markdown:
Có những vết thương lòng, mà bạn ngày ngày vẫn cứ như cũ, sáng ra đi làm, đúng giờ tan tầm, hòa vào đám đông, rồi trở về nhà ăn cơm, đi ngủ,… Chỉ là, trong lòng ủ rũ, trống rỗng đến lạ lùng, thi thoảng sẽ có một vài ngày tim nhói lên, vừa đau vừa lạnh…
Tỏ ra mình hơn người khác chưa phải là hay nhưng có thể tỏ ra rằng ngày hôm nay mình đã hơn chính mình ngày hôm qua mới là chân giá trị!
Bạn biết là bạn đang yêu khi bạn nhìn thấy cả thế giới trong đôi mắt của người đó
Sáng tạo chỉ là kết nối mọi thứ với nhau. Khi bạn hỏi những người sáng tạo làm thế nào để làm nên một sản phẩm, họ sẽ cảm thấy ngượng ngùng một chút vì thực ra họ không làm gì cả. Những gì họ làm dần sáng tỏ theo thời gian và đến như…
[Xem thêm](https://trichdan.net/nhung-cau-noi-hay-cua-steve-jobs/)
Điều tôi lo sợ chính là tính tự mãn. Khi mọi thứ trở nên tốt đẹp hơn, con người thường có xu hướng làm ít đi. – Lý Quang Diệu – Nói với các công chức vào tháng 9/1965
Không phải những người làm ta cười đều là bạn cũng không phải tất cả những người làm ta bực mình đều là kẻ thù
[Bói vui Thứ năm của bạn ngày 11/08/2016](https://trichdan.net/boi-vui-thu-nam-cua-ban-ngay-11082016/)
Bạch Dương đang cố gắng cân bằng mọi thứ trong ngày, bạn sẽ cảm thấy tốt hơn nếu chủ động nắm bắt những cơ hội vào đầu ngày, sự tự tin và quyết đoán sẽ là...
Bảo Bình suy nghĩ tích cực và tự chủ động tìm niềm vui cho bản thân, dù gặp chuyện gì hôm nay, tâm trạng lạc quan của bạn cũng chẳng hề bị suy giảm. Thời...
Cự Giải có rất nhiều công việc cần phải làm ngày hôm nay.Trong khi đó, bạn thích sư yên tĩnh, bạn không muốn phung phí thời gian cho những việc gây sự...
Những vấn đề cũ có thể cản trở và làm mất nhiều thời gian để giải quyết, Nhân Mã nên tập trung vào những việc trong ngày hôm nay thôi nhé, bạn...

Set-Cookie: __cfduid=d675ed5f33b9fa04956fbad79e084397b1503066262; expires=Sat, 18-Aug-18 14:24:22 GMT; path=/; domain=.trichdan.net; HttpOnly


markdown:
Túi xách MH88120, Túi xách đeo chéo da mềm màu đỏ
LH: 0983.915.697
ĐC: Số 44 ngõ 364 Giải Phóng Hà Nội
__https://www.facebook.com/tuixachdanu__ __https://www.facebook.com/tuixach.net__
Xem thêm các sản phẩm khác
__tại đây__ ![ Túi xách MH88120 ](https://tuidathat.files.wordpress.com/2015/09/88120-40-40.jpg?w=300&h=300)
![ Túi xách MH88120 ](https://tuidathat.files.wordpress.com/2015/09/88120-40-40.jpg?w=300&h=300)
Advertisements
Túi xách MH88120, Túi xách đeo chéo da mềm màu đỏ
LH: 0983.915.697
ĐC: Số 44 ngõ 364 Giải Phóng Hà Nội
__https://www.facebook.com/tuixachdanu__ __https://www.facebook.com/tuixach.net__
Xem thêm các sản phẩm khác
__tại đây__

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Connection: close

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/p6IzVR-1r>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-ac: 1.dca _dca


markdown:
###### Chia sẻ câu chuyện của bạn
[13.04.2017 20:51:23](javascript:;)
# Chương 13: phần không có trong câu truyện II
### Quảng cáo
ở một nơi khác, trong một khu phố khác có vẻ khá khẩm hơn khu phố vừa rồi, con đường ban đêm vắng tanh, những ngôi nhà chìm vào bóng tối, những chiếc đèn đường nhập nhoạng, khu phố này nằm ngay dưới một ngọn đồi nhỏ, gió đêm gào thét làm những đám cây rung lên, trên con đường dưới chân ngọn đồi đó một người thanh niên cao tầm trung, mặc áo nỉ bông màu tím đậm, anh ta đeo một cặp kính dày cộm, mái tóc rối dài luộm thuộm, râu ria lởm chởm nên dù mới hơn hai lăm nhưng nhìn như ông chú bốn mươi, tay xách một chiếc túi ni lông đựng toàn mì tôm và đồ hộp, đang lững thững đi thì chợt từ phía quả đồi có tiếng sột soạt kì lạ, anh dừng lại hướng người về phía tiếng động, một thứ gì đó lăn đùng xuống xô thẳng vào người khiến anh ngã lộn nhào hất tung túi đồ:
- A… cha cha cha… cái gì?...
Mở mắt nhìn xuống thứ đang đè nặng trên ngực anh, đó là Umetaro, cậu trông thật lấm lem, khuôn mặt dính đầy bụi, tóc thậm chí còn dính cả lá cây, quần áo bị cào rách te tua, trông cậu chẳng khác nào một con bù nhìn rơm bị bỏ rơi giữa cánh đồng hoang vu cho lũ chim chóc tuỳ ý cào xé, cậu từ từ mở mắt ngồi dậy trên người đàn ông:
- xin lỗi…
- một đứa nhóc…?
- tôi đi đây… Addio( đoạn này đang nói tiếng ý nên chữ được chữ mất hi hi xin lỗi na
Cậu vừa nói vừa đứng dậy bước ra khỏi người đàn ông đó định đi thì ngã nhào:
- tsch… bị chật chân rồi…
Anh ta cũng đứng dậy ngồi nhặt đồ bỏ vào túi, thấy cậu ngã liền ngẩng lên hỏi:
- không sao chứ nhóc?... nhà bé ở đâu? Ta có thể đưa về vì dù sao vẫn còn thời gian… mà… trước tiên mang chân đây xem nào…
- không cần…
Thẳng thừng… anh ta ngồi xụp xuống đường chống khuỷu tay lên đầu gối cười nham hiểm:
- dám đi ra đường một mình vào ban đêm nhưng lại từ chối người lạ sao? Nhóc con…
- đừng gọi tôi là nhóc…bị một người như chú gọi là nhóc con khó nghe lắm nên đừng gọi nữa… với cả tôi không cần ai giúp…
Cậu nói với một giọng lạnh lẽo khó nghe và cố gắng đứng chập choạng, nếu là người bình thường thì sẽ cảm thấy khó chịu và bỏ mặc Ume nhưng anh ta lại chạy tới bế cậu lên như một chú cún con:
- một… hai… lên nào…
- anh… làm gì vậy?... đã bảo cứ kệ tôi mà…
Giãy nảy…
- ngoan đi… ta… không thể bỏ mặc một đứa nhóc đang bị thương trong đêm được…
Mặc kệ cậu giãy giụa anh ta vẫn ôm chặt lấy cậu, trải qua bao khó khăn cuối cùng anh dừng lại tại một ngôi nhà nhỏ, trong nhà bừa bộn toàn rác, những chiếc hộp đồ ăn lăn lóc la liệt, máy tính đặt cạnh chiếc giường chỉ còn đủ chỗ cho một người nằm co vì nó được trưng dụng làm nơi để những xấp tài liệu dày cộp, những quyển sách đọc dở kẹp vỏ kẹo, vỏ sô cô la,… anh ta thả cậu xuống đệm:
- ngồi đây một chút nhé nhóc…
… không thèm trả lời, anh cười nhìn khuôn mặt tức giận của cậu, nói rồi đi tìm trong chiếc tủ gần đó một lúc sau đem tới một hộp đồ sơ cứu, vừa mở nắp ra thì một con bươm bướm bay ra có lẽ nó đã làm tổ trong đó rồi cũng nên, cậu ngồi khoanh tay trước ngực nhìn xuống người đàn ông đang đưa tay chạm vào vết sưng tấy trên cổ chân,:
- vết thương này… nhóc vừa trốn thoát từ đâu đó à?... vẫn còn vết rào thép cứa, coi bộ đau đấy, nhìn chỗ sưng phù lên kìa, nhóc chịu đựng vết thương này chạy bao xa rồi?...
- anh… đang tính tra khảo tôi à?
- không… xin lỗi… là bệnh nghề nghiệp ấy mà…
- thám tử tư?
Cậu nói, anh hơi dừng hình:
- nhìn bộ dạng có vẻ là một cậu chủ trốn khỏi nhà đây, vậy… cậu chủ… tên gì?
- thám tử tư Cristel Stefani à?...
Cậu cầm trên tay một mảnh giấy… điều đó làm anh có một chút thay đổi sắc mặt, cảm giác hơi ghê sợ nhưng rồi anh lại cười phá lên:
- gọi ta là Crist thôi cũng được, nhóc tên gì?
- Ume…
- vậy thì Ume nhóc chịu đau tý nhé…
Nói rồi đổ thuốc lên vết thương, cậu chỉ hơi nhăn mặt một chút, anh băng bó rất nhanh rồi nói:
- xong… có cần ta dán thêm con thỏ vào không?...
- khỏi cần tôi đâu phải trẻ con… cảm ơn… tôi đi đây…
- đã bảo rồi, nếu không muốn về nhà cháu có thể ngủ lại đây, đêm hôm đừng ra đường, Naple là một nơi đầy rẫy mafia đấy… những đứa nhóc đáng yêu như Ume dễ bị bắt lắm…
Anh vừa nói vừa véo yêu vào má cậu ,ọc ọc… tiếng kêu phản đối từ cả hai phía đánh tan mọi sự tĩnh lặng…:
- mà… trước tiên ta phải ăn gì đã nhỉ…
Anh nói rồi lục trong chiếc túi bóng vừa nãy lấy ra hai hộp mì, Ume ngồi trên giường đưa tay xoa lên má nheo mày, tuy khó chịu nhưng cậu cuối cùng cũng chịu ở lại nhà Cristel…
Tắm xong anh chùm cái khăn tắm to đùng lên người cậu:
- đợi một tý… đồ của nhóc bị rách hết rồi… hình như ta có một cái áo cỡ nhỏ thì phải… đâu rồi ta…
Vừa nói vừa lục tung cái tủ… khó khăn lắm anh mới lôi ra trong đống luộm thuộm một chiếc áo màu xanh nhạt, cười tươi như vừa chiến thắng một trận gian khổ:
- đây rồi…
… hắt xì… cậu mặc chiếc áo dài như váy, để chữa cho cổ áo bé lại anh dùng hai cái kẹp giấy, giờ trông cậu thật ngộ nhưng cũng dễ thương như một đứa trẻ bình thường, chế xong xuôi anh nhìn cậu rồi lăn ra cười:
- Bu… ha… ha… ha…
- Crist… anh còn cười nữa thì đừng trách tôi…
- không thể nhìn cười… ha… ha… nhóc thì làm được cái gì…
Cậu phồng mồm lên tứ tối, nhảy bổ vào người anh quên khuấy cái chân đau… sượt… ngã… anh đón lấy cậu:
- thấy chưa… ha… ha… ha…
- hừ… ừ…
Đẩy… hai người vần nhau một lúc, Ume lăn ra ngủ ngon luôn vì mệt, anh chống tay lên đầu, một tay vuốt ve mái tóc của cậu:
- đứa nhóc này thực sự là người của tập đoàn Kurosaki sao?... tội nghiệp…
Anh nói thì thầm rồi nhẹ nhàng kéo chăn đắp lên người Ume, đứng dậy mở tủ lạnh lấy ra một lon bia rồi ngồi xuống cạnh chiếc máy tính gõ cạch cạch bàn phím…
Hơn mười giờ trưa,
- dậy rồi à?... nhóc ngủ ngon nhỉ…
- đi đây…
Đi ra phía cửa,
- khoan đã định cứ mặc thế ra đường à?...
### Quảng cáo
[Đăng nhập](https://tutruyen.com/login/?redirect=https://tutruyen.com/ban-gai-toi-la-thien-su-huy-diet/phan-khong-co-trong-cau-truyen-ii/) để theo dõi và bình chọn truyện.
Lượt bình chọn: 6.
Chia sẻ qua:
[Mã HTML] [Mã BBCode] [Share Facebook] [Tin nhắn Facebook] [Share Google+](https://plus.google.com/share?url=https://tutruyen.com/ban-gai-toi-la-thien-su-huy-diet/phan-khong-co-trong-cau-truyen-ii/)
rất lấy làm tiếc nhưng truyện này mình đang edit lại vì là truyện đầu tay nên lúng ta lúng túng, mong các bạn thông cảm, nếu có thể hãy tìm đọc những bộ khác của Thảo nhé...
Viết tiếp đi bạn ơi
dễ thương
ừm...
ta cug sẽ ủng hộ truyện của nàng nhiệt tình... e he he

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: post[197047]=viewnhacu; expires=Sat, 19-Aug-2017 07:07:13 GMT

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


markdown:
# Chelers
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [50°22′35″B 2°29′10″Đ / 50.3763888889°B 2.48611111111°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Chelers¶ms=50.3763888889_N_2.48611111111_E_region:FR_type:city(258))
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Nord-Pas-de-Calais](/wiki/Nord-Pas-de-Calais) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pas-de-Calais](/wiki/Pas-de-Calais) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Arras](/wiki/Arras_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Communauté de communes de l'Atrébatie](/w/index.php?title=Communaut%C3%A9_de_communes_de_l%27Atr%C3%A9batie&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008-2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 148 m/486 ft)
1 2(3,10 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 1 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(83 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [62221](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=62221-COM)/ [62127](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Chelers** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Pas-de-Calais) của [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Pas-de-Calais](/wiki/Pas-de-Calais), thuộc [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Nord-Pas-de-Calais](/wiki/Nord-Pas-de-Calais), miền bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Chelers&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chelers&action=edit§ion=1)]
|1962||1968||1975||1982||1990||1999|
|282||301||284||286||260||258|
|Census count starting from 1962: Population without duplicates|
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Chelers&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chelers&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chelers&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chelers&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Chelers&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chelers&action=edit§ion=4)] [The CWGC graves](http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2027257&mode=1) [Chelers on the Quid website](http://www.quid.fr/communes.html?mode=detail&id=26719&req=Chelers) **(tiếng Pháp)**

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1055 miss, cp1067 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# Nhà Trần
[lịch sử Trung Hoa](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Hoa), xem [Nhà Trần (Trung Hoa)](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n_(Trung_Hoa)). Đối với bài về các nghĩa khác của chữ Trần, xem [Trần (định hướng)](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|
|Nhà Trần
|Đại Việt
|
|Đế quốc|
|
|
1226–1400 ![]()
|
|
Cương vực Đại Việt thời Trần trước và sau khi vua
|
|Thủ đô |
|**Ngôn ngữ** [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) **Tôn giáo** [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), [Tín ngưỡng Việt Nam](/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_Vi%E1%BB%87t_Nam) **Chính quyền** [Quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) **Lịch sử** [Trần Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)được [Lý Chiêu Hoàng](/wiki/L%C3%BD_Chi%C3%AAu_Ho%C3%A0ng)nhường ngôi [Mông Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn)lần thứ nhất [Hồ Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly)soán ngôi Nhà Trần **Tiền tệ** [Tiền xu](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_xu), [Tiền giấy](/wiki/Ti%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A5y) **Hiện nay là một phần của** **Phủ Thiên Trường là nơi ở của các thái thượng hoàng nhà Trần. Mặc dù thoái vị, nhưng các thái thượng hoàng vẫn nắm quyền hành chính nên Đại Việt thời bấy giờ được điều hành từ cả Thăng Long và Thiên Trường.** [^](#ref_1) **Nhà Trần bị gián đoạn bởi** [^](#ref_2) [Dương Nhật Lễ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85)vào năm [1370](/wiki/1370). Sau đó [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng)và [Trần Duệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng)đã mang quân đến kinh sư, giết chết Nhật Lễ, đoạt lại cơ nghiệp họ Trần. **Nhà Trần** hoặc **Trần triều** ( [Hán-Nôm](/wiki/H%C3%A1n-N%C3%B4m): 家陳 ・陳朝, nhà Trần • Trần triều) là [triều đại](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i) quân chủ chuyên chế trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam), bắt đầu khi [Trần Cảnh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_C%E1%BA%A3nh) lên ngôi vào năm [1225](/wiki/1225), sau khi được [Lý Chiêu Hoàng](/wiki/L%C3%BD_Chi%C3%AAu_Ho%C3%A0ng) truyền ngôi. Những năm đầu tiên, Trần Cảnh còn nhỏ tuổi, toàn bộ quyền hành của nhà Trần đều do một tôn thất vai chú của Trần Cảnh là [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99) nắm quyền.
Trong giai đoạn nắm giữ quyền lực, nhà Trần vẫn đóng đô ở
[Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long) - kinh đô triều cũ, tiếp tục mở rộng và phát triển sự hưng thịnh có từ đời [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD). Về chính sách chính trị, các hoàng đế nhà Trần cũng xây dựng bộ máy nhà nước hoàn thiện hơn so với [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), họ tạo nên một hệ thống đặc biệt, trong đó các Hoàng đế sẽ sớm nhường ngôi cho [Thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) mà lui về làm [Thái thượng hoàng](/wiki/Th%C3%A1i_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ho%C3%A0ng), tuy nhiên vẫn cùng vị Hoàng đế mới điều hành chính sự. Việc này được đánh giá là tích cực, khi ngôi Hoàng đế sớm có chủ, tránh được việc tranh giành ngôi vua như triều đại nhà Lý trước đó; và bản thân vị Hoàng đế sẽ tiếp xúc và làm quen việc cai trị cho đến khi trưởng thành. Các mặt [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i), [giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) và [nghệ thuật](/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt) cũng hoàn chỉnh hơn và cho thấy [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o), [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) đã có ảnh hưởng rõ rệt tới triều đại, tạo ra cục diện *Tam giáo đồng nguyên*, sự cân bằng ảnh hưởng của [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) - Nho giáo - Đạo giáo. Thái thượng hoàng [Trần Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) được coi là một danh nhân văn hóa nổi tiếng, người bảo trợ Phật giáo và Đạo giáo, thành lập Thiền phái [Trúc Lâm Yên Tử](/wiki/Tr%C3%BAc_L%C3%A2m_Y%C3%AAn_T%E1%BB%AD) nổi tiếng và truyền đến đời nay. Bên cạnh đó, những danh thần [Đoàn Nhữ Hài](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Nh%E1%BB%AF_H%C3%A0i), [Mạc Đĩnh Chi](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%A9nh_Chi), [Nguyễn Hiền](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BB%81n), [Nguyễn Trung Ngạn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Trung_Ng%E1%BA%A1n), [Trương Hán Siêu](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A1n_Si%C3%AAu), [Chu Văn An](/wiki/Chu_V%C4%83n_An), [Trần Quang Triều](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Tri%E1%BB%81u),...là những cái tên nổi danh về tri thức, [thơ](/wiki/Th%C6%A1) [văn](/wiki/V%C4%83n), góp phần to lớn tạo nên thời kỳ nhà Trần hưng thịnh văn hóa.
Dưới triều Trần, lực lượng
[quân đội](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i) đặc biệt được chú trọng phát triển đủ sức đánh dẹp các cuộc nội loạn và đương đầu với quân đội các nước xung quanh. Lực lượng quân đội nhà Trần thiện chiến nhất là [thủy binh](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7y_binh&action=edit&redlink=1), rồi [kỵ binh](/wiki/K%E1%BB%B5_binh), [bộ binh](/wiki/B%E1%BB%99_binh), [tượng binh](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_binh)....chính sách chia thực ấp cho các thân tộc trong họ, mỗi thế lực trong dòng tộc đều có quân đội tinh nhuệ là nền tản lớn khiến quân đội nhà Trần tiêu diệt được cuộc xâm phạm của quân đội [Nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn), [Đế quốc Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) qua 3 lần vào năm [1258](/wiki/1258), [1285](/wiki/1285) và [1287](/wiki/1287). Thời gian này xuất hiện một danh tướng kiệt xuất, vốn là tôn thất nhà Trần, chính là Hưng Đạo đại vương [Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n); người có vai trò quan trọng trong chiến thắng vào năm [1285](/wiki/1285) và [1287](/wiki/1287).
## Mục lục
[1 Tôn xưng](#T.C3.B4n_x.C6.B0ng) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2.1 Nguồn gốc](#Ngu.E1.BB.93n_g.E1.BB.91c) [2.2 Nguồn gốc tên](#Ngu.E1.BB.93n_g.E1.BB.91c_t.C3.AAn) [2.3 Thay ngôi nhà Lý](#Thay_ng.C3.B4i_nh.C3.A0_L.C3.BD) [2.4 Dẹp nội loạn](#D.E1.BA.B9p_n.E1.BB.99i_lo.E1.BA.A1n) [2.5 Thời kỳ thịnh trị](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_th.E1.BB.8Bnh_tr.E1.BB.8B) [2.6 Thời kỳ suy tàn](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_suy_t.C3.A0n) [2.7 Nhận định](#Nh.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.8Bnh)
-
[3 Đối ngoại](#.C4.90.E1.BB.91i_ngo.E1.BA.A1i) [4 Tổ chức quân đội](#T.E1.BB.95_ch.E1.BB.A9c_qu.C3.A2n_.C4.91.E1.BB.99i) [5 Chiến tranh chống Mông Nguyên](#Chi.E1.BA.BFn_tranh_ch.E1.BB.91ng_M.C3.B4ng_Nguy.C3.AAn) [6 Hành chính](#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [7 Luật pháp](#Lu.E1.BA.ADt_ph.C3.A1p) [8 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [9 Giáo dục, thi cử](#Gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c.2C_thi_c.E1.BB.AD) [10 Tôn giáo](#T.C3.B4n_gi.C3.A1o) [11 Văn hóa nghệ thuật](#V.C4.83n_h.C3.B3a_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [12 Chính sách hôn nhân](#Ch.C3.ADnh_s.C3.A1ch_h.C3.B4n_nh.C3.A2n) [13 Những nhân vật có ảnh hưởng nhất triều Trần](#Nh.E1.BB.AFng_nh.C3.A2n_v.E1.BA.ADt_c.C3.B3_.E1.BA.A3nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_nh.E1.BA.A5t_tri.E1.BB.81u_Tr.E1.BA.A7n) [14 Các Hoàng đế nhà Trần](#C.C3.A1c_Ho.C3.A0ng_.C4.91.E1.BA.BF_nh.C3.A0_Tr.E1.BA.A7n) [15 Thế phả nhà Trần](#Th.E1.BA.BF_ph.E1.BA.A3_nh.C3.A0_Tr.E1.BA.A7n) [16 Đền thờ, lăng mộ](#.C4.90.E1.BB.81n_th.E1.BB.9D.2C_l.C4.83ng_m.E1.BB.99) [17 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [18 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [19 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [20 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tôn xưng[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=1)]
Theo
[Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0), vào năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 19 ( [1250](/wiki/1250)), [Trần Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) ban chiếu định [thiên hạ](/wiki/Thi%C3%AAn_h%E1%BA%A1) phải gọi [vua](/wiki/Vua) là **Quốc gia** (國家) . Nhưng đến năm [1] [1277](/wiki/1277), [Trần Thánh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)hỏi Uy Văn vương [Trần Quốc Toại](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_To%E1%BA%A1i)nghĩa chữ **Quan gia**(官家), ông này đáp: *"Thời ngũ đế coi thiên hạ là của chung, thời tam vương coi thiên hạ là nhà chung, nên gọi là quan gia"* . [[2]](#cite_note-2)
Danh xưng này vốn được
[Tống Thái Tổ](/wiki/T%E1%BB%91ng_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) ban hành đầu tiên, rút tỉa từ [Tấn thư](/wiki/T%E1%BA%A5n_th%C6%B0) và [Tư trị thông giám](/wiki/T%C6%B0_tr%E1%BB%8B_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m): *"Tây Hán vị thiên tử vi huyền quan, Đông Hán vị thiên tử vi quốc gia, cố kiêm nhi xưng chi. Hoặc viết: Ngũ đế quan thiên hạ, tam vương gia thiên hạ, cố kiêm nhi xưng chi"* [[3]](#cite_note-3) . Như vậy, kể từ năm 1277, [[4]](#cite_note-4) [thiên hạ](/wiki/Thi%C3%AAn_h%E1%BA%A1)phải gọi [vua](/wiki/Vua) [Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n)là *"Quan gia"*vì lẽ đó.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=2)]
### Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=3)]
|Loạt bài
||
|![]()
|
| (207 TCN - 40)
|
| (40 - 43)
|
| (43 - 541)
|
| và (541 - 602)
|
| (602 - 905)
|
| (905 - 938)
|
| (938 - 967)
|
| (968 - 980)
|
| (980 - 1009)
|
| (
|
| (
|
| (
|
| (1407 - 1427)
|
|
(
|
| (1778 - 1802)
|
| (1802 - 1945)
|
| (
|
| (
|
|
Tổ tiên vua là người đất Mân (có người nói là người Quế Lâm), có người tên là Kinh đến ở hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường, sinh ra Hấp, Hấp sinh ra Lý, Lý sinh ra Thừa, đời đời làm nghề đánh cá. Vua (Thái Tông Trần Cảnh) là con thứ của Thừa, mẹ họ Lê, sinh ngày 16 tháng 6 năm Mậu Dần, Kiến Gia thứ 8 triều Lý.
[[5]](#cite_note-5)
### Nguồn gốc tên[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=4)]
Các nhà lãnh đạo thuộc những thế hệ đầu tiên thường mang tên các loài cá, do nguồn gốc xuất thân chài lưới của họ Trần. Tổ họ Trần vốn tên là Chép, được dịch sang tiếng Hán là 鯉, phiên âm là "Lý", nghĩa là
[cá chép](/wiki/C%C3%A1_ch%C3%A9p). Con ông là Trần Thừa vốn có tên là Dưa (cá dưa). Hai con trai Trần Thừa vốn có tên là Leo ( [cá leo](/wiki/C%C3%A1_leo)), được phiên theo chữ Hán là Liễu (cha của [Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)), người con thứ hai có tên là Lành Canh ( [cá lành canh](/wiki/C%C3%A1_l%C3%A0nh_canh)), phiên sang chữ Cảnh. Trần Thị Dung cũng vốn có tên là Ngừ ( [cá ngừ](/wiki/C%C3%A1_ng%E1%BB%AB)), khi làm hoàng hậu của Lý Huệ Tông mới đổi gọi là Dung. Về sau dân địa phương lập đền thờ bà vẫn gọi là "Bà chúa Ngừ".
Từ thế hệ thứ hai, nhà Trần nắm quyền cai trị nên mới đặt theo các tên đời sau thường biết tới.
### Thay ngôi nhà Lý[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=5)]
Vốn sống bằng nghề đánh cá, họ Trần thường sinh sống làm ăn ở những vùng cửa sông ven biển, đến đời Trần Lý (ông nội của vua
[Trần Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)) đã trở thành một cự tộc có thế lực vùng Hải Ấp (nay là xã Lưu Xá, huyện [Hưng Hà](/wiki/H%C6%B0ng_H%C3%A0), tỉnh [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)).
Năm
[1209](/wiki/1209), khi trong triều có biến loạn, vua Lý Cao Tông phải chạy lên [Quy Hoá](/w/index.php?title=Quy_Ho%C3%A1&action=edit&redlink=1), Thái tử Lý Sảm (李旵) chạy về Hải Ấp đã được gia đình Trần Lý giúp đỡ. Hoàng tử Sảm đã kết duyên cùng [Trần Thị Dung](/wiki/Linh_T%E1%BB%AB_qu%E1%BB%91c_m%E1%BA%ABu) - con gái của Trần Lý. Họ Trần đã tập hợp hương binh giúp nhà Lý dẹp loạn, diệt trừ [Quách Bốc](/wiki/Qu%C3%A1ch_B%E1%BB%91c), đưa vua Lý trở lại kinh đô. Cậu ruột Trần Thị Dung là [Tô Trung Từ](/wiki/T%C3%B4_Trung_T%E1%BB%AB) được làm **Điện tiền chỉ huy sứ**. Trung Từ lại đang tâm muốn nắm quyền riêng, lạnh nhạt với người đứng đầu chỉ huy họ Trần lúc bấy giờ là [Trần Tự Khánh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_Kh%C3%A1nh).
Năm
[1211](/wiki/1211), Thái tử Lý Sảm lên ngôi, sử gọi là [Lý Huệ Tông](/wiki/L%C3%BD_Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng). Ông cho đón vợ là Trần Thị Dung về cung lập làm Nguyên phi (元妃). Lúc này, Tô Trung Từ được phong Thái uý phụ chính, còn Tự Khánh được phong Chương Thành hầu (章成侯).
Huệ Tông là người yếu đuối, lại bị
[Đàm thái hậu](/wiki/An_To%C3%A0n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) (譚太后) điều khiển chính sự, nên mọi việc đều phó thác cho [Đàm Dĩ Mông](/wiki/%C4%90%C3%A0m_D%C4%A9_M%C3%B4ng) (譚以蒙), người chức cao, quyền lớn nhưng *không có học thức, không có mưu thuật, lại nhu nhược không quyết đoán, chính sự ngày một đổ nát*.
Lợi dụng tình hình đó,
[Đoàn Thượng](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng) (段尚) làm phản, tụ tập bè đảng ở [Hồng Châu](/wiki/H%E1%BB%93ng_Ch%C3%A2u) thả sức cướp bóc, khiến triều đình không chế ngự nổi. Năm [1216](/wiki/1216), trước tình thế bức bách của Đàm thái hậu, Lý Huệ Tông đã bí mật rời bỏ hoàng cung, cùng với Trần Thị Dung trốn đến nơi đóng quân của Trần Tự Khánh. Từ đó, vua Lý hoàn toàn phụ thuộc vào thế lực anh em họ Trần.
Năm
[1223](/wiki/1223), Trần Tự Khánh chết, mọi việc đều uỷ quyền cho [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99), em họ [Trần Thừa](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%ABa) (陳承) và Tự Khánh, khi ấy là Chỉ huy sứ, quản lĩnh cấm quân. Là người cơ mưu, quyết đoán, Trần Thủ Độ đã sắp xếp để vua Huệ Tông nhường ngôi cho [công chúa Chiêu Thánh](/wiki/C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_Chi%C3%AAu_Th%C3%A1nh), rồi cắt tóc đi tu ở chùa Chân Giáo. Liền sau đó, Trần Thủ Độ lại thu xếp cho [Lý Chiêu Hoàng](/wiki/L%C3%BD_Chi%C3%AAu_Ho%C3%A0ng) lên 7 tuổi lấy con trai thứ của Trần Thừa là [Trần Cảnh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_C%E1%BA%A3nh) (陳煚) lên 8 tuổi. Một năm sau, vào tháng 12 âm lịch năm [1225](/wiki/1225), Trần Thủ Độ ép Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng, nhà Trần bắt đầu nắm quyền cai trị.
Khi lên ngôi, Trần Cảnh còn nhỏ, mọi việc triều chính đều trong tay Thái sư Trần Thủ Độ và cha là Thái thượng hoàng Trần Thừa.
### Dẹp nội loạn[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=6)]
Từ năm
[1211](/wiki/1211), trong nước Đại Việt đã hình thành ba thế lực phân cát lớn là:
- Họ Đoàn,
[Đoàn Thượng](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng)( [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng)và [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng)).
- Họ Trần,
[Trần Tự Khánh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_Kh%C3%A1nh)( [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh), [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)và nam [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn)).
- Họ Nguyễn,
[Nguyễn Nộn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_N%E1%BB%99n)( [Quốc Oai](/wiki/Qu%E1%BB%91c_Oai), [Hà Tây](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y))
Triều đình nhà Lý chỉ kiểm soát vùng xung quanh Thăng Long. Trong thời gian nắm quyền bính trong triều cho tới khi thay ngôi nhà Lý, nhà Trần tiếp tục phải đối phó với các lực lượng cát cứ từ thời Lý. Do thế lực chưa đủ mạnh để trấn áp tất cả các lực lượng nổi dậy, họ Trần phải dùng chiến thuật khi đánh khi hoà, thậm chí cả biện pháp hôn nhân; và tận dụng sự xung đột của chính các thế lực này tự làm yếu nhau.
Sau khi nhà Trần thành lập, Nguyễn Nộn đánh bại giết chết Đoàn Thượng năm
[1228](/wiki/1228). Nhưng không lâu sau, cuối năm [1229](/wiki/1229), Nguyễn Nộn ốm chết, lực lượng của Nộn tự tan rã. Nhà Trần chấm dứt được cục diện chia cắt, tập trung củng cố nội chính sau nhiều năm nghiêng ngả dưới thời Lý.
### Thời kỳ thịnh trị[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=7)]
#### Nguyên Phong chi trị[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=8)] [Trần Cảnh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_C%E1%BA%A3nh) khi lên ngôi vua chỉ mới 8 tuổi. Thái sư [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99) và Thái thượng hoàng [Trần Thừa](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%ABa) nhiếp chính và thực sự nắm quyền hành.
Trần Thủ Độ tuy bị đánh giá là người không có lễ giáo, thất học nhưng mưu lược hơn người, trị việc trong nước đều cẩn thận và chu toàn. Về mọi mặt, thời Thái Tông củng cố các vấn đề chính nhất là:
- Mở khoa thi Tam giáo (
[Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o), [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)) sau nhiều năm bị gián đoạn do loạn lạc cuối thời Lý. Định đặt luật pháp, soạn ra bộ [Quốc triều hình luật](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_tri%E1%BB%81u_h%C3%ACnh_lu%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)gồm 20 quyển để định tội danh trong nước. Đáng tiếc bộ sách này đã bị thất truyền.
- Lại mở rộng phía ngoài thành
[Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La), bốn cửa thành giao cho quân Tứ sương thay phiên nhau canh giữ. Sửa đổi quan chức các phủ lộ. Đặt 2 viên [An phủ sứ](/w/index.php?title=An_ph%E1%BB%A7_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1)và [An phủ phó sứ](/w/index.php?title=An_ph%E1%BB%A7_ph%C3%B3_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1). Trong thành dựng cung, điện, lầu, các và nhà lang vũ ở hai bên phía đông và tây. Bên tả là **cung Thánh Từ**(nơi Thái thượng hoàng ở), bên hữu là **cung Quan Triều**(nơi Hoàng đế ở). Chép công việc của quốc triều làm bộ [Quốc triều thường lễ](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_tri%E1%BB%81u_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_l%E1%BB%85&action=edit&redlink=1), 10 quyển. [Thủy lợi](/wiki/Th%E1%BB%A7y_l%E1%BB%A3i)cũng được coi trọng. Năm [1231](/wiki/1231), sai hoạn quan [Nguyễn Bang Cốc](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Bang_C%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)chỉ huy binh lính phủ mình đào vét kênh Trầm và kênh Hào từ phủ [[6]](#cite_note-6) [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)đến địa giới phía nam [Diễn Châu](/wiki/Di%E1%BB%85n_Ch%C3%A2u). Việc xong, thăng Bang Cốc làm [Phụ Quốc thượng hầu](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1).
- Bắt đầu định luật hành chính. Chia đất nước làm 12 lộ. Đặt các chức quan cai trị. Làm đơn sổ hộ khẩu, con trai lớn gọi là
**đại hoàng nam**, con trai nhỏ gọi là **tiểu hoàng nam**, 60 tuổi gọi là **lão**, già lắm thì gọi là **long lão**. Nhân đinh có ruộng đất thì nộp tiền thóc, người không có ruộng đất thì miễn cả. Có 1, 2 mẫu ruộng thì nộp 1 quan tiền, có 3, 3 mẫu thì nộp 2 quan tiền, có từ 5 mẫu trở lên thì nộp 3 quan tiền. Tô ruộng mỗi mẫu nộp 100 thăng thóc.
- Bắt đầu thông thương nơi biên giới, để có thể giao thương với
[nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)ở [Giang Nam](/wiki/Giang_Nam). Khi [Nguyên Thái Tông](/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)mất, thì cửa ải thường không thông. Nếu có sứ mệnh thì chỉ có hai viên chánh phó sứ và hai bọn người đi theo, còn sản vật tiến cống có bao nhiêu thì gói bọc đưa đến địa đầu biên giới, quan địa phương nhận giữ và chuyển nộp. Sứ thần đến kinh, chỉ dâng biểu tâu thôi, các vật tiến cống không đến nơi cả được. Đến bây giờ, sai tướng chống giữ, đánh chiếm mới thông hiếu được với nước Tống.
Mỗi khi có dịp hạn hán, triều đình thường ban hành luật miễn thuế khóa, mở lương thóc rồi đại xá. Cho nên quốc lực mau chóng khôi phục, Đại Việt lại trở nên phồn thịnh như thời nhà Lý. Trong ĐVSKTT có ghi chép:
*..Bấy giờ quốc gia vô sự, nhân dân yên vui, người làm quan giữ mãi một chức, người ở quán, các 10 năm mới được xuất thân, người ở sảnh, cục 15 năm mới được xuất thân, chức tể tướng thì chọn người hiền năng trong tôn thất, có đạo đức, tài nghệ, thông hiểu thi thư thì cho làm*.
Năm
[1252](/wiki/1252), Thái Tông đổi niên hiệu là Nguyên Phong (元豐). Sau đó ông lập tức dẫn binh đi đánh [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh). Trước đó khi nhà Lý suy, Chiêm Thành thường hay xua binh công phá ở vùng [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An), dân chết vô số, nay vua lên ngôi mà không sang thông hiếu nên rất giận, dẫn quân đi đánh và bắt được nhiều thần thiếp, cướp được nhiều của cải. Uy danh Đại Việt đối với Chiêm Thành lại được thiết lập. Giai đoạn này gọi là *Nguyên Phong chi trị* (元豐之治).
Năm
[1258](/wiki/1258), sau khi đánh bại đại quân của [Ngột Lương Hợp Thai](/wiki/Ng%E1%BB%99t_L%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%A3p_Thai) của người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), Thái Tông truyền ngôi cho Hoàng thái tử **Trần Hoảng** (陳晃), tự xưng là Thái thượng hoàng. Từ đấy, nhà Trần theo lệ truyền ngôi sớm cho thái tử, Thượng hoàng tuy nhường ngôi nhưng vẫn quán xuyến mọi việc, giúp vị vua trẻ quen dần chính sự.
Trần Hoảng lên ngôi, sử gọi là
[Trần Thánh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng).
#### Nhân Hiếu nhị hoàng[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=9)]
Dưới thời của Thánh Tông hoàng đế, mọi việc chính sự vẫn đều chu toàn, nhà Trần tiếp tục thịnh trị. Ông xưng là
**Nhân Hoàng** (仁皇), niên hiệu cải thành **Thiệu Long** (紹隆).
Năm
[1264](/wiki/1264), Thái sư Trần Thủ Độ qua đời, thọ 71 tuổi. Thái sư công chính nghiêm minh, nhà Trần có được ngôi báu và sự thịnh trị đời Thái Tông phần nhiều là công sức của ông. Đến đây, truy phong làm **Thượng phụ Thái sư Trung Vũ đại vương** (上父太師忠武大王).
Nhân sự cũng được thay đổi trong thời Thánh Tông. Bấy giờ
[Đặng Kế](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7ng_K%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) (鄧薊) làm **Hàn lâm viện học sĩ**, [Đỗ Quốc Tá](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%97_Qu%E1%BB%91c_T%C3%A1&action=edit&redlink=1) (杜國佐) làm **Trung thư sảnh trung thư lệnh**, đều là [nho sĩ](/wiki/Nho_s%C4%A9) [văn học](/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc). Theo chế độ cũ, không phải là nội nhân ( [hoạn quan](/wiki/Ho%E1%BA%A1n_quan)) thì không được làm hành khiển, chưa bao giờ dùng nho sĩ văn học. Bắt đầu từ đây, nho sĩ văn học mới giữ được quyền bính, cũng là dấu hiệu của [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) đang bắt đầu có ảnh hưởng mạnh trong bộ máy nhà nước.
Đối với anh em trong hoàng tộc, nhà vua luôn coi là thân thiết. Ông xuống chiếu cho các vương hầu tôn thất, khi bãi triều thì vào trong điện và lan đình. Vua cùng ăn uống với họ. Hôm nào trời tối không về được thì xếp gối dài, trải chăn rộng, kê giường liền cùng ngủ với nhau để tỏ hết lòng yêu quý nhau. Còn như trong các lễ lớn như triều hạ, tiếp tân, yến tiệc thì phân biệt rõ ngôi thứ, cấp bậc cao thấp. Vì thế, các vương hầu thời ấy không ai là không hòa thuận, kính sợ và cũng không phạm lỗi khinh nhờn, kiêu căng.
Năm
[1277](/wiki/1277), Thượng hoàng Thái Tông băng hà, hưởng thọ 60 tuổi, làm Thượng hoàng được 19 năm. Cùng năm đó, Thánh Tông nhường ngôi cho Hoàng thái tử **Trần Khâm** (陳欽), sử gọi là [Trần Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng). Ông xưng làm **Hiếu Hoàng** (孝皇), đổi niên hiệu thành **Thiệu Bảo** (紹寶).
Khi Nhân Tông lên ngôi, họa giặc giã từ quân Nguyên ở phía Bắc đang kéo đến. Năm đó, quân Nguyên đánh diệt
[nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), Tả thừa tướng nhà Tống là [Lục Tú Phu](/wiki/L%E1%BB%A5c_T%C3%BA_Phu) cõng Tống đế nhảy xuống biển chết. Hậu cung và các quan chết theo rất nhiều. Qua 7 ngày có đến hơn 10 vạn xác chết nổi lên mặt biển. Xác Tống đế cũng ở trong số đó.
Để chuẩn bị cho chiến tranh chống quân xâm lượt, nhà Trần cho tiến hành xét duyệt sổ đinh, chuẩn bị lương thảo lực lượng. Phong cho Hưng Đạo vương
[Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n) (興道王陳國峻) làm **Quốc công tiết chế**, thống lĩnh quân đội toàn quốc, sai chọn các quân hiệu có tài chỉ huy, chia đi nắm giữ các đơn vị. Cuối cùng, quân đội nhà Trần toàn thắng vào năm [1285](/wiki/1285) và năm [1287](/wiki/1287). Đến đây, nhà Trần bắt đầu bước vào thời thịnh trị lâu dài tiếp theo.
Năm
[1290](/wiki/1290), Thượng hoàng Thánh Tông băng hà, hưởng dương 50 tuổi. Trị vì được 21 năm, thượng hoàng được 11 năm. Ông là người thiên tư, nhân ái, kế nghiệp Thái Tông khiến quốc gia hưng thịnh, lại giúp Nhân Tông chống giặc ngoại xâm, thực là công lao to lớn. [Miếu hiệu](/wiki/Mi%E1%BA%BFu_hi%E1%BB%87u) [Thánh Tông](/wiki/Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) [hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) cũng là rất tôn xứng.
Trong nước sau thời kỳ chiến tranh, mất mùa thất bát. Ngay năm Thánh Tông băng hà, trong triều lục đục chuẩn bị tang lễ thì nhân dân ngoài kinh thành lại đói to, 3
[thăng](/w/index.php?title=Th%C4%83ng&action=edit&redlink=1) gạo giá 1 quan tiền, dân nhiều người bán ruộng đất, và bán con trai con gái làm nô tỳ cho người, mỗi người giá 1 quan tiền. Ngay lập tức, xuống chiếu phát thóc công chẩn cấp dân nghèo và miễn thuế nhân đinh. Năm sau, tiếp tục chết đói, 2 năm này liên tiếp nạn đói hoành hành, Nhân Tông ban chiếu cho nô dịch, nô lệ có thể mua chuộc lại ruộng đất để tăng cường cải thiện tình hình lương thực. Tình hình dần dần cải thiện.
Năm
[1293](/wiki/1293), Nhân Tông nhường ngôi cho Hoàng thái tử **Trần Thuyên** (陳烇), sử gọi là [Trần Anh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng). Ông tự xưng làm **Anh Hoàng** (英皇).
#### Anh Minh thịnh thế[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=10)]
Anh Tông hoàng đế là một vị Hoàng đế có tính trưởng thành cao trong các vị hoàng đế nhà Trần. Khi mới lên nối ngôi, Anh Tông hay uống rượu và đêm thường hay lén ra ngoài đi chơi, có lần bị đồ vô lại ném trúng đầu. Một hôm uống rượu say đến nỗi Thượng hoàng Nhân Tông ở
[Thiên Trường](/wiki/Thi%C3%AAn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) về kinh đô, các quan đều ra đón rước cả, mà vua vẫn nằm ngủ. Thượng hoàng giận lắm, truyền xa giá lập tức về Thiên Trường và hạ chiếu cho bách quan phải về đấy hội nghị định truất ngôi Anh Tông.
Khi Anh Tông tỉnh rượu, biết thượng hoàng về kinh đô, sợ hãi quá, vội vàng chạy ra ngoài cung gặp một người học trò tên là
[Đoàn Nhữ Hài](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Nh%E1%BB%AF_H%C3%A0i) (段汝諧), mượn thảo bài biểu để dâng lên tạ tội, rồi cùng với Nhữ Hài xuống thuyền đi suốt đêm đến phủ Thiên Trường. Thượng hoàng xem biểu rồi quở mắng một lúc, và tha lỗi cho Anh Tông. Về đến kinh sư, Anh Tông cho Đoàn Nhữ Hài làm ngự sử trung tán, và từ đấy không uống rượu nữa.
Anh Tông từ sau việc ấy siêng năng hơn, tối hôm tấu duyệt sớ của chính sự. Và từ sau vụ ấy, vua cũng đâm ra ghét người nghiện rượu và không dùng những người ấy vào việc quan. Ông cũng là người rất ghét nạn đánh bạc, đã sai đánh chết Thượng phẩm Nguyễn Hưng vì tội ấy. Dưới thời Anh Tông luật pháp rất nghiêm, vì thế trong nước có trật tự, quốc gia đi lên nhanh chóng.
Dưới thời ông,
[Ai Lao](/wiki/Ai_Lao) và các động biên giới thường xuyên quấy nhiễu, dù [Trần Quang Khải](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Kh%E1%BA%A3i), [Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n) đều đã qua đời nhưng các tướng [Phạm Ngũ Lão](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%C5%A9_L%C3%A3o), [Trần Nhật Duật](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%E1%BA%ADt_Du%E1%BA%ADt), [Trần Quốc Tảng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BA%A3ng) đều là các danh tướng nên biên giới được an lành. Đối với [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a), thời Anh Tông xuất hiện các danh nhân như Đoàn Nhữ Hài, [Trương Hán Siêu](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A1n_Si%C3%AAu), [Mạc Đĩnh Chi](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%A9nh_Chi), [Nguyễn Trung Ngạn](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Trung_Ng%E1%BA%A1n) (阮忠彥), [Trần Thì Kiến](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%AC_Ki%E1%BA%BFn) (陳時見), [Bùi Mộc Đạc](/wiki/B%C3%B9i_M%E1%BB%99c_%C4%90%E1%BA%A1c) (裴木鐸).
Về lễ phục quan lại, Anh Tông quy định áo mũ, kiệu ngồi cũng rất chặt chẽ, rõ ràng. Năm
[1300](/wiki/1300), quy định quan văn thì đội **mũ Đinh tự** màu đen, tụng quan thì đội **mũ Toàn hoa** màu xanh vẫn như quy chế cũ. Ống tay áo của các quan văn võ rộng 9 tấc đến 1 thước 2 tấc, không cho dùng từ 8 tấc trở xuống. Các quan văn võ không được mặc xiêm, tụng quan không được mặc thường (mũ toàn hoa xanh có hai vòng vàng đính vào hai bên). Nhưng đến năm sau, đổi lại thành các quan văn võ đều đội mũ Đinh tự, thêm miếng lụa bọc tóc màu tía xen màu biếc. Các kiểu mũ của vương hầu: người tóc dài đội **mũ Triều thiên**, người tóc ngắn đội **mũ Bao**.
Một sự kiện đánh dấu sự mở rộng cương vực Đại Việt là việc Anh Tông gả em gái là
[Huyền Trân công chúa](/wiki/Huy%E1%BB%81n_Tr%C3%A2n_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa) (玄珍公主) cho [Chế Mân](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n) (Jaya Sinhavarman III), để đổi lấy hai châu Ô, Lý (từ [đèo Hải Vân](/wiki/%C4%90%C3%A8o_H%E1%BA%A3i_V%C3%A2n), [Thừa Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn) đến phía bắc [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B) ngày nay). Nhưng cuộc hôn nhân chỉ được 1 năm thì Chế Mân băng hà, Anh Tông lo sợ Huyền Trân ở đấy không hay nên cử [Trần Khắc Chung](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%E1%BA%AFc_Chung) (陳克終) cướp công chúa về, từ đấy người Chiêm Thành oán hận Đại Việt. Năm [1311](/wiki/1311), chúa Chiêm là [Chế Chí](/wiki/Ch%E1%BA%BF_Ch%C3%AD) (Jaya Sinhavarman IV) đánh trả nhưng bị đại bại. Năm [1318](/wiki/1318), Chế Năng tiếp tục đem quân đánh phá nhưng vẫn không kết quả.
Năm
[1314](/wiki/1314), Anh Tông nhường ngôi cho Hoàng thái tử Trần Mạnh, sử gọi là [Trần Minh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Minh_T%C3%B4ng). Minh Tông tự xưng làm **Ninh Hoàng** (宁皇). Thượng hoàng Anh Tông vẫn giúp đỡ ông trông coi chính sự. Triều đại nhà Trần dưới thời Minh Tông tiếp tục duy trì sự thịnh vượng của các đời Anh Tông đã tạo nên. Sự thịnh thế này gọi là **Anh Minh thịnh thế** (英明晟世), kéo dài hơn 60 năm hưng thịnh.
Dưới thời Minh Tông, trong huyết thống hoàng gia đã bắt đầu có ngoại thích xen vào. Đó là việc ông sủng ái
**Anh Tư phu nhân** (英思夫人), con gái một quan viên họ Lê và em phu nhân là **Sung viên Lê thị** (充媛黎氏). Cả hai bà đều sinh ra các Hoàng tử đều là những người sẽ kế thừa ngôi vị Hoàng đế Đại Việt tương lai. Anh Tư phu nhân sinh ra Hoàng trưởng tử **Trần Vượng** (陳旺), **Trần Phủ** (陳暊) còn Lê sung viên sinh ra hoàng tử út **Trần Kính** (陳曔).
Minh Tông do sủng ái Anh Tư phu nhân nên muốn lập con của phu nhân là Trần Vượng làm Thái tử, nhưng gặp phải sự phản đối từ cha của
[Lệ Thánh hoàng hậu](/wiki/L%E1%BB%87_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) (麗聖皇后) là Huệ Vũ vương [Trần Quốc Chẩn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Ch%E1%BA%A9n) (陳國瑱), một đại thần trụ cột đương thời, con trai của Nhân Tông hoàng đế, người mà Minh Tông phải gọi bằng chú. Khi Anh Tông hấp hối, ông đã giao Quốc Chẩn chăm nom Minh Tông nên có thể nói địa vị của Quốc Chẩn rất là cao. Khi Quốc Chẩn phản đối việc ông lập Trần Vượng làm Thái tử, Minh Tông bèn thôi nhưng rất bực mình. Sau đó, dưới sự xúi giục của [Trần Khắc Chung](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%E1%BA%AFc_Chung) (陳克終), Văn Hiến hầu (文獻侯) là con trai của Trần Nhật Duật, cùng sự ngấm ngầm của Anh Tư phu nhân, Minh Tông đã bắt giam Quốc Chẩn vào một ngôi chùa và khiến Quốc Chẩn thiệt mạng.
Minh Tông sau đó truyền ngôi cho Thái tử Trần Vượng, gọi là
[Trần Hiến Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng). Hiến Tông chết khi còn trẻ, ông lập con của Lệ Thánh hoàng hậu là **Trần Hạo** (陳暭), tức [Trần Dụ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng). Năm [1358](/wiki/1358), Thượng hoàng Minh Tông băng hà, hưởng dương 59 tuổi. Dụ Tông tự mình điều hành chính sự, thời kỳ suy vong của nhà Trần bắt đầu.
### Thời kỳ suy tàn[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=11)]
#### Dụ Tông suy trị[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=12)] [Trần Dụ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng) tuy được đánh giá thông minh, hiểu rộng, sách vở đều thông nhưng đến khi Thượng hoàng Minh Tông băng hà, ông trở nên bỏ bê chính sự. Ông ham mê tửu sắc, ra lệnh cho xây cung điện, tạo sưu cao, thuế nặng làm cho nhân dân vô cùng khổ sở và ca thán. Trong nước, giặc giã nổi lên khắp nơi. Trong khi đó tại triều đình, các bọn gian thần kéo bè kết đảng và trở nên lộng hành vô cùng. [Chu Văn An](/wiki/Chu_V%C4%83n_An) (朱文安), một vị quan thanh liêm, trung thần tại triều đình, đã dâng [Thất trảm sớ](/wiki/Th%E1%BA%A5t_tr%E1%BA%A3m_s%E1%BB%9B) (七斬疏) đề nghị trị tội những tên tham quan ô lại. Vua Trần Dụ Tông đã không nghe theo nên Chu Văn An đã từ quan về nhà dạy học.
Dụ Tông ham chơi bời, mê
[đàn hát](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_h%C3%A1t&action=edit&redlink=1), thường sai các vương hầu và công chúa bày tiệc đóng trò [hát tuồng](/wiki/H%C3%A1t_tu%E1%BB%93ng) cho vui, ai diễn hay thì được thưởng. Mặc dù phép tắc nhà Trần rất nghiêm khắc với tội [đánh bạc](/wiki/%C4%90%C3%A1nh_b%E1%BA%A1c) nhưng Trần Dụ Tông lại thích trò này, chiêu tập các nhà giàu vào cung đánh bạc cùng vua. Có người đã xàm tấu với ông rằng Thái úy Cung Tĩnh Đại vương [Trần Nguyên Trác](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_Tr%C3%A1c&action=edit&redlink=1) (陳元卓) đã yểm bùa hại ông. Dụ Tông chút nữa là sát hại Nguyên Trác, nhưng [Hiến Từ hoàng thái hậu](/wiki/L%E1%BB%87_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) đã can ngăn.
Ông sai phu xây cất nhiều cung điện, đào
[hồ](/wiki/H%E1%BB%93) ở [vườn](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn) trong hậu cung, trong hồ xây đá làm núi, trồng nhiều cây cỏ lạ và nuôi [chim thú](/w/index.php?title=Chim_th%C3%BA&action=edit&redlink=1) quý; sau đó ông lại sai làm hồ con, lệnh cho dân ra biển chở nước mặn đổ vào hồ và thả cá biển, [đồi mồi](/wiki/%C4%90%E1%BB%93i_m%E1%BB%93i) vào nuôi.
Vua thích chơi bời, các quý tộc cũng hưởng ứng theo vua khiến triều đình rối nát. Bên ngoài xảy ra mất mùa trong nhiều năm. Trần Dụ Tông chỉ có các biện pháp khắc phục tạm thời như sai các nhà hào phú bỏ thóc lúa chu cấp cho người nghèo để chống đói và thưởng chức tước cho họ để trả công; ông không chú trọng việc
[đắp](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%AFp&action=edit&redlink=1) [đê](/wiki/%C4%90%C3%AA) và làm [thủy lợi](/wiki/Th%E1%BB%A7y_l%E1%BB%A3i) để phát triển nông nghiệp lâu dài.
#### Loạn Dương Nhật Lễ[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=13)]
Năm
[1369](/wiki/1369), Trần Dụ Tông băng hà, hưởng dương 34 tuổi, cai trị được 28 năm. [Trần Nhật Lễ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85), con của Cung Tĩnh vương [Trần Nguyên Dục](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_D%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) (陳元育) được chọn làm người kế thừa đại thống. Nhật Lễ không phải là con của Nguyên Dục mà mẹ Lễ vốn là cô đào, vợ của kép hát [Dương Khương](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) (楊姜). Bà múa vở *Vương mẫu hiến bàn đào*, thân người rất đẹp nên Nguyên Dục si mê, buộc bà phải bỏ Dương Khương mà về làm vợ mình, nhưng lúc đó bà đã mang thai Lễ. Sau khi Nhật Lễ sinh ra, Nguyên Dục tự nhận làm con mình. Đến khi Dụ Tông [bệnh](/wiki/B%E1%BB%87nh) nặng, truyền ngôi cho Nhật Lễ để kế thừa. Thật ra, lúc đó triều thần không muốn thế mà muốn lập Cung Định vương [Trần Phủ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng) lên thay, nhưng [Hiến Từ hoàng thái hậu](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_T%E1%BB%AB_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu) lại nghĩ đó là cháu mình, khăng khăng lập Nhật Lễ nên quần thần đều nghe theo. Nhật Lễ lên ngôi, tôn Thái hậu làm *Thái hoàng thái hậu*, [Trần Nguyên Trác](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_Tr%C3%A1c&action=edit&redlink=1) làm *Thượng tướng quốc thái tể*. Sau này, Thái hoàng thái hậu biết chuyện của Nhật Lễ, hết sức thất vọng mà muốn phế truất Lễ nên Lễ ra tay trước, cho người ngầm bỏ [độc](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c) giết chết Thái hậu.
Nhật Lễ ở ngôi bỏ bễ chính sự, ham tửu sắc, hằng ngày chỉ rong chơi, thích các trò hát xướng, muốn đổi lại họ là Dương, việc này làm bất bình trong giới hoàng tộc nhà Trần trong đó có Thái tể Trần Nguyên Trác. Ông ngầm lập mưu bắt Lễ trong cung, cùng con trai là Trần Nguyên Tiết với 2 cháu trai là con của
[Thiên Ninh công chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ninh_(c%C3%B4ng_ch%C3%BAa)) (天寧公主) xâm nhập và cung nhưng kế hoạch thất bại, Nguyên Trác cùng đồng đảng đều bị Nhật Lễ giết hết.
Mùa đông, tháng 10, năm
[1370](/wiki/1370), Cung Định vương Trần Phủ vì có con gái làm hoàng hậu của Nhật Lễ, sợ vạ lây đến mình, tránh ra trấn Đà Giang ( [Gia Hưng](/wiki/Gia_H%C6%B0ng)), ngầm hẹn với các em là Cung Tuyên Vương Trần Kính, Chương Túc quốc thượng hầu [Trần Nguyên Đán](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) (陳元旦) cùng với Thiên Ninh công chúa hội ở sông Đại Lại, phủ [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) để dấy quân. Lật đổ được Nhật Lễ, giáng xuống làm **Hôn Đức công** (昏德公).
Cùng năm ấy, Cung Định vương Trần Phủ lên ngôi, tức là
[Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng).
#### Hồ Quý Ly chiếm ngôi[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=14)]
Nghệ Hoàng giữ ngai vị được 2 năm, lên làm
[Thái thượng hoàng](/wiki/Th%C3%A1i_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ho%C3%A0ng) và nhường ngôi cho em là Trần Kính lên thay, tức là [Trần Duệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng). Năm [1377](/wiki/1377), Duệ Tông tử trận ở [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh), Nghệ Hoàng lập con Duệ Tông là **Trần Hiện** (陳晛) lên thay, sử gọi là [Trần Phế Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BA%BF). Thượng hoàng Nghệ Tông nắm quyền bính trong tay quyết định mọi việc nhưng lại quá tin dùng một mình [Hồ Quý Ly](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_Ly) (黎季犛), là cháu của Minh Từ thái phi, mẹ của Nghệ Hoàng.
Hồ Quý Ly muốn nắm đại quyền, nên xúi giục Nghệ Hoàng giết hại các trung thần, các hoàng tử, các thân vương và ngay cả Phế Đế cũng bị sự gièm pha của Quý Ly mà bị Nghệ Tông phế bỏ. Con út của Nghệ Hoàng là
**Trần Ngung** (陳顒), tức [Trần Thuận Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thu%E1%BA%ADn_T%C3%B4ng) được lập lên ngôi nhưng cũng không có thực quyền. Con gái lớn của Quý Ly là [Khâm Thánh hoàng hậu](/wiki/Kh%C3%A2m_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) của Thuận Tông, nên mọi việc của Thuận Tông càng bị Quý Ly siết chặt hơn bởi lẽ Hồ Quý Ly rất gian xảo
Do sự suy yếu chính quyền, các cuộc khởi nghĩa đã nổ ra. Cụ thể là khởi nghĩa của:
[Ngô Bệ](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_B%E1%BB%87&action=edit&redlink=1). [Nguyễn Thanh](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Thanh&action=edit&redlink=1)cùng với cậu hai là [Nguyễn Kỵ](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_K%E1%BB%B5&action=edit&redlink=1)và em út là [Nguyễn Bổ](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). [Nguyễn Nhữ Cái](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Nh%E1%BB%AF_C%C3%A1i&action=edit&redlink=1). [Phạm Sư Ôn](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_S%C6%B0_%C3%94n)- tăng sư nổi tiếng.
Vì có mưu đồ soán đoạt ngôi vị mà lại được sự tin dùng của Nghệ Tông nên Hồ Quý Ly đã tạo được khá nhiều phe cánh và bè đảng ở triều đình và khắp mọi nơi. Rồi từ đó Quý Ly càng ngày càng lộng quyền không coi ai ra gì.
Năm
[1394](/wiki/1394), Nghệ Hoàng băng hà, hưởng thọ 74 tuổi. Hồ Quý Ly nắm lấy cả quyền hành rồi sai người vào đất [Thanh Hoá](/wiki/Thanh_Ho%C3%A1) xây thành [Tây Đô](/wiki/T%C3%A2y_%C4%90%C3%B4). Sau khi công việc xong xuôi, Quý Ly bắt Trần Thuận Tông dời kinh về Tây Đô rồi lập mưu ép Thuận Tông nhường ngôi cho con là Trần An, khi đó mới có 3 tuổi lên ngôi, tức [Trần Thiếu Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thi%E1%BA%BFu_%C4%90%E1%BA%BF). Quý Ly lên làm [phụ chính](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) sai người giết Thuận Tông, tự xưng làm *Quốc Tổ Chương Hoàng* (國祖章皇).
Nhìn thấy âm mưu của Hồ Quý Ly, nhiều tướng lĩnh nhà Trần như Đại tướng quân
[Trần Khát Chân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1t_Ch%C3%A2n) (陳渴真) cùng các tông thất lập hội với mưu đồ tiễu trừ Quý Ly, nhưng cơ mưu bị bại lộ, tất cả đều bị bắt và bị giết vào khoảng hơn 370 người. Năm [1400](/wiki/1400), Quý Ly phế truất Thiếu Đế rồi tự xưng làm vua, chiếm lấy ngôi nhà Trần, đổi sang họ Hồ (胡), lập ra triều đại [nhà Hồ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BB%93).
Nhà Trần chấm dứt, kéo dài 175 năm với 13 đời hoàng đế.
### Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=15)]
#### Về chiến thắng Mông - Nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=16)]
Theo đánh giá của các sử gia, việc nhà Trần lên thay nhà Lý vào đầu thế kỷ 13 là cần thiết và kịp thời cho sự phục hưng nước Đại Việt bị suy yếu nghiêm trọng cuối thời nhà Lý. Nếu không có sự xuất hiện của nhà Trần, nước Đại Việt sẽ khó tồn tại trong cảnh
[cát cứ](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn_ph%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) (Nguyễn Nộn, Đoàn Thượng) bên trong và họa Mông - Nguyên bên ngoài như các nước Đại Lý, Nam Tống láng giềng. Nguyên nhân cơ bản nhất cho những thành công của nhà Trần là chính sách đoàn kết nội bộ của những người lãnh đạo. Dù trong hoàng tộc nhà Trần có những người phản bội theo nhà Nguyên nhưng nước Đại Việt không bị mất, nhờ sự ủng hộ của đông đảo dân chúng. [[7]](#cite_note-7)
Còn một nguyên nhân nữa phải kể tới trong thành công của nhà Trần là đội ngũ tướng lĩnh xuất sắc, nòng cốt lại chính là các tướng trong hoàng tộc nhà Trần. Dù xuất thân quyền quý nhưng các hoàng tử, thân tộc nhà Trần, ngoài lòng yêu nước - và bảo vệ quyền lợi dòng tộc - số lớn là những người có thực tài cả văn lẫn võ. Thật hiếm dòng họ cai trị nào có nhiều nhân tài nổi bật và nhiều chiến công như nhà Trần, đặc biệt là thế hệ thứ hai:
[Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o), [Trần Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng), [Trần Quang Khải](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Kh%E1%BA%A3i), [Trần Nhật Duật](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%E1%BA%ADt_Du%E1%BA%ADt) đều là những tên tuổi lớn trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam). Đó là chưa kể tới [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99), [Trần Khánh Dư](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1nh_D%C6%B0), [Trần Quốc Toản](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_To%E1%BA%A3n)... [[8]](#cite_note-8)
Mông - Nguyên đương thời là đế quốc lớn nhất thế giới. Những nơi người Mông bại trận lúc đó như Ai Cập quá xa xôi,
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) và [Indonesia](/wiki/Indonesia) đều có biển cả ngăn cách và quân Mông cũng không có sở trường đánh thủy quân nên mới bị thua trận. Thế nhưng nước [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) lúc đó nằm liền kề trên đại lục Trung Hoa, chung đường biên giới cả ngàn dặm với người Mông mà người Mông vẫn không đánh chiếm được. Một đế quốc đã nằm trùm cả đại lục Á-Âu mà không lấy nổi một dải đất bé nhỏ ở phía nam. Có so sánh tương quan lực lượng với kẻ địch và vị trí địa lý với những quốc gia làm được điều tương tự mới thấy được sự vĩ đại của chiến công 3 lần đánh đuổi Mông - Nguyên của nhà Trần.
#### Về hậu kỳ nhà Trần[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=17)]
Nhìn chung, triều Trần có thể chia ba thời kỳ: thời thứ nhất từ
[Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) đến [Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng) là thời xây dựng và chống Mông-Nguyên, thời thứ hai từ [Anh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng) đến [Hiến Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng) (có thượng hoàng [Minh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Minh_T%C3%B4ng)) là thời kế tục, thời thứ ba từ [Dụ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng) (sau khi thượng hoàng Minh Tông mất) tới khi kết thúc là thời suy tàn.
Để tránh "họa ngoại thích", nhà Trần chủ trương chính sách "hôn nhân nội tộc". Chính sự nhà Trần bắt đầu suy từ đời vua Dụ Tông xa hoa hưởng lạc, xa lánh lương thần, tin dùng gian thần. Nhưng đó đơn giản chỉ là sự hưởng thụ như
[Lý Cao Tông](/wiki/L%C3%BD_Cao_T%C3%B4ng) trước đây mà thôi. Tới các đời sau, đặc biệt là [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng) và [Trần Phế Đế](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BA%BF) (Đế Hiện), có hàng loạt biểu hiện của sự mê muội, u tối của người cầm quyền. Trần Nghệ Tông tin dùng một mình Hồ Quý Ly, nghe lời Quý Ly sát hại hàng loạt con cháu, người thân tộc họ Trần. Nhiều hành động của Nghệ Tông như thể để "dọn đường" cho Quý Ly cướp ngôi nhà Trần sau này. Thời kỳ Nghệ Tông trở về sau, vấn đề chống [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh) là lớn nhất, vậy mà một Quý Ly luôn chạy dài trước những đợt tấn công của địch, không hề lập được công bao giờ, lại vẫn được tin dùng đến như vậy. Còn Đế Hiện đối với Đỗ Tử Bình, gian thần xảo trá gây ra cái chết của cha mình (Duệ Tông), không những không trừng trị đích đáng mà còn nhiều lần thăng lên làm đại thần cấp cao hơn trước, khi chết (1382) còn được truy tặng gia phong. Những hành động tối tăm, mê muội đó phải chăng là sản phẩm của sự "thoái hóa giống nòi" do "hôn nhân nội tộc" nhiều đời gây ra? Những lần tiếm quyền, thoán ngôi khác trong lịch sử Việt Nam như Dương (Tam Kha) đoạt [Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4), [Tiền Lê](/wiki/Nh%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_L%C3%AA) đoạt Đinh, Trần đoạt Lý, Mạc cướp Lê, Trịnh át Lê đều là "cường thần hiếp chúa". Quan hệ giữa Quý Ly với Nghệ Tông, Tử Bình với Đế Hiện không thể như [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99) với [Lý Huệ Tông](/wiki/L%C3%BD_Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng), [Mạc Đăng Dung](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%83ng_Dung) với [Lê Cung Hoàng](/wiki/L%C3%AA_Cung_Ho%C3%A0ng)... Việc dung túng cho cấp dưới, những kẻ trực tiếp đụng chạm tới quyền lợi của dòng tộc mình mà vẫn "không hay biết" như các vua Trần quả là hiếm có. [[9]](#cite_note-9)
Các vua Trần thời hậu kỳ, kể cả Minh Tông, đều không biết chiêu mộ nhân tài; lực lượng quan lại đều kém tài. Nếu thế hệ trước thắng Mông-Nguyên khổng lồ một cách oai hùng bao nhiêu thì đời con cháu phải chạy trốn một Chiêm Thành nhỏ bé, từng núp bóng mình trong chiến tranh chống Nguyên Mông xưa kia, một cách thảm hại bấy nhiêu. Tới lúc bị Chiêm Thành xâm lấn, không hề có một gương mặt nào của dòng họ Trần đứng ra chống được giặc mà phải dựa vào một tướng ngoài hoàng tộc (
[Trần Khát Chân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1t_Ch%C3%A2n) vốn mang họ Lê). Nếu trong tông thất nhà Trần thời kỳ sau có những nhân tài như giai đoạn đầu thì dù Quý Ly có manh tâm cũng không thể tính chuyện cướp ngôi. Nhà Trần trượt dốc từ [Trần Dụ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng), sau sự kiện [Dương Nhật Lễ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85) và cái chết của Duệ Tông đã không gượng dậy được nữa. Đó chính là thời cơ cho Hồ Quý Ly làm việc chuyên quyền và chiếm lấy ngôi nhà Trần. [[10]](#cite_note-10)
Dù sao, nhà Trần vẫn là một trong những triều đại nổi bật nhất trong
[lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam). Trang sử về nhà Trần trong sử sách nằm trong số những trang sáng nhất và để lại nhiều bài học cho đời sau.
## Đối ngoại[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=18)]
Trong triều đại nhà Trần, ngoài những cuộc chiến tranh với quân Nguyên Mông ở phía Bắc thì
[Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) cũng có những sự liên hệ với các nước láng giềng phía tây và phía nam là [Ai Lao](/wiki/L%C3%A0o) và [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh).
### Với Chiêm Thành[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=19)]
Có thể nói trong các triều đại Việt Nam, Chiêm Thành không lúc nào không quấy phá và cuộc chiến tranh giữa hai nước vẫn thường xuyên xảy ra. Lúc nhà Trần lên ngôi, nước Chiêm Thành vẫn giữ lệ triều cống và giao hòa. Trong đời vua
[Trần Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng), sau khi chinh phạt Chiêm Thành, thì giữa Đại Việt và nước Chiêm Thành có sự qua lại tốt đẹp. Đến đời vua [Trần Anh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng), lúc bấy giờ Trần Nhân Tông đã lên làm thái thượng hoàng và trong lúc sang thăm vãn cảnh nước Chiêm và để cho tình giao hảo của hai nước trở nên bền vững hơn, nhà Trần đã gả công chúa [Huyền Trân](/wiki/Huy%E1%BB%81n_Tr%C3%A2n) cho vua Chiêm Thành là [Chế Mân](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n) vào năm [1306](/wiki/1306). Chế Mân dâng [châu Ô](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%94) và [châu Rí](/wiki/Ch%C3%A2u_L%C3%BD) cho Đại Việt. Vua Trần Anh Tông đổi tên là [Thuận Châu](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Ch%C3%A2u) và [Hóa Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_L%C3%BD) rồi đặt quan cai trị cũng như cho di dân sang ở. Một năm sau, Chế Mân chết. Theo tục lệ Chiêm Thành thì hoàng hậu phải bị hỏa thiêu chết theo. Vua Trần Anh Tông sai tướng [Trần Khắc Chung](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%E1%BA%AFc_Chung) giả tiếng vào thăm rồi tìm kế rước về.
Chế Mân chết thì
[Chế Chỉ](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_Ch%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) lên thay và đòi lại hai châu mà Chế Mân đã dâng cho Đại Việt. Vua Trần Anh Tông sai quân sang bắt Chế Chỉ đem về trị tội và phong cho em của Chế Chỉ là [Chế Đà A Bà](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%90%C3%A0_A_B%C3%A0&action=edit&redlink=1) lên thay làm vua nước Chiêm Thành. Đến đời vua Trần Dụ Tông, con và rể của vua Chiêm Thành tranh giành nhau ngôi vua, quân nhà Trần sang can thiệp nhưng bị quân Chiêm Thành đánh bại cả hai lần.
Năm 1370, các hoàng tử con vua Minh Tông lật đổ
[Dương Nhật Lễ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85) (xem phần "Thời kỳ suy tàn" bên dưới) lập [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng). Mẹ Nhật Lễ chạy sang Chiêm Thành xui vua Chiêm đánh Đại Việt. Lúc đó thế lực nhà Trần suy yếu, Chiêm Thành có ý khởi binh đánh đòi lại hai châu đã mất. Đến đời vua Trần Duệ Tông, vua Chiêm Thành là [Chế Bồng Nga](/wiki/Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga) quấy rối biên giới, vua Duệ Tông sai Đỗ Tử Bình đem quân trấn giữ Hóa Châu. Bồng Nga đem 10 mâm vàng dâng lên. Tử Bình ỉm đi, cướp làm của mình, nối dối là Bồng Nga ngạo mạn vô lễ, nên đem quân đánh. Duệ Tông giận lắm, quyết ý thân chinh. Cuối năm 1376, quân Trần xuất phát. Năm 1377, quân Trần chiếm cửa [Thị Nại](/wiki/Th%E1%BB%8B_N%E1%BA%A1i) ( [Quy Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n) ngày nay) rồi tiến đánh kinh thành là [Đồ Bàn](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n). Lúc đó Chế Bồng Nga, một ông vua có tài thao lược, dùng kế dụ quân Trần vào ổ mai phục đánh tan. Vua Trần Duệ Tông bị tử trận, Hồ Quý Ly, Đỗ Tử Bình rút quân bỏ chạy về nước. Thừa thắng xông lên, Chế Bồng Nga nhiều lần mang quân sang đánh phá Đại Việt, Hồ Quý Ly nhiều lần ra trận bị thua, quân Chiêm ba lần chiếm được kinh thành [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long), vua tôi nhà Trần phải bỏ thành chạy. Quân Chiêm cướp phá kinh thành rồi rút về. Đỗ Tử Bình chỉ bị đồ làm lính 1 năm rồi sau đó lại được nhấc lên địa vị cao hơn.
Năm
[1390](/wiki/1390), Chế Bồng Nga lại đem quân sang đánh. Tướng trẻ [Trần Khát Chân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1t_Ch%C3%A2n) được lệnh đem binh dàn trận ở [sông Hải Triều](/wiki/S%C3%B4ng_Lu%E1%BB%99c) ( [sông Luộc](/wiki/S%C3%B4ng_Lu%E1%BB%99c) ở vùng [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn) ngày nay). Nhờ có hàng tướng bên Chiêm sang chỉ chỗ, Khát Chân sai chĩa hỏa pháo nhằm cả vào thuyền Chế Bồng Nga mà bắn. Vua Chiêm trúng đạn tử trận, quân Chiêm bỏ chạy và sau đó con của Chế Bồng Nga hàng phục [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t). Kể từ đó trong thời gian dài Chiêm Thành không dám đánh Đại Việt nữa.
### Với Ai Lao[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=20)]
Vào đời nhà Trần, quân của Ai Lao thường sang quấy phá cướp bóc ở vùng Nghệ An và Thanh Hóa. Vì thế triều đình đã phải sai quân lính đi đánh dẹp mãi và chính các vị vua phải thân chinh đi dẹp giặc, trong đó nhiều nhất phải kể đến vua Trần Nhân Tông. Mỗi lần bị thua thì quân Ai Lao rút về, nhưng sau đó thì lại sang quấy phá. Trong đời vua Trần Anh Tông, ông cũng nhiều lần thân chinh đi dẹp giặc nhưng ông cũng đã ra lệnh cho
[Phạm Ngũ Lão](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%C5%A9_L%C3%A3o) hơn ba, bốn phen đi dẹp giặc. Vua Trần Minh Tông cũng nhiều phen thân chinh đi dẹp giặc. Trong triều đại nhà Trần, mục đích của Đại Việt là dẹp các cuộc đánh phá và quấy nhiễu của quân Ai Lao chứ không có mục đích đánh chiếm lấy đất nước này.
## Tổ chức quân đội[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=21)]
Quân chủ lực nhà Trần gồm cấm quân và quân các lộ. Quân các lộ ở đồng bằng gọi là chính binh, ở miền núi gọi là phiên binh. Cấm quân được gọi là quân túc vệ.
Các đơn vị quân đội được gọi là
*quân*. Đứng đầu mỗi quân là một đại tướng quân. Mỗi quân có 30 đô, chỉ huy mỗi đô có chánh phó đại đội. Mỗi đô có 5 ngũ, đứng đầu mỗi ngũ là đầu ngũ.
Cấm quân là lực lượng nòng cốt trong chiến tranh chống ngoại xâm, có thể được điều động đi các lộ để tác chiến.
Nhằm có lực lượng đông đảo cần thiết khi chống xâm lược, nhà Trần kế tục chính sách
*ngụ binh ư nông* (giữ quân lính ở nhà nông) của [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), vừa đảm bảo số quân cần thiết phòng khi có chiến tranh xảy tới. Vua Trần một phần giữ lại ở kinh thành phòng khi có chuyện cấp bách, một phần cho về quê cày ruộng. Quân cấm vệ và các lộ có khoảng 10 vạn người Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách đã dẫn,
## Chiến tranh chống Mông Nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=22)]
Ở phương Bắc, người Mông Cổ dần và xâm chiếm Trung Quốc. Sau khi tiêu diệt
[nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) phía bắc, các vua Mông Cổ tiến xuống phía nam để diệt nước [Nam Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) vốn đã suy yếu khi bị [nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) của người [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n) xâm lấn từ đầu thế kỷ 12. Để tạo thế bao vây Nam Tống, vua Mông Cổ đánh chiếm nước [Đại Lý](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%BD) ( [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam) (1254) và sau đó đánh sang Đại Việt.
Cuối năm
[1257](/wiki/1257), tướng Mông Cổ là [Ngột Lương Hợp Thai](/wiki/Uriyangqatai) ( *Uriyangqadai* hay 兀良合台) mang 3 vạn quân tiến vào nước Đại Việt qua đường Vân Nam. Vua Trần Thái Tông đích thân ra chiến trận. Quân Trần cố gắng chặn nhưng quân Mông Cổ vẫn tiến vào được Thăng Long. Nhân dân Thăng Long theo lệnh của triều đình đã thực hiện " [vườn không nhà trống](/wiki/Ti%C3%AAu_th%E1%BB%95)", rút về Thiên Mạc (Hà Nam). Ngột Lương Hợp Thai kéo quân vào Thăng Long chưa đầy 1 tháng thì bị thiếu lương thực. Nhân cơ hội đó quân Đại Việt phản công ở Đông Bộ Đầu (Từ Liêm-Hà Nội). Quân Mông Cổ thua phải rút khỏi Thăng Long, đến vùng Quy Hóa (Yên Bái) bị quân của tộc trưởng Hà Bổng đánh tan tác, quân Mông Cổ rút chạy về Vân Nam.
Năm
[1279](/wiki/1279), quân Mông diệt được [Nam Tống](/wiki/Nam_T%E1%BB%91ng). Từ năm 1280, vua Mông Cổ là [Hốt Tất Liệt](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t) đã lập ra [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn). Để lấy cớ đánh [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t), nhà Nguyên cho [Toa Đô](/wiki/Toa_%C4%90%C3%B4) mượn đường đánh [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh) (Champa). Sau nhiều hoạt động ngoại giao hòa hoãn bất thành, cuối cùng chiến tranh bùng phát. Cuối năm 1284, nhà Nguyên liền phái hoàng tử Thoát Hoan và tướng Toa Đô mang quân đánh hai đường nam, bắc kẹp lại để chiếm Đại Việt. Thoát Hoan đi từ [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y) còn Toa Đô đi đường biển từ cảng [Quảng Châu](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u), trước hết đánh vào Chiêm Thành rồi đánh "gọng kìm" thốc lên từ phía nam Đại Việt.
Đây là lần xâm lược Đại Việt với quy mô lớn nhất của nhà Nguyên (huy động hơn 50 vạn quân) và cũng là cuộc kháng chiến gian khổ nhất của nhà Trần chống phương Bắc, quyết định sự tồn vong của Đại Việt lúc đó.
Sau nhiều đợt rút lui để tránh thế mạnh của các đạo quân Mông, dùng chiến thuật "vườn không nhà trống" để quân địch không có lương ăn và bị bệnh dịch do không hợp thủy thổ bản địa, nhà Trần tổ chức phản công vào cuối xuân, đầu hè năm
[1285](/wiki/1285). Với những chiến thắng ở [Tây Kết](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_K%E1%BA%BFt), [Hàm Tử](/wiki/H%C3%A0m_T%E1%BB%AD), [Chương Dương](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_D%C6%B0%C6%A1ng), quân Trần đại thắng, bắt giết được Toa Đô. Thoát Hoan thu tàn quân chạy về bắc.
Thắng lợi năm
[1285](/wiki/1285) cơ bản xác định sự tồn tại của Đại Việt và củng cố lòng tin của người Việt có thể đương đầu được với đạo quân hùng mạnh của Mông Nguyên liền kề phía bắc. Bởi vậy trong lần kháng chiến thứ 3 chống Mông Nguyên năm 1287, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn nói với vua Trần: "...Quân ta đã quen việc chiến trận, mà quân nó thì sợ phải đi xa... Theo như thần thấy, phá được chúng là điều chắc chắn". Nhà Trần tiếp tục chủ động áp dụng chiến thuật tránh thế mạnh, triệt lương thảo. Cuối cùng quân Trần đại phá quân Nguyên ở sông Bạch Đằng tháng 4 năm 1288, bắt sống Nguyên soái [Ô Mã Nhi](/wiki/%C3%94_M%C3%A3_Nhi), Phàn Tiếp, Tích Lệ Cơ. [Thoát Hoan](/wiki/Tho%C3%A1t_Hoan) một lần nữa chạy trốn về bắc.
Sau thất bại lần thứ ba ở Đại Việt,
[Nguyên Thế Tổ](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t) Hốt Tất Liệt vẫn chưa muốn đình chiến. Sang các năm sau, vua Nguyên tiếp tục muốn điều binh sang nhưng chưa gặp thời cơ thuận tiện. Tới năm 1294 lại định điều binh lần nữa thì chính Hốt Tất Liệt băng hà. Cháu nội là Nguyên Thành Tông lên ngôi không muốn gây chiến với Đại Việt nữa. Việc chiến tranh với [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) từ đó mới chấm dứt.
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=23)]
Đời nhà Trần, Việt Nam chia ra làm 12 lộ,
* (ĐVSKTT) chép như sau: Đại Việt sử ký toàn thư* *Nhâm Dần, Thiên Ứng Chính Bình năm thứ 11* [1242](/wiki/1242): Mùa xuân, tháng 2, chia nước làm 12 lộ. Đặt chức [an phủ](/w/index.php?title=An_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1), [trấn phủ](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A5n_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1), có 2 viên chánh, phó để cai trị. Các xã, sách thì đặt chức [đại tư xã](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0_x%C3%A3&action=edit&redlink=1), [tiểu tư xã](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_t%C6%B0_x%C3%A3&action=edit&redlink=1). Từ ngũ phẩm trở lên là đại tư xã, từ lục phẩm trở xuống là tiểu tư xã. Có người làm kiêm cả hai-4 xã, cùng xã chính, xã sử, xã giám gọi là [xã quan](/w/index.php?title=X%C3%A3_quan&action=edit&redlink=1).
Mỗi lộ đều có quyền dân tịch để kiểm soát dân số trong lộ. Dân chúng trong nước được chia ra làm 3 hạng: hạng tiểu hoàng nam (từ 18 tuổi đến 20 tuổi), hạng đại hoàng nam (từ 20 tuổi đến 60 tuổi) và hạng lão (trên 60 tuổi). Lúc đầu chỉ có những người trong hoàng tộc mới được giữ các chức quan nhưng từ đời vua
[Anh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng), những người tài đức cũng được tuyển dụng vào giữ các chức vụ quan trọng này. Sách [Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c), phần chính biên, có ghi lại 12 lộ như sau: Thiên Trường, Long Hưng, Quốc Oai, Bắc Giang, Hải Đông, Trường Yên, Kiến Xương, Hồng Khoái, Thanh Hoá, Hoàng giang, Diễn Châu.
Ngoài các lộ trên, nhà Trần còn đặt các phủ Lâm Bình, Thái Nguyên, Lạng Giang.
Khi quân
[Mông Cổ](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) đánh bại nhà Nam Tống, một số quan lại địa phương nhà Tống đã quy phụ nhà Trần, như trường hợp Hoàng Bính đem dâng phủ [Tư Minh](/wiki/T%C6%B0_Minh) (nay là [Bằng Tường](/wiki/B%E1%BA%B1ng_T%C6%B0%E1%BB%9Dng)) năm 1263 [[11]](#cite_note-dvsktt5-11)
Năm 1306, nhà Trần gả
[Huyền Trân công chúa](/wiki/Huy%E1%BB%81n_Tr%C3%A2n) cho vua Chiêm [Jaya Sinhavarman III](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n). Vua Chiêm Thành dâng hai Châu Ô, Rý làm của hồi môn. Nhà Trần đổi thành Thuận Châu và Hóa Châu (Nam [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B) và [Thừa Thiên-Huế](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF) ngày nay).
## Luật pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=24)]
Vua
[Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) cho sửa lại luật pháp rất nghiêm minh. [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0) có chép lại như sau: *Canh Dần, Kiến Trung năm thứ 5* [1230](/wiki/1230): Mùa xuân, tháng 3, khảo xét các luật lệ của triều trước, soạn thành [Quốc triều thống chế](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_tri%E1%BB%81u_th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)và sửa đổi hình luật lễ nghi, gồm 20 quyển. *Định bị đồ có mức độ khác nhau:* *Loại bị đồ làm* [Cảo điền hoành](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3o_%C4%91i%E1%BB%81n_ho%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)thì thích vào mặt 6 chữ, cho ở Cảo xã (nay là xã Nhật Cảo), cày ruộng côn, mỗi người 3 [mẫu](/w/index.php?title=M%E1%BA%ABu_(ru%E1%BB%99ng)&action=edit&redlink=1), mỗi năm phải nộp 300 [thăng](/w/index.php?title=Th%C4%83ng&action=edit&redlink=1)thóc. *Loại bị đồ làm*. [Lao thành binh](/w/index.php?title=Lao_th%C3%A0nh_binh&action=edit&redlink=1)thì thích vào cổ 4 chữ, bắt dọn cỏ ở Phượng Thành, thành Thăng Long, lệ vào quân Tứ sương
-
Đặt
[ty bình bạc](/w/index.php?title=Ty_b%C3%ACnh_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) là cơ quan hành chính và tư pháp ở kinh đô Thăng Long lúc đó với chức quan [kinh doãn](/w/index.php?title=Kinh_do%C3%A3n&action=edit&redlink=1), chuyên xét đoán việc kiện tụng ở kinh thành. Năm [1265](/wiki/1265) đổi thành Đại an phủ sứ, sau lại đổi thành Kinh sư đại doãn.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=25)]
Về mặt
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p): để tránh nạn ngập lụt, vua Thái Tông sai đắp đê hai bên bờ sông và cử quan đặc trách trông coi việc đê gọi là [hà đê sứ](/w/index.php?title=H%C3%A0_%C4%91%C3%AA_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1). Mỗi năm sau vụ mùa, triều đình còn ra lệnh cho quân sĩ đắp đê hay đào lạch, hào, giúp đỡ dân chúng. *Đại Việt sử ký toàn thư* có chép: *Tân Mão,* [Kiến Trung](/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_Trung&action=edit&redlink=1)năm thứ 7, [1231](/wiki/1231): Mùa xuân, tháng giêng, sai nội minh tự Nguyễn Bang Cốc (hoạn quan) chỉ huy binh lính phủ mình đào vét kênh Trầm và kênh Hào (là tên hai con kênh, thuộc huyện Ngọc Sơn (nay là Tĩnh Gia), tỉnh [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)) từ phủ Thanh Hóa đến địa giới phía nam Diễn Châu.
Triều đình cũng cho phép các vương, hầu có quyền chiêu tập những người nghèo khó, lưu lạc đi khai khẩn đất hoang để mở mang thêm ruộng nương.
Về mặt
[thuế má](/wiki/Thu%E1%BA%BF): Có hai loại thuế là thuế thân và thuế điền. Thuế thân được đóng bằng tiền và ít nhiều tuỳ theo số ruộng có. Ai có dưới một mẫu ruộng thì được miễn thuế. Thuế điền thì đóng bằng thóc. Ngoài ra còn có thuế trầu cau, rau quả, tôm cá v.v. Về mặt [tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87), để tiện việc tiêu dùng - [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c) được đúc thành phân, lượng và có hiệu của nhà vua.
## Giáo dục, thi cử[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=26)]
Đời nhà Trần, văn học rất được mở mang,
[Nho học](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) cũng phát triển hơn so với thời Lý.
Ngoài
[Quốc Tử Giám](/wiki/V%C4%83n_Mi%E1%BA%BFu_-_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD_Gi%C3%A1m) có tại kinh đô từ đời nhà Lý, nhà Trần cho lập thêm Quốc Học viện để giảng [Tứ Thư](/wiki/T%E1%BB%A9_th%C6%B0) và [Ngũ Kinh](/wiki/Ng%C5%A9_kinh). Tại các lộ cũng cho mở trường học để dạy cho dân chúng.
Trước kia dưới triều
[nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), có mở những khoa thi tam trường để lấy [cử nhân](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BB%91ng), nhưng các khoa thi chỉ được mở ra khi nào triều đình cần người tài giỏi ra giúp nước chứ chưa có mở định kỳ. Năm [1232](/wiki/1232), vua Trần Thái Tông cho mở khoa thi [thái học sinh](/wiki/Th%C3%A1i_h%E1%BB%8Dc_sinh) để lấy [tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) theo định kỳ cứ 7 năm thì có một kỳ thi. Năm [1247](/wiki/1247), nhà vua lại cho đặt ra khảo thi tam khôi để lấy [trạng nguyên](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_nguy%C3%AAn), [bảng nhãn](/wiki/B%E1%BA%A3ng_nh%C3%A3n) và [thám hoa](/wiki/Th%C3%A1m_hoa). [Lê Văn Hưu](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_H%C6%B0u) là người đầu tiên đậu bảng nhãn.
Trong 175 năm tồn tại, nhà Trần đã tổ chức 14 khoa thi (10 khoa chính thức và 4 khoa phụ), lấy 283 người đỗ.
Có 2 khoa thi 1256 và 1266 lấy 2 trạng nguyên là Kinh trạng nguyên và Trại trạng nguyên nên tổng số có 12 người đỗ đầu trong các kỳ thi. [12]
## Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=27)]
Về
[Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), vào đầu đời nhà Trần thì Phật giáo còn thịnh. Các nhà vua đều sùng đạo cho xây chùa, đúc chuông, tạc tượng để phụng thờ khắp nơi. ĐVSKTT chép lại *Thượng hoàng xuống chiếu rằng trong nước hễ chỗ nào có đình trạm đều phải đắp tượng phật để thờ*.
Vua Nhân Tông còn sai sứ sang Trung Hoa để thỉnh kinh về truyền bá đạo Phật, và ông chính là ông tổ đầu tiên của
[thiền phái Trúc Lâm](/wiki/Tr%C3%BAc_L%C3%A2m_Y%C3%AAn_T%E1%BB%AD). Nhưng cuối đời Trần, Phật giáo bị pha thêm các hình thức mê tín bùa chú cho nên ngày càng suy vi. Về [Lão giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) thì cũng được nhân dân ngưỡng mộ. Do đó, nhà Trần cũng cho mở những khảo thi tam giáo như đời nhà Lý.
## Văn hóa nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=28)]
Đời nhà Trần đã đào tạo được khá nhiều học giả nổi tiếng như Lê Văn Hưu soạn bộ
* và đây là bộ sử đầu tiên của Việt Nam. Đại Việt Sử Ký* [Mạc Đĩnh Chi](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%A9nh_Chi)nổi tiếng là một ông trạng rất mực thanh liêm, đức độ và có tài ứng đối đã làm cho vua quan [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn)phải kính phục. [Chu Văn An](/wiki/Chu_V%C4%83n_An)là một bậc cao hiền nêu gương thanh khiết, cương trực. Các vua Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông, Anh Tông, Minh Tông đều là những người giỏi văn chương và có soạn Ngự tập và danh tướng [Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)có làm những tác phẩm giá trị như *.* [Hịch tướng sĩ](/wiki/H%E1%BB%8Bch_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_s%C4%A9) [Hàn Thuyên](/wiki/H%C3%A0n_Thuy%C3%AAn) tức Nguyễn Thuyên có công làm thơ bằng [chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) và đặt ra luật thơ Nôm. Vì thế đã có nhiều học giả, văn nhân đã theo gương của Hàn Thuyên mà làm những bài [thơ Nôm](/w/index.php?title=Th%C6%A1_N%C3%B4m&action=edit&redlink=1) rất giá trị. ĐVSKTT chép: *Bấy giờ (năm 1282) có cá sấu đến* [sông Lô](/wiki/S%C3%B4ng_L%C3%B4). Vua sai hình bộ thượng thư Nguyễn Thuyên làm bài văn ném xuống sông, cá sấu bỏ đi. Vua cho việc này giống như việc của [Hàn Dũ](/wiki/H%C3%A0n_D%C5%A9), bèn ban gọi là Hàn Thuyên. Thuyên lại giỏi làm thơ phú quốc ngữ. Thơ phú nước ta dùng nhiều quốc ngữ, thực bắt đầu từ đấy.
Nghệ thuật điêu khắc thời Trần được đánh giá là có bước tiến bộ, tinh xảo hơn so với thời Lý, trong đó có một số phù điêu khắc hình nhạc công biểu diễn mang phong cách Chiêm Thành. Cách trang trí hoa dựa trên nghệ thuật dân dụng.
[[13]](#cite_note-13)
Về kiến trúc, dựa trên các tháp gốm, tháp đá, mô hình nhà bằng đất nung, mảnh ngói vỡ khai quật được, triều Trần tiếp tục kế thừa truyền thống nhà Lý với điểm nổi bật là chùa tháp, bộ đấu củng chống đỡ mái cầu kỳ và các hoạt tiết trang trí đậm màu sắc Phật giáo.
Âm nhạc Đại Việt thời Trần chịu ảnh hưởng của
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh) và [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Một số nhạc công bị bắt từ Chiêm Thành và Trung Quốc trong các cuộc chiến đã truyền nghề ca hát cho dân Đại Việt, càng ngày càng phổ biến. [14]
## Chính sách hôn nhân[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=29)]
Nhà Trần lấy ngôi
[nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) bằng biện pháp hôn nhân. Nhà Trần từ vai trò là ngoại thích của nhà Lý đã giành ngôi. Do đó, để tránh họa ngoại thích, nhà Trần chủ trương chỉ [kết hôn với người trong họ](/wiki/Lo%E1%BA%A1n_lu%C3%A2n).
Tác giả Nguyễn Thị Chân Quỳnh
đã dẫn ra các trường hợp hôn nhân nội tộc tiêu biểu của nhà Trần: [15]
- An Sinh vương
[Trần Liễu](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Li%E1%BB%85u), anh trưởng của [Trần Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)Trần Cảnh, con Thượng hoàng [Trần Thừa](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%ABa), lấy [Thuận Thiên công chúa](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Thi%C3%AAn_(ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)), con [Lý Huệ Tông](/wiki/L%C3%BD_Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng)và [Linh Từ quốc mẫu](/wiki/Linh_T%E1%BB%AB_qu%E1%BB%91c_m%E1%BA%ABu). Linh Từ là em ruột Trần Thừa, như vậy Trần Liễu và Thuận Thiên là con cô con cậu.
- Năm
[1225](/wiki/1225), [Trần Thái Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)Trần Cảnh lấy [Lý Chiêu Hoàng](/wiki/L%C3%BD_Chi%C3%AAu_Ho%C3%A0ng), em Thuận Thiên công chúa, trường hợp này cũng là con cô lấy con cậu.
- Sau khi
[Lý Huệ Tông](/wiki/L%C3%BD_Hu%E1%BB%87_T%C3%B4ng)qua đời, giáng Huệ hậu (tức Linh Từ quốc mẫu) làm *Thiên Cực công chúa*, gả cho Thái sư [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99), tức là chị em họ lấy nhau.
- Năm
[1237](/wiki/1237), vì Lý Chiêu Hoàng không có con, Thủ Độ ép Thái Tông lấy Thuận Thiên, lúc ấy đã có mang ba tháng với Trần Liễu. Trường hợp này vừa là con cô con cậu lấy nhau, vừa là em chồng lấy chị dâu.
- Trần Thái Tông hứa gả con gái là
[Thiên Thành công chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Th%C3%A0nh_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa)cho Trung Thành vương và đã cho Thiên Thành tới ở nhà [Nhân Đạo vương](/w/index.php?title=Nh%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A1o_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), là cha đẻ ra Trung Thành vương, để chờ ngày cưới. Năm [1251](/wiki/1251), [Hưng Đạo vương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o)Trần Quốc Tuấn muốn lấy Thiên Thành công chúa, đang đêm lẻn vào phòng Thiên Thành thông dâm. [Thụy Bà Trưởng công chúa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5y_B%C3%A0_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), chị Thái Tông, lại là mẹ nuôi Hưng Đạo vương, đang đêm gõ cửa cung nói dối là Hưng Đạo vương đã bị Nhân Đạo vương bắt giam, xin Đế cứu giúp. Sự thật, khi Đế sai người tới thì Hưng Đạo vương còn trong phòng Thiên Thành và lúc ấy Nhân Đạo vương mới biết. Hôm sau, Thụy Bà công chúa phải dâng mười mâm vàng sống xin cưới Thiên Thành cho Hưng Đạo. Đế bất đắc dĩ phải gả và bồi thường cho Trung Thàng vương. Do không rõ Thiên Thành công chúa là con của Thái Tông, hay là em Thái Tông (tức là con của Thượng hoàng Trần Thừa), nên không thể xác định. Nếu là em Thái Tông thì là cô lấy cháu, nếu là con Thái Tông thì là chị họ lấy em họ.
- Năm
[1258](/wiki/1258), [Trần Thánh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)lấy [Thiên Cảm hoàng hậu](/wiki/Thi%C3%AAn_C%E1%BA%A3m_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Trần Thiều, là con gái thứ năm của An Sinh vương Trần Liễu, tức là con chú con bác lấy nhau.
- Chiêu Minh vương
[Trần Quang Khải](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Kh%E1%BA%A3i)lấy [Phụng Dương công chúa](/wiki/Ph%E1%BB%A5ng_D%C6%B0%C6%A1ng), là con gái Thái sư Trần Thủ Độ. Thái sư là em họ Thượng hoàng Trần Thừa, mà Quang Khải là cháu nội Thượng hoàng, tức cháu chú cháu bác lấy nhau. [Thụy Bảo công chúa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5y_B%E1%BA%A3o_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con Trần Thái Tông, lấy Uy Văn vương Toại. [Thiều Dương công chúa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%81u_D%C6%B0%C6%A1ng_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con Trần Thái Tông, lấy Thượng vị Văn Hưng hầu. [Thiên Thụy công chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Th%E1%BB%A5y_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa), con Trần Thánh Tông, tức cháu nội Thái Tông và cháu ngoại Trần Liễu, lấy [Hưng Vũ vương](/w/index.php?title=H%C6%B0ng_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Quốc Nghiễn, con Trần Hưng Đạo, cháu nội Trần Liễu. Trường hợp này vừa là con cô con cậu (Trần Hưng Đạo và Thiên Cảm là con Trần Liễu), vừa là cháu chú cháu bác lấy nhau.
- Năm
[1274](/wiki/1274), [Trần Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)lấy [Bảo Thánh hoàng hậu](/wiki/B%E1%BA%A3o_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu), rồi [Tuyên Từ hoàng hậu](/wiki/Tuy%C3%AAn_T%E1%BB%AB_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu), đều là con Hưng Đạo vương. Trường hợp này giống Thiên Thụy lấy Quốc Nghiễn. [Trần Anh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng), con Nhân Tông, cháu Thánh Tông, chắt Thái Tông, lấy [Văn Đức phu nhân](/w/index.php?title=V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%A9c_phu_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)năm [1292](/wiki/1292), là con Hưng Nhượng vương [Trần Quốc Tảng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BA%A3ng), tức là phu nhân là cháu nội Hưng Đạo vương. Trường hợp này là cháu cô cháu cậu (Hưng Đạo vương và Thiên Cảm là con Trần Liễu) hay chắt chú chắt bác lấy nhau. Sau Anh Tông lại bỏ Văn Đức phu nhân mà lấy em ruột phu nhân là Thánh Tư phu nhân, tức [Thuận Thánh hoàng hậu](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu).
- Trần Anh Tông lấy Huy Tư hoàng phi là con
[Thụy Bảo công chúa](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5y_B%E1%BA%A3o_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)và [Trần Bình Trọng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%ACnh_Tr%E1%BB%8Dng). Thụy Bảo công chúa là em Thánh Tông, Anh Tông là cháu nội Thánh Tông, tức cháu lấy cô.
- Năm
[1301](/wiki/1301), [Thiên Trân công chúa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_Tr%C3%A2n_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con Anh Tông, lấy Uy Túc công [Trần Văn Bích](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_B%C3%ADch&action=edit&redlink=1), cháu nội Chiêu Minh vương [Trần Quang Khải](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Kh%E1%BA%A3i). Quang Khải và Thánh Tông là anh em, tức cháu chú cháu bác lấy nhau. Thiên Trân công chúa chết, Uy Túc lại lấy Huy Thánh công chúa, con gái Huệ Vũ vương [Trần Quốc Chẩn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Ch%E1%BA%A9n), em ruột Anh Tông. [Thượng Trân công chúa](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Tr%C3%A2n_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), em Anh Tông, chắt Thái Tông lấy Văn Huệ công [Trần Quang Triều](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Tri%E1%BB%81u), con Trần Quốc Tảng, cháu Hưng Đạo, chắt Trần Liễu, tức chắt chú chắt bác lấy nhau. [Trần Minh Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Minh_T%C3%B4ng), con Anh Tông, cháu Nhân Tông, lấy [Huy Thánh công chúa](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_T%E1%BB%AB_Th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu), con gái lớn Huệ Vũ vương Quốc Chẩn. Chẩn là em Anh Tông, tức là con chú con bác lấy nhau.
- Năm
[1337](/wiki/1337), [Trần Hiến Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng), con Minh Tông, lấy [Hiển Trinh công chúa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%83n_Trinh_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con gái lớn Huệ Túc vương [Trần Đại Niên](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BA%A1i_Ni%C3%AAn&action=edit&redlink=1).
- Năm
[1342](/wiki/1342), [Thiên Ninh công chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ninh_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa), con Minh Tông, lấy [Chính Túc vương](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_T%C3%BAc_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)Kham.
- Năm
[1349](/wiki/1349), [Trần Dụ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng), con Minh Tông, lấy con gái thứ tư của Huệ Túc vương là [Nghi Thánh hoàng hậu](/wiki/Nghi_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). [Huy Ninh công chúa](/w/index.php?title=Huy_Ninh_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con Minh Tông, lấy tông thất [Trần Nhân Vinh](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_Vinh&action=edit&redlink=1). Sau Nhân Vinh bị [Dương Nhật Lễ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85)giết, [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng)là anh, lại gả Huy Ninh cho em họ mẹ, cháu của mẹ ruột là [Hồ Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly). [Trần Duệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng), con Minh Tông và Đôn Từ Thái phi, cô của Quý Ly, lấy [Gia Từ hoàng hậu](/wiki/Gia_T%E1%BB%AB_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)là em họ Quý Ly, tức anh em họ lấy nhau.
- Năm
[1375](/wiki/1375), Trần Duệ Tông gả con là [Trang Huy công chúa](/w/index.php?title=Trang_Huy_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)cho [Trần Nguyên Dẫn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_D%E1%BA%ABn&action=edit&redlink=1), con Cung Chính vương. Cung Chính vương và Duệ Tông đều là con Minh Tông, tức con chú con bác lấy nhau. [Thiên Huy công chúa](/wiki/Quang_Loan_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Trần Thục Mỹ, con Trần Nghệ Tông, lấy [Trần Giản Hoàng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Gi%E1%BA%A3n_Ho%C3%A0ng)là con Duệ Tông. Nghệ Tông và Duệ Tông cùng là con Minh Tông, mẹ Nghệ Tông là Minh Từ Thái phi, mẹ Duệ Tông là Đôn Từ Thái phi, là hai chị em ruột, cô của Quý Ly. Như vậy, cả hai vừa là con chú con bác, vừa là cháu dì cháu già lấy nhau.
- Sau khi Giản Hoàng chết, vợ là Trần Thục Mỹ tư thông với
[Trần Nguyên Uyên](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_Uy%C3%AAn&action=edit&redlink=1), con Cung Tín vương [Trần Thiên Trạch](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Thi%C3%AAn_Tr%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1), em khác mẹ với cha bà là Nghệ Tông, như vậy con chú con bác tư thông với nhau. Sau Thượng hoàng đem công chúa gả cho anh Nguyên Uyên là Nguyên Hãng. [Tuyên Huy công chúa](/w/index.php?title=Tuy%C3%AAn_Huy_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con Duệ Tông, lấy Quan Phục Đại vương Húc, con Nghệ Tông, giống trường hợp Trần Thục Mỹ lấy Trần Giản Hoàng. [Trang Huy công chúa](/w/index.php?title=Trang_Huy_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1), con Tông thất [Trần Nhân Vinh](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_Vinh&action=edit&redlink=1)với vợ là Huy Ninh công chúa cho Trần Mộng Dữ, con [Trần Nguyên Đán](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n), cháu bốn đời của Quang Khải. [Trần Thuận Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thu%E1%BA%ADn_T%C3%B4ng), con út Nghệ Tông, lấy [Hồ Thánh Ngâu](/wiki/Kh%C3%A2m_Th%C3%A1nh_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)là con gái lớn của [Hồ Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly)và Huy Ninh công chúa. Huy Ninh công chúa là em Nghệ Tông, tức là con cô con cậu lấy nhau. Thuận Tông lại là cháu nội của Đôn Từ Thái phi, cô của Quý Ly, lấy con gái Quý Ly, tức anh em họ lấy nhau.
Từ khi Trần Nghệ Tông trọng dụng Hồ Quý Ly là một ngoại thích, lập tức nhà Trần cũng gặp "họa ngoại thích" và mất về tay ngoại thích.
## Những nhân vật có ảnh hưởng nhất triều Trần[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=30)]
Những nhân vật có ảnh hưởng nhất triều Trần, được đánh giá dựa trên sự đống góp, công trạng của họ cho triều đại, giúp triều đại này tồn tại và phát triển.
|
|STT |
|Tên |
|Sinh mất |Ghi chú|
|1||
|Kiến Quốc đại vương) [Tô Trung Từ](/wiki/T%C3%B4_Trung_T%E1%BB%AB)( **Đại tướng quân**) [Trần Thị Dung](/wiki/Linh_T%E1%BB%AB_qu%E1%BB%91c_m%E1%BA%ABu)( **Linh Từ Quốc Mẫu**) [Trần Thủ Độ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%99)( **Thượng phụ Thái sư Trung Vũ đại vương**) [Trần Quốc Tuấn](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Tu%E1%BA%A5n)( **Hưng Đạo Đại Vương**) [Trần Quang Khải](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Quang_Kh%E1%BA%A3i)( **Chiêu Minh vương**) [Trần Nhật Duật](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%E1%BA%ADt_Du%E1%BA%ADt)( **Chiêu Văn vương**) [Trần Bình Trọng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_B%C3%ACnh_Tr%E1%BB%8Dng)( **Bảo Nghĩa vương**) [Phạm Ngũ Lão](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ng%C5%A9_L%C3%A3o)( **Điện súy Thượng tướng quân Quan nội hầu**) [Trần Quốc Toản](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_To%E1%BA%A3n)( **Hoài Văn hầu**) [Trần Khánh Dư](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1nh_D%C6%B0)( **Nhân Huệ vương**) [Chu Văn An](/wiki/Chu_V%C4%83n_An)( **Văn Trinh Công**) [Mạc Đĩnh Chi](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%E1%BB%89nh_Chi)( **Tả bộc xạ Hầu tước**) [Đoàn Nhữ Hài](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Nh%E1%BB%AF_H%C3%A0i)( **Tri khu mật viện sự**) [Trương Hán Siêu](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A1n_Si%C3%AAu)( **Thái phó**) [Trần Khát Chân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1t_Ch%C3%A2n)( **Đại tướng quân**, mưu trừ [Hồ Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly)mà thất bại)
## Các Hoàng đế nhà Trần[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=31)]
|Triều đại nhà Trần（
|[Miếu hiệu](/wiki/Mi%E1%BA%BFu_hi%E1%BB%87u) [Thụy hiệu](/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) [Họ tên](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_t%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Xưng hiệu](/w/index.php?title=X%C6%B0ng_hi%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) [Niên hiệu](/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u) [Lăng mộ](/wiki/L%C4%83ng_m%E1%BB%99) **Danh sách Hoàng đế nhà Trần**
(太宗)
統天御極聖武元孝皇帝
[Trần Cảnh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_C%E1%BA%A3nh)
(陳煚)
[1225](/wiki/1225)- [1258](/wiki/1258)
(善皇)
[1225](/wiki/1225)- [1237](/wiki/1237))
Thiên Ứng Chính Bình (天應政平;
[1238](/wiki/1238)- [1350](/wiki/1350))
Nguyên Phong (元豐;
[1251](/wiki/1251)- [1258](/wiki/1258))
(聖宗)
憲天體道文武宣孝皇帝
[Trần Hoảng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ho%E1%BA%A3ng)
(陳晃)
[1258](/wiki/1258)- [1278](/wiki/1278)
(仁皇)
[1258](/wiki/1258)- [1272](/wiki/1272))
Bảo Phù (寶符;
[1273](/wiki/1273)- [1278](/wiki/1278))
(仁宗)
法天崇道元明睿孝皇帝
[Trần Khâm](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A2m)
(陳昑)
[1279](/wiki/1279)- [1293](/wiki/1293)
(孝皇)
[1278](/wiki/1278)- [1285](/wiki/1285))
Trùng Hưng (重興;
[1285](/wiki/1285)- [1293](/wiki/1293))
(英宗)
應天廣運欽明仁孝皇帝
[Trần Thuyên](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng)
(陳烇)
[1293](/wiki/1293)- [1314](/wiki/1314)
(英皇)
(明宗)
體天崇化欽明睿孝皇帝
[Trần Mạnh](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Minh_T%C3%B4ng)
(陳奣)
[1314](/wiki/1314)－ [1329](/wiki/1329)
(宁皇)
[1314](/wiki/1314)- [1323](/wiki/1323))
Khai Thái (開泰;
[1324](/wiki/1324)- [1329](/wiki/1329))
(憲宗)
體元御極睿聖至孝皇帝
[Trần Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Hi%E1%BA%BFn_T%C3%B4ng)
(陳旺)
[1330](/wiki/1330)－ [1341](/wiki/1341)
(哲皇)
(裕宗)
統天體道仁明光孝皇帝
[Trần Hạo](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng)
(陳暭)
[1342](/wiki/1342)－ [1369](/wiki/1369)
(裕皇)
[1341](/wiki/1341)- [1357](/wiki/1357))
Đại Trị (大治;
[1358](/wiki/1358)- [1369](/wiki/1369)) [Dương Nhật Lễ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85)
(楊日禮)
[18 tháng 7](/wiki/18_th%C3%A1ng_7), [1369](/wiki/1369)- [1 tháng 12](/wiki/1_th%C3%A1ng_12), [1370](/wiki/1370)
(藝宗)
體天建極純孝皇帝
[Trần Phủ](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng)
(陳暊)
[1371](/wiki/1371)－ [1372](/wiki/1372)
(義皇)
(睿宗)
繼天應運仁明欽孝皇帝
[Trần Kính](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng)
(陳曔)
[1372](/wiki/1372)－ [1377](/wiki/1377)
(欽皇)
靈德大王
[Trần Hiện](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BA%BF)
(陳晛)
[1377](/wiki/1377)－ [1388](/wiki/1388)
(簡皇)
(順宗)
太上元君皇帝
[Trần Ngung](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thu%E1%BA%ADn_T%C3%B4ng)
(陳顒)
[1388](/wiki/1388)－ [1398](/wiki/1398)
(元皇)
保寧大王
[Trần An](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Thi%E1%BA%BFu_%C4%90%E1%BA%BF)
(陳安)
[Tháng 3](/wiki/Th%C3%A1ng_3), [1398](/wiki/1398)－ [28 tháng 2](/wiki/28_th%C3%A1ng_2), [1400](/wiki/1400)
## Thế phả nhà Trần[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=32)]
|width="20px"||width="20px" ||
|1
|
1226 - 1258
|width="20px"|
|2
|
1258 - 1278
|width="20px"|
|3
|
1278 - 1293
|width="20px"|
|4
|
1293 - 1314
|width="20px"|
|5
|
1314 - 1329
|width="20px"|
|width="20px" style="border-width: 2px 0 0 0; border-style:solid; border-color:black;"||width="20px" style="border-width: 2px 0 0 0; border-style:solid; border-color:black;" ||
|8
|
1370 - 1372
|6
|
1329 - 1341
|7
|
1341 - 1369
|9
|
1373 - 1377
|width="20px"||width="20px" ||
|11
|
1388 - 1398
|width="20px"||width="20px" |||10
|
1377 - 1388
|width="20px"||width="20px" ||
|12
|
1398 - 1400
|width="20px"||width="20px" ||
|width="20px"||width="20px" ||
## Đền thờ, lăng mộ[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=33) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=33)] [Đền Trần (Thái Bình)](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Tr%E1%BA%A7n_(Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)): gồm đền thờ và lăng mộ các vị vua đời đầu nhà Trần. [Đền Trần (Nam Định)](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Tr%E1%BA%A7n_(Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)): là nơi đặt [hành cung Thiên Trường](/wiki/H%C3%A0nh_cung_Thi%C3%AAn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng). [Đền Thái Vi](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Th%C3%A1i_Vi), [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh): là nơi đặt [hành cung Vũ Lâm](/wiki/H%C3%A0nh_cung_V%C5%A9_L%C3%A2m). [Khu di tích nhà Trần ở Đông Triều](/wiki/Khu_di_t%C3%ADch_nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n_%E1%BB%9F_%C4%90%C3%B4ng_Tri%E1%BB%81u), [Quảng Ninh](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ninh): gồm đền thờ và lăng mộ các vị vua đời sau nhà Trần.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=34) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=34)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=35) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=35)]
- Trần Xuân Sinh (2006),
*Thuyết Trần*, Nhà xuất bản Hải Phòng.
- Hà Văn Tấn, Phạm Thị Tâm (1975),
*Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ XIII*, Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
- Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008),
*Đại cương lịch sử Việt Nam*, Nhà xuất bản Giáo dục.
- Mai Hồng (1989),
*Các trạng nguyên nước ta*, Nhà xuất bản Giáo dục.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=36) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=36)] [^](#cite_ref-1) [Tìm hiểu ý nghĩa hai mã chữ](http://hannom.vass.gov.vn/noidung/TapChi/Pages/baiviet.aspx?ItemID=210) *quốc gia*thời Trần Thái Tông **Nguyên văn: 五帝官天下，三王家天下。故曰官家** [^](#cite_ref-2) [^](#cite_ref-3) [官家 （不信天上掉馅饼小说）](http://baike.baidu.com/subview/557107/8059054.htm) **Nguyên văn: 西漢謂天子為縣官，東漢謂天子為國家，故兼而稱之。或曰：五帝官天下，三王家天下，故兼稱之** [^](#cite_ref-4) [^](#cite_ref-5) [“Đại Việt sử ký toàn thư, Kỷ nhà Trần, Thái Tông hoàng đế”](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt10a.html). **chú là tên hai con kênh, thuộc huyện** [^](#cite_ref-6) [Ngọc Sơn](/wiki/T%C4%A9nh_Gia_(ph%E1%BB%A7)#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh)(nay là tỉnh Gia), tỉnh [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a). **Trần Xuân sinh, sách đã dẫn, tr 36** [^](#cite_ref-7) **Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 251** [^](#cite_ref-8) **Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 398-399** [^](#cite_ref-9) **Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 399** [^](#cite_ref-10) [^](#cite_ref-dvsktt5_11-0) [Đại Việt sử ký toàn thư, quyển 5](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt10a.html) **Mai Hồng, sách đã dẫn, tr 20** [^](#cite_ref-12) **Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách đã dẫn, tr 268** [^](#cite_ref-13) **Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 469** [^](#cite_ref-14) **Trong bài viết** [^](#cite_ref-15) *Công chúa đời Trần - Mỹ nhân kế - Loạn luân*(1993)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&veaction=edit§ion=37) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n&action=edit§ion=37)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Tran Dynasty (Vietnamese history)](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/602237)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Lược Sử Tóm Tắt Về Khu Lăng Mộ Đền Thờ Các Vua Trần](http://dentranthaibinh.com/lược-sử-tóm-tắt-về-khu-di-tích-lịch-sử-đền-thờ-các-vua-trần-ở-thái-bình.html/) [Đại Việt sử ký toàn thư](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/)- Bản điện tử [Khâm định Việt sử Thông giám cương mục](http://www.avsnonline.net/library/ebooks/vn/lichsu/kdvstgcm/index.html)- Bản điện tử [Dấu vết 'kinh đô thứ hai' của nhà Trần](http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2006/12/3B9F14E4/)trên [VnExpress](/wiki/VnExpress)ngày [13 tháng 12](/wiki/13_th%C3%A1ng_12)năm [2006](/wiki/2006)
|
|
|
|

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1052 hit/8, cp1067 miss