Background: The increase of elderly situation has a direct effect on their health and health policies. Thus, encouraging the elderly to be self-reliant in health by applying the knowledge and experiences concerning local wisdom would appropriately respond to needs and problems related to health and help maintain the elderly’s values.Objective: To study the situation and experiences of applying Isan local wisdom self care among the elderly in a communityMethods: This study is a qualitative study. The participants were selected by a specific model, which consists of 1) 20 elderly aged 60 years and above who have ever applied Isan local wisdom self care and 2) 10 folk healers and philosophers. The general data was collected by using a structured interview form and the qualitative data was collected by using in-dept interview. Then, the general data was analyzed by percentage and mean while the qualitative data was analyzed based on content analysis.Results: The results revealed that 1) the situation of applying Isan local wisdom self care among the elderly was derived from learning and inheriting this concept until it became a pattern and a way of life. It is supported by natural resources and people in a community. However, nowadays, it is perceived as an obsolete thing, which requires in-depth study and local wisdom inheritance. Moreover, it was also discovered that 2) the experiences of applying Isan local wisdom consists of 3 aspects. The first one is health promotion which is based on the concept of “eat according to a teacher, live based on a tradition” - consuming nutritious diet and avoiding injurious food; “sleep well, sleep tight” – getting enough sleep and rest; “never stop working, never get sick” – working as an exercise; “keep washing’ – maintaining body cleanliness; “enjoy to the fullest” – keeping the mood and mind fresh and happy. The second aspect is prevention of illness which is based on the concept of “symptom observation”, “concerning or prohibiting”, and “disease screening”. The other aspect is rehabilitation which is caused by the use of herbal medicines, massage by hands and feet, reflexology, skeleton traction, and rituals.Conclusion: The experiences of applying Isan local wisdom self care among the elderly in health promotion, illness prevention, and rehabilitation aspects can be applied to self-care in a relevant context.
หลักการและเหตุผล: สถานการณ์ผู้สูงอายุที่เพิ่มสูงขึ้นส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพอนามัยและนโยบายด้านสาธารณสุขการเรียนรู้และส่งเสริมให้ผู้สูงอายุพึ่งตนเองในด้านสุขภาพโดยการนำองค์ความรู้และประสบการณ์ด้านภูมิปัญญาพื้นบ้านมาประยุกต์ใช้จึงเป็นการตอบสนองต่อความต้องการและปัญหาสุขภาพได้อย่างเหมาะสมและคงไว้ซึ่งคุณค่าในผู้สูงอายุวัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์และประสบการณ์การใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานในการดูแลตนเองของผู้สูงอายุในชุมชนวิธีการศึกษา: เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพผู้ให้ข้อมูลหลักเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วย 1) ผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ที่เคยใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานในการดูแลตนเอง จำนวน 20 คน 2) หมอพื้นบ้านและปราชญ์ชาวบ้าน จำนวน 10 คน รวบรวมข้อมูลทั่วไปโดยใช้แบบสัมภาษณ์โครงสร้าง ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้แนวทางการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปโดยใช้จำนวน ร้อยละค่าเฉลี่ย ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา ผลการศึกษา: ผลการศึกษา พบว่า 1) สถานการณ์การใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานในการดูแลตนเองของผู้สูงอายุเกิดจากกากเรียนรู้และสืบทอดต่อมาจนเป็นแบบแผนและวิถีชีวิตของชาวอีสานโดยมีแหล่งทรัพยากรทางธรรมชาติและบุคคลเป็นสิ่งสนับสนุน ในปัจจุบันถูกมองว่าเป็นสิ่งงมงายล้าสมัย ซึ่งต้องการให้มีการศึกษาเชิงลึกและสืบทอดภูมิปัญญานี้ไว้ 2) ประสบการณ์การใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสาน ประกอบด้วย 3 ด้านได้แก่ การสร้างเสริมสุขภาพ คือ “กินตามครู อยู่ตามฮีต” เป็นการกินอาหารตามหลักโภชนาการหลีกเลี่ยงอาหารแสลง “หลับแซบ หลับนัว” เป็นการนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ “บ่อยู่ บ่เซา บ่เจ็บ บ่ป่วย” การทำงานไม่หยุดนิ่งถือเป็นการออกกำลังกาย “หมั่นส่วย หมั่นล้าง” เป็นการดูแลรักษาความสะอาดร่างกาย “ม่วนชื่นในหัวใจ” คือ การทำให้อารมณ์ จิตใจให้สดชื่นแจ่มใส การป้องกันการเจ็บป่วย คือ “การซอมเบิ่งอาการ” “ขะลำกิน ขะลำอยู่” “การตรวจคัดกรองโรค” และการรักษาบำบัดฟื้นฟู คือ การใช้ยาสมุนไพร ใช้มือและเท้าบีบนวด จับเส้น ดึงกระดูกและใช้พิธีกรรมความเชื่อสรุปผล: ประสบการณ์การใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานในการดูแลตนเองของผู้สูงอายุด้านการสร้างเสริมสุขภาพ การป้องกันการเจ็บป่วยและการรักษาบำบัดฟื้นฟูสุขภาพสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการดูแลตนเองด้านสุขภาพในบริบทที่ใกล้เคียงได้