Background and objective: Although parotid sialocele and parotid sialocutaneous fistula are rare in occurrence, they greatly affect patients' quality of life. The main cause of these conditions is the complication after parotidectomy. In recent years, one of the noninvasive treatments that have been gaining increasing recognition is botulinum toxin (BT) injection in remaining parotid tissue but there is still a lack of data due to the limited number of patients. This study aimed to assess the clinical characteristics of patients, BT injection technique, and effectiveness of BT in the management of these conditions.
Method: A retrospective descriptive review of patients who had been treated with BT for parotid sialocele and/or parotid sialocutaneous fistula at Department of Otorhinolaryngology, Srinagarind hospital from 1st January 2011 to 30th June 2021.
Result:  Six patients developed parotid sialocele and/or parotid sialocutaneous fistula after parotid gland surgery and one developed both of these conditions after having a penetrating injury on the face involving the parotid area. All patients were treated by injection of BT into the remaining parotid tissue with a post-injection pressure dressing.  The mean dosage of BT was 30 units (20-50 units). Complete healing was achieved after the single injection of BT in all patients. Patients with parotid sialocele did not experience further swelling after the first BT injection.  The mean duration of fistula healing after BT injection was 14 days (5-30 days). No side effects and recurrence were observed after treatment.
Conclusion: BT injection with a pressure dressing in the patient with parotid sialocele and parotid sialocutaneous fistula is not difficult, safe and highly effective. We recommend an early injection of BT within 6 weeks after the development of these conditions.
หลักการและวัตถุประสงค์: ภาวะน้ำลายขังใต้ชั้นผิวหนังจากต่อมน้ำลายพาโรติด (Parotid Sialocele) และภาวะน้ำลายไหลจากรูรั่วที่ผิวหนัง จากต่อมน้ำลายพาโรติด (Parotid Sialocutaneous Fistula) แม้จะพบได้น้อย แต่รบกวนคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมาก โดยสาเหตุหลักเกิดภายหลังการผ่าตัดต่อมน้ำลายพาโรติด ในปัจจุบันเริ่มมีการรักษาผู้ป่วยทั้งสองภาวะนี้ด้วยการฉีดโบทูลินัม ท็อกซินเข้าในต่อมน้ำลายพาโรติดเพื่อลดการหลั่งน้ำลาย แต่จำนวนผู้ป่วยยังมีน้อย และข้อมูลในการรักษายังมีจำกัด ดังนั้นการศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะทางคลินิกของผู้ป่วย วิธีการฉีดโบทูลินัม ท็อกซิน และผลการรักษาด้วยการฉีดโบทูลินัม ท็อกซินในผู้ป่วยสองภาวะนี้
วิธีการศึกษา: การศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง ผู้วิจัยทบทวนประวัติการรักษาและเก็บข้อมูลจากเวชระเบียนของผู้ป่วยที่มีภาวะน้ำลายขังใต้ชั้นผิวหนัง และ/หรือ ภาวะน้ำลายไหลจากรูรั่วที่ผิวหนังจากต่อมน้ำลายพาโรติด ที่ได้รับการรักษาโดยฉีดโบทูลินัม ท็อกซินที่มาตรวจรักษาที่ห้องตรวจโสต ศอ นาสิก โรงพยาบาลศรีนครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2554 ถึง 30 มิถุนายน พ.ศ.2564
ผลการศึกษา: พบผู้ป่วยจำนวน 6 ราย ที่มีภาวะน้ำลายขังใต้ชั้นผิวหนัง และ/หรือ ภาวะน้ำลายไหลจากรูรั่วที่ผิวหนังจากต่อมน้ำลายพาโรติด ภายหลังการผ่าตัดต่อมน้ำลายพาโรติด และผู้ป่วยจำนวน 1 ราย ที่พบสองภาวะนี้ร่วมกันภายหลังการถูกของมีคมบาดบริเวณใบหน้าเหนือต่อต่อมน้ำลายพาโรติด ผู้ป่วยทุกรายได้รับการรักษาโดยการฉีดโบทูลินัม ท็อกซินเข้าใต้ชั้นเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังเพื่อให้ยาเข้าไปในต่อมน้ำลายพาโรติดที่เหลืออยู่และทำแผลแบบกด ปริมาณเฉลี่ยสุทธิของโบทูลินัม ท็อกซินที่ใช้ต่อคน คือ 30 ยูนิต (20-50 ยูนิต) โดยผู้ป่วยทุกรายตอบสนองต่อการฉีดโบทูลินัม ท็อกซินดีมากตั้งแต่ครั้งแรก ผู้ป่วยทุกรายหายขาดจากการฉีดยาเพียงครั้งเดียว ผู้ป่วยที่มีภาวะน้ำลายขังใต้ชั้นผิวหนังไม่พบการบวมขึ้นอีกภายหลังการฉีดยา และ ระยะเวลาเฉลี่ยในการหายของภาวะน้ำลายไหลจากรูรั่วที่ผิวหนัง คือ 14 วัน (5-30 วัน) หลังฉีดยา จากการติดตามต่อเนื่อง ไม่พบว่ามีผู้ป่วยรายใดมีภาวะดังกล่าวกลับเป็นซ้ำอีก
สรุป: การใช้โบทูลินัม ท็อกซินร่วมกับการทำแผลแบบกดในการรักษาผู้ป่วยที่มีภาวะน้ำลายขังใต้ชั้นผิวหนังและภาวะน้ำลายไหลจากรูรั่วที่ผิวหนังจากต่อมน้ำลายพาโรติด เป็นวิธีการรักษาที่ทำได้ง่าย มีประสิทธิภาพดี เห็นผลเร็ว และมีผลข้างเคียงน้อย โดยผู้วิจัยแนะนำให้ฉีดโบทูลินัม ท็อกซินภายใน 6 สัปดาห์ หลังเริ่มมีภาวะนี้