title: Kinh điển Phật giáo sơ kỳ

text:
Kinh điển Phật giáo sơ kỳ (thuật ngữ tiếng Anh: Early Buddhist texts - EBT), hay Kinh văn Phật giáo sơ kỳ, là một khái niệm học thuật để chỉ hệ thống các kinh văn song song được chia sẻ bởi các tông phái Phật giáo sơ khai. Những tài liệu EBT được nghiên cứu rộng rãi nhất là bốn Bộ kinh (Nikayas) văn hệ Pali đầu tiên, cũng như các Āgama Hán văn tương ứng. Tuy nhiên, một số học giả cũng đã chỉ ra rằng một số Luật tạng, như Patimokkha của các tông phái Phật giáo khác nhau, cũng như một số tài liệu A-tì-đạt-ma sơ kỳ cũng có thể được xếp vào nhóm EBT.

Bên cạnh các bộ Đại tạng bằng tiếng Pali và chữ Hán, còn có các bộ sưu tập rời rạc các tài liệu EBT bằng tiếng Phạn, tiếng Khotanese, tiếng Tây Tạng và tiếng Gāndhārī. Các nghiên cứu hiện đại về Phật giáo tiền tông phái sơ khai thường dựa vào học thuật so sánh sử dụng các nguồn kinh văn Phật giáo sơ kỳ  khác nhau này.

Nhiều học giả nghiên cứu Phật học khác nhau như Richard Gombrich, Akira Hirakawa, Alexander Wynne và AK Warder cho rằng các kinh văn Phật giáo sơ kỳ chứa những thông tin có thể được truy tìm về chính Đức Phật lịch sử hoặc ít nhất là về những năm đầu của Phật giáo tiền tông phái. Theo học giả Nhật Bản Akira Hirakawa, "bất kỳ nỗ lực nào để xác định những lời dạy nguyên thủy của Đức Phật lịch sử đều phải dựa trên tài liệu này."

Trong Phật giáo Đại thừa, những văn bản này đôi khi được gọi là kinh văn "Tiểu thừa" (sa. Hīnayāna) hoặc "Thanh văn thừa" (sa. Śrāvakayāna) và không được coi là tác phẩm Đại thừa.

Tổng quan
Các thể loại khác nhau của các kinh văn Phật giáo sơ kỳ bao hàm trong Kinh tạng và Luật tạng, gồm các hình thức văn xuôi (sūtra), các thể loại thơ (như gāthā và udāna), hoặc hỗn hợp văn xuôi và thơ (geya), các mẫu đề (matika).... Phần lớn kinh văn Phật giáo sơ kỳ thuộc thể loại "sutta". Chúng thường được tập hợp thành nhóm "Kinh tạng" trong Tam tạng (Tripitaka), chứa đựng nội dung giáo lý, tâm linh và triết học. Trong cả các hệ kinh văn Bộ kinh (Nikayas) và A-hàm (Agamas), hầu hết các kinh văn trong phần kinh tạng có sự tương đồng rất đáng kể.

Các  kinh văn trong EBT được các học giả hiện đại phỏng đoán có nguồn từ nhiều tông phái Phật giáo khác nhau, chủ yếu từ hai tông phái Theravada và Sarvāstivāda, nhưng có thể từ các kinh văn của các tông phái Dharmaguptaka, Mahāsāṅghika, Mahīśāsaka, Mūlasarvāstivāda, cũng như các kinh văn không chắc chắn khác.

Theo Oskar von Hinüber, mục đích chính của việc thành lập EBT là để "bảo tồn và bảo vệ một truyền thống chính thống". Ông nói thêm rằng nỗ lực bảo tồn kinh văn này chịu ảnh hưởng bởi truyền thống bảo tồn kinh văn Vệ Đà của giới Bà-la-môn. Theo ghi nhận của von Hinüber, những kinh văn này cũng cung cấp những dữ kiện lịch sử của Ấn Độ cổ đại, chẳng hạn như trong Mahāparinibbānasuttanta, kể lại sự kiện Đức Phật nhập Niết bàn. Các bài kinh văn sơ kỳ hầu như luôn luôn mở đầu bằng cách giới thiệu vị trí địa lý của sự kiện mà chúng mô tả, bao gồm các địa danh cổ, luôn được đặt trước cụm từ "như vậy tôi đã nghe" (evaṃ me sutaṃ).

Những bằng chứng văn bản từ các truyền thống khác nhau cho thấy rằng từ thế kỷ 1 trước Công nguyên đến thế kỷ thứ 4 sau Công nguyên, những khác biệt nhỏ đã phát triển giữa các tài liệu song song này và những khác biệt này phản ánh "mối liên hệ giữa tông phái, truyền thống địa phương, môi trường ngôn ngữ, chữ viết không chuẩn hoặc bất kỳ sự kết hợp nào của những yếu tố này".

Truyền khẩu
Những kinh văn sơ kỳ ban đầu được truyền qua các phương pháp truyền khẩu. Theo Marcus Bingenheimer, sau khi Thích-ca Mâu-ni qua đời, các kinh văn lưu lại lời dạy của Ngài được các đệ tử truyền khẩu bằng phương ngữ Trung Ấn-Aryan (Prakrit). Trong khi nhánh Nam truyền đến ổn định với trung tâm tại Sri Lanka, kinh văn sơ kỳ của nhánh này được lập cố định bằng thành văn tự Pāli;,thì ở Ấn Độ và Trung Á, các kinh văn sơ kỳ của nhánh Bắc truyền liên tiếp được Phạn ngữ hóa và / hoặc dịch sang các ngôn ngữ khác như Trung Quốc, Tokharian, Khotanese, Sogdian và Tây Tạng. Ngoài ra, các kinh văn Phật giáo mới ở Ấn Độ, ít nhất là từ thế kỷ thứ 3 trở đi, được soạn trực tiếp bằng tiếng Phạn tiêu chuẩn. Do đó, các bản viết tay từ truyền thống Bắc truyền, đặc biệt là các bản thảo xuất xứ từ Trung Á, thường bằng tiếng Prakrit (đặc biệt là Gāndhārī) hoặc một số dạng không chuẩn của tiếng Phạn, đôi khi được gọi là tiếng Phạn Phật giáo, một giai đoạn trung gian giữa một số tiếng Phạn và tiếng Phạn tiêu chuẩn.

Học giả Mark Allon cũng lưu ý rằng, có nhiều lý do vì sao các học giả hiện đại cho rằng các kinh văn này đã được truyền khẩu qua nhiều thế hệ. Chúng bao gồm các bằng chứng từ chính bản thân các kinh văn cho thấy rằng chúng phải được ghi nhớ và đọc thuộc lòng, thiếu bất kỳ bằng chứng nào (cho dù là khảo cổ học hay trong chính các kinh văn) rằng chữ viết đã được sử dụng để bảo tồn các kinh văn này, cũng như các đặc điểm phong cách của chính các kinh văn đó.

Một đặc điểm quan trọng giúp nhận dạng các kinh văn Phật giáo sơ kỳ là các đặc điểm hình thức phản ánh nguồn gốc của chúng là văn học truyền khẩu, chẳng hạn như việc sử dụng các công thức lặp lại và tu từ. Các đặc điểm văn phong khác bao gồm: sử dụng nhiều từ đồng nghĩa, các cụm từ và đoạn văn được tiêu chuẩn hóa, các câu tóm tắt tương tự, các mẫu đề và những khung tiêu chuẩn cho chuyện kể.

Những nét văn phong này trái ngược với những tác phẩm sau này như kinh điển Đại thừa, vốn chứa đựng những cấu trúc phức tạp hơn, khó ghi nhớ hơn. Ngoài ra, các EBT luôn mô tả bối cảnh nằm trong lịch sử các địa phương cổ của Ấn Độ, không giống như nhiều tác phẩm Đại thừa sau này, mô tả bối cảnh các bài giảng của Đức Phật trong các cõi trời hoặc các hoàn cảnh siêu nhiên khác.

Các kinh văn Phật giáo sơ kỳ được cho là được bảo tồn bởi dòng truyền thừa của các Bhāṇaka, những nhà sư chuyên ghi nhớ và đọc thuộc lòng các bộ kinh văn cụ thể, trước khi chúng được lập thành văn tự kể từ sau thế kỷ 1 trước Công nguyên. Theo Alexander Wynne, mặc dù không có bằng chứng cho việc các kinh văn được lập thành văn tự trước thời Aśoka, nhưng không nên đánh giá thấp tính chính xác của việc truyền khẩu. Cộng đồng Phật giáo sơ kỳ chịu ảnh hưởng truyền thống bảo tồn kinh điển Vệ-đà của giới Ba-la-môn, vốn có một lượng lớn các văn bản khó, nguyên văn, bằng một ngôn ngữ cổ xưa hơn một nghìn năm. Các tăng sĩ Phật giáo cũng đồng thời phát triển những kỹ thuật ghi nhớ mới, dựa trên việc đồng tụng (saṅgīti), từ đó xây dựng một phương cách truyền khẩu riêng. Các kinh văn cũng thể hiện rằng phương pháp này đã được sử dụng, và hình thức thực tế đã cho thấy rằng nó đã được sử dụng trên một quy mô lớn.

Một số học giả như Wynne và Analayo thì cho rằng những kinh văn này được ghi nhớ ở dạng cố định, được đọc lại nguyên văn (trái ngược với các hình thức văn học truyền miệng khác, như sử thi) và điều này đã được khẳng định trong các buổi đồng tụng (nơi có rất ít chỗ cho sự ngẫu hứng), trong khi những người khác cho rằng chúng có thể được biểu diễn theo những cách thơ mộng và ngẫu hứng hơn (LS Cousins, Rupert Gethin) thông qua việc sử dụng các danh sách hoặc công thức cơ bản.

EBT cũng cho thấy ảnh hưởng của các kinh văn Vệ Đà, bao gồm việc áp dụng một khuôn mẫu thơ Vệ Đà, cũng như các hình thức tổ chức (sử dụng chủ đề và số lượng). EBT chia sẻ thuật ngữ và ý tưởng tương tự với các kinh văn Vệ Đà. Một số trường hợp thường được dùng để dẫn chứng như sự chia sẻ một số ẩn dụ và hình tượng nhất định trong Kinh Tăng chi bộ với bộ kinh Vệ đà Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (VD: AN 8.157 và. Bṛhadāraṇyaka 2.4.11).

Bối cảnh và thời điểm

Về bối cảnh, EBT thường mô tả thế giới quan của thời kỳ đô thị hóa thứ hai trong lịch sử Ấn Độ, trong đó có các thị trấn và làng mạc, các thành bang và tiểu quốc (mahajanapadas) quy mô nhỏ, với mức độ đô thị hóa thấp hơn so với thời kỳ Đế quốc Maurya. Như vậy, EBT mô tả vùng Đồng bằng sông Hằng trong giai đoạn trước thời kỳ trỗi dậy của đế chế Nanda, đế chế hùng mạnh đã thống nhất tất cả các tiểu quốc Ấn Độ trong thế kỷ thứ 4.

Chúng cũng miêu tả Pataliputra như là ngôi làng nhỏ của Pataligama, trong khi về sau nơi này trở thành thủ đô của đế chế Maurya và là thành phố lớn nhất ở Ấn Độ. Các kinh văn không đề cập đến Ashoka nhưng có đề cập đến lãnh tụ Kỳ na giáo (Tirthankara) Mahavira (hay còn gọi là Nātaputta), người cùng thời với Đức Phật.

Các học giả Brahmali và Sujato đã lưu ý rằng EBT cũng mô tả một nền kinh tế địa phương quy mô nhỏ, trong thời kỳ trước khi thành lập các mạng lưới giao dịch đường dài. Theo ghi nhận của von Hinüber, những thiếu sót của bất kỳ đề cập nào đến thời kỳ Đế quốc Maurya trong EBT như Mahāparinibbānasuttanta, trái ngược với các kinh văn Phật giáo hậu kỳ khác có đề cập đến chúng, cũng là bằng chứng về thời điểm tiền Maurya của nó.

Khảo cổ học

Các Sắc chỉ của Ashoka là một trong những tài liệu lịch sử sớm nhất của Ấn Độ và chúng tương đồng với EBT ở một số khía cạnh. Theo Sujato, chúng không chỉ tương đồng về thuật ngữ, mà còn ở nhiều dụ ngôn. A. Wynne thì lưu ý rằng Sắc chỉ đá nhỏ số 3 đề cập đến một số kinh văn Phật giáo đã được xác định, có thể thấy rằng vào thời A-dục vương, những kinh văn này đã được sửa chữa.

Một số địa điểm khảo cổ sơ kỳ như bảo tháp Bharhut đã cung cấp một số thông tin có niên đại từ thế kỷ 1 hoặc 2 trước Công nguyên, chứa nhiều chi tiết từ các EBT như: đề cập đến Đức Phật Gotama và tất cả năm vị Phật quá khứ tron EBT, cũng như các vị vua Ajātasatru và Pasenadi. Các sự kiện chính trong cuộc đời của Đức Phật từ các EBT được đề cập đến như sự thức tỉnh của Ngài, lời dạy đầu tiên và cái chết của Ngài. Theo Lüders "… chuyến viếng thăm của Ajātasattu [đến Đức Phật] được mô tả chi tiết thậm chí chính xác theo Kinh Sāmaññaphala," và "… sự trình bày về chuyến viếng thăm của Sakka theo văn bản của Kinh Sakkapañha."

Các chữ khắc khác của Ấn Độ từ thế kỷ 1 và 2 CN bao gồm các thuật ngữ như dhamma-kathika, peṭakin và suttantika, cho thấy sự tồn tại của một nền văn học Phật giáo trong thời gian này.

Tài liệu bổ sung

Hầu hết các học giả hiện đại thường tập trung vào các bộ Nikāya Pāli (đã được dịch hoàn toàn sang các ngôn ngữ phương Tây) và Āgama Hán văn (chỉ được dịch một phần). Ngay từ cuối thế kỷ 19, người ta đã biết rằng Nikāya và Āgama chứa một số lượng lớn các văn bản song song. Trong tài liệu Văn học Phật giáo xuất bản năm 1882 tại Trung Quốc, Samuel Beal đã cho biết rằng, tuy có những dị biệt nhỏ, nhưng hầu hết cốt truyện và tất cả các chi tiết quan trọng trong các bài kinh văn giữa Nikāya và Āgama giống hệt nhau.

Các học giả của thế kỷ 20, bao gồm Anesaki Masaharu và Akanuma Chinzen, cũng đã có những sự nghiên cứu so sánh hai bộ kinh văn sơ kỳ. Trong đó có hai tác phẩm quan trọng là The Four Buddhist Āgamas in Chinese – A Concordance of their Parts and of the Corresponding Counterparts in the Pāli Nikāyas của Anesaki và The Comparative Catalogue of Chinese Āgamas and Pāli Nikāyas của Akanuma.

Theo thời gian, nghiên cứu so sánh về các văn bản Phật giáo song song này đã được đưa vào học thuật hiện đại về Phật giáo, chẳng hạn như trong công trình của Etienne Lamotte (1988), người đã nhận xét về mối quan hệ chặt chẽ của chúng. Ông cho rằng, ngoại trừ các phép suy luận của Mahāyāna trong Ekottara (Tăng nhất A hàm), vốn có thể dễ dàng phân biệt được, các biến thể trong câu hỏi [giữa Nikāya và Āgamas] hầu như không ảnh hưởng gì đến phương pháp diễn đạt hoặc sự sắp xếp của các đối tượng. Cơ sở giáo lý chung cho các bộ Nikāya và Āgamas là rất đồng nhất. Tuy nhiên, được bảo tồn và lưu truyền bởi các tông phái, các kinh văn không phải là tài liệu học thuật, mà là di sản chung của tất cả các tông phái.

Tỳ kheo Thích Minh Châu trong một nghiên cứu so sánh (1991) các nội dung trong kinh văn Majjhima Nikaya của Theravada và Madhyama Agama của Sarvastivada, đã kết luận rằng mặc dù có một số khác biệt trong các vấn đề kỹ thuật và thực tiễn, nhưng vẫn có một sự thống nhất nổi bật trong các vấn đề giáo lý. Một nghiên cứu gần đây hơn của Tỳ kheo Analayo cũng đồng ý với quan điểm này. Analayo cho rằng Majjhima Nikaya và Madhyama Agama chứa hầu hết các học thuyết chính giống nhau.

Công việc so sánh này gần đây vẫn tiếp tục được thực hiện trên các tài liệu rời rạc khác còn tồn tại trong các bộ sưu tập tiếng Phạn, Tây Tạng và Gandhāran. Andrew Glass đã so sánh một số lượng nhỏ kinh Gandhāran với các bản kinh Tây Tạng, Pali, Sanskrit và Hán văn của chúng và kết luận rằng có một sự thống nhất trong học thuyết của chúng, mặc dù có một số khác biệt về kỹ thuật.

Theo một số học giả châu Á như Yin Shun, Mizuno Kogen và Mun-Keat Choong, gốc gác chung của Kinh Tương Ưng Bộ và Samyukta Agama là cơ sở cho các EBT khác.

EBT Pāli

Kinh điển Pāli của trường phái Nguyên thủy chứa một bộ sưu tập đầy đủ nhất cho đến ngày nay các EBT còn tồn tại bằng một ngữ chi Ấn-Arya. Theo truyền thống Theravada, sau khi được truyền khẩu, nó được lập thành văn tự lần đầu tiên vào thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên ở Sri Lanka.

Trong khi một số học giả như Gregory Schopen hoài nghi về tính cổ xưa của các kinh văn Pali, Alexander Wynne lại ủng hộ tính nguyên khai của các kinh văn Pali. Ông dẫn chứng sự trùng khớp chính xác giữa di vật dải vàng có chứa các phần kinh tạng Pali với các bản kinh văn Pali ngày nay.

Các kinh văn Phật giáo sơ kỳ trong hệ kinh điển Pāli chủ yếu bao gồm bốn Bộ kinh đầu tiên, các pāṭimokkha và các phần Luật tạng, cũng như một số bộ phận của Tiểu bộ kinh (chủ yếu là Sutta Nipata, Itivuttaka, Kinh Pháp Cú, Therigatha, Theragatha, và Udana). Các kinh văn này đều đã được dịch rộng rãi sang các ngôn ngữ phương Tây.

EBT Hán văn
Các EBT được lưu giữ trong hệ kinh điển Hán văn bao gồm A-hàm, được xem là bộ kinh văn song song với các Nikāya Pali về nội dung cũng như cấu trúc. Mặc dù vậy, vẫn tồn tại một số khác biệt giữa các bài kinh văn mà những nghiên cứu so sánh hiện đại đã chỉ ra. Những A-hàm khác nhau này có thể đến từ các bộ phái Sarvastivada (Tạp A-hàm và Trung A-hàm), Dharmaguptaka và Kasyayipa. Luật tạng (Vinaya Pitaka) của Mahasamghika cũng tồn tại trong bản dịch Hắn văn. Một số bản kinh văn A-hàm đã được dịch sang tiếng Anh.

Ngôn ngữ của kinh văn chữ Hán thuộc dạng văn ngôn Trung Quốc cổ đại. Chúng thường được định danh là Hán ngữ Phật giáo (佛教漢語) hoặc Hán ngữ hỗn hợp Phật giáo (佛教混合漢語), sử dụng đáng kể thuật ngữ bản địa hóa. Phật giáo Trung Quốc cũng cho thấy một số lượng đáng kể các yếu tố đó xuất phát từ ngôn ngữ nguồn, bao gồm cả từ căn ke và phiên âm ngữ âm. Phân tích học thuật về các kinh văn này đã chỉ ra rằng chúng được dịch từ các ngôn ngữ nguồn Prakrit Trung Ấn, với các mức độ Phạn hóa khác nhau.

Trong khi các A-hàm Hán văn khác hầu hết tương đồng về mặt giáo lý với Nikaya Pali, thì phần Tăng nhất A-hàm (Ekottara Agama) đã được nhiều học giả khác nhau như Johannes Bronkhorst và Etienne Lamotte xem là chịu ảnh hưởng bởi các khái niệm Đại thừa sau này. Theo Lamotte, những 'nội suy' này có thể dễ dàng nhận ra. Theo Analayo, giả thuyết thường được đề xuất nhất là Tăng nhất A-hàm bắt nguồn từ bộ phái Mahasamgika.

EBT từ Pakistan và Afghanistan

Những khám phá hiện đại về các bộ sưu tập bản thảo rời rạc khác nhau từ Pakistan và Afghanistan đã góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu các kinh văn Phật giáo sơ kỳ.

Hầu hết các văn bản này được viết bằng ngôn ngữ Gandhari và hệ thống chữ Kharoṣṭhī, nhưng một số cũng đã được phát hiện bằng tiếng Bactria. Theo Mark Allon, các kinh văn Phật giáo Gandhāran chứa một số EBT song song với những EBT được tìm thấy trong các bộ sưu tập khác "chẳng hạn như Ekottarikāgama và Vana-saṃyutta của Saṃyutta-nikāya / Saṃyuktāgama."

Những kinh văn này bao gồm một bản song song với Kinh Vô ngã tướng, có thể thuộc trường phái Dharmaguptaka. Đã có vài ấn phẩm dịch một số kinh văn này.

Theo Mark Allon ghi nhận, những phát hiện chính gần đây nhất bao gồm các bộ sưu tập sau:

 "Bản thảo Kharoṣṭhī Thư viện Anh", cuộn vỏ cây bạch dương chép bằng tiếng Gandhari và chữ Kharoṣṭhī, có thể thuộc trường phái Dharmaguptaka. Chúng bao gồm các bài kinh văn xuôi và các tác phẩm thơ giống như các phần của Dharmapada có niên đại vào thế kỷ 1 CN, khiến chúng trở thành những bản viết tay EBT sớm nhất được phát hiện.
 "Bản thảo Kharoṣṭhī Cao cấp", cuộn vỏ cây bạch dương chép bằng ngôn ngữ Gandhari và chữ Kharoṣṭhī, có thể thuộc trường phái Dharmaguptaka. Hầu hết trong số này bảo tồn các kinh văn xuôi "kinh điển", cũng như một số tài liệu tiểu sử về cuộc đời của Đức Phật gắn liền với Luật tạng.
 " Bản thảo Schøyen ", được phát hiện trong các hang động Bamiyan, một bộ sưu tập lưu giữ các kinh văn Phật giáo, Vi diệu pháp và Đại thừa thời kỳ đầu bằng tiếng Phạn hoặc Gandhari.

Một phát hiện quan trọng khác gần đây là "một phần đáng kể của một bản thảo lớn bằng vỏ cây bạch dương chép bằng tiếng Phạn của Dirghagama, phần kinh điển chứa các bài giảng dài, thuộc trường phái (Mula) -Sarvastivada, có niên đại vào thế kỷ thứ bảy hoặc thứ tám sau Công nguyên".

Abhidharma
Các văn bản và bộ sưu tập A-tì-đạt-ma khác nhau (Pitakas) được các học giả coi là (hầu hết) là tài liệu muộn hơn (thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên trở đi) và do đó không phải là EBT. Mặc dù có sự ra đời tương đối muộn của các tác phẩm Vi Diệu Pháp, nhưng theo các học giả như Erich Frauwallner, vẫn có những hạt nhân của kinh văn sơ kỳ tiền phái trong lớp sớm nhất của văn học Vi Diệu Pháp, chẳng hạn như trong Vibhanga của Thượng tọa bộ, Dharmaskandha của Sarvastivada, và Śāriputrābhidharma của Dharmaguptaka. Theo nghiên cứu so sánh của Frauwallner, những văn bản này có thể được phát triển và "xây dựng từ cùng một chất liệu", chủ yếu là danh sách giáo lý Phật giáo sơ khai (tiếng Pali: mātikā, tiếng Phạn: mātṛkā) tạo thành "cốt lõi cổ xưa" của Vi Diệu Pháp sơ khai.

Nguồn Mahāsāṃghika
Cuộc chia rẽ đầu tiên trong cộng đồng Phật giáo là giữa các nhánh gọi là Sthaviras ("Trưởng lão") và Mahāsāṃghika ("Đại chúng"). Do đó, một số học giả như Edward Conze đã nhấn mạnh tầm quan trọng của EBT có sự tương đồng trong cả hai nguồn Sthavira và Mahāsāṅghika. Tuy nhiên, có ít văn bản Mahāsāṃghika còn sót lại so với tài liệu của Sthavira.

Một nguồn quan trọng cho Đại chúng bộ EBT là kinh văn Mahāvastu. Nó ghi chép lại cuộc đời thần thoại của Đức Phật bao gồm nhiều câu chuyện huyền thoại nhưng cũng bao gồm nhiều câu chuyện tương tự EBT.

Ngoài ra còn có những đoạn kinh Mahāparinirvāṇa và Caṁgi (Pali: Caṅki) của bộ kinh Mahāsāṃghika có niên đại từ thế kỷ thứ 3 đến thế kỷ thứ 4.

Śālistamba Sūtra (Đạo cán kinh) là một kinh văn Phật giáo sơ kỳ gắn liền với trường phái Mahāsāṃghika, chứa nhiều đoạn song song với kinh Pali. Như N. Ross Reat đã lưu ý, kinh văn này nói chung phù hợp với các học thuyết cơ bản trong EBT của Sthavira như "duyên khởi", "trung đạo", "ngũ uẩn", "tam độc", "tứ diệu đế" và "bát chính đạo".

Ngoài ra còn có nhiều văn bản Luật tạng Mahāsāṃghika chứa tài liệu sơ kỳ, bao gồm giới bổn ('prātimokṣa) của tông phái này, gần như giống với giới bổn của Sthavira (pātimokkha).

Kinh Tăng nhất A-hàm (Ekottara Āgama) được các học giả khác nhau gán cho Mahāsāṃghika, mặc dù sự ghi nhận này vẫn chưa chắc chắn.

 Những nguồn khác
Có nhiều EBT khác nhau được thu thập trong Kangyur Tây Tạng. Peter Skilling đã xuất bản bản dịch tiếng Anh của những văn bản này trong hai tập "Mahasutras" (Pāli Text Society, 1994). Theo 84000.co, một trang web của các bản dịch Kinh điển tiếng Tây Tạng, danh mục Degé Kangyur nói rằng kinh Toh 287-359 của phần Kinh chung là tác phẩm "Śrāvakayāna" "có lẽ được trích từ Āgamas của Mūlasarvāstivāda".

Một nguồn tư liệu Phật giáo sơ kỳ quan trọng khác trong kinh điển Tây Tạng là nhiều trích dẫn của Śamathadeva trong Abhidharmakośopāyikā-ṭīkā (Derge no. 4094 / Peking no. 5595), một bài chú giải về Abhidharmakosha. Một số tài liệu này có sẵn trong bản dịch tiếng Anh bởi Tỳ kheo ni Dhammadinnā.

Các luận thuyết Đại thừa đôi khi cũng trích dẫn các EBT. Theo Etienne Lamotte, Đại trí độ luận (Mahāprajñāpāramitāupadeśa) trích dẫn "khoảng một trăm kinh của Tiểu thừa; phần lớn được mượn từ các kinh văn Āgama."  Nhiều phần của Du-già sư địa luận (Yogācārabhūmi-śāstra) chứa một phần có tiêu đề Vastusaṃgrahaṇī trong đó bao gồm tóm tắt các chủ đề quan trọng được tìm thấy trong mỗi bài kinh (sutra) của Samyukta-Agama, cũng như các mẫu đề (mātṛka) của Luật tạng và Luận tạng.

Nhiều trích dẫn kinh của các tác giả luận thuyết Sautrantika cũng từ nguồn các đoạn EBT. Trường phái Sautrantika được biết đến với việc tập trung vào việc sử dụng các ví dụ từ và các tham chiếu đến EBT. Những tác phẩm này bao gồm Drstantapankti của Kumaralata, Abhidharmamrtara-sasastra của Ghosaka, Abhidharmavatara-sastra của Skandhila và Tattvasiddhi của Harivarman.

Các di vật được viết bằng tiếng Phạn của các bản A-hàm Phật giáo sơ kỳ khác nhau từng tồn tại từ cũng được phát hiện khảo cổ học ở Lưu vực Tarim và thành phố Turfan. Những phát hiện này bao gồm các phiên bản của một Udanavarga tiếng Phạn.

Kinh điển Tây Tạng cũng bao gồm một kinh văn lớn của Mūlasarvāstivāda được gọi là Ứng dụng của Chánh niệm về Thánh pháp (Saddharmasmṛtyupasthāna'', Toh 287), chứa một số đoạn EBT.

Xem thêm
 Tứ diệu đế
 Bát chính đạo
 Duyên khởi
 Kinh điển Pāli
 Kinh điển Phật giáo
 Kinh tạng
 Luật tạng
 A-hàm
 Bản sự kinh
 Kinh Pháp Cú
 Sutta Nipata
 Therigatha
 Theragatha
 Udana

Chú thích

Tham khảo
 SuttaCentral Public domain translations in multiple languages from the Pali Tipitaka as well as other collections, focusing on Early Buddhist texts.
 Accesstoinsight Selected Pali Suttas in English translation.
 Bibliography of Translations from the Chinese Buddhist Canon
 Pali Text Society
 Gandhari.org Complete Corpus, Catalog, Bibliography and Dictionary of early Buddhist texts in Gāndhārī
 Buddhist Manuscripts from Gandhāra project at Ludwig-Maximilians-Universität München
 Gandharan Buddhist texts publications by University of Washington

Phật giáo
Kinh điển Phật giáo


title: Elixir (ngôn ngữ lập trình)

text:
Elixir (phát âm là Ê-líx-xơ) là một ngôn ngữ lập trình hàm, đồng thời và đa năng, được chạy trên máy ảo BEAM, thứ còn được sử dụng để thực hiện ngôn ngữ lập trình Erlang. Elixir được xây dựng trên nền móng của Erlang và sử dụng các ý tưởng tương tự để tạo các ứng dụng phân tán và chịu được các lỗi sai. Ngoài ra, ngôn ngữ còn hỗ trợ đa dạng các công cụ và một thiết kế có thể mở rộng. Ý sau được hỗ trợ bởi lập trình meta tại thời điểm biên dịch và sự đa hình bằng các giao thức.

Elixir được sử dụng bởi nhiều công ty như Discord, Brex, Pinterest, Bleacher Report, FarmBot; cũng như để tạo nên các hệ thống nhúng.

Lịch sử
José Valim sáng lập ra Elixir dưới dạng một dự án nghiên cứu và phát triển tại Platformatec.

Tham khảo

Ngôn ngữ lập trình đồng thời
Ngôn ngữ hàm
Ngôn ngữ lập trình đối sánh mẫu
Ngôn ngữ lập trình
Phần mềm sử dụng giấy phép Apache


title: Ian Maatsen

text:
Ian Ethan Maatsen (sinh ngày 10 tháng 3 năm 2002) là cầu thủ bóng đá người Hà Lan có thể thi đấu ở vị trí hậu vệ cánh trái và tiền vệ cánh trái cho câu lạc bộ Chelsea tại Premier League.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Giai đoạn đầu sự nghiệp
Maatsen từng là cầu thủ của học viện đào tạo trẻ câu lạc bộ Feyenoord từ năm 7 tuổi, nhưng sau đó đã bị loại khỏi học viện vì thể hình quá nhỏ. Sau đó anh lần lượt chuyển đến học viện của Sparta Rotterdam  và PSV Eindhoven trước khi đến học viện của Chelsea vào năm 2018.

Chelsea
Ngày 25 tháng 9 năm 2019, Maatsen có trận đấu đầu tiên cho đội một Chelsea khi vào sân thay người trong trận thắng 7–1 tại Cúp EFL trước Grimsby Town.

Charlton Athletic (mượn)
Ngày 13 tháng 10 năm 2020, Maatsen được Chelsea đem cho Charlton Athletic mượn trong một mùa giải. Ngày 2 tháng 4 năm 2021, anh có bàn thắng đầu tiên trong sự nghiệp và đem về chiến thắng 1–0 trước Doncaster Rovers tại giải EFL League One.

Burnley (mượn)
Ngày 15 tháng 7 năm 2022, Maatsen chuyển đến Burnley theo hợp đồng cho mượn có thời hạn một năm. Tại EFL Championship 2022-23, anh có 4 bàn thắng và 6 pha kiến tạo sau 30 trận giúp Burnley đoạt chức vô địch Championship và trở lại Premier League mùa giải kế tiếp.

Chú thích

Liên kết ngoài
Thông tin về Ian Maatsen trên trang Transfermarkt
Thông tin về Ian Maatsen trên trang Soccerbase

Sinh năm 2002
Nhân vật còn sống
Người Vlaardingen
Cầu thủ bóng đá Hà Lan
Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Cầu thủ bóng đá Charlton Athletic F.C.
Cầu thủ bóng đá Coventry City F.C.
Cầu thủ bóng đá Burnley F.C.


title: Anua tongaensis

text:
Anua tongaensis là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Anua


title: MercedesCup 2018 - Đôi

text:
Jamie Murray và Bruno Soares là đương kim vô địch, nhưng không bảo vệ danh hiệu của họ.

Philipp Petzschner và Tim Pütz là nhà vô địch, đánh bại Robert Lindstedt và Marcin Matkowski trong trận chung kết, 7–6(7–5), 6–3.

Hạt giống

Kết quả

Kết quả

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Kết quả vòng chính thức

MercedesCup - Đôi
Đôi 2018


title: Sở giao dịch chứng khoán Toronto

text:
Sở giao dịch chứng khoán Toronto (TSX; tiếng Pháp: Bourse de Toronto) là một sở giao dịch chứng khoán đặt tại Toronto, Ontario, Canada. Đây là sàn giao dịch lớn thứ 11 trên thế giới và lớn thứ ba ở Bắc Mỹ dựa trên vốn hóa thị trường. Có trụ sở tại Tháp EY ở Khu Tài chính Toronto, TSX là công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của Tập đoàn TMX để kinh doanh các cổ phiếu cấp cao. Một loạt các doanh nghiệp từ Canada và nước ngoài có đại diện trên sàn giao dịch. Ngoài chứng khoán thông thường, sàn giao dịch liệt kê nhiều quỹ giao dịch trao đổi khác nhau, các công ty cổ phần chia tách, ủy thác thu nhập và quỹ đầu tư. Nhiều công ty khai thác và dầu khí được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Toronto hơn bất kỳ sàn giao dịch chứng khoán nào khác.

Lịch sử

Khởi đầu

Sở giao dịch chứng khoán Toronto có khả năng xuất thân từ Hiệp hội các nhà môi giới, một nhóm được thành lập bởi các doanh nhân Toronto vào ngày 26 tháng 7 năm 1852. Không có hồ sơ nào về các giao dịch của nhóm còn tồn tại. Tuy nhiên, người ta biết rằng vào ngày 25 tháng 10 năm 1861, 24 nhà môi giới đã tập trung tại Masonic Hall để thành lập và tham gia vào Sở giao dịch chứng khoán Toronto. Từ năm 1852 đến năm 1870, hai sàn giao dịch khác biệt, định hướng hàng hóa được thành lập: Sở giao dịch Toronto vào năm 1854 và Sở giao dịch chứng khoán và khai thác Toronto vào năm 1868. Ban đầu TSE có 13 danh sách nhưng đã tăng lên 18 vào năm 1868 (phần lớn là trái phiếu và các vấn đề của ngân hàng). Nhiều ngân hàng ở Thượng Canada đã thất bại trong năm 1869, khiến mọi hoạt động buôn bán trong thành phố bị đình trệ vì thị trường quá nhỏ. Thị trường tăng giá vào năm 1870 đã thúc đẩy sự tự tin của nhà đầu tư và 8 trong số 24 nhà môi giới ban đầu đã tham gia lại để thiết lập lại TSE. 5 Sàn giao dịch được thành lập bởi một đạo luật của Hội đồng lập pháp Ontario vào năm 1878.

TSE tăng trưởng liên tục về quy mô và số lượng cổ phiếu được giao dịch, tiết kiệm trong khoảng thời gian ba tháng vào năm 1914 khi sàn giao dịch đóng cửa vì lo sợ khủng hoảng tài chính do Chiến tranh thế giới thứ nhất. Vào ngày Phố Wall sụp đổ năm 1929, sàn giao dịch của Toronto là kết nối tốt hơn với New York và nhận được tin xấu trước Montreal (trước năm 1931, các sàn giao dịch liên lạc qua điện thoại hoặc qua đường dây riêng của các nhà môi giới, vì chúng chưa được kết nối với nhau bằng mã). Vào buổi chiều, ba cổ phiếu phổ biến nhất của nó đã giảm ít nhất 8%: Nickel quốc tế, Hiram Walker & Sons và Brazil Light & Power. Ngày hôm sau, một số lượng kỷ lục 331.000 cổ phiếu đã được trao tay trên TSE, với mức mất giá tổng thể là 20% (ở Montreal là 525.000 cổ phiếu và mất 25%).

Trong khi đó, cơn sốt vàng của British Columbia vào những năm 1890 đã kích thích nhu cầu về vốn khởi nghiệp nhưng các sàn giao dịch của Montreal và Toronto lại cho rằng hoạt động kinh doanh này quá rủi ro. Sự bùng nổ đã được xử lý với Sở giao dịch chứng khoán và khai thác Toronto, được thành lập vào năm 1896 và sáp nhập với Sở giao dịch chứng khoán và khai thác tiêu chuẩn đối thủ của nó vào năm 1899. SSME, sau nhiều năm thăng trầm, được hợp nhất thành Sở giao dịch chứng khoán Toronto vào năm 1934. Trong khi sự gia tăng bền vững trong giao dịch khai thác đã được ghi nhận ở Toronto (hàng hóa hoặc chứng khoán), ở Montreal, khối lượng của thị trường tập trung vào vốn chủ sở hữu đang đi xuống. Toronto nổi tiếng là một trung tâm tài chính để khai thác và từ năm 1934, tổng khối lượng giao dịch trên TSE đã vượt qua Montreal.

Một sở giao dịch lớn
TSE di chuyển trên phố Bay vào năm 1913 và vào năm 1937, mở một sàn giao dịch và trụ sở mới trong một tòa nhà Art Deco, vẫn nằm trên phố Bay. Đến năm 1936, Sở giao dịch chứng khoán Toronto đã phát triển trở thành sàn giao dịch lớn thứ ba ở Bắc Mỹ.

Năm 1977, Sở đã đưa vào vận hành chỉ số TSE 300 và giới thiệu CATS (Computer Assisted Trading System), một hệ thống giao dịch tự động và bắt đầu sử dụng nó để định giá các cổ phiếu có tính thanh khoản thấp hơn. Năm 1983, TSE rời trụ sở Art Deco trên Phố Bay và chuyển đến Exchange Tower. Tòa nhà TSE cũ sau này trở thành Design Exchange, một bảo tàng và trung tâm giáo dục. Vào ngày 23 tháng 4 năm 1997, sàn giao dịch của TSE đóng cửa, trở thành sàn giao dịch chứng khoán lớn thứ hai ở Bắc Mỹ để lựa chọn môi trường không sàn, điện tử (hoặc giao dịch ảo).

TSE chuyển trụ sở chính của mình đến Exchange Tower vào năm 1983.

Năm 1999, thông qua một kế hoạch tái cơ cấu lớn, Sở giao dịch chứng khoán Toronto trở thành sàn giao dịch duy nhất của Canada để giao dịch các cổ phiếu cao cấp. Sàn giao dịch Bourse de Montréal / Montreal đảm nhận trách nhiệm giao dịch các công cụ phái sinh và Sở giao dịch chứng khoán Vancouver và Sở giao dịch chứng khoán Alberta đã hợp nhất để tạo thành Sàn giao dịch mạo hiểm Canada (CDNX) xử lý giao dịch chứng khoán cơ sở. Mạng giao dịch Canada, Sở giao dịch chứng khoán Winnipeg và phần cổ phiếu của Sở giao dịch Montreal sau đó đã hợp nhất với CDNX. Năm 2000, Sở giao dịch chứng khoán Toronto trở thành một công ty hoạt động vì lợi nhuận. Năm 2002 từ viết tắt của nó được đổi tên thành TSX và nó trở thành một công ty đại chúng.

Kỷ nguyên mới của nhóm TMX
Năm 2001, Sở giao dịch chứng khoán Toronto mua lại Sở giao dịch mạo hiểm Canada, được đổi tên thành Sở giao dịch mạo hiểm TSX vào năm 2002; điều này dẫn đến việc tạo ra một tổ chức mẹ cho TSX, TSX Group. Điều này đã kết thúc 123 năm sử dụng TSE như một sàn giao dịch chứng khoán của Canada. Vào ngày 11 tháng 5 năm 2007, S&P/TSX Composite, chỉ số chính của Sở giao dịch chứng khoán Toronto, đã cán mốc 14.000 điểm. Vào ngày 17 tháng 12 năm 2008, lần đầu tiên trong lịch sử TSX, sàn giao dịch đã bị đóng cửa trong cả ngày giao dịch do trục trặc kỹ thuật.

Vào ngày 9 tháng 2 năm 2011, Sở giao dịch chứng khoán London thông báo rằng họ đã đồng ý hợp nhất với Tập đoàn TMX, công ty mẹ của Sở giao dịch chứng khoán Toronto, với hy vọng tạo ra một thực thể kết hợp với vốn hóa thị trường là 5,9 nghìn tỷ đô la (3,7 nghìn tỷ bảng Anh). Xavier Rolet, Giám đốc điều hành của LSE Group, sẽ đứng đầu công ty mở rộng mới, trong khi Giám đốc điều hành TMX Thomas Kloet sẽ trở thành chủ tịch công ty mới. Dựa trên dữ liệu từ ngày 30 tháng 12 năm 2010, sàn giao dịch chứng khoán mới sẽ là lớn thứ hai trên thế giới với vốn hóa thị trường lớn hơn 48% so với Nasdaq. Tám trong số 15 thành viên hội đồng quản trị của tổ chức kết hợp được LSE bổ nhiệm, 7/15 bởi TMX.  Tên tạm thời cho nhóm kết hợp sẽ là LTMX Group plc. Khoảng hai tuần sau khi Maple Group tổ chức một cuộc đấu thầu cạnh tranh, thỏa thuận LSEG-TMX đã bị chấm dứt sau khi không nhận được sự chấp thuận tối thiểu 67% cử tri từ các cổ đông của TMX Group. Việc từ chối được đưa ra trong bối cảnh thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada Mark Carney đưa ra những lo ngại liên quan đến quyền kiểm soát của nước ngoài đối với các hệ thống thanh toán bù trừ và sự phản đối thỏa thuận của Giám đốc Sở Tài chính Ontario.

Vào ngày 13 tháng 6 năm 2011, một cuộc đấu thầu đối thủ và thù địch từ Nhóm Maple có lợi ích của Canada đã diễn ra. Cuộc đấu thầu này  có giá trị tiền mặt và cổ phiếu lên đến 3,7 tỷ đô la CAD, với hy vọng ngăn chặn việc Tập đoàn LSEG tiếp quản TMX. Nhóm bao gồm các ngân hàng và tổ chức tài chính hàng đầu của Canada. Vào tháng 3 năm 2015, một sàn giao dịch cạnh tranh, Aequitas Neo, đã mở cửa giao dịch, liệt kê 45 vấn đề chỉ được niêm yết trên TSX. Sàn giao dịch mới nhằm mục đích tập trung vào sự công bằng, đặc biệt liên quan đến những gì nó đề cập đến là "các hoạt động giao dịch tần suất cao mang tính săn mồi". Sở giao dịch có kế hoạch niêm yết bổ sung chứng khoán niêm yết TSX.

Thời khoá giao dịch
Sàn giao dịch có phiên giao dịch thường kỳ từ 9:30 đến 16:00 chiều (theo giờ Đông, tức là từ 21:30 hôm trước đến 4:00 sáng theo giờ Việt Nam) và phiên giao dịch sau giờ từ 16:15 đến 17:40 (tức là từ 4:15 đến 5:40 sáng theo giờ Việt Nam) vào tất cả các ngày trong tuần (trừ Thứ Bảy, Chủ Nhật và ngày lễ do Sở giao dịch công bố trước). Tuy vậy, vào các ngày lễ, Sở chỉ cho phép các chỉ số và các cổ phiếu được giao dịch từ 9:30 đến gần 14:00 (tức là từ 21:30 hôm trước đến 2:00 sáng hôm sau).

Các công ty được liệt kê
Tính đến tháng 8 năm 2019, Sở giao dịch chứng khoán Toronto có 1.569 tổ chức phát hành được niêm yết (bao gồm ETF và các sản phẩm tài chính có cấu trúc khác) với tổng vốn hóa thị trường là 3.059.755.023.680 CAD. Đến cuối năm 2019, tổng vốn hóa thị trường của các công ty được niêm yết trên TSX & TSXV đạt 3,2 nghìn tỷ đô la.

Sàn giao dịch là trụ sở của tất cả các ngân hàng thương mại lớn như Big Five — Ngân hàng Thương mại Hoàng gia Canada (CIBC), Ngân hàng Montreal (BOM), Ngân hàng Nova Scotia (Scotiabank), Ngân hàng Hoàng gia Canada (RBC) và Toronto-Dominion Ngân hàng (TD) — làm sàn giao dịch trở thành trung tâm ngân hàng trong cả nước. Điều này được thể hiện rõ ràng nhất trong quá trình đề xuất sáp nhập Ngân hàng Hoàng gia với Ngân hàng Montreal, và CIBC với Ngân hàng Toronto-Dominion vào năm 1998. Bộ trưởng Bộ Tài chính khi đó là Paul Martin đã chặn các vụ sáp nhập để duy trì sự cạnh tranh.

Sàn giao dịch này là danh sách chính của một số công ty năng lượng bao gồm Enbridge, Suncor, TC Energy, Canadian Natural Resources, Imperial Oil, Pembina và Cenovus, tất cả đều nằm trong chỉ số S&P/TSX 60.

Nhiều công ty lớn được liệt kê trên TSX, đặc biệt là những công ty trên chỉ số S&P/TSX 60, có danh sách thứ cấp trên một sàn giao dịch của Mỹ như Sở giao dịch chứng khoán New York.

Chú thích

Sàn giao dịch chứng khoán Canada
Tài chính Canada


title: Rosenbergia mandibularis

text:
Rosenbergia mandibularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Rosenbergia


title: Baptria kauckii

text:
Baptria kauckii là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Baptria


title: Hadena paghmana

text:
Hadena paghmana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hadena


title: Len Green

text:
Leonard Hope Green (sinh ngày 2 tháng 10 năm 1936) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh có 50 lần ra sân ở Football League thi đấu ở vị trí hậu vệ phải cho Darlington. Ông cũng thi đấu bóng đá non-league cho các câu lạc bộ bao gồm Lingfield Lane và Horden Colliery Welfare.

Ông là thành viên của đội Darlington đã hòa Chelsea, đội mà chỉ ba mùa giải trước đã vô địch, ở vòng 4 của Cúp FA 1958-59, và thắng trận đá lại 4–1 để vào đến vòng 16 đội lần thứ hai duy nhất trong lịch sử.

Tham khảo

Sinh năm 1936
Nhân vật còn sống
Người Bishop Auckland
Cầu thủ bóng đá Anh
Hậu vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Darlington F.C.
Cầu thủ bóng đá Darlington Town F.C.
Cầu thủ bóng đá English Football League


title: Phêrô Nguyễn Văn Tường

text:
Phêrô Nguyễn Văn Tường (1852-1917) là một linh mục Công giáo Việt Nam và là một nhà chí sĩ cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là một trong những lãnh đạo của "Duy Tân giáo đồ hội", một tổ chức gồm các tín đồ Công giáo Việt Nam yêu nước hoạt động trong Phong trào Đông Du và Phong trào Duy Tân.

Cuộc đời
Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Tường sinh năm 1852 tại làng Xuân Yên, tổng Phú Hậu, huyện Quỳnh Lưu, phủ Diễn Châu, tỉnh Nghệ An (nay thuộc xã Quỳnh Yên, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An), thuộc giáo xứ Cẩm Trường, giáo hạt Thuận Nghĩa, giáo phận Vinh. Thời trẻ, ông theo học chủng sinh ở Chủng viện, thụ phong chức linh mục năm 1892, lúc tròn 40 tuổi.

Sau khi thục phong chức linh mục không lâu, ông được Giám mục Louis-Marie Pineau Trị bổ làm Quản lý Tòa Giám mục Giáo phận Tông tòa Nam Đàng Ngoài. Đây là một chức vụ rất quan trọng trong giáo phận, mà trước đó chỉ có linh mục người Pháp mới được bổ dụng. Cần nói thêm là Giám mục Pineau Trị là người có quan điểm rất tiến bộ so với hàng giáo sĩ Pháp tại Việt Nam thời bấy giờ. Ba vị trí quan trọng trong Tòa Giám mục Xã Đoài được ông trao cho các linh mục người Việt coi giữ, gồm Phêrô Nguyễn Văn Tường (Quản lý Tòa Giám mục), Phêrô Đậu Quang Lĩnh (Bí thư Tòa Giám mục) và Gioan Baotixita Nguyễn Thần Đồng (Linh mục Nhà thờ chính tòa).

Tuy vậy, những giáo sĩ Pháp có quan điểm tiến bộ như Giám mục Pineau Trị là rất hiếm hoi. Dưới sự cai trị của thực dân Pháp, sự bất công thể hiện rõ đối với người bản xứ, kể cả giữa các đạo hữu thừa sai là người Pháp với các giáo sĩ người Việt.

Vì vậy, không lâu sau, ông gia nhập với giáo sĩ bản xứ có cùng chí hướng trong giáo phận như các linh mục Đồng, Lĩnh, thầy giảng Gioan Baotixita Mai Văn Châu... hình thành nhóm tín đồ có xu hướng ủng hộ Phong trào Duy Tân. Khoảng cuối năm 1904 đầu năm 1905, các ông hình thành một tổ chức cách mạng lấy tên là "Duy Tân giáo đồ hội", đứng đầu là các linh mục Tường, Đồng, Lĩnh hoạt động theo tôn chỉ của Hội Duy Tân do Phan Bội Châu lãnh đạo. Hội đã đóng vai trò quan trọng trong việc sửa chữa sai lầm của phong trào Cần Vương về khẩu hiệu "Bình Tây sát Tả" ("Sát Tả" tức là giết những người theo đạo Thiên chúa), vì vậy đã xóa bỏ được các hận thù Lương - Giáo và quy tụ được nhiều giáo dân tham gia phong trào Duy Tân.

Tuy nhiên, chính quyền thực dân Pháp đã sớm chú ý các hoạt động yêu nước trong phong trào Đông Du và Duy Tân. Tháng 6 năm 1909, chính quyền thực dân Pháp đã bắt giam 3 linh mục lãnh đạo Duy Tân giáo đồ hội, cùng nhiều giáo dân tham gia Hội. Ngày 21 tháng 10 năm 1909, cả ba ông bị kết án 9 năm tù khổ sai biệt xứ và bị đày ra Côn Đảo. Do việc này mà Giám mục Pineau Trị cũng bị liên lụy, bị triệu hồi về Pháp và bị ép buộc phải từ chức

Do sức khỏe yếu và điều kiện lưu đày khắc nghiệt, ông qua đời tại nơi lưu đày ngày 25 tháng 6 năm 1917.

Xem thêm
 Phong trào Đông Du
 Phong trào Duy Tân

Chú thích

Tham khảo
 Phong trào Đông Du

Người Nghệ An
Linh mục Công giáo người Việt
Nhà cách mạng Việt Nam


title: Calesia simplex

text:
Calesia simplex là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Calesia


title: Coenipeta agnatali

text:
Coenipeta agnatali là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Coenipeta


title: Giải vô địch điền kinh thế giới

text:
Giải vô địch điền kinh thế giới là giải điền kinh do Liên đoàn Điền kinh thế giới- World Athletics (trước đây là IAAF) tổ chức mỗi hai năm một lần. Giải vô địch thế giới đã được bắt đầu vào năm 1976 khi Ủy ban Olympic quốc tế quyết định bỏ nội dung 50 km đi bộ nam ở Thế vận hội Montreal 1976, mặc dù nội dụng này có mặt tại tất cả các kì Olympics từ năm 1932.Vì thế, IAAF tổ chức một giải vô địch thế giới của riêng tổ chức một tháng rưỡi sau Thế vận hội (với 1 nội dung duy nhất là 50 km đi bộ). Đó là Giải vô địch thế giới đầu tiên mà IAAF đã tổ chức tách biệt với Thế vận hội Olympic (theo truyền thống thì khác với các môn như bóng đá hay quần vợt thì Olympics được coi là giải vô địch thế giới của môn điền kinh). Liên đoàn điền kinh thế giới quyết định tổ chức giải đấu thứ hai vào năm 1980 (với các nội dung không được thi đấu tại Olympics). Cả hai giải năm 1976 và 1980 không được xem là giải vô địch thế giới chính thức của môn điền kinh mà chỉ là tiền thân (do không bao gồm nhiều các nội dung chuẩn), nhưng các vận động viên tham dự vẫn được công nhận thành tích và kỉ lục (do vẫn là giải được Liên đoàn tổ chức).

Giải vô địch điền kinh thế giới vào năm 1983 chính thức đánh dấu sự có mặt của các nội dung trong môn điền kinh. Cho đến năm 1980, các nhà vô địch Olympic được mặc định coi là vô địch điền kinh thế giới. Kể từ khi bắt đầu, giải được tổ chức 4 năm một lần. Bắt đầu từ năm 1991, giải chuyển qua tổ chức 2 năm một lần.

Lịch sử
Ý tưởng có Giải vô địch thế giới điền kinh đã xuất hiện trước giải đấu năm 1983. Năm 1913, Liên đoàn điền kinh thế giới quyết định rằng Thế vận hội Olympic sẽ là giải vô địch thế giới của môn điền kinh. Với điều kiện về di chuyển và tài chính thì trong vòng 50 năm điều này là phù hợp (do điền kinh thời gian trên chỉ thi đấu nghiệp dư). Năm 1976 tại cuộc họp của Hội đồng điền kinh thế giới ở Puerto Rico, Giải vô địch thế giới điền kinh tách biệt với môn điền kinh ở Thế vận hội mùa hè đã được phê duyệt.

Sau các khi nhận thầu đăng cai từ hai thành phố Stuttgart, Tây Đức và Helsinki, Phần Lan, Hội đồng điền kinh đã quyết định trao quyền đăng cai cho giải vô địch điền kinh thế giới chính thức lần đầu tiên, diễn ra vào năm 1983 và được tổ chức tại Sân vận động Olympic Helsinki (nơi tổ chức Thế vận hội Mùa hè 1952).

Có hai giải vô địch thế giới được tổ chức trước giải chính thức năm 1983. Giải vô địch thế giới năm 1976 chỉ có một nội dung - đi bộ 50 km nam. Bốn năm sau, Giải vô địch thế giới năm 1980 chỉ có hai sự kiện dành cho phụ nữ mới được phê duyệt, (vượt rào 400 mét và 3000 mét). Cả hai đều không nằm trong môn điền kinh tại Thế vận hội Mùa hè 1980.

Qua các năm, quy mô của giải được mở rộng. Năm 1983, tức năm chính thức đầu tiên ước tính có khoảng 1.300 vận động viên từ 154 quốc gia tham gia. Đến giải năm 2003, tại Paris, số vận động viên tăng lên 1907 từ 203 quốc gia, với 179 nước có bản quyền phát sóng truyền hình.

Số lượng nội dung cũng được thay đổi qua các năm, chủ yếu là tăng thêm các nội dung cho nữ. Đến năm 2005, sự khác biệt duy nhất về số lượng giữa nam giới và nữ giới là môn 50 km đi bộ nam (chưa có nội dung cho nữ) và hai khác biệt về cơ cấu ở môn 110 mét vượt rào và mười môn phối hợp (với nam) so với 100 mét vượt rào và bảy môn phối hợp

Danh sách sau đây thể hiện các nội dung được thêm qua các năm

 1987, 10.000 m và 10 km đi bộ nữ.
 1993, Nhảy xa ba bước của nữ.
 1995, 3.000 m của nữ được thay thế bằng 5000 m (giống với nội dung của nam).
 1999, Nhảy sào và ném búa của nữ được thêm vào và đi bộ 20 km  thay thế 10 km đi bộ ở nội dung của nữ (giống với nội dung của nam).
 2005 3000 m vượt chướng ngại vật của nữ
 2017, 50 km đi bộ của nữ (lúc này số lượng các môn của nam và nữ bằng nhau)
 2019,  4 × 400 m tiếp sức hỗn hợp (lần đầu tiên các vận động viên nam và nữ tham dự một nội dung(.

Các giải vô địch

Bảng tổng huy chương qua các kì

Cập nhật sau Giải vô địch điền kinh thế giới 2019.

 Ghi chú

Bảng tính điểm tổng
Trong bảng điểm đặt IAAF, vận động viên dành huy chương vàng được 8 điểm, huy chương bạc được 7,... cho đến người đứng thứ 8 được 1. Nếu có hòa về thành tích thì các vận động viên hòa sẽ chia điểm.

Cập nhật sau Giải vô địch năm 2017, chỉ tính 5 quốc gia cao nhất

  Bao gồm điểm của các vận động viên Tây Đức và Đông Đức
  Bao gồm điểm của các Vận động viên Trung lập (do Nga bị cấm thi đấu do bê bối doping)

Các vận động viên nhiều huy chương vàng
Phần in đậm ở tên vận động viên thể hiện các vận động viên vẫn đang thi đấu.

Nam

Tất cả các nội dung

* bao gồm một huy chương tiếp sức mà chỉ tham dự ở vòng loại

Nội dung cá nhân

Nữ

Tất cả các nội dung

* bao gồm một huy chương tiếp sức mà chỉ tham dự ở vòng loại </br> *** bao gồm ba huy chương  tiếp sức mà chỉ tham dự ở vòng loại </br> **** bao gồm bốn huy chương trong các sự kiện tiếp sức mà cô ấy chỉ tham gia

Nội dung cá nhân

Nhiều lần tham dự nhất
Có 7 vận động viên đã thi đấu trong ít nhất 8 kì.

* Tại Giải vô địch thế giới về điền kinh năm 1993 tại Stuttgart, Đức, Dragutin Topić đã hoàn thành với tư cách là người tham gia giải vô địch thế giới cá nhân (IWP) khi Liên đoàn thể thao Nam Tư bị IAAF đình chỉ do các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc xuất phát từ các cuộc chiến Nam Tư.

Các giải vô địch điền kinh thế giới
Giải vô địch điền kinh thế giới
Giải đấu điền kinh thế giới


title: Haloprogin

text:
Haloprogin là một loại thuốc chống nấm được sử dụng để điều trị bệnh nấm chân và các bệnh nhiễm nấm khác. Nó được bán trên thị trường trong các loại kem dưới tên thương mại Halotex, Mycanden, Mycilan và Polik.

Tác động
Haloprogin trước đây được sử dụng trong các loại kem bôi 1% dưới dạng thuốc chống nấm. Nó được bán trên thị trường dưới dạng không kê đơn chủ yếu để điều trị nấm da nhiễm trùng da. Cơ chế hoạt động chưa được biết.

Haloprogin có tỷ lệ tác dụng phụ cao bao gồm: kích ứng, nóng rát, mụn nước (mụn nước), đóng vảy và ngứa. Nó đã bị ngừng sử dụng do sự xuất hiện của các loại thuốc chống nấm hiện đại hơn với ít tác dụng phụ hơn.

Tham khảo


title: Hormisa bivittata

text:
Hormisa bivittata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Hormisa


title: Newmania

text:
Newmania là danh pháp khoa học. Nó có thể là:
 Newmania Anderson, 1992: Chi động vật giáp xác trong họ Pyrgomatidae.
 Newmania Lý & Škorničk., 2011: Chi thực vật trong họ Zingiberaceae.
 Newmania Mahmoud & Athar, 1998: Chi vi khuẩn lam, với đại diện là Newmania karachiensis.
 Newmania Swinhoe, 1892: Chi bướm đêm trong họ Anthelidae.


title: Endrosa subalpina

text:
Endrosa subalpina là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Endrosa


title: Enicospilus harmonius

text:
Enicospilus harmonius là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Enicospilus


title: Charles I. Halt

text:
Charles I. Halt (sinh năm 1939) là đại tá Không quân Mỹ đã nghỉ hưu và là cựu phó chỉ huy trưởng căn cứ RAF Bentwaters, nằm gần Woodbridge, Suffolk. Sau thời gian đóng quân tại Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc, ông được bổ nhiệm làm Phó chỉ huy trưởng căn cứ Bentwaters. Sự kiện rừng Rendlesham vào cuối tháng 12 năm 1980 xảy ra ngay sau đó, và ông là nhân chứng quan trọng cho các sự kiện vào đêm thứ hai của vụ chứng kiến này.

Điều tra sự kiện rừng Rendlesham
Vào những giờ cuối ngày 27 tháng 12 và đầu ngày 28 tháng 12 năm 1980, khi đó Trung tá Halt dẫn đầu đoàn tuần tra để điều tra một địa điểm nghi có UFO hạ cánh gần rìa phía đông khu rừng Rendlesham. Trong cuộc điều tra này, họ đã chứng kiến một số luồng ánh sáng không xác định, nổi bật nhất trong số đó là ánh sáng nhấp nháy theo hướng của Orford Ness như lần đầu tiên đượcmột người đi rừng địa phương tên Vince Thurkettle chỉ ra. Vào đêm muộn, họ chứng kiến những vật thể sáng lấp lánh như ngôi sao lơ lửng trên bầu trời trong vài giờ. Tháng Giêng năm 1981, Halt đã soạn bản ghi nhớ chính thức thuộc về phía Không quân liệt kê chi tiết các sự kiện. Bản ghi nhớ này về sau được gửi tới Bộ Quốc phòng. Halt còn tiến hành ghi âm lại vụ việc.

Sau khi giã từ binh nghiệp
Từ lúc rời khỏi Không quân Mỹ để về hưu vào năm 1991, Halt lần đầu tiên xuất hiện trước công chúng trong bộ phim tài liệu truyền hình nhằm xác nhận tính xác thực của sự kiện rừng Rendlesham. Năm 1997, Georgina Bruni đã phỏng vấn ông cho cuốn sách viết về sự kiện Rendlesham có nhan đề You Can't Tell the People. Ông còn góp mặt trong một số bộ phim tài liệu truyền hình, bao gồm năm bộ phim được liệt kê dưới đây.

Tháng 6 năm 2010, Halt đã đưa ra lời tuyên thệ được chứng thực có tóm tắt các sự kiện được cho là của biến cố UFO ở Rừng Rendlesham và kết luận: "Tôi tin rằng những vật thể mà tôi nhìn thấy ở gần đó có nguồn gốc từ ngoài Trái Đất và cơ quan an ninh của cả nước Mỹ và Vương quốc Anh đã cố gắng – cả khi đó và bây giờ – nhằm phá vỡ tầm quan trọng của những gì từng xảy ra tại Rừng Rendlesham và RAF Bentwaters bằng cách sử dụng các phương pháp thông tin sai lệch được dàn dựng công phu".

Đại tá Charles Irwin Halt đã phát hành một cuốn sách viết chung với John Hanson có tựa đề The Halt Perspective.

Phim tài liệu truyền hình
 Unsolved Mysteries - Bentwaters UFO
 U.S. Sci Fi Channels "UFO Invasion at Rendlesham". - có sẵn để xem ở đây - Lần phát sóng đầu tiên ngày 1 tháng 12 năm 2005
U.S. History Channels "UFO Files - Britain's Roswell - available to watch here - Lần phát sóng đầu tiên ngày 17 tháng 12 năm 2005
 Galileo Mystery - Das UFO von Rendlesham Forest (Chương trình truyền hình của Đức về vụ UFO hạ cánh trong Rừng Rendlesham)
 Paranormal Witness - The Rendelsham Files

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đại tá Halt trên UFO Casebook
 Charles Halt - Khách mời - Coast to Coast AM.
 Sự kiện UFO Rendlesham - Chương trình - Coast to Coast AM.

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1939
Sĩ quan Không quân Hoa Kỳ


title: Fulganco Cardozo

text:
Fulganco Cardozo (sinh ngày 23 tháng 1 năm 1988), thỉnh thoảng bị nhầm lẫn thành "Fulgencio Cardozo", là một cầu thủ bóng đá người Ấn Độ hiện tại thi đấu cho Chennaiyin FC ở Indian Super League và Đội tuyển bóng đá quốc gia Ấn Độ ở vị trí trung vệ.

Sự nghiệp quốc tế
Carodozo có màn ra mắt cho Ấn Độ khi anh được thay ra cho cầu thủ mới ra mắt khác, Keegan Pereira, trong hiệp hai trước Lào ngày 7 tháng 6 năm 2016. Anh là cầu thủ thứ 509 đại diện cho Ấn Độ. Anh ghi bàn thắng đầu tiên cho Ấn Độ cũng tại trận đấu đó vào phút 87.

Thống kê quốc tế

Bàn thắng quốc tế
Tính đến trận đấu diễn ra ngày 7 tháng 6 năm 2016. Tỉ số của Ấn Độ được liệt kê đầu tiên, cột tỉ số biểu thị kết quả sau mỗi bàn thắng của Cardozo.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Chennaiyin FC
 Indian Super League: 2017-18 Champions

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Profile  at Goal.com

Cầu thủ bóng đá nam Ấn Độ
Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá I-League
Cầu thủ Vasco S.C.
Cầu thủ bóng đá Sporting Clube de Goa
Cầu thủ Salgaocar F.C.
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ấn Độ
Trung vệ bóng đá


title: Danh sách cầu thủ tham dự môn bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2021 - Nữ

text:
Dưới đây là danh sách cầu thủ tham dự môn bóng đá nữ tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2021

Bảng A

Huấn luyện viên : Mai Đức Chung

Huấn luyện viên :Alen Stajcic

Bảng B

Huấn luyện viên : Stephen Ng Heng Seng

}}

Huấn luyện viên :Miyo Okamoto

Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2021


title: Đầu xương đùi

text:
Đầu xương đùi (đầu đùi hoặc đầu của xương đùi) là phần cao nhất của xương đùi (xương đùi). Nó được nâng đỡ bởi cổ xương đùi.

Cấu trúc
Đầu xương hình cầu và có hình dạng hơn hình bán cầu, được hướng lên trên, ở giữa và về phía trước, phần lớn lồi ở trên và phía trước.

Bề mặt đầu xương đùi trơn tru. Nó được bọc bởi sụn ở trạng thái mới, ngoại trừ trên hố khớp dạng trứng, hố khớp, nằm bên dưới và phía sau trung tâm của đầu xương đùi, và gắn vào dây chằng của đầu xương đùi.

Đường kính của đầu xương đùi ở nam giới thường lớn hơn là ở phụ nữ.

Hố khớp
Hố khớp nhỏ, lõm,lõm phía trong đầu của xương đùi phục vụ như là một điểm gắn các dây chằng tròn (Saladin). Nó có hình dạng giống hình bầu dục và được hướng đến "superior-to-posteroinferior. (Cerezal)" Định hướng này được cho là thuận lợi cho các sợi xơ của các dây chằng tròn. Hố khớp nằm "hơi ra sau và dưới hơn so với ở giữa của bề mặt khớp của đầu xương đùi (Cerezal)" Hơn nữa, không giống như đầu của xương đùi, hố khớp thiếu sụn trong. Hố khớp được cho là có chứa các mạch máu ở hai phần ba số cá thể, nhưng "sự đóng góp của chúng vào mạch máu đầu xương đùi khác nhau. (Cerezal)"

Ý nghĩa lâm sàng
Nếu có một xương cổ đùi gãy, máu cung cấp thông qua dây chằng trở nên rất quan trọng. Trong phẫu thuật chỉnh hình, đầu của xương đùi là quan trọng bởi vì nó có thể trải qua sự hoại tử vô mạch và hậu quả của viêm xương khớp. Đầu xương đùi bị cắt bỏ trong phẫu thuật thay thế toàn bộ hông.

Tham khảo

Cerezal, Luis. "Anatomy, Biomechanics, Imaging, and Management of Ligamentum Teres Injuries." RadioGraphica. RSNA, Oct. 2010. Web. Nov. 2015.

Saladin, Kenneth S. Anatomy & Physiology: The Unity of Form and Function. 6th ed. New York, NY: McGraw-Hill, 2007. 300-302. Print.

Liên kết ngoài


title: Pterolophia ochreoscutellaris

text:
Pterolophia ochreoscutellaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

Chú thích

Tham khảo

Pterolophia


title: Oruza sordida

text:
Oruza sordida là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Oruza


title: Động Linh Sơn

text:
Động Linh Sơn nằm ở xóm Núi Hột, xã Linh Sơn, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Động Linh Sơn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử quốc gia năm 1999.

Tìm hiểu chung
Động có hai hang đá tự nhiên đó chính là Hang Thiên và hang Địa. Hang Thiên rộng trên 360m², hang có nền bằng phẳng rồi phát triển nên như bậc tam cấp. Tại đây có bệ thờ Phật bằng đá, các nhũ đá tạo ra nhiều hình thù đẹp tự nhiên như Hình tượng Phật, hình con hổ, kỳ lân, động Thủy tiên, buồng tiên nữ… Đặc biệt các nhũ đá tạo thành hình đôi rồng vờn mây, uốn lượn như đang chào đón du khách đến với thế giới huyền ảo của đá. Cuối hang Thiên về phía Tây có đường lên đỉnh núi Hột ở độ cao trên 16m. Hang Địa rộng gần 500m², nền hang rộng, thấp dần từ trái qua phải tạo thành 3 chiếu nghỉ rộng rãi. Không gian trong hang Địa tĩnh tại, nhiên nhiên kỳ thú với những nhũ đá hình bút tháp, giống như hình mẹ bồng con.

Trên vách đá bên phải trước cửa động có tấm bia cổ khắc chữ "Trùng tu Linh Sơn động" bằng chữ Hán, nội dung ghi lại việc đóng góp công đức tu sửa chùa trong động Linh Sơn. Các nhà chuyên môn xác định rằng bia đá này đã có niên đại cuối thời nhà Lê.

Chiến tranh
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và Mỹ, động còn là nơi đóng quân, để kho tàng của một số cơ quan đơn vị bộ đội của tỉnh Thái Nguyên, liên khu và quân tình nguyện của Trung Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Du lịch Thái Nguyên
Danh lam thắng cảnh
Hang động Việt Nam


title: Bertula heteropalpia

text:
Bertula heteropalpia là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Bertula


title: Vương Cơ

text:
Vương Cơ (chữ Hán: 王基, 190 – 261) là tướng lãnh nhà Tào Ngụy thời Tam quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông có công trấn áp 2 cuộc nổi dậy ở Dương Châu của Quán Khâu Kiệm và Gia Cát Đản.

Khởi nghiệp
Cơ tự Bá Dư, là người huyện Khúc Thành, quận Đông Lai . Cơ sớm mồ côi cha, được chú là Vương Ông nuôi nấng. Vương Ông chăm sóc Cơ rất chu đáo, mà Cơ đối với chú cũng rất hiếu thảo. Lên 17 tuổi, Cơ được triệu làm Lại ở quận, nhưng ông không hài lòng, nên bỏ việc, sang quận Lang Da du học.

Thời Tào Ngụy Văn Đế, Cơ được xét Hiếu liêm, trừ làm Lang trung. Khi ấy Thanh Châu thứ sử Vương Lăng dâng biểu xin lấy Cơ làm Biệt giá, sau đó triều đình triệu ông làm Bí thư lang, Lăng lại xin cho Cơ quay về. Ít lâu sau, Tư đồ Vương Lãng vời Cơ, Lăng không đồng ý, khiến Lãng đàn hặc Lăng, mà Lăng vẫn không đổi ý. Về sau Cơ được Đại tướng quân Tư Mã Ý vời; còn chưa đến đã được cất nhắc làm Trung thư thị lang.

Tào Ngụy Minh Đế sửa sang cung điện, khiến nhân dân vất vả, Cơ dâng sớ can ngăn.  Tán kỵ thường thị Vương Túc (con trai của Vương Lãng, sui gia của Tư Mã Ý) trước tác lý giải kinh truyện và bàn luận lễ nghi triều đình, hòng sửa đổi học thuyết của Trịnh Huyền, nhưng Cơ kiên trì bảo vệ học thuyết của Huyền, luôn phản đối Túc.

Sự nghiệp
Cơ được thăng làm An Bình thái thú, gặp việc phải rời chức. Sau đó Cơ được Đại tướng quân Tào Sảng mời làm Tòng sự trung lang, rồi được ra làm An Phong thái thú. Quận liền kề Đông Ngô, Cơ cai trị thanh liêm và nghiêm khắc, vừa có oai vừa có ơn, ngoài ra còn phòng bị chặt chẽ, khiến địch không dám xâm phạm. Nước Ngô từng tập trung quân đội về Kiến Nghiệp, đánh tiếng muốn tấn công Dương Châu. Thứ sử Gia Cát Đản hỏi Cơ đối sách, ông cho rằng Tôn Quyền đã già, nước Ngô có nhiều nội hoạn, không thể ra quân. Quả nhiên như vậy. Bấy giờ Tào Sảng chuyên quyền, tình hình chánh trị hủ bại, Cơ viết “Thì yếu luận” để chê bai. Sau đó Cơ xưng bệnh xin về, rồi rời nhà để làm Hà Nam doãn, chưa nhận chức thì Sảng bị Tư Mã Ý lật đổ (249). Cơ từng là quan thuộc của Sảng, theo lệ chịu bãi chức.

Năm ấy Cơ được làm Thượng thư, rồi ra làm Kinh Châu thứ sử, gia hiệu Dương liệt tướng quân. Năm sau, Cơ theo Chinh nam tướng quân Vương Sưởng đánh Ngô. Cơ chịu trách nhiệm tấn công Di Lăng, tướng giữ thành là Bộ Hiệp đóng cửa cố thủ. Cơ ra vẻ đánh thành, kỳ thật chia binh chiếm kho lương Hùng Phụ, lấy hơn 30 vạn hộc lúa, bắt An bắc tướng quân Đàm Chánh của Ngô, thu hàng mấy ngàn người. Vì thế Cơ an trí dân chúng về hàng ở huyện Di Lăng. Nhờ công Cơ được ban tước Quan nội hầu, bèn dâng biểu đề nghị Vương Sưởng dời trị sở đến giang Hạ, nhằm uy hiếp Hạ kHẩu, khiến quân Ngô khong dám vượt sông. Cơ ở Kinh Châu làm rõ chế độ, chỉnh đốn quân đội và nông nghiệp, sửa sang trường học, được người miền nam ca ngợi. Bấy giờ triều đình bàn việc đánh Ngô, giáng chiếu hỏi Cơ phương án. Cơ cho rằng muốn đánh thì phải chuẩn bị lương thực, vật tư thật chu đáo, vì thế việc này bị đình chỉ.

Tư Mã Sư nắm quyền (252), Cơ gởi thư tiến cử hiền tài, nhằm tỏ ý ủng hộ ông ta.  Tào Mao lên ngôi (254), Cơ được tiến phong tước Thường Nhạc đình hầu.  Quán Khâu Kiệm, Văn Khâm nổi dậy (255), triều đình lấy Cơ làm Hành giám quân, Giả tiết, thống lĩnh quân đội Hứa Xương, hội họp với Tư Mã Sư ở Hứa Xương. Sư hỏi Cơ đánh giá thế nào về bọn Kiệm, ông cho rằng quan dân Hoài Nam không muốn làm loạn, mà họ bị bọn Kiệm bức hiếp mới tham gia, một khi đại quân kéo đến thì phản quân sẽ nhanh chóng vỡ lỡ, bọn Kiệm chẳng sớm thì muộn phải đền tội. Sư khen hay, rồi lệnh cho Cơ đem quân đi trước.

Có ý kiến cho rằng Kiệm, Khâm mạnh tợn, không thể địch nổi, nên Sư lệnh cho Cơ dừng lại. Cơ cho rằng phản quân không tiến là vì nội bộ nảy sinh vấn đề, nếu quan quân cũng cố thủ không tiến sẽ khiến cho quan dân thất vọng, phản quân có cơ hội mở rộng địa bàn, hơn nữa quân Ngô còn thừa cơ xâm phạm chiếm lấy vùng Hoài Nam, uy hiếp các nơi Tiếu, Bái, Nhữ, Dự. Cơ đề nghị tiến đến Nam Đốn, vì nơi này có kho lương, sẽ giúp cho quan quân giành được lợi thế. Cơ xin mãi, mới được cho phép tiến quân đến Ân Thủy. Đến nơi, Cơ lại xin đi Nam Đốn, Tư Mã Sư muốn đợi quân đội các lộ tập hợp, nên không đồng ý. Cơ cho rằng tướng ở ngoài có thể không nhận mệnh lệnh, liền đi chiếm Nam Đốn. Bọn Kiệm cũng muốn lấy Nam Đốn, từ Hạng Thành đi hơn 10 dặm thì nghe tin Cơ đã đến, bèn quay về. Kiệm sai Văn Khâm tập kích Đặng Ngải ở Nhạc Gia, Cơ thấy phản quân đã chia ra, bèn đem binh áp sát Hạng Thành, khiến quân đội của Kiệm thất bại. Khâm cũng bị đánh bại, Cơ được thăng làm Trấn nam tướng quân, Đô đốc Dự Châu chư quân sự, lĩnh Dự Châu thứ sử, tiến phong An Nhạc hương hầu. Cơ dâng sớ xin chia 200 hộ, ban cho em họ Vương Kiều tước Quan nội hầu, để báo ơn nuôi nấng của chú. Triều đình giáng chiếu đặc cách đồng ý.

Gia Cát Đản nổi dậy (257), Cơ được giữ bản chức mà làm Hành Trấn đông tướng quân, Đô đốc Dương, Dự chư quân sự. Bấy giờ Đại tướng quân Tư Mã Chiêu đóng quân ở Hạng Thành, cho rằng quân đội của Đản tinh nhuệ, đòi Cơ kìm quân cố thủ; Cơ nhiều lần xin tiến đánh. Đến khi tướng Đông Ngô là Chu Dị đến An Thành để cứu viện Đản, Chiêu lại lệnh cho Cơ đưa các cánh quân chuyển sang giữ Bắc Sơn. Cơ không cho là đúng, bèn dâng sớ trình bày rằng đôi bên đang đối lũy, không nên di chuyển gây biến động quân tâm, được Chiêu đồng ý. Chiêu tiến đến Khâu Đầu, chia các cánh quân vây thành Thọ Xuân, Cơ chỉ huy 26 cánh quân vây 2 mặt đông – nam. Chiêu đưa Quân lại vào trong quân đội của Cơ, răn đe họ không được tự ý tấn công. Thành Thọ Xuân hết lương, liên quân Gia Cát Đản – Đông Ngô đêm ngày tấn công lũy của quân Ngụy, Cơ liền chống trả, đánh bại họ. Quân Ngụy chiếm được Thọ Xuân, Chiêu gởi thư khen ngợi Cơ tính toán chuẩn xác, lại không bị lay chuyển mặc dù khác biệt với quan điểm của mọi người. Chiêu muốn thừa thắng đưa quân vào Ngô đón gia quyến của các tướng Ngô đã hàng là bọn Đường Tư, Cơ can ngăn, Chiêu bèn thôi. Xét vùng Hoài Nam mới dẹp, triều đình chuyển Cơ làm Chinh đông tướng quân, Đô đốc Dương Châu chư quân sự, tiến phong Đông Vũ hầu. Cơ dâng sớ cố nhường, quy công cho thuộc hạ, nhờ vậy bọn trưởng sử, tư mã 7 người được phong tước hầu.

Cuối đời
Năm ấy, mẹ của Cơ mất, triều đình giáng chiếu giữ kín việc tang, dời mộ cha của Cơ về hợp táng ở Lạc Dương, truy tặng ông ta làm Bắc Hải thái thú. Năm Cam Lộ thứ 4 (259), Cơ được chuyển làm Chinh nam tướng quân, Đô đốc Kinh Châu chư quân sự. Tào Hoán lên ngôi (260), Cơ được tăng thực ấp 1000 hộ, kể cả trước đây là 5700 hộ. Hai con trai của Cơ lần lượt được phong tước Đình hầu, Quan nội hầu.

Năm Cảnh Nguyên thứ 2 (261), Tương Dương thái thú Hồ Liệt thông báo thủ lĩnh 18 lực lượng nổi dậy ở Đông Ngô là bọn Đặng Do, Lý Quang xin về hàng, sai tướng là bọn Trương Ngô, Đặng Sanh đến làm con tin. Tư Mã Chiêu muốn nhân dịp này gây chấn động vùng Giang Nam, sai Hồ Liệt dọn sông Thư, mở đường cho Cơ đem quân từ Nghi Thành xâm nhập nước Ngô để đón bọn Do. Cơ ngờ bọn Do trá hàng, cho người chạy trạm dịch gởi thư trình bày nghi vấn với Chiêu, còn chỉ ra những khó khăn khi đưa quân vào sâu nước Ngô. Do vậy Chiêu bãi bỏ việc điều binh, mà bọn Do cũng không về hàng.

Năm ấy Cơ mất, hưởng thọ 72 tuổi;  được truy tặng chức Tư không, thụy là Cảnh hầu.

Hậu sự
Con trai là Vương Huy được kế tự, mất sớm. Trong niên hiệu Hàm Hi (265 – 266), Tư Mã Chiêu sửa đổi Ngũ đẳng tước, xét công lao của Cơ, cho cháu nội của ông là Vương Dị được nhận tước Đông Vũ hầu, cắt một số thực ấp trong Đông Vũ hầu quốc để phong 1 con trai của ông làm Quan nội hầu. Nhà Tấn thay ngôi nhà Ngụy, triều đình giáng chiếu khen ngợi công lao và đức độ của Cơ, ban cho gia đình 2 nô tỳ.

Gia đình
 Cha là Vương Báo, chú là Vương Ông, đều không làm quan.
 Con trai kế tự là Vương Huy. Cháu nội kế tự là Vương Dị.
 Ngoài ra các tài liệu khác nhắc đến hai người con trai nữa là Vương Xung, được làm đến Trị thư thị ngự sử nhà Tấn  và Vương Chấn, được làm đến An Dương huyện lệnh. Con trai thứ của Chấn là Vương Khôi cũng được kế tự Cơ, có lẽ là do Vương Dị mất mà không có con nối dõi.
 Con gái út là Vương Sán (? – 284) tự Nữ Nghi. Năm Hàm Hi đầu tiên (265), Sán được gả cho Tư Mã Dung, con trai thứ 8 của Tư Mã Ý. Năm Thái Thủy thứ 2 (267), Dung được phong tước Lương vương, Sán trở thành vương phi.

Hình tượng trong văn hóa
Vương Cơ là nhân vật nhỏ trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, xuất hiện ở các hồi hồi 110, hồi 111 và hồi 112, tham gia đánh dẹp Quán Khâu Kiệm và Gia Cát Đản. Vai trò của Cơ tương đối sát với chánh sử.

Tham khảo
 Tam quốc chí

 Tài liệu khác

Chú thích
  Nay là huyện cấp thị Chiêu Viễn, địa cấp thị Yên Đài, tỉnh Sơn Đông Trung Quốc.
Sinh năm 190
Mất năm 261
Nhân vật chính trị Tào Ngụy
Chính khách từ Yên Đài
Viên chức chính quyền ở An Huy
Viên chức chính quyền ở Hồ Bắc
Tướng lĩnh từ Sơn Đông


title: Eupithecia griveaudi

text:
Eupithecia griveaudi là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

G


title: Zotarolimus

text:
Zotarolimus (INN, tên mã ABT-578) là một chất ức chế miễn dịch. Nó là một dẫn xuất bán tổng hợp của sirolimus (rapamycin). Nó được thiết kế để sử dụng trong stent với phosphorylcholine như một chất mang. Zotarolimus, hoặc ABT-578, ban đầu được sử dụng trên nền tảng stent mạch vành của Abbott để giảm viêm sớm và phục hồi; tuy nhiên, Zotarolimus đã thất bại trong điểm cuối chính của Abbott khi đưa hệ thống phân phối thuốc / stent của họ ra thị trường. Thuốc đã được bán / phân phối cho Medtronic để sử dụng trên nền tảng stent của họ, đây là loại thuốc họ sử dụng ngày nay. Stent mạch vành làm giảm các biến chứng sớm và cải thiện kết quả lâm sàng muộn ở bệnh nhân cần điều trị tim mạch can thiệp. Cấy ghép stent mạch vành đầu tiên của con người được thực hiện lần đầu tiên vào năm 1986 bởi Puel et al. Tuy nhiên, có những biến chứng liên quan đến việc sử dụng stent, phát triển huyết khối làm cản trở hiệu quả của stent mạch vành, biến chứng xuất huyết và phục hồi là những vấn đề liên quan đến stent.

Những biến chứng này đã thúc đẩy sự phát triển của stent rửa thuốc. Stent bị ràng buộc bởi một màng bao gồm các polyme không chỉ giải phóng chậm zotarolimus và các dẫn xuất của nó vào các mô xung quanh mà còn không tạo ra phản ứng viêm của cơ thể.

Medtronic đang sử dụng zotarolimus làm chất chống tăng sinh trong lớp phủ polymer của các sản phẩm Endeavour và Resolute của họ.

Lý lịch
Các đặc tính ức chế tăng trưởng vốn có của nhiều tác nhân chống ung thư làm cho các loại thuốc này trở thành ứng cử viên lý tưởng cho việc ngăn chặn sự phục hồi. Tuy nhiên, những đặc tính tương tự này thường liên quan đến độc tế bào ở liều làm tăng sinh tế bào. Do đó, bản chất tế bào học độc đáo của rapamycin ức chế miễn dịch là cơ sở cho sự phát triển zotarolimus của Johnson và Johnson. Rapamycin ban đầu được chấp thuận để ngăn ngừa thải ghép thận vào năm 1999. Gần đây, Phòng thí nghiệm Abbott đã phát triển một hợp chất từ cùng loại, zotarolimus (trước đây là ABT-578), là tác nhân tế bào học đầu tiên chỉ được sử dụng để chuyển từ stent rửa thuốc để ngăn chặn sự phục hồi.

Stent rửa thuốc
Stent tẩy rửa thuốc đã cách mạng hóa lĩnh vực can thiệp tim mạch và đã cung cấp một sự đổi mới đáng kể để ngăn ngừa động mạch vành tái hẹp. Các lớp phủ polymer cung cấp thuốc chống tăng sinh vào thành mạch là thành phần chính của các thiết bị y tế mang tính cách mạng này. Sự phát triển của stent giúp loại bỏ tác nhân chống tăng sinh mạnh, zotarolimus, từ một loại polymer dựa trên phosphorylcholine tổng hợp được biết đến với cấu hình tương thích sinh học. Zotarolimus là loại thuốc đầu tiên được phát triển dành riêng cho việc giao hàng tại địa phương từ stent để ngăn ngừa sự phục hồi và đã được thử nghiệm rộng rãi để hỗ trợ chỉ định này. Kinh nghiệm lâm sàng với polymer PC cũng rất rộng lớn, vì hơn 120.000 bệnh nhân đã được cấy ghép cho đến nay với stent có chứa lớp phủ không gây huyết khối này.

Cấu trúc và tính chất
Zotarolimus là một chất tương tự được tạo ra bằng cách thay thế một vòng tetrazole thay cho nhóm hydroxyl tự nhiên ở vị trí 42 trong rapamycin được phân lập và tinh chế như một sản phẩm tự nhiên từ quá trình lên men. Trang web sửa đổi này đã được tìm thấy là vị trí khoan dung nhất để giới thiệu những thay đổi cấu trúc mới mà không làm suy yếu hoạt động sinh học. Hợp chất này cực kỳ ưa lipid, với chỉ số octanol rất cao: hệ số phân chia nước, và do đó khả năng hòa tan trong nước bị hạn chế. Những đặc tính này rất thuận lợi cho việc thiết kế stent chứa thuốc có chứa zotarolimus để có được sự giải phóng thuốc kéo dài từ stent trực tiếp vào thành mạch vành. Độ hòa tan trong nước kém ngăn cản sự giải phóng nhanh chóng vào tuần hoàn, vì việc rửa thuốc khỏi stent sẽ bị giới hạn một phần tốc độ hòa tan. Tốc độ giải phóng chậm và khuếch tán tiếp theo của phân tử tạo điều kiện duy trì nồng độ thuốc điều trị tách khỏi stent. Ngoài ra, nhân vật lipophilic của nó ủng hộ xuyên qua màng tế bào để ức chế sự tăng sinh của mô đích. Chỉ số octanol: hệ số phân vùng nước của một số hợp chất, gần đây thu được trong một nghiên cứu so sánh, chỉ ra rằng zotarolimus là loại lipophilic nhất trong tất cả các thuốc DES

Restenosis
Zotarolimus được sử dụng để chống lại sự phục hồi. Restenosis thường được mô tả bằng các thử nghiệm lâm sàng theo cách tiếp cận nhị phân, còn được gọi là "restenosis nhị phân" hoặc chỉ là "hẹp nhị phân". Hẹp nhị phân được định nghĩa là hẹp> 50% trong đường kính mạch máu (hẹp đường kính), hoặc mất> 50% mức tăng luminal cấp tính, còn được gọi là "mất muộn" sau "tăng cấp" trong đường kính lum sau khi đặt stent. Thuật ngữ "nhị phân" có nghĩa là bệnh nhân được đặt trong 2 nhóm, những người bị hẹp> 50% và những người bị hẹp <50%. Một tắc nghẽn, hoặc chặn tất cả lưu lượng máu qua một mạch, được coi là hẹp 100%.

Trước đây, restenosis được cho là phát sinh do sự phát triển của dày lên do sự kích thích cơ trơn. Tuy nhiên, bây giờ người ta nghĩ rằng co rút giãn mạch máu là cơ chế.  Điều này giải thích tại sao đặt stent, làm tăng diện tích vùng thắt lưng, rất hiệu quả trong việc làm giảm sự xuất hiện của restenosis.  Hẹp mạch máu thường được phát hiện bằng chụp động mạch, nhưng cũng có thể được phát hiện bằng siêu âm song song và các kỹ thuật hình ảnh khác.

Ngăn ngừa hạn chế
Những tiến bộ chính trong phòng ngừa restenosis là sử dụng stent. Nghiên cứu Stent Restenosis (STRESS) chỉ ra rằng stent tỷ lệ phục hồi thấp hơn đến 32% so với các kỹ thuật y tế khác kết hợp để chỉ hạ thấp nó xuống 42%.

Tác dụng sinh lý
Sự kiện sinh học quan trọng liên quan đến quá trình phục hồi rõ ràng là sự tăng sinh của các tế bào cơ trơn để đáp ứng với sự mở rộng của một cơ thể nước ngoài chống lại thành mạch. Phản ứng tăng sinh này được bắt đầu bằng sự biểu hiện sớm của các yếu tố tăng trưởng như đồng dạng PDGF, bFGF, thrombin, liên kết với các thụ thể tế bào.

Tuy nhiên, chìa khóa để hiểu cơ chế mà các hợp chất như zotarolimus ức chế sự tăng sinh tế bào dựa trên các sự kiện xảy ra ở hạ lưu của liên kết yếu tố tăng trưởng này. Các sự kiện tải nạp tín hiệu mà đỉnh điểm là bắt giữ chu kỳ tế bào trong pha G1 được bắt đầu do kết quả phối tử với một immunophilin được gọi là protein liên kết FK-12. Việc chỉ định FK dựa trên các nghiên cứu ban đầu được thực hiện với tacrolimus, trước đây gọi là FK-506, liên kết protein tế bào chất này với ái lực cao.

Các cuộc điều tra sau đó cho thấy rapamycin cũng liên kết với mục tiêu nội bào này, tạo thành phức hợp rapamycin FKBP12, không gây ức chế, nhưng có khả năng ngăn chặn một protein kinase tách rời được gọi là mục tiêu của rapamycin (TOR). TOR lần đầu tiên được phát hiện trong nấm men  và sau đó được xác định trong các tế bào nhân chuẩn, nơi nó được chỉ định là mTOR, mục tiêu động vật có vú của rapamycin. Tầm quan trọng của mTOR dựa trên khả năng phosphoryl hóa một số protein quan trọng, bao gồm cả những protein liên quan đến tổng hợp protein (p70s6kinase) và bắt đầu dịch mã (4E-BP1).

Điều đặc biệt quan trọng là vai trò của mTOR trong việc điều chỉnh p27kip1, một chất ức chế các kinase phụ thuộc cyclin như cdk2. Sự ràng buộc của các tác nhân như rapamycin và zotarolimus với mTOR được cho là ngăn chặn vai trò quan trọng của mTOR trong các sự kiện tế bào này, dẫn đến việc bắt giữ chu kỳ tế bào và cuối cùng là tăng sinh tế bào.

Tham khảo


title: Scotopteryx fulminata

text:
Scotopteryx fulminata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Scotopteryx


title: Agaricaceae

text:
Agaricaceae là một họ nấm trong bộ Agaricales. Họ nấm này được nhà thực vật học người Pháp, François Fulgis Chevallier công bố rộng rãi vào năm 1826. Theo phân loại khoa học tiêu chuẩn, họ nấm Agaricaceae chứa 85 chi tương ứng với 1340 loài.

Phân bố
Họ nấm Agaricaceae phân bố rộng rãi trên toàn thế giới. Đa số các loài trong họ là nấm hoại sinh và phát triển mạnh trong môi trường đồng cỏ và rừng thưa. Hai chi Leucoagaricus và Leucocoprinus được biết đến vì phát triển nhờ các loài kiến trồng nấm.

Danh sách chi

Agaricus
Allopsalliota
Attamyces
Barcheria
Bovista
Calbovista (trước đó được xếp vào họ Lycoperdaceae)
Calvatia
Chamaemyces
Chlorophyllum
Clarkeinda
Coniolepiota
†Coprinites
Coprinus
Cystoagaricus
Cystolepiota
Disciseda
Endoptychum
Eriocybe
Gyrophragmium
Handkea
Heinemannomyces
Hymenagaricus
Lepiota
Leucoagaricus
Leucocoprinus
Lycoperdon
Macrolepiota
Melanophyllum
Micropsalliota
Montagnea
Podaxis
Ripartitella
Rugosospora
Sericeomyces
Smithiomyces
Tulostoma
Verrucospora

Xem thêm
Bộ nấm Agaricales

Chú thích

Liên kết ngoài

 Agaricaceae tại BoDD – Botanical Dermatology Database

Agaricaceae


title: Đường sắt Đà Nẵng – Hội An (1905–1916)

text:
Đường sắt Đà Nẵng – Hội An là một tuyến đường sắt kiểu Decouville nối Đà Nẵng với Hội An hoạt động từ năm 1905 đến 1916 để thay thế cho sông Cổ Cò bị vùi lấp.

Lịch sử

Giai đoạn 1905 – 1916
Vào đầu thế kỷ 21, hoạt động giữa hai đô thị Đà Nẵng và Hội An vẫn còn chặt chẽ do đó đòi hỏi giao thông giữa hai khu vực. Tuy vậy sông Cổ Cò lại bị vùi lấp và gây khó khăn cho giao thông.

 Năm 1902, Dérobert, J. Fiard và các doanh nhân người Pháp khác đã đề nghị với chính quyền Đông Dương về một tuyến đường sắt kiểu Decouville nối Đà Nẵng với Hội An nếu phương pháp nạo vét sông Cổ Cò không thực hiện được.
 Giữa năm 1904, do không tìm ra ngân sách để nạo vét sông Cổ Cò, chính quyền đã cho khởi công xây dựng đường sắt kiểu Decouville giữa Đà Nẵng và Hội An.
 Ngày 9 tháng 10 năm 1905, tuyến đường sắt Đà Nẵng – Hội An đã được đưa vào sử dụng, (Tên bằng tiếng Pháp: Tramway de l’Ilot de l’Observatoire à Faifoo). Đường sắt Đà Nẵng – Hội An có điểm đầu ở đảo Cô (cảng Tiên Sa ngày nay), chạy dọc theo hữu ngạn sông Hàn, qua Ngũ Hành Sơn và đến Hội An. Toàn tuyến có 6 nhà ga lần lượt là: Observatoire, Tiên Sa, Concession Guérin, Cổ Mân, Tourane – Mỹ Khê, Tourane – Fleuve. Một ngày tổ chức chạy ba chuyến tàu, trong đó hai chuyến buổi sáng và một chuyến buổi chiều.
 Năm 1916, tình trạng bị gió cát vùi lấp khiến hoạt động của tuyến đường này ngày càng khó khăn và ít hiệu quả, sau đó là cơn bão năm Thìn (1916) đã khiến tuyến đường sắt bị tê liệt hoàn toàn. Trước các bất lợi trên, khâm sứ Trung Kỳ đã ban hành nghị định cho phép phát mãi các thiết bị còn lại của tuyến đường sắt này vào năm 1917.

Dự án tàu điện
Năm 2018, Sở Kế hoạch và Đầu tư Thành phố Đà Nẵng kêu gọi sự hợp tác từ trong nước và quốc tế với dự án tàu điện Đà Nẵng – Hội An với tổng mức đầu tư gần 15.000 tỷ đồng. Theo đề xuất, tuyến có tổng chiều dài là 33 km, kết nối sân bay quốc tế Đà Nẵng với trung tâm Hội An chạy dọc theo biển. Dự án có thời gian thực hiện từ năm 2019 đến năm 2024.

Tham khảo

Tuyến đường sắt ở Việt Nam
Giao thông Việt Nam


title: Ctenochaetus tominiensis

text:
Ctenochaetus tominiensis là một loài cá biển thuộc chi Ctenochaetus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

Từ nguyên
Loài cá này được đặt theo tên của vịnh Tomini, Indonesia, nơi chúng được phát hiện lần đầu tiên.

Phạm vi phân bố và môi trường sống

C. tominiensis có phạm vi phân bố tương đối phổ biến ở Tây Thái Bình Dương. Loài cá này được tìm thấy ở những nhóm đảo phía đông của quần đảo Mã Lai (bờ đông của đảo Borneo, Đông Indonesia, Philippines và Papua New Guinea); phía đông trải dài đến quần đảo Solomon, Palau, Vanuatu, Fiji và Tonga; phía bắc trải dài đến Liên bang Micronesia; phía nam giới hạn đến bắc rạn san hô Great Barrier.

C. tominiensis sống gần các rạn san hô ở khu vực sườn dốc của rạn san hô viền bờ, nơi không có sóng lớn, ở độ sâu khoảng từ 3 đến 45 m, nhưng thường được quan sát ở độ sâu khoảng 25 m trở lại.

Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở C. tominiensis là 16 cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu. Vây lưng và vây hậu môn có góc nhọn, phần vây sau có màu cam sáng nổi bật. Có 2 đốm đen ở phần tiếp giáp giữa cuống đuôi với vây lưng và vây hậu môn. Vây đuôi có màu trắng, chẻ đôi hình chữ Y ở cá con và lõm sâu tạo thành hình lưỡi liềm ở cá trưởng thành. Rìa môi có những đường răng cưa rất nhỏ. Có đôm trắng ở trước mắt.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 24 - 25; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 22 - 23; Số tia vây ở vây ngực: 15 - 16.

Sinh thái và hành vi
C. tominiensis có thể sống đơn độc hoặc theo đàn. Thức ăn của các loài Ctenochaetus chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài Ctenochaetus đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

Tham khảo

T
Cá Thái Bình Dương
Cá Malaysia
Cá Indonesia
Cá Philippines
Cá Papua New Guinea
Cá châu Đại Dương
Cá Palau
Cá Fiji
Cá Tonga
Cá Úc
Động vật được mô tả năm 1955


title: Diadegma adelungi

text:
Diadegma adelungi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Diadegma


title: Onitis lobipes

text:
Onitis lobipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).

Chú thích

Liên kết ngoài

Onitis


title: Sepia prashadi

text:
Sepia prashadi là một loài mực có phân bố rộng khắp. Loài này được ghi nhận lần đầu năm 1936 bởi Ronald Winckworth.
Nang loài mực này dài từ 5 đến 11 cm.

Sepia prashadi phân bố chủ yếu ở Ấn Độ Dương. Chúng được tìm thấy dọc theo bờ đông châu Phi, xung quanh Madagascar, các vùng biển Ấn Độ, vịnh Bengal, Biển Đỏ, vịnh Ba Tư, vịnh Oman, và biển Andaman. Nó là loài bản địa hậu như hàng chục quốc gia.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
Images  – Koretz.net
Images showing tentacular club – Marinebio.org

Sepia
Động vật được mô tả năm 1936
Động vật có thể đổi màu
Động vật thân mềm thương mại


title: Paracles contraria

text:
Paracles contraria là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

Chú thích

Liên kết ngoài

Paracles