The purpose of the study was to assess the situations of high technology radio diagnostic imaging utilization in government healthcare centers and factors associated with the allocation of medical imaging. A cross-sectional descriptive study was conducted on patients who underwent at least 16-slice computerized tomography (CT), 1.5-Tesla magnetic resonance imaging (MRI), or digital mammography (DM). The data was collected at 7 regional hospitals and 9 hospitals under the Department of Medical Services (DMS), between November 2011 and September 2012. In addition, the directors from 4 regional hospitals and 3 hospitals under the DMS were interviewed, regarding the factors associated with the allocation of medical imaging. The results have shown that of the 16 hospitals, there were 16-slice CT in 6 hospitals, 64-slice CT in 6 hospitals, and 128- slice CT in one hospital, digital mammography in 7 hospitals, and 1.5-Tesla MRI utilization in 3 hospitals. The data obtained from 7,589 patients who underwent the medical imaging showed that medical imaging was prescribed by the specialists approximately 90.9%. CT has been mostly used to diagnosis related to abdomen/ pelvis closed to brain 33.8% and 32.2% respectively. MRI has been mostly used to evaluate diseases related to spines 42.6%. In addition, the factors associated with the hospital directors? judgment in procurement of medical imaging were the patients? needs, and specialists? needs, respectively. In conclusion, high technology radiodiagnostic imaging was, in the majority prescribed by the medical specialists, to assist clinical diagnosis. The trend of medical imaging utilization is increasing each year.
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบสถานการณ์การใช้เครื่องตรวจวินิจฉัยทางรังสีการแพทย์อาศัยเทคโนโลยีขั้นสูงในทางเวชปฏิบัติของสถานบริการสุขภาพภาครัฐและอธิบายถึงปัจจัยและสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ที่มีผลต่อการจัดบริการเครื่องตรวจวินิจฉัยฯ ดังกล่าว เป็นวิธีการศึกษาเป็นการวิจัยเชิงพรรณนาศึกษาในกลุ่มประชากรที่มารับบริการตรวจด้วยเครื่อง CT 16 slice ขึ้นไป MRI 1.5 Tesla ขึ้นไป และ digital mammography (DM) ในโรงพยาบาลศูนย์ 7 แห่ง และโรงพยาบาลสังกัดกรมการแพทย์ 9 แห่ง รวม 16 แห่ง และศึกษาปัจจัยและสิ่งแวดล้อมต่างๆ ที่มีผลต่อการจัดบริการฯ โดยการสัมภาษณ์ผู้อำนวยการจากโรงพยาบาลศูนย์ภาคละ 1 แห่ง จำนวน 4 แห่ง และโรงพยาบาลสังกัดกรมการแพทย์ 3 แห่ง รวม 7 แห่ง ผลการศึกษา โรงพยาบาลทั้ง 16 แห่ง มีให้บริการเครื่อง CT 64 slice 6 แห่ง 16 slice 6 แห่ง และ 128 slice 1 แห่ง รองลงมาได้แก่ DM และ MRI 1.5 Tesla จำนวน 7 แห่ง และ 5 แห่ง ตามลำดับ จากข้อมูลย้อนหลัง 5 ปี ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2550 - 2554 พบว่า ปริมาณการให้บริการด้วยเครื่อง CT, MRI และ DM มีแนวโน้มสูงขึ้นทุกปี โดยมีอัตราเพิ่มเฉลี่ยร้อยละ 35.0 ต่อปีของเครื่องทั้ง 3 ประเภท จากการศึกษาการใช้เครื่องของผู้รับบริการจากสถานบริการสุขภาพ 17 แห่ง ในระยะเวลา 2 เดือน (มิถุนายน - กรกฎาคม พ.ศ. 2555) จำนวน 7,589 ราย เป็นผู้ป่วยนอกร้อยละ 75.4 พบว่า แพทย์ที่ส่งตรวจส่วนใหญ่เป็นแพทย์เฉพาะทางร้อยละ 90.9 อวัยวะที่ได้รับการตรวจด้วยเครื่อง CT มากใกล้เคียงกันคือ abdomen/pelvis และ brain ร้อยละ 33.8 และ 32.2 ตามลำดับ ส่วน MRI ใช้ตรวจ spines มากที่สุด ร้อยละ 42.6 เหตุผลในการส่งตรวจส่วนใหญ่เพื่อการวินิจฉัยทางคลินิก ร้อยละ 84.1 ผลการอ่านภาพตรวจของรังสีแพทย์พบว่า ร้อยละ 58.8 ที่ได้ผลผิดปกติซึ่งตรงและสอดคล้องกับเหตุผลในการส่งตรวจของแพทย์ รองลงมาคือ ผิดปกติ และผิดปกติที่ต่างจากการวินิจฉัยในเบื้องต้นแต่สอดคล้องกับเหตุผลในการส่งตรวจ ร้อยละ 23.1 และ 16.4 ตามลำดับ และพบว่าส่วนน้อยที่ได้ผลอ่านผิดปกติอื่นๆ ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับเหตุผลในการส่งตรวจ คือร้อยละ 1.8 ด้านปัจจัยและสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อการจัดหาเครื่องตรวจวินิจฉัยอาศัยเทคโนโลยีขั้นสูงของผู้อำนวยการสถานบริการสุขภาพส่วนใหญ่พิจารณาจากความต้องการของผู้ป่วยเป็นอันดับแรก รองลงมาได้แก่ ความต้องการของแพทย์เฉพาะทาง สรุปผลการศึกษา แพทย์ที่ส่งตรวจส่วนใหญ่เป็นแพทย์เฉพาะทาง ปริมาณการใช้มีแนวโน้มเพิ่มในอัตราที่สูงขึ้นทุกปี ส่วนใหญ่เหตุผลในการส่งตรวจเพื่อวินิจฉัยทางคลินิก และผลอ่านที่ได้ส่วนมากผิดปกติโดยเหมือนและสอดคล้องกับเหตุผลในการส่งตรวจ