Background: Tuberculosis is one of major public health problem of Thailand. According to world health organization report, tuberculosis (TB) case finding rate in Thailand was well performed but treatment failure was noted. Outcome analysis of Directly Observed Therapy, Short Course (DOTS) found good quality of TB diagnosis and excellent medication distribution. National reporting system was also remarkable. However, discontinuation rate had been increasing in which resulted in multi-drug resistance TB, serious complications, increase cost of treatment, affected patient’s quality of life and mortality. This study therefore aims to identify the social factors which potentially contributed to patient non-compliance. 
Methods: Forty-five multi drug resistance (MDR) TB patients from Makarak hospital, Kanchanaburi province were retrieved and collected by questionnaire composed of patient’s characteristics, patient’s attitude, social support and transportation. Ethical approval was obtained from Makarak hospital’s ethics review committee. 
Results: Characteristic data of forty-five patients were averages 50.2 ±16.9 years of age and twenty-two were men (48.9%). Educational level of primary level was 57.8% (26 patients) and monthly income was 1,001 – 5,000 Baht 73.3% (33 patients). Medication adherence rate over 90% found in 39 patients (86.7%) and distance to hospital was 5.1 – 10 kilometers (24.4%). Unadjusted statistical analysis found relationship between social factors and improvement of patient non-compliance rate to 99.3% (p=002 ,95%CI=76.4% -99.99).
Conclusion and Discussion: Social factors affected medication compliance which decrease non-compliance rate to 99.3% (p=002, 95% CI=76.4% -99.99). However patient non-compliance may not mainly contribute to anti-TB drug resistance because MDR-TB patient had 86.7% of medication compliance. Therefore, microbiological and patient’s genetic variation should be also considered for further research. 
บทนำ: ภาวะวัณโรคเป็นปัญหาที่สำคัญทางสาธารณสุขของประเทศไทย จากรายงานขององค์การอนามัยโลกพบว่าอัตราการค้นหาวัณโรคของไทยอยู่ในเกณฑ์ที่ดี แต่พบว่ารักษาค่อนข้างล้มเหลว จากการวิเคราะห์ในแต่ละประเด็นสำคัญตามที่ระบุไว้ในระบบติดตามการรักษาแบบมีพี่เลี้ยงด้วยระบบยาระยะสั้น พบว่าคุณภาพในการวินิจฉัยโรคอยู่ในเกณฑ์ดี ระบบการกระจายยา การสำรองยาอยู่ในเกณฑ์ดีมาก ในด้านของการรายงานถือได้ว่าการรายงานของประเทศไทยอยู่ในเกณฑ์ดี แต่ยังมีอัตราการขาดยาสูง เพิ่มขึ้น เกิดเชื้อดื้อยาและแพร่กระจายเชื้อดื้อยา เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง เสียค่าใช้จ่ายในการรักษามากขึ้น คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยลดลง มีอัตราการตายสูงขึ้น การศึกษาครั้งนี้จึงต้องการศึกษาปัจจัยทางสังคมที่อาจส่งผลต่อการรับประทานยา
วิธีการศึกษา: เก็บข้อมูลในผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาหลายขนานที่โรงพยาบาลมะการักษ์ จังหวัดกาญจนบุรี จำนวน 45 คน โดยให้ผู้ป่วยได้ตอบแบบสอบถามเกี่ยวกับข้อมูลด้าน ข้อมูลทั่วไป ทัศนคติ การสนับสนุนจากสังคมระยะทาง การศึกษาครั้งนี้ ผู้ศึกษายึดหลักจริยธรรมการศึกษาวิจัยในมนุษย์ โดยผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในคน โรงพยาบาลมะการักษ์ จังหวัดกาญจนบุรี
ผลการศึกษา: จากจำนวนผู้ป่วยจำนวน 45 คน อายุเฉลี่ย 50.2 ±16.9 ปี เป็นเพศชาย จำนวน 22 คน (ร้อยละ 48.9) ส่วนใหญ่จบการศึกษาระดับประถมศึกษาจำนวน 26 คน (ร้อยละ 57.8) มีรายได้อยู่ระหว่าง 1,001- 5,000 บาทต่อเดือนจำนวน 33 คน(ร้อยละ 73.3) ราย มีผู้ป่วยที่มีการรับประทานยาถูกต้องค่าคะแนนเกินกว่าร้อยละ 90 มีจำนวน 39 คน(ร้อยละ 86.7) ระยะทางระหว่างบ้านมาถึงรงพยาบาลอยู่ในช่วง 5.1-10 กิโลเมตร(ร้อยละ 24.44) ส่วนค่าคะแนนของตัวแปรทางสังคมได้แก่ ทัศนคติ การสนับสนุนทางสังคมด้านต่างๆ พบว่าค่าคะแนนมีความสัมพันธ์กัน ทั้งนี้พบว่าปัจจัยสนับสนุนทางสังคมมีผลในการช่วยลดการทานยาไม่ถูกต้องถึงร้อยละ 99.3 (p =002, 95% CI=76.4% -99.99) เมื่อยังไม่ควบคุมปัจจัยอื่น
สรุปผลการศึกษาและข้อเสนอแนะ: ปัจจัยทางสังคมที่อาจส่งผลต่อพฤติกรรมการรับประทานยามีผลที่ทำให้ลดการรับประทานยาที่ไม่ถูกต้องถึงร้อยละ 99.3 (p = 002, 95% CI=76.4% -99.99)อย่างไรก็ตามการรับประทานยาที่ไม่ถูกต้องอาจไม่ใช่ปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดเชื้อดื้อยา โดยในการศึกษาครั้งนี้พบว่าผู้ที่เกิดเชื้อดื้อยามีการรับประทานยาถูกต้องถึงร้อยละ 86.7 ควรศึกษาปัจจัยด้านลักษณะของเชื้อ รวมถึงอาจต้องศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมของผู้ป่วยร่วมด้วย