Accessibility to primary care services in urban areas remained an important public health problem in Thailand. Main factor contributing to this problem was fast growing urbanization, resulting in inadequate infrastructure and public services. This study aimed to systematically review research studies and projects relating to provision of primary care services in urban areas which successfully increased people’s accessibility; to analyze promoting methods used in these studies and projects; and to make recommendations on improving urban primary care service systems in Thailand. Nine officially evaluated research articles and projects in both developed and developing countries, published during 2005 – 2018 were included in the study. Systematic review and narrative analysis were used for data analysis. The results revealed five classified diverse methods used to increase the accessibility and utilization of primary care services in the urban areas; these were facilitating the accessibility, motivating the utilization, promoting methods, reducing needs for treatment, and quality control and cost containment. The most important element that was an integral part of all methods was the participation of all sectors: public, private, NGOs, community, and family, and at all levels. It was found that the methods used in these studies depended on social, cultural and political contexts and the levels of economic and education advancement of each area.
การเข้าถึงบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิในเขตเมืองเป็นปัญหาสำคัญของประเทศไทย ซึ่งเป็นผลจากการขยายตัวอย่าง รวดเร็วของเขตเมือง ทำให้โครงสร้างพื้นฐานและบริการต่าง ๆ ไม่เพียงพอต่อความต้องการของประชาชน การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อทบทวนเอกสาร งานวิจัยและโครงการ การจัดระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิในเขตเมืองที่สามารถเพิ่มอัตราการเข้าถึงบริการ อย่างเป็นระบบ วิเคราะห์วิธีการที่ใช้ในการส่งเสริมการเข้าถึงและการใช้บริการ และเสนอข้อคิดเห็นแนวทางการพัฒนาระบบบริการ ปฐมภูมิในเขตเมืองของประเทศไทย เอกสารที่ใช้ในการศึกษา ประกอบด้วยโครงการ งานวิจัยทั้งในและต่างประเทศ ที่มีการประเมิน ผลเป็นรูปธรรมและมีการเผยแพร่ระหว่างปี 2005 – 2018 จำนวน 9 โครงการ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงบรรยาย และการจัดกลุ่ม ผลการวิเคราะห์พบว่า วิธีการส่งเสริมการเข้าถึงและใช้บริการปฐมภูมิมีความหลากหลายแต่สามารถจัดเป็น 5 กลุ่ม ดังนี้ 1) การเอื้อการเข้าถึงบริการ 2) การสร้างแรงจูงใจในการใช้บริการ 3) การส่งเสริมการใช้บริการ 4) การลดความจำเป็นในการ รักษาพยาบาล 5) การควบคุมคุณภาพและการใช้ทรัพยากร องค์ประกอบสำคัญของแต่ละวิธีการคือการทำงานแบบเครือข่ายโดย การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน และทุกระดับ ความหลากหลายของวิธีการเหล่านี้ ขึ้นอยู่กับบริบททางด้านสังคม วัฒนธรรม การเมือง และระดับการพัฒนาทางด้าน เศรษฐกิจและการศึกษาของแต่ละพื้นที่