        Inducing lactation for mothers is one of the nurse’s roles in promoting breastfeeding. Non-milk supply or low milk supply can be caused by several factors including the physical and mental health status of mothers, neonatal health status and environmental factors. In addition to conventional means in which lactation is induced by frequent, rapid and appropriate neonatal sucking, complementary therapies such as healthy food and herb consumption, breast massage and hot compression, acupressure, hand and foot reflexology can be applied to increase milk supply. Thus, nurses should gain knowledge into complementary therapies in order to enhance induced lactation and to provide useful alternative recommendations for mothers. This article describes the mechanism of lactogenesis, causes of lactation deficiency and roles of nurse in promoting breastfeeding through complementary therapies.
        การกระตุ้นการสร้างน้ำนมแม่เป็นบทบาทหนึ่งของพยาบาลในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ให้สำเร็จ ซึ่งสาเหตุที่ทำให้มารดาไม่มีการหลั่งน้ำนมหรือมีการหลั่งน้ำนมน้อยมีทั้งปัจจัยทางด้านสุขภาพมารดาทั้งร่างกายและจิตใจ ปัจจัยทางด้านทารก และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม นอกจากการกระตุ้นการสร้างน้ำนมโดยยึดหลักการดูดเร็ว ดูดบ่อย และดูดถูกวิธีแล้ว การดูแลแบบผสมผสานก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่ช่วยกระตุ้นให้มีการสร้างน้ำนมแม่ การดูแลแบบผสมผสานมีหลากหลายวิธี เช่น การรับประทานอาหารและสมุนไพร  การนวดและประคบเต้านม การกดจุด และการนวดกดจุดสะท้อนฝ่ามือและฝ่าเท้า เป็นต้น ดังนั้นพยาบาลจึงควรมีความรู้ด้านการดูแลแบบผสมผสานเพื่อช่วยกระตุ้นการสร้างน้ำนมแม่ เพื่อสามารถให้คำแนะนำมารดาซึ่งเป็นทางเลือกหนึ่งที่เสริมการดูแลปกติ  บทความนี้จะนำเสนอกลไกการสร้างและหลั่งน้ำนม สาเหตุของการสร้างน้ำนมน้อย และบทบาทพยาบาลในการส่งเสริมการสร้างน้ำนมแม่ด้วยการดูแลแบบผสมผสาน