title: Lịch đại Đế Vương miếu

text:
Lịch đại Đế Vương miếu (chữ Hán phồn thể: 厯代帝王廟; chữ Hán giản thể: 历代帝王庙, bính âm Hán ngữ: Lìdài Dì Wáng miào), còn gọi là Miếu Lịch đại Đế Vương Trung Quốc hay Đế Vương miếu, là di tích lịch sử, văn hóa tại số 131, phố Đại Nội Phụ Thành Môn, quận Tây Thành, thủ đô Bắc Kinh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Công trình được xây dựng, đi vào vận hành từ thời Nhà Minh, được trùng tu, thay đổi và mở rộng thời Nhà Thanh; trải qua nhiều giai đoạn hư hại trong thời hiện đại, được kiến thiết lại vào cuối thế kỷ XX, đầu XXI. Đế Vương miếu trong thời phong kiến phục vụ việc thờ tụng, hoạt động tế tự các vị Đế Vương tức nhân vật thần thoại, nhân vật lịch sử từng là thủ lĩnh của cả đất nước và dân tộc từ thời Tam Hoàng Ngũ Đế, Hạ, Thương, Chu, các Hoàng đế từng triều đại, cùng với văn thần, võ tướng nổi danh trong lịch sử Trung Hoa. Công trình nhằm tưởng nhớ các nhân vật có ảnh hưởng rộng, cống hiến lớn cho đất nước Trung Quốc.

Đế Vương miếu là một địa danh mang tính hình tượng, phản ánh văn hóa xã hội xuyên suốt các thời kỳ và quan điểm của phong kiến Trung Hoa, trở thành một công trình đặc biệt quan trọng thể hiện thời gian và lịch sử nối tiếp lâu đời của Trung Quốc. Thờ tự và vận hành Đế Vương miếu dựa trên cái nhìn tổng quan qua nhiều thế hệ, theo nguyên tắc tôn trọng nhân vật và sự kiện trong quá khứ trải nhiều triều đại, triều đại sau thờ triều đại trước; nhiều dân tộc, dân tộc này tôn kính dân tộc khác, theo phương hướng một quốc gia, một dân tộc Trung Hoa thống nhất.

Lịch đại Đế Vương miếu mang những đặc điểm của kiến trúc Nhà Minh, Nhà Thanh, hình thành và tồn tại từ năm 1530; được Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa công bố là di tích lịch sử, văn hóa được bảo tồn trọng điểm, quan trọng ở bậc hàng đầu của Trung Quốc từ năm 1996, trong nhóm VI. Từ thế kỷ XXI, Đế Vương miếu được trùng tu các đợt 2000 – 2004, 2019 – 2020, đi vào hoạt động phục vụ du khách tham quan, tìm hiểu, du lịch, đồng thời là nơi tổ chức các sự kiện về lịch sử, văn hóa ở thủ đô, với tên gọi là Viện bảo tàng Lịch đại Đế Vương miếu Bắc Kinh ngày nay.

Lịch sử

Truyền thống lịch sử
Trong văn hóa Trung Hoa, một yếu tố truyền thống được hình thành trong lịch sử, đó là việc tôn trọng của thế hệ sau dành cho thế hệ đi trước, đặc biệt là các thủ lĩnh dân tộc, vương triều, nhân vật ảnh hưởng lớn tới đất nước. Kính trọng các bậc minh triết, Hoàng đế của các triều đại trong quá khứ là một truyền thống chính trị được tuân theo ở Trung Quốc cổ đại. Có thể kể tới, vào thời Đường Chiêu Tông, đền thờ Hán Chiêu Liệt Đế được xây dựng và nơi thờ tự ở Trác Châu, Hà Bắc; trong thời Tống Ninh Tông, các quan chức địa phương đã liên tiếp thành lập những Thuấn miếu ở Thiều Châu và Hành Dương, thờ tự Đế Thuấn; triều đại Nhà Kim do người Nữ Chân thành lập vẫn tiếp tục duy trì việc cúng tế cho các Hoàng đế trong quá khứ. Thế kỷ XIII, Nhà Nguyên do người Mông Cổ thành lập cũng kế thừa truyền thống này. Từ Hốt Tất Liệt rồi các Hoàng đế Nguyên Nhân Tông, Nguyên Thái Định Đế, Nguyên Văn Tông và Nguyên Huệ Tông đều xây dựng những ngôi đền thờ cho các Hoàng đế cổ đại ở vùng đồng bằng miền Trung, lệnh cho dân chúng thờ tự, chẳng hạn như những câu mô tả: năm Nhân Tông Diên Hữu thứ ba, cho sửa chữa lăng mộ của Triều Ân. Tuy nhiên, do địa điểm tế lễ trong các triều đại trước đây không thống nhất, các cuộc thảo luận đã nảy sinh. Người Mông Cổ trong triều đại Nhà Nguyên đã kêu gọi một sự thống nhất lịch sử và thờ tự các dân tộc. Minh Triều Chu Nguyên Chương thời kỳ tiếp theo đã chỉ trích tình trạng này và quyết định xây dựng một ngôi đền thống nhất cho các Đế Vương vào năm Hồng Vũ thứ sáu.

Thời Minh

Lịch đại Đế Vương miếu giai đoạn đầu được xây dựng vào năm Hồng Vũ (洪武) thứ sáu (1373) của triều đại Nhà Minh ở phía Nam núi Khâm Thiên (钦天山), nay là Bắc Cực Các (北极阁), Bắc Kinh, thờ Tam Hoàng Ngũ Đế, Hạ Vũ, Thành Thang, Chu Vũ Vương, Hán Cao Tổ, Hán Quang Vũ Đế, Tùy Văn Đế, Đường Thái Tông, Tống Thái Tổ, Nguyên Thế Tổ, tổng cộng có 17 vị Hoàng đế sáng lập. Sau đó bỏ thờ tự Tùy Văn Đế của Nhà Tùy vào năm Hồng Vũ thứ 21 (1388).

Năm 1530, Gia Tĩnh (嘉靖) thứ chín, Minh Thế Tông định lễ, quyết định xây dựng Lịch đại Đế Vương miếu ở Bắc Kinh và Nam Kinh, lệnh các quan chọn địa phương cụ thể. Vào thời điểm đó, quan thần phục vụ ở nhánh hàn lâm là Xuân phường Trung doãn Liêu Đạo Nam đã đề xuất dỡ bỏ tượng Nhị Từ chân quân, đại diện thờ hai nhân vật là Từ Tri Chứng và Từ Tri Ngạc của Nam Đường tông thất thời Ngũ đại Thập quốc trong cung Linh Tế, chọn làm nơi xây Đế Vương miếu. Tuy nhiên, Bộ Lễ cho rằng diện tích chật hẹp của cung Linh Tế không đủ để xây dựng lại, phản đối đề nghị của quan hàn lâm. Gia Tĩnh Đế đã ra lệnh cho Bộ Công chọn nơi khác để xây dựng, trở thành Bộ phụ trách cụ thể kiến trúc ngôi miếu. Ngày 12 tháng 01 năm 1531, Gia Tĩnh thứ 10, Bộ Công báo cáo việc xây dựng địa điểm của Lịch đại Đế Vương miếu là vị trí cũ của chùa Bảo An ở cửa Phụ Thành (阜成门). Khu đất này được chọn để xây Đế Vương miếu, tiến hành chỉnh sửa mặt bằng, tất cả được thiết kế ngăn nắp, tương xứng và đi thông phương hướng với các bên. Ngày 12 tháng 02 cùng năm, Minh Thế Tông dâng lễ tế cho các vị Đế Vương từ Văn Hoa điện, chính điện được chia thành năm tháp thờ, thờ 16 Đế Vương. Đơn bệ từ Đông sang Tây chia thành bốn bàn thờ, thờ tổng cộng có 37 người. Vào ngày 17 tháng 03 năm Nhâm Dần, Gia Tĩnh thứ 10, Lịch đại Đế Vương miếu tiếp tục được xây dựng, được quản lý bởi Thượng thư Bộ Công Tưởng Dao và Hữu Thị lang Tiền Như Kinh. Đến tháng 05, Bộ Lễ bàn về bài vị thờ tự của Đế Vương miếu, tùy phong và thờ tụng Thái miếu, mở rộng thần bài, chu địa, kim thư của các Đế Vương, cùng Bộ Công tiến hành.

Vào tháng 09 năm 1531, Trạng nguyên Diêu Lai thuộc Hàn lâm viện đã tấu trình yêu cầu phế truất thờ tự Nguyên Thế Tổ trong Lịch đại Đế Vương miếu ở Bắc Kinh và Nam Kinh. Bộ Lễ tiến hành xét lại, phản bác yêu cầu và giữ nguyên việc thờ tụng Hốt Tất Liệt. Cũng vào tháng 09, Lịch đại Đế Vương miếu ở Bắc Kinh được hoàn thành, Minh Thế Tông đã khen thưởng bổng lộc, thăng cấp cho Tưởng Dao và Tiền Như Kinh. Năm 1532, Minh Thế Tông đến Lịch đại Đế Vương miếu để tỏ lòng thành kính với các Đế Vương được thờ, là buổi tế tụng chính thức đầu tiên. Trong lễ, học sĩ Liêu Đạo Nam đảm nhiệm nhiệm vụ trình bày bản tụng Cảnh Đức Sùng Thánh tụng (景德崇圣颂), nêu lễ thành đối với các Đế Vương trong lịch sử Trung Hoa. Sau khi hoàn thành, Lịch đại Đế Vương miếu chính thức đặt ở Bắc Kinh, trở thành nơi thờ tự duy nhất của các Hoàng đế ở Trung Quốc, phần ở Nam Kinh bị bỏ hoang.

Ngày 24 tháng 02 năm 1545, Gia Tĩnh thứ 24, Cấp sự trung Bộ Lễ Trần Phỉ yêu cầu Bộ Lễ dừng việc thờ tự Nguyên Thế Tổ, tướng Mộc Hoa Lê, Bác Nhĩ Hốt, Thích Lão Ôn và Bá Nhan. Với sự cho phép của Thế Tông, các thần vị thờ tự năm người này được thu hồi ở Lịch đại Đế Vương miếu. Suốt thời Nhà Minh (1368 – 1644), Lịch đại Đế Vương miếu xuất phát điểm bắt đầu từ Chu Nguyên Chương, chính thức xây dựng từ Chu Hậu Thông, giữ nguyên vẹn trong các giai đoạn còn lại của triều đại.

Thời Thanh

Sau chiến tranh Minh – Thanh, quân Thanh qua ải Sơn Hải quan, thống nhất Trung Quốc. Thời kỳ đầu, Thuận Trị Đế cầm quyền, đã chỉnh sửa lại Lịch đại Đế Vương miếu, tăng cường tế tự cho các Hoàng đế Nhà Nguyên, Nhà Liêu, Nhà Kim và thờ thêm những vị quan có tài đức của mỗi triều đại, có nhiều điều chỉnh đối với các vị trí thờ tự thần vị. Thuận Trị Đế tiếp tục điều chỉnh một lần nữa vào tháng 06 năm 1660, Thuận Trị thứ 17, danh sách thờ tự có 25 Đế Vương và 39 vị công thần đã được ghi danh thờ tại miếu. Các giai đoạn tiếp theo, Đế Vương miếu có thay đổi tùy từng Hoàng đế. Trong thời Khang Hi Đế, vào tháng 04 năm Khang Hi thứ 60 (1721), Khang Hi đã ra sắc lệnh về lễ nghi và thờ tự Lịch đại Đế Vương miếu. Ngày 06 tháng 04 năm Khang Hi thứ 61 (1722), Khang Hi đã nới lỏng hơn nữa tiêu chuẩn để tôn thờ các vị Đế Vương: thờ tự bất cứ Hoàng đế nào đã từng nắm quyền, trừ người vô đạo giết bề trên, người làm mất nước.

Ngày 11 tháng 12 năm 1722, Khang Hi lệnh cho Thượng thư Bộ Lễ xác định danh sách cuối cùng của Đế Vương các thời Hạ, Thương, Chu, Hán, Đường, Tống, Kim, Nguyên, Minh. Trong thời gian việc thực hiện sắc lệnh lập danh sách thờ tự đang diễn ra thì Khang Hi qua đời vào ngày 20 tháng 12; đến ngày 26 tháng 12, Bộ Lễ mới hoàn thành công việc, có 143 vị Đế Vương và 40 vị quan nổi tiếng đã được thêm vào miếu. Thời điểm đó, người kế vị là Ung Chính đã ra lệnh tuân theo chiếu chỉ của Khang Hi, các tấm bảng thần vị để thờ Hoàng đế và các vị quan nổi tiếng phải được thêm vào chính điện và sảnh phụ của Lịch đại Đế Vương miếu, cử Lý Thân vương Dận Đào đến chỉ huy sắp xếp Lịch đại Đế Vương miếu, có tổng cộng 164 Đế Vương và 79 vị danh thần được thờ. Năm 1729, Ung Chính thứ bảy, miếu được tu bổ, xây dựng lại. Đến năm 1733, việc xây dựng lại hoàn thành, Ung Chính đã cho khắc dòng chữ Ngự chế trùng tu Lịch đại Đế Vương miếu (御制重修历代帝王庙碑). Vào tháng 02 năm Ung Chính thứ 12 (1734), Ung Chính đã lệnh chỉnh sửa Đế Vương miếu, Quan Đế miếu, Thành Hoàng miếu ở Bắc Kinh, lệnh cho Hàm Thân vương Dận Bí phụ trách Đế Vương miếu, Càn Long phụ trách Quan Đế miếu, Hòa Thân vương Hoằng Trú phụ trách Bắc Kinh đô Thành Hoàng miếu.

Kế vị Ung Chính là Càn Long, ông dành nhiều quan tâm tới hoạt động của Đế Vương miếu. Năm 1738, Càn Long thứ ba, Càn Long hành lễ tại Lịch đại Đế Vương miếu, viết bản nghi lễ triều đình về lễ tế Đế Vương miếu, nội dung bày tỏ sự tôn trọng đối với các Đế Vương trong lịch sử, hình thức tế tự nghiêm ngặt, rõ ràng. Năm 1753, Càn Long thứ 18, cửa Đế Vương miếu ghi chữ Cảnh Đức (景德), được ghi thêm chữ Sùng Thánh (崇圣). Năm 1762, Càn Long đã cho xây dựng thêm kiến trúc Đế Vương miếu, do Thượng thư Bộ Lễ Trần Đức Hoa chỉ huy, thay đổi mái ngói của chính điện sang màu vàng ròng. Tháng 03 năm 1764, Càn Long thứ 29, việc xây dựng được hoàn thành, Càn Long đến Đế Vương miếu viết dòng chữ Ngự chế trùng tu Lịch đại Đế Vương miếu, khắc thêm bia đá Cảnh Đức Sùng Thánh ở phía Tây Nam miếu. Trong thời kỳ Càn Long, Triều Thanh đã loại bỏ bài vị của Vạn Lịch Đế, Thái Xương Đế và Thiên Khải Đế khỏi Đế Vương miếu, thêm bài vị của Sùng Trinh Đế. Sau Càn Long, Gia Khánh Đế không có chỉnh sử đối với miếu, đến thời kỳ Đạo Quang Đế, chính điện của Đế Vương miếu được xây dựng lại, được chỉ thị tiến hành từ tháng 01 năm 1840, Đạo Quang thứ 20, theo dạng chỉnh sửa, làm mới các vật dụng, màu sắc. Trong thời Nhà Thanh (1644 – 1911), Đế Vương miếu được các Hoàng đế Thuận Trị, Khang Hi, Ung Chính, Càn Long chú ý trong tế tự, đến lần điều chỉnh của Đạo Quang cũng là lần cuối của thời đại phong kiến Trung Quốc.

Vào ngày 31 tháng 10 năm 2002, quận Tây Thành đã thống kê tất cả các nghi lễ tế thần tại Lịch đại Đế Vương miếu từ năm Gia Tĩnh thứ 11 của Nhà Minh (1532) đến năm Tuyên Thống thứ ba của Nhà Thanh (1911), có 662 lễ tế đã được tổ chức trong suốt lịch sử 380 năm xuyên suốt thời phong kiến Minh Thanh của Trung Quốc. Trong đó, các Hoàng đế đã tự thân tổ chúc tế lễ 16 lần và cử các quan đến tế 646 lần.

Thời kỳ chịu hư hại

Năm 1912, năm đầu tiên của Trung Hoa Dân Quốc, Hoàng đế Nhà Thanh thoái vị và việc tế tự tại Lịch đại Đế Vương miếu kết thúc. Đế Vương miếu trở thành một vị trí chịu sự quản lý của chính quyền Dân Quốc. Cũng trong giai đoạn này, miếu được sử dụng làm nơi tạm trú, chiếm đóng của nhiều đơn vị khác nhau. Năm 1922, Hội Cải tiến Giáo dục Trung Hoa đã mượn sử dụng Đế Vương miếu. Năm 1925, sau khi Tôn Trung Sơn qua đời vì bạo bệnh ở Bắc Kinh, các đơn vị liên quan đã tổ chức tang lễ tại điện Cảnh Đức Sùng Thánh, chính điện trung tâm của Lịch đại Đế Vương miếu. Vào ngày 22 tháng 05 năm 1929, Sự vụ viên quản lý Đế Vương miếu đã báo cáo về việc ngôi miếu được cho Hội Cải tiến Giáo dục Trung Hoa mượn để sử dụng. Sau đó, ba ngôi nhà ở sân phía Đông được sử dụng bởi Đảng bộ thành phố Bắc Bình của Quốc dân đảng Trung Quốc. Ngoài ra, đây còn là nơi sử dụng của quân đội Quốc dân Đảng, hội trường, nhà bảo vệ, trụ sở. Ngày 30 tháng 08 năm 1929, Quốc thuật quán Hà Bắc chiếm đóng và sử dụng Cảnh Đức môn, điện Cảnh Đức Sùng Thánh. Vào ngày 06 tháng 09 cùng năm, Quốc thuật quán Hà Bắc đã viết thư cho Sở Quản lý miếu đền Bắc Bình của Bộ Nội chính, đề nghị được mượn hai khu vực đang chiếm đóng. Tuy nhiên, Sở Quản lý chỉ cho phép mượn sân sau của Đế Vương miếu và yêu cầu Quốc thuật quán bảo vệ di tích. Thời gian tiếp theo, Đế Vương miếu được mượn sử dụng bởi cả Quốc thuật quán, Hội Cải tiến Giáo dục và cơ quan Quốc dân Đảng, quân đội Trung Hoa Dân Quốc.

Vào tháng 07 năm 1931, Viện Nghiên cứu Quốc lập Bắc Bình đã khảo sát và lập bản đồ cụ thể về Đế Vương miếu. Vào thời điểm đó, trong Đế Vương miếu, có ba cơ quan sử dụng là Hội Cải tiến Giáo dục Trung Hoa, Quốc thuật quán Hà Bắc và Trường thiếu niên Bắc Bình. Vào năm 1934, Bộ Nội chính đã chuyển vị trí Đế Vương miếu sang cho Chính phủ thành phố Bắc Bình và đặt dưới sự quản lý của Sở Quản lý miếu đền. Sau đó, các bên tiếp tục tạm sử dụng và mở thêm hoạt động thăm viếng Đế Vương miếu. Năm 1935, Sở Quản lý tiến hành di chuyển bảo quản thần vị của 188 Hoàng đế và 79 vị quan trong chính điện Đế Vương miếu. Các phần được lưu giữ bởi Hội Cải tiến Giáo dục Trung Hoa. Sang năm 1937, ngôi miếu được trùng tu bởi Sở Quản lý. Trong thời Chiến tranh Trung – Nhật, Trường học thiếu niên Bắc Bình được chuyển một phần đến Quế Lâm, Quảng Tây. Trong gian đoạn Nhật Bản chiếm đóng, quân đội Nhật kiểm soát vị trí Đế Vương miếu. Năm 1941, Chính quyền Uông Tinh Vệ đã thay đổi khu vực ngôi miếu thành Trường trung học Nữ sinh thứ ba Bắc Bình. Năm 1945, Chính phủ Quốc dân tái kiểm soát Bắc Bình. Đến năm 1949, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, Trường trung học Nữ sinh số ba Bắc Kinh tiếp tục hoạt động tại vị trí của Đế Vương miếu. Năm 1972, Bắc Kinh đã giải thể trường nữ sinh, và thành lập Trung học số 159 Bắc Kinh.

Từ ngày 02 tháng 02 đến ngày 26 tháng 02 năm 1953, Ủy ban Quản lý Di tích văn hóa Bắc Kinh đã khảo sát và lập bản đồ Lịch đại Đế Vương miếu, các cổng bài phường đã được phá bỏ sau khi khảo sát. Vào ngày 10 tháng 06, Ủy ban Quản lý công bố một quy hoạch. Trong cuộc Đại nhảy vọt năm 1958, các trụ sắt và đồng trong ngôi miếu đã được quyên góp để làm thép. Sau khi Đại Cách mạng Văn hóa nổ ra, vào năm 1966, tượng đài đang tháo dỡ trước ngôi miếu đã bị Hồng vệ binh phá hủy. Trong thời kỳ này, thần vị của các Hoàng đế, danh thần được thờ tự trong Đế Vương miếu bị phá hỏng phần lớn, chuyển thành băng ghế ngồi hoặc vật liệu gỗ sử dụng trong đời sống thường ngày. Năm 1976, động đất Đường Sơn gây ảnh hưởng khiến cổng miếu nghiêng đổ, chính điện, bốn gian bia và các công trình khác đều hư hại nặng. Trong suốt khoảng thời gian từ thời Trung Hoa Dân Quốc cho đến trước thời mở cửa Trung Quốc (1912 – 1978), Đế Vương miếu chịu nhiều hư hại vì các cuộc xung đột, chiến tranh và thiên tai; đồng thời ít nhận được sự bảo tồn.

Trùng tu thời hiện đại

Năm 1978, Trung Quốc mở cửa, bắt đầu thời đại cải cách và kiến thiết phát triển đất nước. Trong kỷ nguyên này, văn hóa Trung Hoa được giữ gìn, trong đó có việc bảo tồn, tu bổ lại các công trình kiến trúc. Năm 1979, Lịch đại Đế Vương miếu được công bố là một trong những nơi thuộc đơn vị bảo vệ di tích văn hóa của Bắc Kinh. Ngày 24 tháng 05 năm 1983, Cục Di sản văn hóa quận Tây Thành đã trình lên Chính phủ Nhân dân quận Tây Thành bản báo cáo về việc tu bổ Đế Vương miếu, thành lập bảo tàng quận Tây Thành, đề nghị chuyển vị trí của Trường trung cấp số 159 Bắc Kinh để giữ nguyên tính độc lập của miếu. Năm 1985, Đế Vương miếu tiếp tục được yêu cầu trùng tu, bắt đầu tiến hành từ năm 1988, với ngân sách được chuyển cho các dự án sửa chữa. Vào ngày 20 tháng 05 năm 1993, Cục Di sản văn hóa quận Tây Thành đã đệ trình yêu cầu sửa chữa khẩn cấp ngôi miếu, được cấp sử dụng 200.000 nhân dân tệ để chỉnh sửa. Ban đầu, năm 1994, các công trình kiến trúc cổ như đại điện, phối kết hợp phía Tây, bia đài được sửa chữa khẩn cấp. Năm 1995, các kiến trúc như cổng và kho lưu trữ được trùng tu lại theo dáng vẻ ban đầu. Từ đó, các phần nối tiếp nhau dần được sửa chữa, đồng thời, di dời Trường Trung học số 159 Bắc Kinh. Năm 1996, Lịch đại Đế Vương miếu được công bố là đơn vị di tích văn hóa được bảo vệ trọng điểm cấp Quốc gia đợt thứ tư. Ngày 28 tháng 06 năm 1999, tấm bia hạ mã được khai quật từ miếu. Vào tháng 07 năm 1999, các bức tường miếu đã được sửa chữa và hoàn thành nhà vệ sinh công cộng phía sau. Ngày 22 tháng 12 cùng năm, công trình sửa chữa Lịch đại Đế Vương miếu chính thức được hoàn thành, nghiệm thu.

Trong giai đoạn tu bổ lại Đế Vương miếu, những hoạt động văn hóa, giải trí đồng thời được tổ chức. Tháng 10 năm 1991, Học viện Điện ảnh Bắc Kinh đã quay bộ phim ca nhạc truyền hình My year of 1997 (我的1997) của đạo diễn Nghệ Kính trong Đế Vương miếu. Tháng 05 năm 1992, bộ phim Ly hôn (离婚) do Xưởng phim Bắc Kinh sản xuất được quay tại miếu.

Vào ngày 15 tháng 05 năm 2000, Cục Di sản văn hóa thành phố Bắc Kinh đã hỗ trợ tiến hành công tác khôi phục di tích văn hóa Lịch đại Đế Vương miếu, giao cho quận Tây Thành quản lý, và bảo tàng được mở cửa sau khi tu bổ. Sang năm 2001, giai đoạn đầu tiên của dự án tu bổ Đế Vương miếu bắt đầu. Đến năm 2004, giai đoạn một đến giai đoạn ba của dự án sửa chữa đã hoàn thành. Cũng trong giai đoạn này, Trường Trung học số 159 Bắc Kinh chính thức được chuyển ra khỏi khu vực, quận Tây Thành tổ chức lễ bàn giao công trình, giao cho cơ quan di tích văn hóa vào, đưa miếu trở về độc lập nguyên trạng. Năm 2004, Lịch đại Đế Vương miếu mở cửa tham quan, được chính thức đặt tên là Viện bảo tàng Lịch đại Đế vương miếu Bắc Kinh (北京历代帝王庙博物馆). Vào tháng 01 năm 2019, Đơn vị Bảo tồn di sản văn hóa quan trọng Quốc gia tiến hành bắt đầu công việc tu bổ quy mô lớn thêm một lần nữa. Trong giai đoạn 2019 – 2020, Đế Vương miếu được tạm đóng cửa tu bổ, tập trung hoàn thành tỉ mỉ, phục vụ khách du lịch, chính thức hoàn thành đi vào hoạt động từ ngày 24 tháng 12 năm 2020.

Kiến trúc
Lịch đại Đế Vương miếu nằm ở phía Bắc của phố Đại Nội Phụ Thành Môn, từ phía Bắc hướng về phía Nam. Miếu có tổng diện tích 20.000 m², trong đó 6.000 m² dùng để xây dựng công trình. Trong kết cấu kiến trúc của miếu, từ Nam đến Bắc trên trục trung tâm gồm ảnh bích, cầu đá, cổng miếu, Cảnh Đức môn, điện Cảnh Đức Sùng Thánh, và kho trữ đồ tế. Trong đó, điện Cảnh Đức Sùng Thánh là chính điện, với bốn gian bia đình ở hai phía Đông và Tây, cũng như các sảnh phía Đông và phía Tây. Ngoài ra còn có một miếu trong miếu ở sân phía Tây của Đế Vương miếu, đó là miếu Quan Đế. Đa số các công trình được xây dựng từ năm Gia Tĩnh thứ chín, tức 1530.

Khu vực bao quanh

Bao quanh miếu là hệ thống các công trình như ảnh bích, cổng miếu, cầu đá, bia hạ mã, cổng bài phường, cổng phụ. Ảnh bích nằm ở phía Nam của phố Đại Nội Phụ Thành Môn. Bích được xây dựng vào năm 1530, vẫn giữ nguyên dáng ban đầu suốt 500 năm qua hai triều đại Minh, Thanh. Bức ảnh bích dài 32,4 m từ Đông sang Tây, dày 1,35 m từ Bắc xuống Nam và cao 5,6 m, có các đường gờ lớn và gạch ống tráng men màu xanh lá cây. Chính giữa và bốn góc của bức bình phong được đắp nổi bằng men xanh trên nền vàng, chính giữa là men hoa lam và bốn góc là các góc khảm sành. Những đồ trang trí tráng men này đã bị hư hại vào những năm 1950 và 1960, bao phủ bởi lớp vôi vữa, được sửa chữa vào năm 1990. Đến năm 1999, ảnh bích được xây dựng lại theo hệ thống cũ của thời Nhà Minh. Cũng trên phố Đại Nội Phụ Thành Môn, có một cổng bài lâu ở phía Tây trước cửa Cảnh Đức. Bài lâu ghi tên Cảnh Đức môn trên tấm bảng, có hình thức cấu trúc cân đối và chạm khắc tinh xảo. Năm 1950, nhiều vị trí bị phá hủy, xây dựng lại, vẫn giữ nguyên bài lâu Cảnh Đức môn. Đến năm 1954, bài lâu được tháo dỡ. Năm 2001, Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức phê duyệt việc xây dựng lại các công trình cũ của thủ đô. Bài lâu Cảnh Đức môn cũng được xây dựng lại, cao 9,74 m và rộng 21,86 m. Bốn cột đỏ trên cột đá hoa trắng nâng đỡ cổng mái ngói tráng men xanh.

Phần tiếp theo là cổng miếu gồm ba gian rộng và một gian sâu, bao phủ bởi gạch ống tráng men màu đen với các đường viền màu xanh lá cây. Cổng theo kiến trúc đỉnh Hiết Sơn, kiểu kiến trúc cổng có hình dạng như ngôi nhà, áp dụng cho cả khác khu vực khác của miếu. Đỉnh Hiết Sơn ở cổng vào đi lên có hình phẳng, ba bậc đấu củng, cả đấu củng và lương phường có những bức tranh đầy màu sắc và cánh cửa có màu đỏ son. Hai bên cổng miếu đều có tường bao, trước và sau cổng đều có bậc tam cấp lát đá hoa trắng và hình núi, mây ở trung tâm. Trong lần đại tu cổng năm 1994, đã phát hiện cổng là công trình được giữ nguyên từ thời Nhà Minh, không có thay đổi trong lần sửa chữa thời Nhà Thanh. Có một hành lang bên trong cổng miếu dẫn đến cửa Cảnh Đức. Cổng miếu nối với cửa phụ, có cửa trái và phải ở hai phía Đông và Tây cổng miếu. Bên trong cổng phụ là các hành lang dẫn đến các cổng phía Đông và Tây tương ứng.

Đế Vương miếu có một số công trình nhỏ bị phá hủy, là cầu đá và bài lâu. Cầu đá hay thạch kiều (石桥): có ba cây cầu đá, nằm ở phía Đông sang Tây trước cổng miếu. Năm 1954, các cây cầu đã bị phá hủy do xây dựng lại đường. Cổng vòm hay cổng bài phường của miếu gồm gồm hai cổng vòm, nằm trên phố Đại Nội Phụ Thành Môn ở phía Đông và Tây của cổng miếu, được xây dựng ở bên đường. Cổng vòm đã bị phá bỏ vào năm 1954 do xây dựng lại đường. Có một kiến trúc thất lạc được khai quật, dựng lại là bia hạ mã. Có hai bia hạ mã xây thời Nhà Thanh, bệ ngồi bia hình chữ nhật. Mặt trước của tấm bia phía Đông được khắc bằng chữ Mãn Châu, chữ Trung Quốc và chữ Mông Cổ, dòng chữ: quan viên xuống ngựa (官员人等至此下马), và mặt sau được khắc bằng chữ Tạng, chữ Duy Ngô Nhĩ và chữ Thác Thắc. Bia hạ mã phía Tây được khắc ngược lại, đổi chiều vị trí trước và sau. Quy tắc Bộ Lễ thời Càn Long là Hạ mã bài, ban đầu chỉ là một tấm biển bằng gỗ, sau đó được thay thế bằng một tấm bia đá vào thời Càn Long. Trong thời kỳ Đại Cách mạng Văn hóa, bia hạ mã được tháo dỡ, bị phá và chôn vùi dưới lòng đất. Tháng 10 năm 1999, hai tấm bia được khai quật, được dựng lại cùng năm tại hai bên cổng miếu.
Sau khi di chuyển qua các khu vực xung quanh của toàn bộ công trình, vị trí tiếp theo là cổng chính Cảnh Đức. Cảnh Đức môn (景德门) được xây dựng vào năm 1530, có năm gian rộng và ba gian sâu, kiến trúc gian với sau trụ gỗ màu đỏ. Cổng được bao quanh bởi lan can bằng đá cẩm thạch trắng, ba mặt trước và sau, hoa văn hình mây núi, ở trung tâm tương tự với cổng ngoài của miếu. Mái hiên đỉnh Hiết Sơn lợp ngói ống tráng men đen, viền xanh lục. Theo hệ thống nghi thức, cửa Cảnh Đức thường được khóa, chỉ được mở khi Hoàng đế tới làm lễ thế Đế Vương miếu. Ở Cảnh Đức môn, cửa bên hay gọi là dịch môn (掖门) nằm ở hai phía Đông và Tây của cổng chính, là cổng dẫn đến sân giữa. Dịch môn đều là gạch ống tráng men màu đen với các đường cắt màu xanh lá cây và các đường gờ lớn trên đỉnh cửa. Nằm ở phía Đông Bắc cổng phụ phía Đông của Cảnh Đức môn, phía Đông của lối đi giữa là tháp chuông. Tháp chuông có hai tầng, trên tầng hai có mái đỉnh Hiết Sơn cùng đấu củng và treo một quả chuông phục vụ cho tế lễ. Chuông đã bị phá hủy sau đó, thời gian bị phá hủy vẫn chưa được xác định. Ngày nay, tháp chuông được treo chuông Kim dung (金镛) mô phỏng chuông của thời Vĩnh Lạc Nhà Minh. Phía Nam của tháp chuông là cây hòe, cây di sản cấp quốc gia, là di tích của chùa Bảo An vào thời Nhà Minh.

Điện Cảnh Đức Sùng Thánh

Điện Cảnh Đức Sùng Thánh (景德崇圣殿) hoặc Sùng Thánh điện được xây dựng vào năm 1530, là chính điện của Lịch đại Đế Vương miếu, áp dụng hình thức kiến trúc cổ đại nhất của Trung Quốc, kiểu đỉnh Vũ Điện. Sùng Thánh điện mang ý nghĩa là sùng kính và ngưỡng mộ đạo đức các bậc hiền nhân. Điện có chín gian rộng 51 m và năm gian sâu 27 m, có 60 cột gỗ trinh nam nhuộm vàng với mái hiên đôi và lát gạch vàng trên nền. Trong thời Ung Chính và Càn Long, điện đã được đại tu. Thời Càn Long, đại sảnh của điện thờ Tam Hoàng Ngũ Đế, 188 vị Hoàng đế trong lịch sử. Sảnh thờ nằm trên một bục cao, trước sảnh có một bục rộng, chiều dài từ Đông sang Tây là 27 m, chiều rộng từ Bắc xuống Nam là 15,5 m, có lan can bằng đá ở các mặt Đông, Nam, Tây và tranh đá mây, núi ở trung tâm. Giữa điện là tấm bảng, viết Báo đáp công lao, hai bên cột treo câu đối thể hiện tinh thần tôn trọng quá khứ, nghiêm khắc, trung chính hiện tại, đều được viết bởi Càn Long. Trên điện đặt tháp thờ và thần vị, các vật dụng nguyên bản đều không còn do hư hại trong Đại nhảy vọt, Đại Cách mạng văn hóa vô sản, đã được phục dựng lại như cũ trong lần trùng tu năm 2004. Hiện nay điện được chia thành bảy điện thờ, trên các điện thờ đính mũ bì lư, được sơn bằng vàng. Bảy ngôi điện thờ 188 vị, bao gồm: điện trung tâm dành cho Tam Hoàng; điện đầu tiên ở phía Đông của điện thờ trung tâm dành cho Ngũ Đế; điện đầu tiên bên phải thờ 40 vị Đế Vương Nhà Hạ và Thương; điện thứ hai bên trái thờ 32 vị Đế Vương Nhà Chu; điện thứ hai ở bên phải thờ 40 vị Hoàng đế của Nhà Hán, Tam Quốc, Đông Tấn, Nam Bắc triều; điện thứ ba bên trái thờ 38 vị Hoàng đế của Nhà Đường, Ngũ triều, Liêu và Tống; điện thứ ba bên phải thờ 30 vị Hoàng đế của Nhà Kim, Nguyên và Minh. Thần vị dưới dạng kim thư, ban đầu do Ung Chính Đế viết. Sau năm 2004, các ký tự trên thần vị được dựng lại nhờ trùng tu, sử dụng chữ viết thông thường được đánh máy tính. Trước mỗi điện thờ đều có đầy đủ hộp đựng đồ tế tự, hương án. Gần nhất với mỗi điện là một bàn kim khí hiến tế, trên đó có các bình tế như kim chỉ đồng, thanh, gùi, cúc, trúc. Phía Nam là một hương án với một lư hương và hai chân đèn. Ở phía Đông và Tây của sảnh được đặt các nhạc cụ và các đồ vật khác dùng để tế lễ.

Điện Đông Phối và điện Tây Phối nằm đối xứng hai bên, đối diện mặt trước của Sùng Thánh điện, trên nền của một lễ đài. Hai bên có kiến trúc đỉnh Hiết Sơn tương tự nhau, mỗi điện có hiên bảy gian rộng 33,4 m, ba gian sâu 14,6 m. Trên đỉnh điện được lát gạch men đen và các mặt trang trí màu xanh lá cây. Ba mặt là tường gạch dày, cửa sổ ngày nay được lắp đặt sau khi dỡ bỏ tường gạch vào năm 1949, được xây dựng lại vào năm 2004. Đông Phối điện thờ 40 vị văn thần, Tây Phối điện thờ 39 vị vũ tướng, theo hệ thống cổ xưa, tiểu lâu được dùng để thờ các vị danh thần, mỗi nơi được đặt một đầu lợn và một đầu cừu. Bài vị của danh thần là một cuốn sổ mặc thư, nhỏ hơn bài vị của Đế Vương. Những thứ ban đầu trong sảnh đã thất lạc, nay là phòng triển lãm. Gần với điện là các lư đốt, lư Đông Liệu ở phía Đông của cửa Đông Dịch, lư Tây Liệu ở phía Tây của cửa Tây Dịch, cả hai đều là lò nung tráng men màu xanh lá cây có thể được sử dụng để đốt các văn bản thờ cúng, lụa thần sau lễ tế.

Khu vực tiếp theo ở trong vùng trung tâm miếu là các ngôi đình theo kiểu đỉnh Hiết Sơn được dựng từ Triều Thanh. Có bốn bi đình theo bốn góc hình chữ nhật là bi đình Chính Đông, Đông Nam, Chính Tây và Tây Nam. Trong bi đình có bia đá, đều có bệ và trán bia, là kiểu bia do Hoàng đế viết, thiết kế xây dựng Long quy đội bia đá, trang trí hình ảnh rồng, long ấn, hình núi sông, thể hiện đẳng cấp cao nhất của hoàng tộc. Bia đình Chính Đông ở phía Đông Sùng Thánh điện, được xây dựng từ thời Càn Long, trên đỉnh đình được lợp ngói tráng men màu vàng với những bức tranh khắc. Vào năm Càn Long thứ 50 (1785), tấm bia Chính Đông được viết bằng chữ Mãn và chữ Hán, toàn bộ bia cao 7,54 m. Bi đình Đông Nam được xây dựng vào thời Ung Chính Đế năm 1733, cao 7,53 m, bên trong có tấm bia Phụ tử bi của Ung Chính và Càn Long. Ban đầu, bia được Ung Chính viết, kế đến được Càn Long, con trai kế vị viết tiếp vào năm 1785, 50 năm sau khi Ung Chính qua đời. Tiếp đến là bi đình Chính Tây được xây dựng vào thời Ung Chính Đế, trong đình là Vô tự bi, cao 7,83 m, là tấm bia không chữ duy nhất trong miếu. Bi đình Tây Nam được xây dựng thời Càn Long, trong đình có một tấm bia đúc năm 1764, cao 6,0 m, mặt bia được Càn Long viết. Nằm ở phía cực Bắc Sùng Thánh điện cũng như Đế Vương miếu là kho lưu tế phẩm, sau kho là bức tường phía Bắc của ngôi miếu. Kho vật tế rộng năm gian và sâu một gian, có hành lang ở mặt trước và sau, là nơi chứa các vật phẩm hiến tế. Bên cạnh đó, các kiện vật khác là nhóm pháo cổ nằm ở phía Tây Bắc của điện Tây Phối. Vào những năm 2000, nhiều khẩu đại bác cổ đã được khai quật ở phía Tây của ngôi miếu trong quá trình tu bổ. Cạnh nhóm pháo cổ còn có cây cổ thụ cùng thời cây hòe.

Khu vực liên kết

Khu vực liên kết là các công trình phục vụ hoạt động tế tự, nằm tại những vị trí của Đế Vương miếu ở bên trong của khu vực bao quanh, các vùng biên của Sùng Thánh điện, giữa tường lớn, cổng bên ngoài và Cảnh Đức môn, hai góc tổng thể phần ngoài của miếu. Khu liên kết chia thành hai viện Đông và Tây, các công trình hiện có là những công trình kiến trúc ban đầu từ thời Nhà Minh. Khu vực liên kết không có kiểu dáng đỉnh Vũ Điện, chỉ có đỉnh Hiết Sơn và thêm mới kiến trúc khác đỉnh Lộc, đỉnh Ngạnh Sơn, mang hàm ý là khu vực bậc thấp hơn của chính điện Sùng Thánh trung tâm.

Viện Đông có bếp Thần, kho Thần, đình Tể Sinh, đình Tỉnh. Theo quy định về lễ nghi thời Minh, hai ngày trước khi làm lễ, triều đình sẽ cử các quan đi chọn trâu, bò, cừu, lợn làm vật tế, rồi đem giết mổ trong lò mổ. Bếp Thần dùng để chế tác tế phẩm, đồ tế được đặt trong kho Thần để làm lễ tế thần. Bếp Thần nằm ở phía Bắc của viện Đông, đỉnh Ngạnh Sơn với ngói men đen có viền xanh, rộng ba gian và sâu một gian, có bậc thềm trước hiên. Nội thất hoàn toàn được làm từ thời Nhà Minh, không có trần nhà, xà nhà bằng thanh châu màu đỏ và các bức tranh bằng ngọc bích, nhằm mục đích ngăn côn trùng và sát trùng. Bên phải bếp Thần là kho Thần với trang trí nội thất cũng giống như bếp Thần, nơi dùng để cất giữ đồ tế khí. Bên trái bếp Thần là đình Tể Sinh theo kiểu đỉnh Hiết Sơn tức cấp bậc cao hơn, nơi dùng để giết mổ và hiến tế. Trong gian giết mổ có một cái máng bằng đá để rửa đồ tế. Bên cạnh đình Tể Sinh là đình Tỉnh, là công trình nhỏ nhất trong Đế Vương miếu. Đình Tỉnh được sử dụng để làm sạch đồ tế và chuẩn bị hiến tế. Mái của gian đình là mái ngói ống nhỏ màu xám, chính giữa lộ ra với kiểu kiến trúc đỉnh Lộc, đối diện giữa giếng nước với bầu trời, có nghĩa là trời đất giao hòa. Giếng sâu từ bảy đến tám mét và hiện đã khô cạn, trụ đá ở miệng giếng từng được dùng làm đá cột cờ.

Viện Tây ở bên trái khu vực liên kết với hướng vào là một hành lang, có hai sân ở phía Bắc, một sân trong ở phía Nam. Công trình đặc trưng ở viện Tây là miếu Quan Đế. Miếu Quan Đế (关帝庙) nằm ở góc Đông Bắc viện Tây, được xây dựng theo hướng trục dọc từ phía Bắc đến phía Nam. Miếu rộng ba gian, sâu một gian, có hiên trước, là nơi dành để thờ Quan Vũ, và là miếu trong miếu của Lịch đại Đế Vương miếu. Miếu Quan Đế được nhắc đến lần đầu tiên trong Khâm định Đại Thanh hội điển sự lệ được biên soạn vào thời Gia Khánh Đế của Nhà Thanh, được cho rằng đã xây dựng cuối thời Càn Long. Ngoài sảnh có câu đối tôn thờ sự trung thành và công lao trong sự nghiệp của Quan Vũ. Hiện tại, có một điện thờ ở phía trước của ngôi miếu, bên trong là bức tượng Quan Vũ với khuôn mặt dát vàng. Một tấm bảng Thần dũng (神勇) treo phía trên điện thờ, bên cạnh là tượng Quan Bình và Chu Thương. Ở phía Tây trước miếu Quan Đế, đồng thời nằm giữa hai sân ở phía Bắc của viện Tây là phòng Tây Sương, nơi tổ chức các dịp triển lãm văn hóa về Quan Vũ. Các nhà tiếp theo ở viện Tây là kho Tế Khí, rộng ba gian, sâu một gian, chứa các vật phẩm hiến tế. Ở mặt trước của kho Tế Khí là phòng Trai Túc, nơi các quan chức giám sát việc chuẩn bị đồ tế và trưng bày các đồ lễ tế, nhạc cụ. Phòng Điển Thủ là văn phòng của các quan chức bảo vệ, phòng Chấp sự Nhạc Vũ là phòng làm việc của các quan phụ trách dâng lễ cho các quan ca múa nhạc. Các phòng ở viện Tây có hình vuông, thiết kế theo kiểu đỉnh Ngạnh Sơn, nơi ở của các quan lại phụ trách phục vụ tế lễ. Ngày nay, nhà vệ sinh công cộng phục vụ khách tham quan, du lịch cũng được xây dựng thêm ở viện Tây.

Thờ các Đế Vương
Các Đế Vương được thờ tự tại Cảnh Đức Sùng Thánh điện tức chính điện của Lịch đại Đế Vương miếu, có thay đổi trong các thời kỳ. Ban đầu thờ 17 Đế Vương; trong giai đoạn mở rộng lớn nhất có 190 vị; sau khi gỡ thần vị, miếu còn 188 Đế vương.

Các đế vương được thờ ở đây phải là những vị vua được coi là chính thống của đất nước, không bị sử sách đánh giá quá xấu, và có thời gian trị vì đủ dài. Những vị vua bị coi là tiếm nghịch (không chính thống), hoặc thời gian cai trị quá ngắn, hoặc tàn ác bất nhân, hoặc có tội làm vong quốc thì không được thờ.

Thanh Cao Tông Càn Long trong suốt sự nghiệp Hoàng đế của mình đã tiến hành chỉnh sửa, tổ chức nhiều nghi lễ thờ tự, bảo vệ và chú trọng Đế Vương miếu.

Truyền thuyết và vương quốc
Thời kỳ truyền thuyết cổ đại và giai đoạn vương quốc ở Trung Quốc bao gồm Tam Hoàng Ngũ Đế và ba triều đại Nhà Hạ, Nhà Thương, Nhà Chu. Đối với Tam Hoàng Ngũ Đế, các sử ký, biên niên sử tại Trung Quốc có nhiều giả thuyết khác nhau về những nhân vật truyền thuyết này. Theo Sử ký Tư Mã Thiên, Tam Hoàng là Thiên Hoàng, Địa Hoàng, Nhân Hoàng; Ngũ Đế là Hoàng Đế, Chuyên Húc, Đế Khốc, Đế Nghiêu, Đế Thuấn. Một số tác phẩm khác đề cập đến Nữ Oa, Toại Nhân, Chúc Dung, suốt một thời gian dài không thống nhất. Năm 1373, Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương quyết định thờ tự, thờ Tam Hoàng là Phục Hy, Thần Nông, Hoàng Đế; Ngũ Đế là Thiếu Hạo, Chuyên Húc, Đế Khốc, Đế Nghiêu, Đế Thuấn. Xuyên suốt hơn 500 năm cho đến hiện đại, tám vị Tam Hoàng Ngũ Đế này được hai triều đại Nhà Minh, Nhà Thanh thờ tự không thay đổi. Tam Hoàng được thờ ở điện thờ trung tâm thứ nhất, Ngũ đế ở điện thờ thứ hai.

Đối với thời kỳ vương quốc, ban đầu Đế Vương miếu thờ Hạ Vũ, vua sáng lập Nhà Hạ; Thành Thang, vua sáng lập Nhà Thương và Chu Vũ Vương, vua sáng lập Nhà Chu. Sau đó, miếu mở rộng thờ các vị vua kế vị của ba triều. Điện thờ thứ ba có 14 vua Nhà Hạ và 26 vua Nhà Thương, điện thờ thứ tư có 32 vua Nhà Chu. Trong lịch sử, Nhà Hạ có 17 vị vua khởi nguồn từ Hạ Vũ, kết thúc ở Hạ Kiệt, nhưng miếu chỉ thờ 14 vị, không thờ Thái Khang: vua không màng chính sự, làm mất nước vào tay Hậu Nghệ; Tướng: vị vua lưu lạc bị giết bởi Hàn Trác, và Hạ Kiệt: vị vua tàn bạo khiến Nhà Hạ sụp đổ. Nhà Thương có 30 vị vua, khởi nguồn từ Thành Thang, kết thúc ở Trụ Vương, nhưng miếu chỉ thờ 26 vị, không thờ Ngoại Bính và Trọng Nhâm: hai vị vua không rõ, trị vì thời gian ngắn được Y Doãn phụ chính; Vũ Ất, vị vua được xem là vô đạo, và Trụ Vương, vị vua tàn bạo khiến Nhà Thương sụp đổ.

Nhà Chu có 37 vị quân chủ, với 12 Tây Chu Vương từ Chu Vũ Vương đến Chu Lệ Vương (1100 – 771 TCN), 25 Đông Chu Vương từ Chu Bình Vương đến Chu Noãn Vương (770 – 256 TCN). Điện thờ thứ tư trong Sùng Thánh điện được dành để thờ 32 quân chủ Nhà Chu, 10 Tây Chu Vương, 22 Đông Chu Vương, không thờ Chu Lệ Vương: vị vua xem thường quốc pháp, bị đuổi đi lưu vong; Chu U Vương: vị vua bị giết bởi quân Khuyển Nhung, có tội khiến nhà Tây Chu kết thúc; Chu Ai Vương và Chu Tư Vương: hai vua trị vì trong thời gian rất ngắn rồi bị giết; Chu Noãn Vương: vị vua cuối cùng của Nhà Chu, triều đại sụp đổ.

Hoàng đế ở điện thờ thứ V
Lịch sử Trung Quốc thời kỳ đế quốc trải qua các thời đại Tần, Tây Hán, Tân, Đông Hán, Tam Quốc, Tây Tấn, Đông Tấn, Ngũ Hồ thập lục quốc, Nam Bắc triều, Đường, Ngũ đại thập quốc, Tống, Liêu, Kim, Nguyên, Minh và Thanh. Lịch đại Đế Vương miếu giai đoạn mở rộng hoàn thiện và lâu dài nhất thời Khang Hi, Ung Chính, Càn Long đã thờ 108 vị Hoàng đế. Trong đó, điện thứ năm thờ Hoàng đế Nhà Hán, Đông Tấn, bốn triều thời Nam Bắc triều là Bắc Ngụy, Lưu Tống, Nam Tề và Trần, tổng 40 vị. Nhà Hán là trong lịch sử có 28 Hoàng đế chính thức, Tây Hán và Đông Hán mỗi triều có 14 Hoàng đế. Đế Vương miếu chỉ thờ 18 vị, 10 Tây Hán Đế và 08 Đông Hán Đế. Ở Tây Hán không thờ Tiền Thiếu Đế Lưu Cung, Hậu Thiếu Đế Lưu Hồng: vì chỉ hư danh, quyền lực trong tay Lữ Hậu; Xương Ấp Vương, Hán Bình Đế, Nhũ Tử Anh: vì không chính thức nắm quyền. Ở Đông Hán không thờ Bắc Hương Hầu Lưu Ý, Hán Chất Đế, Hán Thiếu Đế Lưu Biện: vì chỉ lên ngôi trong thời gian ngắn, bị giết và cướp ngôi; Hán Hoàn Đế, Hán Linh Đế: vì không nắm thực quyền, không kiểm soát được đất nước, gây ra mối loạn xung đột quyền lực từ hoạn quan; Hán Hiến Đế: vị vua cuối cùng của Đông Hán, Nhà Hán sụp đổ, rơi vào tay Tào Tháo.

Thời Tam quốc, Đế Vương miếu chỉ thờ Thục Hán Hoàng đế Lưu Bị, là người kế thừa chính thống của Nhà Hán trước đó. Các hoàng đế của Tào Ngụy, Đông Ngô đều không được thờ vì bị coi là triều đình tiếm nghịch, không chính thống.

Với triều đại tiếp theo là Nhà Tấn, Đế Vương miếu không thờ hoàng đế nào của Tây Tấn (265 – 316) vì cả 2 hoàng đế trong thời kỳ này này đều bị sử sách đánh giá xấu. Đế vuơng miếu chỉ thờ 7 trong 11 Hoàng đế Đông Tấn, không thờ Tấn Phế Đế: không có thực quyền và bị phế truất, thuộc về Tấn Giản Văn Đế; Tấn Hiếu Vũ Đế: chưa xác định nguyên nhân; Tấn An Đế: chỉ là bù nhìn trong tay quân phiệt, và Tấn Cung Đế: hoàng đế cuối cùng, Nhà Tấn sụp đổ.

Đối với Nam Bắc triều, Đế Vương miếu thờ 8 trong 15 Hoàng đế Bắc Ngụy tại Bắc triều; ba trong chín Hoàng đế Lưu Tống, hai trong năm Hoàng đế Trần triều và duy nhất Nam Tề Vũ Đế tại Nam triều. Các vị Hoàng đế Bắc Ngụy Thác Bạt Dư, Nguyên Chiêu, Nguyên Diệp, Bắc Ngụy Tiết Mẫn Đế, Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế, Nguyên Lãng, Vũ Thái không được thờ vì tại vị trong thời gian ngắn ngủi, trong đó còn có trường hợp đặc biệt là Ngụy Thương Đế Vũ Thái thuộc về phái nữ; không thờ Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế, người được gọi là Hoàng đế trốn chạy, Bắc Ngụy sụp đổ. Với Nam Tề triều, miếu thờ Nam Tề Vũ Đế, không thờ sáu vị còn lại như Nam Tề Cao Đế: giết vua đoạt ngôi; Tiêu Chiêu Nghiệp, Tiêu Chiêu Văn: đều bị phế, không trực tiếp cầm quyền; Nam Tề Minh Đế, Tiêu Bảo Quyển được xem là nhân vật độc ác với cả hoàng tộc; Nam Tề Hòa Đế người cuối cùng, triều đại sụp đổ. Sáu vị Hoàng đế Lưu Tống không được thờ là Lưu Tống Vũ Đế, Lưu Tống Thiếu Đế, Nguyên Hung, Lưu Tống Tiền Phế Đế, Lưu Tống Hậu Phế Đế, Lưu Tống Thuận Đế, đa phần vì nắm cuối ngắn, bị phế truất. Ba vị Hoàng đế Triều Trần không được thờ là Trần Bá Tiên, Trần Phế Đế và Trần Thúc Bảo ở trong tình cảnh tương tự.

Hoàng đế ở điện thờ thứ VI, VII
Hai điện thờ thứ VI và thứ VII thờ các vị Hoàng đế từ Nhà Đường đến Nhà Minh, các nhân vật của hơn 1.000 năm lịch sử Trung Hoa. Điện thứ V thờ 38 nhân vật Nhà Đường, Hậu Chu, Hậu Đường, Liêu và Tống. Nhà Đường (618 – 907) từ Cao Tổ Lý Uyên đến Lý Tộ có 22 vị Hoàng đế, miếu thờ 16 người, không thờ Đường Trung Tông, Đường Thương Đế: vua bù nhìn trong thời kỳ Võ Tắc Thiên; Đường Kính Tông, Đường Chiêu Tông: hai vua bị giết, và Đường Ai Đế: vị vua cuối cùng, Nhà Đường sụp đổ. Với thời kỳ Ngũ đại Thập quốc, miếu chỉ thờ Hậu Chu Thế Tông Quách Vinh và Hậu Đường Minh Tông Lý Tự Nguyên, hai vị vua được các sử gia đời sau đánh giá là tài ba nhất trong giai đoạn này. Cùng thời kỳ và kéo dài tiếp đến là Nhà Liêu (907 – 1125) ở phía Bắc, từ Liêu Thái Tổ Gia Luật A Bảo Cơ tới Liêu Thiên Tộ Đế Gia Luật Diên Hi có chín vị Hoàng đế, miếu thờ sáu người, không thờ Liêu Thế Tông, Liêu Mục Tông, hai vị vua bị giết, và Liêu Thiên Tộ Đế, vị vua cuối cùng của Nhà Liêu. Ở vùng phía Nam, Nhà Tống gồm Bắc Tống (960 – 1127), Nam Tống (1127 – 1279), tổng cộng 18 Hoàng đế, miếu thờ 14 vị, không thờ Tống Huy Tông, Tống Khâm Tông, hai vị vua cai trị rối ren đất nước, đều bị Nhà Kim bắt giữ, Bắc Tống diệt vong; Tống Cung Đế, Tống Đế Bính, hai vị vua trị vì thời gian ngắn, Nam Tống nói riêng và Nhà Tống nói chung diệt vong.

Điện thờ thứ sáu thờ 30 vị Hoàng đế Nhà Kim, Nguyên và Minh. Nhà Kim (1115 – 1234) thống lĩnh phía Bắc, được miếu thờ sáu trong 10 Hoàng đế, không thờ Kim Hi Tông, Kim Phế Đế, Hoàn Nhan Doãn Tế, ba vị vua bị phế, bị giết, và Kim Mạt Đế, làm vua chưa đến một ngày, Hoàng đế ở ngôi ngắn nhất trong lịch sử, Nhà Kim sụp đổ. Với Nhà Nguyên (1271 – 1368), có 11 Hoàng đế trị vì Trung Hoa, được miếu thờ bảy vị, không thờ Nguyên Thiên Thuận Đế, Nguyên Minh Tông, hai vị ở ngôi thời gian ngắn; Nguyên Anh Tông, vị vua được cho là tàn bạo, và Nguyên Huệ Tông, vị vua cuối cùng của Nhà Nguyên. Tiếp đến là Nhà Minh (1368 – 1644), từ Thái Tổ Chu Nguyên Chương đến Sùng Trinh Minh Tư Tông trải qua 16 Hoàng đế, được Nhà Thanh – triều đại tiếp theo thờ, và cũng là triều đại cuối cùng được thờ tại Đế Vương miếu. Với Nhà Minh, chỉ có duy nhất một vị Hoàng đế không được Nhà Thanh thờ là Minh Thần Tông.

Vấn đề lựa chọn nhân vật thờ tự
Lịch đại Đế Vương miếu trong lịch sử Trung Hoa từ khi được xây dựng đã đóng vai trò quan trọng. Đế Vương miếu được vận hành, bảo vệ theo quy củ, do các vị Hoàng đế trực tiếp thờ tự, thể hiện quan điểm của cả một triều đại đồng thời phản ánh sự nghiệp, cống hiến của các nhân vật trong lịch sử. Nhà Minh dựng miếu, Nhà Thanh mở rộng miếu, cả hai đều có nhìn nhận chung về việc tôn trọng các bậc tiền nhân.

Đối với Nhà Thanh, thờ tự Đế Vương miếu tiến hành tương tự như thờ tự Thái miếu 12 vị Hoàng đế trong nội bộ hoàng tộc, theo nguyên tắc thờ tự các quân chủ từng thống lĩnh đất nước, trừ những nhân vật bại vong, tàn bạo hay không chính thống. Đối với lịch sử Trung Quốc được nhận định ngày nay, việc thờ tự các triều đại, nhân vật trong Đế Vương miếu có những điểm khác biệt.

Một số triều đại không được thờ tự gồm:
 Nhà Tần (221 – 206 TCN), triều đại thống nhất đất nước với Tần Thủy Hoàng; Nhà Tần có 3 vua thì đều không được thờ: Tần Thủy Hoàng bị đánh giá là tàn bạo, 2 vua còn lại thì có tội khiến nhà Tần diệt vong.
 Nhà Tân (09 – 23) của Vương Mãng, bị coi là triều đình tiếm nghịch;
 Tây Tấn (265 – 316) có 3 vua nhưng đều không được thờ. Tấn Vũ Đế thống nhất Tam Quốc nhưng bị sử sách đánh giá xấu, 2 vua còn lại thì có tội khiến nhà Tây Tấn diệt vong;
 Võ Chu (690 – 705) của Võ Tắc Thiên, bị coi là triều đình tiếm nghịch;
 Tây Hạ (1038 – 1227), triều đại chỉ chiếm lĩnh phần lãnh thổ ở Tây Bắc, cùng thời chỉ thờ Nhà Tống, Liêu và Kim.

Ngoài ra, thời kỳ Tam Quốc chỉ thờ Lưu Bị Thục Hán, được Càn Long cho là Đế Vương chính thống, không thờ Tào Ngụy, Đông Ngô (bị coi là triều đình tiếm nghịch). Mọi triều đình trong Ngũ Hồ thập lục quốc đều không được thờ vì mỗi nước đều chỉ chiếm một vùng lãnh thổ nhỏ (không đủ chính thống); Nam Bắc triều và Ngũ đại Thập quốc chỉ chọn thờ một số triều, nhân vật nổi bật.

Bên cạnh đó, lịch sử thờ tự tại Đế Vương miếu cũng có những điểm thay đổi. Ban đầu, Nhà Minh thờ Nhà Nguyên, Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt được Chu Nguyên Chương thờ, tôn trọng tài năng của ông, nhưng thần vị này bị gỡ bỏ từ năm 1545 (Gia Tĩnh) cho đến năm 1644 (Thuận Trị) được thờ trở lại, bên cạnh đó là thờ thêm Nhà Liêu, Nhà Kim, các triều đại chiếm ảnh hưởng lớn ở phương Bắc. Mặt khác, điện thờ Nhà Nguyên còn được bổ sung thêm Thành Cát Tư Hãn, Oa Khoát Đài, Quý Do và Mông Kha, các Khả hãn của Đế quốc Mông Cổ, tổ tiên Nguyên Thế Tổ mặc dù các nhân vật này không chiếm lĩnh Trung Quốc.

Tại miếu, các nhân vật Tùy Văn Đế của Nhà Tùy (581 – 619), Minh Quang Tông và Minh Hy Tông từng được thờ nhưng đều bị gỡ bỏ thần vị, không còn thờ tự Nhà Tùy, thay thế hai vị vua Nhà Minh bằng Minh Tư Tông (Sùng Trinh). Sùng Trinh cũng chính là vị vua mất nước duy nhất được thờ tại Đế Vương miếu, vì những nỗ lực trong việc bảo vệ, khôi phục triều đại của ông.

Nhà Thanh có 12 hoàng đế nhưng không ai được thờ ở đây, vì sau khi nhà Thanh sụp đổ thì Trung Quốc trở thành nước cộng hòa, nên không còn việc xét duyệt, đưa hoàng đế của triều đại trước vào thờ cúng tại đây nữa.

Thờ văn thần, võ tướng

Phối điện thờ cúng các công thần
Bên cạnh việc thờ Đế Vương, Lịch đại Đế Vương miếu còn thờ tự các vị công thần nổi tiếng trong lịch sử. Ban đầu, miếu thờ 39 công thần, sau đó tiếp tục được thêm vào điện trong các đợt mở rộng, và cố định từ năm 1721, thời Khang Hi.

Có 79 nhân vật được thờ, 40 văn thần ở điện Đông Phối, 39 võ tướng ở điện Tây Phối (không tính Quan Vũ có 1 điện thời riêng), thờ tự theo nguyên tắc chọn lựa những vị quan có danh tiếng nhất, có đóng góp to lớn bậc nhất trong từng triều đại. Văn thần, võ tướng được thờ ở đây phải là những người nổi danh bậc nhất trong lĩnh vực chính trị và quân sự, tài ba trong việc triều chính hoặc cầm quân đánh trận, đạt được thành tựu đặc biệt trong những việc như: phò tá sáng lập triều đại; gánh vác trọng trách bảo vệ biên cương, bảo vệ hoàng triều; tài năng kinh bang tế thế, phụ chính trung thành; hoặc những nỗ lực khác trong suốt sự nghiệp với tinh thần trung quân ái quốc.

Đối với thời Tam Hoàng Ngũ Đế, miếu thờ tám nhân vật truyền thuyết, có thể kể đến Thương Hiệt, người được cho là thủy tổ của chữ Hán hay Phong Hậu, được cho là người sáng tạo ra xe chỉ nam. Thời kỳ tiếp theo là Nhà Hạ, Thương, Chu, có 12 công thần được thờ như Y Doãn, phụ chính đại thần nhiều triều đại Nhà Thương; Cơ Đán, Khương Tử Nha, hai công thần khai quốc Nhà Chu. Tuy nhiên, điện không thờ công thần nào của Nhà Hạ. Các công thần được thờ cũng theo dạng gắn liền với Hoàng đế đặc biệt, như năm vị Trương Lương, Tiêu Hà, Trần Bình, Tào Tham, Chu Bột, các đại thần khai quốc Nhà Hán của Hán Cao Tổ Lưu Bang; Đặng Vũ, Phùng Dị, Cảnh Yểm trong Vân Đài nhị thập bát tướng, và Mã Viện, các công thần giúp Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú trung hưng Đông Hán; Phòng Huyền Linh, Lý Tĩnh, Đỗ Như Hối, công thần thuộc Lăng Yên các, phò tá Lý Thế Dân lập ra Nhà Đường. Ở thời Đường, nhân vật theo thời kỳ cũng được thờ tự, như Quách Tử Nghi và Trương Tuần, hai danh tướng dẹp loạn An Sử; Địch Nhân Kiệt và Diêu Sùng, hai đại thần nổi tiếng.

Thời Tống, tính cả Bắc Tống và Nam Tống, có tới 15 công thần được thờ tự, cũng là triều đại có nhiều nhân vật được thờ nhất, có thể kể tới Tào Bân, Tư Mã Quang, Hàn Thế Trung, Nhạc Phi, Phú Bật, Triệu Đỉnh trong Chiêu Huân các đã ra sức đẩy mạnh Bắc Tống, bảo vệ Nam Tống trong thời kỳ Trung Quốc chia thành Nhà Tống, Liêu, Kim, Tây Hạ. Với các triều đại khởi nguồn phương Bắc như Nhà Liêu, Kim và Nguyên, một số công thần được thờ với công lao chinh chiến như Oát Li Bất, diệt Bắc Tống, lập Nhà Kim; Mộc Hoa Lê, tướng lĩnh tài ba của Thành Cát Tư Hãn, Bá Nhan, đại tướng của Hốt Tất Liệt. Tới thời Nhà Minh, triều đại cuối được Nhà Thanh thờ trong miếu, có chín nhân vật, nổi danh như Từ Đạt, Thường Ngộ Xuân và Lưu Bá Ôn, khai quốc công thần giúp Chu Nguyên Chương sáng lập triều đại.

Miếu trong miếu

Ngoài 79 công thần, danh nhân lịch sử được thờ trong Đông Phối điện và Tây Phối điện, còn có một nhân vật đặc biệt được thờ trong Đế Vương miếu là Quan Vũ. Thay vì thờ bằng thần vị như những nhân vật khác, ông được thờ bằng tượng và cũng là bức tượng duy nhất trong miếu. Tính thêm Quan Vũ, miếu có tất cả 80 công thần.

Miếu Quan Vũ riêng biệt nằm ở viện Tây và chỉ thờ riêng nhân vật này, khác với việc thờ theo nhóm văn thần, vũ tướng của từng triều đại. Quan Vũ đã được thờ tự từ khi Đế Vương miếu xây dựng thời Minh Thế Tông, lúc còn mang tước Vương, hiệu là Hộ Quốc Chân Quân, đóng vai trò là một vị tướng trung thành, dũng cảm từ Tam Quốc. Tới thời Thanh, khi lập thêm danh sách, hai nhân vật Gia Cát Lượng, nhà quân sự Thục Hán và Triệu Vân, vị tướng trong Ngũ hổ tướng của Lưu Bị được thêm vào miếu. Miếu Quan Vũ đóng vai trò vừa là một danh thần trong lịch sử, vừa là hình ảnh trấn giữ tinh thần trong văn hóa, dần dần được nâng cao, thêm các danh hiệu trong các triều đại, phổ biến với tên gọi Quan Thánh Chân Quân, Võ Thánh Đế. Từ đó trở về sau, Quan Vũ trở thành một nhân vật đặc biệt được thờ cúng, đi vào tín ngưỡng ở khắp nơi tại Trung Quốc và một số nước Đông Á.

Xem thêm
 Nhà Minh và Nhà Thanh
 Chu Nguyên Chương và Minh Thế Tông
 Thuận Trị, Khang Hi, Ung Chính và Càn Long

Ghi chú

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 {{chú thích sách | tác giả = Viện Khoa học xã hội Bắc Kinh (北京市社会科学院) | tựa đề = Báo cáo về việc mở cửa sử dụng Lịch đại Đế Vương miếu [北京历代帝王庙开放利用研究报告] | năm = 2004 | nhà xuất bản = Nhà xuất bản Quốc tế Hồng Kông (港国际出版社) | ref = }}

 Dự án triết học điện tử Trung Quốc, Bản điện tử Thanh Tuyên Tông thực lục [清宣宗实录].

 Ngạc Nhĩ Thái (鄂尔泰), Trương Đình Ngọc (张廷玉), Dự án triết học điện tử Trung Quốc, Bản điện tử Quốc triều cung sử [国朝宫史], và Sách toàn văn, Nhà xuất bản Bắc Kinh (北京出版社), 2018. ISBN 7200134597, 978-7-2001-3459-9.
 Khánh Quế (庆桂), Dự án triết học điện tử Trung Quốc, Bản điện tử Quốc triều cung sử tục biên [国朝宫史续编], chủ biên Tạ Bộ Thanh (左步青), Sách toàn văn, Nhà xuất bản Bắc Kinh (北京出版社), 2018. ISBN 7200134589, 978-7-2001-3458-2.

 Đọc thêm

 Trương Đình Ngọc (张廷玉), Minh sử [明史], Thư cục Trung Hoa 1987.
 Trần Kiến (陈建), Học bộ thông biện [學蔀通辨], bản nguồn Thư viện Chính Nghị, 1866, bản tái lập Nhà xuất bản Bắc Kinh, 1977, bản số hóa Đại học Michigan, 2010.
 Giáo sư, Tiến sĩ Tôn Vệ Quốc (孙卫国), Biên niên sử thời kỳ Minh Thanh'' [国历代纪事本末新编·明清史卷], Nhà xuất bản Giáo dục Sơn Tây, 1996.
 Giáo sư, Tiến sĩ Tôn Vệ Quốc (孙卫国), Kỳ hào Đại Minh và ý chí tiếu Trung Hoa: Nghiên cứu vấn đề Triều Tiên giai đoạn Tôn Chu tai Minh (1637 – 1800) [大明旗号与小中华意识：朝鲜王朝尊周思明问题研究，1637–1800], Bắc Kinh: Thương vụ thư quán, 2007.
 Hồ Tăng Ích (胡增益), Tân đại từ điển Mãn Hán [新满汉大词典], Nhà xuất bản Tân Cương, 1994, nguyên bản Đại học Michigan. ISBN 7228024044, 978-7-2280-2404-9.

Liên kết ngoài

 Trang web cơ quan quản lý Lịch đại Đế Vương miếu.
Cục Căn vật thành phố Bắc Kinh, Lịch đại Đế Vương miếu.
Nhân Đại Trung Hoa khóa V, Luật Bảo vệ văn vật Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (1982) và Quyết định sửa đổi Luật Bảo vệ văn vật (2015), Nhân Đại Trung Hoa khóa XIV.

Kiến trúc Nhà Minh
Kiến trúc Nhà Thanh
Kiến trúc Trung Quốc
Công trình kiến trúc Bắc Kinh


title: Parascaptia aureopurpurata

text:
Parascaptia aureopurpurata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Parascaptia


title: Uroxys vincentiae

text:
Uroxys vincentiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Uroxys


title: Remigia repanda

text:
Remigia repanda là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Remigia


title: Conchifera

text:
Conchifera là một phân ngành của ngành Thân mềm. Nó bao gồm tất cả các lớp mang vỏ của động vật thân mềm, như ốc, trai, vỏ trấu, Monoplacophora v.v. Một nhánh còn lại là Aculifera.

Thuật ngữ phân loại này chủ yếu được sử dụng bởi các nhà cổ sinh vật học, chứ không phải bởi các nhà khoa học nghiên cứu các loài nhuyễn thể.

Vỏ được hình thành bởi một lớp hữu cơ và 2 lớp đá vôi, với bề mặt và độ dài ngày càng tăng như ở Polyplacophora.

Hệ thống học
Cây phát sinh loài cho thấy vị trí của nhánh Conchifera.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật thân mềm
Danh pháp phân ngành của các nhà cổ sinh vật học


title: Anacamptodes lurida

text:
Anacamptodes lurida là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Anacamptodes


title: Axylia coniorta

text:
Axylia coniorta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Axylia


title: Sitamun

text:
Sitamun (tiếng Ai Cập: S3.t Jmn, "Con gái thần Amun") còn được viết là Sitamen hoặc Satamen, là một công chúa, đồng thời là vương hậu sống vào thời kỳ Vương triều thứ 18 trong lịch sử Ai Cập cổ đại.

Thân thế
Sitamun là con gái trưởng của Pharaon Amenhotep III và vương hậu Tiye, tức là chị/em ruột với Pharaon Akhenaten. Chứng thực cho điều này là chiếc ngai (số hiệu CG 51113 tại Bảo tàng Ai Cập) mà nhà vua đã dành tặng cho con gái, trên đó có khắc dòng chữ: "Con gái trưởng được nhà vua yêu quý, Sitamun". Một chiếc ngai khác trên đó có khắc tên của Tiye và Sitamun, cũng như một công chúa khác không rõ tên. Tất cả đều được đặt trong lăng mộ KV46 của Trung úy Yuya và phu nhân Tjuyu, là cha mẹ của Tiye, tức ông bà ngoại của Sitamun.

Tấm bia số hiệu CG 34117 tìm thấy từ Abydos của Nebetkabeny cho thấy, bà là nhũ mẫu của riêng công chúa Sitamun.

Vào năm trị vì thứ 30 của Amenhotep III, nhân dịp nhà vua tổ chức lễ Sed lần thứ nhất, ông đã phong cho công chúa Sitamun làm Vương hậu Chánh cung của chính mình. Minh chứng cho cuộc hôn nhân này là dòng chữ khắc trên một cái lọ được tìm thấy tại cung điện Malkata tại Thebes, Ai Cập và một ống sứ xanh đựng bột kohl.

Khoảng năm 34 hoặc 37 của Amenhotep III, công chúa Iset, tương tự như người chị cũng thành hôn với cha mình. Thời điểm này, chánh cung Tiye vẫn còn sống (bà mất dưới thời của Akhenaten). Sitamun và Iset đều được phong hậu vào thời điểm Amenhotep tổ chức lễ Sed, nên có lẽ hai cuộc "hôn nhân" này mang hơi hướng thần thánh hóa hơn là vì mục đích dục vọng, vì các Pharaon luôn coi mình là hiện thân của thần thánh.

Amenhotep, con của Hapu, phụng mệnh vua Amenhotep III trở thành tổng quản cho công chúa Sitamun.

Sau khi Amenhotep III qua đời, Sitamun và Iset đều không được nhắc đến dưới thời trị vì của Akhenaten. Một phòng mộ tại WV22, lăng mộ của Amenhotep III, được dành cho Sitamun nhưng không có gì cho thấy bà đã được chôn cất tại đây.

Tham khảo

Công chúa Ai Cập cổ đại
Vương hậu Ai Cập cổ đại
Loạn luân


title: Rò rỉ tài nguyên

text:
Trong khoa học máy tính, rò rỉ tài nguyên (tiếng Anh: resource leak) là một dạng cụ thể của việc tiêu thụ tài nguyên bởi một chương trình máy tính khi chương trình đó không giải phóng tài nguyên mà nó chiếm giữ. Tình trạng này thường là kết quả của lỗi trong chương trình. Các dạng rò rỉ tài nguyên điển hình gồm rò rỉ bộ nhớ (memory leak) và rò rỉ xử lý (handle leak), đặc biệt là rỏ rỉ xử lý tập tin, mặc dù bộ nhớ thường được xem là khác biệt với các tài nguyên khác.

Xem thêm
 :en:Resource starvation
 :en:Software aging

Tham khảo

Tài nguyên tính toán


title: Võ lâm quái thú

text:
Võ lâm quái thú (tiếng Trung: 武林怪獸, tiếng Anh: Kung Fu Monster) là một bộ phim điện ảnh thuộc thể loại hài hành độngphiêu lưukỳ ảo công chiếu năm 2018 do Hồng Kông và Trung Quốc hợp tác sản xuất. Tác phẩm do Lưu Vĩ Cường làm đạo diễn và đồng sản xuất, với sự tham gia diễn xuất của các diễn viên gồm Cổ Thiên Lạc, Trần Học Đông, Quách Bích Đình, Bao Bối Nhĩ, Vương Thái Lợi, Phương Trung Tín và Châu Đông Vũ.

Phim chính thức ra mắt tại Trung Quốc vào ngày 21 tháng 12 năm 2018 và tại Hồng Kông vào ngày 3 tháng 1 năm 2019. Bộ phim cũng được trình chiếu tại Việt Nam từ ngày 4 tháng 1 năm 2019.

Tóm tắt nội dung
Vào thời triều đại vua Minh Thần Tông thời nhà Minh, một tiểu quái thú trốn thoát khỏi cung điện hoàng gia, buộc đốc chủ Tây xưởng tàn ác vào thời điểm đó là Tôn Ngọc Hạc phải truy tìm. Cùng lúc đó, nghĩa quân thiếu hiệp Chân Kiếm và sư muội Hùng Kiều Kiều cùng nữ hiệp Lãnh Băng Băng cùng lập nên một nhóm lục lâm hảo hán để cướp kho bạc triều đình chia cho người nghèo. Tuy nhiên, nhóm lục lâm chưa kịp ra tay thì tiền trong kho bạc đã “không cánh mà bay”. Mọi nghi vấn dồn vào Phong Tứ Hải – một cao thủ trong giang hồ và từng là người của triều đình, nhưng anh lại là người cứu thoát cho tiểu quái thú ấy, điều này đã buộc anh phải chạy trốn trước sự truy lùng gắt gao của quân lính. Bất ngờ thay, Phong Tứ Hải lại đụng độ với nhóm hiệp khách giang hồ, và sự xuất hiện không ai ngờ tới của con quái thú từng trốn thoát càng khiến mọi việc trở nên rối ren hơn. Cuộc chiến mới thực sự bắt đầu từ đây.

Diễn viên

Diễn viên chính

 Cổ Thiên Lạc trong vai Phong Tứ Hải
 Trần Học Đông trong vai Chân Kiếm
 Quách Bích Đình trong vai Lãnh Băng Băng
 Bao Bối Nhĩ trong vai Võ Bá
 Phan Bân Long trong vai Lỗ Mãng
 Khổng Liên Thuận trong vai Hồ Xung
 Vương Thái Lợi trong vai Nhạc Sơn Ông
 Phương Trung Tín trong vai Tôn Ngọc Hạc
 Châu Đông Vũ trong vai Hùng Kiều Kiều

Diễn viên phụ

 Ngô Việt trong vai Vương Siêu
 Tiểu Ái
 Lương Thái Duy
 Hứa Quân Thông

Diễn viên khách mời

 Lư Huệ Quang
 Hà Nhuận Đông
 Lý Xán Sâm
 Tiết Khải Kỳ
 Dĩnh Nhi

Sản xuất
Quá trình quay phim cho tác phẩm được diễn ra tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Phim bấm máy từ ngày 13 tháng 4 năm 2017 và đóng máy vào ngày 8 tháng 6 năm 2017.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim Hồng Kông
Phim Trung Quốc
Phim hành động Hồng Kông
Phim võ thuật Hồng Kông
Phim võ thuật kỳ ảo
Phim võ hiệp
Phim tiếng Quảng Đông
Phim tiếng Quan thoại


title: Scotorythra isospora

text:
Scotorythra isospora là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Scotorythra


title: Nghệ thuật cảnh quan đất

text:
Nghệ thuật cảnh quan đất, được biết đến với tên nghệ thuật Trái Đất, nghệ thuật đất, nghệ thuật môi trường, là một phong trào nghệ thuật xuất hiện vào những năm 1960 và 1970, phần lớn gắn liền với Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, nhưng cũng bao gồm các ví dụ từ nhiều quốc gia khác. Như một trào lưu, "nghệ thuật cảnh quan đất" mở rộng ranh giới của nghệ thuật bằng các vật liệu được sử dụng và vị trí của các tác phẩm. Các vật liệu được sử dụng thường là các vật liệu như đất, đá, thảm thực vật và nước được tìm thấy tại chỗ, và địa điểm của các tác phẩm thường cách xa trung tâm dân cư. Mặc dù đôi khi khá khó tiếp cận, tài liệu hình ảnh thường được đưa trở lại phòng trưng bày nghệ thuật ở đô thị.

Mối quan tâm của trào lưu nghệ thuật này tập trung vào việc từ chối thương mại hóa nghệ thuật và sự nhiệt tình với phong trào sinh thái mới nổi. Phong trào nghệ thuật này trùng hợp với sự phổ biến của việc từ chối kiểu đời sống đô thị và theo đuổi kiểu đời sống thôn dã. Bao gồm trong các khuynh hướng này là những khao khát tâm linh liên quan đến hành tinh Trái Đất như là ngôi nhà chung của loài người.

Hình thức

Trong thập niên 1960 và 1970, nghệ thuật cảnh quan đất phản đối "thương mại hóa tàn nhẫn" nghệ thuật ở Mỹ. Trong thời kỳ này, những người ủng hộ nghệ thuật cảnh quan đất từ chối viện bảo tàng hoặc phòng trưng bày là nơi tổ chức hoạt động nghệ thuật và phát triển các dự án cảnh quan có quy mô hoành tráng, vượt quá tầm với của tác phẩm điêu khắc có thể vận chuyển truyền thống và thị trường nghệ thuật thương mại, mặc dù tài liệu nhiếp ảnh thường được trình bày trong các phòng trưng bày thông thường. Nghệ thuật cảnh quan đất lấy cảm hứng từ nghệ thuật tối giản và nghệ thuật khái niệm cũng như từ các trào lưu hiện đại như De Stijl, chủ nghĩa lập thể, chủ nghĩa tối giản hay các tác phẩm của Constantin Brâncuși và Joseph Beuys. Nhiều nghệ sĩ gắn liền với nghệ thuật cảnh quan đất đã từng hoạt động trong nghệ thuật tối giản và nghệ thuật khái niệm. Thiết kế năm 1941 của Isamu Noguchi cho Contoured Playground (Khu vui chơi có đường viền quanh) ở New York đôi khi được coi là tác phẩm nghệ thuật cảnh quan đất quan trọng trong thời kỳ đầu mặc dù kiến trúc sư cảnh quan này chưa bao giờ gọi tác phẩm của mình là "nghệ thuật cảnh quan đất" mà chỉ đơn giản là "điêu khắc". Ảnh hưởng của ông đối với nghệ thuật cảnh quan đất đương đại, kiến trúc cảnh quan và điêu khắc môi trường được thể hiện rõ ràng trong nhiều tác phẩm ngày nay.

Alan Sonfist sử dụng một cách tiếp cận khác để làm việc với thiên nhiên và văn hóa bằng cách đưa thiên nhiên lịch sử và nghệ thuật bền vững trở lại thành phố New York. Tác phẩm truyền cảm hứng nhất của ông là Cảnh quan Thời gian, một khu rừng bản địa mà ông đã trồng trong thành phố New York. Ông cũng tạo ra một số Cảnh quan Thời gian khác trên khắp thế giới như Vòng tròn Thời gian ở Firenze, Italia cung cấp hồ sơ về quá trình sử dụng vùng đất này theo dòng lịch sử, và gần đây là tại Công viên Điêu khắc và Bảo tàng deCordova ở ngoại ô Boston. Theo nhà phê bình nghệ thuật Barbara Rose, viết trên Artforum năm 1969, Sonfist đã vỡ mộng về thương mại hóa và tính chất hẹp hòi của nghệ thuật gắn với phòng trưng bày. Năm 1967, nhà phê bình nghệ thuật Grace Glueck viết trên tờ New York Times rằng tác phẩm [nghệ thuật] Trái Đất đầu tiên được Douglas Leichter và Richard Saba thực hiện tại Trường Hội họa và Điêu khắc Skowhegan. Sự xuất hiện đột ngột của nghệ thuật cảnh quan đất năm 1968 có thể được coi như là phản ứng của một thế hệ nghệ sĩ hầu hết ở độ tuổi trên dưới 30 đối với hoạt động chính trị sôi động trong năm hay đối với phong trào giải phóng phụ nữ và phong trào môi trường đang nổi lên.

Một ví dụ về nghệ thuật cảnh quan đất trong thế kỷ 20 là một cuộc triển lãm nhóm có tên gọi là "Earthworks" (Các tác phẩm Trái Đất) được tổ chức năm 1968 tại Phòng trưng bày Dwan ở New York. Tháng 2 năm 1969, Willoughby Sharp làm giám tuyển cho cuộc triển lãm "Earth Art" (Nghệ thuật Trái Đất) tại Bảo tàng Nghệ thuật Herbert F. Johnson tại Nhà trắng Andrew Dickson thuộc Đại học Cornell ở Ithaca. Các nghệ sĩ được chọn bao gồm Walter De Maria, Jan Dibbets, Hans Haacke, Michael Heizer, Neil Jenney, Richard Long, David Medalla, Robert Morris, Dennis Oppenheim, Robert Smithson và Günther Uecker. Triển lãm do Thomas W. Leavitt làm đạo diễn. Gordon Matta-Clark, sinh sống ở Ithaca vào thời điểm đó, được Sharp mời giúp các nghệ sĩ trong "Nghệ thuật Trái Đất" thể hiện tại chỗ các tác phẩm của họ trong triển lãm.

Có lẽ nghệ sĩ hoạt động trong thể loại này được biết đến nhiều nhất là Robert Smithson, với tiểu luận năm 1968 của ông "Sự lắng đọng của Trí tuệ: Các dự án Trái Đất" đã cung cấp một khuôn khổ quan trọng cho phong trào này như một phản ứng đối với sự tách rời của Chủ nghĩa hiện đại ra khỏi các vấn đề xã hội như nhà phê bình Clement Greenberg đã trình bày. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, và có lẽ là tác phẩm nổi tiếng nhất trong số tất cả các tác phẩm nghệ thuật cảnh quan đất, là Spiral Jetty (Kè xoắn ốc) năm 1970, trong đó Smithson sắp xếp đá, đất và tảo để tạo thành một kè xoắn ốc dài  nhô ra Hồ Muối Lớn ở phía bắc Utah, Hoa Kỳ. Mức độ lộ diện của tác phẩm, nếu có, phụ thuộc vào sự dao động của mặt nước. Kể từ khi được tạo ra, tác phẩm này đã từng bị nước bao phủ hoàn toàn và sau đó lại lộ ra. Là cơ quan đồng quản lý tác phẩm nghệ thuật này cùng với Quỹ Dia, Bảo tàng Mỹ thuật Utah thường xuyên thu xếp các chương trình xung quanh Kè xoắn ốc, bao gồm cả chương trình "Ba lô gia đình". Gravel Mirror with Cracks and Dust (Gương sỏi với vết nứt và bụi) của Smithson năm 1968 là một ví dụ về nghệ thuật cảnh quan đất tồn tại trong không gian phòng trưng bày hơn là trong môi trường tự nhiên. Nó bao gồm một đống sỏi bên cạnh bức tường của phòng trưng bày được lắp gương một phần. Với sự đơn giản của hình thức và sự tập trung vào các vật liệu, tác phẩm này và các tác phẩm nghệ thuật cảnh quan đất khác có mối quan hệ với chủ nghĩa tối giản. Cũng có một mối quan hệ với Arte Povera (Nghệ thuật nghèo) trong việc sử dụng các vật liệu theo truyền thống được coi là "phi nghệ thuật" hoặc "vô giá trị". Germano Celant, người sáng lập Arte Povera, là một trong những giám tuyển đầu tiên quảng bá nghệ thuật cảnh quan đất.

Các nghệ sĩ cảnh quan đất có xu hướng là người Mỹ, với các nghệ sĩ nổi bật khác trong lĩnh vực này là Carl Andre, Alice Aycock, Walter De Maria, Hans Haacke, Michael Heizer, Nancy Holt, Peter Hutchinson, Ana Mendieta, Dennis Oppenheim, Andrew Rogers, Charles Ross, Alan Sonfist và James Turrell. Turrell bắt đầu thực hiện vào năm 1972 trên tác phẩm nghệ thuật cảnh quan đất có thể là lớn nhất cho đến nay, định hình lại vùng đất xung quanh miệng núi lửa Roden đã tắt ở Arizona. Các nghệ sĩ cảnh quan đất không phải người Mỹ nổi bật nhất có lẽ là Chris Drury, Andy Goldsworthy, Richard Long người Anh và Andrew Rogers người Úc. Năm 1973, Jacek Tylicki bắt đầu đặt những tấm vải bạt hoặc những tờ giấy trắng trong môi trường tự nhiên để thiên nhiên sáng tạo nghệ thuật.

Một số dự án của các nghệ sĩ Christo Vladimirov Javacheff và Jeanne-Claude Denat de Guillebon (còn gọi là Christo và Jeanne-Claude, những người nổi tiếng với việc bọc các tượng đài, tòa nhà và cảnh quan bằng chất liệu vải) cũng được một số người coi là nghệ thuật cảnh quan đất, mặc dù bản thân các nghệ sĩ này cho rằng điều này không chính xác. Khái niệm điêu khắc xã hội của Joseph Beuys đã ảnh hưởng đến nghệ thuật cảnh quan đất, và dự án 7000 Eichen của ông năm 1982 để trồng 7.000 cây sồi có nhiều điểm tương đồng với quy trình nghệ thuật cảnh quan đất. Dự án Rhythms of Life (Nhịp điệu cuộc sống) của Andrew Rogers là công trình nghệ thuật cảnh quan đất đương đại lớn nhất trên thế giới, tạo thành một chuỗi các tác phẩm điêu khắc bằng đá hoặc địa họa trên toàn cầu, tại 12 điểm ở những nơi kỳ dị khác hẳn nhau, như từ dưới mực nước biển cho tới cao độ . Tối đa 3 tác phẩm địa họa với kích thước lên đến 40.000 mét vuông (430.560 foot vuông) được đặt tại mỗi điểm.

Các nghệ sĩ cảnh quan đất ở Hoa Kỳ chủ yếu dựa vào các nhà bảo trợ giàu có và các quỹ tư nhân để gây quỹ cho các dự án thường là tốn kém của họ. Với sự suy thoái kinh tế đột ngột vào những năm giữa thập niên 1970, các quỹ từ các nguồn này phần lớn đã dừng hoạt động. Với cái chết của Robert Smithson trong một vụ tai nạn máy bay năm 1973, phong trào này đã mất đi một trong những nhân vật quan trọng nhất của nó và dần lụi tàn. Tuy nhiên, một số nghệ sĩ như Charles Ross vẫn tiếp tục làm việc trong dự án Star Axis (Trục Sao) mà ông đã bắt đầu từ năm 1971 hay Michael Heizer tiếp tục hoàn thiện tác phẩm City (Thành phố) và James Turrell tiếp tục làm việc trong dự án Roden Crater (miệng núi lửa Roden). Ở hầu hết các khía cạnh, "nghệ thuật cảnh quan đất" đã trở thành một phần của nghệ thuật đại chúng chủ đạo và trong nhiều trường hợp, thuật ngữ "nghệ thuật cảnh quan đất" bị sử dụng sai để gán cho bất kỳ loại hình nghệ thuật nào trong thiên nhiên, ngay cả khi về mặt khái niệm thì chúng không hề liên quan đến các tác phẩm tiên phong của các nghệ sĩ tiên phong của nghệ thuật cảnh quan đất.

Nghệ thuật cảnh quan đất thập niên 1960 đôi khi gợi nhớ đến những công trình trên đất lâu đời hơn nhiều; như Stonehenge, các kim tự tháp, các gò đống thổ dân Mỹ cổ xưa, các hình vẽ Nazca ở Peru, rừng cự thạch Carnac hay các gò đống chôn cất thổ dân Mỹ, và chúng thường gợi lên tính chất tâm linh của những địa điểm khảo cổ như vậy.

Tham khảo

Thiết kế môi trường
Nghệ thuật đương đại
Trào lưu nghệ thuật
Tự nhiên


title: Cryphia semifascia

text:
Cryphia semifascia là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cryphia


title: Diathrausta picata

text:
Diathrausta picata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Diathrausta


title: Phyprosopus contenta

text:
Phyprosopus contenta là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phyprosopus


title: Epirinus aquilus

text:
Epirinus aquilus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Epirinus


title: Khởi nghĩa Lam Sơn ở Nghệ An

text:
Khơi nghĩa Lam Sơn ở Nghệ An nhằm chỉ những sự kiện nằm trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn diễn ra ở Nghệ An.

Bối cảnh
Từ năm 1266 đến năm 1400, nước Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về chính trị và xã hội nhưng biến động đương thời lớn nhất là sự suy vong của triều đại nhà Trần do tác động của các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra ở khắp nơi.. Năm 1400, Hồ Quý Ly phế truất vua Trần là Trần Phế Đế, lên ngôi lập ra nhà Hồ. Mặc dù đã có những cải cách tiến bộ nhưng chưa đáp ứng được những nhu cầu bức thiết của nhân dân. Năm 1408, tám mươi vạn quân Minh ào ạt sang xâm lược nước ta. Do nhiều lý do khách quan và chủ quan, cuộc kháng chiến chông quân Minh của nhà Hồ đã thất bại

Với lòng yêu nước quý báu của dân tộc, khắp nơi trong cả nước đã nổ ra nhiều cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ. Đầu năm 1418, Lê Lợi cùng các anh hùng hào kiệt khác dựng cờ khởi nghĩa trên mảnh đất Lam Sơn, Thanh Hóa. Và mảnh đất Nghệ An cũng trở thành một căn cứ quan trọng của nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Lê Lợi và Nguyễn Trãi.

Diễn biến
Tháng 10 năm 1424, theo sáng kiến của tướng Nguyễn Chích, nghĩa quân Lam Sơn đã tiến vào Nghệ An xây dựng "đất đứng chân". Trên đường tiến quân, nghĩa quân Lam Sơn đã hạ được đồn Đa Căng, đặt quân mai phục giết được tướng Trần Trung và diệt hơn 2000 quân địch ở Bồ Đằng (Quỳ Châu ngày nay) như "sấm vang chớp giật"

Xem thêm

 Khởi nghĩa Lam Sơn
 Nguyễn Chích
 Lê Lợi
 Nghệ An
 Nguyễn Xí

Tham khảo

Khởi nghĩa Lam Sơn


title: Dino Crisis 3

text:
là một trò chơi hành động phiêu lưu do Capcom Production Studio 4 phát triển và Capcom phát hành cho Xbox. Giống như các phần trước trong loạt game Dino Crisis, lối chơi xoay quanh việc chiến đấu với khủng long hoặc các loài bò sát khác, nhưng kẻ thù trong trò chơi này không phải là khủng long thực sự. Chúng là đột biến được tạo ra từ DNA chiết xuất từ các loài khủng long khác nhau. Trò chơi diễn ra trên một trạm không gian. Đây là trò chơi thứ ba và cũng là trò chơi cuối cùng trong loạt Dino Crisis.

Game ban đầu được lên kế hoạch cho cả Xbox và PlayStation 2, nhưng phiên bản sau đã bị loại bỏ sớm trong quá trình phát triển.

Lối chơi
Người chơi có thể sử dụng 2 khẩu súng với sáu loại đạn (một loại súng và ba loại đạn cho mỗi nhân vật có thể chơi được), ngoài ra còn có các máy nhỏ gọi là "WASPS" giúp chống lại khủng long. Trò chơi được chơi chủ yếu thông qua nhân vật Patrick và chỉ có một phần nhỏ được chơi là Sonya. Có ba loại áo giáp có sẵn.

Cốt truyện
: Nội dung sau đây có thể cho bạn biết trước nội dung của game.Lấy bối cảnh vào năm 2548, đã 300 năm kể từ khi Trái Đất mất liên lạc với tàu thuộc địa Ozymandias, trên đường đến a2. Bằng cách nào đó, con tàu đã xuất hiện trở lại gần Sao Mộc. Một nhóm có tên S.O.A.R. (Special Operations And Reconnaissance) được gửi lên tàu thăm dò Seyfert để điều tra. Khi Seyfert gửi một tàu con thoi để điều tra con tàu, vũ khí của nó đột nhiên kích hoạt. Một chùm tia phá hủy Seyfert và sau đó là tàu con thoi, giết chết gần như tất cả mọi người ngoại trừ Patrick Tyler, Sonya Hart, Chỉ Huy Jacob Ranshaw, và McCoy. Patrick và Sonya gặp lại nhau ở bên ngoài con tàu và tiếp cận lần nữa. Phía trong con tàu bị bỏ rơi, mặc dù vẫn còn năng lượng hoạt động.

McCoy cũng vậy nhưng bị giết bởi một sinh vật giống Tyrannosaurus lớn đang đuổi theo nhóm. Con T. rex sau đó bị tấn công, hành hạ và giết chết bởi một đàn những sinh vật đột biến giống lươn. Sau khi đánh mở đường máu lọt qua các kho chứa hàng của con tàu, Patrick gặp một người sống sót, một cô gái tên Caren Velázquez. Sau khi gặp cô, cô chạy trốn trong sợ hãi. Patrick phát hiện ra Caren một lần nữa, nhìn vào khung hình chụp của cha cô, Tiến sĩ Miguel Velázquez. Patrick biết rằng cô đã ở một mình trong suốt 300 năm. Sonya phát hiện ra MTHR - hệ thống điều khiển của con tàu - đang tạo ra các sinh vật giống khủng long từ DNA của động vật trong kho để thay thế cho phi hành đoàn của con người. Khi Patrick nói với họ rằng anh ta đang tắt MTHR, Caren mở cửa và bỏ chạy ngay.

Khi Caren và nhóm nghiên cứu nhanh chóng rời khỏi phòng thí nghiệm, họ bị tấn công bởi một con Ankylosaurus đột biến được gọi là Regulus. Jacob hy sinh thân mình để giết chết con quái vật này bằng cách ném lựu đạn vào miệng nó. Tại thời điểm này, chúng ta được tiết lộ rằng Caren thực ra là một android. Sau đó, con Regulus lúc trước xuất hiện trở lại, khiến sự hy sinh của Jacob là vô ích. Không còn sự lựa chọn nào khác, Patrick phải mau chóng kết liễu Regulus. Caren tìm cách sửa chữa con tàu, cứu Patrick khỏi bị khuất phục trước các hệ thống môi trường bị hỏng. Patrick quay trở về Lõi Năng Lượng của con tàu để khởi động lại nó, nhưng căn phòng bị hư hại nghiêm trọng khi một con Spinosaurus đột biến đâm xuyên qua tường, lấp đầy khu vực bằng nước làm mát.

Sau khi chiến đấu với sinh vật này, nhóm nghiên cứu chạy đến khu vực của MTHR khi lõi bắt đầu đi vào tình trạng hỗn loạn. Khi họ đến khu vực này, MTHR và Engine Sectors tách rời khỏi Front Deck, Shaft và Energy Sector, bị phá hủy bởi rò rỉ hạt nhân. Các động cơ sớm kích hoạt một hệ thống khẩn cấp và bước nhảy vượt không gian xuống Trái Đất. Patrick gặp MTHR và hỏi cô ấy. Sau đó, anh ta cố gắng ngăn chặn máy tính chính của MTHR nhưng cô lại mở một cửa hầm khác thả con Spinosaurus lần thứ hai. Sau khi đánh bại sinh vật kia, Patrick cố gắng ngăn MTHR gửi khủng long đến Trái đất và chiến đấu với cô, cuối cùng phá hủy hệ thống của cô, gây ra hậu quả tai hại cho con tàu, khiến nó kích hoạt chuỗi tự hủy. Câu nói cuối cùng của MTHR là "Tôi chỉ muốn hoàn thành nhiệm vụ của mình".

Patrick được đoàn tụ với Sonya và Caren khi họ cố gắng trốn khỏi con tàu thông qua một tàu con thoi thoát hiểm, nhưng họ bị tấn công bởi "Cebalrai", một con Giganotosaurus hai đầu. Con thú nhảy lên bục và đuổi theo bộ ba xuống phía dưới bục. Khi Patrick chạy, Cebalrai đập đầu trái vào anh ta và ném anh ta vào tường, khiến anh ta không thể với được súng. Thấy vậy, Caren dụ dỗ sinh vật về phía mình. Patrick cố gắng ngăn cô lại, nhưng một cú đạp của Cebalrai khiến cho chiếc bục nơi Caren và con quái vật đang đứng sụp đổ. Cả Caren và Cebalrai đều rơi xuống vực thẳm - khiến Patrick mất tinh thần. Sau khi đánh bại một con T. rex khác, Patrick và Sonya kịp thời trốn thoát trước khi con tàu tự hủy. Nhưng Cebalrai, lại sống sót trong chân không, đã trèo lên mũi tàu con thoi. Patrick bèn tự mình lên tàu hòng tiêu diệt con "quái vật di truyền" này trong trận đánh cuối cùng. Lúc đang giao chiến ác liệt, Cebalrai bỗng dưng mọc một cái đầu thứ ba và Patrick buộc phải sử dụng "Final Wasp," làm suy yếu sinh vật này và tống cổ nó bay vào vũ trụ.

Phát triển
Dino Crisis 3 được đưa vào sản xuất vào giữa năm 2000, trong một sản phẩm do Kobayashi Hiroyuki chỉ đạo, với Mikami Shinji làm Giám đốc sản xuất. Đề xuất ban đầu là về một "bộ drama nhân văn" chủ yếu nằm trong một "cơ sở" không xác định trong một thành phố bị bao vây bởi những con khủng long di dời thời gian đang hoành hành, với việc người chơi giao với chiến khủng long cùng các cộng sự AI và trong đó các quyết định do người chơi đưa ra có thể làm thay đổi tiến trình của câu chuyện. Capcom Production Studio 4 sau này đã loại bỏ môi trường thành phố và thay vào đó, người ta quyết định game sẽ được đưa lên một con tàu không gian trong tương lai. Dino Crisis 3 luôn được coi là một tựa game độc quyền Xbox khi console này được đánh giá là tốt hơn trong việc kết xuất đồ họa so với PlayStation 2; Kobayashi Hiroyuki coi bản port PlayStation 2 của game là "không thể" làm được.

HUD của trò chơi đã trải qua sự phát triển đáng kể vào năm 2002. Ban đầu, HUD được đặt ở góc dưới bên trái của màn hình, và hiển thị các chỉ số về nhiên liệu và cột máu của jetpack dưới dạng các đường, cũng như số lượng WASP có sẵn cho người chơi. Bản thân hệ thống vũ khí khác với các game trước đó; Người chơi sẽ dựa vào một vũ khí chính với lượng đạn vô hạn, với tùy chọn chuyển sang các dạng đạn khác cho những đối thủ mạnh hơn sẽ bị hạn chế và phải tìm hoặc mua. WASP được thiết kế như một vũ khí phụ sẽ bay xung quanh bản đồ và cung cấp thêm viện trợ cho người chơi trong quá trình giao chiến. Giống như trong Dino Crisis 2, người ta tập trung nhiều hơn vào việc mang đến cho người chơi niềm vui bắn khủng long hơn là bảo tồn vật phẩm và tránh chúng như trong Dino Crisis. Một tính năng mới nữa là cửa hàng đã được tạo ra cho trò chơi, như trong Dino Crisis 2 là nơi mà người chơi có thể mua đồ tiếp tế dựa trên số điểm tích lũy từ việc tiêu diệt khủng long. Tuy nhiên, trong phần này, người chơi có thể tích lũy một số hữu hạn, yêu cầu họ quay lại cửa hàng thường xuyên hoặc họ sẽ không nhận được thêm điểm nào nữa. Trong quá trình phát triển camera, nhóm đã quyết định tận dụng tối đa sức mạnh của Xbox và biến nó thành 3D thay vì sử dụng các hình nền được dựng sẵn 2D như Dino Crisis 2 đã làm. Theo cách tương tự như Resident Evil Outbreak cùng lúc của Studio 1, các phòng được chia thành các khu vực mà một camera sẽ bám theo người chơi, sau đó cắt sang một camera khác khi người chơi rời khỏi khu vực.

Biên tập kịch bản, Higuchi Shinji, đã đưa ra quyết định rằng môi trường chính, Ozymandias, sẽ có khả năng biến đổi, là một người hâm mộ lâu dài của mecha. Những ý tưởng như vậy cho bối cảnh xuất phát từ các bộ phim khoa học viễn tưởng, với bối cảnh quỹ đạo Sao Mộc đến từ bộ phim "Sayonara Jupiter!", mà Higuchi từng làm trợ lý sản xuất. Một số mẫu thiết kế cho con tàu cũng đã được thực hiện trước Hội nghị Xbox Mùa hè 2002 và, theo nhà sản xuất Kobayashi Hiroyuki, một cuộc thi đã được tổ chức trong nhóm phát triển để chọn mẫu thiết kế để sử dụng cho game. Do niềm đam mê với mecha này, 3CGI đặc biệt chú ý đến việc làm cho các đoạn phim cắt cảnh chuyển đổi của Ozymandias có vẻ thực tế hơn, với các bộ phận chuyển động được khóa tại chỗ. Các nhân vật cũng được thiết kế dựa trên những xu hướng đậm nét khoa học viễn tưởng của Nhật Bản, và sự chú ý được dành cho đồng phục của đội SOAR. Ví dụ, một chuỗi biến đổi từ mũ đội đầu của Patrick đã được vẽ cẩn thận để cho thấy làm thế nào nó có thể được lưu lại trong bộ đồ của anh ta. Khác biệt với bộ đồ không gian của các thành viên khác, chiếc váy ngắn của Caren được thiết kế để tạo tiếng vang cho các thần tượng "nữ hoàng chủng tộc" Nhật Bản, và Mikami Shinji đã loại bỏ quần màu tím để phù hợp hơn với khái niệm đó. 3DCGI cũng đảm bảo đặt trọng tâm vào hoạt cảnh của nhân vật này, để chuyển động của ngực và trang phục của cô ấy trông thật hơn trong những đoạn phim cắt cảnh. Các sinh vật cư trú ở Ozymandias được tiết lộ trong câu chuyện là giống lai khủng long-người biến đổi gen. Do đó, các nhà thiết kế sinh vật có thể tự do tạo ra các sinh vật theo cách họ muốn; điều này là giải phóng cho các nhà thiết kế, vì các nhóm Dino Crisis và Dino Crisis 2 có vấn đề với việc làm cho Therapods trở nên độc đáo. Một chủ đề phổ biến ở khủng long là chúng sẽ bị lộ da và có thể giải phóng điện như một loại hình tấn công.

Một đề xuất câu chuyện ban đầu tập trung vào sự xuất hiện của khủng long trong thế giới ngày nay, có thể là sự biến dạng thời gian mà Dino Crisis 2 đã ám chỉ với Kế hoạch Tàu lớn của Noah. Một hình ảnh gợi ý về cốt truyện này đã được Okamoto Yoshiki thể hiện khi ông công bố ba trò chơi Capcom tại thông báo Xbox ngày 16 tháng 5 cho E3 2001. Kobayashi chuyển dự án khỏi đề xuất thành phố và sang một thứ khác. Với lời đề nghị từ nhóm Flagship, do Sugimura Noboru lãnh đạo; Nakamoto Hiromichi; Yoshida Shin và Kanazawa Hiroaki, đã đồng ý rằng câu chuyện trò chơi được chuyển sang một môi trường tương lai trong không gian cho phép đưa ra những ý tưởng mới. Một số đoạn phim cắt cảnh dài năm mươi phút dựng sẵn được tạo ra cho game. Kamiya Makoto, a một đạo diễn phim chuyên nghiệp, được thuê để chỉ đạo công việc làm cho các yếu tố như góc camera trông giống như trong phim.

Đón nhận

Dino Crisis 3 nhận được các đánh giá "trái chiều", theo trang web tổng hợp kết quả đánh giá Metacritic. IGN chấm cho game 6.0 điểm, mô tả nó là một cơ hội bị bỏ lỡ để tiến bước dòng game này, đã bị phản bội bởi những lỗi nhỏ, nhưng lặp đi lặp lại. GameSpot đã gắn nhãn trò chơi với "Tầm thường" 5.4 điểm, vì đã tìm thấy trò chơi "bực bội hơn [...] là vui nhộn" do những sai sót của nó, mặc dù việc phát hiện trò chơi trở nên thú vị nếu bị bỏ qua.

Những lời chỉ trích phổ biến nhất là hệ thống camera, được IGN đặt tên là "Camera tệ nhất từng có". Vấn đề là do tốc độ cao mà người chơi có thể thường xuyên di chuyển. Như với hai tựa game Dino Crisis đầu tiên và các yếu tố ban đầu của sê-ri Resident Evil, các căn phòng trong Dino Crisis 3 được tách thành các khu vực vô hình riêng biệt, nơi camera được đặt để thay đổi khi vượt qua ranh giới. Do jetpack di chuyển nhanh, người chơi sẽ di chuyển giữa các ranh giới đó một cách nhanh chóng, với nhiều thay đổi camera dẫn đến sự nhầm lẫn về nơi mà người chơi sẽ phải đi, dẫn đến việc vô tình quay lại. Do kích thước lớn của các khu vực và hệ thống ngắm tự động tầm xa, IGN dự kiến rằng người chơi sẽ dành 80% thời lượng trong game của mình để bắn vào những kẻ thù ngoài tầm ngắm và né tránh các cuộc tấn công khỏi camera. GameSpot cho rằng game sẽ dễ chơi hơn rất nhiều nếu người chơi được trao cơ hội, ít nhất là, di chuyển góc của camera. GamePro cũng thất vọng vì cách điệu camera, nói rằng góc quay camera "vụng về" đã ngăn trò chơi đạt đến tiềm năng mà nó có thể có.

Có một số sự thất vọng về sự đa dạng của loài khủng long: IGN chỉ đếm ba địch thủ không phải trùm có mặt trong game, nhưng ngưỡng mộ thiết kế độc đáo của chúng, đặc biệt là loài khủng long "simian-esque". Tuy nhiên, có nhiều sự hỗ trợ hơn cho những tên lính của trùm, với việc IGN trích dẫn chìa khóa đi đến chiến thắng là né tránh các cuộc tấn công thay vì chỉ đơn giản là bắn tới tấp. GamePro đã thất vọng vì sự xâm nhập của quân địch vào trận chiến, do chúng thực sự xuất hiện ngoài không trung.

IGN đã ủng hộ quyết định của Capcom để biến Ozymandias thành một câu đố khổng lồ, do con tàu có thể thay đổi hình dạng thường xuyên. Phương pháp giải đố này được so sánh với trò chơi ghép hình. IGN cũng ngưỡng mộ sự độc đáo của hơn 50 phòng trong Ozymandias, nhưng đã đặt câu hỏi về quyết định tránh các môi trường như quán cà phê tự phục vụ hoặc hội trường lộn xộn, điều này sẽ khiến con tàu cảm thấy giống như một thủy thủ đoàn thực sự bắt đầu. GameSpot thấy rất ít 'sự độc đáo' trong các mẫu thiết kế, chú ý đến vẻ ngoài kim loại sáng bóng của nội thất con tàu ở khắp mọi nơi và nếu không sử dụng tính năng bản đồ 3D, sẽ khó bị lạc khi di chuyển (một phần vì hệ thống camera). Bản đồ 3D, trong khi hữu ích với một số người, cũng được coi là một "quá trình khó khăn" khi sử dụng.

Phần lồng tiếng được cho là có chất lượng hợp lý, điều mà IGN cảm thấy là 'đáng ngạc nhiên' đối với một tựa game Nhật Bản sử dụng những  diễn viên nói tiếng Anh. Dù IGN đã đề cập đến sự hiện diện của cuộc đối thoại "lỗi thời" này. GameSpot coi nó là loại B "có thể vượt qua", khi đem ra so sánh. Các khía cạnh khác trong khâu thiết kế âm thanh, chẳng hạn như bản nhạc và hiệu ứng âm thanh, cũng được tìm thấy là tốt hoặc "có thể vượt qua"; thế nhưng chúng đã bị chỉ trích vì bị hạn chế và lặp đi lặp lại trong phòng.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trò chơi điện tử năm 2003
Trò chơi phiêu lưu hành động
Trò chơi PlayStation 2 bị hủy bỏ
Trò chơi Capcom
Dino Crisis
Trò chơi Xbox
Trò chơi độc quyền Xbox
Trò chơi điện tử một người chơi
Trò chơi điện tử phần tiếp theo
Trò chơi điện tử khoa học viễn tưởng
Trò chơi điện tử về kỹ thuật di truyền
Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản
Trò chơi điện tử lấy bối cảnh thế kỷ 26
Trò chơi điện tử có nhân vật chính là nữ


title: Stizocera insulana

text:
Stizocera insulana là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Stizocera


title: Al Madrigal

text:
Alessandro Liborio Madrigal (sinh ngày 4/7/1971) là nam diễn viên hài, nhà văn, nhà sản xuất phim người Mỹ. Anh nổi tiếng với vai trò phóng viên, bình luận viên trong năm mùa của chuơng trình The Daily Show with Jon Stewart. Bên cạnh nghề diễn hài độc thoại, anh cũng tham gia trong các sê-ri truyền hình như I'm Dying Up Here, About A Boy, cũng như các sitcom Gary Unmarried và Welcome to The Captain. Anh cũng góp mặt trong các chương trình talkshow Conan và The Tonight Show with Jimmy Fallon.

Thời thơ ấu
Madrigal sinh ra ở thành phố San Francisco, California. Gia đình anh là người gốc Mexico (Tijuana) và Ý (Sicily). Anh từng theo học trường Công giáo tự thục A Ecole Notre Dame Des Victoires và sau đó là Đại học San Francisco.

Sự nghiệp
Tháng 1/2008, Madrigal vào vai Jesús trong sê-ri hài Welcome to The Captain (CBS). Tuy vậy, phim này sớm bị nhà đài hủy sau năm tập phát sóng.

Danh sách phim

Điện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 21
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 20
Nghệ sĩ hài California
Người Mỹ gốc Ý
Nam diễn viên San Francisco
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nghệ sĩ hài độc thoại Mỹ
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1971


title: Fantasy (bài hát của Mariah Carey)

text:
"Fantasy" là một bài hát của ca sĩ người Mỹ Mariah Carey, được phát hành ngày 12 tháng 9 năm 1995 bởi Columbia Records dưới dạng đĩa đơn đầu tiên trích từ album phòng thu thứ 5 Daydream (1995). Bài hát do Carey và Dave Hall sáng tác và đồng sản xuất cùng Sean Combs. Lời bài hát mô tả người phụ nữ trong một mối quan hệ, nơi cô thường mơ mộng về người đàn ông của mình mỗi khi nhìn thấy anh. Bản phối lại của ca khúc bao gồm đoạn rap từ Ol' Dirty Bastard, được xem là một nỗ lực của Carey trong việc tấn công vào thị trường hip-hop.

Bài hát nhận được những phản hồi tích cực bởi các nhà phê bình âm nhạc đương đại, trong đó đánh giá cao việc sử dụng đoạn nhạc mẫu từ "Genius of Love" (1981) của Tom Tom Club cũng như giọng hát của Carey. Ngay sau khi phát hành, "Fantasy" đạt thành công rực rỡ trên toàn thế giới, đặc biệt là tại Hoa Kỳ. Đây là bài hát đầu tiên của một nữ nghệ sĩ và là bài hát thứ hai trong lịch sử Billboard ra mắt ở vị trí số 1 trên Hot 100. Bên cạnh việc đứng đầu bảng xếp hạng trong 8 tuần liên tiếp, bài hát cũng đứng đầu các bảng xếp hạng ở Úc, Canada, New Zealand và trở thành hit top 5 ở Bỉ, Phần Lan, Pháp và Vương quốc Anh. Bài hát nhận được một đề cử giải Grammy vào năm 1996 ở hạng mục "Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất".

Carey trình diễn "Fantasy" trực tiếp trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn trên thế giới, như: Giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 1996, chương trình bảng xếp hạng âm nhạc của Anh quốc Top of the Pops và trên truyền hình Pháp. "Fantasy" cũng xuất hiện trong nhiều chuyến lưu diễn thành công của Carey, và trong các album tổng hợp của cô, như: #1's (1998), Greatest Hits (2001), The Remixes (2003), Playlist: The Very Best of Mariah Carey (2010) và #1 to Infinity (2015).

Bìa của đĩa đơn được chụp bởi nhiếp ảnh gia thời trang hàng đầu Steven Meisel và bìa album Daydream cũng được cắt từ đó. Carey đã tự tay đạo diễn cho video ca nhạc của "Fantasy", đánh dấu sản phẩm đầu tay mà cô làm đạo diễn. Carey đã nghĩ ra ý tưởng cho video và chọn địa điểm quay phim. Sau khi thất vọng với thành quả cuối cùng trong các video trước, cô quyết định tự tay thực hiện video này, với bối cảnh ở một công viên vui chơi. Vào giữa video, Ol' Dirty Bastard xuất hiện với tư cách khách mời trong vai chú hề. Video kết thúc với cảnh cô nhảy múa trên đỉnh chiếc xe mui trần, cùng với nhiều người khác đang vui chơi tiệc tùng.

Bối cảnh
Carey bắt đầu sáp nhập hai thể loại urban R&B và hip hop trong Daydream (1995), có thể nhận thấy rõ rệt ở bài hát "Fantasy". Cô quyết định sử dụng đoạn hook bài hát "Genius of Love" của Tom Tom Club trong ca khúc này sau giai đoạn sáng tác bài hát cho album. Sau cùng, Carey và Hall biên tập đoạn nhạc mẫu cùng lời nhạc và giai điệu mà cô đã sản xuất trước đó. Carey mô tả cách mà ý tưởng này trở thành hiện thực:

Lúc đó tôi đang nghe 'Genius of Love' trên đài phát thanh và đã khá lâu tôi không nghe thấy bài hát ấy. Nó làm tôi gợi nhớ đến thời gian trưởng thành cùng tiếng đài phát thanh và cảm giác mà bài hát mang đến có vẻ phù hợp với giai điệu và ý tưởng căn bản mà tôi có với "Fantasy." Tôi ban đầu bàn bạc với Dave về ý tưởng này và cùng nhau thực hiện nó. Chúng tôi liên lạc đến Tom Tom Club và họ rất thích nó.

Theo Carey, các tác giả vô cùng hứng thú với ý tưởng này và ngay lập tức ký kết ủy quyền bài hát. Sau khi Carey giới thiệu đoạn nhạc mẫu, điệp khúc và nhịp điệu đến Hall, ông giúp phát triển phong thái bài hát sao cho "nổi bật nên giọng hát của Carey". Sau khi hoàn thiện bài hát, người chồng đương thời của Carey và cũng là Chủ tịch hãng Columbia, Tommy Mottola nghe đến "Fantasy" và đồng ý đưa nó vào album. Bìa của đĩa đơn do nhiếp ảnh gia thời trang hàng đầu Steven Meisel thực hiện. Một phiên bản cắt nhỏ của bức ảnh được dùng làm bìa album.

Sáng tác

"Fantasy" là một bài hát nhạc pop, R&B đương đại và dance-pop tiết tấu nhanh, hòa trộn các yếu tố của funk, hip hop và bubblegum pop. Bản phối lại, với sự xuất hiện của O.D.B trong đoạn rap, cũng sáp nhập thể loại hip-hop trong đoạn dẫn của bài hát. "Fantasy" phần lớn sử dụng nhịp bass và bộ gõ, cũng như đoạn nhạc mẫu từ "Genius of Love". Bài hát có phân số chỉ nhịp trứ danh, với nhịp độ 127 nhịp một phút vừa phải. Quãng giọng của Carey trong bài hát trải dài từ D3 đến F6. Bài hát chứa đoạn lời hợp xướng do Carey sáng tác, đồng thời phát triển giai điệu bài hát cùng nhịp điệu gốc. Phần nhạc khí và sản xuất được Dave Hall trình bày, trong khi chính ông cũng tham gia đồng cải biên và sản xuất bài hát. Thành viên của nhóm Tom Tom Club, Tina Weymouth, Chris Frantz, Steven Stanley và Adrian Belew đều được ghi danh làm tác giả của bài hát do phần nhạc mẫu mà họ sáng tác.

Đánh giá chuyên môn
Từ khi phát hành, "Fantasy" nhận được các đánh giá hầu hết là tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc đương đại. Bill Lamb từ About.com cho một đánh giá rất tích cực, gọi bài hát "thực sự gây cảm hứng" và cho rằng đây là một "nấc thang mới trong sự nghiệp" của Carey. Stephen Thomas Erlewine từ Allmusic cũng khen ngợi bài hát, cho rằng "Carey tiếp tục hoàn thiện nên tác phẩm của mình và xứng đáng nhận được danh hiệu diva R&B/pop." Stephen Holden từ The New York Times khẳng định "với 'Fantasy,' Carey đường hoàng đặt chân đến lãnh thổ của dòng nhạc pop-soul mang ảnh hưởng Phúc âm hòa trộn cùng thể loại hip-hop nhẹ nhàng và thu âm nên một trong số những âm thanh hợp xướng tráng lệ nhất có thể được tìm thấy trong một album nhạc đương đại". Ông còn cho rằng "Fantasy" là một trong số những khoảnh khắc xuất sắc nhất của album. Slant Magazine xếp "Fantasy" ở vị trí thứ 60 trong danh sách "Đĩa đơn xuất sắc nhất thập niên 90", cho rằng bài hát "hoàn thiện một cách thoát ly, một giai điệu bubblegum mùa hè cùng chất giọng ngọt ngào và hoàn hảo của một diva trong thời tại vị".

Giải thưởng
"Fantasy" giành nhiều giải thưởng lớn của ngành công nghiệp âm nhạc trong năm 1995 và 1996. Tại giải Blockbuster Entertainment Awards, bài hát giành chiến thắng tại hạng mục "Đĩa đơn được yêu thích." Bên cạnh đó, bài hát còn mang về danh hiệu "Giải thưởng Pop" tại giải thưởng American Society of Composers, Authors and Publishers (ASCAP) năm 1996. Carey giành giải "Thu âm dance của năm" tại National Dance Music Awards 1996. "Fantasy" giành thêm 2 giải khác tại Winter Music Conference National Dance Music Awards 1996 cho "Đĩa đơn được yêu thích" và "Thu âm dance của năm". Bài hát giành thêm giải "Bài hát pop của năm" tại Broadcast Music Incorporated (BMI) 1997, cùng giải "Đĩa đơn được yêu thích" tại giải Archer thường niên. Tại giải Grammy lần thứ 38, bài hát được đề cử cho "Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất".

Diễn biến thương mại
"Fantasy" đạt thành công rực rỡ trên toàn thế giới. Đây là đĩa đơn quán quân thứ 9 của Carey tại Billboard Hot 100 Hoa Kỳ, trở thành đĩa đơn đầu tiên của một nữ nghệ sĩ ra mắt ở vị trí số 1 tại bảng xếp hạng này và là đĩa đơn thứ 2 trong lịch sử, sau "You Are Not Alone" của Michael Jackson. Chiến thắng tại ngôi quán quân Billboard Hot 100 của "Fantasy" được dựa trên lượng doanh số lớn, với ước tính khoảng 229,000 bản. Bài hát có 8 tuần dẫn đầu bảng xếp hạng, từ ngày 24 tháng 9 đến ngày 18 tháng 11 năm 1995, thời gian trụ hạng lâu nhất của Carey vào thời điểm đó cùng "Dreamlover" (1993). Bài hát truất ngôi "Gangsta's Paradise" của Coolio và sau đó bị "Exhale (Shoop Shoop)" của Whitney Houston thay thế. "Fantasy" có 23 tuần xuất hiện trong top 40 và đồng thời đạt thành công tại các định dạng khác của Billboard, bao gồm các bảng xếp hạng R&B và dance. Lượng doanh số cao giúp đĩa đơn 2 lần đạt chứng nhận đĩa Bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ (RIAA), trở thành đĩa đơn đầu tiên của Carey lập được thành tích này. "Fantasy" là đĩa đơn bán chạy thứ 2 trong năm 1995 tại Hoa Kỳ, với doanh số 1,500,000 bản. Bài hát nằm ở vị trí thứ 7 trong danh sách Hot 100 cuối năm 1995 và vị trí thứ 49 trong năm kế tiếp. "Fantasy" còn được liệt ở vị trí thứ 15 trong danh sách Hot 100 cuối thập niên 1990.

Tại Úc, bài hát dẫn đầu bảng xếp hạng và đạt chứng nhận Bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Úc (ARIA). Tại Canada, bài hát mở đầu tại RPM Singles Chart ở vị trí thứ 95 trong ấn bản ngày 2 tháng 10 năm 1995, và giành ngôi đầu bảng vào ngày 20 tháng 11 năm 1995. Bài hát trụ hạng trong tổng cộng 20 tuần, và xếp thứ 18 trên bảng xếp hạng cuối năm 1995 của RPM. "Fantasy" còn vươn lên top 10 tại hầu hết các quốc gia châu Âu và top 20 tại bảng xếp hạng Oricon Nhật Bản. "Fantasy" lần lượt đạt chứng nhận đĩa Bạc tại Pháp và Vương quốc Liên hiệp Anh bởi Syndicat National de l'Édition Phonographique (SNEP) và Công nghiệp ghi âm Liên hiệp Anh (BPI). Theo The Official Charts Company, bài hát bán được 280.000 bản tại Vương quốc Liên hiệp Anh. Bài hát còn dẫn đầu bảng xếp tại New Zealand, đồng thời đạt chứng nhận Bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm New Zealand (RIANZ).

Video âm nhạc
Với "Fantasy", Carey lần đầu đảm nhận vai trò đạo diễn cho một video âm nhạc. Carey từng thẳng thắn chia sẻ mình không bằng lòng với một số video âm nhạc trước đây của cô. Vì thế, cô quyết định tự thân đạo diễn cho video này để có được kết quả đúng theo ý muốn nhất. Carey cho rằng cảm hứng cho video này là muốn đưa ra "cảm giác tự do và rộng mở", cố gắng thể hiện sự tự do mà cuối cùng cô cũng đạt được khi tự tay đạo diễn video âm nhạc của mình. Video của "Fantasy" ra mắt ngày 7 tháng 9 tại Giải Video âm nhạc của MTV. Video mở đầu bằng cảnh Carey khám phá công viên trò chơi Playland tại Rye, New York, trên một chiếc pa-tanh và trên một chiếc tàu lượn gỗ. Video bắt đầu cho thấy nhiều trích đoạn khi Carey tại công viên cho đến hết đoạn thứ 2. Sau đó, Carey tham gia một bữa tiệc ngoài trời nơi mọi người nhún nhảy trên mui xe.

Video này cũng chứa một cảnh liên quan đến một cô gái trẻ đáng yêu đang cố mô phỏng lại Carey, được xuất hiện lần nữa trong video "Shake It Off" (2005) của Carey. Video được quay vào giữa tháng 8 năm 1995. Trong video âm nhạc chính thức cho phiên bản phối lại, O.D.B có góp mặt trong vai chú hề, cũng như nhiều cảnh khác cùng Carey.

Trình diễn trực tiếp

Carey trình bày "Fantasy" tại Giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 1996, nơi cô giành 2 giải cao nhất. Trong phần trình diễn, Carey mặc một chiếc áo khoác đen dài cùng một đôi giày ống, quần và áo cùng màu, với nhóm bè 3 người. Ngoài ra, Carey còn trình diễn "Fantasy" trên chương trình âm nhạc Anh Quốc Top of the Pops trong một lần dừng chân quảng bá tại Vương quốc Liên hiệp Anh vào ngày 12 tháng 9 năm 1995. Trong khi ghi hình, cô mặc một chiếc áo xanh và áo chui đầu đen. Hai ngày sau, cô xuất hiện trên sóng truyền hình Pháp, nơi cô trình diễn bài hát cùng nhiều vũ công. Carey khoác một chiếc áo trắng hở bụng và một chiếc quần da đen cùng một đôi giày ống cao gót cùng màu. Trey Lorenz và nhóm bè nữ cũng xuất hiện trên sân khấu.

Bên cạnh các màn trình diễn trên truyền hình, bài hát còn được trình bày trong các chuyến lưu diễn của Carey. "Fantasy" được trình bày tại mỗi đêm diễn thuộc Daydream World Tour (1996). Màn trình diễn có cùng bối cảnh, trang phục và vũ đạo như tại giải thưởng Âm nhạc Mỹ. Phiên bản phối lại được trình bày tại Butterfly World Tour (1998), Rainbow World Tour (2000), Charmbracelet World Tour: An Intimate Evening with Mariah Carey (2004), The Adventures of Mimi (2006) và The Elusive Chanteuse Show (2014) cùng nhiều bối cảnh khác nhau. Vào năm 1998, Carey lần đầu trình bày phiên bản phối lại trong một đêm nhạc, diễn ra tại một sân khấu có màn hình lớn và xuất hiện nhiều phân cảnh ngắn của O.D.B. trong video. Carey mặc chiếc quần jean xanh cùng một chiếc áo trắng khi nhảy trên ghế cùng nhiều vũ công nam. Trong chuyến lưu diễn Charmbracelet Tour và Rainbow Tour, màn trình diễn đều có kết cấu giống nhau. Bài hát xuất hiện trong 3 chương trình ghi hình trực tiếp của Carey, Fantasy: Mariah Carey at Madison Square Garden, The Adventures of Mimi và Around the World.

Bản phối lại
Carey hợp tác cùng nhà sản xuất Puff Daddy để thực hiện bản phối lại chính thức của "Fantasy", bản phối lại của Bad Boy. While Columbia allowed Carey more leniency with the music she recorded, they became hesitant when she featured Ol' Dirty Bastard in the remix for "Fantasy." Họ lo ngại sự thay đổi đột ngột có thể đi ngược lại âm nhạc của cô và gây tổn hại đến thành công của album. Sau cùng, phiên bản phối lại của The Bad Boy có sự góp mặt của O.D.B và giọng nền của Puff Daddy. Một vài yếu tố R&B của bài hát được loại bỏ khỏi phiên bản phối lại, trong khi đoạn bassline và đoạn nhạc mẫu "Genius of Love" được nhấn mạnh, trong khi đoạn dẫn từ phiên bản gốc được dùng làm điệp khúc. Một phiên bản khác không ghi đoạn của Ol' Dirty Bastard. Carey thu lại bài hát cho một phiên bản phối lại khác của David Morales mang tên "Daydream Interlude (Fantasy Sweet Dub Mix)." Phiên bản phối lại của Bad Boy nhận được những phản hồi tích cực. Ken Tucker từ Entertainment Weekly khẳng định đây là một trong những bài hát mà Carey "khẳng định chính mình", gọi cô "là một diva disco thập niên 90, một nhà kế vị xứng đáng trước những người phụ nữ tiên phong như Donna Summer và Vicki Sue Robinson".

Di sản

"Fantasy" là minh chứng cho thấy một đoạn nhạc mẫu có thể được biến đổi "thành một kiệt tác nhạc pop hoàn thiện chân thực". Bài hát cùng phiên bản phối lại được cho là một trong những đĩa đơn quan trọng nhất trong sự nghiệp của Carey. Dựa trên thành công và ảnh hưởng của bài hát, Carey được ghi nhận là người giới thiệu dòng nhạc R&B và hip hop đến văn hóa pop chủ đạo và đại chúng hóa rap trở thành một phần phổ biến trong các bài hát sau năm 1995 của cô. Sasha Frere-Jones, biên tập viên của tờ The New Yorker gọi phiên bản phối lại của bài hát là "tiêu chuẩn cho các ngôi sao R&B/hip-hop như Missy Elliott và Beyoncé kết hợp giai điệu cùng phần rap. Các ngôi sao nhạc pop da trắng—bao gồm Britney Spears, 'N Sync và Christina Aguilera—đã trải qua gần 1 thập niên thực hiện nhạc pop mang ảnh hưởng đậm nét R&B." Hơn nữa, Jones còn cho rằng "Ý tưởng bắt cặp giữa một giọng ca nữ và một trưởng nam MC của dòng nhạc hip-hop đã thay đổi dòng nhạc R&B và sau cùng là tất cả nhạc pop. Cho dù ngày nay mọi người đều thực hiện ý tưởng này một cách công khai, thành công này của "Mimi" vẫn còn mãi thuộc về Carey." Judnick Mayard, tác giả của TheFader, cho rằng trong cuộc hợp tác giữa R&B và hip hop, "Người thắng cuộc trong cuộc phong trào này là Mariah Carey." Mayard còn khẳng định "Cho đến nay ODB và Mariah có thể vẫn là sự hợp tác xuất sắc và ngẫu nhiên nhất mọi thời đại", mà nhờ bản thu âm "Fantasy," "R&B và hip hop là anh em kế xuất sắc nhất."

Danh sách bài hát

Đĩa CD Toàn cầu
"Fantasy" – 4:04
"Fantasy" (Bad Boy) hợp tác với O.D.B. – 4:53

Đĩa CD maxi tại Mỹ/Vương quốc Anh #1
"Fantasy" (bản album) – 4:06
"Fantasy" (Bad Boy Fantasy) – 4:51
"Fantasy" (Bad Boy) hợp tác với O.D.B. – 4:52
"Fantasy" (Bad Boy Mix) – 4:14
"Fantasy" (Def Club Mix) – 11:15

Đĩa CD maxi tại Vương quốc Anh #2
"Fantasy" (MC Mix) – 6:29
"Fantasy" (Puffy's Mix) – 4:53
"Fantasy" (Puffy's Club Mix) – 4:49
"Fantasy" (The Boss Dub) – 8:53
"Fantasy" (Sweet Dub Mix) – 8:11

Thành phần thực hiện
Được lấy từ chú thích trong Daydream.

 Mariah Carey – giọng hát, đồng sản xuất, sáng tác
 Dave Hall – đồng sản xuất, sáng tác
 Tina Weymouth – sáng tác
 Chris Frantz – sáng tác
 Steven Stanley – sáng tác
 Adrian Belew – sáng tác

Xếp hạng và chứng nhận

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Chứng nhận

Thành công trên các bảng xếp hạng

Tham khảo

Tài liệu

Liên kết ngoài

Bài hát năm 1995
Đĩa đơn năm 1995
Bài hát của Mariah Carey
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Đĩa đơn quán quân tại Úc
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn của Columbia Records
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Junior Hoilett

text:
David Wayne Hoilett Jr. (sinh ngày 5 tháng 6 năm 1990), còn được gọi là Junior Hoilett, là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Canada thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Reading tại EFL Championship và đội tuyển quốc gia Canada.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Bàn thắng và kết quả của Canada được để trước.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1990
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Canada
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Canada
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022
Cầu thủ bóng đá 2. Bundesliga
Cầu thủ bóng đá Blackburn Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Cardiff City F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Queens Park Rangers F.C.
Cầu thủ bóng đá Reading F.C.