markdown:
## Đất & Người Hà Nội
*Nói thật, mình thấy người Hà Nội hèn sống trong sợ hãi và cầu an hơn 70 năm rồi.*
Độc giả (ẩn danh) của trang
[Xuân Diện Hán Nôm](https://xuandienhannom.blogspot.com/2015/06/toi-cam-thay-nguoi-ha-noi-bi-xuc-pham.html)
Nếu buộc chỉ được giữ riêng cho mình một bản nhạc Việt thôi, có lẽ, tôi sẽ chọn “
[Giấc Mơ Hồi Hương](http://cuongde.org/index.php/nghe-nhac/N/79-ngam-tho/24-tao-dan-giao-duyen-tho-a-nhac/236-giac-mo-hoi-huong-vu-thanh-thai-thanh-a-nhung-con-duong-ha-noi-nguyen-thanh)” của Vũ Thành ( *Lìa xa thành đô yêu dấu* */* *một sớm khi heo may về* */l* *òng khách tha hương vương sầu thương* */n* *hìn “em” mờ trong mây khói* */* * bước đi nhưng chưa nỡ rời* */ l* *ệ sầu tràn mi* */* * đượm men cay đắng biệt ly*) dù chưa bao giờ được đặt chân đến “thành đô yêu dấu”!
Có lúc, tôi còn chợt nghĩ thêm rằng: “Nếu sáng mai mở mắt và chợt thấy mình đang đứng giữa Ba Mươi Sáu Phố Phường thì chắc chắn (sau một thoáng ngỡ ngàng) tôi sẽ hớn hở dạo quanh khắp Hà Thành, cứ như một chú cá hồi đang hăm hở tìm về sông xưa, bến cũ vậy.
Và nếu trong số bạn đồng hành có ai vui miệng, chỉ trỏ, liếng thoắng, giới thiệu chỗ này, nơi nọ (Tháp Rùa, Hồ Gươm, Văn Miếu, Chùa Một Cột, Đền Ngọc Sơn, Cầu Thê Húc, Ô Quan Chưởng, Thành Cổ Loa …) dám tôi sẽ gắt: “biết rồi nói mãi!”
Mà sự thực thì đúng thế. Tui biết hết trơn từ lâu. Mọi danh lam thắng cảnh ở đất Thăng Long nào có lạ gì. Tôi đều đã xem qua hình ảnh, ít nhất, cũng cả ngàn lần rồi chớ bộ.
Món ngon Hà Hội, tôi cũng đã được thưởng thức (đều đều) qua sách báo, chả thiếu thứ chi: chả cá Lã Vọng, bún chả Thăng Long, bánh tôm Cổ Ngư, bánh cuốn Thanh Trì, phở ghánh Hàng Trống, kem dừa hồ Gươm …
Cho mãi đến hôm nay, khi tóc đã đổi mầu, Hà Thành vẫn là nơi mà tôi ước ao được sống qua những ngày thơ ấu. Đối với một đứa bé sinh trưởng ở Á Châu thì có nơi nào (và lúc nào) mà cuộc đời rộn rã, tưng bừng và hào hứng hơn ở Hà Nội – vào một chiều mưa?
Đó là những buổi chiều vàng. Chỉ hình dung ra thôi cũng thấy sung sướng và thích thú đến run người. Coi: già, trẻ, lớn, bé đều hăm hở (và hớn hở) đổ túa hết ra đường với thau chậu, rổ rá, lưới vợt… cầm sẵn trong tay. Vui còn hơn Tết nữa!
Có vụng về lắm thì cũng vồ được một hai ký chớ. Ít nhất thì cũng phải đủ cho một ơ cá rô kho tộ, một tô canh chua cá lóc, và vài con cá chép chiên dòn. Ăn rồi (dám) nhớ cho tới chết!
![ 2 nguoi HN](https://tuongnangtien.files.wordpress.com/2017/03/2-nguoi-hn.jpg?w=660&h=353)
**Ảnh: ** **vnexpress**
Ngoài hương vị của thức ăn thanh khiết, phong cảnh hữu tình, và văn hóa nền nã, Hà Nội còn ghi đậm trong trí nhớ của tôi cả trang sách viết về những ngày tháng hào hùng (“ngoài sức tưởng tượng”) nữa. Đọc mà cứ thấy thương mãi những đứa con người dũng cảm của mảnh đất ngàn năm văn vật:
“Ba phát đại bác cách nhau một phút một, ba hỏa pháo xanh tím xanh, tám giờ mười chín phút tối 19-12, tất cả tự vệ chiến đấu bỏ chạy hết, lũ chúng tôi, Tự Vệ Thành mà người ta gọi là Tự Vệ Công Tử, lũ chúng tôi đã khởi đầu cuộc kháng chiến toàn quốc…
Người ta vẫn cho Tự Vệ Thành là chỉ biết ăn diện, mèo chuột, vì đã có tự vệ chiến đấu giữ thủ đô. Nhiều tiếng xì xào bi thử: Tiểu tư sản! Và dư luận khinh miệt chúng tôi đến nỗi chính chúng tôi cũng tưởng rằng chỉ cần nghe tiếng súng nổ, ấy là anh em tự vệ Thành đã kịp chạy lên đến trung tâm an toàn khu ‘lánh nạn’ rồi!
Thế mà khi nghe tiếng súng nổ lại chỉ thấy mặt toàn những thứ tự vệ tóc chải bóng, giầy còn bóng hơn tóc, và nếp quần thẳng tắp như xe chỉ…
Súng rộn lên hơn pháo tết. Cái tết oanh liệt nhất của thành Thăng Long, kể từ tết của vua Quang Trung năm Kỷ Dậu. Chúng tôi giữ thành được hơn 1 tháng, người biến thành chuột, chui rúc, leo trèo, hầm hố, cống rãnh, kẽ ngạch, gầm thang, vừa cố sống vừa chiến đấu.
Chiến đấu! Tiếng hét thất thanh đêm 19-12.
Chiến đấu, tiếng tự nhiên của những tâm hồn can trường, nhưng chiến đấu lại cũng là tiếng ngại ngùng, hỗn hợp, hay có khi sợ hãi, trong những kẽ không ngờ đã biến thành chiến sĩ vào 1 đêm lịch sử. Này cụ Ký già sở Địa ốc, này ông bác sĩ Th trắng, béo tròn, này em học sinh niên thiếu, giữa buổi họp tối 20, dưới hầm rạp ciné hàng Bạc, trong tia mắt mỗi người đều có cả 1 cơn sốt rét. Thế nhưng, nhưng đến lúc phải giơ tay xung phong vào những tiểu tổ liên lạc – liên lạc, trên một chiến trường chưa có giới tuyến rõ rệt có là gì khác sự dấn thân vào chỗ chết?
Những cử chỉ đẹp, xưa nay chỉ đọc thấy trong sách – mà chúng ta vẫn coi là những câu chuyện bịa đặt, nhằm mục đích tuyên truyền giáo lý, những cử chỉ đẹp, đẹp hơn trong sách nữa … đã khiến cho 2 giọt lệ chân thành cảm phục phải đọng trên khóe mắt của một bạn Hoa kiều:
– Dì oai ti! Dì oai ti!
Dì oai ti! Ý ngoại địa, ngoài sức tưởng tượng, người Hoa kiều thốt lên câu nói ấy là phải lắm!” (Nguyễn Kiên Trung.
[. Sài Gòn: NXB Nguyễn Đình Vượng, 1958)] Đem Tâm Tình Viết Lịch Sử
Nguyễn Kiên Trung là bút hiệu của nhà văn Nguyễn Mạnh Côn. Ông sinh năm 1920 và đã mất năm 1979 trong lao tù cộng sản. Những người dân Hà Thành can trường (“ngoài sức tưởng tượng”) như thế hệ của ông, nay, cũng không còn:
Nhưng người Hà Nội đến lạ ! Họ biết Xã Hội Chủ Nghĩa là cái bánh vẽ cực kỳ thối tha mà cứ hớn hở ngồi vào lột lá bóc ăn và xơn xớt khen ngon khen ngọt đến nỗi người ngoài nhìn vào phát thèm.
Họ biết Hồ Chí Minh gian manh xảo trá mà cứ ngoác miệng ngợi ca lúc ông ta còn sống và khóc khô nước mắt khi ông chết. Họ biết bè lũ kế thừa đang đi tiếp con đường của ác quỉ mà vẫn tranh nhau làm tôi mọi, cúc cung tận tụy.
Họ biết lịch sử đang rao giảng là thứ cực kỳ giả dối nhưng học thuộc vanh vách, nếu có ai mạnh dạn đính chính thì phồng mang trợn mắt, cãi cối cãi chầy như sợ mất đi độc quyền làm thân sáo vẹt. Họ nhận quá nhiều đau khổ do độc tài đảng trị nhưng không dám đối mặt với kẻ thù cứ ươn hèn đổ vạ cho phong kiến, cho tư sản, cho địa chủ, cho Mỹ Ngụy, xua con em vào chết ở miền Nam mà không biết đang hiến máu cho hung thần và đang hy sinh cho một thiên đường mù. Ngoại trừ một số rất ít sớm thức tỉnh như Trần Độ, Hoàng Minh Chính, Trần Xuân Bách, Phạm Quế Dương, Nguyễn Thanh Giang, Dương Thu Hương, Lê Hồng Hà, Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc … tôi chưa thấy một tổ chức nào bi phẫn, chưa thấy một đoàn thể nào muốn nắm tay nhau liên kết xuông đường biểu tình, họp mít-tinh vạch mặt chỉ tên bè lũ tay sai Nga – Hoa, tập đoàn phi nhân bản, phản nhân quyền, bọn bán nước cầu vinh …(Vũ Điện Biền. . Fall Church, VA: Tiếng Quê Hương, 2013). [Phiên Bản Tình Yêu] ![ 3 nguoi HN](https://tuongnangtien.files.wordpress.com/2017/03/3-nguoi-hn.jpg?w=600&h=455)
![ 3 nguoi HN](https://tuongnangtien.files.wordpress.com/2017/03/3-nguoi-hn.jpg?w=600&h=455)
**Ảnh: Dân Làm Báo**
Cái nhìn thượng dẫn của một người cầm bút, xem ra, lại hoàn toàn trùng hợp với nhận định của một người cầm lái – theo như lời kể của Tiến Sĩ
[Mạc Văn Trang](http://www.boxitvn.net/bai/47104), vào hôm 23 tháng 2 năm 2017 vừa qua:
“Mỗi lần mình đi taxi hay gợi chuyện để anh tài nói cho nghe nhiều chuyện thực tế thú vị. Lần này, anh tài toàn nói lý lẽ…
– Cơ chế này tạo ra cho người lãnh đạo như vua, chức bé thì vua bé, chức to thì vua to; từ HT, chủ tịch phường, xã trở lên, ‘vua’ tất! Chủ trương, quyết định thì từ trên xuống, nhưng tiền bao giờ cũng chảy ngược từ dưới lên, bác biết không? Trên không cho chủ trương, không duyệt sao dưới dám làm? Bác nhìn 2 bên đường xem, nhà mấy chục tầng xây liền nhau san sát thế kia, có quy hoạch thành phố nào như vậy không? Nhưng trên vẫn ký cho dưới làm liều, và tiền chảy ngược lên. Bây giờ xử bắn mấy anh ở Vinashine, Vinaline hay kỷ luật mấy anh liên quan Formosa… chỉ là cái ngọn, để an dân thôi. Cái gốc là người ký chủ trương từ trên cao chứ. Và tiền cũng chảy ngược lên, càng cao càng chảy mạnh chứ… Cho nên nó dột từ nóc dột xuống…
– Cậu phân tích hay thật. Nhưng liệu dân ta có nhiều người biết được như cậu không?
– Biết hết chứ bác! Dân ta ai chẳng biết chế độ này thối nát thế nào, nhưng không muốn nói ra. Nhất là dân Hà Nội, hèn lắm bác ạ. Cái gì họ cũng biết, nhưng họ sợ, họ ngại không dám thể hiện. Họ muốn thay đổi nhưng chờ ai đó làm giúp, chứ bản thân lại hãi! Dân miền Trung hay miền Nam họ bộc trực hơn, dũng cảm hơn và cũng đoàn kết, có tổ chức hơn.”
Câu nói của ông tài xế taxi khiến mặt tôi đỏ lên vì ngượng. Tất nhiên, tôi không dám ngượng thay cho dân Hà Nội. Cái thứ đàn ông bỏ chạy trong cơn quốc biến, như tôi, và chạy mất dép (luôn) cho mãi đến cuối đời thì còn dám ngượng “thay” cho ai nữa!
Tưởng Năng Tiến
Không có bình luận
## Trả lời Hủy trả lời


markdown:
*Mario Chalmers phát âm trong* [Tiếng Anh](https://vi.forvo.com/languages/en/)[en]
-
phát âm Mario Chalmers
Phát âm của
[Link006](javascript:;)(Nam từ Hoa Kỳ)
Bạn có thể làm tốt hơn? bằng giọng khác? Phát âm Mario Chalmers trong Tiếng Anh
Bạn có thể làm tốt hơn? bằng giọng khác? Phát âm Mario Chalmers trong Tiếng Anh
This website uses cookies to improve your user experience. You must accept before continuing to use the site

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: lst=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/; domain=.forvo.com

Pragma: no-cache


markdown:
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
Xem khách sạn tại Fullerton Cove trên bản đồ
Đăng ký nhận thông tin khuyến mãi mới nhất của chúng tôi
Tải app và đặt phòng mọi lúc, mọi nơi
Tham gia ngay! Tích lũy 10 đêm, nhận 1 đêm miễn phí*
© 2018 Hotels.com, L.P. Mọi quyền được bảo lưu.
Hotels.com và logo Hotels.com là thương hiệu hoặc thương hiệu đã đăng ký bảo hộ của Hotels.com, LP tại Mỹ và/hoặc các quốc gia khác. Mọi thương hiệu khác thuộc quyền sở hữu của các chủ sở hữu tương ứng.
* Tìm hiểu thêm về Hotels.com™ Rewards

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Application-Server

X-Hcom-Rendered-With: release

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

site_id_3: ssl-*.hotels.com - B

Content-Language: vi-VN


markdown:
# Iraq
|Cộng hoà Iraq|
|
|
|
|
![]()
|
|[tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp))
"
[Allahu Akbar](/wiki/Takbir)" ( [transliteration](/w/index.php?title=Transliteration&action=edit&redlink=1))
"Thượng đế vĩ đại"
*"* [Mawtini](/wiki/Mawtini)
"موطني"
"Quê hương ta"
[Cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [nghị viện](/wiki/Th%E1%BB%83_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [liên bang](/wiki/Li%C3%AAn_bang) [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Iraq) [Fuad Masum](/wiki/Fuad_Masum) [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Iraq) [Haider al-Abadi](/wiki/Haider_al-Abadi) [Baghdad](/wiki/Baghdad) [hạng 58](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+3) **Độc lập từ Anh Quốc** [Vương quốc Iraq](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Iraq) [Tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), [tiếng Kurd](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kurd) người ( [[1]](#cite_note-dano7212-1) [hạng 36](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 125](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2017) ( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 34](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(PPP)))
Bình quân đầu người: 16.551 USD
( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 71)](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(PPP)_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2015) ( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 47](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a))
Bình quân đầu người: 6.491 USD
( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 88)](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(danh_ngh%C4%A9a)_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2014) trung bình ( [[3]](#cite_note-3) [hạng 121](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2012) thấp [[4]](#cite_note-4) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Dinar Iraq](/w/index.php?title=Dinar_Iraq&action=edit&redlink=1)(
)
[IQD] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.iq](/wiki/.iq) [Ey Reqib](/w/index.php?title=Ey_Reqib&action=edit&redlink=1)
² Thủ đô của Vùng tự trị Kurd là
[Arbil](/wiki/Erbil)
³
[Tôn giáo chính thức](/w/index.php?title=T%C3%B4n_gi%C3%A1o_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)là [đạo Hồi](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)nhưng người dân được [tự do tín ngưỡng](/wiki/T%E1%BB%B1_do_t%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) **Cộng hoà Iraq** (phát âm: *I-rắc*, [tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): الجمهورية العراقية *Al-Jumhuriyah Al-Iraqiyah*, [tiếng Kurd](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kurd): عیراق *Komara Iraqê*) là một [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ở miền [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), ở phía tây nam của [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81). Nước này giáp với [Ả Rập Saudi](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi), [Kuwait](/wiki/Kuwait) về phía nam, [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) về phía bắc, [Syria](/wiki/Syria) về phía tây bắc, [Jordan](/wiki/Jordan) về phía tây, và [Iran](/wiki/Iran) về phía đông. Thủ đô [Bagdad](/wiki/Bagdad) là trung tâm của đất nước này. Quốc gia này có dân số trong tổng số 36 triệu người, trong đó khoảng 97% theo đạo Hồi, chủ yếu là [Shia](/wiki/Shia), [Sunni](/wiki/Sunni), và các nhóm [Kurd](/wiki/Kurd).
Iraq có một dải bờ biển hẹp khoảng 58 km (36 mi) ở phía bắc
[Vịnh Ba Tư](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0) và lãnh thổ bao gồm đồng bằng Lưỡng Hà, phần tận cùng phía tây bắc của dãy núi Zagrosm, và phần phía đông của [hoang mạc Syria](/w/index.php?title=Hoang_m%E1%BA%A1c_Syria&action=edit&redlink=1). Hai sông chính là [5] [Tigris](/wiki/Tigris)và [Euphrates](/wiki/Euphrates), chảy về phía nam qua trung tâm của Iraq và chảy vào [Shatt al-Arab](/wiki/Shatt_al-Arab)gần [vịnh Ba Tư](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0). Các sông này cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho vùng đất này.
Khu vực giữa hai sông Tigris và Euphrates thường được gọi là
[lưỡng hà](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_h%C3%A0) và được cho là nơi sinh ra chữ viết và các nền văn minh cổ nhất. Vùng đất này cũng là nơi sinh ra nhiều nền văn minh kể từ thiên niên kỷ 6 TCN. Trong các giai đoạn khác nhau của lịch sử quốc gia này, Iraq từng là trung tâm của [đế quốc Akkadia](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Akkad), [Sumeria](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2n_Sumeria&action=edit&redlink=1), [Assyria](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2n_Assyria), và [Babylon](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2n_Babylon). Nó cũng là một phần của các [đế quốc Media](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Media), [Achaemenid](/w/index.php?title=Achaemenid_Assyria&action=edit&redlink=1), [Hellenistic](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Seleukos), [Parthia](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Arsacid), [Sassanid](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Sassanid), [La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), [Rashidun](/wiki/Nh%C3%A0_Rashidun), [Umayyad](/w/index.php?title=Umayyad_Caliphate&action=edit&redlink=1), [Abbasid](/wiki/Nh%C3%A0_Abbas), [Mông Cổ](/wiki/H%C3%A3n_qu%E1%BB%91c_Y_Nhi), [Safavid](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Safavid), [Afsharid](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Afsharid&action=edit&redlink=1), và [Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman). [[6]](#cite_note-6)
Biên giới hiện đại của Iraq đã được phân định chủ yếu vào năm 1920 bởi
[Hội Quốc Liên](/wiki/H%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn) khi Đế quốc Ottoman đã được phân chia theo [Hiệp ước Sèvres](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_S%C3%A8vres). Iraq được đặt dưới thẩm quyền của Vương quốc Anh với tên mới là [Ủy trị Lưỡng Hà thuộc Anh](/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_tr%E1%BB%8B_L%C6%B0%E1%BB%A1ng_H%C3%A0_thu%E1%BB%99c_Anh&action=edit&redlink=1). Một chế độ quân chủ được thành lập vào năm 1921 và [Vương quốc Iraq](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Iraq) giành được độc lập từ Anh năm 1932. Năm 1958, chế độ quân chủ bị lật đổ và Cộng hòa Iraq đã được thành lập. Iraq được kiểm soát bởi của [đảng Ba'ath](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Ba%27ath) từ năm 1968 cho đến năm 2003. Sau [Cuộc xâm lược](/wiki/Cu%E1%BB%99c_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_Iraq_2003) của [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và lực lượng đa quốc gia, [Saddam Hussein](/wiki/Saddam_Hussein) của đảng Ba'ath đã bị truất phế và cuộc bầu cử quốc hội diễn ra. [Sự hiện diện của Mỹ ở Iraq](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Iraq) kết thúc năm 2011, nhưng các cuộc nổi dậy ở Iraq tiếp tục diễn ra và các chiến binh từ [7] [nội chiến Syria](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Syria)tràn sang nước này.
Iraq là một thành viên sáng lập của
[Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) cũng như [Liên đoàn Ả Rập](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), [Tổ chức Hợp tác Hồi giáo](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), [Phong trào không liên kết](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt) và [Quỹ Tiền tệ Quốc tế](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) . Iraq theo thể chế cộng hoà nghị viện liên bang, gồm có 19 tỉnh và một vùng tự trị ( [Kurdistan thuộc Iraq](/wiki/Kurdistan_thu%E1%BB%99c_Iraq)). Tôn giáo chính thức của Iraq là Hồi giáo.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=1)]
Vùng đất màu mỡ
[Lưỡng Hà Châu](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_H%C3%A0) nằm giữa hai con sông [Euphrates](/wiki/Euphrates) và [Tigris](/wiki/Tigris) là nơi hình thành một số nền văn minh cổ đại trên thế giới như [Sumer](/wiki/Sumer), [Babylon](/wiki/Babylon), [Assyria](/wiki/Assyria). Sau một thời gian dài là một bộ phận của [Ba Tư](/wiki/Iran), nó đã bị [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) xâm chiếm vào năm [637](/wiki/637) và năm [762](/wiki/762) [Khalif](/w/index.php?title=Khalif&action=edit&redlink=1) đã được chuyển tới thành phố mới [Bagdad](/wiki/Bagdad) (gần [Babylon](/wiki/Babylon) cổ). Thành phố này là trung tâm của thế giới Ả Rập cho đến khi bị sáp nhập vào [Đế chế Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) năm [1534](/wiki/1534).
Năm
[1915](/wiki/1915), quân đội Anh xâm chiếm Iraq và thiết lập chế độ thuộc địa theo sự phân chia của [Hội Quốc Liên](/wiki/H%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn), chế độ này bị kết thúc bằng sự độc lập của Iraq năm [1932](/wiki/1932). Những người theo đường lối [chủ nghĩa xã hội Ả Rập](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), [đảng Ba'ath](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Ba%27ath), đã giành quyền lãnh đạo vào năm [1968](/wiki/1968) và thiết lập một chế độ hà khắc, đặc biệt là sau khi [Saddam Hussein](/wiki/Saddam_Hussein) lên nắm quyền năm [1979](/wiki/1979). Trong [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980) đã xảy ra [Chiến tranh Iran-Iraq](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Iran-Iraq) giữa Iraq và nước láng giềng Iran, được kết thúc năm [1988](/wiki/1988).
Sau khi Iraq tấn công
[Kuwait](/wiki/Kuwait) năm [1990](/wiki/1990) và [Chiến tranh vùng Vịnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_v%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh) năm [1991](/wiki/1991) tiến hành bởi các lực lượng quốc tế nhằm đáp trả hành động xâm lược của Iraq thì Iraq đã bị cô lập trên trường quốc tế đến mùa xuân năm [2003](/wiki/2003) khi các quân đội [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](/wiki/Anh), [Úc](/wiki/%C3%9Ac) và [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) tấn công vào Iraq bằng không quân, hải quân và lục quân sau khi Iraq không đồng ý cho các lực lượng quốc tế vào tìm kiếm [vũ khí hủy diệt hàng loạt](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BB%A7y_di%E1%BB%87t_h%C3%A0ng_lo%E1%BA%A1t). Đảng Ba'ath và Saddam Hussein bị lật đổ vì sức kháng cự của quân đội Iraq hết sức yếu ớt.
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=2)] *Bài đọc chính: Chính trị Iraq*
Từ năm
[1979](/wiki/1979) cho đến năm [2003](/wiki/2003) Iraq là một quốc gia độc tài, toàn bộ quyền lực quốc gia tập trung trong tay [đảng Ba'ath](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Ba%27ath) dưới sự lãnh đạo của tổng thống [Saddam Hussein](/wiki/Saddam_Hussein). Chính quyền này tự cho là dân chủ nhưng trong cuộc bầu cử tổng thống gian dối cuối cùng Saddam Hussein đã nhận được 100% số phiếu bầu với 100% số phiếu được kiểm. [Nghị viện](/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) duy nhất của Iraq là [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) hay *Majlis al-Watani* có 325 ghế với nhiệm kỳ 4 năm. Cũng giống như bầu cử tổng thống, không có ứng viên nào không phải là đảng viên đảng Ba'ath.
Iraq hiện nay (thời điểm
[2004](/wiki/2004)- [2005](/wiki/2005)) nằm dưới sự [chiếm đóng của Mỹ](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFm_%C4%91%C3%B3ng_c%E1%BB%A7a_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) sau [Chiến tranh Iraq-Mỹ và liên quân](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Iraq-M%E1%BB%B9_v%C3%A0_li%C3%AAn_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1) làm tan rã đảng Ba'ath vào tháng 4 năm 2003. Tương lai chính trị của đất nước này hiện nay không chắc chắn do hàng loạt các cuộc tấn công của du kích quân vào quân đội Mỹ và liên quân làm cho hy vọng về sự ổn định hậu chiến trở nên mong manh. Cướp bóc tràn lan, tội phạm cũng như các vấn đề về hạ tầng cơ sở vẫn tiếp tục tàn phá đất nước này. Người đứng đầu quản lý dân sự của lực lượng chiếm đóng là ông [L. Paul Bremer](/w/index.php?title=L._Paul_Bremer&action=edit&redlink=1). Chính quyền lâm thời chỉ định hội đồng bộ trưởng và các chức vụ khác.
Tháng 11 năm 2003 Mỹ thông báo có kế hoạch trao trả quyền độc lập cho chính quyền lâm thời Iraq vào giữa năm 2004. Kế hoạch do Mỹ cam kết hỗ trợ (tiến hành tổ chức họp kín để bầu ra các chức vụ lãnh đạo) đã bị giáo chủ
[Ali al-Sistani](/w/index.php?title=Ali_al-Sistani&action=edit&redlink=1) phản đối. Kết quả của việc phản đối này là hàng loạt các cuộc biểu tình hòa bình phản đối kế hoạch kể trên. Sistani, giáo sĩ có uy tín nhất tại Iraq nói rằng kế hoạch này dễ bị biến tướng và chỉ tạo ra một chính quyền thân Mỹ mà không đại diện cho nhân dân. Mỹ đã phải tìm kiếm sự hỗ trợ của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) để giải quyết những bất đồng này.
Việc chuyển giao chủ quyền diễn ra vào ngày
[28 tháng 6](/wiki/28_th%C3%A1ng_6) năm [2004](/wiki/2004). Tổng thống tạm quyền là [Sheikh](/w/index.php?title=Sheikh&action=edit&redlink=1) [Ghazi Mashal Ajil al-Yawer](/wiki/Ghazi_Mashal_Ajil_al-Yawer), và thủ tướng tạm quyền là [Iyad Allawi](/w/index.php?title=Iyad_Allawi&action=edit&redlink=1).
Theo luật về điều hành Iraq trong giai đoạn chuyển tiếp (Hiến pháp tạm thời) ký tháng 3 năm 2004 thì việc điều hành đất nước do Hội đồng tổng thổng gồm 3 thành viên đảm nhiệm. Hệ thống bầu cử sẽ đảm bảo một cách có hiệu quả để đại diện cho ba sắc tộc chính ở Iraq đều có sự hiện diện. Hiến pháp công nhận các quyền tự do cơ bản như
[tự do tôn giáo](/wiki/T%E1%BB%B1_do_t%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng), [tự do ngôn luận](/wiki/T%E1%BB%B1_do_ng%C3%B4n_lu%E1%BA%ADn), [tự do hiệp hội](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_do_hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) và trên nhiều phương diện nó cởi mở hơn so với [Hiến pháp Mỹ](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Hoa_K%E1%BB%B3).
Tuy nhiên có nhiều điểm gây tranh cãi như việc công nhận mọi đạo luật có hiệu lực kể từ ngày chuyển giao quyền lực không thể bãi bỏ hay sự không rõ ràng trong việc lực lượng liên quân có thể kiểm soát đất nước hay không cho dù có sự chuyển giao quyền lực. Lực lượng quân đội, cảnh sát Iraq hiện nay với trang thiết bị nghèo nàn khó có thể kiểm soát tình hình an ninh trong nước. Điều đó có nghĩa là liên quân sẽ còn ở Iraq trong nhiều năm tới.
Cuối
[tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [2005](/wiki/2005) người dân Iraq lần đầu tiên kể từ [tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm [2003](/wiki/2003) đã thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình là đi bỏ phiếu bầu cử tổng thống. Với 48% số phiếu nhận được, [liên minh của người Shi’ite](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Shi%E2%80%99ite&action=edit&redlink=1) đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử lịch sử của Iraq. [Liên minh của cộng đồng Kurd](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%E1%BB%A7a_c%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Kurd&action=edit&redlink=1) đứng thứ hai với 26% phiếu, theo công bố 13/2/2005 của Uỷ ban bầu cử. Sau bầu cử là cuộc chạy đua để thành lập một chính quyền mới với nhiều khó khăn, và đến tận 07/4 Tổng thống lâm thời mới của Iraq Jalal Talabani chính thức làm lễ tuyên thệ.
## Các tỉnh[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=3)] *Bài đọc chính: Các tỉnh Iraq*
Iraq được chia thành 18 tỉnh (
[tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): *muhafazat*, số ít *muhafazah*; [tiếng Kurd](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kurd): پاریزگه hay *Pârizgah*). Lúc thì gọi nó là "chế độ thống đốc," nhất là trong những văn kiện của chính phủ Iraq. [Al Anbar](/w/index.php?title=Al_Anbar&action=edit&redlink=1) [Al Basrah](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Basra&action=edit&redlink=1) [Al Karbala](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Karbala&action=edit&redlink=1) [Al Muthanna](/w/index.php?title=Al_Muthanna&action=edit&redlink=1) [Al Qadisyah](/w/index.php?title=Al_Qadisyah&action=edit&redlink=1) [An Najaf](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Najaf&action=edit&redlink=1) [Arbil](/wiki/Erbil) [As Sulaymaniyah](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_As_Sulaymaniyah&action=edit&redlink=1) [At Ta'mim](/w/index.php?title=At_Ta%27mim&action=edit&redlink=1) [Babil](/w/index.php?title=Babil&action=edit&redlink=1) [Baghdad](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Baghdad&action=edit&redlink=1) [Dahuk](/w/index.php?title=Dahuk&action=edit&redlink=1) [Dhi Qar](/w/index.php?title=Dhi_Qar&action=edit&redlink=1) [Diyala](/w/index.php?title=Diyala&action=edit&redlink=1) [Maysan](/w/index.php?title=Maysan&action=edit&redlink=1) [Ninawa](/w/index.php?title=Ninawa&action=edit&redlink=1) [Salah ad Din](/w/index.php?title=Salah_ad_Din&action=edit&redlink=1) [Wasit](/w/index.php?title=Wasit&action=edit&redlink=1)
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=4)] *Bài đọc chính: Địa lý Iraq*
Phần lớn đất đai Iraq là
[sa mạc](/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c), nhưng khu vực giữa hai con sông lớn [Euphrates](/wiki/Euphrates) và [Tigris](/wiki/Tigris) là đất màu mỡ do hai con sông này bồi đắp phù sa cho đồng bằng châu thổ khoảng 60 triệu mét khối hàng năm. phía bắc đất nước là khu vực miền núi rộng lớn với đỉnh cao nhất là [Haji Ibrahim](/w/index.php?title=Haji_Ibrahim&action=edit&redlink=1) cao 3.600 m. phía nam Iraq có bờ biển ngắn nhìn ra [vịnh Ba Tư](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0). Gần phía bờ biển và dọc theo [Shatt al-Arab](/wiki/Shatt_al-Arab) là những khu đầm lầy, tuy nhiên phần lớn khu vực này đã được cải tạo tưới tiêu những năm thập niên 1990. [Khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) phần lớn là khí hậu miền xa mạc với mùa đông ôn đới lạnh và mùa hè khô, nóng, ít mưa. Vùng núi phía bắc có mùa đông lạnh, thỉnh thoảng có nhiều tuyết rơi có thể gây ngập lụt. Thủ đô [Baghdad](/wiki/Bagdad) nằm ở phần trung tâm đất nước trên bờ sông Tigris. Các thành phố lớn khác như [Basra](/wiki/Basra) ở phía nam, [Mosul](/wiki/Mosul) ở phía bắc. Iraq được coi là một trong số 15 quốc gia thuộc " [cái nôi của nhân loại](/wiki/C%C3%A1i_n%C3%B4i_c%E1%BB%A7a_nh%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i)".
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=5)]
Kinh tế Iraq phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lợi thu được từ
[dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), hàng năm thu được khoảng 95% cho nguồn ngoại tệ của đất nước. Việc thiếu sự phát triển trong các lĩnh vực khác làm cho tỉ lệ thất nghiệp 18%–30% và kéo tụt GDP đầu người còn 4.000 USD. Việc làm trong lĩnh vực công chiếm gần 60% số lao động toàn thời gian năm 2011. [8] Ngành công nghiệp xuất khẩu dầu tạo ra rất ít việc làm. [[9]](#cite_note-usaid11-9) Hiện nay chỉ có một tỷ lệ khiêm tốn phụ nữ (ước tính cao nhất cho năm 2011 là 22%) tham gia vào lực lượng lao động. [[9]](#cite_note-usaid11-9) Tính đến năm 2016, GDP của Iraq đạt 156.323 USD (đứng thứ 56 thế giới, đứng thứ 20 châu Á và đứng thứ 6 [[9]](#cite_note-usaid11-9) [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng)).
Trong thập niên 1980 các chi phí khổng lồ cho
[Chiến tranh Iraq-Iran](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Iran-Iraq) do [Saddam Hussein](/wiki/Saddam_Hussein) phát động cũng như các tổn thất nặng nề cho ngành khai thác dầu khí đã gây ra nhiều khó khăn về tài chính cho Iraq và chính quyền Saddam phải sử dụng các biện pháp bắt buộc như thực hiện chính sách tài chính buộc chặt, vay lãi, chậm trả nợ. Thiệt hại của Iraq do cuộc chiến tranh này gây ra ước độ 100 tỷ đô la Mỹ. Sau khi kết thúc chiến tranh vào năm [1988](/wiki/1988), xuất khẩu dầu mỏ của Iraq lại tăng lên do việc xây dựng các đường ống dẫn dầu mới và phục hồi của các cơ sở khai thác dầu.
Iraq xâm lược
[Kuwait](/wiki/Kuwait) vào tháng 8 năm [1990](/wiki/1990) với hậu quả là trừng phạt kinh tế của cộng đồng quốc tế cũng như tổn thất của [chiến tranh vùng Vịnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_v%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh) do liên quân, đứng đầu là Mỹ, tiến hành tháng 1 năm [1991](/wiki/1991) đã làm suy giảm các hoạt động kinh tế của I-rắc. Chính sách sử dụng vũ lực cũng như các chi phí để duy trì an ninh của chính quyền Iraq đã làm cho nền kinh tế suy yếu.
Việc
[Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) cho phép Iraq thực thi chương trình " [đổi dầu lấy lương thực](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%95i_d%E1%BA%A7u_l%E1%BA%A5y_l%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)" vào tháng 12 năm [1996](/wiki/1996) đã góp phần cải thiện đời sống cho người dân Iraq. Trong sáu tháng giai đoạn đầu tiên của chương trình này Iraq được phép xuất khẩu một lượng giới hạn dầu mỏ để đổi lấy lương thực, thuốc men và một số nhu yếu phẩm khác.
Tháng 12 năm
[1999](/wiki/1999) [Hội đồng Bảo an](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) Liên Hiệp Quốc cho phép Iraq xuất khẩu dầu mỏ theo chương trình này với một lượng đủ để đảm bảo các nhu cầu dân sự. Dầu mỏ đã được xuất khẩu nhiều hơn 3/4 sản lượng của thời kỳ trước chiến tranh. Tuy nhiên 28% thu nhập của Iraq từ xuất khẩu dầu mỏ theo chương trình này đã bị chiết trừ vào quỹ đền bù và dành cho các chi phí quản lý của Liên Hiệp Quốc. [Tổng sản phẩm quốc nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (GDP) trong năm [2001](/wiki/2001) đã bị giảm mạnh do kinh tế thế giới đi xuống cũng như giá dầu mỏ giảm mạnh.
Kể từ sau sự kiện xâm chiếm Iraq vào
[2003](/wiki/2003) đã có những cố gắng để đưa nền kinh tế nước này thoát khỏi các hậu quả chiến tranh cũng như thế giới tội phạm tràn lan.
### Dầu và năng lượng[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=6)]
Với trữ lượng dầu 143,1 tỷ thùng (2,275×10
10 m 3) đã được xác định, Iraq xếp thứ 2 trên thế giới sau [Ả Rập Saudi](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) về [trữ lượng dầu](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%AF_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1). [[10]](#cite_note-10) Sản lượng dầu đạt 3,4 triểu thùng/ngày vào tháng 12 năm 2012. [11] Iraq dự định tăng sản lượng đến 5 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2014. [[12]](#cite_note-12) Chỉ có khoảng 2.000 [[13]](#cite_note-13) [giếng dầu](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%BFng_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)đã được khoan ở Iraq, so với khoảng 1 triệu giếng chỉ tính riêng ở [Texas](/wiki/Texas). Iraq là một trong những nhà sáng lập của tổ chức [[14]](#cite_note-14) [OPEC](/wiki/OPEC). [[15]](#cite_note-15) [[16]](#cite_note-16)
Tính đến năm 2010, mặc dù cải thiện an ninh và hàng tỷ đô la doanh thu dầu, Iraq vẫn tạo ra khoảng một nửa lượng điện cho nhu cầu của khách hàng, dẫn đến các cuộc biểu tình trong những tháng hè nóng bức.
[[17]](#cite_note-17)
Ngày 14 tháng 3 năm 2014,
[Cơ quan Năng lượng Quốc tế](/wiki/C%C6%A1_quan_N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) cho biết sản lượng dầu của Iraq đã tăng nửa triệu thùng một ngày vào tháng Hai tới trung bình 3,6 triệu thùng một ngày. Đất nước này đã không được bơm nhiều dầu như thế nhiều kể từ năm 1979, khi Saddam Hussein lên nắm quyền. [[18]](#cite_note-18)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=7)]
|Lịch sử dân số tính theo triệu dân|
|Năm||Số dân||±% năm|
|1878||20||—|
|1947||48||+1.28%|
|1957||63||+2.76%|
|1977||120||+3.27%|
|1987||163||+3.11%|
|1997||220||+3.04%|
|2009||316||+3.06%|
|Nguồn:
|
Theo ước tính tháng 4 năm 2009, tổng dân số Iraq là 31.234.000,
dân số năm 1878 chỉ khoảng 2 triệu người. [2] Chính phủ Iraq công bố dân số đạt 35 triểu do bùng nổ dân số sau chiến tranh. [[19]](#cite_note-Issawi1988-19) [[22]](#cite_note-22)
Khoảng 75% dân số Iraq là
[người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) , dân tộc người thiểu số chính là [8] [người Kurd](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kurd)(15%) sống tại khu vực miền bắc và đông bắc nước này. Nhũng dân tộc khác có thể kể đến là người [Turkoman](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Turkoman&action=edit&redlink=1), [Assyria](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Assyria), [Iran](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Iran&action=edit&redlink=1), [Lur](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Lur&action=edit&redlink=1), [Armenia](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Armenia). Khoảng 20.000 [[8]](#cite_note-cia-8) [Người Ả Rập Marsh](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Marsh&action=edit&redlink=1)sống ở miền nam Iraq. Iraq cũng có khoảng 2.500 [[23]](#cite_note-23) [người Chechen](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chechen&action=edit&redlink=1). Miền nam Iraq bao gồm những người Iraq gốc Phi, một di sản của [[24]](#cite_note-24) [chế độ nô lệ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B4_l%E1%BB%87)thực hành thời Caliphate Hồi giáo bắt đầu trước [Zanj Rebellion](/w/index.php?title=Zanj_Rebellion&action=edit&redlink=1)của thế kỷ thứ IX, và vai trò của [Basra](/wiki/Basra)là một cổng chính. [[25]](#cite_note-zanj-25)
### Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=8)]
Iraq là một quốc gia theo đạo Hồi; Người theo đạo hồi chiếm khoảng 97% dân số,
bao gồm Shia và Sunni. Các nguồn tham khảo cho thấy khoảng 65% người theo đạo Hồi ở Iraq là [8] [Shia](/wiki/Shia), và khoảng 35% là [Sunni](/wiki/Sunni). [[8]](#cite_note-cia-8) Người theo [[26]](#cite_note-26) [Sunni](/wiki/Sunni)than phiền phải đối mặt với phân biệt đối xử trong gần như tất cả các khía cạnh của cuộc sống của chính phủ. Tuy nhiên, Thủ tướng Nouri al-Maliki từ chối điều này. Người Iraq theo công giáo đã định cư ở vùng đất ngày nay là Iraq cách nay 2000 năm. [[27]](#cite_note-27) Người theo công giáo khoảng 1,4 triệu năm 1987. [[28]](#cite_note-28) [[29]](#cite_note-29) [người Assyria](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Assyria)bản địa, hầu hết trong số họ là tín đồ của [Chaldean Catholic Church](/w/index.php?title=Chaldean_Catholic_Church&action=edit&redlink=1), [Giáo hội Đông phương Assyria](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng_Assyria)và [Giáo hội Chính thống Syria](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_Syria&action=edit&redlink=1)chiếm hầu hết dân số Kitô giáo. Ước tính số lượng các Kitô hữu giảm từ 8-10% trong giữa thế kỷ XX đến 5% trong năm 2008. Hơn một nửa số [Kitô hữu Iraq](/w/index.php?title=Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu_Iraq&action=edit&redlink=1)đã trốn sang các nước láng giềng kể từ đầu chiến tranh, và số nhiều đã không quay trở lại, mặc dù một số di cư trở về quê hương Assyria truyền thống trong khu vực tự trị của người Kurd. [[30]](#cite_note-30) [[31]](#cite_note-31)
Ngoài ra còn có các nhóm tôn giáo nhỏ của dân tộc thiểu số như
[Mandaean](/w/index.php?title=Mandaean&action=edit&redlink=1), [Shabaks](/w/index.php?title=Shabaks&action=edit&redlink=1), [Yarsan](/w/index.php?title=Yarsan&action=edit&redlink=1) và [Yezidi](/w/index.php?title=Yezidi&action=edit&redlink=1). Cộng đồng người [Do Thái Iraq](/w/index.php?title=Do_Th%C3%A1i_Iraq&action=edit&redlink=1) có số lượng khoảng 150.000 vào năm 1941, đã gần như hoàn toàn rời khỏi đất nước này. [[32]](#cite_note-32)
Iraq có hai nơi linh thiêng nhất trên thế giới trong nhóm Hồi giáo Shia là
[Najaf](/w/index.php?title=Najaf&action=edit&redlink=1) và [Karbala](/w/index.php?title=Karbala&action=edit&redlink=1). [[33]](#cite_note-33)
### Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=9)] [Tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) là ngôn ngữ chính, [Tiếng Kurd](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kurd) được nói trong số khoảng 10–15% dân số, [tiếng Azerbaijan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Azerbaijan), tiếng [34] [Neo-Aramaic](/w/index.php?title=Neo-Aramaic&action=edit&redlink=1)của Assyria và các nhóm khác khoảng 5%. [[8]](#cite_note-cia-8)
Trước cuộc xâm lược năm 2003,
[tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) là ngôn ngữ chính thức duy nhất. Kể từ khi Hiến pháp Iraq được thông qua tháng 6 năm 2004, cả tiếng Ả Rập và [Kurdish](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kurd) là hai ngôn ngữ chính thức, trong khi [35] [Assyria Neo-Aramaic](/w/index.php?title=Assyria_Neo-Aramaic&action=edit&redlink=1)và [tiếng Turkmen](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Turkmen)(được gọi theo thứ tự là "Syriac" và "Turkmen" trong Hiến pháp) được công nhận là các ngôn ngữ địa phương. Ngoài ra, bất kỳ vùng hay tỉnh có thể tuyên bố ngôn ngữ chính thức khác nếu phần lớn dân cư chấp thuận trong cuộc trưng cầu dân ý. [[36]](#cite_note-FOOTNOTEIraqi_ConstitutionArticle_4,_4th_section-36) [[37]](#cite_note-FOOTNOTEIraqi_ConstitutionArticle_4,_5th_section-37)
Theo Hiến pháp Iraq: "Tiếng Ả Rập và Kurd là 2 ngôn ngữ chính thức của Iraq. Để giáo dục trẻ em tiếng mẹ đẻ của chúng, như tiếng Turkmen, Syriac/Assyria, và Armenian nên được bảo đảm trong cơ sở giáo dục của chính phủ theo hướng dẫn giáo dục, hoặc trong bất kỳ ngôn ngữ khác trong các cơ sở giáo dục tư nhân".
[[38]](#cite_note-Iraqi_Constitution-38)
### Tị nạn[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=10)]
Sự di tản của người Iraq bản địa đến các quốc gia khác được gọi là
[diaspora](/wiki/Diaspora) Iraq. Cao ủy Tị nạn Liên Hiệp Quốc ước tính có khoảng 2 triệu ngưới Iraq đã rời khỏi đất nước của họ sau sự xâm lược của lực lượng đa quốc gia vào Iraq năm 2003, chủ yếu sang [Syria](/wiki/Syria) và [Jordan](/wiki/Jordan). Trung tâm Giám sát di tản nội bộ ước tính hiện có thêm 1,9 triệu người hiện đã di tản trong đất nước này. [39] [[40]](#cite_note-40)
Năm 2007, U.N. nói rằng khoảng 40% tầng lớp trung lưu Iraq được tin là đã chạy trốn và hầu hết đang chạy trốn khỏi cuộc đàn áp có hệ thống và không có mong muốn quay trở lại.
Người tị nạn đang bị sa lầy trong nghèo đói như họ thường bị cấm làm việc tại nước họ đến. [41] [[42]](#cite_note-42) Trong những năm gần đây diaspora có vẻ đã trở lại với an ninh được tăng cường; chính phủ Iraq tuyên bố có 46.000 người tị nạn đã tự trở về nhà của họ vào tháng 10 năm 2007. [[43]](#cite_note-43) [[44]](#cite_note-44)
Đến năm 2011, gần 3 triệu người Iraq đã di tản, với 1,3 triệu trong lãnh thổ Iraq và 1,6 triệu đã ra nước láng giềng, chủ yếu là Jordan và Syria.
Hơn phân nửa người Iraq theo công giáo đã chạy trốn khỏi quốc gia này từ năm 2003. [45] [[46]](#cite_note-46) Theo thống kê của cơ quan Di dân và Công dân Hoa Kỳ, 58.811 người Iraq đã được cấp quyền công dân Hoa Kỳ theo cơ chế tị nạn đến ngày 25 tháng 5 năm 2011. [[47]](#cite_note-47) [[48]](#cite_note-48)
Để thoát khỏi cuộc nội chiến, hơn 160.000 người tị nạn Syria thuộc nhiều sắc tộc khác nhau đã chạy trốn đến Iraq từ năm 2012.
Sự gia tăng bạo lực trong cuộc [49] [nội chiến Syria](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Syria)đã làm cho số người Iraq trở về quê hương của họ từ Syria ngày càng tăng. [[50]](#cite_note-50)
## Văn hoá[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=11)] *Bài đọc chính: Văn hoá Iraq*
## Những vấn đề khác[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=12)] [Liên lạc viễn thông](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_l%E1%BA%A1c_vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Vận tải](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i) [Quân đội Iraq](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Iraq&action=edit&redlink=1) [Chính sách đối ngoại của Iraq](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%91i_ngo%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_Iraq&action=edit&redlink=1) [Danh sách các nhà vua Iraq](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_nh%C3%A0_vua_Iraq&action=edit&redlink=1) [Danh sách các tổng thống Iraq](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Iraq&action=edit&redlink=1) [Danh sách các thủ tướng Iraq](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Iraq&action=edit&redlink=1) [Vi phạm nhân quyền tại Iraq](/w/index.php?title=Vi_ph%E1%BA%A1m_nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n_t%E1%BA%A1i_Iraq&action=edit&redlink=1) [Danh sách các địa danh ở Iraq](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%8Ba_danh_%E1%BB%9F_Iraq&action=edit&redlink=1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=13)] [^](#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc gia trên Thế giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [“Iraq”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=12&sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CNGSD_NGDP%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CPCPIE%2CPCPIEPCH%2CLP%2CGGR%2CGGR_NGDP%2CGGX%2CGGX_NGDP%2CGGXCNL%2CGGXCNL_NGDP%2CGGXONLB%2CGGXONLB_NGDP%2CGGXWDG%2CGGXWDG_NGDP%2CNGDP_FY%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=). International Monetary Fund. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “imf2” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
[^](#cite_ref-3) [“2015 Human Development Report Statistical Annex”](http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf)(PDF). United Nations Development Programme. 2015. tr. 9. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2015. [^](#cite_ref-4) [“World Bank GINI index”](http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/). Data.worldbank.org. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2016. [^](#cite_ref-5) [“Declaration of Principles for a Long-Term Relationship of Cooperation and Friendship Between the Republic of Iraq and the United States of America”](http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/11/20071126-11.html). Ngày 26 tháng 11 năm 2007. [^](#cite_ref-6) [“Top 10 Battles for the Control of Iraq”](http://www.livescience.com/history/top10_iraq_battles.html). Livescience. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2009. **Basu, Moni (ngày 18 tháng 12 năm 2011).** [^](#cite_ref-cnn-dec11_7-0) [“Deadly Iraq war ends with exit of last U.S. troops”](http://edition.cnn.com/2011/12/17/world/meast/iraq-troops-leave/index.html). CNN. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Lỗi chú thích: Thẻ](#cite_ref-cia_8-5) **d**
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
cia
- ^
**a** **ă** **â** [“Unemployment Threatens Democracy in Iraq”](https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf)(PDF). USAID Iraq. Tháng 1 năm 2011. [^](#cite_ref-10) [“World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates”](http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html). Energy Information Administration. Ngày 3 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2013. [^](#cite_ref-11) [“Iraqi oil reserves estimated at 143B barrels”](http://www.cnn.com/2010/WORLD/meast/10/04/iraq.oil.reserves/index.html). CNN. Ngày 4 tháng 10 năm 2010. [^](#cite_ref-12) [“Iraq’s flood of ‘cheap oil’ could rock world markets”](http://www.washingtontimes.com/news/2013/feb/3/iraqs-flood-of-cheap-oil-could-rock-world-markets-/?page=all). *The Washington Times*. Ngày 3 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2013. [^](#cite_ref-13) [“Iraq Opens New Oil Terminal”](http://english.nuqudy.com/Gulf/Iraq_Opens_New_Oil_-890). Nuqudy English. Ngày 12 tháng 2 năm 2012. [^](#cite_ref-14) [“U.S. Electricity Imports from and Electricity Exports to Canada and Mexico Data for 2008”](//web.archive.org/web/20101109035129/http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/epat6p3.html). Web.archive.org. Ngày 26 tháng 7 năm 2010. [Bản gốc](http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/epat6p3.html)lưu trữ ngày 9 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2013. [^](#cite_ref-15) [“Iraq facts and figures”](http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/164.htm). OPEC. Đã bỏ qua tham số không rõ
|angày truy cập=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) [^](#cite_ref-16) [“OPEC Announces it Will Absorb The Increase in Iraq’s”](http://www.iraqidinar123.com/opec-announces-it-will-absorb/). Iraqidinar123. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2014. [^](#cite_ref-17) [“Iraqi Minister Resigns Over Electricity Shortages”](http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128000162). Ngày 22 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2010. **The Wall Street Journal(ngày 14 tháng 3 năm 2014)** [^](#cite_ref-18) ["Iraq's Oil Output Surges to Highest Level in Over 30 Years"](http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304914904579438860227481506). The Wall Street Journal.
- ^
**a** [Charles Philip Issawi (1988).](#cite_ref-Issawi1988_19-1) **ă** [. Oxford University Press. tr. 17.](http://books.google.com/books?id=F2TGkO7G43oC&pg=PA17) *The Fertile Crescent, 1800–1914: A Documentary Economic History* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-19-504951-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-19-504951-0). [^](#cite_ref-20) [“Population Census”](http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/test.htm). Central Organization for Statistics. [^](#cite_ref-21) [“Population Of Iraq For The Years 1977 – 2011 (000)”](http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/1.htm). Central Organization for Statistics. [^](#cite_ref-22) [“Iraqi population reaches about 35 million”](http://en.aswataliraq.info/(S(s0hfzsnuvqwhq445fuqqwg55))/Default1.aspx?page=article_page&id=153148&l=1). Aswat Al Iraq. Ngày 27 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2013. **Sharp, Heather (ngày 3 tháng 3 năm 2003).** [^](#cite_ref-23) [“BBC News – Iraq's 'devastated' Marsh Arabs”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2807821.stm). Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2008. [^](#cite_ref-24) [“Chechens in the Middle East: Between Original and Host Cultures”](http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/12785/chechens_in_the_middle_east.html). Belfer Center for Science and International Affairs. Ngày 18 tháng 9 năm 2002. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2010. **Williams, Timothy (ngày 2 tháng 12 năm 2009).** [^](#cite_ref-zanj_25-0) [“In Iraq’s African Enclave, Color Is Plainly Seen”](http://www.nytimes.com/2009/12/03/world/middleeast/03basra.html?_r=0). The New York Times. [^](#cite_ref-26) [“Mapping the Global Muslim Population”](//web.archive.org/web/20130319120446/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf)(PDF). Pew Forum on Religion & Public Life. tr. 10. [Bản gốc](http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf)(PDF) lưu trữ ngày 19 tháng 3 năm 2013. [^](#cite_ref-27) [“Shias dominate Sunnis in the new Iraq”](http://www.cbc.ca/news/world/shias-dominate-sunnis-in-the-new-iraq-1.1269416). CBC news World. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2014. [^](#cite_ref-28) [“Iraqi Christians' long history”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/3526386.stm). BBC News. Ngày 1 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2013. [^](#cite_ref-29) [“IRAQ: Christians live in fear of death squads”](http://www.irinnews.org/report/61897/iraq-christians-live-in-fear-of-death-squads). *IRIN Middle East*. IRIN. Ngày 19 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 21 tháng 10 năm 2013. [^](#cite_ref-30) [đề=Assyria|nhà xuất bản=UNPO|ngày=2008-03-25|ngày truy cập=ngày 8 tháng 12 năm 2013](http://www.unpo.org/members/7859%7Ctiêu) **Paul Schemm (ngày 15 tháng 5 năm 2009).** [^](#cite_ref-31) [“In Iraq, an Exodus of Christians”](//web.archive.org/web/20110429203337/http://www.cnsnews.com/news/article/48185). Associated Press. [Bản gốc](http://www.cnsnews.com/news/article/48185)lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2010. **Stone, Andrea (ngày 27 tháng 7 năm 2003).** [^](#cite_ref-32) [“Embattled Jewish community down to last survivors”](http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-07-27-iraq-jews-usat_x.htm). USA Today. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2011. **On Point: The United States Army In Operation Iraqi Freedom – Page 265, Gregory Fontenot – 2004** [^](#cite_ref-33) [^](#cite_ref-FOOTNOTEIraqi_ConstitutionArticle_4_34-0) [Iraqi Constitution](#CITEREFIraqi_Constitution), Article 4. [^](#cite_ref-FOOTNOTEIraqi_ConstitutionArticle_4,_1st_section_35-0) [Iraqi Constitution](#CITEREFIraqi_Constitution), Article 4, 1st section. [^](#cite_ref-FOOTNOTEIraqi_ConstitutionArticle_4,_4th_section_36-0) [Iraqi Constitution](#CITEREFIraqi_Constitution), Article 4, 4th section. [^](#cite_ref-FOOTNOTEIraqi_ConstitutionArticle_4,_5th_section_37-0) [Iraqi Constitution](#CITEREFIraqi_Constitution), Article 4, 5th section. [^](#cite_ref-Iraqi_Constitution_38-0) [Iraqi Constitution](http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf). iraqinationality.gov.iq [^](#cite_ref-39) [“Warnings of Iraq refugee crisis”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6286129.stm). BBC News. Ngày 22 tháng 1 năm 2007. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2007. [^](#cite_ref-40) [“A displacement crisis”](http://www.internal-displacement.org/countries/iraq). Ngày 30 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2007. **Lochhead, Carolyn (ngày 16 tháng 1 năm 2007).** [^](#cite_ref-41) [“40% of middle class believed to have fled crumbling nation”](http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/16/MNG2MNJBIS1.DTL). *The San Francisco Chronicle*. **Leyne, Jon (ngày 24 tháng 1 năm 2007).** [^](#cite_ref-42) [“Doors closing on fleeing Iraqis”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6293807.stm). *BBC News*. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2010. [^](#cite_ref-43) [“Plight of Iraqi refugees worsens as Syria, Jordan impose restrictions”](http://www.irinnews.org/Report/72768/IRAQ-Plight-of-refugees-worsens-as-Syria-Jordan-impose-restrictions). **Black, Ian (ngày 22 tháng 11 năm 2007).** [^](#cite_ref-44) [“Iraqi refugees start to head home”](http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,,2214918,00.html)(PDF). *The Guardian*(London). Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-45) [“Will Iraq's 1.3 million refugees ever be able to go home?”](http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/will-iraqs-13-million-refugees-ever-be-able-to-go-home-6277667.html). London: *. Ngày 16 tháng 12 năm 2011.* [The Independent](/wiki/The_Independent) [^](#cite_ref-46) [“Christian areas targeted in Baghdad attacks”](http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11724378). *. Ngày 10 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2010.* [BBC](/wiki/BBC) **Sabah, Zaid; Jervis, Rick (ngày 23 tháng 3 năm 2007).** [^](#cite_ref-47) [“Christians, targeted and suffering, flee Iraq”](http://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/2007-03-22-christians-iraq_N.htm). USA Today. [^](#cite_ref-48) [“USCIS – Iraqi Refugee ProcessingFact Sheet”](http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD&vgnextoid=df4c47c9de5ba110VgnVCM1000004718190aRCRD). *Uscis.gov*. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2011. [^](#cite_ref-49) [“Demographic Data of Registered Population”](http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103). UNHCR. [^](#cite_ref-50) [“Iraqi refugees flee war-torn Syria and seek safety back home”](http://www.unhcr.org/51c0399c9.html). UNHCR. Ngày 18 tháng 6 năm 2013.
## Liên kết bên ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Iraq&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Iraq&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
|[Indepth Analysis of the Gulf War](http://www.indepthinfo.com/iraq/index.shtml) [Bush in Baghdad](http://www.onlineopinion.com.au/view.asp?article=1009) [Iraq News](http://www.HavenWorks.com/world/iraq) [On a Small Bridge in Iraq](http://www.cafeimpala.com/downloadbookE.html) [CIA information on Iraq](http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/iz.html) [Iraq.gov](http://www.iraq.gov/) [Wikimedia Atlas của Iraq](https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Iraq)
|
|
|
|
|
|
|
|

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1053 miss, cp1053 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# Montréal
[Montréal (định hướng)](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1).
|Thành phố Montréal
|
Ville de Montréal
|
|![]()
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Huy hiệu của Thành phố MontréalVille de Montréal](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Coat_of_arms_of_Montreal.svg/100px-Coat_of_arms_of_Montreal.svg.png)
![ Huy hiệu của Thành phố MontréalVille de Montréal](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Coat_of_arms_of_Montreal.svg/100px-Coat_of_arms_of_Montreal.svg.png)
**Huy hiệu** ![ Biểu trưng chính thức của Thành phố MontréalVille de Montréal](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/7/7e/City_of_Montr%C3%A9al_logo.svg/100px-City_of_Montr%C3%A9al_logo.svg.png)
![ Biểu trưng chính thức của Thành phố MontréalVille de Montréal](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/7/7e/City_of_Montr%C3%A9al_logo.svg/100px-City_of_Montr%C3%A9al_logo.svg.png)
**Biểu trưng** [Khẩu hiệu](/wiki/Kh%E1%BA%A9u_hi%E1%BB%87u): [Concordia Salus](/w/index.php?title=Concordia_Salus&action=edit&redlink=1)("well-being through harmony") ![ Montreal2006.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Montreal2006.png/250px-Montreal2006.png)
![ Montreal2006.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Montreal2006.png/250px-Montreal2006.png)
[45°30′B 73°34′T / 45,5°B 73,567°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Montr%C3%A9al¶ms=45_30_N_73_34_W_type:city_region:CA-QC) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [45°30′B 73°34′T / 45,5°B 73,567°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Montr%C3%A9al¶ms=45_30_N_73_34_W_type:city_region:CA-QC) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Canada.svg/23px-Flag_of_Canada.svg.png)
[Canada](/wiki/Canada) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh), [Bang](/wiki/Bang) [Quebec](/wiki/Qu%C3%A9bec) [Khu vực](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c) [Montréal](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al_(region)&action=edit&redlink=1) [Paul de Chomedey, Sieur de Maisonneuve](https://www.wikidata.org/wiki/Q982137), [Jeanne Mance](https://www.wikidata.org/wiki/Q513777) [Mount Royal](https://www.wikidata.org/wiki/Q1757764) [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Denis Coderre](/w/index.php?title=Denis_Coderre&action=edit&redlink=1) [Ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) [Tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [[1]](#cite_note-area_and_pop_city_proper-1) [[2]](#cite_note-area_and_pop_urban_area-2) [[3]](#cite_note-area_and_pop_metro_area-3) 2(140,98 mi 2) 2(647 mi 2) 2(1.644 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)cực đại [[1]](#cite_note-area_and_pop_city_proper-1) [[2]](#cite_note-area_and_pop_urban_area-2) [[3]](#cite_note-area_and_pop_metro_area-3) [ranked 2nd](/w/index.php?title=List_of_the_100_largest_municipalities_in_Canada_by_population&action=edit&redlink=1)) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(11.496/mi 2) [Đô thị](/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B) [Vùng đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-4](/wiki/UTC-4)) [Mã điện thoại](/wiki/M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i) [Thành phố kết nghĩa](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_k%E1%BA%BFt_ngh%C4%A9a) [Algiers](/wiki/Algiers), [Amsterdam](/wiki/Amsterdam), [Casablanca](/wiki/Casablanca), [Managua](/wiki/Managua), [Port-au-Prince](/wiki/Port-au-Prince), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Manila](/wiki/Manila), [Beersheba](/wiki/Beersheba), [Thành phố Hiroshima](/wiki/Hiroshima_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)), [Milano](/wiki/Milano), [San Salvador](/wiki/San_Salvador), [Thành phố Bruxelles](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Bruxelles), [Lucknow](/wiki/Lucknow), [Amman](/wiki/Amman), [Athena](/wiki/Athens), [Barcelona](/wiki/Barcelona), [Beirut](/wiki/Beirut), [Hannover](/wiki/Hannover), [Harrisburg](/wiki/Harrisburg,_Pennsylvania), [Los Angeles](/wiki/Los_Angeles), [Thượng Hải](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i), [Yerevan](/wiki/Yerevan), [Tunis](/wiki/Tunis), [Busan](/wiki/Busan), [Bucharest](/wiki/Bucharest), [Santiago de Cali](/wiki/Santiago_de_Cali), [Los Mochis](/wiki/Los_Mochis), [Quận Honolulu](https://www.wikidata.org/wiki/Q487704), [Montréal-la-Cluse](/wiki/Montr%C3%A9al-la-Cluse) [Ville de Montréal](http://ville.montreal.qc.ca/) **Montréal** ( [/mɔ̃ʁeal/](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0d/Fr-Montr%C3%A9al.ogg) ) ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Montreal*) là thành phố lớn nhất của [tỉnh bang](/wiki/T%E1%BB%89nh_bang) [Québec](/wiki/Qu%C3%A9bec) và thành phố đông dân thứ nhì của [Canada](/wiki/Canada). Nếu kể số người nói [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) không thôi thì Montréal đứng thứ nhì trên thế giới, sau [Paris](/wiki/Paris). Tọa lạc ngay giữa thành phố là một ngọn núi nhỏ có tên là Mont Réal trong [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) cổ ( [4] [Mont Royal](/w/index.php?title=Mont_Royal&action=edit&redlink=1)trong tiếng Pháp hiện đại ngày nay) - từ đó tên Montréal được sinh ra. [[5]](#cite_note-5) [[6]](#cite_note-6)
## Vị trí[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=1)]
Montréal nằm ở phía tây-nam của
[Thành phố Québec](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Qu%C3%A9bec) - thủ phủ của tỉnh bang - khoảng 200 km, và độ 150 km về phía đông của [Ottawa](/wiki/Ottawa) - thủ đô của Canada. Toàn thể thành phố chính và các khu vực ngoại ô phụ cận nằm trên một hòn đảo lớn ở giữa [sông Saint-Laurent](/wiki/S%C3%B4ng_Saint_Lawrence) (tiếng Anh: *Saint Lawrence*). Tổng cộng diện tích của [đảo Montréal](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Montr%C3%A9al) và các đảo nhỏ hơn xung quanh Montréal khoảng 500 km². Đối diện, qua phía bắc của sông, là [Laval](/w/index.php?title=Laval,_Qu%C3%A9bec&action=edit&redlink=1) - thành phố đông dân thứ nhì của Québec và các thị trấn nhỏ hơn; qua phía nam của sông là [Longeuil](/w/index.php?title=Longeuil,_Qu%C3%A9bec&action=edit&redlink=1), [Brossard](/w/index.php?title=Brossard,_Qu%C3%A9bec&action=edit&redlink=1), [Saint-Hubert](/w/index.php?title=Saint-Hubert,_Qu%C3%A9bec&action=edit&redlink=1),...
## Dân cư[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=2)]
Tổng số dân cư, nếu kể cả Montréal lẫn các thành phố phụ cận, đạt hơn 3,5 triệu vào đầu
[thế kỷ 21](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_21); dân số của thành phố Montréal chính thức chỉ khoảng 1,8 triệu. Tuy đại đa số dân Montréal nói tiếng Pháp, rất nhiều người nói cả tiếng Anh lẫn tiếng Pháp. Thêm vào đó là gần 500.000 các cư dân đến từ các nơi khác như [Ý](/wiki/%C3%9D), [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), [Israel](/wiki/Israel), [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c), [Haiti](/wiki/Haiti), [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)... và các [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) của họ.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=3)]
Đảo Montréal vốn là đất của
[thổ dân Algonquin](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Algonquin&action=edit&redlink=1), [Huron](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Huron&action=edit&redlink=1) và [Iroquois](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Iroquois&action=edit&redlink=1) từ hàng ngàn năm trước khi [người Pháp](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) đến thám hiểm [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) vào đầu [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) ( [Jacques Cartier](/wiki/Jacques_Cartier) - [1535](/wiki/1535); [Samuel de Champlain](/w/index.php?title=Samuel_de_Champlain&action=edit&redlink=1) - [1608](/wiki/1608)). Đến [1642](/wiki/1642) các [nhà truyền giáo](/wiki/Nh%C3%A0_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o) [Paul de Chomedey de Maisonneuve](/w/index.php?title=Paul_de_Chomedey_de_Maisonneuve&action=edit&redlink=1) và [Jeanne Mance](/w/index.php?title=Jeanne_Mance&action=edit&redlink=1) lập ra một làng nằm trong phạm vi của Montréal ngày nay. Làng đó được đặt tên là Ville-Marie và càng ngày càng mở rộng nhờ vào sự trao đổi giữa người Pháp định cư và dân bản xứ. Đa số dân của Ville-Marie là người Pháp nhưng sau khi [Hầu tước](/wiki/H%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc) Vaudreuil ( [Pierre Francois de Rigaud](/w/index.php?title=Pierre_Francois_de_Rigaud&action=edit&redlink=1)) trao thành Ville-Marie cho [Đế quốc Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh) vào [1760](/wiki/1760), các dân di cư từ [Anh](/wiki/Anh), [Ireland](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland), [Scotland](/wiki/Scotland) và những nơi khác ở [Âu Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) cũng đến lập nghiệp tại đây. Montréal chính thức trở thành một thành phố vào năm [1832](/wiki/1832). Từ [thập niên 1860](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1860) đến [thập niên 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930) là thời kỳ huy hoàng nhất của Montréal; nhiều người cho rằng thời kỳ này kéo dài đến cuối [thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970), trước khi các kỹ nghệ, thương mại và dân nói tiếng Anh dọn đi [Toronto](/wiki/Toronto).
Tuy vậy, Montréal vẫn còn là một thành phố quan trọng của
[Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9), nếu không muốn nói là của thế giới, về thương mại, kỹ nghệ, đầu tư, chính trị, du lịch và nhất là về các hoạt động văn hóa. Montréal là hải cảng chính nối liền [Ngũ Đại Hồ](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_H%E1%BB%93) với [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng). Dưới ảnh hưởng của hai nền [văn hóa Anh](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Anh&action=edit&redlink=1) và [văn hóa Pháp](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), cộng thêm vào đó là dân cư nói nhiều thứ tiếng, Montréal trở thành một cái gạch nối tự nhiên giữa châu Âu và Bắc Mỹ. Montréal còn giữ được rất nhiều kiến trúc cổ từ [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) cho đến những trụ sở thương mại của đầu [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) và những cao ốc trụ sở kinh doanh xây vào [thập niên 1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950), [thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960). [Khu Montréal Cổ](/w/index.php?title=Khu_Montr%C3%A9al_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) (tiếng Pháp: *Vieux Montréal*, tiếng Anh: *Old Montreal*) vẫn còn nhiều con đường đá và nhiều di tích cũ của thị trấn Ville-Marie ngày xưa. Montréal có một hệ thống xe điện ngầm ( [Métro](/wiki/T%C3%A0u_%C4%91i%E1%BB%87n_ng%E1%BA%A7m)) nối liền với các hệ thống [xe lửa](/wiki/T%C3%A0u_h%E1%BB%8Fa) và [xe buýt](/wiki/Xe_bu%C3%BDt) - ngay cả sang hai thành phố bên kia bờ sông của Montréal (Laval và Longeuil) bằng cách đào đường hầm dưới sông Saint-Laurent. Hầu hết các cơ sở thương mại, trường đại học, cơ quan chính phủ và các cao ốc tại trung tâm của thành phố đều được nối với nhau bằng đường hầm. Ảnh hưởng của tôn giáo, nhất là của [Giáo hội Công giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), thể hiện qua hàng trăm các nhà thờ to nhỏ khác nhau của Montréal. To, đẹp và quan trọng nhất là các thánh đường sau đây: [Basilica Notre-Dame de Montréal](/w/index.php?title=Basilica_Notre-Dame_de_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1) [Cathedral Marie-Reine-du-Monde](/w/index.php?title=Cathedral_Marie-Reine-du-Monde&action=edit&redlink=1) [Basilica St. Patrick](/w/index.php?title=Basilica_St._Patrick&action=edit&redlink=1) [Oratoire St. Joseph](/w/index.php?title=Oratoire_St._Joseph&action=edit&redlink=1) [Basilica Notre-Dame-du-Bon-Secours](/w/index.php?title=Basilica_Notre-Dame-du-Bon-Secours&action=edit&redlink=1) [Christ Church Cathedral](/w/index.php?title=Christ_Church_Cathedral&action=edit&redlink=1)
Với dân số chưa đến 4 triệu, Montréal có 8 trường đại học và nhiều trường cao đẳng. Khác với đa số các trường đại học ở Bắc Mỹ, những đại học của Montréal nằm ngay trong phạm vi của thành phố.
[Đại học McGill](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_McGill) [Đại học Concordia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Concordia&action=edit&redlink=1) [Đại học Montréal](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1) [Đại học Québec tại Montréal](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%C3%A9bec_t%E1%BA%A1i_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1) [Đại học Shebrooke tại Longueuil](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Shebrooke_t%E1%BA%A1i_Longueuil&action=edit&redlink=1) [Trường Bách khoa Montréal](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_B%C3%A1ch_khoa_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1) [Trường Thương mại Cao cấp (HEC)](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Cao_c%E1%BA%A5p_(HEC)&action=edit&redlink=1) [Trường Công nghệ Cao cấp (ÉTS)](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Cao_c%E1%BA%A5p_(%C3%89TS)&action=edit&redlink=1) [Trường Hành chính Quốc gia (Montréal)](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_gia_(Montr%C3%A9al)&action=edit&redlink=1)
Tuy có nhiều nhà thờ nhưng dân Montréal sống rất phóng khoáng, ít bảo thủ - mức độ sinh sản và số người sùng đạo càng ngày càng giảm kể từ thập niên 1960. Trái lại, họ thích hội hè, yêu chuộng âm nhạc, văn nghệ, phim ảnh, thể thao và các trao đổi văn hóa quốc tế. Năm
[1967](/wiki/1967) Montréal là địa điểm tổ chức Triển lãm Quốc tế ( [Expos '67](/w/index.php?title=Expos_%2767&action=edit&redlink=1)), một triển lãm thành công nhất trong lịch sử; đến năm [1976](/wiki/1976) Montréal lại tổ chức [Thế vận hội](/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i) [mùa hè 1976](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i_m%C3%B9a_h%C3%A8_1976&action=edit&redlink=1), một Thế vận hội quá tốn kém đưa đến một sự lỗ lã nhất trong lịch sử của phong trào Thế vận hội. Mỗi [mùa xuân](/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n), vào ngày Thánh bổn mạng của [Ireland](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) ( [Ngày St. Patrick](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_St._Patrick&action=edit&redlink=1)), Montréal tổ chức một đám rước cho vị thánh này, to thứ nhì trên thế giới (sau [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York)). Điểm đặc biệt là đám rước này mất hẳn tính chất tôn giáo và biến thành một trình diễn văn hóa cộng đồng - ngay cả cộng đồng [Phật giáo Tây Tạng](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) cũng có đại diện trong đám rước này.
Sang đến
[mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) thì Montréal lúc nào cũng có ít nhất một hội hè. Trong khi các thành phố khác chỉ có một, Montréal có 3 [liên hoan phim](/wiki/Li%C3%AAn_hoan_phim) diễn ra hàng năm, trong đó [Liên hoan phim thế giới Montréal](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_hoan_phim_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1) ( *Festival du Film International de Montréal*) - đứng thứ ba sau [Liên hoan phim Cannes](/wiki/Li%C3%AAn_hoan_phim_Cannes) và [Liên hoan phim quốc tế Toronto](/wiki/Li%C3%AAn_hoan_phim_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Toronto) - là quan trọng nhất. [Đại hội nhạc Jazz Montréal](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_nh%E1%BA%A1c_Jazz_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1) ( *Montreal Jazz Festival*) - một trong hàng chục các nhạc hội khác - thu hút hàng trăm ngàn người mỗi năm. Ngày [Canada Day](/w/index.php?title=Canada_Day&action=edit&redlink=1) là một ngày mọi người nghỉ ngơi nhưng ngày Thánh bổn mạng của Québec ( [St. Jean Bapstiste](/w/index.php?title=St._Jean_Bapstiste&action=edit&redlink=1)) lại là một dịp để mọi người vui chơi, nhất là ở những khu đông dân nói tiếng Pháp. [Francopholie](/w/index.php?title=Francopholie&action=edit&redlink=1) là một dịp để các nhạc sĩ, nghệ sĩ nói tiếng Pháp trên toàn thế giới đến khoe tài tại Montréal. Triển lãm nghệ thuật [pháo bông](/wiki/Ph%C3%A1o_hoa) quốc tế (với nhạc) diễn ra hàng tuần trong tháng 7 và tháng 8. Montréal cũng là một địa điểm của loại đua xe nhanh nhất và tốn tiền nhất trên thế giới: [Formula One](/wiki/C%C3%B4ng_th%E1%BB%A9c_1). Hàng năm cả trăm ngàn người trên khắp thế giới kéo nhau đến Montréal để xem các tay lái thượng thặng đua tài với tốc độ hơn 300 km/giờ. Hầu như không có tay khôi hài nào ở Bắc Mỹ không tham dự [Juste pour rire/Just For Laugh](/w/index.php?title=Juste_pour_rire/Just_For_Laugh&action=edit&redlink=1) diễn ra vào tháng 8 hàng năm tại Montréal. Trong các hội hè của các dân định cư thì Tuần lễ của Ý và ngày Độc lập của Hy Lạp là hai lễ hội to nhất.
## Người gốc Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=4)]
Trước
[1975](/wiki/1975), cộng đồng người Việt ở Montréal chỉ độ 100 người, đa số là sinh viên du học. Sau đó, nhất là từ 1975 đến [1985](/wiki/1985), Montréal là nơi tiếp nhận [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) nhiều nhất tại Canada. Thống kê dân số năm 2001 tính được 25.605 cư dân gốc Việt đông thứ nhì sau cộng đồng người Việt tại [Toronto](/wiki/Toronto). So với dân địa phương, người Việt ở Montreal có học vấn cao (14,5%: 28,3% có bằng [7] [đại học](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc)). Một số đáng kể hoạt động trong ngành y khoa (10,4% so với 5,5% dân bản xứ). Cộng đồng người Việt tại Montréal được cho là đã sát nhập một cách rất hòa đồng với đời sống và dân bản xứ. [[7]](#cite_note-Monnais._Tr_249-7)
## Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=5)]
|Dữ liệu khí hậu của Montréal
|
(28)
[Giáng thủy](/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y)mm (inch)
(3.039)
(2.469)
(2.72)
(3.236)
(3.197)
(3.425)
(3.516)
(3.705)
(3.272)
(3.594)
(3.795)
(3.417)
(39,382)
(1.075)
(0.823)
(1.169)
(2.665)
(3.197)
(3.425)
(3.516)
(3.705)
(3.272)
(3.508)
(3.02)
(1.528)
(30,902)
(19.49)
(16.22)
(14.25)
(5.08)
(0.008)
(0)
(0)
(0)
(0)
(0.71)
(7.48)
(19.25)
(82,48)
[độ ẩm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i) *Nguồn: Environment Canada* [[8]](#cite_note-CCN-8)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=6)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Montr%C3%A9al&action=edit§ion=7)]
- Laurence Monnai, et al, ed.
*Southern Medicine for Southern People*. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2012.
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
- ^
**a** **ă** [“Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities), 2006 and 2001 censuses - 100% data”](http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=302&SR=1&S=3&O=D&RPP=25&PR=24). *. Ngày 13 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2007.* [Statistics Canada](/w/index.php?title=Statistics_Canada&action=edit&redlink=1), 2006 Census of Population
- ^
**a** **ă** [“Population and dwelling counts, for urban areas, 2006 and 2001 censuses - 100% data”](http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=801&PR=0&SR=1&S=3&O=D). *. Ngày 13 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2007.* [Statistics Canada](/w/index.php?title=Statistics_Canada&action=edit&redlink=1), 2006 Census of Population
- ^
**a** **ă** [“Population and dwelling counts, for census metropolitan areas and census agglomerations, 2006 and 2001 censuses - 100% data”](http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=201&S=3&O=D&RPP=150). *. Ngày 13 tháng 3 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2007.* [Statistics Canada](/w/index.php?title=Statistics_Canada&action=edit&redlink=1), 2006 Census of Population [^](#cite_ref-4) [“real”](http://dictionary.reference.com/browse/real). [Merriam-Webster's Dictionary](/w/index.php?title=Merriam-Webster%27s_Dictionary&action=edit&redlink=1)of Law. Ngày 10 tháng 10 năm 2007. [^](#cite_ref-5) **(tiếng Anh)** [“Island of Montreal”](http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php)(HTML). Natural Resoruces Canada. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2008. **Poirier, Jean (1979), “Commission de toponymie du Québec”,** [^](#cite_ref-6) *Island of Montréal* **5**(1), Quebec: Canoma, tr. 6–8
- ^
**a** [Monnais. Tr 249](#cite_ref-Monnais._Tr_249_7-1) **ă** [^](#cite_ref-CCN_8-0) [“Montreal/Pierre Elliott Trudeau INT'L A”](ftp://ftp.tor.ec.gc.ca/Pub/Normals/English/). *Canadian Climate Normals 1981−2010*. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2013.
|
|

X-Cache: cp1055 miss, cp1053 miss


markdown:
# Người Mãn
|Mãn
|
ᠮᠠᠨᠵᡠ 滿族, 满族
|
|![]()
[Khang Hi](/wiki/Khang_Hi) **·** [Ung Chính](/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh) **·** [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) [Thái hậu Từ Hi](/wiki/T%E1%BB%AB_Hi_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu) **·** [Phổ Nghi](/wiki/Ph%E1%BB%95_Nghi) **·** [Lang Lãng](/wiki/Lang_L%C3%A3ng) [[1]](#cite_note-chinaorgcn-1) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)( [Hắc Long Giang](/wiki/H%E1%BA%AFc_Long_Giang) **·** [Cát Lâm](/wiki/C%C3%A1t_L%C3%A2m) **·** [Liêu Ninh](/wiki/Li%C3%AAu_Ninh))
Ngoài ra còn có người sống ở
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Flag_of_the_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_Republic_of_China.svg.png)
[Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/23px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Canada.svg/23px-Flag_of_Canada.svg.png)
[Canada](/wiki/Canada), và ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/23px-Flag_of_Japan.svg.png)
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [tiếng phổ thông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_Trung_Qu%E1%BB%91c) **·** [tiếng Mãn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) [đạo Shaman](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_Shaman&action=edit&redlink=1), thờ thánh thần và thờ tổ tiên; ngày nay là [đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)và thờ tổ tiên [[2]](#cite_note-SNAC-2) [[3]](#cite_note-Wang-3) [Tích Bá](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%ADch_B%C3%A1), những [dân tộc Tungus](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Tungus)khác **Người Mãn** hay **Người Mãn Châu** ( [tiếng Mãn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3n_Ch%C3%A2u): ᠮᠠᠨᠵᡠ , *Manju*; [tiếng Mông Cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95): Манж, [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): Маньчжуры; [tiếng Trung giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 满族; [tiếng Trung phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 滿族; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Mǎnzú; Mãn tộc) là một dân tộc thuộc nhóm [người Tungus](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Tungus) có nguồn gốc từ vùng [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) (nay là đông nam [Nga](/wiki/Nga) và đông bắc Trung Quốc).
Trong cuộc nổi dậy vào thế kỷ 17, với sự giúp đỡ của những người phản loạn
[nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) (như tướng [Ngô Tam Quế](/wiki/Ng%C3%B4_Tam_Qu%E1%BA%BF)), người Mãn thu phục [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) và lập ra [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), triều đại đã biến Trung Quốc thành một thuộc địa và còn thống trị cả [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), [Tây Tạng](/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) và [Tân Cương](/wiki/T%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng) cho tới cuộc [Cách mạng Tân Hợi](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_T%C3%A2n_H%E1%BB%A3i) năm 1911, cuộc cách mạng dẫn đến việc thành lập chính phủ [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c_(1912-1949)) cũng như tất cả các thuộc địa khác cũng tuyên bố độc lập.
Dân tộc Mãn ngày nay phần lớn đã bị đồng hóa với vài chủng tộc khác (đặc biệt là
[người Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n)). [Tiếng Mãn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) cũng gần như cũng không còn nữa, ngày nay chỉ có những người già sống ở các vùng nông thôn hẻo lánh ở bắc Trung Quốc hoặc những học giả là còn nói được ngôn ngữ này; hiện có khoảng mười nghìn người nói [tiếng Tích Bá](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_T%C3%ADch_B%C3%A1&action=edit&redlink=1), một phương ngữ được nói ở vùng [Y Lê](/wiki/Ili) tại [Tân Cương](/wiki/T%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng).
## Danh sách các huyện tự trị người Mãn[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3n&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3n&action=edit§ion=1)]
Từng là dân tộc chi phối Trung Quốc vào các thời
[nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) và [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), nhưng ngày nay người Mãn chỉ có quyền tự trị danh nghĩa ở một số địa phương cấp huyện của Trung Quốc. Đó là 11 huyện: [Y Thông](/wiki/Y_Th%C3%B4ng,_T%E1%BB%A9_B%C3%ACnh), [Cát Lâm](/wiki/C%C3%A1t_L%C3%A2m) [Bản Khê](/wiki/B%E1%BA%A3n_Kh%C3%AA_(huy%E1%BB%87n)), [Liêu Ninh](/wiki/Li%C3%AAu_Ninh) [Hoàn Nhân](/wiki/Ho%C3%A0n_Nh%C3%A2n), Liêu Ninh [Tụ Nham](/wiki/T%E1%BB%A5_Nham), Liêu Ninh [Thanh Nguyên](/wiki/Thanh_Nguy%C3%AAn,_Ph%E1%BB%A7_Thu%E1%BA%ADn), Liêu Ninh [Tân Tân](/wiki/T%C3%A2n_T%C3%A2n,_Ph%E1%BB%A7_Thu%E1%BA%ADn), Liêu Ninh [Khoan Điện](/wiki/Khoan_%C4%90i%E1%BB%87n), Liêu Ninh [Phong Ninh](/wiki/Phong_Ninh), [Hà Bắc](/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) [Khoan Thành](/wiki/Khoan_Th%C3%A0nh,_Th%E1%BB%ABa_%C4%90%E1%BB%A9c), Hà Bắc [Vi Trường](/wiki/Vi_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), Hà Bắc [Thanh Long](/wiki/Thanh_Long,_T%E1%BA%A7n_Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A3o), Hà Bắc
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3n&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3n&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-chinaorgcn_1-0) [“Ethnic Groups - china.org.cn - The Manchu ethnic minority”](http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-manchu.htm). Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2008. **Sate Nationalities Affairs Commission (tháng 9 năm 2005). Zhang Yongfa and Fang Yongming, biên tập.** [^](#cite_ref-SNAC_2-0) *Selected pictures of Chinese ethnic groups*. China Pictorial Publishing House. tr. 48. [ISBN](/wiki/ISBN) [7-80024-956-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7-80024-956-5). **Wang Can; Wang Pingxing (tháng 5 2004).** [^](#cite_ref-Wang_3-0) *Ethnic groups in China*. China Intercontinental Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [7-5085-0490-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7-5085-0490-9). Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
|
|
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache-Status: hit-local

X-Cache: cp1068 hit/4, cp1053 miss