title: Rhamnus

text:
Rhamnus là danh pháp khoa học của một chi thực vật trong họ Rhamnaceae. Khi hiểu theo nghĩa rộng thì nó chứa khoảng 200 loài được công nhận, còn khi hiểu theo nghĩa hẹp hơn thì nó là chứa khoảng 140 loài cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ được công nhận. Trong bài này Rhamnus được hiểu theo nghĩa hẹp, với sự tách ra của chi Frangula. Trường hợp tách tiếp các chi như Atadinus, Endotropis, Ventia thì số lượng loài của nó sẽ giảm tương ứng với các loài được tách ra này. Chi tiết về các loài Frangula xem tại bài về chi này.

Tên gọi các loài Rhamnus trong một số ngôn ngữ như tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Trung và tiếng Anh tương ứng là жостер, nerprun, 鼠李 và buckthorn; được một số tài liệu và từ điển dịch tương ứng thành hắc mai (nghĩa đen là cây mơ đen), táo đen, thử lý (nghĩa đen là mận chuột) và không dịch thành tên Việt với nghĩa đen là gai hươu. Về tên gọi tiếng Việt cho các loài ở Việt Nam, xem Tên gọi dưới đây.

Phân bố
Chi Rhamnus có sự phân bố gần như toàn cầu, với khoảng 140 loài có nguồn gốc từ các vùng ôn đới đến nhiệt đới, phần lớn các loài đến từ Đông Á và Bắc Mỹ, với một số ít loài ở Châu Âu và Châu Phi.

Các loài ở Bắc Mỹ bao gồm R. alnifolia xuất hiện trên khắp lục địa, R. lanceolata ở miền trung và đông nam, R. crocea ở phía tây. Mặc dù không có nguồn gốc từ khu vực này, R. cathartica có thể được tìm thấy ở Bắc Mỹ. Ở Nam Mỹ, R. diffusa là một loại cây bụi nhỏ có nguồn gốc từ các rừng mưa ôn đới Valdivia của Chile.

Đặc điểm
Các loài của Rhamnus là cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ đến trung bình, cao , hiếm khi cao đến , với tán lá sớm rụng hoặc hiếm khi là thường xanh; có nguồn gốc chủ yếu ở Đông Á và Bắc Mỹ, nhưng cũng được tìm thấy trên khắp vùng ôn đới và cận nhiệt đới ở Bắc bán cầu, và nhiều nơi ở vùng cận nhiệt đới Nam bán cầu  trong một số khu vực thuộc Châu Phi và Nam Mỹ. Loài R. cathartica bản địa Châu Âu có thể phát triển như một loài thực vật xâm lấn ở các vùng của Canada và Hoa Kỳ, nơi nó đã tự nhiên hóa.

Các cành hoặc là không có gai hoặc là kết thúc bằng một gai gỗ. Tên gọi thông thường trong tiếng Anh là buckthorn (nghĩa đen là gai hươu) bắt nguồn từ các gai gỗ nhọn ở tận cùng mỗi cành cây có ở nhiều loài. Các loài với lá sớm rụng và lá thường xanh đều có trong chi này. Các lá của chúng là lá đơn, dài , mọc cách (so le), mọc đối hoặc gần như tạo thành cặp đôi (gần mọc đối). Phiến lá không phân chia và gân lá lông chim. Các mép lá có răng cưa hoặc hiếm khi nguyên. Một đặc điểm khác biệt của nhiều loài Rhamnus là đường gân lá cong lên về phía chóp đỉnh lá. Hầu hết các loài có hoa nhỏ, màu xanh lục ánh vàng, lưỡng tính hoặc đơn tính, hiếm khi hoa tạp tính; mọc đơn lẻ hoặc trong các xim hoa ở nách lá, chúng là cành hoa hoặc chùy hoa dạng xim chứa một vài hoa. Đài hoa hình chuông đến hình chén, với 4 hoặc 5 lá đài hình trứng-hình tam giác, có gờ khác biệt nhiều hay ít ở mặt gần trục. Cánh hoa 4 hoặc 5 nhưng một số loài có thể thiếu cánh hoa. Cánh hoa ngắn hơn lá đài. Hoa có 4 hoặc 5 nhị hoa được các cánh hoa có chiều dài bằng hoặc ngắn hơn bao quanh. Bao phấn đính lưng. Bầu nhụy thượng, rời, thuôn tròn, với 2-4 ngăn. Chúng ra quả là quả hạch giống như quả mọng có màu đen hoặc đỏ, chứa 2-4 hạch, hình trứng ngược-hình cầu hoặc hình cầu. Hạt hình trứng ngược hoặc thuôn dài-hình trứng ngược, không rãnh hoặc có mép ở mặt xa trục hoặc ở mặt bên với một rãnh dài, hẹp. Hạt có nội nhũ mọng thịt.

Các loài Rhamnus có thể bị nhầm lẫn với giác mộc (Cornus), do chúng có chung đặc điểm là hệ gân lá cong; trên thực tế, "giác mộc" cũng là tên địa phương của R. prinoides ở miền nam Châu Phi. Hai loại cây này rất dễ phân biệt bằng cách xé rách từ từ một chiếc lá; sơn thù du sẽ tiết ra những sợi nhựa mủ mỏng màu trắng, trong khi Rhamnus thì không.

Phân loại
Tới nay tồn tại hai xu hướng trong việc xác định giới hạn chi Rhamnus là:
 Xu hướng thứ nhất hiểu Rhamnus theo nghĩa hẹp, với sự tách ra của các chi Frangula, Alaternus và Oreoherzogia hoặc duy trì Rhamnus bao gồm cả Alaternus và Oreoherzogia, nhưng tách riêng chi Frangula.
 Xu hướng thứ hai hiểu Rhamnus theo nghĩa rộng, với sự gộp tất cả các chi Frangula, Alaternus và Oreoherzogia vào trong Rhamnus.

Công trình mang tính bao hàm toàn diện đầu tiên trong việc tách riêng chi Frangula là của Grubov (1949). Các phân loại học liên quan tới Rhamnus tại Châu Âu theo xu hướng này của Grubov,  nhưng các phân loại học thực vật Tân Thế giới lại theo hướng hiểu Rhamnus theo nghĩa rộng.

Năm 2004, phân tích phát sinh chủng loài của Bolmgren và Oxelman cho thấy cả Alaternus, Frangula và Oreoherzogia đều có sự hỗ trợ mạnh cũng như hỗ trợ cho sự công nhận Frangula là một chi đơn ngành. Dung giải giữa Alaternus, Oreoherzogia và phần còn lại của Rhamnus s.str. ít rõ ràng, vì thế các tác giả đề xuất phục hồi chi Frangula.

Năm 2013, Amy Pool đã thực hiện tiếp việc tách Frangula ra khỏi Rhamnus. Hiện nay, các cơ sở dữ liệu thực vật như POWO, Tropicos, WCVP đều ghi nhận việc tách riêng của Frangula.

Về mặt hình thái học, các đặc trưng thuyết phục nhất để công nhận Frangula bao gồm thiếu các vảy chồi nụ, hạch quả không nứt, hạt nhẵn bóng với mỏ ở đáy dạng sụn dày lên thò ra qua đáy của hạch quả. Ngược lại, ở Rhamnus thì có các vảy chồi nụ, hạch quả nứt ở mặt bụng và hạt có rãnh, không có phần dày lên ở đáy và được bao bọc hoàn toàn trong hạch quả trước khi nứt.

Các đặc trưng phân biệt khác bao gồm:
 Ở Frangula hoàn toàn không có gai; lá chủ yếu mọc so le (hiếm khi mọc đối); hoa lưỡng tính thường mẫu 5 (hiếm khi mẫu 4); chén hoa nứt theo đường vòng ở xa phía dưới đáy lá đài (hiếm khi không nứt); lá đài mọng với gờ rõ nét; cánh hoa khá phát triển, có vuốt ở đáy; bầu nhụy thường 3 ngăn (hiếm khi 2); vòi nhụy đơn, thường không thò ra, với đầu nhụy chẻ ba; hạch quả không nứt, mở tại đáy.
 Ở Rhamnus thì gai có hoặc không; lá mọc so le hoặc mọc đối hoặc cả hai; hoa hoặc đơn tính hoặc lưỡng tính mẫu 4 hoặc 5 nhưng chủ yếu là đơn tính mẫu 4; chén hoa không nứt theo đường vòng (hiếm khi nứt tại hoặc ngay phía dưới đáy lá đài); lá đài thường mỏng dạng giấy với gờ không rõ nét; cánh hoa kém phát triển, không có vuốt ở đáy hoặc đôi khi không có cánh hoa ở các hoa cái; bầu nhụy 2-4 ngăn; vòi nhụy với 2-4 khe chẻ, thường thò ra, với đầu nhụy đơn; hạch quả nứt, đóng tại đáy trước khi nứt.

Các loài
Danh sách 137 loài và 6 loài lai ghép lấy theo Plants of the World Online.
 Rhamnus alaternus L., 1753: Ven Địa Trung Hải. Du nhập vào California, quần đảo Canary, Krym, miền bắc New Zealand.
 Rhamnus alnifolia L'Hér., 1789: Canada, Hoa Kỳ.
 Rhamnus alpina L., 1753: Tây nam và nam Trung Âu, tây bắc châu Phi.
 Rhamnus arguta Maxim., 1866: Đông bắc Trung Quốc. Du nhập vào Hoa Kỳ (Illinois, Indiana).
 Rhamnus arnottiana Gardner ex Thwaites, 1858: Sri Lanka.
 Rhamnus aurea Heppeler, 1928: Trung Quốc (Vân Nam).
 Rhamnus baldschuanica Grubov, 1950: Trung Á tới Afghanistan.
 Rhamnus biglandulosa Sessé & Moc., 1888: Mexico (Guerrero).
 Rhamnus bodinieri H.Lév., 1912: Miền đông Nepal, tây nam Trung Quốc (nam và đông nam Vân Nam, tây Quý Châu, tây bắc Quảng Tây), Việt Nam.
 Rhamnus brachypoda C.Y.Wu, 1979 (nguyên văn công bố là R. brachpoda): Đông nam Trung Quốc tới Quý Châu.
 Rhamnus bungeana J.J.Vassil., 1940: Miền bắc và đông Trung Quốc.
 Rhamnus calderoniae R.Fern., 1996: Mexico (Oaxaka).
 Rhamnus cathartica L., 1753: Loài điển hình của chi. Từ châu Âu đến miền tây Siberi và Iran, tây bắc châu Phi, du nhập vào Hoa Kỳ.
 Rhamnus collettii Bhandari & Bhansali, 1984: Himachal Pradesh.
 Rhamnus cordata Medw., 1912: Miền tây Kavkaz.
 Rhamnus coriophylla Hand.-Mazz., 1933: Trung Quốc, từ Vân Nam tới Quảng Đông.
 Rhamnus cornifolia Boiss. & Hohen., 1849: Đông nam Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, tây nam và nam Iran.
 Rhamnus costata Maxim., 1866: Từ miền trung tới miền nam Nhật Bản.
 Rhamnus crenulata Aiton, 1789: Quần đảo Canary.
 Rhamnus crocea Nutt., 1838: California tới miền bắc Mexico.
 Rhamnus dalianensis S.Y.Li & Z.H.Ning, 1988: Trung Quốc (Liêu Ninh).
 Rhamnus daliensis G.S.Fan & L.L.Deng, 1997: Trung Quốc (Vân Nam).
 Rhamnus dauurica Pall., 1776 (công bố là R. dauuricus, các cách viết khác: R. davurica, R. dahurica, R. dahuricus): Từ đông nam Siberi tới bán đảo Triều Tiên, Nhật Bản, Mông Cổ, đông bắc Trung Quốc. Du nhập vào Hoa Kỳ.
 Rhamnus depressa Grubov, 1950: Kavkaz, đông bắc Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus diffusa Clos, 1847: Phía nam miền trung Chile.
 Rhamnus disperma Ehrenb. ex Boiss., 1888: Trung Đông, Ai Cập.
 Rhamnus dolichophylla Gontsch., 1934: Trung Á.
 Rhamnus dumetorum C.K.Schneid., 1914: Từ Tây Tạng tới trung và nam Trung Quốc.
 Rhamnus erythroxyloides Hoffmanns., 1833: Afghanistan, Iran, Iraq, Kazakhstan, Bắc Kavkaz, Transkavkaz, Thổ Nhĩ Kỳ, Turkmenistan.
 Rhamnus erythroxylum Pall., 1776: Đông nam Siberi tới đông bắc Trung Quốc.
 Rhamnus esquirolii H.Lév., 1912: Trung Quốc (Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Vân Nam).
 Rhamnus fallax Boiss., 1856: Ven Địa Trung Hải, từ Áo, Italia về phía đông tới Thổ Nhĩ Kỳ và Lebanon.
 Rhamnus flavescens Y.L.Chen & P.K.Chou, 1980: Từ đông Tây Tạng tới tây Tứ Xuyên.
 Rhamnus formosana Matsum., 1898: Đài Loan.
 Rhamnus fulvo-tincta F.P.Metcalf, 1938: Trung Quốc (Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên).
 Rhamnus gilgiana Heppeler, 1928: Trung Quốc (Tứ Xuyên, Vân Nam).
 Rhamnus glandulosa Aiton, 1789: Quần đảo Canary, Madeira.
 Rhamnus glaucophylla Sommier, 1894: Tây bắc Italia.
 Rhamnus globosa Bunge, 1833 không Siebold & Zucc., 1845: Miền đông Trung Quốc.
 Rhamnus grandiflora C.Y.Wu, 1979: Trung Quốc (Quý Châu, Tứ Xuyên).
 Rhamnus grubovii I.M.Turner, 2014: Tadzhikistan, Turkmenistan, tây nam Tân Cương.
 Rhamnus hainanensis Merr. & Chun, 1935: Trung Quốc (Hải Nam), Việt Nam.
 Rhamnus hemsleyana C.K.Schneid., 1908: Trung Quốc (từ tây nam Thiểm Tây tới Vân Nam).
 Rhamnus heterophylla Oliv., 1888: Miền trung Trung Quốc.
 Rhamnus hirtella Boiss., 1872: Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus hupehensis C.K.Schneid., 1914: Trung Quốc (tây Hồ Bắc).
 Rhamnus imeretina Booth, Petz ex G.Kirchn., 1864: Từ miền đông Thổ Nhĩ Kỳ tới Kavkaz.
 Rhamnus infectoria L., 1767: Tây Ban Nha, miền nam Pháp, miền nam Italia, Sicilia.
 Rhamnus integrifolia DC., 1813 không Spreng. ex Meisn., 1864: Quần đảo Canary.
 Rhamnus ishidae Miyabe & Kudô, 1924: Nhật Bản (Hokkaido).
 Rhamnus iteinophylla C.K.Schneid., 1908: Trung Quốc (Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Vân Nam).
 Rhamnus japonica Maxim., 1866: Nhật Bản (Hokkaido, tây Honshu).
 Rhamnus javanica Miq., 1856: Indonesia (Java), New Guinea, Philippines, Việt Nam.
 Rhamnus kanagusukii Makino, 1912: Nhật Bản (Okinawa).
 Rhamnus kayacikii Yalt. & P.H.Davis, 1967: Miền đông Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus kurdica Boiss. & Hohen., 1843: Iran, Iraq, Lebanon, Syria, đông Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus kwangsiensis Y.L.Chen & P.K.Chou, 2011: Trung Quốc (đông bắc Quảng Tây).
 Rhamnus lamprophylla C.K.Schneid., 1908: Hoa Nam.
 Rhamnus lanceolata Pursh, 1813: Miền trung và đông nam Hoa Kỳ.
 Rhamnus laoshanensis D.K.Zang, 1999: Trung Quốc (Sơn Đông).
 Rhamnus ledermannii Lauterb., 1925: New Guinea.
 Rhamnus leptacantha C.K.Schneid., 1914: Trung Quốc (Hồ Bắc, Tứ Xuyên).
 Rhamnus leptophylla C.K.Schneid., 1908: Miền trung và nam Trung Quốc.
 Rhamnus libanotica Boiss., 1854: Lebanon, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus liboensis Y.F.Deng, 2012: Trung Quốc (Quý Châu).
 Rhamnus liukiuensis (E.H.Wilson) Koidz., 1935: Từ Kyushu (Nhật Bản) về phía nam tới miền trung Đài Loan.
 Rhamnus lojaconoi Raimondo, 1980: Italia (Sicilia).
 Rhamnus ludovici-salvatoris Chodat, 1909: Miền đông Tây Ban Nha và quần đảo Baleares.
 Rhamnus lycioides L., 1762 không Pall., 1773: Tây Ban Nha và quần đảo Baleares.
 Rhamnus maximovicziana J.J.Vassil., 1940: Mông Cổ, miền bắc Trung Quốc tới tây bắc Tứ Xuyên.
 Rhamnus microcarpa Boiss., 1872: Từ miền đông Thổ Nhĩ Kỳ tới Kavkaz.
 Rhamnus mildbraedii Engl., 1908: Rwanda.
 Rhamnus minnanensis K.M.Li, 1989: Trung Quốc (Phúc Kiến).
 Rhamnus mollis Merr., 1922: Philippines.
 Rhamnus mongolica Y.Z.Zhao & L.Q.Zhao, 2006: Trung Quốc (Nội Mông).
 Rhamnus montana Govaerts, ? [Rosten., 1879-80 nomen]: Afghanistan, Iran, Pakistan, Tây Tạng, Tây Himalaya.
 Rhamnus myrtifolia Willk., 1852: Bắc Phi, Tây Ban Nha.
 Rhamnus nakaharae (Hayata) Hayata, 1911: Đài Loan.
 Rhamnus napalensis (Wall.) M.A.Lawson, 1875 (Năm 1824 Nathaniel Wallich công bố loài với danh pháp Ceanothus napalansis theo mẫu ông thu thập tại Nepal (ông viết là Nipal). Năm 1875, Marmaduke Alexander Lawson chuyển nó sang chi Rhamnus và đổi danh pháp thành R. nipalensis, với Nepal cũng được viết là Nipal. Tuy nhiên, hiện nay các cơ sở dữ liệu thực vật học như IPNI, Tropicos đều dùng danh pháp R. napalensis, nhưng một số nguồn khác dùng R. nepalensis): Madagascar, Nam Á (Ấn Độ, Nepal), miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á tới New Guinea và quần đảo Society.
 Rhamnus nigrescens Lauterb., 1922: New Guinea.
 Rhamnus nigricans Hand.-Mazz., 1925: Trung Quốc (Vân Nam).
 Rhamnus ninglangensis Y.L.Chen, 2007: Trung Quốc (Tứ Xuyên, Vân Nam).
 Rhamnus nitida P.H.Davis, 1956: Tây nam Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus oleoides L., 1762 không Lam., 1779: Vùng ven phía bắc và nam Địa Trung Hải (không có ở miền đông), bán đảo Ả Rập.
 Rhamnus orbiculata Bornm., 1887: Thổ Nhĩ Kỳ và miền tây bán đảo Balkan.
 Rhamnus papuana Lauterb., 1922: New Guinea.
 Rhamnus parvifolia Bunge, 1833 không Turcz., 1837 không Torr. & A.Gray, 1838: Từ đông nam Siberi, Mông Cổ, bán đảo Triều Tiên tới Đài Loan, đông nam Trung Quốc. Cũng được ghi nhận ở Thái Lan.
 Rhamnus pentapomica R.Parker, 1921: Miền đông Afghanistan, Pakistan, Tây Himalaya.
 Rhamnus persica Boiss., 1843: Từ tây nam Iran về phía đông tới tây Pakistan.
 Rhamnus persicifolia Moris, 1828: Italia (Sadegna).
 Rhamnus petiolaris Boiss. & Balansa, 1856: Tây bắc Iraq, Lebanon, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus philippinensis C.B.Rob., 1911: Philippines.
 Rhamnus pichleri C.K.Schneid. & Bornm. ex Bornm., 1931: Từ miền đông quần đảo Aegean (Hy Lạp) tới tây nam Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus pilushanensis Y.C.Liu & C.M.Wang, 1990: Đài Loan.
 Rhamnus prinoides L'Hér., 1789: Các dãy núi ở miền đông châu Phi, từ Eritrea tới Angola, Nam Phi. Cũng ghi nhận tại Cameroon và Yemen.
 Rhamnus procumbens Edgew., 1846: Vùng ven Himalaya, Myanmar.
 Rhamnus prunifolia Sm., 1806: Hy Lạp.
 Rhamnus pulogensis Merr., 1910: Philippines.
 Rhamnus pumila Turra, 1767: Các dãy núi ở Trung và Nam Âu, Morocco.
 Rhamnus punctata Boiss., 1843: Lebanon, Syria, Palestine, nam Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus purandharensis Bhandari & Bhansali, 1984: Ấn Độ (Maharashtra).
 Rhamnus purpurea Edgew., 1846: Từ miền bắc Pakistan tới Himalaya.
 Rhamnus pyrella O.Schwarz, 1944: Tây nam Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus qianweiensis Z.Y.Zhu, 1986: Trung Quốc (Tứ Xuyên).
 Rhamnus rhodopea Velen., 1891: Đông nam bán đảo Balkan tới Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus rosei M.C.Johnst. & L.A.Johnst., 1978: Mexico.
 Rhamnus rosthornii E.Pritz., 1900: Miền trung Trung Quốc (tới Quảng Tây).
 Rhamnus rugulosa Hemsl., 1886: Viễn Đông Nga, Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, Nhật Bản.
 Rhamnus sargentiana C.K.Schneid., 1914: Từ Tây Tạng tới miền trung Trung Quốc và Myanmar.
 Rhamnus saxatilis Jacq., 1762: Châu Âu (trừ đảo Anh, Đan Mạch, bán đảo Scandinavia và từ Ba Lan, Ucraina về phía đông).
 Rhamnus schlechteri Lauterb., 1922: New Guinea.
 Rhamnus seravschanica (Kom.) Kamelin, 1981: Tadzhikistan.
 Rhamnus serpyllacea Greuter & Burdet, 1989: Morocco.
 Rhamnus serrata Humb. & Bonpl. ex Willd., 1819: Từ tây nam Hoa Kỳ về phía nam tới Guatemala.
 Rhamnus sibthorpiana Roem. & Schult., 1819: Miền nam Hy Lạp.
 Rhamnus smithii Greene, 1896: Hoa Kỳ (Colorado, New Mexico).
 Rhamnus songorica Gontsch., 1936: Kazakhstan, Kirgizstan, Trung Quốc (Tân Cương).
 Rhamnus staddo A.Rich., 1847: Miền đông châu Phi; từ Ethiopia, Eritrea về phía tây và nam tới Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania cũng như tại miền nam bán đảo Ả Rập.
 Rhamnus standleyana C.B.Wolf, 1938: Mexico.
 Rhamnus subapetala Merr., 1942: Trung Quốc (Vân Nam, Quảng Tây), miền bắc Việt Nam.
 Rhamnus sumatrensis Ridl., 1923: Sumatra.
 Rhamnus sumbawana Lauterb., 1922: Quần đảo Sunda Nhỏ.
 Rhamnus tangutica J.J.Vassil., 1940: Từ đông Tây Tạng tới miền Trung Quốc (tây Hà Nam).
 Rhamnus taquetii (H.Lév. & Vaniot) H.Lév., 1912: Hàn Quốc.
 Rhamnus thymifolia Bornm., 1931: Miền tây Thổ Nhĩ Kỳ.
 Rhamnus tonkinensis Pit., 1912: Việt Nam.
 Rhamnus tortuosa Sommier & Levier, 1894: Kavkaz.
 Rhamnus triquetra (Wall.) Brandis, 1874: Từ đông bắc Pakistan tới tây Nepal và tây bắc Ấn Độ.
 Rhamnus tzekweiensis Y.L.Chen & P.K.Chou, 1979: Trung Quốc (tây Hồ Bắc).
 Rhamnus utilis Decne., 1857: Từ Viễn Đông Nga qua miền đông Trung Quốc về phía nam tới miền bắc Việt Nam, về phía tây tới Mông Cổ. Du nhập vào Nhật Bản và đông bắc Hoa Kỳ.
 Rhamnus velutina Boiss., 1838: Đông nam Tây Ban Nha, Morocco, Tunisia.
 Rhamnus virgata Roxb., 1820: Từ miền đông Afghanistan về phía đông và phía nam tới Ấn Độ, Myanmar, Nepal, Pakistan, Thái Lan, tây nam Trung Quốc.
 Rhamnus wightii Wight & Arn., 1834: Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka.
 Rhamnus wilsonii C.K.Schneid., 1914: Đông nam Trung Quốc tới Quý Châu.
 Rhamnus wumingensis Y.L.Chen & P.K.Chou, 1979: Trung Quốc (Quảng Tây).
 Rhamnus xizangensis Y.L.Chen & P.K.Chou, 1980: Trung Quốc (từ đông nam Tây Tạng tới tây bắc Vân Nam).
 Rhamnus yoshinoi Makino, 1904: Đông bắc Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, miền trung tới nam Nhật Bản.

Lai ghép
 Rhamnus × bermejoi P.Fraga & Rosselló, 2008: Quần đảo Baleares.
 Rhamnus × gayeri Kárpáti ex Soó, 1933: Hungary, Nam Tư cũ.
 Rhamnus × intermedia Steud. & Hochst., 1827: Albania, Nam Tư cũ.
 Rhamnus × pissjaukovae O.A.Popova, 2007: Đông nam Siberi.
 Rhamnus × spathulifolia Fisch. & C.A.Mey., 1838: Từ miền đông Kavkaz tới miền bắc Iran.
 Rhamnus × woloszczakii Kárpáti, 1937: Nam Tư cũ.

Các loài ở Việt Nam
Theo POWO, ở Việt Nam có 7 loài Rhamnus theo nghĩa hẹp như sau:
 Rhamnus bodinieri
 Rhamnus hainanensis
 Rhamnus javanica
 Rhamnus napalensis
 Rhamnus subapetala
 Rhamnus tonkinensis
 Rhamnus utilis

và 4 loài Frangula như dưới đây.
 Frangula crenata
 Frangula grisea
 Frangula henryi
 Frangula longipes

Tên gọi
Tên gọi của các loài trong tiếng Việt chưa có sự thống nhất, có thể là do số lượng loài ít, sinh sống trong rừng khó tìm thấy và ít giá trị. Phạm Hoàng Hộ (1999) trong Cây cỏ Việt Nam Quyển 2, khi viết về các mục từ từ 5749 (trang 447) đến 5758 (trang 449) chỉ có tên gọi cho mục từ 5750 R. crenatus (= Frangula crenata) là bút mèo, vang trầm. Các tác giả khác như:
 Nguyễn Thái Bình (2012) tại Phụ lục 01 mục từ 629 gọi R. nepanensis ([sic] = R. napalensis) là táo rừng, trùng với tên gọi thông thường của Ziziphus oenoplia.
 Nguyễn Tuấn Bằng (2014) tại Phụ lục 1 Mục từ 371 gọi R. crenata (= F. crenata) là mận rừng.
 Nguyễn Thị Hoa (2015) gọi Rhamnus và các loài R. henryi (= F. henryi), R. crenata (= F. crenata) và các thứ R. crenata var. crenata, R. crenata var. parvifolia, R. longipes (= F. longipes), R. grisea (= F. grisea), R. bodinieri, R. hainanensis và R. napalensis tương ứng là chi Mận rừng, mận rừng henryi, mận rừng, mận rừng, mận rừng lá nhỏ, mận rừng cuống dài, mận rừng cám, mận rừng bodinieri, mận rừng hải nam, cồng cua.
 Đinh Thị Hoa (2017) tại Phụ lục 01 các mục từ 762-765 gọi R. bodinieri là mận rừng bodinier, R. crenatus (= F. crenata) là mận rừng, R. henryi (= F. henryi) là mận rừng henry, R. nepalensis (= R. napalensis) là cồng cua.
 Trần Văn Hải (2020) tại trang 204 (mục từ 969 Bảng 3.11) và trang 349 (Danh lục cây chữa mụn nhọt) gọi R. crenata (= F. crenata) là bốt mèo.

Sử dụng

Quả của hầu hết các loài có chứa chất nhuộm màu vàng và hạt giàu protein. Dầu từ hạt được sử dụng để làm dầu bôi trơn, mực in và xà phòng. Nhiều loài đã từng được sử dụng để sản xuất thuốc nhuộm. R. utilis cung cấp màu xanh lục Trung Hoa, một loại thuốc nhuộm màu xanh lục-vàng được sử dụng để tạo ra màu xanh lục sáng cho lụa và len. Một loài khác, R. saxatilis, cung cấp thuốc nhuộm màu vàng "quả mọng Ba Tư", được làm từ quả.

Một số loài có thể gây ra bệnh đa dây thần kinh mất myelin viêm nhiễm mạn tính.

R. cathartica, một loài bản địa phổ biến rộng ở Châu Âu từng được sử dụng trong quá khứ như một loại thuốc nhuận tràng. Ở nước Anh vào giữa thế kỷ 17 thì nó là loại thuốc nhuận tràng bản địa duy nhất. Nó còn được biết đến trước thời kỳ của Linnaeus với tên gọi Spina Cervina. Quả giống như quả mọng của Spina Cervina có màu đen và chứa nước quả màu ánh xanh lục, cùng với 4 hạt mỗi quả; điều này giúp phân biệt chúng với những quả Alnus glutinosa và giác mộc (Cornus), do chúng chỉ chứa 1 hoặc 2 hạt trong quả và nước quả không có màu xanh lục. Xi-rô của nó được cho là có mùi vị khó chịu và khó uống. Độc tính của nó làm cho nó trở thành một loại thảo dược đầy rủi ro và nó không còn được sử dụng nữa. R. prinoides được gọi là gesho ở Ethiopia, nơi nó được sử dụng để làm một loại rượu mật ong gọi là tej. Loài R. alaternus cũng cho thấy một số hứa hẹn trong việc sử dụng làm thuốc.

Hình ảnh

Chú thích

Cây thức ăn cho bướm
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Oeax subaequalis

text:
Oeax subaequalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Oeax


title: Asura andamana

text:
Asura andamana là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Asura


title: Eupithecia pertusata

text:
Eupithecia pertusata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

P


title: Duệ Vương

text:
Duệ Vương (chữ Hán: 睿王) có thể là:

 thụy hiệu hoặc tước hiệu của một số vị quốc vương, quận vương, phiên vương hoặc thân vương trong lịch sử chế độ phong kiến ở khu vực Á Đông
 Duệ Vương (shogi) - danh hiệu thứ tám trong số các danh hiệu chuyên nghiệp shogi Nhật Bản

Thụy hiệu
Văn Lang Hùng Duệ Vương
Ngũ Đại Thập Quốc Ngô Duệ Vương (trước kia từng làm Đan Dương Duệ Công, sau đăng cơ trở thành Ngô Duệ Đế, khi thoái vị thiện nhượng được dâng tôn hiệu là Nhượng Đế)

Tước hiệu
Duệ Thân vương là tước phong của Ái Tân Giác La Đa Nhĩ Cổn thời nhà Thanh, có cả thảy 15 người lần lượt giữ chức vụ này.

Xem thêm
Duệ Tổ
Duệ Tông
Duệ Đế
Duệ Thánh đế
Duệ Hiếu Đế
Duệ hoàng hậu
Duệ Vũ vương

Thụy hiệu


title: Diatraea considerata

text:
Diatraea considerata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Diatraea
Chiloini


title: Erannis transitoria

text:
Erannis transitoria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Erannis


title: Parmena lukati

text:
Parmena lukati là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Parmena (Cerambycidae)


title: Sự kiện trục xuất người Tatar Krym

text:
Trục xuất người Tatar Krym (Tiếng Tatar Krym: Qırımtatar sürgünligi; Tiếng Nga: Депортация крымских татар; tiếng Ukraina: Депортація кримських татар) là một trong những chiến dịch thanh trừng sắc tộc vào năm 1944 ở Liên Xô khi có tới gần 200.000 người Người Tatar Krym bị trục xuất một cách tàn bạo khỏi Bán đảo Krym vào năm 1944. Hoạt động này được tiến hành do Lavrentiy Pavlovich Beriya-người đứng đầu lực lượng an ninh và cảnh sát mật Xô viết dưới sự chỉ đạo của Iosif Vissarionovich Stalin. Trong ba ngày, trùm mật vụ Beriya và Bộ Dân ủy Nội vụ đã sử dụng các đoàn tàu chở gia súc để chuyên chở phụ nữ, trẻ em, người già, kể cả những lãnh đạo cộng sản và binh lính Xô viết, tới nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan cách hàng trăm nghìn km. Họ là một trong số 10 sắc tộc nằm trong chính sách thanh lọc của Stalin.

Chiến dịch trục xuất tàn bạo này có nguyên cớ từ việc chính quyền nghi ngờ người Tatar Krym cộng tác với Đức Quốc xã, mặc dù có khả năng khác là nó liên quan tới khủng hoảng eo biển Thổ Nhĩ Kỳ khi Liên Xô đòi đi qua eo biển Dardanéllia và giành lấy lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ nơi mà người Tatar có liên kết gắn bó về văn hóa. Người Nga coi người Tatar Krym là những kẻ phản bội, nhưng đến nay vẫn bị cộng đồng này bác bỏ với lý do có ngụy tạo bằng chứng. Bản thân phát xít Đức dù coi người Tatar Krym rất tiêu cực nhưng trước sự tiến quân của Liên Xô đã thay đổi chính sách để lấy lòng cộng đồng này khi cho người Tatar Krym gia nhập các lực lượng Selbstschutz để chống quân Nga, mặc dù lực lượng này thường có thói quen thích theo phe mạnh hơn.

Các cộng đồng Hồi giáo cũng được lập ra với quyền tự trị hạn chế ít ỏi. Chính điều này vô tình làm gia tăng nghi ngờ từ Liên Xô mặc dù rất nhiều người Tatar Krym cũng tham gia vào Chiến dịch Berlin năm 1945 và đứng về Hồng Quân. Các gia đình của những Hiệp hội Hồi giáo này được người Nga cho di tản, song yêu cầu trừng phạt họ cũng lên cao bấy giờ.

Gần 8.000 người Tatar đã chết trên đường đi, trong khi hàng chục nghìn người khác cũng mất mạng theo thời gian do sự khắc nghiệt ở khu vực xứ người, bỏ lại tới 80.000 nhà dân và 360.000 hecta đất. Stalin tìm mọi cách để tận diệt di tích và dấu vết của người Tatar đây bằng việc cấm liên hệ lại về nhóm dân tộc này. Năm 1956, Nikita Sergeyevich Khrushchyov chỉ trích hành động này của Stalin song không làm gì để đưa những người Tatar này trở lại quê hương và họ bị kẹt lại ở Trung Á cho tới những năm cuối thập niên 1980 khi Mikhail Sergeyevich Gorbachyov thừa nhận sai lầm trong chính sách Perestroika và 260.000 người được quay về Krym, chấm dứt 45 năm lưu đày của dân tộc này. Ngày 14 tháng 9 năm 1989, Hội đồng Tối cao Krym tuyên bố hành động này là hành động tội ác.

Vào năm 2004, những người trở lại đã hình thàng nên 12 phần trăm dân số Krym, nhưng cả nhà chức trách Ukraina và Nga (quốc gia kế tục của Liên Xô) đã dửng dưng trong việc giúp đỡ trả những người Tatar này trở lại. Chiến dịch trục xuất này chính là đỉnh điểm cao trào của vết thương không lành của người Tatar Krym, và dần trở thành biểu tượng về các hành động tội ác mà Liên Xô/Nga gây ra trong suốt lịch sử với các dân tộc thiểu số.

Cội nguồn

nhỏ|Bán đảo Krym hiện lên trên Biển Đen
Người Tatar Krym đã từng là dân tộc kiêu hùng với một thiết chế của họ là Hãn quốc Krym từ 1441 tới 1783, khi họ còn là một thế lực và
được  Đế quốc Ottoman chống lưng, vì người Thổ vốn người anh em đồng văn hóa với họ. Họ cũng theo Hồi giáo do Ozbeg Khan cải đạo.

Vốn là một nhánh của Hãn quốc Kim Trướng, đây là một trong những thực thể lâu dài còn sót lại. Họ luôn xung đột với các nhà nước của người Slav, chủ yếu là Đại công quốc Moskva và đã nhiều lần đột kích, bắt cóc cũng như buôn bán làm nô lệ với người Nga, người Ukraina, người Belarus và các dân tộc khác. Thế nhưng, khi bị Đế quốc Nga chiếm sau đó, sự lo sợ tâm lý trả thù cũng như chính sách Nga hóa đã khiến dân tộc này dần bỏ đi và chuyển sang nhà nước Thổ vốn đang ngày một suy yếu. Khoảng 300.000 người đã tới Thổ Nhĩ Kỳ từ 1783 tới 1790.

Cuộc chiến tranh Krym đã khiến nhiều người Tatar phải bỏ nhà ra đi, khi từ năm 1855 tới 1866, tới 500-900.000 người Tatar đã rời khỏi quê hương. Họ chiếm khoảng 15-23% dân số Krym đương thời, và được chính phủ Nga tận dụng triệt để để tăng cường chính sách "Nga hóa" bằng việc đưa người Nga, người Ukraina, người Ba Lan để đồng hóa mạnh hơn. Chính vì thế, tới năm 1897, họ chỉ còn lại khoăng 32,1% dân số và trở thành thiểu số (năm 1783, họ chiếm tới 98%) ngay tại mảnh đất từng là quê nhà của họ. Liên Xô tiếp tục chính sách Nga hóa này.

Sau cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, vùng Krym được trao quyền tự trị nhưng sau đó phải chứng kiến nạn đói vì chính sách tập thể hóa của Liên Xô khiến hơn 100.000 người chết đói. Theo một thống kê, nó chiếm tới 3/4 nạn nhân bấy giờ. Sự hà khắc lên đến đỉnh điểm khi Iosif Stalin tiến hành các chiến dịch thanh trừng dẫn tới cái chết của hơn 5 triệu người Liên Xô bấy giờ từ 1927 tới 1938. Năm 1940, tại Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Krym có khoảng hơn 1 triệu người. Gần 220.000 người bấy giờ là người Tatar.

Đức Quốc xã mở Chiến dịch Barbarossa năm 1941 và chiếm lấy phần lãnh thổ miền Tây Liên Xô đương thời. Có lẽ chính điều này là mấu chốt dẫn đến hành động trục xuất quy mô lớn, với mức độ trừng phạt tàn bạo do nghi ngờ cộng đồng này đã hợp tác với Đức. Luận điểm này cho đến nay vẫn được sử dụng nhiều bởi những nhà dân tộc chủ nghĩa cực đoan Nga cũng như truyền thông Nga, song bị người Tatar Krym kịch liệt bác bỏ. Cùng lúc đó, khoảng 20.000 người Tatar Krym gia nhập Hồng Quân chống phát xít và nhiều người bị cầm tù sau khi quân Romania và Đức cùng nhau chiếm Krym. Ban đầu, phe phát xít muốn diệt tận gốc những người này, nhưng trước sự phản công dữ dội của Liên Xô về sau, Đức buộc phải thay đổi chính sách và tuyển những tù binh Xô viết; đồng thời trao quyền tự trị cho những Hội đồng Hồi giáo mặc dù phần lớn chỉ mang tính biểu tượng.

Những người Tatar khác được điều chuyển tới các lữ đoàn cảnh sát Schutzmannschaft và Selbstschutz để bảo vệ những khu làng của người Tatar Krym khỏi Hồng quân mặc dầu những lực lượng này có khuynh hướng theo bên nào mạnh hơn. Theo ghi chép của Đức và người Tatar Krym, có tới 15-20.000 người trong quân đoàn kiểu này. Các hiwi phần đông liên quan tới các cộng đồng Hồi giáo này được điều chuyển khỏi Liên Xô, Hungary, Romania tới Đức lập nên Lữ đoàn Đông Thổ, và được Liên Xô thừa nhận, cho rằng họ không phản bội Liên Xô quá mức. Song theo đà rút lui của Đức, những tiếng nói đòi trừng phạt người Tatar gia tăng trong khi việc Mustafa Edige Kirimal lập Hội đồng Hồi giáo ở Berlin với hỗ trợ từ người Thổ Nhĩ Kỳ và sự liên hệ với nước Thổ càng làm gia tăng sự nghi ngờ từ Liên Xô.

Thế nhưng không phải tất cả đều liên kết với phát xít Đức. Ahmet Özenbaşlı chống lại phát xít và ngầm cộng tác với Liên Xô. Nhiều người Tatar Krym khác cũng tham gia vào các lữ đoàn như Tarhanov chiến đấu tới năm 1942 và thậm chí có không ít người Tatar Krym cũng tham gia đánh Berlin năm 1945. Tuy vậy, nó không làm tan đi sự nghi ngờ của người Nga, khi bản thân Stalin vừa muốn kiểm soát eo biển Dardanellia, kiểm soát Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia vốn chung nguồn gốc với người Tatar Krym, càng khiến cộng đồng này bị người Nga gán cho lý do bất trung.

Phát xít Đức cũng không mấy tốt đẹp hơn. Khoảng 130.000 người đã chết ở Krym. Phát xít Đức áp đặt chế độ hà khắc, phá hủy tới 70% làng mạc của người Tatar và buộc họ lao động tại các binh đoàn lao công Ostarbeiter của các Gestapo vốn như các trại lao tù, khiến người Tatar Krym gần như căm thù Đức. Đức Quốc xã coi dân tộc này cũng như một số dân tộc Đông Âu khác là hạ đẳng. Năm 1944, Liên Xô đánh đuổi Đức sau Chiến dịch Krym, song với nhiều người Tatar ở đây, họ lại đang trở nên lo sợ việc người Nga đối xử thế nào, do thù hận lịch sử.

Trục xuất

Do đã có dính líu tới việc cộng tác với phe Trục trong Chiến tranh thế giới thứ II, một loạt các hành động trừng phạt tàn bạo được danh cho 10 nhóm sắc tộc, trong đó có người Tatar Krym. Họ đều bị trục xuất tới Siberia và Trung Á.

Vào ngày 10 tháng 5 năm 1944, Lavrentiy Beria nói với Stalin rằng cần phải đưa nhóm người này đi thật xa khỏi biên giới với lý do "có âm mưu phản loạn", bất chấp có tới hơn 25.000 người Tatar Krym tham chiến cho Liên Xô so với chỉ 15-20.000 người theo Đức. Bản thân có tới 8 người thuộc sắc tộc này được trao danh hiệu Anh hùng dân tộc Liên Xô. Nó cũng gần như chối bỏ luôn thực tế là những phần tử thân phát xít đã theo Đức chạy trốn bởi ép buộc và các sĩ quan Nga cũng thừa nhận rằng không phải tất cả đều phản Liên Xô. Trớ trêu thay, người Tatar Volga, vốn có quan hệ xa với người Tatar Krym, thậm chí còn có nhiều phần tử theo phát xít (35-40.000), họ lại không bị trừng phạt. Các sắc dân khác cũng thuộc về những người bị nghi là có cộng tác với phe Trục cũng bị trục xuất, bất chấp việc người Nga và người Do Thái cho rằng họ bị ép tòng quân. Những người kháng lệnh đều bị giết.
trái|nhỏ|Uzbekistan, đích đến của chiến dịch trục xuất.
Chính thức thì đã không còn người Tatar Krym nào ở lại bán đảo, ở mọi cấp bậc. Điều này được cho là đã làm tổn thương rất lớn tới tinh thần người Tatar Krym vì những hành động ép buộc và cưỡng bức di cư một cách tàn bạo và tột cùng đáy lòng này. Trong khi đó, tại Uzbekistan, những người Uzbek không thể hiện đồng cảm với người anh em cùng nguồn gốc Thổ tộc này do họ bị cáo buộc là "cộng tác viên của phát xít", và thậm chí người Tatar còn bị ném đá và tấn công. Nhiều hành vi bạo lực chống người Tatar Krym xảy ra ở Uzbekistan bởi người Uzbek "không muốn coi mình là một phần của đám phát xít".
phải|nhỏ|Lavrentiy Beria, trùm lực lượng NKVD

Trong khi đó, truyền thông Xô viết lại cho rằng họ đã "tự nguyện tới Trung Á", và để che giấu sự thật, lãnh đạo Liên Xô đã cấm tất cả mọi thông tin liên quan tới dân tộc này. Những cái tên từng đại diện cho làng mạc, văn hóa Krym Tatar xưa hoàn toàn bị thay đổi sang tên Nga và người Nga, Ukraina, Slav khác,... dần được thế vào trong khi các nghĩa trang Hồi giáo bị phá hủy hoặc bị chuyển đổi cho dân sự. Thậm chí trước năm 1989, việc công khai nguồn gốc Tatar Krym cũng bị cấm và chỉ cho đến năm 1989, nó mới được dỡ bỏ.

Hậu quả

Đây được coi như là một trong những thảm kịch lớn nhất trong lịch sử nhân loại và với cộng đồng thiểu số người Tatar Krym. Tính chất tàn bạo, phi nghĩa và đầy tính hận thù dân tộc, dấy lên từ hàng thế kỷ trước bởi tư tưởng xét lại của những người theo chủ nghĩa Đại Nga khiến cho nhiều người coi hành động này của Liên Xô chính là biểu tượng tội ác mà các nhà nước Nga trong lịch sử đã tìm cách để tận diệt triệt để.

Quan điểm này được sử gia Walter Kolarz khẳng định là bằng chứng điển hình của chủ nghĩa bành trướng Nga từ năm 1783. Gregory Dufaud coi các lời cáo buộc của Liên Xô chỉ là sự ngụy biện cho tham vọng đánh chiếm Biển Đen và loại bỏ nguy cơ nổi dậy ở Krym về sau. Giáo sư Brian Glyn Williams coi việc trục xuất người Meskheti gốc Thổ còn chưa tới mức này mà có lẽ do chính sách của Liên Xô nhiều hơn là vấn đề chủng tộc.

Một số người cho rằng hành động trục xuất này dù tàn bạo, song Liên Xô lại không đi theo chính sách bài xích chủng tộc mà có lẽ theo ý đồ chính trị riêng, và được Giáo sư Francine Hirsch chia sẻ, trong khi Alexander Statiev coi đó là do sự tổ chức và kế hoạch yếu kém của Liên Xô nhiều hơn là sắc tộc.

Trong khi đó, các nhóm khác thì coi đó là diệt chủng thực tế và yêu cầu Nga, nước kế thừa Liên Xô, phải bồi thường cho những bị hại. Từ ngày 12 tháng 12 năm 2015, ngày tưởng niệm diệt chủng Krym được tổ chức ở Ukraina. Nó được chia sẻ bởi những người bất đồng chính kiến Liên Xô cũ cũng như đối lập với Putin ngày nay.

Trong văn hóa
phải|nhỏ|Jamala dành tặng bài hát 1944 cho những người Tatar Krym bị trục xuất
Năm 2013, Ukraina cho ra mắt phim song ngữ tiếng Nga-Tatar Krym Haytarma, kể về những người lính Tatar Krym trong Chiến tranh thế giới thứ hai và cộng đồng người Tatar ở đây đi kèm với số phận bị trục xuất về sau bởi Liên Xô. Câu chuyện kể qua cái nhìn của Amet-khan Sultan, một người hùng Liên Xô gốc Tatar Krym. Năm 2016, trong cuộc thi Eurovision Song Contest, nữ ca sĩ Jamala đã xuất sắc về nhất khi hát bài hát 1944 trước mặt giám khảo. Là người gốc Tatar Krym, cô đã dành tặng bài hát này cho người cụ quá cố Nazylkhan cùng với những người Tatar khác vốn cũng là nạn nhân bị trục xuất tàn nhẫn bởi người Nga.

Chú thích

Tài liệu
Sách

Tin tức trực tuyến

Tạp chí chuyên khoa

Tài liệu quốc tế và NGO

Liên kết ngoài

Trục xuất
Tội ác
Người Tatar Krym
Lịch sử Liên Xô
Diệt chủng
Lịch sử Krym
Lịch sử Nga
Krym trong Thế chiến thứ hai
Tội ác chống lại loài người
Đàn áp chính trị ở Liên Xô
Tội ác cộng sản


title: USS Mosley (DE-321)

text:
USS Mosley (DE 321) là một tàu hộ tống khu trục lớp Edsall từng phục vụ cùng Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này, theo tên Thiếu úy Hải quân Walter Harold Mosley (1916-1942), phi công từng phục vụ cùng Liên đội Tuần tra 44, được trao tặng Huân chương Ngôi sao Bạc và đã tử trận trong giai đoạn mở màn của Trận Midway vào ngày 4 tháng 6, 1942. Nó đã phục vụ cho đến khi chiến tranh kết thúc, xuất biên chế năm 1946, rồi cuối cùng bị bán để tháo dỡ vào năm 1973. Mosley được tặng thưởng hai Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo

Lớp Edsall có thiết kế hầu như tương tự với lớp Cannon dẫn trước; khác biệt chủ yếu là ở hệ thống động lực Kiểu FMR do được trang bị động cơ diesel Fairbanks-Morse dẫn động qua hộp số giảm tốc đến trục chân vịt. Đây là cấu hình động cơ được áp dụng rộng rãi trên tàu ngầm, được chứng tỏ là có độ tin cậy cao hơn so với lớp Cannon.

Vũ khí trang bị bao gồm ba pháo /50 cal trên tháp pháo nòng đơn có thể đối hạm hoặc phòng không, một khẩu đội pháo phòng không Bofors 40 mm nòng đôi và tám pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Vũ khí chống ngầm bao gồm một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog Mk. 10 (có 24 nòng và mang theo 144 quả đạn); hai đường ray Mk. 9 và tám máy phóng K3 Mk. 6 để thả mìn sâu. Con tàu vẫn giữ lại ba ống phóng ngư lôi Mark 15 , và được trang bị radar SC dò tìm không trung và mặt biển. Thủy thủ đoàn đầy đủ bao gồm 186 sĩ quan và thủy thủ.

Mosley được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Consolidated Steel Corporation ở Orange, Texas vào ngày 6 tháng 4, 1943. Nó được hạ thủy vào ngày 26 tháng 6, 1943, được đỡ đầu bởi bà A. G. Mosley, và nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày 30 tháng 10, 1943 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Tuần duyên James Albert Alger, Jr.

Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất việc chạy thử máy huấn luyện ngoài khơi Bermuda, Mosley hộ tống một đoàn tàu vận tải đi từ Norfolk, Virginia sang các cảng Texas tại vùng vịnh Mexico và quay trở về. Sau đó nó lên đường đi New York vào ngày 28 tháng 1, 1944 để cùng Đội hộ tống 46 phục vụ hộ tống vận tải. Từ ngày 31 tháng 1 đến ngày 18 tháng 3, nó hộ tống một đoàn tàu vận tải vượt Đại Tây Dương để đi sang Bắc Phi. Sau một giai đoạn huấn luyện chống tàu ngầm ngoài khơi Block Island, nó đi đến Norfolk vào ngày 1 tháng 4 để tiếp nối nhiệm vụ hộ tống vận tải.

Lên đường vào ngày 4 tháng 4, Mosley hộ tống Đoàn tàu UGS 38 vượt Đại Tây Dương để đi sang khu vực Địa Trung Hải, và băng qua eo biển Gibraltar vào ngày 18 tháng 4. Ngoài khơi bờ biển Algeria lúc khoảng 21 giờ 00 ngày 20 tháng 4, đoàn tàu bị máy bay ném bom Junkers Ju 88 và Heinkel He 111 của Không quân Đức tấn công, chia làm ba đợt. Đợt thứ nhất đã đánh chìm chiếc tàu buôn chở quân , làm thiệt mạng 580 người; đợt thứ hai đánh trúng hai tàu buôn; và đợt thứ ba đánh trúng ngư lôi vào tàu khu trục  . Mosley đã thả màn khói ngụy trang bảo vệ các tàu buôn và nổ súng nhắm vào các máy bay tấn công, bắn rơi một máy bay ném bom và gây hư hại cho một chiếc khác trong đợt tấn công thứ nhất.

Sau khi đi đến Bizerte, Tunisia vào ngày 22 tháng 4, Mosley lên đường vào ngày 1 tháng 5 để cùng Đoàn tàu GUS 38 quay trở về Hoa Kỳ. vào sáng sớm ngày 3 tháng 5, tàu khu trục hộ tống chị em  phát hiện ra tàu ngầm U-boat U-371 đang ở phía đuôi đoàn tàu vận tải. Khi Menges tiếp cận để tấn công, nó bị hư hại do trúng phải ngư lôi dò âm G7es do U-371 bắn ra. U-371 sau đó bị các tàu chiến , , Sénégalais và  đánh chìm tại tọa độ ; ba thành viên thủy thủ đoàn chiếc U-boat đã tử trận, và 49 người sống sót bị bắt làm tù binh. Khi đoàn tàu gần đến Gibraltar vào ngày 5 tháng 5, một chiếc U-boat khác, U-967, đã quấy rối đoàn tàu và phóng ngư lôi đánh chìm tàu hộ tống khu trục . Mosley tham gia truy tìm chiếc U-boat nhưng không có kết quả; nó gia nhập trở lại đoàn tàu tại eo biển Gibraltar và về đến New York vào ngày 22 tháng 5.

Trong tám tháng tiếp theo sau, Mosley còn thực hiện thêm bốn chuyến hộ tống vận tải khứ hồi sang khu vực Bắc Phi, gồm hai chuyến đến Bizerte và hai chuyến khác đến Oran, Algeria. Quay trở về sau chuyến cuối cùng vào ngày 11 tháng 2, 1945, con tàu được bảo trì tại New York trước khi gia nhập Đội đặc nhiệm 22.14, một đội đặc nhiệm tìm-diệt tàu ngầm vốn còn bao gồm các tàu chị em Menges, Pride và , tại New London, Connecticut vào ngày 23 tháng 2. Đội đặc nhiệm thực hành huấn luyện ngoài khơi Block Island trước khi đi đến Casco Bay, Maine vào ngày 4 tháng 3, và từ ngày hôm sau bắt đầu tuần tra truy tìm tàu ngầm đối phương tại vùng biển ngoài khơi Newfoundland.

Lực lượng phát hiện một mục tiêu lần đầu tiên vào ngày 13 tháng 3, và cuộc truy lùng và tấn công kéo dài suốt năm ngày sau đó. Đến ngày 18 tháng 3, tại vùng biển về phía Tây đảo Sable, những đợt tấn công bằng mìn sâu và súng cối chống ngầm Hedgehog đã khiến rất nhiều bọt khí, mảnh vỡ và một lượng lớn dầu trồi lên mặt nước. Tiếp theo sau đó là một vụ nổ ngầm dưới nước rất lớn lúc 16 giờ 22 phút, ghi dấu việc tàu ngầm U-boat U-866 bị đánh chìm tại tọa độ ; toàn bộ 55 thành viên thủy thủ đoàn chiếc U-boat đều tử trận. Đội đặc nhiệm quay trở về Casco Bay vào ngày 20 tháng 3.

Mosley quay trở lại hoạt động tuần tra chống tàu ngầm tại vịnh Maine từ ngày 24 tháng 3, và sang ngày 4 tháng 4 chuyển sang truy lùng tại Đại Tây Dương về phía Tây Nam mũi Flemish. Vào ngày 10 tháng 4, Đội đặc nhiệm 22.14 gặp gỡ đội đặc nhiệm tìm-diệt được hình thành chung quanh tàu sân bay hộ tống , và bắt đầu tuần tra ngăn chặn phối hợp dọc theo kinh độ 30 Tây. Đơn vị này là một trong số bốn đội đặc nhiệm tìm-diệt được phối thuộc tàu sân bay được huy động trong khuôn khổ Chiến dịch Teardrop, nhằm đối phó với sự xâm nhập của thế hệ tàu U-boat mới được trang bị ống hơi.

Đội của Mission Bay, trong đó có Mosley, được phân công tuần tra khu vực phía Bắc, và từ ngày 10 đến ngày 16 tháng 4 nó đã tìm kiếm trong phạm vi  của hàng rào ngăn chặn. Trong đêm 15-16 tháng 4, đội đặc nhiệm tìm-diệt phía Nam đã tiêu diệt được các tàu ngầm U-1235 và U-880. Chiều tối hôm đó, hàng rào ngăn chặn được dời sang phía Tây dọc theo kinh độ 38 Tây, và Mosley hoạt động tuần tra dọc theo vĩ độ 45 Bắc.

Đến chiều tối ngày 21 tháng 4, Mosley, Lowe và  phát hiện qua radar một tàu ngầm di chuyển trên mặt nước, có thể là chiếc U-805. Khi khoảng cách rút ngắn còn , tín hiệu biến mất trên màn hình radar, chứng tỏ đối thủ đã lặn xuống. Mosley tiếp cận để tấn công, bắn các loạt cối Hedgehog nhưng không có kết quả. Ba chiếc tàu hộ tống khu trục tiếp tục truy đuổi và tấn công mục tiêu. Khoảng 02 giờ 00 sáng ngày 22 tháng 4, sonar dò được những vụ nổ dưới nước, có thể là chiến thuật lẫn tránh của chiếc U-boat. Trong khoảng thời gian đó, cách khoảng  về phía Nam, các tàu hộ tống khu trục  và  thuộc đội đặc nhiệm tìm-diệt phía Nam đánh chìm được chiếc U-518.

Đội đặc nhiệm quay trở về Argentia, Newfoundland vào ngày 27 tháng 4 để được tiếp liệu, rồi tiếp tục tuần tra ngăn chặn từ ngày 2 tháng 5. Mosley tuần tra tại khu vực khoảng  về phía Nam Cape Race, Newfoundland, và tiếp tục hoạt động này cho đến khi chiến tranh chấm dứt tại Châu Âu. Con tàu quay trở về New York vào ngày 14 tháng 5, được bảo trì và sửa chữa cho đến ngày16 tháng 6. Con tàu lên đường đi Port Everglades, Florida để bắt đầu phục vụ cùng Phòng Phát triển Chống ngầm Hạm đội Đại Tây Dương từ ngày 25 tháng 6, khi nó thử nghiệm chiến thuật và thiết bị chống ngầm phối hợp cùng với tàu ngầm và tàu hộ tống cho đến ngày 7 tháng 9. Sau khi được đại tu tại Charleston, South Carolina, nó khởi hành vào ngày 3 tháng 11 để đi đến Green Cove Springs, Florida.

Mosley được cho xuất biên chế tại đây vào ngày 15 tháng 3, 1946 và được đưa về Hạm đội Dự bị Đại Tây Dương. Thoạt tiên neo đậu cùng Đội Florida tại Green Cove Springs, nó được chuyển đến Đội Texas tại Orange, Texas vào năm 1969, nhưng tiếp tục bị bỏ không trong thành phần dự bị. Tên nó được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 2 tháng 1, 1971, và con tàu cuối cùng bị bán để tháo dỡ vào ngày 22 tháng 8, 1973.

Phần thưởng
Mosley được tặng thưởng hai Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
 Dictionary of American Naval Fighting Ships
 NavSource Online: Destroyer Escort Photo Archive - USS Mosley (DE-321)

Lớp tàu hộ tống khu trục Edsall
Khinh hạm và tàu hộ tống khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu hộ tống khu trục trong Thế Chiến II
Tàu thủy năm 1943


title: Rhaphipodus andamanicus

text:
Rhaphipodus andamanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Rhaphipodus


title: Hiếu Mẫn vương

text:
Hiếu Mẫn Vương (chữ Hán:孝閔王 hoặc 孝敏王 hay 孝愍王) là thụy hiệu của một số nhân vật lịch sử trọng yếu ở khu vực Á Đông thời phong kiến.

Danh sách Hiếu Mẫn Vương (孝閔王)
 Đại Chu Hiếu Mẫn Thiên Vương Vũ Văn Giác (đến đời Bắc Chu Minh Đế mới truy tôn thành Hiếu Mẫn Đế)

Danh sách Hiếu Mẫn Vương (孝愍王)
 Tây Tấn Tần Hiếu Mẫn Vương Tư Mã Nghiệp (sau đăng cơ trở thành Tây Tấn Hiếu Mẫn Đế)

Danh sách Hiếu Mẫn Vương (孝敏王)
 Bắc Tống Gia Hiếu Mẫn Vương Triệu Sĩ Sáo (truy tặng)

Xem thêm
Hiếu Vương
Mẫn Vương
Hiếu Mẫn Đế
Hiếu Mẫn hoàng hậu
Điệu Mẫn Vương
Trung Mẫn vương
Cung Mẫn vương
Trần Mẫn Vương
Tần Mẫn Vương
Vũ Mẫn Vương

Thụy hiệu


title: Antoculeora ornatissima

text:
Antoculeora ornatissima là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Antoculeora ornatissima phân bố ở Ấn Độ đến khu vực phía tây dãy Himalaya cũng như ở Nga, Pakistan, Trung Quốc và Nhật Bản.

Chú thích

Liên kết ngoài

Antoculeora


title: Ochrodion gahani

text:
Ochrodion gahani là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Ochrodion
Cerambycini


title: Lâu đài nhỏ Lwówecki

text:
Lâu đài nhỏ Lwówecki (iếng Ba Lan: Lwówecki Zameczek) là tòa lâu đài tọa lạc tại Lwówek Śląski, được xây dựng vào cuối thế kỷ 19 theo phong cách tân cổ điển giống như cấu trúc tòa lâu đài kiên cố thời trung cổ. Lâu đài có địa chỉ số 3 phố Kamienna.

Thông tin về tòa lâu đài nhỏ

Lịch sử
Người khởi xướng và đầu tư vào tòa lâu đài nhỏ này là chủ sở hữu của một mỏ đá sa thạch, có vị trí nằm ở cuối con phố Kamienna ngày nay.

Đặc điểm
Lối vào khách sạn được vây cột. Những cột này có phù điêu với hình ảnh các chiến binh cổ đại.

Hầu hết các tòa lâu đài được làm bằng gạch nung. Ở mặt tiền phía bắc của lâu đài có một ban công bằng đá, đứng ở đó có thể nhìn khung cảnh toàn bộ thành phố. Ở phía đông của tòa nhà, phía trên lối vào chính, có một ban công lớn, bằng gỗ theo phong cách tân cổ điển được nâng đỡ bởi các cột trụ vuông, thẳng.

Trên nền đất còn có một ngôi nhà phụ nằm cách tòa lâu đài chính vài mét. Ngôi nhà này cũng được xây dựng theo phong cách tân cổ điển.

Xem thêm

 Lâu đài Kapniki
 Lâu đài Kórnik

Tham khảo


title: Zinder (vùng)

text:
Zinder là một trong những vùng của Niger. Thủ phủ là đô thị Zinder. Đây là vùng đông dân nhất cả nước.

Nhân khẩu
Vào năm 2012 dân số của vùng là 3.539.764 người. Các nhóm dân tộc chính là người Ả Rập, Fulani, Hausa, Kanuri, Dazaga Toubou và Tuareg.

Xem thêm

 Zinder
 Vùng của Niger

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vùng Zinder
Vùng của Niger


title: Hyperthaema sordida

text:
Hyperthaema sordida là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hyperthaema


title: Giải quần vợt Úc Mở rộng 1982 - Đôi nam

text:
Đôi nam tại Giải quần vợt Úc Mở rộng 1982 được tổ chức từ ngày 29 tháng 11 đến ngày 13 tháng 12 năm 1982 trên sân cỏ ngoài trời của Sân vận động Kooyong tại Melbourne, Úc. John Alexander và John Fitzgerald giành chức vô địch khi đánh bại Andy Andrews và John Sadri trong trận chung kết.

Hạt giống

Kết quả

Chung kết

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

Nửa dưới

Nhánh 3

Nhánh 4

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đôi nam
Giải quần vợt Úc Mở rộng theo năm – Đôi nam


title: Nguyễn Tạo

text:
Nguyễn Tạo (1905 – 1994), bí danh Trần Châu Phong, Nguyễn Phủ Doãn, Tạo Doãn, Tạo Rỗ, là nhà hoạt động cách mạng, Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, một trong những lãnh đạo đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam và ngành lâm nghiệp Việt Nam.

Thân thế
Nguyễn Tạo quê ở làng Thái Yên, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, sinh ra trong một gia đình Nho học, giỏi cả Hán văn lẫn chữ Quốc ngữ.

Ông nội là Tú tài Nguyễn Trọng Tốn, từng giữ chức Tri huyện Võ Nhai. Năm 1885, ông Tốn cùng đồng hương Phan Đình Phùng tham gia phong trào Cần vương, được vua Hàm Nghi phong hàm Tu Vũ. Sau ông bị thực dân Pháp bắt giữ và quản thúc ở quê nhà.

Cha ông là Tú tài Nguyễn Trọng Tấn, từng giữ hàm Hàn lâm đại chiếu. Năm 1936, cụ Tấn tham gia sáng lập Hội Đông y Trung Kỳ. Về sau, cụ Tấn còn vào cung chữa trị cho Từ Cung thái hậu.

Hoạt động cách mạng
Năm 1923, ông trốn nhà để tham gia hoạt động chống Pháp, tham gia tổ chức Hội Phục Việt cùng với Trần Phú, Hà Huy Tập, Tôn Quang Phiệt, Đặng Thái Mai, Đào Duy Anh, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai,... Năm 1926, ông tham gia Tân Việt Cách mạng Đảng. Năm 1927, ông ra Bắc Kỳ, phụ trách xây dựng Kỳ bộ Bắc Kỳ và Thành ủy Hà Nội của Tân Việt. Năm 1929, ở Hà Nội, với tư cách là Bí thư Kỳ bộ Bắc Kỳ, ông tích cực tiến hành vận động Tân Việt cải tổ thành tổ chức cộng sản. Khi Đảng viên Võ Nguyên Giáp ra bắc, ông với Võ Nguyên Giáp đã bàn bạc và đề nghị lấy tên đảng mới là Tân Việt Cộng sản Đảng.

Tháng 9 năm 1929, khi Tân Việt Cách mạng Đảng cải tổ thành Đông Dương Cộng sản Liên đoàn, ông tiếp tục hoạt động dưới danh nghĩa thành viên của tổ chức cộng sản mới. Đầu năm 1930, Đông Dương Cộng sản Liên đoàn sáp nhập vào Đảng Cộng sản Việt Nam (từ tháng 10 đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương), ông tiếp tục hoạt động với tư cách Đảng viên Đảng Cộng sản.

Ngày 31 tháng 3 năm 1931, ông bị thực dân Pháp bắt giữ ở Hải Phòng, áp giải về nhà tù Hỏa Lò. Ngày 25 tháng 12 năm 1932, ông cùng 6 người khác gồm Nguyễn Lương Bằng, Hào Lịch, Lê Đình Tuyển, Bùi Xuân Mẫn, Nguyễn Trọng Đàm và Võ Duy Cương tổ chức vượt ngục Hỏa Lò. Sau khi vượt ngục, ông đổi tên thành Nguyễn Phủ Doãn để hoạt động bí mật. Vì thế ông còn được các đồng chí trong Đảng gọi là Tạo Doãn. Trong thời gian này, ông hoạt động ở huyện Tiền Hải (Thái Bình), tiến hành vận động người dân khai hoang, lấn biển.

Tháng 3 năm 1933, do bị thực dân truy bắt, Tạo Doãn cùng Lê Đình Tuyển phải trốn lên Phúc Yên, nương náu ở nhà địa chủ Đỗ Đình Thông ở Đa Phúc (nay là thôn Tân Yên, xã Hồng Kỳ, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội). Tại đây, hai ông đã thành lập Chi bộ Đảng do ông làm Bí thư, xuất bản báo Tia sáng (phát hành được 3 số). Chi bộ Đảng ở đây đã tiến hành mở rộng ra các tỉnh lân cận và bắt liên lạc với tổ chức Đảng ở Hà Nội.

Tháng 9 năm 1933, ông bị lộ, phải rút về Thanh Hóa, giúp phục hồi Chi bộ Đảng ở tỉnh này và tiếp tục giữ liên lạc với Đảng bộ Hà Nội. Tháng 4 năm 1934, tổ chức Đảng ở nhà Đảng viên Hoàng Đình Dinh bị thực dân Pháp khám phá, nhiều Đảng viên bị bắt. Trong quá trình mở rộng điều tra của thực dân Pháp, ông bị bắt ở Thanh Hóa vào ngày 18 tháng 4, bị kết án tù hơn 25 năm.

Tháng 11 năm 1941, ông bị đày đến Nhà ngục Đắk Mil (nay thuộc tỉnh Đắk Nông), được các tù nhân cộng sản bầu làm Bí thư Chi bộ nhà tù (cũng là chi bộ đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương ở cao nguyên Mơ Nông), tổ chức vận động đấu tranh với cai ngục. Ngày 5 tháng 12 năm 1942, sau nhiều năm tù đày, ông cùng Trương Vân Lĩnh, Chu Huệ, Trần Doanh tổ chức vượt ngục thành công, vào Nghệ An hoạt động. Năm 1945, ông tham gia Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Nghệ An. Ngày 21 tháng 8, quần chúng nhân dân vùng lên khởi nghĩa. Sau khi cướp được chính quyền ở tỉnh lỵ Vinh, ông được phân công phụ trách Ty trinh sát Nghệ An.

Hoạt động Công an
Tháng 9 năm 1945, Nam Bộ kháng chiến bùng nổ, ông được điều làm Ủy viên Quốc gia bảo vệ cuộc Nam Bộ (giám đốc Công an Nam Bộ).

Năm 1946, ông trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa I, ra Hà Nội giữ chức Phó Giám đốc Sở Công an Bắc Bộ, sau đó là Trưởng ty Điệp báo thuộc Nha Công an trung ương. Ngày 11 tháng 7 năm 1946, ông cùng Tổng giám đốc Nha Công an Lê Giản, Trưởng ty Công an Hà Nội Nguyễn Tuấn Thức tham gia phá vụ án Ôn Như Hầu, ngăn chặn âm mưu đảo chính của Đại Việt Quốc dân Đảng.

Năm 1947, sau khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, ông giữ chức vụ Trưởng ty Điệp báo Nha công an Trung ương. Năm 1950, ông làm Trưởng ty Công an Hà Nội (nay là Giám đốc Công an thành phố Hà Nội), tiến hành các hoạt động tình báo – an ninh ở sâu trong khu vực quân Pháp chiếm đóng.

Năm 1952, Thứ Bộ Công an của Chính phủ thành lập, ông giữ chức Vụ trưởng Vụ Chấp pháp (nay là Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra) đầu tiên của Bộ Công an.

Quản lý lâm nghiệp
Năm 1957, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Nông Lâm. Ngay sau khi nhận chức, ông đã đề xuất Chính phủ phải bảo tồn vùng rừng quý ở khu vực Ninh Bình, Thanh Hóa, Hòa Bình (sau này gọi là rừng Cúc Phương). Năm 1961, ông giữ chức Tổng Cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp.

10 năm quản lý ngành Lâm nghiệp của ông gắn liền với việc bảo vệ và bảo tồn tài nguyên rừng của đất nước. Ông đã đề xuất chủ trương xây dựng "Làng lâm nghiệp", phù hợp với chủ trương "giao đất giao rừng" của chính quyền và chuyển từ "nền lâm nghiệp nhà nước" sang "nền lâm nghiệp nhân dân". Ngày 29 tháng 9 năm 1961, ông thành lập Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp. Năm 1962, Thủ tướng Phạm Văn Đồng chính thức thông qua đề xuất của ông, ra Quyết định 72-TTg thành lập khu rừng Cúc Phương làm cơ sở nghiên cứu khoa học. Năm 1963, ông cho thành lập Cục Bảo vệ lâm nghiệp. Năm 1966, nhờ đề xuất của ông mà Lâm trường Cúc Phương được Chính phủ chuyển đổi thành Vườn quốc gia Cúc Phương, là một trong những vườn quốc gia đầu tiên trên thế giới.

Năm 1971, ông giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp trung ương. Năm 1973, ông cho thành lập Cục Kiểm lâm nhân dân trên cơ sở lực lượng bảo vệ rừng thuộc Cục Bảo vệ lâm nghiệp, là lực lượng chuyên trách và thừa hành pháp luật trong lĩnh vực quản lý và bảo vệ rừng.

Năm 1975, ông nghỉ hưu. Ông mất ngày 23 tháng 5 năm 1994, an táng tại nghĩa trang Mai Dịch.

Câu nói
 Chỉ khi nào lợi ích của đội ngũ lâm nghiệp và người dân thực sự gắn bó với rừng, thì khi đó rừng mới được bảo vệ tốt và phát triển.
 Cứ đà này thì chỉ cần 10, 15 năm nữa là chúng ta sẽ hoàn thành xuất sắc công cuộc phá rừng đầu nguồn ở miền Bắc! (báo cáo với Chủ tịch nước về tình hình phong trào trồng cây gây rừng)
 Báo cáo đồng chí Tổng Bí thư: Sự nghiệp phá rừng của chúng ta đã cơ bản hoàn thành. (lời cảnh tỉnh về thực trạng bảo vệ rừng tại Việt Nam)

Tác phẩm
Ngoài tham gia công tác chính trị, ông còn là một nhà văn. Các tác phẩm của ông chủ yếu là truyện ký, lấy cảm hứng từ cuộc sống trong tù và những lần vượt ngục thực dân.
 Sống để mà hoạt động (hồi ký, 1960)
 Vượt ngục Đắk-min (1976)
 Chúng tôi vượt ngục (1977)

Trao tặng
 Huân chương Hồ Chí Minh.
 Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Tôn vinh
Khoảng năm 1932–1933, ông đã có công trong việc kêu gọi, giúp đỡ người dân hai làng Thúy Bông và An Lạc ở huyện Tiền Hải đang chạy nạn do thiên tai đi khai hoang, lấp biển, lập nên làng mới Thúy Lạc (nay là thôn Thúy Lạc, xã Nam Phú, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình). Ngày 12 tháng 7 (ÂL), tức ngày 11 tháng 8 năm 2011, được sự đồng ý của gia đình, người dân thôn Thúy Lạc đã rước linh vị của ông về đình làng, tôn làm Đức Bản cảnh Thành Hoàng làng.

Tên của ông được đặt cho các con đường ở thành phố Thanh Hóa (Thanh Hóa), huyện Hậu Lộc (Thanh Hóa).

Gia đình
Con trai cả của ông là Đại tá Nguyễn Thanh Sơn.

Tham khảo
Viện Sử học, Việt Nam, những sự kiện lịch sử, 1975-2000, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, 2008.

Chú thích

Người Hà Tĩnh
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Tân Việt Cách mệnh Đảng
Điệp viên Việt Nam
Sĩ quan Công an nhân dân Việt Nam
Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Lâm nghiệp Việt Nam
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa II
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IV
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa V
Huân chương Hồ Chí Minh
Huân chương Độc lập hạng Nhất
Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc


title: Quan hệ đối xứng

text:
Một quan hệ đối xứng là một dạng quan hệ hai ngôi (quan hệ nhị phân). Ví dụ đó là quan hệ "bằng với" (=), bởi vì nếu a = b là ĐÚNG thì b = a cũng là ĐÚNG. Theo cách chính thức, một quan hệ 2 ngôi R  trên một tập X là đối xứng tương đương logic khi:

Các ví dụ

Trong toán học
 quan hệ "bằng với" (đẳng thức) (trái lại "nhỏ hơn" là không đối xứng): A bằng (=) B thì B cũng bằng A
 "là so sánh với", với các phần tử của một tập thứ tự một phần
 "... và ... là chẵn":

Bên ngoài phạm vi toán học
 "quan hệ vợ chồng" (trong đa số hệ thống luật pháp ở các quốc gia): A có quan hệ vợ chồng với B thì B cũng có quan hệ vợ chồng với A
 "quan hệ anh/chị/em ruột": A có quan hệ anh/chị/em ruột với B thì B cũng vậy.
 "quan hệ đồng âm": chữ A có quan hệ đồng âm với B thì B cũng có quan hệ đồng âm với A.
 "quan hệ đồng nghiệp": A là đồng nghiệp của B thì B cũng là đồng nghiệp của A.
 "quan hệ đồng đội": A là đồng đội của B thì B cũng là đồng đội của A.

Xem thêm
 Quan hệ bất đối xứng
 Tính giao hoán
 Tính đối xứng trong toán học
 Đối xứng

Tham khảo

Quan hệ hai ngôi


title: Anheuser-Busch InBev

text:
Anheuser-Busch InBev SA/NV (, viết tắt là AB InBev) là một công ty nước giải khát và sản xuất rượu bia đa quốc gia có trụ sở ở Leuven, Bỉ. Hãng này là nhà sản xuất bia lớn nhất thế giới và có 25 phần trăm thị phần toàn cầu. AB InBev đã được hình thành thông qua ba vụ sáp nhập liên tục 4 tập đoàn sản xuất bia rượu quốc tế: Interbrew từ Bỉ, AmBev từ Brazil, Anheuser-Busch từ Hoa Kỳ và SAB Miller từ Nam Phi. Tập đoàn này có 16 nhãn hiệu mã mỗi nhãn hiệu tạo ta hơn 1 tỷ USD doanh thu mỗi năm. Công ty này sở hữu tổng cộng hơn 600 nhãn hiệu (2020). Danh mục nhãn hiệu của hãng này bao gồm Budweiser, Corona và Stella Artois, các thương hiệu quốc tế Beck's, Hoegaarden và Leffe và các thương hiệu trong nước như Bud Light, Skol, Brahma, Antarctica, Quilmes, Victoria, Modelo Especial, Michelob Ultra, Harbin, Sedrin, Klinskoye, Sibirskaya Korona, Chernigivske và Jupiler. Tổng doanh thu cho tất cả 200 nhãn hiệu AB InBev trong năm 2014 là hơn 47 tỷ USD. Tập đoàn này sử dụng hơn 155.000 người ở 25 quốc gia. Sau vụ sáp nhập của các công ty Hoa Kỳ Anheuser-Busch vào năm 2008, có trụ sở tại Saint Louis, Missouri, công ty bắt đầu báo cáo kết quả tài chính của mình bằng đô la Mỹ.

AB InBev niêm yết đầu tiên trên sàn Euronext Brussels và là một chỉ số cấu thành của BEL20. Hãng có niêm yết thứ cấp trên sở giao dịch chứng khoán New York. Cổ tức trên mỗi cổ phiếu tăng đều đặn từ 0,35 USD trong 2008-3,00 USD cho năm 2014. Tỷ lệ thanh toán tăng từ 26,3% lên 64,8% trong thời gian này. Thị phần của AB InBev, đi theo doanh số đồ uống bán ra, trên cơ sở quốc gia-quốc gia, được xuất bản bởi các công ty cho năm 2014. Mặc dù thị phần của hãng tại Hoa Kỳ là 47,2%, doanh số bán ra tại Brazil cao hơn. Tuy nhiên, cho tất cả Bắc Mỹ, doanh số kết hợp sẽ là cao nhất trong khu vực bất kỳ. AB InBev vận hành 140 nhà máy tại 10 thị trường hàng đầu của mình.

Lịch sử
AB InBev đã được hình thành sau khi hãng bia Bỉ-Brazil InBev mua lại hãng bia Mỹ Anheuser-Busch.
Interbrew đã được thành lập vào năm 1987 từ sự sáp nhập của hai hãng sản xuất bia lớn nhất tại Bỉ: Artois và Piedboeuf. Hãng bia Artois, trước đây được gọi là Den Hoorn, đã được thành lập 1466. Năm 1995, Interbrew đã mua Công ty Labatt Brewing (thành lập năm 1847), hãng sản xuất bia lớn nhất ở Canada. Năm 2002 nó lại mua Beck (thành lập 1873), một trong những hãng bia của Đức bán chạy nhất thế giới.
 AmBev (viết tắt cho cho Companhia de Bebidas das Americas, hoặc "Beverages Company of the Americas") đã được thành lập vào năm 1999 với sự hợp nhất của hai nhà sản xuất bia lớn nhất Brazil, Nam Cực (thành lập năm 1880) và Brahma (thành lập năm 1886).
 Anheuser-Busch đã được thành lập vào năm 1860 tại St. Louis, Missouri, Hoa Kỳ, với tên Anheuser & Co.

Năm 2004, Interbrew và AmBev nhập lại thành nhà sản xuất bia lớn nhất thế giới, InBev. Các thỏa thuận có giá trị khoảng $ 11,5 tỉ, kết hợp (Ambev) nhà sản xuất bia lớn thứ 3 (Interbrew) thứ 5 thành hãng số 1 thế giới. Thỏa thuận này hợp nhất các thương hiệu hàng đầu từ Bỉ, Canada, Đức và Brazil.

Anheuser đã mua hãng Harbin, sản xuất hiệu bia Harbin 2004 và hãng Fujian Sedrin 2006, hiệu bia Sedrin, làm InBev ngày nay trở thành hãng bia lớn thứ 3 ở Trung Quốc (Thị trường tiêu thụ bia lớn nhất thế giới). Năm 2007, chi nhánh Labatt mua hãng Lakeport ở Canada, và InBev gia tăng chứng khoán tại QUINSA, làm vững chắc vị thế tập đoàn tại Argentina, Bolivia, Chile, Paraguay và Uruguay.

Năm 2008, InBev mua Anheuser-Busch với giá 52 tỉ USD, lập thành Anheuser–Busch InBev, trở thành một trong 5 hãng sản xuất sản phẩm tiêu thụ hàng đầu thế giới.
 SABMiller, mà có các hiệu bia Fosters, Pilsner Urquell, Grolsch, Miller, Coors, và Peroni, là tập đoàn sản xuất bia lớn thứ 2 thế giới, chiếm gần 10% thị trường tiêu thụ bia toàn cầu.

Ngày 13 tháng 10 năm 2015, Anheuser-Busch InBev đã đồng ý với đối thủ của mình SABMiller, mua hãng này với giá 106 tỉ USD hay £70 tỉ, nếu không gặp trở ngại sẽ làm cho tập đoàn này chiếm gần 30% thị trường tiêu thụ bia thế giới.

Chú thích

Công ty Bỉ
Công ty sản xuất bia
Công ty thành lập năm 2008


title: Trung tâm Thể thao Mavuso

text:
Trung tâm Thể thao Mavuso () là một sân vận động đa năng ở Manzini, Eswatini. Sân hiện đang được sử dụng chủ yếu cho các trận đấu bóng đá. Sân vận động có sức chứa 5.000 khán giả. Sân cũng được sử dụng cho các sự kiện truyền thống như lễ sinh nhật của nhà vua.

Tham khảo

Địa điểm bóng đá Eswatini
Manzini, Eswatini


title: Callostrotia flavizonata

text:
Callostrotia flavizonata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Callostrotia


title: Phoeniciloricus simplidigitatus

text:
Phoeniciloricus là một chi của ngành loricifera, một ngành nhỏ động vật sống ở trầm tích biển. Nó chỉ chứa một loài Phoeniciloricus simplidigitatus.

Tham khảo

Phoeniciloricus
Động vật được mô tả năm 2004


title: Crocallis aglossaria

text:
Crocallis aglossaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Crocallis


title: Tổng tuyển cử New Zealand 1893

text:
Tổng tuyển cử New Zealand năm 1893 được tổ chức vào ngày 28 tháng 11 và 20 tháng 12 lần lượt tại các khu vực bầu cử của người châu Âu và người Maori, để bầu ra 74 nghị sĩ khóa 12 của Nghị viện New Zealand. Đảng Tự do giành thắng lợi trong bầu cử, và Richard Seddon trở thành thủ tướng.

1893 là năm mà quyền phổ thông đầu phiếu được cấp cho nữ giới trên 21 tuổi (gồm cả người Maori), đăng ký nhiều nơi bị bãi bỏ, quyền bỏ phiếu ưu tiên cho người Maori có tài sản bị bãi bỏ, và chỉ những người thực sự có một nửa huyết thống Maori mới được phép chọn bỏ phiếu tại khu vực bầu cử của người châu Âu hay của người Maori. Quyền bầu cử cho nữ giới là thay đổi quan trọng nhất.

Tái phân bổ cử tri 1892
Tái phân bổ cử tri lần trước được tiến hành vào năm 1890 nhằm phục vụ tổng tuyển cử cùng năm. Điều tra nhân khẩu năm 1891 là lần đầu tiên tự động kích hoạt tái phân bổ cử tri, điều này được tiến hành trong năm 1892. Dân số có khuynh hướng dịch chuyển đến đảo Bắc dẫn đến chuyển một khu vực bầu cử từ đảo Nam sang đảo Bắc. Chỉ có ba khu vực bầu cử duy trì biên giới không thay đổi: Thames, Wairarapa, và Timaru. 14 khu vực bầu cử mới được lập, và trong đó có tám khu vực bầu cử lần đầu tiên được lập: Bay of Plenty, Otaki, Pareora, Patea, Riccarton, Waiapu, Waimea-Sounds, và Wellington Suburbs. Sáu khu vực bầu cử còn lại từng tồn tại trước đây, và chúng được tái lập cho nghị viện khóa 12: Caversham, Chalmers, Lyttelton, Rangitata, Waihemo, và Waipa.

Quyền bầu cử của nữ giới

Thay đổi đáng chú ý nhất trong tổng tuyển cử năm 1893 là theo Đạo luật Tuyển cử 1893, quyền bầu cử được mở rộng cho toàn bộ nữ giới (bao gồm người Maori) từ 21 tuổi trở lên. Quyền bầu cử của nữ giới được ban hành sau khoảng hai thập niên nữ giới tại đây tiến hành vận động, lãnh đạo họ là các nhân vật như Kate Sheppard và Mary Ann Müller cùng các tổ chức như chi nhánh New Zealand của Liên đoàn Điều độ Nữ giới Cơ đốc giáo WCTU do Anne Ward lãnh đạo. Trong các quốc gia hiện độc lập, New Zealand là nơi đầu tiên nữ giới được bầu cử trong thời kỳ hiện đại. Cựu Thủ tướng John Hall là một chính trị gia bảo thủ, hầu hết công lao thúc đẩy Nghị viện thông qua luật là của ông; ông là nam giới duy nhất được đề danh trên tượng kỷ niệm Kate Sheppard quốc gia. Chỉ có 10 tuần từ khi thông qua luật đến khi bầu cử, và Liên đoàn Điều độ Nữ giới Cơ đốc giáo bắt đầu ghi danh cho nhiều nữ giới nhất có thể.

Bầu cử
Tổng tuyển cử năm 1893 được tổ chức vào Thứ Ba, 28 tháng 11 tại các khu vực bầu cử chung, và vào ngày Thứ Tư, 20 tháng 12 tại các khu vực bầu cử Māori để bầu tổng cộng 74 nghị sĩ cho nghị viện khóa 12.

Tổng số 302.997 (75,3%) cử tri tham gia bỏ phiếu. 65% toàn bộ nữ giới New Zealand đủ tư cách đã tham gia tổng tuyển cử 1893. Có 3 ghế chỉ có một ứng cử viên. 31 khu vực bầu cử tại đảo Bắc và 39 khu vực bầu cử tại đảo Nam, cộng thêm 4 khu vực bầu cử của người Maori.

Kết quả

Theo đảng
Bảng sau cung cấp kết quả theo đảng theo dữ liệu của Wilson (1985), ông ghi nhận các đại biểu Maori là nhân vật độc lập trước tổng tuyển cử 1905.

Kết qua khu vực bầu cử

|-
 |colspan=8 style="background-color:#FFDEAD" | Khu vực chung
|-

|-
 | rowspan=3 | Auckland
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | Alfred Cadman
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | George Grey
 | style="text-align:right;" | 2.233
 | rowspan=3 style="background-color:;" |
 | rowspan=3 style="text-align:center;" | Thomas Tudehope
|-
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | Thomas Thompson
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | William Crowther
 | style="text-align:right;" | 438
|-
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | John Shera
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | Charles Button
 | style="text-align:right;" | 68
|-

|-
 | rowspan=3 | Thành phố Christchurch
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | Westby Perceval
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | William Whitehouse Collins
 | style="text-align:right;" |
 | rowspan=3 style="background-color:;" |
 | rowspan=3 style="text-align:center;" |
|-
 | style="background-color:;" |
 | colspan=3 style="text-align:center;background-color:;" | William Pember Reeves
 | style="text-align:right;" |
|-
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | Richard Molesworth Taylor
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | George Smith
 | style="text-align:right;" |
|-

|-
 | rowspan=3 | Thành phố Dunedin
 | style="background-color:;" |
 | colspan=3 style="text-align:center;background-color:;" | William Hutchison
 | style="text-align:right;" |
 | rowspan=3  |
 | rowspan=3 style="text-align:center;" |
|-
 | style="background-color:;" |
 |colspan=3 style="text-align:center;background-color:;" | David Pinkerton
 | style="text-align:right;" |
|-
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | Henry Fish
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | William Earnshaw
 | style="text-align:right;" |
|-

|-
 | rowspan=3 | Thành phố Wellington
 | style="background-color:;" |
 | colspan=3 style="text-align:center;background-color:;" | John Duthie
 | style="text-align:right;" |
 | rowspan=3 |
 | rowspan=3 style="text-align:center;" |
|-
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | George Fisher
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | Francis Bell
 | style="text-align:right;" |
|-
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;" | William McLean
 | style="background-color:;" |
 | style="text-align:center;background-color:;" | Robert Stout
 | style="text-align:right;" |
|-

|-
 |colspan=8 style="background-color:#FFDEAD" | Khu vực bầu cử Maori
|-

|}

<noinclude>

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
Roll of Members of the House of Representatives, August 1896 (i.e. prior to the next general election)

Lịch sử New Zealand


title: Stenocorus griseopubens

text:
Stenocorus griseopubens là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Stenocorus


title: Miếng mồi và đổ máu

text:
Miếng mồi và đổ máu (từ nguyên Anh ngữ: Bait and bleed) là một chiến lược được mô tả bởi nhà lý luận quan hệ quốc tế John J. Mearsheimer trong cuốn sách của ông về chủ nghĩa hiện thực phê phán, "Bi kịch của chính trị quyền lực vĩ đại" (The Tragedy of Great Power Politics). Mục đích là tạo ra việc các nước đối thủ với nhau tham gia vào một cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài với nhau "để họ chảy máu lẫn nhau", trong khi đó lực lượng kích động chiến tranh vẫn duy trì sức mạnh quân sự của mình.

Mearsheimer trích dẫn một ví dụ của Nga nhằm khiêu khích Áo và Phổ vào cuộc chiến tranh với Pháp ngay sau Cách mạng Pháp, được chứng minh bằng tuyên bố của Catherine Đại đế cho thư ký của bà năm 1791: "Tôi đang động não để đẩy chính quyền Vienna và Berlin vào các vấn đề với Pháp...Có những lý do tôi không thể nói tới, tôi muốn khiến họ tham gia vào việc chém giết đó để tôi rảnh tay, tôi có nhiều công việc dở dang, và điều này cần thiết để giữ họ bận rộn và tránh khỏi con đường của tôi".

Trường hợp lịch sử

Mearsheimer mô tả một chiến lược tương tự mà ông gọi là "Đổ máu" mà không liên quan đến kích động hoặc dụ dỗ bởi một bên thứ ba. Khi các đối thủ lao vào chiến đấu một cách độc lập, mục đích của nước thứ ba đứng ngoài là khuyến khích xung đột tiếp tục càng lâu càng tốt, để cho các quốc gia đối địch suy yếu hoặc "chảy máu" sức mạnh quân sự của nhau.

Một ví dụ về chiến lược này là sự rút lui của Liên Xô trong Chiến tranh thế giới thứ nhất trong khi cuộc chiến ở châu Âu giữa Đức và Phe Hiệp ước còn lại vẫn tiếp tục. Trong báo cáo của mình cho Đại hội lần thứ ba của Liên Xô năm 1918, Vladimir Lenin lập luận rằng bằng cách rút khỏi cuộc xung đột "chúng ta thoát khỏi chính mình...của cả hai nhóm đế quốc chiến đấu lẫn nhau. Chúng ta có thể tận dụng lợi thế của xung đột...và sử dụng thời kỳ đó khi bàn tay của chúng ta được tự do phát triển và tăng cường Cách mạng Xã hội chủ nghĩa."

Chiến lược này cũng được minh họa trong tuyên bố của Thượng nghị sĩ Harry Truman năm 1941 về cuộc xâm lược của Đức Quốc Xã vào Nga: "Nếu chúng ta thấy rằng Đức đang chiến thắng, chúng ta phải giúp Nga, và nếu Nga thắng, chúng ta phải giúp Đức, và theo cách đó họ giết càng nhiều càng tốt."

Thuật ngữ tương tự

Quan niệm chiến lược này tương tự như cách của người phương Đông vẫn thường được nói ở Trung Quốc: "Tọa sơn quan hổ đấu"; hay thành ngữ của người Việt Nam: "Trai cò đánh nhau ngư ông đắc lợi".

Xem thêm

Chiến lược
Đại chiến lược

Tham khảo

Đại chiến lược
Chiến tranh tiêu hao
Quan hệ quốc tế
Chiến lược quân sự
Thuật ngữ khoa học chính trị
Ẩn dụ loài vật


title: Silvio Spann

text:
Silvio Spann (sinh ngày 21 tháng 8 năm 1981) là một cầu thủ bóng đá Trinidad và Tobago.

Spann là một tiền vệ, nổi tiếng về sự cần mẫn, thể lực sung mãn và khả năng sút xa. Anh là con trai của Leroy Spann, cựu tuyển thủ quốc gia Trinidad và Tobago.

Thống kê sự nghiệp

|-
|2002||3||0
|-
|2003||7||0
|-
|2004||8||1
|-
|2005||9||0
|-
|2006||2||0
|-
|2007||5||1
|-
|2008||1||0
|-
|2009||6||0
|-
!Tổng cộng||41||2
|}

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Soca Warriors Online

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Trinidad và Tobago
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Trinidad và Tobago
Cầu thủ bóng đá Trinidad và Tobago ở nước ngoài
Cầu thủ Cúp Vàng CONCACAF 2005
Cầu thủ Cúp Vàng CONCACAF 2007
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá W Connection F.C.
Cầu thủ bóng đá TT Pro League
Cầu thủ bóng đá A.C. Perugia Calcio
Cầu thủ bóng đá S.S. Sambenedettese Calcio
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý
Cầu thủ bóng đá Dinamo Zagreb
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Croatia
Cầu thủ bóng đá Yokohama FC
Cầu thủ bóng đá J2 League
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nhật Bản
Cầu thủ bóng đá Wrexham A.F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League
Vận động viên Trinidad và Tobago ở Ý
Vận động viên Trinidad và Tobago ở Croatia
Vận động viên Trinidad và Tobago ở Nhật Bản


title: Đức Ban

text:
Đức Ban (sinh ngày 10 tháng 01 năm 1949) tên thật là Phạm Đức Ban, là một nhà văn thời kỳ hiện đại Việt Nam. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Tiểu sử
Đức Ban quê quán tại tại xã Vĩnh Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

Năm 1966, Đức Ban tốt nghiệp trường cấp 3 Can Lộc.

Từ 1966 đến 1972 ông tham gia lao động, sản xuất nông nghiệp ở quê nhà.

Năm 1972 Đức Ban gia nhập thanh niên xung phong, làm ở phòng Tuyên huấn Tổng đội 299.P18.

Từ năm 1974 đến 1982 ông làm công tác biên tập và sáng tác văn học ở Hội Văn học nghệ thuật Hà Tĩnh rồi Nghệ Tĩnh.

Năm 1983 ông vào học Khoá 2 Trường Viết văn Nguyễn Du, Hà Nội (nay là Khoa Viết văn - Báo chí thuộc Trường Đại học Văn hóa Hà Nội và tốt nghiệp vào tháng 5 năm 1986.

Sau khi tốt nghiệp đại học, Đức Ban về làm việc tại Hội Văn học Nghệ thuật Nghệ Tĩnh.

Từ 1991 đến 2005 Đức Ban làm Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật kiêm Phó Tổng Biên tập Tạp chí Hồng Lĩnh, rồi Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Hồng Lĩnh.

Từ năm 2005 đến 2009 Đức Ban làm Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao & Du lịch Hà Tĩnh.

Năm 2009 ông nghỉ hưu theo chế độ và hiện sinh sống với gia đình tại phường Nguyễn Du, thành phố Hà Tĩnh.

Tác phẩm
Mưa phùn  (tập truyện ngắn; in chung); Hội Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh; 1975
Hoa cúc vàng (tập truyện thiếu nhi); Nhà xuất bản Kim Đồng; 1985; Tái bản năm 2000
Những Tiếng chim (tập truyện thiếu nhi); Nhà xuất bản Thuận Hóa; 1986
Sương mù chưa tan (truyện vừa); Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc; 1986
Nơi có chuyện cổ tích (tập truyện ngắn); Nhà xuất bản Nghệ An; 1988
Trăng vỡ (tiểu thuyết); Nhà xuất bản Hội Nhà văn; 1992; Tái bản 2003
Đêm thức (tập truyện ngắn; Nhà xuất bản Văn học; 1994
Cây cải lên trời (tập truyện ngắn); Nhà xuất bản Hội Nhà văn; 1997
La Sơn Nguyễn Biểu (kịch dài); Nhà xuất bản Sân khấu; 2002
Mạng nhện bạc (tập truyện vừa) Nhà xuất bản Hội Nhà văn; 2003
Khúc hát ngày xưa (tập truyện ngắn; Nhà xuất bản Quân đội nhân dân; 2004
Chuyện vẫn còn (tập truyện ngắn); Nhà xuất bản Hội Nhà văn; 2005
Con Mèo mun (tập truyện thiếu nhi chọn lọc); Nhà xuất bản Kim Đồng; 2007
Đức Ban – Truyện ngắn và Truyện vừa chọn lọc; Nhà xuất bản Hội NHà văn; 2008
Đức Ban - Tác phẩm chọn lọc; Nhà xuất bản Hội Nhà văn - Trung tâm xúc tiến Văn hóa, Du lịch Hà Tĩnh; 2009
Lửa Ngàn sâu (kịch dài); Nhà xuất bản Sân khấu; 2012
Giọt nước mắt màu đất (tập truyện ngắn); Nhà xuất bản Hội Nhà văn; 2014
Chuyện 10 cô gái Đồng Lộc (tập chân dung; in chung); Nhà xuất bản Hội Nhà văn; Nhà xuất bản Thanh niên; 2010; Tái bản: 2012; 2014; 2016
Người thân thương (tập chân dung văn học); Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2018.

Giải thưởng
4 Giải A, 1 giải C Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Nguyễn Du của Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh và tỉnh Hà Tĩnh;
Giải A, giải C Giải thưởng Ủy ban Trung ương Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam; 1994;
Giải B Truyện ngắn ''Báo Văn nghệ''; Hội Nhà văn Việt Nam;
Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2016 cho cụm tác phẩm Trăng vỡ (tiểu thuyết) và Đêm thức (tập truyện ngắn).

Đánh giá

Chú thích

Nhà văn Việt Nam
Người Hà Tĩnh
Giải thưởng Nhà nước


title: Argyrophora trofonia

text:
Argyrophora trofonia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Argyrophora


title: Percnia longitermen

text:
Percnia longitermen là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Percnia
Động vật được mô tả năm 1914


title: Drepanulatrix litaria

text:
Drepanulatrix litaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanulatrix


title: Planociampa antipalpa

text:
Planociampa antipalpa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Planociampa


title: Fusobacterium nucleatum

text:
Fusobacterium nucleatum là một loại vi khuẩn trong khoang miệng người, gây viêm quanh răng. Chủng vi khuẩn này có sự khác nhau về hình thái khi ký sinh trong người và động vật. Vi khuẩn Fusobacterium nucleatum là thành phần chính của mảng bám nha chu do sự phong phú và khả năng kết hợp với các loài vi khuẩn khác trong khoang miệng.

Sinh non
Nghiên cứu cho thấy bệnh nha chu do F. nucleatum gây bệnh cho trẻ sơ sinh bị sinh non ở người. Trong nhiều nghiên cứu, các tế bào F. nucleatum đã được phân lập từ nước ối, nhau thai và màng nhau của phụ nữ sinh non. Chuột thí nghiệm được tiêm  F. nucleatum trực tiếp vào máu có biểu hiện bệnh lý của nhiễm trùng giống như các quan sát trên cơ thể người. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng cho mối liên hệ nhân quả có thể có giữa bệnh răng miệng do F. nucleatum với những phụ nữ viêm âm đạo do vi khuẩn. Cả vi khuẩn F. nucleatum âm đạo và vi khuẩn âm đạo có liên quan đến sinh non và nhiễm trùng trong tử cung. Do đó, khi sinh non, trẻ sơ sinh có khả năng cao nhiễm trùng do F. nucleatum.

Ung thư đại tràng
F. nucleatum có mối liên quan với ung thư đại tràng; một cơ chế đã được mô tả, theo đó F. nucleatum làm phát triển của khối u, gây ra kích ứng viêm hoặc kích thích mô đại tràng.

Xem thêm

 Danh sách vi khuẩn âm đạo

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Type strain of Fusobacterium nucleatum at BacDive -  the Bacterial Diversity Metadatabase

Vi khuẩn Gram âm