text: بیماری (پارسی میانه: ویماری) به ناهنجاری در بدن یا روان میگویند که بهعلت ناراحتی، اختلال عملکرد یا تنش در بیمار یا دیگر افراد مرتبط با او ایجاد میگردد. البته باید میان بیماری و سایر حالتهای پزشکی مانند خستگی، سستی، کسالت و اندوه، تفاوت قائل شد. عامل ایجاد بیماری میتواند یک عامل بیرونی (مانند باکتری، انگل، سوءتغذیه) یا درونی (مانند پرکاری تیروئید، دیابت) باشد. همچنین بیماری میتواند مادرزادی و ژنتیکی مانند نشانگان ترنر، لبشکری یا آلبینیسم باشد. بیماریها همچنین میتوانند حاد، مزمن، واگیردار یا غیرواگیر باشند. بیماری بهعنوان یک وضعیت غیرطبیعی خاص، بر ساختار یا عملکرد تمام یا بخشی از پیکرهٔ یک جاندار، تأثیر منفی میگذارد و بلافاصله ناشی از یک آسیب خارجی نیست. برای مثال، شکستگی استخوان پس از تصادف رانندگی، یک بیماری نیست اما میتواند زمینهساز بیماری باشد. هر بیماری با تعدادی علائم و نشانههای ویژه تشخیص داده میشود. تشخیص و درمان بیماری بر عهدهٔ پزشک است. کشندهترین بیماریها در انسان، بیماری سرخرگ کرونری (انسداد جریان خون) و بهدنبال آن بیماریهای مغزی-عروقی و عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی هستند. در کشورهای توسعهیافته، بیماریهای عصبی-روانی مانند افسردگی و اضطراب، بیشترین فراوانی را دارند. طبقهبندی بیماریها را به روشهای مختلف میتوان طبقهبندی کرد: عامل ایجادکنندهٔ بیماری مانند بیماریهای عفونی، بیماریهای ژنتیکی، بیماریهای شغلی، بیماریهای روانی. دورهٔ ابتلا به بیماری مانند بیماری حاد، تحت حاد و مزمن. عضو درگیرشده مانند بیماریهای قلبی، بیماریهای گوارشی و ریوی. انواع عوامل بیماریهای ناشی از سبک زندگی: بسیاری از بیماریها ناشی از سبک زندگی نادرست هستند، مثل غذای ناسالم، استعمال دخانیات، مصرف مواد مخدر یا الکل، عدم فعالیت فیزیکی. عوامل عفونی: بیماریهایی که عامل آنها عفونتهای باکتریایی یا ویروسی یا قارچی است. در موارد نادرتری گروههای دیگری از میکروبها مثل آغازیان میتوانند بیماریزایی کنند. عوامل ژنتیکی: بیماریهایی که ریشهٔ وراثتی دارند، مثل کوررنگی و هموفیلی بیماریهای خودایمنی: بیماری خودایمنی هنگامی رخ میدهد که دستگاه ایمنی بدن به اشتباه حمله به خود بدن را آغاز میکند. مثل روماتیسم مفصلی، اماس، بیماری گریوز. مراحل در یک بیماری عفونی، دورهٔ نهفتگی، زمان میان ورود عامل عفونی و ظاهر شدن علائم است. دورهٔ نهفتگی زمان میان عفونت و توانایی سرایت بیماری به فرد دیگر است که ممکن است پیش، متعاقب یا همزمان با ظهور علائم باشد. برخی از ویروسها فاز خفتهای بهنام فاز تأخیر ویروسی دارند که در آن، ویروس بهصورت غیرفعال در بدن پنهان میشود. برای مثال، ویروس واریسلا زوستر باعث ایجاد آبلهمرغان در فاز حاد عفونت میشود. پس از بهبودی از آبلهمرغان، ویروس ممکن است سالها در سلولهای عصبی، نهفته بماند و بعداً باعث ایجاد زونا شود. بیماری حاد بیماری حاد، یک بیماری کوتاهمدت مانند سرماخوردگی است. بیماری مزمن یک بیماری مزمن بیماری است که برای مدت طولانی، بهطور معمول، حداقل شش ماه طول بکشد. در طول این مدت، بیماری ممکن است بهطور مداوم دارای علامت باشد، یا ممکن است بهبود یابد و بهطور دورهای عود کند. یک بیماری مزمن ممکن است پایدار باشد (بدتر نشود) یا ممکن است پیشرونده باشد (بهمرور زمان بدتر شود). برخی از بیماریهای مزمن را میتوان برای همیشه درمان کرد. بیشتر بیماریهای مزمن را میتوان درمان یا کنترل کرد. بیماری بالینی بیماریهای بالینی پیامدهای بالینی (کلینیکی) دارند. به عبارت دیگر، مرحلهای از بیماری که عارضهها یا نشانههای ویژهٔ آن بیماری، ایجاد میشود؛ مثلاً ایدز یک بیماری بالینی ناشی از عفونت اچآیوی است. درمان درمان پایان یک وضعیت پزشکی یا درمانی است که به احتمال زیاد، به آن پایان میدهد. بیماری پیشرونده بیماری پیشرونده، گونهای بیماری است که سیر طبیعی معمول آن، بدتر شدن بیماری تا زمان مرگ، ناتوانی جدی یا نارسایی اندام است. بیماریهای «بهتدریج پیشرونده» نیز بیماری مزمن هستند. بسیاری از آنها نیز بیماریهای تباهکننده یا دژنراتیو هستند. متضاد بیماری پیشرونده، بیماری پایدار یا بیماری استاتیک، یک وضعیت پزشکی است که وجود دارد، اما بهتر یا بدتر نمیشود. بیماری مقاوم به درمان بیماری مقاوم به درمان، نوعی بیماری است که در برابر درمان، مقاومت میکند. در مواردی ویژه، یک بیماری در یک فرد خاص، میتواند بیش از حد طبیعی در مقایسه با سایر افراد، در برابر درمان، مقاومت کند. بیماری تحت بالینی بیماریهای تحت بالینی، بیماری خاموش یا بیماری بدون علامت نیز نامیده میشوند. این مرحله در برخی از بیماریها مرحلهٔ پیش از ظاهر شدن نشانهها است. فاز پایانی اگر از نظر پزشکی انتظار برود، فردی بهزودی بر اثر یک بیماری بمیرد، صرفنظر از اینکه آیا آن بیماری معمولاً باعث مرگ میشود یا خیر، بیماری در مرحله یا فاز پایانی است. بهبود بهبود یا بازیابی میتواند به ترمیم فرآیندهای فیزیکی (بافتها، اندامها و غیره) و از سرگیری عملکرد سالم بدن، پس از درمان فرایندهای آسیبزا اشاره داشته باشد. جستارهای وابسته فهرست بیماریها نشانههای بیماری حدت بیماری منابع پیوند به بیرون بیماریها و اختلالها بیمسنجی پزشکی در جامعه جمعیتشناسی مشکلهای اجتماعی واژگان پزشکی همهگیرشناسی


source: wikipedia

text: دیابت کلمهای است با ریشهٔ یونانی، که از نظر ریشه کلمه شامل دو بخش dia به معنی میان و خلال، و betes از ریشهٔ bainein به معنای عبور تشکیل شدهاست. این لفظ در پزشکی برای مجموعهای از بیماریها به کار میرود که وجه اشتراک آنها در پر ادراری بیمار میباشد. انواع دیابت از دید پزشکی چندین نوع بیماری دیابت وجود دارد: دیابت شیرین یا مرض قند که در آن پر ادراری بیمار ناشی از افزایش سطح قند در خون و دفع آن در ادرار میباشد. در عرف کلمهٔ دیابت معمولاً برای این معنی گفته میشود که از دید پزشکی یک غلط مصطلح محسوب میشود. دیابت بارداری: هر نوع اختلال تحمل قند که برای اولین بار در طی بارداری ایجاد شود. دیابت بیمزه که در آن، بیماری به دلیل اختلالی در کلیهها یا در غدهٔ هیپوفیز ، بیش از اندازه ادرار دفع میکند. دیابت دارویی که ناشی از مصرف داروهای ادرار آور مانند تیازیدها میباشد. دیابت فسفره اصطلاحی است که متخصصین ارتوپدی برای وضعیتی به کار میبرند که فرد در اثر اختلالات متابولیک، مقدار زیادی فسفر از ادرار دفع میکند و میزان مواد معدنی استخوانها نیز کاهش مییابد.


text: واژه دیابت در پزشکی برای مجموعهای از بیماریها به کار میرود که وجه اشتراک آنها در پر ادراری بیمار میباشد. دیابت شیرین یا بیماری قند یک نوع بیماری متابولیکی و مزمن است که نشانهٔ آن قند خون بالاتر از ۱۲۰(میلیگرم در دسی لیتر) در یک برههٔ طولانیست. این بیماری سه نوع اصلی نوع ۱، نوع ۲ و بارداری دارد؛ در دیابت نوع ۱ به علت تخریب سلولهای بتای پانکراس توانایی تولید هورمون انسولین در بدن از بین میرود، این نوع از دیابت میتواند ناشی از یک بیماری خودایمنی باشد و به دلیل نبود انسولین در بدن فرد مبتلا نیاز حتمی به تزریق انسولین وجود دارد این نوع از دیابت با نامهای «دیابت وابسته به انسولین» یا «دیابت نوجوانان» نیز شناخته میشود. در دیابت نوع ۲، سلولهای بدن به وجود انسولین پاسخ صحیحی نمیدهند و انسولین تولیدی نمیتواند عملکرد طبیعی خود را انجام داده و قند موجود در خون را کاهش دهد. این اتفاق در نهایت ممکن است به تخریب سلولهای بتای پانکراس و توقف کامل تولید انسولین منجر شود. در ابتلای فرد به دیابت نوع دو عوامل ژنتیکی، چاقی و کمتحرکی نقش مهمی ایفا میکنند. نوع سوم آن دیابت زنانه یا دیابت بارداری نام دارد؛ این بیماری زمانی رخ میدهد که زنان باردار بدون سابقه دیابت دچار سطح بالای قند خون شوند. هورمون انسولین و گلوکاگون تنظیم کنندگان قند خون میباشند، نقش گلوکاگون بالا بردن قند خون و نقش انسولین پایین آوردن قند خون توسط سازوکارهای مختلف است. در دیابت، سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل گلوکز کاهش مییابد از اینرو میزان قند خون افزایش یافته که بهآن هیپرگلیسمی میگویند. وقتی این افزایش قند در دراز مدت در بدن وجود داشته باشد، سبب تخریب رگهای بسیار ریز در بدن میشود که میتواند اعضای مختلف بدن همچون کلیه، چشم و اعصاب را درگیر کند. همچنین دیابت با افزایش ریسک بیماریهای قلبی عروقی ارتباط مستقیمی دارد؛ لذا غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری در افراد دارای بیماریهای زمینه ای میتواند در پیشگیری از این عوارض مؤثر باشد. تشخیص و همچنین غربالگری دیابت با انجام آزمایش قند خون میسر است. طبق آمار بهداشت جهانی شیوع دیابت در بزرگسالان جهان ۸/۸٪ است، که از این تعداد حدود ۹۰٪ آن دیابت نوع ۲ میباشد؛ همچنین نرخ شیوع جنسیتی آن بهطور متوسط در زنان و مردان یکسان است. دستهبندی و سببشناسی دیابت بیماری دیابت انواع مختلفی دارد که معمولاً در هنگام تشخیص متمایز میشوند؛ بنابراین تعیین نوع دیابت وابسته به شرایطی است که بیماری از خود نشان میدهد. خیلی از بیماران به راحتی در یکی از دستههای مشخص دیابت جای نمیگیرند، مثلاً فردی که دچار دیابت بارداری شده ممکن است بعد از پایان بارداری کماکان مبتلا به دیابت باقی بماند و لذا نوع دیابتش به نوع ۲ تغییر داده شود؛ بنابراین برای پزشک متخصص نوع بیماری دیابت فرد نسبت به درک علت و سبب بیماری او و درمان مؤثر آن اهمیت بسیار کمتری دارد. تقسیمبندی قدیم دیابت به دو نوع وابسته به انسولین و غیر وابسته به انسولین که توسط NDDG در ۱۹۷۹ معرفی شد و در دهههای ۸۰ و ۹۰ بهطور گسترده به کار رفت مشکلاتی در درمان به وجود آورده بود که در نتیجه منجر به ارائه تقسیمبندی جدید انواع دیابت توسط سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۹۷ شد؛ تقسیمبندی دیابت به انواع: دیابت نوع ۱، نوع ۲، سایر انواع و دیابت حاملگی انجام گرفت؛ این تقسیمبندی با وجودی که هنوز مشکلاتی دارد ولی همچنان پذیرفتنی است و مورد استفاده قرار میگیرد. دیابت نوع ۱ (وابسته به انسولین) دیابت ناشی از واکنش ایمنی، (Type 1A) یک اختلال ناهمگون ناشی از جهشهای (اتوزومال مغلوب و وابسته به ایکس مغلوب) شناخته شده و همچنین توارث چندژنی/کمژنی است. این نوع دیابت دربرگیرنده ۵–۱۰ درصد از انواع دیابت است، قبلاً واژه دیابت وابسته به انسولین یا دیابت نوجوانی برای این نوع رایج بود. در این نوع از دیابت تخریب سلولی سلولهای بتا در پانکراس اتفاق میافتد. علت اصلی از دست رفتن سلولهای β، تخریب سلولی ناشی از واکنش ایمنی سلولی است. در پی این تخریب مارکرهایی در خون رها میشوند که شامل آنتیبادی علیه انسولین، اُتو آنتیبادیهای گاد (GAD۶۵)، اتوآنتیبادی تیروزینفسفاتازِ «IA-۲ و IA-۲β» است. این مارکرها ممکن است در ۸۵–۹۰٪ از مبتلایان دیده شود. ارتباطی میان HLAهای خاص و این نوع از دیابت هم مشاهده شدهاست. این نوع دیابت در افراد دارای HLA-DQA و DQB و همچنین افراد دارای ژن DRB بیشتر مشاهده میشود. شیوع این نوع از دیابت در افرادی که بیماریهای خودایمن همچون بیماری گریوز، تیروئیدیت هاشیموتو، و بیماری آدیسون دارند بیشتر است. در پی تخریب سلولهای بتا توسط لنفوسیتهای T ترشح انسولین کاهش مییابد تا جاییکه انسولین موجود نمیتواند قند خون را تنظیم کند. معمولاً بعد از از دست رفتن ۸۰ تا ۹۰ درصد از سلولهای بتا است که هایپرگلایسمی اتفاق میافتد و دیابت ممکن است تشخیص داده شود. در این مرحله است که بیمار نیازمند انسولین خارجی میشود تا از بروز کتوزیس جلوگیری شود و هایپرگلایسمی و همچنین متابولیسم چربی و پروتئین کنترل شود. در حال حاضر فاکتور اصلی ایجادکننده دیابت نوع یک واکنش خودایمنی شناخته شدهاست. شواهد قوی نیز وجود دارند که عفونت ویروسی سلولهای بتای پانکراس را به عنوان اتیولوژی این واکنش ایمنی مطرح کردهاست. به این ترتیب که ویروس باعث ایجاد آنتیبادیهایی علیه پروتئین ویروس میشود که شعلهور کننده یک واکنش خود ایمن علیه سلولهای بتای مشابه است. دیابت ناشی از ایمنی معمولاً در کودکی و نوجوانی اتفاق میافتد اما ممکن است در هر سنی مشاهده شود. دیابت ایدیوپاتیک: در مواردی از دیابت نوع یک علت مشخصی برای بروز آن یافت نشده و در این گروه طبقهبندی میشوند. بعضی از این بیماران دچار کمبود انسولین دائمی و مستعد کتواسیدوز هستند ولی هیچ شواهدی از واکنشهای خودایمن در آنها مشاهده نمیشود. تعداد کمی از بیماران دیابت نوع یک ایدیوپاتیک هستند و این وضعیت شیوع بیشتر در نژاد آفریقایی و آسیایی دارد. این نوع بیشتر ارثی است و وابسته به اچالای نیست، همچنین نیاز به انسولین خارجی در این بیماران پایدار نیست و میتواند گذرا و دوره ای باشد. دیابت نوع ۲ (غیروابسته به انسولین) در دیابت نوع ۲ که ۹۰–۹۵٪ از بیماران دیابتی را شامل میشود، بدن نسبت به عملکرد انسولین دچار مقاومت میشود. این بیماران حداقل در ابتدای بیماری نقص انسولین نسبی (و نه مطلق) دارند، به این معنی که بدن فرد مبتلا انسولین تولید میکند و حتی ممکن است غلظت انسولین در خون از مقدار معمول آن نیز بیشتر باشد اما گیرندههای یاختهای فرد نسبت به انسولین مقاوم شده و در حقیقت نمیگذارند انسولین وارد سلولها شده و اعمال طبیعی خود را انجام دهد. این بیماران برای زنده ماندن نیاز به درمان دائم با انسولین خارجی ندارند، اما با پیشرفت بیماری، ممکن است کمبود انسولین نیز ایجاد شود این اتفاق به دلیل تخریب تدریجی سلولهای انسولین ساز صورت میگیرد. علل متعددی برای این وضعیت وجود دارد، مکانیزمهای جزئی بروز این وضعیت شناخته نشدهاست ولی مشخص است که تخریب اتوایمیون نقشی در بروز این بیماری ندارد. دیابت نوع دوم در افراد چاق بیشتر دیده میشود و چاقی خود درجاتی از مقاومت به انسولین ایجاد میکند. بهطور معمول درصد شیوع این بیماری در زنان و مردان برابر است. در این نوع از دیابت کتواسیدوز به ندرت خود بهخود ایجاد نمیشود بلکه در پی یک استرس همچون بروز یک بیماری یا عفونت شکل میگیرد. این نوع از دیابت معمولاً سالها تشخیص داده نشده باقی میماند چرا که هایپرگلایسمی (افزایش قند خون) به تدریج ایجاد میشود و در اوایل در حدی نیست که علائم کلاسیک دیابت را نشان دهد. با این حال این بیماران در معرض عوارض ماکروواسکولار و میکروواسکولار دیابت هستند. مقاومت به انسولین ممکن است با کاهش وزن و درمان دارویی کمتر شود ولی به ندرت به حد طبیعی بازمیگردد. با اینکه اخیراً افزایش شیوع این نوع در کودکان و نوجوانان و سنین پایین دیده شده ولی در بیشتر موارد ریسک بروز این نوع با افزایش سن، چاقی و نبود یا کمبود فعالیت بدنی بیشتر شده و بیشتر در زنان با سابقه قبلی دیابت بارداری و افراد دارای فشار خون بالا یا اختلال چربی خون دیده میشود. نوع دو زمینه ژنتیکی قویتری نسبت به نوع یک دارد، با این حال ژنتیک دیابت نوع دو پیچیدهاست و هنوز به خوبی تعریف نشدهاست.دیابت نوع ۲ ممکن است با داروهایی مانند حساس کننده انسولین، تزریق انسولین یا بدون انسولین کنترل و در موارد کمی درمان شود. عوامل تأثیرگذار در بروز دیابت نوع ۲ عوامل بسیاری در بروز این بیماری دخیل هستند که برخی از آنها مانند اضافه وزن، کمتحرکی، فشار خون و میزان چربی خون تقریباً به دست خود شخص قابل کنترل است. اما موارد دیگری نیز ظاهراً با این بیماری در ارتباط هستند. به عنوان مثال اگر از خانواده شما شخصی به این بیماری مبتلا شود، نشان دهنده این است که ریسک ابتلای شما به این بیماری نیز وجود دارد (که البته این مسئله نشانه تأثیر ژنتیک در این بیماری است) امروزه برخی تحقیقات مشخص کردهاند گسترش این بیماری در نژادهای خاصی مانند سیاه پوستان، اسپانیاییها و سرخپوستان آمریکایی نیز بیشتر است که نشان از تأثیر نژاد در ابتلا به این بیماری دارد. از طرف دیگر با بالا رفتن سن خطر ابتلا به این بیماری بیشتر میشود. در زنان نیز ابتلا به دیابت بین فرادی که دچار سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) هستند بیشتر است. دیابت بارداری هر نوع افزایش گلوکز خون در طی بارداری که به حد بالا ۵–۱۰٪ جمعیت برسد دیابت بارداری خوانده میشود. مشخص شدهاست که بارداری خود میتواند یکی از عوامل ایجادکننده دیابت باشد. این اثر با افزایش مقاومت بدن به انسولین و افزایش انسولین برای جبران این مشکل ایجاد میشود. حاملگی میتواند حتی نواقص خفیف ترشح انسولین را آشکار کند، این منجر به ایجاد عدم تحمل به گلوکز و دیابت بارداری میشود. از طرفی بعضی از افراد که از قبل دچار اختلال خفیف قند خون هستند با آزمایشهای غربالگری در طی بارداری تحت این گروه طبقهبندی میشوند. دیابت بارداری ۳–۸٪ از بارداریها را درگیر میکند و همچنین یکی از عوامل خطر برای نتایج بد بارداری است. همچنین این وضعیت مستقلاً میتواند باعث ایجاد دیابت نوع ۲ شود. تحقیقات نشان دادهاند که ۵۰٪ از این زنان طی ۲۰–۳۰ سال بعد دچار دیابت خواهند شد. در سالهای اخیر افزایش میزان ابتلا به دیابت بارداری مشاهده شدهاست. فاکتورهای ایجادکننده متعددی برای این افزایش مطرح شدهاند. شامل شیوع بالای چاقی در جوانان، بهبود بقای کودکان مؤنثی که وزن تولدشان در دو انتهای طیف وزن طبیعی تولد است. در بزرگسالی این کودکان دچار اختلال در عملکرد انسولین یا توانایی ترشح انسولین هستند که میتواند آنها را مستعد ابتلا به دیابت بارداری کند. دیابت بارداری میتواند منجر به عوارض جدی و گسترده برای مادر و نوزاد شود. این عوارض را میتوان با تشخیص و درمان مناسب کاهش داد، زنان دارای ریسک بالای ابتلا با آزمون ۷۵ گرمی تحمل گلوکز(OGTT) در اولین ویزیت بعد از بارداری آزمایش میشوند و آزمایش مجددی نیز در ۲۴ تا ۲۸ هفتگی بارداری انجام میشود. درمان دیابت بارداری در ابتدا با رژیم غذایی و فعالیت بدنی است و در صورت عدم پاسخ برای کنترل قند از درمان با انسولین استفاده میشود. این زنان پس از اتمام بارداری هم بهطور منظم مورد آزمایش قرار میگیرند. انواع دیگر دیابت نواقص ژنتیکی سلولهای بتا انواع تکژنی دیابت گروه ناهمگونی (هتروژن) از دیابتیها را تشکیل میدهند که توسط یک جهش ژنتیکی ایجاد میشوند و با اختلال ترشح انسولین مشخص میشوند. تخمین زده میشود که ۵٪ از تمام انواع دیابت ناشی از این جهشها است، با این حال تشخیص دقیق اهمیت زیادی در درمان، پروگنوزی و ریسک در افراد خانواده دارد. شایعترین نوع معمولاً با بروز افزایش قند در سنین پایین (زیر ۲۵ سال) مشخص میشود که دیابت بارز شده در بلوغ جوانان (MODY) نامیده میشوند. توارث این نوع اتوزومال مغلوب است، اختلالات در شش محل ژنی تاکنون برای این بیماری شناخته شده که شایعترین آن (۵۰–۷۰٪ موارد) روی کروموزم ۱۲ در فاکتور رونویسی هپاتیک، معروف به جهش HNF-۱α است. شکل دوم مربوط به جهش ژن گلوکوکیناز روی کروموزوم ۷p است که منجر به تولید مولکول معیوب گلوکوکیناز که عامل تبدیل گلوکز به گلوگز-۶-فسفات و تحریک ترشح انسولین است میشود. به علت این جهش مقادیر بالاتری از گلوکز لازم است تا منجر به ترشح انسولین حد طبیعی شود. فرم نادرتر جهش در سایر فاکتورهای رونویسی ژنی است شامل HNF-۴α، HNF-۱β، IPF-۱ و NeuroD۱ است. آزمایشهای ژنتیکی برای این نوع معمولاً در مواردی که سن بروز دیابت پایین است و علایم غیرمعمول بسته به دیابت نوع یک و دو مشاهده میشود یا سابقه خانوادگی قوی از این نوع وجود دارد توصیه میشود. جهشهای نقطهای روی دیانای میتوکندریها که بهطور انحصاری از مادر به ارث میرسد این اختلالNIDDM نامیده میشود و با بروز دیابت و ناشنوایی مرتبط است. شایعترین فرم جهش موقعیت ۳۲۴۳ در tRNA ژن لوسین است. ضایعه مشابهی در سندرم ملاس (MELAS) دیده میشود، با این حال دیابت بخشی از این سندرم نیست. اختلالات ژنتیکی که منجر به ناتوانی تبدیل پروانسولین به انسولین میشوند هم در خانوادههای کمی مشاهده شدهاند. یک صفت به صورت اتوزومال غالب به ارث میرسد. اختلال قند به وجود آمده در این حالت خفیف است. دیابت شیرین نوزادی گروه ناهمگون دیگری از دیابتیها را تشکیل میدهد که تا ۶ ماهگی بروز پیدا میکند و یکی از هر ۲۰۰هزار تولد زنده را درگیر میکند. این اختلال با جهشهای متعدد که فرایند ارگانوژنز پانکراس، ایجاد سلولهای بتا و ساخت انسولین را مختل میکنند ایجاد میشود. این نوزادان برای سن بارداری کوچک(SGA) هستند و چربی زیرپوستی تحلیل یافته دارند. اختلال ژنتیکی عملکرد انسولین اختلالات ژنتیکی عملکرد انسولین شامل موارد نامعمولی از دیابت هستند. اختلال متابولیک ناشی از این جهشها میتواند از هایپرانسولینمی و هایپرگلایسمی خفیف تا دیابت شدید را شامل شود. بعضی از افراد دچار این نواقص ممکن است آکانتوز نیگرانس داشته باشند. زنان ممکن است صفات بدنی مردانه را نشان دهند و تخمدانهای بزرگشده کیستی داشته باشند. در گذشته این سندرم یک نوع مقاومت به انسولین شمرده میشد. لپرچانیسم و رابسونمندلهال دو سندرم در کودکان هستند که جهشهایی در گیرندههای انسولین و در نتیجه مقاومت شدید به انسولین دارند. بیماریهای پانکراس برونریز دیابت یکی از عوارض دیررس پانکراتیت مزمن است. تفاوتی که در این نوع دیابت وجود دارد تخریب کل غدد درونریز پانکراس است و لذا ترشح گلوکاگون هم کاهش مییابد، در نتیجه در این بیماران دیابتی احتمال بروز هایپوگلایسمی (افت قند خون) در پی درمان بیشتر میشود. غیر از پانکراتیت دیابت میتواند عارضه هر نوع صدمه وارد شده به پانکراس شامل عفونتها، جراحی برداشتن پانکراس و سرطان پانکراس نیز باشد. اختلالات غدد درونریز چندین هورمون با عملکرد انسولین میتوانند مقابله کنند که ترشح بیش از حد هر یک از آنها میتواند منجر به دیابت شود. معمولاً این وضعیت در افرادی دیده میشود که از قبل به علت نواقص ترشح انسولین مستعد دیابت باشند. افزایش هورمون رشد و کورتیزول از اختلالات شایع هورمونی منجر به دیابت هستند که افزایش عوارض و مرگ و میر قلبیعروقی در این بیماریها را به دیابت ناشی این اختلالات هورمونی نسبت دادهاند. تخمین زده شده که در ۱۶–۵۶٪ از بیماران آگرومگالی دیابت وجود دارد و در کوشینگ شیوع دیابت به ۲۰–۵۰٪ میرسد. دیابت در اثر داروها یا مواد شیمیایی تخریب برگشتناپذیر سلولهای بتا در مواردی نادری در پی مصرف واکور (نوعی سم ضد موش) یا پنتامیدین وریدی ممکن است اتفاق بیفتد. برخی داروها هم میتوانند عملکرد انسولین را مختل کنند. به عنوان مثال نیکوتینیک اسید و گلوکوکورتیکوئیدها از این دسته هستند. بیمارانی که اینترفرون آلفا میگیرند هم در مواردی دچار آنتیبادیهای ضد جزایر پانکراس یا نقص شدید انسولین شدهاند. برخی از داروهای پر کاربرد و نسبتاً بیخطر هم با افزایش ریسک بروز دیابت ارتباط دارند، شامل داروهای ضدفشار خون تیازیدی، استاتینها و بتابلاکرها. در مورد استاتینها مطالعات نشان میدهد که این افزایش ریسک بسیار اندک است و در حال حاضر این افزایش ریسک توجیهکننده قطع یا کاهش مصرف استاتینها نیست. انواع نادر عفونتها: برخی عفونتها همچون عفونتهای سرخک و سایتومگالوویروس و عفونت با کوکساکی ویروسهای سابتایپ ۳ و ۴. انواع ناشی از ایمنی نادر: سندرم استیفمن، آنتیبادیهای ضد گیرنده انسولین سایر سندرمهای ژنتیکی که با افزایش ریسک دیابت همراه هستند: سندرم داون، سندرم کلاینفلتر، سندرم ترنر، سندرم ولفرام، آتاکسی فردریک، بیماری هانتینگتون، سندرم لاورنس-مون-بیدل، دیستروفی میوتونیک، پورفیریا، سندرم پرادر ویلی دستهبندیهای غیررسمی آخرین تقسیمبندی رسمی دیابت توسط انجمن دیابت آمریکا در ۱۹۹۷ بود و با وجود مشکلاتی که دارد هنوز توسط مراجع اصلی، مورد تأکید و استفاده است با این وجود مدتهای مدیدی است که مشخص شده دیابت یک بیماری هتروژن است و شاید نیاز به تقسیمبندی جدیدی باشد. در ذیل به چند دستهبندی پیشنهادی اشاره میگردد: دیابت نوع یک و نیم دیابت خودایمن نهفته بزرگسالان (Latent Autoimmune Diabetes in Adults LADA) که ان را زیرگروهی از نوع یک میدانند که خصوصیاتی از دیابت نوع دو را هم دارد و از این رو که در بین دو نوع یک و دو قرار دارد آن را یک و نیم گفتهاند. اینان با سن کمتر از ۵۰، لاغرتر بوده، سابقه شخصی یا خانوادگی بیماریهای خودایمن داشته و با احتمال بالا در عرض ۵ سال پس از شروع بیماری، نیازمند انسولین خواهند گشت. دیابت نوع ۳ شواهد اپیدمیولوژیکی و علمی نشانگر وجود ارتباط پاتوفیزیولوژی مشترک بین دیابت نوع 2 (T2DM) و بیماری آلزایمر (AD) میباشد. تا آنجا که این فرضیه مطرح شدهاست که AD ممکن است "دیابت نوع ۳" باشد. دانشمندان در پی تحقیقات خود دریافتند که مقاومت به انسولین که شاه علامت مکانیزم دیابت است، در مغز هم رخ میدهد. این نکته از آنجا مهم است که بر خلاف اعضای وابسته به انسولین یعنی عضله، کبد و بافت چربی، مغز جزو ارگانهای غیر وابسته به انسولین است و جهت ورود گلوکز به درون سلولهای عصبی نیازی به وجود انسولین نمیباشد و در ادامه متوجه شدند که این مقاومت با بروز بیماری الزایمر همراه است. مطالعه دیگری نشان داد که آلزایمر میتواند بدون بالا رفتن قند خون (هیپرگلایسمی) در مغز بروز کند. علاقهمندی رو به رشدی در تشخیص نقش ژنهای انسولین و فاکتور رشد مشابه انسولین (IGF) و گیرندههای مرتبط با آن (T2DM) در بروز اختلالات شناختی، آلزایمر و ضایعات اسکلتی عصبی ناشی از آلزایمر و ضایعات Aβ در مغز وجود دارد. این ارتباط نشان میدهد که انسولین و مکانیسم سیگنالینگ انسولین برای بقای نورونها بسیار مهم هستند و مطالعات نشان داد که کاهش رشد مغز و افزایش فسفوریلاسیون tau در موشهای دارای نقص در گیرنده انسولین ۲ و گیرنده انسولین عصبی وجود دارد. از سوی دیگر، مطالعات مختلف نشان دادهاند که لیگاندهای قابل استخراج آمیلوئید بتا (ADDL) هم ممکن است مسئول بروز این پدیده باشد. ADDL الیگومرهایی مشابه در مورفولوژی و سایز به پریونهای مرتبط با بیماریهای نورودژنراتیو هستند. ADDLها ممکن است باعث کاهش سطح انسولین و مقاومت به انسولین در مغز بیماران آلزایمری شوند. نتیجهگیری میشود که اصطلاح "دیابت نوع ۳" دقیقاً نشان دهنده این واقعیت است که بیماری آلزایمر نوعی دیابت است که به صورت انتخابی مغز را درگیر میکند و دارای ویژگیهای مولکولی و بیوشیمیایی است که با دیابت نوع ۱ و نوع ۲ همپوشانی دارد. دستهبندی پنج خوشهای جدید در این تقسیمبندی دیابت به جای دو نوع یک و دو در تقسیمبندی انجمن دیابت آمریکا به پنج خوشه (Cluster) به عنوان زیرگروههای دیابت دستهبندی شدهاند. هدف این است که بتوان برای هر خوشه درمان مناسب را در زمان مناسب شروع کرد تا به نتایج بهتری نایل شویم. در ۲ مارس ۲۰۱۸ گروهی از پژوهشگران در سوئد و فنلاند اعلام کردند که بر اساس تصویر پیچیدهتری که آنها از دیابت کشف کردهاند، دورهٔ جدیدی در تجویز داروها برای دیابت آغاز شدهاست. این دانشمندان میگویند بیماری دیابت دارای پنج نوع مختلف است که درمان متناسب برای هر نوع میتواند جداگانه تهیه و تجویز شود. آنها میگویند این نتیجهگیری آیندهٔ مراقبت از دیابت را دگرگون خواهد کرد اما تغییرات در درمان سریعاً صورت نخواهد گرفت. این مطالعه توسط مرکز دیابت دانشگاه لوند در سوئد و مؤسسهٔ پزشکی مولکولی فنلاند بر روی ۱۴٫۷۵۵ بیمار همراه با بررسی دقیق خون آنها انجام شدهاست. نتایج منتشر شده در دیابت و اندوکرینولوژی لنست نشان میدهند که بیماران میتوانند به پنج گروه متمایز تقسیم شوند: گروه اول: این گروه را دیابت خودایمنی شدید مینامند. اینان در سنین پایین مبتلا شده، شاخص توده بدنی انان(BMI) کم است، کمبود انسولین دارند و دارای اتو انتیبادیهای ضد گلوتامیک دکربوکسیلاز که شاخصه نوع یک کلاسیک است، میباشند لذا به دیابت نوع یک شبیه است و با آنکه بدن بیمار خصوصیات یک بدن سالم را نشان میدهد، ولی به خاطر عارضهٔ بیماری ایمنی توانایی تولید انسولین را ندارد. گروه دوم: این خوشه دیابت با کمبود شدید انسولین نام دارد. این بیماران به بیماران گروه اول بسیار شبیه هستند ولی با این تفاوت که شاخصه خودایمنی یعنی اتو انتیبادیهای ضد گلوتامیک دکربوکسیلاز را در سرم خود ندارند؛ لذا آنان توانایی تولید انسولین را ندارد ولی این اختلال از نقص در سیستم ایمنی بدن آنها ناشی نمیشود. گروه سوم: این خوشه دیابت با مقاومت انسولینی شدید نام گرفتهاست. بیمارانی که در این گروه قرار میگیرند بهطور کلی دچار عارضهٔ اضافهوزن هستند؛ و هرچند بدن این بیماران انسولین کافی تولید میکند، اما به دلیل مقاومت انسولینی شدید، بدن دیگر قادر به واکنشدهی به این هورمون نیست. گروه چهارم: این خوشه دیابت خفیف مرتبط با چاقی نام دارد که بیشتر در افرادی با اضافهوزن بالا مشاهده میشود، ولی این گروه، فاقد مقاومت واضحی نسبت به انسولین هستند و لذا از نظر متابولیک نسبت به بیماران گروه سوم به وضعیت معمولی نزدیکتر هستند. گروه پنجم: دیابت خفیف مرتبط با سن است؛ این خوشه معمولاً در افراد با سن بالا دیده میشود و جز سن بالا، مثل خوشه چهار، اختلال متابولیک واضحی ندارد و لذا علائم این گروه در مقایسه با بیماران سایر گروهها خفیفتر است. ارتباط تخمدان پلی کیست (PCO) با دیابت افراد مبتلا به PCOS اغلب مشکلاتی در متابولیسم دارند که میتواند منجر به مقاومت به انسولین و نوع ۲ این بیماری شود. علائم و نشانهها در مراحل ابتدایی ممکن است دیابت بدون علامت باشد. بسیاری از بیماران بهطور اتفاقی در یک آزمایش یا در حین غربالگری شناسایی میشوند. با بالاتر رفتن قند خون، علائم دیابت آشکارتر میشوند. پرادراری، پرنوشی، پرخوری، کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد، خستگی و تاری دید از علایم اولیه شایع دیابت است. بسیاری از بیماران در هنگام تشخیص بیماری چندین سال دیابت داشتهاند و حتی دچار عوارض دیابت شدهاند. در کودکان دچار دیابت نوع یک علایم معمولاً ناگهانی بارز میشوند، این افراد معمولاً قبلاً سالم بوده و چاق نبودهاند. در بزرگسالان این علایم معمولاً تدریجیتر بارز میشوند. عارضه کتواسیدوز میتواند به عنوان علامت شروعکننده بیماری هم در دیابت نوع یک بارز شود. در دیابت نوع دو معمولاً فرد تا سالها بدون علامت است. علایم معمولاً خفیف هستند و بهطور تدریجی بدتر میشوند. در نهایت فرد دچار خستگی مفرط و تاری دید شده و ممکن است دچار دهیدراتاسیون شود. در این بیماران عارضه کتواسیدوز به علت تولید انسولین اندک کمتر دیده میشود. با این حال قند خون میتواند به مقادیر بسیار بالایی افزایش یابد و فرد دچار عارضه شوک هایپراوسمولار شود. نتیجه یک مطالعه نشان میدهد که استرس و افسردگی، احتمال سکته مغزی و مرگ ناشی از بیماریهای قلبی عروقی را در بیماران مبتلا به دیابت بیش از دو برابر افزایش میدهد. عوارض حاد کتواسیدوز دیابتی: این عارضه با سه مشخصه بیوشیمیایی کتوز، اسیدوز و هایپرگلیسمی متمایز میشود. کتواسیدوز دیابتی میتواند به عنوان علامت اولیه در دیابت نوع یک بارز شود ولی معمولاً در بیماران تشخیص داده شده دیابت در موقعیتهایی که میزان انسولین خون کمتر از نیاز بدن است ایجاد میشود، همچون فراموش کردن دوز انسولین یا افزایش ناکافی دوز انسولین در وضعیتهای استرس همچون بیماری و جراحی. کتواسیدوز دیابتی با علایم تنفس کاسمال، نفس با بوی کتون، تهوع و استفراغ، دهیدراتاسیون و درد شکم یا کاهش سطح هوشیاری خود را نشان میدهد. درمان این وضعیت درمانی تخصصی است که معمولاً نیاز به بستری اورژانس در بخش مراقبتهای ویژه دارد. رکن اصلی درمان هیدراتاسیون و کنترل قند و اسیدوز است. سندرم هایپراسمولار هیپرگلیسمیک که قبلاً شوک یا کومای هایپراوسمولار نامیده میشد: مشخصه اصلی این عارضه هایپراوسمولاریتی خون است. این وضعیت شباهتهایی با کتواسیدوز دیابتی دارد با این تفاوت که وجود انسولین مانع از ایجاد کتونها و اسیدوز شدید میشود. در این وضعیت هایپرگلایسمی میتواند بسیار شدید و گاه بالای ۱۰۰۰ میلیگرم در دسیلیتر باشد. این وضعیت معمولاً در بیماران دیابت نوع دو دیده میشود، و معمولاً با وجود مقادیر بالای قند و نبود کتوز قابل توجه در حضور سایر علایم بالینی تشخیص داده میشود. در این بیماران دهیدراتاسیون شدیدتر است و متناسب با افزایش اوسمولاریته پلاسما سطح هوشیاری کاهش پیدا میکند. در این عارضه علایم عصبی شامل تشنج و وضعیتی شبیه سکته مغزی مشاهده میشود که با تصحیح اوسمولاریتی بهبود مییابد. درمان این وضعیت مرگبار باید تهاجمی باشد و شامل تجویز مایعات و انسولین است. هیپوگلیسمی یا افت گلوکز خون:افت قند به مقادیر کمتر از مقادیر طبیعی (۳٫۳ میلی مول در لیتر) که در واقع عارضه ناشی از داروهای کاهش دهنده قند خون است. این عارضه میتواند در پی افزایش مصرف گلوکز در موقعیتهایی همچون ورزش زیاده از حد، کمبود دریافت غذایی یا مصرف مشروبات الکلی ایجاد شود، این وضعیت میتواند شدید باشد و به کما یا تشنج منجر شود. وجود احتمال بروز این عارضه پایین آوردن انتظارات درمانی برای کنترل گلوکز خون را الزامی میکند. همچنین بروز آن باعث ایجاد ترس در بیمار نسبت به تکرار عارضه و بیتوجهی به کنترل قند میشود؛ لذا در درمان دیابت توجه جدی میشود که از این عارضه پیشگیری شود. در صورت بروز درمان بسته به شدت علایم میتواند با مصرف خوراکی یا تزریقی قند و انجام اقدامات تشخیصی و تعیین قند خون صورت گیرد. مزمن عوارض دیابت بهطور عمده به دو دسته تقسیم میشود: عوارض میکروواسکولار (ریز عروقی) شامل رتینوپاتی (نابینایی)، نفروپاتی (آسیبهای گلومرول و دفع آلبومین) و نوروپاتی (کاهش یا ازدست دادن حس درد) است. نفروپاتی دیابتی و بیماریهای کلیه: بیماریهای کلیه از یافتههای شایع در دیابتیها است. حدود نیمی از بیماران دیابتی در طول عمر خود علایم صدمه کلیوی را نشان میدهند. بیماری کلیه عارضه جدی است که میتواند منجر با کاهش طول و کیفیت عمر شود. نفروپاتی دیابتی شایعترین عارضه کلیوی دیابت است. نفروپاتی دیابتی به افزایش پیشرونده دفع پروتئین از ادرار (پروتئینوری) گفته میشود که در بیماران مزمن دیابتی دیده شده و منجر به کاهش عملکرد کلیه و در نهایت نارسایی کلیه میشود. عوامل خطر نفروپاتی دیابتی عبارت است از: طول مدت ابتلا به دیابت، کنترل قند ضعیف، فشار خون بالا، جنسیت مذکر، چاقی و مصرف سیگار. نفروپاتی مراحلی دارد که برای غربالگری، تشخیص و تعیین پروگنوز بیماری کاربرد دارد. در ابتدا بیماران دیابتی دفع طبیعی آلبومین دارند. در مراحل اولیه بروز نفروپاتی دفع پروتئین آلبومین در مقادیر اندک (میکروآلبومینوری) از ادرار ایجاد میشود. میزان دفع به تدریج افزایش مییابد تا در طی پیشرفت نفروپاتی به دفع واضح پروتئین از ادرار منجر شود. عبور از هر یک از این مراحل حدود پنج سال به طول میانجامد. در اواخر این روند سرعت افت عملکرد کلیه افزایش مییابد و لذا نارسایی کلیه در مراحل آخر بیماری آشکار میشود. علاوه بر نفروپاتی دیابتی، این بیماران ممکن است سایر بیماریهای کلیه همچون نفروپاتی ناشی از فشار خون و نفروپاتی ایسکمیک را دچار شوند. این بیماریها بهطور مستقل یا همزمان با نفروپاتی دیابتی اتفاق میافتند. بعضی مطالعات مطرح کردهاند که در نیمی از بیماران دیابتی دچار نارسایی کلیوی آلبومینوری وجود ندارد. این مسئله اهمیت توجه به سایر ارزیابیهای عملکرد کلیه علاوه بر آلبومین ادرار را مطرح میکند. رتینوپاتی دیابتی: دیابت میتواند باعث نابینایی شود، رتینوپاتی دیابتی شایعترین علت موارد جدید نابینایی در افراد مسن رتینوپاتی دیابتی است. کاهش بینایی همچنین با عوارض دیگری شامل افتادن، شکستگی استخوان ران و افزایش چهار برابر مرگ و میر همراه است. بهطور کلی رتینوپاتی دیابتی به سه شکل دیده میشود: ۱-آدم ماکولا (نشت عروقی منتشر یا موضعی در ماکولا) ۲-تجمع پیشرونده عروقی (میکروآنوریسم، خونریزیهای داخل شبکیه، خمیدگی عروقی، مالفورماسیونهای عروقی (رتینوپاتی دیابتی غیر پرولیفراتیو) و ۳-انسداد شریانی شبکیه در مراحل آخر. نوروپاتی دیابتی: بیماران دیابتی ممکن است دچار طیف گستردهای از اختلالات چندگانه اعصاب شوند که انواع اعصاب مختلف حسی و حرکتی را میتواند درگیر کند. این عارضه معمولاً طی ۱۰ سال از بروز بیماری در ۴۰ تا ۵۰ درصد از دیابتیها مشاهده میشود. افراد مبتلا شده به دیابت نوع یک تا پنج سال پس از بروز بیماری ممکن است دچار نوروپاتی نشوند اما در دیابت نوع دو ممکن است این عوارض از همان ابتدا وجود داشته باشند. فاکتورهای خطری که ریسک بروز نوروپاتی را در دیابتیها افزایش میدهند عبارتند از: افزایش میزان قند خون، افزایش تریگلیسیرید خون، شاخص توده بدنی بالا، مصرف سیگار و فشار خون بالا. زخم پای دیابتی تا حدود زیادی وابسته به نقص حسی ناشی از نوروپاتی دیابتی است که خود عارضه جدی است و میتواند منجر به قطع عضو شود. از مشکلات دیگر در نوروپاتی دیابتی دردهای نوروپاتیک است که ناشی از اختلال در اعصاب سمپاتیک است و میتواند مشکلات بسیاری برای بیمار و درمانگر ایجاد کند که شامل انواع پلی نوروپاتی یا مونونوروپاتی میباشد. از پلی نوروپاتیها میتوان به پلی نوروپاتی دیستال متقارن، پلی رادیکولوپاتی اشاره کرد. تشخیص زودرس نوروپاتی اهمیت زیادی در پیشگیری از عارضههای آن دارد. بهطور معمول این نوع اختلال دیابتی میتواند با درد مزمن شدید همراه باشد. عوارض ماکروواسکولار (درشت عروقی) بیماران دیابتی از افزایش قابل توجه ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی آترواسکلروزی رنج میبرند. این شامل سکته مغزی، بیماری عروق کرونر و بیماریهای عروق محیطی و بیماری لثه و دندان است. ریسک این بیماریها در هر دو نوع اصلی دیابت و حتی در سنین پایین افزایش یافتهاست. مشخص شدهاست که در افراد دیابتی جوان ریسک بروز سکته زودرس بیشتر از افراد سالم است. بیماری عروق کرونر: علت اصلی مرگ و میر در بیماران دیابتی بیماریهای قلبی است. ۶۵ تا ۸۰ درصد از دیابتیها در اثر بیماریهای قلبی میمیرند. بیماران دیابتی در ریسک بالاتری از بیماریهای قلبی هستند و این مشکلات در سنین پایینتری ایجاد میشود. بیماران دیابتی همچنین ریسک بالاتر ابتلا به ایسکمی قلبی ساکت دارند و یک سوم از سکتههای قلبی در این بیماران بدون علایم شناخته شده سکته اتفاق میافتد. سکته مغزی: دیابت یکی از ریسک فاکتورهای قابل تغییر مهم در اولین سکته ایسکمی مغزی است. دیابت ریسک سکته مغزی را در مردان ۲–۳ برابر و در زنان ۲–۵ برابر افزایش میدهد. دیابت همچنین ریسک بروز مجدد سکته مغزی را دو برابر افزایش میدهد. عوارض سکته مغزی در دیابتیها بدتر از سایر افراد است که این شامل هزینههای بیمارستانی، معلولیتها و نواقص عصبی باقیمانده، و مرگ و میر در بلندمدت میشود. بیماری عروق محیطی:دیابت اولین علت قطع عضو غیرتروماتیک اندام تحتانی به حساب میآید. زخم پا در حدود ۱۵٪ مبتلایان به دیابت نوع دو ایجاد میگردد و شایعترین محل آن شست پا میباشد. در جنس مذکر، دیابت طول کشیده بیشتر از ده سال، نوروپاتی محیطی، سیگارکشیدن، بیماری عروق محیطی و سابقه قطع عضو قبلی یا زخم بیشتر مشاهده میگردد. بیماری لثه و بیماری دیابت:احتمال ابتلا به بیماری پریودنتال در افراد مبتلا به دیابت بیشتر است. علت این موضوع، حساسیت بیشتر افراد مبتلا به دیابت در مقابله با عفونت است. در واقع، بیماری لثه ای اغلب به عنوان عارضهای از بیماری دیابت در نظر گرفته میشود. افرادی که دیابت آنها تحت کنترل نیست، در معرض خطر بیشتری هستند. خونریزی از لثه، آبسههای متعدد و تحلیل شدید استخوان، لقی دندان دراین افراد شایع است. ریسک فاکتورها و غربالگری دیابت نوع یک ریسک بروز دیابت یک را میتوان با بررسی سابقه خانوادگی این بیماری و توجه به سن بروز و جنسیت اعضا درگیر خانواده تخمین زد. همچنین راههای دیگری هم برای پیشبینی بروز دیابت نوع یک ارائه شدهاست ولی از آنجا که هنوز راهی برای پیشگیری یا متوقف کردن روند بیماری وجود ندارد استراتژیهای مختلفی که برای تشخیص زودرس دیابت نوع یک وجود دارد ارزش زیادی ندارند. دیابت نوع دو دیابت نوع دو تشخیص داده نشده یکی از مشکلات رایج در سیستمهای درمانی است. استفاده از آزمایشهای ساده قند میتواند این افراد را که در معرض دچار شدن به عوارض قابل پیشگیری دیابت هستند تشخیص دهد. آزمون غربالگری مورد استفاده برای تشخیص دیابت آزمون قند ناشتای خون و هموگلوبین A1C است. در صورتی که میزان قند ناشتا یا A1C در حد نزدیک به دیابت باشد انجام آزمایش تحمل قند ۷۵ گرمی نیز توصیه میشود. افرادی که در پی این آزمایشها قند بالایی داشته باشند ولی هنوز به میزان تشخیصی دیابت نرسیده باشند به عنوان اختلال تحمل گلوکز طبقهبندی میشوند. مشخص شده که این افراد هم در معرض عوارض ماکروسکولار دیابت به خصوص در زمینه سندرم متابولیک قرار دارند. ریسک فاکتورهای دیابت نوع دو سن بالای ۴۰ سال فامیل درجه اول مبتلا به دیابت نوع ۲ سابقه اختلالات قند پیشدیابتی (اختلال تحمل گلوکز، گلوکز ناشتای مختل) سابقه دیابت بارداری سابقه به دنیا آوردن نوزاد ماکروزوم (وزن بالاتر از حد طبیعی) وجود عوارض انتهایی دیابت روی اعضا بدن وجود فاکتورهای خطر بیماریهای قلبی عروقی (همچون چربی خون بالا، فشار خون بالا، چاقی) وجود بیماریهای مربوط به دیابت (سندرم تخمدان پلیکیستیک، آکانتوز نیگریکانز، عفونت اچ.آی. وی، برخی اختلالات روانپزشکی همچون شیزوفرنی، افسردگی و اختلال دوقطبی) مصرف داروهای مربوط به دیابت: کورتیکواستروئیدها، آنتیسایکوتیکهای آتیپیک، درمان اچآیوی/ایدز و غیره. تشخیص بر اساس آخرین معیارهای انجمن دیابت آمریکا تشخیص دیابت با ثبت یکی از موارد زیر قطعی است: ثبت حداقل یک میزان قند خون تصادفی بالای ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر به همراه علایم کلاسیک دیابت (پرنوشی، پرادراری، پرخوری) قند ناشتای پلاسمای بالاتر یا مساوی ۱۲۶ میلیگرم بر دسیلیتر (ناشتا به معنای هشت ساعت عدم مصرف هر نوع کالری قبل انجام آزمایش است) هموگلوبین A1C بالای ۶٫۵٪ نتیجه آزمایش تحمل قند ۷۵ گرمی خوراکی دو ساعته بالای ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر اختلالات پیشدیابتی در بیماران دیابت نوع دو، بیماری دیابت به تدریج و در عرض چندین سال بروز میکند. بیماران قبل از رسیدن به دیابت آشکار و واضح از یک مرحله مقدماتی بدون علامت عبور میکنند. این گروه «پیش دیابتی» (prediabetes) را برخی از منابع تحت عنوان افراد با «خطر افزایش یافته دیابت»(increased risk of diabetes) نامگذاری مینمایند و WHO یا سازمان بهداشت جهانی آنان را افراد با «هیپرگلیسمی بینابینی»(intermediate hyperglycemia) مینامد. در این گروه از بیماران، معیارهای مربوط به تشخیص بیماری دیابت، یعنی قند خون ناشتا (fasting plasma glucose FPG) یا هموگلوبین A1C یا مقادیر تست تحمل خوراکی قند (oral glucose tolerance test OGTT) از یک طرف از مقادیر نرمال مربوط بالاتر است و از طرف دیگر به حد لازم برای تشخیص بیماری دیابت شیرین نیز نمیرسد. بر این اساس در هر یک از روشهای سه گانهٔ تشخیص دیابت، ما با گروهی برخورد میکنیم که در بینابین مقادیر نرمال تا مقادیر دیابتی قرار دارند. در خصوص قند خون ناشتا، مقدار نرمال زیر ۱۰۰ میلیگرم در دسیلیتر است و حد لازم برای تشخیص دیابت ۱۲۶ میلیگرم در دسیلیتر است و از این رو بیمارانی که قند خون ناشتای آنان در مقادیر ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم در دسیلیتر قرار دارد این گروه از بیماران اختلال پیش دیابتی، با عنوان «اختلال قند ناشتا» (Impaired fasting glucose IFG) نامیده میشوند. در هموگلوبین A1c مقادیر نرمال زیر ۵٫۶٪ است و حد نصاب تشخیص دیابت بزرگتر مساوی ۶٫۵٪ است و لذا افرادی که مقادیر بین ۵٫۷٪ تا ۶٫۴٪ را دارند، جزو گروه پیش دیابتی قرار میگیرند. در تست تحمل قند، مقادیر نرمال قند خون، دو ساعت بعد از خوردن ۷۵ میلیگرم قند، کمتر از ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر است در حالیکه برای تشخیص دیابت این مقدار باید بزرگتر یا مساوی ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر باشد و به همین سبب این زیرگروه از بیماران پیشدیابتی که مقادیر این آزمایش آنان بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلیگرم در دسیلیتر باشد را به نام «اختلال تحمل قند»(impaired glucose tolerance IGT) مینامند. نکته مهم انست که افراد این سه گروه فوق لزوماً برهم منطبق نمیباشند، به عبارتی ممکن است فردی قند خون ناشتای وی در حد نرمال باشد ولی با تست تحمل قند، در گروه پیش دیابتی قرار گیرد. نکته بعدی انست که در میدان عمل بالینی، استفاده از تست تحمل قند، هرچند ابزار دقیقی است، نه برای تشخیص دیابت و نه برای تشخیص پیش دیابتی بهطور معمول توصیه نمیشود و از ان بیشتر برای انجام امور تحقیقاتی و اپیدمیولوژیک استفاده میگردد و معیارهای فعلی به استفاده از قند خون ناشتا یا هموگلوبین A1c به عنوان مناسبترین تست در افراد بدون علامت تأکید دارند. اما مهمترین موضوع در بیماران پیش دیابتی فرجام آنان و نحوه برخورد با این اختلال است. بیماران دیابت نوع دو قبل از ابتلا به بیماری دیابت باید از مرحله پیش دیابتی عبور نمایند و لذا این یک شانس را به این گروه در معرض خطر میدهد که با برخورد مناسب بتوانند جلوی پیشرفت دیابت را بگیرند. امروزه در خصوص درمان دارویی این بیماران اختلاف نظر وجود دارد. انجمن دیابت آمریکا ADA میگوید اگر فرد پیشدیابتی دارای معیارهای خطر بالا باشد، (شاخص توده بدنیBMI بالای ۳۵، سابقه خانوادگی دیابت در بستگان درجه اول یا خانمی که خود سابقهای از دیابت بارداری دارد)، بهتر است با متفورمین برای جلوگیری از بروز بیماری دیابت درمان شوند. اما اکثر افراد این معیارها را ندارند و برای آنان این نکته مورد توافق همگان میباشد که باید سبک زندگی خود را تغییر دهند. لازم است این افراد برنامهٔ مدونی برای کاهش وزن داشته باشند و همچنین افزایش فعالیت فیزیکی به صورت ورزش منظم حداقل ۵ بار در هفته را پیشه نمایند. این بیماران همچنین باید بهطور سالیانه از نظر ابتلا به بیماری دیابت مورد آزمایش قرار گیرند و در عین حال این افراد علاوه بر دیابت، در خطر بالاتری برای بیماریهای قلبی عروقی نیز قرار دارند و لذا لازمست که از نظر بیماریهای قلبی عروقی مورد غربالگری منظم قرار گیرند. پایش قند خون پایش قند خون به دو روش انجام میگیرد. پایش قند خون توسط خود بیمار که به آن خود پایشی میگویند. پایش قند خون توسط پزشک در خود پایشی، قند خون توسط خود بیمار و با استفاده از یکی از انواع دستگاههای خانگی اندازهگیری قند خون انجام میگیرد در این روش گلوکز پلاسما اندازهگیری میشود و نمایانگر میزان کنترل قند خون در کوتاه مدت است. ارزیابی کنترل دراز مدت قند خون توسط پزشک انجام میگردد که از طریق درخواست آزمایش هموگلوبین A1C صورت میگیرد و نمایانگر میزان کنترل قند خون در دو تا سه ماه اخیر است. باید توجه داشت که این دو روش مکمل یکدیگرند و هیچیک جای دیگری را نمیگیرد. پزشک با مرور اندازهگیریهای مکرر قند خون توسط بیمار و پاسخ آزمایشگاهی هموگلوبین A1C در خصوص نحوه ادامه درمان و مدیریت دیابت تصمیم میگیرد. خود پایشی قند خون یکی از وظایف بسیار مهم بیمار در کنترل بیماری دیابت، کنترل قند خون توسط خود بیمار با استفاده از دستگاه سنجش قند خون است. این روش به افراد دیابتی خصوصاً بیمارانی که انسولین تزریق میکنند یا بیمارانی که قند خون کنترل شدهای ندارند، کمک میکند که نظارت دقیقتری بر وضعیت خویش اعمال کنند و مسئولیت بیشتری برای اداره امور خود بر عهده گیرند. کنترل قند خون، مزایای فراوانی دارد. برای مثال کنترل قند خون قبل و ۲ ساعت بعد از صرف غذا به بیمار کمک میکند تا میزان تأثیر مصرف غذا بر قند خون را دریابد، پی بردن به این مسئله، بیمار را در انتخاب وعده غذایی مناسب یاری میدهد. همچنین میتوان با کنترل منظم قند خون در زمان فعالیت یا در زمان بیماری، میزان انسولین دریافتی را تنظیم کرد و بالاخره اینکه کنترل منظم قند خون، حس اعتماد بهنفس را در بیمار افزایش میدهد که توانسته از خود بهخوبی مراقبت کند. آموزش دیابت یا به عبارت کامل تر «آموزش خود مدیریتی دیابت» یک اصطلاح گسترده در تشریح آموزش در مورد بیماری دیابت، پاتوفیزیولوژی، درمان، سازو کار مدیریت بیماری و ایجاد انگیزه برای مدیریت بیماری میباشد. تاریخچه آموزش دیابت نخستین بار توسط آپولینیر بوشاردات، دیابتولوژیست (متخصص دیابت) برجسته فرانسوی در قرن ۱۹ میلادی در مجله دیابتولوژیا مطرح گردید. مهارتهای خود مدیریتی دیابت، از جمله آزمایش شخصی گلوکز ادرار به عنوان روشی برای پایش وضعیت بیماری، توسط بوشاردات به بیماران آموخته میشد و سازوکار بروز دیابت در افراد و نیز تأثیرات اصلاح سبک زندگی نظیر فعالیت بدنی، توسط وی به دقت بررسی گردید. بوشاردات از نخستین پژوهشگرانی است که به نقش احتمالی لوزالمعده در بروز دیابت اشاره نمود. اهمیت آموزش دیابت از اوایل قرن ۱۹ میلادی و با معرفی مفهومی با عنوان «خود مدیریتی» در ادبیات پزشکی مرتبط با بیماریهای مزمن نظیر دیابت، مطالعات گستردهای در زمینه توانمندسازی بیماران دیابتی برای کنترل شخصی دیابت صورت گرفت. ایفای نقش «مدرس دیابت» در ابتدا به عهده پزشکان معالج گذاشته شد و پزشکان یا گذشت زمان، تفهیم ضرورتهای مدیریت بیماری به بیماران را سرلوحه مراقبتهای تخصصی خود قرار دادند. با این حال، با گذشت زمان و مشاهده موانع متعددی که بر سر راه آموزش دیابت به بیماران وجود داشت، از جمله مشغله زیاد پزشکان، عدم توجه کافی به نیازهای بیمار و عدم باور به این اصل، سبب شد تا این وظیفه به سایر پرسنل بهداشتی نظیر پرستاران منتقل شود. دستگاه سنجش قند خون انواع متعددی از این دستگاهها در ایران وجود دارد. علاوه بر انواع خارجی، نوع داخلی ان نیز تولید شدهاست. این دستگاهها دارای دو بخش الکترونیکی و نوار اندازهگیری قند خون هستند. نوارها یک بار مصرف و تنها در دستگاه مورد نظر قابل استفاده است در صورت عدم تولید هر کدام از این بخشها توسط شرکت سازنده، دستگاهی که در اختیار بیمار است غیرقابل استفاده میشود؛ از طرف دیگر انواع تقلبی و تاریخ مصرف گذشته نوارهای دستگاه سنجش قند در بازار ایران موجود است لذا بهترین گزینه برای انتخاب نوع دستگاه، مراجعه به لیست دستگاههای سنجش قند خون مورد تأیید وزارت بهداشت است. وزارت بهداشت دستگاههای مجوزدار و مورد تأیید این وزارتخانه را به همراه نوع گواهیهای معتبر آنها اعلام مینماید. در هر صورت با توجه به تعداد زیاد پایشگرهای گلوکز در دسترس، حضور یک آموزش دهنده مجرب دیابت جهت کمک به بیمار برای انتخاب نوع پایشگر مناسب بیمار و یادگیری طرز صحیح استفاده از ان دستگاه، الزامی است. پیشگیری برای پیشگیری از تشکیل زخمهای دیابتی راههای مختلفی وجود دارد که عبارتند از: پرهیز از سیگار، تحت کنترل داشتن قند و فشار خون و کلسترول، ورزش برای تحریک جریان خون، تمیز نگه داشتن پاها، بررسی کردن هر روز پاها به منظور یافتن خراش و ترک خوردگی پوست، خشک کردن پاها بعد از حمام. کنترل میزان قند خون از مهمترین موضوعها در برخورد با بیماری دیابت است. به تازگی محققان دانشگاه لیدز آمریکا با استفاده از فناوری لیزر موفق به تولید یک دستگاه غیرتهاجمی شدهاند که قندخون دیابتی را کنترل میکند. این سیستم GlucoSense نام دارد و بدون هیچ سوزن یا جراحی، قندخون را بهطور مداوم اندازهگیری میکند. در این روش، بیمار انگشت خود را روی حسگر شیشهای کوچکی قرار میدهد. در این هنگام، یک پرتو لیزر کم توان به انگشت تابیده میشود. بخشی از این پرتو توسط گلوکز خون جذب و باقیمانده به حسگر شیشهای بازتاب میشود. ورزش و دیابت ورزش به دیابتیها کمک میکند که از شر حملههای قلبی و نابینایی و آسیبهای عصبی در امان باشند. وقتی که غذا میخورید سطح قند خونتان افزایش مییابد. هر چه بیشتر سطح خون افزایش یابد قند بیشتری به یاختهها میچسبد. وقتی که قند به یاخته بچسبد دیگر نمیتواند از آن جدا شود و تبدیل به مادهای زیانآور به نام سوربیتول میشود که این ماده میتواند باعث نابینایی و ناشنوایی و آسیبهای مغزی و قلبی و نشانگان پاهای سوزان و ... گردد. وقتی که قند وارد بدن شما میشود فقط میتواند در یاختههای کبد و ماهیچه ذخیره گردد. اگر یاختههای کبد و ماهیچه از کربوهیدرات اشباع باشند، قندها دیگر جایی برای رفتن ندارند. اگر ذخیره یاختههای ماهیچه در پی ورزش کردن مصرف گردد پس از صرف غذا قندها به وسیله ماهیچه جذب میشوند و مقدار آنها در خون افزایش نمییابد؛ بنابراین اگر با یک برنامه ورزشی منظم بتوانیم ذخیره قند ماهیچهها را کاهش دهیم مسلماً میتوانیم شاهد بهبود همهجانبه عوارض بیماری دیابت باشیم. زخمهای دیابتی زخمهای دیابتی، جراحتهایی در پوست، چشم، اعضای موکوسی یا یک تغییر ماکروسکوپی در اپیتلیوم نرمال افراد دیابتی تیپ ۱ و ۲ میباشد. بیش از ۷۵ ٪ افراد دیابتی، مبتلا به زخمهای دیابتی هستند که در آمریکا بیش از ۸۰ ٪ آنها منجر به قطع عضو میشوند که در صورت مراجعه به خوبی درمان میشدند. زخمها در هنگام بروز، مستعد عفونت هستند (اگرچه عفونت به ندرت در اتیولوژی زخمهای دیابتی دخالت دارد). این جراحتها معمولاً به دلیل زخمهای اولیه، التهاب، عفونت یا شرایط دارویی ایجاد میشوند که سلامتی را بهخطر میاندازند. بهطور کلی افرادی با سابقه دیابت بیش از ۱۰ سال، جنس مذکر (مردها)، عوارض قلبیعروقی، عوارض کلیوی، بیشتر از دیگر بیماران دیابتی، در معرض خطر زخم پای دیابتی میباشند. دیگر دلایل ایجاد این زخمها شامل عفونت ثانویه (باکتری، قارچ یا ویروس) و ضعف شدید بیمار میباشند. علایم زخم دیابتی علایم شایع در عفونتهای پای دیابتی شامل موارد زیر میباشد میخچه ناهنجاریهای استخوان پا* تب، قرمزی، آدم یا دیگر علایم عفونت بافتی که روی محل جدید عفونت به وجود(scar) میآید زخمهای پا که در ا ثر آسیب عصبی یا جریان خون ضعیف به وجود میآیند (زخمها اغلب بالای قوزک یا زیر شست یا در محلی از پا که ناشی از نامناسب بودن کفش است، تشکیل میشود). تغییر شکل عضلات، پوست یا استخوان پا در اثر آسیب عصبی و گردش خون ضعیف کند بودن مراحل بهبود زخم پینه بستن پا و انگشتان چماقی درمان درواقع درمانی قطعی برای دیابت وجود ندارد و تنها میتوان آن را کنترل کرد که در مراحل حاد قرار نگیرد. جایگزینی سلولهای β از دست رفته، نقش بسزایی در تنظیم قند خون و کاهش اختلالات دیابتی دارد. در طی دهههای گذشته استراتژیهای مختلفی برای جایگزینی سلولهای β از دست رفته به کار گرفته شد. پیوند جزایر لانگرهانس پانکراس یکی از این راهکارها میباشد که بهطور موفقیتآمیزی در کلینیک صورت گرفتهاست. اما در عمل به دلیل کمبود افراد دهنده پیوند و چالش بر سر سرکوب سیستم ایمنی فرد دریافتکننده محدود گشت. از راهکارهای دیگر، جایگزینی سلولهای β از دست رفته از طریق سلولهای α پانکراسی میباشد (تمایز سلولهای α به β پانکراس). فاکتور رونویسی Arx، یکی از فاکتورهای مهمی است که در حین تشکیل پانکراس باعث تفاوت سرنوشت سلولهای α و β پانکراسی میشود. بیان این فاکتور رونویسی باعث تبدیل سلولهای پیش ساز اندوکراینی پانکراس به سلولهای α میگردد. این فاکتور با سرکوب بیان فاکتور رونویسی Pax4 باعث بیان فاکتورهای زیردست اختصاصی سلولهای α میگردد. عدم بیان Arx و بیان Pax4 باعث ایجاد سلولهای β پانکراسی میشود؛ بنابراین مطالعه بر روی حذف ژن Arx و در نتیجه بیان Pax4 زمینه مطالعاتی محققان را برای جایگزینی سلولهای β فراهم کرد. با این حال به نظر میرسد که فاکتورهای رونویسی تنها فاکتورهای دخیل در تمایز سلولهای α به β نیستند. در مطالعهای که در این راستا انجام شد از سلولهای بنیادی برای ایجاد سلولهای β تولیدکننده انسولین استفاده شد. اما مشاهدات حاکی از این بود که این سلولها توانایی پاسخ گویی به محرک خارج سلولی گلوکز را ندارند. با وارد کردن این سلولها به بدن موش و بلوغ این سلولها به مدت پنج ماه، این سلولها توانایی بالانس قند خون را نسبت به محرک خارج سلولی گلوکز پیدا میکنند. به نظر میرسد که تغییرات اپی ژنتیکی نقش قابل ملاحظهای در تعیین سرنوشت سلولهای اندوکراینی و بلوغ کامل آنها دارد. بعبارتی فاکتورهای رونویسی و تغییرات اپی ژنتیکی هردو با همکاری هم نقش در تعیین سرنوشت یک سلول و بروز ویژگی اختصاصی برای آن سلول دارند. متیلاسیون DNA از جمله تغییرات اپی ژنتیکی است که در بقای یک سلول نقش دارد. مطالعات اخیر نشان داده که نقش متیلاسیون در سلولهای α پانکراسی تنها در بقای سلولی خلاصه نمیشود. در این سلولها متیلاسیون DNA باعث حفظ ویژگی اختصاصی سلولهای α و تمایز آنها از سایر سلولهای اندوکراینی میگردد. Dnmt1 یکی از آنزیمهایی است که در متیلاسیون DNA نقش دارد و محققان به مطالعه همزمان این آنزیم و فاکتور رونویسی Arx برای تمایز سلولهای α به β میپردازند. حذف فاکتور رونویسی Arx به تنهایی باعث تبدیل ۳۰٪ از سلولهای α به سلولهای مشابه β بعد از ۱۲ هفته میشود. اما سلولهای جدید تولید شده مارکرهای اختصاصی بلوغ سلولهای β را ندارند. در مقابل با حذف Dnmt1، هیچیک از فاکتورهای اولیه اختصاصی سلولهای β بعد از ۱۰ ماه مشاهده نشد. در مرحله بعد، حذف هردو فاکتور Arx و Dnmt1 صورت گرفت. در هفته ۱۲ ام از حذف این دو فاکتور بیش از ۵۰٪ از سلولهای α، توانایی تولید انسولین را پیدا کردند و بیان فاکتورهای اختصاصی مرتبط با بلوغ سلولهای β مشاهده شد. نکته قابل توجه این است که سلولهای β جدید تولید شده از لحاظ خواص فیزیولوژی نیز مشابه سلولهای β اصلی میباشند. در نتیجه این تحقیقات اهمیت دو فاکتور Arx و Dnmt1 در حفظ ویژگی سلولهای α مشخص گردید و نشان داده شد که حذف این دو فاکتور در بروز ویژگیهای اختصاصی سلولهای β دخیل است. برای زخم دیابت نیز میتوان درمان را در نظر گرفت. درمان زخمهای دیابتی به طرق مختلف انجام میگیرد: مراقبت پا: که شامل مرطوب نگه داشتن محیط زخم با ا انتخاب ماده مناسب، همچنین خشک نگه داشتن لبههای زخم. در بیماران دیابتی وابسته به انسولین که مبتلا به زخم هستند، مراقبتها حدود ۳ سال ادامه مییابد. آنتیبیوتیکها: آنتیبیوتیکها حتی زمانی که عفونتها بروز نکردهاند (پروفیلاکتیک) تجویز میشوند تا از بروز عفونت جلوگیری شود. کنترل قند خون: یکی از عوامل ایجاد زخمهای دیابتی، بالا بودن قند خون است. بالا بودن قند خون ایمنی را کاهش میدهد و بهبودی زخم را به تأخیر میاندازد. کنترل قند خون چه به صورت تجویز دارویی و چه به صورت غذایی و همچنین تجویز انسولین به صورت کوتاه مدت زخم را بهبود میبخشد و قند اولیه را کنترل میکند. پیوند پوست: پیوند پوست نیز میتواند زخمهای دیابتی را درمان کند. جراحی: برداشت بافت مرده اطراف محل زخم معمولاً برای تمیز کردن و بهبودی زخمها انجام میشود. جراحی بای پس، جریان خون را در شریان پا بهبود میبخشد که ممکن است در التیام زخم و جلوگیری از قطع عضو کمککننده باشد و در پایان قطع عضو برای متوقف کردن گسترش عفونت نیاز است. اکسیژن درمانی هایپر باریک: افزایش ۵ برابر غلظت O از ۲۰ ٪ تا ۱۰۰ ٪ و افزایش فشار آن از ۱ اتمسفر به ۲ اتمسفر در مجموع منجر به ۱۰ برابر شدن میزان اکسیژن میشود که یکی از اثرات آن به وجود آمدن رگهای خونی بیشتر در محل میباشد که منجر به کاهش جریان خون و مناسب تر شدن جریان به مناطقی که بلوک خونی دارند میگردد. به نظر میرسد درمان اکسیژن هایپر باریک به کاهش قطع عضو کمک میکند. محققان آمریکایی اعتقاد دارند درمان رایج دیابت میتواند با روند درمان پیری، به بزرگسالان کمک کند تا ۱۲۰ سالگی خوب زندگی کنند. بسیاری از افراد پس از آغاز درمان و استفاده از دارو حتی از قبل هم چاقتر میشوند و این بدان علت است که فرد دیابتی کنترلی بر روی عادتهای غذایی خود ندارد و حتی داروهایی که برای درمان فرد استفاده میشود نمیتوانند کارای مورد نظر را داشته باشند تا زمانی که عادتهای غذایی درست دنبال شود و به همین علت فرد دچار اضافه وزن و چاقی میشود. لوزالمعده به منظور جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون پس از صرف غذا مقداری انسولین در خون وارد میکند و انسولین با راندن قندها به درون یاختهها از وقوع این امر جلوگیری میکند. اما انسولین و تمام داروهایی که از آن ساخته میشوند باعث میشوند که شما همواره احساس گرسنگی کنید، بنابراین در تجویز انسولین سعی این است که با کمترین میزان مصرف انسولین بتوانیم از بالا رفتن قند خون جلوگیری به عمل بیاوریم. پرهیز غذایی بسیاری از افرادی که بعد از سن ۴۰ سالگی دچار دیابت میگردند با رعایت یک رژیم غذایی مشتمل بر مصرف سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و ماهی و محدود کردن شدید فراوردههای شیرینیپزی و شکر و محدود کردن دریافت کربوهیدرات میتوانند حال خود را بهبود بخشند. بسیاری از کسانی که دچار دیابت شدهاند انسولین مصرف میکنند آنها توانایی کافی برای پاسخ دادن به انسولین را ندارند و این امر به علت وزن بالا و مصرف زیاد قندهای تصفیه شده از سوی آنهاست. اولین دستور برای برطرف کردن این حالت استفاده از غلات و دانههای کامل به جای فراوردههای شیرینی و نانپزی (آرد سفید) است. این امر با کمک به احساس سیری و خوردن کمتر باعث محدود کردن دریافت مهمترین منبع دریافت چربیها خواهد گردید. طبق نظر پزشکی گیاهی برای کنترل دیابت میتوان از عرقیات گیاهی همچون:۱- شنبلیله ۲- برگ زیتون ۳- ماستیک ۴- مارتیغال ۵- دارچین ۶- فلفل قرمز ۷- برگ گردو ۸- گزنه و... استفاده کرد؛ و موادی مانند نان سبوس دار و سیب و انار و گردو، کدو، بامیه، در درمان دیابت نقش دارند. برپایه پژوهشهایی که در اروپا انجام گرفتهاست نشان داده شده که دریافت مقادیر بسیار زیاد پروتئین به کلیههای یک فرد دیابتی آسیب وارد میکند بنابراین دیابتیها باید از مقادیر کمتر گوشت و ماکیان و تخم مرغ استفاده نمایند. همچنین تحقیقات اخیر نشان میدهد که کربوهیدراتهای تصفیه شده میزان نیاز به انسولین را افزایش و چربیهای غیر اشباع تکپیوندی و چندپیوندی موجود در سبزیجات و چربیهای امگا-۳ موجود در روغن ماهی و همچنین استفاده از آرد کامل و دانههای کامل به جای آرد تصفیه شده نیاز به انسولین را کاهش میدهد. سطح بالای قند خون بعد از صرف غذا موجب میشود که قندها به یاختهها چسبیده و تبدیل به مادهای سمی (برای یاختهها) به نام سوربیتول شوند که این ماده به اعصاب و کلیه و رگها و قلب آسیب خواهد رساند. نقش ویتامینها در دیابت نقش ویتامینها در دیابت از دیرباز مورد بحث بودهاست و تاکنون برای آنها نقش معینی مشخص نشدهاست. همواره سؤال این بوده که اگر در مواردی همراهی دیابت با اختلالات ویتامینی دیده میشود، ایا این رابطه به صورت رابطه علت و معلولی است یا خیر و اگر فوایدی در مصرف ویتامین دیده میشود، ایا به دلیل آثار آنتیاکسیدان انهاست یا به دلیل اثر مستقیم آنها در دیابت و اینکه ایا این اثر تنها در افراد خاصی ظاهر میگردد یا اینکه در تمام بیماران دیابتی مفید است. بسیاری از بیماران ویتامینها را استفاده مینمایند و گروهی از پزشکان آن را پیشنهاد میدهند و بعضی از بیماران فوایدی نیز برای ان ذکر میکنند ولی این توصیهها هنوز اعتبار قطعی علمی ندارد. مطالعات نشان داده که کمبود ویتامین دی (D) همراه ازدیاد خطر بروز دیابت است ولی در عین حال مصرف ویتامین دی (D) به صورت کمکی اثری در کاهش بروز دیابت نداشتهاست. متا آنالیز یکسری از مطالعات نشان داد که قدرت ویتامین د (D) در پیشگیری از دیابت نوع یک وابسته به دوز و مدت مصرف انست لذا مطالعاتی در این خصوص انجام شد. یک مطالعه نشان داد که مصرف روزانه ۲۰۰۰ واحد ویتامین دی (D) در طی اولین سال زندگی در شیرخواران با کاهش خطر بروز دیابت نوع یک همراه است ولی نتوانستند یک رابطه علت و معلولی را اثبات نمایند. در مطالعه دیگری مصرف ۲۰۰۰ واحد در روز ویتامین د3 (D3) با مصرف روزانه ۴۰۰ واحد که دوز معمول ان است مورد مقایسه قرار گرفت ولی در این بررسی کودکانی وارد مطالعه شده بودند که دارای استعداد ژنتیکی بالایی برای دیابت بودند و لذا قابل تعمیم به کودکان عادی نمیباشد. با این وجود بعضی منابع مصرف ویتامین دی (D) را توصیه ضمنی میکنند مثلاً یکی از منابع اندوکرینولوژی (غدد درونریز) مینویسد: «در بعضی مطالعات ثابت شده که ویتامین دی (D) مقاومت به انسولین را کم کرده و در کاهش وزن و کنترل اشتها نیز مفید است» هر چند که منابع این استدلال خود را ذکر نکردهاست. ویتامین ب3 (B3) یا نیکوتین امید در یک مطالعه اروپایی به نام «آزمایش اروپایی مداخله در دیابت بتوسط نیکوتینامید»(European Nicotinamide Diabetes Intervention Trial ENDIT) مورد آزمایش قرار گرفت و هیچگونه اثر مفیدی از خود در دیابت نشان نداد. رابطه دیابت و ویتامین آ (A) مدت مدیدی مورد مجادله بودهاست. اولین بار در سالهای ۱۹۲۹ و ۱۹۳۰ دانشمندان متوجه این رابطه شدند و تاکنون بحث در این خصوص ادامه داشتهاست. اخیراً یک مطالعه نشان داد که سلولهای بتای پانکراس که محل تولید انسولین هستند، دارای گیرندههایی برای یک متابولیت ویتامین آ (A) به نام all-trans retinoic acid ATRA هستند و لذا برای ویتامین آ (A) یک رابطه علی با دیابت فرض شدهاست هر چند این نظریه نیاز به ارزیابی و تأیید دارد. در عین حال گاهی در مطالعات سوگیری یا تورش هم دیده شدهاست؛ مثلاً یکسری از مطالعات فوایدی از آثار ویتامین ایی (E) یا ویتامین سی (C) در دیابت نشان دادهاند و دلیل آن را کاهش هموگلوبین A1C ذکر نمودهاند. هموگلوبین A1C ناشی از قنددار شدن یا گلیکاسیون (glycation) هموگلوبین است و هر چه قند خون بالاتر باشد، میزان هموگلوبین A1C نیز بالاتر میرود و بر عکس هر چه قند خون بهتر کنترل گردد، میزان هموگلوبین A1C پایینتر است به همین علت یکی از مهمترین آزمایشها در اثبات کنترل مناسب دیابت، میزان هموگلوبین A1C است. ویتامین ایی (E) یا ویتامین سی (C) هر دو از طریق واکنش شیمیایی و نه کم کردن قند خون، مانع گلیکاسیون (glycation) هموگلوبین میگردند لذا هر چند بظاهر مصرف آنان موجب کاهش هموگلوبین A1C شده و اینطور نتیجه گرفته شده که این ویتامینها موجب کاهش قند خون شدهاند ولی در حقیقت این امر ناشی از دخالت آنان در یک واکنش شیمیایی است و نه اثر بر قند خون و لذا این ویتامینها اثری واقعی در کاهش قند خون نداشتهاند. گاهی نیز موضوع برعکس است یعنی دیابت روی کاهش ویتامین اثر داشتهاست؛ مثلاً مصرف دراز مدت متفورمین که یکی از داروهای دیابت است، گاهی موجب کاهش ویتامین ب12 (B12) میگردد. نکتهای که باید در مطالعات به ان توجه نمود انست که فواید احتمالی مصرف ویتامینها، در افراد دارای کمبود ویتامین مورد نظر دیده شدهاست و این امر دلالتی بر توصیه به مصرف این ویتامینها در تمامی افراد دیابتی بدون کمبود آنها ندارد و به همین سبب است که معتبرترین مرجع دنیا مینویسد: «هیچ شواهد روشنی برای مفید بودن ویتامینها در دیابت در افرادی که کمبود ویتامینی ندارند، وجود ندارد» و سپس میگوید: «کاربرد روتین ویتامینهایی مثل ایی (E)، سی (C)، دی (D) و آ (A) در دیابت توصیه نمیشود چون هنوز شواهد کافی برای کارایی آنان در دسترس نمیباشد و خطرات احتمالی مصرف دراز مدت این فراوردهها نیز نامعلوم است.» نقش شیرینکنندهها در دیابت شیرینکنندهها به صورت ذیل دستهبندی میشوند: شیرینکنندههای مغذی قندهای غذایی؛ گروهی از کربوهیدراتهای طبیعی هستند که طعم شیرین را در غذاها ایجاد مینمایند. این قندهای طبیعی در مواردی که حاوی گلوکز هستند، در دیابت نه تنها توصیه نمیشوند بلکه باید مصرف آنان محدود گردد. متابولیسم فروکتوز وابسته به انسولین نمیباشد و لذا ممکن است تصور گردد که در بیماری قند بیضرر باشد، هر چند که باید توجه داشت که فروکتوز میتواند در کبد تبدیل به گلوکز و گلیکوژن شده و مطالعات، ضررهای زیاد دیگری از جمله اختلالات چربی را در مصرف فروکتوز فراوان مشاهده نمودهاند و لذا مصرف زیاد ان در حال حاضر در دیابت توصیه نمیشود. گلوکز یا دکستروز فروکتوز یا قند میوه سوکروز که ۵۰٪ گلوکز و ۵۰٪ فروکتوز است. قند ذرت که به ان شربت ذرت هم میگویند و حاوی مقدار زیادی گلوکز است. مالتوز که قند موجود در جو و آبجو است. عسل که ۳۵٪ گلوکز و ۴۵٪ فروکتوز دارد پلی اولها یا الکلهای قندی؛ اینها هر چند نوعی کربوهیدرات هستند ولی از نظر تکنیکی قند محسوب نمیگردند و از این رو به عنوان جایگزین قندهای طبیعی توصیه میشوند و به همین دلیل هم فراوردههای حاوی آنان را با برچسب «بدون قند» روانه بازار مینمایند. با این وجود باید توجه داشت که این فراوردهها به راحتی در کبد به قند تبدیل میشوند و اگر زیاد مصرف گردند، مضرات زیادی نیز دارند. این فراوردههای شیرینکننده برای دیابت توصیه نمیشوند. سوربیتول زایلیتول ایزومالت مانیتول شیرینکنندههای غیر مغذی انواع متعددی از شیرینکنندههای غیر مغذی در دسترس قرار دارند. مدت زیادی است که بحث بر سر دو مطلب دور میزند اول آنکه ایا این شیرینکنندههای جایگزین قند، سالم هستند و برای مصرف در بیماران ایمن است؟ و دوم آنکه ایا اگر این فراوردهها به جای قند مصرف گردند، در کنترل بیماری دیابت و کاهش قند خون بیماران اثری دارد؟ برای پاسخ به این سوالات دو انجمن علمی آمریکا با اعتبار جهانی، یعنی انجمن قلب آمریکا و انجمن دیابت آمریکا در سال ۲۰۱۲ یک بیانیه مشترک در خصوص شیرینکنندههای غیر مغذی با بررسی شش مورد از آنها که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا مجوز گرفته بودند، صادر نمودند که در دو مجله علمی چاپ گردید. نتیجه این بیانیه اینست که احتمالاً مصرف این شیرینکنندهها برای بیماران دیابتی مفید باشد. این فراوردهها عبارتند از: اسپارتام آسهسولفام کا نئوتام ساخارین سوکرالوز استویا شک و تردید در مورد شیرینکنندههای غیر مغذی همچنان در بین صاحب نظران ادامه دارد. گاردنر نویسنده اول بیانیه مشترک میگوید «ما فقط روی همین شش مورد تأیید شده نظر دادیم و بقیه را بررسی نکردهایم» و از طرف دیگر یکی از استادان دانشگاه هاروارد در ایمن بودن آنها تردید دارد و میگوید «تاییدیه سازمان غذا و دارو لزوماً به معنای ایمن بودن فراورده نمیباشد و بهتر است به این فراوردهها مثل برچسب نیکوتین نگاه شود یعنی آنکه این فراوردهها مسلماً از شیرینکنندههای مغذی بهترند ولی به عنوان بخشی از رژیم غذایی مناسب نباید در نظر گرفته شوند.» همین شکها باعث شده که در بین معتبرترین کتب طب داخلی تنها هاریسون در یک نیم خط بگوید «کاهش کالری و استفاده از شیرینکنندههای غیر مغذی در کنترل دیابت موثرند.» و کتاب سیسیل در این خصوص سکوت اختیار کند و در بین معتبرترین کتب اندوکرینولوژی (غدد درونریز) کتاب اندوکرینولوژی (غدد درونریز) ویلیام و کتاب اندوکرینولوژی (غدد درونریز) – بزرگسالان و کودکان - نیز در مبحث دیابت خود چیزی از شیرینکنندههای جایگزین بیان نمیکنند که بیانگر همان تردیدها در خصوص توصیه قاطع بر مصرف انانست. عسل و دیابت عسل محتوی گلوکز و فروکتوز است شکر سفید که نام علمی ان ساکاروز میباشد نیز ترکیبی از گلوکز و فروکتوز است اما ایندو با هم تفاوتهایی دارند. محتوای کربوهیدراتی عسل بسته به تغذیه، ژنتیک و محل زندگی زنبورها فرق میکند در یک مطالعه محتوای کربوهیدراتی عسل به صورت ذیل است: فروکتوز ۳۸٫۲٪ گلوکوز ۳۱٫۳٪ مالتوز ۷٫۱٪ سوکروز ۱٫۳٪ در مطالعه دیگری در المان بدین صورت بودهاست: فروکتوز ۲۸–۴۱٪ گلوکوز۲۲–۳۵٪ علیرغم اینکه متون قدیمی در مورد فواید غذایی و درمانی عسل نوشتهاند، علوم پزشکی مدرن چندان اعتقادی به ان در درمان دیابت ندارد. عسل نوعی کربوهیدرات است درست همانند نان و برنج و سیب زمینی و لذا بسیاری از منابع مصرف ان را در دیابت صلاح نمیدانند یعنی تفاوتی در مصرف عسل و شکر وجود ندارد حتی این احتمال وجود دارد که چون عسل شیرینتر است و در یک قاشق، محتوی کالری بالاتری است، فرد با اشتباه محاسباتی، علیرغم مصرف حجم کمتر، مقدار بیشتری کالری مصرف نماید. اخیراً نگاهها به مصرف عسل در دیابت جلب شدهاست و علت ان تمایل عمومی به طب گیاهی و اقبال مردمی به درمانهای تکمیلی از یک طرف و مطالعات روی جوندگان بود که فوایدی را نشان دادند. اینکه ایا این فواید در انسانها نیز صدق میگند یا خیر و اینکه ایا این فواید مربوط به محتویات کربوهیدراتی عسل است یا ناشی از سایر موادی است که در عسل وجود دارد و در شکر موجود نمیباشد، نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. از جمله مواردی که عنوان شدهاست اینست که احتمال دارد که فوایدی که دیده شدهاست به دلیل وجود مواد آنتیاکسیدان در عسل باشد. هر چند در یک سری از مطالعات مزایای متابولیک در مصرف کنترل شده عسل در دیابت نوع یک و دو دیده شدهاست ولی در کل در مطالعات بالینی انجام شده، هنوز فواید روشنی برای توصیه به مصرف عسل در بیماران دیابتی یافت نشدهاست و در واقع شواهد علمی در مجموع به ضرر مصرف آزادانه انست. در دو مطالعه یکی در ایران و دیگری در عربستان نیز مشاهده شد که هر چند عسل فوایدی مثل کاهش وزن یا بهتر کردن چربی کلسترول LDL دارد و دارای شاخص گلایسمیک کمتری است ولی باعث بالا رفتن هموگلوبین A1C شده که بیانگر کنترل بدتر قند است. انجمن دیابت آمریکا ADA نیز برای عسل مزیت خاصی قایل نشدهاست و آن را در کنار سایر شیرینکنندههای طبیعی قرار داده و میزان مصرف ان باید بر اساس میزان کربوهیدرات مجاز برای هر فرد دیابتی محاسبه گردد. در مجموع میتوان گفت اگر فرد دیابتی چاق است یا اضافه وزن دارد یا بنا به دلایل پزشکی دیگری نباید کربوهیدرات مصرف نماید، بهتر است از مصرف عسل خودداری نماید و در مقابل اگر فرد روی وزن مطلوب است و قند وی به خوبی تحت کنترل است و اجازه مصرف کربوهیدرات در حد معینی را دارد، در این صورت میتواند عسل را به جای هر یک از انواع دیگز کربوهیدراتها و در حد مجاز مصرف نماید ولی اینگونه نمیباشد که فرد مختار باشد عسل را بدون ضوابط مصرف کند یا اینکه برداشت نادرستی داشته و عسل را در دیابت مفید بداند و بیشتر از حد مصرف نماید. به عبارت دیگر اگر بیمار عسل دوست دارد و طعم آن را میپسندد، میتواند آن را مصرف نماید مشروط بر آنکه مقدار کربوهیدرات آن را بهدرستی محاسبه نماید و از میزان کربوهیدرات مجاز روزانه خود کم نماید. ماساژ و دیابت تحقیقات فراوانی بر روی روشهای غیر دارویی از جمله تأثیر ماساژ بر روی کاهش قند خون صورت گرفتهاست. این تحقیقات نشان داده که سبکهای مختلف ماساژ میتواند بر روی کاهش قند خون مؤثر باشد. حتی ماساژهای تخصصی مانند ماساژ کف پا نیز میتواند بر روی دیابت نوع دو مؤثر باشد. این بررسیها نشان داده ماساژ مناطق مختلف از جمله ساق پا و شکم نیز بر کاهش A1C مؤثر بودهاست. اما باید در نظر داشت که ماساژ باید با دقت و فشار کم برای افراد دیابتی صورت پذیرد. طول عمر بیماران دیابتی بنیاد بینالمللی دیابت آماری ارائه کردهاست که براساس آن این بیماری خاموش در هر شش ثانیه یک قربانی میگیرد و تعداد مرگهای ناشی از آن بیش از مجموع ایدز، سل و مالاریا است. تغییر الگوی زندگی این بیماران و خود مراقبتی میتواند به طول عمر بالای این بیماران کمک کند و این بیماران میتوانند با کنترل قند و استفاده از دارو عمری کاملاً طبیعی داشته باشند. مطابق برخی تحقیقات مبتلایان به دیابت نوع یک «دیابت کودکی» بهطور متوسط یک دهه از عمرشان کم میشود، نتایج یک تحقیق نشان دادهاست که مردان مبتلا به دیابت نوع یک بهطور متوسط ۱۱ سال و زنان ۱۳ سال کمتر از افراد غیر مبتلا به دیابت عمر میکنند. این مطالعه بر روی ۲۵ هزار فرد مبتلا به دیابت نوع یک در سالهای ۲۰۱۰–۲۰۰۸ انجام شدهاست. محققان دریافتند که طول عمر مردان مبتلا به دیابت نوع یک بهطور متوسط ۶۶ سال است در حالیکه مردان سالم عمر متوسط ۷۷ سال داشتهاند. این مطالعه نشان دادهاست که بیشترین عامل تأثیرگذار بر روی این کاهش طول عمر ناشی از تأثیر دیابت بر روی سلامت سیستم قلبی عروقی است که در ۳۶ درصد مردان و ۳۱ درصد زنان مبتلا به دیابت نوع یک وجود دارد. یکی از دلایل پایین آمدن یک دهه از عمر این بیماران عدم مراقبتهای دایمی و کافیست و مصرف دارو قطعاً نمیتواند به اندازه تغذیه مناسب و به اندازه ورزش در کنترل دیابت مؤثر باشد. با این حال عقیده راسخ پزشکان و محققان نشان گویاست که با رعایت موارد لازم فرد دیابتی میتواند بیش از ۸۰ سال عمر کند و طول عمری کاملاً طبیعی داشته باشد و ورود داروها و روشهای مراقبتی و کنترلی جدید نقش قبل توجهی در افزایش طول عمر طبیعی این بیماران در چند سال اخیر داشتهاست. همهگیرشناسی در سال ۲۰۱۷، ۴۲۵ میلیون نفر در سراسر جهان به دیابت مبتلا بودند. بالاتر از برآورد ۳۸۲ میلیون نفری سال ۲۰۱۳ و ۱۰۸ میلیون نفری در سال ۱۹۸۰.با توجه به تغییر ساختار سنی جمعیت جهانی، شیوع دیابت در بزرگسالان ۸/۸٪ است، که تقریباً دو برابر میزان ۴٫۷٪ در سال ۱۹۸۰ است. نوع ۲ حدود ۹۰٪ موارد را تشکیل میدهد. برخی از دادهها نشان میدهد که در زنان و مردان نرخ شیوع تقریباً برابر است، اما در بسیاری از جمعیتها دیابت نوع دو در مردان شیوع بیشتری دارد، احتمالاً به دلیل تفاوتهای وابسته به جنس در میزان حساسیت به انسولین، اثرات چاقی و چربی شکمی و سایر عوامل مؤثر مانند فشار خون بالا، استعمال دخانیات و مصرف الکل باشد سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که دیابت در سال ۲۰۱۲ منجر به فوت ۱٫۵ میلیون نفر شود و این موضوع را به هشتمین علت اصلی مرگ تبدیل کرد. با این حال، ۲٫۲ میلیون مرگ دیگر در سراسر جهان ناشی از قند خون بالا و افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی و سایر عوارض مرتبط با آن (به عنوان مثال نارسایی کلیه) است، که اغلب منجر به مرگ زودرس میشود و غالباً به عنوان علت اصلی گواهیهای مرگ به جای دیابت ذکر میشوند. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۷، فدراسیون بینالمللی دیابت (IDF) تخمین زد که دیابت منجر به ۴٫۰ میلیون مرگ در سرتاسر جهان شدهاست، با استفاده از مدلسازی برای تخمین تعداد مرگ و میرهایی که میتوان مستقیم یا غیرمستقیم به دیابت نسبت داد. دیابت در سرتاسر جهان رخ میدهد اما در کشورهای توسعه یافته بیشتر شایع است (خصوصاً نوع ۲). با این حال بیشترین افزایش نرخ در کشورهای کم درآمد و متوسط مشاهده شدهاست که در آن بیش از ۸۰٪ مرگ و میر دراثر دیابت مشاهده میشود. انتظار میرود سریعترین رشد شیوع بیماری در آسیا و آفریقا رخ دهد، جایی که احتمالاً بیشترین افراد مبتلا به دیابت در سال ۲۰۳۰ در آن زندگی خواهند کرد. افزایش نرخ در کشورهای در حال توسعه به دنبال روند شهرنشینی و تغییر سبک زندگی است، از جمله سبک زندگی بهطور فزاینده ای بی تحرک، تحرک جسمی کمتر و تحول تغذیه جهانی، با افزایش مصرف غذاهای پرانرژی اما فاقد مواد مغذی (اغلب شامل قند و چربی اشباع زیاد هستند که با نام رژیم سبک غربی شناخته میشوند) هستند. تعداد افراد مبتلا به دیابت ممکن است بین سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۴۵ تا ۴۸٪ افزایش یابد. دیابت در ایران از هر ۲۰ ایرانی یک نفر به دیابت مبتلاست و نیمی از این تعداد نمیدانند که دیابت دارند. هر ۱۰ ثانیه یک نفر در جهان به دلیل عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن، جان خود را از دست میدهد. هر ۳۰ ثانیه یک نفر در جهان به علت عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن، پای خود را از دست میدهد. بر اساس آخرین تحقیقات انجام شده توسط متخصصان ایرانی به رهبری علیرضا استقامتی، از میان جمعیت ۲۵ تا ۷۹ سال ایرانی، ۴٫۵ میلیون نفر به دیابت مبتلا هستند و از هر ۴ فرد دیابتی یک نفر نمیداند که دیابت دارد. دیابت در فرهنگ و جامعه میزان ابتلا به بیماری دیابت در جهان با سرعت در حال افزایش است و این میزان در کشورهای در حال توسعه بیش از سایر کشورها است چراکه ساکنان این کشورها به رژیم غذایی مملو از قند و نشاسته روی آوردهاند که سالها است کشورهای توسعه یافته را دچار مشکل کردهاست. طبق گزارش انجمن پزشکی آمریکا، فناوری اندازهگیری چربی در بدن نشان میدهد که آسیاییها با شاخص توده بدنی (BMI) مساوی در مقایسه با اروپاییها، چربی انباشته بیشتری در شکم خود دارند و این مسئله، احتمال ابتلا به دیابت را در آنها افزایش میدهد. جستارهای وابسته مدیریت دیابت مدرس دیابت انجمن دیابت ایران واژگان منابع منابع فارسی پیوند به بیرون مرکز تحقیقاتی درمانی دیابت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد بیماریهای قلب و دستگاه گردش خون بیماریهای متابولیک بیماریهای مرتبط با چاقی پزشکی داخلی دیابت علوم تغذیه ماساژ معلولیت بر پایه نوع معلولیت ویکیسازی رباتیک


text: اسیدهای آمینه یا آمینواسیدها ترکیباتی آلی متشکل از گروههای عاملی، آمینو و کربوکسیلیک اسید هستند. بیش از ۵۰۰ آمینواسید در طبیعت وجود دارد. این ترکیبات را میتوان بر اساس مکان گروههای عاملی هسته، بهعنوان اسیدهای آمینه آلفا (α-)، بتا (β-)، گاما (γ-) یا دلتا (δ-) طبقهبندی کرد. مهمترین آنها آمینواسیدهای آلفا هستند. در زیستشیمی اسیدآمینههایی که در آنها گروههای آمینو و کربوکسیلیک اسید هر دو به کربنی یگانه چسبیدهاند، آمینواسید آلفا میگویند. ۲۲ اسیدآمینه آلفا واحدهای تشکیلدهنده پروتئین هستند. دستهبندی دیگر بر اساس قطبیت، یونیزاسیون و نوع گروه زنجیره جانبی (آلیفاتیک، غیر حلقوی، معطر، حاوی هیدروکسیل یا گوگرد و غیره) مربوط میشوند. اسیدهای آمینه در هنگام ساختهشدن پروتئینها طبق رمز ژنتیکی بر اساس الگویRNAیپک یا mRNA به یکدیگر میپیوندند. اسیدهای آمینه علاوه بر نقش در ساخت پروتئینها، در تعدادی از فرآیندها مانند انتقال پیامهای عصبی و بیوسنتز شرکت میکنند. گمان میرود که آنها نقش کلیدی در پیدایش حیات روی زمین داشتهاند. ساختار اسیدهای آمینه هر اسید آمینه، از یک کربن نامتقارن به نام کربن α تشکیل یافتهاست که با چهار گروه مختلف کربوکسیل (COOH) اتم هیدروژن، گروه آمینه بازی (NH۲-) و یک زنجیره غیر جانبی (R-) پیوند برقرار میکند. ریشه R ممکن است یک زنجیره کربنی یا یک حلقه کربنی باشد. عوامل دیگری مانند الکل، آمین، کربوکسیل و نیز گوگرد میتوانند در ساختمان ریشه R شرکت کنند. زنجیره جانبی خود چندین اتم کربن دارد و آنها را به ترتیبی که از کربن آلفا، فاصله میگیرند، با حروف بتا (β)، گاما (γ) و دلتا (δ) نشان میدهند. اگر در حالی که عامل COOH روی کربن آلفا قرار داد عامل NH۲ روی کربنهایی غیر آلفا قرار گیرد. نوع اسید آمینه به β، γ یا δ تغییر خواهد کرد. اسیدهای آمینه آزاد به مقدار بسیار ناچیز در سلولها وجود دارند. بیشتر اسیدهای آمینه آلفا در سنتز پروتئین شرکت میکنند، در صورتی که اسیدهای آمینه بتا، گاما و دلتا واسطههای شیمیایی هستند. بیشتر اسیدهای آمینه در pH هفت به صورت دو قطبی در میآیند یعنی گروه NH۲ پروتون میگیرد و گروه COOH هیدروژن خود را از دست میدهد و به صورت –COO- در میآید. زنجیره جانبی (گروه) R برای پروتئینها میتواند یکی از ۲۰ حالت مختلف ممکن باشد و بدین ترتیب یک الفبای بیست حرفی برای ساخت پروتئینها بهوجود میآید. این بیست اسید آمینه میتوانند با هر ترکیب و به هر تعداد در کنار هم آمده و به ساخت پروتئین منجر شوند. هر آمینو اسید دارای چند کربن و گروه عاملی آمینو (nh2) و دارای (cooh) است ایزومری در اسیدهای آمینه مطابق قرارداد اگر ساختمان فضایی یک اسید آمینه را در نظر بگیریم، چنانچه عامل NH۲ که به کربن آلفا متصل است در طرف چپ باشد، میگوییم که این اسید آمینه از نوع L است و هرگاه عامل NH۲ در طرف راست کربن آلفا قرار گیرد، گوییم که این اسید آمینه از نوع D است. برخلاف قندهای طبیعی که از نوع D هستند، اسیدهای آمینه طبیعی همگی از نوع L هستند. این ایزومرهای نوری را ایزومرهای انانتیومر میگویند. به جز سادهترین اسیدآمینه یعنی گلیسین همهٔ آمینواسیدهای دیگر دارای انانتیومر یا ایزومرهای آینهای یا قرینه هستند؛ که به دلیل به وجود آمدن کربن نامتقارن یا کایرال در آنها است. ساختار و نماد تعدادی از اسیدهای آمینه بیست نوع اسید آمینه در تشکیل پروتئینها شرکت دارند. بر اساس گروه R متصل به آنها و در نتیجه خواص شیمیایی آنها، این بیست اسید به سه گروه تقسیم میشوند. این سه گروه عبارتند از: هیدروفوبیک قطبی باردار (مثبت و منفی) در هریک از این دستهها میتوان زیر دستههایی با جزئیات بیشتر تعریف نمود. مانند سیکلیک یا آلیفاتیک، کوچک یا بزرگ، و غیره. جستارهای وابسته کارنیتین اسید آمینههای ضروری منابع Murray, R.K. , Granner, D.K. , Mayes, P.A. and Rodwell, V.W. , 2014. Harper’s illustrated biochemistry. Mcgraw-hill. Amino Acids and Peptides by G. C. Barrett and D. T. Elmore- Cambridge University Press, 1998- UK اسیدهای آمینه سوختوساز نیتروژن


text: کارنیتین یا ال-کارنیتین از اسیدهای آمینه لیزین و متیونین ساخته شده و موجب آزاد سازی انرژی از یاخته های چربی می شود. این ماده موجب انتقال اسیدهای چرب به داخل میتوکندری میشود. کارنیتین در بافت عضلات و کبد ساخته میشود و در برخی مواد غذایی مانند گوشت، گوشت طیور، ماهی، و برخی از فراوردههای لبنی وجود دارد. کارنیتین نوعی مکمل غذایی است. کارکرد وظیفه اصلی کارنیتین در بدن کمک به سوخت و ساز و تبدیل غذا به انرژی میباشد. کارنیتین این عمل را از طریق انتقال اسیدهای چرب بلند زنجیره به داخل میتوکندریها جهت بتااکسیداسیون آنها انجام میدهد. از طرف دیگر مصرف چربیها به عنوان منبع انرژی موجب صرفه جویی در مصرف گلیگوژن عضلات گردیده و با حفظ ذخایر گلیکوژن به تأخیر در بروز خستگی ورزش کار میانجامد. میتوکندری را میتوان موتورخانه یاختههای بدن دانست. در واقع انرژی مورد نیاز بدن در این بخش از یاختهها تولید میشود. برخی از شواهد نشان میدهد که میزان نیاز به ال-کارنیتین در دوران کودکی و همچنین در زمانهای خاصی مانند بارداری و شیردهی که میزان نیاز بدن به انرژی افزایش مییابد کمی بالا میرود که این افزایش نیاز موجب به افزایش تولید این ماده غذایی از سوی بدن میشود. همچنین بهنظر میرسد که وجود ال-کارنیتین برای بهبود کارکرد قلب نیاز است. برای نمونه یک پژوهش نشان داده است میزان کارکرد نابهنجار و تپش غیرعادی قلب پس از ۴۵ هفته مصرف ۴ گرم ال-کارنیتین در روز در بیماران دیابتی که علاوه بر فشار خون بالا از ناراحتیهای قلبی و رگی رنج میبردند به میزان زیادی کاهش یافته و بهبود پیدا نموده است. همچنین پژوهش دیگر نشان داده است که مصرف روزانه ال-کارنیتین در ورزشکاران میتواند حتی تا ۲۵٪ میزان توانایی و ظرفیت فعالیت بدنی را بالا ببرد. افرادی که از مکملهای ال-کارنیتین استفاده مینمایند بعد از انجام فعالیتهای بدنی به میزان کمتری دچار خستگی و کوفتگی میشوند. این بررسی همچنان نشان داد که مصرف ال-کارنیتین دو ساعت پیش و پس از دویدن به مسافت ۲۰ کیلومتر موجب بروز خستگی کمتر و بازیابی سریعتر قوای بدنی گردد. همچنین بررسیها نشان داده است که مصرف ۱۰۰ میلی گرم ال-کارنیتین به ازای هر کیلو وزن افراد و کودکان تالاسمی ماژور به مدت ۳ ماه موجب کاهش نیاز بدن این افراد به پالایش خون شود. منابع تامین ال کارنیتین در بدن از ترکیب دو اسیدآمینه لیزین و متیونین ساخته میشود. سلولهای بدن برای سنتز کارنیتین به ویتامینهای C، B۶ و B۳ (نیاسین) نیاز دارند. اما میتوان آن را از منابع غذایی حیوانی مانند گوشت قرمز، لبنیات و آواکادو نیز دریافت کرد. غذاهای گیاهی منبع خوبی برای این ماده نمیباشند.L – کارنیتین یک دارو هم میباشد و برای درمان بیمارانی بهکارمیرود که بدن آنها به اندازه کافی کارنیتین تولید نمیکند. اینک کاربرد آن را بهعنوان راهی برای پیشگیری از صدماتی بررسی میکنند که در اثر کاربرد شیمیدرمانی به بافتها وارد میشود. موارد مصرف دارویی کمبود کارنیتین در برنامههای بدنسازی (تقویت عضلانی) جلوگیری از کرامپ عضلانی در همودیالیز و کمک به بهبود عملکرد قلب و عروقی. میزان مصرف: برای فرد ۵۰ کیلویی ۱ تا ۳ گرم همراه غذا به صورت قرص و شربت هم وجود دارد. مصرف ایزومر D کارنیتین بسیار محدود و فقط تحت نظز پزشک است. اثرات جانبی مصرف کارنیتین مصرف زیاد آن موجب شادی و سرخوشی نسبتاً کمی میشود که میتواند گهگاهی برای پیشرفت وضعیت ذهن و فکر ما مفید باشد. از دیگر اثرات جانبی کارنیتین باید گفت، اگر این ماده بیش از ۳۰۰۰ میلی گرم در روز مصرف شود، ممکن است بدن فرد، بوی ماهی بگیرد. حالت تهوع، اسهال، استفراغ و سردرد نیز در برخی افراد دیده شدهاست. منابع اسیدهای آمینه اسیدهای هیدروکسی ترکیبهای چهارتایی آمونیوم چربی سوزها مکملهای غذایی


text: اَرِسطو یا اَرِسطاطالیس (; ، , Aristotélēs؛ تلفظ: آریستوتِلِس، زاده ۳۸۴ ق.م. – درگذشته ۳۲۲ ق. م) از فیلسوفان یونان باستان بود. او یکی از مهمترین فیلسوفان غربی به حساب میآید. ارسطو همچنین اولین زیستشناس بزرگ اروپایی نیز بودهاست. در هجده سالگی به آکادمی افلاطون راه یافت و به مدت بیست سال در مکتب افلاطون، یعنی آکادمی، دانش و علوم آموخت؛ وی در مدت کم، چنان پیشرفتی در علوم نظری کرد که افلاطون به وی لقب علم داد. او به مدت ۴ سال، آموزگار اسکندر مقدونی بود. نوشتههای او در زمینهها و رشتههای گوناگون، از جمله: فیزیک، متافیزیک، اخترشناسی، شعر، ادبیات، زیستشناسی، منطق، علم بیان، سیاست، دولت و اخلاق بودهاند. ارسطو به همراه سقراط و افلاطون از اثرگذارترین و بزرگترین فیلسوفان یونان باستان بودهاست که به همین دلیل، به «معلم اول»، ملقب شدهاست. ارسطو فلسفه را با عنوان «دانش هستی» تعریف میکرد. زندگینامه ارسطو در سال ۳۸۴ ق.م. در خانوادهای ثروتمند از اهالی (استاگیروس/اسطاغیر)، شهری در شمال یونان، به دنیا آمد. در ۱۸ سالگی به آکادمی (فرهنگستان) افلاطون در آتن فرستاده شد و ۲۰ سال در آنجا درس خواند. پس از مرگ افلاطون در سال ۳۴۷، ارسطو ناکام از به اختیار گرفتن مدیریت فرهنگستان، به اسوس در آسیای صغیر رفت و با پایتیاس خواهرزادهٔ فرمانروای وقت ازدواج کرد. در ۳۴۳ به دعوت فیلیپ مقدونی آموزش اسکندر مقدونی را بر عهده گرفت. پس از بازگشتش به آتن در ۳۳۵، آموزشگاه خود را به نام لایسیوم تأسیس کرد. در ۳۲۳ و پس از مرگ اسکندر، که آتن را ملحق شاهنشاهی خود کرده بود، آتش احساسات ضد مقدونی اوج گرفت و دامنگیر ارسطو شد. او به ناچار به خالکیس پناه برد و سال بعد (۳۲۲) در ۶۲ سالگی درگذشت. فلسفه ارسطو را میتوان از نخستین فیلسوفان تحلیلی دانست. وی همچنین واضع منطق نیز هست. او با در نظر گرفتن زمین در مرکز گیتی و قرار دادن فلکهای مختلف برای اجرام آسمانی (مثلا فلک خورشید، فلک ثوابت و...) الگویی از جهان را برای هم روزگاران خود ترسیم کرد. ارسطو چهار عنصر بنیادی کیهان را آب، آتش، خاک و هوا میدانست، بهعلاوه عنصر پنجمی به نام اثیر که معتقد بود اجرام آسمانی از آن ساخته شدهاند. نظر ارسطو در باب زیبایی ارسطو معیارهای فرمی اش برای زیبایی را عمدتا در رساله متافیزیک خود ارائه داده اما در سیاست آنها را تقویت میکند. او در اولین مفهوم افلاطونی «فرم جهان شمول» زیبایی را از هم باز میکند. او این مفهوم را با فهرست عواملی جایگزین میسازد که به تولید و شناخت زیبایی در یک ابژه منتهی میشوند. مهمترین این عوامل را میتوان به این ترتیب دانست: نظم، اندازه، تقارن، تناسبات، ترکیب بندی و داشتن مرزهای مشخص. اخلاق در نظر ارسطو او عقیده دارد همه کارهایی که انسان انجام میدهد، برای سود و خیری است که آن را مطلوب میشمارد. هر کسی به چیزی میل دارد؛ اما اگر درست توجه شود، میبینیم هیچ موجودی بهغایت و خیر اصلی خود نمیرسد، مگر اینکه همواره وظیفهای را که برای آن به وجود آمدهاست، به بهترین نحو اجرا کند؛ مثلاً شمشیر خوب، شمشیری است که وظیفه خاص شمشیر، یعنی تیز بودن و بریدن را بهخوبی انجام دهد و انجام این وظیفه برای شمشیر، فضیلت است. انسان نیز از این قاعده مستثنی نیست. وظیفه خاص انسان که مختص به اوست، همان خصلتی است که او را از سایر آفریدهها متمایز میسازد و آن اندیشیدن و تفکر است. آثار ارسطو آثار ارسطو متنوع و شامل جمیع معارف و علوم یونانی (جز ریاضی) و اصولاً منطق، علوم طبیعی، الهیات و اخلاقیات افلاطون میشدهاست که از آن جمله باید از فن شعر، فن خطابه یا بلاغت، کتاب اخلاق، سیاست و مابعدالطبیعه (متافیزیک) را نام برد. مقولات، تعبیرات یا قضایا و ابطال، آنالوطیقای اول و دوم ( قیاس و برهان، جدلیات یا فن جدل و مغالطات که در کل در کتاب ارغنون (ارگانون به معنی ابزار) جمع شدهاند. کتب علمی: طبیعیات، درباره آسمان، در کون و فساد، علم کائنات جو، تاریخ طبیعی، درباره نفس، تاریخ جانوران، تولد جانوران، و اعضای جانوران. کتب فلسفی: اخلاقیات ادوموسی، اخلاق نیکوماخوس، سیاست، مابعدالطبیعه کتاب ادبی: بوطیقا ارسطو با انتقاد از فرضیه مثل (Idea) فلسفه خود را آغاز میکند. حقایق قابل ادراک وجود ندارند آنچه وجود دارد مثال نیست بلکه خرد و جزئی است. وی گفتهاست «علم جز بر کلیات تعلق نمیگیرد و برای تشخیص امری بایستی کل آن را مورد بررسی قرار داد». ما هنگامی میتوانیم دربارهٔ اشیاء قضاوت کنیم که نوع و جنس را بهتر بشناسیم. تعیین قواعدی که حافظ روابط صحیح قضایای کلی با قضایای جزئی و شخصی باشد خاص منطقی است که هیچکس بهتر از ارسطو دربارهٔ آن تحقیق نکردهاست. همین منطق است که یکی از هدایای ارزنده و گرانبهای این فیلسوف به عالم بشریت بهشمار میآید. جستارهای وابسته نامداران فلسفه غرب فیلسوفان یونان باستان فلسفه مشائی فهرست فیلسوفان متافیزیک مقولات (ارسطو) سیاست (ارسطو) تراژدی فیزیک (ارسطو) افلاطون منابع پیوند به بیرون علی اکبر جعفری: ارسطو بنیانگذار منطق آی کتاب (برداشت آزاد) کتاب فلسفه سوم دبیرستان رشته ادبیات و علوم انسانی چاپ ۹۲ اخلاقگرایان پژوهشگران شوخی تاریخ آموزش تاریخ علم تاریخ فلسفه تاریخ منطق تجربهگرایان جانورشناسان دانشگاهیان فلسفه درگذشتگان ۳۲۲ (پیش از میلاد) ریاضیدانان یونان باستان زادگان ۳۸۴ (پیش از میلاد) فرهنگ غربی فضیلت فیزیکدانان یونان باستان فیلسوفان آموزش و پرورش فیلسوفان اجتماعی فیلسوفان اخلاق فیلسوفان ادبیات فیلسوفان اهل خالکیدیکه باستان فیلسوفان تاریخ فیلسوفان تمایلات جنسی فیلسوفان ذهن فیلسوفان روانشناسی فیلسوفان زبان فیلسوفان سده ۴ (پیش از میلاد) فیلسوفان سیاسی یونان باستان فیلسوفان سیاسی فیلسوفان طبیعی فیلسوفان فرهنگ فیلسوفان فناوری فیلسوفان قانون فیلسوفان مشاء فیلسوفان منطق فیلسوفان هنر فیلسوفان و مربیان اسکندر مقدونی فیلسوفان یونان باستان کیهان شناسان متافیزیکپژوهان منتقدان اجتماعی منتقدان فرهنگی منطقدانان موجزنویسان نظریهپردازان بازیگری نظریهپردازان علوم بلاغی نویسندگان سده ۴ (پیش از میلاد) نویسندگان مرد اهل یونان هستیشناسان هواشناسان اهل یونان هواشناسان یونانیان باستان در مقدونیه باستان سیستم فلسفی ارسطو تفکر انتقادی منطق فلسفی فلسفه غربی فیلسوفان زمان اخلاقیات فضیلت


text: شهرستان ارومیه به مرکزیت کلانشهر ارومیه با جمعیتی بالغ بر ۱٬۰۴۰٬۵۶۵ نفر در استان آذربایجان غربی در شمال غرب ایران واقع شدهاست. ارومیه در گذشته چیچَست نام داشت و در طول تاریخ یکی از آبادترین و در عین حال از پرحادثهترین شهرهای آذربایجان شناخته میشود. شهرستان ارومیه به دلیل موقعیت ویژه آن و قرار گرفتن در محل تلاقی و معبر منطقه قفقاز، ارمنستان، آسیای صغیر و بینالنهرین، تحولات تاریخی مختلف به خود دیدهاست تاریخ کهن این منطقه و زندگی اقوام و ادیان الهی مختلف در کنارهم، شرایط فرهنگی ویژهای به چهره این شهرستان بخشیده و ارومیه به شهر رنگین کمان اقوام و ادیان الهی معروف شدهاست. اماکن مذهبی و تاریخی مانند مسجد جامع ارومیه که یادگاری از تمدن اسلامی و دوران امپراتوری سلجوقیان بوده و بزرگترین و مهمترین محراب مسجد در ایران بعد از محراب مسجد جامع اصفهان بهشمار میرود و کلیسای تاریخی نهنه مریم که به عنوان دومین کلیسای تاریخی جهان شناخته میشود از آثار بی نظیر تاریخی و مذهبی این منطقه بهشمار میرود. بازار تاریخی ارومیه با معماری اصیل ایرانی- اسلامی یکی از بناهای مهم تاریخی شمالغرب کشور محسوب میشود اکتشافات باستانشناسی انجام شده در تپههای باستانی متعدد در این منطقه نشان از قدمت زیاد تمدنی این ناحیه میباشد و این آثار وجود تمدنهای حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح را به اثبات میرسانند نگهداری این گنجینهها و آثار باستانی و تاریخی در موزه ارومیه باعث شدهاست این موزه یکی از غنیترین و ارزشمندترین گنجینههای کشور محسوب شود، و با دارا بودن آثاری از دوره اورارتویی تا قاجار، دومین موزه غنی کشور شناخته میشود این شهر یکی از بزرگترین کانونهای مذهبی و علمی در گذشتههای دور بوده و پس از ظهور اسلام نیز ارومیه شهر مهمی بهشمار میرفتهاست. این شهرستان بر اثر حوادث تاریخی بارها ویران شده و دوباره عظمت خود را تجدید نمودهاست. مجموعه پارک ملی دریاچه ارومیه با جزایر و ۳۰ تالاب وابسته و اقماری آب شور و شیرین بزرگترین زیستگاه حیات وحش خاورمیانه بوده و یکی از مهمترین ذخیرهگاههای زیستکره در ایران بهشمار میرود. ارومیه در جلگهای، در کنار دریاچهای به همین نام گسترده شدهاست. زمینهای بارور ارومیه با آبوهوای مساعد و واقع شدن آن در معبر قفقاز، ارمنستان، آسیایصغیر و بینالنهرین از یکسو و قرارگرفتن آن در کنار دریاچه ارومیه از سوی دیگر وضع ویژهای به چهره این شهرستان بخشیدهاست. از قرن پانزدهم که ترکان عثمانی جایگزین امپراتوری روم شرقی شدند باز ارومیه، به عنوان شهر سرحدی از اهمیت فوقالعادهای برخوردار بوده و دارای برج و باروی مهمی گردید، برج سهگنبد و مسجدجامع هر دو یادگار مجد و عظمت تمدن اسلامی بهشمار میروند. زبان و قومیت جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر بیش از ۱٬۰۴۰٬۰۰۰ نفر بودهاست که از این تعداد ۵۲۷٬۲۷۸ نفر آنان مرد و ۵۱۳٬۲۸۷ نفر آنان زن بودهاند. این منطقه از دیرباز محل زندگی اقوام و ادیان مختلف بودهاست. بیشینه جمعیت شهرستان را آذریها و پس از آن کردها و مسیحیان آشوری و ارمنی تشکیل میدهند. زبانهای رایج در میان مردم شهرستان ارومیه عبارت است از ترکی آذربایجانی و کردی کرمانجی، درصدی هم ارمنی و آشوری. مذهب مردم ارومیه بر طبق آمار منتشره در سال ۱۹۲۷ میلادی ۶۹ درصد شهرستان ارومیه را مسلمانان اهل تشیع (آذربایجانیها)، ۳۰ درصد را مسلمانان اهل سنت (حنفی مذهبان آذربایجانی و شافعی مذهبان کُرد) همچنین ۱ درصد را مسیحیان آشوری و ارمنی تشکیل میدادند اقوام در ارومیه ترکهای آذربایجانی ترکهای آذربایجانی که عمده باشندگان استان آذربایجان غربی و همچنین شهرستان ارومیه میباشند، در شهرهای ارومیه، قوشچی، نوشین شهر و روستاهای پیرامون آنها که بهترتیب در بخش مرکزی، بخش انزل و بخش نازلوی این شهرستان قرار دارند، زندگی میکنند. کردها در استان آذربایجان غربی کردها بزرگترین اقلیت قومی استان میباشند. بیشتر کردها در قسمت جنوبی استان و در پنج شهرستان عمدتاً کُردنشین استان (مهاباد، بوکان، سردشت، پیرانشهر و اشنویه) و در همسایگی کشور ایران با عراق (اقلیم کردستان عراق) متمرکز هستند، با این حال جمعیتی از کردها نیز در مناطقی از سایر شهرستانهای استان آذربایجان غربی از جمله در شهرستان ارومیه نیز سکونت دارند. گروههایی از ایلات مختلف کرد در نوار کوهستانی و مرز ایران و ترکیه ساکن هستند. در شهرستان ارومیه از بخشها و مناطق عمده و اصلی که ایلهای کرد ساکن شدهاند بخش صومای برادوست و سیلوانا است که محل اسکان ایلهای مختلف کردزبان شکاک و هرکی میباشد. البته کردها در برخی از روستاهای دیگر بخشهای این شهرستان نیز به صورت پراکنده، ساکن هستند. مسیحیان از نظر قومی اکثر مسیحیان ایران را گروههای قومی ارامنه، آشوریها و کلدانیها تشکیل میدهند. غالب جمعیت آشوریان و کلدانیان مسیحیاند و به زبان «آرامی» صحبت میکنند. دربارهٔ تعداد مسیحیان ساکن در ایران آمار دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع داخلی تعداد آنان را ۱۵۰ هزار اعلام کرده و برخی منابع نیز تخمین میزنند ۲۰۰ الی ۳۰۰ هزار مسیحی در کشور ایران وجود دارد. در زمان سرشماری سال (۱۹۷۶) حدود ۲۰۰٬۰۰۰ هزار نفر آشوی در ایران وجود داشت. قبل شروع جنگ جهانی اول در سال ۱۹۰۰ میلادی، آشوریها در شمال غرب ایران، جمعیتی بالغ بر بیش از ۷۶٬۰۰۰ نفر بودند و بزرگترین گروه غیر مسلمان در ارومیه بودند و از ۳۰۰ روستای اطراف ارومیه، ۶۰ روستا کاملاً آشورینشین و ۶۰ روستا نیز ترکیبی با جوامع آشوری، ارمنی و کرد بودند. در طی جنگ جهانی اول منطقه آذربایجان محل تاخت و تاز دو امپراتوری روسیه و عثمانی بود. امروزه جمعیت آشوریان در ایران حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده میشود. بیشتر آشوریان ایران امروزه در تهران ساکن شدهاند ولی در شهر ارومیه و روستاهای پراکنده اطراف ارومیه نیز اقلیتهایی از آنها همچنان سکونت دارند. صنعت و اشتغال برخورداری از شرایط منحصر به فرد جغرافیایی و طبیعی باعث شدهاست این منطقه از نظر کشاورزی و صنایع وابسته توسعه فراوانی پیدا کند و به عنوان قطب برتر کشاورزی در کشور شناخته شده و در تولید بسیاری از محصولات کشاورزی رتبه اول کشور را دارا میباشد. در تولید محصول سیب درختی کشور ایران در رتبه سوم جهان قرار دارد و قطب اصلی و اول تولید سیب کشور نیز استان آذربایجان غربی و شهرستان ارومیه میباشد. استان آذربایجان غربی در زمینه تولید عسل رتبه اول کشور را دارا است و شهرستان ارومیه نیز از مراکز اصلی تولید عسل در این استان قلمداد میشود. ارومیه یکی از خوش آب و هواترین شهرهای ایران است و پیشتر به عنوان یک باغ شهر در کشور مطرح بود، در سالهای اخیر با برگزاری جشنوارههای متعدد گل، به یکی از شهرهای مطرح در حوزه تنوع گل تبدیل شدهاست. آذربایجان غربی به سرزمین باغهای انگور معروف است و ارومیه یکی از مراکز اصلی تولید و فراوری محصول انگور میباشد. و فراوردههای مختلف انگور شامل آب غوره، شیره انگور، کشمش، آب میوه در شهرستان اورمیه تولید میشود. استان آذربایجان غربی ۶۰ درصد کنسانتره میوه کشور را تولید میکنند و شهرستان ارومیه نیز با دارا بودن قدیمیترین و استانداردترین واحدها در بخش دولتی، در تولید آبمیوه و کنسانتره میوه در سطح کشور پیشرو میباشد. استان آذربایجان غربی با داشتن ۳۱۷ واحد سردخانه فعال در ظرفیت بیش از ۸۵۰ هزار تن رکورد دار تعداد سردخانهها در کشور بوده و از قطبهای اصلی تأمین میوه کشور قلمداد میشود. تقسیمات کشوری تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابر آنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۹۵ کل کشور آمدهاست، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است بخشها بخش مرکزی بخش مرکزی شهرستان ارومیه به مرکزیت شهر ارومیه با جمعیتی بالغ ۸۷۹٬۷۰۹ نفر، ۸۵ درصد جمعیت شهرستان را در خود جای دادهاست. ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی در جلگهای در کنار دریاچه لاجوردی به همین نام گستردهاست. زمینهای بارور ارومیه با آب و هوای مساعد و واقع شدن آن در معبر قفقاز، ارمنستان، آسیای صغیر و بینالنهرین از یک سو و قرار گرفتن آن در کنار دریاچه ارومیه از سوی دیگر وضعیت ویژهای به چهره این شهرستان بخشیدهاست. ارومیه از لحاظ جاذبههای پنهان شده در رتبههای نخست کشوری قرار دارد. شهر ارومیه با دارا بودن طبیعت بکر و زیبا و تاریخ کهن خود که بَناهای متعددی از گذشته در این شهر به یادگار ماندهاست، بهعنوان بهشت سرسبز و نماد تاریخی ایران مطرح شدهاست. بخش انزل بخش انزل به مرکزیت شهر قوشچی، در فاصله ۵۳ کیلومتری شمال شهر ارومیه واقع شدهاست. اولین دهکده سلامت کشور در این بخش و در نزدیکی شهر قوشچی با نام مجتمع باری قرار گرفتهاست. این طرح با یک هتل ۵ ستاره به نام «هتل دنیز» اولین و تنها طرح ملی عملی شدهٔ دهکده سلامت در سطح کشور است و تاکنون بخشهای بزرگی از آن به بهرهبرداری رسیدهاست و با تکمیلتر شدن فازهای بعدی طرح میتواند پتانسیل و جایگاه بالایی در سطح منطقه داشته باشد. قلعه کاظم داشی یکی از مکانهای دیدنی و تاریخی دریاچه ارومیه میباشد که بیشتر شبیه به جزیره سنگی و در حدود ۶۵ کیلومتری ارومیه و ۱٫۵ کیلومتری روستای گوئرچین واقع شدهاست. کاظم داشی در جنگ جهانی اول پناهگاه و سنگر اهالی روستاهای اطراف بود و نام آن به یاد «کاظم خان»، فرمانده افراد محافظ روستا که خود اهل قوشچی بوده نامگذاری شدهاست بخش سیلوانه بخش سیلوانه به مرکزیت شهر سیلوانه در فاصله ۴۰ کیلومتری شهر ارومیه و در غرب شهرستان واقع شدهاست. سیلوانا کلمهای با ریشهٔ ایتالیایی و به معنی جنگل و بیشه سبز و نیز به معنی مکانی از بهشت است. منطقه مرزی سیلوانه در غرب شهرستان ارومیه و در مرز ایران با دو کشور ترکیه و عراق واقع شدهاست. این منطقه به عنوان یکی از ۱۹ منطقه دارای اکسیژن خالص در جهان بهشمار میرود سیلوانا با داشتن یک چشمه آب معدنی گوارا به همین نام و داشتن کوهستانهایی مختص ورزش پاراگلایدر یک منطقه گردشگری نمونه در آذربایجان غربی بهشمار میرود. منطقه سیلوانا با وجود دریاچههای کوچک و زیبا در پای کوهها و رودخانهها و آبشارهایی که در این منطقه سرازیر هستند، این سرزمین را به صورت تکهای از بهشت درآورده است. سیلوانا پتانسیل بالایی برای توسعه دارد و میتواند با جذب سرمایهگذاریها و اقدامات زیرساختی، تبدیل به یک قطب اقتصادی و گردشگری در سطح منطقه و کشور گردد. وجود زمینهای آبی و دیمی مستعد در منطقه، آبهای فراوان زیرزمینی و جاری، اقلیم کوهستانی، بارندگی مناسب سالیانه، طبیعت زیبا و همیشه سرسبز و وجود راههای ارتباطی متعدد با شهرستانها و کشورهای همجوار زمینه مناسبی برای تولید محصولاتی همچون گندم، نخود و جو و لوبیا، عدس، سیب زمینی و سیفی جات، پیاز، گوجه فرنگی ایجاد کردهاست و اکثر مردم بخش سیلوانا به کشاورزی و دامپروری مشغول هستند از ویژگیهای این منطقه تولید مرغوبترین عسل طبیعی در ایران است که توسط زنبورداران این منطقه تولید میشود. وجود قلههای پر برف، رودخانهها و چشمههای متعدد، طبیعت بکر و چشمنوازی را در این منطقه به وجود آوردهاست. محصولات و صنایع دستی و دامی نیز در این بخش تولید میشود و شامل فرش، گلیم، جاجیم، کلاه و جوراب پشمی و تولیدات دامی نیز میتوان یه انواع فراوردههای لبنی مانند ماست، پنیر، کره، روغن حیوانی و پشم اشاره نمود. بخش صومای برادوست بخش صومای برادوست به مرکزیت شهر سِرو در فاصله ۴۹ کیلومتری از شهر ارومیه و در شمال غرب شهرستان واقع شدهاست. بازارچه مرزی سرو از معروفیت زیادی در سطح منطقه برخوردار است. این بازارچه به عنوان یکی از مراکز عرضه و فروش محصولات کشور ترکیه محسوب میشود و میتوان اکثر برندهای مطرح این کشور را در این بازارچه یافت. بخش نازلو بخش نازلو به مرکزیت شهر نوشینشهر در فاصله ۲۴ کیلومتری از شهر ارومیه و در شمال آن واقع شدهاست. شهرهای شهرستان ارومیه شهرستان ارومیه به جز شهر ارومیه که مرکز استان و شهرستان میباشد دارای ۵ نقطه شهری دیگر نیز میباشد. شهرهای قوشچی، نوشینشهر، سیلوانه و شهر سِرو به ترتیب مرکز بخشهای انزل، نازلو، سیلوانه و بخش صومای برادوست در شهرستان ارومیه میباشند و شهر جدید گلمان نیز در بخش مرکزی این شهرستان قرار دارد. دهستانها شهرستان ارومیه شامل ۵ بخش و ۲۰ دهستان میباشد. ۹ دهستان باراندوز، باراندوزچای جنوبی، باراندوزچای شمالی، باش قلعه، بکشلوچای، ترکمان، دول، روضهچای (بالو)، نازلوی جنوبی، در بخش مرکزی شهرستان ارومیه قرار دارند. دو دهستان انزل شمالی و انزل جنوبی در بخش انزل واقع هستند. دهستانهای نازلوچای، طلاتپه و نازلوی شمالی در بخش نازلو واقع شدهاند. دهستانهای ترگور، مرگور و دشت تابع بخش سیلوانا بوده و ۳ دهستان صومای جنوبی و شمالی و دهستان برادوست در بخش صومای برادوست قرار دارند. روستای بالو بزرگترین روستای کشور با جمعیتی بیش از ۱۴٬۰۰۰ نفر در دهستان روضه چای ارومیه واقع شدهاست. تعداد آبادیهای دارای سکنه شهرستان ارومیه ۴۶۰ پارچهاست. میانگین بلندای شهرستان از سطح دریاهای آزاد ۱۳۵۰ متر است. جستارهای وابسته آذربایجان غربی فهرست شهرستانهای ایران شهر ارومیه شهر قوشچی شهر سیلوانه شهر نوشینشهر شهر سِرو پانویس منابع فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور (شهرستان ارومیه)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۷۹. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (ارومیه). استانشناسی آذربایجان غربی، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی. ۱۳۹۰. ملکزادهدیلمقانی، ت: آذربایجان در جنگ جهانی اول یا فجایع جیلولوق. یک. هاشمی سودمند نشر اختر، تبریز، ۲۳۲ ،۱۳۸۵. قربان نژاد، پ، سلیم نما، ر:کتابشناسی توصیفی تاریخ آذربایجان غربی، دانشگاه آزاد اسلامی ارومیه، ۲۰۹ .۱۳۹۲ پناهیان، م، فرهنگ جغرافیایی ملی ترکان ایران زمین، ستاد ارتش، ۸۰۴. بهمن ۱۳۵۱ کاویان پور، ا، تاریخ ارومیه، آذر کهن، تهران ۱۳۷۸ ارومیه ویکیسازی رباتیک


text: تَرگَوَر یکی از دهستانهای واقع در سیلوانه شهرستان ارومیه در استان آذربایجان غربی کشور ایران است. بخش سیلوانه در غرب شهر ارومیه مابین ایران و مرز ترکیه قرار گرفته منطقهای سرسبز و خرم است این منطقه از طرف جنوب به منطقه مرگور و از طرف شرق به ارومیه منتهی میشود. تا اوایل سده بیستم بخش بزرگی از جمعیت منطقه ترگور را آشوریان مسیحی تشکیل میدادند ولی امروزه دیگر هیچ مسیحی در این منطقه سکونت ندارد ولی کلیساهای آنان در بسیاری از روستاهای منطقه ازجمله سروه، موانا و بالولان برپاست. امروزه ایل اصلی ساکن منطقه ترگور بیگزاده و هرکی وشکاک که از ایلات بزرگ این منطقه میباشند و طوایف بزرگ کورد دیگری که در این مناطق ساکن بودن ساکنان این منطقه هستند. زبان گفتاری مردم این منطقه گویش کرمانجی است که یکی از گویشهای کردی بهشمار میرود. دین مردم این منطقه دین اسلام از شاخه سنی است. منابع فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور (شهرستان ارومیه)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۷۹. کریمی، بهمن، جغرافی مفصل تاریخی غرب ایران، تهران، ۳۱۶ش دهستانهای شهرستان ارومیه مناطق مسکونی نوچیا نسلکشی آشوریها مناطق مسکونی کردنشین در استان آذربایجان غربی


text: زبانهای ایرانی شرقی زیرگروهی از زبانهای ایرانی هستند که در دوره ایرانی میانه (از سدۀ ۴ پیش از میلاد) پدیدار شدند. زبان اوستایی معمولاً به عنوان زبان ایرانی شرقی دستهبندی میشود. برخلاف گویشهای ایرانی میانه غربی، ایرانیهای میانه شرقی تلفظ هجاهای پایانی کلمه را حفظ کردند. زبانهای ایرانی میانۀ شرقی مرزهای همگویی چندان روشنی ندارد. تصور یک ناحیۀ زبانی ایرانی شرقی، توضیحی درخور برای ویژگیهای مشترک این گروه به دست میدهد. بزرگترین زبان زنده ایرانی شرقی زبان پشتو با حدود ۴۰ میلیون گویشور از کرانههای آمودریا در افغانستان تا سند در پاکستان است. دومین زبان بزرگ این خانواده آسی با حدود ۶۰۰٬۰۰۰ گویشور است. سایر زبانهای شرقی مجموعاً ۲۰۰٬۰۰۰ نفر سخنور دارند. بیشتر زبانهای ایرانی شرقی در یک منطقۀ پیوسته، جنوب و شرق افغانستان، مناطق مجاور در غرب پاکستان، ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی در تاجیکستان و غرب منطقه سینکیانگ چین گفتگو میشوند. دو زبان زنده در مناطق جداگانه یافت میشود: زبان یغنابی در شمال غرب تاجیکستان (نواده سغدی) و زبان آسی در قفقاز (نواده سکایی). اینها بقایای یک زنجیره قومی-زبانی بزرگ هستند که در بیشتر مناطق آسیای میانه، اروپای شرقی و بخشهایی از قفقاز و غرب آسیا در هزاره یکم پیش از میلاد پراکنده بودند که به نام سکاستان معروف است. ادامۀ حضور زبانهای ایرانی شرقی در اروپای شرقی تا سدۀ چهارم میلادی با جانشینان سکاها، سرمها، دیده شد. نمودار درختی زبانهای ایرانی باستان شمال شرقی: سکایی باستان† ایرانی مرکزی: اوستایی† (سده ۷ پیش از میلاد تا ۱۰ میلادی) اوستایی گاه به عنوان ایرانی شرقی دستهبندی میشود، اما در ردهبندیهای اخیر برای آن شاخهای در نظر گرفته نمیشود. زبانهای ایرانی میانه باختری† (سده ۴ پیش از میلاد تا ۹ میلادی) خوارزمی† (سده ۴ پیش از میلاد تا ۱۳ میلادی) سغدی† (از سده ۴ پیش از میلاد) سکایی ختنی† (سده ۵ تا ۱۰ میلادی) تمشقی† (سده ۷ میلادی) سکایی سرمتی† (از سده ۸ پیش از میلاد) زبانهای نوین (ایرانی نو) پشتو (گویشها: شمالی، جنوبی، مرکزی و دیگران) ونتسی زبانهای پامیری پامیری شمالی ونجی باستان (ونجی)† یزغلامی شغنانی شغنانی روشانی خوفی برتنگی سریکالی سنگلیچی-اشکاشمی سنگلیچی اشکاشمی وخی مونجی-یدغه مونجی یدغه ارموری-پراچی ارموری پراچی شمالی یغنابی آسی (گویشها: ایرونی، دیگوری، یاسی†) جستارهای وابسته زبانهای ایرانی غربی زبانهای ایرانی منابع https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Iranian_languages زبانهای ایرانی


text: نُتنویسی یا نَوانِشاننویسی (نُت=نَوانِشان) به هرگونه روشی برای ثبت نوشتاری آثار موسیقایی گفته میشود. گونهها و روشهای نتنویسی متفاوتی در طول تاریخ توسط فرهنگها و مردمان گوناگون به کارمیرفتهاند به گونهای امروزه نیز از روشهای مختلفی برای نوشتن نتها استفاده میشود. اگرچه فرهنگهای مختلف از روشهایی برای نگهداری ملودیها و ریتمهای موسیقی خود استفاده کردهاند اما این روشها آنچنان پیچیده نبوده که امروزه بتوان به درستی موسیقی آنها را درک کرد. با این حال پایههای نتنویسی نوین غربی، ابتدا در اروپای قرون میانه زده شد که کلیسای کاتولیک برای حفظ یکپارچگی سرودهای مذهبی خود آن را بنیان گذاشت. سپس این نتنویسی در دورههای رنسانس و باروک و بعدها در دورههای موسیقی کلاسیک و رمانتیک گسترش یافته و کاملتر شد. کلیدواژههای نتنویسی مدرن در موسیقی امروز برای نتنویسی روش و اصول ویژهای تعریف شده که برای آشنایی با آن اصول، آموختن مبانی زیر گام نخست است (برابرها برگرفته از فرهنگستان زبان فارسی هستند): خطوط حامل (خطوط بُردار) کلان: خطهای حامل (خطهای بُردار) کلان، نگارهای است برای نوشتن و خواندن خط موسیقی و دقیق تر از آن برای تعیین زیر و بمی نتهای موسیقی که متشکل از چند خط (در خط امروزی پنج خط) همراستا با فاصلههای برابر. هر یک از خطها و هر فاصله بین دو خط جایگاه یک نت معینی است و نام نتها از روی نشانهای به نام کلید معین میشود که در ابتدای سمت چپ بردار قرار میگیرد. نتها هر چه در محل پایینتری از بردار قرار بگیرند، صوتشان بم تر است. خط میزان (barline): خط میزان، خطی که عمود برخطوط بردار، همه پهنای بردار را قطع میکند و میزانها را از یکدیگر جدا میکند. کلید (clef): نشانههایی که در آغاز خطهای بردار جای میگیرند تا نام و سطح زیر و بمی نتها را مشخص کند؛ که در پیانو دو کلید به نامهای کلید فا و کلید سل وجود دارد که کلید سل زیر بودن و کلید فا بم بودن صدا را نشان میدهد. مایهنما (key signature): مجموعه نشانههایی که پس از کلید میآیند و مایه (تن موسیقی) را مشخص میکنند. میزاننما (time signature): شمارههایی که پس از کلید و مایهنما نوشته میشوند و مشخصکننده تعداد ضرب در هر میزان و ارزش زمانی نسبی نتها هستند. خطوط افزوده (ledger lines): خطهای کوتاه در بالا یا پایین بردار تا نتهای خیلی زیر یا خیلی بم روی آنها نوشته شود. جستارهای وابسته مبانی موسیقی (سلفژ) نتنویسی ایبیسی - گونهای از نتنویسی خلاصهشده برای توسعه آسانتر نرمافزارهای کامپیوتری پارتیتور پانویس منابع Adams, Kyle (2009). "On the Metrical Techniques of Flow in Rap Music". Music Theory Online 5, no. 9 (October) (accessed ۴ آوریل ۲۰۱۴). Apel, Willi (1961). The Notation of Polyphonic Music, 900–1600, 5th edition, revised and with commentary. Publications of the Mediaeval Academy of America, no. 38. Cambridge, Mass. : Mediaeval Academy of America. Bagley, Robert (2004). "The Prehistory of Chinese Music Theory". Elsley Zeitlyn Lecture on Chinese Archaeology and Culture. (Tuesday 26 October) British Academy's Autumn 2004 Lecture Programme. London: British Academy. Abstract. Accessed 30 May 2010. Christensen, Thomas (2002). The Cambridge History of Western Music Theory. Cambridge and New York: Cambridge University Press. نشانهگذاری ریاضی


text: کوچکترین یکای (واحد) زبان که دارای نقش دستوری و معنایی مستقل میباشد تکواژ یا نشانه نام دارد. هجاها و طول آنها نمیتوانند برای بازشناختن تکواژها ابزار سودمندی باشند. معیار و سنجهٔ بنیادین این است که تکواژ را نمیتوان به یکاهای دستوری کوچکتر بخش کرد. تکواژها از بههمپیوستن واجها (کوچکترین بخشهای گفتار) ساخته میشوند و تکواژها را نمیتوان به واحدهای دستوری کوچکتر بخش کرد. تکواژها را به دو دسته بخش میکنند: تکواژ آزاد و تکواژ وابسته در دانش زبانشناسی تکواژها را معمولاً میان دو ابرو قرار میدهند. مانند: {کن}، {من} شمار تکواژهای یک زبان خیلی بیشتر از شمار واجهای آن است. تکواژی که مفاهیمی همچون جمع و زمان و نمود و مانند آن را به سازهای میافزاید که به آن میپیوندد تکواژ تصریفی نامیده میشود؛ این تکواژ مقولهٔ دستوری سازه را تغییر نمیدهد. (مانند: تکواژ وابستهٔ تصریفی نشانهٔ گروه «ها/ان») تکواژ آزاد به تکواژی میگویند که بهتنهایی در جمله بهکار رود. تکواژ آزاد خود دو بخش است: تکواژ آزاد دستوری: تکواژهایی را گویند که معنی جداگانهای ندارند؛ اما در ساخت دستوری جمله به صورت مستقل به کار میروند.این تکواژها عبارتند از: ۱)حروف اضافۀ متممساز مانند: از، به، تا، برای، از برای، در، با و... ؛ توجه: در واژههایی مثل بنام(مشهور)، باادب و... به و با جزء تکواژهای وابستۀ اشتقاقی اند(مشتقسازند) نه تکواژ آزاد دستوری؛هرچند در شمارش تکواژ با هم تفاوتی ندارند. ۲)نشانۀ مفعولی «را»؛ ؛ ۳)حروف ربط همپایهساز مانند: و، اما، ولی، یا ؛ ۴)حروف ربط وابستهساز مانند: که، تا، چون، اگر، زیرا و... ؛ ۵)نقشنمای اضافه(در ترکیبهای وصفی یا اضافی): کتابِ من، خانۀ دوست ؛ نکته:اتصال این حروف(مخصوصا حروف اضافۀ ب) به اسم مانند بخانه، بهدست، بهوجود، بهعلت و... با این که در رسم الخط توصیه نمیشود، اما در ساختار واژه اثر نخواهد گذاشت؛ گویی که آنها را به صورت جدا(مانند به خانه و...) نوشته ایم. تکواژ آزاد قاموسی (واژگانی): تکواژی است که دارای معنی مستقل است و در فرهنگ لغت برای آن معنی مشخصی میتوان یافت.همچنین جهت یادآوری، بدیهی است که بنهای ماضی و مضارع مصدرها و اسامی اشاره نیز در این دسته جای میگیرند؛ مانند: ابر، ماه، دست، اسب، رو(بن مضارع رفتن)، خواند(بن ماضی خواندن،این،آن و... نکته: « اینها » و « آنها » همچنین « اینان » و « آنان » از یک تکواژ آزاد قاموسی(این)و یک تکواژ وابسته تصریفی(ها/ان) ساخته شدهاند. تکواژ وابسته به تکواژی میگویند که کاربرد (معنای) مستقل در جمله ندارد و بهتنهایی یک واژه به شمار نمیآید و بر دو نوع است: تکواژ وابستهٔ تصریفی: تکواژهایی را گویند که واژهٔ تازهای نمیسازند؛ بلکه حالت واژه را تغییر داده و آن را برای قرار گرفتن در جمله تغییر میدهد. انواع تکواژهای تصریفی عبارتند از: ۱)نشانههای جمع « ها » و « ان »، نشانههای جمع عربی « ون/ین/ات » و همچنین«جات»: درختان،کوهها،مؤمنون،مسئولان،انتقادات.کارخانجات و ... ۲)نشانۀ یای نکره(ناشناس) « ی »: کتابی(یک کتابِ)ارزشمند ۳)پسوند صفتهای عالی و تفضیلی « ترین و تر »: بزرگترین، خوبتر و... ۴)پیشوندهای فعلی: بِ، مَ، می، همی، نَ: برو، مَیَنداز، میخواهند، همی خواهند، ننویس و... ۵)شناسههای مضارع: - م/ - ی / - د / یم / ید / - ند : خوانم، خوانی، خواند، خوانیم، خوانید، خوانند ۶)علائم کمکی در ماضی نقلی: ام / ای / است+Φ(تکواژ صفر) / ایم / اید / اند : گفتهام، گفتهای، گفتهاست، گفتهایم، گفتهاید، گفتهاند ۷)علامتهای ماضیساز: د / ید : رساند، رسانید ۸)تکواژ گذراسازِ « ان »: بجهان (ب + جه + ان) ،رساند(رس + ان + د) نکتهای دربارۀ تکواژ صفر(Φ): این تکواژ در نوشتار دیده نمیشود.همچنین در گفتار نیز خوانده نمیشود؛ با وجود این، در محاسبۀ تعداد تکواژِ یک جمله بهشمار میآید. ۱)تکواژ صفر در شناسههای سوم شخص مفرد فعلهای ماضی(بهجز ماضی التزامی که در آن « َد» شناسه است) دیده میشود: رفت = رفت+Φ، رفتهبود = رفت+ه+بود+Φ رفتهاست = رفت+ه+است+Φ ۲)تکواژ صفر در فعل «است(هست)» نیز به حساب می آید: است= است+Φ (۲ تکواژ) ۳)تکواژ صفر در فعلهای امری دوم شخص مفرد نیز دیده میشود: بخوان = ب+خوان+Φ (۳ تکواژ) تکواژ وابستهٔ اشتقاقی: تکواژهایی را گویند که باعث ایجاد واژهای جدید با معنایی مستقل میگردند. مانند: «ار» در رفتار، «چه» در بازیچه، «بان» در باغبان و... تکواژ چندوجهی برخی از وندهای تصریفی را تکواژ چندوجهی (portemanteau) مینامند، زیرا در آنِ واحد، به بیش از یک مفهوم دلالت میکنند، مانند شناسه در زبان فارسی که همزمان به شخص و شمار دلالت میکند و نمیتوان مشخص ساخت که کدام بخش تکواژ به شخص یا شمار مربوط میشود. جستارهای وابسته تکواژشناسی تکواژگونه تکواژ آزاد تکواژ وابسته واج زبانشناسی پانویس منابع مجموعه کتابهای زبان فارسی متوسطه و پیشدانشگاهی، رشتهٔ ادبیات و علوم انسانی ویکیپدیای انگلیسی تکواژشناسی واحدهای تکواژی اصطلاحات زبانشناسی خواندن