Endoscopic sinus surgery (ESS) is performed worldwide nowadays. Lerdsin General Hospital plans to have this operation performed in the near future. However there are risks associated with this surgery, particularly injury to optic nerve of Delano classification types 2 and 3. Complete preoperative evaluation of optic nerve and its proximity relationship to posterior ethmoid and sphenoid sinus is crucial for successful outcome. The objectives of this study were to delineate optic nerve as per its proximity relationship with the ethmoid and sphenoid sinuses according to Delano classification using CT scan and to determine the relative frequency of bony variations. Retrospective analysis of 150 optic nerves from 75 CT scans of paranasal sinuses or facial bones taken during June 2013 - March 2014 was conducted. Images were reviewed in both coronal and axial planes. The results showed that the most frequent position of optic nerve (ON) according to Delano classification was type 1, i.e. a location close to posterior ethmoid sinus (PES) and sphenoid sinus (SS) without indentation of the wall, accounted for 114 nerves (76%). 41 nerves (9.3%) were found to indent the SS without contacting PES (type 2). The course of ON running through SS and close to both SS and PES (type 3 and 4) were observed in 8 (5.4%) and 14 nerves (9.3%) respectively. Optic nerve types which are prone to injury (type 2 and 3) were detected in 14.6% of patients. Other potential risk condition including protrusion of optic nerve, bony dehiscence and pneumatized anterior clinoid process (ACP) were detected in 3 (4.0%), 8 (10.7%) and 9 (12.0%) patients respectively. The concomitance of dehiscence and ACP pneumatization was seen in 3 patients (4%); the first case with optic nerve type 2 on the right side, the second case with optic nerve type 1 on the right side and the third one with optic nerves type 3 on both sides. As Lerdsin general hospitals plans to initiate endoscopic sinus surgery (ESS) in the future, evaluation of individual variations to configure the position of optic nerve and bony variation in the surgical area is essential for preoperative planning to prevent serious complication. Computed tomography of paranasal sinuses must be done not only to look for the pathology but also for the evaluation of bony variation in this complex anatomical region.
ในปัจจุบันการผ่าตัด paranasal sinus โดยใช้กล้อง (endoscopic sinus surgery ) ได้ใช้อย่างแพร่หลาย และจะเริ่มทำที่โรงพยาบาลเลิดสินในอนาคตแต่เนื่องจากการผ่าตัดชนิดนี้มีความเสี่ยงโดยเฉพาะอย่างยิ่งการก่อให้เกิดการบาดเจ็บต่อเส้นประสาทตา โดยเฉพาะชนิดของเส้นประสาทตาชนิดที่ 2 และ 3 ดังนั้นความสัมพันธ์ของเส้นประสาทตา กับ posterior ethmoid และ sphenoid sinus จึงมีความสำคัญอย่างมาก ผู้รายงานจึงได้ทำการศึกษาเพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างเส้นประสาทตา กับ posterior ethmoid และ sphenoid sinus โดยใช้เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) ตามการแบ่งของ Delano และหาความถี่ของรูปแบบกระดูก (bony variation) ที่เป็นปัจจัยร่วมที่จะทำให้เกิดการบาดเจ็บต่อเส้นประสาทตาที่อาจพบได้ โดยได้ทำการศึกษาย้อนหลังในผู้ป่วย 75 รายที่มาทำ CT scan ของ paranasal sinus หรือ facial bone (150 ข้าง) ในช่วงเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2556-เดือนมีนาคม พ.ศ. 2557 โดยดูทั้ง axial และ coronal plane และแบ่งชนิดของเส้นประสาทตา ตามการแบ่งของ Delano เป็น 4 กลุ่ม ซึ่งพบว่าชนิดของเส้นประสาทตาที่พบมากที่สุด คือ ชนิดที่ 1 ร้อยละ 76.0 (114 เส้น) ชนิดที่ 2-4 พบร้อยละ 9.3 (14 เส้น) ร้อยละ 5.4 (8 เส้น) และร้อยละ 9.3 (18 เส้น) ตามลำดับ โดยชนิดของเส้นประสาทตาที่มีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บมาก คือ ชนิดที่ 2 และ 3 ซึ่งการศึกษานี้พบร้อยละ 14.6 ส่วนปัจจัยเสี่ยงร่วมอย่างอื่น เช่น protrusion of optic nerve, bony dehiscence of optic canal และ pneumatization of anterior clinoid process (ACP) พบร้อยละ 4.0 ร้อยละ 10.7 และ ร้อยละ 12.0 (3 ราย 8 ราย และ 9 ราย ตามลำดับ) นอกจากนี้ยังพบทั้ง dehiscence of optic nerve ร่วมกับ pneumatized ACP ในผู้ป่วย 3 ราย (ร้อยละ 4.0) โดย 1 รายเป็นเส้นประสาทตาชนิดที่ 2 ข้างขวา อีก 1 รายเป็นชนิดที่ 1 ข้างขวา และอีก 1 รายเป็นชนิดที่ 3 และเป็นทั้ง 2 ข้าง เนื่องจากจะมีการริเริ่มการผ่าตัด paranasal sinus โดยใช้กล้องในอนาคตที่โรงพยาบาลเลิดสิน การศึกษาผู้ป่วยแต่ละรายโดยเฉพาะอย่างยิ่งการประเมินชนิดของเส้นประสาทตาและปัจจัยเสี่ยงอย่างอื่นก่อนผ่าตัดนั้นจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างมากในการป้องกันไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อน ที่เป็นอันตรายต่อเส้นประสาทตา ดังนั้นการทำ CT scan ในผู้ป่วยแต่ละรายก่อนการผ่าตัด จีงไม่เพียงแต่เพื่อมองหาพยาธิสภาพ แต่เพื่อการประเมินและวางแผนการผ่าตัดด้วย