text:
Sign in to post new definitions, images, and sounds and create lists of favorites.
Sign in to post new definitions, images, and sounds and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
[](/add.php) [](/random.php) [](/users.php)
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

X-Served-By: cache-iad2127-IAD, cache-jfk1023-JFK


text:
Definition:
mafiOSO, mafia, mob, vice lords, CVLN
Example:
I'M OSO FOOL, he's traight oso dog
Prices shown in USD.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

markdown:
# Books and calendars...
|
|![]()
[2014 daily calendar](http://www.amazon.com/gp/product/144943360X/ref=as_li_ss_tl?ie=UTF8&camp=1789&creative=390957&creativeASIN=144943360X&linkCode=as2&tag=urbandictio08-20)Order on Amazon ![ 51rxkcmrsrl. sl500 aa300 ](http://ecx.images-amazon.com/images/I/51RXKcMrSrL._SL500_AA300_.jpg)
![ 51rxkcmrsrl. sl500 aa300 ](http://ecx.images-amazon.com/images/I/51RXKcMrSrL._SL500_AA300_.jpg)
[mo' urban dictionary](http://www.amazon.com/gp/product/0740768751/ref=as_li_ss_tl?ie=UTF8&tag=urbandictio08-20)Order on Amazon ![ 51gzvyz5rcl. sl500 aa300 ](http://ecx.images-amazon.com/images/I/51gZvYZ5RCL._SL500_AA300_.jpg)
![ 51gzvyz5rcl. sl500 aa300 ](http://ecx.images-amazon.com/images/I/51gZvYZ5RCL._SL500_AA300_.jpg)
|
|![]()
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: Cowboy

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Xss-Protection: 1; mode=block

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Via: 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: MISS

Vary: Accept-Encoding


X-Served-By: cache-iad2127-IAD, cache-jfk1020-JFK

X-Cache: MISS, MISS


text:
1766
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Năm 1766 (số La Mã: MDCCLXVI) là một năm thường bắt đầu vào thứ Tư trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật của lịch Julius chậm hơn 11 ngày).
Năm 1766 (số La Mã: MDCCLXVI) là một năm thường bắt đầu vào thứ Tư trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật của lịch Julius chậm hơn 11 ngày).

markdown:
# 1766
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
||
| - [Thập niên](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn): [1730](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1730) [1740](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1740) [1750](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1750)- [1760](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1760)- [1770](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1770) [1780](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1780) [1790](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1790) [Năm](/wiki/N%C4%83m): [1763](/wiki/1763) [1764](/wiki/1764) [1765](/wiki/1765)- **-** **1766** [1767](/wiki/1767) [1768](/wiki/1768) [1769](/wiki/1769)
Năm
**1766** ( [số La Mã](/wiki/S%E1%BB%91_La_M%C3%A3): MDCCLXVI) là một năm thường bắt đầu vào thứ Tư trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật của [lịch Julius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius) chậm hơn 11 ngày).

Server: Apache

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Camille Saint-Saëns
Charles-Camille Saint-Saëns (Phát âm tiếng Pháp: [ʃaʁl kamij sɛ̃sɑ̃s]; sinh 9 tháng 10 năm 1835 tại Paris, mất 16 tháng 12 năm 1921 tại Algiers), còn được biết đến với bút danh Sannois, là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ đàn piano, nghệ sĩ đàn organ, nhạc trưởng, nhà phê bình nghệ thuật người Pháp. Ông là một trong những nhà soạn nhạc quan trọng của thời kỳ Lãng mạn. Các tác phẩm nổi tiếng của ông là Lễ hội muông thú, Vũ điệu tử thần, Samson và Delilah (opera), Giao hưởng số 3 "Organ", cello concerto số 1, piano concerto số 2, violin concerto số 3, Havanaise, Introduction and Rondo Capriccioso. Ông là một đối thủ rất khó chịu, khắt khe của Vincent d'Indy và Claude Debussy.
Mục lục
Cuộc đời và sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Camille Saint-Saëns sinh năm 1835 tại thủ đô Paris, Pháp. Cha và chú ông qua đời chỉ vài tháng sau khi ông được sinh ra. Mẹ và cô của ông say mê ông và cho ông tập đàn piano lúc 3 tuổi. Ông được so sánh tài năng âm nhạc lúc nhỏ với Mozart. 5 tuổi, ông đã biết sáng tác, 10 tuổi công diễn piano rất thành công. Saint-Saëns đi học nhạc tại Nhạc viện Paris, học đàn organ với thầy Benoist, học sáng tác với thầy Fromental Halévy. Từ năm 1853 đến năm 1857, ông là người chơi đàn organ tại nhà thờ Saint-Marie, từ năm 1858 đến năm 1877, ông lại chơi đàn organ tại Madeleine. Năm 1852, Saint-Saëns kết bạn với Franz Liszt, chịu ảnh hưởng từ nhà soạn nhạc người Hungary này. Liszt đánh giá ông là một trong những nghệ sĩ piano xuất sắc nhất ở châu Âu lúc bấy giờ, chỉ sau Liszt và về organ thì ông gần như không có đối thủ. Từ năm 1861 đến năm 1865, ông dạy piano tại Trường Niedermeyer, có nhiều học trò xuất sắc như Gabriel Fauré và André Messager. Năm 1871, Saint-Saëns là một trong những người sáng lập Hiệp hội Âm nhạc Dân tộc Pháp nhằm thúc đấy sự phát triển trưởng phái sáng tác khí nhạc Pháp. Năm 1881, ông trở thành viện sĩ Viện Hàn lâm Pháp quốc. Từ năm 1887, ông tập trung vào sáng tác, biểu diễn, chỉ huy dàn nhạc, độc tấu piano và đàn organ, giới thiệu các tác phẩm của mình tại nhiều quốc gia. Ông mất vào năm 1921.[1]
Phong cách sáng tác[sửa | sửa mã nguồn]
Âm nhạc của Saint-Saëns thanh nhã về hình thức và đường nét, hòa thanh đẹp. Chính vì ông chú trọng đến những phong cách âm nhạc này nên âm nhạc của ông bị nhiều người chê là hời hợt và dễ dãi. Tuy vậy chính phong cách âm nhạc đó công với sự thanh nhã và sự giàu sức sáng tác trong giai điệu đã giúp các tác phẩm của nhà soạn nhạc người Pháp trở nên lâu bền. Những điểm ưu tú nhất năm trong các tác phẩm Samson và Delilah, bản giao hưởng số 3 và những bản concerto cho piano.[1]
Một số tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Saint-Saëns sáng tác được 13 vở opera, có thể kể tới như Samson và Delilah (1877), Étienne Marcel (1879), Henri VIII (1883), Ascanio (1890), 3 bản oratorio, 4 bản cantata, các tác phẩm cho dàn nhạc gổm 3 bản giao hưởng, các bản thơ giao hưởng Guồng xa của của Omphale (1871-1872), Phaeton (1873), Vũ điệu tử thần (1874), Tuổi trẻ của Hercules (1877), Tổ khúc Algérie (1879), 5 bản concerto cho piano, 3 bản concerto cho violin, 2 bản concerto cho cello và dàn nhạc, bản Lễ hội muông thú ("Le Carnaval des Animaux") cho hai piano và dàn nhạc (1866), những tác phẩm hòa tấu thính phòng, khoảng 100 romance, hợp xướng, âm nhạc sân khấu.[1]
Media[sửa | sửa mã nguồn]
-
- Trục trặc khi nghe? Xem hướng dẫn.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Vũ Tự Lân, Từ điển tác giả, tác phẩm âm nhạc phổ thông, 2007.
- Huebner, Steven (2006). French Opera at the Fin de Siecle: Camille Saint-Saëns. Oxford Univ. Press, US. tr. 195–230. ISBN 978-0-19-518954-4.
- Rees, Brian (1999). Camille Saint-Saëns: A life. Chatto & Windus, London. ISBN 1-85619-773-5.
- Stegemann, Michael, Camille Saint-Saëns and the French Solo Concerto from 1850 to 1920. Portland OR: Amadeus Press, 1991. ISBN 0-931340-35-7
- Studd, Stephen (1999). Saint-Saëns: A Critical Biography. Cygnus Arts, London. ISBN 1-900541-65-3.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Danse Macabre Camille Saint-Saëns 1980s cartoon, PBS, Halloween, Music
- Saint-Saëns - Le carnaval des animaux
- Camille Saint-Saens - La Cygne
- Camille Saint-Saëns trên AllMusic
- Tác phẩm của Camille Saint-Saëns tại Dự án Gutenberg
- Các công trình liên quan hoặc của Camille Saint-Saëns trên các thư viện của thư mục (WorldCat)
- Camille Saint-Saëns tại DMOZ (trang đề nghị)
- Piano Rolls (The Reproducing Piano Roll Foundation)
- Saint-Saens playing his own Piano Concerto No. 2 (opening)
- Saint-Saens playing Rhapsodie d'Auvergne Op.73
- Free scores by Saint-Saëns tại International Music Score Library Project
- Free scores by Camille Saint-Saëns trong Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
- Bản mẫu:MutopiaComposer
- Camille Saint-Saëns: "Organ-Symphony". Tây Ban Nha Truyền hình Dàn nhạc giao hưởng.

markdown:
# Camille Saint-Saëns
**Charles-Camille Saint-Saëns** (Phát âm tiếng Pháp: [[ʃaʁl kamij sɛ̃sɑ̃s]](/w/index.php?title=Wikipedia:IPA&action=edit&redlink=1); sinh 9 tháng 10 năm 1835 tại [Paris](/wiki/Paris), mất 16 tháng 12 năm 1921 tại [Algiers](/wiki/Algiers)), còn được biết đến với bút danh Sannois, là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ đàn [piano](/wiki/Piano), nghệ sĩ đàn [organ](/wiki/Organ), nhạc trưởng, nhà phê bình nghệ thuật người [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Ông là một trong những nhà soạn nhạc quan trọng của thời kỳ Lãng mạn. Các tác phẩm nổi tiếng của ông là [Lễ hội muông thú](/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_mu%C3%B4ng_th%C3%BA), [Vũ điệu tử thần](/w/index.php?title=V%C5%A9_%C4%91i%E1%BB%87u_t%E1%BB%AD_th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1), [Samson và Delilah](/wiki/Samson_v%C3%A0_Delilah) (opera), [Giao hưởng số 3](/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng_s%E1%BB%91_3_(Saint-Sa%C3%ABns)) "Organ", [cello concerto số 1](/w/index.php?title=Concerto_s%E1%BB%91_1_cho_cello_(Saint-Sa%C3%ABns)&action=edit&redlink=1), [piano concerto số 2](/w/index.php?title=Concerto_s%E1%BB%91_2_cho_piano_(Saint-Sa%C3%ABns)&action=edit&redlink=1), [violin concerto số 3](/wiki/Concerto_s%E1%BB%91_3_cho_violin_(Saint-Sa%C3%ABns)), *, Havanaise* *. Ông là một đối thủ rất khó chịu, khắt khe của* [Introduction and Rondo Capriccioso](/wiki/Introduction_and_Rondo_Capriccioso) [Vincent d'Indy](/wiki/Vincent_d%27Indy)và [Claude Debussy](/wiki/Claude_Debussy).
## Mục lục
## Cuộc đời và sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=1)]
Camille Saint-Saëns sinh năm 1835 tại thủ đô
[Paris](/wiki/Paris), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Cha và chú ông qua đời chỉ vài tháng sau khi ông được sinh ra. Mẹ và cô của ông say mê ông và cho ông tập đàn [piano](/wiki/Piano) lúc 3 tuổi. Ông được so sánh tài năng âm nhạc lúc nhỏ với [Mozart](/wiki/Wolfgang_Amadeus_Mozart). 5 tuổi, ông đã biết sáng tác, 10 tuổi công diễn piano rất thành công. Saint-Saëns đi học nhạc tại [Nhạc viện Paris](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_vi%E1%BB%87n_Paris), học đàn organ với thầy [Benoist](/w/index.php?title=Benoist&action=edit&redlink=1), học sáng tác với thầy [Fromental Halévy](/wiki/Fromental_Hal%C3%A9vy). Từ năm 1853 đến năm 1857, ông là người chơi đàn organ tại [nhà thờ Saint-Marie](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_Saint-Marie&action=edit&redlink=1), từ năm 1858 đến năm 1877, ông lại chơi đàn organ tại [Madeleine](/w/index.php?title=Madeleine&action=edit&redlink=1). Năm 1852, Saint-Saëns kết bạn với [Franz Liszt](/wiki/Franz_Liszt), chịu ảnh hưởng từ nhà soạn nhạc người [Hungary](/wiki/Hungary) này. Liszt đánh giá ông là một trong những nghệ sĩ piano xuất sắc nhất ở châu Âu lúc bấy giờ, chỉ sau Liszt và về organ thì ông gần như không có đối thủ. Từ năm 1861 đến năm 1865, ông dạy piano tại [Trường Niedermeyer](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Niedermeyer&action=edit&redlink=1), có nhiều học trò xuất sắc như [Gabriel Fauré](/wiki/Gabriel_Faur%C3%A9) và [André Messager](/w/index.php?title=Andr%C3%A9_Messager&action=edit&redlink=1). Năm 1871, Saint-Saëns là một trong những người sáng lập [Hiệp hội Âm nhạc Dân tộc Pháp](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) nhằm thúc đấy sự phát triển trưởng phái sáng tác khí nhạc Pháp. Năm 1881, ông trở thành viện sĩ [Viện Hàn lâm Pháp quốc](/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Ph%C3%A1p_qu%E1%BB%91c). Từ năm 1887, ông tập trung vào sáng tác, biểu diễn, chỉ huy dàn nhạc, độc tấu piano và đàn organ, giới thiệu các tác phẩm của mình tại nhiều quốc gia. Ông mất vào năm 1921. [[1]](#cite_note-ReferenceA-1)
## Phong cách sáng tác[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=2)]
Âm nhạc của Saint-Saëns thanh nhã về hình thức và đường nét, hòa thanh đẹp. Chính vì ông chú trọng đến những phong cách âm nhạc này nên âm nhạc của ông bị nhiều người chê là hời hợt và dễ dãi. Tuy vậy chính phong cách âm nhạc đó công với sự thanh nhã và sự giàu sức sáng tác trong giai điệu đã giúp các tác phẩm của nhà soạn nhạc người Pháp trở nên lâu bền. Những điểm ưu tú nhất năm trong các tác phẩm
*Samson và Delilah*, bản giao hưởng số 3 và những bản concerto cho piano. [[1]](#cite_note-ReferenceA-1)
## Một số tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=3)]
Saint-Saëns sáng tác được 13 vở
[opera](/wiki/Opera), có thể kể tới như * ( Samson và Delilah* [1877](/wiki/1877)), *(* [Étienne Marcel](/w/index.php?title=%C3%89tienne_Marcel&action=edit&redlink=1) [1879](/wiki/1879)), *(1883),* [Henri VIII](/w/index.php?title=Henri_VIII&action=edit&redlink=1) *(* [Ascanio](/w/index.php?title=Ascanio&action=edit&redlink=1) [1890](/wiki/1890)), 3 bản [oratorio](/w/index.php?title=Oratorio&action=edit&redlink=1), 4 bản [cantata](/w/index.php?title=Cantata&action=edit&redlink=1), các tác phẩm cho dàn nhạc gổm 3 bản [giao hưởng](/wiki/Giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng), các bản [thơ giao hưởng](/w/index.php?title=Th%C6%A1_giao_h%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) *(1871-1872),* [Guồng xa của của Omphale](/w/index.php?title=Gu%E1%BB%93ng_xa_c%E1%BB%A7a_c%E1%BB%A7a_Omphale&action=edit&redlink=1) *(* [Phaeton](/wiki/Phaeton) [1873](/wiki/1873)), *Vũ điệu tử thần*( [1874](/wiki/1874)), *(1877),* [Tuổi trẻ của Hercules](/w/index.php?title=Tu%E1%BB%95i_tr%E1%BA%BB_c%E1%BB%A7a_Hercules&action=edit&redlink=1) *(1879), 5 bản* [Tổ khúc Algérie](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_kh%C3%BAc_Alg%C3%A9rie&action=edit&redlink=1) [concerto](/wiki/Concerto)cho [piano](/wiki/Piano), 3 bản concerto cho [violin](/wiki/Violin), 2 bản concerto cho [cello](/wiki/Cello)và dàn nhạc, bản *Lễ hội muông thú*(" [Le Carnaval des Animaux](/wiki/Le_Carnaval_des_Animaux)") cho hai piano và dàn nhạc (1866), những tác phẩm hòa tấu thính phòng, khoảng 100 [romance](/wiki/Romance), [hợp xướng](/wiki/H%E1%BB%A3p_x%C6%B0%E1%BB%9Bng), âm nhạc [sân khấu](/wiki/S%C3%A2n_kh%E1%BA%A5u). [[1]](#cite_note-ReferenceA-1)
## Media[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=4)]
-
[The Carnival of the Animals](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Camille_Saint-Sa%C3%ABns_-_The_Carnival_of_the_Animals.ogg) A complete recording of Camille Saint-Saëns's [The Carnival of the Animals](/wiki/The_Carnival_of_the_Animals)(in fourteen movements) by pianists Neil and Nancy O'Doan and the [Seattle Youth Symphony](/w/index.php?title=Seattle_Youth_Symphony&action=edit&redlink=1). Conducted by [Vilem Sokol](/w/index.php?title=Vilem_Sokol&action=edit&redlink=1). [The Swan](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:JOHN_MICHEL_CELLO-SAINT_SAENS_CARNIVAL_OF_ANIMALS_THE_SWAN.ogg) From [The Carnival of the Animals](/wiki/The_Carnival_of_the_Animals). Performed by John Michel [Introduction et Rondo Capriccioso, Op. 28](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Saint-Saens_-_Rondo-Capriccioso.ogg) Performed by Elias Goldstein with the Depaul Symphony [Introduction et Rondo Capriccioso, Op. 28](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Camille_Saint-Saens_-_introduction_et_rondo_capriccioso,_op._28.ogg) performed by the Skidmore College Orchestra [Cello Concerto No. 1 in A minor, Op. 33 – I. Allegro non Troppo](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Camille_Saint-Saens_-_cello_concerto_no._1_in_a_minor,_op._33_-_i._allegro_non_troppo.ogg) Performed by the Skidmore College Orchestra [Cello Concerto No. 1 in A minor, Op. 33 – II. Allegretto con Moto](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Camille_Saint-Saens_-_cello_concerto_no._1_in_a_minor,_op._33_-_ii._allegretto_con_mot.ogg) Performed by the Skidmore College Orchestra [Cello Concerto No. 1 in A minor, Op. 33 – III. (Tempo Primo)](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Camille_Saint-Saens_-_cello_concerto_no._1_in_a_minor,_op._33_-_iii._(tempo_primo).ogg) Performed by the Skidmore College Orchestra [Sonata for bassoon with piano accompaniment (opus 168)](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Camille_Saint-Saens_-_Sonata_for_bassoon_with_piano_accompaniment_(opus_168).ogg) Performed by [Arthur Grossman](/w/index.php?title=Arthur_Grossman&action=edit&redlink=1)on bassoon and Joseph Levine on piano *Trục trặc khi nghe? Xem* [hướng dẫn](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:%C3%82m_thanh).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=5)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=6)]
- Vũ Tự Lân,
*Từ điển tác giả, tác phẩm âm nhạc phổ thông*, 2007.
- Huebner, Steven (2006).
[. Oxford Univ. Press, US. tr. 195–230.](http://books.google.com/books?id=KSQGZOTQKmwC&pg=PA195&dq=%22Camille+Saint-Saens,+Gounod,+and%22) *French Opera at the Fin de Siecle: Camille Saint-Saëns* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-19-518954-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-19-518954-4).
- Rees, Brian (1999).
*Camille Saint-Saëns: A life*. Chatto & Windus, London. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-85619-773-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-85619-773-5).
- Stegemann, Michael,
*Camille Saint-Saëns and the French Solo Concerto from 1850 to 1920.*Portland OR: Amadeus Press, 1991. [ISBN 0-931340-35-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0931340357)
- Studd, Stephen (1999).
*Saint-Saëns: A Critical Biography*. Cygnus Arts, London. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-900541-65-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-900541-65-3).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Camille_Saint-Sa%C3%ABns&action=edit§ion=7)] [Danse Macabre Camille Saint-Saëns 1980s cartoon, PBS, Halloween, Music](http://www.youtube.com/watch?v=9CHqhsMP80E) [Saint-Saëns - Le carnaval des animaux](http://www.youtube.com/watch?v=5LOFhsksAYw) [Camille Saint-Saens - La Cygne](http://www.youtube.com/watch?v=yWtu5os9lFc) [Camille Saint-Saëns](http://www.allmusic.com/artist/q7926)trên [AllMusic](/wiki/AllMusic) [Tác phẩm của Camille Saint-Saëns](http://www.gutenberg.org/author/Camille+Saint-Saëns)tại [Dự án Gutenberg](/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg) [Các công trình liên quan hoặc của Camille Saint-Saëns](http://worldcat.org/identities/lccn-n50-41617)trên các thư viện của thư mục ( [WorldCat](/w/index.php?title=WorldCat&action=edit&redlink=1)) [Camille Saint-Saëns](http://dmoz.org/Arts/Music/Composition/Composers/S/Saint-Sa%c3%abns,_Camille/)tại [DMOZ](/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Arts/Music/Composition/Composers/S/Saint-Sa%c3%abns,_Camille/)) [Piano Rolls](http://www.rprf.org/Rollography.html)( [The Reproducing Piano Roll Foundation](http://www.rprf.org/)) [Saint-Saens playing his own Piano Concerto No. 2 (opening)](http://www.youtube.com/watch?v=Cdqcwm_NYcw&feature=related) [Saint-Saens playing Rhapsodie d'Auvergne Op.73](http://www.youtube.com/watch?v=CDshadpztjY) [Free scores by Saint-Saëns](http://imslp.org/wiki/Category:Saint-Sa%C3%ABns,_Camille)tại [International Music Score Library Project](/w/index.php?title=International_Music_Score_Library_Project&action=edit&redlink=1) [Free scores by Camille Saint-Saëns](http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Camille_Saint-Sa%C3%ABns)trong [Choral Public Domain Library](/w/index.php?title=Choral_Public_Domain_Library&action=edit&redlink=1)(ChoralWiki) [Bản mẫu:MutopiaComposer](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:MutopiaComposer&action=edit&redlink=1) [Camille Saint-Saëns: "Organ-Symphony"](http://www.rtve.es/alacarta/videos/los-conciertos-de-la-2/conciertos-2-concierto-ortve-22/1862287/). Tây Ban Nha Truyền hình Dàn nhạc giao hưởng.
|
|

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1054 frontend miss (0)


text:
Giả Nam Phong
Giả Nam Phong (chữ Hán: 賈南風) (257-300) là hoàng hậu dưới triều Tấn Huệ Đế trong lịch sử Trung Quốc. Bà đã thao túng triều đình Tây Tấn, khởi đầu gây ra loạn bát vương kéo dài 16 năm khiến nhà Tấn suy yếu trầm trọng và đi đến diệt vong.
Mục lục
Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]
Phụ thân của Giả Nam Phong là Giả Sung – công thần khai quốc nhà Tây Tấn, có công giúp cha con Tư Mã Chiêu – Tư Mã Viêm lật đổ nhà Tào Ngụy. Mẫu thân là Quách Hoè, nhờ chồng cũng được phong tước Quảng Thành quân.
Giả Sung không có con trai, chỉ sinh được bà và một người em gái là Giả Ngọ. Khi Tư Mã Viêm lên ngôi hoàng đế (265), Giả Nam Phong lên 9 tuổi.
Thái tử phi[sửa | sửa mã nguồn]
Làm mận thay đào[sửa | sửa mã nguồn]
Dù người con lớn nhất là Tư Mã Trung có trí tuệ kém phát triển nhưng Tấn Vũ Đế vẫn lập làm thái tử. Năm 271, Vũ Đế tính chuyện kén con dâu. Ban đầu, Vũ Đế định chọn con gái đại thần Vệ Quán cho Trung, nhưng sau đó lại nghe hoàng hậu Dương Diễm khuyên nên lấy con gái Giả Sung.
Lúc đó thái tử Trung lên 13 tuổi, Vũ Đế sai người đến hỏi con gái nhỏ của Giả sung là Giả Ngọ lên 12. Nhưng lúc đó Giả Ngọ quá bé, không mặc vừa áo cưới, vì vậy Vũ Đế thấy Giả Sung có con gái lớn là Giả Nam Phong đã lên 15 tuổi, bèn cho lấy thái tử. Từ đó Giả Nam Phong trở thành thái tử phi. Theo mô tả của sử sách, Giả Nam Phong có ngoại hình xấu xí: dáng người thấp lùn và da đen[1].
Trước khi cưới Giả Nam Phong, Tư Mã Trung đã được vua cha ban cho cung nhân Tạ Cửu. Tạ Cửu được phong làm Tài Nhân. Giả Nam Phong chỉ sinh được 4 công chúa, còn Tài nhân Tạ Cửu lại sinh được người con trai là Tư Mã Duật.
Giúp chồng giữ ngôi[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi diệt được Đông Ngô, Tấn Vũ đế sa vào hưởng lạc, ít chú ý đến triều chính. Thấy Tư Mã Trung trí tuệ kém, Vũ đế cũng có lo ngại về người kế vị, bèn làm phép thử. Vũ đế giao cho Trung phê thử một tập tấu sớ của các quan. Giả phi Nam Phong lo sợ chồng bị phế sẽ mất ngôi hoàng hậu trong tương lai nên tìm cách sai người làm hộ cho Tư Mã Trung.
Nội thị Trương Hoằng khuyên rằng:
- Hoàng thượng biết Thái tử không giỏi chữ, nếu viết uyên bác quá sẽ lộ ra là nhờ người làm hộ.
Giả Nam Phong bèn nhờ Trương Hoằng lại khéo léo dùng lối văn chân phương nông cạn để diễn đạt. Tư Mã Trung cứ thế theo bài mẫu chép lại và mang nộp cho vua cha. Tấn Vũ đế cho rằng Trung cũng ít nhiều có hiểu biết nên tạm gác việc thay thái tử.
Giữ oán trả ân[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 274, hoàng hậu Dương Diễm mất, Vũ đế lập em họ Dương Diễm là Dương Chỉ làm Hoàng hậu, tức là Dương hoàng hậu thứ hai. Cha của Dương hậu là Dương Tuấn được cất nhắc làm đại thần.
Giả phi rất độc ác, có lần vì không vừa lòng bèn giết luôn người hầu trong cung. Một cung nữ khác trong cung có thai với thái tử, Giả phi phát hiện bèn lấy ngọn kích nhỏ cầm tay phóng đến làm người cung nữ bị thương và sẩy thai.
Tấn Vũ đế thấy Giả phi vừa xấu xí mà tính tình lại hung hãn, thường có ý phế bỏ. Tuy nhiên mỗi lần Vũ Đế nổi giận, Dương hoàng hậu lại can rằng nên nể Giả Sung có công lớn với triều đình mà để cho Giả phi tại vị. Vì vậy Giả phi mới không bị phế. Tuy nhiên Giả phi không biết ý tốt của mẹ chồng, lại cho rằng Dương hậu nói xấu mình với Vũ đế nên mang oán hận trong lòng[2].
Con cả của Trung là Tư Mã Duật còn nhỏ đã tỏ ra là người thông minh lanh lợi, khiến Vũ Đế rất yêu quý. Vệ Quán nhiều lần khuyên Tấn Vũ đế nên thay ngôi thái tử. Vũ đế cho rằng tuy con dốt nhưng cháu giỏi thì sau này có thể giúp con, vì vậy càng thôi ý định thay thái tử.
Hoàng hậu khuynh đảo triều chính[sửa | sửa mã nguồn]
Hại thái hậu[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 290, Tấn Vũ Đế mất, Tư Mã Trung lên nối ngôi, tức là Tấn Huệ Đế. Giả phi được làm hoàng hậu. Cha Dương thái hậu là Dương Tuấn, tức là ông ngoại của Huệ Đế làm chức Thái phó phụ chính. Huệ Đế lúc đó đã 32 tuổi nhưng vẫn ngờ nghệch.
Giả hậu thấy vua Huệ Đế ngây ngô, muốn đoạt quyền hành. Nhân các vương họ Tư Mã bất bình vì ngoại thích Dương Tuấn nắm quyền, Giả hậu bèn cùng Đông An công Tư Mã Do và Nhữ Nam vương Tư Mã Lượng[3] bàn mưu kết tội Dương Tuấn chuyên quyền.
Năm 292, Do và Lượng theo lệnh Giả hoàng hậu làm binh biến vây bắt Dương Tuấn. Dương thái hậu trong lúc nguy cấp bèn viết thư vào vải gấm, sai buộc vào tên bắn ra ngoài để kêu gọi người đến cứu cha. Nhưng bức thư bị quân của Tư Mã Do bắt được. Do và Lượng bắt giết cả nhà Dương Tuấn. Giả hậu vốn hận Dương thái hậu, lấy chứng cứ bức thư gấm để kết tội Dương thái hậu cùng mưu phản nghịch với Dương Tuấn, vì vậy Dương thái hậu cũng bị kết tội và bị phế.
Vợ Dương Tuấn, mẹ của Dương thái hậu – bà ngoại của Huệ Đế - là Bàng thị cũng bị hành hình, dù Dương thái hậu nhẫn nhục viết thư xưng làm thần dân để mẹ được tha cũng không kết quả. Không lâu sau đó chính Dương thái hậu cũng bị kết tội và bị bỏ đói ở thành Kim Dung.
Khởi loạn bát vương[sửa | sửa mã nguồn]
Giết đại thần và tông thất[sửa | sửa mã nguồn]
Tư Mã Lượng và Tư Mã Do cầm quyền trong triều, nhưng hai người sinh mâu thuẫn. Lượng sai người gièm pha Do với Giả hậu, Giả hậu bèn cách chức Do. Lượng tiến cử Sở vương Tư Mã Vĩ[4] cùng lão thần Vệ Quán thay chức của Do.
Sau một thời gian, chính Vĩ lại lấn át quyền của Lượng. Lượng tức giận bàn mưu với Vệ Quán trừ Vĩ, nhưng việc bại lộ. Vĩ nói vu với Giả hậu rằng Vệ Quán và Lượng mưu phế Giả hậu. Giả hậu tức giận bèn sai Vĩ vây bắt, giết chết cả nhà Vệ Quán và Tư Mã Lượng. Sau Giả hậu mới biết Lượng bị vu cáo, lại thấy Vĩ chuyên quyền nên ghét Vĩ, lại thương Lượng và Vệ Quán bị oan. Nghe lời Trương Hoa, Huệ Đế và Giả hậu sai tướng Vương Cung phục binh bắt giết Vĩ tại triều.
Giả hậu giao cho đại thần thời Vũ Đế là Trương Hoa và Bùi Ngỗi cùng Giả Mô cai quản triều chính. Nhờ tài năng của Trương Hoa và Bùi Ngỗi, việc chính sự tạm yên.
Hại thái tử, bị giết ở thành Kim Dung[sửa | sửa mã nguồn]
Vì hoàng đế ngốc nghếch, Giả hoàng hậu tư thông với quan thái y Trình Cứ và thường bí mật ra lệnh bắt con trai ngoài kinh thành vào cung để hành lạc. Khi xong việc, hầu hết những người con trai đó đều bị giết để giữ bí mật[5]. Việc đồn cả ra ngoài nhưng Huệ Đế không hay biết.
Giả hậu không có con trai mà thái tử Duật đã lớn, lại đã sinh được 3 người con trai. Mẹ Giả hậu, vợ Giả Sung là Quách Hoè khuyên Giả hậu nuôi Duật làm con để giữ ngôi, nhưng Giả hậu không nghe.
Em gái Giả hậu là Giả Ngọ được gả cho Hàn Thọ, cũng sinh được 1 con gái. Quách Hoè lại khuyên Giả hậu nên gả cháu gái đó cho Tư Mã Duật để ràng buộc. Nhưng Giả hậu lẫn vợ chồng Giả Ngọ đều không tán thành.
Quách Hoè lại khuyên Giả hậu lấy con gái lớn của tư đồ Vương Diễn cho thái tử Duật để lấy lòng, nhưng Giả hậu lại lấy cô chị xinh đẹp cho em mình là Giả Thuỵ, và lấy cô em là Vương Huệ Phong xấu xí cho thái tử Duật. Thái tử biết chuyện nên căm ghét Giả hậu.
Bùi Ngỗi, Giả Mô thấy Giả hậu thù địch với thái tử nên rất lo lắng, sợ trong triều sẽ xảy ra biến loạn, bèn bàn với Trương Hoa định phế bỏ Giả hậu, lập Tạ Thục phi là mẹ ruột của thái tử Duật lên thay. Thủ hạ của thái tử Duật là Lưu Biện cũng chủ trương làm binh biến để phế Giả hậu, cũng bàn với Trương Hoa. Tuy nhiên lão thần Trương Hoa muốn yên phận[6], lại thoái thác rằng chưa từng nghe Giả hậu có ý phế thái tử, do đó không nên gây hấn. Bản thân thái tử Duật cũng không quyết đoán việc binh biến. Do đó việc lật đổ không được thực hiện.
Mưu mô của Lưu Biện bị tiết lộ, Biện bị điều ra làm quan ở ngoài. Biết mình không thoát khỏi tay Giả hậu, Lưu Biện uống thuốc độc tự sát. Sách Tư trị thông giám cho rằng người tiết lộ mưu của Lưu Biện cho Giả hậu chính là Trương Hoa[6].
Tháng 12 năm 299, Giả hậu bày cách hại thái tử, sai người dụ thái tử uống rượu say rồi lừa viết bức thư phản nghịch. Thái tử Duật vì quá say không biết gì nên cứ thế chép lại nội dung do Giả hậu soạn sẵn. Giả hậu mang thư cho Huệ Đế xem để có cớ bỏ thái tử. Huệ Đế nghe theo, bèn phế Tư Mã Duật làm thứ dân, sai mang ra thành Kim Dung an trí, bất chấp những lời can ngăn của cận thần. Mẹ thái tử là Tạ phi cũng bị tống giam và tra tấn tới chết.
Các đại thần Sĩ Ỷ và Tư Mã Nhã muốn phục ngôi thái tử, bèn nhờ cậy Triệu vương Tư Mã Luân là ông chú của Huệ Đế[7]. Nhưng Luân muốn có cớ đánh Giả hậu, nên nghe theo lời mưu sĩ Tôn Tú, bèn phao tin rằng triều thần muốn phục ngôi thái tử để phế Giả hậu. Giả hậu sợ hãi, bèn sai người hạ sát thái tử Duật ở nơi giam cầm để tuyệt lòng mong đợi của triều thần.
Tư Mã Luân thấy Giả hậu giết thái tử, đã có cớ để khởi binh, lúc đó mới ra mặt. Tháng 4 năm 300, Luân hợp sức với Tề vương Tư Mã Quýnh là cháu gọi Vũ Đế bằng bác[8]. Hai người mang quân vào cung bắt sống Giả hậu và giết các phe cánh là Đổng Mãnh, Tôn Lự và tình nhân Trình Cứ. Các đại thần Trương Hoa, Bùi Ngỗi cũng bị bắt và xử chết trong vụ này.
Giả hậu bị phế làm thứ nhân và bị giam ở thành Kim Dung. Ngày 9 tháng 4 năm đó, bà bị Tư Mã Luân sai người mang rượu độc đến ép tự vẫn. Năm đó bà 44 tuổi.
Loạn bát vương vẫn tiếp diễn nhiều năm sau dẫn tới sự suy sụp của nhà Tây Tấn.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Thẩm Khởi Vĩ (2007), Kể chuyện Lưỡng Tấn Nam Bắc triều, NXB Đà Nẵng
- Nguyễn Tôn Nhan (1997), Hậu Phi truyện, NXB Phụ nữ
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 45
- ^ Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 47
- ^ Con thứ 4 của Tư Mã Ý, vào hàng chú của Tấn Vũ Đế, ông của Tấn Huệ Đế
- ^ Con thứ 5 của Vũ Đế, tức là em Huệ Đế
- ^ Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 54
- ^ a ă Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 55
- ^ Luân là con thứ 9 của Tư Mã Ý
- ^ Quýnh là con của Tư Mã Du – em ruột Vũ Đế, được nối cha làm Tề vương

markdown:
# Giả Nam Phong
**Giả Nam Phong** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 賈南風) (257-300) là hoàng hậu dưới triều [Tấn Huệ Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_Hu%E1%BB%87_%C4%90%E1%BA%BF) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Bà đã thao túng triều đình Tây Tấn, khởi đầu gây ra [loạn bát vương](/wiki/Lo%E1%BA%A1n_b%C3%A1t_v%C6%B0%C6%A1ng) kéo dài 16 năm khiến nhà Tấn suy yếu trầm trọng và đi đến diệt vong.
## Mục lục
## Thân thế[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=1)]
Phụ thân của Giả Nam Phong là
[Giả Sung](/wiki/Gi%E1%BA%A3_Sung) – công thần khai quốc nhà Tây Tấn, có công giúp cha con [Tư Mã Chiêu](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Chi%C3%AAu) – [Tư Mã Viêm](/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Vi%C3%AAm) lật đổ nhà [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y). Mẫu thân là Quách Hoè, nhờ chồng cũng được phong tước Quảng Thành quân.
Giả Sung không có con trai, chỉ sinh được bà và một người em gái là Giả Ngọ. Khi Tư Mã Viêm lên ngôi hoàng đế (265), Giả Nam Phong lên 9 tuổi.
## Thái tử phi[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=2)]
### Làm mận thay đào[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=3)]
Dù người con lớn nhất là Tư Mã Trung có trí tuệ kém phát triển nhưng
[Tấn Vũ Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) vẫn lập làm thái tử. Năm 271, Vũ Đế tính chuyện kén con dâu. Ban đầu, Vũ Đế định chọn con gái đại thần [Vệ Quán](/wiki/V%E1%BB%87_Qu%C3%A1n) cho Trung, nhưng sau đó lại nghe hoàng hậu Dương Diễm khuyên nên lấy con gái Giả Sung.
Lúc đó thái tử Trung lên 13 tuổi, Vũ Đế sai người đến hỏi con gái nhỏ của Giả sung là Giả Ngọ lên 12. Nhưng lúc đó Giả Ngọ quá bé, không mặc vừa áo cưới, vì vậy Vũ Đế thấy Giả Sung có con gái lớn là Giả Nam Phong đã lên 15 tuổi, bèn cho lấy thái tử. Từ đó Giả Nam Phong trở thành thái tử phi. Theo mô tả của sử sách, Giả Nam Phong có ngoại hình xấu xí: dáng người thấp lùn và da đen
. [1]
Trước khi cưới Giả Nam Phong, Tư Mã Trung đã được vua cha ban cho cung nhân Tạ Cửu. Tạ Cửu được phong làm Tài Nhân. Giả Nam Phong chỉ sinh được 4 công chúa, còn Tài nhân Tạ Cửu lại sinh được người con trai là Tư Mã Duật.
### Giúp chồng giữ ngôi[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=4)]
Sau khi diệt được
[Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4), Tấn Vũ đế sa vào hưởng lạc, ít chú ý đến triều chính. Thấy Tư Mã Trung trí tuệ kém, Vũ đế cũng có lo ngại về người kế vị, bèn làm phép thử. Vũ đế giao cho Trung phê thử một tập tấu sớ của các quan. Giả phi Nam Phong lo sợ chồng bị phế sẽ mất ngôi hoàng hậu trong tương lai nên tìm cách sai người làm hộ cho Tư Mã Trung.
Nội thị Trương Hoằng khuyên rằng:
*Hoàng thượng biết Thái tử không giỏi chữ, nếu viết uyên bác quá sẽ lộ ra là nhờ người làm hộ.*
Giả Nam Phong bèn nhờ Trương Hoằng lại khéo léo dùng lối văn chân phương nông cạn để diễn đạt. Tư Mã Trung cứ thế theo bài mẫu chép lại và mang nộp cho vua cha. Tấn Vũ đế cho rằng Trung cũng ít nhiều có hiểu biết nên tạm gác việc thay thái tử.
### Giữ oán trả ân[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=5)]
Năm 274, hoàng hậu Dương Diễm mất, Vũ đế lập em họ Dương Diễm là Dương Chỉ làm Hoàng hậu, tức là Dương hoàng hậu thứ hai. Cha của Dương hậu là Dương Tuấn được cất nhắc làm đại thần.
Giả phi rất độc ác, có lần vì không vừa lòng bèn giết luôn người hầu trong cung. Một cung nữ khác trong cung có thai với thái tử, Giả phi phát hiện bèn lấy ngọn kích nhỏ cầm tay phóng đến làm người cung nữ bị thương và sẩy thai.
Tấn Vũ đế thấy Giả phi vừa xấu xí mà tính tình lại hung hãn, thường có ý phế bỏ. Tuy nhiên mỗi lần Vũ Đế nổi giận, Dương hoàng hậu lại can rằng nên nể Giả Sung có công lớn với triều đình mà để cho Giả phi tại vị. Vì vậy Giả phi mới không bị phế. Tuy nhiên Giả phi không biết ý tốt của mẹ chồng, lại cho rằng Dương hậu nói xấu mình với Vũ đế nên mang oán hận trong lòng
. [2]
Con cả của Trung là Tư Mã Duật còn nhỏ đã tỏ ra là người thông minh lanh lợi, khiến Vũ Đế rất yêu quý. Vệ Quán nhiều lần khuyên Tấn Vũ đế nên thay ngôi thái tử. Vũ đế cho rằng tuy con dốt nhưng cháu giỏi thì sau này có thể giúp con, vì vậy càng thôi ý định thay thái tử.
## Hoàng hậu khuynh đảo triều chính[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=6)]
### Hại thái hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=7)]
Năm 290,
[Tấn Vũ Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) mất, Tư Mã Trung lên nối ngôi, tức là [Tấn Huệ Đế](/wiki/T%E1%BA%A5n_Hu%E1%BB%87_%C4%90%E1%BA%BF). Giả phi được làm hoàng hậu. Cha Dương thái hậu là Dương Tuấn, tức là ông ngoại của Huệ Đế làm chức Thái phó phụ chính. Huệ Đế lúc đó đã 32 tuổi nhưng vẫn ngờ nghệch.
Giả hậu thấy vua Huệ Đế ngây ngô, muốn đoạt quyền hành. Nhân các vương họ Tư Mã bất bình vì ngoại thích Dương Tuấn nắm quyền, Giả hậu bèn cùng Đông An công Tư Mã Do và Nhữ Nam vương Tư Mã Lượng
bàn mưu kết tội Dương Tuấn chuyên quyền. [3]
Năm 292, Do và Lượng theo lệnh Giả hoàng hậu làm binh biến vây bắt Dương Tuấn. Dương thái hậu trong lúc nguy cấp bèn viết thư vào vải gấm, sai buộc vào tên bắn ra ngoài để kêu gọi người đến cứu cha. Nhưng bức thư bị quân của Tư Mã Do bắt được. Do và Lượng bắt giết cả nhà Dương Tuấn. Giả hậu vốn hận Dương thái hậu, lấy chứng cứ bức thư gấm để kết tội Dương thái hậu cùng mưu phản nghịch với Dương Tuấn, vì vậy Dương thái hậu cũng bị kết tội và bị phế.
Vợ Dương Tuấn, mẹ của Dương thái hậu – bà ngoại của Huệ Đế - là Bàng thị cũng bị hành hình, dù Dương thái hậu nhẫn nhục viết thư xưng làm thần dân để mẹ được tha cũng không kết quả. Không lâu sau đó chính Dương thái hậu cũng bị kết tội và bị bỏ đói ở thành Kim Dung.
### Khởi loạn bát vương[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=8)]
#### Giết đại thần và tông thất[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=9)]
Tư Mã Lượng và Tư Mã Do cầm quyền trong triều, nhưng hai người sinh mâu thuẫn. Lượng sai người gièm pha Do với Giả hậu, Giả hậu bèn cách chức Do. Lượng tiến cử Sở vương Tư Mã Vĩ
cùng lão thần Vệ Quán thay chức của Do. [4]
Sau một thời gian, chính Vĩ lại lấn át quyền của Lượng. Lượng tức giận bàn mưu với Vệ Quán trừ Vĩ, nhưng việc bại lộ. Vĩ nói vu với Giả hậu rằng Vệ Quán và Lượng mưu phế Giả hậu. Giả hậu tức giận bèn sai Vĩ vây bắt, giết chết cả nhà Vệ Quán và Tư Mã Lượng. Sau Giả hậu mới biết Lượng bị vu cáo, lại thấy Vĩ chuyên quyền nên ghét Vĩ, lại thương Lượng và Vệ Quán bị oan. Nghe lời Trương Hoa, Huệ Đế và Giả hậu sai tướng Vương Cung phục binh bắt giết Vĩ tại triều.
Giả hậu giao cho đại thần thời Vũ Đế là Trương Hoa và Bùi Ngỗi cùng Giả Mô cai quản triều chính. Nhờ tài năng của Trương Hoa và Bùi Ngỗi, việc chính sự tạm yên.
#### Hại thái tử, bị giết ở thành Kim Dung[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=10)]
Vì hoàng đế ngốc nghếch, Giả hoàng hậu tư thông với quan thái y Trình Cứ và thường bí mật ra lệnh bắt con trai ngoài kinh thành vào cung để hành lạc. Khi xong việc, hầu hết những người con trai đó đều bị giết để giữ bí mật
. Việc đồn cả ra ngoài nhưng Huệ Đế không hay biết. [5]
Giả hậu không có con trai mà thái tử Duật đã lớn, lại đã sinh được 3 người con trai. Mẹ Giả hậu, vợ Giả Sung là Quách Hoè khuyên Giả hậu nuôi Duật làm con để giữ ngôi, nhưng Giả hậu không nghe.
Em gái Giả hậu là Giả Ngọ được gả cho Hàn Thọ, cũng sinh được 1 con gái. Quách Hoè lại khuyên Giả hậu nên gả cháu gái đó cho Tư Mã Duật để ràng buộc. Nhưng Giả hậu lẫn vợ chồng Giả Ngọ đều không tán thành.
Quách Hoè lại khuyên Giả hậu lấy con gái lớn của tư đồ Vương Diễn cho thái tử Duật để lấy lòng, nhưng Giả hậu lại lấy cô chị xinh đẹp cho em mình là Giả Thuỵ, và lấy cô em là Vương Huệ Phong xấu xí cho thái tử Duật. Thái tử biết chuyện nên căm ghét Giả hậu.
Bùi Ngỗi, Giả Mô thấy Giả hậu thù địch với thái tử nên rất lo lắng, sợ trong triều sẽ xảy ra biến loạn, bèn bàn với Trương Hoa định phế bỏ Giả hậu, lập Tạ Thục phi là mẹ ruột của thái tử Duật lên thay. Thủ hạ của thái tử Duật là Lưu Biện cũng chủ trương làm binh biến để phế Giả hậu, cũng bàn với Trương Hoa. Tuy nhiên lão thần Trương Hoa muốn yên phận
, lại thoái thác rằng chưa từng nghe Giả hậu có ý phế thái tử, do đó không nên gây hấn. Bản thân thái tử Duật cũng không quyết đoán việc binh biến. Do đó việc lật đổ không được thực hiện. [6]
Mưu mô của Lưu Biện bị tiết lộ, Biện bị điều ra làm quan ở ngoài. Biết mình không thoát khỏi tay Giả hậu, Lưu Biện uống thuốc độc tự sát. Sách
[Tư trị thông giám](/wiki/T%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m) cho rằng người tiết lộ mưu của Lưu Biện cho Giả hậu chính là Trương Hoa . [6]
Tháng 12 năm 299, Giả hậu bày cách hại thái tử, sai người dụ thái tử uống rượu say rồi lừa viết bức thư phản nghịch. Thái tử Duật vì quá say không biết gì nên cứ thế chép lại nội dung do Giả hậu soạn sẵn. Giả hậu mang thư cho Huệ Đế xem để có cớ bỏ thái tử. Huệ Đế nghe theo, bèn phế Tư Mã Duật làm thứ dân, sai mang ra thành Kim Dung an trí, bất chấp những lời can ngăn của cận thần. Mẹ thái tử là Tạ phi cũng bị tống giam và tra tấn tới chết.
Các đại thần Sĩ Ỷ và Tư Mã Nhã muốn phục ngôi thái tử, bèn nhờ cậy Triệu vương Tư Mã Luân là ông chú của Huệ Đế
. Nhưng Luân muốn có cớ đánh Giả hậu, nên nghe theo lời mưu sĩ Tôn Tú, bèn phao tin rằng triều thần muốn phục ngôi thái tử để phế Giả hậu. Giả hậu sợ hãi, bèn sai người hạ sát thái tử Duật ở nơi giam cầm để tuyệt lòng mong đợi của triều thần. [7]
Tư Mã Luân thấy Giả hậu giết thái tử, đã có cớ để khởi binh, lúc đó mới ra mặt. Tháng 4 năm 300, Luân hợp sức với Tề vương Tư Mã Quýnh là cháu gọi Vũ Đế bằng bác
. Hai người mang quân vào cung bắt sống Giả hậu và giết các phe cánh là Đổng Mãnh, Tôn Lự và tình nhân Trình Cứ. Các đại thần Trương Hoa, Bùi Ngỗi cũng bị bắt và xử chết trong vụ này. [8]
Giả hậu bị phế làm thứ nhân và bị giam ở thành Kim Dung. Ngày 9 tháng 4 năm đó, bà bị Tư Mã Luân sai người mang rượu độc đến ép tự vẫn. Năm đó bà 44 tuổi.
[Loạn bát vương](/wiki/Lo%E1%BA%A1n_b%C3%A1t_v%C6%B0%C6%A1ng) vẫn tiếp diễn nhiều năm sau dẫn tới sự suy sụp của nhà Tây Tấn.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=11)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=12)]
- Thẩm Khởi Vĩ (2007),
*Kể chuyện Lưỡng Tấn Nam Bắc triều*, NXB Đà Nẵng
- Nguyễn Tôn Nhan (1997),
*Hậu Phi truyện*, NXB Phụ nữ
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_Nam_Phong&action=edit§ion=13)] **Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 45** [^](#cite_ref-1) **Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 47** [^](#cite_ref-2) **Con thứ 4 của Tư Mã Ý, vào hàng chú của Tấn Vũ Đế, ông của Tấn Huệ Đế** [^](#cite_ref-3) **Con thứ 5 của Vũ Đế, tức là em Huệ Đế** [^](#cite_ref-4) **Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 54** [^](#cite_ref-5)
- ^
**a** [Thẩm Khởi Vĩ, sách đã dẫn, tr 55](#cite_ref-Th.E1.BA.A9m_Kh.E1.BB.9Fi_V.C4.A9.2C_s.C3.A1ch_.C4.91.C3.A3_d.E1.BA.ABn.2C_tr_55_6-1) **ă** **Luân là con thứ 9 của Tư Mã Ý** [^](#cite_ref-7) **Quýnh là con của Tư Mã Du – em ruột Vũ Đế, được nối cha làm Tề vương** [^](#cite_ref-8)
|Tiền nhiệm:
||
|Hoàng hậu |Kế nhiệm:
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1068 frontend miss (0)


text:
Lý Ban
Lý Ban Hoàng đế (tiếng Trung: 李班; bính âm: Lǐ Ban) (288–334), tự Thế Văn (世文), thụy hiệu ban đầu là Lệ Thái tử (戾太子), sau là Thành (Hán) Ai Đế (成(漢)哀帝), là một Hoàng đế của nước Thành trong lịch sử Trung Quốc.
Lý Ban là cháu trai của Thành Vũ Đế Lý Hùng, con trai của Lý Đãng (李蕩), huynh trưởng Lý Hùng, Lý Đãng chết trên chiến trường năm 303. Sau khi Lý Đãng chết, Lý Ban được do Lý Hùng và Nhâm Hoàng hậu nuôi dưỡng, mẹ đẻ của ông khi đó vẫn còn sống.
Mặc dù Lý Hùng có hơn 10 con trai ruột với các thê thiếp song Nhâm Hoàng hậu lại không có con trai. Lý Hùng sau đó đã quyết định để một trong những người con trai của Lý Đãng làm thái tử. Ban đầu, ông định phong Lý Hàm (李琀), anh cả của Lý Ban, song Lý Hàm đã chết trong trận chiến chống lại Dương Nan Địch (楊難敵) năm 323. Năm 324, Lý Hùng lập Lý Ban làm thái tử, luận rằng việc thành lập đế quốc thực tế là do Lý Đặc và Lý Đãng gây dựng, và sẽ hợp lý nếu ông truyền ngôi cho con trai của Lý Đãng. Ông cũng đánh giá cao Lý Ban vì đây là người có lòng tốt và chăm chỉ. Lý Tương (李驤) và Vương Đạt (王達), dự báo việc này sẽ đem đến các vấn đề thừa kế nên phản đối song Lý Hùng đã bác bỏ.
Năm 334, Lý Hùng lâm bệnh do một vết thương ở đầu bị nhiễm trùng, sau đó lan đến các vết thương khác mà ông đã phải chịu đựng. Thân thể ông được kể lại là bốc ra một mùi cực kỳ hôi thối đến nỗi những người con trai ông đều tránh xa, song Lý Ban đã ngày đêm chăm sóc ông. Lý Hùng qua đời vào mùa hè năm 334 và Lý Ban nên kế vị. Tuy nhiên, như những gì Lý Tương đã dự đoán, các con trai của Lý Hùng đã bất mãn. Hai trong số họ, Lý Việt (李越) và em trai Lý Kỳ, đã âm mưu chống lại Lý Ban. Em trai Lý Ban (chưa rõ tên) đã nghe được tin đồn về âm mưu, ông ta đề nghị Lý Ban ngay lập tức đưa Lý Việt và Lý Kỳ rời khỏi kinh thành, song Lý Ban đã không nỡ làm như vậy trước khi chôn cất Lý Hùng. Thay vào đó, ông cử người em trai đó đi hạ nhiệt sự bất mãn. Vào mùa đông, trong một đêm khi Lý Ban mặc đồ tang đứng trước quan tài của Lý Hùng, Lý Việt đã ám sát Lý Ban và anh của Lý Ban là Lý Đô (李都), sau đó Lý Kỳ cướp ngôi làm hoàng đế, sau khi giả mạo một chiếu chỉ của Nhâm Thái hậu buộc tội Lý Ban.
Lý Kỳ ban đầu ban cho Lý Ban thụy hiệu Lệ Thái tử, từ chối công nhận Lý Ban là hoàng đế. Năm 338, khi Lý Ký bị Lý Thọ lật đổ, Lý Thọ đã truy phong cho Lý Ban thụy hiệu là Ai Đế.

markdown:
# Lý Ban
|Thành Ai Đế|
|Hoàng đế Trung Hoa
|[Thành Hán](/wiki/Th%C3%A0nh_H%C3%A1n) [Thành Vũ Đế](/wiki/L%C3%BD_H%C3%B9ng_(ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF)) [Thành U công](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_U_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Thành Hán](/wiki/Th%C3%A0nh_H%C3%A1n) [Lý Đãng](/w/index.php?title=L%C3%BD_%C4%90%C3%A3ng&action=edit&redlink=1)(李蕩) [288](/wiki/288) [[1]](#cite_note-BJ121-1) [[2]](#cite_note-ZZTJ95-2) [334](/wiki/334) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) **Lý Ban Hoàng đế** ( [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): 李班; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Lǐ Ban*) (288–334), [tự](/wiki/T%C3%AAn_ch%E1%BB%AF) **Thế Văn** (世文), [thụy hiệu](/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) ban đầu là **Lệ Thái tử** (戾太子), sau là **Thành (Hán) Ai Đế** (成(漢)哀帝), là một Hoàng đế của nước [Thành](/wiki/Th%C3%A0nh_H%C3%A1n) trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c).
Lý Ban là cháu trai của Thành Vũ Đế
[Lý Hùng](/wiki/L%C3%BD_H%C3%B9ng), con trai của [Lý Đãng](/w/index.php?title=L%C3%BD_%C4%90%C3%A3ng&action=edit&redlink=1) (李蕩), huynh trưởng Lý Hùng, Lý Đãng chết trên chiến trường năm 303. Sau khi Lý Đãng chết, Lý Ban được do Lý Hùng và Nhâm Hoàng hậu nuôi dưỡng, mẹ đẻ của ông khi đó vẫn còn sống.
Mặc dù Lý Hùng có hơn 10 con trai ruột với các thê thiếp song Nhâm Hoàng hậu lại không có con trai. Lý Hùng sau đó đã quyết định để một trong những người con trai của Lý Đãng làm
[thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD). Ban đầu, ông định phong Lý Hàm (李琀), anh cả của Lý Ban, song Lý Hàm đã chết trong trận chiến chống lại [Dương Nan Địch](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Nan_%C4%90%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) (楊難敵) năm 323. Năm 324, Lý Hùng lập Lý Ban làm thái tử, luận rằng việc thành lập đế quốc thực tế là do Lý Đặc và Lý Đãng gây dựng, và sẽ hợp lý nếu ông truyền ngôi cho con trai của Lý Đãng. Ông cũng đánh giá cao Lý Ban vì đây là người có lòng tốt và chăm chỉ. [Lý Tương](/w/index.php?title=L%C3%BD_T%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) (李驤) và [Vương Đạt](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) (王達), dự báo việc này sẽ đem đến các vấn đề thừa kế nên phản đối song Lý Hùng đã bác bỏ.
Năm 334, Lý Hùng lâm bệnh do một vết thương ở đầu bị nhiễm trùng, sau đó lan đến các vết thương khác mà ông đã phải chịu đựng. Thân thể ông được kể lại là bốc ra một mùi cực kỳ hôi thối đến nỗi những người con trai ông đều tránh xa, song Lý Ban đã ngày đêm chăm sóc ông. Lý Hùng qua đời vào mùa hè năm 334 và Lý Ban nên kế vị. Tuy nhiên, như những gì Lý Tương đã dự đoán, các con trai của Lý Hùng đã bất mãn. Hai trong số họ, Lý Việt (李越) và em trai
[Lý Kỳ](/wiki/L%C3%BD_K%E1%BB%B3), đã âm mưu chống lại Lý Ban. Em trai Lý Ban (chưa rõ tên) đã nghe được tin đồn về âm mưu, ông ta đề nghị Lý Ban ngay lập tức đưa Lý Việt và Lý Kỳ rời khỏi kinh thành, song Lý Ban đã không nỡ làm như vậy trước khi chôn cất Lý Hùng. Thay vào đó, ông cử người em trai đó đi hạ nhiệt sự bất mãn. Vào mùa đông, trong một đêm khi Lý Ban mặc đồ tang đứng trước quan tài của Lý Hùng, Lý Việt đã ám sát Lý Ban và anh của Lý Ban là Lý Đô (李都), sau đó Lý Kỳ cướp ngôi làm hoàng đế, sau khi giả mạo một chiếu chỉ của Nhâm Thái hậu buộc tội Lý Ban.
Lý Kỳ ban đầu ban cho Lý Ban thụy hiệu Lệ Thái tử, từ chối công nhận Lý Ban là hoàng đế. Năm 338, khi Lý Ký bị
[Lý Thọ](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%8D) lật đổ, Lý Thọ đã truy phong cho Lý Ban thụy hiệu là Ai Đế.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%BD_Ban&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%BD_Ban&action=edit§ion=1)]
|
|

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1065 frontend miss (0)