Background: A neck dissection is a surgical procedure used to treat head and neck cancer that has spread to the neck nodes. Head and neck cancer consists of squamous cell carcinoma of lip nose oral cavity larynx nasopharynx oropharynx hypopharynx and includes all types of thyroid and salivary gland cancer. Due to the small size of the neck anatomy and the vital structure in the neck area, the important factors to be considered before neck dissection are the result of surgery, risks and complications that may arise from the surgery.Objective: To study the incidence and factors related to complications in neck dissection of head and neck cancer patients and treatment of complications arising from neck dissection.Methods: Retrospective cohort study, medical records review of head and neck cancer treated with neck dissection in Sisaket Hospital from January 1st, 2016 to January 1st, 2021, total of 74 cases. The obtained data were interpreted, and results analyzed using STATA. Statistics, percentage, mean, median, standard deviation, SD), fisher exact test, chi-square and T-test independent were used.Results: In a study of 74 head and neck cancer patients undergoing neck dissection, the mean operative time was 3.9±1.6 hours (mean ±SD) and the average hospital stay was 10.9±6.2 days (mean ±SD). The rate of complication from neck dissection was 39.2%. The most common complication is chyle leakage 10.8%, spinal accessory nerve injury 6.8%, hematoma/bleeding 4.1%, Marginal mandibular nerve injury) 4.1 %, wound infection/dehiscence 2.7% and pneumonia/aspirated pneumonia 2.7% and risk factor of neck dissection’s complication is sex (p-value =0.04) ,the previous treatment before neck dissection (p-value 0.015) such as chemoradiation, only radiation, previous neck dissection, the long time in operation (p-value <0.001), radical neck dissection(p-value= 0.028 ) and higher Neck staging(N in TNM staging)(p-value =0.016) Conclusion: The rate of complication from neck dissection was 39.2%. The chyle leakage and internal jugular vein injury were the most common at 10.8%. The factor affecting the complications was sex, the previous treatments before neck dissection, radical neck dissection, higher N staging and prolong operating time.
หลักการและเหตุผล: การผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอ (neck dissection) เป็นการผ่าตัดเพื่อรักษาการกระจายไปที่ต่อมน้ำเหลืองของมะเร็งบริเวณศีรษะและคอ ( head and neck cancer) นั่นคือมะเร็งชนิด squamous cell carcinoma ของอวัยวะบริเวณศีรษะและลำคอ ได้แก่ ริมฝีปาก จมูก ช่องปาก กล่องเสียง โพรงหลังจมูก (nasopharynx) คอหอยส่วนบน (oropharynx) และคอหอยส่วนล่าง (hypopharynx) รวมถึงมะเร็งไทรอยด์ชนิดต่างๆและมะเร็งต่อมน้ำลายชนิดต่างๆอีกด้วย เนื่องจากกายวิภาคบริเวณคอมีขนาดเล็กและมีอวัยวะที่สำคัญ (vital structure) อยู่ในบริเวณที่จะทำการผ่าตัดจำนวนมากดังนั้นปัจจัยที่ผู้ป่วยจะนำมาพิจารณาร่วมก่อนการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอ คือ ผลที่จะเกิดขึ้นหลังการผ่าตัดความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนที่อาจจะเกิดขึ้นได้จากการผ่าตัดวัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาอุบัติการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะแทรกซ้อนในการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอในผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอและวิธีการรักษาภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอที่พบได้ในโรงพยาบาลศรีสะเกษวิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการศึกษา แบบย้อนหลัง (Retrospective cohort study) โดยการหาข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่เข้ารับการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอในโรงพยาบาล ศรีสะเกษตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2559 ถึงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2564 จำนวน 74 คนโดยนำข้อมูลที่ได้มาแปลผลและหาความสัมพันธ์โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป STATA และ ใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย (mean) มัธยฐาน (median) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (standard deviation, SD) fisher exact test, chi-square และ T-test independent ผลการศึกษา: ในการศึกษาผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่มาผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอจำนวน 74 คนระยะเวลาการผ่าตัดโดยเฉลี่ย 3.9 ±1.6 ชั่วโมง (mean ±SD) และระยะเวลาการนอนโรงพยาบาลโดยเฉลี่ย 10.9 ±6.2 วัน(mean ±SD) ซึ่งจากการศึกษานี้พบว่า อัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอคือร้อยละ 39.2 โดยภาวะแทรกซ้อนที่พบมากที่สุดคือท่อน้ำเหลืองรั่ว (chyle leakage) ร้อยละ10.8 เส้นประสาทสมองและไขสันหลังคู่ที่ 11 บาดเจ็บ (spinal accessory nerve injury) พบร้อยละ 6.8 พบเลือดออกเลือดคั่งหลังการผ่าตัดร้อยละ 4.1 เส้นประสาทใบหน้าเป็นอัมพาตทำให้มุมปากตก (Marginal mandibular nerve injury) ร้อยละ 4.1 แผลติดเชื้อหรือแผลแยกร้อยละ 2.7 และปอดอักเสบหลังผ่าตัดร้อยละ 2.7 ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คออย่างมีนัยสำคัญทางสถิติคือเพศ (p-value =0.04) การรักษาที่เคยได้รับก่อนการผ่าตัดเช่นฉายแสงและเคยผ่าตัดที่คอมาก่อน (p-value = 0.015) การผ่าตัดที่ใช้ระยะเวลานาน (p-value สรุป: อัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอคือร้อยละ 39.2 โดยภาวะรั่วของท่อน้ำเหลืองที่คอ (chyle leakage) พบมากที่สุดคือร้อยละ 10.8 และปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอคือเพศ เคยได้รับการรักษาก่อนการผ่าตัด การผ่าตัดแบบ radical neck dissection N stage สูง และระยะเวลาการผ่าตัดที่นานขึ้น