title: Thang địa chấn

text:
Động đất được đo bằng hai loại thang địa chấn: thang đo độ lớn của năng lượng giải phóng bởi đứt vỡ, và thang đo cường độ rung động mặt đất tại một vị trí.

Độ lớn và cường độ
Mức độ nghiêm trọng của một trận động đất được miêu tả bởi cả cường độ và độ lớn. Cả hai thường xuyên bị nhầm lẫn. Độ lớn, thường được thể hiện bằng chữ số Ả Rập đặc trưng cho kích thước của một trận động đất bằng cách đo gián tiếp năng lượng được giải phóng. Ngược lại, cường độ cho thấy các tác động tại địa phương và tiềm năng thiệt hại tạo ra bởi một trận động đất trên bề mặt Trái Đất như là ảnh hưởng đến con người, thú vật, cấu trúc, và tự nhiên như nước. Cường độ thường được thể hiện qua số La mã, và đại diện cho mức độ nghiêm trọng của sự rung lắc tạo ra từ một trận động đất. Một cách lý tưởng, bất kỳ trận động đất nào có thể được mô tả bởi chỉ một độ lớn, nhưng nhiều cường độ bởi vì động đất tác động khác nhau dựa trên các hoàn cảnh như khoảng cách từ tâm chấn và điều kiện đất địa phương. Trên thực tế, cùng một trận động đất có thể có độ lớn ước tính điển hình khác nhau khoảng vài chục lần, tùy thuộc vào thang độ lớn được sử dụng và dữ liệu nào được bào gồm trong phân tích.

Charles Richter, người sáng tạo ra độ Richter, nói về cường độ và độ lớn như sau: "tôi muốn sử dụng sự tương tự với sự truyền vô tuyến. Nó áp dụng trong địa chấn học vì địa chấn kế, hoặc máy thu, ghi lại sóng đàn hồi xáo trộn, hoặc sóng radio được phát ra từ động đất, hoặc trạm phát. Độ lớn có thể được so sánh với công suất phát ra trên kilowatts của trạm phát. Cường độ địa phương trên thang đo Mercalli có thể so sánh với độ mạnh tín hiệu máy thu ở một địa điểm; trong thực tế, chất lượng của tín hiệu. Cường độ giống với độ mạnh tín hiệu, nói chung giảm với khoảng cách từ nguồn, mặc dù nó còn phụ thuộc vào các điều kiện địa phương và con đường từ nguồn đến một điểm."

Thang cường độ địa chấn
Sự phân loại cường độ động đất đơn giản đầu tiên được phát minh bởi Domenico trong những năm 1780. Tuy nhiên, thang cường độ đầu tiên được công nhận trong thời hiện đại được phát minh bởi P. N. G. Egen năm 1828. Thang cường độ đầu tiên được sử dụng rộng rãi, thang Rossi–Forel, đã được giới thiệu ở cuối thế kỷ 19. Kể từ đó nhiều thang cường độ đã và đang được phát triển và sử dụng ở nhiều nơi trên thế giới.

Không giống như thang độ lớn, thang cường độ không có một cơ sở toán học, thay vào đó, chúng là một xếp hạng bất kỳ dựa trên tác động được quan sát. Hầu hết thang cường độ địa chấn có mười hai mức và gần bằng nhau về giá trị nhưng khác nhau ở các tính chất và công thức.

Thang độ lớn
Sự cố gắng đầu tiên để xác định một giá trị tuyệt đối để mô tả kích thước của trận động đất là thang độ lớn.

Thang độ lớn địa phương và các thang có liên quan
Thang độ lớn địa phương (ML), còn được biết đến phổ biến là thang Richter, là thang đại lượng loga. Trong những năm 1930, nhà địa chấn học California Charles F. Richter đã nghĩ ra một thang đơn giản để mô tả kích cỡ của trận động đất ở phía Nam California. Tên "độ Richter," được đặt ra bởi các nhà báo và thường không được sử dụng bởi các nhà địa chấn học. ML thu được bằng cách đo biên độ dịch chuyển tối đa ghi lại trên một địa chấn kế Wood–Anderson xoắn ở một khoảng cách lên đến 600 km từ tâm chấn trận động đất. Các thang đo độ lớn khác gần đây bao gồm: độ lớn sóng khối (mb), độ lớn sóng bề mặt (Ms), và độ lớn thời gian (MD). Mỗi loại trong đó được chia theo các giá trị giống với thang độ lớn địa phương, nhưng bởi vì mỗi loại dựa trên một phương diện đo của địa chấn đồ, chúng không luôn luôn mô tả sức mạnh tổng thể. Đặc biệt, một số có thể bị ảnh hưởng bởi sự bão hòa ở các giá trị độ lớn cao—nghĩa là chùn đánh giá thấp một cách hệ thống độ lớn của các sự kiện lớn hơn. Vấn đề xảy ra với độ lớn địa phương khoảng 6; độ lớn sóng bề mặt bão hoà trên 8. Mặc dù những giới hạn của các thang đo cũ, chúng vẫn được sử dụng rộng rãi, vì chúng có thể tính nhanh, catalô về chúng có niên đại từ rất nhiều năm trước vẫn còn, chúng đã được sử dụng cho phần lớn các sự kiện, và công chúng đã quen với chúng.

Thang độ lớn mô men
Vì những giới hạn của các thang địa chấn, một phiên bản mới, mở rộng hơn được biết đến là thang độ lớn mô men (MW) để diễn tả kích thước của động đất, được giới thiệu bởi Thomas C. Hanks và Hiro Kanamori vào năm 1977. Cụ thể, với các trận động đất lớn độ lớn mô men đưa ra ước lượng đáng tin cậy nhất về kích thước. Bởi vì mô men địa chấn có nguồn gốc từ khái niệm mô men vật lý và do đó cung cấp manh mối về kích thước vật lý của một trận động đất—kích thước của đứt gãy vỡ ra và chuyển động trượt kèm theo—cũng như lượng năng lượng giải toả. Vì vậy trong khi mô men địa chấn được tính từ địa chấn đồ, nó cũng có thể được tính ngược từ ước lượng địa chất về kích cỡ đứt gãy và sự dịch chuyển. Các giá trị mô men cho các trận động đất quan sát được có phạm vi lớn hơn 15 bậc cường độ, và bởi vì chúng không bị ảnh hưởng bởi các biến như đặc điểm địa phương, kết quả thu được giúp so sánh kích thước của các trận động đất khác nhau dễ dàng hơn

Xem thêm
 Kỹ thuật động đất
 Phân tích địa chấn
 Phổ gia tốc nền
 Gia tốc nền cực đại

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tính toán năng lượng động đất.

Thang địa chấn
Địa chấn học


title: Meterana inchoata

text:
Meterana inchoata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Meterana


title: Đường truyền tín hiệu WNT

text:
nhỏ|Khái niệm về truyền tín hiệu cho thấy sự biến đổi của một kích thích thành một tín hiệu sinh hóa.
Đường truyền tín hiệu WNT (/ˈdʌbljuː ɛn tiː/) là tập hợp các con đường dẫn truyền tín hiệu tế bào khởi đầu bằng loại prôtêin WNT và sẽ kết thúc khi prôtêin WNT này được tiếp nhận bởi thụ thể bề mặt tế bào. Trong tiếng Anh, đây là thuật ngữ thuộc lĩnh vực di truyền học phân tử và sinh hoá học phân tử, nguyên gốc là Wnt signaling pathways (con đường truyền tín hiệu Wnt).

Tổng quan

Từ nguyên

 Từ viết tắt Wnt trong thuật ngữ này là  tên ghép, kết hợp giữa tên Wingless và tên Int-1.  Tên Wingless (nghĩa là không cánh, viết tắt là wg) lấy trong nghiên cứu về gen wg (quy định tính trạng mất cánh, cánh cụt) của ruồi giấm (Drosophila); còn tên int là viết tắt, nguồn gốc của sự kết hợp proto-oncogene-1, tương đồng với động vật có vú của gen wg.
 Các prôtêin Wnt có bản chất hoá học là glycôprôtêin, ở người bao gồm 19 loại khác nhau, gợi ra sự phức tạp của việc truyền, điều hòa và tiếp nhận tín hiệu, cũng như trong việc điều chỉnh các quá trình tạo phôi và di truyền.

Các kiểu

 Đường truyền tín hiệu WNT có thể diễn ra ở cùng tế bào (autocrine) - tức truyền tín hiệu nội bào, hoặc diễn ra giữa tế bào này với tế bào khác gần đó (paracrine)  - tức truyền tín hiệu ngoại bào. Nhóm prôtêin Wnt này cũng như cơ chế truyền tín hiệu WNT đã phát sinh trong quá trình tiến hoá rất lâu dài và được bảo tồn ở nhiều loài động vật, về cơ bản là giống nhau từ các loài ruồi giấm, thú cho đến người.
 Có thể gặp các kiểu truyền tín hiệu loại cổ điển hay chuẩn (canonical); kiểu không chuẩn (noncanonical) và kiểu con đường Ca2+. Cũng có tác giả gọi ba lộ trình tương tác này là: con đường β-catenin (chuẩn), con đường phân cực và con đường Wnt / Ca2+, trong đó con đường β-catenin thường gặp nhất.

Lược sử
Việc phát hiện ra tín hiệu Wnt xuất phát từ các nghiên cứu về cơ chế gây ung thư (oncogenic) của các retrovirus. Năm 1982, Roel Nusse và Harold E. Varmus từ các nghiên cứu nhiễm virut khối u ở chuột thí nghiệm đã xác định được một gen tiền ung thư (proto-oncogene) mới mà họ đặt tên là int1 (integration 1).

Các nghiên cứu tiếp theo về int1 cho thấy gen này có ở nhiều loài gồm cả con người và Drosophila. Đến năm 1987, đã xác  định rằng gen int1 ở Drosophila lại là gen đã được biết đến khá lâu trước đó và đã gọi là "gen không cánh" (Wg, viết tắt từ "Wingless").

Các nghiên cứu của Christiane Nüsslein-Volhard và Eric Wieschaus (giải Nobel năm 1995) đã thiết lập chức năng của Wg như một đoạn gen phân cực (segment polarity gene) liên quan đến sự hình thành trục cơ thể trong quá trình phát triển phôi, đồng thời cũng xác định rằng int1 ở thú (như chuột đã nghiên cứu trước đó) cũng liên quan đến sự phát triển phôi tương tự.

Nhiều nghiên cứu khác theo hướng này dẫn đến việc phát hiện ra các gen liên quan đến "int1", nhưng cấu trúc gen và cơ chế  hoạt động không giống nhau và không giống y hệt như "int1", nên danh pháp "gen int" là không đủ. Bởi thế, các gen này tạo thành một họ gọi là Wnt ("Wingless-related integration site", lô-cut tích hợp liên quan không cánh), trong đó "int1" trở thành Wnt1. Danh pháp Wnt này có nguồn gốc từ tên Wg và tên Int.

Vai trò

 Protein Wnt do gen Wnt mã hóa. Cấu trúc gen của nó được bảo tồn cao từ động vật không xương sống thấp đến động vật có xương sống, và trình tự tương đồng của nó là khoảng 27-83%. Protein Wnt khởi đầu một con đường tín hiệu nội bào, phát ra "thông báo" kích thích tăng trưởng và tham gia vào các cơ chế phát triển khác nhau, chẳng hạn như sự biệt hóa tế bào, định hình trục cơ thể, di cư và tăng sinh tế bào, nghĩa là nó đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh trưởng và phát triển của động vật. Ngoài ra, nó cũng đóng một vai trò đáng kể trong sự xuất hiện và phát triển của các khối u ác tính.
 Ngoài ra, Wnt cũng kiểm soát quá trình tái tạo mô trong tủy xương, da và ruột của người trưởng thành. Tín hiệu Wnt - như trên đã nói - gồm ba con đường đều được kích hoạt bởi sự liên kết của protein Wnt với một thụ thể thuộc họ Frizzled, thụ thể này truyền tín hiệu sinh học đến protein Disheveled bên trong tế bào.

1. Con đường Wnt chuẩn (cổ điển), kích hoạt các gen mục tiêu thông qua sự ổn định của β-catenin trong nhân, và dẫn đến điều hòa phiên mã gen, và được cho là được điều hòa một phần bởi gen SPATS1. Chức năng của con đường này trong quá trình phát triển phôi ban đầu đã được làm sáng tỏ bằng phân tích thực nghiệm về sự phát triển trục ở ếch Xenopus laevis và sự phân cực của đoạn và sự phát triển cánh ở ruồi Drosophila melanogaster.

2. Con đường phân cực liên quan đến RhoA và Jun Kinase (JNK) và kiểm soát sự sắp xếp lại của tế bào. Nó chủ yếu điều chỉnh khung xương tế bào chịu trách nhiệm về hình dạng của tế bào.

3. Con đường Ca2+ được kích thích bởi Wnt 5a và Wnt 11 và liên quan đến sự gia tăng Ca trong tế bào và hoạt hóa các thành phần tín hiệu nhạy cảm với Ca, chẳng hạn như kinase phụ thuộc calmodulin, calcineurin phosphatase, và yếu tố phiên mã NF-AT. Nó chủ yếu điều chỉnh calci bên trong tế bào.

 Các gen Wnt rất đa dạng, riêng ở người đã phát hiện 19 biến thể, tổng hợp ra các glycoprotein truyền tín hiệu gồm khoảng  350-400 amino acid khác nhau (xem bảng dưới đây).

Cơ chế chung

Trong ba lộ trình tín hiệu, thì con đường β-catenin là quan trọng và thường gặp nhất, dẫn đến sự tích tụ của β-catenin trong nhân, đến hàm lượng nào đó sẽ tác động đến gen đích (gen mục tiêu của nó). Ở các sinh vật bình thường, con đường này bị bất hoạt, vì β-catenin tự do hầu như không có do phần lớn các phân tử β-catenin được kết hợp với glycogen synthase kinase 3β (GSK-3β), polyposis coli (APC) và axin, dẫn đến sự phosphoryl hóa và phân hủy β-catenin thông qua con đường ubiquitin.

Khi protein Wnt liên kết với thụ thể tương ứng của nó (xem hình bên), nó có thể phát sinh các tín hiệu hóa sinh, dẫn đến tạo thành β-catenin. Đó là lúc con đường tín hiệu Wnt kích hoạt sẽ dẫn đến phiên mã gen đích bị ảnh hưởng. Nghĩa là kích hoạt bất thường, trường hợp này hay liên quan đến nhiều loại bệnh ác tính như ung thư túi mật, phổi và ung thư vú; do đó, việc phát triển các loại thuốc ức chế con đường này là một lĩnh vực được quan tâm trong nghiên cứu liệu pháp điều trị ung thư. Một số chất ức chế Wnt đã được nghiên cứu trong các nghiên cứu tiền lâm sàng như salinomycin là một chất ức chế mạnh mẽ con đường truyền tín hiệu Wnt và hoạt động bằng cách can thiệp vào quá trình phosphoryl hóa thụ thể.

Danh sách prôtêin Wnt
Những prôtêin này đã được tìm thấy ở chuột, người, Xenopus, cá ngựa vằn, chi ruồi giấm và nhiều loài khác.

Xem thêm

 AXIN1
 GSK-3
 Management of hair loss
 Wingless localisation element 3 (WLE3)
 WNT1-inducible-signaling pathway protein 1 (WISP1)
 WNT1-inducible-signaling pathway protein 2 (WISP2)
 WNT1-inducible-signaling pathway protein 3 (WISP3)

Nguồn trích dẫn

Xem thêm

Liên kết ngoài

Di truyền phân tử
Sinh học tế bào
Gen
Ung thư học
Hóa sinh


title: Moustapha Zeghba

text:
Moustapha Zeghba (sinh ngày 21 tháng 11 năm 1990) là một thủ môn người Algérie đang thi đấu tại Saudi Professional League cho CLB Damac. Hiện anh đang làm thêm công việc part time tại một nhà hàng bán đồ ăn nhanh ở Ả rập.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1990
Nhân vật còn sống
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá Algérie
Cầu thủ bóng đá USM El Harrach
Cầu thủ bóng đá ES Sétif
Cầu thủ Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Algérie
Cầu thủ bóng đá A Bou Saâda
Người M'Sila
Cầu thủ bóng đá MC El Eulma
Cầu thủ bóng đá WR M'Sila
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ả Rập Xê Út


title: Glyphicnemis townesi

text:
Glyphicnemis townesi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Glyphicnemis


title: Loxostege tetraplaca

text:
Loxostege tetraplaca là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Loxostege


title: Abbas Mirza

text:
Abbas Mirza: (Tiếng Ba Tư: عباس میرزا) sinh: 20 tháng 8 năm 1789 - mất 25 tháng 10 năm 1833; là con trai thứ hai của vua Ba Tư Fath Ali Shah Qajar và cũng nắm giữ vị trí thái tử Ba Tư từ năm 1821 đến khi qua đời.
Ông là người chỉ huy quân sự trong cả hai cuộc chiến tranh với đế quốc Nga (Chiến tranh Nga Ba Tư thứ nhất và Chiến tranh Nga Ba Tư thứ nhì), nhưng cũng vì vậy mà ông đã làm mất các vùng lãnh thổ ở Kavkaz mà sau này Ba Tư đã không thể lấy lại được. Ông là một người thông minh và yêu thích văn học, do mất trước cha mình nên ngôi thái tử được truyền lại cho con trai ông.

Xem thêm
Mohammad Shah Qajar
Nhà Qajar
Mohammad Khan Qajar

Tham khảo

Vua Ba Tư


title: Heliura pyrrhosoma

text:
Heliura pyrrhosoma là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Heliura


title: Saludos Amigos

text:
Saludos Amigos (Tiếng Tây Ban Nha cho "Xin chào các bạn") là một bộ phim hoạt hình năm 1944 sản xuất bởi Walt Disney phát hành bởi RKO Radio Pictures. Đây là bộ phim thứ 6 trong loạt hoạt hình cổ điển Walt Disney.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim của Walt Disney Animation Studios
Phim của Walt Disney Pictures
Phim hoạt hình năm 1942
Phim hoạt hình Mỹ
Phim thiếu nhi Mỹ
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim có cả phần người đóng và hoạt hình
Phim lấy bối cảnh ở Rio de Janeiro


title: Syllepte amelialis

text:
Syllepte amelialis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Syllepte


title: Tia X (cờ vua)

text:
Trong cờ vua, thuật ngữ Tia X đôi khi được sử dụng như một từ đồng nghĩa với xiên. Nó cũng có thể đề cập đến một chiến thuật trong đó một phần:

 Tấn công gián tiếp quân địch thông qua quân cờ khác
 Bảo vệ quân mình qua quân địch.

Tham khảo

Thuật ngữ cờ vua
Chiến thuật cờ vua


title: Spartiniphaga lunaris

text:
Spartiniphaga lunaris là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Spartiniphaga


title: Artiora evonymaria

text:
Artiora evonymaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Artiora


title: Pholodes atrifasciata

text:
Pholodes atrifasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pholodes


title: Billy Eichner

text:
Billy Eichner (sinh ngày 18/9/1978) là nam diễn viên, nghệ sĩ hài người Mỹ. Anh từng tham gia trong mùa 7 và mùa 8 của sê-ri Truyện kinh dị Mỹ.

Tiểu sử
Eichner là người Do Thái, và cũng là đồng tính công khai. Anh tốt nghiệp trường trung học Stuyvesant năm 1996  hai năm trước các diễn viên đồng nghiệp Telly Leung và Malcolm Barrett và từ Đại học Northwestern vào năm 2000. Diễn viên Robin Lord Taylor là bạn học đại học của anh.

Sự nghiệp

Đời tư

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1978
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Chủ trì trò chơi truyền hình Mỹ
Nam nghệ sĩ hài Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam nhà văn Mỹ
Người Mỹ gốc Do Thái
Diễn viên đồng tính nam Mỹ
Người Do Thái LGBT
Nhân vật giải trí LGBT Hoa Kỳ
Nhân vật còn sống
Nhà văn Thành phố New York
Nghệ sĩ hài Mỹ thế kỷ 21


title: Polymixis bischoffii

text:
Polymixis bischoffii là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Polymixis


title: Pachyerannis obliquaria

text:
Pachyerannis obliquaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Pachyerannis
Động vật được mô tả năm 1861


title: Felipe III của Navarra

text:
Felipe III (, , ; 27 tháng 3 năm 1306 – 16 tháng 9 năm 1343), là một vị vua của vương quốc Navarra từ năm 1328 cho đến khi ông qua đời. Felipe sinh ra từ một nhánh phụ của hoàng gia Pháp nhưng đã nhanh chóng có được ảnh hưởng khi dòng dõi chính là vương triều Capet tuyệt tự. Ngoài ra, ông đã cùng vợ mình và cũng là cháu họ Juana II của Navarra giành được vương quốc trên bán đảo Iberia và một số thái ấp của Pháp.

Sự lên ngôi của Felipe và Juana đã đánh dấu cho việc kết thúc của liên minh cá nhân kéo dài 44 năm giữa hai vương quốc Pháp và Navarra. Mặc dù không thành công trong việc giành ngai vàng nước Pháp, song Felipe và Juana vẫn là chư hầu quyền lực của vị vua nhà Valois Felipe VI. Họ cũng được coi là những vị đồng vương thành công trong việc cai quản vương quốc Navarra. Bất chấp sự miễn cưỡng ban đầu của dân chúng Navarra khi chấp nhận ông làm vua cùng với Juana, về sau Felipe lại đặc biệt được ghi nhận là người đã cải thiện cơ quan lập pháp của vương quốc. Cặp vợ chồng hoàng gia chủ yếu cư trú ở lãnh địa thuộc Pháp mà họ cai quản, nhưng Felipe và Juana cũng đã dành đủ thời gian ở Navarra để khiến họ có một sự tín nhiệm của nhân dân trong nước.

Felipe tích cực hỗ trợ người anh họ nhà Valois với quân đội của mình trong tư cách là người lãnh đạo quân đội, đặc biệt là vào thời kỳ đầu của Chiến tranh Trăm năm. Tuy nhiên, trong thời gian cùng trị vì với vợ, trọng tâm cai quản của Navarra lại chuyển sang các nước láng giềng ở bán đảo Iberia. Điều này có thể đã ảnh hưởng đến việc Felipe tham gia cuộc thập tự chinh chống lại Vương quốc Granada, trong thời gian đó sức khỏe ông đã bị suy giảm, có thể do ảnh hưởng từ việc bị thương và qua đời không lâu sau đó.

Kế vị triều đại Capet

Felipe là con trai của Louis, Bá tước xứ Évreux, qua đó ông là cháu nội của Philippe III của Pháp với người vợ thứ hai, Marie xứ Brabant. Cha của Felipe là người sáng lập nhánh phụ Évreux của hoàng tộc Capet, trong khi mẹ của ông, Marguerite (mất năm 1311), thuộc về một nhánh phụ khác của hoàng tộc Capet là hoàng tộc Artois. Hoàng tộc Évreux có một vai trò chặt chẽ trong các cuộc đàm phán về việc kế vị người anh họ Felipe, vua Louis X của Pháp. Vào thời điểm Louis đột ngột qua đời vào năm 1316, đứa con duy nhất của mà ông để lại là công chúa nhỏ Juana mới bốn tuổi, điều này gây ra một vấn đề vì từ trước tới giờ chưa từng có vị vua triều Capet nào qua đời mà không có con trai. Gia đình họ ngoại của Juana, nhánh Bourgogne của triều Capet, đã nhân danh công chúa nhỏ tuyên bố giành ngai vàng Pháp, nhưng cuối cùng người chú ruột của Jeanne lên kế vị thay thế với tư cách là Vua Philippe V. Felipe cũng nhanh chóng thay thế Juana trong việc kế vị Vương quốc Navarra, một vương quốc mới chỉ lọt vào tay triều Capet thông qua nữ vương Juana I của Navarra, mẹ của Philippe V và Louis X.

Philippe V cuối cùng đã bị gây sức ép để thương lượng lại địa vị của cháu gái mình. Một hiệp định đã đạt được vào ngày 27 tháng 3 năm 1318 bao gồm nhượng bộ lãnh thổ giúp xoa dịu gia đình họ ngoại của Juana, ngoài ra hiệp định cũng có thêm lời hứa hôn của Juana với Felipe xứ Évreux, một của hồi môn và lời hứa kế vị các hạt Champagne và Brie nếu vua Philippe V qua đời mà không có con trai. Hôn lễ của Felipe và Juana được cử hành vào ngày 18 tháng 6, sau đó cô sống với bà nội chồng là vương hậu Marie. Do Juana chỉ mới sáu tuổi, họ phải xin giáo hội cho miễn chuẩn. Mặc dù họ sống gần nhau nhưng Felipe và Juana không được cùng nhau nuôi dưỡng do chênh lệch tuổi tác. Cuộc hôn nhân không có động phòng cho đến năm 1324.

Felipe được thừa kế thái ấp Évreux ở Normandie sau khi cha mình qua đời vào năm 1319. Khi Felipe còn nhỏ, bác ông là Charles xứ Valois được bổ nhiệm làm người giám hộ cho ông.

Vua Philippe V qua đời mà không có con trai vào năm 1322, và tất cả quyền thừa kế của ông được chuyển cho em trai ông là  Vua Charles IV, người kết hôn với em gái của Philippe vào năm 1325. Khi Charles qua đời mà cũng không có hoàng tử vào ngày 1 tháng 2 năm 1328, dòng dõi nam giới của vương triều Capet tuyệt tự. Qua việc công chúa Juana đầu tiên và sau đó là các con gái của Philippe V đều bị tránh việc lên ngôi, đạo luật kế thừa dòng họ nam giới đã được thiết lập. Felipe xứ Évreux và người anh em cùng tên của ông, Philippe xứ Valois, là những ứng cử viên từ dòng dõi Capet khả tín nhất cho ngai vàng, trong khi vua Edward III của Anh tuyên bố ông là cháu gọi bằng bác của Charles IV. Yêu sách của vị vua Edward 15 tuổi đã bị bác bỏ, còn Philippe xứ Valois 35 tuổi được ưa thích hơn Felipe xứ Évreux mới 23 tuổi do độ tuổi trưởng thành hơn. Do đó, Vương triều Valois chính thức lên ngôi với người khởi đầu Philippe VI, sau đó ông ngay lập tức đưa Felipe xứ Évreux vào hội đồng cấp cao của mình. Tuy nhiên, những người của hoàng tộc Valois không có quyền đối với Vương quốc Navarra hoặc các quận Champagne và Brie của Pháp, vì họ không phải là hậu duệ của Juana I của Navarra. Tuy vậy, Philippe VI lại không thể cho phép vợ chồng nhà Évreux sở hữu Champagne và Brie vì điều đó cùng với việc cai quản Normandie, sẽ tạo cho cặp vợ chồng một cơ sở quyền lực bao vây thủ đô của ông tại Paris. Sau cùng, Felipe và Juana đã nhượng lại những vùng đất này cho hoàng tộc Valois để đổi lấy các lãnh địa Angoulême, Mortain và Longueville.

Lên ngôi vua

Sau khi chú ruột của Juana, vua Charles IV qua đời vào tháng 2 năm 1328 đã mở lối cho việc Felipe lên ngôi vương quốc Navarra, vì không còn thế lực nào có quyền yêu sách với cặp vợ chồng này nữa. Người Navarra vốn không thoải mái với các thống đốc có tính áp chế được bổ nhiệm từ Paris, nay đã trở nên vui mừng khi thấy liên minh cá nhân của Navarra với Pháp chấm dứt. Họ đã tổ chức một hội nghị toàn thể vào tháng 3 và một lần nữa vào tháng 5 nhằm công nhận vợ của Felipe sẽ là người nắm giữ quyền lãnh đạo vương quốc. Do đó, việc lên nắm chính quyền của Nhà Évreux dưới thời Felipe III có ý nghĩa quan trọng là bắt đầu một kỷ nguyên mới trong lịch sử của Navarra khi giờ đây vương quốc này được giải phóng khỏi chính phủ Pháp một lần nữa.

Trong khi quyền thừa kế của Juana đối với vương miện đã được hội nghị các đẳng cấp công nhận rộng rãi, nhưng vai trò tương lai của Felipe lại không rõ ràng. Chỉ có mình Juana được mời đến thủ đô Pamplona lên để nắm chính quyền sau khi vua chú qua đời. Felipe hoàn toàn bị phớt lờ nhưng vẫn quyết tâm khẳng định quyền lực của chính mình. Cặp vợ chồng đã thương lượng riêng với hội nghị các đẳng cấp vào tháng 7, và vào ngày 22 tháng 8, Giáo hoàng Gioan XXII đã ban tông sắc nhằm phê chuẩn Felipe là vua của Navarra. Mối lo ngại đặc biệt là liệu vai trò trị vì của Felipe trong lễ đăng quang sắp tới sẽ là gì. Hội nghị các đẳng cấp khẳng định rằng một mình Juana, với tư cách là "nữ vương chính thống", sẽ được nâng lên trên tấm khiên và được trao vương miện và cho rằng "không ai có thể được nâng lên nếu họ không phải là một vị quân chủ chính thống". Tuy nhiên, họ lại đồng ý cho phép Felipe tham gia vào nội các chính phủ. Felipe đã không hài lòng, ông tin rằng uy lực của bản thân sẽ bị hạ thấp nếu không được đăng quang cùng với Jeanne. Các đại thần của cặp vợ chồng hoàng gia đã viện dẫn Tân Ước để ủng hộ quyền của Felipe với tư cách là "người chồng và người đứng đầu", đồng thời nhấn mạnh rằng Juana với tư cách là người có chủ quyền thì sẽ có ước nguyện cho Felipe được đăng quang và có nhiều quyền lực hơn với tư cách là người đồng cai trị của bà.

Cuối cùng, cả Juana và Felipe đều được trao vương miện, được giám mục Arnalt de Barbazan xức dầu và nâng lên tấm khiên ở Nhà thờ Pamplona vào ngày 5 tháng 3 năm 1329. Việc sử dụng vương miện và quyền trượng là một sự đổi mới trong nghi lễ hoàng gia của vương quốc Navarra, dựa trên truyền thống của vương tộc Capet. Mặc dù việc sử dụng hai vật phẩm trên đã trở thành một phần trong nghi lễ của các quân chủ vương triều Évreux sau này, nhưng dường như chúng không có ý nghĩa gì đối với người dân Navarra vào năm 1329, khi mà lời tuyên thệ đóng vai trò quan trọng về mặt bản chất.

Vào tháng 5 năm 1329, Felipe và Juana đã ký một bản hiến pháp trong đó nhấn mạnh nhiều lần rằng bà sẽ là "người thừa kế nghiễm nhiên và ấn định" của Navarra, nhưng "toàn bộ vương quốc Navarra sẽ tuân theo vị phối ngẫu của bà dưới danh nghĩa là một vị vua". Vai trò của Felipe trong việc đảm bảo giành được vương quốc một cách suôn sẻ của vợ ông cũng được thừa nhận. Tuy nhiên, để hạn chế sự liên lụy của Felipe, người ta quy định rằng cả ông và Juana sẽ phải từ bỏ ngôi báu ngay khi người thừa kế của họ, cả nam hoặc nữ, đủ 21 tuổi, nếu không họ có nghĩa vụ nộp phạt 100.000 livres tournois. Đặt ra một giới hạn trị vì cho các quân chủ vào thời điểm này được xem là một điều kiện kỳ lạ và chưa từng có tiền lệ.

Chính sách đối nội

Là cháu nội của một vị vua nhưng được trưởng thành với kỳ vọng chỉ là một bá tước, Felipe tỏ ra coi trọng vương quyền. Ông hoàn toàn không có sự chuẩn bị cho việc cai quản vương quốc nhưng lại có thành công nhất định sau khi bỏ ra vài tháng để tìm hiểu mọi thứ bản thân cần biết về vương quốc mà mình cai trị: con người, ngôn ngữ và thể chế nơi đây. Đồng thời, ông cũng tư vấn cho vị vua mới lên ngôi của Pháp.

Felipe III tỏ ra là một người cai trị hiệu quả và thành công. Thành tựu nổi tiếng nhất của ông là việc cải tiến luật pháp của vương quốc Navarra vào năm 1330. Vào tháng 9 năm 1331, ông và Jeanne sang Pháp, sau đó quay trở lại Navarra vào tháng 4 năm 1336 và ở lại vương quốc cho đến tháng 10 năm 1337. Nhìn chung, Felipe III và Juana II ở lại vương quốc lâu hơn bất kỳ vị quân chủ Navarra nào kể từ năm 1274. Cặp đôi đã dành phần lớn thời gian của họ ở các thái ấp khác nhau của Pháp và trong cung điện Paris của họ, từ đó họ có thể tiến xa hơn nữa với tư cách là hoàng gia từ dòng máu Pháp, nhưng Felipe vẫn đảm bảo tầm nhìn của họ ở Navarra trong một số chuyến thăm. Ông thậm chí còn tự mình đến thăm vương quốc vài lần, trong khi "nữ vương chính thống" quản lý các quận của riêng ông ở Pháp.

Triều đại chung của Felipe III và Juana II được đánh dấu bằng sự hợp tác chặt chẽ của họ, nhưng ông nổi bật hơn trong khía cạnh luật pháp và một số lĩnh vực khác trong sự cai trị. Có tới 41 sắc lệnh hoàng gia còn tồn tại đã được ban hành dưới tên của cả Felipe và Juana, nhưng Felipe đã ký 38 sắc lệnh mà không đề cập đến vợ, trong khi chỉ có 6 sắc lệnh được ban hành đứng tên Juana độc lập. Đôi vợ chồng hoàng gia đảm bảo rằng các phong tục tập quán và luật pháp của Navarra được tôn trọng và dân chúng của vương quốc tham gia trực tiếp nhiều hơn vào công việc cai quản. Sự  tích cực tham gia của hai người trong cách cai trị  Navarra lúc vắng mặt cũng như việc đặt lợi ích của Navarra lên trên những lợi ích của quê hương Pháp đã khiến những người đương thời và các sử gia ca ngợi cặp vợ chồng.

Các dự án phát triển kinh tế do Felipe và Juana thực hiện bao gồm xây dựng hệ thống thủy lợi trên những cánh đồng khô cằn của Tudela ở phía nam vương quốc, đồng thời tu sửa các lâu đài và xây dựng một lâu đài mới ở Castelrenault. Nhà vua và nữ vương cũng quyết tâm đảm bảo việc thực thi luật pháp trong vương quốc của họ như lên án thủ phạm của các cuộc bạo động chống Do Thái diễn ra trước khi họ tới và chỉ định bồi thường cho những nạn nhân. Một vấn đề nhức nhối với cặp vợ chồng hoàng gia là nạn cướp, là vấn đề mà họ cố gắng giải quyết từ khi bắt đầu trị vì. Sự cống hiến của họ trong việc thực thi công lý đã khiến các nhà biên niên sử miêu tả Felipe và Juana là "một vị vua và nữ vương tốt, và được mọi người trong vương quốc yêu mến".

Năm 1338, Felipe sát nhập các vùng đất của Mixe và Ostabarret vào lãnh địa hoàng gia. Những vùng đất này từ lâu đã thuộc về các tử tước xứ Tartas ở Guyenne, những người vốn tôn sùng đối với vua của Navarra. Năm 1338, tử tước già Guitard d'Albret qua đời, truyền lại Bernard Ezi IV, lãnh chúa xứ Albret, là người kế vị. Tuy nhiên, ông từ chối bày tỏ sự kính trọng đối với Felipe. Felipe bèn cử Juan de Rosas, người cai quản thành trì của Saint-Jean-Pied-de-Port để chiếm Garris, thủ phủ của Mixe, qua đó quản lý lãnh thổ với tư cách là người quản lý địa chủ của nhà vua. Giới quý tộc trong khu vực tỏ ra phẫn nộ với hành động của hoàng gia, và vào tháng 9, một đội quân nhỏ gồm 200 quân dưới quyền của Guillem Arnalt de Irumberri đã được cử đến nhằm khôi phục lại địa vị. Felipe đã tịch biên lại các vùng đất và hoa lợi của họ vào lãnh địa hoàng gia.

Chính sách đối ngoại

Vào tháng 8 năm 1328, Felipe chỉ mới được công nhận là vua của Navarra nhưng đã tham gia cùng vua Pháp trong việc đàn áp một cuộc nổi dậy của nông dân ở Vlaanderen. Trong trận Cassel diễn ra ngày 23 tháng 8, lực lượng quốc tế hỗ trợ Felipe VI, được chia thành mười đội hình trận đánh, với đích thân nhà vua Pháp chỉ huy đội hình thứ năm. Vị vua đã ghép liền 39 lá cờ trong đội hình của mình, trong số đó có cờ của Felipe III.

Sau đó, chính sách đối ngoại của Navarra dưới triều đại của Felipe III và Juana II lại chuyển hướng sang các nước trên bán đảo Iberia. Mặc dù họ bị vướng vào chính sách của Pháp, nhưng đôi vợ chồng vẫn muốn xây dựng mối quan hệ chặt chẽ hơn với các vương quốc láng giềng là Aragón và Castilla. Từ năm 1329 đến năm 1333, họ thương lượng về một liên minh hôn nhân với Aragón qua công chúa Juana, người con cả và cũng là người thừa kế, sẽ kết hôn với vua Pedro IV của Aragón. Tuy nhiên, trong các cuộc đàm phán, hai người con trai của họ là Louis và Carlos chào đời và thay thế người chị trong thứ tự kế vị. Về sau, công chúa Juana trở thành một nữ tu. Tuy nhiên, liên minh với Aragón đã được quyết định vào năm 1338 khi Pedro kết hôn với Maria, con gái thứ hai của Felipe và Juana.

Từ năm 1328 đến năm 1331, Felipe III của Navarra và Felipe VI của Pháp đã trao đổi thư từ với Alfonso XI của Castilla về việc khởi xướng một cuộc thập tự chinh chống lại công quốc Hồi giáo Granada, nhưng đã bị hoãn lại do sự miễn cưỡng của vị vua Pháp. Vào ngày 1 tháng 10 năm 1333, Pierre-Roger, khi đó là Tổng Giám mục của Rouen, đã giảng đạo một bài thuyết giáo về cuộc thập tự chinh trước một hội đồng quý tộc với sự hiện diện của Felipe VI ở Paris. Sau bài thuyết giáo, vua Pháp đã mang cây thánh giá và cùng với vua Navarra, Công tước xứ Brabant, Công tước Bourgogne và công tước xứ Bourbon cùng thề nguyện sẽ thực hiện một "chuyến đi thần thánh ra nước ngoài" để giành lại Vương quốc Jerusalem. Cuộc thập tự chinh này cuối cùng đã được nhắm mục tiêu vào Granada, nhưng do tình hình chính trị bất ổn ở châu Âu đã phải trì hoãn vô thời hạn với sự chấp thuận của Giáo hoàng vào ngày 13 tháng 3 năm 1336.

Vào cuối tháng 6 năm 1335, trong khi Felipe đang ở Pháp, vương quốc Navarra phải hứng chịu vụ đầu tiên trong một loạt các vụ xâm phạm biên giới bởi Castilla và leo thang thành chiến tranh vào tháng 10. Mặc dù cả Felipe và Alfonso đều không kích động thù địch, nhưng Alfonso cảm thấy có nghĩa vụ lãnh đạo quân đội của mình chống lại Navarra. Felipe đã cử tổng giám mục của Reims, Jean de Vienne, đến đàm phán một hòa bình, và Alfonso đã nhanh chóng đồng ý. Vào ngày 28 tháng 2 năm 1336 tại Las Cuevas, một hiệp ước hòa bình được ký kết. Navarra đã nhận được sự trợ giúp quân sự từ Gaston II, Bá tước Foix, và sau chiến tranh, Felipe đã ra lệnh cho ngân khố của mình để thưởng công cho bá tước.

Vấn đề kế vị ngai vàng của Pháp vẫn sục sôi từ việc Felipe xứ Valois lên ngôi. Năm 1337, Edward III của Anh đã quyết định đòi ngôi vua nước Pháp với tư cách là hậu duệ nam gần nhất với Charles IV. Vào tháng 12 năm 1339, trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Trăm năm, Felipe III của Navarra đã tăng cường sức mạnh đơn vị đồn trú ở Tournai nhằm đề phòng một cuộc bao vây của người Anh. Ông đã sát cánh bên cạnh Felipe VI của Pháp và các vị vua liên minh như Johann của Bohemia và David II của Scotland trong chiến dịch đầu tiên của cuộc chiến khi vua Pháp kết thúc các cuộc bao vây ở Cambrai (8 tháng 10 năm 1339) và Tournai (25 tháng 9 năm 1340).

Tham gia thập tự chinh và qua đời

Felipe quay trở lại Navarra vào năm 1342 và một lần nữa vào năm 1343 như một phần cho sự chuẩn bị tham gia cuộc thập tự chinh chống lại nhà nước Hồi giáo Granada. Ông cảm thấy đây là nghĩa vụ của mình với tư cách là người cai trị một vương quốc trên bán đảo Iberia. Các nhà chức trách của Felipe đảm bảo rằng các thần dân Hồi giáo của riêng ông ở Tudela sẽ không bị quấy rầy bởi đạo quân thập tự của ông. Felipe đi đến nơi xảy ra cuộc bao vây Algeciras vào tháng 7 năm 1343 cùng với 100 hiệp sĩ và 300 lính bộ binh, nhưng quan trọng hơn cả lực lượng quân sự nhỏ bé này lại sở hữu lượng lớn đồ dự trữ—thịt, lúa mạch, thịt xông khói và rượu—mà ông đã gửi từ vịnh Biscay. Khi Gaston II của Foix, một đồng minh của Navarra trong trận chiến năm 1335 từ bỏ cuộc bao vây vào cuối tháng 8, Gaston đã cố gắng thuyết phục Felipe không nên tiến sâu thêm vào.

Theo một số thông báo vào đầu tháng 9, tình trạng sức khỏe của Felipe xấu đi sau khi bị thương bởi một mũi tên. Các y sĩ của Alfonso XI khuyên Felipe nên thay đổi chế độ ăn uống của mình. Tuy nhiên, vị vua Navarra thích lời khuyên từ bác sĩ riêng của mình, người đã khuyên bảo ông hãy tiếp tục ăn thịt, uống rượu và rút khỏi cuộc bao vây. Ông đã nghe theo lời và rút lui, nhưng đã không đi xa hơn Jerez de la Frontera, và qua đời tại đó vào ngày 16 tháng 9 năm 1343. Thi thể của ông đã được đưa về Pamplona để chôn cất, mặc dù tim của ông đã được chôn cất tại nhà thờ Couvent des Jacobins ở Paris nhưng hiện đã bị phá hủy. Người vợ góa của ông, nữ vương Juana, đã nhận được thư chia buồn từ giáo hoàng Clêmentê VI (trước kia là Pierre-Roger) vào tháng 11. Thành phố Algeciras đã bị thất thủ vào tháng 3 năm 1344. Juana tiếp tục tại vị một mình cho đến khi bà cũng qua đời vào năm 1349, sau đó vương miện được trao cho người con trai lớn nhất còn sống của họ, Carlos II.

Gia đình và hậu duệ
Không giống như các cuộc hôn nhân được ghi chép đầy đủ của những người tiền nhiệm từ hoàng tộc Capet, không có bằng chứng nào biểu lộ mối quan hệ cá nhân giữa Felipe và Juana. Điều này cho thấy cuộc hôn nhân của họ không được thể hiện cụ thể bằng sự gần gũi hay trở ngại. Tuy nhiên, họ rất hiếm khi xa cách và có với nhau 9 hậu duệ:

 Juana (khoảng 1326–1387), đính hôn với vương tử Pere, vị vua tương lai của Aragon, nhưng cuối cùng đã trở thành một nữ tu tại tu viện dòng Phan Sinh ở Longchamp.
 María (khoảng 1329–1347), người vợ đầu của Pedro IV của Aragón.
 Louis (1330–1334)
 Blanca (1331–1398), vợ thứ hai của Philippe VI của Pháp.
Carlos (1332–1387), người kế vị với tư cách là vua của Navarra và bá tước xứ Évreux.
 Felipe (khoảng 1333–1363), kết hôn với Yolande de Dampierre.
 Agnes (1334–1394), kết hôn với Gaston III, Bá tước xứ Foix.
 Louis (1341–1372), Bá tước xứ Beaumont-le-Roger, kết hôn lần đầu với Maria de Lizarazu và thứ hai là Joanna, Nữ công tước xứ Durazzo.
 Juana (khoảng 1342–1403), kết hôn với Jean I, Tử tước xứ Rohan.

Chú thích

Tham khảo

Vương tộc Capet
Vương tộc Évreux
Vua Navarra
Vua Jure uxoris


title: New York Yankees

text:
New York Yankees là một  câu lạc bộ bóng chày chuyên nghiệp Mỹ có trụ sở tại quận Bronx thành phố New York. Yankees tham gia giải Major League Baseball (MLB) với tư cách là thành viên của Giải Mỹ (American League). Đội bóng là một trong hai câu lạc bộ tham gia MLB của thành phố New York, đội còn lại là New York Mets. New York Yankees bắt đầu chơi tại Giải Mỹ (AL) từ năm 1901 với dưới tên Baltimore Orioles. Frank Farrell và Bill Devery đã mua lại và chuyển đội bóng đến New York City, đổi tên thành New York Highlanders. New York Highlanders là tên chính thức sau đó đổi tên lại thành "New York Yankees" năm 1913.

Đội bóng thuộc sở hữu của Yankee Global Enterprises, được điều hành bởi gia đình George Steinbrenner, là người đã mua lại đội bóng năm 1973. Cựu cầu thủ bắt bóng Joe Girardi hiện tại là quản lý của đội, và Brian Cashman là giám đốc đội bóng. Sân nhà của đội là sân Yankee Stadium từ 1923 đến1973 và từ 1976 đến 2008. Năm  2009, đội bóng chuyển vào chơi trong một sân bóng mới cùng tên sau khi đóng cửa sân bóng cũ. Theo thống kê đến năm 2011, New York Yankees là đội bóng tham dự MLB nhiều nhất.

Là một câu lạc bộ thể thao thành công nhất thế giới, New York Yankees đã giành 18 East Division, 40 lần vô địch Giải Mỹ (AL), và 27 lần vô địch World Series,và là kỷ lục tại MLB. 44 cầu thủ của đội và 11 huấn luyện viên đã được vinh danh trong National Baseball Hall of Fame, bao gồm Babe Ruth, Lou Gehrig, Joe DiMaggio, Mickey Mantle, và Yogi Berra.. Theo ghi nhận của  Forbes, New York Yankees đứng thứ 2 nước Mỹ  về giá trị thương mại trong thể thao, và đứng thứ 4 thế giới. New York Yankees là thương hiệu phổ biến tại Mỹ và câu lạc bộ có lượng fan rất lớn. Đội bóng kình địch của New York Yankees là  Boston Red Sox.

World Series
New York Yankees đã vô địch World Series Championships 27 lần. Lần gần đây nhất là năm  2009, dưới sự dẫn dắt của HLV Joe Girardi,  đội bóng đã đánh bại  Philadelphia Phillies trong 6 trận play-off.

Tham khảo

Ghi chú

Sách

 New York Yankees: 40-Man Roster
 New York Yankees: Manager and Coaches

Liên kết ngoài
 New York Yankees trên Twitter
 New York Yankees trên Facebook
 Baseball-Reference.com – year-by-year franchise index
 Baseball Almanac
 Sports E-Cyclopedia
 Bronx Baseball Daily

Đội của Major League Baseball
Yankee Global Enterprises
Grapefruit League
Thể thao Thành phố New York
Maryland năm 1901
Cựu công ty con của CBS Corporation
Đội bóng chày thành lập năm 1901


title: Rhaphuma praeusta

text:
Rhaphuma praeusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Rhaphuma


title: Platylabus goliath

text:
Platylabus goliath là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Platylabus


title: Juriniopsis myrrhea

text:
Juriniopsis myrrhea là một loài ruồi trong họ Tachinidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Juriniopsis


title: Tropidion semirufum

text:
Tropidion semirufum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Tropidion


title: Leucania conversa

text:
Leucania conversa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

C


title: Flavocrambus picassensis

text:
Flavocrambus picassensis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Flavocrambus


title: Hwang Song-su

text:
Hwang Song-Su (黄誠秀, 10 tháng 7 năm 1987) là một cầu thủ bóng đá người Triều Tiên, thi đấu cho đội bóng Nhật Bản Oita Trinita và đại diện CHDCND Triều Tiên thi đấu quốc tế.

Thống kê câu lạc bộ
Cập nhật đến ngày 23 tháng 2 năm 2017.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Profile at Oita Trinita

Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bắc Triều Tiên
Cầu thủ bóng đá J1 League
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá J3 League
Cầu thủ bóng đá Júbilo Iwata
Cầu thủ bóng đá Thespakusatsu Gunma
Cầu thủ bóng đá Oita Trinita
Tiền vệ bóng đá


title: Joo Hyun-mi

text:
Joo Hyun-mi (, sinh ngày 27 tháng 9 năm 1961), hay còn có tên khác là Chu Huyễn Mĩ, là một trong những ca sĩ nhạc trot thành công nhất của Hàn Quốc. Bà ra mắt vào năm 1984, nhưng bước ngoặt lớn của bà đến vào năm 1985 khi cô phát hành bài hát "Rainy Yeongdong Bridge". Bà đã phát hành hơn 40 album trong sự nghiệp của mình.

Tiểu sử
Joo Hyun Mi sinh năm 1961, có bố mẹ là người gốc Hoa đến từ Sơn Đông ở Gwangju, Hàn Quốc. Bà theo học Trường Tiểu học Hoa kiều Seoul và học ngành dược tại Đại học Chung-Ang. Khi còn học đại học, cô đã nhận được một giải thưởng khi tham gia MBC Liên hoan bài hát ven sông. Sau khi tốt nghiệp, cô làm dược sĩ.

Sự nghiệp

Joo Hyun Mi ra mắt vào năm 1984 với album trot hỗn hợp Couple's Party. Album đã tạo dựng danh tiếng của cô như một ca sĩ và bán được 1 triệu bản. Năm sau, năm 1985, cô phát hành đĩa đơn, "The Rainy Yeongdonggyo Bridge", trở thành một trong những bài hát nổi tiếng nhất của cô.

Album thứ hai của cô, Joo Hyun Mi 2, đã giành giải thưởng lớn (Daesang) vào năm 1988 Golden Disc Awards.

Cuộc sống cá nhân
Joo Hyun Mi đã kết hôn với ca sĩ và nhạc sĩ guitar Im Dongsin (), người đã biểu diễn trong album Cho Yong Pil Cho Yong Pil and the Great Birth. Họ đã có hai con.

Giải thưởng

Golden Disc Awards

Giải thưởng khác

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức
 Kênh YouTube chính thức

Sinh năm 1961
Nhân vật còn sống
Ca sĩ nhạc trot
Người từ Gwangju
Người Hoa tại Triều Tiên
Tín hữu Công giáo Hàn Quốc
Nữ ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 20


title: Tây Ban Nha thời Franco

text:
Tây Ban Nha thời Franco () hoặc Chế độ độc tài Francisco Franco (), chính thức được gọi là Quốc gia Tây Ban Nha (), là thời kỳ lịch sử Tây Ban Nha từ năm 1939, khi Francisco Franco nắm quyền kiểm soát Tây Ban Nha sau chiến thắng của phe Quốc gia (nhưng Franco theo chế độ độc tài như Adolf Hitler hoặc Benito Mussolini nên có thể gọi là Quốc xã) trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha và thiết lập chế độ độc tài, đến năm 1975, khi Franco qua đời và Hoàng tử Juan Carlos được trao vương miện Vua Tây Ban Nha.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, việc gia nhập của Tây Ban Nha vào cuộc chiến ở phe Trục đã bị ngăn cản phần lớn bởi các nỗ lực của Cơ quan tình báo bí mật Anh (MI6) bao gồm tới 200 triệu đô-la tiền hối lộ cho các quan chức Tây Ban Nha. Tây Ban Nha vẫn giúp Đức và Phát xít Ý theo nhiều cách khác nhau.

Vào ngày 30 tháng 10 năm 1969, quyền lực chính trị của Tướng Franco được giám sát và quản lý bởi người kế nhiệm được chỉ định Juan Carlos I, nhưng chế độ độc tài này vẫn chủ yếu cho đến ngày 20 tháng 11 năm 1975 khi Franco qua đời vì bệnh. Tây Ban Nha Quốc hội thông báo của Hoàng tử Juan Carlos trở thành vua của Tây Ban Nha, và trên 27 tháng 11 đã được tổ chức xức dầu ngai lễ cho Juan Carlos. Trước cái chết của Franco, Carlos I đã hứa rằng chế độ sẽ tiếp tục, nhưng ngay sau khi ông qua đời, ông đã thực hiện cải cách dân chủ, dỡ bỏ lệnh cấm đảng 36 năm và đưa Tây Ban Nha đến chế độ dân chủ. Tây Ban Nha bước vào thời kỳ quá độ dân chủ. Vào ngày 30 tháng 12 năm 1978, Quốc hội Tây Ban Nha ban hành hiến pháp mới. Chế độ độc tài cai trị Tây Ban Nha trong 40 năm chính thức sụp đổ. Juan Carlos I thoái vị cho đến ngày 19 tháng 6 năm 2014, và được con trai ông Felipe VI kế nhiệm.

Sau chiến tranh của chế độ Franco phát triển thành một chế độ độc tài cổ điển hơn.

Thành lập
Năm 1931, Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa cánh tả Tây Ban Nha đã giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử Tây Ban Nha, tuyên bố thành lập Đệ Nhị Cộng hòa Tây Ban Nha, để xây dựng Tây Ban Nha thành một nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa. Đệ Nhị Cộng hòa đã thông qua một hiến pháp mới và nhiều biện pháp cải cách cánh tả, làm suy yếu đáng kể sức mạnh của Công giáo. Điều này gây ra sự bất mãn giữa các nhân vật tôn giáo và cánh hữu và gây ra tình trạng bất ổn xã hội. Vào ngày 17 tháng 7 năm 1936, Franco đã phát động một cuộc đảo chính quân sự  tại Tây Ban Nha và Tây Maroc, nhận được sự ủng hộ của hầu hết các nhóm cánh hữu trong nước, bao gồm các giáo sĩ Công giáo, các đảng phái và quân chủ. Tây Ban Nha sau đó rơi vào cuộc nội chiến kéo dài ba năm. Một bên là lực lượng chính phủ của Cộng hòa thứ hai và cột Quốc tế Cộng sản được Liên Xô và México hỗ trợ, và bên kia là một chính phủ chống Cộng hòa do Tướng Franco lãnh đạo. Họ ngay lập tức tiếp nhận Đức Quốc xã và Vương quốc Ý Hai nước đã hỗ trợ Franco trong việc vận chuyển quân đoàn nước ngoài châu Phi tham gia vào cuộc chiến.  Bồ Đào Nha dưới thời António de Oliveira Salazar gọi cuộc nội chiến là "cuộc thập tự chinh" và "tái chiếm đất" và cũng cung cấp hỗ trợ cho Quân đội Quốc gia. Khi chính phủ Cộng hòa đàn áp Giáo hội Công giáo trong thời kỳ cai trị, một số người Công giáo cũng hỗ trợ Quân đội Quốc gia, và Ireland đã gửi các tình nguyện viên Công giáo đến chiến tranh. Anh, Hoa Kỳ và Pháp tuyên bố không can thiệp với lý do "quyền tự quyết quốc gia". Liên Xô và México là những người ủng hộ chính phủ cộng hòa. "Ủy ban Quốc phòng" của Franco trong khu vực bị Quân đội Quốc gia chiếm đóng vào ngày 1 tháng 10 năm 1936 () Được coi là "Lãnh đạo quốc gia Tây Ban Nha" () Vào tháng 11 năm 1936, người sáng lập Falange Española, José Antonio Primo de Rivera, đã bị xử tử. Tháng 4 năm 1937, Franco kiểm soát Falange Española. Kể từ đó, một số nhóm chủ nghĩa Carl cũng đã được sáp nhập vào Falange Española. Falange Española trở thành đảng chính trị duy nhất trong thời của Franco. Hệ tư tưởng của nó bao gồm Quân đoàn quốc gia, Công giáo quốc gia, Chủ nghĩa toàn trị, v.v., và được gọi chung là Chủ nghĩa Falange (), Trở thành hệ tư tưởng chính của Tây Ban Nha trong thời gian của Franco.

Thông qua mô hình "Chiến tranh tiêu hao" toàn diện và có phương pháp, cấp dưới của Franco kiểm soát nhiều khu vực của Tây Ban Nha, nơi hầu hết những chính sách hỗ trợ của chính phủ Cộng hòa (bao gồm tự trị khu vực, bầu cử tự do, trao quyền cho phụ nữ, v.v.) đều bị cầm tù hoặc xử tử. Quyền cho rằng những "phần tử thù địch" này cấu thành tội danh "chống Tây Ban Nha". Vào cuối cuộc nội chiến, theo các số liệu chính thức, ít nhất 270.000 người đã bị cầm tù và hơn 500.000 người bị lưu đày. Hầu hết trong số họ đã được hồi hương hoặc bị giam giữ như không quốc tịch trong các trại tập trung của Đức Quốc xã. Từ 6.000 đến 7.000 người lưu vong Tây Ban Nha đã chết trong Trại tập trung Mauthausen-Gusen. Vào ngày 1 tháng 4 năm 1939, nền Cộng hòa thứ hai sụp đổ và Franco trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Tây Ban Nha. Ước tính có hơn 200.000 người Tây Ban Nha đã chết trong những ngày đầu của chế độ độc tài.

Lịch sử

Nội chiến Tây Ban Nha khiến hơn 150.000 người chết.

Sau khi Thế chiến II kết thúc, Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức lên án chế độ Pháp thông qua nghị quyết 39 (1), vào ngày 12 tháng 12 năm 1946, yêu cầu rằng "trong một thời gian hợp lý", các cuộc bầu cử sẽ được tổ chức trong khuôn khổ của một cuộc khai mạc chính trị ở mà các quyền tự do công cộng biểu hiện và lắp ráp được đảm bảo. Để đo lường áp lực, Liên Hợp Quốc khuyến nghị các thành viên của mình cắt đứt quan hệ ngoại giao với Tây Ban Nha.

Vào ngày 31 tháng 3 năm 1947, Franco đã công bố "Luật kế vị", sau khi ông qua đời, đất nước sẽ trở lại là một chế độ quân chủ. Tòa án Tây Ban Nha đã phê chuẩn Luật vào ngày 7 tháng 6, đã được đệ trình lên một cuộc trưng cầu dân ý và được phê duyệt vào ngày 6 tháng 7.

Vào ngày 1 tháng 8 năm 1950, Thượng viện Hoa Kỳ đã phê chuẩn khoản vay 110 triệu đô la cho Tây Ban Nha và cùng ngày, đại sứ quán nước này chính thức tuyên bố sẵn sàng gửi lính đến chống cộng sản trong Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953).

Năm 1953, chính phủ Franco đã ký Concordat với Vatican. Cùng năm đó, ông cũng ký Hiệp ước Madrid với Hoa Kỳ, trao cho người Mỹ quyền cài đặt căn cứ quân sự ở Tây Ban Nha, nơi đầu tiên được mở trong Rota, hai năm sau đó. Vào năm 1955, Tây Ban Nha của Pháp được Liên Hợp Quốc công nhận.

Trong 1960 có sự gia tăng đáng chú ý về mức sống của người dân Tây Ban Nha (chủ nghĩa phát triển), mặc dù mức độ tự do cá nhân và chính trị không tăng theo cùng một cách.

Chủ nghĩa Franco với tư cách là một chế độ chính trị đã chấm dứt cái chết của Francisco Franco, người đã được Nhà vua Tây Ban Nha Juan Carlos I thành công. Chuyển đổi Tây Ban Nha thành dân chủ tương đối bình tĩnh, với mô hình được chọn là chế độ quân chủ nghị viện. Mặc dù vậy, số phận của hơn 100.000 người mất tích trong thời kỳ này vẫn chưa được biết. Sau cuộc nội chiến và trong Thế chiến II, các cảng của nước này đóng vai trò là nhà kho cho buôn lậu vật tư từ ngành công nghiệp chiến tranh Đức Quốc Xã.

Ngoại giao
trái|nhỏ|Vào tháng 10 năm 1940, Franco và Heinrich Himmler từ Đức Quốc Xã và các đại diện khác
Bất chấp sự hỗ trợ của Đức và Ý trong cuộc nội chiến, Franco tin rằng Tây Ban Nha bị tra tấn không thể chịu đựng được một cuộc chiến khác, vì vậy họ tuyên bố trung lập khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, nhưng mối quan hệ của họ với các cường quốc Phe Trục vẫn gần gũi. Trước tháng 3 năm 1939, Tây Ban Nha đã tham gia Hiệp định chống cộng quốc tế và ký các hiệp ước thân thiện bí mật với Đức Quốc Xã và Ý. Với sự tiến bộ suôn sẻ của các Quyền lực Trục vào đầu Chiến tranh thế giới thứ hai, Franco dần dần tiến gần đến Phe Trục. Franco đã từng tranh thủ Hitler gửi quân tới Andorra và Gibraltar, và cho phép quân Đức đi qua lãnh thổ Tây Ban Nha và hứa với Phe Trục ở Bắc Phi. Chiến thắng sẽ cắt Tây Phi sang Tây Ban Nha, nhưng Franco từ chối mọi yêu cầu. Họ đã gửi một bộ phận màu xanh trong chiến tranh Xô-Đức để hợp tác với Đức. Tuy nhiên, sau khi quân Đồng minh dần dần chủ động, Franco lại trở nên trung lập, nhưng cung cấp thông tin cho Đức khi quân Đồng minh xâm chiếm Ý, nhưng sau đó người ta thấy rằng tình báo đã sai. Bộ phận màu xanh đã bị thu hồi vào cuối năm 1943 và vào tháng 5 năm 1944, một hiệp ước đã được ký kết với Đồng minh để đóng cửa Đại sứ quán Đức tại Tangier và trục xuất đại sứ Đức để đổi lấy hỗ trợ kinh tế từ quân Đồng minh. Máy bay Đồng minh được phép vào Tây Ban Nha vào cuối năm 1944 và nhân viên tình báo Đồng minh cũng có thể hoạt động ở Tây Ban Nha.

phải|nhỏ|Năm 1959, Franco và Tổng thống Mỹ Eisenhower
Tây Ban Nha đã bị các nước phương Tây từ chối sau chiến tranh: Tây Ban Nha bị tước bỏ tư cách Liên hiệp quốc, và chế độ độc tài của nó đã bị lên án mạnh mẽ tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào tháng 12 năm 1946. Theo nghị quyết tại cuộc họp, chừng nào Franco tiếp tục nắm quyền, phương Tây sẽ không được phép tham gia vào các tổ chức quốc tế khác nhau. Trong thời gian này, chính phủ quân sự Juan Peron ở Argentina đã hỗ trợ cho Tây Ban Nha rất nhiều hỗ trợ kinh tế. Bởi vì hệ tư tưởng chống cộng của Tây Ban Nha trùng khớp với lợi ích của Hoa Kỳ, Hoa Kỳ đã cố gắng bình thường hóa mối quan hệ với Tây Ban Nha từ cuối những năm 1940 đến đầu những năm 1950. Vào tháng 9 năm 1950, Hoa Kỳ đã viện trợ hơn 60 triệu đô la Mỹ cho Tây Ban Nha. Hoa Kỳ đã nối lại hoàn toàn quan hệ ngoại giao với Tây Ban Nha vào năm 1951. Năm 1953, chế độ Franco được công nhận bởi Tòa thánh. Tây Ban Nha gia nhập Liên Hợp Quốc vào năm 1955. Năm 1959, Tổng thống Mỹ Eisenhower đã đến thăm phương Tây và được chào đón nồng nhiệt. Nhưng cho đến khi Franco chết, căng thẳng giữa Tây Ban Nha, Bắc Phi và các nước châu Âu vẫn chưa nguôi ngoai.

Chính quyền và chính trị

Sau chiến thắng của Franco năm 1939, Falange được tuyên bố là đảng chính trị duy nhất bị trừng phạt hợp pháp ở Tây Ban Nha và nó tự khẳng định mình là thành phần chính của Phong trào Quốc gia. Trong tình trạng giống như tình trạng khẩn cấp, Franco đã cai trị, trên giấy tờ, quyền lực hơn bất kỳ nhà lãnh đạo Tây Ban Nha nào trước đó hoặc kể từ đó. Ông thậm chí không được yêu cầu tham khảo nội các của mình cho hầu hết các luật. Theo sử gia Stanley G. Payne, Franco có quyền lực hàng ngày nhiều hơn Adolf Hitler hay Joseph Stalin sở hữu ở độ cao tương ứng của sức mạnh của họ. Payne lưu ý rằng Hitler và Stalin ít nhất duy trì các nghị viện có con dấu cao su, trong khi Franco đã phân phối ngay cả hình thức đó trong những năm đầu cầm quyền. Theo Payne, việc thiếu ngay cả một quốc hội có con dấu cao su đã khiến chính phủ của Franco trở thành "người độc đoán hoàn toàn nhất trên thế giới". Hội đồng Phong trào Quốc gia gồm 100 thành viên đã phục vụ như một cơ quan lập pháp tạm thời cho đến khi thông qua luật hữu cơ năm 1942 và Luật cấu thành Cortes (Ley Constitutiva de las Cortes) cùng năm, đã chứng kiến sự khai mạc của Cortes Españolas trên 18 tháng 7 năm 1942.

Luật hữu cơ khiến chính phủ cuối cùng phải chịu trách nhiệm thông qua tất cả các luật, trong khi xác định Cortes là một cơ quan tư vấn thuần túy được bầu bởi quyền bầu cử trực tiếp và phổ thông. Cortes không có quyền lực đối với chi tiêu của chính phủ và chính phủ không chịu trách nhiệm với nó; các bộ trưởng đã được bổ nhiệm và miễn nhiệm bởi Franco một mình với tư cách là "người đứng đầu" của nhà nước và chính phủ. Luật trưng cầu dân ý quốc gia (Ley del Referendum Nacional), được thông qua năm 1945 đã được phê chuẩn cho tất cả các "luật cơ bản" được phê chuẩn bởi một cuộc trưng cầu dân ý phổ biến, trong đó chỉ có người đứng đầu các gia đình mới có thể bỏ phiếu. Hội đồng thành phố địa phương được bổ nhiệm tương tự bởi người đứng đầu các gia đình và các công ty địa phương thông qua các cuộc bầu cử thành phố địa phương trong khi thị trưởng được chỉ định bởi chính phủ. Do đó, đây là một trong những quốc gia tập trung nhất ở châu Âu và chắc chắn là tập trung nhất ở Tây Âu sau sự sụp đổ của Estado Novo của Bồ Đào Nha trong cuộc Cách mạng hoa cẩm chướng.

Luật trưng cầu dân ý đã được sử dụng hai lần trong thời cai trị của Pháp vào năm 1947, khi một cuộc trưng cầu dân ý đã hồi sinh chế độ quân chủ Tây Ban Nha với Franco với tư cách là nhiếp chính trên thực tế với quyền chỉ định người kế vị; và vào năm 1966, một cuộc trưng cầu dân ý khác đã được tổ chức để phê chuẩn một "luật hữu cơ" mới, hoặc hiến pháp, được cho là hạn chế và xác định rõ ràng quyền lực của Franco cũng như chính thức tạo ra văn phòng hiện đại của Thủ tướng Tây Ban Nha. Bằng cách trì hoãn vấn đề cộng hòa so với chế độ quân chủ cho chế độ độc tài 36 năm của mình và bằng cách từ chối tự mình lên ngôi năm 1947, Franco đã tìm cách đối kháng với những người theo chủ nghĩa quân chủ (không thích khôi phục lại Bourbon) cũng không phải là "quân chủ cũ". (người gốc chủ nghĩa Falange). Franco phớt lờ lời tuyên bố lên ngôi của Infante Juan, con trai của vị vua cuối cùng, Alfonso XIII, người đã chỉ định ông làm người thừa kế; Franco thấy ông ta quá tự do. Năm 1961, Franco đề nghị Otto von Habsburg lên ngôi, nhưng đã bị từ chối và cuối cùng đã làm theo khuyến nghị của Otto bằng cách chọn vào năm 1969, chàng trai trẻ Juan Carlos của Bourbon, con trai của Infante Juan, với tư cách là người thừa kế chính thức được lên ngôi, ngay sau sinh nhật thứ 30 (tuổi tối thiểu cần thiết theo Luật kế vị).

Năm 1973, do tuổi già và để giảm bớt gánh nặng trong việc cai trị Tây Ban Nha, ông đã từ chức thủ tướng và bổ nhiệm Đô đốc Hải quân Luis Carrero Blanco lên làm thủ tướng, nhưng Franco vẫn giữ chức Tổng tư lệnh, Tổng Tư lệnh các Lực lượng vũ trang và Lãnh tụ phong trào (Jefe del Movimiento). Tuy nhiên, Carrero Blanco đã bị ám sát cùng năm và Carlos Arias Navarro trở thành thủ tướng mới của Tây Ban Nha.

Quân đội
Trong năm đầu tiên sau khi ngừng bắn, Franco đã giảm đáng kể quy mô của Quân đội Tây Ban Nha: ngay sau khi kết thúc cuộc nội chiến, có hàng triệu binh sĩ, nhưng vào đầu những năm 1940, nó đã giảm xuống còn 250.000 và hầu hết các binh sĩ đều được 2 tuổi và họ cần phải tuyển dụng. Sau khi Franco xem xét khả năng Tây Ban Nha có liên quan đến Thế chiến II, ông đã làm chậm việc giải giáp. Đức và Ý cũng đã cung cấp nhiều tài nguyên và công nghệ vũ khí để giúp tái thiết Tây Ban Nha, nhưng Franco luôn duy trì tính trung lập và đưa ra yêu sách chống cộng. Hoạt động quân sự duy nhất là gửi một sư đoàn màu xanh để chiến đấu chống lại Liên Xô trong chiến dịch Barbarossa. Vào tháng 11 năm 1942, quân Đồng minh đổ bộ vào Bắc Phi, Đức Quốc Xã và Ý đã phóng Case Anton ở Vichy Pháp, và Franco đã mở rộng quân đội lên 750.000. Số lượng và ngân sách của Không quân và Hải quân Tây Ban Nha cũng đang tăng lên. Năm 1945, Không quân có tổng cộng 35.000 và 25.000 hải quân, mặc dù Franco đã chậm mở rộng do vấn đề tài chính. Cho đến khi kết thúc chiến tranh, Quân đội Tây Ban Nha giữ lại 400.000 người.

Thuộc địa

Trong suốt thời kỳ Pháp, Tây Ban Nha đã cố gắng bảo tồn thuộc địa cuối cùng của mình. Trong cuộc Chiến tranh Algérie từ 1954 đến 1962, Madrid đã trở thành căn cứ của một nhóm bí mật "tổ chức quân sự bí mật" của Pháp. Tuy nhiên, Franco đã buộc phải nhượng bộ. Năm 1956, Maroc thuộc Pháp trở nên độc lập. Ông buộc phải nhượng Tây Maroc cho Mohammed V của Maroc, chỉ giữ lại một vài vùng đất, cụ thể là chủ quyền của phương Tây. Năm sau, trong Chiến tranh Ivni (, hay "chiến tranh bị lãng quên"), Vương quốc Maroc đã xâm chiếm Tây Sahara, nhưng không thể tích hợp hoàn toàn vào lãnh thổ của mình.

Năm 1968, dưới áp lực của Liên Hợp Quốc, Franco đã buộc phải công nhận sự độc lập của thuộc địa Guinea Xích Đạo và nhượng lại Ivni bao vây cho Maroc vào năm sau. Ngoài ra, vào năm 1969, để giành được chủ quyền của Anh tại Gibraltar, Tây Ban Nha đã quyết định đóng cửa biên giới với Gibraltar, và biên giới được mở cửa trở lại vào năm 1985.

Năm 1975, Maroc đã phát động một "Hành khúc Xanh" để xâm chiếm Tây Sahara. Franco, người bị bệnh nặng, đã ký Hiệp ước Madrid với Maroc và Mauritania, hứa sẽ rút toàn bộ quân khỏi Tây Sahara vào đầu năm tới, và thuộc địa Tây Sahara bị bỏ hoang.

Chủ nghĩa Franco
Những điểm nhất quán trong chủ nghĩa Franco bao gồm trên tất cả chủ nghĩa độc tài, chủ nghĩa dân tộc Tây Ban Nha, Công giáo Quốc gia, Chủ nghĩa quân chủ, chủ nghĩa quân phiệt, chủ nghĩa bảo thủ quốc gia, chống Masonry, chống Catalan, chống Hispan và chống chủ nghĩa tự do. Stanley Payne, một học giả của Tây Ban Nha lưu ý rằng "Hầu như không có nhà sử học và nhà phân tích nghiêm túc nào của Franco xem xét generalissimo trở thành một phát xít cốt lõi". Theo sử gia Walter Laqueur "Trong cuộc nội chiến, những kẻ phát xít Tây Ban Nha đã buộc phải phụ thuộc vào các hoạt động của mình cho sự nghiệp dân tộc. Đứng đầu là các nhà lãnh đạo quân sự như tướng Francisco Franco, những người bảo thủ trong tất cả các khía cạnh thiết yếu. Khi cuộc nội chiến kết thúc, Franco đã cố thủ quá sâu đến nỗi Falange không có cơ hội; trong chế độ độc đoán mạnh mẽ này, không có chỗ cho sự phản đối chính trị. Falange trở thành đối tác cơ sở trong chính phủ và, do đó, họ phải chấp nhận chịu trách nhiệm về chính sách của chế độ mà không thể định hình nó một cách đáng kể". Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã bỏ phiếu năm 1946 để từ chối công nhận chế độ Pháp cho đến khi họ phát triển một chính phủ đại diện hơn.

Kinh tế

Cuộc nội chiến đã mang lại thảm họa cho nền kinh tế của Tây Ban Nha, làm hỏng cơ sở hạ tầng, giảm đáng kể lực lượng lao động và cản trở nghiêm trọng các hoạt động thương mại hàng ngày. Mười năm sau khi Pháp thống nhất với Tây Ban Nha, nền kinh tế đã được cải thiện đôi chút. Franco ban đầu thực hiện một mô hình kinh tế khép kín, cắt đứt gần như tất cả các tuyến thương mại nước ngoài, khiến nền kinh tế Tây Ban Nha bị đình trệ. Trong thời kỳ này, chỉ những người buôn bán ở chợ đen mới có thể tận hưởng "sự giàu có". Năm 1940, Tổ chức Syndical Tây Ban Nha (Organización Sindical Española) được thành lập, liên minh pháp lý duy nhất ở Tây Ban Nha dưới sự kiểm soát của chính phủ.

Kể từ khi Franco trao quyền lực kinh tế cho các quan chức tự do vào năm 1959, chính phủ đã thực hiện một số chính sách phát triển kinh tế. Tây Ban Nha phát triển kinh tế nhanh chóng và đã tạo ra "phép màu Tây Ban Nha" (el Milagro español). Đồng thời, làn sóng nhập cư quy mô lớn đã giải phóng đất nước khỏi vấn đề lao động, và mang lại một lượng lớn kiều hối mà đất nước cần gấp. Trong những năm 1960, nền kinh tế của Tây Ban Nha đã phát triển với tốc độ cao và tốc độ tăng trưởng là vào thời điểm lớn thứ hai trên thế giới, sau Nhật Bản. Mặc dù ở cấp độ thế giới, mức sống vật chất của Tây Ban Nha đã khá cao, nó vẫn không tốt bằng các nước phát triển ở Tây Âu, nhưng khoảng cách giữa GDP bình quân đầu người và các chỉ số khác đã giảm. Trong cuộc khủng hoảng năm 1970, năng lượng ở Tây Ban Nha đã tiếp xúc với nhược điểm của nó đối với nền kinh tế dầu, dẫn đến một loạt các cuộc khủng hoảng chính trị, cản trở sự phát triển kinh tế.

Nội chiến

Trong gần hai mươi năm sau chiến tranh, Tây Ban Nha thời Franco đã trình bày cuộc xung đột như một cuộc thập tự chinh chống lại chủ nghĩa Bolshevik để bảo vệ nền văn minh Kitô giáo. Trong tường thuật của Franco, chủ nghĩa độc đoán đã đánh bại tình trạng vô chính phủ và giám sát việc loại bỏ "kẻ kích động", những kẻ "không có Chúa" và "âm mưu của Judeo-Masonic". Vì Franco đã dựa vào hàng ngàn binh lính Bắc Phi, nên tình cảm chống Hồi giáo "đã bị dập tắt nhưng huyền thoại cũ hàng thế kỷ về mối đe dọa của người Moor nằm ở căn cứ của việc xây dựng" mối đe dọa cộng sản "như một bệnh dịch phương Đông thời hiện đại". Do đó, vị trí chính thức là Cộng hòa thời chiến chỉ đơn giản là một khối nguyên sinh theo chủ nghĩa Stalin, các nhà lãnh đạo của nó có ý định tạo ra một vệ tinh Liên Xô Tây Ban Nha. Tường thuật cuộc thập tự chinh chống cộng vẫn tồn tại cả dưới dạng "lịch sử học thuật thiểu số" và trong các sản phẩm thân thiện với truyền thông, định hướng chính trị (Stanley Payne/Pio Moa). Bài diễn văn này che khuất nguồn gốc xã hội của cuộc chiến và phân tích nguồn gốc của nó. Nhiều trẻ em Tây Ban Nha lớn lên tin rằng chiến tranh đã chiến đấu chống lại người nước ngoài và họa sĩ Julian Grau Santos đã nói rằng "nó đã thấm nhuần trong tôi và tôi luôn tin rằng Tây Ban Nha đã chiến thắng cuộc chiến chống kẻ thù nước ngoài về sự vĩ đại lịch sử của chúng ta". Khoảng  giáo sĩ Công giáo bị Cộng hòa sát hại. Nói chung, họ được gọi là liệt sĩ Nội chiến Tây Ban Nha

Giải thể
Franco qua đời vào ngày 20 tháng 11 năm 1975. Vào ngày 22 tháng 11, người thừa kế được chỉ định của Franco, Hoàng tử Juan Carlos, tuyên bố làm vua và bắt đầu một quá trình chuyển đổi dân chủ ba năm ở Tây Ban Nha. Vào tháng 11 năm 1976, Quốc hội Tây Ban Nha đã thông qua Đạo luật cải cách chính trị với 425 phiếu ủng hộ, 59 phiếu chống và 13 phiếu trắng. Một cuộc trưng cầu dân ý đã được tổ chức vào ngày 15 tháng 12 năm 1976 và 94% cử tri bày tỏ ủng hộ cải cách chính trị. Một số lượng lớn tù nhân chính trị đã được thả ra từ năm 1976 đến 1977. Vào tháng 3 năm 1977, cuộc đình công đã được hợp pháp hóa, và vào tháng tư, quyền tự do hiệp hội đã được tự do hóa. Luật bầu cử mới được thông qua vào tháng 3 năm 1977, làm cho hệ thống bầu cử của Tây Ban Nha giống như các nền dân chủ nghị viện khác. Năm 1978, Hiến pháp Tây Ban Nha được ban hành, chính trị Tây Ban Nha đã dần ổn định kể từ đó.

Di sản

Ở Tây Ban Nha và nước ngoài, di sản của Franco vẫn còn gây tranh cãi. Ở Đức, một phi đội được đặt tên theo Werner Mölders đã được đổi tên vì vì là một phi công, ông đã lãnh đạo các đơn vị hộ tống trong vụ đánh bom Guernica. Gần đây nhất là năm 2006, BBC đã báo cáo rằng Maciej Giertych, các thành viên Nghị viện Châu Âu của Liên hiệp các gia tộc Ba Lan cánh hữu, đã bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với tầm vóc của Franco, người được cho là "đảm bảo duy trì các giá trị truyền thống ở châu Âu".

Ý kiến của Tây Ban Nha đã thay đổi. Hầu hết các bức tượng của Franco và các biểu tượng chủ nghĩa Franco công cộng khác đã bị loại bỏ, với bức tượng cuối cùng ở Madrid xuất hiện vào năm 2005. Ngoài ra, Ủy ban Thường trực của Nghị viện Châu Âu "kiên quyết" lên án trong một nghị quyết được nhất trí thông qua vào tháng 3 năm 2006, "vi phạm nhiều và nghiêm trọng" các quyền con người đã thực hiện ở Tây Ban Nha dưới chế độ Pháp giáo từ 1939 đến 1975. Nghị quyết là theo sáng kiến của thành viên châu Âu Leo Brincat và của nhà sử học Luis María de Puig và là sự lên án chính thức quốc tế đầu tiên về sự đàn áp được ban hành bởi chế độ của Franco. Nghị quyết cũng kêu gọi cung cấp quyền truy cập công khai cho các nhà sử học (chuyên nghiệp và nghiệp dư) vào các tài liệu lưu trữ khác nhau của chế độ Pháp, bao gồm cả những người trong số Fundación Francisco Franco, mà cũng như các tài liệu lưu trữ khác của Pháp vẫn còn đến năm 2006 không thể tiếp cận với công chúng. Hơn nữa, nó kêu gọi các nhà chức trách Tây Ban Nha thiết lập một triển lãm dưới lòng đất trong Thung lũng sụp đổ để giải thích các điều kiện khủng khiếp mà nó được xây dựng. Cuối cùng, nó đề xuất xây dựng các tượng đài để tưởng nhớ các nạn nhân của Franco ở Madrid và các thành phố quan trọng khác.

Ở Tây Ban Nha, một ủy ban phục hồi phẩm giá của các nạn nhân của chế độ Franco và tỏ lòng tôn kính đối với ký ức của họ (comisión para reparar la dignidad y restituir la memoria de las víctimas del franquismo) đã được phê duyệt vào mùa hè năm 2004 và được chỉ đạo bởi Phó chủ tịch lúc đó María Teresa Fernández de la Vega. Vì những chính sách ngôn ngữ khu vực kìm nén của mình, ký ức của Franco vẫn đặc biệt phẫn nộ ở xứ Catalan và xứ Basque. Các tỉnh Basque và Catalonia là một trong những khu vực có sức đề kháng mạnh nhất đối với Franco trong Nội chiến, cũng như trong chế độ của ông.

Năm 2008, Hiệp hội phục hồi ký ức lịch sử đã khởi xướng một cuộc tìm kiếm có hệ thống những ngôi mộ tập thể của những người bị xử tử trong chế độ của Franco, một động thái được ủng hộ kể từ chiến thắng của Đảng Công nhân Xã hội Tây Ban Nha trong cuộc bầu cử năm 2004 của chính phủ của ông Jose Luis Rodríguez. Luật của ký ức lịch sử của Tây Ban Nha (ley de la memoria histórica de España) đã được thông qua vào năm 2007 như một nỗ lực để thực thi sự công nhận chính thức về các tội ác đã gây ra đối với thường dân trong thời cai trị của Franco và tổ chức dưới sự giám sát của nhà nước trong việc tìm kiếm các ngôi mộ tập thể..

Các cuộc điều tra đã bắt đầu vào vụ bắt cóc trẻ em trên diện rộng trong những năm ở Pháp. Những đứa trẻ bị mất của chủ nghĩa Franco có thể lên tới 300.000.

Quốc kỳ và quốc huy

Quốc kỳ

Khi Nội chiến Tây Ban Nha kết thúc và bất chấp sự tái tổ chức của quân đội, một số bộ phận của quân đội tiếp tục với những lá cờ hai màu được ứng biến vào năm 1936, nhưng kể từ năm 1940, các biểu tượng mới bắt đầu được phân phối, trong đó đổi mới chính là bổ sung Đại bàng Saint John đến lá chắn. Những cánh tay mới được cho là lấy cảm hứng từ huy hiệu của Quân vương Công giáo được thông qua sau khi chiếm Phó vương quốc Tân Granada từ người Moors, nhưng thay thế vũ khí của Sicily bằng những người Navarre và thêm Trụ cột Hercules ở hai bên cánh tay. Năm 1938, các cột được đặt bên ngoài cánh. Vào ngày 26 tháng 7 năm 1945, các lệnh của chỉ huy đã bị bãi bỏ bởi nghị định và vào ngày 11 tháng 10, một quy định chi tiết về cờ đã được công bố nhằm sửa mô hình của cờ hai màu đang sử dụng, nhưng xác định rõ hơn các chi tiết của nó, nhấn mạnh hơn phong cách của Đại bàng Saint John. Các mô hình được thiết lập bởi nghị định này vẫn còn hiệu lực cho đến năm 1977.

Trong thời kỳ này, hai lá cờ khác thường được hiển thị cùng với quốc kỳ: Cờ Falange (sọc dọc màu đỏ, đen và đỏ, với các tai và mũi tên ở giữa sọc đen) và cờ truyền thống (nền trắng với Thánh giá Burgundy ở giữa), đại diện cho Phong trào Quốc gia đã thống nhất Falange và Requetés dưới tên Falange Española Tradicionalista y de las JONS.

Tiêu chuẩn Hoàng gia

Từ năm 1940 đến 1975, Franco đã sử dụng Cờ Bend Hoàng gia Castila làm tiêu chuẩn của nguyên thủ quốc gia: Cờ Bend giữa Trụ cột Hercules, được trao vương miện hoàng gia và vương miện hoàng gia mở.

Là Hoàng tử Tây Ban Nha từ năm 1969 đến năm 1975, Juan Carlos đã sử dụng một tiêu chuẩn hoàng gia gần như giống hệt với tiêu chuẩn mà sau này được thông qua khi ông trở thành Vua năm 1975. Tiêu chuẩn trước đó chỉ khác biệt là nó có vương miện của một Thái tử, hoàng gia của nhà vua vương miện có 8 vòm trong đó có thể nhìn thấy 5 vòm, trong khi đó hoàng tử chỉ có 4 vòm trong đó có 3 vòm. Tiêu chuẩn Hoàng gia Tây Ban Nha bao gồm một hình vuông màu xanh đậm với huy hiệu ở giữa. Lá chắn nhà vua giống hệt với tiêu chuẩn

Quốc huy

Năm 1938, Franco đã thông qua một biến thể của quốc huy phục hồi một số yếu tố ban đầu được sử dụng bởi Vương tộc Trastámara như Đại bàng Saint John và ách và mũi tên như sau: "Hàng quý, 1 và 4. quý Castile và León, 2 và 3 trên mỗi Aragon và Navarra, enté en point của Granada. Cánh tay được trao vương miện hoàng gia mở, đặt trên đại bàng hiển thị sable, bao quanh với Trụ cột Hercules, ách và bó mũi tên của các vị vua Công giáo".

Xem thêm
 Chủ nghĩa Fraco
 Francisco Franco

Chú thích

Tham khảo

 Gerald Brenan, The Face of Spain, (Serif, London, 2010). First-hand account of travels around Spain in 1949.
 Payne, S. (1987). The Franco regime. 1st ed. Madison, WI: University of Wisconsin Press.
 Luis Fernandez. Franco. Editorial

Liên kết ngoài

 , Hiến pháp Tây Ban Nha dưới thời Franco.
 Quan hệ của các thành viên Liên Hợp Quốc với Tây Ban Nha
 Condecoraciones otorgadas por Francisco Franco a Benito Mussolini y a Adolf Hitler

Tây Ban Nha thế kỷ 20
Công giáo và chính trị cực hữu
Lịch sử hiện đại Tây Ban Nha
Cựu quốc gia quân chủ châu Âu
Cựu chính thể trong Chiến tranh Lạnh
Quốc gia phát xít
Francisco Franco
Cựu quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc
Độc tài quân sự
Nhà nước toàn trị
Phe Trục


title: Bò Boran

text:
Bò Boran là giống bò Zebu phổ biến ở miền đông châu Phi.

Lịch sử
Bò Boran Kenya được phát triển từ bò Zebu có nguồn gốc bản địa của người Borana Oromo ở miền nam Ethiopia. Chúng thường có màu trắng hoặc màu nâu vàng, và những con bò có màu sẫm hơn với nhiều đốm đen.

Kể từ năm 1951, Hiệp hội các nhà lai tạo bò Boran đã được quản lý và đề ra chiến lược chăn nuôi bò Boran ở Kenya. Tính đến năm 2008, có khoảng 454 trại chăn nuôi bò thịt trong nước, có thể được phân loại dựa trên quyền sở hữu là một trong năm nhóm: nông trại nhóm, trại chăn nuôi công ty tư nhân, trại chăn nuôi hợp tác, trại chăn nuôi công cộng và trang trại của chính phủ.

Kích thước
Đã ở châu Phi trong hơn một nghìn năm, bò Boran rất thích nghi với điều kiện địa phương và ký sinh trùng. Bò Boran được biết đến với khả năng sinh sản của chúng, sự trưởng thành sớm (nhiều hơn so với các giống bò Zebu khác), sự cứng rắn và sự ngoan ngoãn.

Orma Boran là loài nhỏ nhất của giống Boran, nhỏ hơn Boran Kenya. Con đực trưởng thành Orma Boran có trọng lượng từ 225 đến 395 kg, trong khi con cái có trọng lượng trong khoảng 250 đến 355 kg.

Bò Boran Kenya phát triển từ các giống bò Orma Boran, bò Borana và bò Boran Somalia. Boran Kenya được phân biệt với các giống bò Boran khác do kích thước của nó và chân sau phát triển tốt. Con đực trưởng thành thuộc giống Boran Kenya có kích thước từ 550 đến 850 kg, trong khi con cái là từ 400 đến 550 kg. Màu lông của bò Kenan Kenya thường có màu trắng với các đốm, nhưng màu nâu và đỏ cũng được tìm thấy.

Tham khảo

Giống bò


title: Tài khoản ngân hàng

text:
Tài khoản ngân hàng là tài khoản tài chính được duy trì bởi một ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác, trong đó giao dịch tài chính giữa ngân hàng và khách hàng được ghi lại. Mỗi tổ chức tài chính đặt ra các điều khoản và điều kiện cho từng loại tài khoản mà tổ chức đó cung cấp, được phân loại theo các loại thường được hiểu, chẳng hạn như tài khoản tiền gửi, tài khoản thẻ tín dụng, tài khoản vãng lai, tài khoản khoản vay hoặc nhiều loại tài khoản khác. Một khách hàng có thể có nhiều tài khoản. Sau khi tài khoản được mở, các khoản tiền do khách hàng ủy thác cho tổ chức tài chính để ký quỹ được ghi nhận vào tài khoản do khách hàng chỉ định. Tiền có thể được rút từ người cho vay.

Các giao dịch tài chính xảy ra trên tài khoản ngân hàng trong một khoảng thời gian nhất định được báo cáo cho khách hàng trên bảng sao kê ngân hàng và số dư tài khoản của khách hàng tại bất kỳ thời điểm nào là tình hình tài chính của họ với tổ chức.

Bản chất của tài khoản ngân hàng
Trong hầu hết các hệ thống pháp luật, tiền gửi vào ngân hàng không phải là tiền giữ hộ - nghĩa là, số tiền thực tế mà một người gửi vào ngân hàng không còn là tài sản của người gửi tiền và trở thành tài sản của ngân hàng. Người gửi tiền yêu cầu ngân hàng đòi số tiền đã gửi nhưng không phải là tiền mặt thực tế đã giao cho ngân hàng. Theo thuật ngữ kế toán, ngân hàng tạo ("mở") một tài khoản đứng tên người gửi tiền hoặc tên do người gửi tiền chỉ dẫn, trong đó số tiền nhận được được ghi nhận là giao dịch. Tài khoản tiền gửi là trách nhiệm pháp lý của ngân hàng và là tài sản của người gửi tiền (chủ tài khoản).

Mặt khác, ngân hàng có thể cho một bên thứ ba vay một phần hoặc toàn bộ số tiền mà ngân hàng có được khi gửi. Các tài khoản như vậy, thường được gọi là tài khoản cho vay hoặc tài khoản tín dụng, tuân theo các nguyên tắc tương tự nhưng ngược lại của tài khoản tiền gửi. Theo thuật ngữ kế toán, tài khoản cho vay là tài sản của ngân hàng và là trách nhiệm pháp lý của người đi vay. Tài khoản khoản vay có thể không được bảo đảm hoặc đảm bảo bởi người vay và chúng có thể được đảm bảo bởi người thứ ba, có hoặc không có bảo mật.

Mỗi tổ chức tài chính đặt ra các điều khoản và điều kiện cho từng loại tài khoản mà tổ chức đó cung cấp, và khi khách hàng đăng ký mở tài khoản và được tổ chức chấp nhận, họ sẽ hình thành hợp đồng giữa tổ chức tài chính và khách hàng liên quan đến tài khoản .

Luật pháp của mỗi quốc gia quy định cách tài khoản ngân hàng có thể được mở và hoạt động. Họ có thể chỉ định ai có thể mở tài khoản, ví dụ, cách các bên ký kết có thể xác định chính họ, giới hạn gửi tiền, rút tiền trong số các thông số kỹ thuật khác.

Độ tuổi tối thiểu để mở tài khoản ngân hàng phổ biến nhất là 18 tuổi. Tuy nhiên, ở một số quốc gia, độ tuổi tối thiểu để mở tài khoản ngân hàng có thể là 16 tuổi và tài khoản có thể được mở dưới danh nghĩa của trẻ vị thành niên nhưng do cha mẹ hoặc người giám hộ của họ điều hành. Nói chung, việc mở tài khoản bằng tên giả là bất hợp pháp.

Cấu trúc tài khoản
Theo quan điểm của khách hàng, tài khoản ngân hàng có thể có số dư dương, hoặc tín dụng, khi tổ chức tài chính nợ khách hàng; hoặc số dư âm, hoặc ghi nợ, khi khách hàng nợ tiền của tổ chức tài chính.

Nói chung, tài khoản giữ số dư tín dụng được gọi là tài khoản tiền gửi và tài khoản được mở để giữ số dư nợ được gọi là tài khoản cho vay. Một số tài khoản có thể chuyển đổi giữa số dư tín dụng và số dư nợ.

Một số tài khoản được phân loại theo chức năng thay vì bản chất của số dư mà chúng nắm giữ, chẳng hạn như tài khoản tiết kiệm, thường là tài khoản tín dụng.

Các tổ chức tài chính có sơ đồ đánh số tài khoản để xác định từng tài khoản, điều này rất quan trọng vì khách hàng có thể có nhiều tài khoản.

Các loại tài khoản
Mỗi tổ chức tài chính có tên riêng cho các tài khoản khác nhau mà họ cung cấp cho khách hàng, nhưng chúng có thể được phân loại là:

Xem thêm

Tham khảo

Ngành ngân hàng
Ngân hàng
Tài khoản ngân hàng


title: Dyops subdifferens

text:
Dyops subdifferens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Dyops


title: Bảo Định Giang

text:
Bảo Định Giang (1919 – 2005) tên thật là Nguyễn Thanh Danh, quê ở Xã Mỹ Thiện huyện Cái Bè tỉnh Tiền Giang là một nhà cách mạng, nhà thơ, nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình.

Tiểu sử
Ông xuất thân trong một gia đình địa chủ phá sản, lúc nhỏ ông đi học trung học ở Mỹ Tho. Năm 1939 ông cùng bác sĩ Dương Tấn Tươi thành lập hội khuyến học Mỹ Tho. Trong thời kỳ chống Pháp ông hoạt động thông tin báo chí, hoạt động chủ yếu ở vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Cách mạng tháng 8 năm 1945 bùng nổ ông tham gia cướp chính quyền, nhận những công tác cách mạng yêu cầu.

      Năm 1947 đi tuyên truyền lưu động về, ông được cử làm Trưởng đoàn tuyên truyền Khu 8 và sau đó kiêm chủ bút báo Tổ quốc, cơ quan của quân dân chiến khu 8. Ông đã cùng anh em làm thêm những số báo không định kỳ để đăng sáng tác, được hoan nghênh nhất là tập san Xuân hè Đồng Tháp. Cuối năm 1949, ông được điều động lên làm Trưởng ban tuyên truyền Bộ tư lệnh Nam Bộ, được cử làm Phân hội trưởng Đồng Tháp Mười thuộc Chi hội văn nghệ Nam Bộ, rồi làm Chi hội phó Chi hội này.

Vào cuối thời kỳ Kháng chiến Chống Pháp ông tập kết ra Bắc. Hoà bình lập lại ông vẫn hoạt động trong giới văn học. Ông là hội viên sáng lập Hội nhà văn Việt Nam (1957). Ông đảm nhiệm các chức vụ như Phó tổng thư ký Hội văn nghệ Việt Nam, Tổng biên tập báo Văn nghệ, Phó chủ tịch Hội văn nghệ dân gian Việt Nam

Sau khi đất nước thống nhất, ông trở về miền Nam công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh đảm nhận các chức vụ Giám đốc Nhà xuất bản Văn nghệ, Chủ tịch Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật TP Hồ Chí Minh và mất tại đây vào năm 2005.

Câu nói nổi tiếng
Đầu kháng chiến chống Pháp (1946). ông được cử làm Trưởng đoàn tuyên truyền lưu động Chiến khu 8, đi khắp các tỉnh miền Trung Nam Bộ biểu diễn văn nghệ, ra báo địa phương. Câu ca dao quen thuộc được nhân dân truyền tụng

là do ông viết từ cuối năm 1946, trong những ngày hoạt động giữa lòng dân.

Tác phẩm
Ông có trên 30 tác phẩm gồm ca dao, thơ, kịch bản, nghiên cứu phê bình tiêu biểu như:

 Ca dao Đồng Tháp (ca dao, 1947)
 Đồng xanh máu đỏ (kịch, 1948)
 Ca dao gọi lính (ca dao, 1948)
 Hả dạ (kịch, 1949)
 Những bàn tay xây dựng (kịch, 1949)
 Thơ, văn yêu nước Nam Bộ nửa cuối thế kỷ XIX (nghiên cứu, 1962)
 Mấy vấn đề văn nghệ yêu nước và cách mạng (nghiên cứu, 1964)
 Đường giải phóng (kịch, 1970)
 Đường giải phóng (tập thơ, 1977)
 Nguyễn Thông, con người và tác phẩm (cùng với Ca Văn Thỉnh, 1984)
 Đêm huyền diệu (tập thơ, 1985)
 Dòng sông cuộc đời (tập thơ, 1986)
 Ca dao sau giải phóng (ca dao, 1987)
 Mây trắng bến nhà Rồng (tập thơ - ca dao, 1989)
 Sen đồng (tập thơ, 1990)
 Ca dao Bảo Định Giang (ca dao, 1990)
 Đảng, Lời nguyền (ca dao, 1991)
 Trong mỗi trái tim (tập thơ, 1993)
 Thuyền chở đạo (tập thơ, 1994)
 Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga (kịch bản phim, 1990)
 Những ngôi sao sáng trên bầu trời văn học Nam Bộ nửa sau thế kỷ XIX (nghiên cứu, 1990)
 Văn nghệ - một thời để nhớ (sưu tầm, 1996)
 Bùi Hữu Nghĩa, con người và tác phẩm (nghiên cứu, 1998)

Chú thích

1. Tiểu sử của nhà thơ Bảo Định Giang    https://vanmau.com/tieu-su-nha-tho-bao-dinh-giang/

2. Các tác phẩm văn học của Bảo Định Giang https://www.thivien.net/B%E1%BA%A3o-%C4%90%E1%BB%8Bnh-Giang/author-87Fo8-Wwu69AqtG_b1cMBw

Nhà văn Việt Nam


title: Hyposada ineffectaria

text:
Hyposada ineffectaria là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hyposada


title: Từ mượn trong tiếng Việt

text:
Căn cứ vào nguồn gốc của các từ, các nhà nghiên cứu chia từ vựng tiếng Việt thành hai lớp: từ thuần Việt và từ mượn hay còn gọi là từ ngoại lai. Nội dung của hai khái niệm từ thuần Việt và từ mượn không có ranh giới rõ ràng vì từ vựng có xu hướng biến đổi, phát triển qua nhiều giai đoạn, cho nên người ta chỉ có thể xác định ranh giới một cách tương đối chắc chắn nếu xét chúng trong những giai đoạn lịch sử cụ thể. Những từ mượn trong giai đoạn này có thể được coi là từ thuần Việt trong giai đoạn tiếp theo. Tiếng Việt trong giai đoạn hiện nay chứa đựng nhiều từ ngữ giống hoặc tương tự với các từ ngữ trong nhiều thứ tiếng khác như: tiếng Mường, tiếng Thái, tiếng Tày-Nùng, tiếng Bana, tiếng Gialai, tiếng Êđê, tiếng Khmer, tiếng Hán (bao gồm cả từ Hán-Việt gốc Nhật), tiếng Pháp, tiếng Nga,... và đặc biệt trong thời gian gần đây là tiếng Anh. Tiếng Việt mượn khá nhiều từ tiếng Anh trong ẩm thực, thể thao và giải trí. Dù nhiều từ đã có từ thuần Việt nhưng mọi người vẫn quen sử dụng từ mượn tiếng Anh. Tuy nhiên do trình độ tiếng Anh khác nhau, sự khác nhau về ngữ âm giữa các phương ngữ của tiếng Việt và do quan niệm về cách đọc của các biên tập viên mà chưa có sự thống nhất cách đọc, cách viết của nhiều từ mượn. Ví dụ, cùng bắt nguồn từ từ tiếng Anh Valentine /ˈvæləntaɪn/ có hai cách nói là "va-len-tin" và "va-len-thai".

Theo thống kê của H. Maspéro, vào năm 1972 thì có hơn 60% từ Việt có gốc Hán. Về từ mượn tiếng Pháp, thống kê của Nguyễn Quảng Tuân và Nguyễn Đức Dân, vào năm 1992 cho biết có khoảng hơn 2.000 từ gốc Pháp được sử dụng tại Việt Nam. Từ điển từ mới (Viện Ngôn ngữ học, 2002) đã thu thập khoảng 3.000 từ mới các loại trong vòng 15 năm (1985 - 2000) từ mượn chủ yếu từ tiếng Anh.

Sự Việt hóa từ mượn
Cũng giống như những ngôn ngữ khác, hiện tượng tiếp nhận từ ngữ của một ngôn ngữ vào tiếng Việt không diễn ra một cách đơn giản mà các từ mượn phải chịu sự biến đổi theo quy luật của tiếng Việt. Quá trình đồng hoá các từ ngoại lai diễn ra trên cả bốn mặt là chữ viết, ngữ âm, ngữ nghĩa và ngữ pháp.

Việt hóa ngữ âm
Cách phát âm của các từ mượn cần phải phù hợp với hệ thống ngữ âm tiếng Việt, những âm mà tiếng Việt không có hoặc có nhưng xuất hiện ở những vị trí bất thường, trái với ngữ âm tiếng Việt sẽ bị biến đổi thành các âm tiếng Việt có cách phát âm gần giống hoặc bị bỏ qua, không chuyển đổi thành âm tiếng Việt nào. Ví dụ như ba từ tiếng Pháp "poupée" /pupe/, "équipe" /ekip/ và "valise" /valiz/ được phiên âm là "búp bê", "ê kíp" và "va li". Tiếng Việt gọi sự chuyển đổi ngữ âm này là "phiên âm". Đây là một từ Hán Việt, viết bằng chữ Hán là "翻音", trong đó "phiên" có nghĩa là "dịch".

Tiếng Việt không có các tổ hợp phụ âm nên khi được phiên âm sang tiếng Việt các tổ hợp phụ âm sẽ bị loại bỏ theo các cách sau:

Âm tiết hóa các phụ âm cấu thành nên các tổ hợp phụ âm đó. Nguyên âm thêm vào để tạo thành âm tiết thường là "ơ". Ví dụ: địa danh tiếng Pháp "Genève" /ʒə.nɛv/ được phiên âm là "Giơ-ne-vơ", phụ âm /v/ được âm tiết hóa thành "vơ".
Bỏ qua một bộ phận của tổ hợp phụ âm. Ví dụ: từ tiếng Pháp "gramme" /gram/ được phiên âm là "gam", phụ âm /r/ trong phụ âm kép /gr/ bị bỏ qua.
Áp dụng đồng thời cả hai cách trên.
Tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập, hầu hết các âm tiết trong tiếng Việt đều mang một ý nghĩa nào đó, các từ trong tiếng Việt thường chỉ gồm một hoặc hai âm tiết, do đó người Việt có xu hướng lược bớt âm tiết của những từ ngoại lai thường dùng có từ hai âm tiết trở lên miễn là không gây hiều nhầm. Ví dụ: "ét-xăng" (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp "essence") được rút gọn thành "xăng".

Khi đã được Việt hóa, từ mượn chịu sự biến đổi theo quy luật riêng của tiếng Việt. Từ mượn và từ gốc mà nó xuất thân có thể phát triển theo những hướng hoàn toàn khác nhau. Thí dụ: Vào thời kì của tiếng Hán cổ, cả tiếng Việt và tiếng Hán đều có phụ âm vô thanh. Từ "can" của tiếng Hán cổ khi chuyển sang tiếng Việt vẫn giữ nguyên diện mạo như vậy. Nhưng sau đó, các từ trong tiếng Hán biến đổi theo quy luật vô thanh hoá, còn các từ trong tiếng Việt lại biến đổi theo quy luật hữu thanh hoá. Do đó, từ "can" trong tiếng Hán hiện đại vẫn đọc như vậy, còn trong tiếng Việt, "can" đã đổi thành "gan". Một ví dụ khác, từ "tết" trong tiếng Việt bắt nguồn từ từ "tiết". Tuy cùng có gốc là tiếng Hán song việc sử dụng chúng hiện nay khác nhau, "tiết" để chỉ các tiết khí như tiết Thanh minh, tiết Lập Xuân, tiết Đông Chí..., "tết" để chỉ ngày lễ lớn hằng năm, thường có cúng lễ, vui chơi, hội hè, theo truyền thống dân tộc Việt Nam như tết Nguyên Đán, tết Trung Thu, tết Đoan Ngọ...

Việt hóa chữ viết
Về mặt chữ viết không phải bao giờ các từ mượn trong tiếng Việt cũng được ghi lại giống như cách chúng được phát âm, tức là nói một đằng viết một nẻo. Hiện nay các từ mượn trong tiếng Việt có hai cách viết:

Một là ghi lại bằng chữ cái La-tinh các từ mượn sao cho càng giống với cách chúng được viết trong ngôn ngữ gốc càng tốt. Ví dụ: "phét-ti-van" được viết là "festival". Các chữ cái La-tinh được sử dụng thường chỉ giới hạn trong 26 chữ cái của bảng chữ cái La-tinh cơ bản do Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế đặt ra dựa trên bảng chữ cái tiếng Anh đương đại. Cách viết này thường áp dụng với các ngôn ngữ sử dụng ký tự Latinh, với các ngôn ngữ không sử dụng ký tự Latinh thì sẽ chuyển tự sang ký tự Latinh. Khi sử dụng cách viết nguyên dạng mà không hướng dẫn cách đọc thì cách phát âm được dùng trên các chương trình phát thanh, truyền hình đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành cách đọc chung của công chúng.

Hai là viết bằng chữ quốc ngữ theo đúng cách phát âm trong thực tế của từ mượn. Trong tiếng Việt chúng được nói như thế nào thì ghi lại bằng chữ quốc ngữ đúng như thế. Các âm tiết có thể được viết liền nhau hoặc viết tách rời, có khoảng trắng giữa các âm tiết hoặc nối với nhau bằng các dấu gạch ngang đặt giữa các âm tiết, ví dụ như: vali, va li, va-li. Các từ mượn được viết tách rời các âm tiết thường là từ có hai âm tiết. Trong một số trường hợp khi các âm tiết được viết liền nhau, không có khoảng trắng hoặc dấu gạch ngang xen vào giữa các âm tiết, nếu không được chỉ rõ cách đọc từ trước người đọc có thể đọc sai hoặc phân vân không biết nên đọc thế nào mới đúng vì không biết một chữ cái nào đó là chữ cái cuối cùng của một âm tiết hay là chữ cái đầu tiên của một âm tiết khác sau âm tiết đó.

Việt hóa ngữ nghĩa
Quá trình đồng hóa ngữ nghĩa cũng diễn ra tương tự như ngữ âm. Khi tiếp nhận, tiếng Việt có thể thể không tiếp nhận tất cả các ý nghĩa của từ trong ngôn ngữ khác hoặc mang một ý nghĩa hoàn toàn mới. Thí dụ: từ "balle" trong tiếng Pháp có các nghĩa là "quả bóng" và "đầu đạn", nhưng tiếng Việt chỉ tiếp nhận từ này với ý nghĩa "quả bóng".

Việt hóa ngữ pháp
Các từ ngoại lai cũng được đồng hoá theo tiếng Việt về ngữ pháp. Chẳng hạn, tiếng Việt là ngôn ngữ không biến hình, hiện tượng biến đổi từ loại xảy ra rất dễ dàng. Nhiều từ tiếng Việt tiếp nhận của tiếng Pháp cũng tuân theo quy luật đó: "double", "blue" là tính từ, vào tiếng Việt là "đúp", "lơ" có thể làm động từ.

Phân loại từ mượn theo nguồn gốc

Từ mượn tiếng Hán

Từ mượn tiếng Pháp
Việt Nam từng là thuộc địa của Pháp nên tiếng Pháp có điều kiện du nhập vào Việt Nam. Trong quá trình giao lưu văn hóa và ngôn ngữ đó người Việt đã vay mượn nhiều từ gốc Pháp để chỉ những khái niệm mà thường thì trong tiếng Việt không có. Phần lớn các từ đó đã bị thay đổi cả về cách đọc lẫn chữ viết để phù hợp với đặc trưng của tiếng Việt, vốn là ngôn ngữ không biến hình.

Bảng dưới đây liệt kê một số từ tiếng Việt thông dụng hiện nay bắt nguồn từ tiếng Pháp. Các từ tiếng Pháp được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái, âm đọc của chúng được ghi trong cột IPA bằng ký hiệu ngữ âm quốc tế (IPA) của Hiệp hội Ngữ âm học Quốc tế.

Từ mượn tiếng Nga

Từ mượn tiếng Anh
Tiếng Anh được coi là ngôn ngữ giao tiếp quốc tế. Ở Việt Nam tiếng Anh là ngôn ngữ bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông và cũng là ngoại ngữ được sử dụng rộng rãi. Trong tiếng Việt đã xuất hiện nhiều từ mượn tiếng Anh như:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Một số danh từ gốc Pháp trong tiếng Việt (phần 1)
Một số danh từ gốc Pháp trong tiếng Việt (phần 2)
Một số danh từ gốc Pháp trong tiếng Việt (tiếp theo và hết)
Trần Đăng Khoa: Tiếng Việt ngày càng mất chuẩn
Phản biện Trần Đăng Khoa về chuyện tiếng Việt “lệch chuẩn”
Tranh luận tiếp về tiếng Việt “lệch chuẩn”
Một số vấn đề về chuẩn mực hoá ngôn ngữ. Nhu cầu mượn từ
Một số vấn đề về chuẩn mực hoá ngôn ngữ. Đồng hoá từ mượn
Danh sách từ vựng tiếng Việt giống từ vựng tiếng Pháp

Ngôn ngữ học
Từ mượn
Tiếng Việt


title: Guillermo Díaz (diễn viên)

text:
Guillermo Díaz (sinh ngày 22 tháng 3 năm 1975) là một nam diễn viên người Mỹ.

Thời thơ ấu

Sự nghiệp

Đời tư

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1975
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Diễn viên đồng tính nam Mỹ
Nhân vật giải trí LGBT Hoa Kỳ
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên New Jersey
Nam diễn viên đến từ thành phố New York


title: Brigitte Nganaye

text:
Brigitte Ngânaye (sinh ngày 28 tháng 10 năm 1973) là một vận động viên chạy cự ly trung bình của Cộng hòa Trung Phi. Bà đã thi đấu ở nội dung 800 mét nữ tại Thế vận hội Mùa hè 1992.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1973


title: Catamecia jordana

text:
Catamecia jordana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Catamecia


title: Oshima Tsubasa

text:
Tsubasa Oshima (sinh ngày 9 tháng 12 năm 1983) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Tsubasa Oshima đã từng chơi cho Ventforet Kofu, Fagiano Okayama, Matsumoto Yamaga FC và Kamatamare Sanuki.

Tham khảo

Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Fagiano Okayama


title: Sphaerioeme rubristerna

text:
Sphaerioeme rubristerna là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Sphaerioeme


title: Danh sách trò chơi truyền thống của Việt Nam

text:
Tại Việt Nam có rất nhiều trò chơi dân gian, được các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra từ rất lâu về trước, thậm chí một trò còn có nhiều cách chơi khác nhau, tùy theo vùng miền và đã trở thành những trò chơi truyền thống phổ biến, truyền từ đời này sang đời sau. Đây là một danh sách liệt kê một số trò phổ biến trong rất nhiều các trò chơi đó.

Danh sách

Trò chơi của Người Việt

Danh sách:
 Âm u
 Bầu cua cá cọp
 Bịt mắt bắt dê
 Đi cà khe
 Cá sấu lên bờ
 Cắp cua bỏ giỏ
 Chọi trâu
 Chơi chuyền
 Chơi đồ
 Chơi đu
 Chi chi chành chành
 Cờ lúa ngô
 Cờ người
 Cờ tu hú
 Cướp cầu
 Cướp cờ
 Dung dăng dung dẻ
 Đá cầu
Đá gà
 Chọi gà
 Đánh bung
 Đánh Chát
 Đánh phết
 Đánh quay
Đánh trận giả
 Đập niêu
 Đấu vật
 Đua thuyền
 Đúc nậm đúc Nị
Giã gạo
 Kéo cưa lừa xẻ
 Kéo đồng
 Lò cò
 Lô Tô
 Lộn cầu vồng
 Mèo đuổi chuột
 Nhảy bao bố
Nhảy bước
 Nhảy dây
 Nhảy ngựa
 Ném còn
 Ném vòng cổ vịt
 Nu na nu nống
 Ô ăn quan
 Pháo đất
 Phụ đồng ếch
 Roi đánh múa mộc
 Rồng rắn lên mây
 Tam cúc
 Tập Tầm Vông
 Thả diều
 Thả đỉa ba ba
 Thổi cơm thi
 Tổ tôm
 Trốn tìm
Trồng nụ trồng hoa
 Tứ sắc
 Vuốt hạt nổ
 Xỉa cá mè
Banh đũa
Đánh bài
Chơi Keo
Đánh banh đũa
Thảy gạch

Trò chơi của người H'Mông
Đánh cầu lông gà
Ném lao

Trò chơi của người Ê Đê
Trò chơi sắc màu
Trò chơi sỏi đá

Trò chơi của Người Tày
 Tó Cối

Trò chơi của người Mường
 Đè Kha

Xem thêm
 Trò chơi đường phố

Tham khảo

Danh sách
Trò chơi
Truyền thống
Việt Nam
Danh sách các trò chơi


title: Flax elachista

text:
Flax elachista là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Anachrostis
Flax (Erebidae)