title: Tôn Nghiệp Lễ

text:
Tôn Nghiệp Lễ (tiếng Trung giản thể: 孙业礼, bính âm Hán ngữ: Sūn Yèlǐ, sinh ngày 9 tháng 12 năm 1964, người Hán) là biên tập viên, nhà sử học, chính trị gia nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông hiện là Phó Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ nhiệm Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện, Ủy viên Thường vụ Ủy ban Toàn quốc Chính hiệp Trung Quốc. Ông từng là Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Văn hiến và Lịch sử Đảng; Phó Chủ nhiệm Văn phòng nghiên cứu Văn hiến Trung ương.

Tôn Nghiệp Lễ là đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc, học vị Thạc sĩ Lịch sử học, chức danh Nghiên cứu viên. Ông có hơn 30 năm nghiên cứu văn hiến và lịch sử Đảng, lịch sử Trung Quốc cùng đường lối, chính sách Đảng Cộng sản.

Xuất thân và giáo dục
Tôn Nghiệp Lễ sinh vào ngày 9 tháng 12 năm 1964 tại huyện An Khâu, nay là thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Duy Phường, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông lớn lên và tốt nghiệp cao trung ở An Khâu, thi cao khảo và đỗ Đại học Bắc Kinh vào năm 1981, nhập học hệ lịch sử học và tốt nghiệp Cử nhân Lịch sử vào năm 1985. Sau đó, ông thi đỗ chương trình nghiên cứu sinh thạc sĩ ngành lịch sử của Bắc Đại, bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ đề tài "Kinh nghiệm Diên An và sự phát triển của sản xuất nông nghiệp Trung Quốc trong những năm 1950", nhận bằng Thạc sĩ Lịch sử học năm 1988. Ông được kết nạp Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Bắc Đại trong những năm học này.

Sự nghiệp
Tháng 7 năm 1988, sau 7 năm học ở Bắc Đại, Tôn Nghiệp Lễ được nhận vào Văn phòng nghiên cứu Văn hiến Trung ương thuộc Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông công tác ở đây trong thời gian dài, là biên tập viên trường kỳ cho tạp chí Văn hiến Đảng, rồi dần dần là Phó Tổng thư ký kiêm Chủ biên tạp chí, giữ vị trí Ủy viên Văn phòng, Chủ nhiệm Bộ phận nghiên cứu và biên tập thứ 5 rồi là thứ 6 của Văn phòng Văn hiến. Trong thời gian này, ông tiến hành nghiên cứu và đăng tải nhiều công trình khoa học, báo chí tập trung vào vấn đề tư tưởng của các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước, lịch sử Đảng và lịch sử Trung Quốc hiện đại, được phong chức danh Nghiên cứu viên – bậc cao nhất của khoa học Trung Quốc. Tháng 2 năm 2014, ông được bổ nhiệm làm Phó Chủ nhiệm Văn phòng nghiên cứu Văn hiến Trung ương, cấp phó bộ trưởng, đến tháng 3 năm 2018 khi văn phòng này cùng Văn phòng nghiên cứu Lịch sử Đảng và Cục Biên dịch được tổ hợp thành Viện nghiên cứu Văn hiến và Lịch sử Đảng thì ông được điều tới nhậm chức Phó Viện trưởng.

Tháng 1 năm 2021, sau hơn 30 năm công tác ở cơ quan nghiên cứu văn hiến và lịch sử, Tôn Nghiệp Lễ được điều tới Bộ Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhậm chức Phó Bộ trưởng. Cuối năm 2022, ông tham gia Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XX từ đoàn đại biểu khối cơ quan trung ương Đảng và Nhà nước. Trong quá trình bầu cử tại đại hội, ông được phân công làm người phát ngôn thông tin đại hội. Ngày 17 tháng 1 năm 2023, ông được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện, cấp bộ trưởng, kế nhiệm Từ Lân, đồng thời được bầu làm Ủy viên Thường vụ Ủy ban Toàn quốc Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc.

Tác phẩm

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Bí thư Tỉnh ủy (Trung Quốc)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tôn Nghiệp Lễ, Mạng Kinh tế nhân dân.

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1964
Người Hán
Người Sơn Đông
Cựu sinh viên Đại học Bắc Kinh
Chủ nhiệm Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện
Đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc


title: Paralobophora ustata

text:
Paralobophora ustata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Paralobophora


title: Breakthrough Listen

text:
Breakthrough Listen là một dự án để tìm kiếm trí thông minh ngoài Trái Đất  trong Vũ trụ. Với 100 triệu đô la tài trợ và hàng ngàn giờ dành cho kính viễn vọng dành riêng cho các cơ sở hiện đại, đây là cuộc tìm kiếm toàn diện nhất về thông tin liên lạc của người ngoài hành tinh cho đến nay. Dự án bắt đầu vào tháng 1 năm 2016, và dự kiến sẽ tiếp tục trong 10 năm. Nó là một phần của chương trình Sáng kiến Đột phá của Yuri Milner. Chương trình khoa học cho Đột phá Nghe có trụ sở tại Trung tâm Nghiên cứu Berkeley SETI, đặt tại Khoa Thiên văn học  tại Đại học California, Berkeley.

Dự án sử dụng các quan sát sóng vô tuyến từ Đài thiên văn Green Bank và Đài quan sát Parkes, và quan sát ánh sáng có thể nhìn thấy từ Công cụ tìm kiếm hành tinh tự động. Mục tiêu của dự án bao gồm một triệu ngôi sao gần đó và trung tâm của 100 thiên hà. Tất cả dữ liệu được tạo từ dự án đều có sẵn cho công chúng và SETI @ Home được sử dụng cho một số phân tích dữ liệu. Kết quả đầu tiên được công bố vào tháng 4 năm 2017, với các cập nhật tiếp theo dự kiến cứ sau 6 tháng.

Tổng quan
Dự án nhằm mục đích khám phá các dấu hiệu của các nền văn minh ngoài Trái Đất bằng cách tìm kiếm các ngôi sao và thiên hà để tìm tín hiệu vô tuyến và truyền laser. Việc tìm kiếm tín hiệu vô tuyến được thực hiện trên Kính viễn vọng Ngân hàng Xanh ở Bắc bán cầu và Kính thiên văn Parkes ở Nam bán cầu. Kính thiên văn Green Bank là kính viễn vọng vô tuyến có thể điều khiển lớn nhất thế giới và Kính thiên văn Parkes là kính viễn vọng lớn thứ hai ở Nam bán cầu.

Cùng với nhau, các kính viễn vọng vô tuyến sẽ bao phủ bầu trời gấp mười lần so với các tìm kiếm trước đó và quét toàn bộ từ 1 đến 10   Phạm vi GHz, cái gọi là "vùng yên tĩnh" trong phổ nơi sóng vô tuyến không bị che khuất bởi các nguồn vũ trụ hoặc bầu khí quyển của Trái Đất.

Tham khảo


title: Noctua sarmata

text:
Noctua sarmata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Noctua


title: Biệt đội chuột lang

text:
Biệt đội chuột lang (tiếng Anh: G-Force) là một bộ phim hài phiêu lưu dành cho trẻ em do hãng Walt Disney Pictures và Jerry Bruckheimer Films sản xuất. Do Cormac Wibberley và Marianne Wibberley viết kịch bản cùng Hoyt Yeatman đạo diễn, đây là phim đầu tay của đạo diễn Hoyt Yeatman, người từng làm việc trong khu vực hiệu ứng hình ảnh. Phim được công chiếu tại Hoa Kỳ ngày 24 tháng 6 năm 2009. Đây còn là phim 3D đầu tiên của Jerry Bruckheimer. Phim có sự góp mặt của Zach Galifianakis, Bill Nighy, và Will Arnett cùng giọng lồng tiếng của Sam Rockwell, Tracy Morgan, Penélope Cruz,Nicolas Cage, Steve Buscemi và Jon Favreau. Phim nhận nhiều đánh giá tiêu cực về phần nội dung và phát triển nhân vật, nhưng được khen ngợi về khoản hành động, thu về 292.8 triệu $ so với kinh phí 150 triệu $. Phim khởi chiếu tại Việt Nam ngày 18 tháng 9 năm 2009.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 2009
Phim tiếng Anh
Phim 3D thập niên 2000
Phim Mỹ
Phim 3D Mỹ
Phim đạo diễn đầu tay
Phim của Walt Disney Pictures
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim đôi bạn Mỹ
Phim do Jerry Bruckheimer sản xuất


title: SpaceX Kestrel

text:
SpaceX Kestrel là một động cơ tên lửa áp suất LOX/RP-1 . Động cơ Kestrel được phát triển vào những năm 2000 bởi SpaceX với mục đích sử dụng ở tầng trên trên tên lửa Falcon. Kestrel đã ngừng sản xuất; chuyến bay cuối cùng của Falcon 1 là vào năm 2009.

Kestrel được thiết kế cùng kiến trúc, kim phun như động cơ SpaceX Merlin, nhưng không có vòi phun tăng áp mà chỉ sử dụng áp lực thùng chứa nhiên liệu.

Kestrel được làm mát trong buồng đốt và cổ động cơ, và làm lạnh trong vòi phun, được chế tạo từ hợp kim niobi cường độ cao - là kim loại có khả năng chống nứt rất cao so với cacbon tăng cường. Theo SpaceX, tác động từ các mảnh vỡ quỹ đạo hoặc trong quá trình phân tách giai đoạn có thể làm hỏng lớp vỏ kim loại nhưng không ảnh hưởng nhiều đến hiệu suất của động cơ. Hiệu suất tạo áp Heli về cơ bản được gia tăng thông qua bộ trao đổi nhiệt làm bằng chất liệu titan.

Bộ điều khiển lực đẩy vectơ được cung cấp năng lượng bởi bộ truyền điện trên vòm động cơ cho quá trình đánh lửa và tái kích hoạt. Kiểm soát quay (và kiểm soát hướng trong giai đoạn hạ cánh) được cung cấp bởi bộ đẩy khí heli.

Hệ thống đánh lửa pyrophoric TEA - TEB được sử dụng để cung cấp khả năng khởi động lại nhiều lần. Trong một nhiệm vụ đa dạng, thiết kế này sẽ cho phép tên lửa đánh lửa ở các độ cao và độ nghiêng khác nhau.

Kestrel 2
Động cơ Kestrel được SpaceX cải tiến, gọi là Kestrel 2.

Thiết kế động cơ vẫn sử dụng áp suất từ bồn chứa nhiên liệu, và được sử dụng trên giai đoạn hai của tên lửa mới được thiết kế. Sử dụng hợp kim nhôm-liti 2195, thay vì nhôm 2014 được sử dụng trong giai đoạn hai của Falcon 1. Các thay đổi về động cơ bao gồm kiểm soát dung sai chặt chẽ hơn nhằm cải thiện tính nhất quán của động cơ, xung lực đẩy cao hơn và trọng lượng nhẹ hơn. Kestrel 2 đã không còn phát triển nữa sau khi Falcon 1 thay thế bằng tên lửa Falcon 9 v1.0 lớn hơn, sử dụng động cơ Merlin 1C cải tiến.

Xem thêm

 SpaceX.
 Falcon 1.
 SpaceX Merlin.
 SpaceX Raptor.

Tham khảo

Tên lửa
Tên lửa đẩy
Hệ thống tên lửa đẩy dùng một lần


title: 2022 tại Việt Nam

text:
Dưới đây là sự kiện trong năm tại Việt Nam 2022.

Đương nhiệm

Sự kiện

Diễn ra trong năm
 Đợt sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính tại Việt Nam 2022–2025
 Đại dịch COVID-19 tại Việt Nam (dòng thời gian năm 2022)
 Giải bóng đá Vô địch Quốc gia 2022
 Giải bóng đá Hạng Nhất Quốc gia 2022
 Giải bóng đá Cúp Quốc gia 2022
 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022
 Hoa hậu Thế giới Việt Nam 2022

Tháng 1
13 tháng 1: Chính thức khánh thành tuyến đường sắt trên cao Cát Linh – Hà Đông, sau hơn 10 năm xây dựng và hơn 2 tháng vận hành thử.
18 tháng 1: Việt Nam phát hiện 3 ca nhiễm biến thể Omicron SARS-CoV-2 trong cộng đồng đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh.
26 tháng 1: Hà Nội công bố ca nhiễm biến thể Omicron trong cộng đồng đầu tiên.

Tháng 2
26 tháng 2: Một vụ lật thuyền xảy ra ngoài khơi biển Cửa Đại, Hội An, Quảng Nam khiến ít nhất 17 người thiệt mạng.

Tháng 3
 15 tháng 3: Việt Nam chính thức mở cửa lại hoạt động du lịch sau thời gian đóng cửa vì đại dịch COVID-19.
 24 tháng 3: Nữ doanh nhân Nguyễn Phương Hằng bị bắt với tội danh "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân".

Tháng 4
7 tháng 4: Đại dịch COVID-19 tại Việt Nam: Việt Nam vượt 10 triệu ca mắc COVID-19.
13 tháng 4: Hà Nội trở thành địa phương cuối cùng trên cả nước cho phép các trường mầm non hoạt động trở lại sau gần 1 năm phải đóng cửa để phòng chống đại dịch COVID-19.

Tháng 5
 12 tháng 5 – 23 tháng 5: Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2021 được tổ chức.

Tháng 6
3 tháng 6: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố lưu hành vaccine thương mại dịch tả lợn châu Phi.
6 tháng 6: Bộ trưởng Bộ Y Tế Nguyễn Thanh Long và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Chu Ngọc Anh bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam.
7 tháng 6: Cách chức và bắt giữ Bộ trưởng Bộ Y Tế Nguyễn Thanh Long liên quan "đại án tham nhũng" Việt Á.
23 tháng 6: Xe container tông sập một tiệm vàng ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 7
21 tháng 7: Vụ Chiếc xe Ferrari 488 gặp nạn ở Hà Nội.
22 tháng 7: Mì ăn liền ở Việt Nam bị EU cảnh báo chứa Ethylen oxide vượt ngưỡng.

Tháng 8
1 tháng 8: Mạng xã hội lớn nhất Việt Nam Zalo chính thức thu phí người dùng và bắt đầu hạn chế một số tính năng của người dùng phổ thông. Ngay lập tức người dùng kêu gọi đánh giá 1 sao, doạ xoá ứng dụng.
30 tháng 8:
Vụ va chạm liên hoàn giữa 5 ôtô trên cao tốc TP Hồ Chí Minh - Trung Lương khiến giao thông ùn tắc nghiêm trọng hàng cây số.
31 tháng 8:
Nhạc sĩ Hồ Hoài Anh bị Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam kỷ luật cảnh cáo với lý do: "Tự ý ra nước ngoài từ ngày 17 tháng 6 đến 6 tháng 8, mà không xin phép và để phát sinh sự việc gây xôn xao dư luận".
Toà án nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên án phạt 10 bị cáo trong vụ tàng trữ, mua bán, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy ngay tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 (trong đó có hai bản án tử hình).

Tháng 9
1 tháng 9:
Tuyến cao tốc Vân Đồn - Móng Cái chính thức đưa vào hoạt động sau hơn 2 năm thi công, rút ngắn hành trình từ Móng Cái đến Hà Nội còn 3 giờ.
Thành phố Huế chính thức khai trương xe buýt hai tầng
Sau khi va chạm với tàu Tiến Đạt 19 trên khu vực sông Soài Rạp, Thành phố Hồ Chí Minh, tàu LA 06775 đã bị lật úp, tất cả các thuyền viên trên tàu đều đã thoát nạn.
6 tháng 9: Cháy lớn quán karaoke ở Bình Dương khiến 33 người chết.
9 tháng 9: Công an Thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam đối với Phan Sơn Tùng (38 tuổi, thường trú tại Phường Mộ Lao, Quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội) để làm rõ tội “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống phá nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam", quy định tại điều 117 bộ luật Hình sự.
26 tháng 9: Bão Noru (2022): Một ngư dân của Việt Nam đã bị rơi xuống biển và mất tích trong quá trình di chuyển tàu về nơi tránh trú bão Noru.
28 tháng 9: Thủ tướng Cuba Manuel Marrero Cruz có một chuyến thăm và được nhận Huân chương Hồ Chí Minh.

Tháng 10
2 tháng 10: Chung kết Đường lên đỉnh Olympia 2022.
10 tháng 10: Ngày Chuyển đổi số quốc gia lần đầu tiên được tổ chức.
11 tháng 10: Việt Nam trúng cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2023 - 2025.
13 tháng 10: Hà Nội: tuyên án tử hình kẻ đóng đinh vào đầu bé gái 3 tuổi hồi tháng 1, đối với Nguyễn Trung Huyên (30 tuổi, trú xã Thạch Hòa, H.Thạch Thất, Hà Nội) về tội “giết người” và “cố ý gây thương tích”.
17 tháng 10: Lãnh đạo Trại giam Đại Bình (thuộc Cục C10 Bộ Công an, xã Lộc Thành, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng) cho biết đã phát lệnh truy nã toàn quốc đối Đặng Bảo Duy (tên gọi khác K’Duy, 28 tuổi, ngụ xã Phú Sơn, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng).
30 tháng 10 - 2 tháng 11: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dự kiến sẽ thăm chính thức nước CHND Trung Hoa.

Tháng 11
8 tháng 11 – 12 tháng 11: Liên hoan phim quốc tế Hà Nội lần thứ 6 được tổ chức.
13 tháng 11: Thủ tướng Đức Olaf Scholz sang thăm Việt Nam.
14 tháng 11 - 17 tháng 11: Thủ tướng New Zeland Jacinda Ardern sang thăm Việt Nam và viếng hoa ở lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.
16 tháng 11: Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đến thăm Thái Lan.
19 tháng 11: Tưởng niệm đồng bào, cán bộ chiến sĩ hy sinh, tử vong trong đại dịch COVID-19.

Tháng 12

4 tháng 12 – 6 tháng 12: Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đến thăm Hàn Quốc.
5 tháng 12: Kỷ niệm 30 năm quan hệ Hàn Quốc – Việt Nam, hai nước nâng cấp quan hệ song phương lên "Đối tác chiến lược toàn diện".
8 tháng 12 – 10 tháng 12: Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2022 với sự tham gia của 170 đơn vị của 30 quốc gia trên thế giới.
9 tháng 12 – 16 tháng 12: Thủ tướng Phạm Minh Chính đến thăm Luxembourg, Vương quốc Bỉ và Hà Lan.
20 tháng 12: Giải thưởng VinFuture 2022 được tổ chức tại Nhà hát Lớn, Hà Nội.
21 tháng 12:
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới sân bay Soekarno Hatta, thủ đô Jakarta, bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước Cộng hòa Indonesia.
Tuyến metro số 1 ở Thành phố Hồ Chí Minh lần đầu tiên được chạy thử nghiệm.
23 tháng 12: Cơ quan cảnh sát điều tra đã bắt giữ ông Vũ Hồng Nam, nguyên Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản vì bị nghi ngờ nhận hối lộ.
30 tháng 12:
Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh thôi giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIII.
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam thôi giữ chức Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIII.
31 tháng 12: Một bé trai 10 tuổi rơi xuống trụ bê tông sâu 35 m ở Đồng Tháp.

Mất

Tháng 1

3 tháng 1: Đặng Vũ Chính, 93, sĩ quan cao cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam
5 tháng 1: Trần Văn Phúc, 75, là một cựu huấn luyện viên bóng đá
9 tháng 1: Nguyễn Côn, 105, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ
10 tháng 1: Cao Thượng Lương, 93, sĩ quan cao cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam
22 tháng 1: Thích Nhất Hạnh, 95, thiền sư, giảng viên, nhà văn
23 tháng 1: Nguyễn Văn Hiệu, 83, giáo sư, nhà vật lý, và chính trị gia
27 tháng 1:
Bích Chiêu, 80, ca sỹ hải ngoại người Pháp gốc Việt
Nguyễn Văn Quỳ, 97, nhạc sĩ
30 tháng 1: Lê Hải Châu, 95, nhà giáo nhân dân

Tháng 2
3 tháng 2: Tường Vân, 83, diễn viên kịch nói, Nghệ sĩ Ưu tú
4 tháng 2:
Hoàng Lan, 62, diễn viên
Vũ Văn Thược, 93, Thiếu tướng
9 tháng 2:
Y Phương, 73, nhà văn
Bùi Đình Kế, 94, Đại tá, Nhà Báo
10 tháng 2: Tiến Hợi, 62, diễn viên điện ảnh
11 tháng 2: Nguyễn Tài Tuệ, 85, nhạc sĩ
12 tháng 2: Lê Gia Hội, 82-83, là một nghệ sĩ ưu tú, ca sĩ opera Việt Nam
22 tháng 2: Phạm Liêm, 93, sĩ quan
23 tháng 2: Thanh Tú, 82, nghệ sĩ cải lương
24 tháng 2: Ngọc Đáng, 70, nghệ sĩ cải lương

Tháng 3
5 tháng 3: Tuyết Mai, 96, phát thanh viên của Đài tiếng nói Việt Nam
8 tháng 3:
Văn Dung, 86, nhà báo
Vũ Ngọc Phượng, 36, đạo diễn
9 tháng 3: Phùng Văn Tửu, 86, nhà giáo
13 tháng 3: Vũ Minh, 55, đạo diễn
15 tháng 3: Văn Quang, 88, là bút hiệu của nhà văn Nguyễn Quang Tuyến
17 tháng 3: Ngọc Châu, 54, nhạc sĩ
18 tháng 3: Trần Nguyên Bình, 70, Thiếu tướng
19 tháng 3: Đỗ Xuân Công, 78, chính trị gia
20 tháng 3: Hoàng Tích Chỉ, 89, nhà biên kịch phim
21 tháng 3:
Hồng Đăng, 86, nhạc sĩ
Mạc Đình Vịnh, 95, Thiếu tướng, Bộ Quốc phòng; Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam
25 tháng 3:
Nguyễn Hữu Việt, 33, vận động viên bơi lội
Đặng Trí Dũng, 60, là một sĩ quan cấp Quân đội nhân dân Việt Nam
26 tháng 3: Lê Nam Phong, 94, một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam
29 tháng 3: Lê Hòa Bình, 51, chính trị gia
31 tháng 3:
Nguyễn Mạnh Khải, 58, Thiếu tướng Việt Nam.
Minh Trí, 77, Nghệ sĩ ưu tú và Phát thanh viên Việt Nam.

Tháng 4
2 tháng 4: Quách Thị Hồng, 101, Bà mẹ Việt Nam anh hùng Việt Nam
3 tháng 4: Lê Hoàng Sương, 77, Thiếu tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Việt Nam
4 tháng 4: Trần Nhẫn, 94, tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam.
5 tháng 4: Phạm Minh Tuyên, 72, Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Nguyên Bí Thư Tỉnh Ủy Ninh Bình
6 tháng 4: Trần Hữu Tuất, 65, sĩ quan cấp cao Quân đội nhân dân Việt Nam
24 tháng 4: Bùi Minh Thứ, 75, Thiếu tướng Việt Nam
26 tháng 4: Trần Linh, 93, Trung tướng Việt Nam

Tháng 5

4 tháng 5: Nguyễn Duy Quý, 90, Giáo sư, Viện sĩ Việt Nam
9 tháng 5: Linda Lê, 58, là nhà văn nữ người Pháp gốc Việt
10 tháng 5: Cung Tiến, 83, là một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng theo dòng nhạc tiền chiến
12 tháng 5: Trần Đĩnh, 92, là nhà báo của tờ Sự Thật từ những ngày đầu tiên của Việt Nam
15 tháng 5:
Trần Quang Tùy, 93, Thiếu tướng
Trần Đình Tấn, 89, Thiếu tướng
17 tháng 5: Vũ Hắc Bồng, 94, là nguyên Đại sứ Việt Nam tại Guinée
19 tháng 5: Hồ Ngọc Nhuận, 86–87, nhà báo
21 tháng 5: Nguyễn Hoa Thịnh, 81, Trung tướng, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Nhà giáo Nhân dân
30 tháng 5: Vũ Hải Chấn, 68, Thiếu tướng

Tháng 6
5 tháng 6: Ngô Thị Huệ, 104, phu nhân Nguyên Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh.
14 tháng 6: Giuse Nguyễn Hữu Triết, 79, là một linh mục Công giáo người Việt Nam Cộng Hòa
16 tháng 6: Đỗ Cẩu, 75, là cựu trung vệ của Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa
17 tháng 6: Lê Hùng Dũng, 68, Nguyên Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Việt Nam

Tháng 7

6 tháng 7: Trần Văn Dung, 78, Đại tá.
10 tháng 7: Nguyễn Hữu Hạ, 72, Trung tướng.
16 tháng 7: Hoàng Trọng Phiến, 88, Giáo sư.
19 tháng 7: Tô Văn Lai, 85, người sáng lập Thúy Nga Paris.
22 tháng 7: Phí Văn Hải, 90, Thiếu tướng.
23 tháng 7: Nguyễn Xuân Vinh, 92, Tư lệnh Quân chủng Không quân Việt Nam Cộng hòa.

Tháng 8

3 tháng 8, Lê Xuân Trinh, 89, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ.
16 tháng 8: Trịnh Minh Đích, 83, Thiếu tá.
18 tháng 8: Nguyễn Thiện Tơ, 101, nhạc sĩ.
19 tháng 8: Vũ Huy Lễ, 76, anh hùng trong trận Gạc Ma 1988.
29 tháng 8: Phaolô Maria Cao Đình Thuyên, 95, Giám mục.

Tháng 9
3 tháng 9: Lê Quốc Sự, 72, Trung tướng.
6 tháng 9: Sơn Cang, 74, Trung tướng.
7 tháng 9: Thẩm Thúy Hằng, 82, Nghệ sĩ Ưu tú, diễn viên.
10 tháng 9: Vinh Sử, 79, nhạc sĩ.
18 tháng 9: Đào Xuân Thu, 94, Thiếu tướng.
28 tháng 9: Nguyễn Ngọc Ký, 75, Nhà giáo.

Tháng 10

2 tháng 10: Vũ Quốc Hùng, 82, chính khách.
12 tháng 10: An Chi, 86, học giả.
21 tháng 10: Hà Văn Trọng, 84, diễn viên.
28 tháng 10: Nguyễn Diệp, 93, Thiếu tướng.

Tháng 11
8 tháng 11: Ánh Dương, 87, nhạc sĩ.
9 tháng 11: Lê Lựu, 79, nhà văn.
21 tháng 11:
Nguyễn Văn Hùng, 58, chính khách.
Trọng Bằng, 91, Nghệ sĩ nhân dân.
23 tháng 11: Đinh Tích Quân, 93, sĩ quan cao cấp.
30 tháng 11: Nguyễn Văn Nhuệ, 84, chính khánh Việt Nam Cộng hòa.

Tháng 12

 1 tháng 12: Nguyễn Thành Cung, 69, Thiếu tướng, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao.

Tham khảo

2022
2022
Châu Á năm 2022
Năm 2022 theo quốc gia


title: Habrocampulum biguttatum

text:
Habrocampulum biguttatum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Habrocampulum


title: Người Lak

text:
Người Lak (tên tự gọi: Лак hay гъази-гъумучи, Lak; tiếng Nga: Лакцы, Laktsy; số ít giống đực: Лакец, Lakets và giống cái: Лакца, Laktsa, nhưng ít dùng) là một nhóm dân tộc có vùng cư trú truyền thống gọi là Lakia bên trong Dagestan ở vùng Bắc Kavkaz. Trong lịch sử vùng Lakia nay là các quận Laksky và Kulinskiy của Dagestan.

Người Lak có dân số khoảng 200.000 người. Phần lớn người Lak sống ở Dagestan, và khoảng 10 ngàn ở các nước thuộc Liên Xô cũ như Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Azerbaijan,...

Người Lak nói tiếng Lak (tiếng Lak: лакку маз, lakːu maz), một ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Đông Bắc Kavkaz. Tiếng Lak là một trong sáu ngôn ngữ được tiêu chuẩn hóa ở nước cộng hòa tự trị Dagestan. Người Lak Dagestan hiện sử dụng một phiên bản sửa đổi của bảng chữ cái Cyrillic.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Laks. Tsibenko, Veronika, 2019. In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam, THREE. Brill Online. ISSN 1873-9830.

Nhóm sắc tộc ở Nga
Người bản địa Châu Âu
Cộng đồng người Hồi giáo Nga
Dân tộc Kavkaz
Dagestan
Nhóm sắc tộc ở Dagestan


title: Acrotomus lucidulus

text:
Acrotomus lucidulus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acrotomus


title: Eupithecia macellata

text:
Eupithecia macellata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

M


title: Melanorlopteryx costalis

text:
Melanorlopteryx costalis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Melanorlopteryx


title: Khirbet Hazur

text:
Khirbet Hazur (, còn được gọi là Hazzur hoặc Khirbat-Hazzour) là một ngôi làng Syria nằm ở phó huyện Ayn Halaqim ở huyện Masyaf, nằm ở phía tây nam của Hama. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Khirbet Hazur có dân số 479 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.

Tham khảo


title: Sorencio Juliaans

text:
Sorencio Juliaans (sinh ngày 4 tháng 3 năm 1997) là một cầu thủ bóng đá người Suriname hiện tại thi đấu cho S.V. Transvaal và Đội tuyển bóng đá quốc gia Suriname.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Caribbean football database profile

Sinh năm 1997
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Suriname
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Suriname
Cầu thủ bóng đá S.V. Transvaal


title: Correbia obtusa

text:
Correbia obtusa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Correbia


title: Mnesampela inordinata

text:
Mnesampela inordinata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Mnesampela


title: Ennomos dartfordi

text:
Ennomos dartfordi là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Ennomos


title: Hyperlopha flexuosa

text:
Hyperlopha flexuosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hyperlopha


title: Tề Thế Tông

text:
Tề Thế Tông (chữ Hán:齊世宗) là miếu hiệu của những người chưa từng làm vua nhưng được truy tôn trong lịch sử Trung Quốc sau:

Danh sách
Tiêu Trưởng Mậu, con trai của Nam Tề Vũ Đế Tiêu Trách
Cao Trừng, quyền thần nhà Đông Ngụy, người thứ 2 đặt nền móng cho chính quyền Bắc Tề

Xem thêm
Thế Tông
Chu Thế Tông
Hán Thế Tông
Lương Thế Tông
Tề Thái Tổ
Tề Thế Tổ

Miếu hiệu


title: Pseudohippopsis gracilis

text:
Pseudohippopsis gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Pseudohippopsis


title: Chất nền ngoại bào

text:
Trong sinh học tế bào, sinh học phân tử và các lĩnh vực liên quan, extracellular trong thuật ngữ extracellular matrix (gọi là cấu trúc nền ECM - hay ma trận ngoại bào) có nghĩa là "bên ngoài tế bào". Cấu trúc nền này thường nằm bên ngoài màng plasma của tế bào. Thuật ngữ này được sử dụng để phân biệt với intracellular (nội bào - bên trong tế bào).

Cấu trúc nền là một tập hợp các phân tử bên ngoài tế bào nhằm nâng đỡ các tế bào xung quanh và hỗ trợ các hoạt động sinh hóa của tế bào. Bởi vì con người là sinh vật đa bào tiến hóa độc lập thành các cơ quan khác nhau, nên mỗi cơ quan trong cơ thể của người có ECM khác nhau như cấu trúc nền của da, cấu trúc nền của xương, cấu trúc nền của cơ...

Tầm quan trọng của cấu trúc nền
Các nghiên cứu ở cấp độ sinh học phân tử cho thấy, cấu trúc nền (Extracellular Matrix- ECM) là kết cấu lớn nhất, quan trọng nhất nằm ở lớp bì của da, bao gồm các protein dạng sợi và proteoglycans. Chúng được sắp xếp, liên kết tạo thành "giá đỡ" vững chãi để nâng đỡ, giúp da đàn hồi, săn chắc, tái tạo và hàn gắn vết thương, duy trì độ ẩm, ngăn ngừa hình thành các nếp nhăn, hạn chế khô, sạm (1) (2).

Thành phần của cấu trúc nền
Các protein dạng sợi, tổng hợp từ nguyên bào sợi, gồm có:

Elastin
Giúp da co giãn, đàn hồi, không bị võng xuống, chảy sệ.

Collagen
Tạo nên sự săn chắc cho da, là nơi để các tế bào mới đến "cư ngụ", giúp nhanh lành vết thương.

Fibronectin
Đóng vai trò ổn định, gắn kết các thành phần trong cấu trúc nền như collagen, proteoglycans với tế bào. Chúng cũng giúp hàn gắn tổn thương ở các mô bằng cách gắn kết tiểu cầu trong qua trình đông máu và hỗ trợ cho việc di chuyển của tế bào trong quá trình lành thương (3)

Laminin
Tương tự như Fibronectin, có chức năng như một chất gắn kết.

Proteoglycans
Gồm các phân tử có khả năng giữ nước và dưỡng ẩm cho da.

Các yếu tố gây suy yếu cấu trúc nền

Tia UV trong ánh nắng mặt trời
Ánh nắng mặt trời được xem là "kẻ thù nguy hiểm nhất" của làn da và "chịu trách nhiệm" đến 80% nguyên nhân gây lão hóa da. Các tia UVA, UVB trong ánh nắng có thể tấn công da ngay cả khi mặc quần áo, đeo khẩu trang chống nắng, thậm chí ở trong bóng râm. Không những thế, sau khi ngưng tiếp xúc ánh nắng hàng giờ liền, làn da vẫn tiếp tục bị tia UV âm thầm gây hại, phá huỷ.

Tia UV tác động đến làn da kích thích tế bào sừng và nguyên bào sợi tăng sản sinh men tiêu hủy cấu trúc nền (Matrix Metalloproteinases - MMPs), làm các cấu trúc protein dạng sợi bị teo, đứt, cuộn lại thành những khối vô định hình, bất thường khiến da trở nên nhăn, chùng nhão, chảy xệ, lồi lõm. Đồng thời, men MMPs còn ngăn cản nguyên bào sợi sản sinh mới collagen, elastin... khiến cấu trúc nền không được phục hồi.

Nguy hiểm hơn, các tia UV từ ánh nắng mặt trời có thể làm thay đổi cấu trúc DNA của tế bào, dẫn đến ung thư da.

Tuổi tác và lão hóa tự nhiên
Đối với phụ nữ, sự lão hóa tự nhiên trong cơ thể, đặc biệt là sự rối loạn nồng độ của bộ hormone nữ do hoạt động của hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng suy giảm có ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc nền. Sự rối loạn này dẫn đến suy giảm tổng thể sức khoẻ, sinh lý nữ, đặc biệt là tốc độ tuần hoàn máu giảm khiến da thiếu dinh dưỡng, mất vẻ hồng hào, sự thay đổi tế bào mới trở nên chậm chạp, khả năng duy trì độ ẩm kém, đồng thời các chất chuyển hóa có hại bên trong cơ thể cũng như từ môi trường làm gia tăng các men MMPs tiếp tục tấn công phá huỷ cấu trúc nền của da gây khô, nhăn, chùng nhão cho da...

Hóa chất độc hại
Hóa chất độc hại trong khói thuốc lá, môi trường ô nhiễm, mỹ phẩm... khi xâm nhập vào da làm sản sinh những chất độc hại (ROS). Các chất này làm gia tăng hoạt động của men MMPs gây suy yếu cho cấu trúc nền khiến da mất nước, mỏng dần, tăng nếp nhăn, tăng sắc tố da.

Căng thẳng
Khi phái đẹp căng thẳng lo âu, một lượng lớn cortisol - hormone gây stress - được giải phóng, phá vỡ cấu trúc protein dạng sợi, gia tăng tích lũy những rãnh gấp, tạo thành những nếp nhăn sâu trên da (8)..

Bảo vệ cấu trúc nền bằng P.Leucotomos
Các nhà khoa học đã nghiên cứu và ứng dụng tinh chất thiên nhiên P. Leucotomos để bảo vệ cấu trúc nền, giúp "chống nắng từ bên trong" hiệu quả. (9) (10).

Nghiên cứu của ĐH Fairleigh Dickinson, ĐH Harvard (Mỹ) khẳng định, dùng tinh chất thiên nhiên P. Leucotomos qua đường uống giúp bảo vệ cấu trúc nền của da nhờ giảm tác động của men MMPs, từ đó làm căng da, giảm nhăn, phòng ngừa lão hóa da. Tinh chất này còn làm sáng da, giúp giảm hoạt động của tế bào hắc tố gây sạm da đến 50%, đồng thời kích thích nguyên bào sợi tăng sản sinh elastin, collagen, giúp chống viêm, tăng cường hệ miễn dịch của da.

Một nghiên cứu khác của tác giả Caccialanza vào năm 2011 trên 53 bệnh nhân có tình trạng dị ứng ánh nắng mặt trời vô căn, hơn 73% đã giảm đáng kể các triệu chứng phản ứng hoặc kích ứng da khi dùng 480 mg PL mỗi ngày qua đường uống. (11).

Tham khảo

 Blame the sun for your visible wrinkles: UV rays account for 80 per cent of skin ageing
 Sunlight continues to damage skin in the dark
 Phillips, T J., et al. "Hormonal effects on skin aging." (2001): 661-672.
 Andrea Vierkötter* and Jean Krutmann. Environmental influences on skin aging and ethnic-specific manifestation, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3583881/
 Art Papier, Skin health is directly related to stress, http://www.sheknows.com/health-and-wellness/articles/810077/how-stress-is-damaging-your-skin
 Middelkamp-Hup MA et al. Oral Polypodium leucotomos extract decreases ultraviolet-induced damage of human skin. J Am Acad Dermatol. 2004 Dec;51(6):910-8.''
 Tanew A et al. Oral administration of a hydrophilic extract of Polypodium leucotomos for the prevention of polymorphic light eruption. J Am Acad Dermatol. 2011 Jun 20. [Epub ahead of print]
 Caccialanza, M., et al. "Oral polypodium leucotomos extract photoprotective activity in 57 patients with idiopathic photodermatoses." G Ital Dermatol Venereol (2011):85-7.
 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3062212/

Đọc thêm
 Extracellular matrix: review of its roles in acute and chronic wounds
 Usage of Extracellular Matrix from pigs to regrow human extremities
 Sound Medicine - Heart Tissue Regeneration - July 19 interview discussing ECM and its uses in cardiac tissue repair (requires MP3 playback).

Chất nền ngoại bào
Mô


title: Pararopica brunnea

text:
Pararopica brunnea là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Pararopica


title: Tholera kovacsi

text:
Tholera kovacsi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Tholera


title: Sundar Pichai

text:
Sundar Pichai (Pichai Sundararajan), là một doanh nhân người Mỹ gốc Ấn Độ, hiện đang là Tổng giám đốc của Google Inc. Trước đây anh là giám đốc sản phẩm tại Google, anh đảm nhận chức CEO của Google vào ngày 10 tháng 8 năm 2015, một phần của việc tái cấu trúc công ty thành lập Alphabet Inc. Công ty mẹ của Google. Anh nắm lấy chức vụ sau khi hoàn thành quá trình tái cấu trúc vào ngày 02 tháng 10 năm 2015.

Thuở thiếu thời
Pichai sinh ra tại Madras (hiện tại là Chennai), Tamil Nadu, Ấn Độ vào năm 1972. Bố của anh, ông Regunatha Pichai, là một kỹ sư điện lâu năm cho tập đoàn Anh Quốc General Electric Company (GEC) và điều hành một nhà máy sản xuất thiết bị điện.
Sundar lớn lên trong một căn hộ hai phòng ở 46th Street, 7th Avenue, tại Ashok Nagar, Madras.

Pichai hoàn thành khóa X tại Trường Trung học Jawahar Vidyalaya, Chennai và hoàn thành khóa XII tại Vana Vani school ở IIT campus, Chennai. Pichai nhận bằng Indian Institute of Technology Kharagpur (IIT KGP) tại Metallurgical Engineering. Những giáo viên của anh tại IIT khuyên anh theo đuổi PhD tại Đại học Stanford, nhưng thay vào đó anh đã quyết định theo đuổi MS và bằng MBA. Anh nhận bằng MS từ Stanford University về Khoa học Vật Liệu và Kĩ thuật và một bằng MBA từ Wharton School of the University of Pennsylvania, nơi anh nhận Siebel Scholar và Palmer Scholar.

Sự nghiệp
Pichai làm về kỹ thuật và quản lý sản phẩm tại Applied Materials và tư vấn quản lý tại McKinsey & Company.

Google

Pichai gia nhập Google vào năm 2004, nơi anh đứng đầu về quản lý sản phẩm và nỗ lực đổi mới cho bộ sản phẩm của Google, bao gồm Google Chrome và Chrome OS, cũng như đảm nhận trách nhiệm lớn lao về Google Drive. Anh quản lý sự phát triển của nhiều ứng dụng như Gmail và Google Maps. Vào 19 tháng 11 năm 2009, Pichai đã trình diễn Chrome OS và Chromebook được giới thiệu và ra mắt thử nghiệm vào năm 2011, sau đó ra mắt chính thức vào 2012. Vào 20 tháng 5 năm 2010, anh công bố mã nguồn mở của bộ mã hóa video mới VP8 của Google, và giới thiệu định dạng video mới WebM.

Ngày 13 tháng 3 năm 2013, Pichai thêm Android vào danh sách sản phẩm Google mà anh quản lý. Android ban đầu được quản lý bởi Andy Rubin. Anh được đồn đại là một trong những địch thủ cho vị trí CEO Microsoft vào 2014.

Anh là người điều hành Jive Software từ tháng 4 năm 2011 đến 30 tháng 7 năm 2013.

Pichai đảm nhận chức vụ CEO vào ngày 10 tháng 8 năm 2015 trong khi trước được bổ nhiệm chức Giám đốc Sản Phẩm bởi CEO lúc đó Larry Page vào 24 tháng 10 năm 2014. Anh đã bước lên một vị trí mới trong khuôn khổ hoàn tất việc lập nên Alphabet Inc., công ty Cổ phần mới cho hệ thống công ty Google.

Vào tháng 8 năm 2017, Pichai đã sa thải một nhân viên Google, người đã viết một bản tuyên ngôn dài mười trang để chỉ trích các chính sách đa dạng của công ty và cho rằng "phân phối sở thích và khả năng của nam giới và phụ nữ khác nhau một phần do nguyên nhân sinh học và... những khác biệt này  có thể giải thích lý do tại sao chúng ta không thấy sự đại diện bình đẳng của phụ nữ trong lĩnh vực công nghệ và lãnh đạo". Lưu ý rằng bản tuyên ngôn nêu ra một số vấn đề còn tranh cãi, Pichai đề cập đến trong một bản ghi nhớ với các nhân viên Google rằng "đề nghị một nhóm đồng nghiệp của chúng tôi có những đặc điểm khiến họ không phù hợp về mặt sinh học với công việc đó là xúc phạm và không ổn".

Vào tháng 12 năm 2017, Pichai trở thành một diễn giả tại Hội nghị Internet thế giới ở Trung Quốc, nơi ông tuyên bố rằng "Rất nhiều công việc Google làm là giúp đỡ các công ty Trung Quốc, Có rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Trung Quốc tận dụng Google để đưa sản phẩm của họ đến nhiều quốc gia khác ngoài Trung Quốc. "

Đời sống cá nhân
Pichai đã cưới Anjali Haryani, một sinh viên kỹ thuật hóa học và bạn học của anh tại IIT Kharagpur, họ đã có hai con.

Tham khảo

Sinh năm 1972
Nhân viên Google
Nhân vật còn sống
Cựu sinh viên Đại học Stanford
Nhân viên của McKinsey & Company
Người Mỹ gốc Ấn Độ


title: Colostygia nemorella

text:
Colostygia nemorella là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Colostygia


title: Mihai Roman (cầu thủ bóng đá, sinh 1992)

text:
Mihai Alexandru Roman (; sinh ngày 31 tháng 5 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu chủ yếu ở vị trí Tiền đạo cho Poli Timișoara, theo dạng cho mượn từ Universitatea Craiova.

Sự nghiệp quốc tế

Roman thi đấu cho România tại Giải bóng đá U-19 vô địch châu Âu 2011.

Vào ngày 10 tháng 9 năm 2013, anh ghi 2 bàn cho đội tuyển U-21 trong trận đấu trước Montenegro.

Thống kê sự nghiệp

Thống kê chính xác đến trận đấu diễn ra ngày

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1992
Nhân vật còn sống
Nhân vật thể thao từ Craiova
Cầu thủ bóng đá România
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá FC U Craiova 1948
Cầu thủ bóng đá FC Petrolul Ploiești
Cầu thủ bóng đá FC Universitatea Cluj
Cầu thủ bóng đá CS Turnu Severin
Cầu thủ bóng đá AFC Săgeata Năvodari
Cầu thủ bóng đá CS Pandurii Târgu Jiu
Cầu thủ bóng đá NEC Nijmegen
Cầu thủ bóng đá Maccabi Petah Tikva F.C.
Cầu thủ bóng đá CS Universitatea Craiova
Cầu thủ bóng đá ACS Poli Timișoara
Cầu thủ bóng đá Liga I
Cầu thủ bóng đá Eredivisie
Cầu thủ Giải bóng đá ngoại hạng Israel
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia România
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia România
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan


title: Vấn đề biên giới Việt-Trung thời Lý

text:
Vấn đề biên giới Việt-Trung thời Lý phản ánh những hoạt động quân sự - ngoại giao giữa nhà Lý của Việt Nam với triều đại nhà Tống của Trung Quốc xung quanh vấn đề biên giới phía bắc Đại Việt từ năm 1009 đến năm 1225.

Giai đoạn vấn đề biên giới nổi cộm và gây xáo trộn nhiều nhất nhất giữa nhà Lý và nhà Tống là thời gian trước và sau cuộc chiến tranh 1075-1077.

Địa giới hai nước thời Lý-Tống
Biên giới nhà Tống giáp với Đại Việt đương thời gồm có các đất sau:
Khâm châu, giáp với châu Vĩnh An (tên cũ là Triều Dương), tức là vùng Hải Phòng hiện nay
Một con sông, tức sông Kỳ Cùng hiện nay, ở về phía tây khu giáp ranh trên
Trại Thiên Long giáp với Khâm châu và giáp với phía tây châu Vĩnh An của Đại Việt
Trại Cổ Vạn gồm đất Tư Lăng, giáp châu Tô Mậu của Đại Việt
Trại Vĩnh Bình gồm đất các châu Tư Minh, Bằng Tường, một phần Tư Lăng ở bắc ngạn sông Ô Bi (tức sông Kỳ Cùng thuộc Lạng Sơn). Trại này giáp với 6 châu của Đại Việt: Tô Mậu (vùng Na Dương, Đình Lập, An châu), Quang Lang (Ôn Châu hiện nay), Văn (nam châu Văn Uyên và châu Văn Quan), châu Lạng.
Trại Thái Bình, địa phận rộng, gồm có châu An Bình, châu Đống, châu Long, đều ở phía đông các châu của Đại Việt là Thất Nguyên, Môn (Đông Khê), Tư Lang, Quảng Uyên (Quảng Nguyên)
 Trại Hoành Sơn là vùng biên giới Cao Bằng hiện nay, có các động giáp châu Quảng Nguyên của Đại Việt là Hạ Lôi, Ôn Nhuận

Theo nhận định của Hoàng Xuân Hãn, chỉ có chừng 1/4 biên giới ở phía đông Việt-Tống đương thời là định rõ, nghĩa là cả 2 bên Tống và Việt đều tiếp xúc thực sự; còn về phía tây đều thuộc những bộ lạc độc lập, ai mạnh thì cai quản họ. Theo cách xác định vùng biên như vậy, Hoàng Xuân Hãn cho rằng, Ung châu của nhà Tống nằm giữa vùng bao bọc của các châu thuộc Đại Việt, nên quân Đại Việt tiến sang không mấy khó khăn.

Các tộc vùng biên
Các châu vùng phía bắc và đông bắc biên giới Việt-Trung thời Lý vốn là các châu ki mi thời thuộc Đường. Họ là hậu duệ của người Tây Âu. Thành phần dân cư chủ yếu ở khu vực này không phải người Hán hay người Việt mà là những tộc người thiểu số. Cả hai triều đình Lý-Tống đều gọi họ là dân Man. Các sách Lĩnh Ngoại đại đáp của Chu Khứ Phi và Quế hải ngu hành chí của Phạm Thành Đại đời Tống chép rằng các tộc sống ở khu vực này là người Man, Lão, Dao, Đãn.

Sau khi đế chế nhà Đường sụp đổ, Trung Quốc bị chia cắt khá dài, phía Việt Nam cũng trong thời kỳ phục quốc và ổn định nội chính. Vì vậy các tù trưởng đứng đầu các cộng động cư dân tại vùng biên có điều kiện vươn lên trở thành các lực lượng chính trị, quân sự độc lập và khá hùng mạnh, chưa hẳn thuộc về nhà Lý hay nhà Tống:
 Các châu Yên Bình, Vũ Lặc, Tư Lăng, Thất Nguyên ở khu vực Tả Giang (Trung Quốc) và Quảng Nguyên (Cao Bằng) do họ Nùng quản lý;
 Các châu An Đức, Quy Lạc, Lộ Thành, Điền Châu thuộc Hữu Giang (Trung Quốc), động Như Tích và châu Vĩnh An (nay thuộc Quảng Ninh) do họ Hoàng kiểm soát.
 Vùng Tư Lang, Lộc Châu, Tây Bình bên đất Tống và châu Tô Mậu thuộc Đại Việt do họ Vi kiểm soát.
 Châu Vị Long (thuộc Tuyên Quang hiện nay) do họ Hà (vốn phát nguyên từ Ung châu) kiểm soát.
 Vùng Lạng châu (nay thuộc Lạng Sơn, Bắc Giang) do họ Thân (vốn mang họ Giáp) kiểm soát.

Sự phân biệt theo địa danh như trên không tuyệt đối chính xác mà trên thực tế, các họ ở lẫn với nhau.  Sách Lĩnh Ngoại đại đáp của Chu Khứ Phi mô tả những người thiểu số vùng biên viễn hai nước Tống-Việt đều thiện chiến, thích dùng vũ khí, giỏi cưỡi ngựa.

Tình hình biên giới trước chiến tranh 1075-1077

Giữa nhà Lý và các thủ lĩnh vùng biên
Khi nhà Tống thành lập, các quan lại coi Ung châu và Quế châu tìm cách thu phục các tù trưởng này, và có một số các tù trưởng ở gần đồn binh nhà Tống quy phục; còn số khác giữ độc lập hoặc theo nhà Lý. Vì nước Đại Việt nhỏ, sự tiếp cận của triều đình nhà Lý với các tù trưởng này dễ dàng hơn.

Sự tồn tại và phát triển của các tù trưởng địa phương độc lập tại vùng biên là khó chấp nhận đối với nhà Lý bởi các lý do:
 Các tù trường này không ít lần gây ra chiến tranh, xung đột với các tộc xung quanh, cướp phá lẫn nhau. Điều này từng xảy ra nhiều lần thời thuộc Đường và tới thời Lý vẫn tiếp diễn
 Họ gây chiến với cả triều đình trung ương khi đủ lớn mạnh. Trong Đại Việt sử ký toàn thư ghi lại, chỉ trong hơn 40 năm từ thời Lý Thái Tổ tới thời Lý Thái Tông đã có ít nhất 20 cuộc nổi dậy của lực lượng này.

Kế tục nhà Tiền Lê, Lý Thái Tổ, sau những lần thân chinh và sai các hoàng tử đi chinh phạt các tù trưởng địa phương, đã nhận ra cách phân phong cho các hoàng tử về địa phương (như nhà Tiền Lê) hay đi đánh dẹp bạo loạn không phải là biện pháp hữu hiệu để củng cố quyền lực, tiêu trừ các lực lượng chống đối ở xa. Ông quyết định dùng chính sách “nhu viễn” (mềm dẻo với phương xa), và sau đó các vua Lý kế tục vẫn thực hiện:
Lôi kéo các tù trưởng miền núi tham gia bộ máy chính quyền. Họ được trao chức vị, bổng lộc ưu đãi đặc biệt
Dùng quan hệ hôn nhân để kết thân với các tù trưởng. Nhà Lý có chính sách gả công chúa cho các châu mục (chức quan đứng đầu các châu): công chúa Bình Dương được gả cho Châu mục châu Lạng là Thân Thiệu Thái, công chúa Kim Thành (hay Khánh Thành) gả cho châu mục châu Phong là Lê Tông Thuận, công chúa Trường Ninh gả cho châu mục châu Thượng Oai là Hà Thiệu Lãm, công chúa Ngọc Kiều được gả về châu Chân Đăng cho châu mục họ Lê, công chúa Thiên Thành cho Thân Đạo Nguyên (con trai công chúa Bình Dương và Thân Thiệu Thái), công chúa Khâm Thánh cho châu mục châu Vị Long là Hà Di Khánh, công chúa Diên Bình cho Thủ lĩnh Phú Lương là Dương Tự Minh... Họ Giáp có tới 3 đời làm phò mã triều Lý, đổi sang họ Thân.

Ngoài hình thức bang giao bằng các đoàn sứ bộ sang tận kinh đô của nhau, hai nước Đại Việt và Tống có thỏa thuận cho phép giao dịch hai bên tại vùng biên. Vì lo ngại những người giả mạo vào buôn bán để do thám, hai nhà Lý và Tống thống nhất với nhau cho thương nhân hai bên qua lại, nhưng chỉ ở những địa điểm được chỉ định, gọi là Bạc dịch trường (chợ quốc tế) tại trại Vĩnh Bình, châu Tô Mậu, châu Quảng Nguyên….

Dù đã dùng chính sách kết thân và phủ dụ, vẫn có không ít trường hợp nhà Lý phải dùng đến vũ lực để dẹp yên vùng biên. Vua Lý thường sai các hoàng tử, tướng lĩnh trong triều và thậm chí tự mình nhiều lần thân chinh cầm quân đi đánh dẹp các thủ lĩnh địa phương. Điển hình trong chính sách kết hợp vừa đánh dẹp vừa phủ dụ của nhà Lý là trường hợp cha con Nùng Tồn Phúc – Nùng Trí Cao. Sau khi 2 lần đánh bại cha con họ Nùng, vua Lý Thái Tông lại tha tội cho Nùng Trí Cao, phong chức và cấp đất cho Trí Cao cai quản vùng biên Quảng Nguyên. Trái ngược với quan điểm Nho giáo của Lê Văn Hưu thời Trần cho rằng vua Lý tha Trí Cao là “nhu nhược, bị đạo Phật mê hoặc”, sử gia hiện đại Hoàng Xuân Hãn cho rằng Lê Văn Hưu đã không hiểu hết thâm ý của Lý Thái Tông. Dụng ý của Lý Thái Tông, và sau này Lý Thánh Tông kế tục vẫn thi hành, là triệt để lôi kéo các thủ lĩnh vùng biên cương tự trị giữa Lý và Tống – những người vốn độc lập và không lệ thuộc ai – mà triều đình trung ương Bắc Tống ở quá xa, ít có điêu kiện vươn tới. Việc lôi kéo được các thủ lĩnh vùng này về theo triều đình sẽ giúp nhà Lý mở rộng cương thổ phía bắc; các thủ lĩnh thần phục kéo theo sự quy phục của dân bản địa và có đất đai vùng đó, khi nhà Tống biết ra thì thường đã chậm. Cách làm của nhà Lý là “làm trước cãi sau”. Riêng với trường hợp Nùng Trí Cao, Lê Văn Siêu còn có quan điểm đi xa hơn khi ông cho rằng Lý Thái Tông bỏ qua nhiều lỗi cho Nùng Trí Cao, lại còn trọng đãi là mục đích khiến Trí Cao cảm phục, không quấy vùng biên Đại Việt nữa mà quay sang phía bắc đánh vào lãnh thổ Tống.

Những vùng nhiều biến cố nhất đương thời là Tuyên Quang, Bắc Kạn, Cao Bằng. Bằng sự kết hợp giữa đức và uy, nhà Lý mở rộng cương thổ lên phía bắc, sang phía Tả Giang và Hữu Giang.

Giữa nhà Lý và nhà Tống

Thời kỳ đầu
Sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao bằng sứ bộ, cả nhà Tống và nhà Lý đều sợ người ngoài vào giả mạo buôn bán để do thám, nên chỉ cho người của hai bên sang giao dịch tụ họp với nhau tại những nơi nhất định gọi là Bạc dịch trường. Tại châu Vĩnh Bình, trại Cổ Vạn, châu Tô Mậu, trại Hoành Sơn, châu Khâm, châu Vĩnh An… đều có ghi nhận sự xuất hiện của các bạc dịch trường.

Năm 1022, các dân Đại Nguyên Lịch thuộc châu Khâm và trại Như Hồng tới quấy rối trấn Triều Dương. Lý Thái Tổ sai Dực Thánh vương. Dực Thánh vương mang quân tiến sâu vào đốt phá trại Như Hồng bên đất Tống rồi mới trở về.

Năm 1028, nhân chúa châu Thất Khê (Thất Nguyên) là Lý Tự chết, phò mã Thân Thừa Quý mang quân tiến vào đất Tống, bắt dân Tống mang về. Viên quan coi Ung châu của nhà Tống bàn giảng hòa, Lý Thái Tổ chấp thuận.

Năm 1034, dân Đại Cồ Việt là Trần Công Vinh chống lại nhà Lý, mang 600 người chạy vào đất Tống. Lý Thái Tông sai hơn 1000 quân đuổi bắt. Tống Nhân Tông không muốn gây hấn với Đại Việt, sai đưa 600 người của Công Vinh trả lại cho Đại Việt, nhưng dặn không làm hại họ.

Năm 1036, dân vùng biên bên Tống thuộc các châu Lạng, Môn, Tô Mậu, Quảng Nguyên, động Đại Phát, châu Đô Kim, Thường Tân, Bình Nguyên nổi lên chống lại vua Tống, đánh sang châu Tây Bình, Tư Lăng, Thạch Tây thuộc Ung châu, cướp phá rồi rút lui. Cùng lúc, dân động Giáp bên Đại Cồ Việt (thuộc quyền họ Thân làm phò mã nhà Lý) cũng kéo sang cướp phá châu Tư Lăng và động Bằng Tường của Tống, giết tướng giữ trấn Đăng Uyển của nhà Tống. Tống Nhân Tông cũng bàn giảng hòa với phía Đại Việt.

Năm 1050, tướng giữ Ung châu nhà Tống dụ được các tù trưởng Vi Thiệu Tự, Vi Thiệu Khâm cùng 3000 dân ở châu Tô Mậu. Lý Thái Tông đòi lại. Tống Nhân Tông trả lại và dặn nên quản lý tốt dân vùng biên không nên để phạm lẫn nhau.

Vụ Nùng Trí Cao
Trong vụ bạo loạn của Nùng Trí Cao tại vùng biên Đại Cồ Việt và Tống, cả 2 nước cùng bị tác động. Lý Thái Tông sau 2 lần ra tay đánh dẹp đã dùng biện pháp trọng đãi để thu phục họ Nùng. Nùng Trí Cao sau đó quay sang đánh vào đất Tống, làm vùng biên phía nam nhà Tống bị rối loạn suốt 8 châu trong 4 năm. Khi quân Tống có vẻ núng thế trước họ Nùng, Lý Thái Tông từng tỏ ý
xin mang quân phối hợp đánh Nùng Trí Cao. Khi quân Đại Cồ Việt sắp vào biên giới, tướng nhà Tống là Địch Thanh can Tống Nhân Tông không nên để quân Đại Cồ Việt vào, vua Tống nghe lời bèn sai các tướng Dư Tĩnh và Tôn Miện đi đánh dẹp Nùng Trí Cao và sai sứ nói với Lý Thái Tông rằng không cần quân Lý giúp. Cuối năm 1053, Nùng Trí Cao yếu thế trước quân Tống, sai thủ hạ là Lương Châu đến cầu cứu Đại Cồ Việt. Lý Thái Tông sai chỉ huy sứ Vũ Nhị đi tiếp ứng cho Trí Cao. Nhưng quân Lý chưa tới nơi thì Trí Cao lại bị Địch Thanh đánh bại, phải chạy trốn sang nước Đại Lý rồi sau đó bị giết. Quân Lý rút về.

Cuối cùng danh tướng Địch Thanh đánh bại được Trí Cao. Con Nùng Trí Cao là Nùng Tiến Hội và cháu là Nùng Tiến An đầu hàng nhà Tống. Cũng từ sau cuộc nổi dậy của Trí Cao, nhà Tống bắt đầu quan tâm hơn tới vùng biên phía nam, cắt quan canh phòng cẩn mật và có ý dòm ngó Đại Cồ Việt.

Việc chú trọng phát triển lên phía bắc của nhà Lý đã đạt kết quả. Trên danh nghĩa, vua Tống coi châu Quảng Nguyên thuộc Ung châu của mình, nhưng trên thực tế châu này đã theo nhà Lý. Nhà Tống dùng Tiêu Chú làm người trấn giữ biên cương phía nam, Tiêu Chú có chủ trương đánh Đại Việt nên rất quan tâm chuẩn bị binh mã lương thảo.

Vùng Lạng Sơn

Năm 1057, Lý Thánh Tông sai sứ sang cống thú lạ cho nhà Tống, bảo là con lân. Vua Tống nghe lời Tư Mã Quang (sợ không chắc là con lân thì các nước khác chê cười), liền thưởng cho sứ Đại Việt rồi sai mang con thú về. Sang đầu năm sau, tướng Tống là Tiêu Chú cũng mang quân đi tuần, diễu qua các khê động vùng biên. Tống Nhân Tông phải hạ chiếu ngăn cấm kẻo gây hấn. Nhưng Lý Thánh Tông vẫn giận nhà Tống, cho là phản phúc, năm 1059 bèn mang quân đánh vào đất Tống. Đại Việt sử ký toàn thư chỉ chép sơ lược: vua Thánh Tông tiến quân vào Khâm châu để thị uy rồi rút về. Nhưng các sách Tống chép quân nhà Lý đánh vào châu Cổ Vạn, giết viên quan quản châu là Lý Duy Tân và đánh động Tư Lẫm phía tây Khâm châu.

Tiêu Chú nhân đó dâng biểu về kinh đề nghị Tống Nhân Tông nên đánh Đại Việt, nhưng các tướng coi lộ Quảng Tây là Lý Sư Trung, Tống Hàm không đồng tình, tâu lên vua Tống rằng chỉ vì Tiêu Chú ham công hiếu chiến. Do đó vua Tống lại hòa giải.

Cùng trong năm 1059, dân Đại Việt chạy trốn tới châu Tây Bình giáp Lạng châu. Viên quan coi châu Tây Bình là Vi Duệ Chính giấu đi. Lý Thánh Tông liền sai châu mục Lạng châu là Thân Thiệu Thái mang quân từ động Giáp vào huyện Như Ngao thuộc châu Tây Bình để đòi lại dân. Tống Nhân Tông lệnh cho Ung châu mang quân ra đánh. Đô giám tuần kiểm bên Tống là Tống Sĩ Nghiêu mang quân ra chống lại quân Lý. Thân Thiệu Thái rút lui, Sĩ Nghiêu tiếp tục tiến binh, vượt qua động Giáp, bị quân Lý đón đánh, giết và bắt khá nhiều quân Tống. Sang năm 1060, Thân Thiệu Thái lại mang quân sang đất Tống, giết chết Tống Sĩ Nghiêu cùng các thuộc tướng Lý Đức Dụng, Tả Minh, Hà Nhuận, Trần Bật.

Tống Nhân Tông nghe tin, bèn sai Tiêu Cố mang quân đến Ung châu, hợp với Tống Hàm và Lý Sư Trung đánh trả. Thân Thiệu Thái từ Tây Bình tiếp tục tiến vào trại Vĩnh Bình làm chấn động Ung châu. Nhà Tống lo lắng, lệnh điểm binh, thay quân già yếu, chuẩn bị thành chiến tranh lớn. Thân Thiệu Thái vẫn tiếp tục tiến quân, bắt sống chỉ huy sứ Dương Lữ Tài (sử Việt chép là Dương Bảo Tài), nhiều dân binh và gia súc bên Tống. Vì việc này, cả viên quan coi Quế châu là Tiêu Cố và viên quan coi Ung châu là Tiêu Chú đều bị Tống Nhân Tông cách chức vì bị luận tội “không xét công việc các biên lại, để chúng sinh sự, làm hại cho quan quân”.

Năm 1060, quân Lý vẫn chưa lui. Cánh quân từ châu Tô Mậu của Đại Việt cũng tiến vào Ung châu họp với quân động Giáp. Tống Nhân Tông bèn sai Dư Tĩnh làm An phủ sứ, họp quân với Lý Sư Trung để kháng cự. Dư Tĩnh định dùng kế xúi giục Chiêm Thành đánh từ phía nam, nhưng không kịp thi hành, bèn dùng biện pháp ôn hòa để chủ động điều đình với phía Đại Việt trước, còn Lý Sư Trung đưa thư về triều kể tội Tiêu Chú “hà hiếp dân man, bắt dân tìm vàng cho riêng mình”.

Về sự kiện này, sách Việt kiệu thư của Lý Văn Phượng chép rời rạc hơn, thành 2 sự việc. Trong đó năm 1059, nhà Lý tiến vào Ty Lẫm Quản, Khâm châu và năm 1060 thì quân Lý liên minh với lực lượng phản Tống ở Giáp Động tiến vào đánh Ung châu. Nhà Tống phải lệnh cho Tri châu là Tiêu Cố, Chuyển vận sứ Tống Hàm và Đề hình Lý Sư Trung cùng chặn đánh. Lý Thánh Tông bèn rút lui, nhà Tống cũng lệnh các cánh quân dừng lại không tham chiến và chờ sự phục tùng của Đại Việt

Lý Thánh Tông cử Phí Gia Hựu đi thương nghị với Dư Tĩnh. Dư Tĩnh tặng Gia Hựu rất hậu đề nghị trả lại Dương Lữ Tài. Tuy nhiên Lý Thánh Tông không chấp nhận thả Lữ Tài.

Vùng Cao Bằng
Năm 1057, tù trưởng động Lôi Hỏa (tây bắc Cao Bằng) là Nùng Tông Đán mang quân vào đánh Ung châu. Tiêu Chú muốn đánh trả, nhưng Tiêu Cố không cho, muốn chiêu dụ. Vương Hãn đồng tình, bèn gọi con Tông Đản là Nùng Nhật Tân đến dụ. Cuối cùng cả 2 cha con Tông Đản hàng Tống và nhận chức do nhà Tống phong.

Năm 1062, cha con Nùng Tông Đản lại mang động Lôi Hỏa và Kế Thành nộp cho nhà Tống và xin tới ở Lạc châu. Nhà Tống nhận đất và cho Tông Đản coi giữ 2 động cũ, đổi gọi là châu Thuận An, còn Nùng Nhật Tân ra giữ việc coi thuế ở Ung châu.

Động Lôi Hỏa của Nùng Tông Đản giáp với châu Quảng Nguyên do Lưu Kỷ cai quản. Lo sợ bị Lưu Kỷ uy hiếp, năm 1064, Tông Đản nghe theo lời dụ của viên quan coi Quế châu là Lục Sằn, nộp hết đất đang giữ cho nhà Tống và xin ở sâu trong đất Tống. Việc Tông Đản theo Tống lần đó khiến nhà Lý bị mất khá nhiều đất ở phía tây bắc châu Quảng Nguyên, gồm động Lôi Hỏa, động Kế Thành, châu Ôn Nhuận.

Lý Thánh Tông sai phò mã, châu mục Phong châu là Lê Tông Thuận đi sứ đòi Lục Sằn trả lại Nùng Tông Đán và các động. Lục Sằn tâu về triều. Tống Anh Tông mới lên ngôi, nghe lời khuyên của thừa tướng Hàn Kỳ, bèn trả lại 2 châu Lôi Hỏa và Ôn Nhuận; còn cha con Tông Đản vẫn làm quan với nhà Tống.

Năm 1073, nhà Tống phong Nùng Tông Đán làm Đô giám Quế châu, Nùng Trí Hội coi châu Quy Hóa. Cùng năm, Nùng Thiện Mỹ ở châu Ân Tình (Bắc Kạn), nghe theo lời dụ của Thẩm Khởi bên Tống, mang 700 người sang hàng Tống.

Thẩm Khởi lại dụ được Lưu Kỷ ở châu Quảng Nguyên, nhưng Tống Anh Tông ngại nhà Lý sẽ đòi lại Lưu Kỷ nên chần chừ không nhận; lại thấy Thẩm Khởi gây việc biên giới nhiều sẽ kích động Đại Việt, nên cách chức Thẩm Khởi, cho Lưu Di thay coi Quế châu.

Cận cuộc chiến 1075-1077
Khi Tống Thần Tông lên ngôi (1067) và trọng dụng Vương An Thạch, phong làm tể tướng (1069), phe chủ chiến phía Tống thắng thế phe chủ hòa trong triều đình Bắc Tống.

Nhà Tống tăng cường quân phòng bị mặt nam, để ở Ung châu 2 đội quân, mỗi đội 5000 người, gồm 2000 người trong thành Ung và 3000 người chia nhau ra các trại Hoành Sơn, Thái Bình, Vĩnh Bình, Cổ Vạn, Thiên Lương. Tại Khâm châu có Phòng biên tuần sứ, lãnh 500 quân đóng ở các trại Như Tích và Để Trạo. Đó là số quân chính quy của triều đình, ngoài ra còn có quân địa phương như thổ đinh, động đinh.

Sau đó nhà Tống tăng thêm quân vùng biên. Tháng 12 năm 1070, sứ Đại Việt là Lý Kế Nguyên sang Tống, bị bên Tống ngăn trở không cho đến Biện Kinh, đòi phía Đại Việt trả lại số dân mà nhà Lý đã bắt.

Lưu Kỷ giữ châu Quảng Nguyên, thu dụng các thủ hạ cũ của Nùng Trí Cao là Hoàng Trọng Khanh và Lư Báo. Lưu Kỷ mang 3000 quân sang tấn công Ung châu, cha con Nùng Tiến Hội và Nùng Tiến An chống giữ, Lưu Kỷ phải lui quân về.

Tình hình biên giới trong chiến tranh 1075-1077

Tình hình ngày càng căng thẳng, Tống Thần Tông và Vương An Thạch quyết chí đánh Đại Việt, tập trung binh lương ở Ung châu. Cuối năm 1075, Lý Thường Kiệt mang quân sang đánh vào các châu vùng biên nhà Tống như Khâm, Liêm, Ung. Sau khi hạ thành giết quân tướng bên Tống (đầu năm 1076), quân Lý rút lui chứ không chiếm đóng.

Vài tháng sau, nhà Tống sai Quách Quỳ, Triệu Tiết khởi đại quân sang đánh Đại Việt. Quân Tống chiếm được nhiều đất đai phía bắc, quân Lý rút về phòng thủ ở phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu). Sau 1 năm giao tranh, cả hai bên đều bị thiệt hại, cuối cùng Quách Quỳ chấp nhận đề nghị “giảng hòa” của phía Đại Việt và lui quân vào tháng 2 năm 1077.

Bắc Tống không đạt được mục tiêu thôn tính Đại Việt, cũng không tiêu hủy được binh lực Đại Việt, bản thân quân Tống bị mất 8 vạn phu và 11 vạn chiến binh vì chiến trận và lam chướng, chỉ còn 28.000 người sống sót trở về.

Sau khi rút lui, bên Tống còn chiếm đóng các châu Quảng Nguyên, Tư Lang, Tô Mậu, Môn và Quang Lang là những vùng rừng núi phía bắc.

Tình hình biên giới sau chiến tranh 1075-1077

Xung đột quân sự lần thứ nhất
Bị mất đất phía bắc sau cuộc chiến, nhà Lý lập tức tập trung vào việc khôi phục những vùng đất này thông qua hoạt động ngoại giao.

Trong 5 châu nhà Tống chiếm được, 2 châu Quang Lang và Quảng Nguyên là quan trọng hơn cả: Quang Lang là cổ họng của Ung châu, Quảng Nguyên nổi tiếng có nhiều vàng bạc.

Nhà Tống rất quan tâm tới vùng nhượng địa đã thu được từ các tù trưởng miền núi về quy phục trước cuộc chiến. Vua Tống bổ nhiệm Đào Bật trấn thủ Thuận châu. Với vùng đất mới chiếm được trong chiến tranh, nhà Tống có chủ trương đưa các tội nhân đến ở châu Quảng Nguyên và tổ chức khai thác mỏ vàng bạc. Đồng thời, vua Tống cũng thực hiện thu phục nhân tâm, thưởng cho các tù trưởng theo quy phục như Nùng Huệ Đàm (cháu Thiện Mỹ).

Quang Lang là vùng thuộc Ung châu cai quản, kề với trại Vĩnh Bình. Triệu Tiết rút về trông giữ Quế châu, thấy tình hình yên ổn trở lại, bèn rút bớt chi phí phòng thủ Quang Lang.

Khi Quách Quỳ rút quân khỏi Lạng châu, Lý Thường Kiệt cho quân theo sát, tiến lên đóng giữ động Giáp. Thấy Quang Lang không phòng bị chặt chẽ, Lý Thường Kiệt thúc quân đánh úp chiếm lại Quang Lang. Tri huyện Hồ Thanh và Tuần phòng Trần Tung của nhà Tống đều bỏ chạy (sang năm 1078 hai viên này bị kết tội xử chém).

Nhân đà thắng lợi, quân Lý tiến lên chiếm lại 2 châu Tô Mậu và Môn.

Châu Quảng Nguyên có trọng binh nhà Tống đóng giữ nên quân Lý chưa thể xâm nhập. Lý Thường Kiệt từng phao tin tiến đánh Quảng Nguyên để thử quân Tống nhưng tướng Đào Bật vẫn khá điềm tĩnh phòng thủ, vì vậy quân Lý vẫn dừng lại chưa tiến tiếp.

Dùng quân sự không đạt kết quả, nhà Lý quay sang biện pháp ngoại giao.

Hoạt động ngoại giao lần thứ nhất
Ngay tháng 7 năm 1077, Lý Nhân Tông sai Lý Kế Nguyên đến biên giới cùng các quan nhà Tống bàn việc biên giới. Lý Kế Nguyên đưa biểu của Nhân Tông lên vua Tống, nhưng vì biểu nhà Lý dùng chữ húy của nhà Tống không kiêng tránh, nên Triệu Tiết không chịu nhận và tâu về với Tống Thần Tông. Tuy nhiên, vua Tống không phản đối, lệnh cho Triệu Tiết cứ thu biểu của Đại Việt chuyển về kinh đô Khai Phong.

Sang đầu năm 1078, Lý Nhân Tông cử Đào Tông Nguyên đi sứ. Đào Tông Nguyên mang theo 5 con voi cùng tấu biểu của nhà Lý, với nội dung xin lại các đất Quảng Nguyên và Quang Lang. Trong khi sứ đoàn Đại Việt đi từ Quảng Tây lên Biện Kinh, phía Tống vẫn sợ nhà Lý sẽ đánh phá vùng biên, nên Triệu Tiết vẫn xin thêm quân và mua thêm ngựa phòng thủ. Tháng 6, sứ bộ Đại Việt đến Hồ Bắc, viên chuyển vận sứ tại đó không đủ quân hộ tống, phải bỏ tiền thuê phu dắt voi.

Ngày 2 tháng 9 năm 1078, đoàn Đào Tông Nguyên đến Biện Kinh. Ông chuyển thông điệp của Lý Nhân Tông: Đại Việt sẽ trả lại hơn 1000 người Tống mà quân Đại Việt đã bắt trong trận Ung châu, đồng thời đề nghị phía Tống trả lại đất. Tống Thần Tông ra điều kiện mới, yêu cầu Đại Việt xử tội các tướng lĩnh gây chiến (nhằm vào Lý Thường Kiệt). Nhưng sau đó Lý Nhân Tông trả lời từ chối yêu cầu này.

Nhà Tống còn có khó khăn ở phía bắc với nước Liêu, vì vậy tháng 8 năm 1078 đã điều Triệu Tiết lên phía bắc trấn thủ Thái Nguyên, cử Tăng Bố ra thay. Tại Quảng Nguyên phía nam, tình hình quân Tống càng khó khăn về nhân sự. Nhiều quân Tống bị dịch bệnh, trong đó có Đào Bật. Tới tháng 10 Đào Bật mất, Tống Thần Tông cử Trương Chi Gián ra thay.

Xung đột quân sự lần thứ hai
Thấy Tống không trả đất, Lý Thường Kiệt lại giục các tù trưởng ở vùng biên là Nùng Trí Xuân (giữ động Cung Khuyết) và Ma Thuận Phúc (giữ động Vũ Lăng ở Bắc Cạn) đánh phá Thuận châu vào đầu năm 1079. Các tù trưởng trung thành với Tống là Linh Sùng Khái (giữ châu Cát Lộng phía bắc Cao Bằng) và Nùng Trí Hội từ châu Quy Hóa mang 2000 quân đến cứu Thuận châu.

Quân Nùng Trí Xuân và Ma Thuận Phúc bại trận. Trí Xuân chạy xuống phía nam cầu viện nhà Lý. Khi viện binh chưa ra, Trí Xuân trở lại thì bị Hoàng An Cao giữ Đống châu giết, gia đình và thuộc hạ đều bị bắt. Tới tháng 7 năm 1079, Ma Thuận Phúc và Hoàng Phu cùng bị bắt. Lý Thường Kiệt không muốn gây chiến lớn nên phải bỏ chiến sự vùng biên.

Nỗ lực ngoại giao lần thứ hai
Phía Tống tuy thắng trận nhưng bệnh dịch vẫn khiến Tống mất nhiều tướng lĩnh, quan lại ở Quảng Nguyên: Vương Cảnh Nhân, Dương Nguyên Khanh, Lưu Tử Dân, Trương Thuật, Ngô Hạo đều bị sốt rét mà chết; về quân lính, mỗi năm cắt 3000 thì bị chết 5-6 phần. Vì vậy cuối cùng Tống Thần Tông chấp nhận đề nghị của Lý Nhân Tông: cho Đại Việt trả tù binh Tống để nhận lại đất Tống chiếm.

Nắm được cơ hội đó, Lý Thường Kiệt đưa một số tù binh Tống bị bắt đã đưa vào Nghệ An trở ra bắc, mang trả lại nhà Tống. Các tù binh bị bắt đều đã bị thích chữ vào mặt và tay. Để giữ bí mật, ông lệnh để hơn 200 tù nhân trong những thuyền trát bùn kín, bên trong thắp đuốc liên tục khiến những người ngồi trong thuyền không biết lúc nào là ngày, lúc nào là đêm và không thấy được đường xá đi ra sao. Mỗi ngày chỉ cho thuyền đi khoảng 10-20 dặm rồi dừng lại, rồi quân lính bên ngoài giả đánh trống cầm canh. Vì vậy người ngồi trong thuyền tưởng đi trong vài tháng mới tới nơi.

Đến tháng 10 năm 1079, Đại Việt chính thức trao trả hơn 200 tù nhân này về bên Tống. Tuy không đủ số 1000 người như phía Đại Việt hẹn ban đầu, nhưng Tống Thần Tông vẫn chấp nhận, hạ lệnh nhận tù nhân và trả lại Thuận châu. Tuy trong chiếu của vua Tống chỉ nhắc tới Thuận châu nhưng trên thực tế nhà Tống đã trả lại 4 châu 1 huyện đã chiếm của Đại Việt: Quảng Nguyên, Tư Lang, Môn, Tô Mậu và Quang Lang.

Tuy vua Tống trả đất nhưng một số quan lại phía Tống vẫn cố vớt vát lại vài phần đất: hiểu chủ trương của Tống Thần Tông, trước khi vua Tống chính thức ra chiếu trả đất, họ đã đề nghị tách lại đất vốn thuộc Ung châu mà mới nhập vào Thuận châu như động Cống, đồng thời dời bớt dân ở đất sẽ mang trả Thuận châu vào sâu trong nội địa Trung Quốc, đi đến Giang châu, Điền châu, Đống châu.

Một số nhân sĩ Trung Quốc đương thời không bằng lòng với việc Tống Thần Tông trả đất cho Đại Việt, cho rằng vì vua Tống tham voi mà Đào Tông Nguyên đưa sang cống năm trước nên mới trả đất, đã đặt ra 2 câu thơ chế nhạo nhà Tống:
Nhân tham Giao Chỉ tượng
Khước thất Quảng Nguyên kim
(vì tham voi Giao Chỉ
Bỏ mất vàng Quảng Nguyên)

Các nhân sĩ này không hiểu được rằng Tống Thần Tông thấy không thể giữ được đất đó mới trả lại cho Đại Việt.

Đấu tranh đòi thêm đất của nhà Lý

Hội nghị Vĩnh Bình
Sau khi Tống trả lại 4 châu 1 huyện, quan hệ hai bên lại thân thiện, thậm chí phía Tống có ý nhún để giữ quan hệ hòa bình với Đại Việt: năm 1081, đoàn sứ Đại Việt sang Tống thừa tới 56 người nhưng vua Tống vẫn chấp thuận cho tất cả vào kinh; ngoài biên giới, một số quan lại từng kết oán với Đại Việt đều được đổi đi thay người khác. Nguyên nhân vì không những lo về nước Liêu, Tống còn vừa bại trận trước Tây Hạ.

Nhân thời cơ này, Lý Thường Kiệt lại thúc đẩy việc tiếp tục đòi đất biên giới là Vật Dương và Vật Ác mà các tù trưởng đã mang nộp cho nhà Tống trước chiến tranh. Động Vật Ác do Nùng Tông Đán mang cùng các động Lôi Hỏa, Kế Thành và Ôn Nhuận nộp nhà Tống năm 1057, nhà Tống đổi gọi các động đó là châu Thuận An. Động Vật Dương do Nùng Trí Hội (dòng dõi Nùng Dân Phú) mang theo Tống năm 1064 và Tống đổi thành châu Quy Hóa. Hai châu này đều ở phía tây bắc Cao Bằng.

Tháng 6 năm 1082, Lý Nhân Tông lại cử sứ bộ mang 50 sừng tê và 50 ngà voi sang triều cống nhà Tống để đòi lại số dân vốn thuộc châu Quảng Nguyên mà nhà Tống đã dời vào sâu trong nội địa. Tống Thần Tông từ chối. Không những thế phía Tống còn đòi nhà Lý trả nốt tù binh bị bắt ở Ung, Khâm, Liêm chưa trả hết. Nhà Lý cũng từ chối. Vì vậy hai bên lại căng thẳng.

Tháng 9 năm 1082, Lý Thường Kiệt sai châu mục châu Thượng Nguyên là Dương Thọ Văn mang quân truy bắt Nùng Trí Hội, tiến đến châu Quy Hóa vào trong đất do nhà Tống quản lý. Trấn thủ Quảng Tây của nhà Tống là Hùng Bản đưa thư trách Lý Nhân Tông. Lý Nhân Tông bèn tạ lỗi và lui quân, nhưng vẫn đề nghị phía Tống trả Vật Dương và Vật Ác. Hai bên bắt đầu đàm phán về vấn đề này.

Tháng 6 năm 1083, Hùng Bản sai Thành Trạc và Đặng Khuyết đi gặp Đào Tông Nguyên ở hội nghị Vĩnh Bình. Do thái độ hai bên đều căng, Đào Tông Nguyên bỏ hội nghị ra về.

Tháng 6 năm 1084, Lý Nhân Tông cử Lang trung bộ Binh là Lê Văn Thịnh và Nguyễn Bội đi dự hội nghị Vĩnh Bình thứ hai với Thành Trạc. Lê Văn Thịnh biện luận rõ về 2 châu Quy Hóa và Thuận An (hai động Vật Dương và Vật Ác) vốn thuộc Đại Việt và đòi trả lại. Vì biết tranh cãi với Thành Trạc sẽ không có kết quả, ông gửi thư cho Hùng Bản, tỏ ý không đồng tình với chủ trương của Thành Trạc muốn vạch biên giới phía nam bằng 18 huyện (Thượng Điện, Hạ Lôi, Ôn Nhuận, Anh Dao, Vật Dương, Vật Ác, Kế Thành, Cống, Lục, Tần, Nhâm, Động, Cảnh, Tư, Kỳ, Kỷ), vì những đất mà họ Nùng mang nộp đều vốn thuộc Quảng Nguyên (đã được trả về Đại Việt).

Theo Hoàng Xuân Hãn, Thành Trạc tự ý xuyên tạc hoặc không hiểu ý của Lê Văn Thịnh, nên đã tâu về rằng Văn Thịnh không đòi Vật Dương và Vật Ác nữa. Trong sử cũ của Việt Nam chép việc này quá vắn tắt và không đầy đủ, chỉ thuật lại 1 câu nói của Lê Văn Thịnh được Thành Trạc tâu về: “Bồi thần không dám tranh chấp”.

Dù sau đó Hùng Bản đã nhận được thư và biết chủ ý của Lê Văn Thịnh để tâu về, nhưng vì đường tới Biện Kinh xa xôi, giấy tờ đi lại mất hàng tháng, vì thế chiếu cuối cùng của Tống Thần Tông ban ra tháng 8 âm lịch năm 1084 dựa theo lời của Thành Trạc tâu trước đó, cho rằng Lê Văn Thịnh và Lý Nhân Tông không đòi Vật Dương và Vật Ác nữa. Do đó vua Tống quyết định chỉ mang 6 huyện Bảo Lạc, Luyện, Miêu, Đinh, Phỏng, Cận và hai động Túc, Tang ở ngoài ải Khấu Nhạc trả lại cho Đại Việt, còn hai châu Thuận An, Quy Hóa thì không trả lại.

Tuy kết quả hội nghị Vĩnh Bình thứ hai không đạt được như mong muốn của nhà Lý, nhưng được các sử gia coi là một mốc quan trọng trong lịch sử: lần đầu tiên từ sau sự sụp đổ của đế chế Đường, biên giới giữa Đại Việt và Trung Hoa được xác định một cách cụ thể.

Nỗ lực đòi Vật Dương, Vật Ác
Không lâu sau khi chia biên giới với nhà Lý, Tống Thần Tông chết. Tống Triết Tông lên nối ngôi, Cao thái hậu nhiếp chính. Nhà Tống trọng dụng phe Tư Mã Quang, muốn xóa bỏ những sự việc mà Vương An Thạch đã làm nên dưới thời Tống Thần Tông.

Nhà Lý không bằng lòng với việc nhà Tống chỉ trả vài huyện và động nhỏ, nên viết thư sang lại đòi 2 động Vật Dương và Vật Ác. Tháng 6 năm 1085, nhà Tống có thư trả lời khước từ, nói phải theo ý của vua trước Tống Thần Tông.

Tháng 8 năm 1085, ở vùng biên lại xảy ra tranh chấp. Cha con Lương Hiển Trí mang quân đánh Nùng Thuận Thanh ở động Nhâm. Viên quan coi châu Quảng Nguyên nhà Lý là Dương Cảnh Thông liên kết với Nùng Thuận Thanh, sai Đàm An mang quân sang đánh vào đất Tống. Ngay mùng 2 Tết âm lịch năm 1086, vua Tống gửi thư cho Ty kinh lược Quảng Tây yêu cầu tra xét và gửi thư trách vua Lý. Lý Nhân Tông viết thư trả lời, nhắc lại sự việc nhà Tống trả 6 huyện 2 động nhỏ năm 1084, nói rằng đó không phải là đất đã xin, mà đất xin là Vật Dương và Vật Ác. Nhà Tống viết thư đáp lại, với lý lẽ Vật Dương và Vật Ác đã về Tống từ lâu, trong cuộc chiến 1075-1077 không có tranh giành với đất đó, nên Tống không trả.

Sợ rằng lời từ chối đó khiến Đại Việt tức giận sẽ động binh tiếp sau khi sứ bộ Đại Việt sang mừng vua Tống lên ngôi trở về, nhà Tống phải tăng thêm quân phòng bị biên giới, điều đạo quân thứ 18 ở Đàm châu xuống Quế châu, quân Hồ Nam xuống Quảng Tây còn quân kinh thành thì xuống đóng ở Hồ Nam.

Đoàn sứ Đại Việt do chánh sứ Lê Chung và phó sứ Đỗ Anh Bối đứng đầu, tới Quảng Tây gặp Thành Trạc. Lê Chung xin được ghi lại lời thư của Lê Văn Thịnh gửi Hùng Bản trước đây để mang về cho Lý Nhân Tông xem. Thành Trạc chấp nhận thỉnh cầu của Lê Chung và tâu về Khai Phong, nhà Tống biết ý nhà Lý vẫn muốn đòi đất cũ.

Tháng 4 năm 1087, sứ bộ Đại Việt đến Khai Phong. Không thấy sử cũ chép việc Lê Chung đề nghị trả đất. Tống Triết Tông phong chức cho cả Lê Chung (viên ngoại lang Lại Bộ), Đỗ Anh Bối (Tây Kinh tả tàng khố phó sứ) và Lý Nhân Tông (từ Giao Chỉ quận vương lên Nam Bình vương); đồng thời hạch tội và cách chức Hùng Bản cùng Thành Trạc do đã đề nghị vua cũ Tống Thần Tông trả 6 huyện 2 động cho Đại Việt năm 1084. Đối với Hùng Bản, lý do là “khi coi Quế châu đã phân hoạch địa giới không đúng”, còn với Thành Trạc vì “bảo lãnh cho Giao Chỉ biện chính việc biên giới và tự tiện đưa thư của Lê Văn Thịnh cho Lê Chung”

Sau khi sứ bộ Đại Việt trở về, nhà Tống tiếp tục điều quân phòng bị biên giới. Lý Nhân Tông nhân việc đó viết thư sang Tống tỏ ý lo ngại quân Tống đe dọa lãnh thổ mình và lại đòi hai động Vật Dương, Vật Ác lần nữa. Tháng 8 năm 1088, nhà Tống viết thư trả lời, giữ quan điểm từ chối đề nghị của Đại Việt.

Như vậy nhà Lý đã kiên trì đòi Vật Dương và Vật Ác 6 lần trong hơn 10 năm từ khi kết thúc chiến tranh (1077), nhưng đều bị từ chối. Từ đó vấn đề Vật Dương, Vật Ác không còn được nhắc tới. Năm 1093, Cao thái hậu mất, Tống Triết Tông tự cầm quyền nhưng chính quyền bị đánh giá là nhu nhược, các phe phái tranh đấu quyết liệt, bên ngoài bị Tây Hạ đe dọa. Tuy nhiên, nhà Lý không nhân cơ hội đó tiếp tục việc đòi đất. Lý Nhân Tông đã trưởng thành và tự cầm quyền, Lý Thường Kiệt được điều vào Thanh Hóa trông coi phía nam, do đó ảnh hưởng của ông với triều đình cũng không còn như trước.

Quan hệ ngoại giao giữa Lý và Tống trở lại bình thường. Sử gia Hoàng Xuân Hãn lấy làm tiếc vì sau đó nhà Tống bị nhà Kim lấn lướt ở phía bắc, phải co về Giang Nam, thế lực suy nhược, nhưng các vua Lý vẫn không tận dụng thời cơ đó để mở rộng cương thổ phía bắc.

Xem thêm
 Ngoại giao Việt Nam thời Lý
 Ngoại giao Việt Nam thời Lê sơ
 Ngoại giao Việt Nam thời Mạc
 Vấn đề biên giới Việt-Trung thời Lê trung hưng

Tham khảo
 Đại Việt sử lược, Nguyễn Gia Tường dịch (1993), NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
 Nguyễn Quang Ngọc chủ biên (2010), Vương triều Lý, NXB Hà Nội
 Đào Tố Uyên chủ biên (2008), Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập 2, NXB Đại học sư phạm
 Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, NXB Văn hóa thông tin
 Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, NXB Văn học
 Hoàng Xuân Hãn (1996), Lý Thường Kiệt lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, NXB Hà Nội
 Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội (2009), Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, NXB Thế giới
 Lý Văn Phượng (2022), Việt kiệu thư, Châu Hải Đường dịch, NXB Hội nhà văn.

Chú thích

Quan hệ Việt-Trung
Lịch sử Việt Nam thời Lý


title: Agrochola fuscoliva

text:
Agrochola fuscoliva là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Agrochola


title: Evergestis obliqualis

text:
Evergestis obliqualis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Evergestis


title: Ủy ban Chấp hành Trung ương toàn Nga

text:
Ủy ban Chấp hành Trung ương toàn Nga (), thường được viết ngắn gọn là VTsIK (), là một cơ cấu chính quyền của nước Nga Xô viết tồn tại từ năm 1917 đến năm 1937. Các thành viên của VTsIK được bầu bởi Đại hội Xô viết Toàn Nga, là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, giữ vai trò thường trực với các chức năng cơ quan lập pháp, hành chính và giám sát của Nga Xô viết.

VTsIK được bầu ra lần đầu tiên vào tháng 6 năm 1917, trước khi nổ ra Cách mạng tháng 10, khi đó nó chưa giữ vai trò như một cơ quan nhà nước. Đến Đại hội VTsIK lần thứ hai, trong Cách mạng tháng 10, những người bolshevik đã chuyển đổi VTsIK trở thành một cơ quan lập pháp và hành pháp cho đến năm 1937. Vào năm đó, Hiến pháp Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga quy định rằng chính quyền cao nhất thuộc về Xô viết Tối cao Liên Xô.

Tổ chức
Hiến pháp Nga năm 1918 đòi hỏi các VTsIK triệu tập Đại hội Xô viết toàn Nga không ít hơn hai lần trong một năm (Quy chế 26 Điều III). Đại hội bổ sung có thể được gọi bởi VTsIK hoặc theo yêu cầu của Liên Xô địa phương. VTsIK được bầu bởi một Quốc hội đầy đủ, với không quá 200 cá nhân. Nó hoàn toàn phụ thuộc vào Quốc hội. Các chức năng trường đại học hoặc Đoàn chủ tịch không được tuyên bố trong Hiến pháp, nhưng có lẽ chúng được cho là hoàn toàn là cơ quan giám sát hoặc xét lại.

Lịch sử
Ủy ban Chấp hành Trung ương Toàn Nga lần đầu tiên được bầu tại Đại hội Xô viết toàn Nga đầu tiên tại Petrograd ngày 3 tháng 6 năm 1917. Lúc này, những người bolshevik chưa nắm hoàn toàn chính quyền, vì vậy VTsIK không phải là cơ quan nhà nước và Chủ tịch Nikolai Chkheidze không phải là người đứng đầu nhà nước Nga.

Trong Cách mạng tháng 10, Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai đã họp và bầu ra VTsIK thứ hai. Cơ quan này về sau trở thành cơ quan chính quyền của nước Nga Xô viết.

Thành phần của nó bấy giờ gồm:
 62 người thuộc phái Bolshevik
 29 người thuộc phái Cách mạng xã hội chủ nghĩa cánh tả
 10 người thuộc phái Menshevik và Cánh mạng xã hội chủ nghĩa cánh hữu

Chủ tịch đầu tiên của VTsIK là Lev Kamenev, người chỉ đạo công việc hàng ngày của Ủy ban. Ông chỉ bỏ phiếu nếu có sự phân chia đồng đều trong ủy ban.

Tên đầy đủ của VTsIK bấy giờ là "Ủy ban Chấp hành Trung ương Toàn Nga Xô viết Công nhân, Nông dân, Hồng quân và đại biểu Cossack" ().

Từ khi thành lập Liên Xô năm 1922, cơ quan này đã hạ cấp từ cấp cao nhất (liên bang) xuống cấp thứ hai (cộng hòa liên bang).

Sau khi thông qua Hiến pháp Liên Xô năm 1936, cơ quan này đã được thay thế bằng Xô viết Tối cao Liên Xô.

Chủ tịch VTsIK
 Lev Kamenev: 9/11/1917 - 21/11/1917 (lịch Julian)
 Yakov Sverdlov: 21/11/1917 - 16/3/1919 (lịch Julian) (chết tại chức)
 Mikhail Vladimirski: 16 tháng 3 năm 1919 - 30 tháng 3 năm 1919 (lịch Julian)
 Mikhail Kalinin: 30 tháng 3 năm 1919 (lịch Julian)- 19 tháng 7 năm 1938 (lịch Gregorian)

Bí thư VTsIK
 Varlam Avanesov: 1917-1918
 Avel Yenukidze: 1918-1922
 Leonid Serebryakov: 1919-1920
 Pyotr Zalutsky: 1920-1922
 Mikhail Tomsky: 1921-1922
 Timofei Sapronov: 1922-1923
 Aleksei Kiselyov: 1924-1937

Xem thêm
 Bolshevik
 Xô viết Tối cao

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Văn bản Hiến pháp Nga năm 1918

Chính phủ Liên Xô
Chính trị Liên Xô
Lịch sử Liên Xô


title: Kanaker, Syria

text:
Kanaker () là một ngôi làng ở miền nam Syria, một phần hành chính của Tỉnh bang Dimashq, nằm ở phía tây nam Damascus. Các địa phương lân cận bao gồm Sa'sa ' về phía tây, Beit Saber ở phía tây bắc, Khan al-Shih ở phía bắc, Zakiyah, al-Taybah, Khan Dannun và al-Kiswah ở phía đông bắc, Deir Ali và Jubb al-Safa ở phía đông bắc phía đông, Ghabaghib ở phía đông nam, Kafr Nasej và Deir al-Adas ở phía nam và Jabah ở phía tây nam. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria, Kanaker có dân số 13.950 người trong cuộc điều tra dân số năm 2004, khiến nơi đây trở thành địa phương lớn nhất trong nahiyah ("phó huyện") của Saasaa. Kanaker đánh dấu ranh giới phía tây của đồng bằng Marj al-Suffar.

Kanaker được Druze định cư từ Núi Lebanon vào năm 1862 và đến năm 1867, gia đình Abu Ras, một gia tộc Druze nổi tiếng và là đồng minh của gia đình al-Atrash, đã giành quyền kiểm soát ngôi làng. Khi thủ lĩnh của al-Atrash, Ismail Pasha, ở lại một đêm tại Kanaker, ông đã tàn sát cư dân Kitô giáo của mình trước khi tiến hành một cuộc tấn công vào lực lượng Kitô giáo của triều đại Shihab tại Rashaya ở Lebanon. Kanaker tiếp tục được Druze cư ngụ đến năm 1883 và một thời gian nhất định xa hơn.

Nội chiến Syria
Trong cuộc nội chiến ở Syria đang diễn ra, vào ngày 27 tháng 7 năm 2011, các nhóm nhân quyền Syria đã báo cáo rằng tám hoặc mười một người đã bị giết trong một cuộc đột kích của Quân đội Syria ở Kanaker và khoảng 250 người đã bị bắt. Bốn xe tăng và một chiếc xe ủi được báo cáo đã vào làng trong khi 14 xe tăng khác vây quanh nơi này. Phiến quân đã đầu hàng ngôi làng vào tháng 12 năm 2016 và tự mình chuyển sang Quân đội Syria. Đổi lại, họ đã được hợp pháp hóa tình trạng của họ.

Gia đình Kanakri
Một số người Jordan của 3 ngôi làng ở phía bắc của đất nước, tỉnh Irbid (Kharja, Saham và Al nu'aimah) có họ Kanakri. Điều này liên quan đến Kanaker. Những gia đình này đã di cư từ Kanaker-Syria xuống phía nam đến Jordan vào thế kỷ 19 trước khi hai nước ban hành độc lập và biên giới mới được ban hành.

Tham khảo

Tham khảo


title: Fire Punch

text:
là một bộ manga Nhật Bản do Fujimoto Tatsuki sáng tác và minh hoạ. Manga được đăng dài kỳ trên tạp chí trực tuyến Shōnen Jump+ của Shueisha từ tháng 4 năm 2016 đến tháng 1 năm 2018, và các chương của nó được tổng hợp thành tám cuốn tankōbon. Ở Bắc Mỹ, Viz Media đã được cấp phép phát hành manga bằng tiếng Anh.

Nội dung
Fire Punch diễn ra trên một Trái Đất đã trở nên đóng băng và cằn cỗi, được cho là dưới bàn tay của một người được gọi là Phù thủy Băng giá. Phù thủy là một trong số ít người sở hữu khả năng đặc biệt được gọi là "phước lành". Nhân vật chính Agni là một cậu bé có phước lành tái sinh, cùng với em gái Luna. Họ giúp đỡ các trưởng lão trong làng sinh sống bằng thịt cánh tay bị cắt đứt của Agni. Một ngày nọ, ngôi làng của họ được viếng thăm bởi một người có phước lành tên là Doma, người đề nghị đưa Agni đến thành phố Behemdorg của anh ta. Doma, chán ghét việc thực hành ăn thịt đồng loại của họ, đã thiêu sống cư dân bằng ngọn lửa không thể dập tắt của mình. Luna, người có khả năng tái sinh chậm hơn, bị khuất phục, nhưng không phải trước khi cầu xin Agni "sống".

Liên tục bốc cháy, cơ thể của Agni bị phá vỡ và tái sinh, khiến anh đau khổ. Trong tám năm, anh đã kiểm soát lại được cơ thể của mình và thề sẽ trả thù Doma. Agni tình cờ bắt gặp một đoàn nô lệ đến Behemdorg và giết chết những người lính. Một cậu bé tên Sun nghĩ rằng Agni là một vị thần và đi theo anh. Sau đó, nhiều binh lính khác tìm thấy Agni, và một trong số họ, Judah, một người có phước lành và có vẻ ngoài giống như Luna, chặt đầu ạnh. Họ đưa anh đến Behemdorg, và Sun bị trói và bị bắt tạo ra điện cho thành phố. Doma ăn năn xin Agni tha thứ, nhưng không cho phép Agni giết anh.

Judah quyết định tìm cách giết Agni dường như bất tử bằng cách ném cái đầu bị cắt rời của anh xuống biển, và cô bắt một chuyến tàu đến đó. Ngoài ra trên chuyến tàu còn có Togata, một người đam mê diện ảnh có phước lành tái sinh đã chú ý đến Agni, nhằm biến anh thành chủ đề của một bộ phim với tư cách là đạo diễn. Togata giết tất cả những người lính Behemdorg trên tàu, cứu một cô gái tên là Neneto khỏi bị cưỡng hiếp và biến cô trở thành nữ quay phim. Agni đồng ý để Togata quay phim sự trả thù Doma của anh để đổi lấy sự huấn luyện.

Tại Behemdorg, Agni quyết định giải phóng các nô lệ. Trong khi đang chiến đấu với các phước lành của Behemdorg, ngọn lửa của Agni thiêu rụi thành phố và giết chết cư dân. Agni đánh bại những người có phước lành và các nô lệ được vận chuyển bởi một đồng minh. Judah, người không còn cần phải duy trì vẻ ngoài của sự mặc khải thiên thượng, tự thiêu mình bằng ngọn lửa của Agni, nhưng bị chặn lại khi Phù thủy Băng giá chặt đầu cô.

Xuất bản
Fire Punch, được sáng tác và minh họa bởi Fujimoto Tatsuki, đã được xuất bản trên tạp chí trực tuyến Shōnen Jump+ của Shueisha từ ngày 18 tháng 4 năm 2016, đến ngày 1 tháng 1 năm 2018. Shueisha đã thu thập các chương của nó thành tám cuốn tankōbon, phát hành từ ngày 4 tháng 7 năm 2016 đến ngày 2 tháng 2 năm 2018.

Tại Bắc Mỹ, Viz Media đã thông báo rằng họ đã cấp phép cho bộ truyện tranh phát hành bằng tiếng Anh vào tháng 1 năm 2018. Tám cuốn đã được xuất bản dưới nhà xuất bản VIZ Signature từ ngày 16 tháng 1 năm 2018 to October 15, 2019.

Danh sách tập truyện

Tiếp nhận
Vào năm 2017, Fire Punch được đề cử cho giải Manga Taishō lần thứ 10. Bộ truyện xếp thứ 15 trong cuộc bình chọn "Truyện tranh được đề xuất bởi nhân viên hiệu sách toàn quốc năm 2017" của cửa hàng sách trực tuyến Honya Club. Phiên bản năm 2017 của sách hướng dẫn Kono Manga ga Sugoi! của Takarajimasha đã liệt kê bộ truyện ở vị trí thứ 3 trong danh sách manga dành cho độc giả nam.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Manga dài tập
Manga năm 2016
Shonen Jump+
Trả thù trong anime và manga
Ăn thịt người trong tác phẩm hư cấu
Anime và manga kỳ ảo u tối
Truyện tranh mạng Nhật Bản
Shōnen manga
Manga Shūeisha
Manga Viz Media
Truyện tranh mạng bản in


title: Sốc nhiễm khuẩn

text:
Sốc nhiễm khuẩn (tiếng Anh: Septic shock, hay còn gọi là nhiễm trùng toàn thân, shock nhiễm trùng) là một tình trạng y tế có khả năng gây tử vong khi xuất hiện nhiễm trùng huyết, tổn thương nội tạng (đa tạng) trong quá trình phản ứng với nhiễm trùng, dẫn đến tụt huyết áp nguy hiểm và có nhiều bất thường trong việc chuyển hóa tế bào.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Septic Shock, Healthline

Cấp cứu y khoa
Hồi sức tích cực
Nguyên nhân tử vong
Nhiễm trùng huyết


title: Mohamed Yaghni

text:
Mohamed Yaghni (sinh ngày 22 tháng 2 năm 1988 ở Tiaret) là một cầu thủ bóng đá người Algérie. Hiện tại anh thi đấu cho USM Bel-Abbès ở Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Algérie.

Liên kết ngoài
 DZFoot Profile

Sinh năm 1988
Người Tiaret
Cầu thủ bóng đá Algérie
Cầu thủ Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Algérie
Cầu thủ Giải bóng đá hạng nhì quốc gia Algérie
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá USM Blida
Cầu thủ bóng đá Đội hình USM El Harrach
Cầu thủ bóng đá USM Bel Abbès
Cầu thủ bóng đá USMM Hadjout


title: Danh sách ca sĩ Iceland

text:
B
Hera Björk

G
Björk Guðmundsdóttir

H
Daníel Ágúst Haraldsson
Eiríkur Hauksson

I
Eythor Ingi

J
Jóhanna Guðrún Jónsdóttir
Jónsi

L
Laufey

N
Silvía Nótt

O
María Ólafsdóttir

S
Greta Salóme Stefánsdóttir

T
Emiliana Torrini

Tham khảo

Ca sĩ Iceland
Danh sách nhạc sĩ Iceland
I
Danh sách (Iceland)


title: Araeopteron acidalica

text:
Araeopteron acidalica là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Araeopteron


title: Dave King (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1940)

text:
David John King (24 tháng 10 năm 1940 - 16 tháng 7 năm 2010) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí tiền đạo ở Football League cho Hull City, và ở bóng đá non-League cho King's Lynn.

Tham khảo

Sinh năm 1940
Vận động viên Kingston upon Hull
Cầu thủ bóng đá từ East Riding of Yorkshire
Cầu thủ bóng đá Anh
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá Hull City A.F.C.
Cầu thủ bóng đá King's Lynn F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Mất năm 2010


title: Pixel C

text:
Pixel C là một máy tính bảng Android màn hình 10,2 inch được phát triển và tiếp thị bởi Google. Thiết bị này được giới thiệu trong một sự kiện truyền thông vào ngày 29 tháng 9 năm 2015.

Tên gọi Pixel được sử dụng cho máy tính bảng này thay vì thương hiệu Nexus như các thiết bị tiền nhiệm.

Thông số kĩ thuật

Phần cứng
Pixel C được cung cấp bởi chip hệ thống lõi tám Nvidia Tegra X1, dựa trên kiến trúc "big.LITTLE" của ARM: bốn lõi nhanh hơn, trong khi bốn lõi còn lại chậm hơn và tiết kiệm điện hơn. Nó có RAM 3 GB và các model có sẵn với dung lượng lưu trữ 32 GB và 64 GB. Pixel C có tấm nền IPS độ phân giải 10,2 inch (260 mm) 2560 × 1800 với mật độ điểm ảnh 308 ppi.

Một phụ kiện bàn phím tùy chọn có sẵn cho Pixel C. Máy tính bảng có thể gắn vào bàn phím từ tính thông qua một bản lề (để sử dụng như một vạt áo) hoặc bàn phím có thể được gắn vào mặt trước hoặc mặt sau của máy tính bảng để lưu trữ. Bàn phím kết nối qua Bluetooth và chạy bằng pin; khi bàn phím được bật ra phía trước máy tính bảng, nó có thể được sạc theo cách tự động bởi máy tính bảng.

Phần mềm
Pixel C  xuất xưởng với Android 6.0.1 Marshmallow. Đến ngày 22 tháng 8 năm 2016, Google phát hành bản cập nhật Android 7.0 Nougat cho Pixel C, cũng như một số thiết bị khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Google
Máy tính bảng được giới thiệu năm 2015


title: Gozo Brew House

text:
Gozo Brew House là một nhà hàng có kiến trúc làm từ tre tọa lạc ở thành phố Tuy Hòa, Phú Yên. Với diện tích 1.900 mét vuông, đây là nhà hàng làm bằng tre có diện tích lớn nhất Việt Nam.

Mô tả
Nhà hàng Gozo Brew House nằm trong khu nghỉ dưỡng Stelia Beach Resort, thành phố Tuy Hòa, Phú Yên, do kiến trúc sư Phùng Thế Huy thiết kế, với diện tích 1.900 mét vuông. Toàn bộ nhà hàng được tạo thành từ 40 nghìn cây tầm vông và lá dừa nước, được thiết kế theo dạng cánh diều đón gió, có thể chịu được bão cấp 11. Nội thất nhà hàng làm hoàn toàn từ gỗ và tre, với gam màu chủ đạo là màu đất nung terra và màu xanh da trời. Hệ thống đèn của Gozo Brew House được trang trí bằng vật liệu mây, có khả năng đung đưa khi có gió.

Tên nhà hàng Gozo Brew House được lấy cảm hứng từ hòn đảo Gozo của đảo Malta thuộc vùng Địa Trung Hải. Kiến trúc của nhà hàng cũng có sự giao thoa giữa phong cách Địa Trung Hải và làng quê Việt Nam. Theo ông Lại Ngọc Hưng, quản lý nhà hàng Gozo Brew House, nhà hàng chủ trương "hướng đến các hoạt động du lịch có liên kết chặt chẽ với công tác bảo vệ môi trường, thông qua việc tận dụng các nguyên liệu có sẵn để làm nổi bật lên giá trị dân tộc mà vẫn sáng tạo và mới lạ". Xung quanh nhà hàng này còn được bài trí theo phong cách mở, với một khu rừng nhiệt đới bao quanh. Nhà hàng có sức chứa 300 người.

Nhà hàng khai trương ngày 15 tháng 9 năm 2018.

Ăn uống
Bên cạnh những món ăn Việt Nam mang đặc trưng ba miền, nhà hàng Gozo Brew House còn phục vụ các món ăn Âu và các món mang phong cách Địa Trung Hải. Ngoài ra, nhà hàng còn có mô hình sản xuất bia tươi theo tiêu chuẩn châu Âu, thông qua việc nấu và phục vụ trực tiếp. Thực khách cũng có thể trực tiếp tham quan mô hình nấu bia tại nhà hàng này.

Kỷ lục
Ngày 3 tháng 3 năm 2022, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục "nhà hàng tre lớn nhất Việt Nam" cho Gozo Brew House. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên ông Đào Mỹ, công trình này là "điểm nhấn thể hiện cam kết phát triển bền vững điểm đến du lịch Phú Yên".

Tham khảo

Nhà hàng Việt Nam
Du lịch Phú Yên
Thương hiệu ẩm thực Việt Nam