title: Botulinum

text:
Botulinum là một protein thuộc nhóm neurotoxin do vi khuẩn Clostridium botulinum tạo ra. Nó có công thức phân tử là C6760 H10447N1743O2010S32. Nó là chất độc gây chết người mạnh nhất từng được biết, với liều gây chết trung bình (LD50) ở người khoảng 1,3-2,1 ng/kg tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp và 10-13 ng/kg khi hít vào. Botulinum có thể gây ngộ độc thịt, một căn bệnh nghiêm trọng đe dọa tính mạng của con người và động vật.

Có bảy loại độc tố botulinum chính, được đặt tên là loại A – G. Loại mới thỉnh thoảng được tìm thấy. Loại A và B có khả năng gây bệnh cho người, và cũng được sử dụng cho mục đích thương mại và y tế. Loại C – G ít phổ biến hơn; loại E và F có thể gây bệnh cho người, trong khi các loại còn lại gây bệnh cho động vật khác. Độc tố botulinum loại A và B được sử dụng trong y học để điều trị co thắt cơ bắp khác nhau.

Độc tố botulinum là chất độc hại nhất được biết đến. Nhiễm độc có thể xảy ra một cách tự nhiên do hậu quả của vết thương hoặc nhiễm đường ruột hoặc do ăn chất độc được tạo thành trước trong thực phẩm. Liều gây chết người ước tính của độc tố loại A là 1,3-2,1 ng / kg tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp, 10-13 ng/kg khi hít vào, hoặc 1000 ng/kg khi uống. Các hình thức thương mại được bán trên thị trường dưới tên thương hiệu Botox (onabotulinumtoxinA), Dysport/Azzalure (abobotulinumtoxinA), Xeomin/Bocouture (incobotulinumtoxinA), và Jeuveau (prabotulinumtoxinA).

Sử dụng trong y tế
Botulinum được dùng để điều trị một số liệu trình chỉ định, trong đó có nhiều chỉ định không có trên nhãn thuốc đã được phê duyệt.

Co cứng cơ
Botulinum được sử dụng để điều trị một số rối loạn đặc trưng do vận động cơ hoạt động quá mức gồm: bại não, co cứng sau đột quỵ, co cứng sau chấn thương tủy sống, co thắt đầu và cổ, mí mắt, âm đạo, tay chân, hàm và dây thanh quản. Tương tự, độc tố botulinum được sử dụng để làm giãn sự siết chặt của các cơ bao gồm cả cơ thực quản, hàm, đường tiết niệu dưới và bàng quang, hoặc siết chặt hậu môn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nứt hậu môn. Độc tố botulinum dường như có hiệu quả đối với bàng quang bị hoạt động quá mức.

Các rối loạn cơ khác
Lác mắt, hay còn gọi là hiện tượng không cân bằng và thiếu hợp thị giữa hai mắt, là do sự mất cân bằng trong hoạt động của các cơ xoay mắt. Tình trạng này đôi khi có thể thuyên giảm bằng cách làm suy yếu một cơ kéo quá mạnh hoặc chống lại một cơ đã bị suy yếu do bệnh tật hoặc chấn thương. Các cơ bị suy yếu do tiêm chất độc sẽ phục hồi sau tình trạng tê liệt sau vài tháng, vì vậy việc tiêm chất độc dường như cần được lặp lại, nhưng các cơ sẽ thích nghi với độ giãn mà chúng được giữ lâu dài, nếu cơ bị liệt sẽ bị kéo căng bởi chất đối kháng của nó, nó phát triển dài hơn, trong khi chất đối kháng ngắn lại, mang lại hiệu quả vĩnh viễn. Nếu thị lực hai mắt tốt, cơ chế kết hợp vận động của não, giúp điều chỉnh mắt trên mục tiêu mà cả hai nhìn thấy, có thể ổn định sự liên kết đã điều chỉnh.

Vào tháng 1 năm 2014, độc tố botulinum đã được Cơ quan Quản lý Dược phẩm Anh (MHRA) phê duyệt để điều trị hạn chế chuyển động mắt cá chân do co cứng chi dưới liên quan đến đột quỵ ở người lớn.

Vào ngày 29 tháng 7 năm 2016, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt thuốc tiêm độc tố da cho thuốc tiêm vào cơ thể để điều trị chứng co cứng chi dưới ở bệnh nhi từ hai tuổi trở lên. AbobotulinumtoxinA là độc tố botulinum đầu tiên và duy nhất được FDA chấp thuận để điều trị chứng co cứng chi dưới ở trẻ em. Tại Hoa Kỳ, FDA phê duyệt văn bản trên nhãn của các loại thuốc kê đơn và các điều kiện y tế mà nhà sản xuất thuốc có thể bán thuốc. Tuy nhiên, người kê đơn có thể tự do kê đơn cho bất kỳ điều kiện nào họ muốn, còn được gọi là sử dụng ngoài liệu trình. Chất độc botulinum đã được sử dụng ngoài liệu trình cho một số bệnh nhi, bao gồm chứng dị ứng ở trẻ sơ sinh.

Đổ mồ hôi quá mức
AbobotulinumtoxinA (BTX-A) đã được phê duyệt để điều trị chứng ra mồ hôi quá mức không rõ nguyên nhân mà không thể điều trị bằng thuốc bôi ngoài da.

Đau nửa đầu
Năm 2010, FDA đã chấp thuận tiêm bắp độc tố botulinum để điều trị dự phòng chứng đau nửa đầu mãn tính.

Ứng dụng trong thẩm mỹ da liễu
Trong các ứng dụng vào mỹ phẩm, độc tố botulinum được coi là tương đối an toàn và hiệu quả để làm giảm nếp nhăn trên khuôn mặt, đặc biệt là ở một phần ba phần trên cùng của khuôn mặt. Các dạng thương mại được bán trên thị trường dưới tên thương hiệu Botox Cosmetic / Vistabel từ Allergan , Dysport / Azzalure từ Galderma và Ipsen, Xeomin / Bocouture từ Merz, và ở Hoa Kỳ, chỉ Jeuveau từ Evolus, do Daewoong sản xuất mới được cấp phép sử dụng. Việc tiêm độc tố botulinum chủ yếu là cho các đường glabellar ('đường 11' giữa mắt) thường kéo dài từ hai đến bốn tháng và trong một số trường hợp, phụ thuộc vào sản phẩm, với một số bệnh nhân có thời gian tác dụng lâu hơn. Tiêm độc tố botulinum vào các cơ dưới nếp nhăn trên khuôn mặt sẽ làm giãn các cơ đó, dẫn đến làm mịn da bên trong. Làm mịn các nếp nhăn thường có thể nhìn thấy từ ba đến năm ngày sau khi tiêm, với hiệu quả tối đa thường là một tuần sau khi tiêm. Cơ nếp nhăn có thể được điều trị nhiều lần để duy trì vẻ ngoài mịn màng.

Một số ứng dụng khác
Botulinum toxin cũng được sử dụng để điều trị các rối loạn của dây thần kinh hiếu động bao gồm đổ mồ hôi quá mức, đau thần kinh, và một số bệnh dị ứng. Ngoài những công dụng này, độc tố botulinum đang được xem xét để sử dụng trong điều trị đau mãn tính. Các nghiên cứu cho thấy độc tố botulinum có thể được tiêm vào khớp vai bị viêm để giảm đau mãn tính và cải thiện phạm vi cử động. Việc sử dụng botulinum toxin A ở trẻ bại não là an toàn ở các cơ ở chi trên và chi dưới.

Tác dụng phụ
Trong khi độc tố botulinum thường được coi là an toàn trong môi trường lâm sàng, tuy nhiên các tác dụng phụ nghiêm trọng do sử dụng nó hoàn toàn có thể xảy ra. Thông thường, độc tố botulinum có thể được tiêm vào sai nhóm cơ hoặc theo thời gian lan truyền từ vị trí tiêm, gây tê liệt tạm thời các cơ ngoài ý muốn.

Các tác dụng phụ do sử dụng mỹ phẩm có chứa botulinum thường là tê liệt các cơ mặt ngoài ý muốn. Chúng bao gồm liệt một phần mặt, yếu cơ và chứng khó nuốt. Tuy nhiên, các tác dụng phụ không chỉ giới hạn ở việc tê liệt trực tiếp, mà cũng có thể bao gồm đau đầu, các triệu chứng giống như cúm và các phản ứng dị ứng. Cũng giống như các liệu pháp thẩm mỹ chỉ kéo dài trong vài tháng, các tác dụng phụ gây tê liệt có thể có cùng thời gian. Trong một số trường hợp, những tác dụng phụ này được báo cáo là sẽ biến mất trong vài tuần sau khi điều trị. Bầm tím tại chỗ tiêm không phải là tác dụng phụ của chất độc mà là do cách sử dụng thuốc sai, và được báo cáo là có thể ngăn ngừa được nếu bác sĩ lâm sàng dùng lực ấn vào chỗ tiêm; khi tác dụng phụ xảy ra, nó được báo cáo trong những trường hợp cụ thể kéo dài từ 7-11 ngày. Khi tiêm vào cơ nâng cơ của hàm, việc mất chức năng của cơ có thể dẫn đến mất hoặc giảm sức nhai thức ăn rắn. Tiếp tục dùng liều cao, các cơ có thể bị teo hoặc mất sức; nghiên cứu đã chỉ ra rằng những cơ bắp đó sẽ xây dựng lại sau một thời gian ngừng sử dụng Botox.

Các tác dụng phụ do sử dụng bolutinum có thể đa dạng hơn nhiều tùy thuộc vào vị trí tiêm và liều lượng chất độc được tiêm. Nói chung, các tác dụng phụ từ việc sử dụng điều trị có thể nghiêm trọng hơn những tác dụng phụ phát sinh trong quá trình sử dụng mỹ phẩm. Chúng có thể phát sinh do tê liệt các nhóm cơ quan trọng và có thể bao gồm rối loạn nhịp tim, đau tim và trong một số trường hợp, co giật, ngừng hô hấp và tử vong. Ngoài ra, các tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng mỹ phẩm cũng phổ biến trong điều trị, bao gồm chứng khó nuốt, yếu cơ, phản ứng dị ứng và các hội chứng giống cúm.

Để đối phó với sự xuất hiện của những tác dụng phụ này, vào năm 2008, FDA đã thông báo cho công chúng về những nguy cơ tiềm ẩn của độc tố botulinum như một phương pháp điều trị. Cụ thể, chất độc có thể lan truyền đến những vùng xa vị trí tiêm và làm tê liệt các nhóm cơ ngoài ý muốn, đặc biệt khi được sử dụng để điều trị chứng co cứng cơ ở trẻ em được điều trị bại não. Vào năm 2009, FDA thông báo rằng các cảnh báo in trên hộp sẽ được thêm vào các sản phẩm có chứa độc tố botulinum, cảnh báo về khả năng lây lan từ vị trí tiêm. Tuy nhiên, việc sử dụng botulinum toxin A trên lâm sàng ở trẻ bại não đã được chứng minh là an toàn với ít tác dụng phụ nhất. Ngoài ra, FDA đã thông báo thay đổi tên cho một số sản phẩm độc tố botulinum, để nhấn mạnh rằng các sản phẩm không thể thay thế cho nhau và yêu cầu liều lượng khác nhau để sử dụng thích hợp. Botox và Botox Cosmetic đã được cấp INN của onabotulinumtoxinA , Myobloc là rimabotulinumtoxinB , và Dysport giữ lại INN của botoxinA .  Cùng với việc này, FDA đã ban hành một thông báo tới các chuyên gia chăm sóc sức khỏe để nhắc lại tên thuốc mới và cách sử dụng đã được phê duyệt cho mỗi loại. Bộ Y tế Canada đưa ra một cảnh báo tương tự vào năm 2009, cảnh báo rằng các sản phẩm chứa độc tố botulinum có thể lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể.

Botulinum có trong các căn bệnh
Bài chi tiết: Botulism

Độc tố botulinum do Clostridium botulinum tiết ra là nguyên nhân gây ngộ độc thịt.  Con người thường hấp thụ chất độc do ăn thực phẩm đóng hộp không đúng cách mà C. botulinum đã phát triển. Tuy nhiên, chất độc cũng có thể được đưa vào qua vết thương bị nhiễm trùng. Ở trẻ sơ sinh, vi khuẩn đôi khi có thể phát triển trong ruột và tạo ra độc tố botulinum trong ruột và có thể gây ra một tình trạng được gọi là hội chứng trẻ mềm oặt (hay gọi là giảm trương lực). Trong hầu hết các trường hợp, chất độc sau đó có thể lan rộng, ngăn chặn các dẫn truyền của dây thần kinh và chức năng của các cơ. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, chất độc có thể chặn các dây thần kinh điều khiển hệ hô hấp hoặc tim, dẫn đến tử vong. Chứng ngộ độc thịt có thể khó chẩn đoán, vì nó có thể xuất hiện tương tự như các bệnh như hội chứng Guillain – Barré, bệnh nhược cơ và đột quỵ. Các xét nghiệm khác chẳng hạn như quét não và kiểm tra dịch tủy sống có thể giúp loại trừ các nguyên nhân khác. Nếu các triệu chứng của ngộ độc thịt được chẩn đoán sớm, ta có thể áp dụng nhiều phương pháp điều trị khác nhau. Để loại bỏ thức ăn bị nhiễm độc còn sót lại trong ruột, có thể dùng biện pháp thụt tháo hoặc gây nôn. Đối với nhiễm trùng vết thương, vật liệu nhiễm trùng có thể được loại bỏ bằng phẫu thuật. Botulinum antitoxin luôn có sẵn và có thể được sử dụng để ngăn chặn các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn, mặc dù nó sẽ không đảo ngược tổn thương thần kinh hiện có. Trong trường hợp nặng, có thể áp dụng phương pháp hô hấp cơ học để hỗ trợ bệnh nhân suy hô hấp.  Tổn thương dây thần kinh sẽ lành theo thời gian, thường trong vài tuần đến vài tháng. Với phác đồ điều trị thích hợp, tỷ lệ tử vong trong trường hợp ngộ độc botulinum có thể giảm đáng kể.

Hai chế phẩm của thuốc chống độc botulinum đã có sẵn để điều trị chứng ngộ độc thịt. Thuốc kháng độc botulinum hóa trị ba (kiểu huyết thanh A, B, E) có nguồn gốc từ ngựa bằng cách sử dụng toàn bộ kháng thể của chúng. Thuốc chống độc thứ hai là thuốc kháng độc tố heptavalent botulinum (các kiểu huyết thanh A, B, C, D, E, F, G), có nguồn gốc từ các kháng thể của ngựa đã được thay đổi để làm cho chúng ít gây miễn dịch hơn. Chất chống độc này có hiệu quả chống lại tất cả các chủng chính của bệnh ngộ độc thịt.

Cơ chế hoạt động
Độc tố botulinum phát huy tác dụng của nó bằng cách phân cắt các protein quan trọng cần thiết cho quá trình hoạt hóa thần kinh. Đầu tiên, chất độc liên kết đặc biệt với các dây thần kinh sử dụng chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine. Sau khi liên kết với đầu tận cùng của tế bào thần kinh, tế bào thần kinh sẽ hấp thụ chất độc vào một túi bằng quá trình nội bào thông qua trung gian thụ thể. Khi túi di chuyển xa hơn vào tế bào, nó sẽ axit hóa, kích hoạt một phần chất độc khiến nó đẩy qua màng túi và vào tế bào của chất. BoNTs nhận ra cùng lúc các lớp thụ thể khác nhau ( gangliosides , synaptotagmin và SV2). Khi ở bên trong tế bào chất, độc tố sẽ phân cắt các protein SNARE (các protein làm trung gian dung hợp túi, với các ngăn liên kết màng đích của chúng) có nghĩa là các túi acetylcholine không thể liên kết với màng tế bào nội bào, ngăn tế bào giải phóng các túi dẫn truyền thần kinh. Điều này làm ngừng tín hiệu thần kinh, dẫn đến tê liệt.

Bản thân chất độc được giải phóng khỏi vi khuẩn dưới dạng một chuỗi đơn, sau đó được kích hoạt khi bị phân cắt bởi các protease của chính nó. Dạng hoạt động bao gồm một protein hai chuỗi bao gồm: polypeptit chuỗi nặng 100 kDa được nối với nhau thông qua liên kết disunfua với polypeptit chuỗi nhẹ 50 kDa. Chuỗi nặng chứa các vùng có một số chức năng; nó có vùng chịu trách nhiệm liên kết đặc biệt với các đầu cuối thần kinh trước cúc synap, cũng như miền chịu trách nhiệm trung gian chuyển vị của chuỗi nhẹ vào tế bào chất khi không bào bị axit hóa. Chuỗi nhẹ là kẽm thuộc họ M27metalloprotease và là phần hoạt động chính của độc tố. Nó được chuyển vào tế bào chất của tế bào chủ, nơi nó phân cắt protein vật chủ SNAP-25 (một thành viên của họ protein SNARE, chịu trách nhiệm cho sự dung hợp). SNAP-25 bị phân cắt không thể làm trung gian dung hợp các túi với màng tế bào chủ, do đó ngăn cản sự giải phóng chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine từ các đầu tận cùng của sợi trục. Sự tắc nghẽn này được đảo ngược từ từ khi chất độc mất hoạt tính và các protein SNARE được tế bào bị ảnh hưởng tái tạo từ từ.

Bảy kiểu huyết thanh độc tố (A – G) được phân tách bằng tính kháng nguyên của chúng. Chúng có cấu trúc bậc ba khác nhau và sự khác biệt về trình tự sắp xếp. Trong khi các loại độc tố khác đều nhắm mục tiêu vào các thành viên của họ SNARE thì một số loại độc tố khác lại nhắm vào các thành viên trong họ SNARE khác. Các loại huyết thanh A, B và E gây ra chứng ngộ độc thịt ở người, với các hoạt động của loại A và B tồn tại lâu nhất trên cơ thể người (từ vài tuần đến vài tháng). Các loại độc tố hiện có có thể tái tổ hợp để tạo ra các loại "lai" (khảm, chimeric). Các ví dụ bao gồm BoNT / CD, BoNT / DC và BoNT / FA, với chữ cái đầu tiên chỉ loại chuỗi nhẹ và chữ cái sau chỉ loại chuỗi nặng. BoNT / FA nhận được sự chú ý đáng kể dưới cái tên "BoNT / H", vì người ta nhầm tưởng rằng nó không thể bị vô hiệu hóa bởi bất kỳ chất chống độc hiện có nào.

Độc tố botulinum có quan hệ mật thiết với độc tố uốn ván ; cả hai được gọi chung là độc tố thần kinh Clostridium và chuỗi nhẹ, được MEROPS phân loại là họ M27 . Các loại không phân lớp bao gồm BoNT / X ( P0DPK1 ), là chất độc ở chuột và có thể ở người;  a BoNT / J (A0A242DI27) được tìm thấy trong Enterococcus ở bò ; và BoNT / Wo (A0A069CUU9) được tìm thấy trong Weissella oryzae sống trên cây lúa.

Xem thêm
 Độc tố vi sinh vật

Tham khảo

Vũ khí độc tố sinh học
Thuốc giãn cơ
Độc tố thần kinh
Phẫu thuật tạo hình
Độc tố có nguồn gốc từ vi khuẩn
EC 3.4.24
Ngộ độc thịt
Độc tố


title: Eumelea aurigenaria

text:
Eumelea aurigenaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Eumelea


title: Tô pô compact-mở

text:
Trong toán học, tô pô compact-mở  (compact-open topology)  là một tô pô được định nghĩa bởi tập hợp các ánh xạ liên tục giữa 2 không gian tô pô. Tô pô compact-mở là một trong những tô pô thông dụng nhất trong các không gian hàm, và được ứng dụng trong lý thuyết đồng luân và giải tích hàm. Nó được giới thiệu bởi Ralph Fox năm 1945.

Nếu tập hợp đích của các hàm đang xét có cấu trúc đều hoặc cấu trúc metric, thì tô pô compact-mở chính là "tô pô của sự hội tụ đều trên các tập compact". Nghĩa là, một dãy hàm hội tụ trong không gian tô pô compact-mở khi nó hội tụ đều trên mọi tập con compact của tập hợp nguồn.

Định nghĩa
Cho   là 2 không gian tô pô. Đặt  hoặc  là tập hợp gồm tất cả các hàm liên tục từ  vào .

Cho  là một tập con compact của , cho  là một tập con mở của . Đặt  , và  .

Khi đó, tô pô compact-mở của tập  là  tô pô sinh bởi họ  , nghĩa là:

trong đó, là tô pô compact-mở của , với cơ sở  là họ gồm tất cả các giao hữu hạn của các phần tử trong .

Tính chất

 Nếu  là không gian tô pô một điểm và  là một không gian tô pô, thì ta có thể xác định  . Theo cách này, tô pô compact-mở là trùng với tô pô của .

Tổng quát hơn, nếu  là một không gian rời rạc gồm  điểm, thì  có thể được xác định bởi   phiên bản của , và tô pô compact-mở trùng với tô pô tích.

 Nếu  là không gian   Hausdorff, chính tắc hay Tychonoff, thì tô pô compact-mở có hệ tiên đề tách tương ứng.
 Nếu   Hausdorff và  là một tiền cơ sở của , thì họ  là một tiền cơ sở cho tô pô compact-mở của .
 Nếu  là không gian metric hay tổng quát hơn là một không gian đều,  thì tô pô compact-mở trùng với tô pô hội tụ compact  (topology of compact convergence). Nói cách khác, Nếu  là không gian metric, thì một dãy hàm  hội tụ về  trong tô pô compact-mở  hội tụ đều về  trong

Nếu  compact và  là không gian đều, thì tô pô compact-mở tương đương với tô pô hội tụ đều  (topology of uniform convergence).

 Nếu  là các không gian tô pô, với   compact Hausdorff địa phương (Locally compact Hausdorff space), hay thậm chí là compact tiền chính tắc địa phương (locally compact preregular), thì ánh xạ hợp nối

là liên tục, với  đều được trang bị tô pô compact-mở, và   được trang bị tô pô tích.

 Nếu  compact Hausdorff địa phương hoặc tiền chính tắc,  thì ánh xạ định lượng (evaluation map)

là liên tục. Có thể xem đây là một trường hợp đặc biệt của các tính chất trên, với   là không gian 1 điểm.

 Nếu   là không gian tô pô compact và   là không gian metric, thì tô pô compact-mở của  là khả metric, nghĩa là tô pô này có thể sinh ra metric, và metric đó là

 .

Ứng dụng
Tô pô compact-mở có thể được dùng để compact hóa các tập hợp sau:

Ngoài ra, còn có sự tương đương đồng luân giữa các không gian . Đối với những không gian này,  rất hữu ích trong lý thuyết đồng luân bởi vì nó có thể được sử dụng để tạo thành một không gian tôpô và mô hình cho kiểu đồng luân của tập hợp gồm tất cả lớp đồng luân của các ánh xạ:

Điều này là bởi  là tập gồm các thành phần đường của  , nghĩa là có một đẳng cấu giữa 2 tập

với  là một tương đương đồng luân.

Hàm khả vi Fréchet
Cho  và  là 2 không gian Banach xác định trên cùng một trường và . Đặt . Khi đó, tô pô compact-mở là tô pô gốc được sinh bởi nửa chuẩn

trong đó, .

Tham khảo


title: Ung thư tuyến tụy

text:
Ung thư tụy phát sinh khi các tế bào ở tụy, một cơ quan phía sau dạ dày, bắt đầu nhân lên vượt tầm kiểm soát và tạo thành khối u. Các tế bào ung thư này có khả năng xâm lấn những bộ phận khác của cơ thể. Cho đến nay con người đã biết đến một số loại ung thư tụy.

Trong đó, ung thư biểu mô tuyến tụy là loại phổ biến nhất, chiếm đến 90% số ca và thuật ngữ "ung thư tụy" đôi khi được dùng chỉ để nói đến loại này. Ung thư biểu mô tuyến khởi phát trong phần tụy mà tạo ra enzyme tiêu hóa. Một vài loại ung thư khác mà tựu chung chiếm chủ yếu ngoài ung thư biểu mô tuyến cũng có thể phát sinh từ những tế bào này. Khoảng 1–2% trường hợp ung thư tụy là u thần kinh nội tiết khởi nguồn từ các tế bào tụy sản sinh hormone. Những loại này nhìn chung không nguy hiểm bằng ung thư biểu mô tuyến tụy.

Dấu hiệu và triệu chứng của dạng ung thư tụy phổ biến nhất có thể là vàng da, đau bụng hoặc đau lưng, sụt cân không rõ nguyên nhân, phân nhạt màu, nước tiểu đậm, và chán ăn. Thông thường, không có triệu chứng nào biểu hiện vào giai đoạn sớm và những triệu chứng đặc trưng đủ để gợi đến ung thư tụy thường chỉ thấy khi bệnh đã bước vào giai đoạn muộn. Bởi vậy tại thời điểm chẩn đoán, ung thư tụy thường đã di căn sang những bộ phận khác của cơ thể.

Ung thư tụy hiếm khi xảy ra với người dưới 40 tuổi và hơn nửa số ca ung thư biểu mô tuyến tụy là ở người trên 70 tuổi. Yếu tố nguy cơ gồm hút thuốc lá, béo phì, tiểu đường, và một số tình trạng di truyền hiếm gặp. Khoảng 25% ca liên quan đến hút thuốc lá và 5–10% liên quan đến gen thừa hưởng. Ung thư tụy thường được chẩn đoán bằng cách kết hợp các kỹ thuật tạo ảnh y khoa như siêu âm hay chụp cắt lớp vi tính, xét nghiệm máu, khám nghiệm các mẫu mô (sinh thiết). Căn bệnh được chia thành những giai đoạn, từ sớm (giai đoạn I) đến muộn (giai đoạn IV). Tầm soát dân số nói chung không tỏ ra hiệu quả.

Người không hút thuốc, người duy trì cân nặng phù hợp và hạn chế ăn thịt chế biến hay thịt đỏ có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn. Với người hút thuốc, nguy cơ mắc bệnh giảm xuống nếu ngừng hút và giảm đến ngang với người bình thường sau 20 năm bỏ thuốc. Phương pháp điều trị ung thư tụy là phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, chăm sóc giảm nhẹ, hoặc kết hợp các cách này. Chữa thế nào tùy thuộc một phần vào giai đoạn ung thư. Chỉ có phẫu thuật mới đem đến cơ hội chữa khỏi ung thư biểu mô tuyến tụy và cách này còn có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống nếu không bàn đến việc chữa khỏi. Các thuốc giảm đau và cải thiện tiêu hóa đôi khi cần đến. Chăm sóc giảm nhẹ sớm được khuyến cáo kể cả cho người điều trị hướng đến mục tiêu khỏi bệnh.

Vào năm 2015, ung thư tụy mọi loại đã khiến 411.600 người tử vong trên thế giới. Căn bệnh thường xảy ra ở các nước phát triển, một ví dụ là 68% ca mới thuộc nhóm nước này trong năm 2012. Ung thư biểu mô tuyến tụy thường có tiên lượng rất xấu; sau chẩn đoán, 25% bệnh nhân sống được một năm và 5% bệnh nhân sống được năm năm. Với trường hợp chẩn đoán sớm, tỷ lệ sống năm năm tăng đến khoảng 20%. Ung thư thần kinh nội tiết có tiên lượng tốt hơn khi mà 65% số người được chẩn đoán sống sót sau năm năm, dẫu vậy còn có sự khác biệt đáng kể tùy vào loại khối u.

Các loại

Nhiều loại ung thư tụy có thể được chia thành hai nhóm tổng quát. Hầu hết trường hợp (khoảng 95%) xảy ra ở phần tụy mà tạo ra enzyme tiêu hóa, gọi là thành phần ngoại tiết. Một vài loại con của ung thư tụy ngoại tiết đã được mô tả nhưng chúng có nhiều điểm chung về phương diện chẩn đoán và điều trị. Số ít ung thư phát sinh ở mô tụy sinh hormone có đặc điểm lâm sàng khác biệt và được gọi là u thần kinh nội tiết tụy, đôi khi viết tắt là "PanNET". Cả hai nhóm xảy ra chủ yếu ở người trên 40 tuổi và phổ biến ở nam hơn một chút, nhưng một số loại con hiếm gặp thì phụ nữ và trẻ em lại là đối tượng hay mắc.

Ung thư ngoại tiết
Nổi bật trong nhóm ngoại tiết là ung thư biểu mô tuyến tụy (các biến thể của tên gọi có thể thêm "xâm lấn" và "ống"), cho đến nay là loại phổ biến nhất ứng với khoảng 85% mọi ca ung thư tụy. Gần như tất cả trường hợp đều khởi đầu trong ống tụy, là ung thư biểu mô tuyến ống tụy (PDAC). Điều này bất chấp thực tế là mô mà từ đó ung thư phát sinh (biểu mô ống tụy) chỉ chiếm chưa đến 10% khối lượng tế bào tụy, bởi nó chỉ cấu thành duy nhất các ống trong tụy. Ung thư này có nguồn gốc từ các ống mà mang chất tiết (như enzyme và bicarbonate) ra khỏi tụy. Khoảng 60–70% trường hợp ung thư biểu mô tuyến xảy ra ở đầu tụy.

Loại phổ biến thứ hai là ung thư biểu mô tế bào chùm nang, phát sinh ở các cụm tế bào sản sinh enzyme và chiếm 5% trường hợp ung thư tụy ngoại tiết. Giống những ung thư nội tiết 'hoạt động', ung thư tế bào nang có thể khiến tạo ra quá nhiều những phân tử nhất định, trường hợp này là enzyme tiêu hóa, qua đó khả năng gây nên triệu chứng như ban da và đau khớp.

Ung thư biểu mô nang tuyến chiếm 1% mọi ca ung thư tụy và có tiên lượng tốt hơn những loại ngoại tiết khác.

U nguyên bào tụy là một dạng hiếm, chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ và có tiên lượng tương đối tốt. Ung thư ngoại tiết khác gồm ung thư biểu mô tuyến vảy, ung thư biểu mô tế bào dấu nhẫn, ung thư biểu mô dạng gan, ung thư biểu mô dạng keo, ung thư biểu mô không biệt hóa, và ung thư biểu mô không biệt hóa với cự bào giống hủy cốt bào. U đặc giả nhú là một u cấp độ thấp hiếm thấy chủ yếu tác động phụ nữ trẻ và nhìn chung có tiên lượng rất tốt.

U nang nhầy tụy là một nhóm u tụy đa dạng có tiềm năng ác tính khác nhau. Chúng đang được phát hiện ngày một nhiều nhờ sự hiệu quả và phổ biến gia tăng của chụp CT. Thẩm định và điều trị thế nào cho phù hợp là điều được tiếp tục bàn luận khi không ít trường hợp là lành tính.

U thần kinh nội tiết
Thiểu số ung bướu phát sinh trong tụy là u thần kinh nội tiết tụy (PanNET). U thần kinh nội tiết (NET) là một nhóm u lành tính hay ác tính đa dạng khởi nguồn từ tế bào thần kinh nội tiết của cơ thể đóng vai trò tích hợp hệ nội tiết và thần kinh. NET có thể xuất hiện ở nhiều bộ phận cơ thể, trong đó có tụy nhưng ở tụy thì những loại ác tính được xem là hiếm. PanNET được phân thành hai nhóm 'hoạt động' và 'bất hoạt', tùy vào mức độ sản sinh hormone của chúng. Loại hoạt động tiết ra hormone như insulin, gastrin, glucagon vào dòng máu, thường là nhiều, bởi vậy gây những triệu chứng nghiêm trọng như đường huyết thấp song mặt khác lại giúp phát hiện sớm vì thế. PanNET hoạt động phổ biến nhất là insulinoma và gastrinoma được đặt theo tên hormone chúng tiết ra. Các loại bất hoạt không tiết ra đủ lượng hormone để gây biểu hiện những triệu chứng lâm sàng, vậy nên PanNET bất hoạt thường chỉ được chẩn đoán sau khi ung thư đã lan sang bộ phận khác của cơ thể.

Cũng như những ung bướu thần kinh nội tiết khác, PanNET có một lịch sử thuật ngữ và phân loại phức tạp. Chúng đôi khi được gọi là "ung thư tế bào tiểu đảo" (tiểu đảo tụy), dù vậy bây giờ con người đã biết chúng không thực sự phát sinh từ tế bào tiểu đảo như suy nghĩ trước kia.

Dấu hiệu và triệu chứng

Vì không gây những triệu chứng giúp nhận biết ở giai đoạn sớm nên ung thư tụy thường không được chẩn đoán cho đến khi đã lan ra ngoài tụy. Đây là một trong những lý do chính khiến tỷ lệ sống nhìn chung thấp. Có ngoại lệ là u thần kinh nội tiết tụy (PanNET) bởi sự sản sinh quá mức những hormone hoạt tính khác nhau có thể gây ra triệu chứng (còn phụ thuộc vào loại hormone).

Các triệu chứng phổ biến của ung thư biểu mô tuyến tụy xảy ra trước chẩn đoán gồm:
 Đau ở bụng trên hoặc lưng, thường lan từ vùng dạ dày đến lưng. Vị trí đau có thể chỉ ra phần tụy có khối u. Cơn đau có thể nặng hơn vào ban đêm và gia tăng qua thời gian tới mức dữ dội và không ngừng. Gập người về phía trước có thể giúp giảm đau một chút.
 Vàng da, củng mạc hoặc da chuyển màu vàng, có thể đau hoặc không và khả năng đi kèm với nước tiểu đậm. Lý do là khối u ở đầu tụy cản trở ống mật chủ đi qua.
 Sụt cân không rõ nguyên nhân, bắt nguồn từ chán ăn hoặc mất chức năng ngoại tiết dẫn đến tiêu hóa kém.
 Khối u có thể chèn ép các cơ quan lân cận, làm gián đoạn quá trình tiêu hóa và khiến dạ dày khó mà trống rỗng. Hệ quả là cảm giác buồn nôn và đầy bụng. Chất béo không được tiêu hóa sinh ra phân mỡ, mùi khó chịu và không dễ để rửa sạch. Táo bón cũng là tình trạng phổ biến.
 Ít nhất 50% người mắc ung thư biểu mô tuyến tụy bị tiểu đường lúc chẩn đoán. Trong khi tiểu đường mãn tính là một yếu tố nguy cơ dẫn đến ung thư tụy thì chính ung thư tụy cũng có thể gây tiểu đường. Với trường hợp này thì việc mới mắc tiểu đường gần đây có thể được xem là dấu hiệu sớm của ung thư tụy. Người trên 50 tuổi mắc tiểu đường có nguy cơ bị ung thư biểu mô tuyến tụy cao gấp 8 lần trong vòng ba năm, sau đó nguy cơ giảm đi.

Những phát hiện khác
 Hội chứng Trousseau: tự dưng xuất hiện các cục máu đông trong mạch máu cửa (huyết khối tĩnh mạch cửa), tĩnh mạch sâu (huyết khối tĩnh mạch sâu), hay tĩnh mạch nông (huyết khối tĩnh mạch nông) ở bất kỳ đâu trên cơ thể. Hội chứng này có thể liên quan đến ung thư tụy và được phát hiện ở khoảng 10% ca.
 Trầm cảm lâm sàng được báo cáo có liên hệ với ung thư tụy ở khoảng 10–20% ca và có thể gây trở ngại cho điều trị. Trầm cảm đôi khi xuất hiện trước chẩn đoán ung thư, gợi ý nó có thể do bản chất của căn bệnh gây nên.

Những biểu hiện phổ biến khác của bệnh bao gồm dễ trở nên mệt mỏi và yếu đuối, khô miệng, các vấn đề về giấc ngủ, và một khối u ở bụng có thể sờ thấy.

Di căn

Ung thư tụy lan sang cơ quan khác cũng có thể gây ra những triệu chứng. Thông thường, ung thư biểu mô tuyến tụy lan ra những hạch bạch huyết đầu tiên, sau đó đến gan hoặc khoang phúc mạc, ruột già, phổi. Ít khi bệnh di căn đến xương và não.

Ung thư ở tụy cũng có thể là thứ phát khởi nguồn từ ung thư ở những bộ phận khác của cơ thể. Trường hợp này không phổ biến, chỉ thấy ở 2% ca bệnh. Cho đến nay ung thư thận là nguồn gốc phổ biến nhất của ung thư tụy thứ phát, kế đến là ung thư đại trực tràng, những loại ung thư da, ung thư vú, và ung thư phổi. Những trường hợp này có thể thực hiện phẫu thuật ở tụy với hy vọng chữa khỏi hoặc giảm nhẹ triệu chứng.

Yếu tố nguy cơ
Yếu tố nguy cơ dẫn đến ung thư biểu mô tuyến tụy gồm:
 Giới tính, độ tuổi, sắc tộc. Tuổi càng cao thì càng có nguy cơ mắc bệnh; đa số ca mắc sau tuổi 65 trong khi tuổi dưới 40 không phổ biến. Ung thư tụy thường gặp ở nam hơn nữ một chút. Ở Hoa Kỳ, số lượng người Mỹ gốc Phi bị bệnh cao hơn 1,5 lần nhưng tỷ lệ mắc ở châu Phi lại thấp.
 Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ có thể tránh, nó khiến người hút thuốc thời gian dài dễ bị bệnh gấp đôi. Nguy cơ gia tăng theo tần suất và thời gian hút. Sau khi cai thuốc thì nguy cơ sẽ giảm chậm dần, mất tầm 20 năm để trở lại gần như người bình thường.
 Béo phì. Chỉ số khối cơ thể lớn hơn 35 khiến nguy cơ tương đối tăng gấp rưỡi.
 Tiền sử gia đình. 5–10% ca ung thư tụy có yếu tố thừa hưởng khi đã từng có người trong gia đình mắc bệnh. Nguy cơ là đáng kể nếu có hai thân nhân bậc một trở lên mang bệnh và cao nhất nếu họ bị trước tuổi 50. Hầu hết gen liên quan chưa được nhận biết. Viêm tụy di truyền khiến nguy cơ trong đời tăng 30–40% (đến tuổi 70). Những người bị viêm tụy di truyền được khuyến cáo tầm soát phát hiện sớm ung thư tụy. Một số người có thể chọn phẫu thuật loại bỏ tụy để ngăn ung thư phát triển trong tương lai.
Ung thư tụy có liên hệ với những hội chứng di truyền hiếm gặp khác như: hội chứng Peutz–Jeghers do đột biến ở gen đè nén bướu STK11 (rất hiếm, nhưng là yếu tố nguy cơ rất lớn); hội chứng nevus loạn sản (hay hội chứng đa nốt ruồi và u melanin không điển hình gia đình, FAMMM-PC) do đột biến ở gen đè nén bướu CDKN2A; thất điều-giãn mạch gen lặn nhiễm sắc thể thường và những đột biến thừa hưởng ở gen BRCA2 và PALB2; ung thư ruột kết không polyp di truyền (hội chứng Lynch); và đa polyp tuyến gia đình. PanNET có liên hệ với đa u nội tiết loại 1 (MEN1) và hội chứng von Hippel Lindau.
 Viêm tụy mạn tính khiến nguy cơ tăng cỡ gấp ba và viêm tụy mới, cũng như tiểu đường, có thể là dấu hiệu của khối u. Người mang viêm tụy di truyền có nguy cơ mắc ung thư tụy đặc biệt cao.
 Tiểu đường là một yếu tố nguy cơ và tiểu đường mới mắc cũng có thể là dấu hiệu sớm của ung thư tụy. Người được chẩn đoán tiểu đường loại 2 đã hơn 10 năm thì rủi ro tăng 50% so với những người không bị tiểu đường.

Đồ uống có cồn
Uống quá nhiều đồ uống có cồn là nguyên nhân chính gây viêm tụy mạn tính và đó khả năng cao lại là tiền thân của ung thư tụy. Tuy nhiên nghiên cứu không thể chứng minh chắc chắn tiêu thụ đồ uống có cồn là yếu tố nguy cơ trực tiếp dẫn đến ung thư tụy. Nhìn chung, mối liên hệ nhất quán là mờ nhạt và đa số nghiên cứu không tìm ra liên hệ trong bối cảnh hút thuốc lá là yếu tố làm nhiễu đáng kể. Bằng chứng là mạnh hơn đối với hành vi uống nhiều, ít nhất 84 gam cồn một ngày.

Sinh lý bệnh

Tiền ung thư
Ung thư ngoại tiết được cho phát sinh từ một số loại thương tổn tiền ung thư trong tụy, nhưng những thương tổn này không phải luôn luôn tiến triển thành ung thư. Trừ u nang thanh dịch tụy gần như luôn luôn là lành tính, có bốn loại tổn thương tiền ung thư được công nhận.

Loại đầu tiên là tân sinh nội biểu mô tụy. Những tổn thương này là dị thường hiển vi trong tụy và thường được phát hiện khi khám nghiệm tử thi những người không có chẩn đoán ung thư. Chúng có thể phát triển từ cấp độ thấp đến cao rồi thành một khối u. Hơn 90% ca ở mọi cấp độ mang một gen KRAS hỏng, trong khi ở cấp độ 2 và 3 có thêm ba gen CDKN2A (p16), p53, SMAD4 thường thấy bị tổn hại hơn.

Loại thứ hai là u nhú nhầy trong ống (IPMN). Đây là tổn thương vĩ mô thấy ở khoảng 2% người trưởng thành. Tỷ lệ này tăng đến khoảng 10% với độ tuổi 70. Tổn thương dạng này có 25% nguy cơ phát triển thành ung thư xâm lấn. Chúng có thể mang những đột biến gen KRAS (40–65% ca), GNAS và RNF43, tác động đường truyền tín hiệu Wnt. Kể cả có phẫu thuật loại bỏ thì nguy cơ hình thành ung thư tụy sau đó vẫn tăng đáng kể.

Loại thứ ba là u nang nhầy tụy (MCN), chủ yếu xảy ra ở nữ và có thể duy trì lành tính hoặc tiến triển thành ung thư. Nếu những tổn thương này trở nên lớn, gây triệu chứng hoặc có những đặc điểm đáng ngờ, chúng thường được loại bỏ thành công bằng phẫu thuật.

Loại thứ tư là u nhú ống trong ống. Loại này được WHO công nhận năm 2010 và chiếm khoảng 1–3% mọi dạng u tụy. Độ tuổi chẩn đoán trung bình là 61 (phạm vi 35 đến 78). Khoảng 50% tổn thương dạng này tiến triển xâm lấn. Chẩn đoán phụ thuộc vào mô học bởi những tổn thương này rất khó phân biệt với tổn thương khác trên cơ sở lâm sàng hay bức xạ học.

Ung thư xâm lấn
Các sự kiện gen thấy ở ung thư biểu mô tuyến ống đã được mô tả rõ ràng và con người đã hoàn thành giải trình tự exome đối với những dạng ung bướu phổ biến. Bốn gen được phát hiện đột biến ở đa số ca ung thư biểu mô tuyến: KRAS (95% ca), CDKN2A (cũng 95%), TP53 (75%), và SMAD4 (55%). Trong đó SMAD4 đặc biệt liên hệ với tiên lượng xấu. Khuyết thiếu hay đột biến SWI/SNF xảy ra ở khoảng 10–15% ca ung thư biểu mô tuyến. Những sửa đổi gen ở một số loại ung thư tụy và thương tổn tiền ung thư cũng đã được nghiên cứu. Các phân tích hệ phiên mã và giải trình tự mRNA cho những dạng ung thư tụy phổ biến phát hiện 75% gen người biểu hiện trong khối u, với khoảng 200 gen biểu hiện đặc trưng hơn ở ung thư tụy so với những loại ung bướu khác.

PanNET
Các gen mà thường thấy đột biến ở PanNET khác với những gen ở ung thư tụy ngoại tiết. Ví dụ, đột biến KRAS thường không có. Thay vào đó là những đột biến gen MEN1 di truyền gây ra hội chứng MEN1, ở đó u nguyên phát hình thành ở hai hay nhiều hơn tuyến nội tiết. Khoảng 40–70% người sinh ra mang đột biến MEN1 cuối cùng mắc một loại PanNET. Các gen thường xuyên đột biến khác gồm DAXX, mTOR, và ATRX.

Chẩn đoán

Các triệu chứng của ung thư biểu mô tuyến tụy thường không xuất hiện vào giai đoạn sớm và không phải đặc trưng riêng của căn bệnh. Triệu chứng lúc chẩn đoán không giống nhau tùy vào vị trí của ung thư trong tụy mà các nhà giải phẫu phân thành (từ trái sang phải ở hầu hết biểu đồ) đầu dày, cổ, thân thon, và kết thúc ở đuôi.

Không bàn đến vị trí khối u, triệu chứng phổ biến nhất là sụt cân không rõ nguyên nhân và mức độ có thể đáng kể. 35 đến 47% người được chẩn đoán bệnh biểu hiện buồn nôn, nôn mửa, hoặc cảm giác suy nhược. Khối u ở đầu tụy thường gây vàng da, đau, chán ăn, nước tiểu đậm, phân nhạt màu. Khối u ở thân và đuôi tụy cũng thường gây đau.

Có những người mới mắc tiểu đường loại 2 không điển hình khó kiểm soát, viêm mạch máu không rõ lý do gây bởi các cục máu đông (viêm tĩnh mạch huyết khối) gọi là dấu hiệu Trousseau, hoặc từng có lần bị viêm tụy. Ung thư tụy có thể bị nghi ngờ khi tiểu đường khởi phát ở người trên 50 tuổi kèm theo những triệu chứng không điển hình như sụt cân không lý do, đau bụng hoặc đau lưng dai dẳng, khó tiêu, nôn mửa, hay phân mỡ. Vàng da đi kèm với túi mật sưng, không đau (gọi là dấu hiệu Courvoisier) cũng có thể gây nghi ngờ và giúp phân biệt ung thư tụy với sỏi mật.

Các kỹ thuật tạo ảnh y khoa như chụp cắt lớp vi tính (CT) và siêu âm nội soi (EUS) được áp dụng để xác nhận chẩn đoán và giúp đánh giá khối u có thể phẫu thuật loại bỏ được không. Trong chụp CT tương phản, ung thư tụy thường biểu hiện tiếp nhận tăng dần chất bức xạ tương phản thay vì rửa trôi nhanh như ở tụy bình thường hoặc rửa trôi chậm như ở viêm tụy mạn tính. Chụp cộng hưởng từ và chụp cắt lớp phát xạ positron cũng có thể được sử dụng, ngoài ra chụp cộng hưởng từ mật tụy hữu dụng trong một số trường hợp. Siêu âm bụng kém nhạy và sẽ bỏ sót những khối u nhỏ nhưng có thể phát hiện ung thư đã lan sang gan cũng như dịch tích tụ trong khoang phúc mạc (cổ trướng). Thủ tục này được áp dụng cho lần kiểm tra đầu tiên nhanh và rẻ trước những kỹ thuật khác.

Sinh thiết nhờ chọc hút bằng kim nhỏ, thường dưới chỉ dẫn của siêu âm nội soi, có thể giúp giải đáp những khúc mắc trong chẩn đoán. Tuy nhiên phẫu thuật loại bỏ khối u thường không đòi hỏi chẩn đoán mô rồi mới thực hiện.

Các xét nghiệm chức năng gan có thể cho ra những kết quả giúp phát hiện tắc nghẽn ống mật (hàm lượng bilirubin liên hợp, γ-glutamyl transpeptidase, và alkaline phosphatase tăng). CA19-9 là một dấu chỉ khối u thường gia tăng trong ung thư tụy. Tuy nhiên, nó thiếu độ nhạy và độ đặc hiệu, đặc biệt là 5% người không có kháng nguyên Lewis (a) và không thể tạo ra CA19-9. CA19-9 có độ nhạy 80% và độ đặc hiệu 73% đối với ung thư biểu mô tuyến tụy, không được áp dụng cho chẩn đoán mà cho phát hiện bệnh tái phát.

Mô bệnh
Loại ung thư tụy phổ biến nhất (ung thư biểu mô tuyến) thường có đặc điểm các cấu trúc tuyến biệt hóa kém đến vừa khi quan sát bằng kính hiển vi. Điển hình có sự tạo mô xơ đáng kể hay là sự hình thành chất nền xơ đặc hoặc mô cấu trúc bao gồm một số kiểu tế bào (nguyên bào sợi cơ, đại thực bào, bạch huyết bào, dưỡng bào) cùng vật liệu lắng (như collagen loại I và hyaluronic acid). Điều này tạo ra vi môi trường khối u thiếu các mạch máu do vậy thiếu oxy. Đây được cho là nguyên nhân khiến nhiều thuốc hóa trị không đến được khối u và khiến ung thư rất khó chữa.

Giai đoạn

Ung thư ngoại tiết
Ung thư tụy thường được xác định giai đoạn sau một lần chụp CT. Hệ thống phân giai đoạn ung thư tụy được sử dụng rộng rãi nhất do Ủy ban Hỗn hợp Ung thư Hoa Kỳ (AJCC) và Liên minh Kiểm soát Ung thư Quốc tế (UICC) lập nên. Trong đó có bốn giai đoạn chính ứng với từng mức độ tiến triển của bệnh, dựa vào phân loại TNM kích cỡ khối u (T), sự lây lan đến hạch bạch huyết (N), và di căn (M).

Để hỗ trợ quyết định điều trị, khối u còn được phân thành ba loại lớn dựa vào tính khả thi của phẫu thuật loại bỏ. Theo đó khối u được đánh giá là "có thể cắt bỏ", "sít sao có thể cắt bỏ" (50/50), hoặc "không thể cắt bỏ". Khi bệnh vẫn còn ở giai đoạn sớm (I hoặc II), chưa ảnh hưởng các mạch máu lớn hay cơ quan xa như gan hoặc phổi, phẫu thuật cắt bỏ khối u có thể được thực hiện nếu bệnh nhân đáp ứng yêu cầu và sẵn sàng trải qua cuộc đại phẫu này.

Hệ thống phân giai đoạn AJCC-UICC có sự phân biệt các khối u giai đoạn III là "sít sao có thể cắt bỏ" (khi phẫu thuật còn có thể vì động mạch bụng và động mạch mạc treo tràng trên vẫn chưa dính líu) và "không thể cắt bỏ" (do bệnh tiến triển cục bộ thêm). Trong phân loại TNM chi tiết hơn thì hai nhóm này tương ứng lần lượt là T3 và T4.

Ung thư biểu mô tuyến phát triển cục bộ lan sang những cơ quan lân cận (theo thứ tự tần suất giảm dần): tá tràng, dạ dày, kết tràng ngang, lách, tuyến thượng thận, hoặc thận. Khối u thường xâm lấn những dây thần kinh, mạch máu hay mạch bạch huyết quan trọng ở gần tụy, khiến phẫu thuật khó khăn hơn nhiều. Các địa điểm di căn thường gặp (ung thư giai đoạn IV) là gan, khoang phúc mạc, phổi, xảy ra ở 50% hoặc hơn ca bệnh tiến triển hoàn toàn.

PanNET
Cách thức phân loại khối u hệ tiêu hóa của WHO 2010 xếp toàn bộ u thần kinh nội tiết tụy (PanNET) vào ba loại, dựa theo cấp độ biệt hóa tế bào của chúng (từ "NET G1" đến "NET G3" biệt hóa kém). Mạng lưới Ung thư Toàn diện Quốc gia Hoa Kỳ khuyến cáo sử dụng hệ thống phân giai đoạn AJCC-UICC như ung thư biểu mô tuyến tụy. Nếu theo hệ thống này thì kết cục tương ứng mỗi giai đoạn của PanNET không giống các dạng ung thư ngoại tiết. Hội Ung bướu Thần kinh nội tiết châu Âu đề xuất một hệ thống TNM khác biệt cho PanNET.

Tầm soát và phòng ngừa
Hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến cáo không hút thuốc, giữ cân nặng phù hợp, ăn nhiều trái cây, rau, ngũ cốc toàn phần, giảm tiêu thụ thịt đỏ và thịt chế biến. Mặc dù vậy không có bằng chứng chắc chắn chỉ ra những hành động này sẽ giúp ngăn ngừa hay làm giảm nguy cơ mắc ung thư tụy. Một đánh giá nghiên cứu năm 2014 kết luận có bằng chứng cho thấy tiêu thụ trái cây giống cam chanh và curcumin làm giảm nguy cơ, trong khi ngũ cốc toàn phần, folate, selenium, và cá không chiên có thể đem lại hiệu ứng có lợi.

Với dân số nói chung, tầm soát những nhóm đông không được xem là hiệu quả và có thể có hại, dù vậy công nghệ mới hơn và việc sàng lọc những nhóm mục tiêu chặt chẽ đang được đánh giá. Tuy nhiên, người có nguy cơ cao liên quan đến di truyền được khuyến cáo tầm soát định kỳ bằng siêu âm nội soi và chụp MRI/CT.

Điều trị

Ung thư ngoại tiết
Một điều mấu chốt cần đánh giá sau chẩn đoán là có thể phẫu thuật loại bỏ khối u được không, bởi đây là cách duy nhất chữa khỏi ung thư này. Việc phẫu thuật được hay không còn tùy vào ung thư đã lan rộng đến đâu. Vị trí chính xác của khối u cũng là một yếu tố quan trọng và chụp CT có thể cho biết mối liên hệ giữa khối u và những mạch máu lớn đi qua gần tụy. Sức khỏe tổng quan của bệnh nhân cũng phải được xem xét, tuy nhiên độ tuổi không ảnh hưởng đến phẫu thuật.

Hóa trị và ít phổ biến hơn là xạ trị có thể được áp dụng cho đa số bệnh nhân, dù cho có phẫu thuật được hay không. Các chuyên gia cho rằng việc điều trị ung thư tụy nên dành cho một đội ngũ đa ngành bao gồm những chuyên gia về một số khía cạnh của ung thư học và bởi vậy tốt nhất nên thực hiện ở những trung tâm lớn.

Phẫu thuật

Phẫu thuật với ý định chữa khỏi chỉ có thể thực hiện ở khoảng một phần năm (20%) ca bệnh. Cho dù với sự hỗ trợ của chụp CT thì trong thực tiễn khó mà xác định khối u có thể loại bỏ hoàn toàn được hay không và có khi chỉ đến lúc phẫu thuật mới biết được rằng không thể loại bỏ khối u thành công mà không làm hại những mô quan trọng khác. Việc có nên phẫu thuật hay không tùy thuộc vào những yếu tố khác nhau như là mức độ dính líu của tĩnh mạch hay động mạch ở gần, năng lực phẫu thuật cùng khâu đánh giá kỹ lưỡng quá trình hồi phục sau phẫu thuật. Tuổi của bệnh nhân không là yếu tố phải bàn nhưng thể trạng thì cần phù hợp cho một cuộc đại phẫu.

Một đặc điểm cụ thể được đánh giá là sự hiện diện có lợi, hay sự vắng mặt bất lợi, của một lớp hay mặt phẳng mỡ trong tạo ra một hàng rào giữa khối u và các mạch máu. Thông thường có nhận định về khoảng cách giữa khối u và động mạch hay tĩnh mạch chủ, là "tiếp giáp" (khối u chạm không quá nửa chu vi mạch máu trong bối cảnh không có mỡ phân cách), "bao bọc" (khối u bao quanh hầu hết chu vi mạch máu), hay mạch máu dính líu hoàn toàn. Cắt bỏ bao hàm cả các phần mạch máu bị bao bọc là có thể thực hiện trong một số trường hợp, nhất là nếu trị liệu tân bổ trợ sơ bộ bằng hóa trị hoặc xạ trị khả thi.

Kể cả khi ca mổ dường như đã thành công thì các tế bào ung thư vẫn thường được phát hiện quanh rìa mô loại bỏ qua kính hiển vi bởi một nhà bệnh lý học (điều luôn được thực hiện), chỉ ra ung thư chưa được loại trừ hoàn toàn. Hơn nữa, tế bào gốc ung thư thường không lộ diện trước kính hiển vi và nếu tồn tại chúng có thể tiếp tục phát triển và lan rộng. Vì vậy soi ổ bụng thăm dò (một thủ tục phẫu thuật nhỏ dựa vào camera) có thể được thực hiện để đánh giá chính xác hơn hiệu quả của phẫu thuật.

Thủ tục Whipple (cắt khối tá tụy) là cách phẫu thuật điều trị phổ biến nhất đối với ung thư ở đầu tụy. Đây là một cuộc đại phẫu bao gồm việc loại bỏ đầu tụy và đường cong tá tràng, tạo ra một lối thông cho thức ăn từ dạ dày đến hỗng tràng và gắn quai hỗng tràng với ống túi mật để dẫn mật. Thủ tục này chỉ có thể được tiến hành nếu bệnh nhân có tiềm năng qua khỏi đại phẫu và ung thư vẫn khu biệt, chưa xâm lấn các cấu trúc vùng hay di căn. Vì vậy nó chỉ có thể áp dụng cho số ít ca bệnh. Cắt tụy ngoại biên là phương pháp loại bỏ ung thư ở đuôi tụy và thường đòi hỏi loại bỏ lách, nay phổ biến được thực hiện bằng phẫu thuật xâm lấn tối thiểu.

Mặc dù nguy cơ tử vong của phẫu thuật điều trị không còn là rất cao như hồi trước thập niên 1980 song một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân (khoảng 30–45%) vẫn phải đối phó tình trạng ốm yếu hậu phẫu không do ung thư gây ra. Biến chứng phổ biến nhất của phẫu thuật là dạ dày khó trống rỗng. Các thủ tục phẫu thuật hạn chế hơn nhất định cũng có thể được áp dụng nhằm giảm thiểu triệu chứng, ví dụ như khi ung thư xâm lấn hoặc chèn ép tá tràng hay kết tràng. Trong những trường hợp như vậy, phẫu thuật bắc cầu có thể giải quyết tắc nghẽn và cải thiện chất lượng cuộc sống thay vì nhằm mục đích chữa khỏi.

Hóa trị
Hóa trị bổ trợ bằng gemcitabine hay 5-FU có thể được cung cấp nếu thể trạng bệnh nhân đủ đáp ứng sau thời gian hồi phục phẫu thuật một đến hai tháng. Đối với người không phù hợp để phẫu thuật, hóa trị mang đến cơ hội kéo dài hoặc cải thiện chất lượng cuộc sống. Trước phẫu thuật, hóa trị hoặc hóa xạ trị bổ trợ có thể áp dụng cho trường hợp được đánh giá là "sít sao có thể cắt bỏ" nhằm giảm nhẹ ung thư đến mức độ giúp ích cho phẫu thuật. Với những trường hợp khác liệu pháp bổ trợ còn gây tranh luận vì nó khiến phẫu thuật bị trì hoãn.

Gemcitabine được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt vào năm 1997 sau khi một thử nghiệm lâm sàng báo cáo có những cải thiện trong chất lượng cuộc sống và thời gian sống sót trung vị của bệnh nhân ung thư tụy tiến triển tăng thêm 5 tuần. Hóa trị chỉ bằng gemcitabine là tiêu chuẩn trong khoảng một thập kỷ khi những thử nghiệm kết hợp nó với thuốc khác không thể chứng minh cải thiện kết quả đáng kể. Tuy nhiên, gemcitabine kết hợp với erlotinib được phát hiện kéo dài sự sống vừa phải và FDA đã cấp phép cho sử dụng erlotinib trong điều trị ung thư tụy vào năm 2005.

Chế độ hóa trị FOLFIRINOX sử dụng bốn loại thuốc tỏ ra hiệu quả hơn gemcitabine nhưng lại có tác dụng phụ đáng kể, do vậy chỉ phù hợp với người có thể trạng tốt. Vào năm 2013 FDA cấp phép cho sử dụng nab-paclitaxel kết hợp gemcitabine là lựa chọn ít tác hại nhưng kém hiệu quả hơn. Cả FOLFIRINOX lẫn nab-paclitaxel kèm gemcitabine đều được xem là lựa chọn tốt cho người có thể dung nạp tác dụng phụ, còn nếu không thì gemcitabine vẫn hiệu quả. Các thử nghiệm lâm sàng vẫn thường được tiến hành để tìm kiếm liệu pháp bổ trợ mới.

Xạ trị
Vai trò bổ trợ của xạ trị sau phẫu thuật tiềm năng chữa khỏi đã gây tranh cãi từ thập niên 1980. Hội Nội khoa Ung thư châu Âu khuyến cáo xạ trị bổ trợ chỉ nên dùng cho những người tham gia thử nghiệm lâm sàng. Tuy nhiên các nhà lâm sàng ở Mỹ có chiều hướng sẵn sàng sử dụng xạ trị bổ trợ hơn các nhà lâm sàng châu Âu. Kể từ thập niên 1980 đã có nhiều thử nghiệm về các cách kết hợp điều trị khác nhau song chưa thể đưa ra kết luận xác đáng.

Xạ trị có thể là một phần trong nỗ lực thu nhỏ khối u đến tình trạng có thể cắt bỏ, nhưng sử dụng nó với những khối u không thể cắt bỏ là điều tranh cãi do kết quả xung đột từ những thử nghiệm lâm sàng. Các kết quả sơ bộ của một thử nghiệm trình bày năm 2013 không khuyến khích dùng xạ trị cho khối u phát triển cục bộ.

PanNET
Chữa trị PanNET, bao gồm các dạng ác tính ít phổ biến, có thể có nhiều cách. Một số khối u nhỏ hơn 1 cm tình cờ được phát hiện, ví dụ như qua chụp CT vì mục đích khác, có thể xử lý bằng theo dõi và chờ đợi. Điều này phụ thuộc rủi ro phẫu thuật được đánh giá dựa vào vị trí khối u và sự hiện diện của các vấn đề sức khỏe khác. Các khối u chỉ trong phạm vi tụy hoặc di căn hạn chế, ví dụ đến gan, có thể được loại bỏ bằng phẫu thuật. Loại hình phẫu thuật tùy vào vị trí khối u và mức độ lây lan đến các hạch bạch huyết.

Đối với khối u cục bộ, phạm vi phẫu thuật có thể nhỏ hơn nhiều kiểu phẫu thuật dùng để chữa ung thư biểu mô tuyến tụy mô tả bên trên, còn ngoài ra thì cũng tương tự. Về kết cục có sự khác biệt lớn, một số loại có tỷ lệ sống sót rất cao sau phẫu thuật trong khi số khác thì không mấy khả quan. Vì toàn bộ PanNET là hiếm gặp nên những chỉ dẫn nhấn mạnh nên tiến hành điều trị ở một trung tâm chuyên khoa. Có thể xem xét cấy ghép gan cho những trường hợp di căn gan nhất định.

Đối với khối u hoạt tính, thuốc tương tự somatostatin như octreotide có thể giảm thiểu tình trạng sản sinh hormone quá mức. Lanreotide khiến khối u chậm phát triển. Nếu khối u không dễ để phẫu thuật loại bỏ và gây ra triệu chứng, liệu pháp đích với everolimus và sunitinib có thể đối phó triệu chứng và trì hoãn đà tiến triển của bệnh. Hóa trị gây độc tế bào tiêu chuẩn nhìn chung không quá hiệu quả cho PanNET nhưng có thể áp dụng khi những cách chữa bằng thuốc khác không phát huy tác dụng hay cho những dạng PanNET biệt hóa kém.

Xạ trị thi thoảng được dùng nếu bệnh nhân biểu hiện đau đớn trong một số trường hợp như di căn đến xương. Một số PanNET hấp thu những peptide hay hormone đặc hiệu và chúng có thể phản ứng với liệu pháp y học hạt nhân bao gồm những peptide hay hormone dán nhãn phóng xạ như iobenguane (iodine-131-MIBG). Các kỹ thuật khả dụng khác là đốt u bằng tần số vô tuyến (RFA), áp lạnh, và nút động mạch gan.

Chăm sóc giảm nhẹ
Chăm sóc giảm nhẹ là biện pháp y tế chú trọng điều trị triệu chứng do những bệnh hiểm nghèo như ung thư và cải thiện chất lượng cuộc sống. Vì ung thư biểu mô tuyến tụy thường được chẩn đoán khi đã bước vào giai đoạn muộn nên chăm sóc giảm nhẹ có lẽ là phương án duy nhất còn lại giúp ích cho bệnh nhân.

Chăm sóc giảm nhẹ không nhằm giải quyết ung thư bên trong mà tập trung điều trị những triệu chứng như đau đớn hay buồn nôn và có thể hỗ trợ ra quyết định, ví dụ đã nên tiến tới chăm sóc cuối đời hay chưa. Các thuốc như opioid hay thủ tục can thiệp chặn đám rối thần kinh bụng (CPB) có thể dập tắt cơn đau. Chặn dây thần kinh, tùy vào kỹ thuật sử dụng, sửa đổi hoặc phá hủy những dây thần kinh truyền cảm giác đau từ bụng. CPB là phương pháp giảm đau an toàn và hiệu quả, nhìn chung giúp bớt phải dùng thuốc giảm đau opioid có những tác dụng phụ tiêu cực đáng kể.

Triệu chứng hay biến chứng khác mà phẫu thuật giảm nhẹ có thể xử lý là tắc nghẽn ruột hay ống mật bởi khối u. Với tắc ống mật xảy ra ở hơn nửa số ca bệnh, một ống kim loại nhỏ gọi là stent có thể được cài vào bằng thiết bị nội soi để duy trì lưu thông mật. Chăm sóc giảm nhẹ cũng giúp điều trị trầm cảm thường đến sau chẩn đoán ung thư tụy.

Cả phẫu thuật lẫn khối u phát triển không thể mổ đều thường dẫn đến những rối loạn hệ tiêu hóa bắt nguồn từ việc thiếu những sản phẩm ngoại tiết của tụy. Vấn đề này có thể được giải quyết bằng pancreatin chứa những enzyme tụy nhân tạo và tốt nhất là ăn kèm thực phẩm. Dạ dày khó trống không là vấn đề thường gặp và có thể nghiêm trọng đòi hỏi nhập viện. Chữa trị có thể bao gồm nhiều phương pháp như rút dạ dày bằng luồn ống qua mũi đến bụng và dùng các thuốc gọi là chất ức chế bơm proton hay chất kháng H2, cả hai có tác dụng làm giảm tiết gastric acid. Thuốc khác như metoclopramide cũng có thể được dùng để dọn sạch dạ dày.

Tiên lượng

Ung thư biểu mô tuyến tụy và những ung thư ngoại tiết ít phổ biến hơn khác có tiên lượng rất xấu bởi chúng thường được chẩn đoán ở giai đoạn muộn khi mà ung thư đã phát triển cục bộ hoặc lan sang bộ phận khác của cơ thể. Với PanNET thì kết cục tốt hơn nhiều, đa số là lành tính, hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng và kể cả những trường hợp không chữa được bằng phẫu thuật vẫn có tỷ lệ sống năm năm trung bình 16%. Mặc dù vậy triển vọng là khác biệt đáng kể tùy vào loại bệnh.

Đối với ung thư biểu mô tuyến tụy đã tiến triển cục bộ và di căn chiếm hơn 80% ca, nhiều thử nghiệm so sánh những chế độ hóa trị cho thấy cải thiện thời gian sống, tuy nhiên không hơn được một năm. Ở Mỹ, tỷ lệ sống năm năm tổng quát của ung thư tụy đã tăng từ 2% ở những ca được chẩn đoán năm 1975–1977 lên 4% năm 1987–1989 và 6% năm 2003–2009. Trong số chưa đến 20% ca ung thư biểu mô tuyến tụy có chẩn đoán khối u nhỏ và cục bộ (dưới 2 cm ở giai đoạn T1), thì khoảng 20% người Mỹ sống được năm năm.

Khoảng 1500 gen có liên quan đến kết cục của ung thư biểu mô tuyến tụy. Trong đó bao gồm những gen bất lợi, tức gen mà nếu biểu hiện cao sẽ dẫn đến kết cục xấu, ví dụ C-Met và MUC-1. Ngược lại có những gen có lợi hay gen mà biểu hiện cao sẽ gia tăng cơ hội sống sót, ví dụ là yếu tố phiên mã PELP1.

Dịch tễ

Trong năm 2015, trên thế giới có 411.600 người tử vong vì ung thư tụy các loại. Ở Mỹ năm 2014 ước tính có 46.000 người được chẩn đoán mắc ung thư tụy và 40.000 người chết vì căn bệnh. Mặc dù số ca mới chỉ chiếm 2,5% nhưng số ca tử vong vì ung thư tụy là 6% trong các loại ung thư mỗi năm. Đây là loại ung thư khiến nhiều người chết thứ bảy trên thế giới, là ung thư gây tử vong phổ biến thứ năm ở Anh và thứ ba ở Mỹ.

Trên thế giới, ung thư tụy là ung thư phổ biến thứ 11 ở nữ và 12 ở nam. Đa số ca bệnh ghi nhận ở các nước phát triển. Người dân Mỹ có nguy cơ trong đời trung bình mắc bệnh khoảng 1 trên 67 (hay 1,5%), hơi cao hơn so với Vương quốc Anh. Căn bệnh thường gặp ở nam hơn nữ, dù vậy sự khác biệt này đã mờ dần trong những thập kỷ gần đây, khả năng phản ánh tình trạng nữ giới hút thuốc gia tăng. Ở Hoa Kỳ nguy cơ của người Mỹ gốc Phi cao hơn người da trắng hơn 50%, trong khi tỷ lệ mắc của châu Phi và Đông Á thấp hơn nhiều Bắc Mỹ hay châu Âu. Những nơi có tỷ lệ cao có thể kể đến như Hoa Kỳ, Trung và Đông Âu, Argentina, và Uruguay.

Tại Việt Nam thì ung thư tụy không phải loại ung thư phổ biến khi chỉ xếp thứ 22 về số ca mắc, chiếm 0,61% theo thống kê năm 2020. Trong năm 2020, Việt Nam có 1.113 ca mắc mới và 1.065 ca tử vong vì ung thư tụy. Yếu tố nguy cơ đáng kể ở quốc gia này là hút thuốc lá, tiểu đường, và bệnh viêm nhiễm.

Số ca mắc PanNET hàng năm là thấp (khoảng 5 trên một triệu người) và chủ yếu là các loại bất hoạt. Nhóm này được cho là chiếm đâu đó từ 45 đến 90% tổng số PanNET. Các nghiên cứu về khám nghiệm tử thi đã phát hiện những PanNET nhỏ khá thường xuyên, gợi ý độ phổ biến của những khối u trì trệ và không triệu chứng là khá cao. Tổng quan PanNET chiếm khoảng 1 đến 2% mọi khối u tụy. Định nghĩa và phân loại PanNET đã thay đổi qua thời gian, ảnh hưởng đến dịch tễ và tính phù hợp lâm sàng của chúng.

Lịch sử

Công nhận và chẩn đoán
Ung thư tụy lần đầu được nhận biết bởi nhà khoa học người Ý thế kỷ 18 Giovanni Battista Morgagni, cha đẻ của bệnh lý học giải phẫu hiện đại, người khẳng định đã phát hiện một số trường hợp ung thư ở tụy. Nhiều thầy thuốc thế kỷ 18 và 19 nghi ngờ về sự tồn tại của căn bệnh do nó nhìn bề ngoài tương tự viêm tụy. Trong thập niên 1820 và 1830 đã có một số báo cáo ca bệnh được công bố. Cuối cùng thì nhà lâm sàng người Mỹ Jacob Mendes Da Costa, người từng nghi ngờ những diễn giải của Morgagni, đã ghi nhận chẩn đoán mô bệnh xác thực. Bước sang thế kỷ 20 thì ung thư đầu tụy đã không còn là một chẩn đoán mới mẻ.

Về phần PanNET, khả năng ung thư xảy ra ở tế bào tiểu đảo tụy được đề xuất lần đầu năm 1888. Ca mắc chứng tăng tiết insulin đầu tiên do khối u loại này được tường thuật năm 1927. Hai nhà giải phẫu người Mỹ Zollinger và Ellison đã xác minh một loại PanNET không tiết insulin sau khi công nhận sự tồn tại của một khối u tụy tiết gastrin trong báo cáo về hai trường hợp loét dạ dày tá tràng nghiêm trọng bất thường công bố năm 1955. Vào năm 2010, WHO khuyến cáo PanNET nên được nhắc đến là các khối u "thần kinh nội tiết" thay vì "nội tiết".

Những ung bướu nhỏ là tiền thân của ung thư tụy đang được phát hiện ngày càng nhiều nhờ tạo ảnh y khoa hiện đại. Các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã lần đầu mô tả một loại là u nhú nhầy trong ống (IPMN) vào năm 1982.

Phẫu thuật
Ca cắt khối tá tụy bán phần được tường thuật đầu tiên do nhà giải phẫu người Ý Alessandro Codivilla thực hiện vào năm 1898, nhưng bệnh nhân chỉ sống được 18 ngày trước khi qua đời bởi những biến chứng. Những lần phẫu thuật ban đầu là nguy hại một phần do niềm tin sai lầm rằng con người sẽ chết nếu tá tràng bị loại bỏ và trước hết là dòng chảy dịch tụy bị chặn lại. Về sau lại có suy nghĩ sai lầm khác là ống tụy có thể đơn giản được thắt lại mà không gây ảnh hưởng xấu nghiêm trọng nhưng thực tế nó rất hay rò rỉ sau đó. Vào năm 1907–1908, sau thêm một số ca mổ không thành công bởi những nhà giải phẫu khác, các nhà giải phẫu người Pháp đã nỗ lực thí nghiệm trên tử thi.

Vào năm 1912 nhà giải phẫu người Đức Walther Kausch đã lần đầu loại bỏ đồng thời những phần lớn của tá tràng và tụy ở Breslau, nay là Wrocław, Ba Lan. Các ca mổ trên chó năm 1918 đã chứng minh rằng sự sống có thể duy trì kể cả khi loại bỏ toàn bộ tá tràng thế nhưng chưa ghi nhận trường hợp nào tương tự ở người cho đến năm 1935. Khi đó, nhà giải phẫu người Mỹ Allen Oldfather Whipple đã công bố kết quả của một loạt ba ca mổ tại Bệnh viện Columbia Presbyterian ở New York. Chỉ một trong số các bệnh nhân bị cắt bỏ toàn bộ tá tràng nhưng người đó đã sống được hai năm trước khi qua đời vì ung thư di căn đến gan. Ca mổ đầu tiên là ngoài dự kiến vì ung thư chỉ được phát hiện trong phòng mổ. Thành công của Whipple đã mở ra con đường cho tương lai, song thủ thuật vẫn là khó khăn và nguy hiểm cho đến những thập kỷ gần đây.

Cuối thập niên 1930 con người khám phá ra vitamin K ngăn ngừa xuất huyết, cùng việc truyền máu có thể thực hiện hàng ngày đã cải thiện cơ hội sống sót sau phẫu thuật. Tuy nhiên đến thập niên 1970 vẫn có khoảng 25% bệnh nhân qua đời trong bệnh viện. Cùng thời gian đó, một nhóm các nhà giải phẫu người Mỹ đã trình bày rằng thủ tục này quá nguy hiểm và nên từ bỏ. Kể từ đó kết quả ở những trung tâm lớn đã cải thiện đáng kể và tỷ lệ tử vong do phẫu thuật thường là dưới 4%.

Nghiên cứu
Các nghiên cứu về ung thư tụy bao gồm về khía cạnh di truyền và phát hiện sớm, điều trị ở những giai đoạn bệnh khác nhau, các sách lược phẫu thuật, liệu pháp đích, như ức chế yếu tố tăng trưởng, liệu pháp miễn dịch, và vắc-xin.

Một câu hỏi mấu chốt là thời điểm các sự kiện trong diễn tiến của bệnh, đặc biệt là vai trò của tiểu đường, cũng như bằng cách nào và khi nào thì bệnh lây lan. Tiểu đường mới mắc có thể là dấu hiệu sớm của ung thư tụy, kiến thức này trao cơ hội chẩn đoán và ngăn chặn kịp thời nếu có thể phát triển một chiến lược tầm soát khả thi. Thử nghiệm của EUROPAC nhằm mục đích xác định tầm soát thường xuyên có phù hợp với người có tiền sử gia đình mắc bệnh hay không.

Soi ổ bụng thay thế phẫu thuật Whipple, nhất là về mặt thời gian hồi phục, đang được đánh giá. Tạo lỗ điện bất khả nghịch là một kỹ thuật cắt bỏ tương đối mới với tiềm năng đẩy lùi giai đoạn và kéo dài sự sống cho người mắc bệnh phát triển cục bộ, đặc biệt với khối u gần những mạch máu quanh tụy mà không đe dọa tổn hại mạch.

Con người vẫn đang nỗ lực tìm kiếm thuốc mới, bao gồm thuốc nhắm đến cơ chế phân tử ung thư khởi phát, tế bào gốc, và tăng sinh tế bào. Một phương pháp khác là vận dụng liệu pháp miễn dịch, như oncolytic virus. Các cơ chế vi môi trường khối u đặc trưng galectin đang được nghiên cứu.

Tham khảo

Ung thư


title: Mark Fiore (cầu thủ bóng đá)

text:
Mark Fiore (sinh ngày 18 tháng 11 năm 1969 ở Southwark, Greater London) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở Football League, ở vị trí tiền vệ.

Tham khảo

Nguồn
Mark Fiore  tại Slough Town
Thông tin tại PlayerHistory

Sinh năm 1969
Nhân vật còn sống
Người Southwark
Cầu thủ bóng đá Anh
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Wimbledon F.C.
Cầu thủ bóng đá Plymouth Argyle F.C.
Cầu thủ bóng đá Slough Town F.C.
Cầu thủ bóng đá Walton & Hersham F.C.
Cầu thủ bóng đá Chesham United F.C.
Cầu thủ bóng đá Chalfont St Peter A.F.C.
Cầu thủ bóng đá Windsor & Eton F.C.
Cầu thủ bóng đá Flackwell Heath F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League


title: Herminia alternalis

text:
Herminia alternalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Herminia


title: Reina Hispanoamericana

text:
Reina Hispanoamericana (tiếng Anh: Hispanic American Queen, tiếng Việt: Nữ hoàng người Mỹ gốc Tây Ban Nha) là một cuộc thi sắc đẹp hàng năm nhầm tôn vinh di sản, ngôn ngữ và văn hóa Tây Ban Nha. Cuộc thi được tổ chức bởi Promociones Gloria, có trụ sở tại Bolivia. Hơn 20 thí sinh tham gia hàng năm.

Cuộc thi bắt đầu vào năm 1991 với tên gọi Reina Sudamericana (Nữ hoàng Nam Mỹ), có trụ sở tại Santa Cruz de la Sierra, Bolivia. Cho đến năm 2003 cuộc thi chỉ giới hạn cho 10 quốc gia Nam Mỹ tham gia cuộc thi, sang năm 2004 thì có một số quốc gia đến từ Trung Mỹ cũng đã được tham gia cuộc thi gồm: Panama, Costa Rica,... Đến năm 2006 một số quốc gia như: Cộng hòa Dominican, Nicaragua, Puerto Rico, Bồ Đào Nha & Tây Ban Nha cũng tham gia cuộc thi. Năm 2007 Mexico, Guatemala, Honduras & Hoa Kỳ cũng được tham gia cuộc thi, cùng năm cuộc thi được đổi tên thành Reina Hispanoamericana. Sang đến năm 2008, Curaçao và Haiti cũng tham dự cuộc thi. Năm 2017 thì Philippines, Canada và Australia cũng tham dự cuộc thi.

Reina Hispanoamericana hiện tại là Arlette Rujel đến từ Peru, người đã đăng quang vào ngày 25 tháng 3 năm 2023 tại Santa Cruz, Bolivia.

Danh sách Hoa hậu và Á hậu

Số lần chiến thắng

Tham khảo

Cuộc thi sắc đẹp


title: Năng lượng điện

text:
Năng lượng điện (chữ Anh: electrical energy), gọi tắt điện năng, là chỉ năng lực sử dụng điện nhằm mục đích sinh công bằng mọi hình thức. Điện năng không những là hình thái nguồn năng lượng kinh tế, thực dụng, sạch sẽ, hơn nữa dễ dàng kiểm soát và chuyển đổi, lại còn là một sản phẩm đặc thù do bộ, ban, ngành điện lực cung cấp cho các hộ gia đình sử dụng điện lực, và do ba bên phát - cấp - dùng cùng nhau bảo chứng chất lượng (nó có sẵn một số đặc trưng của sản phẩm đồng dạng, thí dụ như có thể được đo lường, dự kế, bảo chứng hoặc cải thiện).

Điện năng được ứng dụng rộng khắp ở các lĩnh vực như động lực, chiếu sáng, hoá học, dệt may, thông tin, phát thanh,... là động lực chủ yếu để cho khoa học - công nghệ phát triển và kinh tế nhân dân nhảy vọt. Điện năng đóng vai trò trọng đại trong đời sống của chúng ta.

Lợi dụng điện năng là dấu hiệu chủ yếu của cách mạng công nghiệp lần thứ hai, từ đó xã hội loài người bước vào thời đại điện khí. Điện năng là đại lượng vật lí biểu thị dòng điện làm ra bao nhiêu công, điện năng chỉ năng lực sử dụng điện nhằm mục đích sinh công bằng mọi hình thức (vì thế có lúc cũng gọi là công điện - electric work).

Chủng loại
Điện năng chia làm điện năng dòng một chiều, điện năng dòng xoay chiều, điện năng tần số cao, điện năng tần số trung, điện năng tần số thấp,... Những loại điện năng này đều có thể chuyển đổi qua lại lẫn nhau.

Chuyển đổi năng lượng
Điện năng sử dụng trong sinh hoạt thường ngày, chủ yếu đến từ chuyển đổi năng lượng hình thức khác, bao gồm thủy năng (phát điện dựa vào sức nước chảy), nhiệt năng (phát điện dựa vào sức lửa đốt), năng lượng kết hợp hạt nhân (điện hạt nhân), phong năng (phát điện dựa vào sức gió thổi), hoá năng (pin) và quang năng (pin Mặt Trời).

Điện năng cũng được chuyển đổi thành hình thức năng lượng khác cần thiết, thí dụ như nhiệt năng, quang năng, động năng,...

Điện năng có thể thực hiện truyền tải với khoảng cách xa, bằng hình thức hữu tuyến hoặc vô tuyến.

Đơn vị
Đơn vị của điện năng là kilôwat giờ, kí hiệu là kW·h hoặc kWh. Trong vật lí học, đơn vị năng lượng hay dùng hơn là Joule, gọi tắt Jun, kí hiệu là J.

Quan hệ của chúng nó là: .

Công thức điện năng: .

Căn cứ định luật Ohm , có thể tiến một bước suy ra:

Chất lượng
Chất lượng điện năng là chất lượng của năng lượng điện trong hệ thống điện lực, định nghĩa của nó là: khái niệm của chất lượng điện năng đúng tiêu chuẩn đã quy định là chỉ điện lực cung cấp cho thiết bị nhạy cảm và hệ thống nối đất của thiết bị là thích hợp ngang nhau, nhất loạt đồng đều. Điện năng lí tưởng cho thiết bị đó làm việc bình thường cần phải là sóng sin đối xứng hoàn toàn. Một số nhân tố sẽ khiến cho hình sóng lệch khỏi sóng sin đối xứng, do đó ngay lập tức sản sinh vấn đề chất lượng điện năng. Một mặt chúng ta nghiên cứu tồn tại những nhân tố ảnh hưởng nào sẽ dẫn đến vấn đề chất lượng điện năng, một mặt khác chúng ta nghiên cứu làm thế nào loại bỏ những nhân tố này, từ đó khiến cho điện năng tiếp cận sóng sin ở mức độ lớn nhất.

Hàm nghĩa chữ "power" (điện lực, công suất điện,...) trong kĩ thuật điện là chỉ tốc độ truyền tải điện năng, nó tỉ lệ thuận với tích số của điện áp và dòng điện, vì nguyên do đó không thể định nghĩa khái niệm chất lượng của đại lượng vật lí này. Trên thực tế, hệ thống cấp điện chỉ đạt tới kiểm soát độ cao thấp của điện áp, không thể kiểm soát một phụ tải nào đó hấp thu bao nhiêu dòng điện, do đó đại đa số tình huống là thảo luận vấn đề chất lượng của điện áp. Tất nhiên, hệ thống lúc vận hành thực tế, giữa điện áp và dòng điện luôn luôn tồn tại mối quan hệ chặt chẽ, không thể chia cắt, mặc dù máy phát điện đã cung cấp điện áp gần như hình sin thuần tuý, nhưng dòng điện thông qua trở kháng hệ thống có thể hình thành nhiễu loạn điện áp lên tiếp điểm chung (PCC) cho nên khiến nó thay đổi, thí dụ như:

 Dòng điện ngắn mạch có thể phát sinh sụt rớt điện áp hoặc tiêu trừ hoàn toàn;
 Dòng điện sấm và sét đổ vào hệ thống phát sinh điện áp xung đột, hình thành mạng phóng điện ven rìa lớp cách điện thường xuyên, còn có thể dẫn đến phát sinh hiện tượng khác như chướng ngại ngắn mạch điện lực (short circuit fault);
 Dòng điện dị biến do sóng hài đổ vào lúc chảy qua trở kháng hệ thống cũng khiến cho điện áp ở thanh nối điện phát sinh dị biến, hộ người dùng sử dụng điện lực khác trên thanh nối điện đó sẽ chịu điện áp sóng không sin.

Thông qua phân tích và thảo luận trên đây, chúng ta biết rằng việc nghiên cứu vấn chất lượng điện năng là do nhu cầu sản xuất của khu công nghiệp, hộ người dùng sử dụng điện lực thúc đẩy, nên tiêu chuẩn đánh giá, khảo lượng của khu công nghiệp, hộ người dùng cần phải chiếm lấy vị trí ưu tiên.

Tham khảo

Điện học
Năng lượng
Nguồn năng lượng
Dạng năng lượng


title: Aplocera annexata

text:
Aplocera annexata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Aplocera


title: Janet Mills

text:
Janet Trafton Mills (hay Janet T. Mills, sinh ngày 30 tháng 12 năm 1947) là một luật gia, chính trị gia người Mỹ. Bà hiện là Thống đốc thứ 75 của tiểu bang Maine kể từ tháng 1 năm 2019. Bà nguyên là Tổng Chưởng lý Maine trong hai nhiệm kỳ 2009 – 2011, 2013 – 201, là người phụ nữ đầu tiên của Maine giữ chức vụ này. Trước đó, bà phục vụ trong Hạ viện Maine, đại diện cho các thị trấn Farmington và Industry. Năm 2018, bà trở thành ứng viên của Đảng Dân chủ trong tổng tuyển cử toàn tiểu bang và đã giành chiến thắng, đánh bại Shawn Moody của Đảng Cộng hòa và chính trị gia độc lập Terry Hayes. Vào ngày 02 tháng 1 năm 2019, bà trở thành nữ Thống đốc đầu tiên của Maine.

Janet Mills là Đảng viên Đảng Dân chủ, học vị Cử nhân Nghệ thuật, Tiến sĩ Luật, chính trị gia tự do. Bà là người lãnh đạo Maine chống Đại dịch COVID-19 từ năm 2020 trong nhiệm kỳ của mình, thực hiện các chính sách thuộc phe Dân chủ về sức khỏe và người lao động, bảo vệ môi trường.

Xuất thân và giáo dục
Janet Mills sinh ra ở thị trấn Farmington, quận Quận Franklin, tiểu bang Maine, Hoa Kỳ, là con gái của Katherine Louise (Coffin) và Sumner Peter Mills Jr. Mẹ của bà là một giáo viên, và bố là một luật gia, từng là Luật sư liên bang Hoa Kỳ cho Maine vào những năm 1950. Bà tốt nghiệp trường Trung học Farmington năm 1965. Khi còn là một thiếu niên, bà đã phải nằm liệt giường gần một năm trong tình trạng bó bột toàn thân do chứng vẹo cột sống nghiêm trọng, được phẫu thuật chỉnh sửa trong những năm đó. Sau đó, bà đã theo học một thời gian ngắn tại Trường Colby trước khi chuyển đến San Francisco, California, nơi bà làm việc trợ lý điều dưỡng trong một bệnh viện tâm thần. Vài năm sau, bà ghi danh vào Đại học Massachusetts Boston (UMass), chuyển từ miền Tây sang theo học ở Đông Bắc, tốt nghiệp Cử nhân Nghệ thuật vào năm 1970. Trong những năm tại UMass, bà đã đi du lịch qua Tây Âu và thông thạo tiếng Pháp. Năm 1973, bà bắt đầu theo học Trường Luật của Đại học Maine, đến năm 1974, bà tham gia thực tập sinh mùa hè tại thủ đô Washington, D.C. cho Luật sư dân quyền Charles Morgan Jr. của Liên minh Tự do Dân sự Hoa Kỳ. Năm 1976, bà trở thành Tiến sĩ Luật và cấp giấy phép hành nghề.

Sau khi hoàn tất giáo dục, Janet Mills là nữ Công tố viên Hình sự đầu tiên của Maine và là trợ lý Tổng Chưởng lý từ năm 1976 đến năm 1980, truy tố các vụ giết người và các tội lớn khác. Năm 1980, bà được bầu làm Luật sư cấp quận của các quận Androscoggin, Franklin và Oxford, một vị trí mà bà đã được bầu lại ba lần. Bà là nữ Luật sư cấp quận đầu tiên ở New England. Năm 1994, bà là ứng cử viên không thành công cho Quốc hội Hoa Kỳ trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ để thay thế nữ dân biểu Đảng Cộng hòa Olympia Snowe. Bà đứng thứ ba, thua John Baldacci. Thời kỳ này, bà là đồng sáng lập tổ chức hoạt động hành lang phái nữ Maine Women's Lobby và được bầu vào Ban Giám đốc năm 1998. Năm 2002, bà được bầu vào Hạ viện Maine với tư cách là Đảng viên Dân chủ. Ở đó, bà phục vụ trong các Ủy ban Tư pháp, Tư pháp hình sự và Phân bổ ngân sách.

Tổng Chưởng lý Maine

Tháng 12 năm 2008, sau khi Janet Mills được bầu vào nhiệm kỳ thứ tư của mình, thì Cơ quan lập pháp Lưỡng viện Maine khai mạc cuộc bầu chọn Tổng Chưởng lý.  Bà được bầu chọn làm Tổng Chưởng lý thứ 55 của Maine vào ngày 06 tháng 1 năm 2009. Khi Đảng Cộng hòa giành được quyền kiểm soát Cơ quan Lập pháp Maine vào năm 2010, Janet Mills, một Đảng viên Dân chủ, đã không được bầu lại. Đến tháng 1 năm 2011, bà được bầu làm Phó Chủ tịch của Đảng Dân chủ Maine, gia nhập công ty luật Preti Flaherty vào tháng 2 năm 2011 với tư cách là luật sư của nhóm tranh tụng tại văn phòng Augusta, Maine. Sau khi Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Cơ quan Lập pháp trong cuộc bầu cử năm 2012, bà lại được chọn làm Tổng Chưởng lý, từ chức Phó Chủ tịch Đảng Dân chủ Maine, tuyên thệ nhậm chức vào ngày 07 tháng 1 năm 2013. Những năm tiếp theo, bà được bầu lại vào ngày 03 tháng 12 năm 2014, bất chấp Thượng viện Maine nằm dưới sự kiểm soát của Đảng Cộng hòa.

Thời gian này, Thống đốc Maine là Paul LePage thuộc phe Cộng hòa đã phản đối việc bà trở thành Tổng Chưởng lý do có nhiều tranh chấp giữa họ về tính hợp pháp của một số chính sách của Thống đốc. Vào ngày 28 tháng 1 năm 2015, Thống đốc đã yêu cầu ý kiến của Tòa án Tư pháp Tối cao Maine về việc liệu Văn phòng Thống đốc có cần sự cho phép của Văn phòng Tổng chưởng lý để giữ luật sư bên ngoài khi Tổng Chưởng lý từ chối đại diện cho bang trong một vấn đề pháp lý hay không. Thống đốc Paul LePage đã yêu cầu như vậy sau khi Janet Mills hai lần từ chối đại diện cho ông trong các vấn đề mà bà xác định là có ít giá trị pháp lý, mặc dù bà đã chấp thuận yêu cầu của ông đối với luật sư bên ngoài. Vào ngày 01 tháng 5 năm 2017, Thống đốc đã khởi kiện bà, khẳng định rằng bà đã lạm dụng quyền hạn của mình bằng cách từ chối đại diện cho cơ quan tiểu bang trong các vấn đề pháp lý hoặc có quan điểm pháp lý trái ngược với Chính quyền của Paul LePage.

Thống đốc Maine

Tranh cử
Vào ngày 10 tháng 7 năm 2017, Janet Mills thông báo rằng bà sẽ tìm kiếm sự đề cử của Đảng Dân chủ cho chức Thống đốc Maine vào năm 2018. Là một trong số các ứng cử viên trong vòng sơ bộ, bà đã giành được đề cử vào tháng 6, về nhất sau bốn vòng bỏ phiếu lựa chọn theo thứ hạng. Trong cuộc tổng tuyển cử, bà phải đối mặt với doanh nhân Đảng Cộng hòa Shawn Moody; ứng viên độc lập, Bộ trưởng Ngân khố Maine Terry Hayes. Được mọi tờ báo lớn ở Maine tán thành và nhờ lượng quảng cáo lớn mua được từ các ủy ban hành động chính trị của Đảng Dân chủ, bà đã thắng cử với tỷ lệ 50,9–43,2% trước Shawn Moody. Bà trở thành nữ Thống đốc đầu tiên của Maine, ứng cử viên Thống đốc bang Maine đầu tiên được bầu với ít nhất 50% phiếu bầu kể từ Angus King năm 1998 và là người đầu tiên giành được ít nhất 50% phiếu bầu cho nhiệm kỳ đầu tiên kể từ Kenneth M. Curtis vào năm 1966. Bà đã nhận được hơn 320.000 phiếu bầu, nhiều hơn bất kỳ Thống đốc nào trong lịch sử của bang.

Bên cạnh đó, chiến dịch của bà được hỗ trợ một phần bởi một siêu PAC của Đảng Dân chủ đã tài trợ cho các quảng cáo theo chủ đề Maine nhằm thu hút các cử tri trẻ tuổi trên mạng xã hội. Chi phí chi trả trung bình là 15 USD cho mỗi phiếu bầu, với tổng số tiền là 10,7 triệu USD. Tuy nhiên, những con số này ít hơn so với cuộc đua vào Hạ viện Quốc hội tại Khu bầu cử thứ hai cùng năm, trong đó ứng viên Đảng viên Dân chủ Jared Golden chi 131 USD cho mỗi phiếu bầu và ứng viên Đảng Cộng hòa Bruce Poliquin chi 95 USD mỗi phiếu.

Nhiệm kỳ

Trong nhiệm kỳ của mình, một trong những hành động đầu tiên của Janet Mills với tư cách Thống đốc là ký một lệnh hành pháp để thực hiện việc mở rộng chương trình Medicaid của Maine theo yêu cầu của cuộc trưng cầu dân ý năm 2017, điều mà Thống đốc phe Cộng hòa Paul LePage nhiệm kỳ trước đã từ chối thực hiện. Điều này đã hoàn thành một cam kết chiến dịch lớn. Bà cũng từ bỏ các yêu cầu công việc đối với Medicaid mà Paul LePage đã yêu cầu vào cuối nhiệm kỳ của mình và điều đó đã được Chính quyền Trump chấp thuận. Bà cho biết các yêu cầu công việc khiến nhiều người Maine không có bảo hiểm, không cải thiện sự tham gia của họ vào lực lượng lao động. Sau đó, bà đã khôi phục lại truyền thống của các Thống đốc bang Maine đó là tham dự các sự kiện kỷ niệm Ngày Martin Luther King ở Portland từ năm 2019.

Vào tháng 9 năm 2019, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã đề nghị Janet Mills phát biểu tại Đại hội đồng về biến đổi khí hậu. Bà nói với các nhà lãnh đạo thế giới tại Liên Hợp Quốc rằng bà có dự định làm cho Maine trở nên trung hòa carbon vào năm 2045. Bà là Thống đốc Maine đương nhiệm đầu tiên phát biểu trước Đại hội đồng. Vào ngày 15 tháng 5 năm 2021, Janet Mills đã gia hạn tình trạng khẩn cấp dân sự Covid-19 đến hết ngày 13 tháng 6 năm 2021. Đây là lần thứ 15 bà làm điều này kể từ khi đại dịch Covid-19 bắt đầu.

Lịch sử tranh cử
Tính đến 2021, Janet Mills tham gia một kỳ tổng tuyển cử Thống đốc Maine năm 2018 và chiến thắng.

Đời tư
Năm 1985, Janet Mills kết hôn với nhà phát triển bất động sản Stanley Kuklinski, họ có năm con gái riêng, ba cháu trai, hai cháu gái. Stanley Kuklinski qua đời do ảnh hưởng của một cơn đột quỵ vào ngày 24 tháng 9 năm 2014. Bà là em gái của Peter Mills, một cựu Thượng nghị sĩ Maine thuộc phe Cộng hòa và là ứng cử viên Thống đốc Maine từ Đảng Cộng hòa vào năm 2006 và 2010.

Xem thêm

 Đại dịch COVID-19 tại Hoa Kỳ
 Thống đốc Maine

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

 Website Chính phủ Maine.
 Website Thống đốc Janet T. Mills.
 Janet Mills tại Website Tổ chức Thống đốc Quốc gia.

Nhân vật còn sống
Chính khách Mỹ
Chính khách Mỹ thế kỷ 21
Sinh năm 1947
Thống đốc Maine


title: Guerbet

text:
Guerbet là một công ty dược phẩm rất nổi tiếng trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh chuyên sản xuất các loại thuốc cản quang và cản từ, tên công ty được đặt tên theo nhà bác học người Pháp Marcel Guerbet (1861–1938), người đã phát minh ra Lipiodol vào năm 1901 và con trai ông André Guerbert đã thành lập ra công ty này vào năm 1926.

Dược phẩm
Các dược phẩm chính của công ty này:
 Dotarem (Gadoteric acid) - đây là một thuốc cản từ nổi tiếng được hơn 68 quốc gia trên toàn thế giới sử dụng. Hàng ngày có hơn 1 triệu lọ thuốc được sử dụng để chụp cộng hưởng từ Dotarem. Xuất hiện tại thị trường y khoa Pháp vào năm 1989.
 Xenetix (Iobitridol) - Là một thuốc cản quang nổi tiếng. Xuất hiện tại thị trường y khoa Pháp vào năm 1994. Thuốc này được dùng để dùng trong Xquang, chụp cắt lớp vi tính Xenetix, hàng ngày có hơn 10 triệu lo thuốc được sử dụng. Đây là thuốc phổ biến nhất trong lĩnh vực cản quang.
 Lipiodol (Iodinated ethyl esters of fatty acids of poppyseed oil) - đây là loại thuốc dùng trong chụp mạch can thiệp có ứng dụng trong điều trị ung thư gan bằng phương hóa tắc mạch dầu hóa (TACE). Thuốc được phát minh bởi nhà bác học Marcel Guerbet trong năm 1901, Lipiodol là thuốc cản quang ion hóa đầu tiên được sử dụng trên thế giới vào năm 1921.
 Telebrix (Ioxitalamic acid) - đây là loại thuốc chuyên biệt dùng trong chụp mạch can thiệp mạch vành mạch não, giúp các bác sĩ can thiệp mạch dễ dàng nhận định chỗ hẹp mạch máu để tiến hành xử trí cho bệnh nhân.
 FlowSens - Máy giúp định liều và bơm tự động vào người bệnh nhân.

Chú thích

Công ty Pháp


title: Amel Majri

text:
Amel Majri (sinh ngày 25 tháng 1 năm 1993) là một cầu thủ bóng đá người Pháp gốc Tunisia, hiện đang chơi ở Giải hạng nhất Pháp cho Olympique Lyon, người mà cô cũng đã chơi Champions League cùng và giành chiến thắng. Majri tự nhiên là một tiền vệ, nhưng đã chơi ở vị trí hậu vệ trái cho Lyon trong những mùa giải gần đây. Cô cũng chơi cho đội tuyển quốc gia Pháp.

Thống kê câu lạc bộ
Kể từ ngày 19 tháng 5 năm 2016

Bàn thắng quốc tế

Danh dự

Câu lạc bộ

 Lyon

 Division 1 nữ: Winner 2010-11, 2011-12, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19
 Coupe de France Féminine: Người chiến thắng 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019
 UEFA Champions League nữ: Winner 2010-11, 2011-12, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19

Đội tuyển quốc gia

 SheBelieves Cup: Người chiến thắng 2017

Cá nhân

 Cầu thủ nữ xuất sắc nhất năm của UNFP: 20151616

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Amel Majri

Cầu thủ bóng đá nữ Pháp
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Pháp
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2016
Tiền vệ bóng đá nữ
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1993


title: Ficus

text:
Ficus có thể là:

 Chi thực vật Ficus (chi Sung) thuộc họ Moraceae (họ Dâu tằm).
 Chi động vật Ficus thuộc họ Ficidae (ốc muỗng hay ốc súng).


Internazionali Femminili di Palermo 2023 (or Palermo Ladies Open) là một giải quần vợt nữ chuyên nghiệp thi đấu trên mặt sân đất nện ngoài trời. Đây là lần thứ 31 giải đấu được tổ chức và là một phần của WTA Tour 2023. Giải đấu diễn ra tại Country Time Club ở Palermo, Ý, từ ngày 17 đến ngày 23 tháng 7 năm 2023.

Nội dung đơn

Hạt giống

† Bảng xếp hạng vào ngày 3 tháng 7 năm 2023

Vận động viên khác
Đặc cách:
  Fiona Ferro
  Camilla Rosatello
  Zheng Qinwen

Vượt qua vòng loại:
  Tessah Andrianjafitrimo
  Nuria Brancaccio
  Tatiana Prozorova
  Mia Ristić
  Eva Vedder
  Aurora Zantedeschi

Thua cuộc may mắn:
  Francesca Curmi
  Sofya Lansere

Rút lui
  Anna-Lena Friedsam → thay thế bởi  Francesca Curmi
  Elizabeth Mandlik → thay thế bởi  Sofya Lansere
  Alycia Parks → thay thế bởi  Viktorija Golubic
  Elina Svitolina → thay thế bởi  Dayana Yastremska
  Ajla Tomljanović → thay thế bởi  Erika Andreeva

Nội dung đôi

Hạt giống

† Bảng xếp hạng vào ngày 3 tháng 7 năm 2023

Rút lui
  Anna-Lena Friedsam /  Arantxa Rus → thay thế bởi  Nigina Abduraimova /  Sofya Lansere
  Ankita Raina /  Prarthana Thombare → thay thế bởi  Sara Errani /  Jasmine Paolini

Nhà vô địch

Đơn

  Zheng Qinwen đánh bại  Jasmine Paolini, 6–4, 1–6, 6–1

Đôi

  Yana Sizikova /  Kimberley Zimmermann đánh bại  Angelica Moratelli /  Camilla Rosatello, 6–2, 6–4

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức

Internazionali Femminili di Palermo
Internazionali Femminili di Palermo
Thể thao nữ Ý năm 2023
Quần vợt Ý năm 2023


title: Valentina Monetta

text:
Valentina Monetta (sinh ngày 1 tháng 3 năm1975) là một ca sĩ người San Marino.

Tham khảo

Sinh năm 1975
Ca sĩ pop San Marino
Ca sĩ tiếng Ý
Nhân vật còn sống
Người tham gia Eurovision Song Contest 2012
Người tham gia Eurovision Song Contest 2013
Người tham gia Eurovision Song Contest 2014
Người tham gia Eurovision Song Contest 2017
Người tham gia Eurovision Song Contest của San Marino
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Nữ ca sĩ San Marino