title: Động đất Thông Hải 1970

text:
Động đất Thông Hải 1970 () xảy ra vào  năm 1970 tại huyện Thông Hải, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Đứt gãy bắt nguồn từ Đới đứt gãy Sông Hồng, vốn chưa trải qua trận động đất nào có cường độ trên 7,0 từ năm 1700. Trận động đất này khiến ít nhất 15.000 người thiệt mạng, nằm trong số các trạn động đất gây tổn thất nhân mạng cao nhất trong thập niên này. Chấn động gây tổn thất từ 5 đến 25 triệu USD (giá năm 1970), và có thể cảm nhận được trong một khu vực rộng .

Động đất diễn ra vào thời điểm cao trào của cuộc Đại cách mạng Văn hóa do đó sự kiện đã không được chính phủ Trung Quốc công bố rộng rãi trong hơn một thập niên. Lượng cứu trợ và tài chính phân phối được mô tả là "nhỏ thảm hại". Phần lớn cứu trợ cho những người sống nằm dưới hình thức "tinh thần", bao gồm các tượng chương Mao chủ tịch và các thư chia buồn. Tuy thế, trận động đất này nằm trong số những trận động đất đầu tiên được chính phủ Trung Quốc nghiên cứu dài hạn. Nó được cho là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc thiết lập hệ thống giám sát động đất lớn nhất tại Trung Quốc vào 25 năm sau.

Bối cảnh và kiến tạo
Vân Nam nằm trong số các tỉnh có hoạt động địa chấn tích cực hơn tại Trung Quốc. Trận động đất sớm nhất được ghi nhận xảy ra vào thế kỷ 9; tuy nhiên, các trận động đất từ trung bình đến mạnh quan sát được từ thế kỷ 15. Từ thế kỷ 9, 32 trận động đất với cường độ từ 7 trở lên đã xảy ra trên địa phận tỉnh. Đứt gãy trượt ngang nông là một đặc điểm của các trận động đất tại Vân Nam.

Các trận động đất tại miền tây nam của Vân Nam, như sự kiện Thông Hải năm 1970, ít thường xuyên hơn tại các miền khác trong tỉnh. Đới đứt gãy Sông Hồng được cho là nguyên nhân gây trận động đất này, song về tổng thể thì ít có hoạt động địa chất học. Các trận động đất Sông Hồng thường phát sinh tại nơi có góc lệch lớn, theo một báo cáo vào năm 1962. Dấu hiệu trên các đá trầm tích biểu thị rằng một vài trận động đất lớn hình thành đới đứt gãy trong các thế Canh Tân và Toàn Tân. Cho đến trận động đất này, không có trận động đất nào có cường độ trên 7,0 độ Richter xảy ra trong đới đứt gãy này kể từ khoảng năm 1700, và đới đứt gãy được cho là đã "chết". Kể từ động đất Thông Hải 1970, người ta cho rằng đới đứt gãy sông Hồng thay vào đó trải qua một gián đoạn địa chấn tương tự của Đường kiến tạo Trung ương Nhật Bản, vốn không có động đất lớn kể từ năm 700 song từng tạo ra các trận động đất rất mạng trong thế Toàn Tân.

Thiệt hại
Chấn tâm của trận động đất nằm cách  về phía tây nam của Côn Minh và nằm cách  về phía tây bắc của Cá Cựu; đây là khu vực chủ yếu trồng cây thuốc lá. Tác động của động đất có thể cảm nhận được trong một khu vực . Tại Hà Nội, nơi cách chấn tâm , người dân rời khỏi nhà của họ rung lắc bắt nguồn từ trận động đất.

Trận động đất mạnh 7,7 theo thang Richter. Nó khiến cho 15.621 người thiệt mạng, là trận động đất gây tử vong cao thứ ba tại Trung Quốc trong thế kỷ 20, và có thêm 26.783 người bị thương. Chấn động gây tổn thất từ 5 đến 25 triệu USD (giá năm 1970). Một tường thuật của Reuters ngay sau động đất đề cập đến việc Đài Thiên Văn Hoàng gia Hồng Kông ghi nhận một trận động đất "mãnh liệt" và trích dẫn một báo cáo chưa được chứng thực rằng nó có thể tàn phá cục bộ Côn Minh. Trận động đất gây ra đứt gãy bề mặt có thể thấy được với khoảng cách  trên Đứt gãy Thông Hải. Khoảng cách thẳng góc với đường chính tối đa theo chiều ngang là 2,5 m (8 ft) và khoảng cách thẳng góc với đường chính theo chiều dọc là khoảng 0,5 m (1,5 ft). Theo kết quả từ công nghệ nghịch đảo, các nhà khoa học có thể quyết định rằng một vài sự kiện do đứt gãy bề mặt. Điều này xác nhận thêm rằng trận động đất này, cùng với một trận động đất tại Vân Nam vào năm 1973, tương ứng với một đứt gãy trong khu vực.

Hậu quả
Động đất Thông Hải 1970 nằm trong số các trận động đất đầu tiên được chính phủ Trung Quốc nghiên cứu dài hạn. Có trên 40 nhà địa chấn học, kỹ sư, và nhà địa chất học đến khu vực chịu tai họa sau đó để tiến hành nghiên cứu nguyên nhân và thiệt hại của động đất; một số dành đến một năm để thu thập các mẫu đất và ghi lại các bằng chứng nghiên cứu chủ yếu khác để nghiên cứu sau này. Các dữ liệu như vật được thu thập trên một khu vực rộng bao trùm gần 1400 hương trong khu vực.

Theo tường thuật của Reuters, những người còn sống cùng nhau tự "chiến đấu với tai họa". Phần lớn cứu trợ cho những người còn sống là dưới dạng "tinh thần". Theo báo Beijing Morning Post (Bắc Kinh tảo báo) 30 năm sau, lúc đó Trung Quốc đang trong cuộc Cách mạng Văn hóa (1966-1976), tự cô lập với thế giới phương Tây, hệ tư tưởng đề cao sự tự lực và cấm bên ngoài hỗ trợ, "sau trận động đất, các khu vực thiên tai nhận được hàng trăm ngàn bản sao của sách Mao chủ tịch ngữ lục, huy hiệu danh dự của Mao chủ tịch, và 14.350 lá thư cảm thông, nhưng số tiền cứu trợ vật chất và tài chính là nhỏ thảm hại".

Các chi tiết của trận động đất không được nhà cầm quyền Trung Quốc công khai rộng rãi cho đến khoảng 18 năm sau khi xảy ra sự kiện. Trong các thập kỷ đầu cộng sản tại Trung Quốc; chính sách là không để lộ các tai họa trừ khi có người nước ngoài bị thương. Trong khi báo chí chính thức của Trung Quốc không phát hành một tường thuật toàn diện, Reuters và Đài Thiên văn Hoàng gia Hồng Kông đều phát thông tin ngay sau động đất. Tại thời điểm động đất, Tân Hoa xã đề cập ngắn đến một trận động đất có cường độ nhỏ hơn song không cung cấp thông tin thiệt hại hoặc thương vong.

Ngày 19 tháng 11 năm 1988, Trần Chương Lập của Cục Địa chấn Trung Quốc phát biểu tại một buổi họp báo về một trận động đất mới diễn ra rằng theo ước tính tổng số người thiệt mạng trong Động đất Thông Hải 1970 là 10.000. Các quan chức từ Trung Quốc đưa ra một ước tính khác vào năm 2000, đưa tổng số thiệt mạng lên 15.621. Trung Quốc công bố ước tính sau một lễ tưởng niệm dành cho những người sống sót và thân nhân được tổ chức tại Ngọc Khê vào ngày 5 tháng 1. Một quan chức của Cục Địa chấn Ngọc Khê giải thích rằng thông tin từng được phân loại vì "lý do chính trị" và tổng số người thiệt mạng được giới quan chức biết đến sớm từ năm 1997.

25 năm sau trận động đất, mạng lưới giám sát động đất lớn nhất toàn Trung Quốc được lập tại Vân Nam. Mạng lưới lập văn phòng địa chấn tại toàn bộ các huyện để chuẩn bị cho đứt gãy lớn khác. Động đất Thông Hải 1970 được trích dẫn là một trong các nguyên nhân đàng sau việc thiết lập hệ thống giám sát.

Tham khảo

Thư mục

Lịch sử Vân Nam
Ngọc Khê
Thông Hải
Thông Hải


title: Marocain (tàu frigate Pháp)

text:
Marocain (F-5/F-705) là một tàu frigate của Hải quân Pháp Tự do hoạt động trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, và tiếp tục phục vụ cùng Hải quân Pháp sau chiến tranh. Nó nguyên được chế tạo như là chiếc USS Marocain (DE-109), một tàu hộ tống khu trục lớp Cannon của Hải quân Hoa Kỳ nhưng được chuyển giao cho Pháp theo Chương trình Cho thuê-Cho mượn (Lend-Lease) năm 1944 và đổi tên thành Marocain (F-705). Nó đã hoạt động cho đến khi chiến tranh kết thúc, và tiếp tục phục vụ trước khi hoàn trả cho Hoa Kỳ và tháo dỡ vào năm 1964.

Thiết kế và chế tạo

Lớp Cannon có thiết kế hầu như tương tự với lớp Buckley dẫn trước; khác biệt chủ yếu là ở hệ thống động lực Kiểu DET (diesel electric tandem). Các động cơ diesel đặt nối tiếp nhau dẫn động máy phát điện để cung cấp điện năng quay trục chân vịt cho con tàu. Động cơ diesel có ưu thế về hiệu suất sử dụng nhiên liệu, giúp cho lớp Cannon cải thiện được tầm xa hoạt động, nhưng đánh đổi lấy tốc độ chậm hơn.

Vũ khí trang bị bao gồm ba pháo /50 cal trên tháp pháo nòng đơn có thể đối hạm hoặc phòng không, một khẩu đội pháo phòng không Bofors 40 mm nòng đôi và tám pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Vũ khí chống ngầm bao gồm một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog Mk. 10 (có 24 nòng và mang theo 144 quả đạn); hai đường ray Mk. 9 và tám máy phóng K3 Mk. 6 để thả mìn sâu. Con tàu vẫn giữ lại ba ống phóng ngư lôi Mark 15 . Thủy thủ đoàn đầy đủ bao gồm 15 sĩ quan và 201 thủy thủ.

USS Marocain được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Dravo Corporation ở Wilmington, Delaware vào ngày 7 tháng 9, 1943; nó được hạ thủy vào ngày 1 tháng 1, 1944 và nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày 29 tháng 2, 1944. Con tàu được chuyển cho Hải quân Pháp Tự do cùng ngày hôm đó và đổi tên thành Marocain (F-5), đặt theo tên người Maroc, một thuộc địa cũ của Pháp ở châu Phi.

Lịch sử hoạt động
Marocain từng tham gia vào Chiến dịch Dragoon, cuộc đổ bộ của lực lượng Đồng Minh lên miền Nam nước Pháp vào ngày 15 tháng 8, 1944.

Quyền sở hữu Marocain được Hoa Kỳ chuyển giao cho Pháp vào ngày 21 tháng 4, 1952 trong khuông khổ Chương trình Viện trợ Quân sự. Con tàu được hoàn trả cho Hải quân Hoa Kỳ vào tháng 5, 1964; tên nó được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân Hoa Kỳ vào năm 1965, và con tàu bị bán để tháo dỡ sau đó.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Lớp tàu hộ tống khu trục Cannon
Khinh hạm và tàu hộ tống khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu hộ tống khu trục trong Thế Chiến II
Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Pháp
Tàu frigate trong Chiến tranh Lạnh
Tàu frigate của Hải quân Pháp
Tàu thủy năm 1944


title: Luật lao động

text:
Luật lao động  là lĩnh vực luật phổ biến nhất liên quan đến mối quan hệ giữa công đoàn, người sử dụng lao động và chính phủ.

Mặc dù sự phát triển của lĩnh vực này ở các khu vực tài phán khác nhau đã dẫn đến ý nghĩa cụ thể khác nhau của Luật lao động, nó thường được sử dụng để chỉ các bối cảnh việc làm có liên quan đến công đoàn, trong khi thuật ngữ việc làm thường được sử dụng cho nơi làm việc mối quan hệ pháp lý là trực tiếp giữa người sử dụng lao động và người lao động. Mặc dù trong một số khu vực tài phán, thuật ngữ này có thể được sử dụng để chỉ đến các luật lao động không liên quan đến công đoàn, nhưng nguồn gốc của thuật ngữ này không thể tách rời trong lịch sử và bắt đầu bằng các phong trào công đoàn lao động.

Ở cấp độ luật định, Luật Lao động liên quan đến việc thiết lập khung quan hệ lao động quy định về quan hệ công nghiệp có trật tự và hòa bình giữa người sử dụng lao động và người lao động có tổ chức, và thường bao gồm các quy tắc thành lập công đoàn, điều kiện theo đó công đoàn trở thành đại lý trung gian để thương lượng và đình công, quá trình đàm phán và các yếu tố cấu trúc khác sau đó cho phép người sử dụng lao động và công đoàn thương lượng thỏa thuận tập thể và điền vào phần còn lại cụ thể các quy tắc và điều kiện liên quan đến nơi làm việc. Luật Lao động phát sinh chủ yếu từ và trong bối cảnh luật pháp chung của Anh và các khu vực pháp lý liên quan, mà nó cũng được liên kết theo lịch sử khi công việc có lương bắt đầu trong Cách mạng Công nghiệp, và theo cách này, Luật lao động và các khái niệm liên quan đánh dấu sự khởi đầu từ truyền thống hợp đồng luật tồn tại trước đây cho quan hệ chủ-tớ đến thời điểm đó. Luật lao động không phải là luật điều chỉnh các tiêu chuẩn lao động tối thiểu trong hầu hết các khu vực pháp lý chung của Anh, nhưng là luật liên quan đến các quy tắc có nghĩa là cung cấp một khuôn khổ cho quan hệ lao động và thương lượng tập thể. Luật lao động, hoặc luật tiêu chuẩn việc làm, đề cập đến các quy định trong luật thời hiệu quy định các điều kiện tối thiểu liên quan đến việc làm của người dân, như tuổi lao động tối thiểu, lương tối thiểu theo giờ, v.v...

Lịch sử
Luật lao động nảy sinh song song với Cách mạng công nghiệp khi mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động thay đổi từ cấp độ xưởng sản xuất quy mô nhỏ sang cấp độ nhà máy quy mô lớn. Người lao động tìm kiếm điều kiện làm việc tốt hơn và quyền tham gia vào một liên đoàn lao động, trong khi người sử dụng lao động tìm kiếm một lực lượng lao động dễ dự đoán hơn, linh hoạt hơn và ít tốn kém hơn. Do đó, tình trạng của Luật lao động tại bất kỳ thời điểm nào cũng là sản phẩm của và là thành phần của cuộc đấu tranh giữa các lực lượng xã hội khác nhau.

Vì Anh là quốc gia đầu tiên thực hiện công nghiệp hóa, đây cũng là quốc gia đầu tiên phải đối mặt với những hậu quả ghê gớm của cách mạng công nghiệp trong khuôn khổ kinh tế ít được điều tiết hơn. Trong suốt cuối thế kỷ 18 và đầu đến giữa thế kỷ 19, nền tảng của luật lao động hiện đại đã dần dần được đặt ra, vì một số khía cạnh nghiêm trọng hơn của điều kiện làm việc đã dần dần được cải thiện thông qua luật pháp. Điều này phần lớn đã đạt được thông qua áp lực phối hợp từ các nhà cải cách xã hội, đặc biệt là Anthony Ashley-Cooper, Bá tước thứ 7 của Shaftesbury và những người khác.

Ghi chú

Tham khảo

Giờ làm việc
Điều kiện làm việc
Lương bổng
Chương trình trợ giúp xã hội
Quan hệ lao động
Luật lao động


title: Leucania decoronata

text:
Leucania decoronata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

D


title: Theronia laevigata

text:
Theronia laevigata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Theronia


title: Ga Toyotashi

text:
là một ga đường sắt chính ở Toyota, Aichi, Nhật Bản, được quản lý bởi (Meitetsu).

Tuyến
  (Meitetsu)
  (Đường núi)

Lịch sử
Ga Toyota lần đầu tiên mở cửa vào 1 tháng 11 năm 1920. Tên ga vào thời điểm khai trương là Ga Koromo(挙母駅, Koromo-eki).

Vào ngày 1 tháng 10 năm 1959, tên được đổi thành tên ga hiện tại, ga Toyotashi.

Ngày 1 tháng 11 năm 1985, tòa nhà ga trên cao đang được sử dụng bắt đầu được đưa vào sử dụng.

Trạm cấu trúc
Ga có hai sân ga chờ phục vụ cho 3 đường ray.

Ke ga

Vùng xung quanh

Lối ra phía đông

 Sân vận động Toyota

Lối ra phía tây
  ()

Trạm kế

|-
!colspan=5|Nagoya Railroad

Tham khảo

Liên kết

 Đường sắt Nagoya Ga Toyotashi

Nhà ga mở cửa vào 1920
Ga đường sắt ở Aichi


title: Scotopteryx roesleri

text:
Scotopteryx roesleri là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Scotopteryx


title: Bianca Sánchez

text:
Bianca Sánchez (sinh năm 06 Tháng 8 năm 1996) là một người mẫu và là 1 hoa hậu người Uruguay. Cô đã đăng quang cuộc thi sắc đẹp và được trao vương miện Hoa hậu Uruguay 2015. Sau đó cô đại diện cho Uruguay tại cuộc thi sắc đẹp Hoa hậu Hoàn vũ 2015.

Cuộc sống cá nhân
Bianca sinh ra và lớn lên ở Montevideo. Sau khi hoàn thành chương trình giáo dục, cô bắt đầu dấn thân vào nghệ thuật và làm việc với vai trò là một người mẫu.

Hoa hậu Uruguay 2015
Bianca được biết đến như là một người mẫu sở hữu thân hình và gương mặt đẹp. Do đó cô bắt đầu tham gia các cuộc thi nhan sắc trong nước và đã đạt được những thành tựu nhất định cho bản thân

Vào ngày 26 tháng 4 năm 2015, Bianca đã đăng quang Hoa hậu Uruguay 2015 được tổ chức tại Khách sạn Sofitel Montevideo. Mười lăm thí sinh từ khắp Uruguay đã cạnh tranh với nhau trong cuộc thi để có được vương miện. Sánchez đã được trao vương miện bởi Hoa hậu Uruguay 2014, Johana Riva, trong khi Á hậu 1, hay Hoa hậu Thế giới Uruguay 2015, Sherika De Armas  đã được trao vương miện bởi Romina Fernández, Á hậu 1 2014. Cuộc thi được truyền hình trực tiếp trên kênh truyền hình VTV của Uruguay.

Hoa hậu Hoàn vũ 2015
Là Hoa hậu Uruguay 2015, Bianca đại diện cho quốc gia tham dự cuộc thi quốc tế Hoa hậu Hoàn vũ 2015 nhưng không được xếp hạng chung cuộc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chinh thưc

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1996


title: Chlorodrepana allevata

text:
Chlorodrepana allevata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Chlorodrepana


title: Trần Hoài Nam

text:
Trần Hoài Nam (Sinh năm 1970) hiện đang là Kiểm sát viên trung cấp, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam.

Tiểu sử
Trần Hoài Nam sinh ngày 30/10/1970. Quê quán tại thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội.
Ngày 01/8/2018, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng. Trong quá trình công tác tại Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng, ông Trần Hoài Nam đã được giao phụ trách các lĩnh vực Dân sự, Hình sự, Thanh tra - Khiếu tố.
Ngày 15/5/2022, ông  được ông Lê Minh Trí - Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Tối cao ký Quyết định bổ nhiệm giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam với nhiệm kỳ 05 năm thay cho người tiền nhiệm Nguyễn Văn Quang.

Tham khảo


title: Hypocometa curvistriga

text:
Hypocometa curvistriga là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hypocometa


title: Arenostola verecunda

text:
Arenostola verecunda là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Arenostola


title: Toán học và nghệ thuật

text:
nhỏ|400px|Toán học trong nghệ thuật: Bản khắc trên tấm đồng mang tên Melencolia I (1514) của Albrecht Dürer. Những yếu tố liên quan đến toán học bao gồm com-pa đại diện cho hình học, hình vuông ma thuật và hình khối triangular trapezohedron cắt cụt, còn đo lường thì được biểu thị bằng cân và đồng hồ cát.

Toán học và nghệ thuật có mối liên hệ theo nhiều cách khác nhau. Bản thân toán học đã là một bộ môn nghệ thuật được thúc đẩy bởi cái đẹp. Có thể thấy rõ hình bóng của toán học trong các môn nghệ thuật như âm nhạc, khiêu vũ, hội họa, kiến trúc, điêu khắc và dệt may.

Toán học và nghệ thuật có mối quan hệ lịch sử lâu dài. Nhiều nghệ sĩ đã áp dụng toán học kể từ thế kỷ 4 TCN, khi nhà điêu khắc Hy Lạp Polykleitos đưa ra quy ước giả định dựa trên tỷ lệ lý tưởng cho nam khỏa thân là 1: √2. Có nhiều tuyên bố phổ biến niềm tin rằng tỷ lệ vàng đã được áp dụng trong nghệ thuật và kiến trúc cổ đại mặc dù không có nhiều bằng chứng đáng tin cậy. Tại nước Ý thời Phục Hưng, Luca Pacioli đã viết chuyên luận có tầm ảnh hưởng là De divina ratiotione (1509), sử dụng tranh khắc gỗ của Leonardo da Vinci làm hình minh họa cho việc sử dụng tỷ lệ vàng trong nghệ thuật. Một họa sĩ người Ý khác là Piero della Francesca đã khai thác ý tưởng của Euclid về phối cảnh trong các chuyên luận như De Prospectiva Pingendi, và cả trong những bức tranh của ông. Thợ chạm khắc Albrecht Dürer từng đề cập nhiều đến toán học trong tác phẩm Melencolia I. Vào thời hiện đại, nghệ sĩ đồ họa M. C. Escher đã ứng dụng rộng rãi hình học hyperbol và tessellation, với sự trợ giúp của nhà toán học H. S. M. Coxeter. Phong trào De Stijl do Theo van Doesburg và Piet Mondrian dẫn đầu cũng bao gồm nhiều dạng hình học một cách rõ ràng. Toán học truyền cảm hứng cho nhiều sản phẩm dệt may như may ghép, đan, thêu chữ thập, móc, dệt, thảm Thổ Nhĩ Kỳ và các loại thảm khác, chẳng hạn như kilim. Trong nghệ thuật Hồi giáo, sự đối xứng được thể hiện rõ ràng dưới nhiều hình thức như gạch girih của Ba Tư và gạch zellige của Ma-rốc, các tấm bình phong đá jali trong kiến trúc Mughal, và mái vòm muqarnas.

Toán học tác động trực tiếp đến nghệ thuật với những khái niệm như phối cảnh tuyến tính, phân tích đối xứng, và các vật thể trong toán học như khối đa diện và dải Mobius. Magnus Wenninger tạo ra khối đa diện xòe ra như hình sao đầy màu sắc, với mục đích ban đầu là để phục vụ cho việc giảng dạy. Những khái niệm toán học như đệ quy và nghịch lý logic có thể nhận thấy trong tranh của René Magritte và tranh khắc của M. C. Escher. Nghệ thuật máy tính thường sử dụng những fractal bao gồm tập hợp Mandelbrot, và đôi khi nghiên cứu các vật thể toán học khác như cellular automata. Nghệ sĩ David Hockney đưa ra quan điểm gây tranh cãi rằng nghệ sĩ từ thời Phục Hưng trở đi đã sử dụng camera lucida để biểu diễn quang cảnh một cách chính xác. Kiến trúc sư Philip Steadman cũng lập luận tương tự rằng Vermeer từng sử dụng camera obscura trong những bức tranh có góc quan sát khác biệt.

Những mối liên hệ khác bao gồm việc phân tích thuật toán trong tác phẩm nghệ thuật bằng quang phổ huỳnh quang tia X, việc phát hiện ra rằng những tấm batik truyền thống ở từng vùng thuộc Java có khổ fractal riêng biệt, và các tác nhân kích thích việc nghiên cứu toán học, đặc biệt là lý thuyết về phối cảnh của Filippo Brunelleschi dẫn đến sự ra đời của hình học xạ ảnh. Có một quan điểm lâu dài, chủ yếu dựa vào quan niệm của Pythagoras về hòa âm trong âm nhạc, cho rằng mọi thứ được sắp đặt bởi Con số, rằng Chúa là nhà hình học của thế giới, và do đó hình học của thế giới là biểu tượng linh thiêng.

Nguồn gốc: từ thời Hy Lạp cổ đại đến thời Phục Hưng

Tiêu chuẩn của Polykleitos và symmetria

Trưởng lão Polykleitos (khoảng 450–420 TCN) là một nhà điêu khắc người Hy Lạp học tập tại một ngôi trường ở Argos, và là người cùng thời với Phidias. Các tác phẩm và tượng của ông chủ yếu làm bằng đồng và thể hiện tư thế của vận động viên. Theo nhà triết học và toán học Xenocrates, Polykleitos được xem là một trong những nhà điêu khắc quan trọng nhất của thời cổ đại Hy-La với tác phẩm Doryphorus và bức tượng nữ thần Hera trong đền Heraion thành Argos. Mặc dù tác phẩm điêu khắc của ông có thể không nổi tiếng bằng tác phẩm của Phidias, nhưng chúng vẫn được nhiều người ngưỡng mộ. Polykleitos đã viết một chuyên luận về tiêu chuẩn để cung cấp tư liệu về tỷ lệ cơ thể cân đối "hoàn hảo" cho nam khỏa thân. Ông cung cấp cho hậu thế một cách tiếp cận toán học đối với việc điêu khắc cơ thể người.

Bản thân tiêu chuẩn mà Polykleitos tạo ra đã bị thất truyền nhưng người đời phỏng đoán rằng ông đã sử dụng một chuỗi tỷ lệ cân đối mà trong đó mỗi độ dài là đường chéo của một hình vuông vạch ra tiền thân của tiêu chuẩn là 1:√2 (khoảng 1:1.4142).

Tầm ảnh hưởng của tiêu chuẩn do Polykleitos tạo ra là vô cùng lớn trong điêu khắc Hy Lạp cổ điển, La Mã, và Phục Hưng. Nhiều nhà điêu khắc đã tuân theo quy ước của Polykleitos. Mặc dù tác phẩm gốc của Polykleitos không còn tồn tại, nhưng những bản sao La Mã chứng tỏ lý tưởng của ông về sự hoàn hảo về mặt hình thể và độ chính xác trong toán học. Một số học giả cho rằng tư tưởng của Pythagoras có ảnh hưởng đến tiêu chuẩn của Polykleitos. Tiêu chuẩn này áp dụng một số khái niệm toán học cơ bản của hình học Hy Lạp, chẳng hạn như tỷ lệ, sự cân xứng, và symmetria (tiếng Hy Lạp cho "sự cân xứng hài hòa"). Bên cạnh việc áp dụng, tiêu chuẩn còn biến khái niệm toán học cơ bản của hình học Hy Lạp thành hệ thống có khả năng mô tả hình dáng con người thông qua một chuỗi hình học liên tiếp.

Phối cảnh và sự cân xứng

Trong thời kỳ cổ điển, thay vì làm cho hình ở xa nhỏ hơn giống như phối cảnh tuyến tính, họa sĩ thường định kích thước của vật thể và hình dựa trên ý nghĩa chủ đề của chúng. Vào thời Trung Cổ, một số nghệ sĩ đã sử dụng phối cảnh ngược để để tạo ra điểm nhấn đặc biệt. Nhà toán học theo đạo Hồi Alhazen (Ibn al-Haytham) đã mô tả một lý thuyết về quang học trong cuốn Kitab al Manazir (Sách Quang học) ra đời năm 1021, nhưng chưa bao giờ áp dụng lý thuyết đó vào nghệ thuật. Thời kỳ Phục Hưng chứng kiến sự tái sinh của văn hóa và ý tưởng Hy Lạp và La Mã cổ điển, trong số đó có nghiên cứu toán học để nâng tầm hiểu biết về tự nhiên và các môn nghệ thuật. Hai động lực chính này đã thúc đẩy nghệ sĩ thời hậu kỳ Trung Cổ và thời Phục Hưng hướng đến toán học. Đầu tiên, họa sĩ cần tìm ra cách mô tả cảnh ba chiều trên khung vẽ hai chiều. Thứ hai, triết gia và nghệ sĩ đều tin rằng toán học là bản chất thực sự của thế giới vật chất và toàn bộ vũ trụ, bao gồm cả nghệ thuật. Nghệ thuật có thể được giải thích bằng những thuật ngữ hình học.

Khái niệm ban đầu của phối cảnh bắt đầu từ Giotto (1266/7 - 1337), ông từng cố gắng vẽ phối cảnh bằng phương pháp đại số để xác định vị trí của các đường ở xa. Năm 1415, kiến trúc sư người Ý Filippo Brunelleschi và bạn ông là Leon Battista Alberti đã chứng minh phương pháp hình học áp dụng phối cảnh ở Florence. Họ sử dụng tam giác tương tự như công thức của Euclid để tìm chiều cao biểu kiến của vật thể ở xa. Những bức tranh phối cảnh của riêng Brunelleschi đã bị mất, nhưng bức tranh về Ba Ngôi của Masaccio lại cho thấy các nguyên tắc của Brunelleschi trong tác phẩm.

Họa sĩ người Ý Paolo Uccello (1397–1475) có sự đam mê với phối cảnh, điều này được thể hiện qua chùm tranh vẽ về trận San Romano (khoảng 1435–1460): những cây thương bị gãy được vẽ ở vị trí thích hợp dọc theo đường phối cảnh.

Họa sĩ Piero della Francesca (khoảng 1415–1492) là minh chứng cho sự đổi mới này trong tư duy Phục hưng ở Ý. Ông là một nhà toán học và hình học lão luyện, viết sách về hình học không gian và phối cảnh, bao gồm De prospectiva pingendi (Về phối cảnh cho hội họa), Trattato d’Abaco (Luận về phép tính), và De quinque corporibus regularibus (Về năm khối đa diện đều). Nhà sử học Vasari đã viết trong cuốn Le vite de' più eccellenti pittori, scultori, e architettori (Cuộc đời của những người họa sĩ, nhà điêu khắc, và kiến trúc sư xuất sắc nhất) rằng Piero là "nhà hình học vĩ đại nhất trong thời đại của ông, hoặc có lẽ là bất kỳ thời đại nào." Sự quan tâm của Piero dành cho phối cảnh có thể tìm thấy trong những bức tranh gồm Đa liên họa thành Perugia, Bệ thờ Thánh Agostino và Sự trừng phạt Chúa Giê-su. Tác phẩm về hình học của Piero có tầm ảnh hưởng đến những nhà toán học và nghệ sĩ sau này, có thể kể đến Luca Pacioli với tác phẩm De divina proportione mà ông hợp tác với Leonardo da Vinci. Piero có nghiên cứu toán học cổ điển và công trình của Archimedes. Ông từng giảng dạy số học thương mại tại "trường dạy tính toán"; những ghi chép của ông được định dạng như là sách giáo khoa của trường, có lẽ bao gồm cả cuốn Liber Abaci (1202) của Leonardo Pisano (Fibonacci). Phối cảnh tuyến tính thời bấy giờ chỉ có áp dụng trong lĩnh vực nghệ thuật. Alberti đã giải thích trong quyển De pictura ra đời năm 1435 rằng: "các tia sáng truyền theo đường thẳng từ các điểm trong cảnh được quan sát tới mắt, tạo thành một kiểu kim tự tháp với đỉnh là mắt." Một bức tranh được xây dựng bằng phối cảnh tuyến tính là một tiết diện của kim tự tháp đó.

Trong sách De Prospectiva Pingendi, Piero biến những quan sát thực nghiệm của mình về cách các phía của một hình thay đổi theo cảnh nhìn thành chứng minh toán học. Luận thuyết của ông lấy cảm hứng từ Euclid: ông định nghĩa điểm là "thứ nhỏ nhất mà mắt có thể nhận thấy được." Ông sử dụng suy diễn logic để dẫn dắt độc giả đến sự thể hiện phối cảnh của một vật thể ba chiều.

David Hockney lập luận trong cuốn Secret Knowledge: Rediscovering the Lost Techniques of the Old Masters rằng nghệ sĩ bắt đầu sử dụng camera lucida từ thập niên 1420, dẫn đến sự thay đổi đột ngột về độ chính xác và tính thực tế. Những nghệ sĩ lớn như Ingres, Van Eyck và Caravaggio đã tiếp tục ứng dụng kỹ thuật này. Nhiều nhà phê bình không đồng ý về việc liệu Hockney có đúng hay không. Tương tự như vậy, kiến trúc sư Philip Steadman có tranh luận một cách gay gắt rằng Vermeer đã sử dụng một thiết bị khác là camera obscura, để ông có thể tạo ra những bức tranh có sự quan sát khác biệt.

Năm 1509, Luca Pacioli (khoảng 1447–1517) xuất bản tác phẩm De divina proportione về sự cân xứng trong toán học và nghệ thuật, bao gồm cả khuôn mặt người. Leonardo da Vinci (1452–1519) là người vẽ minh họa cho văn bản bằng những bức tranh khắc gỗ thể hiện khối đa diện đều, trong khoảng thời gian ông hợp tác nghiên cứu với Pacioli vào thập niên 1490. Những bức họa của Leonardo có lẽ là minh họa đầu tiên về khối đa diện có khung. Chúng, chẳng hạn như khối rhombicuboctahedron, là một trong những khối đầu tiên được vẽ để thể hiện phối cảnh bằng cách phủ lên nhau. De divina proportione bàn về quan điểm trong các tác phẩm của Piero della Francesca, Melozzo da Forlì, và Marco Palmezzano. Da Vinci có nghiên cứu về Summa của Pacioli, từ đó ông sao chép bảng tỷ lệ cân đối. Trong bức tranh Mona Lisa và Bữa ăn tối cuối cùng, Da Vinci đã kết hợp phối cảnh tuyến tính với một điểm biến mất để tạo ra chiều sâu rõ ràng. Bữa ăn tối cuối cùng được xây dựng bám sát theo tỷ lệ 12: 6: 4: 3, giống như bức tranh Trường Athena của Raphael. Tác phẩm của Raphael thể hiện Pythagoras với một bảng tỷ lệ lý tưởng, rất quan trọng đối với môn đồ của Pythagoras. Trong bức vẽ Người Vitruvius, Leonardo thể hiện ý tưởng của kiến trúc sư người La Mã Vitruvius một cách cách tân khi phô bày hình thể nam giới tới 2 lần, và đặt trọng tâm của anh ta theo cả hình tròn và hình vuông.

Ngay từ đầu thế kỷ 15, phối cảnh cong đã được tìm thấy trong những bức tranh của nghệ sĩ có quan tâm đến sự biến dạng của hình ảnh. Bức Chân dung Arnolfini (1434) do họa sĩ Jan van Eyck thực hiện có chứa tấm gương cầu lồi phản chiếu những nhân vật trong nền cảnh. Còn bức Chân dung tự họa trong tấm gương lồi (khoảng 1523–1524) của họa sĩ Parmigianino lại hiển thị phần lớn khuôn mặt không bị biến dạng của ông ở trung tâm, với cảnh nền cong một cách rõ rệt, và có bàn tay bao quanh rìa bức tranh.

Không gian ba chiều có thể được thể hiện một cách lôi cuốn trong nghệ thuật, thông qua vẽ kỹ thuật hoặc bằng những phương pháp khác ngoài phối cảnh. Phép chiếu xiên, bao gồm cả phép chiếu cavalier (nghệ sĩ quân đội Pháp từng sử dụng để khắc họa công sự trong thế kỷ 18) đã được các nghệ sĩ Trung Hoa sử dụng liên tục và phổ biến từ thế kỷ 1 hoặc thế kỷ 2 cho đến tận thế kỷ 18. Người Trung Quốc tiếp thu kỹ thuật này từ Ấn Độ, và người Ấn Độ tiếp thu kỹ thuật này từ La Mã cổ đại. Phép chiếu xiên có thể tìm thấy trong nghệ thuật Nhật Bản, điển hình là tranh Ukiyo-e của Kiyonaga Torii (1752–1815).

Tỷ lệ vàng
Tỷ lệ vàng (gần bằng 1.618) thường gắn liền với tên tuổi của Euclid. Thời hiện đại liên tục có nhiều tuyên bố khẳng định rằng người Ai Cập, Hy Lạp và một số nơi khác thời cổ đại đã sử dụng tỷ lệ vàng trong nghệ thuật và kiến trúc, mặc dù không có bằng chứng nào đáng tin cậy. Tuyên bố này có thể bắt nguồn từ sự nhầm lẫn với "golden mean" (nghĩa bóng là sự dung hòa), mà đối với người Hy Lạp cổ đại nghĩa là "tránh sự vượt quá giới hạn theo cả hai phía [quá nhiều hoặc quá ít]" chứ không phải là tỷ lệ. Các nhà nghiên cứu kim tự tháp từ thế kỷ 19 đã tranh luận dựa trên cơ sở toán học đáng ngờ về tỷ lệ vàng trong thiết kế kim tự tháp. Đền Pathenon xây dựng từ thế kỷ 5 TCN ở Athens được cho là có sử dụng tỷ lệ vàng theo sơ đồ mặt tiền và mặt bằng của nó, nhưng kết quả đo đạc đã bác bỏ tuyên bố này. Nhà thờ Hồi giáo lớn Kairouan ở Tunisia cũng được cho là sử dụng tỷ lệ vàng trong thiết kế, nhưng tỷ lệ này không xuất hiện trong các phần ban đầu của nhà thờ Hồi giáo. Nhà sử học kiến trúc Frederik Macody Lund lập luận vào năm 1919 rằng Nhà thờ Chartres (thế kỷ 12), Nhà thờ Đức Bà Laon (1157–1205) và Nhà thờ Đức Bà Paris (1160) được thiết kế theo tỷ lệ vàng, ông đã vẽ đường điều chỉnh để chứng minh quan điểm của mình. Một số học giả khác cho rằng mãi đến năm 1509 mới có tỷ lệ vàng trong tác phẩm của Pacioli, còn giai đoạn trước đó thì chưa có nghệ sĩ hay kiến trúc sư nào biết đến. Lấy ví dụ, chiều cao và chiều rộng của mặt tiền Nhà thờ Đức Bà Laon có tỷ lệ là 8/5 hoặc 1.6, chứ không phải 1.618. Tỷ lệ Fibonacci vì vậy mà trở nên khó phân biệt với tỷ lệ vàng. Sau Pacioli, tỷ lệ vàng chắc chắn sẽ xuất hiện rõ ràng trong các tác phẩm nghệ thuật bao gồm cả bức họa Mona Lisa của Leonardo.

Khối đa diện
Khối đa diện đều Platon và các loại khối đa diện khác là một chủ đề thường thấy trong nghệ thuật phương Tây. Chẳng hạn như tại sàn Vương cung thánh đường San Marco ở Venice, chúng ta có thể thấy một bức tranh khảm bằng đá cẩm thạch do Paolo Ucello thực hiện có khối thập nhị diện đều nhỏ xòe ra như hình sao. Leonardo da Vinci có vẽ sơ đồ các khối đa điện đều để minh họa cho cuốn sách De divina proportione (1509) của Luci Pacioli. Bức chân dung của Pacioli do họa sĩ Jacopo de Barbari thể hiện vào năm 1495 có sự xuất hiện của khối rhombicuboctahedron thủy tinh. Trong bức tranh khắc Melencolia I của Albrecht Dürer có thể hiện khối đa diện cắt cụt cùng với một số vật thể toán học khác. Tác phẩm Bữa ăn tối cuối cùng do Salvador Dalí thực hiện khắc họa Chúa Giê-su và các tông đồ ăn tối trong một căn phòng có dạng hình khối thập nhị diện đều.

Albrecht Dürer (1471–1528) là họa sĩ thiết kế in ấn người Đức thời Phục Hưng. Ông có đóng góp quan trọng cho tài liệu về khối đa diện khi viết nên cuốn sách Underweysung der Messung (Giáo dục về đo lường) xuất bản năm 1525. Nội dung của quyển sách giảng dạy về chủ đề phối cảnh tuyến tính, hình học trong kiến trúc, khối đa diện đều Platon, và đa giác đều. Có khả năng là Dürer đã chịu ảnh hưởng từ tác phẩm của Luca Pacioli và Piero della Francesca khi ông du hành đến Ý nhiều lần. Ví dụ về phối cảnh trong tác phẩm Underweysung der Messung chưa được xây dựng hoàn thiện và có nhiều điểm không chính xác, nhưng thảo luận về khối đa diện lại cặn kẽ, tỉ mỉ, đi sâu vào chi tiết. Dürer chính là người đầu tiên trình bày bằng văn bản ý tưởng về lưới đa diện, các khối đa diện được mở ra đặt nằm phẳng để in. Năm 1528, ông xuất bản một cuốn sách có tầm ảnh hưởng viết về tỷ lệ cân đối của con người với tựa đề Vier Bücher von Menschlicher Proportion (Bốn cuốn sách về tỷ cân đối của con người).

Tác phẩm Corpus Hypercubus của Salvador Dalí khắc họa một mạng lưới không gian ba chiều mở ra thành một khối siêu lập phương, được biết đến với tên gọi là tesseract. Việc tesseract mở ra thành 8 khối lập phương cũng tương tự như việc một hình lập phương mở ra các mặt thành một dạng chữ thập của sáu hình vuông. Điều này thể hiện góc nhìn kỳ diệu về một khối đa diện đều bốn chiều.

Mối quan hệ phức tạp

Nhà thiên văn học Galileo Galilei viết trong cuốn Il Saggiatore rằng "[Vũ trụ] được viết bằng ngôn ngữ toán học, và các đặc số của nó là hình tam giác, hình tròn và các hình học khác." Theo quan niệm của Galileo, nghệ sĩ cần phải hiểu đầy đủ về toán học trước khi nỗ lực và mưu cầu nghiên cứu về tự nhiên. Ở chiều ngược lại, các nhà toán học lại tìm cách làm sáng tỏ và phân tích nghệ thuật qua lăng kính của hình học và tính hợp lý. Nhà toán học Felipe Cucker đề xuất rằng toán học, đặc biệt là hình học là nguồn quy tắc cho "sự sáng tạo nghệ thuật theo quy tắc", mặc dù không phải là quy tắc duy nhất.

Toán học như một bộ môn nghệ thuật

Nhà toán học Jerry P. King mô tả toán học như một bộ môn nghệ thuật, nói rằng "chìa khóa của toán học là vẻ đẹp và sự thanh lịch chứ không phải là sự buồn tẻ và tính kỹ thuật", và vẻ đẹp đó là động lực để thúc đẩy nghiên cứu toán học. King trích dẫn bài luận A Mathematician's Apology năm 1940 của nhà toán học G. H. Hardy. Trong bài luận, Hardy thảo luận về lý do tại sao ông tìm thấy hai định lý từ thời cổ đại Hy-La vào loại xuất sắc, đầu tiên là chứng minh của Euclid về sự tồn tại của vô cùng nhiều số nguyên tố và thứ hai chứng minh căn bậc hai của số 2 là số vô tỷ. King đánh giá chứng minh thứ hai dựa trên tiêu chí của Hardy về sự thanh lịch của toán học: "tính nghiêm túc, tính chiều sâu, tính tổng quát, tính bất ngờ, tính chắc chắn và tính kinh tế" (chữ in nghiêng là của King) và mô tả phép chứng minh là "thú vị về mặt thẩm mỹ". Nhà toán học người Hungary Paul Erdős đồng ý rằng toán học sở hữu vẻ đẹp nhưng không thể nào lý giải được: "Tại sao những con số lại đẹp? Giống như việc đặt câu hỏi tại sao Bản giao hưởng số 9 của Beethoven lại đẹp như vậy. Nếu bạn không hiểu rõ tại sao, thì một người nào đó không thể chỉ cho bạn biết. Tôi hiểu rằng những con số đều đẹp."

Công cụ toán học cho nghệ thuật
nhỏ|Tác phẩm Octopod của nghệ sĩ Mikael Hvidtfeldt Christensen. Phần mềm Structure Synth đã tạo ra tác phẩm nghệ thuật thuật toán này.

Toán học có thể được đánh giá cao trong nhiều môn nghệ thuật như âm nhạc, khiêu vũ, hội họa, kiến trúc và điêu khắc. Mỗi bộ môn đều có mối liên hệ mạnh mẽ với toán học. Trong số những mối liên kết với nghệ thuật thị giác, toán học có thể cung cấp cho nghệ sĩ công cụ, chẳng hạn như quy tắc phối cảnh tuyến tính do Brook Taylor và Johann Lambert vạch ra, hoặc các phương pháp của hình học họa hình hiện được áp dụng trong phần mềm tạo mô hình khối đa diện. Những phương pháp này đã có từ thời Albrecht Dürer và Gaspard Monge. Nghệ sĩ như Luca Pacioli, Leonardo da Vinci và Albrecht Dürer đều tận dụng và phát triển các ý tưởng toán học để theo đuổi công việc sáng tạo nghệ thuật của họ. Phối cảnh bắt đầu được sử dụng vào thế kỷ 13 bởi những họa sĩ người Ý như Giotto, mặc dù kiến trúc Hy Lạp cổ đại có thể đã áp dụng hình thức sơ khai của phối cảnh. Brunelleschi xây dựng nguyên tắc điểm biến mất vào khoảng năm 1413, và lý thuyết này có ảnh hưởng đến Leonardo và Dürer. Công trình nghiên cứu về quang phổ của Isaac Newton có ảnh hưởng đến tác phẩm Zur Farbenlehre (Lý thuyết về màu sắc) của Goethe và lần lượt là các nghệ sĩ như Philipp Otto Runge, J. M. W. Turner, nhóm Tiền Raphael và Wassily Kandinsky. Nghệ sĩ có thể chọn phân tích sự đối xứng của một cảnh. Công cụ có thể được áp dựng bởi nhà toán học đang khám phá nghệ thuật hoặc nghệ sĩ được truyền cảm hứng từ toán học, chẳng hạn như M. C. Escher (người truyền cảm hứng cho Escher là H. S. M. Coxeter) và kiến trúc sư Frank Gehry. Gehry có lập luận rằng thiết kế với sự hỗ trợ của máy tính cho phép ông thể hiện bản thân theo một cách hoàn toàn mới.

Nghệ sĩ Richard Wright lập luận rằng có thể xem những vật thể toán học có khả năng tạo dựng được là "quá trình mô phỏng hiện tượng" hoặc sản phẩm của "nghệ thuật máy tính". Ông xem xét bản chất của tư tưởng toán học, nhận thấy rằng các nhà toán học đã biết đến những fractal trong một thế kỷ trước khi chúng được công nhận. Wright đi đến kết luận rằng sẽ thật thích hợp khi đưa vật thể toán học vào bất kỳ phương pháp nào được sử dụng để "chấp nhận nó là một phần của tạo tác văn hóa như nghệ thuật, sự đối lập giữa hai mặt khách quan và chủ quan, ý nghĩa ẩn dụ của chúng và đặc tính của hệ thống tiêu biểu." Ông lần lượt đưa ra những ví dụ về một hình ảnh được sinh ra từ tập hợp Mandelbrot, một hình ảnh được tạo ra bởi thuật toán cellcular automata và một hình ảnh được kết xuất bằng máy tính. Ông có thảo luận và tham khảo phép thử Turing để tìm hiểu xem liệu các sản phẩm của thuật toán có phải là nghệ thuật hay không.

Một vài trong số những tác phẩm đầu tiên của nghệ thuật máy tính là do Desmond Paul Henry sử dụng "Máy Vẽ 1" tạo nên. "Máy vẽ 1" là một cỗ máy xây dựng dựa trên nền tảng hệ thống của máy tính ngắm ném bom và được đưa ra triển lãm vào năm 1962. Cỗ máy có khả năng tạo ra bản vẽ phức tạp, trừu tượng, không đối xứng, cong veo, nhưng lặp đi lặp lại. Gần đây hơn, Hamid Naderi Yeganeh đã tạo ra các mô hình có tính gợi về vật thể trong thế giới thực như cá và chim. Anh tạo ra nó bằng cách sử dụng đa dạng công thức để vẽ những họ đường cong hoặc đường góc. Nghệ sĩ như Mikael Hvidtfeldt Christensen tạo ra các tác phẩm nghệ thuật tạo sinh hoặc thuật toán bằng cách viết tập lệnh cho hệ thống phần mềm như Structure Synth: nghệ sĩ điều khiển hệ thống một cách hiệu quả để kết hợp các phép toán theo ý muốn vào một tập hợp dữ liệu đã chọn.

Từ toán học đến nghệ thuật

Tác phẩm La Science et l'Hypothèse (Khoa học và giả thuyết) của nhà toán học và vật lý lý thuyết Henri Poincaré đã được nhiều người theo chủ nghĩa lập thể đón nhận, bao gồm cả Pablo Picasso và Jean Metzinger. Poincaré đã không lạ gì với công trình hình học phi Euclid của Bernhard Riemann nên ông nhận thức rõ rằng hình học Euclid chỉ là một trong nhiều hệ thống hình học khả dĩ chứ không phải là chân lý khách quan tuyệt đối. Sự tồn tại có thể có của chiều không gian thứ 4 truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ đặt câu hỏi về phối cảnh cổ điển thời Phục Hưng: hình học phi Euclid đã trở thành một sự lựa chọn hợp lý, có cơ sở. Có một khái niệm cho rằng hội họa có thể được thể hiện bằng toán học, bằng màu sắc, và hình thức và góp phần hình thành nên chủ nghĩa lập thể, phong trào nghệ thuật dẫn đến sự ra đời của nghệ thuật trừu tượng. Năm 1910, Metzinger viết rằng: "[Picasso] đưa ra một góc nhìn tự do, linh động để từ đó, nhà toán học Maurice Princet luận ra toàn bộ hình học". Sau này, Metzinger cũng viết trong hồi ký:

Man Ray đã chụp ảnh một số mô hình toán học, bao gồm cả Objet mathematique (Vật thể toán học) ở viện nghiên cứu toán học Institut Henri Poincaré thuộc Paris. Ông lưu ý rằng vật thể này là điển hình cho bề mặt Enneper có độ cong âm không đổi, bắt nguồn từ giả hình cầu. Nền tảng toán học này có tầm quan trọng với ông, vì nó cho phép ông phủ định rằng vật thể đó là trừu tượng để thay vào đó khẳng định nó là thật giống như chiếc bồn tiểu mà Duchamp sáng tạo thành tác phẩm nghệ thuật. Man Ray thừa nhận rằng công thức [bề mặt Enneper] của vật thể "chẳng có ý nghĩa gì với tôi, nhưng bản thân các dạng công thức này rất đa dạng và chân thực như bất kỳ dạng công thức nào trong tự nhiên." Phóng viên nghệ thuật Jonathan Keats viết trên tờ ForbesLife rằng Man Ray đã chụp ảnh "các paraboloid hình elip và điểm conic một cách nhẹ nhàng gợi cảm như những bức ảnh về [nữ người mẫu] Kiki de Montparnasse mà ông chụp", và "khéo léo sử dụng lại các phép tính toán học có vẻ ngầu để bộc lộ cấu trúc liên kết của dục vọng". Những nhà điêu khắc thế kỷ 20 như Henry Moore, Barbara Hepworth và Naum Gabo đều lấy cảm hứng từ mô hình toán học. Năm 1938, Moore viết trong Stringed Mother and Child rằng: "Không nghi ngờ gì nữa, nguồn cảm hứng cho bức tượng bện dây của tôi là đến từ Bảo tàng Khoa học... Mô hình toán học mà tôi thấy ở đó đã thực sự cuốn hút tôi... Đó không phải là nghiên cứu khoa học về những mô hình mà là khả năng nhìn qua những sợi dây như nhìn qua lồng chim và nhìn thấy hình dạng này bên trong hình dạng khác khiến tôi phấn khích."

Nghệ sĩ Theo van Doesburg và Piet Mondrian là hai người sáng lập nên phong trào De Stijl. Họ muốn "xây dựng nên một bảng từ vựng trực quan bao gồm các dạng hình học cơ bản mà tất cả mọi người đều có thể hiểu và có thể tương thích với bất kỳ môn học nào". Có thể thấy rõ những hình vuông và tam giác, đôi khi là hình tròn được sắp xếp theo nguyên tắc trong tác phẩm của họ. Nghệ sĩ De Stijl hoạt động trong lĩnh vực hội họa, đồ nội thất, thiết kế nội thất và kiến trúc. Sau khi De Stijl tan rã, Van Doesburg thành lập phong trào Art Concret. Ông mô tả tác phẩm Arithmetic Composition (1929–1930) thể hiện một dãy gồm bốn hình vuông màu đen, trên đường chéo của một nền được đóng khung là "một cấu trúc có thể mang tính sắp đặt trước, một mặt phẳng rõ ràng không có yếu tố ngẫu nhiên hay cá biệt", nhưng "không vì thế mà mất đi cái hồn, không vì thế mà thiếu đi tính phổ quát và không vì thế mà... trống rỗng vì tất cả mọi thứ đều hòa vào nhịp đập của nội tại". Nhà phê bình nghệ thuật Gladys Fabre nhận thấy rằng có hai sự tiến triển trong bức tranh, đó là những hình vuông màu đen to dần lên và những hình nền xen kẽ.

Toán học về tessellation, khối đa diện, tạo hình không gian và phép tự tham chiếu đã cung cấp cho nghệ sĩ đồ họa M. C. Escher (1898-1972) những tư liệu để đời trong việc tạo ra những bức tranh khắc gỗ. Trong tác phẩm Alhambra Sketch, Escher chỉ ra rằng nghệ thuật có thể được tạo nên từ những hình đa giác hoặc hình thông thường như hình tam giác, hình vuông và hình lục giác. Escher sử dụng các đa giác không đều khi ốp mặt phẳng và thường sử dụng phép phản chiếu, phép phản chiếu đối xứng và phép tịnh tiến để thu được thêm những mẫu hình khác. Nhiều tác phẩm của ông chứa đựng cả những cấu trúc bất khả thi. Chúng được thực hiện bằng cách sử dụng những vật thể hình học mà tạo ra sự mâu thuẫn giữa phép chiếu phối cảnh và ba chiều, nhưng lại dễ chịu đối với thị giác con người. Tác phẩm Ascending and Descending của Escher chịu ảnh hưởng từ "cầu thang bộ bất khả thi" do nhà khoa học y tế Lionel Penrose cùng với nhà toán học Roger Penrose tạo ra.

Một vài bức vẽ tessellation của Escher lấy cảm hứng từ cuộc trò chuyện với nhà toán học H. S. M. Coxeter về hình học hyperbol. Escher đặc biệt quan tâm đến năm khối đa diện đặc trưng, xuất hiện nhiều lần trong tác phẩm của ông. Các khối đa diện đều Platon bao gồm tứ diện, lập phương, bát diện, thập nhị diện, và nhị thập diện đều đáng chú ý trong hai tác phẩm Order and Chaos và Four Regular Solids. Những hình sao này thường bọc trong một hình khác, khiến cho góc nhìn và hình dáng của khối đa diện bị bóp méo dẫn tới sự hình thành tác phẩm nghệ thuật xếp tầng tầng lớp lớp.

Sự phức tạp về mặt hình ảnh của cấu trúc toán học như tessellation và khối đa diện đã truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm nghệ thuật toán học khác nhau. Stewart Coffin làm đồ chơi xếp hình đa diện bằng gỗ đẹp và hiếm; George W. Hart nghiên cứu lý thuyết về khối đa diện và điêu khắc nên những vật thể dựa trên lý thuyết đó; Magnus Wenninger tạo ra các mô hình "đặc biệt đẹp" của khối đa diện hình sao phức tạp.

Toán học tô pô đã truyền cảm hứng cho một số nghệ sĩ thời hiện đại. Nhà điêu khắc John Robinson (1935–2007) đã tạo ra các tác phẩm như Nút thắt Gordianvà Bands of Friendship, thể hiện lý thuyết nút thắt thông qua khối đồng được đánh bóng. Những tác phẩm khác của Robinson có sự nghiên cứu về tô pô của hình xuyến. Genesis được tạo ra dựa trên lý thuyết về một tập hợp gồm 3 vòng tròn gọi là vòng Borromean, không có 2 vòng nào trong tập hợp liên kết với nhau nhưng toàn bộ cấu trúc của nó không thể nào tách rời trừ khi đập vỡ ra. Nghệ sĩ Nelson Saiers đã kết hợp các các khái niệm và định lý toán học vào trong nghệ thuật của mình từ những tô pô và định lý bốn màu cho đến tính vô tỷ của số π.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Toán học và nghệ thuật
Toán học và văn hóa
Nghệ thuật thị giác
Toán học ứng dụng


title: Cryphia transversa

text:
Cryphia transversa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cryphia


title: Myrmeleonostenus longipetiolatus

text:
Myrmeleonostenus longipetiolatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Myrmeleonostenus


title: Maguda immundalis

text:
Maguda immundalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Maguda


title: Potongmun

text:
Potongmun hay Phổ Thông môn là khu phức hợp bên trong của tường thành Bình Nhưỡng. Ban đầu nó được xây dựng vào thế kỷ 6 như là một công trình chính của Cao Câu Ly và sau đó được xây dựng lại vào năm 1473. Phần đế của nó sử dụng đá granit bên trên là một đình lâu hai tầng. Đình lâu của cổng đã bị phá hủy bởi các cuộc ném bom của Mỹ trong cuộc tàn phá Bình Nhưỡng trong Chiến tranh Triều Tiên, nhưng sau đó đã được xây dựng lại vào năm 1955. Phổ Thông môn đã được xếp hạng là Quốc bảo Triều Tiên số 3.

Xem thêm
 Thành Bình Nhưỡng
 Taedongmun

Tài liệu tham khảo

Quốc bảo Triều Tiên
Cao Câu Ly
Công trình xây dựng ở Bình Nhưỡng


title: Ga Văn Quán

text:
Ga Văn Quán là một trong những nhà ga tàu điện của Tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, nằm trên tuyến phường Văn Quán, quận Hà Đông, Hà Nội.

Bố trí ga
Ga Văn Quán có 2 đảo lên tàu gồm 2 kê ga.

Hình ảnh

Ga kế cận

Xem thêm
 Ga Phùng Khoang
 Ga Hà Đông

Tham khảo

Sơ khai công trình giao thông
Nhà ga mở cửa vào 2021


title: Top gogo

text:
TOP gogo (ტოპ გოგო; ) là một chương trình truyền hình thực tế của Gruzia. Siêu mẫu người Gruzia Salome Gviniashvili () đảm nhiệm vai trò host của cuộc tìm kiếm cũng như là người cố vấn và giám khảo cho các thí sinh trong mùa đầu tiên. Cô đã được thay thế bởi Nino Tskitishvili () cho mùa thứ hai.

Mỗi mùa là một nhóm các thí sinh trẻ tuổi đang sống cùng nhau trong một ngôi nhà trong vài tuần, trong khi họ tham gia vào nhiều thử thách, chụp ảnh và gặp gỡ các thành viên trong ngành người mẫu. Một hoặc nhiều thí sinh kém được loại khỏi cuộc thi mỗi tuần, cho đến khi thí sinh cuối cùng còn lại được tuyên bố là người chiến thắng, và nhận được hợp đồng người mẫu cùng với các giải thưởng liên quan khác.

Mùa đầu tiên ra mắt vào ngày 13 tháng 5 năm 2012 và kết thúc sau khi chương trình nghỉ tới tháng 10. Mùa thứ hai gồm các thí sinh từ Belarus, Gruzia, Kazakhstan, Latvia, Nga và Ukraine vào ngày 24 tháng 1 năm 2013.

Các mùa

Xem thêm

Tham khảo

Truyền hình thực tế


title: Liên hiệp Khoa học Địa chất Quốc tế

text:
{{Infobox organization
|name = Liên hiệp Khoa học Địa chất Quốc tế
|image =Newblue.jpg
|image_border =
|size =
|alt =
|caption =
|map =
|msize =
|malt =
|mcaption =
|abbreviation = IUGS
|motto =
|formation = 1961
|extinction =
|type = Tổ chức phi chính phủ khoa học quốc tế
|status =
|purpose =
|headquarters = Bắc Kinh, Trung Quốc
|location =
|region_served =  Toàn cầu
|membership =
|language = Tiếng Anh, Pháp
|leader_title = Chủ tịch
|leader_name =  Qiuming Cheng
|leader_title2 = Tổng thư ký
|leader_name2 =  Stanley C. Finney
|main_organ =
|parent_organization =  HĐ Khoa học Quốc tế ISC
|affiliations =
|num_staff =
|num_volunteers =
|budget =
|website = IUGS Official website
|remarks =
}}Liên hiệp Khoa học Địa chất Quốc tế hay Liên đoàn Quốc tế các ngành Khoa học Địa chất, viết tắt theo tiếng Anh là IUGS (International Union of Geological Sciences) là một tổ chức phi chính phủ quốc tế liên quan đến việc hợp tác quốc tế về địa chất học.

IUGS thành lập năm 1961 và là thành viên Liên đoàn Khoa học của Hội đồng Khoa học Quốc tế (ISC) , và của Hội đồng Quốc tế về Khoa học (ICSU) trước đây . Hiện tại các nhà địa chất đến từ 121 quốc gia và vùng lãnh thổ đại diện cho IUGS thông qua 121 chi nhánh liên kết.

Ban thư ký IUGS làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học Địa chất Trung Quốc ở Bắc Kinh, Trung Quốc.

 Mục tiêu
Mục tiêu của IUGS là thúc đẩy sự phát triển của các ngành khoa học Trái Đất thông qua sự hỗ trợ của các nghiên cứu khoa học trên diện rộng có liên quan đến toàn bộ hệ thống Trái Đất.
 Áp dụng các kết quả của những nghiên cứu này, và các nghiên cứu khác để bảo tồn môi trường tự nhiên của Trái Đất;
 Sử dụng tất cả các nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách khôn ngoan;
 Cải thiện sự thịnh vượng của quốc gia và chất lượng cuộc sống của con người;
 Tăng cường nhận thức của công chúng về địa chất và xúc tiến giáo dục địa chất theo nghĩa rộng nhất.

 Tổ chức
Điều hành IUGS là các ủy ban, trong số đó năm 2014 có 6 Ủy ban kỹ thuật . Tháng 8/2016 tại hội nghị Cape Town  thành lập ủy ban về (tạm dịch là) Ủy ban Đường cơ bản Địa hóa Toàn cầu CGGB (Commission on Global Geochemical Baselines)

Các chương trình khoa học liên kết:

IUGS là nhà tài trợ khoa học chính của Đại hội Địa chất Quốc tế IGC , và hiện nay IGC thường tổ chức cùng với đại hội IUGS. Đại hội Địa chất Quốc tế' là hoạt động lâu đời của giới địa chất, bắt đầu từ năm 1875, và IUGS 4. ở Cape Town ứng với IGC 34''.

Điều hành

Giải thưởng
Các giải thưởng khoa học xuất sắc của IUGS:

 Giải thưởng IUGS Émile Argand.
 Giải thưởng IUGS James M. Harrison.
 Giải thưởng IUGS cho thông tin địa chất.
 Giải thưởng IUGS cho cấu trúc địa chất.
 Vladimir V. Tikhomirov Lịch sử của Huy chương Địa chất của Ủy ban Quốc tế về Lịch sử Khoa học Địa chất (INHIGEO).
 Huy chương Digby McLaren của Ủy ban Quốc tế về Địa tầng học (ICS).

Xuất bản
IUGS là một đối tác chung với UNESCO cho Chương trình Khoa học Địa chất Quốc tế (IGCP) và họ cũng tham gia vào Mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu (GGN). Hiệp hội Địa chất London giám sát việc sản xuất và phân phối các ấn phẩm của IUGS. IUGS liên kết với Hiệp hội Địa chất Ấn Độ để đăng tải tạp chí hàng quý về địa chất học: Episodes Journal of International Geoscience.

Các đăng tải khác được tập hợp thành sách, xuất bản không định kỳ hạn. Từ năm 2004 các xuất bản này được sự tài trợ của Hiệp hội Địa chất Ấn Độ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 International Union of Geological Sciences website
 International Year of Planet Earth website
 Episodes Website
 International Geoscience Programme website
 Website ISC Hội đồng Khoa học Quốc tế
 Website INQUA, Liên hiệp Quốc tế về Nghiên cứu Đệ Tứ (INQUA)

Thành viên của Hội đồng Khoa học Quốc tế
Tổ chức địa chất học
Tổ chức phi chính phủ
Tổ chức phi lợi nhuận
Tổ chức khoa học quốc tế
Địa chất học
Khoa học Trái Đất


title: Lythria colorata

text:
Lythria colorata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lythria


title: Goniorhynchus butyrosa

text:
Goniorhynchus butyrosa là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Goniorhynchus


title: Hendecasis minutalis

text:
Hendecasis minutalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hendecasis


title: Tấn công nhà thờ Hồi giáo Sinai 2017

text:
Vào ngày 24 tháng 11 năm 2017, nhà thờ Hồi giáo al-Rawda bị khoảng bốn mươi tay súng tấn công trong thời gian diễn ra buổi cầu nguyện thứ sáu. Nhà thờ Hồi giáo này nằm gần thị trấn Bir al-Abed, phía Tây thành phố El Arish ở tỉnh Bắc Sinai của Ai Cập. Cuộc tấn công bằng súng và bom đã giết chết hơn 305 người và làm bị thương hơn 128, khiến nó trở thành cuộc tấn công khủng bố chết nhiều người nhất trong lịch sử Ai Cập. Đây là vụ tấn công khủng bố nhiều người chết thứ hai vào năm 2017 cho đến 5/12/2017, sau vụ đánh bom ở Mogadishu, Somalia, vào tháng 10 cùng năm.

Tấn công
Nhà thờ Al-Rawda, thuộc bộ tộc Jreer địa phương của bộ lạc Sawarka và bộ Sufi Darqawa, nằm trên đường cao tốc ven biển chính của Sinai nối liền thành phố Port Said to Dải Gaza. Nhà thờ này nằm trên đường nối giữa El Arish và Bir al-Abed.

Theo giới chức quốc phòng, những kẻ tấn công ban đầu đánh bom vào khu vực nhà thờ và tiếp đó dùng súng máy tấn công những người cầu nguyện bên trong. Các nhân chứng cho biết, các tay súng này đi trên 4 chiếc ô tô địa hình. Khi xe cứu thương đến để vận chuyển người bị thương đến bệnh viện, chính các xe cứu thương này cũng trở thành mục tiêu tấn công của các tay súng. Các tay súng đã chọn các vị trí tập kích và nã súng vào các xe cứu thương. Người dân địa phương đã nhanh chóng đáp trả, bằng cách đưa người bị thương đến các bệnh viện bằng xe hơi và xe tải và thậm chí lấy vũ khí để chiến đấu với những kẻ tấn công.

Không có nhóm nào nhận trách nhiệm về vụ tấn công, mặc dù có những báo cáo rằng vụ tấn công này dường như được Wilayat Sinai thực hiện. Ngày 25 tháng 11, văn phòng công tố Ai Cập, trích dẫn các cuộc phỏng vấn với những người sống sót, nói rằng những kẻ tấn công đã vung cờ của nhà nước Hồi giáo.

Các chiến binh Hồi giáo đã hoạt động tại Sinai kể từ tháng 7 năm 2013, giết chết ít nhất 1.000 nhân viên lực lượng an ninh Ai Cập.

Thương vong
Ít nhất 305 người đã thiệt mạng, trong đó có 27 trẻ em và ít nhất 128 người khác bị thương. Nhiều nạn nhân làm việc tại một mỏ muối gần đó và đã đến nhà thờ Hồi giáo để cầu nguyện buổi thứ sáu khi vụ tấn công xảy ra.

Động thái quân sự
Tổng thống Ai Cập El-Sisi đã thề sẽ đáp lại bằng "sức mạnh tối đa" và các nhà chức trách Ai Cập nhanh chóng tuyên bố một cuộc phản công, Không quân Ai Cập đã phá huỷ vũ khí và một số cơ sở vũ trang của các tay súng. Các cuộc không kích cũng đã được tiến hành ở vùng núi xung quanh thị trấn.

Phản ứng
Ai Cập tuyên bố để tang ba ngày. Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi triệu tập cuộc họp quốc gia và nói rằng cuộc tấn công "sẽ bị trừng phạt". Tổng thống cũng ra lệnh cho chính phủ phân bổ ngân quỹ để trợ cấp cho các gia đình có người người chết và bị thương.

Việc mở cửa biên giới ba ngày qua dải Gaza từ Ai Cập tại Rafah, dự kiến từ ngày 25-27 tháng 11, đã bị hủy vì những lo ngại về an ninh. Liên hoan phim quốc tế Cairo tuyên bố sẽ tiếp tục tổ chức các lễ hội, và lên án các vụ tấn công.

Tòa nhà [Thành phố Tel Aviv-Yafo], Thư viện Birmingham và Tháp CN được phủ màu sắc của Quốc kỳ Ai Cập như một dấu hiệu của tình đoàn kết. Ánh sáng của Tháp Eiffel cũng đã được tắt đi để chia buồn.

Nhiều chính phủ và các nhà lãnh đạo thế giới đã lên án các vụ tấn công qua các tuyên bố và bài đăng chính thức trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Các quốc gia và tổ chức như vậy gồm: Liên Hợp Quốc, Anh, Nga, Iran, Israel, Georgia, Afghanistan, Ấn Độ, Nhật Bản, Jordan, Pháp, Palestine, Hamas, Thổ Nhĩ Kỳ, Canada, Vatican, Qatar, Liên đoàn Arập, NATO, Nigeria, Ý, Kuwait, Pakistan, Saudi Arabia, Sri Lanka, Hà Lan, Iraq, Các tiểu vương quốc Arập thống nhất, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Latvia, Armenia. Kenya, Trung Quốc, Hy Lạp.

Tham khảo

Giết người ở châu Á năm 2017
Tấn công nhà thờ Hồi giáo
Đánh bom bằng thiết bị nổ tự tạo ở Ai Cập
Thảm sát năm 2017
Thảm sát tại công trình tôn giáo
Giết người hàng loạt năm 2017
Giết người hàng loạt ở Ai Cập
Xả súng hàng loạt ở Ai Cập
Tỉnh Bắc Sinai
Cuộc nổi dậy Sinai
Vụ khủng bố ở Ai Cập năm 2017
Vụ khủng bố ở bán đảo Sinai


title: Pseudasellodes platygymna

text:
Pseudasellodes platygymna là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pseudasellodes


title: Năm Cơ

text:
Năm Cơ (1919-1980) tên thật là Dương Văn Cơ, một nhạc công - danh cầm cổ nhạc Nam Kỳ. Ông là người Tiều.
nhỏ|Danh cầm Năm Cơ - Thân tặng thính giả Hồng Hoa (1 tháng 10 năm 1963)

Tiểu sử
Khán thính giả mộ điệu Đờn Ca Tài Tử - Cải Lương từ trước năm 1980 không ai không biết và đã nghe tiếng đờn của danh cầm Năm Cơ. Tiếng đờn huyền ngoặc làm say lòng biết bao người mộ điệu, và đã chấp cánh cho nhiều tên tuổi của nghệ sĩ Cải lương lừng danh bay bổng. Ngón đờn tài hoa của ông kiệt xuất trên ba nhạc cụ: Kìm, Sến, Guitar phím lõm, mà bất cứ ai dù khó tính khi nghe ông tấu lên cũng mềm lòng vì bị chinh phục.

Tuổi thơ cơ cực sớm vương nghiệp dĩ của thần đồng âm nhạc miền Nam Việt Nam
Thân phụ ông vốn người Triều Châu (Trung Quốc) sang Việt Nam sống nghề buôn bán nhỏ. Thuở xưa kinh tế gia đình ông thường thiếu trước hụt sau, nên tuổi thơ ông sớm lâm vào cơ cực. Từ khi lên 7 Năm Cơ đã phải đi chăn bò cho người cô ruột. Nhỏ tuổi nên ít bạn mục đồng chơi, buồn không biết làm gì, cậu bé lấy cây đàn đoản (loại đờn kìm có cần ngắn) ra ngân nga mấy khúc nhạc học "lóm" của người ta. Mỗi khi nghe được đâu đó bài tấu từ đờn kìm là cậu lại "run" lên, và "tập tễnh" tấu theo cho... mấy con bò "nghe". Năm Cơ hấp thụ dòng huyết thống của phụ thân, nên tuổi thơ của ông nhanh chóng hình thành năng khiếu ca cầm. Lúc chăn bò là thời gian như phiêu lưu đầy ngẫu hứng, ông thường ca “Dạ cổ hoài lang” rồi đờn bằng miệng cho thỏa niềm say mê… Thấy vậy, thân phụ Năm Cơ truyền dạy cho ông đờn Đoản (loại đờn có thùng tròn như đờn Kìm nhưng cần đờn ngắn chỉ bằng một phần ba của cần đờn Kìm, nên mới gọi là “Đoản”, mặc khác người ta còn gọi là đờn Tứ truyền thống) với vài thể điệu. Thông thường năng khiếu cộng say mê sẽ nhanh chóng trở thành tài năng, đó cũng là trường hợp của cậu bé Năm Cơ thuở còn chăn bò.

Theo lời kể của cố NNDG Bạch Huệ thì vào những năm của thập kỉ 30 của thế kỉ trước, thân phụ của bà là nhạc sĩ Sáu Tửng đờn Kìm nổi tiếng ở Cần Thơ, mà cả giới ĐCTT - CL miền Nam ai cũng biết. Đặc biệt là ông đờn Vọng cổ nhịp 16 rất độc đáo, và tiếng đờn của ông thường tâm đầu ý hợp với hai nữ danh ca lúc bấy giờ là cô Năm Cần Thơ và cô Ba Trà Vinh. Bởi Cần Thơ xưa nay được mệnh danh là thủ phủ của miền Tây Nam bộ, nên các tài tử - giai nhân thường tập trung về đây ca cầm là chuyện không gì là lạ, và cô Ba Trà Vinh cũng không là ngoại lệ. Hai nữ danh ca này và nhạc sĩ Sáu Tửng còn được hãng dĩa Pathé mời thu và phát hai dĩa “Kiến tình trung nghĩa” và “Khóc bạn”. Tiếng đờn và giọng ca của hai dĩa hát này đã lọt vào tai của cậu bé Năm Cơ, khiến cậu càng say mê tiếng đờn và giọng ca, nhất là tiếng đờn Kìm mùi mẫn của Sáu Tửng như càng thúc dục niềm đam mê đờn Kìm mãnh liệt hơn đối với cậu lúc này. Và,cậu Cơ thử dợt những chữ đờn Kìm mà cậu học lóm của Sáu Tửng qua dĩa hát, đưa vào đờn Đoản (đàn Tứ truyền thống - nhưng lúc này chỉ có hai dây). Tuy âm vực và âm điệu hai nhạc cụ có khác nhau, nhưng giống nhau thang âm và loại dây tơ đờn cây nên có phần thích hợp với ngón đờn của cậu.

Cố nhạc sĩ - NNƯT Nhị Tấn cho biết.“Lớn lên, mỗi lần nghe hai bộ đĩa "Hiếu tình trung nghĩa" và "Khóc bạn" (hãng đĩa Pathé sản xuất) do thầy Sáu Tửng đờn cho Cô Ba Bến Tre (danh ca thời đó) hát thì Năm Cơ đem lòng ngưỡng mộ khôn cùng. Thời kỳ này tiếng đờn của thầy Sáu Tửng được xem là danh cầm về đờn kìm và sến đương thời. Ngay cả thi sĩ Xuân Diệu trong một lần "diện kiến", nghe Sáu Tửng đờn xong đã cảm tác đề thơ lên cây đờn thay lời khen tặng".

Năm Cơ không thể lên Sài Gòn tìm thầy bái sư nên tự "dạo lóm chữ đờn" của Sáu Tửng và coi ông là "thần tượng". Tại quê nhà làng Ngũ Lạc, huyện Cầu Ngang, Trà Vinh, cậu bé theo nhạc sĩ Sáu Lắc học đờn. Vốn là người năng khiếu, đam mê lại biết "lịch luyện" nên không lâu sau, Năm Cơ đã tham gia sinh hoạt ở Câu lạc bộ Đờn ca Tài tử của huyện. Lúc này ngón đờn của Năm Cơ mới bắt đầu "phát tiết" làm đắm say bao cô gái nơi làng quê.

Sau một thời gian khá dài mày mò tự học, vốn thông minh sáng tạo, cậu Cơ thành thạo đờn Kìm với nhiều bài bản nhạc Tài tử và Cải lương. Cậu còn cải tiến chữ đờn Kìm để đưa qua Guitar phím lõm thể nghiệm khá thành công, cậu kết hợp nghe dĩa hát, nghe những nghệ nhân đờn Guitar mà rút kinh nghiệm chỉnh lí âm sắc Guitar cho đúng phong cách diễn tấu. Cậu Cơ chưa chịu dừng lại ở đó mà còn chuyển chữ đờm Kìm qua thực nghiệm cây đờn Sến, với phương pháp cải tiến và chu chỉnh âm sắc nhạc cụ, đờn Sến của cậu đờn cũng không kém Kìm và Guitar phím lõm. Thế là cả ba nhạc cụ sở trường cũng như sở đoản, cũng là lúc tuổi đời cậu Cơ bước vào tuổi thanh niên - độ tuổi mà đầy khát vọng hiếu học, năng động và sáng tạo.

Gặp bạn tri kỉ - tri âm
Sau một thời gian khá dài mày mò tự học, vốn thông minh sáng tạo, cậu Cơ thành thạo đờn Kìm với nhiều bài bản nhạc Tài tử và Cải lương. Cậu còn cải tiến chữ đờn Kìm để đưa qua Guitar phím lõm thể nghiệm khá thành công, cậu kết hợp nghe dĩa hát, nghe những nghệ nhân đờn Guitar mà rút kinh nghiệm chỉnh lí âm sắc Guitar cho đúng phong cách diễn tấu. Cậu Cơ chưa chịu dừng lại ở đó mà còn chuyển chữ đờm Kìm qua thực nghiệm cây đờn Sến, với phương pháp cải tiến và chu chỉnh âm sắc nhạc cụ, đờn Sến của cậu đờn cũng không kém Kìm và Guitar phím lõm. Thế là cả ba nhạc cụ sở trường cũng như sở đoản, cũng là lúc tuổi đời cậu Cơ bước vào tuổi thanh niên - độ tuổi mà đầy khát vọng hiếu học, năng động và sáng tạo.

Lúc này, chàng Năm Cơ được xóm làng chú ý, các tài tử - giai nhân cũng ghé mắt, nên các tiệc tùng, những cuộc đờn ca là có mặt chàng Năm Cơ. Ngón đờn Năm Cơ càng ngày điệu luyện, lã lướt, duyên dáng và thu hút giới mộ điệu càng đông hơn.Trong đó, có sự chú ý của một nghệ nhân trẻ đang nổi tiếng về đờn Tranh ở làng bên (Trung Châu - Trà Cú) giáp ranh với làng của Năm Cơ; đó là chàng trai Bảy Bá (tức soạn giả Viễn Châu ngày nay, ông nhỏ hơn Năm Cơ 7 tuổi). Có lẽ, hai chàng trai trẻ này có cơ duyên với nhau nên mau thành đôi bạn hòa đờn tri kỉ - tri âm; không những hai niềm đam mê gặp nhau như hai lãng tử, mà còn chung một hướng đi sau này cho đến cuối đời vẫn là nghiệp dĩ… Thế rồi từ đó, Năm Cơ và Bảy Bá tình thâm như huynh đệ, Bảy Bá có “show” là gọi Năm Cơ và ngược lại. Tiếng đờn Tranh - Kìm ngày càng gắn bó, hòa quyện nhau càng lúc nhịp nhàng ăn ý, quăng bắt, chẻ xốc, đan xen, nhường nhau rất có rơ…

Sau đó Bảy Bá và Năm Cơ theo gánh hát được ít lâu, Bảy Bá bị lính Pháp bắt bỏ tù gần hai năm ở Cẩm Giang. Một thời gian sau Năm Cơ về Sài Gòn sống bằng nghề đờn cho nhà hàng, quán nghệ sĩ. Sau khi Bảy Bá ra tù, ông theo gánh Cải lương Việt kịch Năm Châu của ông Nguyễn Thành Châu và bắt đầu sang nghề sáng tác kịch bản Cải lương. Một thời gian sau đó, Bảy Bá và Năm Cơ lại gặp nhau tại Sài Gòn vào những năm cuối của thập kỉ 50 của thế kỉ XX. Như ông bà ta từng nói “có duyên sẽ gặp lại”, và như “Bá Nha ngộ Tử Kỳ”, hai người bắc lại nhịp cầu “đồng hương đồng nghiệp”.

Chuyện buồn làm nên tên tuổi Danh Cầm Năm Cơ
Rồi ở tuổi 23, Năm Cơ lập gia đình với cô thôn nữ cùng xóm, nhưng sớm lâm vào cảnh chia ly. Nhạc sĩ Văn Chức, cũng là người nghiên cứu và truyền dạy đờn - ca cổ nhạc cho biết: "Chính sự gãy gánh tình nghĩa vợ chồng quá sớm đã làm Năm Cơ sớm u uất, biết thế nào là "cay đắng mùi đời" nên ngón đờn của ông từ đó thêm réo rắt, mùi mẫn. Mỗi khi nghe lại tiếng đờn của ông, ta như thoáng thấy nỗi chia ly trong đó".

Sau chuyện tình buồn và người bạn tri kỉ - Bảy Bá bị bỏ tù, Năm Cơ cứ lãng đãng, quẩn quanh trong làng, đờn ca đây đó, vui thú nơi ruộng vườn cùng bè bạn. Ngót hơn 5 năm trôi qua, Năm Cơ quyết chí khăn gói lên Sài Gòn lập nghiệp. Tài sản mang theo "độc" chiếc đờn kìm và bộ đồ "dính da": Chiếc áo sơ mi cũ sờn và cái quần lửng bạc màu. Năm Cơ lang thang đến quán ca nhạc Mỹ Linh trên đường Dumartier (nay là đường Cô Giang, Q.1), nơi có danh ca là Cô Ba Trà Vinh (đồng hương với Năm Cơ). Tiếng đờn mượt mà của Năm Cơ, giọng ca mùi mẫn của cô Ba đã làm bùi tai và nức lòng người mộ điệu. Bên cạnh đó, vì cuộc mưu sinh, Năm Cơ còn đi đờn "sân khấu đất, rạp trời" cho nhóm Tài tử Bảy Bửu đi bán "cao đơn hoàn tán" dạo cho nhà thuốc Đại từ bi.

Mấy thập niên tuổi tên lừng lẫy của "Cặp sóng thần cổ nhạc"
Khi Năm Cơ và Bảy Bá gặp lại nhau thành một liên danh,chính Bảy Bá giới thiệu cho Năm Cơ vào đờn cho Đài Phát thanh Pháp Á những năm đầu 1950, rồi Đài Phát thanh Sài Gòn bên cạnh những: Văn Vĩ (ghi - ta phím lõm), Hai Khuê (Tỳ Bà), Chính Trích (Cò),.v.v..  hai ông vừa đờn chầu cho một số gánh Cải lương lúc đó ở Sài Gòn, vừa đờn cho một vài quán nghệ sĩ như Mỹ Linh, Lệ Liễu… và bắt đầu thu cho đài phát thanh và các hãng dĩa. Lúc này lại có mặt của cô Ba Trà Vinh ở Sài Gòn (theo lời bác Bảy Bá thì cô Ba Trà Vinh lên Sài Gòn sớm hơn bác và Năm Cơ), nên bộ ba của đất Trà Vinh tái hợp càng lúc càng nổi lên tuổi tên lừng lẫy. Bộ ba này rất ăn khách ở đất Sài thành, nhất là các hãng dĩa như Hoành Sơn, Asia, Hồng Hoa, Việt Nam, Continental,… và các đài phát thanh. Bởi vì bộ ba này có nhiều thuận lợi vừa có nhạc sĩ, ca sĩ và soạn giả, trong họ có mối quan hệ liên hoàn nhau và trở thành một hiện tượng độc nhất giai đoạn đó. Lúc đó, Bảy Bá còn là một soạn giả đang viết rất sung sức, bài của ông được nhiều hãng dĩa và đài phát thanh kí contract; có lúc ông làm giám đốc kỹ thuật cho hãng dĩa nữa (biên tập và dàn dựng). Lúc này, Sài Gòn có khá nhiều tên tuổi danh ca và danh cầm, các ban ca kịch nổi lên ở Sài Gòn, nhưng bộ ba ở Trà Vinh là ăn khách hơn. Bởi vì, bộ ba này mỗi người một thế mạnh riêng: Năm Cơ là ngón đờn trẻ đang lên, Kìm và Guitar phím lõm, Bảy Bá đờn Tranh và soạn giả, cô Ba Trà Vinh ca. Ban đầu, hai nhạc sĩ trẻ song tấu cho cô Ba Trà Vinh ca, sau đó có thêm danh cầm Văn Vĩ trẻ hơn, liên danh thành bộ tam danh cầm “Cơ - Bá - Vĩ”. Và, bộ tam của danh cầm này đã để lại trong kho tàng âm nhạc Tài tử - Cải lương nhiều tác phẩm độc đáo, mà cho đến bây giờ vẫn chưa có một ban nhạc nào thay thế nổi.
xxxxnhỏ|BỘ BA TAM HÙNG]]

Vào những năm 1956 - 1958, ông bầu Long thành lập Công ty Cải lương Kim Chung gồm nhiều gánh: Kim Chung 1, 2, 5, 6… Mỗi gánh có lực lượng soạn giả, diễn viên, nhạc sĩ riêng; có lúc thì bầu Long điều phối lực lượng cho thực lực mỗi gánh đồng đều. Nhưng thành phần nhạc sĩ trụ cột số “1” vẫn là bộ ba “Cơ - Bá - Vĩ”. Từ khi bộ ba này hình thành cho đến ngày miền Nam giải phóng (1975) thì chưa có ban nhạc cổ nào có thể sánh kịp; từ Sân khấu Cải lương cho đến các đài phát thanh, truyền hình, các hãng dĩa… Trong bộ ba, Năm Cơ được xem là trụ cột, vì ngón đờn tài hoa của ông, khi ông và Bảy Bá song tấu thì ông đờn Kìm, có lúc ông đờn Guitar phím lõm. Khi bộ tam hình thành (có Văn Vĩ) thì Năm Cơ vẫn đờn Kìm, có lúc đờn Sến.

Ngón đờn đa tài của danh cầm Năm Cơ không chỉ phục vụ cho Sân khấu Cải lương, mà ông còn bồi dưỡng, bổ sung về chuyên môn cho rất nhiều nghệ sĩ tài danh, như nhịp nhàng, hơi điệu, bài bản, hầu hết những nghệ sĩ từng trải qua các gánh Kim Chung; đặc biệt là chấp cánh cho nhiều tên tuổi nghệ sĩ bay lên thành tài danh. Nhiều nghệ sĩ, có người học ông trực tiếp về chuyên môn ca ngâm, có người học gián tiếp qua tập tuồng… Có thể điển hình những nghệ sĩ tên tuổi như: Cô Ba Trà Vinh, Cô Năm Cần Thơ, Cô Năm Sa Đéc, Út Trà Ôn, Hữu Phước, Tấn Tài, Út Bạch Lan, Ngọc Giàu, Thanh Hương, Mỹ Châu, Lệ Thủy, Thanh Kim Huệ, Thanh Sang, Thành Được, Minh Cảnh, Minh Phụng, Minh Vương, Thanh Tuấn...

Nỗi khổ đau khi dính vào "Nàng tiên nâu" và qua đời
Bước sang tuổi 31, Năm Cơ đi thêm bước nữa với một người phụ nữ quê Sa Đéc, Đồng Tháp. Tuy có với nhau 5 người con nhưng theo anh em trong nghề thì cuộc sống gia đình ông vui ít buồn nhiều. Nhưng bi kịch lớn nhất của danh cầm Năm Cơ lại mang tên... "đồng tiền", bi kịch của người chìm đắm bên "nàng tiên nâu". Thời đó, đắm chìm với "nàng tiên nâu" là căn bệnh chung của giới sân khấu Sài Gòn. Khi lên đây lập nghiệp, làm có tiền, cũng như nhiều nghệ sĩ "phong lưu" khác, Năm Cơ lao vào thú vui "lấy tiền mua khói".

Nhạc sĩ Văn Chức bùi ngùi: "Trong khi tri kỷ của ông là chú Bảy Bá thấy mình sai lầm và tự cai thuốc được thì chú Năm Cơ lại cứ nhởn nhơ vui say quên cả đất trời". "Những ngày nằm trên giường bệnh, danh cầm Năm Cơ thường tâm sự với bạn bè thân hữu đến thăm: "Sai lầm lớn nhất đời tôi là vướng vào "nàng tiên nâu". Nó đã "thiêu đốt" không biết bao người nghệ sĩ rồi", nhà nghiên cứu cố nhạc sĩ Nhị Tấn bồi hồi kể.

Năm 1980, "Ông Vua Đàn Kìm" - Năm Cơ qua đời, để lại hàng triệu giọt nước mắt thương tiếc của giới mộ điệu đờn ca tài tử - cải lương lúc bấy giờ, sự ra đi của ông đã để lại một lổ hổng không nhỏ trong nền âm nhạc truyền thống miền Nam Việt Nam.

Danh cầm Năm Cơ giờ đã mãi "yên giấc" bên cạnh người mà ông từng ngưỡng mộ lúc sinh thời là danh cầm Sáu Tửng tại Nghĩa trang Nghệ sĩ quận Gò Vấp nhưng tiếng đờn kìm của ông vẫn vang mãi trong lòng những người mộ điệu.

Đặc điểm âm nhạc
Đối với ngón đờn Năm Cơ dường như ba nhạc cụ: Kìm, Guitar, Sến, ông đờn đều tuyệt vời, riêng đờn Kìm và Sến cho đến bây giờ chưa có một nhạc sĩ nào thay thế nổi. Tiếng đờn ông ba loại nhạc cụ có ba phong cách và âm sắc khác nhau. Ông diễn tấu Guitar phím lõm rất thông thoáng, ngón chạy chữ duyên dáng, âm sắc tươi mượt, láy đờn lạ hơn nhiều nhạc sĩ khác, kể cả kỹ thuật nhấn chữ “xang” của ông mùi mẫn đến nức nở. Đờn Kìm, ngón nhấn của ông càng sắc bén hơn, âm sắc sâu lắng, lúc lại bổng lên tựa như lời tâm sự của ông qua tiếng nhạc - tiếng lòng vậy. Ngón đờn Sến của ông càng duyên dáng hơn, ông chạy ngón không nhiều chữ nhưng âm sắc nghe như mức độ âm thanh dày đặc, tiếng đờn giòn giã, rộn ràng, xôm tụ rất tươi trẻ… Chính vì thế mà ngày trước, đồng nghiệp, khánh thính giả, báo chí âm nhạc và kịch trường tôn tặng ông nhiều danh hiệu như: “Cặp sóng thần trong làng cổ nhạc” (ông và Bảy Bá), “Ba danh cầm bậc nhất Sài Gòn” (Cơ - Bá - Vĩ), “Đệ nhất đờn Sến”, “Đệ nhất đờn Kìm”…

Nói về cái hay trong ngón đờn của Năm Cơ, nhạc sĩ Minh Hữu, một tay kìm cầm có tiếng nhận xét: "Năm Cơ có cách đờn sắp chữ tài tình, chẻ nhịp sắc sảo, quăng bắt lôi cuốn, nhấn nhá sâu lắng. Thâm trầm nhất là chữ "xang" ông nhấn nghe miên man, nức nở. Ông đờn điệu Bắc thì khoan thai, điệu Nam - Oán thì mùi mẫn. Ông và Bảy Bá là một "cặp bài trùng" xưa nay hiếm có. Tiếng đờn của ông như chính cuộc đời của ông vậy".

Tính đãng trí
Theo lời kể của bác Bảy Bá (NSND Viễn Châu), trong cuộc đời của danh cầm Năm Cơ có hai vấn đề khá đặc biệt: một là ông có tính đãng trí, ông sống đất Sài Gòn mấy chục năm mà không nhớ nổi 5 - 7 tên đường phố; học trò chính thức và không chính thức có đến hàng trăm người, nhưng ông không nhớ tên quá 5 người; các thể điệu nhạc Tài tử và Cải lương ông cũng không nhớ tên quá 5 điệu, ai đờn bản gì nghe “rao” hoặc vô đầu là ông đờn theo không sai một li, âm sắc huyền ngoặc, láy chữ kiệt xuất… Hai là các nhạc cụ của ông thì cây đờn Sến là nhạc cụ cũ và xấu nhất, cây đờn rất đơn sơ, có thể nói là cây đờn xấu nhất trong các cây đờn Sến, nhưng khi ông đờn thì tiếng kêu (âm thanh) của nó tuyệt vời, không có một cây đờn nào qua được. Có thể nói, ông là một bậc danh cầm kì tài; phải chăng cuộc đời cũng có những kì dị khác người…

Tác phẩm

Các tác phẩm để đời của "Vua đàn Kìm - đàn Sến" cho các giới mộ điệu âm nhạc cổ truyền miền Nam Việt Nam
Để nên "tư thế" một thời của ông phải kể đến việc thu âm đĩa nhựa. Nói về tiếng đờn kìm độc chiếc của Năm Cơ đờn cho Cô Ba Trà Vinh ca 20 câu vọng cổ "Nợ nước tình nhà" trên mặt đĩa Hoành Sơn, cố nhạc sĩ Nhị Tấn cho biết: "Thầy Năm Mạnh, chủ hãng đĩa Asia nghe Năm Cơ đờn kìm cho Cô Ba Trà Vinh ca liền mời ông về đờn chính cho hãng mình. Rồi lần lượt các hãng đĩa, gánh hát mời ông về cộng tác như: Hoa Sen, Kim Chung, Bầu Thắng, Hồng Hoa...".

Những "tuyệt phẩm Cơ - Bá", đờn kìm của ông cùng Bảy Bá đờn tranh "tung hoành" ở hai hãng Hoành Sơn và Asia trong một thời gian dài đã làm giới mộ điệu phải tôn đôi bạn "tâm giao" (vốn là đồng hương Trà Vinh) này là "Cặp sóng thần cổ nhạc". Người mộ điệu không thể nào quên "Tình anh bán chiếu", một xuất phẩm của Bảy Bá do "Đệ nhất danh ca" Út Trà Ôn thể hiện với tiếng đờn không ai khác ngoài cặp danh cầm Cơ - Bá. Rồi sau cùng Văn Vĩ đờn ghi-ta phím lõm tạo nên bộ ba Cơ - Bá - Vĩ "bất tử".

Một số tác phẩm của danh cầm Năm Cơ cùng với Đệ Nhất Danh Cầm Văn Vĩ và một số nhạc sĩ, nghệ sĩ khác.

Tham khảo

 https://m.nguoiduatin.vn/chuyen-doi-buon-cua-quan-tu-cam-lay-lung-nam-bo-a27081.html
 https://sankhau.com.vn/news/nguoi-xua--chuyen-cu-bo-ba-de-nhat-o-tra-vinh.aspx

Liên kết ngoài

 Độc tấu đàn sến - do NS. Năm Cơ thực hiện https://www.youtube.com/watch?v=7-DFuRVnrlQ
Vọng Cổ để đời - Bảy Bá Văn Vĩ Năm Cơ | vọng cổ trước 1975:https://www.youtube.com/watch?v=_5y7okxxDLc
 HÒA TẤU CỔ NHẠC - Văn Vĩ - Năm Cơ - Bảy Bá - Truoc 1975 https://www.youtube.com/watch?v=xg0iAvNB2mc
 Hòa Tấu & Độc tấu Cổ Nhạc Cải Lương - Bảy Bá, Năm Cơ, Văn Vĩ, Ngọc Sáu và Hai Thơm https://www.youtube.com/watch?v=Y4t29IVkVRw
 Hòa tấu Trăng Thu Dạ Khúc, vọng cổ 1.3, xế xảng. Do Năm Cơ, Văn Vĩ, Hai Thơm https://www.youtube.com/watch?v=h6AHYyojlyE
 Đĩa hát pre75 Năm Cơ độc tấu đàn Kìm 6 câu vọng cổ https://www.youtube.com/watch?v=j31ctVmsmK4
 Tứ Đại Oán lớp xang vắn qua hồi thủ. Năm Cơ, Chín Trích, Văn Vĩ: https://www.youtube.com/watch?v=1YHhuUt3oDw

Nhạc sĩ Việt Nam
Sinh năm 1919
Mất năm 1980
Người Trà Vinh
Nghệ sĩ đa nhạc cụ

Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Nghệ sĩ cải lương


title: Thái Thu Xương

text:
Thái Thu Xương (sinh năm 1975) là chính trị gia người Việt Nam. Bà hiện là Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV, nhiệm kì 2021-2026 thuộc đoàn Đại biểu Quốc hội  tỉnh Hậu Giang

Tham khảo


title: Haha (nghệ sĩ)

text:
Ha Dong-hoon (; sinh ngày 20 tháng 8 năm 1979), nổi tiếng hơn với nghệ danh Haha () là ca sĩ, diễn viên, dẫn chương trình và nghệ sĩ hài người Hàn Quốc nhưng sinh ra ở Đức. Anh được biết đến rộng rãi thông qua sitcom Nonstop và 2 chương trình tạp kĩ Thử thách cực đại (MBC) và Running Man (SBS).

Tiểu sử
Ha Dong-hoon sinh ngày 20 tháng 8 năm 1979 tại Berlin, Đức và chuyển đến Seoul, Hàn Quốc khi còn là một đứa trẻ. Cha mẹ anh đều là người Hàn Quốc và anh có một chị gái Ha Juri (Hangul: 하쥬리), một nghệ sĩ piano. Ha Dong-hoon tốt nghiệp Đại học Daejin, lấy bằng Thạc sĩ về Kịch nghệ và Mỹ thuật.

Sự nghiệp

2000-2008: Ra mắt và trở nên nổi tiếng
Anh trở thành thực tập sinh cho Seoul Records and ra mắt với tư cách ca sĩ và rapper năm 2001 với ban nhạc nam Jikiri. Dù quảng cáo rầm rộ nhưng Jikiri vẫn thất bại và nhanh chóng tan rã.

Năm 2002, Haha cùng dẫn chương trình What's Up YO! với MC Mong và Jerome To. 3 người sau đó được gọi là "What's Up Trio" (tạm dịch: Bộ ba What's Up) vì tình bạn bè khăng khít của họ trên TV. Haha tiếp tục là thành viên chính thức sitcom Nonstop mùa 3, 1 sitcom nói về cuộc sống của 1 nhóm sinh viên đại học. Haha tiếp tục tham gia đến năm 2003 và điều này giúp anh được công nhận kĩ năng diễn xuất và hài kịch. Sau đó Haha trở thành nhà sản xuất và dẫn chương trình cho radio show của mình cùng MC Mong, gọi là Haha và Mong's Journey (tạm dịch: Chuyến đi của Haha và Mong) năm 2004 thuộc SBS Power FM.

Sau khi rời Nonstop, Haha dành 2 năm thu âm album đầu tay của mình tên "The Beautiful Rhyme Diary" cùng ca sĩ Taw. Album được xuấ bản ngày 18/2/2005 cùng đĩa đơn đầu tay "Love Song" nhưng không thành công. Cuối cùng Ha được mời tham gia X-man ngày 22/5/2005 và trở nên nổi tiếng vì bắt chước Kim Jong-kook. Sự nổi tiếng nhanh chóng giúp Haha trở thành khách mời thường xuyên trên X-man, một trong những show nổi nhất thời điểm đó.

Cũng nhờ vào sự nổi tiếng đó mà Ha được thêm vào dàn cast Thử thách cực đại (MBC) tháng12 năm 2005 khi một phần format của chương trình thay đổi theo ý của PD mới, Kim Tae-ho. Vào mùa 3 năm 2006, nội dung và format của chương trình thực tế tạp kĩ này được đón nhận và được nhiều chương trình sau này học hỏi theo. Từ ngày 2 tháng 12, 2006, chương trình nhận được rating cao nhất vào khung giờ vàng tối thứ 7. Trong tập cuối cùng của Haha trước khi thực hiện nghĩa vụ quân sự, Ha đã biểu diễn tại buổi hòa nhạc được các thành viên khác bí mật tổ chức cho mình ở Công viên Yeouido.

Ha cũng quay trở lại làm khách mời trên mùa 6 (mùa cuối) của Nonstop năm 2006. Năm 2007, Ha tung ra đĩa đơn thứ 2, "you're my destiny" dựa theo "stand by me" của Ben E.King. Haha sau đó tham gia dẫn chương trình Happy Shares Company đến tháng 2 năm 2008.

2008–nay: Nghĩa vụ quân sự, Running Man, và tiếp tục sự nghiệp âm nhạc
Tháng 2 năm 2008, Haha tạm thời dời Thử thách cực đại để phục vụ quân đội. Trước đó có tin nói anh định trốn tránh nghĩa vụ nhưng sau đó được xác minh là tin giả và Haha chỉ hoãn lại một thời gian. Trong thời gian đi lính, anh hợp tác với nhóm nhạc mới Davichi trong bài "love and war" của họ. Sau 24 tháng phục vụ quân ngũ, Haha xuất ngũ ngày 11 tháng 3, 2010.

Haha tiếp tục quay lại chương trình Thử thách cực đại theo ý muốn của các thành viên Yoo Jae-suk và Noh Hong-chul. Anh cũng là khách mời thường xuyên trên talk show Come to Play của Yoo Jae-suk và cùng chủ trì Haha-Mong Show với MC Mong cho đến khi MC Mong bị cáo buộc trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Từ 2010, Haha là thành viên chính thức của chương trình thực tế Running Man. Ngày 30 tháng 12, 2011, Haha nhận giải "best entertainer" trong lễ Trao giải SBS 2011 nhờ cống hiến của mình trong show này và trình diễn ca khúc Rosa của mình trên sân khấu.

Năm 2012, Haha tiếp tục sự nghiệp âm nhạc của mình, hợp tác cùng Skull tạo ra mini-album "Skull & Haha Ya Man". Cả hai biểu hiện bài "Busan Vacance" trong album ở một vài chương trình ca nhạc trên TV, và Haha cũng thể hiện nó cùng các thành viên Running Man khi họp fan. Năm 2012, Haha cùng Gary, một thành viên Running Man khác xuất hiện trên bài "Words I Want To Say To You" trong album đánh dấu sự trở lại của Jong-kook "Volume 7 - Journey Home".

Năm 2014, Haha và Kim Jong-kook thành lập ban nhạc song ca, Running Man Brothers, và lưu diễn ở Mỹ vào tháng 7 và tháng 12.

Năm 2019, Haha tiếp tục tham gia chương trình Running Man, anh và các thành viên của Running Man ra mắt album ca nhạc kỉ niệm 9 năm hoạt động của chương trình.

Đời tư
Ngày 15 tháng 8 năm 2012, có thông báo rằng Haha sẽ kết hôn với ca sĩ Hàn Quốc Byul. Cặp đôi làm đám cưới ngày 30 tháng 11 cùng năm. và chào đón cậu con trai đầu lòng, Ha Dream ngày 9 tháng 7 năm 2013. Ngày 22 tháng 3 năm 2017, cậu con trai thứ hai Ha Soul ra đời. Và ngày 15 tháng 7 năm 2019, nàng công chúa Ha Song ra đời.

Sự nghiệp ca hát

Album

Album hợp tác

Đĩa đơn

MV tham gia

Phim ảnh

Điện ảnh

Truyền hình

Chương trình tạp kĩ thực tế

Góp mặt trong video âm nhạc
 2011 LeeSsang - "Kyuksantawoo" (격산타우)
 2013 PSY (싸이) - "Gentleman" (cùng các thành viên trong Thử thách cực đại)
 2014 Park Ji Yoon - "Beep"
 2014 Jinusean - "Tell me one more time" cùng với Yoo Jae-suk

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Haha trên Instagram
Haha trêm TikTok
Haha trên YouTube

Nam ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21
Nam diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Sinh năm 1979
Nhân vật còn sống
Vũ công Hàn Quốc
Nam diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Người dẫn chương trình truyền hình Hàn Quốc
Nam diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21


title: Collegium Nobilium (Warszawa)

text:
Collegium Nobilium là một trường trung học nội trú ưu tú dành cho con trai của các ông trùm và quý ông giàu có (szlachta), được thành lập năm 1740 tại Warsaw bởi Stanisław Konarski và được điều hành bởi các tu sĩ Piarist. Trường tồn tại đến năm 1832 và là một trong những tiền thân của Đại học Warsaw. Ban đầu nó được gọi là Collegium Novum, nhưng tên của nó đã được thay đổi vào mùa thu năm 1741. Nó hoạt động trong một tòa nhà trên đường Dluga của thủ đô Warsaw. Sau đó, nó đã được chuyển đến quận Zoliborz.

Mục tiêu của Collegium Nobilium là giáo dục giới tinh hoa trong tương lai của Cộng đồng Ba Lan - Litva và chuẩn bị cho họ công cuộc cải cách đất nước (xem thêm Great Sejm, Hiến pháp ngày 3 tháng 5 năm 1791). Nơi đây có tám lớp, nhưng giáo dục kéo dài tám năm, và ở lớp II, IV và V, chương trình học kéo dài hai năm. Trường có một giáo trình hiện đại; nó tập trung vào khoa học tự nhiên, toán học, triết học và ngôn ngữ hiện đại, và ít áp lực hơn đối với các ngôn ngữ Latinh và Hy Lạp. Stanislaw Konarski chọn các giáo viên được giáo dục với bằng cấp giỏi, giới thiệu các khóa học về lịch sử, luật, kinh tế và khoa học.

Khuôn viên của Collegium Nobilium gần như đã bị phá hủy hoàn toàn trong cuộc nổi dậy Warsaw. Nó đã được xây dựng lại sau chiến tranh, cùng với mặt tiền cổ điển của nó.

Trường học

 Được thành lập bởi Theatines
 Warsaw (Collegium Varsoviense) năm 1737
 Được thành lập bởi Piarists
 Warsaw, bởi Stanisław Konarski vào năm 1740
 Wilno
 Lwów
 Được thành lập bởi Dòng Tên
 Lwów năm 1749
 Wilno
 Warsaw
 Poznań
 Ostrog
 Dầu mỡ

Cựu học sinh đáng chú ý

 Tadeusz Rejtan
 La Mã bỏ qua Potocki
 Stanisław Kostka Potocki
 Zenon Kazimierz Wysłouch

Xem thêm

 Szkoła Rycerska

Tham khảo

Chấm dứt năm 1832
Trường học Ba Lan


title: Aspilatopsis tenoris

text:
Aspilatopsis tenoris là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Aspilatopsis


title: Annaphila astrologa

text:
Annaphila astrologa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Annaphila


title: Giải quần vợt vô địch quốc gia Úc 1927 - Đơn nữ

text:
Hạt giống số 1 Esna Boyd đánh bại Sylvia Harper 5–7, 6–1, 6–2, trong trận chung kết để giành chức vô địch Đơn nữ tại Giải quần vợt vô địch quốc gia Úc 1927.

Hạt giống
Các tay vợt xếp hạt giống được liệt kê bên dưới. Esna Boyd là nhà vô địch; các tay vợt khác biểu thị vòng mà họ bị loại.

 Esna Boyd (Vô địch)
 Daphne Akhurst (Vòng hai)
 Sylvia Harper (Chung kết)
 Louie Bickerton (Bán kết)
 Gladys Toyne (Vòng hai)
 Marjorie Cox (Tứ kết)
 Kathleen Le Messurier (Tứ kết)
 Minnie Richardson (Vòng hai)

Kết quả

=Chú thích
=
 Q = Vòng loại
 WC = Đặc cách
 LL = Thua cuộc may mắn
 r. = bỏ cuộc trong giải đấu

Chung kết

Earlier Rounds

Nhánh 1

Nhánh 2

Ghi chú
 Weston vs. De Bavay: some sources give 6–3, 3–6, 6–4.
 Cox vs. Anthony: some sources give 3–6, 6–3, 6–3.

Liên kết ngoài

  Source for seedings

Giải quần vợt vô địch quốc gia Úc - Đơn nữ
Đơn
Thể thao nữ Úc năm 1927


title: Luma holoxantha

text:
Luma holoxantha là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Luma (Crambidae)


title: Kính ngắm PU

text:
Kính ngắm PU (Tiếng Nga: ПУ, прицел укороченный, "kính ngắm cắt ngắn", bản tối ưu hóa của kính ngắm PE) là một loại kính ngắm quang học dành cho súng bắn tỉa do Liên Xô sản xuất trước Thế chiến thứ hai, lắp đặt rộng rãi trên Mosin–Nagant (K44) và SVT-40. Kính có khả năng phóng đại 3,5 lần. Tầm hiệu quả của kính là 1300m. Kính có thước ngắm đơn giản, chỉ gồm 2 thanh ngang và 1 thanh đứng giúp xạ thủ căn tầm mục tiêu, ước chừng độ lệch ở khoảng cách xa.

Súng bắn tỉa Mosin hay SVT-40 trang bị kính ngắm PU hoặc PE đã tham gia hầu hết các cuộc chiến tranh từ Thế chiến thứ hai, Chiến tranh Triều Tiên, Chiến tranh Việt Nam và cả Khủng hoảng Ukraine 2014. Với đặc điểm đơn giản, dễ sử dụng, độ chính xác tương đối, chúng được ưa chuộng bởi nhiều lực lượng quân đội và du kích. Ở Liên Xô, các súng Mosin trang bị kính PU đã được thay thế bằng các súng bắn tỉa Dragunov SVD trang bị kính PSO-1 có độ chính xác cao hơn.

Ảnh

Xem thêm
Brief overview

Tham khảo

Vũ khí Liên Xô
Thấu kính
Phụ kiện súng


title: Chủ tịch nước Việt Nam (định hướng)

text:
Chủ tịch nước Việt Nam có thể là:
Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (danh sách có trong bài)
Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (danh sách có trong bài)
Chế định Chủ tịch nước Việt Nam


title: Quan hệ Brunei – Hoa Kỳ

text:
Mối quan hệ giữa Brunei và Hoa Kỳ bắt đầu từ thế kỷ 19. Vào ngày 6 tháng 4 năm 1845 ,USS Constitution đã đến Brunei.,Hai nước đã ký kết Hiệp ước Hòa bình.Hoa Kỳ duy trì một lãnh sự quán tại Brunei từ năm 1865 đến năm 1867.

Chuyến thăm ngoại giao
Năm 2013, Tổng thống Barack Obama sẽ đến thăm Brunei để dự Hội nghị cấp cao ASEAN, tuy nhiên do Khủng hoảng ngân sách Hoa Kỳ 2013, Ngoại trưởng John Kerry đã thay thế Obama.

Vài tháng sau, Quốc vương Brunei có chuyến thăm cấp nhà nước tới Hoa Kỳ và gặp Obama..

Lịch sử
Hoa Kỳ công nhận sự độc lập hoàn toàn của Brunei Darussalam khỏi Vương quốc Anh vào ngày 1 tháng 1 năm 1984 và mở đại sứ quán tại Bandar Seri Begawan vào ngày đó. Brunei mở đại sứ quán tại Washington, D.C. vào tháng 3 năm 1984. Các lực lượng vũ trang của Brunei tham gia vào các cuộc tập trận chung, các chương trình huấn luyện và các hoạt động hợp tác quân sự khác với Mỹ. Quốc vương Brunei thăm Washington vào tháng 12 năm 2002.

Các quan chức chính của Đại sứ quán Hoa Kỳ

 Đại sứ: Chargé d'Affaires Emily M. Fleckner
 Phó trưởng phái đoàn: Mark S. Dieker
 Trưởng phòng Chính trị / Kinh tế / Lãnh sự: Fausto DeGuzman
 Cán bộ phụ trách vấn đề công: Edward Findlay
 Cán bộ quản lý: Shiraz Wahaj

Các cơ quan ngoại giao
Đại sứ quán Hoa Kỳ đặt tại Bandar Seri Begawan.

Đại sứ quán Brunei tại Washington, D.C. là cơ quan đại diện ngoại giao của Brunei tại Hoa Kỳ.

Tham khảo

Quan hệ song phương của Hoa Kỳ
Quan hệ song phương của Brunei
Quan hệ Brunei-Hoa Kỳ


title: Zingiber magang

text:
Zingiber magang là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Lý Ngọc Sâm và Jana Leong-Škorničková miêu tả khoa học đầu tiên năm 2021. Tên thông thường trong tiếng của người Kinh khu vực này là magang, còn trong ngôn ngữ của các dân tộc Co, Cà Dong và H'rê là pagieng hay pagang.

Mẫu định danh
Mẫu định danh: Lý Ngọc Sâm, Trương Bá Vương, Cao Ngọc Giang, Lý-1327; thu thập ngày 7 tháng 8 năm 2019, cao độ 962 m, tọa độ , suối Cao, phân khu 451 rừng bảo tồn Tây Ba Tơ, xã Ba Nam, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam. Mẫu holotype lưu giữ tại Viện Sinh học Nhiệt đới ở TP. Hồ Chí Minh (VNM), các mẫu isotype lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Pháp (P), Vườn Thực vật Singapore (SING).

Từ nguyên
Tính từ định danh magang lấy theo tên gọi địa phương của người Kinh sống trong khu vực thu thập mẫu định danh trong tỉnh Quảng Ngãi.

Phân bố
Loài này là đặc hữu các tỉnh Quảng Ngãi và Kon Tum, miền trung Việt Nam. Môi trường sống là ven suối cũng như các khu vực ẩm ướt và râm mát của rừng lá rộng nhiệt đới nguyên sinh và thứ sinh ở cao độ 850–1.230 m.

Phân loại
Z. magang được xếp trong tổ Cryptanthium.

Mô tả
Cây thảo thân rễ cao 15–40 cm, mọc thành các cụm nhỏ lỏng lẻo, mỗi cụm 2–7 chồi lá. Thân rễ phân nhánh lỏng lẻo, đường kính 0,8–1,1 cm, vỏ màu nâu sáng, ruột màu ánh vàng, thơm nhẹ, phủ một lớp vảy hình tam giác, màu nâu sáng, nhẵn nhụi, dài 2–3 cm, sớm phân hủy; các củ hình thành ở cuối rễ, hình gần cầu đến hình elipxoit, 1,4–2 × 0,5–1,2 cm, vỏ màu nâu nhạt, ruột màu trắng kem. Các chồi lá cách nhau 2–6 cm, phồng ở gốc với đường kính ~2 cm, mỗi chồi gồm 3–5 lá khi trưởng thành, nằm ở phần đỉnh của thân giả; bẹ không phiến lá 3–4, dài 2,5–18 cm, có sọc dọc khó thấy, màu xanh lục sáng, các bẹ ngoài màu ánh đỏ ở gốc, nhẵn nhụi; bẹ lá có sọc dọc khó thấy, màu xanh lục sáng, nhẵn nhụi; lưỡi bẹ 2 thùy, dài 2–5 mm, màu xanh lục sáng, nhẵn nhụi hoặc thưa lông tơ mịn, đỉnh nhọn, mép màu nâu gỉ sắt; cuống lá dài 3–7,7(–10,5) cm, màu xanh lục sáng, gối không dễ thấy, nằm ở đáy cuống lá, màu xanh lục, hơi có lông tơ đến sau trở thành nhẵn nhụi; phiến lá hình elip rộng, (12,5–)19,5–26,5(–31,4) × (6,5–)8,5–13(–16) cm, dạng da, uốn nếp yếu, mặt gần trục màu xanh lục sẫm, bóng, nhẵn nhụi, mặt xa trục màu xanh lục sáng, nửa mờ xỉn, nhẵn nhụi, đỉnh thon nhỏ dần tới nhọn thon, đáy tù với các mép giống như cánh hẹp trải rộng dần dần dọc theo cuống lá/gối. Cụm hoa 1–2, mọc ở gần gốc thân giả, dài 15–26 cm, với 1–2 hoa nở cùng một lúc; cuống cụm hoa chìm trong lòng đất một phần hoặc toàn bộ, dài 5–11 cm, đường kính 0,4–0,5 cm, với  5–10 lá bắc bao che phủ, lá bắc hình tam giác rộng-hình trứng  ở đáy, hình trứng ở xa, màu trắng với ánh đỏ, mặt ngoài thưa lông tơ; cành hoa bông thóc hình trứng hẹp đến thuôn dài, 7 –14 × 1,8–2,5 cm, gồm tới 15 lá bắc sinh sản xếp lợp chặt, mỗi lá bắc đỡ 1 hoa; lá bắc hình trứng hẹp, 3,5–4,5 × 1–1,9 cm (hẹp dần về phía đỉnh cụm hoa), lá bắc sát gốc màu xanh lục ở phần đáy phần còn lại với nhiều ánh màu đỏ đến tía, đỉnh của các lá bắc phía trên màu ánh xanh lục, mặt ngoài rậm lông tơ, mặt trong nhẵn nhụi, mép thẳng (không gợn sóng), có lông tơ, đỉnh nhọn hẹp; lá bắc con hình trứng hẹp, 2,6–3,2 × 1,5–2 cm, màu ánh xanh lục, đôi khi với ánh tía ở đỉnh, mặt ngoài thưa lông tơ, mặt trong nhẵn nhụi, đỉnh nhọn. Hoa thò ra từ lá bắc, dài 6,2–7,5 cm; đài hoa hình ống, ôm lấy ống tràng ở đáy, dài 1–1,1 cm, màu trắng, mặt ngoài có lông tơ mịn, với vết chẻ một bên dài 4,5–5,5 mm, đỉnh 3 răng tù (khoảng 2 × 2 mm); ống tràng dài 3,3–3,7 cm, hình trụ hẹp, hơi nở rộng ở phần xa (đường kính đến khoảng 3,5 mm), màu trắng, mặt ngoài nhẵn nhụi, mặt trong với ít lông gần họng; thùy tràng lưng hình tam giác-hình trứng, 2,2–2,4 × 0,75–0,8 cm, màu trắng kem với các gân nửa trong mờ, nhẵn nhụi, đỉnh nhọn hẹp với mấu nhọn ngắn dài ~1,5 mm; các thùy tràng bên hình tam giác hẹp-hình trứng, 2,1–2,2 × 0,4–0,5 cm, màu trắng kem với các gân nửa trong mờ, nhẵn nhụi, đỉnh nhọn hẹp; cánh môi hình trứng ngược, 2,3–2,5 × 1,5–1,6 cm (ở điểm rộng nhất gần giữa cánh môi, rộng 1,85–2,1 cm khi bao gồm các nhị lép bên), màu trắng kem ở 1/3 đáy, phần xa màu tía sẫm đến tía-tím ở tâm, chuyển dần sang màu tía nhạt hoặc gần như trắng, mép hơi uốn ngược, nhẵn nhụi, đỉnh chẻ đôi, với vết chẻ dài 5–6 mm; nhị lép bên hình trứng, 1,5–1,6 × 0,3–0,45 mm, màu trắng kem đến vàng rất nhạt với các gân nửa trong mờ, hợp sinh với cánh môi đến 1/2–1/3 chiều dài, nhẵn nhụi, đỉnh thuôn tròn đến tù; nhị dài 1,9–2 cm; chỉ nhị dài ~1 mm, rộng 2–2,5 mm, màu trắng kem, nhẵn nhụi; bao phấn dài 1,15–1,2 cm (mào không kéo thẳng), rộng 3,5–4 mm, mô liên kết màu trắng kem đến vàng nhạt, nhẵn nhụi, mô vỏ bao phấn dài 1–1,1 cm, nứt dọc theo toàn bộ chiều dài, phấn hoa màu trắng kem, hình elip; mào bao phấn 0,95–1,1 cm (kéo thẳng), màu kem với ánh hồng đến đỏ-tía về phía đỉnh, nhẵn nhụi. Tuyến trên bầu 2, hình dùi, dài 5–5,5 mm, đường kính ~0,5 mm ở đáy, màu kem đôi khi với ánh hơi tía. Bầu nhụy hình trụ, 4–5,2 × 3–3,5 mm, màu ánh xanh lục nhạt đến trắng kem với ánh tía, có lông tơ, 3 ngăn, noãn đính trụ; vòi nhụy màu trắng, nhẵn nhụi; đầu nhụy hơi dày hơn vòi nhụy, màu trắng, lỗ nhỏ có lông rung. Quả nang (chưa thuần thục) hình trứng, 3 góc tù hủy vách, 2,2–2,6 × 0,8–1,1 cm, màu trắng kem với các đường dọc màu ánh đỏ dọc các mảnh vỏ, nhẵn nhụi, đỉnh với đài hoa bền. Hạt (chưa thuần thục) 4–6 mỗi ngăn, thuôn dài, 8–9,5 × 3,5–4 mm, màu trắng; áo hạt giống như túi, có viền/xé rách không đều ở đỉnh, màu trắng, bao phủ gần như toàn bộ hạt. Ra hoa tháng 6-8, tạo quả được quan sát vào tháng 8-9, nhưng có lẽ kéo dài đến tháng 10.

Z. magang khá khác biệt với các họ hàng của nó bởi sự kết hợp của các chồi lá chỉ gồm 3–5 lá có cuống rõ nét với phiến lá hơi dạng da bóng và uốn nếp yếu, và các cụm hoa với phần gốc của các lá bắc sát gốc lồi và hơi phồng lên làm cho nó có hình dạng hơi giống vết phồng. Chồi lá chỉ gồm một vài lá có thể được xem là hơi giống với Z. monophyllum và Z. ellipticum (tổ Pleuranthesis), tuy nhiên cả hai loài này đều có các chồi lá lớn hơn nhiều gồm 1-3 lá, và quan trọng hơn là cụm hoa của chúng thò ra từ giữa thân giả xuyên qua các bẹ lá.

Sử dụng
Thân rễ của loài này được thu hái, nghiền nát để đắp vào vết thương hay bó khi gãy xương.

Chú thích

M
Thực vật được mô tả năm 2021
Thực vật Việt Nam


title: Saotis brevispina

text:
Saotis brevispina là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Saotis


title: Kính thiên văn vũ trụ tia gamma Fermi

text:
Kính thiên văn vũ trụ tia gamma Fermi, Fermi Gamma-ray Space Telescope (FGST), trước đây gọi là Gamma-ray Large Area Space Telescope (GLAST), là một đài thiên văn không gian đang được sử dụng để thực hiện các quan sát thiên văn học tia gamma từ quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Thiết bị chính của nó là Large Area Telescope (LAT), để cho những nhà thiên văn học quan sát toàn bộ bầu trời nhằm nghiên cứu khảo sát hiện tượng vật lý thiên văn và vũ trụ vật lý như nhân thiên hà hoạt động, pulsar, các nguồn năng lượng cao khác và vật chất tối. Một thiết bị trên tàu Fermi, tia Gamma-ray Burst Monitor (GBM; tên cũ GLAST Burst Monitor), được sử dụng để nghiên cứu các chớp gamma.

Fermi đặt tên theo Enrico Fermi (1901-1954) đã được phóng lên quỹ đạo vào ngày 11 tháng 6 năm 2008, vào lúc 16:05 UTC trên một tên lửa Delta II 7920-H. Nhiệm vụ này là một liên doanh giữa NASA, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, và các cơ quan chính phủ ở Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Thụy Điển.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Fermi website at NASA.gov
 Fermi website by NASA's Goddard Space Flight Center
 Fermi website at Sonoma.edu
 Large Area Telescope website at Stanford.edu
 Large Area Telescope publications
 Gamma-ray Burst Monitor website by NASA's Marshall Space Flight Center
 Gamma-ray Burst Monitor publications

Vật lý thiên văn
Đài thiên văn không gian


title: Plagiotremus rhinorhynchos

text:
Plagiotremus rhinorhynchos là một loài cá tìm thấy trong các rạn san hô ở Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Loài này đạt đến chiều dài 12 cm.

Chú thích

Tham khảo

 Fenner, Robert M.: The Conscientious Marine Aquarist. Neptune City, Nueva Jersey, Estados Unidos: T.F.H. Publications, 2001.
 Helfman, G., B. Collette y D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts, Estados Unidos, 1997.
 Hoese, D.F. 1986:. A M.M. Smith y P.C. Heemstra (eds.) Smiths' sea fishes. Springer-Verlag, Berlín, Alemania.
 Maugé, L.A. 1986. A J. Daget, J.-P. Gosse y D.F.E. Thys van den Audenaerde (eds.) Check-list of the freshwater fishes of Africa (CLOFFA). ISNB Bruselas; MRAC, Tervuren, Flandes; y ORSTOM, París, Francia. Vol. 2.
 Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. edición, Upper Saddle River, Nueva Jersey, Estados Unidos: Prentice-Hall. Año 2000.
 Nelson, J.: Fishes of the World, 3a. edición. Nueva York, Estados Unidos: John Wiley and Sons. Año 1994.
 Wheeler, A.: The World Encyclopedia of Fishes, 2a. edición, Londres: Macdonald. Año 1985.
 AQUATAB

R
Động vật được mô tả năm 1852
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương


title: Amazonides nigroides

text:
Amazonides nigroides là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Amazonides


title: Nephodia flavipectus

text:
Nephodia flavipectus là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nephodia


title: Malawi tại Thế vận hội

text:
Malawi đã tham dự 10 kỳ Thế vận hội Mùa hè và chưa từng tham gia Thế vận hội Mùa đông. Malawi tẩy chay các kỳ Olympic Mùa hè năm 1976 và 1980.

Quốc gia này chưa có huy chương Thế vận hội.

Bảng huy chương

Huy chương tại các kỳ Thế vận hội Mùa hè

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thế vận hội


Ngày Quốc tế chống sử dụng Binh sĩ Trẻ em (International Day against the Use of Child Soldiers) hay còn gọi là Ngày tay đỏ (Red Hand Day) ngày 12 tháng 2 mỗi năm, là một ngày lễ kỷ niệm hàng năm mà lời thỉnh cầu được gửi đến các nhà lãnh đạo chính trị và các sự kiện được tổ chức trên toàn thế giới để thu hút sự chú ý đến số phận của những binh sĩ trẻ em, trẻ em bị buộc phải phục vụ như những người lính trong chiến tranh và các cuộc xung đột vũ trang. Mục đích của ngày này là để kêu gọi hành động chống lại thực tế hiện trạng này, và hỗ trợ cho trẻ em bị ảnh hưởng bởi nó. Trẻ em đã bị trưng dụng nhiều lần như những người lính trong những năm gần đây bao gồm cả các cuộc xung đột vũ trang tại nước Cộng hòa Dân chủ Congo, Rwanda, Uganda, Sudan, Bờ Biển Ngà, Myanmar, Philippines, Colombia, và Palestine. Ước tính về số lượng trẻ em tham gia vào các cuộc xung đột vũ trang trên thế giới cho thấy không có sự thay đổi giữa năm 2006 và năm 2009. Việc phục viên và hội nhập xã hội sau cuộc chiến cho người lính trẻ em trở về với cộng đồng của họ được xem là không đủ hay là không tồn tại.

Ngày Quốc tế chống sử dụng Binh sĩ Trẻ em được khởi xướng vào năm 2002 khi "Nghị định thư không bắt buộc của Công ước về Quyền trẻ em về sự tham gia của trẻ em trong xung đột vũ trang"  (Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the Involvement of Children in Armed Conflict) có hiệu lực vào ngày 12 tháng 2 năm 2002. Biên bản này đã được thông qua bởi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 5 năm 2000 và hiện nay đã có chữ ký của hơn 100 quốc gia khác nhau.

Một số tổ chức quốc tế đang hoạt động chống lại việc sử dụng trẻ em làm binh sĩ, như là Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Tổ chức Ân xá Quốc tế, Terre des Hommes hoặc Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế. Công việc của các tổ chức này có thể được tổng hợp bởi các chữ viết tắt DDR: Disarmament - Giải trừ quân bị, Demobilization - xuất ngũ, Reintegration - tái hòa nhập xã hội.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Red Hand Day - official website
 Red Hand Day - Facebook
 On International Day, UN demands end to use of child soldiers in conflict, Office of the Special Representative of the Secretary-General for Children and Armed Conflict
 Red Hand Day 2009  - press release photos
 Red Hand Day on Do Something
 Coalition to Stop the Use of Child Soldiers

Xã hội học quân sự
Quyền trẻ em
Trẻ em
Ngày nhận thức
Thiếu nhi trong chiến tranh


title: Pancrustacea

text:
Pancrustacea là một nhánh bao gồm tất cả côn trùng sáu chân.

Tham khảo

Lớp Côn trùng
Pancrustacea