text: استان فیر نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان فیر ناحیههای آلبانی


source: wikipedia

text: استان جیروکاستِر (به آلبانیایی: Rrethi i Gjirokastrës) یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز آن شهر جیروکاستر است. جمعیت این استان در سال ۲۰۰۴ برابر با ۵۶ هزار نفر بوده است. اقلیت بزرگی از یونانیان نیز ساکن این استانند. شهر دیگر این استان لیبوهووه (Libohovë) است. منابع ویکیپدیای انگلیسی. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان گیروکاستر ناحیههای آلبانی


text: استان گرامش نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر گرامش است منابع استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان البسان ناحیههای آلبانی


text: استان هاس نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان کوکس ناحیههای آلبانی


text: استان کاوایه یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. منابع Wikipedia contributors, "Kavajë District," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed February 20, 2008). استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان تیرانا ناحیههای آلبانی


text: استان کولونیه نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر Ersekë است منابع استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان کورچه ناحیههای آلبانی


text: استان کورچه نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان کورچه ناحیههای آلبانی


text: استان کرویه نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان دورس ناحیههای آلبانی


text: استان کوچووه نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر کوچووه است. منابع استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان برات شهرستان برات ناحیههای آلبانی


text: استان کوکِس یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. جمعیت این استان در سال ۲۰۰۴ برابر با ۶۴ هزار نفر بود و مساحت آن ۹۵۶ کیلومتر. مرکز این استان شهر کوکس است. این استان به خاطر هممرزی با صربستان از دیدگاه راهبردی اهمیت دارد. شهر قدیمی کوکس در پی ساخت یک سد در سال ۱۹۷۸ و بالا آمدن آب به زیر آب فرو رفت. منابع ویکیپدیای انگلیسی. کوکس جغرافیای شهرستان کوکس ناحیههای آلبانی


text: لِژه نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان لژه ناحیههای آلبانی


text: نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر لیبراژد است. منابع ویکیپدیای انگلیسی. لیبراژد جغرافیای شهرستان البسان ناحیههای آلبانی


text: لوشنیه (به آلبانیایی: Rrethi i Lushnjës) نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است که مساحتی حدود ۷۱۲ کیلومتر مربع دارد و در غرب این کشور قرار دارد. منابع Wikipedia contributors, "Lushnjë District," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lushnjë_District&oldid=176112231 لوشنیه جغرافیای شهرستان فیر ناحیههای آلبانی


text: میردیته، نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر رشن است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان لژه ناحیههای آلبانی


text: استان مالِسی-اِ-ماده (به آلبانیایی: Rrethi i Malësisë së Madhe) نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. منابع Wikipedia contributors, "Malësi e Madhe District," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Malësi_e_Madhe_District&oldid=175239053 استان مالسی-ا-ماده مالسی-ا-ماده جغرافیای شهرستان شکودر ناحیههای آلبانی


text: استان مالاکاستر نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر بالش است. منابع استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان فیر ناحیههای آلبانی


text: استان پَرمِت (به زبان آلبانیایی: Rrethi i Përmetit) نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. مرکز این استان شهر پرمت است. از شهرهای مهم دیگر آن کلسیره است. جمعیت این استان ۲۶ هزار نفر است که شامل اقلیتهای یونانی و آرومانی نیز میشود. منطقه پرمت از قدیم به خاطر تولید شراب و راکی خود نامآور بودهاست. شهر پرمت به خاطر گل و گلزارهای خود معروف است و در آلبانی به نام «شهر گلها» معروف گشته. منابع ویکیپدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۲ ژوئیه ۲۰۰۷. پرمت جغرافیای شهرستان گیروکاستر ناحیههای آلبانی


text: مات یکی از استانهای سیوششگانهی کشور آلبانی است. نام آن از رود مات گرفته شدهاست. مرکز این استان شهر بورل است. منابع ویکیپدیای انگلیسی. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان دیبر ناحیههای آلبانی


text: نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان کورچه ناحیههای آلبانی


text: استان پوکه یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. جمعیت این استان ۳۴ هزار نفر است (سال ۲۰۰۴) و نام آن از شهر اصلی این استان به نام پوکه (آلبانی)پوکه گرفته شدهاست. منابع ویکیپدیای آلمانی استان پوکه پوکه جغرافیای شهرستان شکودر ناحیههای آلبانی


text: استان سارانده نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان ولوره ناحیههای آلبانی


text: استان اشکودر نام یکی از استانهای سی و ششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی اشکودر جغرافیای شهرستان شکودر ناحیههای آلبانی


text: استان اسکراپار نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استان اسکراپار استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان برات شهرستان برات ناحیههای آلبانی


text: استان تِپِلِنه نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. جمعیت آن (در سال ۲۰۰۴ میلادی) ۳۲٬۰۰۰ گزارش شده و مساحت آن ۸۱۷ کیلومتر مربع است. مرکز این استان تپلنه و از نقاط مهم آن منطقه ممالیاج (Memaliaj) است. منابع Wikipedia contributors, "Ray Charles," Wikipedia, The Free Encyclopedia, استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان گیروکاستر ناحیههای آلبانی


text: تیرانا پایتخت کشور آلبانی و یکی از بزرگترین شهرهای این کشور است. این شهر در اوایل سدهٔ ۱۱ق. /۱۷م. یعنی در دورهٔ عثمانی بنیاد شده. سلیمان پاشا برکینزاده (درگذشتهٔ ۱۰۲۴/۱۶۱۶ در نبردی در ایران) اهل یکی از روستاهای نزدیک، با برپایی یک مسجد، یک اطعامخانه («عمارت»)، یک حمام و چند دکان بنای هستهٔ اولیه شهر را آغاز کرد. منابع تیرانا بنیانگذاریهای ۱۶۱۴ (میلادی) در امپراتوری عثمانی پایتختهای اروپا شهرداریها در شهرستان تیرانا مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در ۱۶۱۴ (میلادی) مناطق مسکونی در شهرستان تیرانا


text: استان تروپویه نام یکی از استانهای سیوششگانه و در شمال کشور آلبانی قرار دارد. این استان با کوزوو و مونتهنگرو مرز دارد. مرکز این استان بایرام کوری نام دارد. مساحت این استان ۱۰۴۳ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۳۳۰۰۰ نفر است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان کوکس ناحیههای آلبانی


text: استان ولوره نام یکی از استانهای سیوششگانه کشور آلبانی است. استانهای آلبانی جغرافیای شهرستان ولوره ناحیههای آلبانی


text: ایلیریا ( یا ، ) سرزمینی باستانی در غرب شبهجزیره بالکان بود. نام آن برگرفته از نام تیره ایلیری از تیرههای هندواروپایی است که به شرق شبهجزیره کوچ کرده بودند و به زبانهای ایلیری سخن میگفتند. ایلیریها نیاکان آلبانیاییهای امروزی هستند. ایلیریا مشتمل بر شرق ساحل دریای آدریاتیک و پسکرانهٔ آن بود. ایلیریها (از قبیل دالماتیان و پانونیان) قبایلی هندواروپایی و مردمی جنگجو و دریازن بودند و در مقابل نفوذ یونان باستان مقاومت کردند و مقدونیان را شکست دادند. رومیان مملکت آنان را تصرف کردند و استان ایلیریکوم، قسمتی از ایلیریا، را تأسیس نمودند. تیرههای ایلیریایی آلبان Alban آربر Arbër آردیان Ardian دالمات Dalmat داردانی Dardani داسارت Dasaret انکلِیت Enkelejt اِئوردِی Eordej اپیریوت Epiriot یاپود Iapydes) Japod) یاپیگ Japyg کائون Kaon لابئات Labeat لیبورن Liburn مساپ Mesap مولوس Mollos پایون Paion پارتین Parthin پنست Penest پیروست Pirust تاؤلانت Taulant تسپروت Thesprot جستارهای وابسته فهرست قبایل ایلیریا ایلیریکوم (استان روم) زبانهای ایلیری آلبانی بزرگ منابع ایلیریا اروپا تاریخ آلبانی تاریخ اسلوونی تاریخ بوسنی و هرزگوین تاریخ جغرافیایی بوسنی و هرزگوین تاریخ دالماسی تاریخ مونتهنگرو تاریخ یونان تاریخ نوین اسلوونی یونان باستان منطقههای تاریخی تاریخ صربستان


text: پردهٔ واژن، پردهٔ بکارت یا زهچین یا هایمن، یک بخش از غشاء مخاطی است که دهانه خارجی واژن را احاطه میکند یا تا حدی میپوشاند. پرده هایمن بخشی از فرج، یا اندام جنسی خارجی را تشکیل میدهد و از نظر ساختار شبیه به واژن است. پیدایش این غشاء بر اثر تکامل جداگانه اندام جنسی داخلی (مثل واژن) و اندام جنسی خارجی(لبههای فرج) جنین در دوران بارداری است. واژن جنین در مراحل اولیه رشد به شکل یک بند توپر در داخل بدن است و راهی به بیرون ندارد. این بند به مرور تو خالی شده و به شکل لولهمانندی در میآید اما کماکان در داخل بدن قرار داشته و به پوست ختم میشود. در این مرحله پوست موجود در مقابل واژن به تدریج مضمحل شده و ورودی واژن را تشکیل میدهد. پوستی که پیشتر در محل ورودی واژن قرار داشتهاست جذب دیواره لوله واژنی میشود اما در این روند لایه نازکی از آن در نزدیکی ورودی واژن باقی میماند و غشای پردهمانند را تشکیل میدهد. تا پیش از کشف پرده واژنی دلیل درد و خونریزی بیشتر زنان در نخستین آمیزش جنسی ناشناخته بود و فرضیات اشتباهی در این مورد مطرح شده بود. برای مثال یکی از پزشکان سدههای میانه تصور میکرد یک غده گوشتی چسبیده به دیواره واژن وجود دارد که در آمیزش جنسی از جا کنده میشود یا پزشک دیگری معتقد بود پنج رگ در لبه واژن قرار دارند که در جریان آمیزش پاره میشوند. ابن سینا نخستین پزشکی بود که پاسخ درستی به این معما ارائه داد و دلیل آن را وجود یک لایه یا برآمدگی پوستی در ورودی واژن دانست که با آمیزش جنسی آسیب دیده و موجب درد و خونریزی میشوند. آندرئاس وسالیوس کالبدشناس فلاندری در سال ۱۵۴۴ نخستین شخصی بود که بهطور عملی و از طریق تشریح بدن وجود این غشا را ثابت کرد. توضیح ابن سینا در مورد علت این درد و خونریزی درست بود اما وی در این مورد که نزدیکی قطعاً باعث آسیب به این پرده میشود، اشتباه میکرد. هرچند گاهی، این غشاء ممکن است در جریان دخول صدمه ببیند اما همیشه اینطور نیست و حتی در صورت صدمه دیدن هم ممکن است دردناک و همراه با خونریزی نباشد. در هرحال این موضوع، موجب شهرت این غشاء و گره خوردن آن با مفهوم «بکارت» شده و آن را به پردهٔ بکارت معروف کردهاست. پیدایش مفهوم بکارت به اعتقاد مردمشناسان در عصر نوسنگی و همزمان با اهلیسازی جانداران (حدود ۱۰ هزار سال پیش) بودهاست. پرده واژن شکل ثابتی ندارد و در افراد مختلف، اشکال متفاوتی دارد. اما نبود آن فقط در ۰٫۰۳٪ زنان اتفاق میافتد، در این افراد مرحله شکلگیری ورودی واژن بیش از حد معمول پیشرفت کرده و بافت باقیمانده در ورودی واژن به قدری کوچک شده که قابل مشاهده به عنوان یک پرده نیست. روند تکامل برخی پرده واژن را موجب حفظ دستگاه تناسلی از بیماریهای عفونی در دوره جنینی میدانند. عدهای نیز پردهٔ واژن را عضوی در حال تحلیل رفتن میدانند (مانند آپاندیس و انگشت کوچک پا). در برخی جانوران مانند اسب، وجود پرده مانع از بیرون ریختن منی از واژن در هنگام جفتگیری میشود که در بقای نسل مؤثر است به نظر میرسد که پردهٔ واژن نمونهٔ تحلیلرفتهٔ این عضو در انسان باشد اما دلیل زیستشناختی آن در انسان مشخص نیست. آزمایش بکارت فرضیه اینکه غشای واژن یا پرده بکارت میتواند بهطور فیزیکی نشان دهنده سابقه رابطه واژینال باشد و آن را اثبات کند مبنای آزمایشهای بکارت است. اغلب تستهای بکارت با استفاده از روش «دو انگشتی» انجام میشود به این صورت که شخص معاینه کننده دو انگشت خود را داخل واژن قرار میدهد تا هایمن را بررسی کند یا با آزمایش میزان سستی عضلات واژن نظر میدهد که فرد، رابطه جنسی داشتهاست یا خیر. برخی معتقدند که پرده بکارت پوششی محکمی است که در اولین رابطه واژینال پاره میشود. آنها از این موضوع نتیجه میگیرند که اگر در دختری غشاء هایمن یا همان پرده بکارت وجود نداشته باشد، نباید باکره باشد که کاملاً نادرست است؛ زیرا برخی از دختران اساساً بدون پرده بکارت متولد میشوندکه این نوع آزمایش باکرگی نمیتواند ادله ای مبنی برداشتن رابطه واژینال در آنها باشد. همچنین غشاء هایمن میتواند به روشهای مختلف دیگری غیر از رابطه جنسی دچار آسیب شود مانند دوچرخه سواری، سوارکاری، انجام ورزشهای مختلف یا استفاده از تامپون. با این وجود داشتن یا نداشتن این غشاء حتی اگر قابل تشخیص نیز باشد دلیل منطقی ای برای اثبات داشتن یا نداشتن رابطه جنسی واژینال در یک فرد نیست. همچنین این موضوع که داشتن واژن «شل» به معنی باکره نبودن یک دختر است دارای هیچگونه اثبات و پشتوانه علمی ای نیست؛ شکل و فرم هر واژن متفاوت است و واژنها طوری طراحی شدهاند که خاصیت ارتجاعی داشته باشند. آنها در هنگام برانگیختگی جنسی شل میشوند تا آلت تناسلی مرد را در خود جای دهند و بعد از رابطه جنسی دوباره سفت شده و به حالت اول برمیگردند و برخی افراد نیز اساساً داری واژنی شلتر نسبت به سایرین هستند و ارتباطی بین فرم واژن و باکرگی وجود ندارد. اصطلاح شل شدن واژن بیشتر به دلیل شل شدن عضلات کف لگن است که با ورزشهایی مثل کگل بهبود مییابد. سازمان جهانی بهداشت (who) و سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۸ در بیانیه ای مشترک آزمایش باکرگی را فاقد پشتوانه علمی اعلام و آن را به عنوان یک اقدام ضد حقوق بشر محکوم کردند و خواستار توقف آن شدند. در سال ۲۰۲۲ نیز بریتانیا هرگونه عملی تحت عنوان ادعای انجام آزمایش بکارت برای دیگران یا ترمیم بکارت را در تمام بخشهای بریتانیا و اتباع آن در خارج از بریتانیا غیرقانونی اعلام و مجازاتی تا ۵ سال زندان و جریمه نقدی برای مجرمان تعریف کرد. غیرقابل تشخیص بودن با معاینه غشای واژن نمیتوان به داشتن یا نداشتن فعالیت جنسی پی برد. برای مثال یک مطالعه بر روی ۳۶ نوجوان باردار که در سال ۲۰۰۴ منتشر شده، نشان داد که کارکنان بهداشتی فقط در دو مورد توانستند نشانه قطعی رابطه جنسی واژینال را تشخیص بدهند. مطالعه دیگری که مورفولوژی پرده بکارت را در دختران دارای رابطه جنسی با دختران بدون رابطه جنسی قبلی مقایسه کرد نشان داد ۵۲ درصد از دخترانی که دارای رابطه جنسی بودند هیچگونه تغییر قابل تشخیصی در بافت پرده بکارت خود نداشتند. انواع پردههای واژن پردههای واژن شکلهای بسیار گوناگونی دارند که اصلیترین آنها بدین قرارند: حلقوی (قابل اتساع و غیرقابل اتساع)- در این نوع، غشاء هایمن به شکل حلقهای پیرامون ورودی واژن را پوشاندهاست. پرده حلقوی قابل اتساع با آمیزش جنسی پاره نمیشود. مثلثی - شایعترین نوع مُشَبَک - در این حالت غشاء هایمن سراسر مدخل واژن را پوشانده ولی دارای چندین روزنهاست. بدون منفذ عدم وجود غشاء بهطور طبیعی دندانهدار پرده بسیار محکم پرده واژن ممکن است در موقعیت استاندارد از نظر عمق نباشد و حتی گاهی با دخول جنسی پس از مدتها نیز پاره نشود. در مورد پرده حلقوی قابل اتساع، هم با وجود دخول جنسی، پوسته کماکان حفظ میشود. اهمیت فرهنگی پرده واژن در بعضی از فرهنگها همچون فرهنگ اسلامی به دلیل «ارتباطش» با باکرگی زنان دارای اهمیت است. در این فرهنگها، داشتن پرده هایمن سالم و دست نخورده مدرکی دال بر باکره بودن زن است. بعضی از زنان به همین خاطر عمل جراحی ترمیم پرده بکارت را برای بازیابی پرده بکارت خود انجام میدهند. در برخی از جوامع به دلایل فرهنگی، مفهومی همچون بکارت با پرده بکارت(غشاء هایمن) برابر دانسته میشوند. در حالی که داشتن هرنوع از رابطه جنسی برابر با باکره نبودن شخص است و فقط به رابطه واژینال محدود نمیشود. در اکتبر سال ۲۰۱۸، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و سازمان زنان سازمان ملل و سازمان جهانی بهداشت در بیانیه ای بیان کردند که آزمایش باکرگی به دلیل اینکه «عملی دردآور، آسیب زننده و تحقیر کننده است شامل خشونت علیه زنان» میشود و باید به آن پایان داد و درخواست ممنوعیت آن را نمود. در جانوران در بسیاری از پستانداران که اعضای تناسلی مشابهی با انسان دارند پردهٔ واژن وجود دارد. پستاندارانی مانند: شامپانزه، فیل، گوسفند، نهنگ و اسب. جستارهای وابسته ترمیم پرده بکارت پرده بکارت مصنوعی فهرست جانداران دارای پرده بکارت دستگاه تولید مثل در زنان موضع جی منابع پرهیز جنسی دستگاه تناسلی دستگاه تولیدمثل ماده در پستانداران زیستشناسی غشایی واژن


text: در این صفحه فهرستی از شهرهای جهان به تفکیک کشور آمدهاست که متن ضخیم فهرست شهر ها و متن نازک کشور است. برای هر کشور نخست پایتخت آن (بیتوجه به جمعیت آن) و سپس پر جمعیتترین شهرهای آن ذکر شدهاست. توجه کنید که پیشوندهایی مانند «جمهوری» - «جزایر» - «اتحاد» در ابتدای نام در نظر گرفته نمیشوند، همچنین پیشوند جمهوری به صورت ج. خلاصه شدهاست. بهطور مثال جمهوری اسلامی ایران به صورت ج. اسلامی ایران و در بخش «ا» نمایش داده میشود. آ آرژانتین - آرژانتین آنتیل هلند - آنتیل هلند ج. آفریقای مرکزی - ج. آفریقای مرکزی آلمان - آلمان آلبانی - آلبانی آندورا - آندورا آنگولا - آنگولا آنتیگوا و باربودا - آنتیگوآ و باربودا آروبا - آروبا ج. آذربایجان - ج. آذربایجان آکراتاری و داکیلیا - آکراتاری و داکیلیا آفریقای جنوبی - آفریقای جنوبی ا اتحاد قمر - اتحاد قمر اوکراین - اوکراین امارات متحده عربی - امارات متحده عربی اسلواکی - اسلواکی اسلوونی - اسلوونی استرالیا - استرالیا اوستیای جنوبی - اوستیای جنوبی اندونزی - اندونزی ایران - ایران افغانستان - افغانستان ایلات متحده آمریکا - ایالات متحده آمریکا اروگوئه - اروگوئه ازبکستان - ازبکستان الجزایر - الجزایر ایتالیا - ایتالیا ایرلند - ایرلند ارمنستان - ارمنستان اتریش - اتریش اریتره - اریتره استونی - استونی اسواتینی - اسواتینی اتیوپی - اتیوپی السالوادور - السالوادور ایسلند - ایسلند اکوادور - اکوادور اردن - اردن اوگاندا - اوگاندا ب باهاما - باهاما بحرین - بحرین بنگلادش - بنگلادش باربادوس - باربادوس بلاروس - بلاروس بلژیک - بلژیک بلیز - بلیز بنین - بنین بوتان - بوتان بولیوی - بولیوی بریتانیا - بریتانیا بوسنی و هرزگوین - بوسنی و هرزگوین بوتسوانا - بوتسوانا برزیل - برزیل برونئی - برونئی بلغارستان - بلغارستان بورکینافاسو - بورکینافاسو بوروندی - بوروندی پ پلی نزی فرانسه - پلینزی فرانسه پاکستان - پاکستان پالائو - پالائو پاناما - پاناما پاپوآ گینه نو - پاپوآ گینه نو پاراگوئه - پاراگوئه پرتغال - پرتغال پورتوریکو - پورتوریکو جزایر پیتکرن - جزایر پیتکرن پرو - پرو ت تایوان - تایوان تاجیکستان - تاجیکستان تانزانیا - تانزانیا تایلند - تایلند توگو - توگو توکلائو - توکلائو تونگا - تونگا ترانسنیستریا - ترانسنیستریا ترینیداد و توباگو - ترینیداد و توباگو تونس - تونس ترکیه - ترکیه ترکمنستان - ترکمنستان جزایر تورکس و کایکوس - جزایر تورکس و کایکوس تووالو - تووالو تیمور شرقی - تیمور شرقی ث ج جیبوتی - جیبوتی جبلالطارق - جبلالطارق جامائیکا - جامائیکا جرزی - جرزی چ ج. چک - جمهوری چک چین - چین چاد - چاد ح خ د دانمارک - دانمارک دومینیکا - دومینیکا ج. دومینیکن - ج. دومینیکن ذ ر رومانی - رومانی روسیه - روسیه رواندا - رواندا ز زامبیا - زامبیا زیمبابوه - زیمبابوه ژ ژاپن - ژاپن س ساحل عاج - ساحل عاج سنت کیتس و نویس - سنت کیتس و نویس سنت لوسیا - سنت لوسیا سن پیرا و میکلون - سن پیرا و میکلون سنت وینسنت و گرنادینها - سنت وینسنت و گرنادینها ساموآ - ساموآ سان مارینو - سان مارینو سائوتومه و پرنسیپ - سائوتومه و پرنسیپ سیشل - سیشل سنگال - سنگال سیرالئون - سیرالئون سنگاپور - سنگاپور جزایر سلیمان - جزایر سلیمان سومالی - سومالی سومالی لند - سومالیلند سودان جنوبی - سودان جنوبی اسپانیا - اسپانیا سریلانکا - سریلانکا سودان - سودان سورینام - سورینام سوالبار - سوالبار سوئد - سوئد سوئیس - سوئیس سوریه - سوریه ش شیلی - شیلی ص صربستان - صربستان ض ط ظ ع عراق - عراق عربستان سعودی - عربستان سعودی عمان - عمان جمهوری دموکراتیک عربی صحرا - صحرای غربی غ غنا - غنا ف جزایر فالکلند - جزایر فالکلند فلسطین - فلسطین فنلاند - فنلاند فیلیپین - فیلیپین فرانسه - فرانسه فلسطین- فلسطین فیجی - فیجی جزایر فارو - جزایر فارو فلتونی - لتونی ق قطر - قطر جمهوری ترک قبرس شمالی - جمهوری ترک قبرس شمالی قزاقستان - قزاقستان قرقیزستان - قرقیزستان قبرس - قبرس ک کلدونیای جدید - کلدونیای جدید ج. دموکراتیک کنگو - ج. دموکراتیک کنگو کنیا - کنیا کیریباتی - کیریباتی ج. کنگو - ج. کنگو کرواسی - کرواسی کوبا - کوبا کاستاریکا - کاستاریکا کامبوج - کامبوج کامرون - کامرون کلمبیا - کلمبیا کانادا - کانادا کیپ ورد - کیپ ورد جزایر کیمن - جزایر کیمن کره شمالی - کره شمالی کره جنوبی - کره جنوبی کوزوو - کوزوو کویت - کویت کالیفورنیا گ گرجستان - آبخاز گویان فرانسه - گویان فرانسه گینه استوایی - گینه استوایی گابن - گابن گامبیا - گامبیا گرجستان - گرجستان گرینلند - گرینلند گرنادا - گرنادا گوادلوپ - گوادلوپ گوآم - گوآم گواتمالا - گواتمالا گینه - گینه گینه بیسائو - گینه بیسائو گویان - گویان ل لبنان - لبنان لائوس - لائوس لهستان - لهستان لسوتو - لسوتو لیبریا - لیبریا لیبی - لیبی لیختناشتاین - لیختناشتاین لیتوانی - لیتوانی لوکزامبورگ - لوکزامبورگ م مصر - مصر جزایر ماریانای شمالی - جزایر ماریانای شمالی مقدونیه شمالی - مقدونیه شمالی جزیره من - جزیره من مجارستان - مجارستان ماکائو - ماکائو ماداگاسکار - ماداگاسکار مالاوی - مالاوی مالزی - مالزی مالدیو - مالدیو مالی - مالی مالت - مالت جزایر مارشال - جزایر مارشال موریتانی - موریتانی موریس - موریس مایوت - مایوت مکزیک - مکزیک ایالات فدرال میکرونزی - ایالات فدرال میکرونزی مولداوی - مولداوی موناکو - موناکو مغولستان - مغولستان مونتهنگرو - مونتهنگرو مونتسرات - مونتسرات مراکش - مراکش موزامبیک - موزامبیک میانمار - میانمار ن نامیبیا - نامیبیا نیوزلند - نیوزیلند نائورو - نائورو نروژ - نروژ نیکاراگوئه - نیکاراگوئه نیجر - نیجر نیجریه - نیجریه نیووی - نیووی نپال - نپال و واتیکان - واتیکان ونزوئلا - ونزوئلا ویتنام - ویتنام وانواتو - وانواتو جزایر ویرجین - جزایر ویرجین ه هائیتی - هائیتی هلند - هلند هندوراس - هندوراس هند - هند هنگ کنگ - هنگ کنگ ی یونان - یونان یمن - یمن جستارهای وابسته فهرست مناطق شهری جهان بر پایه جمعیت فهرست کشورهای جهان فهرست شهرهای ایران فهرست روستاهای ایران فهرست پایتختها فهرستها فهرستهای فهرستها فهرستهای شهرها بر پایه کشور


text: دستگاه ادراری تناسلی مجموع دو دستگاه ادراری و تناسلی است. در واژگان کالبدشناسی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد: دستگاه تناسلی دستگاه ادراری


text: روانشناسی تکوینی یا روانشناسی تحولی که در سالهای گذشته با عنوان روانشناسی ژنتیک شناخته میشد؛ شاخهای از علم روانشناسی است که به توصیف و تبیین تغییرات در طول زندگی فرد میپردازد و از رشتههای مختلف زیستشناسی، جامعهشناسی، تعلیم و تربیت و پزشکی کمک میگیرد. اگر چه روانشناسی تکوینی به تمام مراحل زندگی انسان از تولد تا مرگ میپردازد، اما بر کودکی و نوجوانی تأکید دارد. روانشناسان تکوینی در پی آن هستند تا چگونگی تکوین روانی انسان را در طول زمان تعیین کنند، برای تحقق این هدف روانشناسان، رفتار افراد را در سنین مختلف به دقت مورد مشاهده قرار میدهند. از سوی دیگر روانشناسان به تبیین تکوین میپردازند که در آن دو الگوی عمومی و اختصاصی را مد نظر دارند. سومین هدف روانشناسی تکوینی این است که حاصل مطالعات توصیفی و تبیینی خود را در مورد پرورش انسان به کار بگیرد و تکامل روانی انسانها را به حداکثر برساند. این جنبه کاربردی رشد خصوصاً به کودکان و نوجوانانی که به دلایلی دچار نارسایی در رشد شدهاند، میپردازد. رشد انسان جریانی است که به صورت مراحل پیوسته ظاهر میشود. هر مرحله به صورت طرح و سازمان متفاوتی از تکرار جریانهای مرحلهٔ قبل است. الگوهای قبلی را میتوان مقدمهای دانست که به عنوان جزئی از سطح رشد بعدی در میآیند. روانشناسی تکوینی، علمی است که جریان تحولات و تغییرات (کمی و کیفی) جسمی، ذهنی، عاطفی، و عملکرد فرد را در طول عمر از لحظه تولد (از لحظه انعقاد نطفه) تا هنگام مرگ مطالعه میکند. اصول روانشناسی تکوینی ۱. رشد انسان جریانی مرحلهای و پیوستهاست: رشد پیوستهاست ونه ناپیوسته. مراحلی که برای رشد اشاره میشود جدا از هم نیستند بلکه مانند یک خطی از یک نقطه شروع و بدون تمایز ادامه مییابد. تقسیمبندی دورههای مختلف زندگی بر اساس نوع دیدگاه و زمینههای مطالعاتی در رشد صورت میگیرد. بهطور مثال پیاژه رشد (تحول شناختی) انسان را در چهار مرحله و تا پایان ۱۶ سالگی، اریکسون رشد روانی – اجتماعی انسان را از تولد تا پایان عمر و در ۸ مرحله مطرح میکند. بهطور کلی و باتوجه به ویژگیهای مشترک و تکالیف یکسان انسان در دورههای مختلف سنی میتوان رشد انسان را در ۹ مرحله یا دوره مطرح کرد: (سنینی که برای هر کدام از مراحل اشاره میشود صرفاً تقریبی است) پیش از تولد انعقاد نطفه تا تولد کودکی ۱، دو تا شش سالگی کودکی ۲، شش تا دوازده سالگی نوجوانی دوازده تا بیست سالگی جوانی بیست تا سی و پنج سالگی میانسالی سی و پنج تا پنجاه سالگی پختگی پنجاه تا شصت و پنج سالگی پیری شصت و پنج سالگی به بعد ۲. رشد انسان دارای الگوهای قابل پیشبینی است. (الف- قانون سری – پایی ب- قانون مرکزی- پیرامونی) بر اساس قانون سری – پایی رشد انسان ابتدا از سر شروع و در نهایت در پا خاتمه مییابد. کودک تازه متولد یافته ابتدا در سر رشد میکند و بعد از رشد گردن میتواند سر خود را نگهدارد. وبعد از رشد عضلات شانه، شکم و کمر است که میتواند بخزد و بنشیند. آنگاه که رشد کافی در عضلات پا را کسب کرد قادر به ایستادن و سپس راه رفتن میشود. تفاوتهای فردی در رشد: تنوع زیادی از نظر رشدی درمیان افراد وجود دارد. این اصل به مفهوم تفاوتهای فردی در میان انسانها اشاره میکند. همچنانکه میدانیم ویژگیهای ژنتیکی هر انسان منحصر به فرد میباشد لذا هر فرد با توجه به همان ویژگیها و تأثیر محیط میتواند شکل واحدی در رشد داشته باشد با اینحال برای راحتی در تحقیقات و ارائه الگو به یک سطح در رشد اشاره میشود که ما باید در تعمیم دهی دچار خطا نشویم، و این نکته را در نطر بگیریم همیشه یک فرد دارای ویژگیهای مخصوص به خود میباشد اگر چه در خیلی از ویژگیها با گروه خود مشترک باشد. نباید انتظار داشت تمام کودکان همسن، شیوه رفتار معینی داشته باشند. تفاوتهای فردی، اعتبار و مسئولیت ویژهای برای هر فرد ایجاد میکند و به او وجود مستقل میبخشد. برای تربیت کودکان نمیتوان از روشهای مشابه استفاده کرد. رشد انسان دارای ابعاد مختلف و فرایندی پیچیدهاست. رشد جسمی و حرکتی رشد روانی (شناختی، عاطفی، اجتماعی، اخلاقی) دورههای حساس در رشد: تغییرات محیط بیشترین تأثیر کمی را زمانی بر ویژگی دارند که درحال سریعترین تغییر خود باشد و کمترین تأثیر در ویژگی در زمان کمتر تغییر آن است. این اصل به مفهوم وجود دورههای حساس در زندگی اشاره دارد، مانند رشد قد در زیر یک سال و وجود امکانات محیطی از جمله تغذیه مناسب میتواند در افزایش آن تأثیر داشته باشد. هرگونه وقفهای که در تداوم رشد بهوجود آید معمولاً به عوامل محیطی مربوط است: رشد معمولاً با همان سرعتی که شروع شده پیش میرود. کودکانی که زود به حرف میآیند یا زود به راه میافتند معمولاً و احتمالاً در مقابل با کودکانی که دیر به حرف میآیند یا دیر به راه میافتند در بزرگسالی باهوش ترند. ۷. وراثت و محیط هردو در رشد تأثیر دارند: تحقیقات روانشناسان رشد نشان دادهاست که وراثت (آمادگیهای ارثی که از طریق ژن به فرزندان انتقال مییابد) و محیط (فراهم بودن امکانات لازم جهت افزایش توانمندیهای کودک) میتواند در وضعیت آینده کودک تأثیر داشته باشد. محیط عوامل محیطی را میتوان به این شکل تقسیم کرد: الف: عوامل محیطی پیش از تولد عوامل محیطی قبل از تولد در رشد فرد تأثیر مهمی دارد که ما به مهمترین آنها اشاره میکنیم. ۱. سن مادر: بهطور کلی زنانی که از مراقبتهای بهداشتی، پزشکی و تغذیه مناسب برخوردار باشند، میتوانند در هر سنی نوزادان سالمی به دنیا آورند و خود نیز سالم بمانند. اما به اعتقاد بسیاری از متخصصان بهترین زمان برای حاملگی سنین بین ۲۰ تا ۳۵ سالگی است. سنین پایینتر از ۲۰ سالگی به دلیل وزن کم و عدم رشد کافی احتمال مشکلات حاملگی، از قبیل کم خونی و مسمومیت حاملگی بیشتر است. این موضوع و خطرات ناشی از نارس بودن نوزاد، کم وزنی در سنین بالاتر از ۳۵ سالگی علیالخصوص بالای ۴۰ سالگی بروز اختلالات کروموزومی به ویژه سندرم داون بیشتر است. تغذیه: زنان حامله باید رژیم غذایی مناسب داشته باشند تا بتوانند هم سالم بمانند و هم فرزندانی سالم به دنیا آورند. داروها: اغلب داروها دارای تأثیرات منفی بر سلامت جنین هستند. داروهایی نظیر الکل، نیکوتین، هورمونها، بعضی از پادتنها، هروئین، متادون همگی در جنین تأثیرات مخربی میگذارد. بسیاری از نوزادانی که مادران شان در دوران حاملگی داروهای فوق را مصرف میکردند، علائمی از اختلالات رفتاری از خود نشان دادند. بیماریها و اختلالات مادر: بیماریهای ویروسی نظیر سرخجه، آبله مرغان در دوران اولیه بارداری بسیار خطرناک است؛ و یکی از سختترین بیماریهای ویروسی در سهماهه اولیه بارداری سرخجه است که ممکن است منجر به ناهنجاریهای قلبی، ناشنوایی، نابینایی یا عقب ماندگی ذهنی نوزاد شود. اختلالات و بیماریهای دیگر نظیر ایدز، سیفلیس، مسمومیت حاملگی نیز موجب اختلالاتی در نوزاد خواهد شد. عامل ارهاش: اگر مردی با ارهاش مثبت با زنی با ارهاش منفی ازدواج کند، چنانچه فرزندشان ارهاش مثبت داشته باشد ممکن است خون مادر در مقابل ارهاش مثبت پادتن تشکیل دهد. در بارداری بعدی این پادتنها ممکن است به ارهاش مثبت خون جنین حمله کند. این تخریب ممکن است مختصر یا گاهی باعث فلج مغزی، ناشنوایی یا عقب ماندگی ذهنی شود. خوشبختانه این مشکل قابل کنترل است و میتوان بعد از تولد نوزاد و با آزمایش خون آن (نمونه بند ناف) چنانچه مادری ارهاش منفی و فرزند ارهاش مثبت دارد، با تزریق آمپول روگام از تولید پادتن خون مادر جلوگیری شود. اضطراب مادر: اگر چه بین سیستم عصبی مادر و جنین هیچ ارتباطی وجود ندارد، اما حالات عاطفی مادر مانند، نفرت، ترس و اضطراب در سیستم عصبی مادر تأثیر گذاشته باعث آزادسازی بعضی از مواد شیمیایی (مانند اپی نفرین و استیل کولین) و وارد شدن آن به جریان خون میشود و همچنین تحت این شرایط بعضی از غدد فعال شده و مقادیر زیادی هورمون را به خون وارد میکنند. این تغییرات از طریق جفت به جنین منتقل میشود و باعث تأثیرات منفی بر جنین خواهد شد. ب: عوامل محیطی پس از تولد محیط فرهنگی و اجتماعی: در هر جامعه ای سنتها، باورها نگرشها و بهطور کلی فرهنگ خاصی حاکم است. در آن فرهنگ برای اینکه فرد به عنوان عضو جامعه پذیرفته شود، خانواده و سایر اعضای جامعه تلاش میکنند در پرورش وی ارزشها و باورهای جامعه را لحاظ کنند و بر اساس فرهنگ حاکم بر جامعهٔ خود به تربیت فرزندان بپردازند. بهطور مثال در بعضی از جوامع توجه به فردیت باعث تربیت افراد مستقل میشود یا در بعضی دیگر از فرهنگها روح همکاری و جمع گرایی به عنوان یک اصل پذیرفته شده و رفتارهای متناسب با آن مورد توجه و تشویق قرار میگیرد. به نظر بسیاری از روان شناسان، فرهنگ و جامعه باعث نوعی نگرش در آموزش و پرورش شده، باعث ایجاد تبعیض در رشد شناختی کودکان و نوجوانان میشود. به عنوان نمونه انتظار پیشرفت در ریاضیات و مهندسی برای پسران و شغلهای متناسب با آن و انتخاب اسباب بازیهای متناسب با جنسیت باعث نوعی نگرش سوگرانه شده و بالطبع در رشد توانمندیهای آنها تأثیر مستقیم میگذارد. محیط اقتصادی: کودکی که متولد میشود با توجه به وضع اقتصادی والدین از امکانات و محرکهایی برخوردار است. روشن است چنانچه وضعیت اقتصادی خانواده و جامعه در سطح بالایی باشد کودک و نوجوان از حداکثر امکانات محیطی، چه در محیط خانواده و چه در مدرسه برخوردار خواهد بود. این افراد به لحاظ فضای زندگی، وسایل بازی و محرکهای مناسب جهت پرورش قوای حسی از تحریکات مناسبی برخوردار هستند. محیط خانوادگی: نوع ارتباط والدین با همدیگر و همچنین چگونگی تعامل آنها با فرزندان میتواند در چگونگی شکلگیری شخصیت تأثیر بسزایی داشته باشد. یکی از بحثهای مهم در روانشناسی رشد کودک و نوجوان، نحوه ارتباط والدین است. به طوری که در اکثر نظریههای رشد کودک و نوجوان، به اهمیت رفتار والدین توجه شدهاست. رفتار والدین با فرزندان چه خشن و چه محبت آمیز، چه منع کننده باشد و چه او را آزاد بگذارند غالباً مطابق الگوی فرهنگی خاص که در آن جامعه قرار دارد انجام میگیرد. عواملی متعددی در محیط خانوادگی میتواند در رشد کودک و نوجوان تأثیر بسزایی داشته باشد که اهم آن عبارتند از: شیوههای تربیتی یا روشهای فرزندپروری وضع اقتصادی خانواده تعداد افراد خانواده وضع روانشناختی والدین تحصیلات والدین پذیرش فرزند نگاه والدینی روابط برادران و خواهران عوامل اشاره شده در رشد کودک و نوجوان بسیار با اهمیت میباشد. خانوادهای که از لحاظ اقتصادی در سطح مطلوبی باشد، والدینی که از تحصیلات بالایی برخوردار باشند، نگاه مسئولیت پذیر در والدین، پذیرش بدون قید و شرط بدون توجه به ناتوانیهای فرزند و... محیط مطلوبی را برای رشد همهجانبه کودک و نوجوان ایجاد میکند. در زمینه ارتباط صحیح والدین و کودک کتابهای بسیار مفیدی نوشته شده که غالباً ترجمه میباشد. اما یکی از کتابهای بسیار مفید در این زمینه کتاب «نگران بچه؛ روشهای روانشناختی رفتار با کودک» نوشته دکتر احمد اسماعیلزاده برزی است. همسالان مدرسه یادگیری تقلیدی و رشد زبانی کودک یادگیری کودکان اغلب از طریق تقلید کردن از رفتار بزرگسالان صورت میگیرد و آنان ابتدا یادگیری را با تقلید شروع میکنند. در این دورهٔ سنی، سرعت بسیار زیادی در رشد زبان کودکان وجود دارد. کودکان در این دورهٔ سنی، روزانه حدود ۵۰ کلمه جدید یادمیگیرند و کلمات بسیار زیادی را میفهمند. درواقع فهم آنان در پایان ۳ سالگی، بیشتر از صحبت کردنشان است. کودکان ممکن است در ۳ سالگی، صحبت کنند ولی مطمئناً تعداد کلماتی که یادگرفته اند بیشتر از آنی است که بیان میکنند. آنان در ۳ سالگی بیش از ۱۲۰۰ کلمه به کار میگیرند و با آن کلمات صحبت میکنند. در ۵ سالگی آنان بین ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ کلمه بکار میگیرند. در طی این دوره، جملات کودکان به مرور پیچیدهتر میشود و در جمله به تدریج کلمات بیشتری به کار میبرند. در صحبت کردن نیز نسبت به قبل که دو یا سه کلمه را به کار میگرفتند، لغات بیشتری را به کار میگیرند و بهطور متوسط بیش از چند لغت بکار میگیرند، آنان اکثراً با صدای بلند با خودشان صحبت میکنند و کلماتی را که شنیدهاند به کار میگیرند و در عین حال تلاش میکنند تا رفتار خودشان را کنترل نمایند. در این سن کودکان بسیار سؤال میپرسند و هدف آنان از این پرسشها یا ارضای کنجکاوی است یا اینکه به دلیل به دست آوردن توجه بزرگسالان است. در این سن آنان رابطههای ساده مفاهیم، مهارتها و کارهای روزمره و... را میفهمند و به خاطر میسپارند و اکثراً به تقلید از بزرگسالان؛ خودشان آن کارها را انجام میدهند. آنان در این سن، مفهومهای خاص مثل: بالا و پایین، رو و زیر، این طرف و آن طرف و... را میفهمند و درک میکنند و در صحبتهای روزمره از آنها به فراخور موضوع استفاده میکنند. مفاهیم زمانی، مثل: امروز، دیروز و فردا، مفاهیم مکانی مانند: خانه و بیرون از خانه و مغازهها و پارک را درک میکنند و این توانایی را دارند تا اشیاء را طبقهبندی کنند، مثل: غذاها، حیوانات و گلها. منابع اتکینسون، و...(۱۹۸۹) زمینه روانشناسی (براهنی و همکاران ۱۳۷۸) رشد احمدی، سید احمد(۱۳۷۵) روانشناسی نوجوانان و جوانان مشعل بیابانگرد، اسماعیل(۱۳۷۷) روانشناسی نوجوانان نشر فرهنگ اسلامی سیف، علیاکبر (۱۳۷۸) روانشناسی پرورشی آگاه سیف، علیاکبر (۱۳۷۷) تغییر رفتار و رفتاردرمانی دوران سیف، سوسن-کدیور، پروین و... روانشناسی رشد(۱) سمت شعاری نژاد، علی اکبر (۱۳۷۳) روانشناسی رشد، تهران: اطلاعات کدیور، پروین (۱۳۸۲) روانشناسی تربیتی نشر دانشگاهی لطف آبادی، حسین (۱۳۷۸) روانشناسی رشد(۲) سمت ماسن و همکاران رشد و شخصیت کودک (یاسایی ۱۳۸۰) نشر مرکز منصور، محمود(۱۳۷۸ روانشناسی ژنتیک سمت هرگنهان و اُلسون (سیف ۱۳۷۴) مقدمهای بر نظریههای یادگیری دانا (فارسی) https://kodakonojavan.com/رشد-سه-پنج-ساله روانشناسی رشد روانشناسی شاخههای روانشناسی علوم رفتاری


text: علوم خاک (Soil Science) دانش مطالعه خاک، بر اساس خصوصیات فیزیکی (مانند بافت یا ساختمان)، شیمیایی (مانند هدایت الکتریکی محلول خاک و میزان سدیم موجود) و زیستی آن است. دانش خاکشناسی خاک را به عنوان ترکیب طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و بیوشیمیایی به وجود آمده مورد بررسی قرار میدهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالعه میکند و کاربردهای آن را مد نظر قرار نمیدهد. خاکشناسی به ما کمک میکند بهترین کاربرد ممکن را برای خاکهای مناطق مختلف تعیین نماییم، از آن حفاظت کنیم و کیفیت آن را افزایش دهیم. علاوه بر این، خاکشناسی شیوههای کشت بدون خاک گیاهان (کشت هایدروپونیک) را نیز در بر میگیرد. پژوهشگران رشته خاکشناسی با بررسی مواد و شرایط مورد نیاز زندگی گیاهان، امکان رشد گیاه در محیطهای بدون خاک را فراهم میکنند. کارشناسان خاکشناس میزان مواد غذایی موجود در خاکهای مناطق مختلف را بررسی میکنند و بهترین راه افزایش میزان مواد مورد نیاز و کاهش آثار سوء موادی که میزان آن از حد طبیعی بیشتر است را بیان میکنند و در صورتیکه خاک از لحاظ مواد غذایی متعدد دچار کمبود باشد، راه حلهای ترکیبی (مانند کود فسفات آمونیوم) ارائه میدهند. خاکشناسان میتوانند با شیوههای غیرعادی، مثلاً با اضافه نمودن گچ به خاک سدیمی و شستشوی مداوم آن، ساختار شیمیایی و با شخم مناسب و اضافه نمودن کودهای گیاهی به خاک، ساختار فیزیکی آن را بهبود بخشند. آنها گیاهان و جاندرانی را که میتوانند باعث بهبود کیفیت خاک از نظر شیمیایی یا فیزیکی شوند را براساس نوع خاک پیشنهاد میکنند؛ مثلاً برای خاکهایی که دارای کمبود نیتروژن هستند شبدر یا یونجه پیشنهاد میکنند و برای خاکهایی که به شدت فشرده شدهاند ولی ساختار شیمیایی مناسبی دارند کرم خاکی پیشنهاد میکنند. شاخههای دانش خاکشناسی دانش خاکشناسی خاک هارا از دو جنبه تحت بررسی میدهد و بر همین اساس به دو رشته تقسیم میشود. -پدولوژی یا خاکپژوهی خاکها را به عنوان مواد طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و زیستشیمیایی به وجود آمده مورد بررسی قرار میدهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالعه میکند و کاربردهای آن را مد نظر قرار نمیدهد. -ادافولوژی خاک را به عنوان محیط زیست، رشد و نمو گیاهان مورد بررسی قرارمیدهد. ادافولوژیستها ویژگیهای خاک را از دیدگاه حاصلخیزی مورد بررسی قرار میدهند. باید در نظر گرفت دانش خاکشناسی بهطور عمومی ترکیبی از این دو شاخهاست و نمیتوان آنها را دقیقاً از هم تفکیک کرد. رشته دانشگاهی خاکشناسی خاکشناسی یکی از شاخههای رشتهٔ کشاورزی است. این رشته با رشتههای مهندسی شیمی و مهندسی عمران نیز رابطهٔ نسبتاً نزدیکی دارد. مهندس خاکشناس علاوه بر تسلط بر دانش شیمی (شیمی عمومی، شیمی آلی، زیستشیمی، شیمی تجزیه و خصوصاً شیمی خاک)، دارای دانش فنی کافی در زمینهٔ نقشهبرداری و بررسی تصاویر هوایی و تصاویر ماهوارهای هم میباشد. گرایشهای مهم رشته خاکشناسی دانش خاکشناسی دارای گرایشهای تخصصی متعددی میباشد که گرایشهای خاکشناسی در مقطع کارشناسی ارشد قابل انتخاب است. گرایشهای مقطع کارشناسی ارشد: -شیمی خاک -فیزیک خاک -بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک -آلودگی خاک -حاصلخیزی خاک -فرسایش خاک -پیدایش ورده بندی خاک در گذشته گرایش بر اساس موضوع پایاننامه تعیین میشد و یکی از گرایشهای فوق به دانشجو اختصاص داده میشد، اما در حال حاضر رشته خاکشناسی به دو زیر رشته تحت عناوین «مدیریت حاصلخیزی و زیست فناری خاک» با دو گرایش ۱- شیمی، حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه و ۲- بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک و نیز رشته «مدیریت منابع خاک» با دو گرایش ۱- فیزیک و حفاظت خاک و ۲- منابع خاک و ارزیابی اراضی، تقسیمبندی میشوند و علاقهمندان باید با قبولی در آزمون کارشناسی ارشد که توسط سازمان سنجش آموزش برگزار میشود به این رشتهها وارد شوند. جستارهای وابسته بومشناسی کشاورزی خاکپوش منابع علم خاک علوم زمین


text: احمد ابن رُسته یکی از کاشفان و گیتاشناسان بزرگ جهان بود که در در حدود ۹۰۳ میلادی برآمد. او ایرانی و زاده منطقه رُسته اصفهان بودهاست. دانش وی دربارهٔ مردم اروپا و غیر مسلمانان آسیا وی را به منبعی معتبر تبدیل کرده بود. وی حتی دربارهٔ وجود جزایر بریتانیا و ولایات هفت گانهٔ آنگلوساکسون اطلاع داشت. وی از تاریخ مردم ترک و سایر استپ نشینها نیز اطلاع داشت. وی دربارهٔ یکی از پادشاهان قفقاز نوشته: او به همراه روسها به نووگورود در شمال غربی روسیه سفر کرد و نکات نغزی دربارهٔ آن مناطق در دانشنامه جغرافیایی خود بازگو کردهاست. وی همچنین دربارهٔ مجارها، اسلاوها و خزرها آگاهیهای سودمندی ارائه میدهد. ابن رسته همچنین سفرهایی به صنعاء در یمن و همچنین قفقاز داشت. در حدود ۹۰۳ میلادی دائرةالمعارفی تألیف کرد، موسوم به الاعلاقالنفیسة، که قسمت جغرافیایی آن در دست است. این کتاب شامل مقدمهای است در باب کرهٔ زمین و افلاک، که به دنبال آن به شرح ممالک پرداخته شدهاست. این کتاب در ۷ جلد نگاشته شده که تنها ۲ نسه جلد ۷ آن باقی ماندهاست. یکی در موزه بریتانیا و دیگری در دانشگاه کمبریج نگهداری میشوند. ابن رسته در این کتاب به کروی بودن زمین، حرکت خورشید و حرکت ستارگان اشاره میکند. همچنین وی محاسبات جغرافیایی شامل قطر و محیط کره زمین انجام دادهاست. وی زمین را «کوچکترین همه ستارگان» و بزرگتر از برخی سیارهها میداند. او جرم عطارد را یک بیست و دوم زمین میداند که با آگاهی امروزی که یک نوزدهم زمین دانسته شدهاست، نزدیکی دارد. وی قطر زمین را ۵/۳ برابر قطر کره ماه میداند و فاصله آن تا زمین را ۲۴۵٫۰۰۰ میل (۴۵۰٫۰۰۰ کیلومتر) ثبت میکند که با آگاهی امروزی تنها ۱۰ درصد اختلاف دارد. وی در کتاب خود راجع به ۷ اقلیم سخن میگوید همچنین اشاره میکند که نواحی ناشناختهٔ دیگری هم وجود داریم که از وضع آنها خبری نداریم. وی تا اواسط قرن ۱۹ میلادی میان خاورشناسان غربی ناآشنا بود. منابع اهالی اصفهان اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی) تاریخنگاران اهل اصفهان جغرافیدانان اسلام در قرون وسطی جغرافیدانان سده ۱۰ (میلادی) جغرافیدانان فارسیزبان دوران قرون وسطی کاوشگران اهل ایران درگذشتگان سده ۱۰ (میلادی) دودمان سامانیان زادگان سده ۱۰ (میلادی) مدرسه عراق کاوشگران آسیا کاوشگران فارسیزبان


text: لانتان (Lanthanum، از یونانی ) یکی از عناصر جدول تناوبی با نماد La و عدد اتمی ۵۷ است. لانتان فلزی نقرهای رنگ و متعلق به گروه ۳ جدول تناوبی+گروه سوم جدول تناوبی و نخستین خانهٔ گروه لانتانیدها است. لانتانید فلزی چکشخوار، نرم و انعطافپذیر است و در مجاورت هوا بهسرعت اکسید میشود. با آب سرد با سرعت کم و با داغ با سرعتی بیشتر واکنش میدهد به همین دلیل در شرایط غیر آزمایشگاهی قابل بررسی نیست. لانتان بهطور مستقیم با عناصر کربن، نیتروژن، بور، سلنیم، سیلیسیم، فسفر، گوگرد و هالوژنها واکنش میدهد. کاربرد شیشه با ضریب شکست بالا، شیشه ضد قلیا، ذخیرهٔ هیدروژن، سنگ آتشزنه، الکترودهای باتری، عدسی دوربین، کراکینگ کاتالیزوری سیال بستر، آسانگر برای شکستن مولکولهای نفت. ریشه از واژهٔ یونانی lanthanein به معنی پنهان بودن منابع عناصر شیمیایی عوامل کاهنده لانتانیدها


text: شهر لشکرگاه مرکز استان هلمند کشور افغانستان است که با قندهار از طریق جاده حدود دو ساعت به سمت غرب فاصله دارد. لشکرگاه ادامهدهنده سکونت انسانی در نزدیکی ویرانههای شهر باستانی بُسْت سیستان است. بست کاخ زمستانی سلطان محمود و امپراتوری غزنوی بود و سرنوشتی همانند غزنی داشت. بعد از سال ۱۹۵۳ میلادی بازاری در این شهر به عنوان مرکز طرح و پروژههای مزبور در نزدیکی خرابههای قدیمی این شهر به وجود آمد. در سال ۱۹۶۳/۱۹۶۲ اولین ساختمانهای جدید شهر توسط طراحان آمریکایی در کنار ساختمانهای ادارات دره هلمندارغند و بخشهای شرقی بستر هلمندرود ساخته شدهاست. پیشینه بُست، شهری کهن نزدیک پیوندگاه رودهای هیرمند و ارغنداب بود که امروزه ویرانههای آن مجاور شهر لشکرگاه، برجاست. در واقع بست و لشکرگاه دو بخش از یک شهر بودهاند. در بخش نخست مردم کوچه و بازار زندگی میکردند که کانون بازرگانی و دادوستد بودهاست و در بخش دیگر سپاهیان و صاحب منصبان سکنی داشتند. لشکرگاه جدید به عنوان یک پروژه مهم توسعهای ایالات متحده در طول جنگ سرد در دهه ۱۹۶۰ اجرا شد، به طوری که لشکرگاه را «آمریکای کوچک» مینامیدند. علاقهمندان و متخصصان کشاورزی ایالات متحده بیش از یک دهه کار کردند و شهر جدید را در لشکرگاه احداث کردند و شبکه گستردهای از کانالهای آبیاری و سد برقآبی کَجَکی را ساختند. این برنامه در سال ۱۹۷۹ با حمله ارتش سرخ رها شد. امروزه همان شبکه کانالها که برای آبیاری کشتزارهای گیاهان خوردنی طراحی شدهاست، برای کشت خشخاش استفاده میشود و به این خاطر هلمند تبدیل به بزرگترین ولایت تولید تریاک در افغانستان شده است. هلمند یکی از ناآرامترین ولایتهای افغانستان است، و نیروهای ایساف انگلیس درگیریهای شدید بیسابقهای را با شورشیان در سراسر این ولایت تجربه کردهاند. تجارت تریاک هم به بیثباتی بیشتر منطقه لشکرگاه انجامیده است. از شکوه و جلال غزنویان در لشکرگاه آثار کمی باقی ماندهاست. بخشهایی از ویرانههای شهر قدیم را میتوان در سمت دورتر میدان هوایی (فرودگاه) لشکرگاه، در کنار رودخانه هلمند، دید که ویرانتر از آثار غزنوی غزنی هستند. تاق بزرگ بست (که تصویرش بر اسکناسهای ۱۰۰ افغانی دیده میشود) روزگاری به عنوان ورودی شهر خدمت میکرد. امروزه برای جلوگیری از ریزشش، آن را از آجر و گل و لای پر کردهاند. در سال ۱۹۷۳ بازار این شهر ۶۵۵ مغازه داشت که در آن خواربارفروشی، انواع و اقسام پارچه فروشی و تعمیرگاههای نوین و یدک فروشی دیده میشدهاست. بازار خلج از بازارهای معروف لشکرگاه است و آن جمعه بازاری است که در۲۳ کیلومتری جنوب این شهر جای دارد. منابع https://web.archive.org/web/20101217121646/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4855 http://www.fallingrain.com/world/AF/10/Lashkar_Gah.html شهرها در افغانستان مرکز استانها در افغانستان مناطق مسکونی در ولایت هلمند


text: تفنگ گونهای سلاح گرم دستی و انفرادی است. تفنگ معمولاً دارای قنداق است و کاربرد آن مستلزم استفاده از دو دست و شانه تیرانداز میباشد. برخی تفنگها گلوله را با انفجار مهمات به بیرون میرانند، در مقابل نوع دیگری به نام تفنگ بادی وجود دارد که با فشار هوا به صورت مکانیکی این کار را انجام میدهد. تفنگهای دارای مهمات هم دو نوع اصلی تفنگ دارند: تفنگ ساچمهزنی و تفنگ گلولهزنی. در تفنگ ساچمهزنی تعدادی ساچمه فلزی در اثر فشار گاز باروت که در فشنگ ایجاد میشود از لوله تفنگ به بیرون پرتاب میشود. در تفنگ گلولهزنی فقط یک گلوله از لوله به بیرون میرود. تفنگ گلولهزنی معمولاً دارای لوله خاندار است که به همین دلیل دقت تیراندازی و برد آن بسیار بیشتر از تفنگ ساچمهای است. در سال ۲۰۱۳ شرکت آمریکایی ترکینگ پوینت از نوعی تفنگ شکاری رونمایی کرد. میدان دید و هدفگیری این سلاح رایانهای است و مجهز به نرمافزارهای هدفگیری و سیستم مسافتیاب لیزری است. تجهیزات رایانهای این تفنگ به منظور نشانهگیری بسیار دقیق تعبیه شدهاست. کاربران مبتدی نیز به آسانی میتوانند با این تفنگ شکاری به هدف مشخص شلیک کنند. این سلاح مجهز به سامانه وای-فای است و قادر میباشد مختصات هدفگیری و تاریخ شلیک را ثبت کند. ساختآوری (تکنولوژی )این سلاح امکان پیگیری جرائم را به مراجع قانونی و حقوقی داده و کار آنها را برای کشف جرم و زمان رویداد تخلف آسان میکند. تاریخچه نخستین تفنگ را عثمانیها در آخرین سالهای قرن ۱۴ میلادی (۱۳۹۴) به عنوان نمونه کوچک از توپهایی که میساختند برای استفاده فردی اختراع کردند که مثل توپ سرپر و دارای فتیله بود و اولین یگانی که در دنیا از تفنگ استفاده کرد، یگانی از جان نثارهای عثمانی بود. در نبرد موهاک در ۱۵۲۶ ارتش جاننثاری عثمانی با داشتن ۲۰۰۰ قبضه تفنگ سرپر (ترکی تفک) در برابر دشمن جنگید در جریان تسخیر جزیره یونانی رودس در ۱۵۲۲ نیز ارتش جاننثاری عثمانی دارای تفنگهای ساخت خود بودهاست. تفنگهای اولیه مقادیر زیادی دود و دوده تولید میکردند، که میبایست مرتباً بعد از هر شلیک منفذهای تفنگ از دوده پاک میشدند، یا از طریق عمل سایش مکرر مته، یا تلاش آگاهانه برای ایجاد «شیارهای دوده» که امکان شلیک چندباره را فراهم میآورد. این امر نیز ممکن است منجر به افزایش دقت شود، اگرچه هیچکس با اطمینان نمیداند. پیستول یا سلاح دستی نوعی سلاح گرم با تعداد تیر کم است که وزن کم و قدرت متوسط دارد و به سادگی جابهجا میشوند و با یک دست قابل استفاده هستند. مسلسلهای دستی (submachine gun) یا به اختصار smg سلاحهای گرمی هستند که حالت شلیک خودکار پیاپی، چندتیر و تکتیر نیز دارند؛ یعنی به چند حالت شلیک میکنند. این سلاحها عمومأ طول کم و از فشنگهایی با قدرت کم برخوردارند و برای شلیک به اهداف نزدیک و در مناطق بسته استفاده میشوند. تفنگهای تهاجمی سلاحهای جنگی هستند که بعد از جنگ جهانی دوم ابداع شدند، عمومأ از فشنگهایی با کالیبر بالا استفاده میکنند و در مناطق باز قابلیت مانور بهتری دارند و از برد و قدرت بالاتری نسبت به مسلسلهای دستی برخورداند. تفنگهای ساچمه زنی یا شاتگان تفنگی با قدرت بالا که از فشنگهایی از جنس پلاستیک یا مقوایی که دارای ساچمه در قسمت سر آن هستند استفاده میکند و همزمان چندین ساچمه را به بیرون پرتاب میکند. تفنگهای ساچمهزنی عمومأ برای شکار جانوران یا پرندگان استفاده میشود و برد بالایی ندارد. sniper یا به فارسی تفنگ تکتیرانداز به عربی قنّاصه، اسلحهای است که برای اهداف با فواصل زیاد استفاده میشود و برد زیادی دارد، این سلاحها عمومأ با دوربین قابل استفاده است. جستارهای وابسته فهرست تفنگها فهرست تفنگهای شکاری رایج در ایران فهرست واژگان نظامی سلاح شکاری تفنگ فتیلهای تفنگ نوری تفنگ الکترونی تفنگ گرمایی تفنگ خفیف تفنگ اهرمی تفنگ ایرسافت تفنگ بادی تفنگ چخماقی تفنگ دستی تفنگ خودکار تفنگ تهاجمی تفنگ جنگی تفنگ تکتیرانداز تفنگ کمرشکن تفنگ تکلول تفنگ دولول تفنگ شکاری تفنگ ساچمهزنی تفنگ گلولهزنی تفنگ مختلط تفنگ ضدتجهیزات نخجیر ۲ نخجیر ۳ تفنگ آرش تفنگ شاهین تفنگ سیاوش منابع فرهنگ یک جلدی دکتر محمد معین ذکاء، یحیی، تفنگ، بررسیهای تاریخی، تهران پیوند به بیرون تفنگ اینچند پیادهنظام تجهیزات شکار تفنگها جنگافزارها جنگافزارهای انفرادی اختراعهای چینی سلاحهای گرم باروت جنگافزارهای پرتابهای


text: سه کالبد بودا یا تریکایه (Trikāya) یکی از مفاهیم رایج در بوداگرایی است. تریکایه واژهای سانسکریت و به معنای سه کالبد است (در چینی: 三身 سانشِن، در ژاپنی 三身 سانجین). مهایانه (طریقت بزرگ) یکی از کیشهای مهم دین بوداست. قلب مهایانه در مفهوم سهکالبد و همچنین مفاهیم بوداسف (بیداروجود)، فراشناخت (پرَگیا) و مهرورزی (کرونا) است. اندکی پس از درگذشت بودا این اندیشه در دل بسیاری از پیروانش افتاد که او را بالاتر از انسان بدانند. نزد هینهیانیها بودا انسان برتری بود که از طریق نیروی فرهنگ روحی و شایستگی حاصل از زندگیهای گذشتهاش در این زندگی به کمال بینش رسیدهاست. اما احترام ژرفی که شاگردانش در دل به او میگذاشتند نمیتوانست با انسان معمولی بودن استادشان ارضا شود و از این رو او را فراتر از روان فانی دانستند. پس حتی سنت پالی هم در کنار زندگی خاکی، زندگی فراجهانی به او میدهد. بودا سه تا نیست، بلکه یکی است. تریکایه، سه جنبه یک بوداست. ذات این سه جنبه یکی است ولی سرشت و کردارهایشان جداگانه است. انجمن اصلی و اولیه شاگردان بودا یعنی مهاسَنگیکهها بودا را فراجهان میدانستند و این مفهوم از آنان به مهایانهایها رسید که از سه طریق به بودا میاندیشیدند، یعنی: {| class="wikitable" |- ! کالبد آفریده | valign=top | نیرمانهکایه نمود مرئی بودا یعنی همان شاکیهمونی (دانای قبیله شاکیه) است، انسانی که بر این خاک پا نهاد و آیین را به پیروانش آموخت و در هشتاد سالگی درگذشت. |- ! کالبد خرسندی | سَمبوگهکایه بودای آرمانی است که از یک کالبد درخشان بهرهمند است و آیین را به بیداروجودان میآموزد. |- ! کالبد راستین | دَرمهکایه برترین وجودی است که فراگیرنده دیگران است، ذات بینش برتر و مهر و همدردی است، مطلق است. | منابع راه بودا، نوشتهٔ ب.ل. سوزوکی، ترجمهٔ ع. پاشایی، صفحهٔ ۷۴. بوداگرایی بودیسم تبتی مفاهیم فلسفی بودایی واژگان بودایی واژهها و عبارتهای زبان سانسکریت وجرهیانه


text: ماهایانا در بوداگرایی دو شاخهٔ اصلی وجود دارد. نام آنها هینهَ یانَه و مهایانَه است. یانه در سانسکریت یعنی راه. هینه یعنی کوچک و محدود و کهتر. مها یعنی بزرگ و مهتر. در فارسی میشود آنها را کهراه و مهراه ترجمه کرد. ماهایانا به طور تحت اللفظی، گردونهٔ بزرگ یکی از مکتبهای آیین بودایی است که پیروان آن در چین، کره، ویتنام، و ژاپن اکثریت دارند. فرق بنیادین هینه یانه (کهراه) با مهایانه (مهراه) اینست که آرمان هینه یانیها تک-بیداری (اَرهت شدن) است ولی مهایانیها به بیدارگر شدن باور دارند. توضیح: در کیش بودا آرمان فرجامین افراد، بودا شدن است. واژه بودا در سانسکریت یعنی بیدار. منظور از بیدار شدن، پی بردن به رازهای هستی و پیوند یافتن با جهان راستین (حق) در پس پرده این جهان ظاهری است. بوداییان جهان پیرامون ما را مانند پردهای رنگ و وارنگ میدانند که میان ما و جهان راستین کشیده شدهاست. در باور ایشان جهان راستین ِ پشت پرده دارای هیچکدام از ویژگیهای این جهان ظاهری دور و بر ما نیست. اگر هم از آنها بپرسید که آنها این را از کجا میدانند میگویند چونکه بودا به آن جهان راه یافته و برگشته و از آنجا برای ما خبر آورده است. این در اصل همان حرف مولانا جلال الدین بلخی و دیگر شناسایان است که بر عاری بودن جهان راستین (حق) از صفات اینجهانی تأکید دارند و ادعا دارند که چیزهایی از آن جهان را تجربه کردهاند و زبانشان از توصیف آن برای ما قاصر است چونکه برای چیزی که ویژگیهای این جهان را ندارد در زبان و اندیشه ما واژه و پندارهای برای آن وجود ندارد. هینه یانیها (باورمندان به راه محدود) معتقدند که هرکس باید بکوشد برای خودش این پرده را پاره کند و از روزنهای به دریای حق فرارَود. آنها معتقد به تکروی هستند. در بوداگرایی این بیدارشوندگان تکرو را اَرهت یعنی آدمهای باارزش مینامند. اما مهایانیها (مهراهیها) بر این باورند که کسانی که دریای بیکران حق و راستی را دریافتند باید دم درگاه حق بمانند و بکوشند تا بقیه موجودات را هم به سوی حق و حقیقت بکشانند. در ادبیات بودایی به اینگونه افراد بیدارگر (بوداسَف یا بودی سَتوا Bodhisattva) میگویند. بیدارگران اینکار را از روی مهرورزی به همه موجودات میکنند. یعنی آنها همه ماها را به چشم نمودهایی از جهان حق میبینند و به همه ما مهر میورزند و میکوشند تا ما را نیز مانند خود بهسوی رستگاری و حق یابی بکشند منابع پاشایی، ع.: فراسوی فرزانگی (پرَگیا پارَمیتا)، نشر نگاه معاصر، تهران ۱۳۸۰. مهایانه بوداگرایی تاریخ هند دین در آسیا فرهنگ در شرق آسیا فرهنگ در هند مفاهیم فلسفی بودایی ناستیکا واژگان بودایی


text: چرخ دارما یا dharma chakra چرخ گیتی یا چرخ روزگار و سرنوشت است. چاکرا یعنی چرخ و دارما با واژه درمان پارسی از یک ریشه هستند. امروزه به معنا و مفاهیم مختلفی ترجمه شدهاند ولی بهروزی سلامت و اقبال و سرنوشت معنی نخست آنها بودهاست. چرخ درمان یا چرخ گیتی قدیمیترین نماد است که کاربرد خود را بهطور مستمر حفظ کردهاست. این نماد در ایران باستان نیز وجود داشتهاست. اما در غرب هند (پاکستان امروزی) به شکوفایی رسیدهاست. در تمدن گندهارا یا قندهار رد پای قدیم این چرخ به همین شکل امروزی دیده میشود. بر روی بعضی از این چرخها فال و بخت نوشته شدهاست یا داخل ان برگههای فال و سرنوشت هست افراد با چرخاندن آن در یک نقطهای که ساکن میشود فال خود را برمیدارند. معمولاً در این فالها به فرد امیدواری داده میشود. آیین بودا در سده پنجم پیش از زایش مسیح در هندوستان پیدا شد و کمابیش ۱۵۰۰ سال در آن سرزمین ماند و سپس به سرزمینهای دیگر کوچید. بوداییان بر این باورند که در این ۱۵۰۰ سال آموزههای بوداگرایی سه بار دستخوش دگرگونی شدهاند و در این باره اصطلاح «سه بار گردش چرخ آیین» را بکار میبرند. چرخشگاه هر کدام از این دورهها را هم هر ۵۰۰ سال میپندارند. البته آموزههای دورههای پیشین هم همراستا با آموزههای تازه به زندگی خود ادامه دادهاند. بنمایهای که همه این آموزهها به آن پایبند بودهاند همانا اصل نپایندگی هستی است. این باور که هیچ چیز این جهان هستی پاینده و پایدار نیست. اصطلاح چرخ آیین (چرخ دارما) (Dharmacakra) بعدها در میان بوداییان تبت محبوبیت زیادی پیدا کرد و در موارد دیگری بکار رفت. دارما چاکرا نمادی باستانی در آیین بوداست که توسط آشوکا پادشاه قدرتمند قرن چهارم قبل از میلاد به عنوان گردونه قانون استفاده میشدهاست. اکنون تصویر این گردونه به رنگ سورمهای و با بیست و چهار پره بر روی پرچم هند قرار دارد. برای نمونه در آنجا بوداییان چرخهای درست کردند و بر روی آنها متون بودایی نگاشتند و به این چرخها نام چرخ آیین یا چرخ نیایش دادند. منظور از گرداندن این چرخها بدست پیروان آیین بودا همانا نمادی از خواندن سخن بودا بود. بر روی و در درون این چرخها افسونهایی (مانتراهایی) نوشته شدهاست. افسونها سخنانی ژرف به گونهای بسیار نمادین هستند. این چرخها را میتوان در جوامع گوناگون بودایی یافت اما تنها در تبت است که آنها بخشی جاافتاده از زندگی روزمره را تشکیل میدهند. بوداییان بر این باورند که چرخاندن این چرخها مانند این میماند که شخص (بهصورت نمادین) همه متون درون آن را خواندهاست. نگارخانه جستارهای وابسته چلیپای ایرانی دستنوشتههای بودایی گنداره درمه منابع بر پایهٔ: پاشایی، ع. فراسوی فرزانگی (پرَگیا پارَمیتا)، نشر نگاه معاصر، تهران ۱۳۸۰. بوداگرایی فرهنگ در هند


text: زبان مادری بودا به احتمال زیاد زبان پالی بودهاست که یکی از گویشهای هندوآریایی میانه و خویشاوند با سانسکریت است. نوشتههای بنیادین بودایی نیز بیشتر به این زبان و در سریلانکا نگاشته شدهاست. آن مجموعه از آثار بودایی که سخن شخص بودا بشمار میرود به سه بخش تقسیم میگردد و جمعاً سه سبد نامیده میشود. موضوع مجموعه یا سبد نخست، انضباط راهبان، سبد دوم سخنان بودا و سبد سوم آموزههای دیگر است. نام این مجموعهها به ترتیب وینیه پیتکه (پرورش نامه)، سوتّه پیتکه (سوره نامه) و ابی دمّه پیتکه (کتاب تفاسیر آیین) است. سه سبد خود از ۲۹ کتاب جداگانه تشکیل شدهاند. مجموعه دوم یعنی سوره نامه خود پنج زیرمجموعه (نیکایا) را در بر میگیرد. یکی از این زیرمجموعهها کودکا-نیکایا (مجموعه متون کوتاه) است که معروفترین کتاب آن بنام دمّا پادا با نام فارسی راه حق بدست رضا علوی مستقیماً از زبان پالی به فارسی برگردانده شده و در سال ۱۳۸۰ از سوی نشر فرزان روز در تهران چاپ گشتهاست. نمونهای از سخنان بودا در کتاب راه حق (سوره گل، بند ۵۰) آدمی باید به کرده و ناکرده خود بنگرد، نه به خطای دیگران، و نه به آنچه کرده یا نکردهاند. (سوره خشم، بندهای ۲۲۷–۲۲۹) ای اتولا! (نام یکی از پیروان بودا) از قدیم گفتهاند -و این سخن امروز نیست- نکوهش کنند آن را که سکوت کرد و آن را که زیاده سخن گفت و آن را که به اندازه سخن گفت. کسی در این جهان بی نکوهش نیست. نبودهاست و نخواهد بود و نیست اکنون کسی که یکسره درخور نکوهش باشد یا آن کس که یکسره درخور ستایش. مگر آن کسی که دانایان بستایندش. آن کس که داناست و فارغ از آلودگیها و در راه معرفت کوشا. پیرامون سده دوم پیش از زایش عیسی (۳۰۰ سال پس از بودا) کتابهای فراوان دیگری به رشته نگارش درآمد که بنیاد شاخههای گوناگون مهراهی (مهایانی) شدند. از این کتابها یا به قولی سورهها (سوتراها) ۶۰۰ عدد بجا ماندهاست که جمعاً بنام سورههای مهراهی (مهایانا سوترا) مشهورند. از برجستهترین این سورهها میتوان از سوره فراسوی فرزانگی (پرگیا پارمیتا) نام برد که پایه شکلگیری مکتب مادیمکه شد یعنی همان مکتب و دبستان بودایی که در میان مردم تبت رواج دارد. سوره دل (پرگیا-پارمیتا-هریدیه-سوترا) از مهمترین بخشهای آن است. اثر برجسته دیگر، سوره نیلوفر آبی (سد-درمه-پوندریکه-سوترا) است که محبوبیت زیادی در چین و ژاپن دارد. سوره گلآذین (اوتمسکه سوترا) متنی بنیادی برای بوداگرایی هوا ین در چین شد و سوره شادبوم (سوکاوتی-ویوهه-سوترا) به شکلگیری بوداگرایی پاکبوم در ژاپن انجامید. بجز سورهها آثار بودایی بسیاری پدید آمده که در مقوله تفسیر و جستار بشمار میآید. این آثار که به شاسترا معروفند شامل چکامه و آثار ادبی نیز میشود و بیشتر به زبانهای پالی، سانسکریت، چینی، ژاپنی و تبتی نگاشته شدهاند. جمعبندی نوشتههای بنیادین بودایی: ۱. سه سبد: پرورش نامه، سوره نامه، کتاب تفاسیر آئین ۲. سورهها: فراسوی فرزانگی، سوره نیلوفر آبی، سوره گل آذین، سوره پاکبوم... (۶۰۰ کتاب). ۳. تفسیرها منابع «آثار نوشتاری بوداگرایی»، مانی پارسا بر پایه: عسکری پاشایی، کتاب فراسوی فرزانگی از سوی نشر نگاه معاصر در سال ۱۳۸۱. متون بودایی بوداگرایی


text: ابوالقاسم عارف قزوینی (۱۲۵۹ قزوین – ۲ بهمن ۱۳۱۲ همدان) شاعر، موسیقیدان و تصنیفساز ایرانی دوران قاجار و پهلوی بود که در قزوین زاده شد. او بهخاطر سرودن تصنیفها و غزلهای سیاسی، میهنی و عاشقانهاش شناخته میشود. از مهمترین شعرها و تصنیفهایی که همزمان با تحولات دورهٔ مشروطه و جنگ جهانی اول سرودهاست، میتوان به از خون جوانان وطن لاله دمیده و گریه کن پس از مرگ کلنل محمد تقیخان پسیان اشاره کرد. خانه عارف قزوینی در محله حمدالله مستوفی شهر قزوین در میان آثار ملی ایران ثبت شدهاست. تولد و سالهای نوجوانی عارف در سال ۱۲۵۹ هجری خورشیدی در قزوین متولد شد. پدرش «ملا هادی وکیل» بود. عارف صرف و نحو عربی و فارسی را در قزوین فراگرفت. خط شکسته و نستعلیق را بسیار خوب مینوشت. موسیقی را نزد میرزا صادق خرازی فراگرفت. مدتی به اصرار پدر در پای منبر میرزا حسن واعظ، یکی از وعاظ قزوین، به نوحهخوانی پرداخت و عمامه میبست؛ ولی پس از مرگ پدر عمامه را برداشت و ترک روضهخوانی کرد. ازدواج عارف در ۱۷ سالگی به دختری به نام «خانمبالا» علاقه پیدا کرد و پنهانی با او ازدواج کرد. (تصنیف دیدم صنمی را در وصف او سرود) پس از اینکه خانواده دختر مطلع شدند، فشارها زیاد شد و عارف به ناچار به رشت رفت و پس از بازگشت با وجود عشق بسیار، آن دختر را طلاق داد و تا آخر عمر ازدواج نکرد. میانسالی و مشروطه عارف در سال ۱۲۷۷ به تهران آمد و چون صدای خوشی داشت با شاهزادگان قاجار آشنا شد و مظفرالدین شاه خواست او را در ردیف فراش خلوتها درآورد اما عارف به قزوین بازگشت. در سال ۱۲۸۲ در زمان آغاز ۲۳ سالگی عارف زمزمه مشروطیت بلند شدهبود عارف نیز با غزلهای خود به موفقیت مشروطیت کمک کرد. پس از استبداد صغیر در مطبوعات نوشتههای انتقادی منتشر میکرد. از جمله در تیر ۱۲۹۴ در روزنامه ارشاد اعلانی چاپ کرد و در آن نوشت که حاضر است با دلایل و اسناد مدلل ثابت کند که دوازده هزار خروار غله ظرف دو سال در انبار تقلب شدهاست و مستلزم شد که هرگاه نتوانست این ادعا را ثابت کند، اقل مجازات او تیرباران باشد. ضمن اینکه حاضر هست انبار را با ماهی سیصد تومان و ضمانت یک نفر تاجر معتبر که خود وزارت مالیه ضمانت او را بپذیرد. در پی انتشار این اعلان، شیخ اسدالله محلاتی در مجلس شورای ملی ضمن اینکه از عارف با عنوان «یک نفر میرزا ابوالقاسم نام قزوینی» یاد کرد که نه او را میشناسد و نه ملاقات کردهاست گفت: «یک شبنامه برای او (عارف) فرستاده شدهاست و علاوه بر این در حضرت عبدالعظیم یکی از اجزاء انبار او را ملاقات کرده و مذاکراتی با او داشته مبنی بر تهدید و تطمیع». شیخ اسدالله از امیرنظام قراگوزلو وزیر مالی، دربارهٔ ادعای عارف توضیح خواست. امیرنظام در پاسخ گفت: «ما او (عارف) را پیدا نمیکنیم. نمیدانیم کجاست و آدرس او چیست. البته ما این مسئله را تعقیب خواهیم کرد ولی خیلی شایسته و سزاوار بود که در اظهار یک چنین خدمتی، آن قسمت اخیر را اظهار نکرده باشد که من به فلان مبلغ انبار را اداره میکنم از این مطلب همچو مفهوم میشود برای نفع شخصی بوده یا شاید هم نبودهاست ولی عرض میکنم اداره انبار و همچنین سایر عایدات دولتی را وزارت مالیه، نمیتواند مقاطعه بدهد». چند ماه بعد، پس از پیشروی ارتش روسیه بهسوی تهران در جریان جنگ جهانی اول، عارف به نمایندگان مجلس پیوست که به کرمانشاه رفتند و در آنجا دولتی به ریاست نظام السلطنه مافی تشکیل دادند. همانجا بود که در سال ۱۲۹۶ یکی از دوستانش به نام «عبدالرحیم خان» خودکشی کرد و عارف بر اثر این به جنون مبتلا شد. نظام السلطنه او را برای مداوا به بغداد برد. سپس همراه با نظام السلطنه به استانبول رفت. عارف در سال ۱۲۹۷ به تهران بازگشت و کنسرت با شکوهی ترتیب داد. ایرج میرزا شاعر طنز سرای سرشناس، منظومه عارفنامه را در هجو وی سرود. در هنگام مرگِ محمدتقی پسیان در سال ۱۳۰۰ عارف در خاکسپاری او شرکت نمود و به مسببان این حادثه ناسزا گفت. هنگامی که خواستند سر پسیان را روی توپ بگذارند عارف فریاد برآورد: عارف در سال ۱۳۰۵ به دعوت دوستی به بروجرد رفت تا شرح احوال دورهٔ آزادیخواهی را بنویسد. اما از بروجرد بر اثر حادثهای ناخوشایند (مسمومکردن یکی از سگهای وی و شایعاتی مبنی بر دفن جسد سگ در یک امامزاده) از آنجا خارج شده و به اراک پناه برد. در اراک هم او را راحت نگذاشتند. او خود میگوید:«بعد میگویند این ننگ [مقصود خود عارف است] بسته نباید در خاک قبر بماند، ای داد، بی داد! حقیقتاً ای داد، بی داد؛ الان ده، پانزده سال است شب و روز ورد زبان من این شدهاست که بگویم ای داد، بیداد.»سپس بیماری او شدت گرفت و حنجرهاش گرفته، از خواندن بازماند و از معالجه ناتوان: سرانجام عارف در سال ۱۳۰۷ برای درمان، نزد دکتر بدیع به همدان رفت و برای همیشه در آنجا ماند. عارف در همدان بیمار، رنجدیده و مأیوس بود و از همه بهجز اندکدوستانی یکدل و صمیمی کناره گرفت و انسانها را شیطان و دروغگو مینامید. او از دشمنی اهل روزگار چنین شِکوه میکند: بدبینی، سوءظن، واکنشهای عصبی و پرخاشگرانه -که با حساسیت و صداقت بسیار درآمیخته بود- پایه شخصیت و مواجههٔ عارف با دیگران را شکل میدهد؛ هم از این روست که دوستیها و دشمنیهای عارف گذرا و متزلزل است و موجبات انزوا و مردمگریزی او از یک سو و آزردگی و کدورت دوستانش از سوی دیگر را فراهم میآورد. سبک وی نخستین تصنیفش را در ۱۸ سالگی ساخت. عارف، تصنیفهای وطنی-سیاسی یا عشقی میساخته و در هر دو زمینه نیز بیباک و سنتشکن بودهاست. چون بیشتر تصنیفهای عارف دربارهٔ و اوضاع زمانه بودند تأثیر بسزایی در مجامع آن روز داشتند. عارف از نخستین کسانی است که در ایران کنسرت برگزار کرد و به جنبهٔ غیر مجلسی بودن و مردمی بودن آن تأکید میورزید. کنسرتهای او همیشه پر رونق و پرازدحام بود. عارف در مورد تصنیف و تصنیفسازی عقیده داشت که تصنیف نباید تحریر داشته باشد تا مردمی که صدا و تحریر ندارند بتوانند به راحتی از پس اجرای آن برآیند. عبدالله دوامی نقل میکند: هنگام خواندن یکی از تصنیفهای عارف تحریر دادهاست و عارف به حالت قهر با او درگیر شده که چرا تحریر میدهد. عارف در سراسر زندگی خود همیشه صراحت داشته و این دست کم در تصنیفهای اجتماعی و سیاسی او به خوبی مشهود است. او بدون هراس آنچه را که فکر میکرد درست است بر زبان میراند تا جایی که صراحت او گاه باعث رنجش دوستان و یارانش میشد. دیدگاه فردوسی عارف دربارهٔ ابوالقاسم فردوسی میگوید: حالا فهمیدم تمام عمرم به خطا رفته! این ملت مردهپرست هم نیست اگر مردهپرست بود مزار بزرگترین شاعر ایران، فردوسی تاکنون معلوم بود در کجاست. تاریخ ایران وی همچنین به تاریخ ایران زمین عشق فراوانی داشت و در مورد تاریخ ایران کهن چنین میسراید: به ملتی که ز تاریخ خویش بیخبر است به جز حکایت محو و زوال نتوان گفت اواخر عمر عارف باقیماندهٔ عمر را در خانهای اجارهای در یک قلعهٔ کوچک در دره مرادبیگ با یک خدمتکار به صورت تبعیدی و خودخواسته زندگی کرد؛ درحالیکه دارایی او سه سگ و دو دست لباس کهنه بود. او در سالهای پایانی با فقر دست به گریبان بود و اگرچه دوستان دور و نزدیک به او کمک میکردند این امر به روح آزادهٔ عارف آسیب میزد و او را شرمنده میساخت. عارف دربارهٔ روزهای تنهایی خود میگوید: در سال ۱۳۰۸ عارف سر مکاتبه با زرتشتیان هند را باز کرد و برخی پژوهشهای خود را برای «سردین شاه پارسی» به هند فرستاد. زرتشتیان او را به هند دعوت کردند اما پاسخ رد داد و دیری نگذشت که از کردهٔ خود پشیمان شد. مرگ سرانجام عارف در روز دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۱۲ در حالی که ۵۳ سال داشت درگذشت. او پس از ۱۰ روز بیماری سخت به کمک جیران، پرستار پیرش خود را به کنار پنجره کشاند تا آفتاب و آسمان میهنش را عاشقانه ببیند و او پس از دیدن آفتاب این شعر را زمزمه کرد: سپس به بستر بازگشت و لحظاتی بعد جان سپرد و در آرامگاه بوعلیسینا بهخاک سپرده شد. قصیدهها، غزلیات، مثنویها بر پایه دیوان عارف قزوینی چاپ برلین: مرثیه اول - ۱۲۷۲ - قزوین مرثیه دوم - ۱۲۷۲ - قزوین مرثیه سوم - ۱۲۷۴ - قزوین راز دل - ۱۲۷۷ - رشت خم دو طرّه - ۱۲۷۷ - قزوین قافیه سالار دل - ۱۲۸۲ - اول فروردین تهران بلای هجر - ۱۲۸۲ - تهران سفر بیخبر - ۱۲۸۲ - تهران اندیشه وصل - ۱۲۸۲ - قزوین درد عشق - ۱۲۸۲ - تهران مس قلب در اکسیر - ۱۲۸۲ - قزوین بوسه و جان - تهران - ۱۲۸۴ شکنج طرّه - ۱۲۸۶ - تهران گیسوی نگار - ۱۲۸۷ - تهران هاله زلف - ۱۲۸۷ - تهران عوض اشک - ۱۲۸۵ - تهران مرا هجرت کشد - ۱۲۸۵ - تهران شرمسار دیده - ۱۲۸۶ - تهران خوش به گریه - ۱۲۸۶ - تهران شاه فراری - ۱۲۸۸ - تهران شهر عشق - ۱۲۸۸ - مرداد ماه تهران حکایت هجران - ۱۲۸۸ - گرگان رود طوالش - ۱۲۸۸ پیام آزادی - ۱۲۸۸ - تهران زنده باد - ۱۲۸۸ - تهران وادی عشق - ۱۲۸۸ - تهران مرگ دوست - ۱۲۸۹ - تهران دست به دامان - ۱۲۸۹ - تهران رغم چشم - ۱۲۸۹ - تهران غزل اول - پارتی زلف - ۱۲۹۰ - تهران غزل دوم - خیانت به وطن - ۱۲۹۰ - تهران دشمن خونی خسروان - ۱۲۹۰ - تهران مراد دل - ۱۲۹۰ - پائیز تهران کیفر بد کار - ۱۲۹۰ - تهران یا مرگ یا آزادی (دربارهٔ اولتیماتوم به روسها) - ۱۲۹۰ - تهران بمیرم یا نمیرم - ۱۲۹۰ - تهران عهد با جانان - ۱۲۹۱ - تهران غم تن - ۱۲۹۱ - تهران غزل اول، زاهدان ریایی - واعظان دروغی - ۱۲۹۲ - تهران غزل دوم، بیداری دشمن - غفلت دوست - ۱۲۹۲ - تهران حال دل - ۱۲۹۲ - اصفهان دل خوار کرد - ۱۲۹۲ - اصفهان بی هنری و تن آسایی - ۱۲۹۳ - تهران لباس مرگ - ۱۲۹۴ - تهران فتنه رقیب - ۱۲۹۴ - تهران جور - ۱۲۹۴ - قصر شیرین دیدار طاق کسری - ۱۲۹۵ - بغداد (مدائن) یادگار کاوه - ۱۲۹۵ - سالهای تبعید فضولی - ۱۲۹۶ - دوران تبعید استانبول (دوره تبعید) تیغ زبان - پردههای ریا - ۱۲۹۶ - استانبول (دوره تبعید) تمدن بیترتیب نسوان - سفر نیمه راه - ۱۲۹۶ - استانبول (دوره تبعید) سلیمان نظیف - ۱۲۹۶ - استانبول (دوره تبعید) غم غربت - ۱۲۹۷ - استانبول (دوره تبعید) یاد وطن - ۱۲۹۷ - استانبول (دوره تبعید) گدای عشق - ۱۲۹۷ - استانبول (دوره تبعید) آرزو - ۱۲۹۷ - استانبول (دوره تبعید) جمهوری عشق - ۱۲۹۷ - استانبول (دوره تبعید) کوی میکده - ۱۲۹۸ - تهران (به یادگار از بازگشت تبعیدیهای سیاسی ایران از استانبول و آلمان گفته شده) هیئت کابینه، تکیه دولت - ۱۲۹۸ - تهران عقده دل - ۱۲۹۸ - تهران فرقه بازی و جهالت - ۱۲۹۸ - تهران خنده پس از گریه - ۱۲۹۸ - تهران خوش آن زمان - ۱۲۹۸ - تهران ناله مرغ اسیر - ۱۲۹۸ - تهران به مرگ راضیم - ۱۲۹۸ - تهران صباح خماری - ۱۲۹۸ - اصفهان اصفهان در عصر صفویه - ۱۲۹۸ - اصفهان سپاه عشق - ۱۲۹۸ - اصفهان رنود و انقلاب - ۱۲۹۸- اصفهان در استقبال از رئیسالوزراء ۱–۱۲۹۸ - اصفهان در استقبال از رئیسالوزراء ۲–۱۲۹۸- اصفهان سلطنت نکبت - ۱۲۹۸ - اصفهان قصر نو - ۱۲۹۸ - اصفهان بیرق دشمن - ۱۲۹۸ - اراک/اصفهان خسرو بیگانه پرست - وکلای خائن - ۱۲۹۹ - اراک هجر و سفر، عارف در به در - ۱۲۹۹ اراک/اصفهان دل کارگر - زلف سرمایهدار - ۱۲۹۹ - اراک مساوات عشق - ۱۲۹۹ - اراک دموکرات و اعتدالی - ۱۲۹۹ - اراک شکایت تلخ - ۱۳۰۰ - اراک/تهران از زبان کلنل محمد تقی خان پسیان - ۱۳۰۰- مشهد دزد ترکمن - ۱۳۰۰ - مشهد تکمیل معارف - ۱۳۰۰ - مشهد رؤیای راحتی - ۱۳۰۰ - مشهد سر و همسر - ۱۳۰۰ - تهران/دروازه قزوین دلاّکیه - ۱۳۰۰ - تهران مرد قجر - ۱۳۰۰ - تهران قحط الرجال - ۱۳۰۰ - تهران خون کلنل - ۱۳۰۰ - تهران پدرنامه - ۱۳۰۰ - تهران خرنامه - ۱۳۰۱ - تهران. * بهار در دامنه الوند - ۱۳۰۱ - تهران از زبان پدر - ۱۳۰۱ - کُردستان به یاد سید ضیاء - ۱۳۰۱ - کردستان/تهران گریه - ۱۳۰۱- سنندج وطن دوستی بی چشم داشت - ۱۳۰۱- کردستان/سنندج در مدح حضرت مولانا علی بیرنگ - ۱۳۰۱ - همدان بیابانگرد - ۱۳۰۱ - یانس آباد/قزوین حشمت الملک - ۱۳۰۱ - تهران/کردستان عشق علی - ۱۳۰۱ - سنندج نامه - ۱۳۰۱ - سنندج بار فلک - ۱۳۰۱ - کردستان در رثاء ثقةالاسلام - ۱۳۰۱ - سنندج شکوه - ۱۳۰۱ - سنندج طره زلف پریشان - ۱۳۰۱ - سنندج همای سعادت - ۱۳۰۱ - سنندج فلفلحلحح - ۱۳۰۱ - سنندج/همدان جار و مجور - ۱۳۰۱ - تهران - مینو و مینا - ۱۳۰۱ - تهران دزد انتخاب نکن - ۱۳۰۱ - تهران آتش وطن - ۱۳۰۱ - همدان غزل پوشالی - ۱۳۰۱ - تهران صدای ناله مظلوم - ۱۳۰۲ - تهران مژه و نیشتر - ۱۳۰۲ - تهران خواب و خیال - ۱۳۰۲ - تهران صبح شد باز - ۱۳۰۲ - تهران ستاره صبح - ۱۳۰۲ - تهران غزلهای جمهوری - ۱۳۰۲ - تهران آتش جمهوری - ۱۳۰۳ - تبریز عشق آذربایجان - ۱۳۰۳ - تبریز. ستایش تبریز - ۱۳۰۳ - تبریز. درویش بیابانی - ۱۳۰۳ - تبریز داد حسنت به تو - ۱۳۰۳ - تبریز نتوان گفت - ۱۳۰۴ - تبریز پیام سروش - ۱۳۰۴ - تبریز/تهران خانه به دوش - ۱۳۰۴ - تهران استقبال از غزل دوخامحمد - ۱۳۰۵ - اراک در انتقاد رضاشاه - ۱۳۰۵ - بروجرد تربیت روزگار - ۱۳۰۶ - همدان اسیر سال و ماه و هفته - ۱۳۰۷ - همدان عارف در بوستان - ۱۳۰۷ - همدان نور صبح معارف - ۱۳۰۷ - همدان دودمان دل - ۱۳۰۷ - همدان احترام ایرانی - ۱۳۰۸ - همدان زرتشت - ۱۳۰۸ - همدان. پاسخ به رضا شاه - ۱۳۰۸ - همدان نثار وطن - ۱۳۰۹ - همدان میهمان سفارت - ۱۳۰۹ - همدان ای حضرت شفق - ۱۳۰۹ - همدان پاسخ به معاندان - ۱۳۰۹ - همدان لعنت - ۱۳۰۹ - همدان در استقبال غزل شهریار - ۱۳۱۰ - همدان کوی یار - ۱۳۱۰ - همدان حاجی بی عقیده - ۱۳۱۱ - همدان همدان - ۱۳۱۱ - همدان خودکشی - ۱۳۱۱ - همدان خوشا شیراز - ۱۳۱۱ - همدان ای زن نادان دهاتی - ۱۳۱۱ - همدان تیر دعا - ۱۳۱۱ - همدان رشک آفتاب - ۱۳۱۱ - همدان میهمان وطن - ۱۳۱۱ - همدان پائیز عمر شد - ۱۳۱۱ - همدان حرف آخر - ۱۳۱۱ - همدان تیمورتاش نامه - ۱۳۱۱ - همدان شهر عشق و آوارگی - ۱۳۱۱ - همدان کوی عشق - ۱۳۱۱ - همدان جهل و فقر - ۱۳۱۲ - همدان تاریخ قزوین - ۱۳۱۲ - همدان اجنبی از خانه بیرون کن - ۱۳۱۲ - همدان سرّ دل - ۱۳۱۲ - همدان غم دوست - ۱۳۱۲ - همدان بیماری عشق - ۱۳۱۲ - همدان نازم آن دست - ۱۳۱۲ - همدان تو باشی من.. - ۱۳۱۲ -همدان بد نمیشد - ۱۳۱۲ - همدان تصنیفها از خون جوانان وطن لاله دمیده – آواز دشتی دیدم صنمی، سرو قدی، روی چو ماهی – آواز افشاری – ۱۲۶۵ ای امان از فراقت امان – دستگاه شور – ۱۲۷۵ (همزمان با ورود مشروطه خواهان به تهران) نمیدانم چه در پیمانه کردی – آواز افشاری نکنم اگر چاره دل هرجایی را – آواز افشاری – ۱۲۷۶ افتخار همه آفاقی و منظور منی – دستگاه سهگاه - (برای افتخارالسلطنه - دختر ناصرالدین شاه) توای تاج، تاج سر خسروانی – آواز افشاری – ۱۲۷۷ - (برای تاج السلطنه - دختر ناصرالدین شاه) هنگام میفصل گل و گشت چمن شد – آواز دشتی - (به مناسبت افتتاح دورهٔ دوم مجلسشورایملیایران) دل هوس سبزه و صحرا ندارد – آواز ابوعطا نه قدرت که با وی نشینم، نا طاقت که جز وی ببینم – آواز افشاری ننگ آن خانه که مهمان ز سر خوان برود – آواز دشتی – ۱۲۸۸ - (به مناسبت اخراج مورگان شوستر آمریکایی از ایران) باد فرحبخش بهاری وزید – آواز بیاتزند بلبل شوریده فغان میکند – دستگاه ماهور – ۱۲۸۹ گریه را به مستی بهانه کردم – دستگاه شور – ۱۲۸۷ از کفم رها شد مهار دل – آواز افشاری – ۱۲۸۸ ترک چشمش ار فتنه کرد راست – آواز ابوعطا – ۱۲۹۴ چه شورها که من به پا ز شاهناز میکنم – دستگاه شور – ۱۲۹۵ بماندیم ما، مستقل شد ارمنستان – دستگاه سهگاه –۱۲۹۷ جان برخی آذربایجان باد – آواز دشتی – ۱۲۹۷ (برای آذربایجان - در جواب تفرقه افکنان پانترکیسم) شانه بر زلف پریشان زدهای، بهبه و به – آواز دشتی –۱۲۹۷ رحمای خدای دادگر کردی نکردی – آواز بیاتزند – ۱۲۹۷ امروزای فرشتهٔ رحمت بلا شدی – آواز افشاری – ۱۲۹۹ گریه کن که گر سیل خون گری ثمر ندارد – آواز دشتی – ۱۳۰۰ (به مناسبت مرگ کلنل محمد تقیخان پسیان) تا رخت مقید نقاب است – آواز بیاتاصفهان – ۱۳۰۱ ای دست حق پشت و پناهت بازآ – دستگاه شور – ۱۳۰۰(برای سید ضیا) گو به ساقی کز ایاغی ترکی و ماغی چه آذرها به جان از عشق آذربایجان دارم – ۱۳۰۳ (به یاد ستارخان و باقر خان) باد خزانی زد ناگهانی، کرد آنچه دانی – دستگاه شور - ۱۳۰۳ جستارهای وابسته نرگس مست (فیلم) پانویس منابع هزارسال شعر فارسی/به انتخاب جعفر ابراهیمی و دیگران. - تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۸۰. تصنیفهای عارف، ارشد تهماسبی، مؤسسه فرهنگی هنری ماهور۱۳۷۵ پیوند به بیرون عارف قزوینی در فرهنگنامه داستانی عجایب المخلوقات یادی از عارف قزوینی وگذاری به ترانههای عاشقانهاش آهنگسازان اهل ایران افراد انقلاب مشروطه اهالی الموت اهالی قزوین ترانهپردازان مرد اهل ایران درگذشتگان ۱۳۱۲ درگذشتگان ۱۹۳۴ (میلادی) زادگان ۱۲۵۹ زادگان ۱۸۸۲ (میلادی) شاعران اهل ایران ترانهسرایان اهل ایران شاعران فارسیزبان شاعران مرد اهل ایران موسیقیدانان اهل ایران


text: ایرج میرزا (مهرماه ۱۲۵۳ در تبریز - ۲۲ اسفند ۱۳۰۴ خورشیدی در تهران) ملقب به «جلالالممالک» و «فخرالشعرا»، از جمله شاعران مشهور ایرانی در عصر مشروطیت (اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی) و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود. ایرج میرزا در قالبهای گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرندهٔ واژهها و گفتارهای عامیانه است و اشعار او از جمله اشعار اثرگذار بر شعر دوره مشروطیت بود. زندگی او فرزند صدرالشّعرا غلامحسینمیرزا، نوهٔ ایرج پسر فتحعلیشاه و نتیجهٔ فتحعلی شاه قاجار بود. تحصیلاتش در مدرسه دارالفنون تبریز صورت گرفت و در همان مدرسه مقدمات عربی و فرانسه را آموخت. وقتی امیرنظام گروسی مدرسه مظفری را در تبریز تأسیس کرد، ایرج میرزا سمت معاونت آن مدرسه را یافت و در این سمت مدیریت ماهنامه ورقه (نخستین نشریه دانشجویی تبریز) را برعهده گرفت. در نوزده سالگی لقب «ایرج بن صدرالشعرا» یافت. لیکن بزودی از شاعری دربار کناره گرفت و به مشاغل دولتی مختلفی از جمله کار در وزارت فرهنگ (معارف آنزمان) پرداخت. سپس به استخدام اداره گمرک درآمد و پس از مشروطیت هم در مشاغل مختلف دولتی از جمله وزارت کشور در سمت فرماندار آباده و معاونت استانداری اصفهان خدمت کرد. ایرج میرزا در پی یک سکته قلبی در منزلی در تهران درگذشت. ایرج میرزا به زبانهای فارسی، ترکی آذربایجانی، عربی و فرانسه تسلط داشت و روسی نیز میدانست و خط نستعلیق را خوب مینوشت. آرامگاه ظهیرالدوله خانه ابدی ایرج میرزا شد. شخصیت ایرج به گروهی از شاهزادگان قاجار تعلق داشت که در حکمرانی بر کشور سهم مؤثری نداشتند ولی با این وجود، تعلق خاطر خود را به نسب و اشرافیت خود حفظ کرده بودند. ایرج نیز مانند پدرش صدرالشعرا، گاه دچار فقر و تنگدستی میشد و از همین رو همفکری و همدردی با تهیدستان و روح اعتراض به نابرابریهای اجتماعی در وی زنده بود. او به سبب خصلت ولخرجی، سفرهای مداوم و تغییر مکرر شغل، برخلاف میل باطنی خود گاه مجبور به مدیحهسرایی اعیان و اشراف میشد ولی به نحو ملایم اما مؤثر از این کار ابراز دلتنگی و بیزاری میکرد. کسانی که از نزدیک با ایرج ارتباط داشتهاند، گفتهاند که او در زندگی روزمره مردی متین و موقر بوده و در جمع به لفظ قلم سخن میگفته اما هنگام حضور در محافل خصوصی و در میان دوستان، این حریم به یکباره از میان میرفت و به بذلهگویی مبدل میشد. یک خاورشناس روسی که در زمان حیات ایرج او را ملاقات کرده دربارهٔ او میگوید: دیدگاه سیاسی ایرج به همراه محمّدتقی بهار، بلندترین صدای شعر دورهٔ مشروطه بود. او بر خلاف بهار که از زاویه میهنپرستی به مشروطه مینگریست، بیشتر از دیدگاه یک بورژوای اشرافی، منتقد روابط اجتماعی بود. و ضمن آنکه توده مردم را فاقد شعور سیاسی و درک اجتماعی میدانست، دوری از خطر درافتادن با قدرتمندان و پیروی از مصلحت را برای دوستان تجویز میکرد. باوجود آنکه ایرج به شاهزادگی خود مباهات میکرد، ولی ابیاتی نیز در نقد و بدگویی دربارهٔ محمدعلی شاه و احمد شاه از وی باقیماندهاست؛ بنابراین او فارغ از حب و بغض و تعصب بیجا، منش روشنفکری و آزاداندیشی را پیشه خود ساخته بود. تا جایی که در قیام کلنل محمدتقیخان پسیان، از مشاورین او بهشمار میرفت. او محافظهکارانه، دخالت در سیاست را تا جایی تجویز میکرد که به منافع شخصی لطمه نخورد؛ ولی در عین حال عقاید وطنپرستانهای نیز از خود بروز میداد. ایرج اسکندری که فضای آن زمان را به چشم دیده بود. بعدها در خاطرات خویش توضیح داد ترانههای عارف این شاعر ملی و آزادیخواه ایرانی، تأثیری شگرف در شنوندگان داشت و آنها را به نفع جمهوری به حرکت درمیآورد. دیدگاه مذهبی با اطمینان میتوان گفت که وی اندیشهٔ بیخدایی داشته و نه تنها به اسلام که به خدا نیز اعتقاد نداشتهاست. بازتاب عقاید او را میتواند در شعرش دید، وی در چند بیت در قالب مثنوی چکیدهٔ اعتقادات خود را با بیان خاص خودش بیان میکند: ابیاتی منتصب به وی وجود دارد که در آن وی با زبان شعر و طنز مخالفت خود را نسبت به جامعه روحانیون و اصل روحانیت نشان می دهد: آنکه عمامه سراست از علماست آنکه پشمینه تن است از فقهاست آلتم هر دو صفت را داراست بگمانم که فقیه الفقهاست عبرت نایینی دربارهٔ اعتقادات میرزا گفته: «وی طبیعی مشرب بود و به حشر و نشر و ثواب و عِقاب معتقد نبود و بقای نفس را انکار داشت و این طریقه را همانا در اواسط عمر اختیار کرده بود، زیرا که اشعاری که در اوایل زندگانی گفته دلیل است بر اسلام و ایمانش به خدا و رسول...» در دیوان او ۳ – ۴ قطعهٔ مذهبی نیز هست اما ابوالحسن خان صبا که از دوستان نزدیک میرزا بود در این باره نوشته: این نامه نشان میدهد که وی قطعات مذهبی و مرثیهای را به ناچار و از ترس مرگ ساخته بوده و حاضر بوده به خاطر ترس از مرگ دست از عقاید خود بردارد و اشعاری به رغم باورهای ایدئولوژیکش بسازد. ایرج موضع مخالفی در برابر حجاب داشتهاست. این موضع را میتوان به راحتی در قطعه «کاروانسرا» مشاهده کرد. در جایجای دیوان ایرج از این مقوله سخن رفته و همین موضع باعث مخالفت دو گروه متفاوت، با ایرج و افکار او شدهاست: گروهی که به دلیل تمایلات مذهبی با ایرج مخالفت اصولی و عقیدتی داشتند و گروهی که به لحاظ سیاسی به دنبال فرصتی برای ضربه زدن به او بودند. به هرحال با روی کار آمدن حکومت غیر مذهبی رضا شاه، گروه دوم از جمع مخالفان جدا شده و طرفدار او شدند. این شاعر همچنین برخی از عقبماندگی کشور را به سبب عمل گروهی از روحانیون و روضهخوانان میدانست. او قصیدهای در هجو شیخ فضلالله نوری دارد. و علیرغم اینکه به عنوان یک شاعر سیاسی شناخته نمیشود، در برابر او موضعگیری نمودهاست. ایرج در هجونامه مشهور خود به روحانیون قشری و ریاکار به شدت میتازد ولی در عین حال علمای حقیقی را نیز مستثنی میکند: به رغم این ایرج در لابهلای اشعار خود نظر مثبتی نسبت به پیامبر اسلام نشان میدهد از آن جمله در قصیدهای که در نعت پیامبر اسلام سروده: یا مراثی با مطلع «رسم است هر که داغ جوان دید دوستان» و «سرگشته بانوان وسط آتش خیام» که در مورد حوادث عاشورا سروده یا اشعار متعددی مانند «اندر خبر بود که نبی شاه حقپرست» و «گفتم رهین مهر تو شد این دل حزین» و همچنین «خوش آن که او را در دل بود ولای علی» که در وصف علی بن ابیطالب سرودهاست. به عنوان نمونه دیگر میتوان به خاتمه شعر مشهور «نصیحت به فرزند» که خطاب به کودک خردسالش خسرو میرزا سروده اشاره کرد: اما نکته دیگری که احتمال سروده شدن این اشعار را به دلیل ترس از مرگ و آسیب بیشتر میکند ضعف غیرقابل انکار اشعار مدح اوست. در میان ۳ قصیدهٔ مذهبی او «در نعت نبی خاتم»، «در مدح حضرت مولای متقیان» و «در مدح مولای متقیان» هیچیک ردیف ندارند و این موضوعی مهم است. سستیهای زیاد در اشعار مذهبی میرزا در کنار روایت خان صبا این گمان را قویتر میکند که سستیها عمدی بوده. دیدگاه اجتماعی ایرج منتقد اوضاع جامعه سنتی زمان خویش بود. او به راحتی با زبان مطایبه و طنز، از برخی از رسوم ایرانیان (مانند بلند شدن جلوی پای اشخاص هنگام ورود به مجلس) انتقاد میکرد. او اگرچه در خصوص روابط کارگر و کارفرما با دیگر شعرای معاصر خویش همچون فرخی یزدی، میرزاده عشقی و عارف قزوینی همصدا میشد، ولی در این خصوص از چارچوب رفع تکلیف فراتر نرفته و تنها به کبر و غرور کارفرما ایراد میگرفت و به عمق روابط بیرحمانه استثماری بیتوجه میماند. ایرج همراه با سید اشرف الدین حسینی (معروف به گیلانی)، مدیر روزنامه نسیم شمال، و مخبرالسلطنه هدایت از اولین شاعرانی است که شعرهایی را بهطور خاص برای کودکان سرودهاند. شعرهایی چون شوق درس خواندن، مهر مادر، کلاغ و روباه، خرس و صیادان، دو نفر دزد خری دزدیدند، نصیحت به فرزند، ما که اطفال این دبستانیم از نمونههای اینگونه اشعار هستند که مضمون دلنشینی و جذابی را با زبان بسیار ساده و روانی مطرح میکنند. برخی از این اشعار ترجمهٔ منظوم ایرج میرزا از قصههای ژان دو لا فونتن هستند که مستقیماً از زبان فرانسه توسط او به فارسی برگردانده شدهاست. اما آثار تربیتی اینگونه ادبیات کودک، توسط پروین اعتصامی و بعدها توسط صمد بهرنگی بهطور جدی به چالش کشیده شد. آثار ایرج از اولین دوره یکسان شدن کتابهای درسی در ایران، در کتابهای درسی چاپ شدهاست. ایرج همچنین ازجمله نخستین مردانی در ایران شناخته میشود که از جنبشهای حامی حقوق زنان حمایت کردهاست. احترام به مادر وی چندین شعر در احترام به مادر دارد. شعرهایی چون «قلب مادر» و «مهر مادر» از معروفترین اشعار فارسی در مورد احترام به مادر هستند. «مهر مادر»: «قلب مادر»: این قطعه شعر ایرج میرزا در واقع ترجمهٔ مستقیم او از شعری با همین نام «Le cœur d'une mère» اثر ژان ریشپن شاعر و نویسندهٔ فرانسوی قرن نوزدهم است که در سال ۱۸۸۱ در آخرین صفحهٔ رمان او با عنوان La Glu ذکر شدهاست. نقد ایرج ایرج با وجود آشنایی به فرهنگ و ادبیات فرانسه و با آنکه به میزان مجاز بودن ورود هزل به حوزه عفت عمومی در آن زبان آشنا بود، ولی به وفور از معانی زشت، الفاظ رکیک و مضامین مستهجن در اشعار خود استفاده کردهاست. اینگونه واژهها چنان زیاد در اشعار او استفاده شدهاند که به اعتقاد برخی کارشناسان، نمیتوان دیوان ایرج را در دسترس کودکان قرار داد. ایرج از نوزده سالگی به عنوان شاعر در دستگاه ولیعهد منصوب شده بود و برای عیدها و مراسم رسمی شعر میسرود. اما از آنجا که از سرودن مدایح درباری بیزار بود از این شغل خارج شد و پیشه منشیگری و دبیری را بر عهده گرفت. بیزاری از شعر که مربوط به این دوران سرودن مدایح بیمعنی و بیروح است باعث شده بود تا حتی در روزگاری که شعر را به خواهش دل خود میسرود نیز این کار را جدی نگیرد و به جای اینکه از شعر برای مطرح کردن مباحث اخلاقی و اجتماعی و سیاسی استفاده کند بدان به چشم وسیلهای برای تفنن و تصفیه حسابهای شخصی استفاده میکرد و اگر هم مسائل سیاسی و اجتماعی و اخلاقی در شعر او مطرح شده به عنوان یک مسئله فرعی جلوه کردهاست. اسدالله طلعت تبریزی منظومهای ۲۳۴ بیتی در انتقاد از عارفنامه ایرج میرزا سروده و در آن به این نکته اشاره کرده بود: این مسئله را طرفداران ایرج نیز قبول دارند که او قدر ذوق و قریحه شعری خود را ندانسته و بر میزان نفوذ و تأثیر کلام خود واقف نبود. افزون بر اینگونه اشعار و کلمات رکیک، شعر ایرج با همه پختگی، از دیدگاه واپسگرایان و شاعران کلاسیک، از نظر فن شعر نیز خالی از اشکال نیست. برخی از این نواقص که امروزه به عنوان نوآوریهای ایرج از آن یاد میشود، چنین است: اسقاط حرف «عین» بدل از اسقاط «همزه» در برخی ابیات مانند اسقاط عین در کلمه «عرضه» در بیت زیر: جمع بستن کلمات عربی با دستور فارسی، مانند کلمه «مستمندین» در بیت زیر: وارد کردن کلماتی که جواز ورود به شعر ندارند مانند «فقط» در شعر فارسی. استفاده مکرر از ساروجهای ادبی مانند «مر» و «ایدون» به ضرورت شعری آثار آثار ایرج را میتوان به دو بخش پیش و پس از مشروطه تقسیم کرد. اشعار دوره پیش از مشروطه او که محصول دوران جوانی اوست، بیشتر قصایدی در ستایش رجال زمان و بزرگان قاجار است. بخش بزرگی از این دسته اشعار ایرج امروزه در دست نیست. اشعار دوره پس از مشروطه ایرج که بیشتر به انتقادهای اجتماعی در قالب مضامین بکر اختصاص دارد، دارای اعتبار ادبی بیشتری هستند. بخشی از آثار منظوم وی، در پاسخ به مسابقات ادبی (مطروحه) انجمنهای شعرا یا نشریات معتبر ادبی بودهاست. قطعات «دل مادر» و «هدیه عاشق» در پاسخ به مطروحههای مجلات «ایرانشهر» و «اقدام» سروده شدهاند. استفاده تقریباً بینظیر ایرج از زبان ساده و خروج او از چارچوبها و قالبهای رایج در شعر فارسی، باعث شده تا شعر او، جایگاه ویژهای نسبت به شاعران هم دوره خود در ادبیات فارسی بیابد. او علاوه بر اینکه پا را از هنجارهای پذیرفته شده و رایج شعر دوره خود فراتر گذاشته، معانی و مضامین جدید و فلسفه واقع گرایانهای را به شعر فارسی داخل میکند که باعث ایجاد فضای جدید ادبی پس از خود میشود. پرهیز از اغراقهای غیرضروری رایج در شعر معاصرین و نزدیکی هرچه بیشتر به واقعیات روزمره، از خصوصیات شعر او است. آثار و اشعار ایرج میرزا مشتمل بر غزلیات، قصاید، قطعات و چندین مثنوی ازجمله مثنوی زهره و منوچهر و مثنوی عارفنامه است. مثنوی عارفنامه عارفنامه معروفترین شعر ایرج میرزا و از مشهورترین منظومههای ادبیات فارسی است. شعری در قالب مثنوی در ۵۱۵ بیت که در اصل در هجو عارف قزوینی سروده شده ولی شاعر در ضمن آن به بیان مسائل سیاسی و اجتماعی با نگاه انتقادی نیز میپردازد. نکوهش حجاب و مخالفت با خانهنشینی زنان، انتقاد از سیاستمداران و فضای سیاسی کشور و اعتراض به رواج بچهبازی و رابطه با همجنس از مضامین دیگر این شعر است که با بیانی طنزآمیز و هزلی مطرح شدهاند. عارفنامه به رغم محبوبیت و شهرت فراوان خود مورد انتقادات و مخالفتهای فراوان نیز قرار گرفته و شاعران معاصر ایرج نیز چندین منظومه مفصل در انتقاد از آن سرودند و ایرج میرزا نیز چندین شعر در پاسخ به ایشان سرودهاست. انگیزه برخی مخالفتها دفاع از عارف قزوینی و برخی دیگر دفاع از حجاب و برخی نیز انتقاد از عبارات بیادبانه در این شعر بودهاست. مثنوی زهره و منوچهر زهره و منوچهر مثنوی عاشقانهای از ایرج میرزا است که برگرفته از اسطوره «ونوس و آدونیس» از اساطیر یونانی است. در طول تاریخ شاعران و نویسندگان بزرگی آثار مهمی را در مورد این عشق نافرجام و تلخ خلق کردهاند از جمله منظومه ونوس و آدونیس اثر ویلیام شکسپیر که شعر ایرج میرزا نیز برداشت آزادی از شکسپیر است. هرچند ایرج تغییرات زیادی در داستان داده و با ذکر مسائل فرهنگی ایران آن را بومیکردهاست. برای مثال آدونیس شکارچی به یک نظامی جوان ایرانی تبدیل شده و زهره نیز وقتی از جامه افلاکی درآمده و جامه خاکیان را بر تن میکند به رسم زنان ایران مقنعه بر سر دارد و وقتی از شاهکارهای خود سخن میگوید از خلق هنرمندانی چون کمالالملک و پروردن قمرالملوک و دادن قلم در کف دشتی و ساز به دست درویش خان سخن میگوید. زهره و منوچهر محصول سالهای پایانی عمر ایرج است و به همین جهت ناتمام مانده و بعدها احتمالاً توسط سید عبدالحسین حسابی تکمیل شدهاست. یادواره برخی از دوستان و شاعران همدوره با ایرج میرزا مانند محمدحسین شهریار و وحید دستگردی، در سوگ او اشعاری سرودهاند. قطعه زیر یکی از دو قطعهای است که محمّدتقی بهار به یاد ایرج سرودهاست. همچنین قمرالملوک وزیری در رثای ایرج میرزا ترانه «امان از این دل» را در دستگاه سهگاه خواندهاست. به گفته مرتضی نیداوود، ایرج میرزا چندی در جوانی واله قمر بود. بولواری در شهر مشهد به نام ایرج میرزا نامگذاری شده بود که در سال ۱۳۸۸ به دلیل آنچه «ادبیات مستهجن» ایرج خوانده شد، به جلال آل احمد تغییر نام یافت. پانویس منابع معین، محمد، فرهنگ فارسی انتشارات امیرکبیر جلد پنج از صبا تا نیما (جلد دوم)، یحیی آرینپور، تهران، انتشارات زوار، ۱۳۷۵. دادههای جعبهٔ زندگینامه از: ایرج میرزا، فرانکفورت: نشر البرز، ۱۳۸۱/۲۰۰۲. پیوند به بیرون دانلود دیوان ایرج میرزا تاریخ ترجمه ادبی از فرانسه به فارسی ظهیرالدوله (ردیف ۳۰۱) دانلود تصنیف «امان از این دل» با صدای قمرالملوک وزیری و در رثای ایرج میرزا افراد انقلاب مشروطه انجمن ادبی ایران اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی) اهالی ایران در سده ۲۰ (میلادی) اهالی تبریز درگذشتگان ۱۳۰۴ درگذشتگان ۱۹۲۶ (میلادی) زادگان ۱۲۵۱ زادگان ۱۸۷۴ (میلادی) شاعران آذری اهل ایران شاعران اهل تبریز شاعران مرد اهل ایران شاهزادگان قاجار طنزپردازان اهل ایران مدفونان در گورستان ظهیرالدوله نویسندگان مرد اهل ایران شاعران سده ۱۹ (میلادی) اهل ایران شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران


text: نَجَف مرکز استان نجف در کشور عراق است که آرامگاه علی ابن ابیطالب، نخستین امام شیعیان در این شهر واقع شدهاست. این شهر از مقدسترین شهرهای شیعیان و مرکز قدرت سیاسی شیعیان در عراق بهشمار میرود. نجف همواره محل تردد و اقامت زائران و نیز مشتاقان علوم دینی است که این عامل در رونق تجارت آن تأثیری بسزا دارد. این شهر مدت زیادی در مسیر کاروانهایی قرارداشته که برای انجام مناسک حج از راه خشکی عازم مکه و مدینه بودند. این ویژگی نیز در ارتباط نجف با شهرها و مراکز تأثیر زیادی داشتهاست. نجف همچنین محل تولد پدر سید علی خامنه ای، سید جواد خامنه ای میباشد. در نجف صنعتهای مختلفی رونق داشته، منسوجات نجف مشهور و عبای نجفی، مرغوب و مطلوب بسیاری از خریداران است که به دلیل تولید فراوان به شهرهای دیگر عراق نیز صادر میشود. بازرگانی نجف رونق فراوان داشته و تاجران حجاز، نجد، عمان، یمن و کویت با آن شهر در ارتباط بودهاند. جغرافیا نجف در ۱۶۰ کیلومتری جنوب بغداد در مختصات °۳۱٫۹۹ شمالی و °۴۴٫۳۳ غربی قرار گرفته و جمعیت آن ۶۷۵٬۰۰۰ نفر برآورد شدهاست. شهر نجف از لحاظ جغرافیایی در نزدیکی شهر کوفه قرار گرفتهاست. نزدیکی شهر نجف و کوفه به نحوی است که نمیتوان این دو شهر را از همدیگر مجزا دانست. در متون تاریخی، اسامی گوناگونی برای نجف ذکر شدهاست از جمله غری یا غریان، مشهد، نجف اشرف، الطور، الطهر، الجودی، الربوه، بانقیا و اللسان. نجف مشهورترین نام شهر است که پس از آن صفت اشرف نیز اضافه میگردد و مجموعاً نجف اشرف گفته میشود. نجف واژهای عربی و به معنای منجوف است. منجوف مکانی است مستطیل شکل و مرتفع که آب دراطراف آن جمع میگردد ولی بر سطح آن جاری نمیشود. وضعیت جغرافیایی شهر نجف که مستطیل شکل بوده و از زمینهای پیرامون بلندتر است موجب شده این نام بر آن نهاده شود. نجف از پنج محله تشکیل میشود که عبارتند از: العمارة، الحویش، البراق، المشراق، الغازیة. هوای نجف در تابستان، گرم و خشک است و اهالی آن بهسردابهای زیرزمینی پناه میبرند تا از گرما در امان باشند. چنانچه بادهای گرم بوزد حرارت به ۴۶ درجه میرسد. در زمستان نیز سرمای گزنده و سوزناکی دارد و سرمای شهر بدان اندازه است که آب یخ میبندد. در عهد ساسانی در اطراف نجف دریاچهای وجودداشته که پس از ظهور اسلام خشک گردیده، بعدها دوباره دریاچهای پدید آمده، که تا حدود یک قرن پیش نیز وجودداشته ولی دولت عثمانی آن را خشکانیده است. تاریخ پس از کشته شدن علی توسط ابن ملجم طبق وصیت وی، او بهطور ناشناس در منطقهای نزدیک به شهر کوفه دفن شد. چنین روایت شده که بیش از صد سال بعد، خلیفه عباسی، هارون الرشید، به شکار گوزن در خارج کوفه رفت و گوزن به محلی پناه برد که در آن محل سگهای شکاری او را دنبال نکردند. در پرس و جو که راز این مکان چیست، به هارون الرشید گفته شد که آن محل دفن علی ابن ابیطالب است. هارون الرشید بعد از اینکه این امر توسط جعفر صادق تأیید شد، دستور داد که آرامگاهی در همان محل ساخته شود و در زمان کوتاهی شهر نجف در اطراف آرامگاه رشد کرد. مکان دیگری که ادّعا میشود آرامگاه علی است، شهر مزارشریف در افغانستان میباشد. اماکن مقدس به غیر از آرامگاه علی، در شهر نجف اماکن مقدسه دیگری نیز وجود دارد که به شرح زیر است: آرامگاه آدم آرامگاه نوح آرامگاه هود آرامگاه صالح مسجد کوفه مسجد حنانه مسجد سهله آرامگاه وادی السلام مشاهیر مدفون در نجف عالمان در صحن حرم امام علی سید بحرالعلوم میرزای شیرازی میرزا حسین محدث نوری آرامگاه او در صحن امام، در سومین ایوان شرقی بابالقبله، واقع است. اقا محمد خان قاجار شیخ انصاری شیخ عباس قمی میرزای نائینی علیمرادخان زند مرتضی طالقانی سید مصطفی خمینی ابوالحسن اصفهانی آخوند خراسانی سید ابوالقاسم خوئی سید محمدکاظم یزدی شیخ جعفر شوشتری شیخ طوسی علامه حلی مقدس اردبیلی ملا احمد نراقی میرزا حبیبالله رشتی علاءالدین حسین خلیفه سلطان بیرون از صحن امام علی سید محسن حکیم شیخ جعفر کاشف الغطا علامه امینی آقابزرگ تهرانی سید محمدباقر صدر محمدرضا تنکابنی عمان سامانی رئیسعلی دلواری کتابخانهها کتابخانه آستان قدس علوی (العتبة العلویة) کتابخانه حسینیه شوشتریها کتابخانه عمومی امیرالمؤمنین (کتابخانه علامه امینی) کتابخانه مدرسه سید شهرهای خواهرخوانده نجف با یک شهر جهان خواهرخوانده است: جستارهای وابسته نیروگاه حیدریه دریاچه نجف پیوند به بیرون تصویر ماهوارهای منابع http://en.wikipedia.org/wiki/Najaf بنیانگذاریهای ۷۹۱ (میلادی) در آسیا بنیانگذاریهای ۷۹۱ (میلادی) جغرافیای اسلام زیارت شهرهای مقدس شیعه دوازدهامامی شهرهای مقدس علی بن ابیطالب مراکز شهرستانهای عراق مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در سده ۸ (میلادی) هلال حاصلخیز


text: اَفسَریه یکی از محلههای جنوبشرق شهر تهران است. این محله از غرب به بزرگراه بسیج، از جنوب به شهرک والفجر، از شمال به خیابان شهید رحیمی (خیابان ۴۶) و از شرق به قصر فیروزه و کوه و از جنوب شرقی به سهراه افسریه و مسعودیه منتهی میشود. نامگذاری این محله با توجه به اسم مالک اولیه این اراضی، «افسر الملوک» صورت گرفتهاست. این فرد سالها پیش زمینهای خود در منطقه افسریه را در قطعات ۱۲۰ مترمربعی به متقاضیان واگذار کرد. ویژگیها محله افسریه دارای شبکه خیابانهای متقاطع و منظم است. این محله از سه خیابان اصلی شمالی-جنوبی با نامهای ۱۵ متری اول، ۱۵ متری دوم و ۱۵ متری سوم و نیز یک خیابان شرقی-غربی با نام ۲۰ متری افسریه تشکیل شدهاست و در میان این خیابانها از جنوب تا شمال دارای ۴۵ کوچه منظم است. افسریه در تقسیمبندی سنتی، به دو بخش افسریه بالا یا شمالی و افسریه پایین یا جنوبی تقسیم شدهاست. افسریه بالا از شمال به خیابان شهید رحیمی و پادگان سپاه، از جنوب به خیابان شهید ترابی (خیابان ۱۸)، از شرق به شهرک شهید بهشتی و خیابان برادران شهید نیکوعمل و از غرب بهراه بزرگ بسیج محدود میشود. افسریه را میتوان به عنوان نخستین محله از نظر مهندسی شهرسازی در تهران در بدو تأسیس نام برد؛ این محله از محلههایی در تهران است که از سیستم کدینگ در نامگذاری خیابانها استفاده شده و آدرسدهی در این محله بهصورت شماره خیابان و پلاک هست به عنوان مثال افسریه خیابان ۳۱ پلاک ۷۱. طراحی این محله براساس قطعات ۱۲۰ متری در کل محل یکسان بودهاست و از این بابت نیز در تهران جز معدود محلات با این خصوصیت است و در ابتدا صرفاً به عنوان محلهای ویلایی در یک طبقه بنیانگذاری شده بود. از نکات ریز در پیشبینیهای انجام شده در بدو تأسیس این محله، میتوان به عرض ۶ متر بر زمینها اشاره کرد که پیش از انقلاب در پارکینگ دو همسایه کنار هم، حتماً میبایست یکی سمت چپ ملک قرار گیرد و دیگری سمت راست قرار گیرد؛ با این ترفند ساده شهرداری پیش از انقلاب، به راحتی ایجاد جای یک پارک ماشین در خیابان را بین دو همسایه جانمایی نمود که متأسفانه بعد انقلاب اصلاً به این موضوع دقت نگردید و منجر به کمبود شدید جای پارک شد. نخستین مدرسه ساخته شده در افسریه، مدرسه جمهوری اسلامی میباشد؛ این بنا در دهه ۳۰ ساخته شده که آن زمان، کمتر کسی در این منطقه ساکن بودهاست. این منطقه پس از تجربه بد شهرسازی در مناطقی مانند نظامآباد، سر آسیاب، خراسان، مناطق شمالی تهران و... که عمدتاً دارای کوچههای تنگ و باریک بود، در ابتدای امر همراه با مناطق تهرانپارس و نارمک، منطبق با استانداردهای روز شهرسازی طراحی گردید. افسریه نخستین محله بعد از انقلاب است که دارای گاز شهری گردید. از دیگر ویژگیهای این محل وجود بازار و مغازههای گوناگون میباشد. بازار افسریه جزء پُر رونقترین بازارهای تهران میباشد. سهراه افسریه سهراه افسریه، نام تقاطعی قدیمی در شهر تهران و در مجاورت محله افسریه است. این تقاطع، به جهت قرار گرفتن در مسیر حرکت اکثر مسافران تهرانی که قصد ترک تهران به سمت شرق را دارند و همچنین به عنوان دروازه ورودی تهران، حائز اهمیت بود. این سهراه، از طرفی به سمت جاده تهران-مشهد، از طرف دیگر به بزرگراه بسیج و از طرفی به اتوبان بعثت منشعب میشد. به عبارت دیگر، سه بزرگراه اصلی تهران (بزرگراههای افسریه، بعثت و جاده تهران-مشهد) در این نقطه به هم متصل میشدند. پس از راهاندازی بزرگراه آزادگان و تغییر نام اتوبان افسریه به بسیج، پل بسیج جایگزین این سهراه شد ولیکن در اصطلاح عموم همچنان با نام سهراه افسریه شناخته میشود. منابع پانویس راه خودرو، نقشه ویژه ترافیکی تهران، ۱۳۸۳خ. محلههای تهران محلههای منطقه ۱۴ تهران محلههای منطقه ۱۵ تهران


text: مثنوی، مشهور به مثنوی معنوی (یا مثنوی مولوی)، نام کتاب شعری از مولانا جلالالدین محمد بلخی شاعر و عارف ایرانی است. این کتاب حدوداً از ۲۶٬۰۰۰ بیت و ۶ دفتر تشکیل شده اما در چاپ حاضر تعداد ابیات آن که برابر با ابیات تصحیح و طبع نیکلسون است، از این قرار است: دفتر اول: ۴۰۰۳ بیت دفتر دوم: ۳۸۱۰ بیت دفتر سوم: ۴۸۱۰ بیت دفتر چهارم: ۳۸۵۵ بیت دفتر پنجم : ۴۲۳۸ بیت و دفتر ششم: ۴۹۱۶ بیت است ، که بر روی هم کل اثر مشتمل بر ۲۵۶۳۲ بیت میشود که یکی از برترین کتابهای ادبیات عرفانی کهن فارسی و حکمت پارسی پس از اسلام است. این کتاب در قالب شعری مثنوی سروده شدهاست؛ که در واقع عنوان کتاب نیز میباشد. اگر چه قبل از مولوی، شاعران دیگری مانند سنائی و عطار هم از قالب شعری مثنوی استفاده کرده بودند ولی مثنوی مولوی از سطح بالاتری برخوردار است. در این کتاب ۴۲۴ داستان پیدرپی به شیوهٔ تمثیل داستان سختیهای انسان در راه رسیدن به خدا را بیان میکند. هجده بیت نخست دفتر اول مثنوی معنوی به نینامه شهرت دارد و چکیدهای از مفهوم ۶ دفتر است. این کتاب به درخواست شاگرد مولوی، حسامالدین حسن چلبی، در سالهای ۶۶۲ تا ۶۷۲ هجری/۱۲۶۰ میلادی تألیف شد. عنوان کتاب، مثنوی، در واقع نوعی از ساختار شعری است که در این کتاب استفاده میشود. مولوی در این کتاب مجموعهای از اندیشههای فرهنگ ایرانی-دینی را گرد آوردهاست. این کتاب به انتخاب نشریه گاردین جزو ۱۰۰ کتاب برتر تاریخ بشریت برگزیده شده است. حکایات مثنوی و ساختار ادبی مثنوی مولوی، مانند بیشتر مثنویهای صوفیانه، به صورت عمده از «حکایت» به عنوان ابزاری برای بیان تعلیمات تصوف استفاده میکند. ترتیب قرار گرفتن حکایتهای گوناگون در این کتاب ظاهراً نظم مشخصی ندارد. شخصیتهای اصلی حکایتها میتواند از پیامبران و پادشاهان تا چوپانان و بردگان باشد. حیوانات نیز نقش پررنگی در این حکایتها بازی میکنند. حکایات موجود در مثنوی از منابع مختلف قدیمیتر آمدهاند. برخی عیناً در مثنویهای عطار نیشابوری همچون منطق الطیر موجودند. برخی همچون داستان خلیفه و لیلی، پادشاه و خانه کمپیر، استر و استر، محمود و ایاز، گنج نامه، حلوا ساختن جهود و عیسوی و مسلمان از مقالات شمس استخراج شدهاند. آخرین داستان مثنوی (شاهزادگان و دژ هوش ربا)، با وفات مولوی ناتمام ماند. دفتر ششم مثنوی از همین روی دفتری ناتمام است. فرزند او مثنوی زیبایی دارد که در آن از مرگ پدر و ناتمام ماندن مثنوی گله کردهاست. اصل داستان را البته جویندگان میتوانند در مقالات شمس تبریزی بیابند و از بخش پایانی قصه مطلع شوند. مولوی در مثنوی تبحر خود را در استفاده از اتفاقات روزمره برای توضیح دیدگاههای عرفانیاش نشان میدهد. ویژگی تمایزبخش دیگر این کتاب میزان گریزهای مکرر آن از داستان اصلی برای توضیح (گاه مفصل) نکات مختلف جنبی داستان، است. این نکته ممکن است بیانگر این باشد که برای مولوی مضمون داستان اهمیت بسیار بیشتری از سبک نگارش داشتهاست. مثنوی و کتب آسمانی برخی از ادیبان، مثنوی را تالی کتب آسمانی خواندهاند و برخی پا را از این هم فراتر نهاده و بر خلاف نص صریح قرآن، آن را مصحف ثانی نام نهادهاند. عبدالرحمن جامی، مثنوی معنوی را «قرآن در زبان فارسی» نامیدهاست. بنابر نظر جلالالدین همایی، مثنوی اگر از سرودههای گاتا، اوستای زرتشت، وداهای هندوان و عهد جدید مسیحیان (قرآن و عهد عتیق مستثنی شدهاند) که در دسترسند، عمیقتر و پرمایه تر نباشد، قدر مسلم کمتر هم نیست. دلیل این اعتقاد به دو نکته بازمیگردد. نکته اول آنکه سرچشمه فیض و سرمایهای که سبب تألیف مثنوی گشته همانا وحی الهی است و این در جای جای مثنوی مشهود است. بنابر اعتقاد مسلمانان، وحی به پیامبران مختص نیست و چه بسا به تعبیر قرآن بر زنبور عسل نیز نازل گردد؛ بنابراین اعتقاد است که در مثنوی آمدهاست. دلیل دوم آنکه مولانا روحی وحیگیر و وحیشناس داشته و این روح اثر خود را به شکل چشمگیری در مثنوی به جای گذاشتهاست. عرفان مثنوی اگر خواسته شود که در باب تفکرات عرفانی مولوی تحقیق شود، شاید بهترین راه تحلیل کلیات شمس باشد؛ ولی اگر هدف شناخت برداشتهای او از زندگی و دین باشد، بررسی غزلهایش نتیجهای در برنخواهد داشت. به این منظور مثنوی انتخاب بهتری است. مولوی در تدوین این اثر قصد تعلیم و اندرز گویی داشته و راههای وصول به خدا و معرفت نفس را میآموزد. بعضی را نظر بر این است که مولوی اساساً در قالبهای صوفیگری امام محمد غزالی نمیگنجد. و میگویند: مثنوی او گاهی حتی با اصول صوفیگری مانند «نفرت از دنیا و عشق به خدا»، «فنای در خود و بقای در خدا» و تخلص به اخلاق الله» نیز در تعارض است. بر عکس مثنوی بیشتر با مسائلی از قبیل «حیات دینی روح» و «اشتیاق روح به اتحاد با حق» درگیر است. اما با دقت در مفاهیم مثنوی معلوم میشود که مولوی اندیشهای فراتر از همه چیز داشته و به عبارت دیگر صلح کل بودهاست و اگر تفاوتهایی میان سلوک وی با اندیشههای امثال امام محمد غزالی وجود دارد اما با آن در تعارض نیست. مثنوی، منتخب بدون نظم و ترتیبی از تمامی اندیشههای فلسفی و کلامی جهان اسلامی از آغاز تا قرن هفتم هجری است. مولوی هرچه در هر دستگاه فکری درست یافتهاست، انتخاب کردهاست. رشتهای که این نکات نامرتبط را به یکدیگر پیوند دادهاست، داستانهای مثنوی است. طبقهبندی سبک گفتار مطالب مثنوی را از جهت فهم خواننده به سه بخش عام، خاص و اخص تقسیم میکنند. بخش عام یا محکمات بخشی از مثنوی است که در آن روی سخن با عامهاست و هرکس نیز به قدر فهم خود از آن استفاده میکند. اکثر حکایات و نصایح و پندهای مثنوی در این بخش قرار دارند. بخش دوم مطالب مثنوی بخش خاص یا بخش حدفاصل نامیده میشود. مطالب این بخش گویی چنان است که مولوی با یاران دمساز خود در خلوت بیان نمودهاست و خوانندگان از روزنی جسته و گریخته از آن میشنوند. بخش سوم از مطالب مثنوی بخش اخص یا متشابهات است که آن دسته از سخنان بسیار مشکل و مبهم مثنوی است که متشابهات قرآنی را به یاد میآورد. برخی از سخنان این بخش از مثنوی قابل تاویلند مانند که اشارهاست به داستان بیهوش شدن پیامبر اسلام از هیبت دیدن جبرئیل. لیکن بخشی از اشعار این بخش یا تاویلات گوناگون دارند یا تاکنون تفسیر نشدهاند. چرا که با سکوت مولوی نیمه کاره رها شدهاند. مثنوی و شمس تبریزی مولوی در حدود سن ۴۰ سالگی با شمسالدین محمد بن علی بن ملک داد تبریزی معروف به شمس تبریزی به مدت چهار سال (با یک دوره فترت) محشور شد و این ملاقات چنان اثری عمیق در وی گذاشت که هرجا در مثنوی کلمات آفتاب، خورشید یا شمس آمدهاست، روی سخن بلافاصله به شمس تبریزی بازگشتهاست. این موضوع محدود به این کلمات نیز نمیشود. هرجا در مثنوی داستانی از عشقی سوزان یا حکایت از محبتی جوشان میرود، سخن به شمس بازمیگردد. حکایت عشق سلطان محمود و ایاز و حکایت عشق پادشاه و کنیز (اولین حکایت دفتر اول) از این جملهاند. مثنوی و حسام الدین حسن چلبی مصاحبت مولانا و حسام الدین حسن چلبی مدت ۱۰ سال به طول کشید و با وفات مولوی در سال ۶۷۲ پایان یافت. این سالها سالهای تألیف مثنوی معنوی است و مثنوی در حقیقت به خواست و اصرار حسام الدین از همان سال اول آشنایی سروده شد. مثنوی هفتاد من مثنوی در میان قالبهای شعر فارسی، جزء قالبهای سهل و آسان شعری شمرده میشود. به همین لحاظ نیز شعرایی چون نورالدین عبدالرحمن جامی، عطار نیشابوری، و دهها شاعر دیگر، طبع خود را درقالب مثنوی آزمودهاند و غالباً در انشاء شعر موفق بودهاند؛ لذا، حجم بالای مثنوی معنوی ظاهراً نباید موجب تعجب و تحت تأثیر قراردادن خواننده باشد. لیکن آنچه مثنوی معنوی را از سایر مثنویها جدا میکند روانی آن در عین خلاقیت و نوآوری ادبی و معنی دقیق الفاظ و تعبیرات جدید آن است. انتقال معنی از مطلبی به مطلبی و از حکایتی به مضمونی دیگر و در عین حال پیوستگی و ناگسسته بودن مطالب در آن از بدیعیات است. تأخیر دفتر دوم مورخان و محققان تأخیر دو ساله در سرودن دفتر دوم مثنوی را غیبت و گوشه نشینی حسامالدین چلبی به علت فوت همسرش یا فوت صلاح الدین زرکوب قونوی ذکر کردهاند. در این مدت مولانا موافقی نیافت تا حرف دل خود گوید و دامن صحبت غیر فرو نهاد؛ و مردان حق چون جویای حقیقت نبینند، خاموشی گزینند. داستان ناتمام پایان دفتر ششم مثنوی سلطان ولد فرزند مولانا گوید: وقتی دفتر ششم مثنوی به پایان رسید دیگر پدر، دم نزد. از او سؤال کردم که داستان شاهزاده سوم دژ هش ربا ناتمام ماند. پدر گفت: دیگر اشتر نطقم بخفت و پس از من کسی دیگر خواهد آمد و ناگفتهها را خواهد گفت. در قرن یازدهم شیخ نجیب الدین رضا تبریزی، داستان شاهزاده سوم را با عنوان شهروان معتبر در مدت زمان چهل روز با تفصیل انشاد نمود و همچنانکه مولوی میسرود و حسام الدین چلبی مینوشت، دراین جا نیز شیخ علینقی اصطهباناتی جانشین و تربیت شدهٔ او کاتب مثنوی سبع المثانی وی بود. ملیت مثنوی مولوی خود زادهٔ بلخ (خراسان بزرگ) بود و در زمان تصنیف مثنوی در قونیهٔ روم (ترکیهٔ فعلی) میزیست. اما زبان مثنوی فارسی ایرانیست. مثنوی را به گلی تشبیه کردهاند که گرچه در یک آب و خاک پرورش یافته، بوی عطرش مشام جهانیان را آگندهاست. با آنکه مثنوی به عموم جهانیان تعلق دارد، ولی بهره ایرانیان و پارسی زبانان از وی بیشتر است. چرا که، اولاً، مثنوی شریف به زبان پارسی سروده شده، و ثانیاً، از محیط فرهنگی ایران بیشترین تأثیر را پذیرفتهاست. داستانهای مثنوی عموماً با فرهنگ ایران آن روزگار منطبق بودهاست. داستان کبودی زدن قزوینی نمونهای بارز از اینگونه تأثیر فرهنگی ایران بر مثنوی است. با این وجود نباید ناگفته گذاشت که مثنوی معنوی تأثیر زیادی روی ادبیات و فرهنگ ترکی نیز داشتهاست. دلیل این امر این است که اکثر جانشینان مولوی در طریقه صوفی مربوط به او از ناحیه قونیه بودند و آرامگاه وی نیز در قونیهاست. برخی مولوی شناسان (ازجمله عبدالحسین زرینکوب) برآنند که در شهر قونیه در زمان مولوی، زبان مردم کوچه و بازار، زبان فارسی بودهاست. تصحیحهای معتبر عبداللطیف عباسی گجراتی. تصحیح شیخ عبداللطیف عباسی گجراتی منشی، ادیب، مصحح و دانشمند بزرگ هندی از مثنوی معنوی که گسترده ترین پژوهش بر متن مثنوی از جهت تعداد مدارک مورد بررسی براساس ۸۰ نسخۀ خطی می باشد، با مشارکت ادبا، فضلا و منشیان دربار جهانگیر شاه گورکانی در کشور هندوستان در سالهای ۱۰۳۱ تا ۱۰۳۲ هجری قمری / ۱۶۲۲-۱۶۲۳ میلادی انجام گرفته است. این تصحیح، ضمن این که از نخستین نمونه های تصحیح آثار فارسی به شیوۀ نوین آن بشمار می رود، حاوی تعلیقات مصحح و بررسیهای فنی و ادبی گرانبهایی در حاشیۀ آن است. این اثر با تحقیق زهیر طیب در سال ۱۴۰۰ هجری شمسی از سوی انتشارات تراث اسلامی دارالتراث منتشر شده است. رینولد نیکلسون. تصحیح رینولد نیکلسون از مثنوی نخستین بار سال ۱۹۲۵ میلادی در لیدن منتشر شد که انتشارات امیرکبیر سال ۱۳۳۶ نیز آن را در ایران منتشر کرد. عیدالکریم سروش. تصحیح عبدالکریم سروش از مثنوی بر اساس نسخه قدیمی قونیه بود که سال ۱۳۷۵ شرکت انتشارات علمی و فرهنگی آن را منتشر کرد. محمّدعلی موحّد. تصحیح محمّدعلی موحّد را انتشارات هرمس سال ۱۳۹۶ در دو جلد منتشر کرد. خلاصههای مثنوی لُب لُباب معنوی تألیف ملّاحسین واعظ کاشفی، تصحیح عبدالکریم سروش، انتشارات صراط مثنوی معنوی برای همه تألیف محمد جعفری مالواجردی، انتشارات آفرینش، تلخیص جامعی از تمامی شش دفتر مثنوی معنوی مولانا. بازنویسی حکایات مثنوی تلاشهای بسیاری برای بازنویسی حکایات مثنوی انجام شدهاست. اخیراً کوششی جدید به سبکی نو توسط محمد حسین مکارم انجام گرفته که علیرغم نوین بودن اثر و تصاویر زیبای آن بسیار ناشناخته است. " کتاب «شرح درد اشتیاق» بازنویسی کلیه حکایات مثنوی، دفتر اول و دوم، به سبکی نو و امروزی در قالب داستانهای کوتاه و مینیمالیستی (داستانک یا داستان کوتاه)، به زبانی ساده و شیوا و قابل فهم عموم طبقات مردم میباشد. همچنین تعدادی از داستانها به فراخور مضمون آن، دارای دیدگاه عرفانی شخصیتهای به نام و مطرح، و بعضی نیز به تصاویر رنگی تازه و بدیع مزین است. ترجمه به زبانهای دیگر ترجمه به زبان کردی مثنوی معنوی توسط عبدالسلام مدرسی (خانی) با همان نام اصلی کتاب به شیوهٔ شعر و با حفظ وزن به زبان کردی و گویش سورانی ترجمه شده است. این ترجمه در سال ۱۳۹۵ در ارومیه از طرف مؤسسه انتشاراتی حسینی اصل در هزار نسخه و در دو مجلد به چاپ رسیده است. مجلد اول به دفتر اول تا چهارم اختصاص دارد و مجلد دوم از دفتر پنجم تا کشفالابیات را در بر میگیرد. همچنین ترجمهٔ دیگری از مثنوی معنوی در ۱۶۱۸ بیت به کردی کرمانجی توسط ملا احمد شرفخانی انجام شده که در قالب پروژهٔ شهرداری شهر قونیه برای ترجمهٔ مثنوی به ۵۰ زبان زندهٔ دنیا، در ۶ جلد به چاپ رسیده است. کتابهای تألیف شده راجع به مثنوی زهیر طیب، مناقب مولانا، تصحیح نسخه خطی کتابخانه ایاصوفیا، انتشارات تراث اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۹، صص ۲۰۸ زهیر طیب و علی بن محمد بسطامی شاهرودی مشهور به مصنفک بسطامی متوفی ۸۷۵ هجری قمری، شرح اوائل مثنوی، انتشارات تراث اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۹، صص ۳۹۰ سمیرا بامشکی، روایتشناسی داستانهای مثنوی، انتشارات هرمس، چاپ دوم، ۱۳۹۳، صص ۶۰۲ حمیدرضا توکلی، بوطیقای روایت در مثنوی، انتشارات مروارید، چاپ دوم، ۱۳۹۱، صص ۷۰۶ مهدی سیاحزاده، و چنین گفت مولوی، انتشارات مهراندیش، چاپ دوم، ۱۳۹۴، صص ۶۶۱ جلالالدین همایی، مولوی نامه (دو جلد) مؤسسه نشر هما، چاپ نهم، ۱۳۷۶ مجید آذرشاهی، داستانهای منتخب مثنوی مولانا(شش جلد) انتشارات مسیر دانشگاه،۱۳۹۷ خورشیدی، صص ۱۵۰۰ تفسیرها و شرحها ← احمد رومی که معاصر سلطان ولد بوده. جواهرالاسرار و زواهرالانوار تألیف کمالالدین حسینبن حسن خوارزمی. متوفی ۸۴۰ هجری قمری. شرح جامع مثنوی سروری تألیف مصلح الدّين مصطفي بن شعبان سروري متوفی ۹۷۰ هجری قمری به زبان فارسی در شش دفتر، بتازگی از کتابخانه های کشور ترکیه و بوسنی هرزگوین کشف و شناخته شده است. این شرح از حیث نزدیکی زمانی و مکانی شارح و شباهت شخصیتی او به مولانای رومی و کثرت شواهد حدیثی و قرآنی و ادبی که نشانی بسیاری از بینامتن های مثنوی را بیان کرده، مورد توجه قرار گرفته است. این شرح با تحقیق و تصحیح و تخریج حدیثی زهیر طیب در انتشارات تراث اسلامی دارالتراث به چاپ رسیده است. لطایف المعنوی من حقایق المثنوی، اثر عبداللطیف عباسی گجراتی که اولین شرح مثنوی در شبه قاره است. اسرارالغیوب تألیف خواجه ایوب، از صوفیان قرن دوازدهم. ← ولیمحمد اکبرآبادی در سال ۱۱۴۰ هجری قمری. بحرالعلوم تألیف محمدبن نظامالدین. ← ملاهادی سبزواری (اسرار) ۱۲۹۰ هجری قمری. فاتحالابیات تألیف اسماعیل انقروی، شرحی است به ترکی استانبولی. المنهجالقوی یوسفبن احمد مولوی به زبان عربی. ← محمد کفائی به زبان عربی چاپ بیروت ۱۹۶۵ میلادی. ← رینولد نیکلسون در هشت جلد به زبان انگلیسی چاپ لیدن ۱۹۳۷ میلادی. شرح جامع مثنوی معنوی ← کریم زمانی شرح مثنوی شریف در سه مجلد ← بدیع الزمان فروزانفر تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی در ۱۵ جلد ← محمدتقی جعفری ← جعفر شهیدی ← محمد استعلامی برگزیده بهعنوان بهترین کتاب سال. عینالله علا، زمزمه جان، شرح مثنوی معنوی، دوره چهار جلدی، دفتر اوّل، انتشارات سخن، ۱۳۹۳ کلید مثنوی: شرح جامع مثنوی , اشرفعلی تانوی، مترجم سمیرا گیلانی، دوره ۲۴ جلدی، دفتر اول: جلد اول و دوم، پژوهشگاه اسرا و نشر راشدین، تهران: ۱۳۹۸. پانویس منابع تفسیر مثنوی مولوی. جلال الدین همایی.انتشارات هما. تهران. ۱۳۶۶ Nicholson, R. A. (رینولد نیکلسون) Tales of Mystic Meaning ~ being Selections from the Mathnavi of Jalal-ud-Din Rumi, with a Frontispiece by Cynthia Kent, Frederick A. Stockes Company Publishers پیوند به بیرون فایل رایانهای دفاتر مثنوی: حسین کُرد؛ Rumi’s Work in Persian /Farsi rumisite.com فایل رایانهای دفاتر مثنوی: سعید موسوی؛ https://web.archive.org/web/20180426075702/http://ase.sbu.ac.ir/FA/Staff/S_Mousavi//Lists/Dars/DispForm.aspx?ID=13&Source=http://ase.sbu.ac.ir/FA/Staff/S_Mousavi/Pages/Teaching.aspx مثنوی معنوی] پردیس فنی و مهندسی شهید عباسپور آثار مولوی ادبیات تسنن ادبیات تصوف ادبیات فارسی شعرهای فارسی علم کلام کتابهای الهیات اسلامی کتابهای عرفانی منظومههای فارسی حافظه ملی ایران مثنوی