاره کرد. منابع جایگاه و بلندا پیوند به بیرون شهرستان محلات شهرهای استان مرکزی شهرهای شهرستان محلات


text: معجزه، رویداد یا اتفاقی است که نمیتوان آن را به روش علمی بررسی و اثبات کرد. معجزه را میتوان به قدرتی فراطبیعی مانند جادو یا به پیامبر یا قدیس نسبت داد. بهطور غیررسمی کلمهٔ معجزه معمولاً برای توصیف اتفاقاتی است که احتمالی و بعید به نظر میرسد، اما با قوانین طبیعت مغایرت ندارد. مانند زنده ماندن از یک فاجعهٔ طبیعی یا بهبود یافتن بیماری که زنده ماندنش بعید به نظر میرسد. یک معجزه واقعی، یک پدیدهٔ غیرطبیعی است، و این موضوع باعث میشود بسیاری از متفکران معجزه را مغایر با قوانین طبیعت و از نظر فیزیکی غیرممکن بدانند. (برای تأییدپذیری نیاز به نقض قوانین فیزیکی است) در اندیشهٔ اسلامی، معجزه امری است که از راه علل ماوراءطبیعی با ارادهٔ خدا از شخص مدعی نبوت به نشانهٔ صدق ادعای وی، همراه با مبارزهطلبی ظاهر میشود. معجزه کلمهای عربی و مترادف با واژهٔ اعجاز است که از ریشه لغوی عجز به معنی ناتوانی گرفته شدهاست؛ بنابراین کلمهٔ اعجاز به چیزی گفته میشود که یک انسان عادی از انجام آن ناتوان است. در ادیان اسلام در اندیشه اسلامی، معجزه، امر خارقالعادهای است که از راه علل ماوراء طبیعی با اراده خدا از شخص مدّعی نبوت به نشانه صدق ادّعای وی همراه با مبارزه طلبی ظاهر میشود. در کلام قدیم علامه حلی نیز گفتهاست: «ونعنی بالمعجزة ثبوت ما لیس بمعتاد مع خرق العادة و مطابقة الدعوی ...» معجزه ثبوت چیزی است که معمول و عادی نباشد یا نفی چیزی است که معمول و عادی نیست بشرطی که همراه خرق عادت و مطابق دعوای نبوت باشد. دفاع متکلمان از امکان وقوع معجزه: در قرآن کنترل تمامی امور به خداوند نسبت داده میشود و خدا صاحب قدرت مطلق تمام جهان بهشمار میآید. جهت فهم اینکه خداوند چگونه طبیعت را کنترل میکند و چگونه میتوان معجزات را فهمید متکلمان و فلاسفه مسلمان در قرون وسطی نظریاتی در مورد ماهیت طبیعت ارائه کردهاند. فلاسفه مسلمان (تحت تأثیر سنت فلسفه یونان) بر این باور بودند که طبیعت اساساً از چهار عنصر «آب، باد، خاک و آتش» تشکیل شده و خداوند به هر کدام از این عناصر خواص خاص خود را اعطا کردهاست؛ مثلاً علت حرکت یک سنگ به سمت زمین داشتن عنصر خاک فرض میشدهاست. اما رقیبان فلاسفه، یعنی متکلمان، با این دیدگاه مخالف بودند و استدلال میکردند که حتی اگر بپذیریم که خداوند این خواص را به عناصر دادهاست، این خواص خود علت پیشامدها شده و بدین سان کنترل مستقیم خداوند بر اتفاقات از بین میرود. جهت دفاع از قدرت مطلق خداوند در مقابل روابط علت و معلولی ثانویه مستقل، متکلمان (مانند غزالی) نظریه روبرو را تهیه کردند و از آن، جهت دفاع از وقوع معجزات نیز استفاده میجستند: مواد در طبیعت از ذرههای یکنواختی تشکیل شدهاست که وجود آنها و همچنین ویژگیهایی که دارند وابسته به آن است که خداوند در هر لحظه آنها را به همراه خواصی مجدداً خلق کند، خواصی که شامل رنگ و شالوده و امکانات خواص دیگر است. جهت افتادن یک سنگ، خداوند در هر لحظه میبایست خاصیت سنگینی را در جرم ماده خلق و در لحظه بعد مجدد خلق کند تا زمانی که سنگ به زمین برسد. اما خداوند این اختیار را دارد که خاصیت سبکی به سنگ اعطا کند و باعث شود که سنگ به بالا برود. از دیدگاه متکلمینی مانند غزالی، قوانین علت و معلولی «ظاهری و نه واقعی» بوده؛ این روال معمول اتفاق افتادن وقایع تنها عادت الهی میباشد. علت مستقیم لحظهای هر چیز خداوند است و نه یک سری قوانین علت و معلولی مستقل بوده و این وقوع معجزه را ممکن میسازد. به عقیده متکلمان شیعه معجزه منافاتی با اصل علیت ندارد. معجزه، کاری برخلاف عادت است که علت آن، یا علت طبیعی ناشناخته است یا علت فراطبیعی یا ترکیبی از هر دو است. قرآن، معجزات بسیاری را از پیامبران نقل کرده که هر یک از آنها متناسب با زمانه ظهور آن پیامبر بوده و برخی از آنها حسی و برخی عقلی میباشند؛ مثلاً ناقه صالح، زنده کردن مردگان توسط عیسی، تبدیل عصای موسی به اژدها، ید بیضاء، زنده ماندن ابراهیم در آتش و قرآن. اعجاز قرآن اعجاز قرآن از مباحث مهم علوم قرآنی، کلام اسلامی و ادبیات عرب است که به دلایل "معجزه بودن" قرآن میپردازد که به اعتقاد متکلمان اسلامی به عنوان روشنترین دلیل پیامبری محمد مطرح است. اعجاز لغتی عربی به معنای عاجز ساختن است و اگرچه در قرآن مستقیماً به کار نرفته، اما قرآن "مخالفان را دعوت به آوردن ده و حتی یک سوره مشابه سورههای قرآن میکند" (تحدی) و تأکید میکند که "هرگز کسی نخواهد توانست این کار را انجام دهد. بودیسم نوشتار اصلی: معجزات گوتاما بودا Haedong Kosung-jon از کره (زندگینامه راهبان عالی) گزارش میدهد که پادشاه بئوپ هئونگ سیلا میخواست بودیسم را به عنوان دین دولتی تبلیغ کند. اما مقامات دربار با او مخالفت کردند. در چهاردهمین سال سلطنت خود، «منشی بزرگ» بئوفونگ، ایشادون، راهبردی برای غلبه بر مخالفت دربار ابداع کرد. ایشادون با شاه نقشه کشید و او را متقاعد کرد که با استفاده از مهر سلطنتی، اعلامیهای صادر کند که به بودیسم مجوز رسمی دولتی بدهد. ایشادون به پادشاه گفت که وقتی مقامات مخالف آن را دریافت کردند و خواستار توضیح شدند، چنین اعلامیهای را انکار کند. در عوض، ایشادون اعتراف میکرد و مجازات اعدام را میپذیرفت، زیرا به سرعت به عنوان جعلی تلقی میشد. ایشادون به پادشاه پیشگویی کرد که در اعدام او یک معجزهٔ شگفتانگیز در جناح مخالف دربار را به قدرت بودیسم متقاعد خواهد کرد. طرح ایشادون طبق برنامه پیش رفت و مقامات مخالف طعمه را گرفتند. هنگامی که ایشادون در پانزدهمین روز از ماه نهم در سال ۵۲۷ اعدام شد، پیشگویی او محقق شد. زمین لرزید، خورشید تاریک شد، گلهای زیبا از آسمان بارید، سر بریدهاش به سمت کوههای مقدس گئومگانگ پرواز کرد و از جسد سر بریدهاش شیر به جای خون به ۱۰۰ فوت در هوا پاشید. این فال توسط مقامات درباری مخالف به عنوان مظهر تأیید بهشت پذیرفته شد و بودیسم در سال ۵۲۷ میلادی به عنوان دین دولتی تبدیل شد. Honchō Hokke Reigenki (حدود ۱۰۴۰) ژاپن شامل مجموعهای از داستانهای معجزهٔ بودایی است. معجزات نقش مهمی در احترام به یادگارهای بودایی در جنوب آسیا دارند؛ بنابراین، Somawathie Stupa در سریلانکا به لطف گزارشهای متعدد دربارهٔ پرتوهای معجزهآسا نور، مظاهر و افسانههای مدرن، که اغلب در عکسها و فیلمها ثابت شدهاند، یک مکان فزاینده محبوب برای زیارت و مقصد گردشگری است. مسیحیت مقالات اصلی: معجزات عیسی و هدیه معجزات اناجیل سه نوع از معجزات انجام شده توسط عیسی را ذکر میکند: جنگیری، درمان، و شگفتیهای طبیعت. در انجیل یوحنا از معجزات به عنوان «نشانهها» یاد میشود و تأکید بر این است که خدا فعالیت عادی زیربنایی خود را به شیوههای قابل توجهی نشان میدهد. در عهد جدید، بزرگترین معجزه رستاخیز عیسی است، واقعهای که برای ایمان مسیحی مرکزی است. عیسی در عهد جدید توضیح میدهد که معجزات با ایمان به خدا انجام میشود. «اگر به اندازه دانه خردل ایمان داری، میتوانی به این کوه بگویی از اینجا به آنجا برو و کوه حرکت میکند.» (انجیل متی ۱۷:۲۰). پس از بازگشت عیسی به بهشت، در کتاب اعمال رسولان ثبت شدهاست که شاگردان عیسی از خدا دعا میکنند تا معجزاتی به نام او انجام شود تا بینندگان را متقاعد کند که او زنده است. (اعمال رسولان ۴:۲۹–۳۱). آیات دیگر به پیامبران دروغین اشاره میکند که قادر خواهند بود برای فریب دادن «در صورت امکان حتی برگزیدگان مسیح» معجزاتی انجام دهند (متی ۲۴:۲۴). دوم تسالونیکیان ۲: ۹ میگوید: "و آنگاه آن شریر آشکار خواهد شد که خداوند او را با روح دهان خود هلاک خواهد کرد و با درخشندگی آمدن خود هلاک خواهد کرد. حتی او را که آمدنش پس از عمل شیطان است. تمام قدرت و نشانهها و شگفتیهای دروغین، و با تمام فریبپذیری ناراستی در آنانی که از بین میروند؛ زیرا آنها عشق حقیقت را دریافت نکردند تا نجات یابند.» مکاشفه ۱۳: ۱۳، ۱۴ میگوید: «و او شگفتیهای بزرگی انجام میدهد، به طوری که آتش را از آسمان در نظر مردم بر زمین فرود میآورد، و ساکنان زمین را به وسیله معجزاتی که داشت فریب میدهد. قدرت انجام دادن در نظر وحش، و به ساکنان زمین بگو که برای وحشی که زخم شمشیر داشت و زنده شد، شمایل بسازند.» مکاشفه ۱۶:۱۴ میگوید: "زیرا آنها ارواح شیاطین هستند که معجزات میکنند و نزد پادشاهان زمین و تمام جهان میروند تا آنها را در نبرد آن روز بزرگ خدای قادر مطلق جمع کنند." مکاشفه ۱۹:۲۰ میگوید: "و وحش گرفته شد، و با او نبی دروغینی که پیش از او معجزاتی انجام داد، و آنها را که نشان وحش را گرفته بودند و آنها را که شمایل او را میپرستیدند فریب داد. زنده در دریاچهای از آتش که با گوگرد میسوزد." این عبارات نشان میدهد که نشانهها، شگفتیها و معجزات لزوماً توسط خداوند انجام نمیشود. این معجزات که توسط خداوند انجام نشدهاست، به عنوان معجزات دروغین (شبه) نامگذاری شدهاند، هر چند که میتواند به این معنی باشد که ماهیت آنها فریبنده است و با معجزات واقعی خدا یکسان نیست. در مسیحیت اولیه، معجزات اغلب انگیزههای اثبات شده برای تغییر دین غیرمسیحیان بود. رومیان بتپرست وجود معجزات را بدیهی میدانستند. متون مسیحی که آنها را گزارش میکنند، معجزاتی را بهعنوان دلیل الهی بر ادعای منحصربهفرد خدای مسیحی برای اقتدار ارائه میکنند، و همه خدایان دیگر را به جایگاه پایینتر دایمونها تنزل میدهند.«در میان همه عبادات، بهترین و ویژهترین شیوه مسیحیت برای تبلیغ معجزاتِ خود، بیرون راندن ارواح و دست قرار دادن بود.». انجیل یوحنا حول «نشانههای» معجزهآسا ساخته شدهاست: موفقیت حواریون به گفته مورخ کلیسا، یوسبیوس قیصریه، در معجزات آنها نهفتهاست: «اگرچه افراد غیر روحانی در زبان خود بودند»، او اظهار داشت، «آنها از قدرتهای الهی و معجزهآسا شجاعت میگرفتند. تبدیل کنستانتین توسط یک علامت معجزهآسا در بهشت نمونه برجسته قرن چهارم است. از عصر روشنگری، معجزات اغلب نیاز به عقلانی شدن داشتند: سی.اس. لوئیس، نورمن گیسلر، ویلیام لین کریگ و دیگر مسیحیان قرن بیستم استدلال کردهاند که معجزات معقول و قابل قبول هستند. به عنوان مثال، لوئیس گفت که معجزه چیزی است که کاملاً غیرممکن است. اگر زن تا هزاران سال فقط با آمیزش جنسی با مرد باردار شود، اگر بدون مرد باردار شود، معجزه خواهد بود. ادعاهای متعددی مبنی بر معجزه توسط افراد اکثر فرقههای مسیحی وجود داشتهاست، از جمله، اما نه محدود به شفاهای ایمانی و بیرون راندن شیاطین. گزارشهای معجزه به ویژه در کاتولیک رومی و کلیساهای پنطیکاستی یا کاریزماتیک رایج است. نظر دانشمندان علوم طبیعی دانشمندان امروزی جهان احتمالات را پالایش کردهاند از این رو ما به جای مشاهده همه حالتهای ممکن، حالتی را میبینیم که از همه محتملتر است. خروجی یک آزمایش مجموعهای پیچیده از فرایندهای فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی و کیهانی است که ممکن است به میلیونها یا میلیاردها راه مختلف برود. با این وجود ما همیشه انتظار داریم نتایجی را مشاهده کنیم که بیشترین حد احتمالات را دارند. بسیاری وقایع هستند که محتمل نیستند (احتمال وقوعشان بسیار بسیار ناچیز است) ولی ممکن هستند. اینکه هوای اتاق هماکنون در مرکز اتاق فشرده و تبدیل به حبابی کوچک شود و کسانی که در اتاق نشستهاند خفه شوند ممکن است ولی محتمل نیست. خدای جهان، خدای احتمالات بیشینه است و قواعد علمی نیز تماماً بر همین اساس بنا شدهاند ولی این خدا در مواردی نادر ممکن است به راه دیگری برود. نظرات فیلسوفان امروز تنها تعداد کمی از فیلسوفان اینکه «خدا در زمانهایی در امور زمینی دخالت کند و برخی از قوانین طبیعی را تغییر دهد» را ناممکن میدانند. بدیهی است این امر در مورد فیلسوفانی صادق است که قبلاً به وجود خدا اعتقاد داشته باشند. با این وجود بسیاری از فیلسوفان ضمن قبول امکان وقوع معجزه، پذیرش منطقی هرگونه «گزارش از وقوع معجزه» را زیر سؤال بردهاند: حتی اگر فرض کنیم که گزارشها ساختگی نیستند، اینگونه گزارشها صرفاً بر پایه شهادت چند نفر که امکان دارد بیطرف هم نباشند بنا شدهاند در حالی که آگاهی ما از قوانین طبیعی بر پایه شواهد تجربی زیادی بنا شدهاست؛ بنابراین این گروه از فلاسفه (مانند دیوید هیوم) نتیجه میگیرند که منطقیترین واکنش این است که هرگونه گزارش وقوع معجزه را خطای مشاهده قلمداد کنیم. فلاسفه دیگر اینچنین پاسخ میدهند که وجود شکلهایی از شواهد یعنی تأیید وقوع ماجرا توسط منابع سرشناس مستقل ممکن است در برخی موارد پذیرش حتی غیرمنتظرهترین وقایع را هم منطقی سازد. مخصوصاً این که بسیاری از معجزات مربوط به امری قابل رؤیت نیست. مانند کلامی که شیواییش خرق عادت گویندگان است. همانطور که قرآن کتاب مقدس مسلمانان خود را معجزه معرفی کرده و به اصطلاح تحدی مینماید. توماس دیکسون میگوید که برای کسانی که روش تجربه گرایی دیوید هیوم را میپذیرند، اگر چه لزوماً نتایجی که گرفته را نمیپذیرند، «تجربه حس مستقیم شخص» قضاوت نهایی را برای او کرده و بر عقاید شخصی، قوانین طبیعی و غیره غالب میشود. بزرگترین مانع برای پذیرش اینکه چنین وقایعی ممکن است روی دهد نداشتن تجربه مستقیم چنین وقایعی است. مایکل لیواین «بیان اینکه معجزات با قوانین طبیعت در تضاد هستند» را از نظر فلسفی، یا علمی ناصحیح میپندارد زیرا قوانین طبیعی قصدش توصیف وقایعی است که علل طبیعی دارند و نه وقایعی که علل فراطبیعی دارند. زمانی که کسی فرض کند که واقعهای علت فراطبیعی دارد، دیگر نمیتواند به قوانین طبیعی استناد کند. گروهی دیگر از فلاسفه هم امکان اثبات «تضاد وقوع یک واقعه با قوانین طبیعی» را رد کرده و میگویند که تمامی قوانین طبیعی شناسایی نشدهاند و دانشمندان هیچوقت در موقعیتی نخواهند بود که بتوانند همه آنچه طبیعت ممکن است تولید کند را شناسایی کنند؛ در نتیجه منطقیترین راه مواجهه با چیزهایی که ظاهراً متناقض با قوانین طبیعی هستند، تلاش برای افزایش فهم از قوانین طبیعی میباشد. اسپینوزا از نظر اسپینوزا جهان صحنه خیمه شب بازی نیست و خدا خیمه شب باز آن که آن را کنترل کند، خود از طریق معجزه قوانین طبیعت رانقض کند و زیر پا بگذارد و در صورت لزوم دوباره آن را به کار گیرد! خدا همان طبیعت است که در برگیرنده تمام علتها و جوهرها است. خدا برای اسپینوزا، خدایی نیست که جهان را از نیستی آفریده باشد. جهان ناآفریدهاست. نه آغازی داشته و نه پایانی برای آن در نظر گرفته شدهاست. جهان برای اسپینوزا، خدای جاودان و به عبارت دیگر صورت پدیداری الوهیت است. برای وی، خدا و طبیعت یکی هستند. این، عالیترین مفهوم متافیزیک اسپینوزاست. فلسفه اسپینوزا سرشار و اشباع شده از خداست. او در جایی میگوید: من خواهان عشق عقلانی به خدا هستم. از این رو نگاه اسپینوزا یک جهان بینی علمی بسیار متعالی و زیباست به حدی که انیشتین را مجذوب خود میکند. انیشتین یک دانشمند و متفکر همه خدایی و یک اسپینوزایی بود. از این جهت نگاه ضد دینی اسپینوزا را در مییابید که او مخالف دیدگاه سنتی و سادهلوحانه ادیان ابراهیمی بود و آنان را ساخته ذهن بشر میدانست که ادعاهای متافیزیکی آنان مانند وحی (در جایی میگوید که پیامبران نسبت به بقیه دارای قدرت وحی نبودند بلکه دارای قدرت تخیل سرشار بودند)، معجزهها (میگوید هیچیک اتفاق نیفتاده بلکه بزرگنمایی شدهاند مثلاً طبق حرف تنخ یهودی، کوه شکافته نشد و چشمه بیرون نیامد بلکه چشمه خود بهطور طبیعی بیرون آمده و فقط بزرگ نمایی شده و پیروان دین سادهلوحانه این را باور کردهاند یا کشتی یعقوب با خدا، شاید چیزی شبیه حمله صرع بودهاست و... را همگی زیر سؤال برد. او در بخش ذیل از فصل یک کتاب اخلاق خود میگوید: هر چیزی علت طبیعی خودش را دارد از این رو باید سعی شود مانند دانشمندان مسائل دریافته شود و نه مانند ادیان که دلیلهای ساختگی برای آنان میآورند. به قول انیشتین: ادیان برای من چیزی جز نماد ضعف و جهل بشر نیست. گرچه به آن و پیروانش احترام میگذارم ولی داستانهای کودکانه اش را قبول ندارم. (در نظر او و بسیاری از دانشمندان بزرگ دیگر که اغلب بیدین بوده و این گونه فکر میکنند (مثلاً ماری کوری) معجزات دینی با دیگر داستانها و ماجراهای تخیلی مثلاً مانند داستان سفید برفی فرقی ندارند) بهطور خلاصه او خدا به عنوان واجب الوجود یا علت خود را رد میکند و آن را پناهگاه جهل مینامد مگر این که خدا همان طبیعت تصور شود. منابع صفات خدا در الهیات مسیحی فلسفه دین فلسفه یهودی متافیزیک دین واژگان مذهبی


text: کشیک، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان نیکشهر در استان سیستان و بلوچستان ایران. محمد علی بلوچی معروف به ملنگ که از اهالی این روستاست به دلیل دست داشتن در حادثه تروریستی ۱۱ سپتامبر در لیست سیاه FBI قرار گرفت و تحت تعقیب می باشد و جایزه چند میلیون دلاری برای زنده یا مرده ان امریکا تعین کرده. جمعیت این روستا در دهستان مهبان قرار داشته و براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۹۳۵نفر (۱۹۹خانوار) بودهاست. منابع روستاهای شهرستان نیکشهر


text: پژوهش یا تحقیق یا گاهی بازجُستن، (از فعل پژوهیدن به معنای جستجو کردن) یک جستجوی منظم و هدفدار است؛ یعنی مراحلی دارد که باید به ترتیب طی شوند تا به [نتیجه] و هدف برسد. به این مراحل «روش علمی» میگویند. پژوهش یک روند هوشمندانه، هوشیارانه، خلاقانه و سامان مند برای یافت، بازگویی و بازنگری پدیدهها، رخدادها، رفتارها و انگاشتهها است. تعریف دربارهٔ پژوهش، تعاریف متعددی صورت گرفتهاست و در اکثر کتابهای روش تحقیق و پژوهش ابتدا به تعریف آن پرداخته میشود. گاه برای تعریف پژوهش به صورت خاص و با جامعه هدفی ویژه بهره برده میشود. فواید پژوهش پژوهش چون علاوه بر روند سامان مند برای یافت، بازگویی و بازنگری پدیدهها و فرضیه هاست، برای استفاده از پدیدههای موجود در جهت دست یافتن به راهکارهای عملی و فناوریها به کار میرود، دارای فواید متعددی خواهد بود. پژوهش در دو بعد، یکی «یافتن پرسش پژوهش» و دیگری «پاسخ دادن به آن» انجام میگیرد و دو فایده کلی تولید دانش مقبول یا ابطال دانش غیر مقبول را در پی دارد. همچنین فواید شخصی، منطقه ای و نیز نتایج و اثرات تمدنی برای پژوهش میتوان برشمرد. محل انتشار پژوهش بهطور معمول و در رایجترین حالت، پژوهشگر، نتایج پژوهش خود را در مجلههای علمی ارائه میدهد. مراحل پژوهش علمی مراحل پژوهش علمی عبارتند از: انتخاب موضوع بیان پرسش یا مسئله فرضیهسازی جمعآوری اطلاعات و آزمودن فرضیهها طبقهبندی اطلاعات و تحلیل نتایج آزمونها نتیجهگیری ارائه گزارش منبع: کتاب خودت پژوهش کن - این مراحل نشان دهنده یک تحقیق کامل است و اگر یک تحقیق یکی یا دو تا از موارد بالا را نداشته باشد به همان میزان از اعتبار آن کاسته می شود. پژوهش پایه (بنیادی) و پژوهش کاربردی پژوهش پایهای میتواند زمینهٔ «پژوهش کاربردی» را فراهم آورد، اما در وهلهٔ اول متوجه کاربرد آن در زندگی انسانها نیست. در حالی که پژوهشهای کاربردی دارای جنبهٔ عملی و مستقیماً متوجه حل مشکلات جامعه و بشریت میباشد. در ضرورت انجام این دو دسته از مطالعات شکی نیست. به عنوان مثال تصمیم گیرندگان سیاسی هر کشور به جهت کسب توانایی در ادارهٔ عملی جامعه، نیازمند پژوهشهای کاربردی میباشند و این دسته از پژوهشها خود متکی بر پژوهشهای پایهای هستند. '''مطالعهٔ اکتشافی و مطالعهٔ تفصیلی (مطالعهٔ اصلی) مطالعهٔ اکتشافی، مطالعهای مقدماتی است؛ که بنا بر نوع تحقیق عمدتاً از طریق مطالعات کتابخانهای، مشاهده، یا مصاحبه شکل میگیرد. علت انجام مطالعات اکتشافی عبارتند از: ۱- غنی کردن پرسش پژوهش خود. از طریق مطالعات اکتشافی اهداف مطالعهٔ خود را بهتر شناخته و حوزهٔ معرفتی خود پیرامون موضوع مورد نظر را گسترش میدهیم. قابل توجهاست که مطالعات اکتشافی به دنبال شناخت اجمالی و کلی از مسئله زوایای مختلف بحث و دیدگاههای مختلف در این زمینه میباشند. ۲- مطالعه و پرس و جو از اهل فن به جهت شناخت منابع و متون اصلی پژوهش. به عبارت دیگر امکانات مورد نیاز پژوهش و امکانات موجود خود را میشناسیم. (مصاحبه میتواند در مطالعات اجتماعی با نمونهای از افرادی باشد که قرار است تا دربارهٔ موضوعی پیرامون ایشان به تحقیق بپردازیم) مطالعهٔ اکتشافی، کوشش پژوهشگر به جهت کسب آگاهی اجمالی از کاری است که درصدد انجام آن میباشد. مطالعهٔ اکتشافی شبیه مطالعهٔ اجمالی یک کتاب است که در آن با مروری اجمالی بر عنوان کتاب، فهرست مطالب آن و فصول مختلف آن آمادهٔ مطالعهٔ تفصیلی میگردیم. مطالعات اکتشافی پیش زمینهٔ مطالعات اصلی میباشند. بسیاری تصور میکنند که پژوهش یافتن پاسخ پرسشهای آن است. در حالی که پژوهش در درجهٔ اول یافتن پرسشی اصیل و شایستهٔ پرسیدن و پژوهش کردن است. شخصیت علمی دانشجو در گرو استحکام رسالهٔ پژوهشی وی و شخصیت رسالهٔ پژوهشی وی در گرو پرسشهای مندرج در آن است. از این رو هر چه پژوهشهای اولیه جدیتر گرفته شوند، بر ارزش نهایی کار علمی شما افزوده میشود. پژوهشهای توصیفی و پژوهشهای تحلیلی پژوهش توصیفی دارای صورتی «گزارشی» بدون تأکید بر علتیابی مسئله است. مانند: گزارش یک واقعه یا یک اندیشه که در آن تنها به آنچه موجود است [و نه چرایی امر موجود] توجه میشود. برخی از محققان، مطالعات توصیفی در حوزهٔ وقایع تاریخی (زمان گذشته و نه زمان کنونی) را تحت عنوان پژوهشهای تاریخی جدا از پژوهشهای توصیفی مورد مطالعه قرار میدهند. صرف نظر از جنبهٔ روششناسی خاص مطالعات تاریخی، بسیاری از آنها هم واجد ویژگی گزارشی بودن میباشند. یکی از روشهایی که در انجام تحقیق به تازگی مورد توجه محققان قرار گرفتهاست، پژوهشهای آنلاین میباشد. در این پژوهشها توزیع پرسشنامه آنلاین محور پژوهش را تشکیل میدهد. مهیا نمودن پرسشنامه آنلاین – چگونه یک تحقیق آنلاین را مدیریت کنیم؟ فرض کنید که تصمیم گرفتهاید که یک پژوهش آنلاین انجام دهید. سؤالاتی در ذهنتان هست که مایلید پاسخ داده شوند در حالی که به دنبال راه سریع و ارزانی برای کسب اطلاعات از مشتریان، ارباب رجوع و غیره میباشید. اولین و مهمترین چیزی که باید در مورد آن تصمیم بگیرید این است که هدف تحقیق چیست. مطمئن شوید که میتوانید طی عباراتی این اهداف را به صورت سؤال و موارد قابل اندازهگیری بیان کنید. اگر نمیتوانید این کار را انجام دهید، بهتر است که به دیگر ابزارهای جمعآوری دادهها نظیر گروههای تحت نظر و دیگر روشهای کیفی رو آورید. تحقیقات آنلاین بیشتر بر روی جمعآوری دادههای «کیفی» تمرکز دارند. اهداف اساسی تحقیق را مرور کنید. به دنبال کشف چه چیزی هستید؟ به عنوان نتیجه تحقیق چه کاری میخواهید انجام دهید؟ تحقیقات آنلاین تنها یکی از راههای جمعآوری دادهها و کمی کردن چشماندازها هست. تمامی آیتمهای اطلاعات مربوط را که میخواهید داشته باشید، تصور کنید. گزارش نهایی چگونه خواهد بود؟ چه نمودارها و اشکالی تهیه خواهند شد؟ چه اطلاعاتی برای اطمینان از اینکه عمل مورد نظر انجام شده نیاز دارید؟ ۳- هر موضوعی در آیتمهای ۱ و ۲ را بر اساس ارزش آن موضوع رتبهبندی کنید. آیتمهای یک و دو را برای اطمینان از این که اهداف، موضوعات و اطلاعات مورد نیاز کامل هستند، دوباره ببینید. به خاطر داشته باشید که نمیتوان با پرسیدن سؤالات نادرست، مشکل را حل کرد. ۴- سهولت یا سختی مهیا نمودن اطلاعات در هر کدام از موضوعات برای پاسخگو چگونه است؟ اگر سخت است، آیا راه دیگری برای کسب اطلاعات با پرسیدن سؤالات دیگر وجود دارد؟ شاید این مهمترین قدم باشد. تحقیقات آنلاین بایستی دقیق، واضح و رک باشند. با توجه به ماهیت «وب» و نبود استحکام همراه با آن، اگر پرسشنامه شما هم بسیار پیچیده باشد و به راحتی قابل فهم نباشد، نرخ کسانی که کار را ول میکنند، بالا خواهد بود. ۵- دنبالهٔ مناسبی برای موضوعاتی که باید بدون جهتگیری باشند، خلق کنید. مطمئن شوید سؤالاتی که اول پرسیده میشوند، نتیجه سؤالی که بعداً پرسیده میشود را تحت تأثیر قرار ندهد. گاهی فراهم نمودن اطلاعات فراوان یا واضح نشان دادن هدف تحقیق، خود میتواند باعث جهتگیری شود. هنگامی که دنبالهای از موضوعات داشته باشید، میتوانید برنامهٔ اولیهای از یک تحقیق داشته باشید. اضافه کردن یک متن در مقدمه که به توضیح پروژه پرداخته و انتظارات مورد نظر از پاسخ دهنده را ذکر میکند، پسندیدهاست. داشتن عباراتی در پایان برای تشکر و نیز اطلاعاتی در مورد اینکه چگونه میتوانند پس از انتشار از نتیجه تحقیق آگاه شوند، کاری حرفهای است. ۶- نوع سؤالاتی که برای پاسخدهی مناسبترین بوده و از قدرت کافی برای برآورده ساختن نیازهای تحلیلی برخوردارند را تعیین کنید. بدین معنی که آیا میخواهید از سؤالات متن باز، دوگزینهای، چند گزینهای، رتبه دهی، مقیاسی یا مجموع ادامهدار (مقیاس نرخی) استفاده کنید. در اینجا خط درستی وجود دارد که بایستی از روی آن عبور کنید؛ عموماً پیش نیازهای تجزیه و تحلیل قوی به سمت طرح سؤالهای پیچیدهتر رهنمون میشوند. به هر حال چند ابزار وجود دارد که میتواند کار را راحتتر کند: صفحات بخشبندی شده – از اینکه تحقیقات در یک صفحه گسترده که نیاز به پایین رفتن مداوم داشته باشد، پرهیز کنید. به عنوان یک ضرورت، صفحات بخش بخش شده ارائه کنید. در عین حال از اینکه تنها یک سؤال در هر صفحه داشته باشید نیز دوری کنید؛ زیرا این مورد باعث زیاد شدن مدت زمان مورد نیاز برای تکمیل تحقیق شده و احتمال ترک کردن تحقیق را بالا میبرد. پریدن منطقی – به منظور هوشمند کردن تحقیقتان از پریدن منطقی استفاده کنید. از جملاتی نظیر «اگر به سؤال اول پاسخ منفی دادید، آنگاه به سؤال چهارم جواب دهید» پرهیز کنید. این کار باعث دلزدگی پاسخ دهنده شده و نرخ ترک را بالا میبرد. تحقیق را طوری طراحی کنید که از منطق صفحه استفاده میکند؛ بدین ترتیب، مسیر سؤالات درست به صورت خودکار بر اساس پاسخهای پیشین تعیین میشوند. سؤالات را بنویسید. ممکن است که نیاز باشد برای هر موضوع چند سؤال نوشته شده و بهترین آنها انتخاب شود. ممکن است که حتی بهتر باشد که تحقیق به چند بخش تقسیم شود. توالی سؤالات را مشخص کنید تا بدون جهتگیری باشند. تمامی مراحل فوق را تکرار کنید تا هر سوراخ بزرگی را پیدا کنید. آیا پرسشها واقعاً پاسخ داده شدهاند؟ آیا کسی آنها را برایتان مرور کردهاست؟ مدت تحقیق را زمانبندی کنید. یک تحقیق باید کمتر از پنج دقیقه طول بکشد. با سه تا چهار سؤال در دقیقه شما محدود به حدود پانزده سؤال میشوید. یک سؤال متنی باز، معادل سه سؤال چند گزینهای است. اغلب نرمافزارهای آنلاین، مدت زمانی که پاسخگو صرف پاسخ دادن به پرسشها صرف میکند را محاسبه میکنند. تحقیق را بین بیست نفر یا بیشتر پیش آزمون کنید. بازخور آنها را همراه با جزئیات بگیرید. آنها در مورد کدام قسمت اطمینان نداشتند؟ آیا سؤالی در مورد آن داشتند؟ آیا آنها نسبت به آنچه که شما خواسته بودید، بد فهمی داشتند؟ آیا دیدگاهی داشتند که در پرسشها و پاسخها منعکس نشده بود؟ یک راه آسان برای این کار ایجاد یک بررسی دیگر با تعدادی سؤال پاسخ آزاد همزمان با پروژه اصلیتان است که میتوان آن را تحقیق بازخور نامید. تحقیق اصلی را به گروه آزمایشی ایمیل کرده و پس از آن تحقیق بازخور را نیز برایشان بفرستید. با این روش، میتوانید نظرات گروه آزمایشتان را در مورد چگونگی عمل و نیز کاربردی بودن تحقیق اصلیتان را با استفاده از تحقیق بازخورد کسب کنید. بر اساس بازخوردهایی که میگیرید، در پرسشنامه آنلاینتان بازنگری کنید. تحقیق را به همه پاسخ دهندگان بفرستید. تحقیقات آنلاین یک گزینه فوقالعاده در برابر تحقیقات گران پستی و تلفنی است. تنها چند هشدار در مورد این نوع از تحقیقات وجود دارد که به هر حال باید از آنها آگاه باشید. اگر تلاش میکنید که تحقیقی را بر اساس نمونهای که نماینده جامعه اصلی باشد، به انجام رسانید، لطفاً این را در نظر داشته باشید که همه افراد آنلاین نیستند. همینطور تحقیقات آنلاین مورد قبول همه نیست. تحقیقات نشان دادهاست که بافت جمعیتی که به دعوتنامههای تحقیقات آنلاین پاسخ میدهند، تحت سوگیری افراد جوانتر است. منابع MacKenzie CPD 93, id. BSOAS XXXI 2 1968 252, Hübschmann PSt 41, Mayrhofer KEWA I ۴۰۰، id. EWA I ۵۵۱، Whitney Roots ۴۸. روشهای پژوهش ویکیسازی رباتیک


text: آبتاز، آبلرزه یا سونامی یکی از بلایای طبیعی است. سونامی به لرزش شدید آب دریا گفته میشود که در پی زمینلرزههای زیر دریا پدید میآید. آبی که به لرزه درآمده بهشکل موجهای عظیم به کرانهها رسیده و ویرانی به بار میآورَد. سونامی موقعی شروع میشود که حجم عظیمی از آب بهسرعت مرتفع میشود. این حرکتِ سریع میتواند در نتیجهٔ یک زلزلهٔ زیرآبی رخ دهد یا بر اثر لغزیدن صخره، یا یک انفجار آتشفشانی یا هر حادثهٔ دیگری که انرژی زیادی دارد ایجاد شود. همچنین برخلاف امواج معمولی، انرژی راننده سونامی نه روی سطح آب بلکه از میان آب حرکت میکند. ارتفاع سونامی معمولاً تا هنگامی که به کنار ساحل برسد بیش از یک متر نیست و معمولاً قابل تشخیص نیست. سونامیها اغلب به صورت رشتههای طغیانهای قدرتمند و سریع آب و نه به صورت یک موج منفرد غولآسا تظاهر میکنندکه به خصوص باعث تخریب ساحل میشود. پنج تا ۹۰ دقیقه پس از ضربه اولیه ممکن است امواج دیگری به دنبال آید. قطار موج سونامی، پس از حرکت به صورت رشتهای از امواج در فواصلی طولانی، خود را به ساحل میکوبد. این کلمه تسونامی نوشته میشود ولی سونامی خوانده میشود. واژهشناسی بسیاری از سونامیها در کرانههای ژاپن رخ میدهند و از اینرو واژهٔ ژاپنی مربوط به این پدیده یعنی (تسونامی) به زبان انگلیسی و از آن راه به بسیاری زبانهای دیگر نیز راه یافتهاست. غریاله واژهٔ فارسی بومی برای این پدیده در استان بوشهر است و پدیدهٔ غریاله در کرانههای شاخاب پارس نیز دارای پیشینه است. پدیداری سونامیها معمولاً پس از یک [[زمینلرزه بزرگ (با حرکت رو به بالا)، فعالیت آتشفشانی زمینلغزه یا برخورد شهابسنگها پدید میآیند. پس از سونامیها معمولاً گسلهای بزرگی در بستر دریاها پدید میآیند. سرعت موجهای آبلرزهای گاه به بیش از ۸۰۰ کیلومتر در ساعت میرسد. سونامی سال ۱۷۸۸ لیسبون (پرتغال) با موجهایی به بلندی حدود ۱۸ متر به شهر هجوم برد و ساکنان آن شهر را در کام خود فروبرد. یکی از بزرگترین سونامیها که در دسامبر سال ۲۰۰۴ میلادی در نزدیکی سوماترای اندونزی روی داد باعث ویرانی عظیم و کشته شدن پیرامون ۱۰۰٬۰۰۰ تن در جنوب آسیا شد. در کتابهای تاریخ آمده که بندر بزرگ و پهناور سیراف در جنوب ایران تا سدهٔ چهارم هجری و عصر دیلمیان بندری آباد و پررونق بوده و ناگهان بر اثر زمینلرزهای، قسمت بزرگی از شهر به زیر آب رفته که آثار آن هنوز هم مورد توجه باستانشناسان ایرانی و خارجی است. آیا گسل سیراف را ویران کرد و به زیر آب برد؟پاسخ این سؤال را باید در پژوهشهای آینده یافت. در ۱۷ ژوئن سال ۹۸۷ میلادی (۱ تیر ۳۶۶ خورشیدی) و چهل سال بعد، گزارشهایی وجود دارند که امکان دارد مربوط به وقوع این پدیده در شهر سیراف باشند. نگارخانه پانویس منابع مأخذ بخشی از مطالب و همچنین واژهٔ فارسی آبلرزه: فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)، مهندس عباس جعفری، انتشارات گیتاشناسی، تهران، چاپ دوم: ۱۳۷۲، دکتر اروین عندلیبی پیوند به بیرون دربارهٔ واژهٔ غریاله و سیراف یک مدل ریاضی برای امواج سونامی پایگاه علمی زلزله و مهندسی زلزله بیبیسی فارسی ـ چگونگی شکل گرفتن سونامی اقیانوسنگاری فیزیکی امواج آب بلایای طبیعی حالتهای مختلف آب سیل سیلها خطرهای زمینشناختی مدیریت بحران مدیریت ریسک مهندسی زمینلرزه واژگان اقیانوسنگاری واژهها و عبارتهای ژاپنی


text: ایجوان (به ارمنی: Իջեւան) یک شهر در ارمنستان است که در استان تاووش واقع شدهاست. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شدهاست. شهر ایجِوان مرکز استان تاووش است. این شهر در ۱۳۷ کیلومتری شمالشرق ایروان واقع شدهاست. بزرگراه ایروان-تفلیس از شهر ایجوان میگذرد. از سال ۱۸۷۰ میلادی این شهر یک ایستگاه راهآهن دارد. طبق سرشماری سال ۲۰۱۱ ارمنستان این شهر ۲۱٬۰۸۱ نفر جمعیت دارد ریشه واژه نام پیشین این شهر کاروانسرا بود که نامی است به زبان فارسی. ایجوان هم واژهای ارمنی به همان معنی کاروانسرا و ترجمه آن است. تاریخچه ایجوان در مسیر یک شاهراه شرقی-غربی قرار دارد. در محلی در کنار رود آغستو در نزدیکی شهر جایی است به نام «حمام جلا» که در آن محل بازماندههای یک کاروانسرای سدههای میانه دیده میشود. در ورودی شهر ایجوان یک کارخانه بزرگ شرابسازی قرار دارد که بر بالای آن نوشته شده: ایجوان. جغرافیا توسط رشتهکوه گوگارک احاطه شدهاست. میانگین سالیانه دما ۱۰٫۶ سانتیگراد در ماه ژانویه صفر و در ماه ژوئیه نیز ۲۱٫۳ سانتیگراد میباشد. بارش سالیانه این شهر ۵۶۲ میلیمتر میباشد. ایجوان ۴٫۶ کیلومتر مربع مساحت دارد و ۷۵۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شدهاست. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شدهاست. ایجوان در دو سوی رود آغْستِو واقع شدهاست. در کیلومتری شمال ایجوان، مرکز استان تاووش واقع شدهاست. جمعیت با جمعیتی بالغ بر ۲۱٬۰۸۱ نفر (سرشماری ۲۰۱۱), ایجوان پرجمعیتترین منطقه شهری در استان تاووش محسوب میشود. خواهرخوانده ولانس، دروم (فرانسه) از ۱۹۹۶. ریشهشناسی تاریخچه جغرافیا و آب و هوا جمعیتشناسی فرهنگ مجسمهها رسانهها ترابری اقتصاد آموزش و پرورش ورزش مشاهیر بومی نیکول پاشینیان (سیاستمدار) دورنمای شهر جاذبههای تاریخی جستارهای وابسته پیوند به بیرون نگارخانه جاذبههای تاریخی جستارهای وابسته فهرست شهرداریهای ارمنستان پانویس منابع ویکیپدیا انگلیسی ویکیپدیای روسی آرمنیاپدیا پیوند به بیرون اقامتگاههای تفریحی کوهستانی در ارمنستان شهرها و شهرکهای ارمنستان فرمانداری الیزابتپول مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در سده ۱۸ (میلادی) مناطق مسکونی در استان تاووش


text: تجریش نام شهری در کلانشهر تهران است که به عنوان یکی از محلّههای شهر تهران هم بهشمار میآید. تجریش مرکز بخش لواسانات شهرستان شمیرانات استان تهران است و در منطقهٔ ۱ شهر تهران واقع شدهاست. بر مبنای آخرین دادههای جغرافیایی بیشترین درازای شهر تجریش ۳ کیلومتر است! میدان تجریش (سر پل تجریش) که نقطهٔ پایانی خیابان ولیعصر است، یکی از مکانهای تجاری و شلوغ و زیبا تهران بهشمار میرود. بازار قدیم تجریش هم مابین میدان تجریش (سر پل تجریش) تا میدان قدس (تجریش قدیم) قرار دارد و از بازارهای مهم تهران شمرده میشود. مسیلی از تجریش میگذرد با پلی بر روی آن که به سر پل تجریش معروف است و امروزه همان بخش اصلی میدان تجریش است. سر پل تجریش در گویش محلی فارسی تجریش در قدیم گوگَل نامیده میشد که به معنی «[پلِ] گلهٔ گاو» است. پیشینه هزار سال پیش نام تجریش را طجرشت مینوشتند که یکی از روستاهای شهرری بودهاست. چنانکه نجمالدین راوندی در شرح سلطنت طغرل سلجوقی آوردهاست: جالب اینجاست که طغرل در همان تجریش وفات یافت و جنازهاش برای دفن به شهرری منتقل شد. البته مقبرهٔ متبرکهٔ صالح ابن موسی کاظم، برادر امام هشتم شیعیان نیز دلیل دیگری بر قدمت این منطقه میباشد. زمانی که او خبر ولیعهدی برادرش را میشنود از عراق راهی ایران میشود. گویا شخصی به نام حسن بهبهانی در پل کرخ که همان کرج امروزیست در تعقیب امامزاده بود که او را در باغ گلشن قریهٔ تجریش در کنار همان درخت چنار کهنسال به شهادت میرساند. اهالی این منطقه به احترام انتصاب وی به ائمه، برای وی گنبد و بارگاه میسازند. دربارهٔ مناطق دیگر شمیران اطلاعاتی از گذشتهٔ دورتر وجود دارد. اما هنوز دربارهٔ تجریش اطلاعات بیشتری نیست. جغرافیا { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 51.4282379145152, 35.80429596939212 ] } } ] }تجریش در دامنهٔ رشته کوه البرز است و میدان تجریش در ارتفاع ۱۶۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. آب و هوای تجریش معتدل و متمایل به سرد است. بیشینهٔ دمای آن در تابستانها ۳۶ درجه و کمینهٔ آن در زمستانها ۲۰- درجه است. در تجریش قناتهای متعددی وجود داشتهاست و برخی از آنها هنوز هم آبدهی دارند. از جمله قنات امامزاده صالح (مظهر آن در صحن امامزاده)، قنات محمدیه، قنات مقصودبک در کنار رود دربند، قنات سرپل تجریش و قنات کهریزک که مظهر آن در تکیهٔ پایین تجریش بودهاست. جمعیت جمعیت شهر تجریش در ۱۳۳۵ شمسی، ۲۶٬۵۲۵ تن و در سرشماری ۱۳۶۵ شمسی حدود ۴۰٬۰۰۰ تن بود. در سرشماری ۱۳۷۵ شمسی، به علت متصل بودن تجریش به شهر تهران و قرارگرفتن در محدوده تهران بزرگ، جمعیت آن همراه با جمعیت تهران ذکر شد. گویش تجریشی گویش قدیمی تجریشی یکی از گویشهای زبان فارسی بودهاست که امروزه تا حد زیادی منقرض شدهاست. حبیب برجیان، زبانشناس ایرانی، که بررسی کامل تمام منابع در دسترس از گویش تجریشی را انجام داده در پایان تحقیق خود (دریافت متن تحقیق) مینویسد: «بررسی ژنتیکی گویش تجریش این امر را تأیید میکند که تجریشی، علیرغم تغییرات جزئی نسبت به فارسی استاندارد امروزی، تفاوتی با گروه فارسی (زبانهای ایرانی جنوب غربی) نشان نمیدهد. در ریختشناسی فعل است که در تجریشی یک تأثیر بزرگ از زبانهای حاشیه دریای خزر پیدا میکنیم که به واسطه پیوندهای قدیمی اجتماعی-اقتصادی با نواحی شمال کشور بر این گویش تأثیرگذار شدهاست؛ بنابراین میتوانیم تجریشی و دیگر گویشهای شمیرانی را فارسی با تاثیرپذیری قابل توجه از گویشهای حاشیه دریای خزر بدانیم.» حبیب برجیان در ادامه مینویسد: «با کمال تعجب، ما در گویش تجریش و دیگر روستاهای قدیم شمیران هیچ اثری از زیربنای شاخه زبانهای ایرانی شمال غربی نمییابیم ... و تنها چیزی که در این میان میتوان یافت لایه صرفی نسبتاً سطحی است که از گویشهای خزری جذب شدهاست. این نشاندهنده آن است که تجریش، شمیران، ری و سکونتگاههای مجاور آن از دورانی بسیار اولیه فارسیزبان بودهاند. گویشهای انتقالی بین فارسی و مازندرانی را گویشهای فارسی-مازندرانی نامیدهاند که در مناطق شمالیتر از شمیران نظیر آهار، اوشان و فشم گویش میشود. دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آوردهاست که باید به دو بخش باید تقسیم شود. زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جاجرود و تجریش در جنوب شمیران حالت انتقالی بین فارسی و مازندرانی دارد و تأثیراتی از زبانهای حاشیه دریای خزر را نشان میدهد. والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبانشناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره میکند. ترابری مترو ؛ اولین ایستگاه خط یک متروی تهران (تجریش - کهریزک) با نام ایستگاه مترو تجریش در مجاورت میدان قدس ابتدای خیابان شریعتی واقع شدهاست. اتوبوسرانی؛ از قدیم خطوط اتوبوسرانی مختلفی از دو میدان اصلی یعنی میدان قدس و پل تجریش به مناطق مختلف سرویس رسانی داشته و دارند که به تفکیک خطوط اتوبوسرانی منتهی به این میدانها خطوط ذیل میباشد: "پایانه تجریش": این محل پیش از این معروف به پل تجریش بود و خطوط مختلفی به مقاصد میدان امام خمینی، میدان هفت تیر، میدان آرژانتین، متروی حقانی، میدان دربند، جمالزاده (میدان انقلاب)، متروی نواب، پایانه آزادی، میدان صنعت دایر بود که همگی آنها منحل شدهاند و خطوط باقی مانده عبارتند از: خط ۱۰۷ میدان راهآهن به میدان تجریش در مسیر خیابان ولیعصر از منیریه، سه راه جمهوری، چهارراه ولیعصر، میدان ولیعصر، پارک ساعی، میدان ونک، پارک ملت، پل پارک وی، باغ فردوس خط ۲۱۸ درکه به جماران در مسیر خیابان درکه، بلوار رشید الدین فضلالله، خیابان مقدس اردبیلی، خیابان ولیعصر، میدان تجریش، خیابان شهرداری، میدان قدس، دزاشیب، خیابان باهنر (نیاوران)، خیابان جماران خط ۲۲۰ میدان ازگل به میدان تجریش در مسیر خیابان ازگل، بلوار نیروی زمینی، مینی سیتی، بلوار ارتش، خیابان موحد دانش (اقدسیه)، خیابان پاسداران، خیابان لواسانی (فرمانیه)، خیابان باهنر (نیاوران)، میدان قدس، خیابان شهرداری و پل تجریش خط ۲۹۸ شهرک قائم به میدان تجریش در مسیر خیابانهای شهرک قائم، بلوار ارتش، بلوار اوشان، دارآباد، خیابان پور ابتهاج (دارآباد)، خیابان باهنر (نیاوران)، میدان قدس، خیابان شهرداری و پل تجریش "میدان قدس": این محل پیش از این دارای خطوطی به مقاصد میدان امام خمینی، میدان هفت تیر، پایانه سید خندان، میدان اختیاریه بود هماکنون خطوط ذیل در این میدان دایر است: خط ۲۲۵ میدان قدس به پایانه شهید دستواره (معصومی) در مسیر خیابان شریعتی، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، میدان اختیاریه، خیابان پاسداران و میدان نوبنیاد خط ۳۰۳ میدان قدس به پیچ شمیران در مسیر خیابان شریعتی، پل صدر، خیابان شریعتی، پل سیدخندان، سهروردی، خیابان مطهری و ملک و خیابان شریعتی تا پیچ شمیران خط ۳۸۷ میدان قدس به میدان رسالت در مسیر خیابان شریعتی، پل صدر، بزرگراه صدر، بزرگراه بابایی، بزرگراه امام علی، لویزان، شمسآباد، بزرگراههای امام علی و رسالت خیابانها و اماکن پیرامون در گذشته به میدان قدس کنونی، میدان تجریش گفته میشد و به میدان تجریش کنونی، سرپل تجریش گفته میشد که با نامگذاریهای جدید خیابانها در بعد انقلاب دچار تغییر شد. خیابانها و کوچههایی که به میدان تجریش (پل تجریش) میپیوندند به ترتیب پادساعتگرد عبارتند از خیابان شهرداری، فنا خسرو (خیابان ثبت)، غلام جعفری (جعفرآباد)، جلالوند (ارم)، ملکی (سعدآباد)، ولیعصر، دربندی (مقصودبیک). خیابان شهرداری بین میدان تجریش (سرپل تجریش) و میدان قدس (میدان تجریش) قرار دارد و گوگل کوچهای است که به امامزاده صالح ختم میشود. خیابانهای بوعلی، صاحبی، آشتیانی منفرد و حکمت از جمله خیابانهایی هستند که دارای استاندارد خیابان سازی نیستند و نیز این خیابانها جزء مناطق قدیمی و فرسودهٔ تجریش قرار دارند. اماکن مهم پیرامون میدان تجریش: امامزاده صالح شهرداری منطقه ۱ تهران (شمیران) تکیه تجریش بازار تجریش کاخ موزه سعدآباد بیمارستان شهدای تجریش ایستگاه متروی تجریش فرمانداری شمیرانات اداره پست تجریش اداره برق تجریش بنیاد شهید شمیرانات سازمان تأمین اجتماعی شمیران مرکز خرید قائم مرکز خرید تندیس مرکز خرید البرز مرکز خرید میری مرکز خرید بعثت مرکز خرید ارگ تجاری امامزاده قاسم نگارخانه منابع شمیران شهرستان شمیرانات شهرهای استان تهران محلههای تهران محلههای منطقه ۱ تهران


text: شازَند یکی از شهرهای شهرستان شازند در استان مرکزی در کشور ایران است که در نزدیکی کلانشهر اراک و در فاصلهی ۳۰ کیلومتری از آن قرار گرفته است. شازند از شمال با اراک، از جنوب با ازنا، از شرق با خمین و از غرب با بروجرد و ملایر هم مرز است. در لغتنامهٔ دهخدا در شرح این شهر آمدهاست: همان ادریس آباد سابق است. نام ایستگاه راهآهن میان سمنگان و نورآباد است که در ۳۵۴ هزارگزی ایستگاه راهآهن اراک واقع است. کارخانهٔ قند شاهی به سال ۱۳۱۵ ه.ش به علت مساعد بودن آن ناحیه برای کشت چغندر به این محل منتقل شد ؛ ساکنان شازند از قوم لر هستند و به زبان لری تکلم مینمایند . ریشهشناسی نام شازند تا قبل از سال ۱۳۱۷ شمسی و عبور و ساخت ایستگاه راهآهن سراسری در زمان رضا شاه بنام ادریس آباد شناخته میشد و پس از آن نام شازند برای ایستگاه تعیین ودر پی آن تصمیم گرفته شد که نام ادریس آباد را نیز به شازند تغییر دهند و علت انتخاب مجاورت آن با کوه شاه (کیخسرو) بود که بر بالای آن غار شاه زنده یا غار کیخسرو قرار دارد و به ارتفاع حدوداً ...۳ متر است و در شاهنامه کیخسرو پسر سیاوش که از سوی مادر نوه افراسیاب پادشاه توران و سوی پدر نوه کیکاوس پادشاه ایران است از اداره امور مملکت کنار گرفته و از این رو لهراسب را به جانشینی خود انتخاب میکند و پس از وداع با رستم به همراه شش نفر از نزدیکترین یارانش که همگی معروفترین پهلوانان ایرانی هستند راهی منطقه شازند میشوند که منطقهای مذهبی است طوس، گیو، فریبرز، بیژن، گستهم و نیو در این سفر کیخسرو را همراهی میکنند. شاه عارف و همراهانش به کرانه کوه شاه واقع در روستای بادامک در حاشیه شهر شازند میرسند در اینجا شاه یاران خود را رها کرده و از کوه بالا میرود و وارد غار میشود که این غار اکنون از اماکن مهم مذهبی زرتشتیان جهان است. پیشینه تاریخی اولین سند تاریخی که دربارهٔ شکلگیری شهر شازند در منابع مکتوب وجود دارد مربوط به گزارشی است که موسی خورزنی جغرافیدان ارمنی در قرن پنجم میلادی در کتاب خود ارائه کردهاست. او در شرح ایلهای امپراطوری ساسانی به رستاق کرج و بابک اشاره کرده و آنها را جزء ایالت اصفهان آوردهاست. شهر کرج در منطقهای قرار داشتهاست که امروزه شهرهای شازند و آستانه قرار دارند بنا به گزارشهای تاریخی شهر کرج شکل متمرکز نداشته و پراکنده بودهاست. در دوره اخیر در برخی از منابع از شازند با نام ادریسآباد اسم برده شدهاست. با توجه به اینکه نام پدر ابودلف، ادریس بودهاست، میتوان نتیجه گرفت که شهر ناپیوسته کرج به صورت روستاهای نزدیک به هم درآمده و نام یکی از این روستاها ادریسآباد و محل زندگی ادریس، پدر ابودلف بودهاست. (این نتیجهگیری فاقد منبع تاریخی معتبر میباشد. بر اساس مطالعات انجام شده ابودلف و شهر کرج ابودولف متعلق به زمان خلفای اسلامی و هم عصر با آل بویه میباشد، در صورتی که نام گذاری روستای ادریس آباد در دوره قاجار است یعنی قریب به هزار سال فاصله زمانی میباشد. فلذا چنین نتیجهگیری فاقد اعتبار است) اقلیم شازند به لحاظ موقعیت طبیعی خود خوش آب و هواترین شهرهای استان مرکزی است. بهطوریکه میانگین دمای آن در تابستان ۲۱ درجه و در بهار ۱۳ درجه است که معتدلترین و خنکترین ناحیه استان در این دو فصل میباشد. تقسیمات سیاسی در اوایل انقلاب به دلیل حساسیت روی کلمه شاه که نام شازند از آن برگرفته شده بود نام شهر به سربند که در حقیقت دهستانی از شهرستان شازند است تغییر یافت، اما بعد از ۲۵ سال دوباره در صحن علنی مجلس و در اعتراض نمایندهٔ وقت شهر به شازند برگردانده شد. زمینشناسی بر اساس برگه ۱/۱۰۰۰۰۰ تهیه شده توسط سازمان زمینشناسی کشور، شهرستان شازند از غربیترین بخش ساختارهای زمینشناسی ایران مرکزی آغاز و با گذر از زون آذرین - دگرگونی سنندج - سیرجان به بخش شرقی زاگرس چین خورده ختم میشود. ساختارهای آهکی و دولومیتی به همراه گرانیتها و گرانودیوریت و پگماتیت و اسکارن و شیست در این شهرستان دیده میشود. از مهمترین معادن موجود در شهرستان شازند علاوه بر معادن سنگ ساختمانی میتوان به معادن سرب و روی، مس، آهن اشاره کرد. گسلهای فعال و مهمی در این ناحیه دیده نمیشود و همین موضوع سبب ایجاد یک ساختار زمینشناسی امن از لحاظ بدور بودن از وجود زلزلههای قدرتمند شدهاست. دشت شازند تشکیل شده از رسوبات کواترنری میباشد که به علت وجود ساختارهای آذرین-دگرگونی در بالادست رودخانهها، بسیار غنی از مواد معدنی میاشد و حاصلخیزی بالایی برای کشاورزی دارد. کوه شهباز با ارتفاع 3388 متر در نزدیکی شهر شازند قرار دارد. زمین لرزه بجز وجود گسلهای کوچک، تابحال گسل مهم و فعالی در شهرستان شازند مشاهده و ثبت نشدهاست، همین موضوع سبب ایجاد فضایی دور از زلزلههای قوی شدهاست. نزدیکترین گسلهای زلزله خیز در این شهرستان شامل گسل بروجرد و گسل میقان در اراک است که گاهی فعالیت این گسلها سبب ایجاد لرزه در نواحی مرزی شهرستان شازند به خصوص در مجاورت شهرستان بروجرد گردیدهاست. فرهنگ و مردمشناسی دین مردم این سرزمین اسلام و شیعه میباشند. بهطور کلی زبان مردم شازند از قوم لر می باشند و به گویش لری ثلاثی تکلم می کنند. جمعیت بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۲۰ هزار نفر بودهاست. ساختار شهری پارک و فضای سبز شازند از لحاظ پارک و فضای سبز بسیار غنی میباشد و از مهمترین آنها میتوان به سراب عباسآباد که روزانه مردم زیادی از شهرهای همجوار برای سپری کردن اوقاتی خوش به آنجا می ایند. پارکهای دیگری نظیر پارک کارخانه قند و پارک تپه سنگی و پارک کلاوه نیز میتوان اشاره کرد. مناطق تفریحی سراب عباسآباد، سراب بلاغ، پارک تپه سنگی محلهٔ ازنا و پیست اسکی هندودر از گردشگاههای شازند هستند. دیگر مناطق دیدنی این شهر را میتوان بقعه سهل بن علی است که زیارتگاه این منطقه است (این بقعه در شهر آستانه در راستای ۶ کیلومتری این شهر قرار دارد) نام برد. منطقه نمونه گردشگری عباسآباد که در دامنه کوه شهباز قرار دارد و دارای سرچشمه بسیار زیبا و پارک جنگلی و شهر بازی میباشد - سفره خانه سنتی و رستوران و کافی شاپ نیز دارد -دارای پارکینگ بزرگ و اختصاصی با نگهبان میباشد - از ابتدای بهار تا آبان ماه پذیرای شمار زیادی از گردشگران استان مرکزی و استانهای همجوار میباشد - آب و هوای خنک و درختان بلند و چشمانداز کوهستان زیبای شهباز از نقاط برجسته عباسآباد شازند میباشد شهر آستانه علوی که در نزدیکی این شهر واقعه شدهاست از بزرگترین مناطق مذهبی و گردشگری این شهرستان میباشد که وجود امامزادگان و مناطق زیبای آن باعث زیبای بیش از حد آن شدهاست. سد خاکی معدن که به تازگی در سالیان اخیر آبگیری شده هم در نوع خود جالب میباشد و افراد زیادی سالیانه به دیدن این سد زیبا میروند. پیست اسکی بینالمللی پاکل در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی شازندو در ارتفاع ۲۵۶۰ متر بالاتر از سطح دریا، دامنههای شرقی زاگرس این پیست را در دامن خود جای دادهاست. این پیست دارای مسیر اسکی به طول ۶۰۰ متر و طول کلی ۵ کیلومتر و دارای سه دستگاه تله سیژ، رستوران، تجهیزات برفروبی و ساختمان اداری است. صنعت و اقتصاد اقتصاد اصلی شهر بر پایه کشاورزی و صنعت میباشد. کشاورزی و دام پروری از گذشته تاکنون از مشاغل و تولیدات اصلی این شهر میباشد. و تقریباً تمام دشت این شهر در حال کشت میباشد. پرورش دام و طیور و زنبور عسل در کنار کشاورزی رونق بسیار خوبی دارد. در سال ۱۳۱۷ شمسی با تأسیس کارخانه قند کشت چغندر و دنبال آن دامپروری رونق بساری یافت و چرخه اقتصادی بسیار مهمی را در شهر شازند و مناطق همجوار ایجاد کرد. پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ صنایع نفتی و شیمیایی در این شهر اقتصادی نوین و پویایی را وارد منطقه کردند به طوریکه اکنون شازند یکی از قطبهای تولید مواد نفتی و شیمیایی میباشد. کارخانه قند شازند که در سال ۱۳۱۷ تأسیس شد، که اولین کارخانه ایجاد شده در استان مرکزی است اما به دلیل مدیریت نامناسب و فرسودگی و عدم بازسازی در ۱۳۸۹ تعطیل شد. منابع شهرستان شازند شهرهای استان مرکزی شهرهای شهرستان شازند


text: زلزلهٔ بزرگ اندونزی در مورخه ۲۶ دسامبر ۲۰۰۴ میلادی مطابق با ۶ دی ماه ۱۳۸۳ با بزرگای گشتاوری ۹/۱ ریشتر در عمق ۳۰ کیلومتری زمین و در فاصله ۱۶۰ کیلومتری شمال غرب سواحل سوماترای اندونزی درون اقیانوس هند اتفاق افتاد. این زمین لرزه سومین زلزله قدرتمند ثبت شده تاریخ و دومین زلزله طولانی ثبت شده در تاریخ پس از زمینلرزه ۱۹۶۰ والدیویا نام گرفت که به مدت ۸ تا ۱۰ دقیقه مناطق اطراف را به لرزه درآورد. آبلرزه حاصل از این زلزله باعث مرگ بیش از ۲۸۶۰۰۰ نفر در ۱۴ کشور گوناگون شد. یکی از مناطقی که با وجود فاصله زیاد از مرکز لرزه آسیبهای جدی دیده بندر بیلا میباشد. همچنین شدت و قدرت این زمینلرزه چنان بود که باعث شد تا کره زمین به میزان تکان بخورد. مرکز این زمینلرزه در محدودهای میان سیمئولوئه یکی از جزایر اندونزی در اقیانوس هند و سرزمین اصلی سوماترا گزارش شد. وضعیت مردم و کشورهای متأثر از حوادث این زمینلرزه، واکنشهای بشردوستانهٔ سراسر جهان را به همراه داشت و در مجموع، کمکهای مالی بیش از ۱۴ میلیارد دلار برای این منظور جمعآوری گردید. کشورهای آسیب دیده در این حادثه کشورهای زیادی آسیبهای جانی و مالی فراوانی را متحمل شدند که بیشتر شامل کشورهایی با وضعیت بد اقتصادی میشود. آماری از آسیبهای وارده به این کشورها در جدول زیر آمدهاست. منابع ابرزلزلهها در سوماترا اقیانوس هند اندونزی در ۲۰۰۴ (میلادی) بلایای طبیعی ۲۰۰۴ (میلادی) بلایای طبیعی در تایلند بلایای طبیعی در سومالی بلایای طبیعی در هند بلایایهای طبیعی در سریلانکا تاریخ جنوب شرق آسیا تایلند در ۲۰۰۴ (میلادی) رویدادهای دسامبر ۲۰۰۴ زمینلرزه و سونامی اقیانوس هند (۲۰۰۴) زمینلرزههای ۲۰۰۴ (میلادی) زمینلرزههای اندونزی زمینلرزههای تایلند زمینلرزههای کلانراندگی در هند زمینلرزههای میانمار سریلانکا در ۲۰۰۴ (میلادی) سومالی در ۲۰۰۴ (میلادی) سونامیها سونامیهای هند فاجعهها در سریلانکا فاجعههای ۲۰۰۴ (میلادی) در سریلانکا فاجعههای ۲۰۰۴ (میلادی) در هند کمکهای بشردوستانه مالدیو در ۲۰۰۴ (میلادی) مرگ و میر فیلمبرداری شده


text: فَرَسب عضو افقی نمایان در معماری باستانی است که روی سرستونها و زیر افریز (حاشیه افقی کتیبه) قرار دارد. در معماری ایران باستان سر ستونهای چندگانهای (دالی (عقابی)، گاودیس، و کلهشیری) میساختند و روی این سر ستونها را با پالارها و سپس فرسب میپوشاندند. به فرسبهایی که بار سقف را بر پایهها توزیع میکند معمولاً نعل درگاه گفته میشود. منابع فرهنگ مصور هنرهای تجسمی نوشته پرویز مرزبان و حبیب معروف. ستونها و سرستونها عناصر معماری عناصر معماری روم باستان


text: شیردال یا گریفین (Širdâl) { 𓄂𓆃 } (در پارسی میانه: بَشکوچ) موجودی افسانهای با تن شیر و سر دال و گوش اسب است. تندیسهای به شکل شیردال در معماری کاربرد بسیاری دارند. شیردال از انگارههای مهم اندیشه و هنر خاور باستان بهشمار میآید.بر باور های غلط به نظر میرسد آغازین نمونههای این انگاره را مصریان ساختهاند. در صورتی که این نماد آریایی است و در آیین های همچون میترائیسم آمده است ایلام و ایران باختری آن را بر دستسازهای هنری خویش نقش کردهاند. شهباز(عقاب) و شیر هرکدام دارای نیروی رازآمیز و فرمانروای قلمرو خویش بودند. هنگامی که درهم آمیخته میشدند برای نیایشگاهها به نگاهبانی شکستناپذیر بدل میشدند که در هرکدام از فرهنگهای کهن نام و ویژگی گوناگونی داشت. شیردالها در معماری ایلامی کاربرد داشتند و نمونه برجستهای از آن در شوش پیدا شدهاست. روی کفل این شیردال نوشتهای است به خط میخی ایلامی از اونتاش گال که آن جانور را به اینشوشیناک خدای خدایان ایلام(عیلام) هدیه کردهاست. این شیردال که بدست بانو گیرشمن بازسازی شدهاست در ارگشوش نگهداری میشود. مردم ایران باستان شیردالها را نگهبان گنجینههای خدایان میپنداشتند نگارخانه جستارهای وابسته هما (اسطوره) موجودات افسانهای جام هیولای دوسر و غزال جام شیردال و گاو بالدار تکوک طلایی بز کوهی هگمتانه جام نقرهای زن عیلامی تاریخ ایران پیش از آریاییها چمروش تاریخ ایران پیش از آریاییها مارلیک فهرست آثار تمدنی ایران در سایر جهان پانویس پیوند به بیرون آفریدههای افسانهای اروپایی آفریدههای افسانهای یونانی اشیای ایران باستان اشیای ایران باستان در موزههای خارج از کشور باستانشناسی ایران تاریخ ایران جانوران در هنر دورگهها در اسطورهشناسی شیردالها آفریدههای افسانهای در مصر آفریدههای پندارین نمادهای ملی ایران هنرهای تجسمی فهرست آثار تمدنی ایرانشهری بیرون از ایران


text: انجام تزئینات گوناگون توری شکل با سنگ و چوب و گچ در معماری گوتیک را توریکاری مینامند. نگارخانه پنجره تزیین معماری کلیسا معماری گوتیک