title: John của Anh

text:
John (24 tháng 12, 1166 – 19 tháng 10, 1216), biệt danh là John Lackland (tiếng Norman Pháp: ), là Vua của Anh từ 1199 cho đến khi qua đời năm 1216. John để mất Công quốc Normandie vào tay Vua Philippe II của Pháp, dẫn đến sự sụp đổ của Đế quốc Angevin và góp phần cho sự khuếch trương quyển lực vương tộc Capet nước Pháp trong thế kỉ XIII. Chiến tranh Nam tước thứ nhất vào những năm cuối triều John dẫn đến sự hình thành của , một văn bản thường được coi là bước khởi đầu của Hiến pháp Vương quốc Anh.

John, con trai út của Vua Henry II của Anh và Quận nương Aliénor xứ Aquitaine, ban đầu không được cho là sẽ kế thừa các đất đai của cha mẹ. Sau cuộc nổi dậy thất bại của các huynh trưởng trong giai đoạn 1173 và 1174, tuy nhiên, John trở thành đứa con được sủng ái nhất của Henry. Ông được tấn phong làm Huân tước Ireland năm 1177 và được gia phong một số lãnh địa của người Anh trên lục địa châu Âu. Các huynh trưởng của John gồm William, Henry và Geoffrey chết sớm; đến lúc Richard I trở thành quốc vương năm 1189, John được chỉ định vào ngôi Hoàng thái đệ. John đã không thành công trong nỗ lực chống lại các thế lực tạo phản trong thời gian hoàng huynh của ông rời đất nước để tham gia Thập tự chinh. Mặc dù như thế, sau khi Richard qua đời năm 1199, John được tôn phong làm Vua của Anh, và được vua Pháp Philippe II công nhận quyền kế thừa các đất phong của gia tộc Angevin trên lục địa tại Hiệp ước Le Goulet năm 1200.

Khi chiến tranh với Pháp nổ ra lần nữa năm 1202, John ban đầu đã giành được thế thượng phong, nhưng do thiếu nguồn lực quân sự và cách xử sự của ông với các quý tộc Norman, Breton, và Anjou dẫn đến sự sụp đổ của các thành trì ở Bắc Pháp năm 1204. John giành phần lớn thời gian trong 10 năm tiếp theo để gắng giành lại đất đai đã mất, thăng thuế, cải cách lực lượng quân đội và tái xây dựng các liên minh trên lục địa. Những cải cách tư pháp của John có ảnh hưởng lâu dài về sau đối với hệ thống Thông luật của Anh,... Một cuộc tranh chấp với Giáo hoàng Innocent III dẫn đến John bị rút phép thông công năm 1209, nhưng tranh chấp được hóa giải bởi nhà vua vào năm 1213. Nỗ lực của John nhằm đánh bại Philippe năm 1214 không thành công và người Pháp thắng lớn tại trận Bouvines. Khi ông trở về Anh quốc, John phải đối mặt với cuộc nổi dậy của nhiều nam tước, những người không thoải mái với chính sách tài chính và các xử sự của ông đối với các quý tộc có thế lực trong nước Anh. Mặc dù cả John và các Nam tước đi đến hiệp ước hòa bình  năm 1215, không bên nào tuân thủ các điều khoản. Nội chiến nổ ra không lâu sau đó, các Nam tước được sự ủng hộ của Louis VIII của Pháp. Cuộc chiến nhanh chóng rơi vào bế tắc. John chết vì bệnh kiết lị khi đang thống lĩnh quân Anh trong chiến dịch ở miền đông cuối năm 1216; những người ủng hộ John đưa trưởng tử của ông là Henry III tiếp tục giành chiến thắng trước Louis và các Nam tước nổi loạn vào năm sau.

Các nhà viết sử đương thời phần lớn chỉ trích vua John, và triều đại của ông trở thành chủ đề cho các tranh luận sôi nổi của các sử gia từ thế kỉ XVI trở đi. Sử gia Jim Bradbury tóm tắt những ý kiến đánh giá hiện tại về các mặt tích cực của John, nhìn nhận rằng ngày nay John được công nhận rộng rãi là một "nhà lãnh đạo cần mẫn, một con người có năng lực, một vị tướng tài ba". Tuy nhiên, các sử gia hiện đại cũng đồng ý rằng ông đã mắc rất nhiều lỗi lầm trong những năm làm vua, bao gồm những điều mà sử gia Ralph Turner mô tả là "ghê gớm, thậm chí là một nhân cách nguy hiểm", chẳng hạn như nhỏ nhen, khó chịu, và tàn ác. Những phẩm chất tiêu cực này đã mang đến những ý tưởng phong phú cho các nhà văn thời Victoria, và John vẫn là một nhân vật phản diện điển hình trong văn hóa phương tây, nhất là các hình tượng trong các bộ phim và câu chuyện về Robin Hood.

Thời niên thiếu (1166–1189)

Tuổi thơ và người thừa kế Angevin

John là con trai của Henry II của Anh và Aliénor xứ Aquitaine, chào đời ngày 24 tháng 12 năm 1166. Henry là người nắm giữa các lãnh địa giáp với Đại Tây Dương—Anjou, Norman và Anh — đồng thời ông cũng mở rộng đế chế bằng các cuộc chinh phạt Bretagne. Henry kế hôn với một nữ quý tộc quyền lực Aliénor xứ Aquitaine, người nắm giữ các Công quốc Aquitaine và tranh chấp quyền thừa kế đối với Toulouse và Auvergne ở miền nam nước Pháp, đồng thời cũng là vợ cũ của Louis VII của Pháp. Kết quả của cuộc hôn nhân này là việc hình thành Đế quốc Angevin, được đặt tên theo ngoại hiệu của Henry tức Bá tước xứ Anjou và, đặc biệt hơn, thủ phủ của đất này nằm ở Angers. Đế quốc, tuy nhiên, chỉ là một liên minh lỏng lẻo: mặc dù toàn lãnh thổ đều tuyên thệ trung thành với Henry, nhưng các địa phương đều có lịch sử, truyền thống và tổ chức chánh trị riêng biệt. Từ Anjou và Aquitaine càng đi về phía nam, ảnh hưởng của Henry càng mờ nhạt, hầu như không giống như khái niệm hiện đại về một đế chế. Mối quan hệ gắn kết truyền thống giữa các lãnh địa trong đế quốc chẳng hạn như Norman và Anh dần biến mất theo thời gian. Không rõ ràng những gì sẽ xảy ra với đế quốc sau cái chết của Henry. Mặc dù theo truyền thống trưởng tử thừa kế, ngôi vị và đất đai sẽ được giao cho người con trai trưởng, luật lệ này phổ biến khắp châu Âu, nhưng không có nhiều ảnh hưởng đến các vị vua Norman tại Anh. Nhiều người tin rằng Henry sẽ phân chia đế quốc, cho các con trai mỗi người một phần, và hi vọng các con ông sẽ tiếp tục liên minh với nhau sau khi ông chết. Tình hình còn phức tạp hơn vì, phần lớn lãnh thổ của Angevin đứng đầu là Henry đều là đất chư hầu của Nhà vua nước Pháp thuộc Vương triều Capet. Henry lại lập liên minh với Hoàng đế La Mã Thần thánh cùng chống Pháp, khiến quan hệ giữa các bên càng thêm phức tạp.

Không lâu sau khi chào đời, John bị tách khỏi mẫu thân Aliénor và đặt dưới sự chăm sóc của y tá ướt, một truyền thống lâu đời của các gia đình quý tộc. Aliénor sau đó rời Poitiers, thủ phủ của Aquitaine, và gửi John cùng chị là Joan đến Tu viện Fontevrault ở phía bắc. Điều này được thực hiện với mục đích hướng cho cậu con trai út, vốn không có nhiều hi vọng thừa kế, đến một công việc trong Giáo hội. Aliénor dành những năm tiếp theo để thực hiện âm mưu chống lại phu quân Henry và dường như song thân không có ảnh hưởng gì nhiều đến những năm đầu đời của John. John có thể, cũng như các anh em, được chỉ định một magister trong thời gian ông ở Fontevrault, đó như là một người gia sư chịu trách nhiệm dạy vỡ lòng cho đứa trẻ và quản lý những người hầu trong tư gia của ông; John về sau được theo học với Ranulf de Glanvill, một giáo sư hàng đầu của Anh John từng có khoảng thời gian đến ở cùng với trưởng huynh Henry Vua Trẻ, nơi ông được hướng dẫn về săn bắn và những kĩ năng quân sự.

John khi trưởng thành cao khoảng , bị coi là tương đối thấp, cùng một "thân thể mạnh khỏe, vạm vỡ" và mái tóc màu đỏ sậm; trong ông giống như một cư dân vùng Poitou. John thích việc dọc sách và, một hành động có thể nói là bất thường trong thời kì này, đã dựng một thư viện sách du lịch. Ông thích cờ bạc, đặc biệt là môn cờ tào cáo, và là một thợ săn sành sỏi, ngay cả theo tiêu chuẩn của thời Trung Cổ. Ông yêu âm nhạc, nhưng thích hát. John là một người "sành đồn trang sức", đã có một bộ sưu tập lớn, và trở nên nổi tiếng với những bộ quần áo lộng lẫy vã cũng có thể, theo biên niên sử của Pháp, là sự cả tin vào những loại rượu dỏm. Khi John lớn lên, ông được trọng vọng vì "vui vẻ, dí dỏm, hào hiệp và hiếu khách"; vào những lúc khác, ông có thể đố kị, quá nhạy cảm và dễ rơi vào cơn nổi nóng, "cắn và gặm những ngón tay" khi giận dữ.

Cuộc sống ban đầu

Trong những năm đầu đời của John, Henry cố gắng giải quyết vấn đề về người kế vị. Henry Vua Trẻ được gia miện Vua Anh vào năm 1170, tuy nhiên không được phụ thân trao cho thực quyền; ông cũng hứa trao Norman và Anjou cho người con trai trưởng này. Richard được tấn phong thành Bá tước xứ Poitou nắm quyền tại Aquitaine, trong khi Geoffrey trở thành Quận công xứ Bretagne. Vào thời điểm này John dường như không được thừa hưởng bất kì đất phong nào đáng kể, và ông bị gọi đùa bằng biệt danh "Lackland" bởi phụ thân mình.

Henry II muốn bảo đảm cho vùng biên giới phía nam của Aquitaine và quyết định hứa hôn đứa con trai út với Alais, con gái và cũng là người kế ngôi của Umberto III của Savoia. Một phần của thỏa thuận này John được hứa sẽ trở thành người cai trị trong tương lai của Savoia, Piemonte, Maurienne, và một những tài sản khác của Bá tước Umberto. Về nghĩa vụ của nhà trai trong cuộc hôn nhân chánh trị, Henry II chuyển giao các tòa lâu đài ở Chinon, Loudun và Mirebeau sang cho John đứng tên; nhưng vì John mới cps 5 tuổi nên phụ thân ông tiếp tục kiểm soát những vùng này. Henry Vua Trẻ không hài lòng với điều này; mặc dù ông chưa được cấp quyền cai quản bất kì tòa lâu đài nào trong vương quốc mới, nhưng những tòa lâu đài kia vẫn được coi là tài sản mà ông sẽ kế thừa trong tương lai và ông cho rằng chúng bị tước đi không qua sự đồng ý của ông. Alais có chuyến hành trì qua dãy núi Alps để đến với triều đình Henry II, nhưng bà ta đã chết trước khi có thể kết hôn với John, khiến hoàng tử nhỏ mất đi toàn bộ những tài sản thừa kế kia.

Năm 1173 các huynh trưởng của John, được sự hậu thuẫn của Eleanor, đã nổi dậy chống lại Henry trong cuộc nổi loạn ngắn kéo dài từ năm 1173 đến năm 1174. Bực túc vì tuy là vua nhưng không có thực quyền so với Henry II và bất mãn với việc John có thể được trao những vùng đất và lâu đài vốn thuộc quyền thừa kế của mình, Henry Vua Trẻ đã đến Paris và kết minh với Louis VII. Eleanor, cũng không hài lòng với việc chồng mình can thiệp vào công việc của Aquitaine, đã khuyến khích cho Richard và Geoffrey cùng theo anh trai Henry đến Paris. Henry II giành chiến thắng trước liên minh những người con trai, nhưng quyết định tha thứ cho họ bằng hiệp định hòa bình ở Mont-Louis. Henry Vua Trẻ được phép đi vòng quanh châu Âu với gia đình và các hiệp sĩ của mình, Richard được đưa về Aquitaine, và Geoffrey được phép trở lại Bretagne; chỉ có Eleanor bị giam cầm vì vai trò của mình trong cuộc nổi dậy.

Trong thời gian xảy ra cuộc chiến John luôn đồng hành với phụ thân, được được trao thêm nhiều đất phong khắp Đế chế Angevin; từ lúc này, hầu hết mọi người cho rằng John chính là đứa con mà Henry II sủng ái nhất, mặc dù vị trí của ông nằm ở rất xa trong danh sách kế vị ngai vàng. Henry II bắt đầu tìm thêm đất đai cho John, chủ yếu lấy từ các tài sản của giới quý tộc. Năm 1175 ông chiếm đoạt lãnh địa của Bá tước Cornwall và trao nó cho John. Năm sau, Henry tước quyền thừa kế của các chị em của Isabelle xứ Gloucester, một điều trái với luật pháp, và hứa hôn John cho Isabelle lúc này đã trở nên rất giàu có. Năm 1177, tại Hội nghị Oxford, Henry phế truất William FitzAldelm khỏi vị trí Huân tước Ireland và thay thế bằng John mới lên 10.

Henry Vua Trẻ đã có một cuộc chiến tranh ngắn ngủi với người em là Richard năm 1183 để tranh quyền thống trị Anh, Norman và Aquitaine. Henry II ủng hộ Richard, và Henry Vua Trẻ qua đời vì bệnh kiết lị vào cuối chiến dịch. Với việc người kế vị đã qua đời, Henry lập lại di chúc: Richard sẽ trở thành Vua của Anh, mặc dù không được phép nắm bất kì quyền lực nào khi phụ thân còn sống; Geoffrey vẫn ở lại Bretagne; và John trong tương lai sẽ trở thành Quận công xứ Aquitaine thay thế cho Richard. Richard từ chối việc bỏ Aquitaine; Henry II giận dữ và ra lệnh cho John, với sự giúp đỡ từ Geoffrey, hành quân về phía nam và chiếm lại công quốc bằng vũ lực. Hai người tấn công thủ phủ của Poitiers, và Richard đáp trả bằng cách tấn công Bretagne. Cuộc chiến kết thúc trong bế tắc vào năm 1184.

Năm 1185 John thực hiện chuyến đi đầu tiên đến Ireland, theo hộ tống là 300 hiệp sĩ và một đội ngũ cố vấn. Henry chuẩn bị để John được công nhận làm Vua Ireland, nhưng Giáo hoàng Luciô III không chịu. Thời gian đầu cai trị Ireland của John đã không thành công. Ireland mới bị chinh phục bởi lực lượng Anglo-Norman, và căng thẳng vẫn còn âm ỉ giữa Henry II, những cư dân mới chuyển sang và người dân đã định cư từ nhiều đời. John đã xúc phạm các lãnh chúa địa phương bằng cách trêu đùa những bộ râu dài của họ mà ông cho là không hợp thời trang, thất bại trong việc lập liên minh giữa những cư dân Anglo-Norman, dùng đến quân đội đàn áp những người chống đối và thất bại phải trở về Anh vào cuối năm này, đổ hết mọi trách nhiệm cho phó vương, Hugh de Lacy, cho sự thất bại.

Các vấn đề phát sinh trong gia đình John ngày càng lớn. Người anh Geoffrey chết vào năm 1186, để lại một đứa con còn nằm trong bụng mẹ, Arthur xứ Bretagne, cùng một người con gái lớn hơn, Eleanor. Cái chết của Geoffrey đã giúp giảm khoảng cách của John đến chiếc ngai vàng Anh. Những sự bất minh có thể xảy đến nếu một ngày Henry qua đời khiến người ta lo lắng; Richard rất muốn tham gia Thập tự chinh và lại lo ngại rằng khi mình vắng mặt thì rất có thể Henry sẽ chuyển quyền kế vị qua cho John.

Richard bắt đầu tìm kiếm liên minh với vua Pháp Philippe II tại Paris năm 1187, và năm sau Richard xưng thần với Philippe đổi lấy sự ủng hộ trong chiến dịch chống lại Henry. Richard và Philippe cùng nhau cất quân đánh Henry, và đến mùa hè năm 1189 nhà vua phải cầu hòa, hứa phong cho Richard làm thái tử. John ban đầu vẫn đứng về phía phụ thân, nhưng đổi phe vào phút chót trước tình hình là Richard gần như sẽ chiến thắng. Henry qua đời chỉ ít lâu sau đó.

Triều đại Richard (1189–1199)

Khi tam huynh của John là Richard lên ngôi vua vào tháng 9 năm 1189, ông ta lập tức tuyên bố vào tham gia vào Đệ tam Thập tự chinh. Richard đã tìm cách để có một số tiền khổng lồ cho cuộc viễn chinh bằng cách bán đất đai, tước hiệu và tài sản, và cố gắng đảm bảo sẽ không có sự nổi loạn nào diễn ra trong nước khi ông vắng mặt. John được tấn phong thành Bá tước xứ Mortain, và kết hôn với một phụ nữ giàu có là Isabel xứ Gloucester, và được trao cho các vùng đất giàu có tại Lancaster cùng các lãnh địa Cornwall, Derby, Devon, Dorset, Nottingham và Somerset, tất cả đều nhằm mục đích mua sự trung thành. Richard vẫn nắm quyền kiểm soát các tòa lâu đài quan trọng tại các lãnh địa này, nhằm ngăn cản John nắm quá nhiều quyền lực chánh trị và quân sự, và, cũng trong thời gian này, nhà vua tấn phong cậu bé 4 tuổi Arthur xứ Bretagne làm Vương thái tử. Đổi lại, John hứa là sẽ không đến nước Anh trong ba năm tiếp theo, theo lý thuyết thì ba năm này sẽ đủ để Richard hoàn thành cuộc viễn chinh thành công và trở về từ Levant mà không sợ bị John tiếm quyền. Richard bỏ lại các công việc chánh sự ở Anh – trao quyền cho Hội đồng – đứng đầu là Giám mục Hugh de Puiset và William Mandeville, đồng thời tấn phong cho ông William Longchamp, Giám mục xứ Ely, làm Thừa tướng. Mandeville chết ngay sau đó, và Longchamp nắm giữ quyền phụ chánh chung với Puiset, nhưng hai người này ít chịu hợp tác với nhau. Eleanor, tức Hoàng thái hậu, sau đó đã thuyết phục Richard cho phép John đến Anh trong thời gian vua vắng mặt.

Tình hình chánh trị ở Anh nhanh chóng trở nên xấu đi. Longchamp từ chối làm việc với Puiset và dần không được lòng giới tăng lữ và quý tộc của Anh. John lợi dụng tình hình này để thiết lập cho mình địa vị như người nhiếp chính với chính quyền riêng của mình, gồm các quan chức, thượng thư và cùng quân sĩ của ông, và ông tự coi mình như một Bảo hộ công, thậm chí là nhà vua kế nhiệm. Mâu thuẫn nổ ra giữa John và Longchamp, và vào tháng 11 1191 Longchamp bị cấm cố trong Tháp London còn John nắm lấy quyền cai quản London, ông được các công dân trong thành phố coi như là người kế ngôi của Richard sau này. Cùng lúc đó Walter of Coutances, Tổng Giám mục Rouen, trở về Anh, theo lệnh của Richard để khôi phục lại trật tự. Địa vị của John bị lung lay vì Walter được lòng dân và thông tin truyền từ chiến trường rằng Richard đã kết hôn tại Cyprus, và có khả năng Richard sẽ có con trai hợp pháp để kế vị.

Căng thẳng chánh trị vẫn tiếp tục. John bắt đầu tìm kiếm liên minh với quốc vương Pháp quốc Philippe, người mới vừa trở về từ cuộc viễn chinh. John hi vọng sẽ lấy được Norman, Anjou và các lãnh địa ở Pháp do Richard cai quản đổi lại ông sẽ xưng thần với Philippe. John được mẫu thân thuyết phục không tham gia liên minh. Longchamp, người đã rời Anh sau sự can thiệp của Walter, nay được trở về, và bảo rằng ông bị cách chức bằng một chiếu chỉ giả mạo. John can thiệp, bác bỏ các tuyên ngôn của Longchamp đổi lại lời hứa về sự ủng hộ từ chánh quyền hoàng gia, bao gồm sự khẳng định lại vị trí Thái đệ của ông. Khi Richard vẫn không trở về từ cuộc viễn chinh, John bắt đầu tuyên bố rằng anh trai của mình đã chết hoặc mất tích vĩnh viễn. Richard thật ra đã bị bắt trên đường trở về bởi Quận công của Áo và nộp cho Hoàng đế Heinrich VI, hoàng đế đã giam ông ta để đòi tiền chuộc. John nắm lấy cơ hội và đến Paris, lập liên minh với Philippe. Ông đồng ý bỏ vợ, Isabella xứ Gloucester, và cưới em gái của Philippe, Alys, để đổi lấy sự ủng hộ của Philippe. Xung đột nổ ra tại Anh giữa lực lượng hoàng gia trung thành với Richard đối đầu với phe đối lập dẫn đầu bởi John. Quân của John yếu thế hơn và ông đồng ý thỏa thuận ngừng bắn; vào đầu năm 1194 khi nhà vua trở về Anh quốc, tàn quân của John đều xin hàng phục. John lui về Norman, nơi mà Richard cuối cùng đã tóm được ông vào cuối năm này. Richard tuyên bố rằng hoàng đệ – dù đã 27 tuổi – vẫn còn là "một đứa trẻ bị cám dỗ bởi bọn cận thần độc ác" và tha thứ cho ông, tuy nhiên cũng thu hồi lại các đất phong của ông ngoại trừ Ireland.

Trong những năm còn lại của triều Richard, John tỏ ra trung thành và ủng hộ hoàng huynh, một sự trung thành giả dối. Chánh sách của Richard tại lục địa là cố gắng tổ chức những chiến dịch, để thu lại những vùng đất mà ông đã để mất vào tay Philippe II trong cuộc Thập tự chinh. Ông đề xuất liên minh với nguyên thủ của Flanders, Boulogne và Hoàng đế La Mã Thần thánh để gây áp lực lên Philippe từ mặt trận phía Đức. Năm 1195 John tiến hành cuộc tấn công bất ngờ và bao vây lâu đài Évreux và giành được thắng lợi, và sau đó nắm quyền ở các pháo đài tại Norman chống lại Philippe. Năm tiếp theo, John thu phục thị trấn Gamaches và dẫn đầu cuộc hành quân đột kích kéo dài  vào Paris, bắt sống được Giám mục xứ Beauvais. Để tưởng thưởng cho công trạng này, Richard dần cởi bỏ malevolentia (ác ý) đối với John, phục hồi quyền cai trị của ông tại Gloucestershire và lại phong cho ông làm Quận công xứ Mortain.

Những năm đầu (1199–1204)

Đăng cơ, 1199

Sau cái chết của Richard vào ngày 6 tháng 4 năm 1199 có hai nhân vật đủ tư cách kế thừa đại thống của nhà Angevin: John, với tư cách là người trai trai duy nhất còn sống của Henry II, và cậu bé Arthur I xứ Bretagne, với tư cách là con trai của Geoffrey tức người anh thứ tư của John. Richard dường như đã công nhận John như người kế thừa vào những năm cuối triều đại của ông, nhưng điều này không rõ ràng - và luật pháp của thời Trung Cổ không có quy định về cách giải quyết tranh chấp kiểu này. Với truyền thống của người Norman là ủng hộ John trong khi luật của Angevin ủng hộ Arthur theo nguyên tắc ưu tiên dòng trưởng, vấn đề kế vị nhanh chóng trở thành một cuộc xung đột công khai. John nhận được sự ủng hộ của phần lớn các quý tộc Anh và Norman cho nên đã làm lễ gia miện tại Westminster, cùng sự hậu thuẫn của thân mẫu, Eleanor. Arthur nhận được sự ủng hộ của phần lớn chủ đất ở Breton, Maine và Anjou cùng sự hỗ trợ từ Philippe II, người vẫn nuôi mộng thu phục các lãnh địa của nhà Angevin trên lục địa. Với việc quân đội của Arthur tiến đến Thung lũng Loire valley về phía Angers và quân của Philippe tiến đến vùng thung lũng Tours, đế chế của John đối diện với nguy cơ bị chia cắt ra làm hai.

Cục diện chiến sự tại Norman vào lúc này phụ thuộc rất nhiều vào tiềm năng phòng thủ của các thành trì và chi phí tiến hành các chiến dịch. Miền biên cương của Norman không có nhiều quân đội phòng vệ nhưng có hệ thống các tòa lâu đầi kiên cố, chẳng hạn như Château Gaillard, tại các địa điểm chiến lược, được xây dựng và củng cố bằng các khoản chi phí khổng lồ. Thật khó để bất kỳ một tướng lĩnh nào có thể tiến xa vào lãnh thổ của đối phương mà không đảm bảo được đường hành quân bằng cách chiến lấy những pháo đài này, nhưng nếu làm như vậy thì thời gian sẽ bị kéo dãn ra rất nhiều, lại là một điều bất lợi khác. Quân đội của thời kỳ này được chia thành hai bộ phận là quân đội phong kiến và lính đánh thuê. Quân đội phong kiến chỉ có thể được triệu tập trong khoảng thời gian có giới hạn trước khi họ trở về nhà, và buộc phải dừng chiến dịch lại; lực lượng lính đánh thuê, được gọi bằng tên Brabançons theo tên của Lãnh địa công tước Brabançons nhưng thực sự là được tuyển dụng từ khắp Bắc Âu, có thể dùng suốt cả năm và các tướng chỉ huy có thể có nhiều phương án chiến lược hơn khi dùng lực lượng này, chỉ có điều tiền lương phải trả cho họ thì mắc hơn nhiều. Kết quả là, giới quý tộc ngày càng ưa chuộng quân đánh thuê hơn.

Sau khi đăng cơ, John tiến quân về phía nam tiến vào đất Pháp và quân đội của ông xây dựng một tuyến phòng thủ dọc theo bờ đông và bờ nam xứ Norman. Quân của cả hai bên dừng lại để đàm phán một thời gian trước khi cuộc chiến tiếp tục; lực lượng của John trở nên mạnh hơn, nhờ vào sự ủng hộ của các bá tước Baldwin IX xứ Flanders và Renaud xứ Boulogne những người trước đó đã đồng ý với Richard về một liên minh cùng chống Pháp. Vị quý tộc quyền lực của xứ Anjou tức William des Roches được thuyết phục để đổi phe từ Arthur sang John; thế cân bằng bị phá bỏ và khi đó Philippe và Arthur thất thế so với John. Các bên đều không tiếp tục lao vào cuộc chiến, và theo đề nghị của Giáo hoàng hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau vào tháng 1 năm 1200 để thương lượng về các điều khoản hòa bình. Quan điểm của John là, tìm kiếm những cơ hội để củng cố quyền lực trên đất nước của mình và kéo dài nền hòa bình với Philippe ở Paris. John và Philippe gặp nhau vào tháng 5 1200 và kí Hiệp ước Le Goulet; với hiệp ước này, Philippe công nhận John là người thừa kế hợp pháp tất cả tài sản của Richard trên đất Pháp, tạm thời từ bỏ sự ủng hộ dành cho đồng minh, Arthur. John, đổi lại, từ bỏ chánh sách cai trị cũ của Richard bao gồm các liên minh với Flanders và Boulogne, và chấp thuận Philippe được công nhận là lãnh chúa tối cao của tất cả lãnh địa của John trên đất Pháp. Chánh sách của John khiến ông bị nhiều sử gia gọi là "John Softsword", để phản đối hành vi trái ngược của ông so với người anh dũng cảm, Richard.

Hòa bình Le Goulet, 1200–1202

Nền hòa bình chỉ kéo dài được khoảng 2 năm; chiến tranh tiếp tục sau khi John quyết định kết hôn với Isabella xứ Angoulême vào tháng 8 năm 1200. Để có thể tái hôn, John cần phải hoàn tất thủ tục li dị với Isabel, Nữ Bá tước xứ Gloucester, người vợ đầu; John thực hiện điều này bằng cách lập luận rằng ông đã không nhận được quyền miễn trừ từ Giáo hoàng để thực hiện cuộc hôn nhân cận huyết cùng Isabel – người chị em họ, John không thể cưới bà một cách hợp pháp nếu không nhận được quyền miễn trừ. Không rõ lý do tại sao John lại chọn cưới Isabella xứ Angoulême. Các nhà viết sử đương thời nhận định rằng John mê đắm Isabella, và John khao khát muốn chiếm hữu mộ cô gái xinh đẹp, trẻ trung. Mặt khác, đất Angoumois mà Isabella mang đến là một vùng chiến lược mà John đang cần: khi cưới Isabella, John sẽ sở hữu được vùng đất chiến lược nằm giữa Poitou and Gascogne, và qua đó củng cố được quyền lực tại Aquitaine.

Isabella, tuy nhiên, đã đính hôn với Hugues xứ Lusignan, một thành viên thuộc một đại gia tộc ở Poitou và là em của Bá tướcRaoul de Eu, người sở hữu các vùng đất trọng yếu dọc theo bờ đông xứ Norman. Trong khi John có nhiều lợi thế nếu cưới được Isabella, thì cuộc hôn nhân này đe dọa đến lợi ích của nhà Lusignan, gia tộc sở hữu những tuyến đường hành quân vận chuyển hàng hóa qua lại Aquitaine. Thay vì đưa ra các điều khoản bù đắp, John đối với Hugues "bằng sự khinh miệt"; điều này dẫn tới việc Lusignan nổi loạn nhưng nhanh chóng bị đè bẹp bởi John, đồng thời ông cũng ngăn chặn được thế lực của Raoul ở đất Normand.

Mặc dù John là Bá tước Poitou và vì thế có quyền tể trị đối với xứ Lusignans, nhưng các chúa đất ở đây có thể tố cáo các hành động của John ở Pháp lên vị thiên tử của John vua của toàn nước Pháp, Philippe. Hughes đã làm điều đó vào năm 1201 và Philippe cho đòi John đến triều đình Paris năm 1202, và dùng Hiệp ước Le Goulet để thể hiện quyền lực của mình. John không muốn bị mất ảnh hưởng tại miền tây nước Pháp theo cách đó. Ông lập luận rằng ông không cần phải đến triều đình của Philippe vì ông giữ tước Quận công xứ Norman, người mà theo truyền thống có quyền miễn không cần vào chầu vua Pháp. Philippe lập luận rằng ông không triệu tập John với danh nghĩa Quận công xứ Norman, mà là Bá tước xứ Poitou, người không có quyền miễn trừ đặc biệt kể trên. Khi John vẫn từ chối vào chầu, Philippe tuyên bố John đã không tôn trọng pháp luật phong kiến, và giao lại tất cả các lãnh địa mà John sở hữu tại Pháp về cho Arthur – ngoại trừ Norman, đất mà ông ta tự thu về cho mình – và bắt đầu cuộc chiến chống lại John.

Để mất Norman, 1202–1204

John ban đầu áp dụng chánh sách phù thủ như hồi năm 1199: tránh trận chiến mở đầu và cẩn thận bảo vệ các thành trì chiến lược. Các hoạt động của John trở nên hỗn loạn hơn khi chiến dịch tiến triển, và Philippe bắt đầu ổn định ở phía đông. John đến tháng 7 nhận ra rằng lực lượng của Arthur đang đe dọa đến mẹ ông, Eleanor, đang ở tại Mirebeau Castle. Được hộ tống bởi William de Roches, người chấp chính ở Anjou, ông đưa lực lượng đánh thuế của mình tiến về phía nam đểswung his mercenary army rapidly south to protect her. Lực lượng của ông bất ngờ tập kích bắt sống Arthur và đè bẹp đám tàn quân còn lại tại Trận Mirebeau. Với việc sườn phía nam yếu đi, Philippe buộc phải rút về phía đông và phía nam để ngăn cản quân của John.

Tổ tiên

Ghi chú

Chú thích nguồn

Thư mục

 Aberth, John. (2003) A Knight at the Movies: Medieval History on Film. London: Routledge. .
 Barlow, Frank. (1999) The Feudal Kingdom of England, 1042–1216. Harlow, UK: Pearson Education. .
 Barrett, Nick. (2007) "The Revenues of King John and Philip Augustus Revisited," in Church (ed) 2007.
 Bartlett, Robert. (2000) England Under the Norman and Angevin Kings: 1075–1225. Oxford: Clarendon Press. .
 Bevington, David. (2002) "Literature and the theatre," in Loewenstein and Mueller (eds) 2002.
 Bolton, J. K. (2007) "English Economy in the Early Thirteenth Century," in Church (ed) 2007.
 Bradbury, Jim. (1998) Philip Augustus, King of France 1180–1223. London: Longman. .
 Bradbury, Jim. (2007) "Philip Augustus and King John: Personality and History," in Church (ed) 2007.
 Brown, Reginald Allen. (1989) Rochester Castle: Kent. London: English Heritage. .
 Carpenter, David. (1996) The Reign of Henry III. London: Hambledon Press. .
 Carpenter, David. (2004) Struggle for Mastery: The Penguin History of Britain 1066–1284. London: Penguin. .
 Church, Stephen D. (1999) The Household Knights of King John. Cambridge: Cambridge University Press. .
 Church, Stephen D. (ed) (2007) King John: New Interpretations. Woodbridge, UK: Boydell Press. .
 Churchill, Winston. (1958) A History of the English-Speaking Peoples, Volume 1. London: Cassell. .
 Coss, Peter. (2002) "From Feudalism to Bastard Feudalism," in Fryde, Monnet and Oexle (eds) (2002).
 Curren-Aquino, Deborah T. (1989a) "Introduction: King John Resurgent," in Curren-Aquino (ed) 1989b.
 Curren-Aquino, Deborah T. (ed) (1989b) King John: New Perspectives. Cranbury, US: University of Delaware Press. .
 D'Amassa, Don. (2009) Encyclopedia of Adventure Fiction: the Essential Reference to the Great Works and Writers of Adventure Fiction. New York: Facts on File. .
 Danziger, Danny and John Gillingham. (2003) 1215: The Year of the Magna Carta. London: Coronet Books. .
 Duffy, Sean. (2007) "John and Ireland: the Origins of England's Irish Problem," in Church (ed) 2007.
 Duncan, A. A. M. (2007) "John King of England and the King of the Scots," in Church (ed) 2007.
 Dyer, Christopher. (2009) Making a Living in the Middle Ages: The People of Britain, 850 – 1520. London: Yale University Press. .
 Elliott, Andrew B. R. (2011) Remaking the Middle Ages: The Methods of Cinema and History in Portraying the Medieval World. Jefferson, US: McFarland. .
 Fryde, E. B., D. E. Greenway, S. Porter and I. Roy (eds) (1996) Handbook of British Chronology, third edition. Cambridge: Cambridge University Press. .
 Fryde, Natalie, Pierre Monnet and Oto Oexle. (eds) (2002) Die Gegenwart des Feudalismus. Göttingen, Germany: Vandenhoeck and Ruprecht. .
 Fryde, Natalie. (2007) "King John and the Empire," in Church (ed) 2007.
 Galbraith, V. H. (1945) "Good and Bad Kings in English History," History 30, 119–32.
 Gillingham, John. (1994) Richard Coeur de Lion: Kingship, Chivalry, and War in the Twelfth Century. London: Hambledon Press. .
 Gillingham, John (2001) The Angevin Empire. (2nd edition) London, UKL Hodder Arnold. .
 Gillingham, John. (2007) "Historians without Hindsight: Coggshall, Diceto and Howden on the Early Years of John's Reign," in Church (ed) 2007.
 Given-Wilson, Chris. (1996) An Illustrated History of Late Medieval England. Manchester: Manchester University Press. .
 Harper-Bill. (2007) "John and the Church of Rome," in Church (ed) 2007.
 Harris, Jesse W. (1940) John Bale, a study in the minor literature of the Reformation. Urbana, US: Illinois Studies in Language and Literature.
 Hodgett, Gerald. (2006) A Social and Economic History of Medieval Europe. Abingdon, UK: Routledge. .
 Holt, James Clarke. (1961) The Northerners: A Study in the Reign of King John. Oxford: Oxford University Press. .
 Holt, James Clarke. (1963) King John. London: Historical Association. .
 Holt, James Clarke. (1984) "The Loss of Normandy and Royal Finance," in Holt and Gillingham (eds) 1984.
 Holt, James Clarke and John Gillingham (eds) (1984) War and Government in the Middle Ages: Essays in Honour of J. O. Prestwich. Woodbridge, UK: Boydell Press. .
 Hunnisett, R. F. (1961) The Medieval Coroner. Cambridge: Cambridge University Press. .
 Huscroft, Richard. (2005) Ruling England, 1042–1217. Harlow, UK: Pearson. .
 Inwood, Stephen. (1998) A History of London. London: Macmillan. .
 Johnson, Hugh. (1989) Vintage: The Story of Wine. New York: Simon and Schuster. .
 Jordan, William Chester. (1991) "Isabelle d'Angoulême, by the Grace of God, Queen," in Revue belge de philologie et histoire, 69, 821–852.
 Lawler, John and Gail Gates Lawler. (2000) A Short Historical Introduction to the Law of Real Property. Washington DC: Beard Books. .
 Lloyd, Alan. (1972) The Maligned Monarch: a Life of King John of England. Garden City, US: Doubleday. .
 Loewenstein, David and Janel M. Mueller. (eds) (2002) The Cambridge History of Early Modern English Literature. Cambridge: Cambridge University Press. .
 Maley, Willy. (2010) "'And bloody England into England gone': Empire, Monarchy, and Nation in King John," in Maley and Tudeau-Clayton (eds) 2010.
 Maley, Willy and Margaret Tudeau-Clayton. (eds) (2010) This England, That Shakespeare: New Angles on Englishness and the Bard. Farnham, UK: Ashgate Publishing. .
 Mason, Emma. (2008) King Rufus: The Life and Murder of William II of England. Stroud, UK: The History Press. .
 McEachern, Claire. (2002) "Literature and national identity," in Loewenstein and Mueller (eds) 2002.
 McLynn, Frank. (2007) Lionheart and Lackland: King Richard, King John and the Wars of Conquest. London: Vintage Books. .
 Morris, Marc. (2015) King John: Treachery and Tyranny in Medieval England: The Road to Magna Carta. New York: Pegasus Books.
 Moss, V. D. (2007) "The Norman Exchequer Rolls of King John," in Church (ed) 2007.
 Norgate, Kate. (1887) England Under the Angevin Kings, vol. 2. London: Macmillan. .
 Norgate, Kate. (1902) John Lackland. London: Macmillan. .
 Poole, Stephen. (1993) From Domesday Book to Magna Carta 1087–1216. Oxford: Oxford University Press. .
 Potter, Lois. (1998) Playing Robin Hood: the Legend as Performance in Five Centuries. Cranbury, US: University of Delaware Press. .
 Power, Daniel. (2007) "King John and the Norman Aristocracy," in Church (ed) 2007.
 Ramsay, James Henry. (1903) The Angevin Empire. London: Sonnenschein. .
 Richardson, Douglas. (2004) Plantagenet Ancestry: a Study in Colonial and Medieval Families. Salt Lake City: Genealogical Publishing. .
 Rowlands, Ifor W. (2007) "King John and Wales," in Church (ed) 2007.
 Scott, Walter. (1998) Ivanhoe. Edinburgh: Edinburgh University Press. .
 Seel, Graham E. (2012) King John: An Underrated King. London: Anthem Press. .
 Stenton, Doris Mary. (1976) English Society in the Early Middle Ages (1066–1307). Harmondsworth, UK: Penguin. .
 Tulloch, Graham. (1988) "Historical Notes," in Scott (1998).
 Turner, Ralph V. (2009) King John: England's Evil King? Stroud, UK: History Press. .
 Vincent, Nicholas. (2007) "Isabella of Angoulême: John's Jezebel," in Church (ed) 2007.
 Warren, W. Lewis. (1991) King John. London: Methuen. .

|-

|-

|-

Sinh năm 1166
Mất năm 1216
Vua Anh thế kỉ XII
Vua Anh thế kỉ XIII
Chết vì bệnh lỵ
Quận công xứ Normand
Bá tước xứ Cornwall
Người Anh gốc Pháp
Người Anh gốc Scotland
Quận trưởng Somerset
Vương tộc Plantagenet
Người Oxford
Người được giải vạ tuyệt thông
Người Corn
Nhân vật trong Robin Hood
Quân vương châu Âu thế kỉ XII
Quân vương châu Âu thế kỉ XIII
Nhân vật trong Chiến tranh các Nam tước
An táng tại Nhà thờ Worcester
Nhà Anjou
Quý tộc Pháp thế kỉ XIII
Bá tước xứ Gloucester
Tử vong vì bệnh truyền nhiễm


title: Ahn Byung-keon

text:
Ahn Byung-keon (sinh ngày 8 tháng 12 năm 1988) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Hàn Quốc thi đấu ở vị trí trung vệ cho câu lạc bộ Thép Đài Loan.

Ahn từng có thời gian thi đấu tại Việt Nam cho câu lạc bộ Sài Gòn và Bình Định.

Sự nghiệp
Ahn Byung-keon là tài năng được phát hiện bởi trường đại học Halla tọa lạc tại Wonju, Hàn Quốc.

Năm 2011, anh được ký hợp đồng chuyên nghiệp với câu lạc bộ Daejeon KoRail.

Trước khi mùa giải 2020 khởi tranh, Ahn Byung-keon chính thức ký hợp đồng với câu lạc bộ Sài Gòn. Tại V.League 2020, anh thi đấu tổng cộng 20 trận giúp đội bóng cán đích thứ 3 với chỉ 19 bàn thua.

Sau khi mùa 2020 khép lại, anh chuyển sang Topenland Bình Định với bản hợp đồng có thời hạn một năm. Anh đá chính 12/12 trận tại V.League 2021 trước khi giải đấu bị huỷ do đại dịch COVID-19.

Trước thềm mùa giải 2022, anh trở lại khoác áo Sài Gòn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Hàn Quốc
Cầu thủ bóng đá Jeonnam Dragons
Cầu thủ bóng đá Bali United F.C.
Cầu thủ bóng đá K League 2
Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Bình Định
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Việt Nam


title: Thảm họa Ibrox 1971

text:
Thảm họa Ibrox 1971 là một vụ đám đông chen lấn xô đẩy gây chết người trong một trận thi đấu bóng đá tại sân vận động Ibrox, Glasgow, Scotland. Sự kiện diễn ra vào ngày 2 tháng 1 năm 1971 tại một cầu thang đi ra trong sân vận động. Đây là thảm họa bóng đá tệ hại nhất tại Scotland và chỉ thua thảm họa Hillsborough ở Anh trong Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland.

Chủ sở hữu của sân vận động là Rangers F.C., sau bị phán quyết là có lỗi trong một phán quyết của chánh án về một trong các trường hợp tử vong. Rangers không chống lại phán quyết này, và bị kiện bồi thường trong 60 vụ việc kiện khác do các thân nhân những người thiệt mạng đệ đơn.

Bối cảnh
Thảm họa đầu tiên tại sân Ibrox diễn ra trong một trận đất quốc tế giữa hai đội tuyển Scotland và Anh. Mặt sau của Khán đài Tây bị sụp đổ do mưa lớn vào đêm hôm trước, khiến 25 người thiệt mạng và 517 người bị thương.

Năm 1963, lo lắng gia tăng về tính an toàn của cầu thang gần hành lang 13 (gọi thông tục là cầu thang 13), là lối ra gần nhất đến ga ngầm Copland Road. Ngày 16 tháng 12 năm 1961, hai người thiệt mạng trong một vụ xô đẩy trên cầu thang, và có hai sự kiện khác – vào năm 1967 và 1969 – khi có một số người bị thương. Rangers sau đó dành ra tổng cộng 150.000£ để nâng cấp Ibrox, đây là một số tiền rất đáng kể vào đương thời.

Sự kiện
Thảm họa xảy ra vào thứ bảy, ngày 2 tháng 1 năm 1971, khi 66 người thiệt mạng trong một vụ chen lấn, khi các cổ động viên nỗ lực để rời sân vận động. Hai đội thi đấu là Rangers và Celtic, có hơn 80.000 khán giả theo dõi. Vào phút thứ 90, Celtic đã dẫn trước 1-0 và một số cổ động viên cho Rangers bắt đầu rời khỏi sân vận động. Tuy nhiên, trong những thời khắc cuối cùng của trận đấu, Colin Stein san bằng tỷ số cho Rangers.

Hàng nghìn khán giả rời khỏi sân vận động theo cầu thang 13, hình như là ai đó, có lẽ là một đứa trẻ được cõng trên vai cha, đã bị rơi, gây ra một phản ứng dây chuyền lớn người chồng lên người.

Tổn thất nhân mạng bao gồm nhiều trẻ em, năm trong số chúng là bạn học đến từ thị trấn Markinch tại Fife. Hầu hết các trường hợp tử vọng là do bị ép ngạt. Hơn 200 người hâm mộ bị thương.

Ban đầu có dự đoán rằng một số người hâm mộ rời khỏi sân vận động hơi sớm khi Celtic ghi bàn, song sau đó quay lại khi họ nghe thấy đám đông phấn khích khi Stein san bằng tỷ số, đụng phải những người hâm mộ rời khỏi sân khi trận đấu kết thúc. Cuộc điều tra chính thức về thảm họa chỉ ra rằng giả thuyết này không phải là sự thật, do toàn bộ khán giả đi theo cùng hướng khi xảy ra thảm họa. Trong tự truyện của mình, Alex Ferguson viết rằng em trai ông là Martin đi xem trận đấu này.

Hậu quả
Thảm họa thúc đẩy chính phủ Anh Quốc nghiên cứu tính an toàn trong các sân thể thao. Vào tháng 2 năm 1971, thẩm phán John Wheatley được yêu cầu tiến hành một cuộc điều tra. Khám phá của ông được công bố vào tháng 5 năm 1972, tạo thành cơ sở cho Hướng dẫn an toàn tại các sân thể thao (hướng dẫn lục)]], được ban bố lần đầu vào năm 1973.

Thảm họa 1971 dẫn đến một cuộc xây dựng lại với quy mô đồ sộ sân Ibrox, xung kích là huấn luyện viên Willie Waddell, người thăm sân Westfalen của Borussia Dortmund để lấy cảm hứng. Sau ba năm xây dựng lại, ba phần tư sân được thay thế bằng các khán đài đều có ghế ngồi hiện đại – Ibrox chuyển thành một sân vận động có sức chứa 44.000 đến năm 1981. Công việc tiếp theo trong thập niên 1990 tăng sức chứa cua sân lên 50.000, và Ibrox sau đó được tặng tình trạng năm sao của UEFA, nay xếp hạng 4.

Một số năm sau thảm họa 1971, chỉ có một tấm bảng nhỏ tại góc sân nơi xảy ra thảm họa. Tuy nhiên, đến năm 1995 thì Rangers công bố kế hoạch tưởng niệm 66 người hâm mộ thiệt mạng trong thảm họa 1971. Ngày 2 tháng 1 năm 2001, nhân kỷ niệm 30 năm thảm họa, một đài kỷ niệm lớn hơn được khánh thành tại góc của khán đài chính Bill Struth và khán đài Copland Road. Đài kỷ niệm có một tấm bảng màu lam đề tên của mỗi người thiệt mạng trong cả ba sự kiện. Một tượng của John Greig, thủ quân Rangers vào thời điểm thảm họa 1971, đứng trên đỉnh tượng đài.

Yêu cầu bồi thường
Chánh án James Irvine Smith phán quyết rằng: "Tai nạn là do thiếu sót và sự cẩu thả của người bảo vệ là Rangers F.C.". Smith phán Rangers F.C. phạm tội trong bốn điểm trong trường hợp tử vong của Charles Dougan, một người 31 tuổi đến từ Clydebank do bị ép ngạt.

Sau khi nghe về một loạt tai nạn trên cầu thang số 13, bao gồm sự kiện tháng 9 năm 1961 khi có 70 người bị thương và hai người thiệt mạng, sự kiện tháng 9 năm 1967 khi 11 người được đưa vào bệnh viện, và sự kiện tháng 1 năm 1969 khi 29 người bị thương, Chánh án Irvine Smith nói rằng: "Theo bằng chứng liên quan, Ban quản trị chưa từng nhận thức được nhiều rằng cần phải chuyên tâm vào vấn đề an toàn của cầu thang cụ thể này".

Trong vụ kiện của Charles Dougan và hơn 60 vụ kiện khác do các thân nhân người thiệt mạng đệ đơn, Rangers F.C. không tranh chấp các tuyên án của Chánh án Irvine Smith và chỉ đơn thuần tranh chấp về tính toán thiệt hại, chúng được quyết định trong phán quyết phúc thẩm của Chánh án Principal.

Trong sách của mình, Irvine Smith nói rằng 30, và gần 40 năm sau quyết định của mình, ông bị một số bạn bè ủng hộ Rangers chê trách, họ cáo buộc ông "bất trung".

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tên những người thương vong và tuổi của họ

Glasgow
Thảm họa nhân tạo
Bóng đá Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Egira nicalis

text:
Egira nicalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Egira


title: Egira februalis

text:
Egira februalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Egira


title: Trung ương Cục Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa III

text:
Trung ương Cục Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 3 (chữ Hán: 中国共产党第三届中央局) do Đại hội đại biểu Toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ ba bầu ra vào tháng 6 năm 1923 ở thành phố Quảng Châu, Trung Quốc.

Ủy viên
Trần Độc Tú
Thái Hòa Sâm (蔡和森)
Mao Trạch Đông
La Chương Long (罗章龙)
Đàm Bình Sơn (谭平山), sau đó chuyển cho Vương Hà Ba (王荷波)

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Bí thư Tỉnh ủy (Trung Quốc)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Leaders of the 3rd CPC National Congress

Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc
Châu Á năm 1923


title: Romifidine

text:
Romifidine là một loại thuốc được sử dụng trong thú y như một loại thuốc an thần chủ yếu ở động vật lớn như ngựa, mặc dù nó có thể được sử dụng trong nhiều loại. Nó không được sử dụng ở người, nhưng có liên quan chặt chẽ về cấu trúc với thuốc clonidine thường được sử dụng.

Romifidine hoạt động như một chất chủ vận ở phân nhóm thụ thể adrenergic α2. Tác dụng phụ có thể bao gồm nhịp tim chậm và suy hô hấp. Nó thường được sử dụng cùng với các thuốc an thần hoặc giảm đau khác như ketamine hoặc butoranol. Yohimbine có thể được sử dụng như một thuốc giải độc để nhanh chóng đảo ngược tác dụng.

Tham khảo

Thuốc giảm đau
Bài viết chứa mã định danh InChI đã thay đổi


title: Salpis virgata

text:
Salpis virgata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Salpis


title: Euchoeca strigata

text:
Euchoeca strigata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Euchoeca


title: Monety, Piski

text:
Monety  () là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biała Piska, thuộc huyện Piski, Warmińsko-Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng  về phía đông bắc của Biała Piska,  về phía đông bắc của Pisz và  về phía đông của thủ đô khu vực Olsztyn.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức (Đông Phổ).

Ngôi làng có dân số 90 người.

Tham khảo


title: Sayama Satoshi

text:
Satoshi Sayama (sinh ngày 27 tháng 5 năm 1980) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Satoshi Sayama đã từng chơi cho Vegalta Sendai.

Tham khảo

Sinh năm 1980
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản


title: Cleora lauensis

text:
Cleora lauensis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Cleora


title: Chủ nghĩa đa dân tộc

text:
Chủ nghĩa đa dân tộc là sự cùng tồn tại của hai hay nhiều nhóm dân tộc (cộng đồng) cùng sống trong một chính thể. Khái niệm này nhằm chỉ đến quốc gia có nhiều cộng đồng, mà mỗi cộng đồng có văn hóa, ngôn ngữ, nguồn gốc, lịch sử riêng; phân biệt với quốc gia có nhiều sắc tộc.

Từ khái niệm này, nhà nước đa dân tộc tồn tại khi một quốc gia có nhiều nhóm dân tộc mà không nhóm nào chiếm ưu thế hơn hẳn. Nền dân chủ đa dân tộc công nhận các cơ quan cầm quyền của những cộng đồng khác nhau, thậm chí là một nhóm người tự quản. Nhà nước đa dân tộc giúp tránh sự chia rẽ trong xã hội vì quan điểm chính trị. Trong nhà nước đa dân tộc, công dân có thể mang quốc tịch theo nhóm dân tộc của mình bên cạnh quốc tịch truyền thống.

Thuật ngữ này được ghi nhận lần đầu vào thập niên 1980, xuất phát từ phong trào chính trị của những người bản địa ở Bolivia. Tính đến năm 2022, Bolivia và Ecuador là nhà nước đa dân tộc được hiến định.

Bolivia

Năm 2009, Quốc hội Bolivia thông qua hiến pháp mới và đổi tên nước thành Nhà nước Đa dân tộc Bolivia, xuất phát từ thực tế nước này có nhiều sắc dân bản địa, các nhóm người bản địa có quyền tự quyết từ lâu trong lịch sử; và các nhóm này cần được trao thêm quyền. Hiến pháp năm 2009 công nhận nhiều quyền tự chủ ở cấp địa phương và ở các vùng, kêu gọi phát triển một nền kinh tế hỗn hợp giữa sở hữu nhà nước, tư nhân, và các cộng đồng bản địa.

Chile
Chủ nghĩa đa dân tộc vẫn là một chủ đề được tranh cãi gay gắt ở Chile. Chính quyền của tổng thống Michelle Bachelet (2014–2018) đề xuất cải cách hiến pháp nhưng không xem xét tính đa dân tộc theo yêu cầu của các nhóm người bản địa. Năm 2022, dự thảo hiến pháp Chile được công bố để người dân tham gia thảo luận, nhưng đề xuất về tính đa dân tộc đã bị bác bỏ và không xuất hiện trong bản thảo này.

Trước khi đề xuất thành lập một nước Chile đa dân tộc bị bác bỏ, đây là một vấn đề thu hút sự quan tâm của dư luận, đặc biệt là khi những người bản địa muốn lập một vùng tự quản ở miền nam Chile nhằm giải quyết xung đột giữa người Mapuche với chính quyền Chile.

Cựu đại sứ Chile ở Israel José Rodríguez Elizondo chỉ trích đề xuất này, cho rằng đây là một nước đi của Bolivia nhằm chống lại quyền tiếp cận chủ chủ quyền Thái Bình Dương của Chile.

Xem thêm

 Chủ nghĩa dân tộc
 Nhà nước liên bang
 Nhà nước đơn nhất
 Chủ nghĩa đa văn hóa
 Chủ nghĩa bản địa bài ngoại

Tham khảo

Chủ nghĩa dân tộc
Chủ nghĩa đa dân tộc
Học thuyết chính trị
Chủ nghĩa đa văn hóa
Chính trị văn hóa
Phi tập trung hóa


title: Lycophotia molothina

text:
Lycophotia molothina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Động vật được mô tả năm 1789
Lycophotia
Côn trùng châu Âu


title: İrfan Can Eğribayat

text:
İrfan Can Eğribayat (sinh 30 tháng 6 năm 1998), là một cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ, thi đấu cho Adanaspor ở vị trí thủ môn.

Sự nghiệp chuyên nghiệp
İrfan Can ra mắt Adanaspor trong trận thắng 4-3 tại TFF First League trước Elazığspor ngày 16 tháng 5 năm 2015. Anh ra mắt Süper Lig trong trận hòa 1-1 với Konyaspor ngày 20 tháng 5 năm 2017.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1998
Người Adana
Cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá Adanaspor
Cầu thủ bóng đá Süper Lig
Thủ môn bóng đá


title: USS Badoeng Strait (CVE-116)

text:
USS Badoeng Strait (CVE-116) là một tàu sân bay hộ tống lớp Commencement Bay được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Mỹ được đặt theo eo biển Badung thuộc Bali, Indonesia, nơi diễn ra Trận chiến eo biển Badung vào năm 1942. Chỉ nhập biên chế khi Thế Chiến II đã kết thúc, con tàu đã phục vụ sau đó trong Chiến tranh Triều Tiên và Chiến tranh Lạnh, cho đến khi xuất biên chế năm 1957 và bị tháo dỡ năm 1972. Badoeng Strait được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tưởng thưởng Hải quân cùng sáu Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Triều Tiên.

Thiết kế và chế tạo

Badoeng Strait, với tên ban đầu là San Alberto Bay, được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Todd Pacific Shipyards ở Tacoma, Washington vào ngày 18 tháng 8 năm 1944. Nó được đổi tên thành Badoeng Strait vào ngày 6 tháng 11 năm 1944 trước khi hạ thủy vào ngày 15 tháng 2 năm 1945; được đỡ đầu bởi bà T. H. Binford, và nhập biên chế vào ngày 14 tháng 11 năm 1945 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Đại tá Hải quân Thomas A. Turner, Jr.

Lịch sử hoạt động
Trình diện để phục vụ cùng Hạm đội Thái Bình Dương, Badoeng Strait hoạt động từ San Diego, California cho đến tháng 3 năm 1946, khi nó thực hiện một chuyến đi ngắn đến khu vực quần đảo Hawaii. Con tàu được cho xuất biên chế vào ngày 20 tháng 4 năm 1946; nhưng lại được cho nhập biên chế trở lại vào ngày 6 tháng 1 năm 1947.

Từ tháng 2, 1947 đến tháng 6, 1950, Badoeng Strait hoạt động tại khu vực Thái Bình Dương, thử nghiệm thiết bị chống tàu ngầm mới, huấn luyện nhân sự, và tham gia nhiều cuộc thực tập chống tàu ngầm. Trong những khoảng thời gian khác nhau, nó từng đảm nhiệm vai trò soái hạm cho các Đội tàu sân bay 17 và Đội tàu sân bay 15.

Từ tháng 7, 1950 đến tháng 2, 1953, Badoeng Strait hoàn tất ba lượt phục vụ trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên: từ ngày 29 tháng 7, 1950 đến ngày 23 tháng 1, 1951; từ ngày 2 tháng 10, 1951 đến ngày 14 tháng 2, 1952; và từ ngày 6 tháng 10, 1952 đến ngày 11 tháng 2, 1953. Nó đã hoạt động tuần tra chống tàu ngầm và tham gia lực lượng hộ tống và phong tỏa, khi máy bay của nó hỗ trợ gần mặt đất cho cuộc chiến trên bộ trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh, đặc biệt là trong việc phòng thủ vành đai Pusan từ ngày 6 tháng 8 đến ngày 12 tháng 9, cuộc đổ bộ lên Inchon vào ngày 15 tháng 9, và trong cuộc triệt thoái Hŭngnam từ ngày 9 đến ngày 24 tháng 12, 1950.

Sau khi quay trở về Hoa Kỳ, Badoeng Strait được hiện đại hóa đáng kể từ tháng 4 đến tháng 9, 1953, rồi tiếp tục hoạt động thử nghiệm thiết bị và chiến thuật chống tàu ngầm mới, hoạt động với các kiểu máy bay cánh cố định và máy bay trực thăng, tham gia nhiều cuộc tập trận, và thực hành cùng máy bay trực thăng Thủy quân Lục chiến. Nó còn có một lượt phục vụ khác tại Viễn Đông, và tham gia Chiến dịch Redwing, cuộc thử nghiệm bom khinh khí tại đảo san hô Bikini từ tháng 2 đến tháng 7, 1956.

Vào ngày 14 tháng 1, 1957, Badoeng Strait đi đến Bremerton, Washington để chuẩn bị ngừng hoạt động. Nó được cho xuất biên chế vào ngày 17 tháng 5, 1957 và đưa về thành phần dự bị. Con tàu bị tháo dỡ vào năm 1972.

Phần thưởng
Badoeng Strait được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tưởng thưởng Hải quân cùng sáu Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Triều Tiên.

Tham khảo

Thư mục
 Bài này có các trích dẫn từ nguồn Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng.

Lớp tàu sân bay Commencement Bay
Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay hộ tống trong chiến tranh lạnh
Tàu sân bay hộ tống trong chiến tranh Triều Tiên


title: Rối loạn phổ rượu ở thai nhi

text:
Rối loạn phổ rượu ở/của thai nhi (FASDs) là một nhóm các tình trạng có thể xảy ra ở một người có mẹ uống rượu khi mang thai. Các vấn đề có thể bao gồm ngoại hình bất thường, chiều cao ngắn, trọng lượng cơ thể thấp, kích thước đầu nhỏ, khả năng phối hợp kém, trí thông minh thấp, vấn đề hành vi và các vấn đề về nghe hoặc nhìn. Những người bị ảnh hưởng có nhiều khả năng gặp rắc rối ở trường, bị các vấn đề pháp lý, tham gia vào các hành vi nguy cơ cao và gặp rắc rối với rượu hoặc các loại thuốc gây nghiện khác. Dạng nghiêm trọng nhất của tình trạng này được gọi là hội chứng rượu bào thai(FAS). Các loại khác bao gồm hội chứng rượu bào thai một phần (pFAS), rối loạn phát triển thần kinh liên quan đến rượu (ARND) và dị tật bẩm sinh liên quan đến rượu (ARBD). Một số chỉ chấp nhận FAS như một chẩn đoán, xem bằng chứng là không có tính quyết định thuyết phục do trùng lặp với các loại bệnh khác.

Rối loạn phổ rượu ở thai nhi là do uống rượu trong khi mang thai. Các khảo sát từ Hoa Kỳ đã tìm thấy khoảng 10% phụ nữ mang thai đã uống rượu trong tháng trước và 20% đến 30% uống vào một số thời điểm trong thai kỳ. Khoảng 4,7% phụ nữ Bắc Mỹ đang mang thai là người nghiện rượu. Nguy cơ của các vấn đề phụ thuộc vào số lượng tiêu thụ và tần suất tiêu thụ cũng như khi mang thai, rượu được tiêu thụ. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm mẹ già, hút thuốc và chế độ ăn uống kém. Không có số lượng an toàn hoặc thời gian an toàn để uống trong khi mang thai. Mặc dù uống một lượng nhỏ rượu không gây ra bất thường ở mặt, nhưng nó có thể gây ra các vấn đề về hành vi. Rượu vượt qua hàng rào máu não và ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến em bé đang phát triển. Chẩn đoán dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng ở người.

Rối loạn phổ rượu của thai nhi có thể phòng ngừa bằng cách tránh uống rượu. Vì lý do này, các cơ quan y tế khuyên không nên uống rượu khi mang thai hoặc trong khi cố gắng mang thai. Trong khi tình trạng là vĩnh viễn, điều trị có thể giúp cải thiện kết quả. Các can thiệp có thể bao gồm liệu pháp tương tác giữa cha mẹ và con cái, nỗ lực sửa đổi hành vi của trẻ và có thể cả thuốc men.

FASD được ước tính sẽ ảnh hưởng từ 2% đến 5% số người ở Hoa Kỳ và Tây Âu. FAS được cho là xảy ra trong khoảng 0,2 đến 9 trên 1000 ca sinh sống ở Hoa Kỳ. Ở Nam Phi, một số vùng dân cư có tỷ lệ mắc bệnh cao tới 9%. Những tác động tiêu cực của rượu trong khi mang thai đã được mô tả từ thời cổ đại. Chi phí trọn đời cho mỗi đứa trẻ mắc FAS là 2.000.000 đô la vào năm 2002 ở Mỹ. Thuật ngữ hội chứng rượu bào thai - fetal alcohol syndrome được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1973.

Tham khảo

RTT
Rối loạn thần kinh
Hội chứng
Dị tật bẩm sinh do ngoại độc tố


title: Dedra Davis

text:
Dedra Davis (sinh ngày 17 tháng 7 năm 1973) là một vận động viên Bahamas đã nghỉ hưu, chuyên về các sự kiện nhảy xa và chạy nước rút. Bà đại diện cho đất nước của mình tại Giải vô địch thế giới năm 1993.

Giải đấu quốc tế

Thành tích cá nhân tốt nhất

Ngoài trời

 100 mét - 11,31 (+1,3   m / s, Knoxville 1994)
 200 mét - 23,04 (-0,1   m / s, Trento 1996)
 Nhảy xa - 6,49 (Buffalo 1993)

Trong nhà

 60 mét - 7,44 (Madrid 1997)
 Nhảy xa - 6,71 (Indianapolis 1994)

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1973


title: Mochlosoma adustum

text:
Mochlosoma adustum là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mochlosoma


Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis (tên tiếng Anh: Jagiellonian University Studies in Linguistics) là một tạp chí khoa học và công nghệ của Ba Lan, được xuất bản bởi Khoa Ngữ văn của Đại học Jagiellonian. Tạp chí là nơi đăng các công trình nghiên cứu tập trung vào các ngành liên quan đến ngôn ngữ hoc. Tạp chí xuất bản bằng tiếng Anh, một năm có 4 tập. Tất cả các bài báo trên tạp chí đều được truy cập miễn phí trên cơ sở Truy cập Mở (Open access).

Mã số xuất bản

 ISSN: 1897-1059 (bản in)
 eISSN: 2083-4624 (bản điện tử)
 GICID: 71.0000.1500.1209
 DOI: 10.4467
 Nhà xuất bản: Khoa Ngữ văn, Đại học Jagiellonian
 Nhóm chuyên môn: Ngôn ngữ học

Chỉ số ảnh hưởng

 Chỉ số SJR (Scimago Journal Rank) năm 2019: 0.147
 Chỉ số SNIP (Source Normalized Impact per Paper) năm 2019: 0.755
 Chỉ số Scopus CiteScore năm 2019: 0.4
 Chỉ số H Index năm 2019: 4
 Danh mục tạp chí SCIE năm 2019: Nhóm Q2
 Điểm khoa học theo Bộ Giáo dục và Đào tạo Đại học Ba Lan: 40
 Tạp chí Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis được lập chỉ mục trích dẫn khoa học ở các cơ sở dữ liệu: ERIH Plus, Scopus, Central and Eastern European Online Library (CEEOL), Worldcat, EBSCO, BazHum, Cambridge Scientific Abstracts (CSA, Proquest), ZBD, CEJSH, Google Scholar

Ban biên tập

Tổng biên tập
Elżbieta Mańczak-Wohlfeld, Khoa Ngữ văn Anh, Đại học Jagiellonian ở Krakow

Thư ký biên tập
Barbara Podolak, Viện Đông phương học, Đại học Jagiellonian ở Krakow

Biên tập viên ngôn ngữ
Ramon Shindler, Viện nghiên cứu tiếng Anh, Đại học Jagiellonian ở Krakow

Biên tập viên kỹ thuật
Anna Poinc-Chrabąszcz, Đại học Jagiellonian ở Krakow

Liên kết ngoài

 Trang web của tạp chí

Tham khảo

Tạp chí khoa học và công nghệ Ba Lan


title: Archie Jackson (cầu thủ bóng đá)

text:
Archibald Jackson (25 tháng 1 năm 1901 - 11 tháng 11 năm 1985) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Anh thi đấu ở vị trí trung vệ cho Sunderland.

Sinh ra ở Anh nhưng lớn lên ở Scotland, ông là con trai của cầu thủ bóng đá Jimmy Jackson, em trai của cầu thủ James Jackson, và anh họ của vận động viên cricket người Úc Archie Jackson.

Tham khảo

Sinh năm 1901
Mất năm 1985
Cầu thủ bóng đá từ Plumstead
Cầu thủ bóng đá Anh
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Rutherglen Glencairn F.C.
Cầu thủ bóng đá Sunderland A.F.C.
Cầu thủ bóng đá Southend United F.C.
Cầu thủ bóng đá Third Lanark A.C.
Cầu thủ bóng đá Chester City F.C.
Cầu thủ bóng đá Tranmere Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Accrington Stanley F.C.
Cầu thủ bóng đá Walsall F.C.
Cầu thủ bóng đá Southport F.C.
Cầu thủ bóng đá Northwich Victoria F.C.
Cầu thủ bóng đá Manchester North End F.C.
Cầu thủ bóng đá Rossendale United F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Cầu thủ bóng đá Scottish Junior Football Association


title: Paya Terubong

text:
Paya Terubong là một vùng ngoại ô của George Town ở Penang, Malaysia, với vị trí cách khoảng 7 km (4,3 dặm) về phía tây nam của trung tâm thành phố. Nó nằm trong các thung lũng trung tâm của đảo Penang và phía nam của Air Itam. Nó cũng là một trong những khu vực đông dân trên Đảo Penang.

Ban đầu, Paya Terubong được biết đến như một ngôi làng nông nghiệp. Vào những năm 1980, nhà ở cao tầng bắt đầu được xây dựng trong khu vực và Paya Terubong dần trở thành khu dân cư.

Lịch sử

Tương tự như Air Itam ở phía bắc, Paya Terubong là nơi các trang trại nông nghiệp được thành lập, cung cấp các loại gia vị và rau quả được buôn bán tại các chợ khác nhau trên đảo Penang. Trong quá khứ, Paya Terubong là một con đường đồi.

Vào những năm 1980, khu vực này bắt đầu phát triển với các khu đô thị cao tầng được xây dựng lên nhằm giảm bớt sự khan hiếm đất đai trên đảo Penang. Đồi dốc đã được san phẳng trong quá trình này. Ban đầu, hầu hết cư dân làm việc trong Khu Công nghiệp Tự do Bayan Lepas và đi qua Jalan Paya Terubong- con đường chính duy nhất chạy qua khu vực này để đến đây.

Một trong những vấn đề gần đây ở Paya Terubong là việc phát quang các ngọn đồi và ùn tắc giao thông hàng ngày.

Giao thông
Đường Paya Terubong là con đường chính ở Paya Terubong. Con đường này kết nối với Đường Air Itam ở phía bắc và trải dài tới khu Relau lân cận nằm ở phía nam, phái cuối của các thung lũng trung tâm. Đường Paya Terubong là con đường duy nhất nối liền phía bắc và phía nam của đảo Penang qua các thung lũng trung tâm, vì vậy tình trạng tắc nghẽn giao thông thường xuyên xảy ra. Tại thời điểm ghi chép tài liệu này, việc xây dựng các tuyến đường mới và mở rộng đường đang được thực hiện để giảm bớt ùn tắc giao thông hàng ngày.

Xe buýt nhanh ở 13, 201, 202, 306 và 502 phục vụ cư dân vùng ngoại ô, tiếp nối Paya Terubong với George Town về phía đông bắc và các điểm đến khác trên Đảo Penang, cụ thể như Air Itam, Sân bay Quốc tế Penang, Trung tâm thương mại Queensbay và Balik Pulau. Ngoài những tuyến đường này, Paya Terubong cũng được phục vụ bởi Tuyến đường vận tải giảm tốc tắc nghẽn (CAT) của Air Penang- một dịch vụ vận chuyển miễn phí kết nối Paya Terubong với Air Itam, Farlim và Rifle Range.

Tên gọi
Paya Terubong được đặt tên theo một loài cỏ theo tiếng Mã Lai là Terubong. Tên khoa học của loài cỏ này là Cyrtococcum oxyphyllum.

Giáo dục
Các trường gần nhất được xây dựng gần Air Itam. Tuy nhiên, điều này có thể sớm được thay đổi trong tương lai gần. Vào năm 2017, một nhà phát triển Malaysia, Sunway Berhad, đã gửi bản kế hoạch cho một tổ hợp dự án phát triển tại Paya Terubong, bao gồm từ một trường cao đẳng tư thục, đến Hội đồng Thành phố Đảo Penang.

Mua sắm
Siêu thị gần nhất là một chi nhánh đại lý Econsave nằm trong khu vực lân cận Farlim, thuộc Air Itam. Tổ hợp dự án phát triển sắp tới đến từ Sunway, tuy nhiên, có thể bao gồm một trung tâm mua sắm.

Tham khảo


title: Mnesictena notata

text:
Mnesictena notata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mnesictena


title: Paidia conjuncta

text:
Paidia conjuncta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Paidia


title: Đường cao tốc Bukbu

text:
Đường cao tốc Bukbu (Tiếng Hàn: 북부간선도로) là đường cao tốc đô thị dài 14,4 km (8,9 mi) nối Hawolgok JC ở Wolgok-dong, Seongbuk-gu, Seoul và Yangjeong-dong, Namyangju-si, Gyeonggi-do.

Ban đầu, Đường cao tốc đô thị Bukbu là tuyến đường nối đầu phía bắc của Cầu Seongsan và Guri IC, nhưng sau đó, tuyến đường này đã được rút ngắn đáng kể do đoạn giữa Cầu Seongsan và Hawolgok JC thuộc đường cao tốc Naebu, sau đó nó được mở rộng đến Namyangju. Nó được kết nối trực tiếp với đường cao tốc Naebu tại ngã ba Hawolgok.

Lịch sử
 Năm 1993 : Khai trương đoạn 1.7 km giữa Sinnae IC ~ khu vực Seoul
 Năm 1996 ~ 1997 : Khai trương đoạn 1.2 km giữa Guri IC~ Cầu Donong 1
 10 tháng 5 năm 1997 : Khai trương đoạn 3.12 km giữa Mukdong IC ~ khu vực Seoul (Muk-dong ~ Sinnae-dong, Jungnang-gu) và chỉ dành riêng cho ô tô
 Tháng 6 năm 1997 : Khai trương đoạn 1.4 km giữa Mukdong IC ~ Sinnae IC và 2 km đoạn khu vực Seoul ~ Guri IC
 Năm 2000 ~ 2001 : Khai trương đoạn 2.7 km giữa Cầu Donong 1 ~ Quốc lộ 6
 16 tháng 1 năm 2002 : Khai trương đoạn 5.17 km giữa Hawolgok JC ~ Mukdong IC
 11 tháng 3 năm 2002 : Khia trương đoạn 5.175 km giữa Hawolgok JC ~ Mukdong IC(Wolgok-dong, Seongbuk-gu ~ Muk-dong, Jungnang-gu) và chỉ dành riêng cho ô tô
 22 tháng 5 năm 2002 : Khai trương đoạn đường dẫn trước Hawolgok

Điểm dừng
 Seoul
 Seongbuk-gu - Nowon-gu - Jungnang-gu
 Gyeonggi-do
 Guri-si - Namyangju-si

Danh sách các cơ sở
 IC: 나들목 (Nút giao)
 JC: 분기점 (Nút giao)
BR: 교량 (Cầu)
(): Phần đường chỉ dành cho ô tô

Xem thêm
 Đường cao tốc Naebu

Tài liệu tham khảo

Bukbuganseondoro
Bukbuganseondoro
Bukbuganseondoro
Bukbuganseondoro


title: Đường E 311 (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất)

text:
E 311 (tiếng Ả Rập: شارع ﺇ ٣١١) là một con đường lớn ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Nó bắt đầu từ New Al Falah ở Abu Dhabi và kéo dài theo hướng đông bắc về phía tiểu vương quốc Ras al-Khaimah. E 311 đã được gọi là đường Sheikh Mohammad Bin Zayed từ năm 2013. Trước đó, nó được gọi là Đường Emirates, nhưng tên đó hiện được đặt cho E 611, trước đây là Đường tránh Dubai.

Ban đầu nó được thiết kế bởi Đô thị Dubai để cắt giảm lưu lượng xe hạng nặng từ khu vực trung tâm thành phố. Tuy nhiên, do cơ sở hạ tầng đường bộ rất tồi tệ ở Sharjah, các nút giao thông thường được thấy gần biên giới Dubai Sharjah. Năm 2006, nó được RTA phát triển lại ở Dubai, tạo ra 6 làn đường cho mỗi bên.

Vào giữa năm 2005, con đường được mở rộng để đến tiểu vương quốc Ras al-Khaimah của UAE, đi qua các tiểu vương quốc Ajman, Umm al-Quwain và Sharjah. Ngoài ra còn có một dự án mở rộng E 311 qua Ras al-Khaimah đến biên giới phía bắc của UAE với Oman (Bán đảo Musandam)

Tại Dubai, đường Sheikh Mohammad Bin Zayed là một vị trí đắc địa cho các dự án mới vì khu vực xung quanh nó giờ đây có thể được kết nối dễ dàng. Nhiều dự án đã được đề xuất hoặc đang trong các giai đoạn phát triển khác nhau, bao gồm International City, Arabian Ranches, Dubailand, Ốc đảo Dubai Silicon, Làng toàn cầu, Sports City.

Trong thành phố Dubai, đường Sheikh Mohammad Bin Zayed từng được biết đến là con đường nguy hiểm nhất ở UAE, với 19 trường hợp tử vong được ghi nhận trong vòng sáu tháng đầu năm 2006. Nhưng với thiết kế đường được cải tiến và thay thế một số đường vòng bằng nút giao, cầu vượt, camera tốc độ và tăng làn đường, việc lái xe trở nên an toàn hơn nhiều. Con đường này cũng được sử dụng để đi lại từ khu vực Jebel Ali ở Dubai đến khu phố cổ của Dubai như Bur Dubai và Deira. Đường Sheikh Mohammad Bin Zayed nằm ở phía đông Dubai, song song với đường Sheikh Zayed (E 11). Mọi người cũng sử dụng đường Sheikh Mohammad Bin Zayed thay thế cho đường Sheik Zayed có trạm thu phí đường bộ, SALIK trừ 4 AED mỗi khi xe đi qua trạm.

Vào ngày 1 tháng 1 năm 2013, Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum, người trị vì Dubai, đã ra lệnh đổi đường cao tốc E 311 ở Dubai từ đường Emirates thành đường Sheikh Mohammed Bin Zayed để tưởng nhớ Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan, Thái tử của Abu Dhabi, vì vai trò của ông trong việc thúc đẩy sự phát triển toàn diện trên toàn quốc.

Vào năm 2015, một tài xế cần cẩu nước ngoài đã cố gắng treo cổ sau khi đỗ cần cẩu giữa đường. Không thanh toán tiền lương bị nghi ngờ là lý do chính đằng sau nỗ lực tự sát này. Những người lái xe đã gọi cảnh sát và anh ta sẽ phải đối mặt với cáo buộc tự tử bất thành.

Vào tháng 11 năm 2016, một phần mở rộng của E 311 từ Khu tự do Jebel Ali ở Dubai đến New Al Falah ở Abu Dhabi đã được khai trương. Chi phí cho dự án tiêu tốn 2,1 tỷ đô la và gồm 4 làn cả hai chiều, với công suất 8.000 xe mỗi giờ. Tiện ích mở rộng cung cấp giải pháp thay thế cho E 11, trước đây là đường cao tốc duy nhất nối liền hai tiểu vương quốc đông dân nhất.

Tham khảo

Đường phố ở Dubai


title: Ga Công viên Solbat

text:
Ga Công viên Solbat (Tiếng Hàn: 솔밭공원역, Hanja: 松林公園驛) là ga trên Ui LRT nằm ở Ui-dong, Gangbuk-gu và Ssangmun-dong, Dobong-gu, Seoul. Nó được khai trương vào ngày 2 tháng 9 năm 2017.

Bố trí ga

Xung quanh nhà ga
 Lăng mộ Yuh Woon-Hyung
 Trường trung học cơ sở Seorabeol
 Vườn quốc gia Bukhansan
 Chợ Baegun
 Công viên Solbat
 Thư viện Dobong
 Trường tiểu học Seoul Baegun

Ga kế cận

Tham khảo

Công viên Solbat
Công viên Solbat
Công viên Solbat
Công viên Solbat


title: Anaene squalida

text:
Aclytia squalida là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anaene


title: Medina rubricosa

text:
Medina rubricosa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Medina (ruồi)


title: Epitoxis albifrons

text:
Epitoxis albifrons là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Epitoxis


title: Sharon Tandy

text:
Sharon Tandy (tên khai sinh là Sharon Finkelstein; 18 tháng 9 năm 1943 - 21 tháng 3 năm 2015) là một ca sĩ người Nam Phi đã đạt được một số thành công tại Vương quốc Anh trong những năm 1960. Năm 1966, cô thu âm một số ca khúc tại hãng phim Stax, một điều hiếm hoi lúc bấy giờ đối với một ca sĩ da trắng người Nam Phi. Cô cũng đã có một số bản hit tại bảng xếp hạng ở Nam Phi trong những năm 1970.

Những năm 1960
Sinh ra tại Johannesburg, Nam Phi, Tandy xuất hiện trong bộ phim đầu tiên của Nam Phi có tên là Africa Shakes, và sau đó chuyển đến Anh năm 1964 theo đề nghị của Frank Fenter, người đứng đầu hãng thu âm Atlantic, và cũng chính là người mà sau này cô kết hôn. Cô phát hành một số đĩa đơn từ năm 1965 đến năm 1969, và mặc dù không có bài nhạc nào là một hit, cô cũng xuất hiện trên một số chương trình truyền hình thời kỳ đó, chẳng hạn như Beat Club.  Giọng của cô cũng được so sánh với giọng của Julie Driscoll và Christine Perfect.

Năm 1966, cô thu âm các ca khúc tại các phòng thu của McLemore Avenue của hãng thu âm Stax, được hỗ trợ bởi Booker T. & M.G.'s và Isaac Hayes, và đây là một hoạt động mở màn cho tour diễn Stax / Volt năm 1967 tại châu Âu của cô. Năm đó, cô cũng hợp tác với một ban nhạc khác của Fenter có tên là Les Fleur de Lys và thu âm nhiều đĩa đơn cho hãng Atlantic và một phiên bản "Top Gear" của John Peel. Sự thiếu thành công về thương mại và sự trục trặc trong mối quan hệ của cô với Fenter đã khiến cô trở về Nam Phi vào năm 1970.

Cái chết
Sharon Tandy mất ngày 21 tháng 3 năm 2015, sau một thời gian dài bị bệnh.

Tham khảo

Sinh năm 1943
Mất năm 2015
Nữ ca sĩ Nam Phi
Người da trắng Nam Phi


title: Cynthia Wilson

text:
Cynthia Wilson (sinh năm 1934) là một nhà giáo dục, nghệ sĩ và nhà văn người Barbados.

Bà sinh ra ở Saint Philip và được giáo dục tại Đại học Tây Ấn. Wilson dạy tiếng Anh tại các trường trung học ở Jamaica và Maroc. Bà trở lại Barbados năm 1969 và làm việc cho Bộ Ngoại giao và Trung tâm Nghiên cứu Du lịch Caribe. Năm 1973, bà đã giúp thành lập Liên hoan nghệ thuật sáng tạo độc lập quốc gia. Wilson là thành viên sáng lập của Giai đoạn Một Nhà hát Sản xuất, cũng là chủ tịch của nó. Bà đã từng là quản lý của Công ty Nhà hát Khiêu vũ Barbados và chủ tịch Hiệp hội Nghệ sĩ Nhà hát Caribbean. Bà đã sản xuất nhiều sản phẩm múa, nhạc kịch và sân khấu và đã biểu diễn như một diễn viên và một vũ công. Cuốn sách đầu tiên của Cynthia Wilson, một tập truyện ngắn mang tên Cùng biển. . . Làn sóng khác, được xuất bản năm 2001.

Tác phẩm được chọn

 Cùng biển. . . Làn sóng khác, truyện ngắn
 Tiếng thì thầm của cây, tiểu thuyết

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên Barbados
Sinh năm 1934


title: Salpis recta

text:
Salpis recta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Salpis


title: Moczyły

text:
Moczyły  () là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Kołbaskowo, thuộc Hạt cảnh sát, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan, gần biên giới Đức. Nó nằm khoảng  phía nam của Cảnh sát và  về phía tây nam của thủ đô khu vực Szczecin.

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Tham khảo


title: Chilecryptus tetracanthus

text:
Chilecryptus tetracanthus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Chilecryptus


title: Turenne

text:
Henri de La Tour d'Auvergne, Tử tước xứTurenne (11 tháng 9 năm 1611    27 tháng 7 năm 1675), thường được gọi đơn giản là Turenne, là một Đại Thống chế Pháp và là thành viên lừng lẫy nhất của gia đình La Tour d'Auvergne. Sự nghiệp quân sự kéo dài 5 thập kỷ của ông đã mang lại cho ông danh tiếng là một trong những vị tướng vĩ đại nhất châu Âu.

Sinh ra trong một gia đình Huguenot  (tôn giáo Kháng cách ở Pháp), con trai của một Thống chế Pháp, ông được học nghệ thuật chiến tranh từ nhỏ. Đầu tiên ông phục vụ như một tình nguyện viên trong Quân đội Hà Lan dưới quyền của hai người chú ruột Maurice của Nassau và Frederick Henry, nhưng sự cố gắng thường xuyên của ông tại triều dình Pháp cuối cùng đã mang lại cho ông sự bảo trợ của Hồng y Richelieu . Do đó, ông đã chọn tiếp tục sự nghiệp quân sự của mình để phục vụ nước Pháp, nơi nguồn gốc cao quý và phẩm chất đã được chứng minh của ông sớm chứng kiến ông vươn lên đứng đầu trong hệ thống phân cấp quân đội. Ông đã trở nên nổi tiếng trong Chiến tranh ba mươi năm bằng cách chiếm được pháo đài Breisach năm 1638. Được thăng cấp Thống chế Pháp năm 1643, ông xâm chiếm Bavaria vào năm sau, đánh bại quân đội Bavaria trong ba năm vận động và buộc Tuyển hầu xứ Bavaria phải làm hòa. Tuyển hầu xứ Bavaria đã sớm phá vỡ hiệp ước và năm 1648, Turenne xâm chiếm một lần nữa với sự hỗ trợ của Thụy Điển, khuất phục quân đội Đế quốc La Mã Thần Thánh tại Zusmarshausen và bình định Bavaria.

Turenne ban đầu ủng hộ Fronde nhưng trở lại phục vụ Hoàng gia vào năm 1651, nổi lên là tướng quân hàng đầu của Pháp bằng cách đánh bại quân đội nổi loạn của Hoàng thân Condé ở ngoại ô Paris và tái chiếm thành phố. Chiến thắng của ông chống lại quân đội Tây Ban Nha tại Arras (1654) và tại Dunkirk (1658) đã dẫn đến sự áp đảo của phần lớn Hà Lan Tây Ban Nha và đưa cuộc chiến chống Tây Ban Nha đến một chiến thắng quyết định. Hai năm sau, 1660, Louis XIV bổ nhiệm ông làm Đại Thống chế Pháp. Là một người ủng hộ chế độ quân chủ tuyệt đối, ông đã chuyển đổi sang Công giáo vào năm 1668.

Trong Chiến tranh ủy quyền (War of Devolution) năm 1667, Turenne đã chiếm được  xứ Hà Lan  thuộcTây Ban Nha trên thực tế mà không gặp phải sự kháng cự nào. Năm 1672 người Pháp xâm chiếm Cộng hòa Hà Lan và Đại Thống chế đã chinh phục đất nước này đến Amsterdam. Bị ngăn bởi trận lụt của Hà Lan, ông đã xâm chiếm Đế quốc La Mã vào năm sau, đến Elbe và buộc Brandenburg phải từ bỏ liên minh chống Pháp. Đối mặt với sự mất mát của Alsace trước các lực lượng Đồng minh siêu hạng, ông đã đạt đỉnh cao cho sự nghiệp của mình bằng một loạt chiến thắng trên chiến trường, đáng chú ý nhất là tại Turckheim (1675) và một chiến lược bậc thầy về xoay mặt trận quanh Vosges vào giữa mùa đông đã đẩy quân đội của Đế quốc La Mã Thần Thánh khỏi Alsace. Ông đã bị giết bởi một khẩu súng thần công của quân Đế quốc La Mã Thần Thánh trong trận chiến Salzbach năm 1675.

Bối cảnh và thuở bắt đầu sự nghiệp
Con trai thứ hai của Henri de La Tour Touruvergne, Công tước Bouillon, Hoàng tử của vương quốc Sedan, bởi người vợ thứ hai Elizabeth, con gái của William the Silent, Hoàng tử Orange, ông được sinh ra tại Sedan. Ông nhận được một nền giáo dục Huguenot và sự dạy dỗ giống như của mọi quý tộc trẻ thời đó, nhưng sự yếu đuối về thể chất, và đặc biệt là sự cản trở của lời nói  cản trở sự tiến bộ của ông, mặc dù ông đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với lịch sử và địa lý, và rất ấn tượng với sự nghiệp của Alexander Đại đế và Caesar. Lúc đầu, ông là một học sinh lười biếng. Sau khi cha ông tuyên bố rằng sự lười biếng trí tuệ của ông sẽ là rào cản lớn đối với việc gia nhập quân đội, ông bắt đầu tự học. Sau cái chết của cha mình năm 1623, ông dành hết tâm trí cho các bài tập cơ thể và nỗ  lực tuyệt vời để khắc phục điểm yếu tự nhiên của mình. Năm mười bốn tuổi, vì ông và mẹ ông là người Calvin sùng đạo và bị nghi ngờ bởi Hồng y Richelieu,  ông đi học chiến tranh trong trại của chú mình, Maurice de Nassau   Ông bắt đầu sự nghiệp quân sự của mình như một người lính tư nhân  trong đội cận vệ của Maurice trong Chiến tranh Tám mươi năm.

Frederick Henry de Nassau, người kế vị anh trai Maurice là Stadtholder và Prince of Orange năm 1625, đã trao cho Turenne chức đại đội trưởng vào năm 1626. Ông đã đích thân huấn luyện quân, như thông lệ thời đó, và giành được sự tôn trọng của họ với lòng từ thiện và lối sống giản dị của mình. Đại đội của ông được cho là huấn luyện tốt nhất và kỷ luật nhất trong quân đội, ông yêu cầu những người lính của mình không chỉ kỷ luật mà còn có tiêu chuẩn đạo đức cao. Lòng tốt của ông khiến ông được yêu thích trong toàn quân. Viên sĩ quan trẻ tham gia vào cuộc chiến bao vây thời kỳ này, học hỏi nhiều về công sự và chiến tranh bao vây. Ông đã giành được sự khen ngợi đặc biệt cho kỹ năng của mình tại cuộc bao vây Bois-le-Duc năm 1629 nhưng bị khiển trách vì sự liều lĩnh. Ông cũng học được nhiều chi tiết về việc lãnh đạo một đội quân như đăng lính gác và trinh sát. Năm 1630, Turenne rời Hà Lan và phục vụ trong quân Pháp, được thúc đẩy bởi cả triển vọng tiến bộ quân sự  nhưng cũng vì mong muốn của mẹ ông để thể hiện lòng trung thành với vương miện của Pháp.

Đức Hồng y Richelieu ngay lập tức phong ông thành đại tá của một trung đoàn bộ binh. Ông vẫn tiếp tục phục vụ trong khoảng thời gian ngắn với hoàng tử Orange, người lúc đó có liên minh với Pháp. Ông tham gia chiến đấu thành công gần Antwerp và chiến đấu chống lại Van Den Berg. Ông tham gia vào một chiến dịch không thành công dưới thời Schomberg năm 1630  nhưng sự phục vụ nghiêm túc đầu tiên dưới lá cờ Pháp xảy ra tại cuộc bao vây La Mothe ở Lorraine bởi Thống chế de la Force (1634), nơi lòng dũng cảm tuyệt vời của ông trong cuộc tấn công đã ngay lập tức lên cấp bậc của maréchal de camp  (tương đương với cấp bậc thiếu tướng hiện đại). Năm 1635, Turenne phục vụ dưới thời Louis de Nogaret de La Valette ở Lorraine và trên sông Rhine. Người Pháp và các đồng minh của họ đã bao vây quân Đế quốc La Mã Thần Thánh ở Mainz (8 tháng 8 năm 1635), nhưng quân đội Pháp phải quay trở lại Metz vì cần quân nhu. Trong cuộc rút quân, ông đã đo kiếm với tướng Gallas nổi tiếng  của Đế quốc La Mã Thần Thánh và trở nên danh tiếng. Ông đã xoay xở để đánh bại những kẻ truy đuổi trong trận chiến nhưng quân Đế quốc La Mã Thần Thánh quá nhiều để có thể quay lại.

Turenne bây giờ đã nổi tiếng là một trong những vị tướng hàng đầu của các tướng trẻ của Pháp, và Richelieu tiếp theo đã thuê anh ta trong chiến dịch của Ý năm 1639-1640 dưới quyền, Henri de Lorraine, bá tước Harcourt. Vào ngày 19 tháng 11 năm 1639, Turenne đã chiến đấu trong hành động bảo vệ nổi tiếng được gọi là trận chiến của " Tuyến de Quiers ", Trong trận Casal 10.000 người Pháp đánh bại 20.000 người Tây Ban Nha. Harcourt gần như bị bao vây nhưng Turenne đã sử dụng sự lừa dối để hù dọa kẻ thù và chiến thắng. Năm 1640, Harcourt đã cứu Casale Monferrato và bao vây lực lượng của Hoàng tử Thomas tại Torino, khi đó bao vây một lực lượng Pháp khác trong thành cổ. Mùa đông năm đó, ông đã chiến thắng lại thành cổ của thành phố Turin,  QuânPháp ở trong thành đánh ra buộc Hoàng tử Thomas phải đầu hàng vào ngày 17 tháng 9 năm 1640. Turenne, đến nay là trung tướng, đã đóng một vai trò quan trọng trong chiến thắng. Chính ông chỉ huy trong chiến dịch năm 1641 và chiếmConi, Ceva và Mondovì.

Năm 1642, ông là chỉ huy thứ hai của quân đội Pháp đã chinh phục Roussillon. Lúc này Richelieu đã phát hiện ra âm mưu của Cinq Mars, trong đó anh trai của Turenne, Công tước Bouillon, đã bị liên lụy.

Mối quan hệ của công quốc của Sedan với vương triều Pháp ảnh hưởng rõ rệt đến sự nghiệp trước đó của Turenne; đôi khi sự mưu mô của gia đình công tước chống lại Richelieu hoặc Mazarin đã ngăn cản họ không tin tưởng hoàn toàn vào ông. Hơn nữa, sự tuân thủ đều đặn của ông đối với tôn giáo Tin lành đã cung cấp thêm một yếu tố khó khăn trong quan hệ của Turenne với các bộ trưởng. Tuy nhiên, Hồng y Richelieu đã giao cho ông chỉ huy ở Ý vào năm 1643 dưới thời hoàng tử Thomas, người đã thay đổi phe  và không được Richelieu tin tưởng. Thomas, trong khi về lý thuyết tự mình chỉ huy, đã nhanh chóng đưa Turenne chỉ huy chiến dịch. Sử dụng mưu mẹo để đánh lừa người Tây Ban Nha làm suy yếu Trino, Turenne đã chiếm thị trấn trong một vài tuần. Ông đạt cấp bậc Thống chế Pháp (16 tháng 5 năm 1643).

Turenne bị triệu hồi do những mưu đồ của Hồng y Mazarin, người đang phá hoại sự nghiệp của Turenne. Điều này có nghĩa là ông đã có mặt trong trường hợp cần một người chỉ huy giỏi. Sau khi người Pháp chịu thất bại tàn khốc tại Tuttlingen, Turenne bị ném trở lại hành động. Các chiến dịch sau của ông sẽ thúc đẩy sự nghiệp của mình rất nhiều.

Trong khi đưa quân đội trở lại tình trạng chiến đấu, Turenne đã mua ngựa cho 5.000 kỵ binh và quần áo cho 4.000 lính bộ binh bằng tiền của mình. Việc tái tổ chức kết thúc, Turenne bắt đầu chiến dịch vào tháng 6 năm 1644, băng qua sông Rhine tại Breisach. Ông đã đánh bại Gaspard von Mercy giết chết 2.400 quân của Đế chế. Sau đó, ông nhanh chóng được tham gia bởi một lực lượng dưới quyền Công tước Enghien, sau này được gọi là Grand Condé. Công tước, với tư cách là hoàng tử của hoàng gia, nắm quyền chỉ huy của quân đội thống nhất "Pháp" và "Weimar". Trận chiến Freiburg tuyệt vọng chống lại người Bavaria của Franz von Mercy (3, 5 và 9 tháng 8 năm 1644) đã chứng minh sự kiện chính của chiến dịch đầu tiên. Trong trận chiến này, Turenne nổi bật với một cuộc tấn công được thực hiện tốt vào sườn quân địch. Quân Pháp tiếp tục bằng cách bao vây thành công Philippsburg. Trước khi bắt đầu, Enghien rút lui và để lại Turenne chỉ huy. Với Condé và hầu hết quân đội đã đi Franz von Mercy chiếm Mannheim và cố gắng khiến Turenne từ bỏ Cuộc bao vây Philippsburg bằng cách giả vờ trồng trọt trên sông nhưng không có kết quả. Cùng lúc đó, Công tước Lorraine chuyển đến bao vây Bacharach gần đó. Turenne tới 500 người và xây dựng một trại lớn gần Bacharach, tin rằng Turenne có một lực lượng lớn Lorraine đã rút lui. Turenne tiếp tục bằng cách chiếm pháo đài quan trọng của Kreuznach và chặn tuyến đường giữa hai đội quân.

Turenne bắt đầu chiến dịch năm 1645 với một cuộc hành quân thành công, nhưng Mercy đã lừa ông nghĩ rằng người Bavaria bị phân tán và ở rất xa  và ông đã bị bất ngờ và bị đánh bại tại Mergentheim. Trong khi Turenne đã nhanh chóng ra lệnh cho lực lượng của mình hợp nhất một trong những thuộc hạ của mình, tướng Rosen, không được thông báo về tình hình, đã bất chấp mệnh lệnh, dẫn đến thất bại trong khi lực lượng chính của Turenne đang chiến thắng. Quân đội của Turenne đã mất tất cả pháo binh và hành lý và năm phần sáu bộ binh. Turenne rút lui về Hesse, gia nhập Pháp, trong khi một lực lượng và quân tiếp viện của Thụy Điển dưới quyền Condé, người lại chỉ huy một lần nữa. Người Thụy Điển sớm rời đi, nhưng Enghien vẫn chỉ huy 17.000 người. Quân Pháp hành quân vào Bavaria với sự chống đối nhỏ cho đến khi họ bắt kịp đội quân rút lui của Mercy. Mercy gây thương vong cho người Pháp trong một trận đấu pháo và vượt qua họ trong cuộc tuần hành trên Allerheim, dành thời gian để củng cố vị trí của ông ta. Turenne khuyên không nên chiến đấu nhưng  đã bị Condé từ chối. Kế hoạch tấn công của Turenne đã được chấp nhận bởi Condé. Trận chiến sau đó là một chiến thắng của Pháp và Mercy đã bị giết nhưng người Pháp đã phải tổn thất rất nhiều. Sức khỏe kém đã buộc Enghien phải nghỉ ngay sau đó, để lại Turenne lần thứ ba chỉ huy quân đội Pháp. Ông đã gặp các lực lượng đế quốc cao cấp  và buộc phải rút lui. Tại Philippsburg Turenne băng qua sông Rhine bằng cây cầu làm bằng thuyền.

Một tháng sau cuộc rút lui, Turenne đã có thể băng qua sông Rhine và tiến 120 dặm đến Trier mà ông chiếm lại từ Tuyển hầu sau hơn một thập kỷ chiếm đóng của đế quốc La Mã Thần thánh. Sau khi nắm quyền kiểm soát Moselle cho Pháp bằng động thái này, ông đã đặt ra mục tiêu cải thiện khả năng phòng thủ của dòng sông đó. Giờ đây, Turenne trở về Pháp, nơi anh được phong làm Công tước xứ Château-Thierry, người cũng đã được hứa với anh trai mình, bởi Mazarin, người đang cố lái một cái nêm giữa Turenne và anh trai nổi loạn của anh, nhưng Turenne đã nhìn thấy những gì hồng y đang làm và chỉ chấp nhận nếu giao dịch với anh trai của mình được hoàn thành. Năm 1646 Turenne thu được nhiều thành công quân sự hơn. Ông quyết định hợp nhất lực lượng của mình với những người Thụy Điển dưới quyền Wrangel. Tuy nhiên, Mazarin đã thỏa thuận với Công tước xứ Bavaria để không hợp nhất các lực lượng của Pháp và Thụy Điển và không vượt qua sông Rhine. Đổi lại, người Bavaria sẽ không gia nhập quân đội Đế chế La Mã thần Thánh. Ông ta ra lệnh cho Turenne bao vây Luxembourg nhưng Turenne nghi ngờ chính xác Công tước xứ Bavaria chơi xấu và chần chừ. Chẳng mấy chốc, quân đội Bavaria đã liên kết với quân đội Đế chế La Mã thần Thánh, những người đã phái lực lượng chặn đường ở giữa Turenne và Wrangel. Turenne đã vượt qua một cuộc phong tỏa của quân đội Đế chế La Mã thần Thánh và liên kết thành công với Wrangel. Quân đội kết hợp hành quân xuống sông Danube và tiến đến tận Munich và Bregenz, cướp bóc qua Bavaria. Điều này đã thuyết phục được Tuyển hầu xứ Bavaria làm hòa. Với những thao tác này, Napoleon nhận xét Turenne đã thể hiện sự táo bạo, khôn ngoan và thiên tài vĩ đại; chúng có khả năng sinh sản cao, và nên được nghiên cứu bởi tất cả mọi quân đội.

Năm 1647, ông đề nghị tấn công quân đội suy yếu của Đế chế, nhưng thay vào đó ông được lệnh vào Flanders. Do đó, Pháp không chỉ mất một cơ hội, mà một cuộc binh biến nghiêm trọng đã nổ ra giữa quân đội Weimar, người đã không nhận được tiền lương của họ trong sáu tháng. Rosen, người gần đây đã được đề bạt lên chức vụ cao trong sự khăng khăng của Turenne, đã thuyết phục kỵ binh Weimar nổi dậy, giả vờ bị họ giam giữ. Turenne đã rời khỏi Flanders với lực lượng chính của mình nhưng lại quay trở lại với một đội quân nhỏ, gây ngạc nhiên cho những kẻ binh biến. Thay vì tiêu diệt chúng bằng một cuộc tấn công bất ngờ, anh ta đã hành quân cùng họ như thể anh ta vẫn còn chỉ huy và bí mật bắt Rosen bắt giữ sau đó cuộc binh biến đã chết. Sau đó, ông hành quân vào Luxembourg nhưng sớm nhận được lệnh chuyển sang sông Rhine. Như Turenne dự đoán Bavaria một lần nữa gia nhập triều đình Đế chế vào năm 1647. Ông buộc Đế  chế vào cuộc bao  vây Worms và chính thức tuyên chiến với Bavaria. Sau khi tham gia với người Thụy Điển, một lần nữa được lãnh đạo bởi Wrangel, họ đã cùng nhau chống lại Đế chế. Các trinh sát đã phát hiện ra binh lính Đế chế, trong đêm hôm sau, Turenne đã bí mật di chuyển quân đội của mình đến gần họ. Ngày hôm sau, 17 tháng 5, quân đội đế chế đã diễu hành mà không biết về sự nguy hiểm dẫn đến việc hậu phương của họ bị bắt bị cô lập và đánh bại trong trận chiến tàn khốc tại Zusmarshausen. Quân lính sau đó đã cướp phá Bavaria bằng lửa và kiếm cho đến khi có được sự bình định an toàn hơn  Sự tàn phá này, mà nhiều nhà văn hiện đại đã đổ lỗi cho Turenne, dường như không phải là một biện pháp khắc nghiệt hơn tinh thần của thời đại và hoàn cảnh của trường hợp được phép  Turenne lên kế hoạch di chuyển vào Áo và chiếm Vienna, một đội quân Pháp-Thụy Điển đã chiếm được Prague, nhưng vì Hòa bình Westfalen đã được ký kết nên chiến dịch này không bao giờ thành hiện thực.

Fronde và  giai đoạn đầu triều đại của Louis XIV
Nền Hòa bình Westfalen (1648) đã mang lại một chút hòa bình cho Pháp, đã sớm mở ra cuộc nội chiến Fronde (1648 - 1653). Trong cuộc  nội chiến đầu tiên, ông đã từ chối tham gia một trong hai bên. Mazarin đã loại bỏ ông với tư cách là chỉ huy của quân đội Weimar  khiến Turenne phải chạy trốn tới Hà Lan, nơi ông ở lại cho đến khi hiệp ước của Rueil (tháng 3 năm 1649) chấm dứt cuộc chiến đầu tiên Fronde. Louis, Grand Condé đã khiến nhiều kẻ thù tại Triều đình, đặc biệt là Mazarin, cuối cùng dẫn đến xung đột. Trong khi Condé dự kiến sẽ được khen thưởng rất nhiều cho nghĩa vụ quân sự của mình, điều đã biến Fronde trở thành ưu ái của Mazarin, Mazarin không đánh giá cao về thành tựu của Condé. Gần đây, Condé đã kế thừa danh hiệu hoàng tử của Condé, giành được danh tiếng và ảnh hưởng lớn thông qua các hành động quân sự của mình, trở thành hoàng tử máu và đã xây dựng mối liên kết mạnh mẽ giữa các thành viên của Fronde đầu tiên. Bây giờ, ông và Mazarin đang bận rộn âm mưu hủy diệt lẫn nhau. Cuộc chiến thứ hai nổ ra khi Condé và một số đồng minh bị bắt. Turenne, suýt bị bắt cùng họ, đã trốn thoát trong thời gian, và với nữ công tước de Longueville tổ chức Stenay cho nguyên nhân của "Các ông Hoàng" -Condé, anh trai của ông Conti, và anh rể của ông Đức de Longueville. Tình yêu dành cho nữ công tước dường như đã cai trị hành động của Turenne, cả trong cuộc chiến đầu tiên, và, bây giờ, trong việc tìm kiếm viện trợ của Tây Ban Nha cho các Hoàng tử. Trong cuộc chiến này, Turenne đã duy trì một trong số ít những lần đảo ngược của mình tại Rethel (15 tháng 12 năm 1650); nhưng cuộc xung đột thứ hai đã kết thúc vào những tháng đầu năm sau với sự sụp đổ của phái Triều đình và sự giải thoát của các Hoàng tử.

Turenne giảng hòa và trở lại Paris vào tháng 5 năm 1651, nhưng rắc rối đã sớm nảy sinh và không lâu sau đó, Condé lại nổi dậy ở miền nam nước Pháp. Trong đó, cuộc chiến thứ ba của Fronde, Turenne và Condé đứng đối lập với nhau, nguyên soái chỉ huy quân đội hoàng gia chống lại ông Hoàng của Frondeurs và các đồng minh Tây Ban Nha của họ. Turenne thể hiện bản lĩnh cá nhân của một người lính dũng cảm tại Jargeau (28 tháng 3 năm 1652), kỹ năng và sự cảnh giác của một vị tướng kỳ cựu tại Gien (7 tháng 4), và thực tế đã nghiền nát cuộc nội chiến trong Trận Faubourg St Antoine (2 tháng 7) và trong sự tái chiếm của Paris (21 tháng 10).

Chống Tây Ban Nha
Tuy nhiên, Turenne vẫn cần phải giải quyết với Condé, người đang chiến đấu bên cạnh người Tây Ban Nha,, và các chiến dịch kéo dài của "Fronde của Tây Ban Nha " đã đưa ra phạm vi rộng lớn cho sự thể hiện tài cầm quân của cả hai chỉ huy nổi tiếng. Vào tháng 6 năm 1653, Turenne và La Ferté đã tiến quân chống lại họ. Họ có 7.000 bộ binh và 5.000 kỵ binh hoặc 6.000 bộ binh và 10.000 kỵ binh dưới quyền chỉ huy của họ theo các nguồn khác nhau. Condé có 30.000. Nghe rằng quân đội Tây Ban Nha đã cắm trại trong hai vị trí 120 dặm ngoài, ông nhanh chóng tiến trên và chiếm Rethel, một vị trí nằm giữa chúng. Bây giờ là một lực lượng Tây Ban Nha, không do Condé chỉ huy, gồm 16.000 bộ binh và 11.000 kỵ binh đã đến khu vực này. Turenne quyết định che giấu lực lượng này để ngăn không cho Condé  chiếm lấy Paris  và hạn chế quyền tự do hành động của họ cho đến mùa đông. Người Tây Ban Nha dự định chỉ lấy một vài pháo đài nên Turenne thành công. Đã có lúc Condé ở vào vị trí để đánh bại Turenne nhưng chỉ huy Tây Ban Nha đã không cho phép Condé tấn công. Cuối cùng, người Tây Ban Nha đã xoay xở để thoát Turenne và chiếm được Rocroi  nhưng đồng thời Turenne cũng đã chiếm được Mouzon. Ông cũng đã giành được St Menehould trong chiến dịch. Turenne bắt đầu chiến dịch năm 1654 bằng cách di chuyển trên Stenay, một trong những trung tâm của Fronde và tài sản cá nhân của Condé. Turenne đã nhận được sự củng cố cho chiến dịch và chuẩn bị mạnh mẽ để bảo vệ chống lại một nỗ lực cứu trợ. Thay vào đó, Condé và Đại công tước Leopold Wilhelm đã vượt qua anh ta bằng cách bao vây pháo đài quan trọng của Arras. Trong khu Condé và Đại công tước có 25.000 quân mà Turenne chỉ có 14.000-15.000 quân có thể gọi trong khu vực, ông quyết định đợi cho đến khi Stenay thất thủ trước khi chống lại họ. Mặc dù Turenne không chỉ huy duy nhất, một số loại quyền lực do Yorck, La Ferté, Broglie và Hocquincourt nắm giữ, ông đã vượt qua sự kháng cự với ý định của mình để tấn công quân đội Tây Ban Nha nhiều hơn một chút. Turenne đã chuẩn bị không mệt mỏi cho cuộc tấn công: trinh sát các vị trí của kẻ thù, anh ta biết rằng người Tây Ban Nha sẽ mất quá nhiều thời gian để quyết định có tấn công anh ta hay không, gửi giáo sĩ cho quân lính và giải thích cho các sĩ quan của ông công nghệ mà họ sẽ sử dụng để tấn công các tuyến phòng thủ công phu của Tây Ban Nha. Ngay sau khi trời tối vào ngày 24 tháng 8, người Pháp bắt đầu cuộc tấn công của họ. Người Tây Ban Nha  mất 3.000 người và 63 canon trong khi người Pháp chỉ mất 400 người.

Hôn nhân
Về cái chết của Đức Hồng y Mazarin năm 1661, Louis XIV đã nắm quyền cai trị và một trong những hành động đầu tiên của ông bổ nhiệm Turenne là  Đại thống chế Pháp (Maréchal général des camps et armées du roi). Nhà vua đã đề nghị hồi sinh văn phòng của Constable of France (bị bỏ vào năm 1627) để ủng hộ Turenne nếu ông sẽ trở thành một người Công giáo La Mã. Turenne từ chối. Sinh ra từ cha mẹ Calvinist và giáo dục Tin lành, ông đã từ chối kết hôn với một trong những cháu gái của Richelieu vào năm 1639 và sau đó từ chối một đề nghị tương tự từ Mazarin.

Turenne kết hôn năm 1652 Charlotte de Caumont, con gái của Thống chế Tin lành de la Force, người mà ông vẫn gắn bó sâu sắc. Nhưng ông chân thành chống lại sự phân chia Kitô giáo thành hai phe thù địch.

Chiến tranh Hà Lan
Trong Chiến tranh Hà Lan năm 1672, Turenne của Louis XIV đã đi cùng với quân đội do nhà vua chỉ huy tràn qua các Tỉnh bang Hà Lan cho đến cổng Amsterdam. Các điều khoản được Louis đưa ra cho Hoàng tử Wilheim  d'Orange chỉ làm dấy lên một sự kháng cự dữ dộii hơn.

Người Hà Lan đã mở đê và tràn ngập vùng nông thôn quanh Amsterdam. Biện pháp này đã chặn đứng hoàn toàn Turenne, người mà nhà vua đã để lại chỉ huy. Tin tức về sự kiện này đã thúc đẩy châu Âu hành động, và cuộc xung đột lan sang Đức. Turenne đã chiến đấu trong một cuộc chiến cơ động thành công ở giữa sông Rhine trong khi Condé bảo vệ Alsace.

Vào tháng 1 năm 1673, Turenne  tấn công, xâm nhập sâu vào Đức và buộc Đại Tuyển hầu Brandenburg phải làm hòa; Tuy nhiên, vào cuối năm nay, vị tướng nổi tiếng Montecuccoli hoàn toàn vượt qua Turenne: Montecuccoli trốn tránh đối thủ của mình, gia nhập Hà Lan và chiếm vị trí quan trọng ở Bon.

Vào tháng 6 năm 1674, Turenne đã chiến thắng trận Sinzheim, khiến ông trở thành chủ nhân của Tuyển hầu Palatinate. Theo lệnh của Paris, quân Pháp đã cướp đất nước ngày càng xa, và sự tàn phá này với sự cướp phá Türckheim thường được coi là vết nhơ nặng cho sự nổi tiếng của Turenne. Vào mùa thu, các đồng minh chống Pháp lại tiến lên, và mặc dù họ một lần nữa vượt qua Turenne, hành động của thành phố trung lập Strasbourg đã khiến ông thất bại khi cho phép kẻ thù băng qua sông băng qua cây cầu ở nơi đó. Trận chiến Enzheim theo sau; điều này đã chứng tỏ một chiến thắng chiến thuật, nhưng hầu như không ảnh hưởng đến tình hình, và, vào đầu tháng 12, các đồng minh vẫn ở Alsace. Vị Thống chế già đã thực hiện chiến dịch táo bạo nhất trong sự nghiệp của mình. Một cuộc tiến quân nhanh chóng và bí mật vào giữa mùa đông từ đầu này đến đầu kia của Vosges khiến các đồng minh bất ngờ. Khôn khéo tiếp nối những thành công đầu tiên của mình, Turenne đã đẩy kẻ thù đến Turkheim, và sau đó đã gây ra cho họ một thất bại nặng nề (5 tháng 1 năm 1675). Để trả thù cho sự kháng cự tích cực mà cư dân của thành phố đã thể hiện, Turenne đã để quân đội của mình cướp phá nó và tàn sát dân số còn lại trong hai tuần. Trong một vài tuần, anh đã hoàn toàn hồi phục Alsace.

Trong chiến dịch mùa hè, một lần nữa ông phải đối mặt với Montecuccoli, và đó là màn thể hiện cao nhất về "nước cờ chiến lược" của cả hai chỉ huy, Turenne cuối cùng đã buộc đối thủ của mình phải có trận chiến bất lợi tại Salzbach. Ở đó, vào ngày 27 tháng 7 năm 1675, một trong những phát súng đầu tiên đã bắn chết ông. Tin tức về cái chết của ông tạo ra nỗi buồn rộng khắp.

Di sản
Chính Montecucculi đã thốt lên, " II est mort aujourd'hui un homme qui faisait honneur à l'homme " (Người đã chết hôm nay đã tôn vinh con người). Thi thể của ông, được đưa đến St Denis, được chôn cất cùng với các vị vua của Pháp. Ngay cả những nhà cách mạng cực đoan năm 1793 cũng tôn trọng nó, và, trong khi họ đã cải táng thân xác của các vị vua trong một ngôi mộ tập thể, họ đã bảo quản hài cốt của Turenne tại Jardin des Plantes cho đến ngày 22 tháng 9 năm 1800, khi Napoléon đưa đến nhà thờ Invalides tại Paris, nơi các danh nhân Pháp vẫn yên nghỉ.

Napoleon đề nghị tất cả các binh sĩ "đọc và đọc lại" các chiến dịch của Turenne với tư cách là một trong những thuyền trưởng vĩ đại. Sự nổi tiếng của ông như một vị tướng cạnh tranh với bất kỳ ai khác ở châu Âu vào thời kỳ mà dân chúng nghiên cứu chiến tranh nghiêm trọng hơn bao giờ hết, vì nhân vật quân sự của ông là điển hình cho nghệ thuật chiến tranh của thời đại ông (Hoàng tử de Ligne). Sự thận trọng chiến lược và độ chính xác hậu cần, kết hợp với dấu gạch ngang tuyệt vời trong các chiến lược nhỏ và sự kiên định trong mọi tình huống. Thành công hay thất bại. Có lẽ nổi lên như những điểm nổi bật của thiên tài chiến tranh của Turenne. Những trận đánh lớn ông tránh. "Vài cuộc bao vây và nhiều trận chiến" anh dùng làm châm ngôn của riêng mình. Và, không giống như đối thủ vĩ đại của mình, Condé, người xuất hiện rực rỡ trong trận chiến đầu tiên như trong lần cuối cùng, Turenne đã tiến bộ từng ngày. Napoleon nói về ông rằng, thiên tài của ông ngày càng táo bạo hơn khi nó già đi, và một tác giả sau này, Công tước xứ Aumale (Histoire des Princes de la maison de Condé), đã đưa ra quan điểm tương tự khi ông viết: "Để biết ông, bạn phải theo anh ta đến Salzbach. Trong trường hợp của ông, mỗi ngày báo hiệu một số tiến bộ.

Tham khảo


title: Acrolyta buccata

text:
Acrolyta buccata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrolyta


title: Perigrapha yoshimotoi

text:
Perigrapha yoshimotoi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Perigrapha


title: Kiwada Tadashi

text:
Tadashi Kiwada (sinh ngày 29 tháng 9 năm 1996) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Tadashi Kiwada đã từng chơi cho Fagiano Okayama.

Tham khảo

Sinh năm 1996
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Fagiano Okayama


title: Định lý Euclid–Euler

text:
Định lý Euclid–Euler là một định lý trong lý thuyết số liên hệ số hoàn thiện với số nguyên tố Mersenne. Định lý này phát biểu rằng một số chẵn là số hoàn thiện khi và chỉ khi nó có dạng , trong đó  là số nguyên tố. Nó được đặt tên theo hai nhà toán học Euclid và Leonhard Euler, là hai người đã lần lượt chứng minh được phần "khi" và "chỉ khi" của định lý.

Có giả thuyết cho rằng có vô số số nguyên tố Mersenne. Mặc dù vẫn chưa rõ giả thuyết này có chính xác hay không, nhưng theo định lý Euclid–Euler, nó tương đương với giả thuyết rằng có vô số số hoàn thiện chẵn. Tuy nhiên, cũng chưa rõ có tồn tại một số hoàn thiện lẻ hay không.

Phát biểu và ví dụ
Số hoàn thiện là một số tự nhiên có giá trị bằng tổng các ước thật sự của nó (ước thực sự của một số được định nghĩa là những số nhỏ hơn nó và chia hết nó, với số dư bằng không). Ví dụ, các ước thật sự của 6 là 1, 2 và 3, và ba số trên có tổng bằng 6, nên 6 là số hoàn thiện.

Số nguyên tố Mersenne là số nguyên tố có dạng , nhỏ hơn 1 đơn vị so với lũy thừa của 2. Để một số dạng này là số nguyên tố thì  phải là số nguyên tố, nhưng không phải mọi số nguyên tố áp vào công thức trên đều cho giá trị là số nguyên tố Mersenne. Chẳng hạn,  là số nguyên tố Mersenne, nhưng  thì không phải.

Định lý Euclid–Euler phát biểu rằng một số tự nhiên chẵn là số hoàn thiện khi và chỉ khi nó có dạng  với  là số nguyên tố Mersenne. Số hoàn thiện 6 có được trong trường hợp  do , và số nguyên tố Mersenne 7 thay vào dạng nói trên cho giá trị là số hoàn thiện 28.

Lịch sử
Euclid chứng minh được  là số hoàn thiện chẵn khi  là số nguyên tố. Đây là kết quả cuối cùng về lý thuyết số trong bộ Cơ sở của Euclid; các cuốn tiếp theo trong bộ sách này tập trung vào số vô tỉ, hình học không gian và tỷ lệ vàng. Euclid thể hiện kết quả này bằng cách phát biểu rằng nếu một cấp số nhân hữu hạn với số hạng đầu là 1 và công bội là 2 có tổng là số nguyên tố , thì tổng này nhân cho số hạng cuối cùng  của dãy số này là một số hoàn thiện. Biểu diễn cụ thể đối với dãy số này thì tổng  của các số hạng là số nguyên tố Mersenne  và số hạng cuối cùng của dãy  là lũy thừa của 2, . Euclid chứng minh  là số hoàn thiện khi nhận thấy một cấp số nhân thứ hai, với số hạng đầu là , công bội là 2 và có cùng số các số hạng, có tính tỷ lệ thuận với cấp số nhân ban đầu; do đó, vì tổng của dãy số ban đầu là  nên tổng của dãy số thứ hai là , và tổng của cả hai dãy số cộng lại là , bằng hai lần số hoàn thiện giả thiết lúc đầu. Tuy nhiên, hai dãy số này lại không giao nhau và (do tính nguyên tố của ) vét kiệt tất cả các ước của , nên  là một số có tổng các ước bằng , dẫn đến nó là số hoàn thiện.

Hơn một thiên niên kỷ sau Euclid, Alhazen khoảng năm 1000 sau Công nguyên đưa ra giả thuyết rằng mọi số hoàn thiện chẵn đều có dạng  với  là số nguyên tố, nhưng ông không thể chứng minh được giả thuyết đó. Phải đến thế kỷ 18, hơn 2000 năm sau Euclid, Leonhard Euler mới chứng minh được rằng công thức  luôn cho giá trị là số hoàn thiện chẵn. Như vậy, tồn tại mối liên hệ một–một giữa số hoàn thiện chẵn và số nguyên tố Mersenne; mỗi số nguyên tố Mersenne cho một số hoàn thiện chẵn tương ứng, và ngược lại. Từ sau chứng minh của Euler, nhiều nhà toán học đã xuất bản các cách chứng minh khác cho định lý Euclid–Euler như Victor-Amédée Lebesgue, Robert Daniel Carmichael, Leonard Eugene Dickson, John Knopfmacher và Wayne L. McDaniel. Đặc biệt, chứng minh của Dickson đã được nhắc đến phổ biến trong sách giáo khoa.

Định lý này nằm trong danh sách web "top 100 định lý toán học", có từ năm 1999, mà về sau được Freek Wiedijk sử dụng làm kiểm chuẩn để kiểm tra độ mạnh của các trình hỗ trợ chứng minh định lý khác nhau. Tính đến năm 2021, phần chứng minh của định lý Euclid–Euler đã được định hình tại 5 trên 10 trình hỗ trợ mà Wiedijk theo dõi.

Chứng minh
Chứng minh của Euler là một chứng minh ngắn và dựa trên cơ sở rằng hàm tổng các ước  là hàm nhân tính, nghĩa là nếu  và  là hai số nguyên tố cùng nhau thì . Để công thức này chính xác, tổng các ước của một số phải tính cả số hạng là chính số đó chứ không chỉ tính các ước thật sự của nó. Một số được coi là hoàn thiện khi và chỉ khi tổng các ước của nó bằng hai lần số đó.

Điều kiện đủ
Phần đầu tiên của định lý (phần đã được Euclid chứng minh) được suy ra từ tính nhân tính: mỗi số nguyên tố Mersenne tương ứng với một số hoàn thiện chẵn được tạo thành. Khi  là số nguyên tố thì

Các ước của  là , tạo thành một cấp số nhân với tổng là . Vì  là số nguyên tố nên nó chỉ có hai ước là  và chính nó, và do đó, tổng các ước của nó là .

Kết hợp lại, ta có:

Do đó,  là số hoàn thiện.

Điều kiện cần
Ngược lại, giả sử tồn tại một số hoàn thiện chẵn được phân tích một phần dưới dạng , với  là số lẻ. Để  là số hoàn thiện thì tổng các ước của nó phải bằng hai lần số đó:Thừa số lẻ  ở vế phải của (∗) có giá trị nhỏ nhất là 3, và nó phải là ước của , thừa số lẻ duy nhất ở vế trái, nên  là một ước thật sự của . Chia cả hai vế của (∗) cho thừa số chung  và xem xét các ước số  và  đã biết của , ta được

Để đẳng thức trên đúng thì không thể tồn tại một ước số nào khác. Do đó,  phải bằng , và  phải là một số nguyên tố dạng .

Tham khảo

Định lý toán học
Leonhard Euler


title: Luxiaria phyllosaria

text:
Luxiaria phyllosaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Luxiaria
Bướm đêm Châu Á


title: Deileptenia coreiphila

text:
Deileptenia coreiphila là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Deileptenia


title: Eupithecia ochracae

text:
Eupithecia ochracae là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

O