title: Quỹ đạo của Mặt Trăng

text:
Mặt Trăng quay quanh Trái Đất theo hướng cùng chiều với chiều quay Trái Đất và hoàn thành một chu kỳ quỹ đạo khi so sánh với các ngôi sao cố định trong khoảng 27,3225 ngày (một tháng thiên văn) và một chu kỳ khi so sánh với Mặt Trời trong khoảng 29,5300 ngày (một tháng giao hội). Trái Đất và Mặt Trăng quay quanh khối tâm hệ thiên thể của chúng (trung tâm khối lượng chung), nằm cách trung tâm Trái Đất khoảng 4.670 km (khoảng 2.900 dặm) (khoảng 73% bán kính Trái Đất), tạo thành một hệ vệ tinh gọi là hệ Trái Đất–Mặt Trăng. Trung bình, khoảng cách đến Mặt Trăng là khoảng 385.000 km (239.000 dặm) từ trung tâm Trái Đất, tương ứng với khoảng 60 lần bán kính Trái Đất hay 1,282 giây ánh sáng. Với vận tốc quỹ đạo trung bình là 1,022 km/s, Mặt Trăng đi được khoảng cách xấp xỉ đường kính góc của nó, hoặc khoảng một nửa độ trên thiên cầu, mỗi giờ. Mặt Trăng khác với hầu hết các vệ tinh của các hành tinh khác ở chỗ quỹ đạo của nó gần với mặt phẳng hoàng đạo thay vì mặt phẳng chính của nó (trong trường hợp này là mặt phẳng xích đạo của Trái Đất). Mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng (bạch đạo) nghiêng khoảng 5,1° so với mặt phẳng hoàng đạo, trong khi mặt phẳng xích đạo của Mặt Trăng bị nghiêng đi chỉ 1,5 độ.

Đặc điểm
Các đặc điểm của quỹ đạo mô tả trong mục này chỉ là xấp xỉ. Quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất có nhiều biến động (nhiễu loạn) do ảnh hưởng hấp dẫn từ Mặt Trời và các hành tinh, nghiên cứu về những tác động này (thuyết Mặt Trăng) có một lịch sử lâu dài.

Hình dạng elip
Quỹ đạo của Mặt Trăng là một đường elip gần tròn xung quanh Trái Đất (bán trục lớn và bé lần lượt là 384 400 km và 383 800 km, tương ứng: một chênh lệch chỉ khoảng 0,16%). Từ phương trình đường elip có thể suy ra độ lệch tâm 0,0549 và các khoảng cách cận địa và viễn địa tương ứng là 362 600 km và 405 400 km (một chênh lệch khoảng 12%).

Bởi các vật thể gần hơn sẽ xuất hiện lớn hơn, kích thước biểu kiến của Mặt Trăng sẽ thay đổi khi nó di chuyển tới gần và rời xa người quan sát trên Trái Đất. Một sự kiện được gọi là "siêu trăng" xảy ra khi Mặt Trăng tròn ở vị trí gần nhất với Trái Đất (cận địa). Đường kính biểu kiến lớn nhất có thể của Mặt Trăng cũng lớn hơn 12% (tương tự chênh lệch giữa các khoảng cách cận địa với viễn địa) so với đường kính biểu kiến nhỏ nhất; diện tích biểu kiến lớn hơn 25% và lượng ánh sáng nó phản chiếu tới Trái Đất cũng vậy.

Sự biến đổi về khoảng cách quỹ đạo của Mặt Trăng tương ứng với sự biến đổi về các tốc độ góc và tốc độ tiếp tuyến, như được phát biểu trong định luật Kepler thứ hai. Độ dịch chuyển góc đối với một người quan sát giả tưởng ở khối tâm hệ Trái Đất–Mặt Trăng là ° mỗi ngày về phía đông (kỉ nguyên J2000.0).Khối lượng của Trái Đất lớn gấp 81 lần khối lượng Mặt Trăng, tỉ lệ này thấp hơn đáng kể so với đa số các vệ tinh trong hệ Mặt Trời; tuy nhiên, khối tâm của hai thiên thể nằm bên trong Trái Đất, khoảng 1 750 km bên dưới bề mặt của nó. Hơn nữa, mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng không trùng với mặt phẳng xích đạo của Trái Đất, không giống hầu hết các vệ tinh khác. Bởi những lý do đó, hệ Trái Đất–Mặt Trăng đôi khi được coi là một hệ hành tinh đôi thay vì là một hệ hành tinh-vệ tinh.

Ly giác
Ly giác của Mặt Trăng là khoảng cách góc của nó so với Mặt Trời về phía đông tại một thời điểm bất kỳ. Khi trăng non, nó bằng 0° và Mặt Trăng đang ở vị trí giao hội. Khi trăng tròn, ly giác bằng 180° và nó được gọi là xung đối. Trong cả hai trường hợp trên, Mặt Trăng ở vị trí sóc vọng, tức là, Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất là gần như thẳng hàng. Khi ly giác bằng 90° hoặc 270°, Mặt Trăng được gọi là đang trong pha vuông và có hình dạng bán nguyệt.

Tiến động

nhỏ|Tiến động cận điểm — Bán trục lớn của quỹ đạo hình elip của Mặt Trăng quay một vòng với chu kỳ 8,85 năm theo cùng chiều với chiều tự quay của chính Mặt Trăng. Bức ảnh này nhìn từ phía trên mô tả cực nam địa lý của Trái Đất và hình dạng elip của quỹ đạo Mặt Trăng (ở đây được phóng đại đáng kể để thể hiện rõ hơn sự tiến động, trên thực tế dạng quỹ đạo của Mặt Trăng rất gần với đường tròn) quay từ quỹ đạo màu trắng tới xám dần.

Định hướng của quỹ đạo Mặt Trăng không phải là cố định trong không gian mà chuyển động quay theo thời gian. Sự tiến động này của quỹ đạo được gọi là tiến động cận điểm và là sự quay của quỹ đạo Mặt Trăng trong mặt phẳng quỹ đạo, tức là sự thay đổi hướng của các trục của elip. Bán trục lớn của quỹ đạo Mặt Trăng – đường kính dài nhất của quỹ đạo, nối hai điểm gần nhất và xa nhất của Mặt Trăng so với Trái Đất, các điểm viễn địa và điểm cận địa, tương ứng – hoàn thành một vòng quay sau một chu kỳ 8,85 năm Trái Đất, hay 3232,6054 ngày, và quay chậm theo cùng chiều với chiều tự quay của chính Mặt Trăng (chuyển động thuận) - nghĩa là một vòng tiến động 360° về phía đông. Sự tiến động cận điểm của quỹ đạo Mặt Trăng là phân biệt với tiến động điểm nút của mặt phẳng quỹ đạo và tiến động trục quay của chính Mặt Trăng.

Các định luật Cassini
Những quan hệ chủ yếu giữa sự tự quay của Mặt Trăng và chuyển động quỹ đạo của nó được khám phá bởi JD Cassini và xuất bản năm 1693:

 Mặt Trăng quay đều quanh trục cực của nó; chu kỳ tự quay của nó bằng đúng chu kỳ thiên văn trung bình của quỹ đạo của nó quanh Trái Đất.
 Độ nghiêng của trục quay của Mặt Trăng so với hoàng đạo là không đổi.
 Điểm nút xuống của xích đạo Mặt Trăng trùng với và cùng tiến động với điểm nút lên của quỹ đạo Mặt Trăng trên hoàng đạo.

Mặt phẳng quỹ đạo Mặt Trăng nghiêng 5,1° so với mặt phẳng hoàng đạo và mặt phẳng xích đạo của Mặt Trăng lại nghiêng 6,7° so với mặt phẳng quỹ đạo, nhưng nghiêng về hướng ngược lại, theo định luật Cassini thứ ba. Do đó, những góc nghiêng này bù trừ nhau, và xích đạo Mặt Trăng chỉ nghiêng 1,5° so với hoàng đạo. Hệ quả là bức xạ Mặt Trời nhận được trên bề mặt Mặt Trăng gần như không có biến thiên theo mùa nào, và Mặt Trời luôn dao động gần chân trời tại các cực của Mặt Trăng.

Xích đạo của Mặt Trăng nghiêng một góc 6,7° so với mặt phẳng quỹ đạo của nó và nghiêng 1,5° so với hoàng đạo, nhưng góc giữa mặt phẳng quỹ đạo và hoàng đạo có thể biến thiên tới ±0,15° (do ảnh hưởng nhiễu động). Theo định luật Cassini thứ hai, độ nghiêng của xích đạo Mặt Trăng so với hoàng đạo là không đổi, do đó độ nghiêng của trục Mặt Trăng so với chính quỹ đạo của nó phải biến thiên tới ±0,15°.

Tính toán cơ học thiên thể lý thuyết đã cho thấy, các định luật Cassini mô tả một trạng thái ổn định động lực. Nếu Mặt Trăng được mô hình hóa là một ellipsoid ba trục chính (trên trung bình) thì trục dài nhất của nó luôn thẳng hàng với Trái Đất. Sự định hướng này tương ứng với mức năng lượng hấp dẫn cực tiểu và do đó ổn định. Hơn nữa, một ellipsoid chỉ có thể quay ổn định (không lắc lư) nếu nó quay quanh trục với mômen quán tính lớn nhất hoặc nhỏ nhất. Trong trường hợp Mặt Trăng, trục dài nhất (có mômen quán tính nhỏ nhất) được giữ cố định với Trái Đất như vừa mô tả, do đó chuyển động tự quay của Mặt Trăng là xung quanh trục ellipsoid ngắn nhất. Ngoài ra, trục quay này không được hoàn toàn vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo Mặt Trăng, bởi vì nếu trái lại thì Trái Đất sẽ nằm trong mặt phẳng xích đạo của Mặt Trăng và không thể tác dụng mômen lực gây ra tiến động trục quay của Mặt Trăng như được mô tả trong định luật Cassini thứ ba. Độ nghiêng quỹ đạo tự điều chỉnh (về mặt năng lượng) sao cho tiến động của trục quay Mặt Trăng xảy ra với cùng tốc độ tiến động của điểm nút quỹ đạo.

Do ảnh hưởng nhiễu động quỹ đạo đáng kể, hệ Trái Đất–Mặt Trăng không hoàn toàn tuân theo các định luật Cassini quan sát, mà thay vào đó dao động quanh trạng thái lý tưởng. Do đó, các định luật Cassini chỉ áp dụng trên trung bình.

Độ nghiêng quỹ đạo
Độ nghiêng quỹ đạo trung bình của Mặt Trăng so với mặt phẳng hoàng đạo là 5,145°. Tính toán lý thuyết cho thấy rằng độ nghiêng quỹ đạo hiện tại so với mặt phẳng hoàng đạo là kết quả của một sự tiến hóa thủy triều từ một quỹ đạo gần Trái Đất trước đó với một độ nghiêng khá ổn định so với xích đạo của Trái Đất. Quỹ đạo trước đó này cần có độ nghiêng khoảng 10° so với xích đạo Trái Đất để có thể dẫn đến độ nghiêng 5° so với mặt phẳng hoàng đạo hiện tại. Nghiên cứu cho rằng độ nghiêng quỹ đạo ban đầu gần bằng 0, nhưng nó có thể đã tăng lên đến 10° qua ảnh hưởng của các vi thể hành tinh đi qua gần Mặt Trăng khi chúng rơi vào Trái Đất. Nếu điều này không xảy ra, Mặt Trăng hiện nay sẽ nằm gần hơn nhiều so với hoàng đạo và thiên thực sẽ xảy ra thường xuyên hơn.

Trục quay của Mặt Trăng không vuông góc so với mặt phẳng quỹ đạo của nó, do đó xích đạo Mặt Trăng không trùng với mặt phẳng quỹ đạo, mà nghiêng so với nó một giá trị góc không đổi là 6,688° (đây là độ nghiêng trục quay). Trục quay của Mặt Trăng tiến động với cùng tốc độ với tiến động điểm nút của mặt phẳng quỹ đạo, nhưng lệch pha 180° (xem Các định luật Cassini). Do đó, góc giữa các mặt phẳng hoàng đạo và xích đạo của Mặt Trăng luôn bằng 1,543°; cho dù trục quay của Mặt Trăng không cố định đối với các sao.

Điểm nút
Các điểm nút là những điểm mà quỹ đạo của Mặt Trăng cắt hoàng đạo. Sau một chu kỳ 27,2122 ngày, Mặt Trăng quay trở lại cùng một điểm nút, chu kỳ này được gọi là tháng giao điểm (draconic month). Đường nối giữa hai điểm nút, hay giao tuyến giữa hai mặt phẳng tương ứng có chuyển động nghịch: đối với một người quan sát trên Trái Đất, nó quay theo chiều từ đông sang tây dọc theo hoàng đạo với một chu kỳ 18,6 năm hay 19,3549° mỗi năm. Khi nhìn từ thiên cực Bắc, các điểm nút chuyển động theo chiều kim đồng hồ quanh Trái Đất, ngược với hướng tự quay của Trái Đất và hướng quay của nó quanh Mặt Trời. Thiên thực, hay nhật thực và nguyệt thực có thể xảy ra chỉ khi các điểm nút nằm thẳng hàng với Mặt Trời, sau khoảng mỗi 173,3 ngày. Độ nghiêng quỹ đạo của Mặt Trăng cũng quyết định liệu thiên thực có xảy ra; bóng của các thiên thể cắt nhau khi các điểm nút trùng với vị trí trăng non và trăng tròn và khi đó Mặt Trời, Trái Đất, và Mặt Trăng thẳng hàng trong không gian ba chiều.

Về mặt hệ quả, điều này có nghĩa là một "năm chí tuyến" trên Mặt Trăng chỉ dài 347 ngày. Chính xác hơn, nó được gọi là một năm giao điểm hay năm thiên thực. "Các mùa" trên Mặt Trăng hợp với chu kỳ này: trong một nửa thời gian một năm giao điểm, Mặt Trời nằm ở phía bắc so với xích đạo của Mặt Trăng (nhưng lên nhiều nhất 1,543°), và trong nửa còn lại, nó nằm ở phía nam xích đạo Mặt Trăng. Tất nhiên, hệ quả của những "mùa" này là không đáng kể so với khác biệt giữa ban ngày và ban đêm trên Mặt Trăng, do độ nghiêng xích đạo của Mặt Trăng quá nhỏ. Tại các cực của Mặt Trăng, thay vì ban ngày và ban đêm thông thường kéo dài khoảng 15 ngày Trái Đất, Mặt Trời sẽ "lên" trong vòng 173 ngày và sau đó sẽ "xuống" trong khoảng thời gian tương tự; Mặt Trời mọc và lặn tại các cực mất 18 ngày mỗi năm. "Lên" ở đây có nghĩa là tâm của đĩa Mặt Trời ở phía trên đường chân trời. Mặt Trời mọc và lặn trên các cực của Mặt Trăng xảy ra quanh thời gian của các thiên thực (nhật thực hay nguyệt thực). Ví dụ, vào lúc Nhật thực ngày 9 tháng 3 năm 2016, Mặt Trăng đang ở gần điểm nút xuống trên quỹ đạo của nó, và Mặt Trời đang ở gần điểm trên bầu trời nơi xích đạo của Mặt Trăng giao với hoàng đạo. Khi Mặt Trời tới điểm đó, tâm của đĩa Mặt Trời lặn ở cực bắc của Mặt Trăng và mọc ở cực nam của Mặt Trăng.

Trong khi Nhật thực ngày 1 tháng 9 cùng năm đó, Mặt Trăng đang ở gần điểm nút lên của quỹ đạo, và Mặt Trời đang ở gần điểm trên bầu trời nơi xích đạo của Mặt Trăng cắt hoàng đạo. Khi Mặt Trời tới điểm đó, tâm của đĩa Mặt Trời lặn ở cực bắc của Mặt Trăng và mọc ở cực nam của Mặt Trăng.

Độ nghiêng so với xích đạo và chu kỳ đình biến
Sau mỗi 18,6 năm, góc giữa quỹ đạo của Mặt Trăng và xích đạo của Trái Đất đạt tới giá trị lớn nhất 28°36′, bằng tổng của độ nghiêng xích đạo Trái Đất (23°27′) và độ nghiêng quỹ đạo của Mặt Trăng (5°09′) so với hoàng đạo. Giai đoạn này được gọi là kỳ Mặt Trăng tĩnh cực đại (major lunar standstill). Trong khoảng thời gian này, xích vĩ của Mặt Trăng sẽ biến thiên trong khoảng từ −28°36′ tới +28°36′. Ngược lại, 9,3 năm sau nữa, góc giữa quỹ đạo của Mặt Trăng và xích đạo Trái Đất hay biên độ xích vĩ đạt tới giá trị nhỏ nhất bằng 18°20′. Đây là một kỳ Mặt Trăng tĩnh cực tiểu (minor lunar standstill). Lưu ý rằng "đứng tĩnh" ở đây không có nghĩa là Mặt Trăng ngừng chuyển động, mà nói tới sự ngừng biến thiên tức thời trong xích vĩ của nó nên cách gọi phù hợp hơn là kỳ đình biến. Kỳ đình biến gần đây nhất là một cực tiểu vào tháng 10 năm 2015. Vào thời gian đó điểm nút xuống của quỹ đạo thẳng hàng với điểm xuân phân (điểm trên bầu trời với xích kinh và xích vĩ bằng 0). Các điểm nút tiến động về phía tây khoảng 19° mỗi năm. Mặt Trời đi qua một điểm nút cho trước khoảng sớm hơn 20 ngày mỗi năm. Một cách chặt chẽ hơn, kỳ đình biến của Mặt Trăng là một vị trí trong không gian đối với hướng của trục quay Trái Đất và sự quay của các điểm nút quỹ đạo của Mặt Trăng (tiến động điểm nút Mặt Trăng) với mỗi chu kỳ 18,6 năm.

Khoảng cách quỹ đạo

Một giá trị bình quân theo thời gian của khoảng cách thay đổi giữa tâm của Mặt Trăng và Trái Đất là 385 001 km. Khoảng cách tức thời có thể tính được từ công thức khai triển chuỗi cho bởi Chapront and Chapront-Touzé:

Khi ta lấy bình quân theo biểu thức này, các số hạng chứa cosin bị triệt tiêu và giá trị bình quân được làm tròn là 385 001 km. (ở đây GM và D lần lượt là dị thường trung bình và ly giác trung bình của Mặt Trăng.)

Tuy nhiên, khoảng cách bình quân thường được cho là 384 400 km. Giá trị này được suy ra từ một tính toán khác. Thuyết Mặt Trăng của E.W. Brown không đưa ra khoảng cách tường minh theo kilômét mà thay vào đó đưa ra thị sai chân trời của Mặt Trăng:

Nếu ta cũng lấy bình quân theo thời gian ở đây, chỉ có số hạng hằng số là không bị triệt tiêu, và thị sai Mặt Trăng trung bình là 0,950 724 5°. Nếu từ đây ta tính khoảng cách đến Mặt Trăng theo công thức:

kết quả thu được là 384 399 km, khi làm tròn sẽ bằng với giá trị thường được sử dụng.

Hai giá trị tính được nói trên không giống nhau bởi vì một giá trị là bình quân của chính khoảng cách và giá trị kia được lấy trên nghịch đảo của nó (dưới dạng thị sai), xem trung bình điều hòa.

Khoảng cách cực trị

Nếu quỹ đạo của Mặt Trăng là một đường elip và không có nhiễu động, khoảng cách ở mỗi lần Mặt Trăng đi qua cận điểm hoặc viễn điểm sẽ luôn bằng nhau. Tuy nhiên, do độ lệch tâm của quỹ đạo chịu những biến thiên tuần hoàn, có những khoảng cách cực trị phụ thuộc vào mức độ mà một lần đi qua củng điểm quỹ đạo trùng với một độ lệch tâm cực lớn hay nhỏ. Độ lệch tâm đạt cực đại sau mỗi 206 ngày khi bán trục lớn của quỹ đạo Mặt Trăng quay hướng về Mặt Trời. Khi đó khoảng cách cận điểm là đặc biệt nhỏ và khoảng cách viễn điểm đặc biệt lớn. Nếu bán trục lớn vuông góc với hướng của Mặt Trời thì độ lệch tâm là cực tiểu và các khoảng cách tại các củng điểm có ít chênh lệch hơn. Ngoài ra, những biến thiên nói trên của quỹ đạo không phải luôn có cùng độ lớn và chịu ảnh hưởng của các dao động dài hạn. Do đó các khoảng cách cận địa và viễn địa có một sự phân bố phức tạp và không có một giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất rõ ràng có thể xác định trong lịch sử quỹ đạo. Một khoảng cách càng đặc biệt lớn hoặc nhỏ, nó càng hiếm khi xảy ra, nhưng trên thực tế luôn tồn tại khả năng tìm thấy một giá trị cực độ hơn nếu tiếp tục tìm kiếm. Do đó, các tác giả khác nhau cũng đặt tên cho các giá trị cực trị được làm tròn khác nhau.

Bảng sau đây tóm tắt về sự phân bố của các khoảng cách xảy ra, với dữ liệu mô hình hóa từ năm 1500 TCN tới 8000 SCN:

Có thể thấy rằng các khoảng cách cận địa biến thiên rất nhiều hơn các khoảng cách viễn địa. Ngoài ra, một số giá trị cụ thể có thể xảy ra ngoài khoảng giới hạn làm tròn được ghi trong bảng:

 khoảng cách viễn địa lớn nhất: 406 719,97 km vào năm 2266
 khoảng cách cận địa nhỏ nhất: 356 352,93 km vào năm 1054 TCN.

Chu vi quỹ đạo
Chu vi hay độ dài đường quỹ đạo của Mặt Trăng chỉ có thể được ước tính bằng các công thức xấp xỉ chu vi elip. Chẳng hạn, một công thức cho bởi Ramanujan:

trong đó a, b lần lượt là các bán trục lớn và bé của quỹ đạo. Thay vào các giá trị bán trục đo được ở trên ta được chu vi bằng 2 413 371,845 km.

Mô hình tỉ lệ

Lịch sử quan sát và đo đạc
nhỏ|150x150px|Đường chuyển động biểu kiến của Mặt Trăng trên bầu trời nhìn từ Trái Đất trong mỗi đêm trông giống một hình elip rộng, mặc dù đường chuyển động phụ thuộc vào thời gian trong năm, vị trí các điểm nút và vĩ độ.
Khoảng năm 1000 TCN, người Babylon là nền văn minh đầu tiên của con người được biết là đã giữ một hồ sơ nhất quán về các lần quan sát Mặt Trăng. Những viên đất sét từ thời kỳ đó, đã được tìm thấy trên lãnh thổ của Iraq ngày nay, được ghi bằng văn bản chữ nêm ghi lại thời gian và ngày tháng của những lần trăng mọc và trăng lặn, những ngôi sao mà Mặt Trăng đi ngang qua, và chênh lệch thời gian giữa các lần mọc và lặn của cả Mặt Trời và Mặt Trăng vào khoảng thời gian trăng tròn. Thiên văn học Babylon phát hiện ra ba chu kỳ chính của chuyển động của Mặt Trăng và sử dụng phân tích dữ liệu để xây dựng các lịch âm mở rộng trong tương lai. Việc sử dụng các quan sát có hệ thống, chi tiết để đưa ra các dự đoán dựa trên dữ liệu thực nghiệm có thể được phân loại là nghiên cứu khoa học đầu tiên trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, người Babylon dường như đã thiếu bất kỳ cách giải thích hình học hoặc vật lý nào về dữ liệu của họ, và họ không thể dự đoán được những nguyệt thực trong tương lai (mặc dù "cảnh báo" đã được ban hành trước thời gian có thể có nguyệt thực).

Các nhà thiên văn Hy Lạp cổ đại là những người đầu tiên giới thiệu và phân tích các mô hình toán học về sự chuyển động của các thiên thể trên bầu trời. Ptolemy đã mô tả chuyển động của Mặt Trăng, sử dụng một mô hình hình học gồm các đường tròn phụ và độ xuất sai.

Sir Isaac Newton là người đầu tiên phát triển một lý thuyết chuyển động đầy đủ hay cơ học. Những quan sát về chuyển động của Mặt Trăng chính là những thực nghiệm chính cho lý thuyết của ông. Năm 1693, Giovanni Domenico Cassini đã thiết lập ba định luật về các chuyển động và tiến động chủ yếu của Mặt Trăng.

Các chu kỳ Mặt Trăng

Có một vài chu kỳ khác nhau được định nghĩa đối với quỹ đạo của Mặt Trăng. Tháng thiên văn là thời gian để Mặt Trăng hoàn thành một vòng quỹ đạo quanh Trái Đất trong hệ quy chiếu của các ngôi sao cố định, và xấp xỉ bằng 27,32 ngày. Tháng giao hội là thời gian giữa hai pha nhìn thấy giống nhau của Mặt Trăng. Khoảng thời gian này biến thiên đáng kể trong suốt một năm, nhưng có giá trị trung bình xấp xỉ 29,53 ngày. Chu kỳ giao hội dài hơn chu kỳ thiên văn bởi vì hệ Trái Đất–Mặt Trăng cũng chuyển động theo quỹ đạo quanh Mặt Trời trong mỗi tháng thiên văn, do đó cần một chu kỳ dài hơn để vị trí tương đối giữa Trái Đất, Mặt Trời, và Mặt Trăng được lặp lại. Tháng cận điểm là thời gian giữa hai lần Mặt Trăng đi qua điểm cận địa và xấp xỉ bằng 27,55 ngày; nó gắn với biến thiên khoảng cách Trái Đất–Mặt Trăng, thứ quyết định độ lớn của lực gây thủy triều của Mặt Trăng.

Tháng giao điểm là thời gian để Mặt Trăng trở về điểm nút lên trên quỹ đạo. Thời gian giữa hai lần Mặt Trăng đi qua cùng một kinh độ hoàng đạo được gọi là tháng chí tuyến. Các chu kỳ này chênh lệch một ít so với tháng thiên văn.

Do nhật thực và nguyệt thực chỉ có thể xảy ra khi Mặt Trăng ở gần một điểm nút quỹ đạo, luôn có một số nguyên tháng giao điểm giữa hai lần thiên thực mà Mặt Trăng ở cùng một điểm nút. Giữa hai lần thiên thực bất kỳ luôn có một số nguyên lần nửa tháng giao điểm.

Thời gian trung bình của một tháng lịch (bằng  của một năm) là khoảng 30,4 ngày. Đây không phải là một chu kỳ của Mặt Trăng, tuy rằng tháng lịch có liên hệ lịch sử đến pha Mặt Trăng trông thấy.
giữa|nhỏ|550x550px|Biến thiên khoảng cách từ Mặt Trăng tới Trái Đất và các pha Mặt Trăng trong năm 2014.

Quy ước pha Mặt Trăng: 0 (1)—trăng non, 0.25—bán nguyệt đầu tháng, 0.5—trăng tròn, 0.75—bán nguyệt cuối thángCác giá trị chu kỳ trong bảng trên chỉ là các giá trị trung bình. Do chuyển động của cả Trái Đất và Mặt Trăng là không đều trên quỹ đạo elip của chúng, thời gian của các tháng trên thực tế có thể chênh lệch ít nhiều so với trung bình. Ví dụ, thời gian của một tháng giao hội cho trước có thể lên tới dài hơn 7 giờ hoặc ngắn hơn 6 giờ so với tháng giao hội trung bình. Ngoài ra, thời gian trung bình của tháng có sự lệch chậm do những biến thiên dài hạn trong quỹ đạo của Trái Đất và của Mặt Trăng. Thời gian trung bình chính xác của một tháng giao hội, chẳng hạn, có thể được tính bởi công thức:

Msyn = 29,5305888531d + 0,00000021621 T − 3,64·10−10 T2

trong đó T là số thế kỷ Julian kể từ kỷ nguyên tiêu chuẩn J2000.0.

Một chu kỳ gồm 223 tháng giao hội và 242 tháng giao điểm là một bội nguyên. Do đó sau khoảng thời gian này, Mặt Trăng quay trở về cùng pha và cùng điểm nút. Đây cũng là điều kiện tương đương để một nhật thực hoặc nguyệt thực lặp lại: sau 223 tháng giao hội kể từ một thiên thực cho trước, một thiên thực tương tự sẽ xảy ra. Chu kỳ 18 năm 10 1/3 ngày (hoặc 11 1/3 ngày, tùy theo số năm nhuận được tính) này được gọi là chu kỳ Saros hay chu kỳ thiên thực. Bởi vì một Saros cũng chứa gần chính xác 239 tháng cận điểm, Mặt Trăng cũng lặp lại khoảng cách tới Trái Đất và độ chênh lệch lớn (phụ thuộc vào dị thường), do đó thiên thực tiếp theo cũng cực kỳ giống hệt thiên thực trước.

Chuyển động của Mặt Trăng trong hệ quy chiếu Trái Đất
Trong hệ quy chiếu gắn với người quan sát đứng trên bề mặt của Trái Đất quay, Mặt Trăng giống như mọi thiên thể khác đều thực hiện chuyển động hàng ngày hay nhật động. Chuyển động biểu kiến này được gây ra bởi sự tự quay của Trái Đất và khiến cho các thiên thể mọc trên chân trời phía đông và lặn về phía tây. Tốc độ biểu kiến là 360°/24 = 15° mỗi giờ, bằng 30 lần đường kính biểu kiến của Mặt Trăng. Tuy nhiên, chuyển động thực tế của Mặt Trăng quanh Trái Đất trên quỹ đạo theo chiều ngược lại. Một người quan sát để ý kỹ có thể dễ dàng nhận thấy điều này: ví dụ nếu Mặt Trăng ở gần một ngôi sao nào đó tại một thời điểm thì một giờ sau nó sẽ di chuyển về phía đông một góc bằng một lần đường kính Mặt Trăng so với ngôi sao này. Sau 24 tiếng đồng hồ hay một ngày, khoảng cách góc này là 13° và cứ sau mỗi ngày nó được cộng thêm cho đến khi bằng 360° sau một thời gian bằng hơn 27 ngày, hay một tháng thiên văn, hoàn thành một vòng so với nền sao cố định.

Quỹ đạo Mặt Trăng biểu kiến trên mặt đất sai khác với quỹ đạo Mặt Trăng địa tâm do thị sai: Người quan sát càng xa so với đường nối giữa tâm Trái Đất và tâm Mặt Trăng, vị trí của Mặt Trăng càng lệch so với vị trí quan sát được từ đường này.

So với những ngôi sao cố định, Mặt Trăng hoàn thành một vòng quanh bầu trời sau một chu kỳ thiên văn 27,3 ngày, tức là trung bình khoảng 13,2° mỗi ngày. Chuyển động biểu kiến hàng ngày của nền sao (15°/giờ) theo chiều ngược lại vượt qua khoảng cách góc này trong gần 50 phút. Do đó, đỉnh điểm cao nhất trong ngày của Mặt Trăng sẽ muộn hơn so với ngày hôm trước một khoảng thời gian trung bình tương ứng. Thời gian trăng mọc và lặn cũng có sự trễ tương tự sau mỗi ngày (bỏ qua ảnh hưởng thị sai và khúc xạ); trung bình Mặt Trăng mọc và lặn muộn hơn một giờ đồng hồ mỗi ngày so với ngày hôm trước. Do đó, biết pha của Mặt Trăng có thể xác định gần đúng thời gian nó mọc và lặn: trăng non mọc vào buổi sáng cùng lúc với Mặt Trời, trăng bán nguyệt đầu tháng mọc vào khoảng giữa trưa, trăng tròn mọc khi Mặt Trời lặn vào chiều tối, và trăng bán nguyệt cuối tháng mọc vào khoảng nửa đêm.

Do Mặt Trăng luôn dao động quanh gần hoàng đạo nghiêng so với xích đạo, nó vạch ra một đường chuyển động biểu kiến thiên cầu khá gần với hoàng đạo, nhưng hoàn thành một vòng sau một tháng thay vì một năm. Trăng tròn, pha dễ nhận thấy nhất của Mặt Trăng, luôn đối diện với Mặt Trời trên bầu trời, tức là nó sẽ ở phía nam so với xích đạo khi Mặt Trời đang ở phía bắc (mùa hè ở Bắc Bán cầu) và ngược lại (mùa đông). Do đó, trăng tròn lên thấp hơn trên bầu trời vào mùa hè và lên cao hơn vào mùa đông. Đối với trăng bán nguyệt đầu tháng, nó lên cao hơn vào mùa xuân và thấp hơn vào mùa thu, v.v...

Ngoài ra, nếu xích vĩ của Mặt Trăng đạt giá trị lớn nhất có thể ±28,5°, các nơi trăng mọc và trăng lặn sẽ cách nhau rất xa trên đường chân trời, trăng tròn vào mùa đông có thể lên cực kỳ cao, trong khi vào mùa hè nó có thể lên cực kỳ thấp. Ngược lại, sau đó 9,3 năm khi Mặt Trăng đạt xích vĩ nhỏ nhất ±18,5°, dải mọc và lặn trên chân trời của nó là hẹp nhất.

Biến thiên xích vĩ
Một kỳ đình biến hay nguyệt chí là khi Mặt Trăng đạt tới điểm xa nhất về phía bắc hoặc nam trong khoảng thời gian hàng tháng (cụ thể là thời gian tháng giao điểm khoảng 27,2 ngày). Xích vĩ (một tọa độ thiên văn định nghĩa là góc của thiên thể so với xích đạo thiên cầu, tương tự với vĩ độ địa lý) tại một kỳ đình biến hàng tháng của Mặt Trăng biến thiên theo một chu kỳ 18,6 năm giữa các giá trị cực điểm 18,134° và 28,725° (bắc hoặc nam), do tiến động điểm nút của Mặt Trăng.

Trong một chu kỳ giao điểm hàng tháng, xích vĩ của Mặt Trăng biến thiên tuần hoàn từ một giá trị dương tới một giá trị âm và trở lại trong thời gian hai tuần. Do đó trong dưới một tháng, góc cao của Mặt Trăng khi nó tiếp xúc với kinh tuyến trên thiên thể có thể thay đổi từ trên cao trên bầu trời xuống thấp hơn gần chân trời, và trở lại. Điều này tương tự sự biến thiên xích vĩ của Mặt Trời với biên độ ±23,4° gây ra các mùa của Trái Đất trong một năm. Tuy nhiên, biên độ dao động xích vĩ của Mặt Trăng không cố định mà cũng biến thiên theo chu kỳ tiến động 18,6 năm.

 Một kỳ đình biến cực đại (lớn) xảy ra khi xích vĩ của Mặt Trăng đạt biên độ hàng tháng lớn nhất trong một chu kỳ tiến động điểm nút và ngừng biến thiên tại 28,725° bắc hoặc nam. Khi đó điểm nút lên của quỹ đạo Mặt Trăng trùng với điểm xuân phân và điểm nút xuống trùng với điểm thu phân. Một cách tương đương, một mùa thiên thực gần điểm xuân phân có nhật thực và nguyệt thực thuộc một saros số lẻ, trong khi đó một mùa thiên thực khác gần điểm thu phân có nhật thực và nguyệt thực thuộc một saros số chẵn.
 Một kỳ đình biến cực tiểu (nhỏ) xảy ra khi xích vĩ của Mặt Trăng đạt biên độ hàng tháng nhỏ nhất và ngừng biến thiên tại 18,134° bắc hoặc nam. Khi đó điểm nút lên của quỹ đạo Mặt Trăng trùng với điểm thu phân và điểm nút xuống trùng với điểm xuân phân. Mùa thiên thực gần điểm xuân phân có nhật thực và nguyệt thực thuộc saros số chẵn, trong khi đó mùa thiên thực gần điểm thu phân có nhật thực và nguyệt thực thuộc một saros số lẻ.
 Ngoài ra, kỳ đình biến đều cũng được định nghĩa là giai đoạn chính giữa, khi biên độ xích vĩ hàng tháng của Mặt Trăng có giá trị bằng 23,436° hay bằng độ nghiêng giữa xích đạo Trái Đất và hoàng đạo. Khi đó các điểm nút của quỹ đạo Mặt Trăng (và do đó, các mùa thiên thực) trùng với các điểm chí. Nếu điểm nút lên của Mặt Trăng trùng với điểm hạ chí và điểm nút xuống trùng với điểm đông chí, ta có kỳ đình biến đều tăng, và trường hợp ngược lại gọi là kỳ đình biến đều giảm.

nhỏ|300x300px|Đường chuyển động biểu kiến của Mặt Trời và Mặt Trăng trên thiên cầu (các góc được phóng đại để thấy rõ hơn).
nhỏ|Trong suốt thời gian một tháng giao điểm, khi Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất, xích vĩ của nó dao động từ  tới , trong đó m là một số trong khoảng (e – i) ≤ m ≤ (e + i).
Mặt Trăng khác biệt so với phần lớn vệ tinh tự nhiên quanh các hành tinh khác ở chỗ nó dao động gần mặt phẳng hoàng đạo thay vì mặt phẳng xích đạo của Trái Đất. Xích vĩ cực đại và cực tiểu của Mặt Trăng biến thiên bởi góc nghiêng 5,14° của mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng so với hoàng đạo, và hướng không gian của độ nghiêng này dần dần thay đổi trong một chu kỳ 18,6 năm, góc này sẽ được cộng thêm hay trừ đi vào độ nghiêng trục quay 23,5° của Trái Đất. Do đó, biên độ xích vĩ của Mặt Trăng biến thiên trong khoảng (23,5° − 5° =) 18,5° tới (23,5° + 5° =) 28,5° sau một chu kỳ tiến động. Trong một kỳ đình biến cực tiểu, xích vĩ hàng tháng của Mặt Trăng sẽ biến thiên từ +18,5° đến −18,5° trong phạm vi 37°. Sau đó 9,3 năm, trong kỳ đình biến cực đại, xích vĩ hàng tháng sẽ biến thiên từ +28,5° đến −28,5° trong phạm vi 57°, đủ để đưa độ cao của Mặt Trăng tại đỉnh điểm từ rất cao xuống rất thấp chỉ sau hai tuần (nửa quỹ đạo).

Trong hình bên: Mặt Trời luôn được thấy nằm trên thiên cầu trên hoàng đạo, xích đạo của Trái Đất (đường nằm ngang) luôn nghiêng so với hoàng đạo một góc e = 23,5°; xích đạo giao với hoàng đạo tại hai điểm phân (không được ký hiệu trên hình). Quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất (đường nét đứt) luôn nghiêng so với hoàng đạo một góc i = 5,14°. Hai điểm nút lên và xuống (và là các điểm thiên thực) là những nơi quỹ đạo Mặt Trăng giao cắt với hoàng đạo và được ký hiệu tương ứng "N1" và "N2". Các điểm nút này quay tiến động trên hoàng đạo (ngược với chiều quỹ đạo của Mặt Trăng) với chu kỳ 18,59992 năm. Đường thẳng nối hai điểm nút được gọi là đường điểm nút hay tiết tuyến.

Xích đạo và những đường chuyển động biểu kiến này đều là những đường tròn lớn trên thiên cầu và những điểm giao cắt của chúng thường không trùng nhau, trừ trường hợp đình biến cực đại và cực tiểu. Chú ý rằng khi đường điểm nút của Mặt Trăng (N1 & N2) quay thêm một chút so với vị trí được minh họa, khi đó (nhìn từ trước vào sau, N1, Trái Đất, và N2 dường như là cùng một điểm) quỹ đạo của Mặt Trăng sẽ hợp với xích đạo Trái Đất một góc cao nhất, và sau 9,3 năm (nhìn từ trước vào sau, N2, Trái Đất, N1 dường như cùng một điểm) góc này sẽ là thấp nhất: độ nghiêng 5,14° của quỹ đạo Mặt Trăng sẽ cộng thêm (đình biến cực đại) hoặc trừ đi (đình biến cực tiểu) vào độ nghiêng của trục quay Trái Đất (23,44°).

Vị trí biểu kiến
Tại một kỳ đình biến cực đại, phạm vi xích vĩ của Mặt Trăng, và theo đó là phạm vi góc phương vị của nó khi mọc và lặn, đạt giá trị lớn nhất. Do đó, khi quan sát từ các vĩ độ trung, góc cao của Mặt Trăng tại đỉnh điểm trên (một thời điểm hàng ngày khi mà một thiên thể được trông thấy tiếp xúc với kinh tuyến thiên thể của người quan sát) biến thiên trong suốt hai tuần từ giá trị lớn nhất có thể tới giá trị nhỏ nhất có thể bên dưới đường chân trời, tại hướng bắc hoặc nam, tùy thuộc vào bán cầu địa lý của người quan sát. Tương tự, góc phương vị của Mặt Trăng khi mọc cũng biến thiên từ đông bắc tới đông nam, và khi lặn biến thiên từ tây bắc tới tây nam. Trong thời gian một năm Mặt Trăng tĩnh cực đại, nhật thực xảy ra vào tháng 3 tại điểm nút lên và vào tháng 9 tại điểm nút xuống, trong khi đó nguyệt thực xảy ra tại điểm nút xuống vào tháng 3 và tại điểm nút lên vào tháng 9. Trong một năm Mặt Trăng tĩnh cực tiểu, tình huống ngược lại sẽ xảy ra.

Kỳ đình biến cực tiểu gần đây nhất là vào tháng 10 năm 2015, trong khi kỳ đình biến cực đại gần nhất là vào tháng 6 năm 2006, và kế tiếp sẽ vào tháng 4 năm 2025.

Khi độ nghiêng quỹ đạo của Mặt Trăng so với xích đạo Trái Đất ở giá trị nhỏ nhất 18°20′, tâm của đĩa Mặt Trăng sẽ hàng ngày mọc phía trên đường chân trời tại các vĩ độ thấp hơn 70°43' (90° − 18°20' – 57' thị sai) vĩ bắc hoặc nam. Khi độ nghiêng đạt giá trị lớn nhất 28°36', tâm của đĩa Mặt Trăng sẽ hàng ngày mọc phía trên đường chân trời chỉ tại các vĩ độ thấp hơn 60°27' (90° − 28°36' – 57' thị sai) vĩ bắc hoặc nam. Tương tự các vĩ độ hạ điểm Mặt Trời, Mặt Trăng có khả năng được trông thấy ở trên thiên đỉnh tại các địa điểm giữa vĩ tuyến 28°36′ bắc và 28°36′ nam, tuy nhiên nó chỉ chắc chắn sẽ lên thiên đỉnh hàng tháng trong dải giữa vĩ tuyến 18°20′ bắc và nam. Tại vĩ độ giới hạn cực đại 28°36′ bắc hoặc nam, hai lần lên thiên đỉnh liên tiếp của Mặt Trăng cách nhau lên tới 18,6 năm.

Tại các vĩ độ cao hơn, sẽ có một khoảng thời gian ít nhất một ngày mỗi tháng mà Mặt Trăng không mọc, nhưng cũng sẽ có một khoảng thời gian ít nhất một ngày mỗi tháng mà Mặt Trăng không lặn. Điều này tương tự với chuyển động của Mặt Trời theo mùa tại các điểm chí, nhưng với chu kỳ giao điểm 27,2 ngày thay vì một năm 365 ngày. Lưu ý rằng một điểm trên đĩa Mặt Trăng thực ra có thể được trông thấy khi nó ở khoảng 34 phút cung bên dưới đường chân trời, do sự khúc xạ khí quyển.

Do độ nghiêng của quỹ đạo Mặt Trăng so với xích đạo của Trái Đất, Mặt Trăng ở phía trên đường chân trời tại Bắc Cực và Nam Cực trong suốt gần hai tuần mỗi tháng, mặc dù Mặt Trời có thể ở dưới đường chân trời suốt sáu tháng tại một thời điểm. Khoảng thời gian giữa hai lần trăng mọc tại các cực là một tháng chí tuyến, xấp xỉ 27,3 ngày, khá gần với một chu kỳ thiên văn. Khi Mặt Trời ở thấp nhất dưới đường chân trời vào ngày đông chí, Mặt Trăng sẽ ở pha tròn khi nó ở cao nhất. Ánh sáng phản chiếu của Mặt Trăng được sử dụng bởi các động vật phù du ở vùng Bắc cực vào những khi Mặt Trời ở dưới đường chân trời trong vài tháng và có thể giúp ích cho các động vật sinh sống ở các vùng Bắc cực và Nam cực khi khí hậu ấm hơn.

Trong một kỳ đình biến cực tiểu, lực thủy triều tăng nhẹ ở một số địa điểm, dẫn đến tăng biên độ thủy triều và lũ lụt triều với chu kỳ 18,6 năm.

Trong kỷ nguyên hiện tại, nguyệt chí hàng tháng phía bắc xảy ra khi Mặt Trăng ở trong chòm Kim Ngưu, phía bắc chòm Lạp Hộ, chòm Song Tử, hoặc đôi khi tại phần xa nhất phía nam của chòm Ngự Phu (khi xảy ra một kỳ đình biến cực đại). Nguyệt chí hàng tháng phía nam xảy ra khi Mặt Trăng nằm trong chòm Nhân Mã hoặc Xà Phu. Tương tự các điểm chí của Mặt Trời, do tiến động của trục quay Trái Đất, những điểm xa nhất về phía bắc và nam của Mặt Trăng trên bầu trời dịch chuyển về phía tây, và khoảng 13 000 năm sau nguyệt chí phía bắc sẽ xảy ra trong chòm Nhân Mã và Xà Phu và nguyệt chí phía nam sẽ xảy ra gần chòm Song Tử.

Tương tác hấp dẫn của Mặt Trời đối với Mặt Trăng là một ảnh hưởng phức tạp khác, bởi nó kéo Mặt Trăng về phía mặt phẳng hoàng đạo, gây ra một sự dao động nhỏ khoảng 9 phút cung trong thời gian 6 tháng. Năm 2006, kết quả là, mặc dù kỳ đình biến cực đại 18,6 năm xảy ra vào tháng 6, xích vĩ cực đại của Mặt Trăng đã không xảy ra vào tháng 6 mà vào tháng 9.phải|nhỏ|300x300px|Một cảnh trăng mọc buổi sáng sớm ở Hoang mạc Mojave, California (tháng 2 năm 2016)

Do Mặt Trăng khá gần với Trái Đất, thị sai Mặt Trăng có thể gây biến đổi xích vĩ khi quan sát trên bề mặt Trái Đất tới 0.95° so với xích vĩ từ tâm Trái Đất. Độ lớn của thị sai này biến thiên theo vĩ độ, do đó cực đại của mỗi chu kỳ đình biến cũng biến thiên theo địa điểm quan sát. Sự khúc xạ khí quyển, tức là sự lệch của ánh sáng từ Mặt Trăng khi nó truyền qua khí quyển Trái Đất, cũng làm biến đổi xích vĩ biểu kiến của Mặt Trăng, hiệu ứng này mạnh hơn ở các góc cao thấp, nơi mà khí quyển là dày hơn (sâu hơn).

Không phải tất cả các cực đại đều có thể quan sát được từ mọi nơi trên thế giới – Mặt Trăng có thể ở dưới chân trời tại một địa điểm quan sát cụ thể khi cực đại, và khi nó mọc thì xích vĩ của nó có thể nhỏ hơn một cực đại trông thấy vào một ngày khác.

Những thời gian của các kỳ Mặt Trăng tĩnh dường như đã có một tầm quan trọng đặc biệt đối với các nền văn minh thời đại đồ đồng, những dân tộc đã xây dựng các công trình cự thạch đồ sộ ở Anh và Ireland. Nó cũng có tầm quan trọng đối với một số tín ngưỡng pagan hiện đại. Những bằng chứng cũng tồn tại cho thấy rằng sự sắp xếp thẳng hàng với hướng trăng mọc hay lặn vào các ngày Mặt Trăng đình biến có thể được tìm thấy tại những khu di tích của các văn hóa cổ khác, chẳng hạn tại Chimney Rock ở Colorado và Hopewell Sites ở Ohio.

Tiêu tán thủy triều và tiến hóa thủy triều
Tương tác hấp dẫn mà Mặt Trăng tác dụng lên Trái Đất là nguyên nhân của thủy triều ở cả trên đại dương và Trái Đất rắn; Mặt Trời có ảnh hưởng thủy triều nhỏ hơn. Trái Đất rắn phản ứng nhanh chóng tới bất kỳ thay đổi trong lực thủy triều, và sự biến dạng có hình dạng một khối ellipsoid với những điểm nhô lên ở gần những nơi nằm ngay dưới Mặt Trăng và phía đối diện ở trên Trái Đất. Sự biến dạng này là kết quả của tốc độ cao của sóng địa chấn bên trong phần Trái Đất rắn.

Tuy nhiên tốc độ của sóng địa chấn không phải là vô hạn, và cùng với tác động của sự mất năng lượng bên trong Trái Đất, điều này gây ra một độ trễ nhỏ giữa quá trình truyền của lực cực đại gây bởi Mặt Trăng đi ngang qua và thủy triều cực đại của Trái Đất rắn. Ngoài ra, do Trái Đất quay nhanh hơn tốc độ di chuyển trên quỹ đạo của Mặt Trăng, góc lệch nhỏ này tạo ra một mômen lực hấp dẫn làm chậm sự tự quay của Trái Đất và tăng tốc độ của Mặt Trăng trên quỹ đạo.

Trong trường hợp thủy triều đại dương, tốc độ sóng thủy triều đại dương lại chậm hơn rất nhiều so với tốc độ của lực thủy triều Mặt Trăng. Do điều này, đại dương không bao giờ tới gần cân bằng với lực thủy triều. Thay vào đó, lực thủy triều gây ra các sóng đại dương dài lan truyền quanh các bồn trũng đại dương cho đến khi cuối cùng mất năng lượng thông qua nhiễu động, ở sâu dưới đáy đại dương hoặc trên thềm lục địa nông.

Mặc dù phản ứng của đại dương là phức tạp hơn của Trái Đất rắn, có thể phân tích triều đại dương thành một số hạng nhỏ mô tả sự phình ellipsoid gây ảnh hưởng lên Mặt Trăng, cộng với một số hạng thứ hai không có ảnh hưởng. Thành phần ellipsoid của đại dương cũng làm chậm Trái Đất quay và tăng tốc độ của Mặt Trăng, nhưng bởi vì đại dương tiêu tán rất nhiều năng lượng thủy triều, triều đại dương hiện tại có ảnh hưởng với cấp độ lớn hơn nhiều so với triều Trái Đất rắn.

Do tác động của mômen lực thủy triều gây ra bởi các hình dạng phình ellipsoid, một phần của mômen động lượng tự quay của Trái Đất đang dần dần bị chuyển hóa vào chuyển động quay của hệ Trái Đất–Mặt Trăng quanh khối tâm của chúng, gọi là khối tâm hệ thiên thể (xem gia tốc thủy triều).

Sự tăng nhỏ này trong mômen động lượng quỹ đạo khiến cho khoảng cách Trái Đất–Mặt Trăng tăng với tốc độ xấp xỉ 38 milimét mỗi năm. Sự bảo toàn mômen động lượng của hệ có nghĩa là sự tự quay quanh trục của Trái Đất đang ngày càng chậm lại, và bởi lý do này độ dài thời gian một ngày của nó tăng thêm xấp xỉ 24 micro giây mỗi năm (không tính tái khối hậu băng hà). Những con số này chỉ hợp lý đối với sự sắp xếp hiện tại của các lục địa. Các mẫu hóa thạch biển và mẫu đá biến nhịp thủy triều từ 620 triệu năm trước cho thấy rằng, trong khoảng hàng trăm triệu năm, Mặt Trăng rời xa dần với tốc độ trung bình  mỗi năm (2200 km hay 0.56% khoảng cách Trái Đất–Mặt Trăng hiện tại trên một trăm triệu năm) và thời gian một ngày kéo dài ra với tốc độ trung bình 12 giây mỗi năm (hay 20 phút trên một trăm triệu năm), những tốc độ này bằng khoảng một nửa giá trị hiện tại.

Tốc độ cao ở hiện tại có thể do sự gần cộng hưởng giữa các tần số tự nhiên của đại dương và tần số thủy triều. Một giải thích khác là trong quá khứ Trái Đất quay nhanh hơn rất nhiều, một ngày có thể chỉ kéo dài 9 giờ trên Trái Đất thời cổ. Sóng thủy triều sinh ra trong đại dương có thể đã ngắn hơn rất nhiều và có thể khó hơn để tác dụng thủy triều bước sóng dài kích thích những thủy triều bước sóng ngắn.

Mặt Trăng đang ngày càng rời xa Trái Đất tới một quỹ đạo xa hơn và với tốc độ nhanh hơn, và các tính toán cho thấy rằng điều này sẽ tiếp diễn trong khoảng 50 tỉ năm nữa (lâu hơn tuổi thọ ước tính của hệ Mặt Trời). Đến thời điểm đó, hệ Mặt Trăng và Trái Đất sẽ ở trạng thái cộng hưởng tương hỗ quay–quỹ đạo hay khóa thủy triều hoàn toàn, trong đó Mặt Trăng sẽ quay quanh Trái Đất trong khoảng 47 ngày (so với hiện tại 27 ngày), và cả Mặt Trăng và Trái Đất sẽ tự quay quanh trục của chúng cũng trong khoảng thời gian đó, luôn đối diện nhau cùng một phía. Điều này đã xảy ra với Mặt Trăng—một mặt của nó luôn hướng về phía Trái Đất—và cũng đang dần dần xảy ra với Trái Đất. Tuy nhiên, sự chậm lại của sự tự quay của Trái Đất không xảy ra đủ nhanh để thậm chí có thể kéo dài chu kỳ quay tới một tháng trước khi những sự kiện khác thay đổi tình thế: xấp xỉ sau khoảng 2,3 tỉ năm kể từ bây giờ, sự tăng bức xạ của Mặt Trời sẽ làm cho các đại dương trên Trái Đất bị bốc hơi, loại bỏ phần lớn ma sát và gia tốc thủy triều.

Hiện tượng bình động

nhỏ|Hoạt ảnh Mặt Trăng khi nó trải qua một chu kỳ pha. Sự đung đưa biểu kiến của Mặt Trăng được gọi là bình động.
Mặt Trăng đang ở trạng thái quay đồng bộ, nghĩa là nó lúc nào cũng hướng một mặt về phía Trái Đất. Tuy nhiên điều này chỉ đúng trên bình quân bởi vì quỹ đạo của Mặt Trăng có một độ lệch tâm xác định. Do đó vận tốc quỹ đạo của Mặt Trăng biến thiên khi nó quay quanh Trái Đất và do đó không phải lúc nào cũng bằng vận tốc góc của sự tự quay của Mặt Trăng ổn định hơn. Khi Mặt Trăng ở điểm cận địa, tốc độ quỹ đạo của nó nhanh hơn tốc độ tự quay. Tại thời điểm đó Mặt Trăng đi trước một ít trên quỹ đạo so với chuyển động quay quanh trục của nó và điều này tạo ra góc nhìn cho phép ta có thể nhìn thấy tới tám độ kinh độ phía đông (bên phải) của mặt xa (mặt bên kia, không hướng về Trái Đất) của nó. Ngược lại, khi Mặt Trăng tới điểm viễn địa, tốc độ quỹ đạo của nó chậm hơn tốc độ tự quay, khiến cho tới tám độ kinh độ về phía tây (bên trái) của mặt xa có thể trông thấy được. Hiệu ứng này được gọi là bình động quang học về kinh độ.

Trục quay của Mặt Trăng nghiêng một góc tổng cộng 6,7° so với pháp tuyến của mặt phẳng hoàng đạo. Điều này dẫn đến một hiệu ứng góc nhìn khác theo hướng bắc–nam được gọi là bình động quang học về vĩ độ, cho phép ta có thể trông thấy tới gần 7° vĩ độ ra phía ngoài cực trên nửa xa. Cuối cùng, do Mặt Trăng ở khoảng cách chỉ gần 60 bán kính Trái Đất tính từ khối tâm của Trái Đất, một người quan sát ở xích đạo quan sát Mặt Trăng trong suốt một đêm sẽ di chuyển ngang một độ dài bằng một bán kính Trái Đất. Điều này dẫn đến bình động hàng ngày, cho phép ta có thể quan sát thêm một độ nữa về kinh độ của mặt phía xa của Mặt Trăng. Bởi lý do tương tự, các quan sát viên ở cả hai cực địa lý của Trái Đất sẽ có thể trông thấy thêm một độ vĩ độ khác trong bình động về vĩ độ.

Ngoài những loại "bình động quang học" gây ra bởi thay đổi trong góc nhìn đối với một người quan sát trên Trái Đất, còn có các "bình động vật lý" tức là các sự chương động thực sự của hướng cực quay của Mặt Trăng trong không gian: nhưng các hiệu ứng này rất bé.

Đường chuyển động của Trái Đất và Mặt Trăng quanh Mặt Trời
viền|trái|70x70px
nhỏ|Một phần của đường chuyển động của Trái Đất và Mặt Trăng xung quanh Mặt Trời
Khi nhìn từ thiên cực bắc (tức là từ hướng xấp xỉ của ngôi sao Polaris), Mặt Trăng được thấy quay quanh Trái Đất ngược chiều kim đồng hồ và Trái Đất quay quanh Mặt Trời ngược chiều kim đồng hồ, và Mặt Trăng và Trái Đất cũng tự quay quanh trục của chúng ngược chiều kim đồng hồ.

Quy tắc bàn tay phải có thể đựoc sử dụng để chỉ ra hướng của vận tốc góc. Nếu ngón cái của nắm tay phải chỉ tới thiên cực bắc, các ngón tay còn lại sẽ cong theo chiều Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, Trái Đất quay quanh Mặt Trời, và Mặt Trăng và Trái Đất tự quay quanh trục của chúng.

Trong các hình biểu diễn hệ Mặt Trời, người ta thường vẽ quỹ đạo của Trái Đất theo hệ quy chiếu của Mặt Trời và quỹ đạo của Mặt Trăng theo hệ quy chiếu của Trái Đất. Điều này có thể gây cảm tưởng rằng Mặt Trăng quay quanh Trái Đất theo một cách mà nó đôi khi sẽ đi ngược lại khi nhìn từ góc nhìn của Mặt Trời. Tuy nhiên, do vận tốc quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất (1 km/s) là nhỏ so với vận tốc quỹ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời (30 km/s), điều này không bao giờ xảy ra. Không có chuyển động vòng xoắn vào phía sau nào trên quỹ đạo quanh Mặt Trời của Mặt Trăng.

Coi rằng hệ Trái Đất–Mặt Trăng là một hệ hành tinh đôi, tâm hấp dẫn của hệ nằm bên trong Trái Đất, khoảng  hay 73,3% bán kính Trái Đất tính từ tâm của Trái Đất. Tâm hấp dẫn luôn nằm trên đường thẳng nối các tâm của Trái Đất và của Mặt Trăng khi Trái Đất hoàn thành một vòng quay hằng ngày của nó. Đường đi của hệ Trái Đất–Mặt Trăng trên quỹ đạo quanh Mặt Trời của nó được định nghĩa chính là chuyển động của tâm hấp dẫn tương hỗ này xung quanh Mặt Trời. Kết quả là, tâm của Trái Đất trở vào trong và ra ngoài đường quỹ đạo quanh Mặt Trời trong suốt một tháng giao hội khi Mặt Trăng di chuyển trên quỹ đạo của nó xung quanh tâm hấp dẫn chung.

Tác động hấp dẫn của Mặt Trời lên Mặt Trăng lớn hơn tác động hấp dẫn của Trái Đất lên Mặt Trăng gấp đôi; kết quả là, đường quỹ đạo của Mặt Trăng luôn là một đường lồi (khi nhìn vào toàn bộ hệ Mặt Trời–Trái Đất–Mặt Trăng, về phía Mặt Trời từ một khoảng cách xa bên ngoài quỹ đạo của Trái Đất–Mặt Trăng xung quanh Mặt Trời), và không có chỗ nào trở nên lõm hay xoắn (nhìn từ cùng một góc nhìn), tức là, vùng được bao quanh bởi quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Mặt Trời là một tập lồi.

Xem thêm

 Ernest William Brown
 Hành tinh đôi
 Danh sách quỹ đạo
 ELP2000
 Lịch thiên văn
 Jet Propulsion Laboratory Development Ephemeris
 Khoảng cách Mặt Trăng (thiên văn học)
 Thí nghiệm đo khoảng cách đến Mặt Trăng bằng tia laser
 Pha Mặt Trăng
 Lý thuyết Mặt Trăng
 Chu kỳ Milankovitch
 Tham số quỹ đạo
 Siêu trăng

Tham khảo

Liên kết ngoài

 View of the Moon Good diagrams of Moon, Earth, tilts of orbits and axes, courtesy of U. of Arkansas
Lunar Standstill
 Major Lunar Standstill 2006 A photographic digital mosaic of the 2006 event from Greece
 Lunar Standstill Season
 A webcamera at Calanais I (Lewis, Scotland) recording the lunar standstill events in 2005, 2006 and 2007
 A project to study the major standstill events in 2005, 2006 and 2007 at (pre-)historic buildings
 Major Lunar Standstill at Chimney Rock
 JPL ephemeris calculator (HORIZONS)

 Java-Applet: Visualisierung der Bahngeometrie und der Störungen in Länge
 H.-D. Gera: Mondbahn und Saroszyklus.
 Astrolexikon: »Die Bahn des Mondes«
 P. Schlyter: Computing planetary positions – a tutorial with worked examples

Khoa học Mặt Trăng
Quỹ đạo Mặt Trăng
Thiên văn mặt cầu


title: Aspilatopsis rufaria

text:
Aspilatopsis rufaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Aspilatopsis


title: Chó Picardy Spaniel

text:
Chó Picardy Spaniel là một giống chó được phát triển ở Pháp để sử dụng làm chó săn. Nó có liên quan đến Chó Picardy Spaniel Xanh và vẫn có nhiều điểm tương đồng, nhưng Picardy Spaniel là giống chó có kích thước lớn hơn trong hai giống này. Nó được cho là một trong hai giống chó Spaniel lâu đời nhất và được ưa chuộng bởi giới quý tộc Pháp, vẫn còn phổ biến với vai trò trợ giúp công việc săn bắn sau cuộc Cách mạng Pháp do lớp lông chống chịu thời tiết cho phép nó săn lùng trong nhiều điều kiện và địa hình khác nhau.

Tính nết
Picardy Spaniel là một giống chó ngoan ngoãn, thích chơi với trẻ em và có mối dây liên kết tốt với chủ của chúng. Chó Picardy Spaniel được mô tả là có một bản chất hòa đồng nhẹ nhàng, sở hữu một tính cách tốt và tương đối dễ huấn luyện. Ở Pháp, giống này được sử dụng để săn bắn trong các khu vực rừng với gà lôi và trong đầm lầy đối với chim dẽ giun. Tuy nhiên nó cũng có thể được sử dụng để săn vịt, thỏ rừng và thỏ. Loài này vượt trội trong việc trợ giúp săn bắn trong đầm lầy và sẽ không ngần ngại nhảy xuống nước. Giống chó này cũng có thể đóng vai trò như một giống chó cứu hộ nếu được yêu cầu. Giống chó này phù hợp sống tại một không gian nhỏ và do đó có thể phù hợp với cuộc sống trong thành phố, nhưng chúng cũng thích không gian mở.

Tham khảo

Picardy


title: Cá bạc đầu

text:
Cá bạc đầu hay còn gọi là cá sóc (danh pháp khoa học: Aplocheilus panchax) là một loại cá cảnh trong dòng cá Killi, chúng được gọi là cá bạc đầu vì rên đầu có một cái chấm sáng.

Phân bố
Chúng phân bố ở châu Á như Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Myanmar, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Campuchia, Việt Nam. Tuy không thật sự sặc sỡ và ít được nuôi cảnh trước đây, nhưng gần đây khi phong trào nuôi cá cảnh phổ biến hơn người ta đã dần chú ý đến chúng. Và hiện nay chúng đã được khai thác để làm thương mại.

Đặc điểm
Kích thước cá lớn nhất khoảng 4 cm. Con trống có màu óng ánh rất đẹp, vi trên có chấm đen trắng và vi dưới có viền đỏ cam, vi đuôi có chấm màu và viền trắng. Con mái nhạt màu hơn vi đuôi không có viền trắng. Vi lưng có chấm đen trắng đôi khi thêm màu cam. Chúng có thể sống được ở chỗ nước bị ô nhiễm và nhiệt độ từ 20-45oC. Loại cá này đẻ trứng bằng miệng được tìm thấy ở Tiểu Ấn, Indonesia, Malaysia và Srilanka. Chúng có mặt ở tại các cánh đồng, mương nước, rãnh nước và diệt bọ gậy muỗi rất hiệu quả.

Tập tính
Chúng sống được ở nhiệt độ 22-30, đôi khi chúng còn chịu được cao hơn rất nhiều ở những vũng nước tù đọng ngoài đồng ruộng. Thích sống bầy đàn, đẻ trứng mỗi lần khoảng 200-300, gặp môi trường mát trứng sẽ nở. Là loài ăn tạp, khá dễ nuôi, thường sống tầng mặt và tầng giữa, tuy nhiên để kiếm mồi chúng vẫn hay xuống cả tầng đáy. Cá đẻ trứng lên giá thể cây thủy sinh, trứng nở sau 11–15 ngày. Cá ăn côn trùng nhỏ, cung quăng, thức ăn viên dạng nổi, cá khỏe, dễ nuôi, môi trường nước trong và mềm, ngọt hoặc lợ.

Chú thích

Tham khảo

Cá cảnh
P
Động vật được mô tả năm 1822
Cá Bangladesh


title: Giải quần vợt Wimbledon 1911 - Đơn nam

text:
Herbert Roper Barrett đánh bại Charles Dixon 5–7, 4–6, 6–4, 6–3, 6–1 tại All Comers’ Final, tuy nhiên đương kim vô địch Anthony Wilding đánh bại Roper Barrett 6–4, 4-6, 2–6, 6–2 bỏ cuộc ở Challenge Round để giành chức vô địch Đơn nam tại Giải quần vợt Wimbledon 1911.

Kết quả

Challenge round

All Comers' Finals

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

The nationality of A Popp is unknown.

Nhánh 3

Nhánh 4

Nửa dưới

Nhánh 5

Nhánh 6

Nhánh 7

Nhánh 8

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đơn nam
Giải quần vợt Wimbledon theo năm - Đơn nam


title: San Andreas

text:
San Andreas là một biến thể của từ cổ San Andrés (Saint Andrew, các tông đồ) trong tiếng Tây Ban Nha. San Andreas hoặc Andrés cũng có thể có nghĩa là:

Địa danh
 San Andreas, California, một thị trấn chưa hợp nhất của Hoa Kỳ
 Đứt gãy San Andreas, một biến vị địa chất chạy qua California, Mỹ
 Hồ San Andreas, một hồ nước gần San Francisco, California được lấy tên đặt cho Đứt gãy San Andreas

Nghệ thuật, vui chơi giải trí, và phương tiện truyền thông

Đối tượng hư cấu
 Los Santos, một thành phố hư cấu dựa vào thành phố có thật Los Angeles của bang San Andreas (dựa vào bang California) trong thế giới của Grand Theft Auto

Phim
 San Andreas (phim), một bộ phim thiên tai năm 2015 của đạo diễn Brad Peyton

Trò chơi
  Grand Theft Auto: San Andreas  (2004), một video game của Rockstar North dành cho máy PlayStation 2, Xbox, Microsoft Windows và Macintosh.

Văn học
  San Andreas  (tiểu thuyết), một cuốn tiểu thuyết năm 1984 của Alistair MacLean

Xem thêm
 San Andrés (định hướng)
 St Andrews (định hướng)


title: Anthony William

text:
Anthony William Coviello, được biết đến với tên Anthony William hoặc Chuyên gia y học tâm linh, là một người giao tiếp linh hồn tự xưng và thường đưa ra các lời khuyên về y khoa và sức khỏe có tính chất ngụy khoa học dựa trên một khả năng giao tiếp với Linh hồn. Anh xuất bản nhiều cuốn sách và là tác giả của nhiều bài viết trên các diễn đàn trực tuyến, ví dụ như trang Goop của nữ diễn viên Gwyneth Paltrow cũng như trên website cá nhân của anh.
William tin rằng virut Epstein-Barr là nguyên nhân chính cho nhiều chứng bệnh, bao gồm cả ung thư. Anh tự nhận mình là người đầu tiên nghĩ ra phương pháp detox bằng cách uống nước chanh vào buổi sáng cũng như phương pháp giảm béo cấp tốc bằng nước ép cần tây, và đưa ra nhiều tác dụng có lợi khác của loại nước ép này. Nhiều ý kiến phản biện cho rằng anh đã hoạt động y khoa mà không có bằng cấp và đã nhiều lần đã có việc làm không thỏa đáng để vận động đạt được những đánh giá tích cực cho những cuốn sách của mình trên Amazon.

Thời thơ ấu
William kể rằng anh đã học được những kiến thức thông qua việc kết nối với một "Linh hồn" kể từ khi anh bốn tuổi. Anh tuyên bố đã chẩn đoán chính xác bệnh ung thư phổi của bà mình, và thường xuyên chữa bệnh cho các thành viên gia đình và bạn bè trong suốt thời thơ ấu.

Sự nghiệp
William sử dụng thuật ngữ "Chuyên gia y học tâm linh" để mô tả bản thân. Anh đã xuất bản 6 cuốn sách, và đã được xuất hiện trên danh mục sách bán chạy của New York Times. Anh đồng thời là cây viết cho trang Goop của nữ diễn viên Gwyneth Paltrow, và được xem như một "chuyên gia uy tín" của trang này Anh có gần 3 triệu người theo dõi trên tài khoản Instagram và có 3.5 triệu người theo dõi trên trang tại thời điểm năm 2021.

Website của anh chứa đường dẫn môi giới tới ít nhất 177 sản phẩm trên Amazon, gồm nhiều thực phẩm chức năng. Theo các tuyên bố miễn trừ trách nhiệm pháp lý trên website của anh và các bài viết trên Goop, William không có bằng cấp đào tạo nào về khoa học hay y khoa. Anh cũng đồng thời khuyến cáo rằng các lời gợi ý của anh không nên được nghe theo để thay thế các khuyến nghị y tế. William thường được giới báo chí truyền thống mời phỏng vấn, nhưng anh không thường xuyên tương tác với các phóng viên.

Tuyên bố và hành động

Kết nối ngoại cảm và các thiên thần
William tuyên bố rằng việc kết nối với Linh hồn của anh thông qua việc lắng nghe một giọng nói từ bên ngoài, cạnh tai phải. Sự liên liên kết giữa anh và Linh hồn cho anh khả năng quét cơ thể và xác định các vị trí bị tắc nghẽn, nhiễm bệnh, các vấn đề trong quá khứ, thậm chí cả các mảnh mang theo kiến thức từ Linh hồn. Sự hỗ trợ từ Linh hồn này giúp anh ta chẩn đoán bệnh và năng lực điều trị.

Trong cuốn sách Thực phẩm thay đổi cuộc sống, anh dành hẳn một chương để nói về các thiên thần. Anh giải thích rằng anh tin vào sự tồn tại của mười hai thiên thần với những cái tên khác nhau như Thiên thần Trù phú. Anh khuyến khích mọi người cầu nguyện tên của các thiên thần để nhận được sự che chở giúp đỡ ở từng hoàn cảnh khác nhau.

Ung thư và virut Epstein-Barr
nhỏ|Virut Epstein-Barr

Một trong những vấn đề sức khỏe mà William thường xuyên chẩn đoán nhất là bệnh mãn tính gây ra bởi virut Epstein–Barr, và anh cho rằng có thể chữa khỏi bằng vitamin B12 mà Linh hồn chỉ dẫn sử dụng cùng với uống lượng lớn nước ép cần tây. Anh khẳng định rằng virut có thể lây truyền từ mẹ sang con trong thai kì. Tuy nhiên bằng chứng khoa học cho thấy loại virut này chủ yếu lây truyền qua nước bọt.

Trên trang Goop, William nói rằng "chín-mươi-tám phần trăm các bệnh ung thư đều được gây ra bởi một loại virut cùng với ít nhất một loại độc tố". Anh chỉ ra thủ phạm của nhiều bệnh ung thư là virut Epstein-Barr, bao gồm "ung thư vú, ung thư gan, hầu hết mọi loại ung thư phổi, ung thư tụy, ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt, các bệnh ung thư cơ quan sinh sản ở phụ nữ, ung thư máu, và rất nhiều loại ung thư khác.” William tin tưởng chắc chắn rằng bệnh ung thư mà loài người đang phải đối mặt ngày nay đã bắt đầu bùng phát mạnh mẽ kể từ thời Cách mạng công nghiệp. Anh cho rằng bệnh ung thư không có yếu tố gene, mặc dù các chứng cứ khoa học cho thấy điều ngược lại. William cũng giữ quan điểm cho rằng virut Epstein-Barr là nguyên nhân gây nên trên 95% các vấn đề của tuyến giáp, tuy nhiên không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào đến thời điểm này ủng hộ quan điểm của anh.

Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ, hiện nay không có bất kỳ bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào ủng hộ ý kiến của William cho rằng virut Epstein-Barr gây ra ung thư phổi. Hiệp hội Ung thư Mỹ đưa ra thông tin rằng virut Epstein-Barr có sự liên hệ với U lymphô Hodgkin hay một số loại ung thư dạ dày, tuy nhiên điều này vẫn còn đang được xem xét.

Thức ăn và chế độ ăn uống
Trong cuốn sách Thực phẩm thay đổi cuộc sống, anh coi "hoa quả, rau, thảo mộc và gia vị" là Bộ tứ thần thánh. Anh đã viết:

Trái ngược với Bộ Tứ Thần Thánh, anh đưa ra Bộ Tứ Ma Quỷ, bao gồm phóng xạ, kim loại nặng độc hại, sự bùng phát của virut, và thuốc trừ sâu DDT. Anh nói rằng chúng "hủy hoại cơ thể chúng ta, khiến chúng ta tự chất vấn về ý thức của bản thân mình, và đẩy xã hội con người tới bờ sụp đổ."

William nói rằng có hai loại Nước Sống. "Nước hoạt hóa sinh học Hydro" được tìm thấy trong Bộ Tứ Thần Thánh và có ích với cơ thể con người hơn nước thông thường. Anh nói rằng có một nhân tố đồng thời tồn tại trong nước mà "chứa tri thức có thể giúp chúng ta khôi phục linh hồn của bản thân và hỗ trợ xúc cảm của chúng ta."

Anh đồng thời xác định sáu loại thực phẩm mà theo anh đe dọa cuộc sống. Anh  cho rằng sữa làm suy giảm gan; trứng dẫn tới sự bùng nổ của virut; ngô bị biến đổi gen nên không còn giá trị dinh dưỡng; lúa mỳ nuôi dưỡng các mầm bệnh; dầu hạt cải phá hủy niêm mạc dạ dày, mạch máu và tim; và các chất phụ gia thực phẩm được mô tả hoặc dán nhãn là có "hương vị tự nhiên" thực chất là một chất độc thần kinh gọi là MSG, chất này phá hủy các tế bào não và thần kinh theo thời gian.

Nước ép cần tây
nhỏ|Nước ép cần tây

William là người khởi xướng chế độ ăn nước ép cần tây, và nghiên cứu báo chí cũng cho thấy mọi người đều tin rằng anh là người khởi nguồn chính của ý tưởng ngày. William tin rằng "lời lý giải khoa học cho khả năng chữa lành của nước ép cần tây vẫn chưa được khám phá ra." Tới nay, chưa có một lời tuyên bố nào của William có thể được chứng minh khoa học.

William khẳng định rằng nước ép cần tây có tính chất y dược. Anh cho biết nó có thể "nâng cao năng lượng," giảm đầy hơi, giúp "trí óc minh mẫn hơn," và thậm chí có thể giúp cải thiện tình hình đau đầu và lo lắng. Loại nước ép này có khả năng cực kỳ hiệu quả trong giữu cho cơ thể đủ nước, "giảm viêm và duy trì hệ vi sinh vật." Anh gọi nó là "loại nước ép thần kỳ" và "một trong những loại nước có tác dụng chữa bệnh vĩ đại nhất mọi thời đại." Không có tuyên bố nào trong số những tuyên bố này được chứng minh bởi khoa học và không có chuyên gia dinh dưỡng hoặc thành viên của cộng đồng y tế ủng hộ những tuyên bố này.

Trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo Evening Standard của Anh, William mô tả các chuẩn bị nước ép cần tây. Anh nói nước ép cần tây có "năng lực chữa lành" và giải thích rằng quy trình chuẩn bị rất phức tạp.

William giải thích rằng loại nước ép này phải nguyên chất, vì vậy không được phép vắt thêm nước chanh hoặc hỗn hợp các loại rau củ khác. Nước ép nên được uống khi bụng đói và uống trước tiên vào mỗi buổi sáng. Anh khuyên mọi người khi mới bắt đầu nên uống chính xác 16 ounce nước ép cần tây và dần nâng lên đến 32 ounce, hai lần một ngày. Anh nói rằng nó nên được uống ít nhất 15–20 phút trước khi ăn các loại thực phẩm khác.

Amanda Mull, của tạp chí The Atlantic, đã phỏng vấn hai chuyên gia dinh dưỡng về lợi ích của nước ép cần tây. Họ đồng ý rằng cần tây là một món ăn nhẹ lành mạnh và có một số bằng chứng cho thấy cần tây có thể có lợi cho việc kiểm soát huyết áp, nhưng những lợi ích này được nhận thấy khi bệnh nhân ăn cả cuống. Một chuyên gia dinh dưỡng nhận xét, "không có một loại thực phẩm nào có thể chữa khỏi bệnh ung thư, chứng viêm nhiễm hoặc các bệnh khác, vì vậy đừng tin vào những lời quảng cáo bạn thấy và nghe trên Instagram."

Chuyên gia dinh dưỡng và nhà dinh dưỡng học, Marika Day, nói về tuyên bố về nước ép cần tây của William:

Nhà dinh dưỡng học Rhiannon Lambert ở Harley Street cũng cân nhắc chỉ ra rằng chất xơ là một phần quan trọng của chế độ ăn, và chất xơ này bị mất đi trong quá trình ép nước. Cô ấy nói rằng hiện tại không có bằng chứng kỳ diệu hơn những "tuyên bố kỳ diệu này", trái lại, đây chỉ là những thông tin mang tính truyền miệng. Chuyên gia dinh dưỡng người Úc Stefanie Valakas, khi được phóng viên news.com.au phỏng vấn, cũng nói rằng không có bằng chứng cho những tuyên bố về sức khỏe này và rằng các lợi ích từ chất xơ của cần tây đều bị mất đi trong quá trình ép. Cả hai đều nhận xét rằng một người có khả năng nhận được lợi ích dinh dưỡng như nhau khi uống một cốc nước và ăn một chế độ cân bằng.

Mặc dù hầu hết các chuyên gia y tế đồng ý rằng tác hại tiềm ẩn khi thêm nước ép cần tây vào chế độ ăn uống là rất ít, nhưng vẫn có khả năng xảy ra phản ứng tiêu cực với một số loại thuốc nhất định. Cần tây chứa Vitamin K, có thể ảnh hưởng đến các loại thuốc, chẳng hạn như thuốc chống đông máu Warfarin, nếu đột ngột uống 1 lượng lớn nước ép. Ngoài ra còn có nguy cơ tiềm ẩn đầy hơi và tiêu chảy đối với những người bị Hội chứng ruột kích thích.

Ginger Hultin, một chuyên gia dinh dưỡng và là người phát ngôn của Academy of Nutrition and Dietetics, bình luận về hiện tượng nước ép cần tây, cảnh báo rằng việc cố gắng chống lại bệnh tật như nhiều người ủng hộ nước ép cần tây đã làm là rất nguy hiểm.

Chuyên gia dinh dưỡng Carrie Dennett đã chỉ ra rằng William không được đào tạo về y tế và mặc dù có nghiên cứu đã xác nhận lợi ích kháng viêm từ các chất phytochemical được phân lập trong cần tây, nhưng không có nghiên cứu nào ủng hộ những tuyên bố nổi tiếng của William về cần tây.

Khác
William cũng tuyên bố rằng vô sinh có thể điều trị được bằng các phương pháp như "hình dung sáng tạo, thiền đi bộ và các bài tập thở", sẽ "thu hút ánh sáng trắng vào các cơ quan sinh sản."

Tranh cãi và chỉ trích

Goop
Trong một bài báo điều tra trên tạp chí Inverse vào tháng 1 năm 2018, công ty Goop của Gwyneth Paltrow đã bị chỉ trích vì đăng các bài viết của William và coi anh ta là "chuyên gia đáng tin cậy" của họ mặc dù anh ta thiếu chứng chỉ y tế.

Vận động đánh giá trên Amazon
Jonathan Jarry, thuộc McGill Office for Science and Society, lập luận rằng một số giải thưởng của William không phải tự nhiên mà đạt được. anh ấy chỉ ra rằng để đổi lấy những đánh giá tích cực về sách trên Amazon, William đã mời mọi người tham gia một cuộc thi trong đó người tham gia có thể giành được sách có chữ ký, tư vấn riêng và vé xem chương trình trực tiếp.

Rae Paoletta, của tạp chí Inverse, nhận thấy rằng nhà xuất bản của William, Hay House, đã tiến hành quay thưởng và trao giải cho những ai đã viết bài đánh giá trên Amazon hạng mục "sách truyền cảm hứng nhất" cho cuốn sách năm 2015 của William có tựa đề "Cơ thể tự chữa lành." Theo Paoletta, "khi Inverse hỏi Amazon về cáo buộc mua chuộc đánh giá sách tích cực, một người phát ngôn xác nhận trang thương mại điện tử sẽ điều tra các cáo buộc nói trên."

Hành nghề y khoa không có giấy phép
Jarry cũng lập luận rằng William đang hành nghề y mà không có giấy phép. Tại bang Florida, nơi William đang hoạt động, định nghĩa về hành nghề y khoa như sau:

Trên các chương trình phát thanh của William, anh cho phép người hâm mộ gọi điện và mô tả các triệu chứng của họ. Anh ấy thực hiện "quét" với thiên thần chỉ dẫn của mình, và sau đó đưa ra lời khuyên cho người thực hiện cuộc gọi, gợi ý những việc như loại bỏ một số nhóm thực phẩm nhất định, uống vitamin B12 hoặc làm nước ép cần tây để thanh tẩy. Jarry lập luận rằng điều này phù hợp với định nghĩa "hành nghề y" tại trích yếu đã nói ở trên.

Jarry cũng mô tả trường hợp của một người phụ nữ đã được chẩn đoán mắc một căn bệnh về máu nghiêm trọng mà William và "Linh hồn" không thể phát hiện ra sáu tháng sau khi được William "quét" trên một chương trình truyền hình và được "Linh hồn" cho biết là hoàn toàn khỏe mạnh.

Khác
Jennifer Gunter, một chuyên gia sản phụ khoa đến từ San Francisco, cũng là người đã từng chỉ trích Goop trong quá khứ, đã phát biểu như sau về William:

Harriet Hall cho rằng "Hệ thống niềm tin của William không có nền tảng là thực tế hay khoa học." Bà nhận xét rằng không có bằng chứng nào ủng hộ sự chỉ dẫn thần thánh trong các tuyên bố của William.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Năm sinh không rõ

Nhân vật còn sống
Người ủng hộ điều trị ung thư thay thế
Chất kích thích giải độc thay thế
Nhà tâm linh người Mỹ


title: Phân họ Cá chẽm

text:
Phân họ Cá chẽm (tên khoa học: Latinae) trong giai đoạn 2004-2011 được coi là một họ cá có danh pháp Latidae, với hình dáng trông giống như cá vược, chủ yếu là cá nước ngọt được tìm thấy tại châu Phi, châu Á và một số loài cá biển sinh sống trong Ấn Độ Dương và miền tây Thái Bình Dương.

Lịch sử phân loại
Trước năm 1976, nhóm cá này được coi là họ độc lập có danh pháp Latidae. Từ năm 1976 cho tới năm 2004 thì nó được coi là phân họ Latinae trong họ Centropomidae, nhưng năm 2004 đã được nâng cấp trở lại thành họ sau một bài báo phân tích miêu tả theo nhánh của Olga Otero chỉ ra họ Centropomidae như định nghĩa gốc là cận ngành.

Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó đã chỉ ra các khiếm khuyết trong phân tích này và cho thấy họ Centropomidae sensu Greenwood, 1976 là đơn ngành. Do vậy, trong giai đoạn kể từ năm 2011 trở lại đây thì người ta lại hạ cấp họ này xuống thành phân họ Latinae trong họ Centropomidae.

Theo truyền thống, dù là họ hay phân họ thì nhóm cá này đều được coi là thuộc về bộ Cá vược (Perciformes). Tuy nhiên, trong phân loại gần đây về cá xương thì người ta xếp họ Centropomidae sensu lato trong nhóm không chắc chắn (incertae sedis) ở cấp bộ thuộc nhánh Carangiaria, một nhánh chỉ có quan hệ họ hàng xa với nhánh Eupercaria, trong đó có bộ Perciformes theo nghĩa mới.

Chi và loài
Dù được công nhận là họ (Latidae) hay phân họ (Latinae) thì nhóm cá này cũng chỉ bao gồm 3 chi còn loài sinh tồn, với 13 loài đã biết.
 Hypopterus: 1 loài cá biển (Hypopterus macropterus) ở đông Ấn Độ Dương.
 Lates: 11 loài, với 7 loài cá nước ngọt ở châu Phi; 2 loài cá nước ngọt ở châu Á và 2 loài cá biển-cá nước lợ ở Ấn Độ Dương và tây Thái Bình Dương.
 Psammoperca: 1 loài cá biển (Psammoperca waigiensis) ở Ấn Độ Dương và tây Thái Bình Dương.

Sử dụng
Nhiều loài trong họ này là cá thực phẩm quan trọng, và một số loài đã được đưa ra ngoài khu vực bản địa của chúng để nuôi làm cá thực phẩm. Loài cá vược sông Nile (Lates niloticus), một loại cá săn mồi đã trở nên khét tiếng do kể từ khi du nhập vào hồ Victoria trong thập niên 1960 đã tàn phá các loài cá bản địa trong hồ, gây ra sự tuyệt chủng của nhiều loài cá đặc hữu tại đây.

Chú thích

Tham khảo


title: Lithostege excelsata

text:
Lithostege excelsata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Lithostege


title: Ngữ hệ Enisei

text:
Ngữ hệ Enisei (còn được gọi là Enisei-Ostyak) là một ngữ hệ hiện diện tại khu vực sông Enisei thuộc Siberia.

Phân loại
 Tiền Enisei
 Bắc Enisei (chia tách vào khoảng năm 700)
 Ket (200 người nói)
 Yugh † (biến mất khoảng năm 1990)
 Nam Eisei †
 Kott–Assan (chia tách vào khoảng năm 1200)
 Kott † (biến mất giữa thập niên 1800)
 Assan † (biến mất khoảng năm 1800)
 Arin–Pumpokol (chia tách vào khoảng năm 550)
 Arin † (biến mất khoảng năm 1800)
 Pumpokol † (biến mất khoảng năm 1750)

Chỉ có hai ngôn ngữ trong hệ này tồn tại đến thế kỷ XX, đó là tiếng Ket (còn gọi là Imbat Ket), nay có chừng 200 người nói, và tiếng Yugh (còn gọi là Sym Ket), nay đã biến mất như một bản ngữ. Những thành viên khác được biết đến của hệ này, Arin, Assan, Pumpokol, và Kott, đều đã biến mất trước tiếng Yugh ít nhất một thế kỷ. Những nhóm khác – Buklin, Baikot, Yarin, Yastin, Ashkyshtym, and Koibalkyshtym – được xác định là những ngôn ngữ Enisei, nhưng ngoài một vài tên riêng, ta không biết gì về chúng.

Có đề xuất về việc kết nối hệ Enisei với hệ Na-Dené, một trong những ngữ hệ chính của thổ dân Bắc Mỹ.

Từ vựng

Số đếm
Bảng dưới cho biết số đếm cơ bản trong các ngôn ngữ Enisei cũng như một số từ vị phục dựng ướm thử:

Một vài từ khác

Chú thích

Tham khảo

Ngữ hệ
Ngữ hệ Enisei


title: Nguyễn Phúc Miên Lịch

text:
Nguyễn Phúc Miên Lịch (chữ Hán: 阮福綿𡫯; 13 tháng 5 năm 1841 – 5 tháng 11 năm 1919), tước phong An Thành vương (安城王), là một hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Hoàng tử Miên Lịch sinh ngày 23 tháng 3 nhuận (âm lịch) năm Tân Sửu (1841), con trai thứ 78 và cũng là con trai út của vua Minh Mạng, mẹ là Ngũ giai Lệ tần Nguyễn Thị Thúy Trúc. Ông cũng là con út của bà Lệ tần. Miên Lịch chào đời sau khi vua cha Minh Mạng đã băng hà.

Tháng giêng năm Tự Đức thứ 11 (1858), ông được phong làm An Thành Quận công (安城郡公). Cùng lúc đó, 3 hoàng thân khác là Miên Bàng, Hồng Nghĩ và Hồng Đĩnh cũng đều được phong tước Quận công.

Tháng 9 (âm lịch) năm Thành Thái thứ 5 (1893), hoàng thân Miên Lịch được gia phong làm An Thành Quốc công (安城國公). Ông lại được tấn làm An Thành công (安城公) vao khoảng năm 1905 - 1906.

Tháng 8 (âm lịch) năm Duy Tân thứ nhất (1907), với thân phận là Tôn chính phủ Tôn Nhân, ông được bổ nhiệm vào chức Phụ chánh thân thần, thay mặt cho vua Duy Tân khi đó mới lên 8 tuổi. Năm Duy Tân thứ 2 (1908), tháng giêng, ông được tấn phong làm An Thành Quận vương (安城郡王).

Đầu năm Duy Tân thứ 5 (1911), vua tấn tôn cho ông làm An Thành vương (安城王), là một trong số ít các vị hoàng thân được phong tước Vương khi còn sống. Nguyễn Phúc tộc thế phả lại ghi rằng, sau khi mất ông mới được truy tặng tước Vương.

Ngày 13 tháng 9 (âm lịch) năm Khải Định thứ 4, Kỷ Mùi (1919), An Thành vương mất, hưởng thọ 79 tuổi, thụy là Đoan Cung (端恭), được ban cho 1280 đồng tiền tuất, còn bổng lộc các tháng còn lại của năm nay cũng cấp cho để lo việc tang. Tẩm mộ của ông được táng tại Dương Xuân Thượng (nay thuộc địa phận của phường Thủy Xuân, Huế), còn phủ thờ được dựng ở phường Phú Cát, Huế (ngày nay nằm trên đường Chùa Ông).

Thân vương Miên Lịch có 8 con trai và 6 con gái. Ông được ban cho bộ chữ Kim (金) để đặt tên cho con cháu trong phòng.

Tham khảo
 Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả , Nhà xuất bản Thuận Hóa
 Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện Chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
 Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục Chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đồng Khánh Khải Định chính yếu (2010), Nguyễn Văn Nguyên dịch, Nhà xuất bản Thời Đại
 Quốc sử quán triều Nguyễn (2012), Đại Nam thực lục Chính biên Đệ lục kỷ phụ biên, Cao Tự Thanh dịch, Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ

Xem thêm
 Gia đình Minh Mạng

Chú thích

Sinh năm 1841
Mất năm 1919
Hoàng tử Minh Mạng
Vương tước nhà Nguyễn


title: Mesochorus unicinctor

text:
Mesochorus unicinctor là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mesochorus


title: Heliocopris kolbei

text:
Heliocopris kolbei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Heliocopris


title: Agrypon toyamense

text:
Agrypon toyamense là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Agrypon


title: Pangrapta pannosa

text:
Pangrapta pannosa là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pangrapta


title: Hemimorina nubiculata

text:
Hemimorina nubiculata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hemimorina


title: Pyrausta bisignata

text:
Pyrausta bisignata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pyrausta


title: Hãn quốc Khiva

text:
Hãn quốc Khiva (, ) là một quốc gia vùng Trung Á đã tồn tại trong lịch sử của Khwarezm ở vùng Trung Á từ 1511–1920, ngoại trừ một thời gian bị Nader Shah thuộc triều đại Afsharid chiếm đóng từ năm 1740 đến 1746. Thủ phủ đặt tại Khiva (nay là thành phố Khiva của Uzbekistan).

Lãnh thổ của Hãn quốc Khiva bao gồm phần lớn Turkmenistan, miền tây Uzbekistan và tây nam Kazakhstan trước khi bị Nga chinh phạt vào nửa sau thế kỷ XIV. Năm 1873, lãnh thổ hãn quốc Khiva bị thu hẹp đáng kể do sự chinh phạt của Nga và trở thành một quốc gia bảo hộ của Nga. Sau Cách mạng Nga (1917), Khiva cũng xuất hiện một cuộc cách mạng và vào năm 1920, Hãn quốc Khiva sụp đổ và bị thay thế bằng một chính quyền Xô viết là Cộng hòa Xô viết Nhân dân Khorezm. Năm 1924, Cộng hòa Xô viết Nhân dân Khorezm nhập vào Liên Xô và trở thành một phần lãnh thổ của quốc gia này.

Lịch sử

Sau Thế kỷ XV
Sau khi thủ đô được chuyển đến Khiva. Khwarazm được gọi là Hãn quốc Khiva (mặc dù họ tự gọi mình là Khwarazm). Tên gọi Khiva được nhiều nhà sử học Nga sử dụng với mục đích tôn vinh thủ đô Khiva của quốc gia này. Vào khoảng năm 1600, sông Amu Darya khô cạn dẫn đến thủ đô được dời về phía Nam từ Kunya-Urgench đến Khiva. Lãnh thổ Hãn quốc kiểm soát phần lớn lãnh thổ Turkmenistan. Dân cư phần lớn làm nông nghiệp dọc theo bờ sông, các dân tộc Turk thường là những người du mục (hoặc bán du mục) xa con sông. Dân định cư bao gồm những quý tộc va nông dân gắn bó với đất đai. Có rất nhiều nô lệ Ba Tư bị bắt bởi những Người Turkmen và những nô lệ Nga. Trước và trong thời kỳ này, nhiều khu vực dân cư đối mặt với sự xâm nhập của người Uzbek ở phía bắc với tiếng Thổ Nhĩ Kỳ của họ đã phát triển ngôn ngữ Uzbekistan ngày nay trong khi ngôn ngữ Khwarezmia gốc Iran đang dần biến mất. Các sắc tộc Turk thường đóng thuế cho Khan và chiếm phần lớn trong quân đội nhưng thường xuyên nổi dậy chống lại. Trung tâm của Hãn quốc được bao bọc bởi bán sa mạc nên cách tiếp cận quân sự gần nhất đó là dòng sông Amu Darya, điều này dẫn đến nhiều cuộc chiến tranh với Hãn quốc Bukhara ở trên sông (1538–1840, 1593, 1655, 1656, 1662, 1684, 1689, 1694, 1806, và những nơi khác)

Tham khảo

Triều đại Turk
Nhà nước Turk lịch sử


title: Laticoleus alaris

text:
Laticoleus alaris là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Laticoleus


title: Rob Kardashian

text:
Robert Arthur "Rob" Kardashian (sinh ngày 17 tháng 3 năm 1987) là nam diễn viên/nhân vật truyền hình và nhà kinh doanh người Mỹ. Anh được biết đến khi tham gia chương trình truyền hình thực tế về chính gia đình mình, Keeping Up with the Kardashians. Năm 2011, Rob tham dự và về nhì trong mùa thứ mười ba của cuộc thi khiêu vũ Dancing with the Stars.

Rob cũng như các thành viên khác trong gia đình mình (như Kim, Kylie) kiếm thu nhập từ việc quảng cáo theo yêu cầu cho các nhãn hàng như Coca Cola bằng cách đăng bài trên Instagram, Facebook hay Twitter. Họ được trả một khoản tiền khoảng từ 75.000 đến 300.000 USD/bài, theo số liệu năm 2016 của CBC Marketplace và The Telegraph.

Thời thơ ấu
Rob sinh ngày 17 tháng 3 năm 1987 tại Los Angeles, bang California, Mỹ. Anh là con út của luật sư Robert Kardashian và doanh nhân Kris (hiện là Kris Jenner). Ba người chị (từ lớn đến nhỏ) của anh là Kourtney, Kim, và Khloé. Năm 1991, cha mẹ anh ly hôn, cùng năm đó, mẹ anh kết hôn với vận động viên Bruce Jenner (hiện là Caitlyn Jenner). Từ đó anh có thêm hai em gái cùng mẹ khác cha là Kendall và Kylie Jenner. Tháng 9 năm 2003, cha của anh, ông Robert Kardashian, qua đời vì ung thư thực quản.

Rob Kardashian tốt nghiệp trường Kinh doanh Marshall thuộc Đại học Nam California năm 2009.

Sự nghiệp
Kardashian từng tham gia vào mùa thứ 13 của chương trình khiêu vũ Dancing with the Stars năm 2011. Anh bắt cặp với vũ công từng hai lần vô địch cuộc thi này, Cheryl Burke. Ở tuần thi thứ tư, cặp đôi từng suýt bị loại. Kết quả chung cuộc, anh về nhì, xếp sau cặp J.R. Martinez và Karina Smirnoff. Thành tích này cao hơn thứ hạng của chị gái Kim trong mùa thứ bảy.

Rob Kardashian có một vài hoạt động kinh doanh với các hãng PerfectSkin, Rival Spot, the BG5, cũng như có dòng sản phẩm bít tất của riêng mình.

Năm 2012, anh là một trong những giám khảo của cuộc thi Miss USA 2012. Tháng 8 cùng năm, Kardashian cho biết sẽ quay lại Đại học Nam California để theo học khoa luật của trường. Tuy nhiên, đại diện trường sau đó đã phủ nhận thông tin này trên trang mạng Twitter rằng anh chưa từng nộp đơn đăng ký nhập học.

Cũng trong năm 2012, Kardashian tham gia vào chương trình truyền hình hẹn hò The Choice của đài Fox và sáng lập dòng sản phẩm bít tất Arthur George.

Ngày 11 tháng 9 năm 2016, Rob & Chyna, sê-ri truyền hình thực tế xoay quanh cuộc sống và mối quan hệ tình cảm giữa của anh và người mẫu Blac Chyna, được phát sóng trên đài E!. Chương trình có sáu tập, cộng thêm một tập đặc biệt nói về đứa con mới ra đời của Rob và Blac. Rob & Chyna cũng đã được chấp nhận sản xuất tiếp mùa thứ hai.

Đời tư
Rob Kardashian từng hẹn hò với nữ diễn viên Adrienne Bailon từ năm 2007 đến 2009. Mối quan hệ tình cảm của họ được công khai trong chương trình Keeping Up with the Kardashians của gia đình. Tháng 10 năm 2012, Kardashian xác nhận trên tài khoản Twitter của mình rằng anh và Rita Ora đang hẹn hò. Đến tháng 12 năm 2012, cả hai đã chấm dứt mối quan hệ này.

Tháng 12 năm 2015, nhiều nguồn tin cho biết Rob đã phải nhập viện vì tình trạng sức khỏe kém, anh được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường.

Vào tháng 1 năm 2016, Kardashian bắt đầu hẹn hò với người mẫu Blac Chyna. Ngày 5 tháng 4 năm 2016, Kardashian và Chyna công bố cả hai đã đính hôn trên mạng Instagram sau 3 tháng quen biết. Tháng 5 năm 2016, cặp đôi được cho là đang mong đợi chào đón đứa con đầu lòng Vào tháng 9 năm 2016, cặp đôi xác nhận Blac đang bầu một bé gái. Ngày 10 tháng 11 năm đó, Dream Renée Kardashian, con gái của họ ra đời. Ngày 17 tháng 12 năm 2016, cặp đôi thông báo chia tay trên mạng xã hội sau khi tài khoản Instagram của Blac Chyna bị hack. Kardashian chia sẻ trên trang Snapchat của anh rằng Blac đã chuyển khỏi nhà, rời bỏ anh cùng con gái một tháng tuổi. Tuy nhiên, cặp đôi sau đó đã quay lại với nhau. Không lâu sau, Rob thông báo trên Instagram của anh rằng cả hai lại chia tay. Ngày 28 tháng 12 năm 2016, anh phải nhập viện vì các triệu chứng của bệnh tiểu đường nhưng đã rời viện một ngày sau đó.

Ngày 5 tháng 7 năm 2017, Kardashian tố cáo Blac Chyna là người phản bội bằng một loạt hình ảnh nhạy cảm của cô trên Instagram. Tuy nhiên, sau đó anh đã nhanh chóng xóa các ảnh này.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1987
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Scotland
Nhân vật còn sống


title: Stethoperma duodilloni

text:
Stethoperma duodilloni là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Stethoperma


title: João Pedro Moreira Mendes

text:
João Pedro Moreira Mendes (sinh ngày 22 tháng 3 năm 1988 ở Valongo, Porto) là một cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha thi đấu cho F.C. Famalicão ở vị trí tiền đạo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha
Cầu thủ bóng đá S.C. Braga B
Cầu thủ bóng đá S.C. Braga
Cầu thủ bóng đá G.D. Ribeirão
Cầu thủ bóng đá Varzim S.C.
Cầu thủ bóng đá Rio Ave F.C.
Cầu thủ bóng đá Portimonense S.C.
Cầu thủ bóng đá Leixões S.C.
Cầu thủ bóng đá F.C. Famalicão


title: Khabash

text:
Khabash, còn là Khababash hoặc Khabbash, cai trị tại Sais thuộc nome thứ Năm của Hạ Ai Cập vào thế kỷ thứ IV TCN. Trong giai đoạn chiếm đóng Ai Cập lần thứ Hai của người Ba Tư (343–332 TCN) ông đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy chống lại sự cai trị của người Ba Tư cùng với người con trai cả của mình, từ khoảng năm 338 tới năm 335 TCN, chỉ một vài năm trước khi Alexander Đại đế chinh phục Ai Cập.

Chúng ta chỉ biết đôi chút về Khabash. Ông được nhắc đến như là "Chúa tể của Hai vùng đất", hay Vua của Thượng và Hạ Ai Cập, và là "Người Con trai của Ra", một tước hiệu pharaon khác, tên ngôi của ông được ghi lại là Senen-setep-en-Ptah trong một sắc lệnh của Ptolemaios Lagides, người trở thành vua Ptolemaios I Soter vào năm 305 TCN.

Vào khoảng thập niên năm 330 TCN, một vị vua Ai Cập tên là Kambasuten – người được thừa nhận một cách rộng rãi như là Khabash – đã lãnh đạo một cuộc xâm lược nhằm vào vương quốc Kush nhưng đã bị vua Nastasen đánh bại, sự kiện này đã được ghi lại trên một tấm bia đá ngày nay nằm tại bảo tàng Berlin. Một cỗ quan tài bằng đá dành cho con bò thần Apis mà có khắc tên của ông đã được tìm thấy tại Saqqara và có niên đại là vào năm trị vì thứ hai của ông.

Chú thích

Liên kết ngoài
Small bibliography of books mentioning Khababash
Homestead Nastasen Stela

Pharaon Vương triều thứ Ba Mươi Mốt của Ai Cập


title: Đội tuyển bóng đá U-17 quốc gia Guam

text:
Đội tuyển bóng đá U-17 quốc gia Guam là đội tuyển bóng đá trẻ đại diện cho Guam và do Hiệp hội bóng đá Guam quản lý.

Danh sách cầu thủ

Dưới đây là danh sách 23 cầu thủ được triệu tập cho  Vòng loại Cúp bóng đá U-17 châu Á 2023.

Lịch thi đấu

Thống kê

Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới

Cúp bóng đá U-17 châu Á

Tham khảo

U17
Guam
Bóng đá Guam


title: Wyoming (tàu)

text:
Wyoming là một con tàu bằng gỗ Sáu cột buồm được đóng và hoàn thành vào năm 1909 bởi công ty Percy & Small ở Bath, Maine. Với chiều dài  từ mũi jib-boom đến mũi spanker boom, Wyoming là con tàu gỗ lớn nhất được biết đến từng được chế tạo.

Do chiều dài cực lớn và cấu trúc gỗ của nó, Wyoming có xu hướng uốn cong trong những vùng biển nặng, điều này khiến các tấm ván dài bị xoắn và khóa cứng, do đó cho phép nước biển xâm nhập vào vùng giữ. Tàu phải dùng máy bơm để giữ cho nó không bị thấm nước. Vào tháng 3 năm 1924, xác tàu chìm đã được tìm thấy ở đáy biển gần đảo Monomoy.

Mô tả

Wyoming có chiều dài là , gồm  trên boong và  giữa các cột vuông góc. Tàu rộng  và có độ rộng chìm . Tổng trọng tải đăng ký của tàu (GRT) là 3730,54, tương đương với thể tích bên trong là . Trọng tải đăng ký ròng của tàu (NRT) là 3036,21, phản ánh sức chứa hàng hóa là , được xác định bằng cách trừ đi khối lượng chiếm chỗ của khoang lái và thủy thủ đoàn và các khu vực khác không phù hợp với hàng hóa từ GRT của tàu. Tàu có trọng tải nặng (DWT) là 6.004 tấn dài, nghĩa là khi trọng lượng của tàu được chất lên đầy đủ, bao gồm cả thủy thủ đoàn, hàng hóa (6.000 tấn), nhiên liệu, nước và các thùng hàng, khi giảm trọng lượng của con tàu lúc hoàn toàn trống rỗng (4.000 tấn). Nó có thể mang theo 6.000 tấn dài than. Wyoming được xây bằng gỗ thông vàng với 6 ván và có 90 thanh sắt đặt chéo ở mỗi bên.

Wyoming được trang bị một máy neo kính chắn gió Hyde và một động cơ hơi nước con lừa để nâng và hạ buồm, kéo dây và thực hiện các nhiệm vụ khác. Động cơ hơi nước không được sử dụng để cung cấp năng lượng cho tàu, nhưng cho phép nó được điều khiển với một thủy thủ đoàn nhỏ hơn chỉ với 11 tay. Tàu được đặt tên theo tiểu bang Wyoming vì Thống đốc bang Bry Bryant Butler Brooks (1907-1921) là một trong những nhà đầu tư trên con tàu, trị giá 175.000 đô la trong năm 1909.

Lịch sử

1909 – 15 tháng 12. Ra mắt tại Nhà máy đóng tàu của "Percy & Small" với cột buồm kéo ngang. Bậc thầy đầu tiên: Thuyền trưởng Somerville, Massachusetts.
1909 – 21 tháng 12. Chuyến đi đầu tiên đến Newport News, Virginia
1916 – Điều lệ của "International Paper Co."
1917 – Tháng Tư. Bán cho "France & Canada Steamship Co." với giá khoảng 350.000 đô la (có thể khoảng 420.000 đô la). Đến ngày 1 tháng 10 năm 1919, nó đã kiếm được gấp đôi số tiền đó và chủ sở hữu của nó đã dùng nó để tải than tại Norfolk cho Genoa với giá 23,50 đô la mỗi tấn.
1921 – Bán cho Thuyền trưởng "A. W. Frost & Co.", Portland, Maine.
1924 – Rời Norfolk, Virginia, dưới sự chỉ huy của Thuyền trưởng Charles Glaesel, để vận chuyển than cho Saint John, New Brunswick.
1924 – 11 tháng 3. Để tránh một bão xoáy thuận lớn, nó nhổ neo để ra khỏi Chatham, Massachusetts, trong Nantucket Sound, cùng với Cora F. Cressey, tàu đã rời khỏi Norfolk cùng lúc với Wyoming. Thuyền trưởng H. Publicover trên chiếc Cora F. Cressey nhổ neo vào lúc hoàng hôn và di chuyển ra biển. Người ta tin rằng Wyoming đã được tìm thấy ở phía đông của Pollock Rip Lighthip và toàn bộ thủy thủ đoàn 14 người đã bị mất tích.
2003 - xác tàu Wyoming được tìm thấy ở gần đảo Monomoy bởi công ty American Underwater Search and Survey Ltd.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tàu năm 1909
Sự cố hàng hải năm 1924
Tàu buôn Thế chiến thứ nhất của Hoa Kỳ


title: PDS 110

text:
PDS 110 là một ngôi sao trẻ cấp 11, cách hệ Mặt Trời khoảng , trong chòm sao Lạp Hộ. Năm 2017, người ta đã phát hiện ra rằng ngôi sao này có một ngoại hành tinh hoặc một sao lùn nâu với một đĩa bụi quay xung quanh nó.

Miêu tả
PDS 110 là một ngôi sao trẻ đang tới gần dãy chính. Nó từng được phân loại là sao T Tauri, hoặc là một sao trước dãy chính. Các vạch phát xạ chỉ ra rằng phân loại T Tauri có phần yếu hơn so với một sao T Tauri điển hình, được diễn giải như là một giai đoạn sau T-Tauri.

Đĩa bụi và thiên thể thứ cấp
Các đo đạc độ sáng từ SuperWASP và KELT cho thấy hai sụt giảm độ sáng tương tự vào tháng 11 năm 2008 và tháng 1 năm 2011, cả hai đều có sụt giảm độ sáng tối đa 30% và kéo dài 25 ngày. Các sự kiện này được hiểu là quá cảnh của một cấu trúc với chu kỳ 808 ± 2 ngày, tương ứng với khoảng cách quỹ đạo khoảng 2 AU. Sự sụt giảm độ sáng lớn có thể xảy ra do một hành tinh hoặc một sao lùn nâu có đĩa bụi tròn thứ cấp có bán kính 0,3 AU xung quanh thiên thể trung tâm có khối lượng từ 1,8 đến 70 lần khối lượng Sao Mộc. Một quá cảnh khác đã được dự đoán vào tháng 9 năm 2017, nhưng người ta đã không thấy gì giống với các sự kiện trước đó, loại trừ một sự kiện có tính chu kỳ.

Xem thêm
 Hành tinh bị phá vỡ
 Danh sách các sao mờ kỳ lạ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Giant ringed planet likely cause of mysterious stellar eclipses

Chòm sao Lạp Hộ
Vành đai hành tinh


title: Tim Blake Nelson

text:
Timothy Blake Nelson (sinh ngày 11/5/1964) là nam diễn viên, đạo diễn người Mỹ. Ông nổi tiếng với các vai: Delmar O'Donnell trong O Brother, Where Art Thou? (2000), Dr. Pendanski trong Holes (2003), Daniel "Danny" Dalton Jr. trong Syriana (2005) và Dr. Samuel Sterns trong The Incredible Hulk (2008).

Thời thơ ấu

Sự nghiệp

Đời tư

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1964
Nhà soạn kịch Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nhà soạn kịch Mỹ
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam biên kịch Mỹ
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Người Mỹ gốc Đức-Do Thái
Cựu sinh viên Đại học Brown
Người đoạt giải Grammy
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Do Thái


title: Horst Hrubesch

text:
Horst Hrubesch (; sinh 17 tháng 4 năm 1951) là huấn luyện viên bóng đá và cựu tuyển thủ Đức. Nickname của Hrubesch là Das Kopfball-Ungeheuer (the Header Beast) bởi kĩ năng ghi bàn bằng đầu khi còn chơi tiền đạo cắm. Hrubesch được biết đến thành công nhất khi là cầu thủ cho Hamburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1951
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá Borussia Dortmund
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Huấn luyện viên bóng đá Đức
Cầu thủ bóng đá nam Đức
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Đức
Cầu thủ bóng đá Hamburger SV
Nhân vật còn sống
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1982


title: Confusion Is Sex

text:
Confusion Is Sex là một album phòng thu đầu tay của ban nhạc alternative rock Sonic Youth. Nó được phát hành dưới dạng 12" vinyl vào tháng 2 năm 1983 bởi hãng đĩa thu âm Neutral.

Bối cảnh

Confusion Is Sex được thu âm bởi Wharton Tiers trong phòng thu Chelsea của ông (ông ta lập ra nó trong một tầng hầm của một ngôi nhà mà ông làm việc). Nó chủ yếu được thu âm trong khoảng thời gian ngắn Jim Sclavunos làm tay trống cho ban nhạc, và Sclavunos chơi trống trong hầu hết các track. Chán nản với vị trí thu âm khác thường trong phòng thu của Tiers và không hợp ý với âm nhạc của nhóm, Sclavunos rời đi và Bob Bert vào thay thế. Bert có mặt trong "Making the Nature Scene và bản cover "I Wanna Be Your Dog" của Stooges. Confusion Is Sex là album duy nhất của Sonic Youth mà tay guitar Lee Ranaldo chơi bass, như ở track "Protect Me You".

Bìa đĩa là bức phát họa tay guitar Thurston Moore của tay bass Kim Gordon. Bức vẽ này được sử dụng như poster trong thời kỳ đầu của ban nhạc.

Lee Ranaldo thu âm track "Lee Is Free" một mình tại nhà với những máy thu hai băng.

Phong cách âm nhạc

Album này có những tiếng guitar đôi khi làm nhớ tới tiếng đồng hồ hay chuông, được tạo ra bởi việc dùng prepared guitar với chìa vít gắn giữa fretboard và dây đàn. Những bài hát nổi bật mà Ranaldo và Moore dùng kỹ thuật trên là "Protect Me You", "The World Looks Red" và "Lee Is Free". Ban nhạc cũng có sử dụng kiểu chơi đàn này trong EP đầu tay. Ban nhạc nghĩ ra ý tưởng dùng kỹ thuật này qua những trải nghiệm với Glenn Branca, người thành lập Neutral.

Danh sách ca khúc

Thành phần tham gia

 Sonic Youth

 Kim Gordon – hát, guitar bass, guitar, sản xuất
 Thurston Moore – hát, guitar, guitar bass, sản xuất
 Lee Ranaldo – guitar, guitar bass, zither ("Inhuman"), sản xuất
 Jim Sclavunos – trống, sản xuất
 Bob Bert – trống ("I Wanna Be Your Dog", "Making the Nature Scene"), sản xuất

 Thành phần kỹ thuật

 Wharton Tiers – sản xuất, kỹ thuật
 John Erskine – trợ lý kỹ thuật

Tham khảo

Liên kết ngoài

Album năm 1983
Album của Sonic Youth
Album đầu tay năm 1983
Album no wave
Album noise rock


title: Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia 2019

text:
Giải bóng đá Vô địch U-19 Quốc gia 2019 là mùa giải thứ 14 của giải U19 Quốc gia do VFF tổ chức. Giải đấu này diễn ra theo hai giai đoạn, vòng loại sẽ khởi tranh từ ngày 15/1/2019 và kết thúc vào ngày 7/3/2019. Vòng chung kết diễn ra từ 4/4 đến ngày 17/3/2019 tại Sân vận động Pleiku thuộc tỉnh Gia Lai.

Các đội bóng tham gia
Có 22 đội bóng tham dự trong đó đội chủ nhà Hoàng Anh Gia Lai và 21 đội bóng thi đấu vòng loại chia thành 4 bảng đấu:
Bảng A: do Trung tâm thể thao Viettel đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Viettel, Hà Nội, Than Quảng Ninh, Nam Định, Phố Hiến.
Bảng B: do Đoàn bóng đá Huế đăng cai tổ chức, gồm 5 đội: Thừa Thiên Huế, Sông Lam Nghệ An, Hồng Lĩnh Hà Tĩnh, SHB Đà Nẵng, Thanh Hóa.
Bảng C: do Công ty cổ phần thể thao Hoàng Anh Gia Lai đăng cai tổ chức, gồm 6 đội: Hoàng Anh Gia Lai, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Đồng Nai.
Bảng D: do Trung tâm Thể thao Thành Long đăng cai tổ chức, gồm 6 đội: Thành phố Hồ Chí Minh, Becamex Bình Dương, Tây Ninh, Long An, Bến Tre, An Giang.

Thời gian thi đấu
Vòng loại:
Lượt đi: từ ngày 15/1 - 25/1/2019
Lượt về: từ ngày 25/2 - 07/3/2019
Vòng chung kết:
Thời gian: Từ ngày 8/3 - 17/3/2019 tại Sân vận động Pleiku thuộc tỉnh Gia Lai.

Vòng loại

Bảng A
Viettel, Hà Nội, Than Quảng Ninh, Nam Định, Phố Hiến

Bảng B
Thừa Thiên Huế, Sông Lam Nghệ An, Hà Tĩnh, SHB Đà Nẵng, Thanh Hóa

Bảng C
Hoàng Anh Gia Lai, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Đồng Nai

Bảng D
Thành phố Hồ Chí Minh, Becamex Bình Dương, Tây Ninh, Long An, Bến Tre, An Giang

Vòng chung kết

Vòng nhóm

Nhóm A

Nhóm B

Vòng bán kết

Trận chung kết

Tổng kết mùa giải
Đội vô địch: Hà Nội
Đội á quân: Hoàng Anh Gia Lai
Đồng hạng ba: Sông Lam Nghệ An và SHB Đà Nẵng
Giải phong cách: Hoàng Anh Gia Lai
Vua phá lưới 06 cầu thủ: Nguyễn Nam Trường (Hà Nội), Võ Hoàng Minh Khoa (Bình Dương), Nguyễn Quốc Việt  và Nguyễn Duy Tâm (Hoàng Anh Gia Lai), Phạm Bá Thảo (Đà Nẵng), Kha Tấn Tài (An Giang) với 2 bàn thắng
Cầu thủ xuất sắc: Ngô Đức Hoàng (Hà Nội)
Thủ môn xuất sắc: Quan Văn Chuẩn (Hà Nội)

Xem thêm
 Giải bóng đá vô địch U17 quốc gia 2019
 Giải bóng đá vô địch U21 quốc gia 2019

Chú thích

Liên kết ngoài
Liên đoàn bóng đá Việt Nam

Giải bóng đá U19 Quốc gia Việt Nam
Bóng đá Việt Nam năm 2019


title: Chiến dịch Enhance và Enhance Plus

text:
Chiến dịch Enhance và Enhance Plus (tiếng Anh: Operations Enhance and Enhance Plus) là hoạt động chuyển giao một số lượng lớn trang thiết bị và căn cứ quân sự của quân đội Mỹ cho chính phủ Việt Nam Cộng hòa trước khi Hiệp định Hòa bình Paris chấm dứt sự dính líu của nước Mỹ trong chiến tranh Việt Nam. Hai chiến dịch này được tiến hành từ tháng 5 đến tháng 12 năm 1972.

Chiến dịch Enhance
Cuối tháng 3 năm 1972, Bắc Việt đã mở Chiến dịch Xuân – Hè nhằm tổng tấn công Việt Nam Cộng hòa. Mục tiêu của phe cộng sản là làm suy yếu lực lượng vũ trang Việt Nam Cộng hòa, chiếm thêm lãnh thổ miền Nam Việt Nam và giảm bớt quyết tâm tiếp tục viện trợ Việt Nam Cộng hòa của Mỹ. Chiến dịch Xuân – Hè được tiến hành trong bối cảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đang đàm phán một hiệp định hòa bình với Hoa Kỳ và mong muốn củng cố vị thế của mình tại miền Nam Việt Nam trước khi hoàn tất hiệp định.

Mùa hè đỏ lửa đã đặt lực lượng quân sự của Việt Nam Cộng hòa dưới áp lực dữ dội. Sau khi tỉnh lỵ Quảng Trị thất thủ của và khả năng ngăn chặn Bắc Việt của Việt Nam Cộng hòa bị nghi ngờ, Tổng thống Richard Nixon vào ngày 17 tháng 5 đã chỉ thị rằng tối đa thiết bị và vật chất của Mỹ sẽ được chuyển giao cho Việt Nam Cộng hòa càng nhanh càng tốt. Ngày 19 tháng 5, Nixon liền phê duyệt danh sách thiết bị sẽ được cung cấp cho Việt Nam Cộng hòa trước ngày 1 tháng 8 và Dự án Enhance bắt đầu. Nixon cũng muốn tích lũy trang thiết bị quân sự của Việt Nam Cộng hòa để nếu hiệp định hòa bình dự kiến ban hành một lệnh cấm đưa trang thiết bị quân sự mới, Việt Nam Cộng hòa sẽ có đủ nguồn cung cấp.

Chiến dịch Enhance đã cung cấp cho quân đội Việt Nam Cộng hòa số pháo và vũ khí chống tăng, 69 máy bay trực thăng, 55 máy bay chiến đấu phản lực, 100 máy bay khác và 7 tàu tuần tra. Trang thiết bị được cung cấp cho Quân lực Việt Nam Cộng hòa (ARVN) bao gồm 2 tiểu đoàn pháo phòng không, 3 tiểu đoàn pháo 175mm, 2 tiểu đoàn xe tăng M48A3 và 141 bệ phóng tên lửa TOW.

Chiến dịch Enhance Plus
Ngày 20 tháng 10 năm 1972, Nixon ra lệnh chuyển giao thêm trang thiết bị quân sự của Mỹ cho Việt Nam Cộng hòa. Nixon dự đoán rằng một hiệp định hòa bình sớm được ký kết và hiệp định này sẽ cấm mở rộng viện trợ quân sự cho Việt Nam Cộng hòa và chỉ cho phép thay thế trang thiết bị quân sự một đổi một. Ông muốn Việt Nam Cộng hòa có tối đa trang bị trong tay trước khi những hạn chế trong hiệp định hòa bình diễn ra. Chuyến hàng chở đồ trang bị cuối cùng đến vào ngày 12 tháng 12 và hiệp định hòa bình chưa được ký kết mãi cho đến ngày 27 tháng 1 năm 1973.

Các thiết bị chuyển giao cho Việt Nam Cộng hòa bao gồm 234 máy bay chiến đấu phản lực F-5A và A-37, 32 máy bay vận tải C-130, 277 trực thăng UH-1H, 72 xe tăng, 117 xe bọc thép chở quân, pháo và 1.726 xe tải. Chi phí của hàng loạt trang thiết bị này là khoảng 750 triệu đô la (5,7 tỷ đô la năm 2015). Hơn nữa, hầu hết các thiết bị đều do người Mỹ cung cấp cho hai sư đoàn quân đội Hàn Quốc đang rời đi (khoảng 38.000 người) cũng được trao cho Việt Nam Cộng hòa. Ngoài ra, nước Mỹ còn chuyển giao quyền sở hữu các căn cứ quân sự của họ ở miền Nam Việt Nam và đống đồ trang bị nằm tại các căn cứ cho Việt Nam Cộng hòa.

Tác động
Kết quả của chiến dịch này đã giúp Việt Nam Cộng hòa sở hữu lực lượng không quân lớn thứ tư trên thế giới vào cuối năm 1972. Tuy vậy, nhiều người nghi ngờ rằng liệu Việt Nam Cộng hòa có đủ khả năng sử dụng và bảo dưỡng tất cả các trang thiết bị này hay không. Một cố vấn của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cho biết chiến dịch này mang lại giá trị chính trị như một dấu hiệu cho thấy Mỹ sẽ không bỏ rơi Việt Nam Cộng hòa".

Hiệp định Hòa bình Paris được tất cả các bên tham chiến ký kết vào ngày 27 tháng 1 năm 1973, cấm thay thế quân trang quân dụng ở miền Nam Việt Nam ngoại trừ trên cơ sở một đối một và chấm dứt việc chuyển giao thiết bị quân sự lớn từ phía Mỹ. Hiệp định cũng yêu cầu rút gần như toàn bộ nhân viên quân sự Mỹ mặc dù nước này vẫn giữ lại vài nghìn cố vấn dân sự ở Việt Nam Cộng hòa.

Tham khảo

Việt Nam năm 1972
Chiến tranh Việt Nam
Lịch sử Việt Nam Cộng hòa
Lịch sử quân sự Hoa Kỳ thế kỷ 20
Chiến dịch quân sự liên quan tới Việt Nam
Chiến dịch quân sự trong Chiến tranh Việt Nam
Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Việt Nam năm 1972


title: Michael Kelly (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1877)

text:
Michael J. Kelly (1877-không rõ) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở Football League cho Blackburn Rovers và Bury.

Tham khảo

Sinh năm 1877
Ngày mất không rõ
Cầu thủ bóng đá Anh
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá English Football League
Cầu thủ bóng đá Clitheroe F.C.
Cầu thủ bóng đá Ashton North End F.C.
Cầu thủ bóng đá Bury F.C.
Cầu thủ bóng đá Reading F.C.
Cầu thủ bóng đá Blackburn Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Rossendale United F.C.
Cầu thủ bóng đá Darwen F.C.
Cầu thủ bóng đá Padiham F.C.


title: Alpenus homaema

text:
Alpenus homaema là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Alpenus


title: Eilema aspersa

text:
Eilema aspersa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eilema


title: Calta lamella

text:
Calta lamella là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Calta


title: Aptesis polita

text:
Aptesis polita là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Aptesis


title: Lò Thị Luyến

text:
Lò Thị Luyến (sinh ngày 2 tháng 2 năm 1974) là một nữ chính trị gia người Việt Nam, dân tộc Thái. Bà hiện là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 nhiệm kì 2016-2021, thuộc đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Điện Biên. Bà lần đầu trúng cử đại biểu Quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 2, tỉnh Điện Biên gồm có thị xã Mường Lay và các huyện: Mường Chà, Nậm Pồ, Mường Nhé, Tuần Giáo, Tủa Chùa.

Xuất thân
Lò Thị Luyến sinh ngày 2 tháng 2 năm 1974 quê quán ở bản Ban, xã Chiềng Mai, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La.

Bà hiện cư trú ở số 01, bản Noong Chứn, phường Nam Thanh, thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.

Giáo dục
Giáo dục phổ thông: 12/12
Đại học Nông nghiệp, Cử nhân ngành Xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước
Cao cấp lí luận chính trị

Sự nghiệp
Bà gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 30/1/2002.

Bà từng là đại biểu hội đồng nhân dân tỉnh Điện Biên nhiệm kỳ 2011-2016.

Khi ứng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 vào tháng 5 năm 2016 bà đang là Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng ban Văn hóa - Xã hội Hội đồng nhân dân tỉnh; Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Điện Biên, làm việc ở Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Điện Biên.

Bà đã trúng cử đại biểu quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 2, tỉnh Điện Biên gồm có thị xã Mường Lay và các huyện: Mường Chà, Nậm Pồ, Mường Nhé, Tuần Giáo, Tủa Chùa, được 122.733 phiếu, đạt tỷ lệ 77,89% số phiếu hợp lệ.

Bà hiện là Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội Điện Biên, nguyên Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Điẹn Biên.

Bà đang làm việc ở Văn phòng Đoàn ĐBQH Tỉnh Điện Biên.

Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 nhiệm kì 2016-2021

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Sơn La
Người Thái
Sống tại Điện Biên
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV
Nữ Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV Điện Biên
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Người họ Lò tại Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV trúng cử lần đầu


title: Saucrobotys fumoferalis

text:
Saucrobotys fumoferalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Saucrobotys


title: Hecatera deserticola

text:
Hecatera deserticola là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hecatera


title: Yasui Tetsu

text:
Yasui Tetsu (て, sinh ngày 24 tháng 3 năm 1870 - ngày 2 tháng 12 năm 1945) là một nhà giáo và nhà văn người Nhật Bản. Bà là trưởng khoa đầu tiên của Đại học Phụ nữ Cơ đốc giáo của Tokyo và là chủ tịch thứ hai của trường này.

Tiểu sử

Yasui sinh năm 1870 tại Tokyo. Cha của bà là một người huấn luyện sử dụng vũ khí cho Doi Toshimoto, một daimyō của Phiên Koga. Bà được nuôi dưỡng bởi ông bà nội của bà ở Hongō, Tokyo, Yasui đã học tại Trường Sư phạm Tokyo và tốt nghiệp năm 1890. Sau khi tốt nghiệp, bà dạy học tại Trường Phụ nữ trong vài năm trước khi chuyển sang vị trí giảng dạy tại Trường Bình Đẳng tỉnh Iwate.

Năm 1897, Yasui nhận được học bổng của Bộ Giáo dục Nhật Bản để theo học Đại học Cambridge chuyên ngành nghiên cứu lịch sử giáo dục và tâm lý học, dưới thời hiệu trưởng Elizabeth Phillips Hughes tại Hughes Hall. Bà trở lại Nhật Bản vào năm 1900 và bắt đầu theo Cơ đốc giáo. Từ năm 1904 đến 1907, bà sống tại Bangkok, Thái Lan, nơi đó bà làm hiệu trưởng của trường nữ sinh Rajini. Bà tới Anh một lần nữa vào năm 1907 để học chương trình của Đại học Wales cho đến năm 1909. Sau đó, bà quay về Tokyo, ở đó bà dạy ở Gakushūin (Trường của Peeresses) và Trường Anh ngữ của Tsuda Umeko từ năm 1909 đến 1910. Bà đã quay lại giảng dạy tại Trường Phụ nữ Tokyo từ năm 1910 đến 1918. Trong thời gian này, bà đã viết hơn 100 ấn phẩm, một số trong đó viết cho tạp chí Người Công giáo, và bắt đầu viết cho một tạp chí theo định kỳ hàng tháng có tên là Tosokai (Thế giới Phụ nữ Mới) cùng với Miya Ebina về các vấn đề của phụ nữ.

Khi Đại học Cơ đốc của Phụ nữ Tokyo được thành lập vào năm 1918, Yasui được bổ nhiệm làm trưởng khoa đầu tiên. Năm năm sau, cô kế nhiệm Nitobe Inazō trở thành chủ tịch thứ hai của trường đại học. Yasui giữ chức chủ tịch trong 17 năm cho đến khi nghỉ hưu vào năm 1940. Bà chỉ nghỉ hưu một thời gian ngắn, vào năm 1942 bà trở thành hiệu trưởng của Toyo Eiwa Jogakuin, một trường nữ sinh do các nhà truyền giáo Canada thành lập.

Di sản
Yasui là nữ chủ tịch đại học Nhật Bản đầu tiên. Nhà hoạt động nữ quyền Yamakawa Kikue, người được Yasui dạy ở Trường Sư phạm Tokyo, đã trích dẫn Yasui như một người có ảnh hưởng và ca ngợi bà vì những đóng góp của bà cho phong trào phụ nữ ở Nhật Bản.

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1870
Mất năm 1945