title: Mạng thần kinh

text:
Một mạng thần kinh là một mạng nơ-ron, hoặc theo khía cạnh hiện đại, là một mạng thần kinh nhân tạo, chứa các nơron nhân tạo hoặc các nút (node). Vì vậy một mạng thần kinh có thể xem là một mạch nơron, chứa các nơron sinh học thực tế, hoặc một mạng thần kinh nhân tạo, dùng để giải quyết các vấn đề (bài toán) ở lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

Các kết nối của nơron sinh học được mô hình hóa là các trọng lượng. Một trọng lượng dương (tích cực) phản ánh một kết nối kích thích (xúc động), trong các giá trị âm (tiêu cực) nghĩa là các kết nối ức chế (bị ngăn cản). Tất cả đầu vào được thay đổi bằng một giá trị trọng lượng và tính tổng. Hoạt động này được coi là một kết hợp tuyến tính. Cuối cùng, một hàm kích hoạt điều khiển biên độ của đầu ra. Ví dụ, một tập giá trị chấp nhận được ở đầu ra thường là từ 0 đến 1, đôi khi có thể là từ -1 đến 1.

Các mạng thần kinh có thể dùng cho mô hình hóa dự đoán, điều khiển đáp ứng và các ứng dụng mà có thể huấn luyện thông qua một tập dữ liệu. Việc tự học với kết quả từ kinh nghiệm có thể xảy ra bên trong các mạng, có thể rút ra kết luận từ một tập thông tin phức tạp và dường như không liên quan.

Lịch sử khái niệm mạng neural

Khái niệm mạng neural được bắt đầu vào cuối thập kỷ 1800 khi người ta cố gắng mô tả hoạt động của trí tuệ con người. Ý tưởng này bắt đầu được áp dụng cho các mô hình tính toán từ mạng Perceptron.

Đầu thập kỷ 1950 Friedrich Hayek là người đầu tiên khẳng định ý tưởng về trật tự tự phát trong não xuất phát từ các mạng phân tán gồm các đơn vị đơn giản (neural). Cuối thập kỷ 1940, Donnald Hebb đưa ra giả thuyết đầu tiên về một cơ chế thần kinh mềm dẻo (neural plasticity), Hebbian learning (???). Hebbian learning được coi là một quy tắc 'điển hình' của học không có giám sát. Nó (và các biến thể) là mô hình thời kỳ đầu của long term potentiation (tạo tiềm lực dài hạn).

Perceptron là một bộ phân loại tuyến tính dành cho việc phân loại dữ liệu  xác định bằng các tham số  và một hàm đầu ra . Các tham số của nó được thích nghi với một quy tắc tùy biến (ad-hoc) tương tự với xuống dốc ngẫu nhiên (stochastic steepest gradient descent). Perceptron chỉ có thể phân loại hoàn hảo một tập dữ liệu mà các lớp khác nhau là phân tách tuyến tính (linearly separable) trong không gian đầu vào. Nó thường thất bại hoàn toàn đối với dữ liệu không chia tách được. Sự phát triển của thuật toán này ban đầu đã tạo ra một số hứng khởi, phần vì mối quan hệ của nó đối với các cơ chế sinh học. Sau này, phát hiện về điểm yếu này đã làm cho các mô hình Perceptron bị bỏ mặc cho đến khi các mô hình phi tuyến được đưa ra.

Cognitron (1975) là một mạng neural đa tầng thời kỳ đầu với một thuật toán huấn luyện. Các chiến lược thần kinh khác nhau sẽ khác nhau về cấu trúc thực sự của mạng và các phương pháp thiết lập trọng số cho các kết nối. Mỗi dạng có các ưu điểm và nhược điểm riêng. Mạng có thể lan truyền thông tin chỉ theo một hướng, hoặc thông tin có thể được đẩy đi đẩy lại cho đến khi tại một nút xuất hiện sự tự kích hoạt và mạng sẽ dừng tại một trạng thái kết thúc. Khả năng truyền dữ liệu hai chiều giữa các neural/nút còn được sử dụng trong mạng Hopfield (1982), và sự chuyên hóa các tầng nút này cho các mục đích cụ thể đã được đưa ra trong mạng neural lai (hybrid neural network) đầu tiên.

Giữa thập kỷ 1980, xử lý phân tán song song (parallel distributed processing) trở nên một chủ đề thu hút được nhiều quan tâm dưới cái tên connectionism.

Mạng truyền ngược (backpropagation) có lẽ đã là nguyên nhân chính của sự tái xuất của mạng neural từ khi công trình "Learning Internal Representations by Error Propagation" (học các biểu diễn bên trong bằng cách lan truyền lỗi) được xuất bản năm 1986. Mạng truyền ngược ban đầu sử dụng nhiều tầng, mỗi tầng gồm các đơn vị tổng-trọng-số có dạng , trong đó  là một hàm sigmoid. Huấn luyện được thực hiện theo kiểu xuống dốc ngẫu nhiên. Việc sử dụng quy tắc tính nguyên hàm cho hàm hợp (chain rule) khi tính toán các thay đổi thích hợp cho các tham số dẫn đến một thuật toán có vẻ 'truyền ngược lỗi'. Đó là nguồn gốc của thuật ngữ truyền ngược. Tuy nhiên, về bản chất, đây chỉ là một dạng xuống dốc. Việc xác định các tham số tối ưu cho một mô hình thuộc dạng này không đơn giản, không thể dựa vào các phương pháp xuống dốc để có được lời giải tốt mà không cần một xuất phát điểm tốt. Ngày nay, các mạng có cùng kiến trúc với mạng truyền ngược được gọi là các mạng Perceptron đa tầng. Thuật ngữ này không hàm ý bất cứ giới hạn nào đối với loại thuật toán dùng cho việc học.

Mạng truyền ngược đã tạo ra nhiều hứng khởi và đã có nhiều tranh cãi về chuyện quy trình học đó có thể được thực hiện trong bộ não hay không. Một phần vì khi đó chưa tìm ra cơ chế truyền tín hiệu ngược. Nhưng lý do quan trọng nhất là chưa có một nguồn tín hiệu 'dạy' hay tín hiệu 'đích' đáng tin cậy.

Ngày nay, các nhà thần kinh học đã thành công trong việc tìm ra mối liên hệ giữa học tăng cường và hệ thống hưởng thưởng dopamine (dopamine system of reward). Tuy nhiên, vai trò của nó và các neuromodulator khác vẫn đang được nghiên cứu.

Mạng neural và Trí tuệ nhân tạo
Bài chính: Mạng neural nhân tạo

Nền tảng

Các mô hình mạng neural trong trí tuệ nhân tạo thường được gọi là các mạng neural nhân tạo; chúng thực chất là các mô hình toán học đơn giản định nghĩa một hàm . Từ mạng được sử dụng vì hàm này phân rã được thành các thành phần đơn giản hơn kết nối với nhau.

Một loại mô hình mạng neural cụ thể tương ứng với một lớp hàm như vậy. Khả năng học là điều thu hút nhiều quan tâm nhất tới mạng neural.

Cho trước một bài toán cụ thể để giải quyết, và một lớp các hàm , việc học có nghĩa là sử dụng một tập các quan sát để tìm hàm  giải được bài toán một cách tốt nhất.

Việc đó đòi hỏi định nghĩa một hàm chi phí  sao cho, với lời giải tối ưu ,

Hàm chi phí  là một khái niệm quan trọng trong học máy, do nó là một phép đo khoảng cách tới lời giải tối ưu cho bài toán cần giải quyết. Các thuật toán học tìm kiếm trong không gian lời giải để được một hàm có chi phí nhỏ nhất có thể.

Các loại học
Có ba kiểu học chính, mỗi kiểu mẫu tương ứng với một nhiệm vụ học trừu tượng. Đó là học có giám sát, học không có giám sát và học tăng cường. Thông thường, loại kiến trúc mạng nào cũng có thể dùng được cho các nhiệm vụ trên.

Học có giám sát
Trong học có giám sát, ta được cho trước một tập ví dụ gồm các cặp  và mục tiêu là tìm một hàm f (trong lớp các hàm được phép) khớp với các ví dụ. Nói cách khác, ta muốn tìm ánh xạ mà dữ liệu đầu vào đã hàm ý, với hàm chi phí đo độ không khớp giữa ánh xạ của ta và dữ liệu.

Học không có giám sát
Trong học không có giám sát, ta được cho trước một số dữ liệu , và hàm chi phí cần được cực tiểu hóa có thể là một hàm bất kỳ của dữ liệu  và đầu ra của mạng, . Hàm chi phí được quyết định bởi phát biểu của bài toán. Phần lớn ứng dụng nằm trong vùng các bài toán ước lượng như mô hình hóa thống kê, nén, lọc (filtering), blind source seperation và phân mảnh (clustering).

Học tăng cường
Trong học tăng cường, dữ liệu  thường không được cho trước mà được tạo ra trong quá trình một agent tương tác với môi trường. Tại mỗi thời điểm , agent thực hiện hành động  và môi trường tạo một quan sát  và một chi phí tức thời , theo một quy trình động nào đó (thường là không được biết). Mục tiêu là tìm một sách lược lựa chọn hành động để cực tiểu hóa một chi phí dài hạn nào đó, nghĩa là chi phí tích lũy mong đợi. Quy trình động của môi trường và chi phí dài hạn cho mỗi sách lược thường không được biết, nhưng có thể ước lượng được. Mạng neural nhân tạo thường được dùng trong học tăng cường như là một phần của thuật toán toàn cục. Các bài toán thường được giải quyết bằng học tăng cường là các bài toán điều khiển, trò chơi, và các nhiệm vụ quyết định tuần tự (sequential decision making) khác.

Các thuật toán học
Có nhiều thuật toán có thể dùng cho việc huấn luyện các mô hình mạng neural; hầu hết có thể được xem là áp dụng trực tiếp của lý thuyết tối ưu hóa và ước lượng thống kê

Phần lớn các thuật toán huấn luyện mạng neural sử dụng một kiểu xuống dốc (gradient descent - tiến dần tới cực tiểu địa phương) nào đó. Điều này được thực hiện bằng cách lấy đạo hàm của hàm chi phí theo các tham số của mạng và thay đổi các tham số đó theo một hướng
được tính toán theo độ dốc (gradient-related direction) để tiến dần tới cực tiểu địa phương của hàm chi phí.

Các phương pháp thường dùng cho huấn luyện mạng neural là: phương pháp tiến hóa, giải thuật luyện kim (simulated annealing), expectation maximisation (cực đại hóa kỳ vọng) và các phương pháp không tham số (non-parametric methods). Xem thêm bài Học máy.

Các tính chất lý thuyết

Năng lực
Một số mô hình lý thuyết của mạng neural đã được phân tích để tính toán một số tính chất, chẳng hạn khả năng lưu trữ tối đa, độc lập với các thuật toán học. Nhiều kỹ thuật ban đầu được phát triển để nghiên cứu các hệ từ trường nhiễu (disordered magnetic systems (spin glasses)) đã được áp dụng thành công cho các kiến trúc mạng neural đơn giản, chẳng hạn mạng perceptron. Công trình nghiên cứu có ảnh hưởng lớn của E. Gardner và B. Derrida đã cho thấy nhiều tính chất thú vị về các perceptron với các trọng số có giá trị là số thực, trong khi nghiên cứu sau này của W. Krauth và M. Mezard đã mở rộng các nguyên lý này cho các trọng số có giá trị 0 hoặc 1.

Các loại mạng neural nhân tạo

 Perceptron một lớp
 Perceptron nhiều lớp
 Mạng bán kính-tâm
 Support vector machines
 Committee machines
 Bản đồ tự điều chỉnh
 Máy thống kê

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 A Brief Introduction to Neural Networks (D. Kriesel) - Illustrated, bilingual manuscript about artificial neural networks; Topics so far: Perceptrons, Backpropagation, Radial Basis Functions, Recurrent Neural Networks, Self Organizing Maps, Hopfield Networks.
Review of Neural Networks in Materials Science
Artificial Neural Networks Tutorial in three languages (Univ. Politécnica de Madrid)
Another introduction to ANN
Performance of Neural Networks

Khoa học thần kinh tính toán
Kiến trúc mạng
Mạng
Kinh tế lượng
Trí tuệ nhân tạo
Công nghệ mới nổi


title: Deinypena biplagalis

text:
Deinypena biplagalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Deinypena


title: Nậm Mô (định hướng)

text:
Nậm Mô có thể là:
 Nậm Mô hay nậm Mộ là phụ lưu của sông Lam, chảy từ Lào vào Việt Nam ở phía tây tỉnh Nghệ An
 Nậm Mô (Lai Châu) là phụ lưu của Sông Đà, chảy ở huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu


title: Arctia utahensis

text:
Arctia utahensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Arctia


title: Masicera facialis

text:
Masicera facialis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Masicera


title: Anania amphinephela

text:
Anania amphinephela là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anania


title: Actia atra

text:
Actia atra là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Actia


title: Upper Austria Ladies Linz 2021

text:
Upper Austria Ladies Linz 2021 là một giải quần vợt nữ thi đấu trên mặt sân cứng trong nhà. Đây là lần thứ 31 giải Linz Open được tổ chức, và là một phần của WTA International trong WTA Tour 2021. Giải đấu diễn ra tại TipsArena Linz ở Linz, Áo, từ ngày 6 đến ngày 12 tháng 11 năm 2021.

Điểm và tiền thưởng

Phân phối điểm

Tiền thưởng

1 Tiền thưởng vượt qua vòng loại cũng là tiền thưởng vòng 1/32
* mỗi đội

Nội dung đơn

Hạt giống

 Bảng xếp hạng vào ngày 1 tháng 11 năm 2021

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Julia Grabher
  Simona Halep
  Sinja Kraus
  Emma Raducanu

Bảo toàn thứ hạng:
  Mona Barthel

Vượt qua vòng loại:
  Kateryna Kozlova
  Harmony Tan
  Lesia Tsurenko
  Wang Xinyu

Thua cuộc may mắn:
  Jaqueline Cristian

Rút lui
Trước giải đấu
  Irina-Camelia Begu → thay thế bởi  Aliaksandra Sasnovich
  Sorana Cîrstea → thay thế bởi  Jaqueline Cristian
  Caroline Garcia → thay thế bởi  Zheng Saisai
  Viktorija Golubic → thay thế bởi  Mona Barthel
  Kaia Kanepi → thay thế bởi  Greet Minnen
  Marta Kostyuk → thay thế bởi  Fiona Ferro
  Ann Li → thay thế bởi  Clara Burel
  Petra Martić → thay thế bởi  Kamilla Rakhimova
  Camila Osorio → thay thế bởi  Rebecca Peterson
  Ajla Tomljanović → thay thế bởi  Océane Dodin
  Zhang Shuai → thay thế bởi  Dayana Yastremska

Nội dung đôi

Hạt giống

1 Bảng xếp hạng vào ngày 1 tháng 11 năm 2021

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Julia Grabher /  Sinja Kraus

Bảo toàn thứ hạng:
  Mona Barthel /  Hsieh Yu-chieh
  Irina Khromacheva /  Lidziya Marozava

Nhà vô địch

Đơn

  Alison Riske đánh bại  Jaqueline Cristian, 2–6, 6–2, 7–5.

Đôi

  Natela Dzalamidze /  Kamilla Rakhimova đánh bại  Wang Xinyu /  Zheng Saisai 6–4, 6–2

Tham khảo

Liên kết ngoài

WTA Tour 2021
2021
Upper Austria Ladies Linz


title: Cheironitis audens

text:
Cheironitis audens là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Cheironitis


title: Chặng đua MotoGP Bồ Đào Nha 2021

text:
Chặng đua MotoGP Bồ Đào Nha 2021 (tên chính thức 2021 Grande Prémio 888 de Portugal) là chặng đua thứ ba của mùa giải MotoGP 2021. Chặng đua được tổ chức ở trường đua Algarve International Circuit từ ngày 16 đến ngày 18 tháng 04 năm 2021. Đây là cuộc đua đánh dấu sự trở lại của Marc Márquez sau nhiều tháng dưỡng thương. Người chiến thắng là Fabio Quartararo của đội đua Yamaha.

Diễn biến chính
Tay đua giành pole và podium ở chặng trước là Jorge Martín bị chấn thương nặng khi đua Practice, không thể tham gia cuộc đua chính và phải nghỉ nhiều chặng đua tiếp theo.

Ở buổi đua phân hạng, Francesco Bagnaia bị hủy vòng chạy pole-lap do thành tích được lập khi có cờ vàng. Người giành pole là Fabio Quartararo.

Ở cuộc đua chính, Quartararo lại có pha xuất phát không tốt để tụt xuống P6. Nhưng đến vòng 9, tay đua Yamaha đã trở lại vị trí dẫn đầu, qua đó giành chiến thắng thứ hai liên tiếp. Bagnaia cũng xuất sắc từ vị trí xuất phát thứ 11 vươn lên P2. Đương kim vô địch Joan Mir cũng có lần đầu tiên trong mùa giải lên podium. Trong khi đó, tay đua mới trở lại sau chấn thương, Marc Márquez cán đích ở vị trí thứ 7.

Trước chặng đua, tay đua dẫn đầu BXH tổng là Johann Zarco, tuy nhiên anh không ghi được thêm điểm nào do để ngã xe. Sau chặng đua, Quartararo vươn lên dẫn đầu BXH tổng với 61 điểm.

Kết quả

Nguồn: Trang chủ MotoGP

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thông tin chặng đua GP Bồ Đào Nha trên trang chủ MotoGP

Bồ Đào Nha


title: Dãy núi Verkhoyansk

text:
Dãy núi Verkhoyansk (, Verkhojanskiy Khrebet; , Üöhee Caañı sis xayata) là một dãy núi ở Cộng hòa Sakha, Nga. Nó là một phần của Dãy núi Đông Siberi.

Dãy núi này nằm ngay phía tây ranh giới của mảng kiến tạo Á-Âu và Bắc Mỹ. Các ngọn núi được hình thành bằng cách uốn nếp, và đại diện cho một nếp gấp lồi.

Dãy Verkhoyansk được bao phủ bởi các sông băng trong Thời kỳ Băng hà Cuối cùng và những ngọn núi ở phần phía bắc, chẳng hạn như Dãy núi Orulgan, hiển thị một cấu trúc điển hình của Alpine.

Có các mỏ than, bạc, chì, thiếc và kẽm ở vùng núi này.

Địa lý
Nổi lên từ bờ Vịnh Buor-Khaya ở phía bắc, dãy núi này chạy về phía nam kéo dài khoảng 1000 km (600 mi.) băng qua Yakutia, phía đông của Vùng đất thấp Trung tâm Yakutian, và phía tây của Dãy Chersky, đến Cao nguyên Lena ở phía nam và Cao nguyên Yudoma-Maya ở phía đông nam. Nó tạo thành một vòng cung rộng lớn giữa sông Lena và Aldan ở phía tây và sông Yana ở phía đông. Điểm cao nhất của nó là  đỉnh cao ở phần giữa của dãy núi.

Dãy núi Verkhoyansk có độ dài cao hơn về phía đông nam, Dãy núi Suntar-Khayata, đôi khi được coi là một hệ thống dãy riêng biệt. Do đó, điểm cao nhất của dải theo nghĩa địa lý hạn chế là một đỉnh không có tên trong Dãy núi Orulgan. Dãy Skalisty (Dãy Rocky), điểm cao nhất , và Sette-Daban, điểm cao nhất , nằm ở hướng Đông Nam và cũng được coi là các dãy núi riêng biệt trong các tác phẩm địa lý cổ điển. Hai dãy núi này được nhà địa chất học Yuri Bilibin (1901-1952) cùng với kỹ sư khai thác mỏ Evgeny Bobin (1897-1941) khảo sát vào năm 1934 trong một chuyến thám hiểm do chính phủ Liên Xô cử tới. Sau khi tiến hành cuộc khảo sát địa hình đầu tiên của khu vực, Bilibin xác định rằng dãy núi Skalisty và Sette-Daban thuộc Hệ thống núi Verkhoyansk. Bilibin và Bobin cũng lần đầu tiên khám phá Cao nguyên Yudoma-Maya, tiếp giáp trực tiếp với Sette-Daban.

Tham khảo

Dãy núi Nga


title: Nội chiến Brunei

text:
Nội chiến Brunei là một cuộc nội chiến nổ ra ở Brunei từ năm 1660 đến năm 1673.

Nguyên nhân
Trong thời gian trị vì của Sultan Muhammad Ali (1660-1661), có một bất đồng giữa con trai của Sultan là Pengiran Muda ("Vương tử") Bongsu và Pengiran Muda Alam- con trai của Pengiran Abdul Mubin về kết quả của một trận đá gà mà Pengiran Muda Bungsu thua. Pengiran Muda Alam chế nhạo Vương tử về việc thua cuộc. Vương tử Bongsu nổi cơn thịnh nộ và sát hại Pengiran Muda Alam rồi chạy trốn khỏi hiện trường.

Abdul Mubin cùng bộ hạ liền ra tay sát hại Sultan Muhammad Ali nhằm báo thù, Abdul Momin sau đó tự lập mình làm Sultan và chọn hiệu "Sultan Hakkul Abdul Mubin". Ông cố gắng xoa dịu các bộ hạ của Sultan tiền nhiệm bằng việc bổ nhiệm cháu trai của Muhammad Ali là Muhyiddin làm Bendahara ("Tể tướng") mới.

Tuy nhiên, sau một thời gian, những người ủng hộ Muhammad Ali thực hiện trả thù bằng cách thuyết phục Bendahara Muhyiddin đứng lên chống lại Abdul Mubin. Bendahara Muhyddin ban đầu từ chối, song sau đó lại đồng ý. Những người ủng hộ Muhyiddin bắt đầu tạo nhiễu loạn. Sultan Abdul Hakkul Momin sau đó chuyển cung điện của mình đến Pulau Chermin theo lời khuyên của Muhyiddin với ý định chờ cho đến khi cuộc khủng hoảng kết thúc. Tuy vậy, sau khi Sultan Abdul Hakkul Mubin rời đi, Muhyiddin tự tuyên bố mình là Sultan. Một trận chiến giữa hai người xảy ra sau đó, cuộc nội chiến Brunei bùng nổ.

Chiến cuộc và kết quả
Trong Nội chiến, Sultan Abdul Hakkul Mubin chạy đến Kinarut, Malaysia ông ở đó trong 10 năm, đẩy lui các cuộc tiến công liên tiếp của Sultan Muhyiddin. Đội quân của Sultan Muhyiddin trở về Brunei sau khi thất bại trong một cuộc tấn công quyết định. Muhyiddin lo ngại rằng nội chiến kéo dài quá lâu và đề nghị Sultan của Sulu cử binh giúp đỡ. Muhyiddin hứa sẽ trao vùng đất phía đông Sabah để báo ơn giúp đỡ của Sulu. Muhyiddin cuối cùng giành được thắng lợi năm 1673, Sultan Abdul Hakkul Mubin bị giết và cuộc nội chiến đến hồi chấm dứt. Đúng như lời hứa, Sultan của Sulu nhận được khu vực phía đông Sabah như một món quà danh dự từ Sultan của Brunei nhằm thưởng công cho sự giúp đỡ của họ trong cuộc nội chiến này.

Xem thêm
 Sabah
 Brunei
 Hồi quốc Sulu
 Lịch sử Brunei
 Lịch sử Sabah
 Sultan của Brunei
 Đá gà

Tham khảo

Chiến tranh liên quan tới Brunei
Lịch sử Sabah


title: Parangitia temperata

text:
Parangitia temperata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Parangitia


title: Platylabus charlottae

text:
Platylabus charlottae là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Platylabus


title: Rừng rụng lá ôn đới

text:
Rừng lá rộng ôn đới hoặc rừng rụng lá ôn đới là một loạt các khu rừng ôn đới bị chi phối bởi những cây bị rụng lá mỗi năm. Chúng được tìm thấy ở những khu vực có mùa hè ẩm ướt và mùa đông mát mẻ. Sáu khu vực chính của loại rừng này xảy ra ở Bắc bán cầu: Bắc Mỹ, Đông Á, Trung và Tây Âu (trừ Brittany, Cornwall, Wales, Ireland và tây Scotland), Đan Mạch, miền nam Thụy Điển và miền nam Na Uy. Các khu vực nhỏ hơn xảy ra ở Australasia và miền Nam của Nam Mỹ. Ví dụ về các loại cây điển hình trong các khu rừng rụng lá ở Bắc bán cầu bao gồm sồi, phong, cử và cây du, trong khi ở Nam bán cầu, các cây thuộc chi Nothofagus thống trị loại rừng này. Sự đa dạng của các loài cây cao hơn ở những vùng có mùa đông ôn hòa hơn, và ở những vùng núi cung cấp một loạt các loại đất và vi khí hậu. Khu rừng rụng lá ôn đới nguyên vẹn lớn nhất thế giới được bảo vệ bên trong Công viên Adirondack rộng sáu triệu mẫu Anh ở Upstate New York, Hoa Kỳ.

Ảnh hưởng của con người
Con người thường xâm chiếm các khu vực trong rừng rụng lá ôn đới. Họ đã khai thác gỗ để lấy gỗ và than. Trong quá trình định cư Bắc Mỹ, kali được làm từ tro cây được xuất khẩu trở lại châu Âu dưới dạng phân bón. Điều này còn lại ít hơn một phần tư rừng nguyên thủy. Nhiều khu rừng bây giờ là những mảnh nhỏ bị chia cắt bởi các cánh đồng và đường sá; những hòn đảo màu xanh lá cây này thường khác biệt đáng kể với các khu rừng nguyên thủy, đặc biệt dọc theo các bìa rừng. Việc giới thiệu các bệnh ngoại lai tiếp tục là mối đe dọa đối với cây rừng và do đó, rừng; ví dụ bao gồm sự mất đi cây hạt dẻ và cây du. Đồng thời, các loài như hươu đã mở rộng phạm vi và sinh sôi nảy nở trong những cảnh quan thay đổi này. Quần thể hươu lớn có tác động sâu rộng đến sự tái sinh của cây nói chung, nhưng đặc biệt đối với các loài ăn được bao gồm thủy tùng, bạch dương vàng và độc cần. Chăn thả hươu cũng có tác động tiêu cực đáng kể đến số lượng và loại cây có hoa thân thảo. Áp lực tiếp tục gia tăng đến số lượng hươu, và việc giết chóc tiếp tục của động vật ăn thịt đầu chuỗi thức ăn, cho thấy chăn thả quá mức bởi hươu sẽ tiếp tục là một vấn đề bảo tồn rừng đáng kể. Tiêu chí khách quan cho việc phục hồi rừng rụng lá bao gồm cây lớn, mảnh vụn gỗ thô, phù du mùa xuân và động vật ăn thịt đầu chuỗi thức ăn.

Bộ sưu tập

Xem thêm

 Rừng lá kim ôn đới
 Rừng lá rộng và ôn đới
 Năm quốc tế của rừng
 Rừng già

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bản đồ phân bố quần xã (Rừng rụng lá ôn đới có màu xanh đậm)

Hệ thống sinh thái
Môi trường sống
Sinh cảnh
Rừng
Quần xã sinh vật đất liền


title: Astralarctia amazonica

text:
Astralarctia amazonica là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Astralarctia


title: Idaea puraria

text:
Idaea puraria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

P


title: Alexandru Dedov

text:
Alexandru Dedov (sinh ngày 26 tháng 7 năm 1989) là cầu thủ bóng đá Moldova chơi ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Zimbru.

Bàn thắng quốc tế
Tỷ số và kết quả liệt kê bàn thắng đầu tiên của Moldova.

Danh hiệu
FK Ventspils
 Virsliga: 2008
Dacia Chişinău
 Giải vô địch quốc gia Moldova: 2010–11
Sheriff Tiraspol
 Giải vô địch quốc gia Moldova: 2011–12
Zimbru Chișinău
Cúp Moldova: 2013-14
Siêu cúp Moldova: 2014

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Profile at zimbru.md
Sinh năm 1989
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Moldova
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Moldova
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Moldova
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-17 quốc gia Moldova
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-19 quốc gia Moldova
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Moldova
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá FC Zimbru Chișinău
Cầu thủ bóng đá Sheriff Tiraspol
Người Bồ Đào Nha gốc Moldova


title: Giải quần vợt vô địch quốc gia Mỹ 1922 - Đơn nữ

text:
Hạt giống số 1 Molla Mallory đánh bại Helen Wills 6–3, 6–1 trong trận chung kết giành chức vô địch Đơn nữ tại Giải quần vợt vô địch quốc gia Mỹ 1922. Sự kiện được tổ chức ở Câu lạc bộ Quần vợt West Side, Forest Hills, New York City. It was Mallory's seventh U.S. National singles title.

Kết quả

Top 8

Tham khảo

Giải quần vợt vô địch quốc gia Mỹ theo năm - Đơn nữ
Quần vợt nữ năm 1922
Thể thao nữ Mỹ năm 1922
Giải quần vợt vô địch quốc gia Mỹ 1922


title: Ga Yên Viên

text:
Ga Yên Viên là một nhà ga xe lửa tại thị trấn Yên Viên, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội.

Đây là nơi dừng chân của Đường sắt Hà Nội - Lào Cai, Hà Nội - Quan Triều, Hà Nội - Đồng Đăng và đây là nơi xuất phát của Đường sắt Yên Viên - Cái Lân.

Chú thích

Nhà ga tại Hà Nội


title: Euphyia indistincta

text:
Euphyia indistincta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

I


title: Trần Tiến Dũng (Hà Tĩnh)

text:
Trần Tiến Dũng (sinh ngày 25 tháng 8 năm 1954) là một chính trị gia người Việt Nam. Ông từng là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII nhiệm kì 2011-2016, thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh.

Xuất thân
Trần Tiến Dũng quê quán ở Xã Thạch Ngọc, huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh, người dân tộc Kinh, không theo tôn giáo nào.

Giáo dục
Cử nhân Luật
Cử nhân chính trị

Sự nghiệp
Ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 2/12/1973.

Ông từng là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII.

Từ 2011-2016 ông là Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội.

Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII nhiệm kì 2011-2016

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Hà Tĩnh
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Hà Tĩnh
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Người họ Trần tại Việt Nam


title: Thiên hoàng Sanjō

text:
Thiên hoàng Tam Điều (三条 Sanjō - Tenno ?, 05 Tháng 2 năm 976 - 05 Tháng 6 năm 1017) là Thiên hoàng thứ 67 của Nhật Bản theo danh sách kế thừa truyền thống.

Triều Sanjō của kéo dài từ năm 1011 đến năm 1016

Tường thuật truyền thống
Trước khi lên ngôi, ông có tên thật (imina) là Iyasada -shinnō. Ông cũng được biết đến với tên Sukesada -shinnō và Okisada -shinnō (居貞親王).

Iyasada là con trai thứ hai của Thiên hoàng Reizei. Ông là em trai của Thiên hoàng Kazan, con trai trưởng của Reizei. Mẹ Ieyasada là Fujiwara no choshi (藤原超子) (? -982), con gái của Fujiwara no Kaneie. Choshi được truy tặng cao đến cấp bậc của mẹ hoàng hậu là Thái hậu (ZO-Kōtaigō,贈皇太后).

Tại Nhật Bản cổ đại, đã có bốn dòng họ quý tộc, các Gempeitōkitsu (源平藤橘). Một trong những dòng họ, các gia tộc Minamoto (源氏) còn được gọi là Genji, và trong số này, nhánh Sanjō Genji (三条源氏) đều là hậu duệ của Thiên hoàng thứ 67 Sanjō.

Lên ngôi Thiên hoàng
Tháng 8/986, ông được em họ là Thiên hoàng Ichijō phong làm Thái tử dưới ảnh hưởng của họ ngoại mình, dòng Fujiwara hiện đang giữ chức Nhiếp chính quan bạch của triều đình.

Ngày 16 tháng 7 năm 1011, Thiên hoàng Ichijō thoái vị và Thái tử Iyasada chính thức lên ngôi và lấy hiệu là Thiên hoàng Sanjō. Ông đổi niên hiệu của anh họ thành niên hiệu Kanko nguyên niên (7/1011 - 12/1012).

Tháng 8/1011, Fujiwara Michinaga được Thiên hoàng ban cấp đặc quyền đi khắp các nơi bằng xe bò kéo (nhà ở, nơi làm việc).

Cuối năm 1011, dưới sức ép của Michinaga, Thiên hoàng buộc phải phế ngôi Thái tử của con trưởng là Hoàng tử Atsuakira, trao chức vị này cho con thứ hai là hoàng tử Atsunari, con trai của cựu hoàng Ichijō.

Đầu năm 1012, Thiên hoàng Sanjō có cuộc hôn nhân với công nương Kenshi, con gái của Michinaga. Cuộc hôn nhân này đã sinh ra công chúa Teishi. Bà này về sau trở thành vợ của Thiên hoàng Go-Suzaku và là mẹ (Thái hậu) của Thiên hoàng Go-Sanjō. Nhờ cuộc hôn nhân này, Michinaga vươn lên đỉnh cao quyền lực của dòng họ Fujiwara.

Năm 1013, triều đình nhiều lần đi viếng thăm các đền thần Shinto để cầu mong bình an như đền thờ thần Hachiman, đền Kamo, 21 ngôi chùa ở nước Nhật

Năm 1013, 1014, cung điện Hoàng gia bị cháy hai lần và triều đình đã phải lao vào cuộc sửa chữa rất tốn kém. Có thể trong các lần sửa chữa đó, Thiên hoàng bị mù mắt (trong đợt bị hỏa hoạn lần 2, tháng 12/1015).

Ngày 10 tháng 3 năm 1016, bi mù mắt nặng, Thiên hoàng Sanjō thoái vị và nhường ngôi cho cháu họ là thân vương Atsuhira, con trai của vua anh Ichijō. Vị thân vương chính thức lên ngôi, hiệu là Thiên hoàng Go-Ichijō.

Sau đó, ông vào chùa tu tập, qua đời ở tuổi 42.

Kugyō
 Kampaku, Fujiwara no Michinaga (藤原道長), 966-1027.
 Tả đại thần, Fujiwara no Michinaga.
 Hữu đại thần, Fujiwara no Akimitsu (藤原顕光)
 Nội đại thần, Fujiwara no Kinsue (藤原公季)
 đại nạp ngôn

Niên hiệu
 Kanko (1004-1012)
 Chōwa (1012-1017)

Gia đình
Hoàng hậu (Kogo): Fujiwara no Seishi (藤原娍子) (972-1025), con gái cả của Fujiwara no Naritoki (藤原済時). Bà sinh ra: Thái tử Atsuakira (敦明親王) (994-1051), Thái tử dưới thời Thiên hoàng Go-Ichijo, Hoàng tử Atsunori (敦 儀 親王) (997-1054), Hoàng tử Atsuhira (敦 平 親王) (999-1049), công chúa Masako (当子内親王) (1001-1023) là Saiō thứ 37 của Đại Đền Ise (1012-1016), công chúa Shishi (phát âm là không rõ) (禔子内親王) (1003-1048) người trở thành phối ngẫu của Fujiwara no Norimichi (藤原教通), Hoàng tử Moroakira (師明親王) (1005-1085) người xuất gia trở thành hoàng thượng dưới pháp danh Seishin (性信) (trụ trì thứ hai của -Chùa Ninna)

Trung cung (Chūgū): Fujiwara no Kenshi (藤原妍子) (994-1027), con gái thứ hai của Fujiwara no Michinaga. Bà sinh ra công chúa Teishi (Thái hậu Yōmei) (1013-1094), Hoàng hậu của Go-Suzaku, mẹ của Thiên hoàng Go-Sanjō

Nyōgo (vương miện công chúa): Fujiwara no Yasuko (藤原綏子) (974-1004), con gái thứ ba của Fujiwara no Kaneie; ngoại tình với Minamoto no Yorisada (con trai của Hoàng tử Tamehira)

Nyōgo (vương miện công chúa): Fujiwara no Genshi (藤原原子) (khoảng 980-1002), hai con gái của Fujiwara no Michitaka

Nyōgo: Fujiwara no Seishi (藤原盛子), con gái của Fujiwara no Michinaga

Tham khảo

Thiên hoàng


title: Isturgia adspersaria

text:
Isturgia adspersaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Isturgia


title: Gen liên kết

text:
Gen liên kết (linkage genes) là các gen cùng ở một nhiễm sắc thể, được di truyền cùng nhau cho thế hệ sau (xem hình bên).,

Điều này có nghĩa là:

 Các tính trạng được quy định bởi các gen liên kết (linked genes) sẽ cùng biểu hiện với nhau ở một cơ thể, gây ra hiện tượng di truyền liên kết (genetic linkage);
 Các gen ở các nhiễm sắc thể khác nhau sẽ không cùng di truyền nên không cùng biểu hiện, là nguyên nhân của di truyền độc lập (independent genetics).

Vì vị trí của một gen trên nhiễm sắc thể gọi là lô-cut (locus), nên có thể nói: các gen liên kết có locus ở cùng một nhiễm sắc thể, nguyên nhân gây ra hiện tượng di truyền liên kết.

Lược sử nghiên cứu

Thí nghiệm của Bateson, Saunders và Punnett (1905)
Hiện tượng gen liên kết được phát hiện và công bố đầu tiên ở Anh năm 1905, nhờ William Bateson, Edith Rebecca Saunders - mẹ đẻ của Di truyền học thực vật Anh và Reginald Punnett. Các nhà khoa học này nghiên cứu sự di truyền của hai gen sau đây ở cây đậu thơm (Lathyrus odoratus):

 Gen quy định màu hoa có alen trội P quy định màu tím, còn alen lặn p quy định màu đỏ;
 Gen quy định hình dạng của hạt phấn có alen trội L quy định hạt phấn dài, còn alen lặn l quy định hạt phấn tròn.

Khi thí nghiệm "lai theo kiểu Mendel" về hai tính trạng thuần chủng giữa dòng đậu thơm hoa tím, hạt phấn dài với dòng thuần hoa đỏ, hạt phấn tròn thì thu được 100 % cây F1 hoa tím, hạt phấn dài. Cho F1 tự thụ phấn với dự đoán sẽ được F2 phân li là 9 tím, dài: 3 tím, tròn: 3 đỏ, dài: 1 đỏ, tròn theo định luật Mendel mới được phát hiện lại cách đấy không lâu (năm 1900), thì kết quả thu được lại là 284: 21: 21: 55 (xem sơ đồ tóm tắt ở hình 2). Kiểm tra chỉ số χ2 (Khi bình phương) thì thấy rõ ràng các gen này không thể di truyền độc lập như Mendel đã chỉ ra. Do đó, họ khẳng định các gen này cặp đôi (coupling) hoặc kết nối (connection) nhau, rồi đưa ra giả thuyết sự lặp lại (reduplication) của các gen để giải thích.

Thí nghiệm của Morgan (1910)

Thí nghiệm về gen liên kết giới tính
Sau đó ít lâu ở Mỹ, Morgan (Thomas Hunt Morgan) đã tình cờ phát hiện ra trong một quần thể ruồi giấm (Drosophila melanogaster) nuôi ở "phòng thí nghiệm ruồi" của mình có cá thể đực mắt trắng, khác hẳn tất cả các cá thể ruồi đã biết luôn có mắt đỏ. Ông thí nghiệm "lai theo kiểu Mendel" về 1 tính trạng thuần chủng: cho lai ruồi đực mắt trắng mới phát hiện này với ruồi cái mắt đỏ thuần chủng (P), thì thu được tất cả ruồi F1 mắt đỏ. Khi cho F1 giao phối với nhau đã thu được F2 có trung bình 75% số ruồi mắt đỏ: 25% số ruồi mắt trắng, nghiệm đúng tỉ lệ 3 trội: 1 lặn mà Mendel đã chỉ ra; nhưng có điều đặc biệt là ruồi con mắt trắng đều là giống đực (thí nghiệm 1, hình 3).,

Bởi vậy, ông cho rằng màu mắt ruồi di truyền bị giới hạn bởi giới tính (sex limited inheritance). Để kiểm tra điều này, ông cho lai ruồi đực mắt trắng với ruồi cái F1 (mắt đỏ dị hợp) thì thu được F2 gồm: 29 cái mắt đỏ: 132 đực mắt đỏ: 88 cái mắt trắng: 86 đực mắt trắng (thí nghiệm 2, hình 4), khác hẳn định luật Mendel. Từ đó, dựa vào giả thuyết di truyền nhiễm sắc thể công bố năm 1903 của Theodor Boveri và Walter Sutton, ông phản đối giả thuyết "reduplication" (gen lặp lại) nói trên, mà Morgan coi là "thuần túy cơ học" (simple mechanical). Ông còn giả thuyết rằng: đặc điểm màu mắt được di truyền gắn với giới tính do gen này ở trên nhiễm sắc thể giới tính X và đưa ra ý tưởng về di truyền liên kết (genetic linkage). Trong giả thuyết này của ông (công bố năm 1911), nhiều gen (2 trở lên) cùng ở một nhiễm sắc thể thì chúng không di truyền độc lập nữa, mà di truyền liên kết với nhau. Ông cho rằng gen là có thật và "ánh xạ" từ vị trí xác định trên nhiễm sắc thể, gọi là lô-cut (locus). Từ đó, ông hoàn thiện Học thuyết di truyền nhiễm sắc thể (giải Nobel 1934).

Ngày nay, ta đã biết rằng: ở ruồi giấm thì alen quy định màu mắt đỏ là trội (Morgan coi đây là alen hoang dã trong tự nhiên và ông ký hiệu là dấu "+") định vị tại vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X, còn alen tương ứng quy định màu mắt trắng là đột biến lặn (ông kí hiệu là w, lấy chữ cái đầu của từ "white" là màu trắng). Nhiễm sắc thể giới tính Y của ruồi giấm không có lôcut này, nên sơ đồ thí nghiệm 1 tóm tắt là:

P: ♂ mắt trắng (XwY) × ♀ mắt đỏ (X+X+)

F1: ♀ X+Xw (đỏ) và ♂ X+Y (đỏ)

F2: 1 ♀ X+X+ (đỏ): 1 ♀ X+Xw (đỏ): 1 ♂ X+Y (đỏ): 1 ♂ XwY (trắng).

Điều này giải thích được tại sao thế hệ F2 phân li 3 trội: 1 lặn như ở định luật Mendel, nhưng cá thể nào mắt trắng thì phải là con đực bởi con đực chỉ cần 1 alen là màu mắt đã biểu hiện (hình 3).

Hiện tượng ở thí nghiệm 1 và 2 nói trên là trường hợp di truyền liên kết giới tính (sex linked).

Thí nghiệm về gen liên kết trên nhiễm sắc thể thường (1911)
Trong một thí nghiệm khác, Morgan đã xác định ở ruồi giấm thì tính trạng thân màu xám là trội (quy định bởi alen B) so với thân đen (quy định bởi alen b, black), còn cánh dài bình thường là trội (quy định bởi alen V) so với cánh cụt (quy định bởi alen v, vestigial).  Sau khi tạo ra ruồi giấm đực dị hợp thân xám, cánh dài (BbVv), ông đã cho nó lai với ruồi cái thân đen, cánh cụt (bbvv) thì được đời con chỉ có 2 kiểu hình với tỉ lệ 1 xám, dài: 1 đen, cụt, không hề thấy 2 kiểu hình xám, cụt và đen, dài. Vì ruồi cái chỉ cho một loại trứng duy nhất là bv, nên ông khẳng định ruồi đực (BbVv) chỉ phát sinh hai loại tinh trùng là BV và bv, mà không có tinh trùng Bv và bV. Từ đó ông cho rằng các lôcut B/b và V/v cùng ở một nhiễm sắc thể nên không thể di truyền tách nhau như định luật Mendel. Thí nghiệm này chứng minh về gen liên kết rõ ràng nhất vào thời gian đó.

Sau này, đã xác định được vị trí của các lôcut mà Morgan gọi là B+/b và V+/v  là ở nhiễm sắc thể số 2 của ruồi giấm (xem minh hoạ ở hình 5).

Để phân biệt với trường hợp các gen phân li độc lập, nhiều giáo trình Sinh học trên thế giới cũng như ở Việt Nam quy ước dùng kí hiệu các gen liên kết viết trên cùng một vạch (vạch này tượng trưng cho nhiễm sắc thể mang chúng). Ví dụ: ở giao tử (n) mà có gen A với gen B liên kết với nhau thì viết là AB. Ở tế bào soma (2n) có cặp nhiễm sắc thể tương đồng, nên nếu tinh trùng (giao tử đực) là AB còn trứng (giao tử cái) là ab, thì kiểu gen của hợp tử (2n) viết là AB//ab, hoặc AB/ab nhưng chuẩn nhất là kí hiệu như phân số có hai gạch ở hình 6.

Bản chất gen liên kết
Giờ đây, sau các sự kiện trên hơn 1 thế kỉ, nhờ sự phát triển của khoa học và công nghệ, người ta biết rõ rằng mỗi nhiễm sắc thể chứa một phân tử DNA mang nhiều gen. Các gen ở cùng phân tử DNA tạo nên một nhóm gen liên kết, số nhóm gen liên kết của mỗi loài bằng bộ nhiễm sắc thể đơn bội (n). Khi nhiễm sắc thể được truyền cho thế hệ sau, thì các gen cùng nhóm liên kết không phân li độc lập với nhau nữa.

Sau khi mô hình "chuỗi xoắn kép" DNA được công bố bởi Cơ-ric (Francis Harry Compton Crick) và Oat-sơn (James Dewey Watson), các nghiên cứu về nhiễm sắc thể dần dẫn đến hiểu biết về siêu cấu trúc của bào quan này ngày càng nhiều như mô hình của J. Herbert Taylor (1957), của Ris và Chandler (1963), của Kaufmann, McDonald, Whitehouse và Hastings (1965), mô hình sợi cuộn xoắn (folded fibre model) của Du Praw (1965), phát hiện về nuclêôxôm của A. Olins và C.L.F. Woodcock (1970) v.v. Nhờ đó ta hình dung được siêu cấu trúc của nhiễm sắc thể - bào quan lưu giữ và bảo quản thông tin di truyền như bây giờ: tất cả các gen cùng thuộc về một phân tử DNA đã được cuộn xoắn phức tạp nhưng có tổ chức, lại được mê-tyl hóa thì sẽ cùng nhau truyền cho thế hệ sau (hình 7).

Các kiểu gen liên kết
Qua trên, ta đã biết rằng các tính trạng di truyền liên kết với nhau là do các gen quy định những tính trạng đó ở trên cùng một nhiễm sắc thể. Tuy nhiên sự liên kết giữa chúng có thể theo nhiều kiểu đã phát hiện, đưa đến các kết quả khác nhau:

 Liên kết hoàn toàn (complete linkage) hay liên kết không hoàn toàn (incomplete linkage);
 Liên kết với nhiễm sắc thể thường (autosomal linkage) hay với giới tính (sex linkage).
Các gen được xem là liên kết hoàn toàn khi chúng nằm sát nhau trên một phân tử DNA của nhiễm sắc thể và không có trao đổi chéo gây hoán vị các alen đang xét. Các gen được xem là liên kết không hoàn toàn khi chúng nằm xa nhau trên một phân tử DNA của nhiễm sắc thể và có xảy ra hoán vị gen tạo ra tái tổ hợp di truyền.
Các gen quy định những tính trạng thường (tính trạng không thuộc về giới đực, cái) mà lại ở nhiễm sắc thể giới tính (X hay Y, W hay Z) thì gây ra hiện tượng di truyền liên kết giới tính (sex linked). Nếu lô-cut đó ở nhiễm sắc thể X, người ta gọi là gen liên kết X (X-linked); nếu lô-cut đó ở nhiễm sắc thể Y, người ta gọi là gen liên kết Y (Y-linked). Ở người, gen liên kết X đã được phát hiện từ lâu, như gen đột biến lặn gây chứng máu khó đông (hemophilia), gen đột biến trội (gen MECP2) gây hội chứng Rêt do Andreas Rett (1924-1997) phát hiện. Khác hẳn với liên kết X, các tính trạng hình thái ngoài có liên kết Y hiện chưa được xác minh về cơ sở di truyền phân tử ở người. Một số tài liệu giáo khoa đã từng đưa ví dụ tính trạng hình thái ngoài được xem là liên kết Y như chứng hói đầu hay "túm lông tai" (hairy ears) chỉ ở đàn ông mới có, tuy nhiên vài năm gần đây đã được kiểm chứng lại.
 Chứng hói đầu đã từng được cho rằng do gen ở Y gây ra có liên quan tới cả sự phát triển của tóc và sự hình thành một số hormone. Ngày nay, người ta gọi gen này SOX21, còn có bí danh (alias) là SRY-Box21, nằm trên nhiễm sắc thể số 13, chứ không ở Y.
 Từ lâu, đặc điểm có một túm lông ở tai đã được coi là tính trạng liên kết Y. Một số giáo trình di truyền học nước ngoài đã trình bày hiện tượng này như là một ví dụ điển hình về liên kết Y và gen "túm lông tai" gọi là gen holandric. Tuy nhiên, có nhà khoa học (Lee và cộng sự) cho rằng đây là một ngộ nhận, vì các nghiên cứu về giải trình tự nhiễm sắc thể Y hiện chưa định vị được gen này, hơn nữa đặc điểm này không phổ biến trên thế giới, mà chỉ gặp ở một số quần thể người ở Ấn Độ. Gần đây các nghiên cứu ở cấp độ phân tử cho rằng kiểu hình này là đột biến từ nhiều nhóm quần thể và có tính địa phương, nghĩa là các quần thể người Ấn Độ này có "ông tổ Adam" riêng.

Tóm lại, gen liên kết là các gen cùng thuộc một phân tử DNA của một nhiễm sắc thể, các gen này có thể liên kết hoàn toàn hoặc liên kết không hoàn toàn, có thể liên kết giới tính hoặc không.

Nguồn trích dẫn

Sinh học
Di truyền học
Di truyền học cổ điển


title: Temnosternus niveoscriptus

text:
Temnosternus niveoscriptus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Temnosternus


title: Eutrepsia separata

text:
Eutrepsia separata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Eutrepsia


title: Chiến dịch Philippines (1941–1942)

text:
Chiến dịch Philippines (1941–1942) (tiếng Philippines: Kampanya sa Pilipinas, tiếng Tây Ban Nha: Campaña en las Filipinas del Ejercito Japonés, tiếng Nhật: フィリピンの戦い, tiếng Lating: Firipin no Tatakai), hay còn được biết đến với tên gọi là Trận Philippines (tiếng Philippines: Labanan sa Pilipinas) hoặc Philippines thất thủ, là cuộc hành quân xâm lược Philippines được thực hiện bởi quân đội Nhật Bản và các lực lượng quân sự Hoa Kỳ và Philippines với nhiệm vụ phòng thủ quần đảo Philippines trong Thế chiến 2. Nó diễn ra từ ngày 8 tháng 12 năm 1941 đến ngày 8 tháng 5 năm 1942.

Quân Nhật đã phát động cuộc xâm lược bằng đường biển từ Đài Loan, cách Philippines 200 dặm (320 km) về phía bắc. Các lực lượng phòng thủ đông hơn lực lượng Nhật Bản theo tỷ lệ 3:2 nhưng là một lực lượng hỗn hợp bao gồm các đơn vị chính quy, vệ binh quốc gia, cảnh sát và Khối Thịnh vượng chung không có kinh nghiệm chiến đấu. Bằng cách sử dụng lực lượng tuyến đầu ngay từ đầu chiến dịch, và bằng cách tập trung lực lượng, quân Nhật đã nhanh chóng kiểm soát hầu hết hòn đảo Luzon trong tháng đầu tiên.

Bộ Chỉ huy tối cao Nhật Bản, tin rằng họ đã giành chiến thắng trong chiến dịch, đã đưa ra một quyết định chiến lược là thêm một tháng trong thời gian biểu hoạt động của họ ở Borneo và Indonesia và rút đơn vị sư đoàn tốt nhất và phần lớn không quân của họ vào đầu tháng 1 năm 1942. Điều đó, cùng với quyết định của quân phòng thủ là rút lui vào các vị trí phòng thủ ở bán đảo Bataan và cũng là thất bại của ba tiểu đoàn Nhật Bản tại "Trận chiến Điểm" và "Trận chiến Túi", cho phép người Mỹ và người Philippines cầm cự thêm bốn tháng nữa. Sau khi quân Nhật thất bại trong việc đột phá phòng tuyến của Đồng minh tại Bataan vào tháng 2, người Nhật đã tiến hành một cuộc bao vây kéo dài 40 ngày. Các bến cảng tự nhiên lớn quan trọng và các cơ sở hạ tầng cảng biển của vịnh Manila đã bị Nhật Bản từ chối cho đến tháng 5 năm 1942. Trong khi các hoạt động tại Đông Ấn thuộc Hà Lan không bị ảnh hưởng, điều này đã cản trở nặng nề các hoạt động tấn công của Nhật Bản tại New Guinea và quần đảo Solomon, kéo dài thời gian cho Hải quân Hoa Kỳ lên kế hoạch đối đầu với Nhật Bản tại Guadalcanal thay vì xa hơn về phía đông.

Việc Nhật Bản chinh phục Philippines thường được coi là thất bại quân sự tồi tệ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Khoảng 23,000 quân Mỹ và khoảng 100,000 quân Philippines đã thiệt mạng hoặc bị bắt.

Hoàn cảnh

Các hoạt động của Nhật Bản

Mục tiêu
Người Nhật đã lên kế hoạch đánh chiếm Philippines như là một phần trong kế hoạch thiết lập "Khối Thịnh vượng chung Đại Đông Á" của họ, trong đó Đạo quân phương Nam của họ chiếm giữ các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở Mã Lai, Đông Ấn Hà Lan trong khi Hạm đội Liên hợp vô hiệu hoá Hạm đội Thái Bình Dương Hoa Kỳ. 5 năm trước đó, vào năm 1936, Đại uý Ishikawa Shingo, một người theo đường lối cứng rắn trong Hải quân Nhật Bản, đã đi thăm Philippines và các khu vực khác của Đông Nam Á, lưu ý rằng các quốc gia này có nguồn nguyên liệu thô mà Nhật Bản cần cho nền công nghiệp chiến tranh của họ. Điều này đã giúp tăng thêm khát vọng thuộc địa hoá Philippines của họ.

Đạo quân phương Nam được thành lập vào ngày 6 tháng 11 năm 1941, dưới quyền chỉ huy của Thống chế Hisaichi Terauchi, trước đây từng là Bộ trưởng Chiến tranh. Nó được lệnh chuẩn bị cho chiến tranh trong trường hợp các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ không thành công trong việc đáp ứng hoà bình các mục tiêu của Nhật Bản. Chúng cũng bao gồm điều kiện Mỹ chấp nhận vị trí của họ trong Thái Bình Dương như một lực lượng vượt trội, với minh chứng cho việc chiếm đóng Trung Quốc, nhưng họ đã không đạt được những gì họ muốn. Dưới sự chỉ huy của Terauchi là bốn quân đoàn tương đương, bao gồm 10 sư đoàn và 3 lữ đoàn vũ trang kết hợp, bao gồm cả Phương diện quân 14 Nhật Bản. Các hoạt động chống lại Philippines và Mã Lai sẽ được tiến hành đồng thời khi Tổng Hành dinh Đế quốc ra lệnh.

Cuộc hành quân xâm lược Philippines có bốn mục tiêu:

 Để ngăn chặn việc sử dụng Philippines như một căn cứ hoạt động tiền phương của các lực lượng Hoa Kỳ
 Có được các khu vực tập kết và căn cứ tiếp tế để tăng cường các hoạt động chống lại Đông Ấn Hà Lan và Guam
 Để đảm bảo các tuyến liên lạc giữa các khu vực bị chiếm đóng ở phía nam và chính quốc Nhật Bản
 Để hạn chế sự can thiệp của Đồng minh khi họ cố gắng phát động một chiến dịch tấn công ở Úc và quần đảo Solomon thông qua việc điều động tất cả các lực lượng đóng quân ở nước này và các quốc gia láng giềng khác

Lực lượng
Terauchi giao nhiệm vụ đánh chiếm Philippines cho Tập đoàn quân 14, dưới quyền chỉ huy của Trung tướng Masaharu Homma. Hỗ trợ trên không cho các lực lượng trên bộ là Liên đoàn Không quân 5, dưới quyền chỉ huy của Trung tướng Hideyoshi Obata, được chuyển đến Đài Loan từ Mãn Châu. Cuộc đổ bộ được tiến hành bởi Lực lượng Philippines dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Ibō Takahashi, sử dụng Hạm đội 3 Nhật Bản, được hỗ trợ bởi các máy bay đặt căn cứ trên đất liền thuộc Không Hạm đội 11 dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Nishizo Tsukahara.

Tập đoàn quân 14 có hai sư đoàn bộ binh tuyến đầu, Sư đoàn Bộ binh 16 (Susumu Morioka) và Sư đoàn Bộ binh 48 (Yuitsu Tsuchihashi), được giao nhiệm vụ xâm chiếm đảo Luzon, và Lữ đoàn 65 đóng vai trò như một lực lượng đồn trú. Sư đoàn 48 đặt căn cứ tại Đài Loan, mặc dù không có kinh nghiệm chiến đấu, nhưng được coi là một trong những đơn vị tốt nhất của quân đội Nhật Bản, được huấn luyện đặc biệt cho các hoạt động đổ bộ, và được giao nhiệm vụ đổ bộ chính lên vịnh Lingayen. Sư đoàn 16, được giao nhiệm vụ đổ bộ lên vịnh Lamon, được chọn là một trong những sư đoàn tốt nhất vẫn còn tồn tại ở Nhật Bản và được tổ chức từ Ryukyus và Palau. Tập đoàn quân 14 cũng có Trung đoàn Tăng 4 và 7, 5 tiểu đoàn pháo dã chiến, 5 tiểu đoàn pháo phòng không, 4 đại đội chống tăng và một tiểu đoàn súng cối. Một nhóm công binh chiến đấu và các đơn vị xây cầu mạnh mẽ đã được đưa vào lực lượng hỗ trợ của Tập đoàn quân 14.

Để hỗ trợ cho cuộc đổ bộ, Hạm đội 3 được tăng cường bởi 2 hải đội khu trục hạm và một sư đoàn tuần dương hạm thuộc Hạm đội 2, và hàng không mẫu hạm Ryūjō thuộc Hạm đội Hàng không Mẫu hạm 1. Lực lượng Philippines bao gồm một tàu sân bay, 5 tuần dương hạm hạng nặng, 5 tuần dương hạm hạng nhẹ, 29 khu trục hạm, 2 tàu tiếp liệu thuỷ phi cơ, tàu quét mìn và tàu phóng lôi.

Lực lượng liên hợp không lục hải quân được phân bố để hỗ trợ cuộc đổ bộ là 541 máy bay. Không Hạm đội 11 bao gồm các Đội bay 21 và 23, tổng cộng 156 máy bay ném bom G4M "Betty" và G3M "Nell", 107 máy bay chiến đấu A6M Zero, cộng với các thuỷ phi cơ và máy bay trinh sát. Đa số chúng đặt căn cứ tại Takao, và khoảng 1/3 được gửi đến Đông Dương trong tuần cuối cùng của tháng 11 để hỗ trợ các hoạt động tại Mã Lai. Ryujo cung cấp thêm 16 máy bay chiến đấu và 18 máy bay ném ngư lôi, và các tàu mặt nước có 68 thuỷ phi cơ để tìm kiếm và quan sát, tổng cộng có 412 máy bay hải quân. Liên đoàn Không quân 5 của lục quân bao gồm 2 trung đoàn tiêm kích, 2 trung đoàn máy bay ném bom hạng nhẹ và một trung đoàn máy bay ném bom hạng nặng, tổng cộng có 192 máy bay: 76 máy bay ném bom Ki-21 "Sally", Ki-48 "Lily", và Ki-30 "Ann"; 36 máy bay chiến đấu Ki-27 "Nate", và 19 máy bay quan sát Ki-15 "Babs" và Ki-36 "Ida".

Lực lượng phòng thủ Philippines

USAFFE
Từ giữa năm 1941, sau khi căng thẳng gia tăng giữa Nhật Bản và một số cường quốc khác, bao gồm Hoa Kỳ, Anh và Hà Lan, nhiều quốc gia ở Đông Nam Á và Thái Bình Dương bắt đầu chuẩn bị cho chiến tranh. Đến tháng 12 năm 1941, các lực lượng phòng thủ liên hợp ở Philippines được tổ chức thành Lực lượng Lục quân Hoa Kỳ ở Viễn Đông (USAFFE), bao gồm Sư đoàn Chính quy 1, Sư đoàn 2 (Constabulary) thuộc Quân đội Philippines, và 10 sư đoàn dự bị được huy động, và Bộ Philippines của Quân đội Hoa Kỳ. Tướng Douglas MacArthur được Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ triệu hồi sau khi nghỉ hưu và được bổ nhiệm làm Tổng Tư lệnh USAFFE vào ngày 26 tháng 7 năm 1941. MacArthur đã nghỉ hưu vào năm 1937 sau hai năm làm cố vấn quân sự cho Khối Thịnh vượng chung Philippine, và chấp nhận quyền kiểm soát Quân đội Philippine, được Chính phủ Philippine giao nhiệm vụ cải tổ một đội quân chủ yếu gồm quân dự bị thiếu trang thiết bị, huấn luyện và tổ chức.

Vào ngày 31 tháng 7 năm 1941, Bộ Philippine có 22,532 quân được chỉ định, khoảng một nửa trong số đó là người Philippine. MacArthur đề nghị tái bổ nhiệm người đứng đầu Bộ, Thiếu tướng George Grunert vào tháng 10 năm 1941 và tự mình nắm quyền chỉ huy. Thành phần chính của Bộ là Sư đoàn Philippine của Quân đội Hoa Kỳ, một đội hình 10,500 người bao gồm chủ yếu là các đơn vị chiến đấu của Hướng đạo sinh Philippine (PS). Bộ Philippines đã được tăng cường từ tháng 8 đến tháng 11 năm 1941 bởi 8,500 quân thuộc Không Lục quân Hoa Kỳ, và bởi 3 đơn vị Vệ binh Quốc gia, bao gồm cả lực lượng thiết giáp duy nhất, hai tiểu đoàn xe tăng hạng nhẹ M3. Các đơn vị này, Trung đoàn Pháo phòng thủ bờ biển 200 (một đơn vị phòng không), Tiểu đoàn Xe tăng 192 và 194, đã rút quân từ New Mexico, Wisconsin, Illinois, Ohio, Kentucky, Minnesota, Missouri, và California. Sau khi được tăng cường, quân số của bộ tính đến ngày 30 tháng 11 năm 1941 là 31,095 người, trong đó có 11,988 Hướng đạo sinh Philippines.

MacArthur tổ chức USAFFE thành bốn bộ chỉ huy chiến thuật. Lực lượng Bắc Luzon, được kích hoạt vào ngày 3 tháng 12 năm 1941 dưới quyền chỉ huy của Thiếu tướng Jonathan M. Wainwright, bảo vệ các địa điểm có khả năng nhất cho các cuộc tấn công đổ bộ và vùng đồng bằng trung tâm Luzon. Các lực lượng của Wainwright bao gồm các Sư đoàn Bộ binh 11, 21 và 31 Philippines, Trung đoàn Kỵ binh 26 Mỹ (PS), một tiểu đoàn thuộc Trung đoàn Bộ binh 45 (PS) và Cụm Pháo binh lâm thời 1 gồm hai khẩu đội pháo 155 mm và một khẩu sơn pháo 75 mm (2,95 inch). Sư đoàn Bộ binh 71 Philippines phục vụ như một lực lượng dự bị và chỉ có thể được cam kết trên thẩm quyền của MacArthur.

Lực lượng Nam Luzon, được kích hoạt vào ngày 13 tháng 12 năm 1941, dưới quyền chỉ huy của Chuẩn tướng George M. Parker Jr., kiểm soát khu vực phía đông và nam Manila. Parker có Sư đoàn Bộ binh 41 Philippines và 51 và Cụm Pháo binh lâm thời 2 gồm hai khẩu đội thuộc Trung đoàn Pháo dã chiến 86 Mỹ (PS).

Lực lượng Visayan–Mindanao dưới quyền chỉ huy của Chuẩn tướng William F. Sharp bao gồm các Sư đoàn Bộ binh 61, 81 và 101, được tăng cường sau khi bắt đầu chiến tranh bởi các Trung đoàn Bộ binh 73 và 93 mới được cử đến. Sư đoàn 61 đóng tại Panay, Sư đoàn 81 ở Cebu và Negros, và Sư đoàn 101 ở Mindanao. Vào tháng 1, một sư đoàn thứ tư, Sư đoàn 102, được thành lập trên đảo Mindanao từ các trung đoàn pháo pháo dã chiến của Sư đoàn 61 và 81 hoạt động như bộ binh (họ không có pháo) và Bộ binh 103 của Sư đoàn 101. Bộ binh 2 thuộc Sư đoàn Chính quy 1 của Quân đội Philippines và Tiểu đoàn 2 của Bộ binh 43 Hoa Kỳ (Hướng đạo sinh Philippines) cũng là một phần của Lực lượng Mindanao.

Lực lượng dự bị của USAFFE, dưới sự kiểm soát trực tiếp của MacArthur, bao gồm Sư đoàn Philippines, Sư đoàn 91, và các đơn vị trụ sở từ PA và Bộ Philippines, đóng ngay phía bắc Manila. Các tiểu đoàn tăng 192 và 194 đã thành lập Liên đoàn Xe tăng Lâm thời riêng biệt, cũng dưới sự chỉ huy trực tiếp của MacArthur, tại Phi trường Clark/Pháo đài Stotsenburg, nơi họ được bố trí như một lực lượng phòng thủ cơ động chống lại bất kỳ nỗ lực nào của các đơn vị không quân để kiểm soát chiến trường.

Bốn trung đoàn pháo phòng thủ bờ biển Hoa Kỳ bảo vệ lối vào vịnh Manila, bao gồm cả đảo Corregidor. Băng qua một eo biển hẹp 3 km (2 dặm) từ Bataan trên Corregidor là Pháo đài Mills, được bảo vệ bởi các khẩu đội của Trung đoàn Phào Phòng thủ Bờ biển 59 và 60 (sau này là một đơn vị phòng không), và Trung đoàn Pháo Phòng thủ Bờ biển 91 và 92 (Hướng đạo sinh Philippines) của Phòng thủ Cảng Manila và vịnh Subic. CA 59 hoạt động như một đơn vị giám sát cho các khẩu đội của tất cả các đơn vị được bố trí trên Pháo đài Hughes, Drum, Frank, và Wint. Phần lớn các pháo đài đã được xây dựng vào khoảng năm 1910-1915 và, ngoại trừ Pháo đài Drum và Khẩu đội Monja trên Corregidor, không được bảo vệ chống lại các cuộc tấn công của không quân và pháo binh tầm cao ngoại trừ nguỵ trang.

Lực lượng hàng không của USAFFE là Không lực Viễn đông (FEAF) của Không quân Hoa Kỳ, do Thiếu tướng Lewis H. Brereton chỉ huy. Trước đây là USAFFE của Bộ Không quân và Không quân Philippines, lực lượng không quân được thành lập vào ngày 16 tháng 11 năm 1941 và là tổ chức không quân chiến đấu lớn nhất của Không lực Hoa Kỳ bên ngoài nước Mỹ. Sức mạnh chiến đấu chính của nó vào tháng 12 năm 1941 bao gồm 91 máy bay chiến đấu P-40 Warhawk và 34 máy bay ném bom B-17 Flying Fortress, với các máy bay hiện đại hơn trên đường đi. Về mặt chiến thuật, FEAF là một phần của Lực lượng Dự bị, do đó nó nằm dưới sự chỉ huy trực tiếp của MacArthur.

Tính đến ngày 30 tháng 11 năm 1941, quân số của Quân đội Hoa Kỳ tại Philippines, bao gồm các đơn vị Philippines, là 31,095, bao gồm 2,504 sĩ quan và 28,591 lính nhập ngũ (16,643 người Mỹ và 11,957 Hướng đạo sinh Philippines).

Huy động
Kế hoạch động viên của MacArthur kêu gọi kết nạp 10 sư đoàn dự bị từ ngày 1 tháng 9 đến ngày 15 tháng 12 năm 1941. Thời gian biểu đã được đáp ứng vào ngày 1 tháng 9 với việc giới thiệu một trung đoàn cho mỗi sư đoàn, nhưng bị chậm lại do thiếu cơ sở vật chất và thiết bị cản trở việc huấn luyện. Các trung đoàn thứ hai của các sư đoàn không được gọi cho đến ngày 1 tháng 11, và các trung đoàn thứ ba không được tổ chức cho đến khi chiến sự bắt đầu. Việc huấn luyện cũng bị ức chế nghiêm trọng bởi những khó khăn về ngôn ngữ giữa các cán bộ Mỹ và quân đội Philippines, và bởi nhiều phương ngữ khác nhau (ước tính khoảng 70) của nhiều nhóm dân tộc bao gồm quân đội. Khi chiến tranh nổ ra, chỉ có 2/3 quân đội được huy động, nhưng việc bổ sung lực lượng vẫn tiếp tục với sự kết nạp của Cảnh sát và một phần của quân đội chính quy, cho đến khi đạt được một lực lượng khoảng 130,000 người.

Sự thiếu hụt thiết bị quan trọng nhất là súng trường và pháo hạng nhẹ cấp sư đoàn. MacArthur đã yêu cầu 84,500 súng trường M1 Garand để thay thế M1917 Enfields từ thời Thế chiến 1 trang bị cho PA, trong đó có đủ số lượng, nhưng Bộ Chiến tranh đã từ chối yêu cầu vì những khó khăn trong sản xuất. Các sư đoàn chỉ có 20% nhu cầu pháo binh của họ, và trong khi các kế hoạch đã được phê duyệt để giảm đáng kể khoảng cách này, các thoả thuận đã đến quá muộn đê được thực hiện trước khi chiến tranh cô lập Philippines.

Ngược lại, Sư đoàn Philippines được biên chế, trang bị và huấn luyện đầy đủ. MacArthur đã nhận được sự chấp thuận ngay lập tức để hiện đại hoá nó bằng cách tổ chức lại nó thành một bộ phận "tam giác" di động. Việc tăng số lượng cho phép của Hướng đạo sinh Philippines là không khả thi về mặt chính trị (vì sự phẫn nộ trong Quân đội Philippines), vì vậy kế hoạch của MacArthur cũng cung cấp cho việc giải phóng Hướng đạo sinh Philippines để hoàn thành các đơn vị khác. Việc chuyển Bộ binh 34 Hoa Kỳ từ Sư đoàn Bộ binh 8 ở Mỹ sang Sư đoàn Philippines, cùng với hai tiểu đoàn pháo dã chiến để tạo ra một cặp đôi chiến đấu trung đoàn hoàn chỉnh, thực sự đang được tiến hành khi chiến tranh nổ ra. Việc bố trí kết thúc với việc binh lính vẫn còn ở Hoa Kỳ, nơi họ được gửi đến để bảo vệ Hawaii.

Các lực lượng phòng thủ khác
Hạm đội Á châu Hoa Kỳ và Quân khu Hải quân 16, đặt căn cứ tại Manila, cung cấp hệ thống phòng thủ hải quân cho Philippines. Dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Thomas C. Hart, các tàu chiến mặt nước của Hạm đội Á châu là tuần dương hạm hạng nặng USS Houston, tuần dương hạm hạng nhẹ USS Marblehead và 13 khu trục hạm từ thời Thế chiến 1. Sức mạnh tấn công chính của nó nằm ở 23 tàu ngầm hiện đại được giao cho Hạm đội Á châu. Hải đội Tàu ngầm (SUBRON) Hai bao gồm 6 tàu ngầm thuộc lớp Salmon và SUBRON năm trong số 11 tàu ngầm thuộc lớp Porpoise và Sargo. Vào tháng 9 năm 1941, lực lượng tuần tra hải quân tại Philippines được tăng cường bởi sự xuất hiện của 6 tàu phóng lôi thuộc Hải đội Tàu phóng lôi 3. Tương tự như vậy, các pháo hạm Tuần tra Dương Tử của Trung Quốc cũng trở thành một phần của hệ thống phòng thủ hải quân Philippine: USS Asheville (bị đánh chìm ở phía nam Java vào ngày 3 tháng 3 năm 1942), USS Mindanao (mất tích vào ngày 2 tháng 5 năm 1942), USS Luzon (bị đánh đắm vào ngày 6 tháng 5 năm 1942 nhưng được người Nhật trục vớt), USS Oahu (bị đánh chìm ngày 5 tháng 5 năm 1942) và USS Quail (bị đánh đắm ngày 5 tháng 5 năm 1942). Vào tháng 12 năm 1941, lực lượng hải quân được tăng cường bởi tàu lặn USS Lanikai.

Trung đoàn Thuỷ quân lục chiến 4 Mỹ, đóng quân tại Thượng Hải, Trung Quốc, từ cuối những năm 1920, đã dự đoán một cuộc rút lui khỏi Trung Quốc vào mùa hè năm 1941. Khi nhân viên thường xuyên được chuyển trở lại Hoa Kỳ hoặc tách khỏi dịch vụ, chỉ huy trung đoàn, Đại tá Samuel L. Howard, đã xắp xếp không chính thức cho tất cả những người thay thế được đưa vào Tiểu đoàn Phòng thủ Đặc biệt 1, đặt căn cứ tại Cavite. Khi Trung đoàn Thuỷ quân lục chiến 4 đến Philippines vào ngày 30 tháng 11 năm 1941, họ đã sáp nhập Thuỷ quân lục chiến tại các trạm hải quân Cavite và Olongapo vào hàng ngũ thiếu sức mạnh của mình. Một kế hoạch ban đầu để chia Trung đoàn 4 thành hai trung đoàn, trộn lẫn mỗi trung đoàn với một tiểu đoàn Cảnh sát Philippines, đã bị loại bỏ sau khi Howard tỏ ra miễn cưỡng, và Trung đoàn 4 đóng quân trên Corregidor để tăng cường phòng thủ ở đó, với các chi tiết được tách ra đến Bataan để bảo vệ sở chỉ huy USAFFE.

Ngoài ra, Cục Khảo sát Bờ biển và Trắc địa Hoa Kỳ, một lực lượng khảo sát bán quân sự, hoạt động tại Manila với tàu USC&GSS Research.

Tranh cãi về các hoạt động của Không lực Viễn Đông
Tin tức đến Philippines về cuộc tấn công Trân Châu Cảng đang diễn ra vào lúc 02:20 sáng giờ địa phương ngày 8 tháng 12 năm 1941. Các máy bay đánh chặn của FEAF đã tiến hành một cuộc tìm kiếm trên không đối với các máy bay đang đến được báo cáo ngay sau nửa đêm, nhưng đây là những máy bay trinh sát Nhật Bản báo cáo tình trạng thời tiết. Lúc 03:30 sáng, Chuẩn tướng Richard Sutherland, Tham mưu trưởng của Tướng Douglas MacArthur, nghe tin về cuộc tấn công từ một chương trình phát thanh thương mại. Lúc 05:00 sáng, Tư lệnh FEAF Tướng Brereton báo cáo với sở chỉ huy của USAFFE, nơi ông cố gắng nhìn thấy MacArthur nhưng không thành công. Ông đề nghị với tham mưu trưởng của MacArthur, Chuẩn tướng Richard Sutherland, khởi động các nhiệm vụ ném bom chống lại Đài Loan theo chỉ thị kế hoạch chiến tranh Rainbow 5 mà từ đó một cuộc tấn công có thể xảy ra. Brereton được biết thêm về một cuộc tấn công vào USS William B. Preston tại vịnh Davao. Việc uỷ quyền đã bị giữ lại, nhưng ngay sau đó, để đáp lại một bức điện tín từ Tướng George C. Marshall chỉ thị cho MacArthur thực hiện Rainbow 5. Brereton dược lệnh đình công để sẵn sàng phê duyệt sau này.

Thông qua một loạt các cuộc thảo luận và quyết định gây tranh cãi, việc cho phép cuộc không kích đầu tiên đã không được chấp thuận cho đến 10:15 sáng giờ địa phương cho một cuộc tấn công ngay trước khi mặt trời lặn, với một cuộc không kích tiếp theo vào rạng sáng ngày hôm sau. Trong khi đó, các kế hoạch của Nhật Bản về việc tấn công Phi trường Clark và Iba bằng máy bay ném bom hải quân đặt căn cứ trên đất liền và máy bay chiến đấu Zero đã bị trì hoãn sáu giờ do sương mù tại các căn cứ trên Đài Loan, do đó chỉ có một nhiệm vụ quy mô nhỏ của Quân Nhật tấn công các mục tiêu ở mũi phía bắc Luzon. Lúc 08:00 sáng, Brereton nhận được một cú điện thoại từ Tướng Henry H. Arnold cảnh báo ông không cho phép máy bay của mình tấn công khi vẫn còn trên mặt đất. FEAF đã tung ra ba cuộc tuần tra máy bay chiến đấu cấp phi đội và tất cả các máy bay ném bom có thể hoạt động trên đảo Luzon trong khoảng thời gian từ 08:00 đến 08:30 sáng như một động thái phòng ngừa. Sau khi MacArthur cho phép Brereton vào lúc 10:15 sáng, các máy bay ném bom được lệnh hạ cánh và chuẩn bị cho cuộc không kích buổi chiều vào Đài Loan. Cả ba phi đội tiêm kích bắt đầu cạn kiệt nhiên liệu và đồng thời ngừng tuần tra.

Các máy bay tiêm kích đánh chặn Curtiss P-40B của Phi đội Tiêm kích 20 tuần tra tại khu vực trong khi các máy bay ném bom hạ cánh xuống sân bay Clark từ 10:30 đến 10:45, rồi phân tán về nơi trú ẩn để phục vụ. Phi đội Tiêm kích 17, đặt căn cứ tại sân bay Nichols, cũng hạ cánh xuống Clark và được tiếp nhiên liệu cho máy bay trong khi phi công ăn trưa, sau đó đặt phi công trong tình trạng báo động ngay sau 11:00. Tất cả ngoại trừ hai chiếc B-17 đều ở trên mặt đất.

Vào lúc 11:27 sáng và 11:29 sáng, trạm radar tại sân bay Iba phát hiện hai cuộc tấn công sắp tới trong khi trạm gần nhất vẫn còn cách đó 130 dặm. Nó đã báo động cho sở chỉ huy FEAF và sở chỉ huy tại sân bay Clark, một cảnh báo chỉ đến được với chỉ huy nhóm truy đuổi, Thiếu tá Orrin L. Grover, người dường như đã trở nên bối rối bởi nhiều báo cáo mâu thuẫn. Phi đội Tiêm kích 3 cất cánh từ Iba lúc 11:45 với chỉ thị đánh chặn lực lượng phía Tây, vốn được cho là có Manila làm mục tiêu, nhưng các vấn đề về bụi trong quá trình cất cánh đã khiến các chuyến bay bị phân tán. Hai chuyến bay của Phi đội Tiêm kích 21 (PS) tại sân bay Nichols, 6 chiếc P-40E, cất cánh lúc 11:45, do Trung uý William Dyess chỉ huy. Chúng bắt đầu hướng đến Clark nhưng được chuyển hướng đến vịnh Manila như một tuyến phòng thủ thứ hai nếu PS 3 không đánh chặn được lực lượng của nó. Chuyến bay thứ ba của Phi đội 21, cất cánh năm phút sau đó, hướng đến Clark, cho dù các vấn đề động cơ với chiếc P-40E hoàn toàn mới của nó đã làm giảm số lượng của nó xuống còn hai. Phi đội Tiêm kích 17 cất cánh lúc 12:15 trưa từ Clark, được lệnh tuần tra tại Bataan và vịnh Manila, trong khi Phi đội Tiêm kích 34 tại Del Carmen không bao giờ nhận được lệnh bảo vệ sân bay Clark và không hạ thuỷ. PS 20, phân tán tại Clark, đã sẵn sàng cất cánh nhưng không nhận được lệnh từ sở chỉ huy nhóm. Thay vào đó, một chỉ huy trưởng đã nhìn thấy đội hình máy bay ném bom Nhật Bản đang đến và chỉ huy bộ phận, Trung uý Joseph H. Moore, đã tự mình ra lệnh cho cuộc không chiến.

Cho dù bị radar theo dõi và ba phi đội truy kích Hoa Kỳ trên không, khi máy bay ném bom Nhật thuộc Trung đoàn 11 Kōkūkantai tấn công sân bay Clark lúc 12:40, họ đã đạt được bất ngờ chiến thuật. Hai phi đội B-17 được phân tán trên mặt đất. Đa số những chiếc P-40 thuộc Phi đội 20 PS đang chuẩn bị cất cánh và bị trúng đợt ném bom đầu tiên gồm 27 máy bay ném bom Mitsubishi G3M "Nell" hai động cơ của Nhật Bản; chỉ có 4 chiếc P-40B thuộc Phi đọi 20 cất cánh khi bom rơi.

Một cuộc tấn công ném bom thứ hai (26 máy bay ném bom Mitsubishi G4M "Betty") theo sát sau đó, rồi hộ tống các máy bay tiêm kích Zero bắn phá sân bay trong 30 phút, tiêu diệt 12 trong số 17 máy bay ném bom hạng nặng Mỹ có mặt và làm hư hại nghiêm trọng 3 chiếc khác. Hai chiếc B-17 bị hư hại có thể bay được và đưa đến Mindanao, nơi một trong số chúng bị phá huỷ trong một vụ va chạm mặt đất.

Một cuộc tấn công gần như đồng thời vào sân bay phụ trợ tại Iba về phía Tây Bắc bởi 54 máy bay ném bom "Betty" cũng đã thành công: tất cả ngoại trừ 4 chiếc P-40 thuộc Phi đội Tiêm kích 3, thiếu nhiên liệu và bị kẹt trong khi hạ cánh, đã bị phá huỷ trong chiến đấu hoặc do thiếu nhiên liệu. 12 chiếc P-40 thuộc các Phi đội 20 (4), 21 (2) và 3 (6) đã tấn công những người đi lạc nhưng không mấy thành công, mất ít nhất 4 chiếc.

Không quân Viễn đông mất một nửa số máy bay trong cuộc tấn công kéo dài 45 phút, và hầu như bị phá huỷ trong vài ngày tiếp theo, bao gồm một số chiếc B-17 còn sống sót bị mất do tai nạn cất cánh của các máy bay khác. Liên đội Tiêm kích 24 đã thực hiện đợt đánh chặn cuối cùng vào ngày 10 tháng 12, mất 11 trong số 40 chiếc P-40 mà họ gửi đến, và những chiếc P-35 còn sống sót của Phi đội 34 PS bị phá huỷ trên mặt đất tại Del Carmen. Đêm hôm đó, sức mạnh chiến đấu của FEAF đã giảm xuống còn 12 chiếc B-17, 22 chiếc P-40 và 8 chiếc P-35. Sức mạnh máy bay chiến đấu dao động hàng ngày cho đến ngày 24 tháng 12, khi USAFFE ra lệnh cho tất cả lực lượng của mình tiến vào Bataan. Cho đến lúc đó, những chiếc P-40 và P-35 được ghép lại với nhau từ các phụ tùng thay thế lấy từ những chiếc máy bay bị đắm, và những chiếc P-40E vẫn còn đóng thùng được lắp ráp tại Kho hàng không Philippines. Sân bay Clark bị bỏ hoang như một sân bay bị ném bom vào ngày 11 tháng 12 sau khi được sử dụng làm căn cứ dàn dựng cho một số phi vụ B-17. Từ ngày 17 đến ngày 20 tháng 12, 14 chiếc B-17 còn sống sót được rút về Úc. Mọi máy bay khác của FEAF đều bị phá huỷ hoặc bị bắt.

Không có cuộc điều tra chính thức nào diễn ra liên quan đến thất bại này vì nó xảy ra sau hậu quả của Trân Châu Cảng. Sau chiến tranh, Brereton và Sutherland đổ lỗi cho nhau về việc FEAF bị bất ngờ trên mặt đất, và MacArthur đưa ra một tuyên bố rằng ông không biết gì về bất kỳ khuyến nghị nào để tấn công Đài Loan bằng B-17. Walter D. Edmunds tóm tắt thảm hoạ như sau:"Ở Philippines, nhân viên của các lực lượng vũ trang của chúng tôi hầu như không có ngoại lệ đã không đánh giá chính xác trọng lượng, tốc độ và hiệu quả của Không quân Nhật Bản." Ông trích dẫn lời Thiếu tướng Emmett O'Donnell Jr., khi đó là một thiếu tá phụ trách những chiếc B-17 được gửi đến Mindanao, kết luận rằng ngày đầu tiên là một "công việc vô tổ chức" và không ai "thực sự có lỗi" vì không có ai "chuẩn bị chiến tranh."

Cuộc xâm lược

Các cuộc đổ bộ ban đầu
Tập đoàn quân 14 bắt đầu cuộc đổ bộ lên đảo Batan (không nên nhần lẫn với bán đảo Bataan), cách bờ biển phía bắc Luzon 120 dặm (190 km), vào ngày 8 tháng 12 năm 1941, bởi các đơn vị bộ binh hải quân được chọn. Cuộc đổ bộ lên đảo Camiguin và tại Vigan, Aparri, và Gonzaga ở phía Bắc Luzon diễn ra hai ngày sau đó.

Hai chiếc B-17 đã tấn công các tàu Nhật đang dỡ hàng tại Gonzaga. Những chiếc B-17 khác với máy bay tiêm kích hộ tống đã tấn công cuộc đổ bộ lên Vigan. Trong hành động phối hợp cuối cùng này của Không lực Viễn đông, máy bay Mỹ đã làm hư hại hai tàu vận tải Nhật Bản (Oigawa Maru và Takao Maru), tuần dương hạm Naka và khu trục hạm Murasame, và đánh chìm tàu quét mìn W-10.

Sáng sớm ngày 12 tháng 12, quân Nhật đổ bộ 2,500 người thuộc Sư đoàn 16 lên Legazpi ở phía Nam Luzon, cách lực lượng Mỹ và Philippine gần nhất 150 dặm (240 km). Cuộc tấn công vào Mindanao diễn ra vào ngày 19 tháng 12, sử dụng các đơn vị của Tập đoàn quân 16 tạm thời gắn liền với lực lượng xâm lược để cho phép Tập đoàn quân 14 sử dụng tất cả lực lượng của mình trên đảo Luzon.

Trong khi đó, Phó Đô đốc Thomas C. Hart đã rút hầu hết Hạm đội Á châu Hoa Kỳ ra khỏi vùng biển Philippine sau các cuộc không kích của Nhật Bản gây thiệt hại nặng nề cho các cơ sở hải quân Mỹ tại Cavite vào ngày 10 tháng 12. Chỉ còn lại tàu ngầm để cạnh tranh ưu thế của Hải quân Nhật Bản, và các chỉ huy của những tàu ngầm này, được điều chỉnh bởi học thuyết trước chiến tranh cho rằng tàu ngầm hạm đội là một tàu trinh sát dễ bị tấn công trên không và chống tàu ngầm thực tế, tỏ ra không bình đẳng với nhiệm vụ. Do học thuyết nghèo nàn này đối với chiến tranh tàu ngầm và những thất bại khét tiếng của ngư lôi Mark 14 đã gây khó khăn cho hạm đội tàu ngầm Hoa Kỳ trong hai năm đầu tiên của Chiến tranh Thái Bình Dương, không một tàu chiến Nhật Bản nào bị Hạm đội Á châu đánh chìm trong Chiến dịch Philippines.

Trong cuốn sách A Different Kind of Victory: A Biography of Admiral Thomas C. Hart (Nhà xuất bản Viện Hải quân, 1981), James Leutze đã viết:

"Ông ấy đã có 27 tàu ngầm lặn ở vịnh Manila,... chính Washington, chứ không phải Tư lệnh Hạm đội Á châu đã chỉ đạo hạm đội rút khỏi Manila. ... Hart được Washington chỉ thị gửi lực lượng tàu nổi và tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ về phía đông nam tới Úc. ... Douglas MacArthur và Henry Stimson (Bộ trưởng Chiến tranh Hoa Kỳ) thù hận với Đô đốc Hart về việc thiếu hoạt động tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ. MacArthur hỏi Đô đốc Hart: "Vấn đề gì trên thế giới với các tàu ngầm của ông?". .. MacArthur phàn nàn rằng sự không hoạt động của Hart cho phép hải quân Nhật Bản tự do hoạt động. ... Theo Stimson, MacArthur cảm thấy rằng các tàu và tàu ngầm của Hart không hiệu quả, nhưng vì Đô đốc Hart đã mất can đảm. Phản ứng của Đô đốc Hart trước những lời chỉ trích của MacArthur: "Ông ấy (MacArthur) có xu hướng cắt cổ tôi và có lẽ cả Hải quân nói chung.""

Cuộc tấn công chính
Cuộc tấn công chính bắt đầu vào sáng sớm ngày 22 tháng 12 khi 43,110 người thuộc Sư đoàn 48 và một trung đoàn thuộc Sư đoàn 16, được hỗ trợ bởi pháo binh và khoảng 90 xe tăng, đổ bộ vào ba điểm dọc theo bờ biển phía đông vịnh Lingayen. Một vài chiếc B-17 cất cánh từ Úc đã tấn công hạm đội đổ bộ, và các tàu ngầm Mỹ đã quấy rối nó từ vùng biển lân cận, nhưng không mấy hiệu quả.

Sư đoàn 11 (PA) và Sư đoàn 71 (PA) được huấn luyện và trang bị kém của Tướng Wainwright không thể đẩy lùi được cuộc đổ bộ cũng như không thể ghim kẻ thù trên các bãi biển. Các đơn vị Nhật Bản còn lại của các sư đoàn đổ bộ xa hơn về phía nam dọc theo vịnh. Trung đoàn Kỵ binh 26 (PS) của Hướng đạo sinh Philippines được huấn luyện tốt và trang bị tốt hơn, tiến lên để gặp họ, đã chiến đấu mạnh mẽ tại Rosario, nhưng buộc phải rút lui sau khi hứng chịu thương vong nặng nề mà không có hy vọng đủ quân tiếp viện. Đến tối ngày 23 tháng 12, quân Nhật đã di chuyển 10 dặm (16 km) vào nội địa.

Ngày hôm sau, 7,000 người của Sư đoàn 16 tấn công các bãi biển tại ba địa điểm dọc theo bờ vịnh Lamon ở phía nam Luzon, nơi họ thấy lực lượng của Tướng Parker bị phân tán, và không có pháo binh bảo vệ bờ biển phía đông, không thể kháng cự mãnh liệt. Họ ngay lập tức củng cố các vị trí của mình và bắt đầu tiến về phía bắc về phía Manila, nơi họ sẽ liên kết với các lực lượng tiến về phía nam về thủ đô để giành chiến thắng cuối cùng.

Triệt thoái về bán đảo Bataan
Sư đoàn Philippine Hoa Kỳ di chuyển vào chiến trường để phản ứng với các báo cáo về việc thả hàng tiếp tế từ trên không gần sân bay Clark, và khi điều này được chứng minh là sai, đã được triển khai để hỗ trợ cho việc rút quân vào Bataan và chống lại bước tiến của Nhật Bản trong khu vực vịnh Subic.

Vào ngày 24 tháng 12, MacArthur viện dẫn kế hoạch trước chiến tranh WPO-3 (Kế hoạch Chiến tranh Orange 3), trong đó kêu gọi sử dụng 5 vị trí trì hoãn ở trung tâm Luzon trong khi các lực lượng rút về Bataan. Điều này được thực hiện một phần bởi Trung đoàn Kỵ binh 26. Ông cách chức Tướng Parker tư lệnh Lực lượng Nam Luzon và cho ông bắt đầu chuẩn bị các vị trí phòng thủ trên Bataan, sử dụng các đơn vị khi họ đến; cả sở chỉ huy quân đội và chính phủ Philippine đều được chuyển đến đó. 9 ngày vận chuyển hàng tiếp tế vào Bataan, chủ yếu bằng sà lan từ Manila, bắt đầu trong một nỗ lực để nuôi sống một lực lưỡng dự kiến gồm 43,000 quân trong 6 tháng. (Cuối cùng, 80,000 quân và 26,000 người tị nạn đã tràn vào Bataan.) Tuy nhiên, các lực lượng đáng kể vẫn ở lại các khu vực khác trong vài tháng.

Vào ngày 26 tháng 12, MacArthur tuyên bố mở cửa thành phố Manila. Tuy nhiên, quân đội Hoa Kỳ vẫn sử dụng thành phố cho mục đích hậu cần trong khi thành phố được tuyên bố mở cửa và quân đội Nhật Bản phớt lờ tuyên bố và ném bom thành phố.

Các đơn vị của cả hai lực lượng phòng thủ đã được điều động để mở các lối thoát vào Bataan, đặc biệt là San Fernando, những cây cầu thép tại Calumpit bắc qua sông Pampanga sâu ở cuối phía bắc của vịnh Manila và Plaridel ở phía bắc Manila. Lực lượng Nam Luzon, mặc dù thiếu kinh nghiệm và không có lệnh rút lui và giữ vững, đã thực hiện thành công chiến thuật rút lui "nhảy cóc" và vượt qua các cây cầu vào ngày 1 tháng 1. Các chỉ huy không quân Nhật Bản đã bác bỏ lời kêu gọi của Sư đoàn 48 ném bom các cây cầu để bẫy các lực lượng rút lui, sau đó đã bị các kỹ sư Hướng đạo sinh Philippines phá huỷ vào ngày 1 tháng 1.

Người Nhật nhận ra toàn bộ kế hoạch của MacArthur vào ngày 30 tháng 12 và ra lệnh cho Sư đoàn 48 tiến lên và phong toả Bataan. Trong một loạt các hoạt động từ ngày 2 đến ngày 4 tháng 1, Sư đoàn 11 và 21 của Quân đội Philippine, Trung đoàn Kỵ binh 26 (PS) và xe tăng M3 Stuart của Mỹ thuộc Nhóm xe tăng lâm thời đã mở đường từ San Fernando đến Dinalupihan ở cổ bán đảo cho các lực lượng rút lui của Lực lượng Nam Luzon, sau đó tự mình trốn thoát. Mặc dù bị tổn thất 50% trong Tiểu đoàn Tăng 194 trong cuộc rút lui, Stuarts và một khẩu đội pháo hỗ trợ SPM 75 mm nửa xích liên tục ngăn chặn các đợt tấn công của quân Nhật và là những đơn vị cuối cùng tiến vào Bataan.

Vào ngày 30 tháng 12, Trung đoàn Bộ binh 31 Mỹ di chuyển đến vùng lân cận đèo Dalton để yểm trợ cho sườn quân đội rút khỏi miền trung và miền nam Luzon, trong khi các đơn vị khác của Sư đoàn Philippines tổ chức các vị trí tại Bataan. Trung đoàn Bộ binh 31 sau đó di chuyển đến một vị trí phòng thủ ở phía tây con đường Olongapo-Manila, gần Layac Junction-ở cổ bán đảo Bataan-vào ngày 5 tháng 1 năm 1942. Ngã ba đã được từ bỏ vào ngày 6 tháng 1, nhưng việc rút lui về Bataan đã thành công.

Bataan thất thủ và cuộc hành quân tử thần Bataan
Bài chi tiết: Trận Bataan và Cuộc hành quân tử thần Bataan.

Từ ngày 7 đến ngày 14 tháng 1 năm 1942, quân Nhật tập trung vào trinh sát và chuẩn bị cho một cuộc tấn công vào chiến tuyến chính từ Abucay đến núi Natib đến Mauban. Đồng thời, trong một sai lầm nghiêm trọng, họ cũng giải vây cho Sư đoàn 48, chịu trách nhiệm cho phần lớn thành công của các hoạt động của Nhật Bản, với Lữ đoàn 65 ít khả năng hơn nhiều, được dự định là một lực lượng đồn trú. Liên đội Không quân 5 Nhật Bản được rút khỏi các hoạt động vào ngày 5 tháng 1 để chuẩn bị cho việc di chuyển cùng Sư đoàn 48 đến Đông Ân Hà Lan. Các lực lượng Mỹ và Philippines đã đẩy lùi các cuộc tấn công ban đêm gần Abucay, và các đơn vị của Sư đoàn Philippines của Mỹ đã phản công vào ngày 16 tháng 1. Điều này thất bại, và sư đoàn rút lui về Chiến tuyến Dự bị từ Casa Pilar đến Bagac ở trung tâm bán đảo vào ngày 26 tháng 1.

Tập đoàn quân 14 tiếp tục các cuộc tiến công vào ngày 23 tháng 1 với một nỗ lực đổ bộ phía sau chiến tuyến của một tiểu đoàn thuộc Sư đoàn 16, sau đó với các cuộc tấn công chung bắt đầu từ ngày 27 tháng 1 dọc theo chiến tuyến. Cuộc đổ bộ đã bị gián đoạn bởi một chiếc thuyền PT và bị bao vây trong rừng rậm tàn bạo bởi các đơn vị đặc biệt được tạo thành từ Không lực Lục quân Hoa Kỳ, nhân viên hải quân và Cảnh sát Philippines. Chiếc túi sau đó từ từ bị đẩy trở lại vách đá, với thương vong cao ở cả hai bên. Các cuộc đổ bộ để củng cố túi còn sót lại vào các ngày 26 tháng 1 và 2 tháng 2 đã bị gián đoạn nghiêm trọng bởi các cuộc không kích từ một số ít chiếc P-40 còn lại của FEAF, sau đó bị mắc kẹt và cuối cùng bị tiêu diệt vào ngày 13 tháng 2.

Một cuộc xâm nhập vào phòng tuyến của Quân đoàn I đã bị chặn lại và chia thành nhiều túi. Tướng Homma vào ngày 8 tháng 2 đã ra lệnh đình chỉ các hoạt động tấn công để tố chức lại lực lượng của mình. Điều này không thể được thực hiện ngay lập tức, bởi vì Sư đoàn 16 vẫn tham gia cố gắng giải thoát một tiểu đoàn bỏ túi của Trung đoàn Bộ binh 20. Với tổn thất thêm, tàn dư của tiểu đoàn, 378 sĩ quan và binh sĩ, đã được giải thoát vào ngày 15 tháng 2. Vào ngày 22 tháng 2, Tập đoàn quân 14 rút lui vài dặm về phía bắc và lực lượng USAFFE tái chiếm các vị trí bị bỏ hoang. Kết quả của "Trận chiếm Điểm" và "Trận chiến Túi" là tiêu diệt hoàn toàn cả ba tiểu đoàn của Trung đoàn Bộ binh 20 Nhật Bản và một chiến thắng rõ ràng của USAFFE.

Trong nhiều tuần, quân Nhật, bị ngăn chặn bởi tổn thất nặng nề và giảm xuống còn một lữ đoàn duy nhất, đã tiến hành các hoạt động bao vây trong khi chờ tái trang bị và tăng cường. Cả hai lực lượng đều tham gia tuần tra và hạn chế các cuộc tấn công cục bộ. Do vị thế của Đồng minh ngày càng xấu đi trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt đã ra lệnh cho MacArthur chuyển đến Úc, với Tư cách Tổng Tư lệnh các lực lượng Đồng minh tại Mặt trận Tây Nam Thái Bình Dương. Bài phát biểu nổi tiếng của MacArthur về Philippines, trong đó ông nói: "Tôi rời khỏi Bataan và tôi sẽ trở lại" được thực hiện tại Terowie, Nam Úc vào ngày 20 tháng 3. Wainwright chính thức nắm quyền chỉ huy cái mà bây giờ gọi là Lực lượng Hoa Kỳ tại Philippines (USFIP) vào ngày 23 tháng 3. Trong giai đoạn này, các đơn vị của Sư đoàn Philippines Hoa Kỳ đã được chuyển sang hỗ trợ phòng thủ các khu vực khác.

Bắt đầu từ ngày 28 tháng 3, không quân và pháo binh Nhật bắt đầu bắn phá dữ dội vào các lực lượng Đồng minh đang bị suy yếu nghiêm trọng do suy dinh dưỡng, bệnh tật và giao tranh kéo dài. Vào ngày 3 tháng 4, quân Nhật bắt đầu đột phá dọc theo ngọn núi Samat, ước tính rằng cuộc tấn công sẽ cần một tháng để kết thúc chiến dịch. Sư đoàn Philippine của Hoa Kỳ không còn hoạt động như một đơn vị phối hợp và kiệt sức sau năm ngày chiến đấu gần như liên tục, đã không thể phản công hiệu quả chống lại các cuộc tấn công dữ dội của Nhật Bản. Vào ngày 8 tháng 4, Trung đoàn Bộ binh 57 Mỹ (PS) và Sư đoàn 31 (PA) bị tràn ngập gần sông Alangan. Trung đoàn Bộ binh 45 Mỹ (PS), theo lệnh tiếp cận Mariveles và sơ tán đến Corregidor, cuối cùng đã đầu hàng vào ngày 10 tháng 4 năm 1942. Chỉ có 300 người của Trung đoàn Bộ binh 31 Mỹ đến Corregidor thành công.

Philippines thất thủ
Bài chi tiết: Trận Corregidor.

Corregidor (bao gồm Pháo đài Mills) là một vị trí của Quân đoàn Pháo phòng thủ Bờ biển Lục quân Mỹ bảo vệ lối vào vịnh Manila, một phần của Hệ thống Phòng thủ cảng Manila và vịnh Subic. Nó được trang bị bởi các khẩu đội cũ của Trung đoàn Pháo phòng thủ Bờ biển 59 và 91 (sau này là một đơn vị Hướng đạo sinh Philippines), một bãi mìn ngoài khơi gồm khoảng 35 nhóm mìn có kiểm soát, và một đơn vị phòng không, CA 60 (AA). Sau này được bố trí trên độ cao cao hơn của Corregidor và có thể đáp trả thành công các cuộc không kích của Nhật, bắn rơi nhiều máy bay tiêm kích và máy bay ném bom. Các khẩu đội pháo cố định cũ hơn với súng cối cố định và đại bác khổng lồ, để phòng thủ khỏi các cuộc tấn công bằng đường biển, đã dễ dàng bị máy bay ném bom Nhật Bản đưa ra khỏi hoạt động. Những người lính Mỹ và Hướng đạo sinh Philippines bảo vệ pháo đài nhỏ cho đến khi họ không còn lại gì để tiến hành phòng thủ.

Đầu năm 1942, bộ chỉ huy không quân Nhật Bản đã lắp đặt oxy trong máy bay ném bom của mình để bay cao hơn tầm bắn của các khẩu đội phòng không Corregidor, và sau thời gian đó, các cuộc bắn phá nặng nề hơn bắt đầu.

Vào tháng 12 năm 1941, Tổng thống Philippines Manuel L. Quezon, Tướng MacArthur, các sĩ quan quân đội cao cấp khác và các nhà ngoại giao và gia đình đã thoát khỏi cuộc bắn phá Manila và được đặt trong Đường hầm Malinta ở đảo Corregidor. Trước khi họ đến, các bên của Malinta đã từng là sở chỉ huy cấp cao, bệnh viện và kho lương và vũ khí. Vào tháng 3 năm 1942, một số tàu ngầm Mỹ đã đến phía bắc Corregidor. Hải quân mang theo thư, mệnh lệnh và vũ khí. Họ mang theo các quan chức chính phủ cao cấp của Mỹ và Philippines, vàng bạc và các hồ sơ quan trọng khác. Những người không thể trốn thoát bằng tàu ngầm cuối cùng trở thành tù binh chiến tranh của Nhật Bản hoặc bị đưa vào các trại tập trung dân sự ở Manila và các địa điểm khác.

Corregidor được bảo vệ bởi 11,000 nhân viên, bao gồm các đơn vị được đề cập ở trên đóng quân trên Corregidor, Trung đoàn Thuỷ quân lục chiến 4 Mỹ và nhân viên Hải quân Hoa Kỳ được triển khai như bộ binh. Một số đã có thể đến Corregidor từ bán đảo Bataan khi quân Nhật áp đảo các đơn vị ở đó. Quân Nhật bắt đầu cuộc tấn công cuối cùng vào Corregidor bằng một loạt các cuộc bắn phá bằng pháo binh vào ngày 1 tháng 5. Vào đêm ngày 5-6 tháng 5, hai tiểu đoàn thuộc Trung đoàn Bộ binh 61 Nhật Bản đổ bộ lên phía đông bắc hòn đảo. Bất chấp sự kháng cự mạnh mẽ, người Nhật đã thiết lập một đầu bãi biển nhanh chóng được tăng cường bởi xe tăng và pháo binh. Quân phòng thủ nhanh chóng bị đẩy lùi về phía thành trì Malinta Hill.

Cuối ngày 6 tháng 5, Wainwright yêu cầu Homma đưa ra các điểu khoản đầu hàng. Tướng Homma nhấn mạnh rằng sự đầu hàng bao gồm tất cả các lực lượng Đồng minh ở Philippines. Tin rằng cuộc sống của tất cả những người trên Corregidor sẽ bị đe doạ, Wainwright chấp nhận. Vào ngày 8 tháng 5, ông đã gửi một thông điệp cho Sharp, ra lệnh cho viên tướng này phải đầu hàng. Sharp tuân lệnh, nhưng nhiều cá nhân không chấp nhận đầu hàng và tiến hành chiến tranh du kích. Rất ít chỉ huy đơn vị bị ép buộc phải đầu hàng và không ai muốn đầu hàng. Quyết định đầu hàng của Tướng Sharp liên quan đến nhiều yếu tố. Thiếu tá Larry S. Schmidt, trong luận văn thạc sĩ năm 1982, cho biết quyết định của Sharp dựa trên hai lý do: rằng người Nhật có khả năng hành quyết 10,000 người còn sống sót trên đảo Corregidor, và Sharp bây giờ biết lực lượng của mình sẽ không được tăng cường bởi Hoa Kỳ, như đã nghĩ trước đây.

Danh sách các tướng lĩnh Mỹ bị bắt trong chiến dịch
18 tướng lĩnh Hoa Kỳ đã đầu hành trước quân đội Nhật Bản vào tháng 5 năm 1942:

 Trung tướng Jonathan M. Wainwright, Tổng Tư lệnh các lực lượng Hoa Kỳ tại Philippines (USFIP)
 Thiếu tướng Albert M. Jones, tư lệnh Quân đoàn I Philippines
 Thiếu tướng Edward P. King, tư lệnh Lực lượng Bắc Luzon
 Thiếu tướng George F. Moore, tư lệnh Hệ thống Phòng thủ cảng Manila và vịnh Subic/Pháo phòng thủ Bờ biển Philippines
 Thiếu tướng George M. Parker, tư lệnh Lực lượng Nam Luzon/Quân đoàn II Philippines
 Thiếu tướng William F. Sharp, tư lệnh Lực lượng Visayan-Mindanao
 Chuẩn tướng Lewis C. Beebe, Tham mưu trưởng của Tướng Wainwright
 Chuẩn tướng Clifford Bluemel, tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 31 Philippines
 Chuẩn tướng William E. Brougher, tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 11 Philippines
 Chuẩn tướng Bradford G. Chynoweth, tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 61 Philippines
 Chuẩn tướng Charles C. Drake, tư lệnh Quân đoàn ở Philippines
 Chuẩn tướng Arnold J. Funk, Tham mưu trưởng của Tướng King
 Chuẩn tướng Maxon S. Lough, tư lệnh Sư đoàn Philippines
 Chuẩn tướng Allan C. McBride, Phó Tham mưu trưởng của Tướng Douglas MacArthur và tư lệnh Khu vực Chỉ huy Quân vụ (chết trong nhà tù vào ngày 9 tháng 5 năm 1944)
 Chuẩn tướng Clinton A. Pierce, chỉ huy Trung đoàn Kỵ binh 26 (Hướng đạo sinh Philippines)
 Chuẩn tướng Carl H. Seals, phụ tá của Lực lượng Hoa Kỳ ở Viễn Đông (USAFFE)
 Chuẩn tướng Joseph P. Vachon, tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 101 Philippines
 Chuẩn tướng James R.N. Weaver, tư lệnh Cụm Xe tăng Lâm thời 1

Hai tướng lĩnh Hoa Kỳ phục vụ trong Quân đội Philippines cũng đầu hàng quân đội Nhật Bản:

 Chuẩn tướng Guy O. Fort, tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 81 Philippines (bị hành quyết tại nhà tù vào ngày 11 tháng 11 năm 1942)
 Chuẩn tướng Luther R. Stevens, tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 91 Philippines
Các tướng lĩnh khác trong Quân đội Philippines bị quân Nhật bắt là người Philippines bản địa như Thiếu tướng Guillermo B. Francisco và Chuẩn tướng Mateo M. Capinpin, Vicente P. Lim và Fidel V. Segundo. 10 tướng lĩnh Mỹ và Tướng Stevens đã đầu hàng tại Bataan vào tháng 4 năm 1942. Các tướng Wainwright, Moore, Beebe và Drake đầu hàng tại đảo Corregidor vào tháng 5 năm 1942. Các tướng Sharp, Chynoweth, Seals, Vachon và Fort bị bắt tại miền nam Philippines.

Kết quả
Xem thêm: Tội ác chiến tranh của Nhật Bản.

Chiến thắng của Tướng Homma tại Philippines đã không được đón nhận nồng nhiệt như ông hy vọng tại Tổng Hành dinh Hoàng gia, đặc biệt là Thủ tướng Hideki Tojo. Họ chế giễu sự kém hiệu quả và thiếu động lực của Homma để đánh bại người Mỹ theo thời gian biểu đã lên kế hoạch của họ. Homma sau đó được triệu hồi về Tokyo để phục vụ như một sĩ quan dự bị.

Thất bại đã mở đầu cho ách thống trị tàn bạo kéo dài ba năm rưỡi với những người còn sống sót của quân Đồng minh, bao gồm cả những hành động tàn bạo như Cuộc Hành quân tử thần Bataan và sự khốn khổ trong các trại tù Nhật Bản, và những "con tàu địa ngục" mà người Mỹ và Đồng minh được gửi đến Nhật Bản để làm lao động khổ sai trong các hầm mỏ và nhà máy. Hàng ngàn người chen chúc trong các hầm tàu Nhật Bản mà không có nước, thức ăn hoặc hệ thống thông gió đầy đủ. Người Nhật đã không đánh dấu "POW" trên boong của những con tàu này, và một số đã bị máy bay và tàu ngầm Đồng minh tấn công và đánh chìm. Ví dụ, vào ngày 7 tháng 9 năm 1944, tàu SS Shinyō Maru bị USS Paddle đánh chìm với tổn thất 688 tù binh; chỉ có 82 tù binh là sống sót. Mặc dù chiến dịch là một chiến thắng đối với người Nhật, nhưng phải mất nhiều thời gian hơn dự kiến để đánh bại người Philippines và người Mỹ. Điều này đòi hỏi các lực lượng lẽ ra được sử dụng để tấn công Borneo và Java phải được chuyển hướng sang trận chiến ở Philippines, và cũng làm chậm bước tiến vào New Guinea và quần đảo Solomon.

Dưới sự thống trị của người Nhật tại Philippines, các lực lượng du kích Mỹ và Philippines đã phát động phong trào kháng chiến chống lại quân xâm lược Nhật. Các lực lượng Đồng minh và Khối Thịnh vượng chung Philippines bắt đầu chiến dịch tái chiếm Philippines vào năm 1944, mở đầu là cuộc đổ bộ vào đảo Leyte.

Vào ngày 29 tháng 1 năm 1945, các lực lượng Hoa Kỳ và Philippines đã giải thoát các tù binh chiến tranh trong Cuộc đột kích tại Cabanatuan.

Tầm quan trọng
Chiến dịch Phòng thủ Philippines là cuộc kháng cự lâu nhất đối với Quân đội Nhật Bản trong giai đoạn đầu của cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương. Sau trận Abucay, quân Nhật bắt đầu rút khỏi Bataan, và tiếp tục cuộc tấn công vào tháng 4, cho phép Tướng MacArthur có 40 ngày chuẩn bị để biến Úc thành một căn cứ hoạt động quân sự; sự kháng cự ban đầu ở Philippines cho phép người Úc có thời gian quan trọng để tổ chức phòng thủ. Các lực lượng Hoa Kỳ-Philippines tiếp tục chống lại quân Nhật cho đến khi Bataan thất thủ vào ngày 9 tháng 4 năm 1942, kéo dài 105 ngày (3 tháng và 2 ngày).

Chú thích

Liên kết ngoài

Battle for Bataan

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Xung đột năm 1942
Lịch sử Philippines
Philippines
Philippines
Chiến tranh Thái Bình Dương


title: Slender Man: Gã không mặt

text:
Slender Man: Gã không mặt (tên gốc tiếng Anh: Slender Man) là một bộ phim kinh dị siêu nhiên do Sylvain White đạo diễn và David Birke viết kịch bản, dựa theo nhân vật Slender Man do Eric Knudsen sáng tạo. Phim có sự tham gia diễn xuất của Joey King, Julia Goldani Telles, Jaz Sinclair, Annalise Basso, và Javier Botet trong vai Slender Man.

Slender Man: Gã không mặt được phát hành tại Bắc Mỹ vào ngày 10 tháng 8 năm 2018 bởi hãng Screen Gems. Tại Việt Nam, phim được dự kiến công chiếu vào ngày 10 tháng 8 năm 2018, tuy nhiên vào ngày 27 tháng 7, phim bị ngừng công chiếu tại quốc gia này do không qua được vòng kiểm duyệt.

Được phát hành tại Hoa Kỳ vào ngày 10 tháng 8 năm 2018, bộ phim đã thu về hơn 51 triệu đô la trên toàn thế giới và nhận được sự đón nhận phần lớn là tiêu cực từ các nhà phê bình và khán giả. Với vai diễn của mình, Sinclair đã bị đề cử giải Mâm xôi vàng cho nữ diễn viên phụ tồi nhất.

Nội dung
Một nhóm nữ thanh thiếu niên đang cố gắng điều tra về bí mật của Slender Man sau khi bạn của họ bị mất tích, và họ đã bị ám bởi Slender Man.

Diễn viên
 Joey King vai Wren
 Julia Goldani Telles vai Hallie
 Jaz Sinclair vai Chloe
 Annalise Basso vai Katie Jensen
 Talitha Bateman vai Zoey
 Alex Fitzalan vai Tom
 Kevin Chapman vai Ông Jensen
 Javier Botet vai Slender Man

Sản xuất
Vào tháng 5 năm 2016, theo phía báo cáo của Sony Pictures cho biết họ đang tiến hành dự án Slender Man: Gã không mặt dựa trên nhân vật siêu nhiên bí ẩn được tạo bởi Eric Knudsen, với phần kịch bản do David Birke đảm nhiệm. Hãng Screen Gems của Sony thực hiện các cuộc đàm phán với Mythology Entertainment, Madhouse Entertainment và It Is No Dream Entertainment nhằm hợp tác sản xuất cũng như phân phối bộ phim.

Vào ngày 4 tháng 1 năm 2017, Sylvain White được thuê để làm đạo diễn của bộ phim, trong khi đó những nhà sản xuất của bộ phim sẽ là James Vanderbilt, Brad Fischer và William Sherak của hãng Mythology, Robyn Meisinger của Madhouse, và Sarah Snow từ hãng It Is No Dream.

Phát hành
Slender Man: Gã không mặt do hãng Screen Gems công chiếu vào ngày 10 tháng 8 năm 2018. Bộ phim đã được dự kiến phát hành trước đó vào ngày 18 tháng 5 năm 2018 và ngày 24 tháng 8 năm 2018. Tại Việt Nam, phim được dự kiến công chiếu vào ngày 10 tháng 8 năm 2018, tuy nhiên vào ngày 27 tháng 7, phim bị ngừng công chiếu tại quốc gia này do không qua được vòng kiểm duyệt.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim kinh dị năm 2018
Phim năm 2018
Phim Mỹ
Phim do Sylvain White đạo diễn
Phim kinh dị Mỹ
Phim kinh dị siêu nhiên
Phim tâm lý kinh dị
Phim kinh dị bí ẩn
Phim dựa theo thần thoại
Phim quay tại Massachusetts
Phim của Screen Gems
Phim kinh dị thiếu niên Mỹ
Phim kinh dị tâm lý của thập niên 2010
Phim kinh dị thập niên 2010
Phim về bắt cóc
Phim dựa trên truyền thuyết đô thị
Slender Man


title: Vu Hàm

text:
Vu Hàm (chữ Hán: 巫咸) hay Vu Hàm Triệu (巫咸祒) tương truyền là một đồng cốt ("vu", 巫) hay thầy cúng chuyên hành nghề cầu đảo, bốc quẻ, bói toán, chiêm tinh, sống vào đời nhà Thương, phụng sự vua Thái Mậu. Vu Hàm, bên cạnh Cam Đức và Thạch Thân đời Chiến Quốc, được xem là một trong những nhà chiêm tinh lớn của Trung Quốc cổ đại. Nhà nghiên cứu Joseph Needham cho rằng ba người này đã vẽ được những đồ bản thiên văn và đã định được vị trí các sao.

Vu Hàm là một cái tên xuất hiện nhiều trong các văn bản thời Tiên Tần, ví dụ như Ly tao của Khuất Nguyên hay Nam Hoa kinh của Trang Tử. Trong Ly tao, Vu Hàm và Linh Phân là hai vị thần bói toán được Khuất Nguyên tìm gặp để xin lời khuyên.

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Thầy bói


title: Erannis ebenica

text:
Erannis ebenica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Erannis


title: Ansu Fati

text:
Anssumane "Ansu" Fati Vieira (sinh ngày 31 tháng 10 năm 2002) là cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Tây Ban Nha hiện đang thi đấu ở vị trí tiền đạo cho câu lạc bộ Premier League Brighton & Hove Albion dưới dạng cho mượn từ Barcelona và Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha.

Fati sinh ra ở Guinea-Bissau nhưng đã chọn đại diện cho đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha sau khi nhập quốc tịch. Anh ấy là một trong những tài năng bóng đá thú vị nhất của Tây Ban Nha và là một trong những cầu thủ trẻ xuất sắc nhất thế giới.

Đầu đời và đời tư
Anh chuyển đến Sevilla cùng gia đình năm 6 tuổi, khi anh trai Braima của anh ký hợp đồng với Sevilla. Anh trai khác của anh, Miguel Fati, cũng là một cầu thủ bóng đá. Anh họ của anh ấy, Ença Fati là một cầu thủ bóng đá ở Bồ Đào Nha.

Cha của anh, Bori Fati, là một cựu cầu thủ bóng đá, sinh ra ở Guinea-Bissau. Sau khi di cư sang Bồ Đào Nha, Bori thi đấu cho một số đội ở các giải hạng dưới. Sau đó, anh chuyển đến Marinaleda, một thị trấn nhỏ nằm gần Seville đang cung cấp việc làm cho những người nhập cư. Sau khi chật vật ở Marinaleda, anh gặp thị trưởng Juan Manuel Sánchez Gordillo và tìm được công việc lái xe. Sau đó, anh định cư tại thị trấn Herrera gần đó, nơi Ansu đã trải qua phần lớn thời thơ ấu của mình và bắt đầu công việc huấn luyện bóng đá của mình. Mặc dù sinh ra ở Guinea-Bissau, Bori đã nói rằng anh ấy là "người Sevillia".

Sự nghiệp câu lạc bộ

Barcelona

Sự nghiệp ban đầu
Sau khi đại diện cho đội bóng địa phương Herrera và các đội trẻ của Sevilla, anh gia nhập La Masia của Barcelona vào năm 2012, khi mới 10 tuổi, một năm sau khi anh trai anh cũng có động thái tương tự.

Mùa giải 2019–20
Tháng 7 năm 2019, Fati ký hợp đồng có thời hạn 3 năm với Barcelona, kèm điều khoản giải phóng hợp đồng lên đến 100 triệu €. Ngày 25 tháng 8 năm 2019, anh có trận đấu đầu tiên tại La Liga khi vào sân ở phút thứ 78 để thay cho Carles Pérez trong chiến thắng 5–2 trước Real Betis. Ở tuổi 16 và 298 ngày, anh trở thành cầu thủ trẻ thứ hai trong lịch sử Barcelona có trận ra mắt tại La Liga.

Ngày 31 tháng 8 năm 2019, Fati được tung vào sân thay người, rồi ghi bàn gỡ hoà 1-1 phút 51, ở vòng 3 La Liga trong trận hòa 2-2 trước Osasuna. Vào thời điểm lập công, anh mới 16 tuổi và 304 ngày và trở thành cầu thủ trẻ nhất ghi bàn cho Barcelona cũng như cầu thủ trẻ thứ ba ghi bàn trong lịch sử La Liga. Ngày 14 tháng 9, Fati chỉ mất 111 giây ở trận đá chính đầu tiên cho Barcelona để ghi bàn mở tỉ số trước Valencia. 5 phút sau đó, anh vượt qua trung vệ Ezequiel Garay và tạo điều kiện cho Frenkie de Jong nâng tỉ số lên 2–0. Chung cuộc Barcelona giành thắng lợi 5–2. Ở tuổi 16 và 318 ngày, anh trở thành cầu thủ trẻ nhất cùng ghi bàn và kiến tạo trong một trận La Liga trong thế kỷ 21 và chỉ cần ba trận để ghi hai bàn cho đội một Barca – thành tích mà Lionel Messi trước kia chỉ đạt được qua 13 trận.

Ngày 17 tháng 9, Fati có trận đấu đầu tiên của mình trong sự nghiệp tại UEFA Champions League trong trận hòa 0–0 với Borussia Dortmund, để trở thành cầu thủ Barcelona trẻ nhất có trận ra mắt tại giải đấu này. Ngày 10 tháng 12, trong trận đấu cuối cùng của Barcelona tại vòng bảng UEFA Champions League, sau khi vào sân ở phút 85, Fati chỉ cần hai phút để ấn định chiến thắng 2–1 của Barcelona trước Inter Milan tại San Siro với cú sút chéo góc khiến bóng bật cột bay vào khung thành. Với bàn thắng này, anh cũng đi vào lịch sử UEFA Champions League với tư cách cầu thủ ghi bàn trẻ nhất tại giải đấu này ở tuổi 17 và 40 ngày, vượt qua kỷ lục cũ 17 tuổi 194 ngày của Peter Ofori-Quaye, người ghi bàn cho Olympiacos vào năm 1997. Trước đó trong tháng 12, anh đã ký hợp đồng mới có thời hạn đến năm 2022, trong đó, phí giải phóng tăng từ 111 triệu $ lên 188 triệu $. Năm 2020, khi Fati tròn 18 tuổi và ký hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên, phí giải phóng sẽ tăng lên 443 triệu $.

Ngày 2 tháng 2 năm 2020, Fati trở thành cầu thủ trẻ nhất lập cú đúp trong một trận đấu tại La Liga, khi đang ở tuổi 17 lẻ 94 ngày với hai bàn ghi cho Barca trong trận thắng Levante UD 2–1. Anh đạt đến cột mốc 5 bàn thăng tại La Liga 2019–20 với bàn mở tỉ số trong chiến thắng 2–1 trước CD Leganés ngày 16 tháng 6. Trong trận đấu gặp Villarreal vòng 34 La Liga ngày 5 tháng 7, anh đã ghi bàn thắng thứ 9000 trong lịch sử của câu lạc bộ Barcelona. 4 ngày sau đó, chỉ 5 phút ngay khi vào sân từ ghế dự bị trong trận gặp RCD Espanyol, Fati bị truất quyền thi đấu sau khi trọng tài chính tham khảo VAR về pha phạm lỗi của anh với Fernando Calero. Fati mở màn trận thắng 5-0 trước Deportivo Alavés vào ngày cuối cùng của La Liga 2019-20 trong bối cảnh mà Real Madrid đã giành chức vô địch giải đấu này ở vòng trước đó.

Mùa giải 2020–21
Ngày 23 tháng 9 năm 2020, Fati ký hợp đồng mới với Barcelona có thời hạn đến năm 2024 và mức phí phá vỡ hợp đồng là 468 triệu USD. Từ mùa 2020-2021, anh sẽ là cầu thủ chính thức của đội A và mặc áo số 22. Trong trận đấu vòng đầu tiên của La Liga 2020–21 và dưới thời tân huấn luyện viên Ronald Koeman, Fati ghi được một cú đúp trong 4 phút và còn kiếm được quả phạt đền đem về chiến thắng 4–0 trước Villarreal.

Vào ngày 7 tháng 11, Fati bị chấn thương đầu gối trong trận đấu với Real Betis và phải rời sân trong hiệp một; các cuộc kiểm tra sau đó xác nhận rằng anh ta đã bị rách sụn chêm ở đầu gối trái của mình. Hai ngày sau, anh ấy trải qua cuộc phẫu thuật và câu lạc bộ thông báo rằng anh ấy sẽ nghỉ thi đấu khoảng 4 tháng. Thật không may, anh ấy đã nghỉ thi đấu 9 tháng - anh ấy bắt đầu tập luyện sau 9 tháng - trước La Liga 2021–22.

Mùa giải 2021–22
Trước mùa giải 2021–22, Barcelona thông báo Fati sẽ kế thừa chiếc áo số 10 từ Lionel Messi. Vào ngày 5 tháng 8 năm 2021, Ansu Fati trở lại tập luyện trên sân cỏ tại Ciutat Esportiva sau chín tháng nghỉ thi đấu. Vào ngày 26 tháng 9, Fati xuất hiện lần đầu tiên sau 323 ngày vắng mặt trong chiến thắng 3–0 trên sân nhà trước Levante. Anh ấy vào sân thay người, chơi trong 10 phút và ghi bàn trong vòng vài phút sau khi vào sân. Vào ngày 20 tháng 1 năm 2022, anh ấy bị chấn thương gân khoeo trong trận thua 3–2 trước Athletic Bilbao tại Copa del Rey. Vào ngày 1 tháng 5, anh ấy trở lại sau ba tháng vắng mặt vì chấn thương để thi đấu trong chiến thắng 2–1 trước Mallorca.

Sự nghiệp quốc tế
Fati ban đầu đủ điều kiện để đại diện cho Guinea-Bissau ở cấp độ quốc tế, nhưng không đại diện cho quốc gia nơi anh sinh ra ở bất kỳ cấp độ nào. Sau khi ra mắt ở La Liga, Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (RFEF) đã thể hiện sự quan tâm đến anh ấy, với Diario AS báo cáo rằng chính phủ Tây Ban Nha đã đặt mục tiêu cấp quyền công dân cho Fati nhằm đưa anh ấy vào đội hình cho Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới 2019. Anh ấy cũng được cho là đủ điều kiện để được cấp hộ chiếu Bồ Đào Nha do ông bà của anh ấy sinh ra ở thuộc địa Guinea thuộc Bồ Đào Nha.

Fati là được cấp quốc tịch Tây Ban Nha vào ngày 20 tháng 9 năm 2019, từ bỏ quyền công dân Guinea-Bissau của mình. Anh được triệu tập vào đội U-21 Tây Ban Nha vào ngày 11 tháng 10 năm 2019, sau chấn thương của Carles Pérez. Fati có màn ra mắt cho đội tuyển U-21 Tây Ban Nha vào ngày 15 tháng 10 năm 2019 trước Montenegro.

Fati lần đầu được triệu tập vào đội tuyển Tây Ban Nha vào ngày 20 tháng 8 năm 2020, cho hai trận đầu tiên của UEFA Nations League 2020–21. Anh ra mắt đội tuyển quốc gia đầy đủ vào ngày 3 tháng 9 năm 2020, vào sân từ băng ghế dự bị trong 45 phút thứ hai trong trận hòa 1–1 trước Đức. Anh ghi bàn thắng đầu tiên trong trận đấu quốc tế đầu tiên vào ngày 6 tháng 9 năm 2020, ghi bàn thắng thứ ba cho Tây Ban Nha vào lưới Ukraina để trở thành cầu thủ ghi bàn trẻ nhất cho đội tuyển quốc gia khi mới 17 tuổi 311 ngày; do đó, phá kỷ lục 95 năm của Juan Errazquin, 18 tuổi 344 ngày. Anh cũng trở thành cầu thủ trẻ nhất đá chính một trận tại UEFA Nations League, phá kỷ lục trước đó của cầu thủ xứ Wales Ethan Ampadu vào năm 2018, 17 tuổi 357 ngày. Cả hai kỷ lục này đều bị đánh bại bởi đồng đội của anh ấy tại Barcelona, Gavi, vào ngày 5 tháng 6 năm 2022.

Vào ngày 11 tháng 11 năm 2022, có thông báo rằng Fati sẽ là một phần của đội tuyển Tây Ban Nha tại FIFA World Cup 2022. Anh ấy đã chơi hai trận – cả hai đều là dự bị – khi Tây Ban Nha bị loại bởi Maroc ở vòng 16 đội.

Phong cách thi đấu
Được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những cầu thủ trẻ tài năng và triển vọng nhất thế giới, Phong cách chơi bóng của Fati được so sánh với cựu cầu thủ Barcelona Lionel Messi. Là một tiền đạo đa năng, Fati có thể chơi ở mọi vị trí tấn công; anh bắt đầu sự nghiệp của mình ở vị trí tiền đạo cắm, mặc dù sau đó anh được chuyển sang vị trí tiền đạo cánh trái. Thuận cả hai chân, mặc dù thuận chân phải bẩm sinh, anh cũng có khả năng chơi ở cánh phải, trong giữa với tư cách số 9 ảo, ở vị trí tiền đạo thứ hai hoặc số 11, hoặc ở vị trí tự do như tiền vệ tấn công hoặc số 10. Một hồ sơ năm 2019 của tạp chí FourFourTwo đã mô tả anh ấy như sau: "Đứng ở độ cao 1,5m, Fati tự hào có một khung hình mạnh mẽ và mang đến cách tiếp cận thể lực cho trận đấu, điều thường thiếu ở một đội bóng có kỹ thuật của Barcelona . Tuy nhiên, bất chấp thể chất cường tráng, cầu thủ tốt nghiệp La Masia sở hữu kỹ năng rê bóng xuất sắc, khi kết hợp với tốc độ, khiến anh ấy cực kỳ khó bị cản phá trong các tình huống một chọi một." Nó cũng làm nổi bật con mắt ghi bàn và khả năng không chiến, cũng như tầm nhìn và khả năng kiểm soát lối chơi từ hàng tiền vệ của anh ấy. Thay vào đó, sự ích kỷ và khả năng ra quyết định được nhận thức của anh lại được coi là điểm yếu trong trận đấu của anh. Tor-Kristian Karlsen của ESPN đã mô tả Fati là "tài năng của thế hệ" vào năm 2021, ca ngợi anh về tốc độ, khả năng tăng tốc, sự khéo léo bằng cả hai tay, trọng tâm thấp và kỹ năng kỹ thuật khiến anh ấy khó bị cản phá, đồng thời lưu ý đến trí thông minh, khả năng di chuyển, tốc độ phòng thủ và lối chơi liên kết là một số điểm mạnh chính của anh.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Tỷ số và kết quả liệt kê bàn thắng của Tây Ban Nha trước.

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Barcelona
 La Liga: 2022–23
 Copa del Rey: 2020–21
 Supercopa de España: 2022–23

Quốc tế

Tây Ban Nha

 UEFA Nations League: 2022–23

Cá nhân
 UEFA La Liga Revelation Team of the Year: 2019–20
 La Liga Player of the Month: September 2020
 IFFHS Men's World Youth (U20) Team: 2020, 2022
 IFFHS Men's Youth (U20) UEFA Team: 2020, 2022
 Goal.com NxGn: 2021

Chú thích

Liên kết ngoài

Ansu Fati tại Soccerbase

Sinh năm 2002
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Guiné-Bissau
Cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Người Tây Ban Nha gốc Guiné-Bissau
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Tây Ban Nha
Vận động viên Bissau
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022


title: Zamarada euryscaphes

text:
Zamarada euryscaphes là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Zamarada


title: Hypocoela mannophora

text:
Hypocoela mannophora là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hypocoela


title: Lê Quang Chính

text:
Lê Quang Chính là một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tướng, ông nguyên là Cục trưởng Cục Quân lực, Bộ Tổng Tham mưu.

Tiểu sử
Trước năm 2012, ông giữ chức Đoàn trưởng Đoàn B16, Quân khu 2.

Năm 2012, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Cục trưởng Cục Quân lực, Bộ Tổng Tham mưu.

Năm 2016, ông được bổ nhiệm giữ chức Cục trưởng Cục Quân lực, Bộ Tổng Tham mưu thay Trung tướng Tô Viết Báo nghỉ chờ hưu.

Thiếu tướng (2013), Trung tướng (2017).

Tháng 5 năm 2018, ông bàn giao nhiệm vụ Cục trưởng Cục Quân lực, Bộ Tổng Tham mưu cho Thiếu tướng Nguyễn Văn Nghĩa

Chú thích

Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2010
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Người họ Lê tại Việt Nam