markdown:
# Mặt trận Ý (Chiến tranh thế giới thứ nhất)
|
|
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
|Chỉ huy
|![]()
|
|![]()
[Conrad von Hötzendorf](/wiki/Franz_Graf_Conrad_von_H%C3%B6tzendorf) ![ Đế quốc Áo-Hung](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Civil_ensign_of_Austria-Hungary_%281869-1918%29.svg/23px-Civil_ensign_of_Austria-Hungary_%281869-1918%29.svg.png)
![ Đế quốc Áo-Hung](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Civil_ensign_of_Austria-Hungary_%281869-1918%29.svg/23px-Civil_ensign_of_Austria-Hungary_%281869-1918%29.svg.png)
[Svetozar Boroević](/w/index.php?title=Svetozar_Boroevi%C4%87&action=edit&redlink=1) ![ Đế quốc Đức](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_the_German_Empire.svg/23px-Flag_of_the_German_Empire.svg.png)
![ Đế quốc Đức](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_the_German_Empire.svg/23px-Flag_of_the_German_Empire.svg.png)
[Otto von Below](/w/index.php?title=Otto_von_Below&action=edit&redlink=1)
|
|
|
|**Mặt trận Ý (Chiến tranh thế giới thứ nhất)** là nơi diễn ra những trận đánh trong [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) giữa [Ý](/wiki/%C3%9D) và [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) cùng với các đồng minh của họ. Mặt trận Ý bắt đầu từ ngày [23 tháng 5](/wiki/23_th%C3%A1ng_5) [1915](/wiki/1915) khi Ý quyết định đứng về phe [Hiệp ước](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) (Entente) và tuyên chiến với Đế quốc Áo-Hung, kết thúc vào ngày [3 tháng 11](/wiki/3_th%C3%A1ng_11) [1918](/wiki/1918) khi Đế quốc Áo-Hung quyết định đầu hàng Ý và các nước phe Hiệp ước. Các trận đánh ở mặt trận này chủ yếu diễn ra ở bờ [sông Isonzo](/wiki/Isonzo) (11 trận đánh). Mặc dù giai đoạn đầu Ý mở nhiều đợt tấn công lớn với ý đồ nhanh chóng đánh bại quân Áo nhưng mặt trận này nhanh chóng chuyển sang [chiến tranh chiến hào](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_chi%E1%BA%BFn_h%C3%A0o&action=edit&redlink=1) như [mặt trận phía Tây](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ph%C3%ADa_T%C3%A2y_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)).
## Mục lục
[1 Hoàn cảnh dẫn đến mặt trận](#Ho.C3.A0n_c.E1.BA.A3nh_d.E1.BA.ABn_.C4.91.E1.BA.BFn_m.E1.BA.B7t_tr.E1.BA.ADn) [2 Diễn biến mặt trận](#Di.E1.BB.85n_bi.E1.BA.BFn_m.E1.BA.B7t_tr.E1.BA.ADn) [3 Hậu quả](#H.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3) [4 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [5 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [6 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Hoàn cảnh dẫn đến mặt trận[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=1)]
Mặc dù
[Ý](/wiki/%C3%9D) là đồng minh của [Đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) và [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) nhưng khi [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) bùng nổ vào [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) [1914](/wiki/1914), Ý tuyên bố là [quốc gia trung lập](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_trung_l%E1%BA%ADp). Ý bí mật tiếp xúc với cả 2 bên tham chiến để mặc cả về quyền lợi của mình và cuối cùng các nước phe [Hiệp ước](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) đã đồng ý các điều kiện của Ý. Theo đó Ý sẽ được một số vùng đất như tỉnh [Trentino](/wiki/Trentino), [Istria](/wiki/Istria), [Dalmatia](/wiki/Dalmatia), [Bolzano-Bozen](/w/index.php?title=Bolzano-Bozen&action=edit&redlink=1) và [cảng Trieste](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3ng_Trieste&action=edit&redlink=1). Ngoài ra Ý còn được một số quyền lợi ở [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và [Albania](/wiki/Albania).
Ngày
[26 tháng 4](/wiki/26_th%C3%A1ng_4) [1915](/wiki/1915), Ý ký kết hiệp định với các nước phe Hiệp ước tại [London](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) theo đó các nước khối Hiệp ước chấp nhận phần lớn những yêu sách về [lãnh thổ](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95) của Ý đổi lại sau 1 tháng Ý phải tuyên chiến với các nước [Liên minh Trung tâm](/wiki/Li%C3%AAn_minh_Trung_t%C3%A2m). Ngày [4 tháng 5](/wiki/4_th%C3%A1ng_5), Ý tuyên bố xóa bỏ điều ước đồng minh với Đế quốc Áo-Hung và đến ngày [23 tháng 5](/wiki/23_th%C3%A1ng_5), Ý tuyên chiến với đế quốc Áo-Hung. Mặt trận Ý được hình thành.
## Diễn biến mặt trận[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=2)]
### Những trận đánh đầu tiên ở Isonzo năm 1915[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=3)]
Mặt trận Ý được mở màn bằng 1 cuộc tấn công của
[quân đội Ý](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%9D&action=edit&redlink=1) với mục tiêu chiếm [Gorizia](/wiki/Gorizia) nằm bên bờ [sông Isonzo](/wiki/Isonzo) mặc dù quân đội Ý tương đối lạc hậu về [pháo](/wiki/Ph%C3%A1o), [xe chuyên chở](/w/index.php?title=Xe_chuy%C3%AAn_ch%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1) và quân dụng. Khi bắt đầu cuộc chiến Ý chỉ có 600 xe chuyên chở để di chuyển quân. Để giải quyết tình trạng này, quân đội Ý thường sử dụng [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a) để vận chuyển và điều này là bất lợi khi quân nhu không được đưa nhanh đến chiến trường trong điều kiện địa hình hiểm trở của vùng [Alps](/wiki/Anp%C6%A1). Ngoài ra, [tổng tư lệnh](/wiki/T%E1%BB%95ng_t%C6%B0_l%E1%BB%87nh) quân đội Ý [Luigi Cadorna](/wiki/Luigi_Cadorna) không có kinh nghiệm chiến trường và không được sự ủng hộ của nhiều binh lính.
Trong giai đoạn đầu của cuộc tấn công, lực lượng Ý gấp 2 lần quân
[Áo](/wiki/%C3%81o) nhưng đã không chọc thủng được các [phòng tuyến](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_tuy%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) vững chắc của người Áo trên [núi Alps](/wiki/Anp%C6%A1). Nguyên nhân chính là do các cứ điểm của quân Áo nằm trên cao nên khi tấn công, quân Ý phải leo lên các ngọn núi. 2 tuần sau, quân đội Ý lại mở 1 cuộc đột kích nữa với nhiều pháo hơn nhưng lại bị đánh lui lần nữa. 1 cuộc tấn công nữa từ [18 tháng 10](/wiki/18_th%C3%A1ng_10) đến [4 tháng 11](/wiki/4_th%C3%A1ng_11) sử dụng 1.200 [trọng pháo](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_ph%C3%A1o&action=edit&redlink=1) nhưng vẫn không có kết quả. Như vậy sau 4 cuộc tấn công đầu tiên ở Isonzo, tổn thất của quân đội Ý là 60.000 người chết và 150.000 người bị thương nhưng vẫn chưa thu được thành công nào đáng kể. Cuối năm 1915, mặt trận Ý dần chuyển sang [chiến tranh chiến hào](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_chi%E1%BA%BFn_h%C3%A0o&action=edit&redlink=1).
### Cuộc phản công của quân Áo ở Asiago[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=4)]
Sau những cuộc tổng tấn công thất bại của Ý,
[người Áo](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%81o) lên kế hoạch cho 1 cuộc phản công tại [Trentino](/wiki/Trentino) và nhắm vào vùng đất băng ngang [Altopiano di Asiago](/w/index.php?title=Altopiano_di_Asiago&action=edit&redlink=1). Cuộc phản công của quân Áo bắt đầu vào ngày [11 tháng 3](/wiki/11_th%C3%A1ng_3) [1916](/wiki/1916) với 15 [sư đoàn](/wiki/S%C6%B0_%C4%91o%C3%A0n) đã phá vỡ các phòng tuyến của Ý. Mặc dù đã được cảnh báo trước về cuộc phản công nhưng [quân đội Ý](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%9D&action=edit&redlink=1) đã không có sự chuẩn bị vững chắc cho phòng thủ. Các vị trí của quân đội Ý lần lưựot sụp đổ do thiếu phòng thủ, phải rút lui trên 1 chiến tuyến 60 cây số và ngay sau đó họ đã phải điều viện binh từ các [mặt trận](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) khác về. Thất bại này của người Ý cũng đã dẫn đến [cuộc tổng tấn công của tướng Brusilov](/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BB%95ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_c%E1%BB%A7a_Brusilov) ở [mặt trận phía Đông](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ph%C3%ADa_%C4%90%C3%B4ng_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)) để cứu nguy cho Ý.
### Cuối năm 1916[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=5)]
Vào cuối năm
[1916](/wiki/1916), lợi dụng thảm bại của [quân đội Áo-Hung](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%81o-Hung&action=edit&redlink=1) trong [cuộc tổng tấn công của tướng Brusilov](/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BB%95ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_c%E1%BB%A7a_Brusilov), [quân đội Ý](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%9D&action=edit&redlink=1) mở thêm 4 trận đánh nữa bên bờ [sông Isonzo](/wiki/Isonzo). Trong [trận Isonzo lần thứ sáu](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Isonzo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_s%C3%A1u&action=edit&redlink=1) vào [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m), Ý chiếm được [Gorizia](/wiki/Gorizia), 1 thắng lợi nâng cao tinh thần cho người Ý trong cuộc chiến. Còn trong các [trận Isonzo lần thứ bảy](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Isonzo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_b%E1%BA%A3y&action=edit&redlink=1) đến lần thứ chín (từ [14 tháng 9](/wiki/14_th%C3%A1ng_9) đến [4 tháng 11](/wiki/4_th%C3%A1ng_11)) cả 2 bên đều rơi vào tình trạng bế tắc và năm 1916 kết thúc với sự kiệt quệ của cả Ý và Áo-Hung tại mặt trận này.
### Đế quốc Đức tham gia mặt trận năm 1917[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=6)]
Sau khi chỉ giành được 1 lợi thế rất nhỏ trong
[trận Isonzo lần thứ mười](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Isonzo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_m%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1), [quân đội Ý](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%9D&action=edit&redlink=1) mở 1 cuộc tấn công vào [phòng tuyến](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_tuy%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) quân [Áo](/wiki/%C3%81o) từ 2 hướng bắc và đông của [Gorizia](/wiki/Gorizia). Quân Áo dễ dàng ngăn chặn cuộc tiến quân ở phía đông nhưng ở phía bắc, quân đội Ý do [Luigi Capello](/w/index.php?title=Luigi_Capello&action=edit&redlink=1) chỉ huy đã phá vỡ thành công phòng tuyến quân Áo và chiếm [cao nguyên](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn) [Bainsizza](/w/index.php?title=Bainsizza&action=edit&redlink=1). Với thắng lợi này, quân đội Ý tiến gần đến chiến thắng nhưng không thể duy trì lợi thế này lâu vì quân dụng tiếp tế không được đưa đến chiến trường đầy đủ và kịp thời nên cuối cùng quân đội Ý phải rút lui. Ước tính thương vong của quân đội Ý sau trận này là khoảng 150.000 người.
Sau
[trận Isonzo lần thứ mười một](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Isonzo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t&action=edit&redlink=1), quân Áo nhận được tiếp viện từ quân Đức sau khi [cuộc tổng tấn công của Kerensky](/wiki/Cu%E1%BB%99c_t%E1%BB%95ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_c%E1%BB%A7a_Kerensky) do chính phủ lâm thời [Nga](/wiki/Nga) tiến hành ở [mặt trận phía Đông](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ph%C3%ADa_%C4%90%C3%B4ng_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)) vào [tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) [1917](/wiki/1917) thất bại. Người Đức ngay lập tức ra sức củng cố các phòng tuyến quân Áo và chuẩn bị cho 1 cuộc phản công. Trong lúc đó, tinh thần của quân đội Italy ngày càng giảm sút do điều kiện sống tồi tệ, nguồn tiếp tế chậm trễ, chăm sóc [y tế](/wiki/Y_t%E1%BA%BF) lạc hậu. Ngày [24 tháng 10](/wiki/24_th%C3%A1ng_10) 1917, liên quân Đức-Áo tổ chức 1 cuộc tấn công vào các phòng tuyến của Ý, mở đầu [trận Caporetto](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Caporetto). Cuộc tấn công nhanh chóng thu được thắng lợi với hoả lực mạnh của [pháo binh](/wiki/Ph%C3%A1o_binh) và chiến thuật tấn công mới của người Đức. Chỉ trong ngày đầu tiên, các phòng tuyến của Ý vỡ vụn và quân đội Italy phải rút lui 12 dặm. Thương vong của quân đội Ý trong trận Caporetto là khủng khiếp: 11.000 người chết, 20.000 người bị thương và 275.000 người bị bắt làm [tù binh](/wiki/T%C3%B9_binh), 2500 [trọng pháo](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_ph%C3%A1o&action=edit&redlink=1) bị người Áo chiếm. Trong khi đó thương vong của liên quân Đức-Áo là 20.000 người. Trận đánh này cũng ghi dấu ấn của 1 [sĩ quan](/wiki/S%C4%A9_quan) [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) trẻ, [Erwin Rommel](/wiki/Erwin_Rommel), người sau này mà tài năng sẽ được thể hiện một cách đầy đủ ở [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai).
Liên quân Đức-Áo nhanh chóng tiến vào
[lãnh thổ](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95) Ý hơn 100 km và mục tiêu là [Venice](/wiki/Venezia) nhưng cuối cùng đã không vượt qua được [sông Piave](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Piave&action=edit&redlink=1) trong [trận sông Piave](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Piave_(1918)) vào [tháng 6](/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) [1918](/wiki/1918).
### Chiến tranh kết thúc[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=7)]
#### Trận sông Piave[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=8)]
Quân
[Áo](/wiki/%C3%81o) ngày càng tiến sâu vào [lãnh thổ](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95) [Ý](/wiki/%C3%9D) thì lại càng xa nguồn tiếp tế. Do đó quân Áo cuối cùng đã phải dừng cuộc tiến công trong khi quân Ý lập 1 tuyến phòng thủ gần [Venice](/wiki/Venezia) tại [sông Piave](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Piave&action=edit&redlink=1). Sau khi [trận Caporetto](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Caporetto) kết thúc, [Luigi Cardona](/w/index.php?title=Luigi_Cardona&action=edit&redlink=1) đã bị cách chức và thay thế bằng [Armando Diaz](/wiki/Armando_Diaz). [Tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) [1917](/wiki/1917), liên quân [Anh](/wiki/Anh)- [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)- [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) được đưa đến giúp đỡ Ý trong khi đó [đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) vì phải chuẩn bị cho cuộc [tổng tấn công Mùa xuân 1918](/wiki/T%E1%BB%95ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_M%C3%B9a_xu%C3%A2n_1918) nên phải rút hết quân ở mặt trận Ý. Tình thế ở mặt trận Ý ngày càng diễn biến bất lợi cho [người Áo](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%81o). Tuy nhiên người Áo vẫn vạch 1 kế hoạch cho tổng tấn công cuối cùng để loại Ý ra khỏi vòng chiến. Và địa điểm được chọn là sông Piave. [Trận sông Piave](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Piave_(1918)) bắt đầu với 1 cuộc tấn công đánh lạc hướng tại [Tonale](/w/index.php?title=Tonale&action=edit&redlink=1) và dễ dàng bị quân Ý đẩy lùi. Trong khi đó, một số quân Áo đào ngũ đã tiết lộ kế hoạch cho cuộc tấn công tiếp theo đến Ý do đó 2 [tập đoàn quân](/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_qu%C3%A2n) đã được điều đến chặn đường tiến quân của người Áo. Con đường tiến quân còn lại do tướng [Svetozar Boroević von Bojna](/w/index.php?title=Svetozar_Boroevi%C4%87_von_Bojna&action=edit&redlink=1) bước đầu giành được thành công cho đến khi bị các [máy bay ném bom](/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom) oanh tạc đường tiếp tế và quân đội Ý đến tiếp viện kịp thời. Thất bại của [quân đội Áo-Hung](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%81o-Hung&action=edit&redlink=1) trong trận này khiến họ không còn thể gượng dậy được nữa và [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) cũng đứng trước nguy cơ tan rã. Đây được xem là chiến thắng có ý nghĩa then chốt của quân đội Italy, đưa họ đến gần hơn với chiến thắng cuối cùng.
#### Trận Vittorio Veneto - trận đánh cuối cùng ở mặt trận Italy[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=9)]
Lợi dụng thảm bại của
[đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) trong cuộc [tổng tấn công Mùa xuân 1918](/wiki/T%E1%BB%95ng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng_M%C3%B9a_xu%C3%A2n_1918), [quân đội Ý](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%9D&action=edit&redlink=1) chỉ còn chờ viện binh từ [mặt trận phía Tây](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ph%C3%ADa_T%C3%A2y_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)) đến sẽ mở cuộc tổng tấn công cuối cùng. [Tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) [1918](/wiki/1918), quân đội Ý sau khi đã chuẩn bị đầy đủ đã mở cuộc tấn công tại [Vittorio Veneto](/wiki/Vittorio_Veneto). Trong khi đó tại [đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) làn sóng đòi độc lập của các [dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c) ngày càng dâng cao cũng ảnh hưởng đến tinh thần [quân đội Áo-Hung](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%81o-Hung&action=edit&redlink=1). Ngày [30 tháng 10](/wiki/30_th%C3%A1ng_10), quân đội Áo-Hung đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt hoàn toàn tại Vittorio Veneto. Ngày [3 tháng 11](/wiki/3_th%C3%A1ng_11), 300.000 quân Áo đầu hàng. Cũng vào ngày này, Áo-Hung đã gửi cờ ngừng chiến đến Ý và đề nghị đi đến ký kết [hòa ước](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) kết thúc chiến tranh. Các điều khoản của bản hòa ước đã được gửi đến [Paris](/wiki/Paris) cho hội đồng các nước phe [Hiệp ước](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) và được đồng ý. Bản hòa ước của đế quốc Áo-Hung được ký tại [Villa Giusti](/w/index.php?title=Villa_Giusti&action=edit&redlink=1), gần [Padua](/wiki/Padova) vào ngày 3 tháng 11 và có hiệu lực từ 3 giờ chiều ngày [4 tháng 11](/wiki/4_th%C3%A1ng_11). Thất bại của quân đội Áo-Hung trong [trận Vittorio Veneto](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Vittorio_Veneto) đã loại đế quốc Áo-Hung ra khỏi cuộc chiến, kết thúc luôn mặt trận Ý và dẫn đến sự tan rã không lâu sau đó của đế quốc Áo-Hung.
## Hậu quả[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=10)]
Kết thúc
[chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh) sau gần 3 năm tham chiến, thương vong của [quân đội Ý](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_%C3%9D&action=edit&redlink=1) là 650.000 người chết, 947.000 người bị thương và 600.000 người bị bắt làm [tù binh](/wiki/T%C3%B9_binh). [Ý](/wiki/%C3%9D) trở thành nước thắng trận sau [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) và là một trong 5 nước chi phối [hội nghị Versailles](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles). Còn [đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) trở thành nước bại trận và tan rã không lâu sau đó qua 2 bản [hòa ước Saint-Germain](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Saint-Germain-en-Laye_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ký với [Áo](/wiki/%C3%81o) và [hòa ước Trianon](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Trianon) ký với [Hungary](/wiki/Hungary).
Tuy là nước thắng trận và được nhiều vùng lãnh thổ từ
[hệ thống hòa ước Versailles](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_h%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles&action=edit&redlink=1) nhưng mục tiêu bành trướng của Ý ở [Nam Âu](/wiki/Nam_%C3%82u) và [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) đã vấp phải sự chống đối của [Anh](/wiki/Anh), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) do đó vùng [lãnh thổ](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95) mà Ý nhận được sau chiến tranh thu hẹp lại rất nhiều so với những gì mà các nước phe [Hiệp ước](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) hứa chia cho Ý tại [London](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) khiến nước này bất mãn. Điều này là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc Ý tham gia [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) sau này theo phe trục [phát xít](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt) để phân chia lại [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=11)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) [Lịch sử Ý trong Chiến tranh thế giới thứ nhất](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C3%9D_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) [Lịch sử đế quốc Áo-Hung trong thế chiến thứ nhất](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung_trong_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_%C3%9D_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)&action=edit§ion=12)]
- Cassar, George H. (1998).
*The Forgotten Front: The British Campaign in Italy, 1917-1918*. London: Continuum International Publishing Group. [Keegan, John](/w/index.php?title=John_Keegan&action=edit&redlink=1)(2001). *The first World War; An Illustrated History*. London: Hutchinson. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-09-179392-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-09-179392-0).

X-Cache: cp1068 miss, cp1052 miss


markdown:
# Mỹ thuật dân gian Việt Nam
**Mỹ thuật dân gian Việt Nam** được ghi nhận gồm các hình trang trí trên [trống đồng](/wiki/Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n), trên các đồ khảo cổ tới [điêu khắc](/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc) [đình làng](/wiki/%C4%90%C3%ACnh), [chùa](/wiki/Ch%C3%B9a) ở nông thôn [Bắc bộ](/wiki/B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [tranh dân gian](/w/index.php?title=Tranh_d%C3%A2n_gian&action=edit&redlink=1).
Sau khi trường
[Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam) ra đời năm 1925, chính thức mới có sự đào tạo chính quy về hội họa. Trước mốc thời gian này, đáng kể nhất là vốn mỹ thuật dân gian với [điêu khắc](/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc) [đình chùa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%ACnh_ch%C3%B9a&action=edit&redlink=1) và các dòng tranh dân gian như [tranh Đông Hồ](/wiki/Tranh_%C4%90%C3%B4ng_H%E1%BB%93) ( [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)), [tranh Hàng Trống](/wiki/Tranh_H%C3%A0ng_Tr%E1%BB%91ng) ( [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)), [tranh Làng Sình](/wiki/Tranh_L%C3%A0ng_S%C3%ACnh) ( [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF)), [tranh Kim Hoàng](/wiki/Tranh_Kim_Ho%C3%A0ng) ( [Hà Tây](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y)), [tranh thờ Đạo Giáo](/wiki/Tranh_th%E1%BB%9D_%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) (miền núi phía Bắc). Tuy nhiên kho tàng mỹ thuật dân gian Việt Nam vẫn đang tiếp tục được khám phá.
Mỹ thuật cổ Việt Nam có chương đầu từ vạn năm trước ở hang Đồng Nội, ở núi Đọ Thanh Hoá, có đỉnh đầu từ Văn hoá Đông Sơn khoảng 2500 năm trước, có sự phát triển liên tục từ nghìn năm lại đây. Nền mỹ thuật ấy có phải là mỹ thuật dân gian không, có phải là nghệ thuật tạo hình không? Trong nghệ thuật tạo hình cổ Việt Nam bao gồm tất cả những sáng tạo của nhân dân Việt Nam về kiến trúc, về tượng, về tranh, về trang trí, về đồ mỹ nghệ. Ở xã hội tiền sử và sơ sử, có thể xem văn hoá nguyên thuỷ là văn hoá dân gian thì mỹ thuật giai đoạn lịch sử ấy chính là cội nguồn của mỹ thuật dân gian.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=1)]
|Bài viết này
|cần thêm .
|
|![]()
|
|Nội dung và quan điểm của bài hoặc đoạn này có thể thể hiện một .
Xin
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit§ion=2)]
|
|[Văn học](/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam)• [Âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam)( *và* [Nhạc cổ truyền](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%95_truy%E1%BB%81n_Vi%E1%BB%87t_Nam) *) •* [Tân nhạc](/wiki/T%C3%A2n_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Sân khấu](/wiki/S%C3%A2n_kh%E1%BA%A5u_c%E1%BB%95_truy%E1%BB%81n_Vi%E1%BB%87t_Nam)• [Kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Vi%E1%BB%87t_Nam)( *) •*

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1052 miss, cp1052 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
# Robin Söderling
|
|[Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) [Monte Carlo](/wiki/Monte_Carlo), [Monaco](/wiki/Monaco) [Tibro](/w/index.php?title=Tibro&action=edit&redlink=1), [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) [15 tháng 11](/wiki/15_th%C3%A1ng_11)năm [2010](/wiki/2010)) [Úc Mở rộng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t_%C3%9Ac_M%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng) [Pháp mở rộng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t_Roland-Garros) [Wimbledon](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_V%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_Wimbledon) [Mỹ Mở rộng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t_M%E1%BB%B9_M%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng) [ATP Tour Finals](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t_ATP_World_Tour_Finals) **Robin Bo Carl Söderling** (sinh ngày [14 tháng 8](/wiki/14_th%C3%A1ng_8) năm [1984](/wiki/1984) tại [Tibro](/w/index.php?title=Tibro&action=edit&redlink=1), [Thuỵ Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)) là cựu vận động viên [quần vợt](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t) chuyên nghiệp người [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n), người hiện xếp thứ 4 trong bảng xếp hạng ATP (tính đến tháng 1 năm 2011). Söderling là tay vợt đầu tiên và duy nhất cho đến nay đánh bại [Rafael Nadal](/wiki/Rafael_Nadal) tại [Giải Pháp mở rộng](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t_Ph%C3%A1p_M%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng_2009) . Mặc dù vậy anh bị thất bại tại trận chung kết trước [1] [Roger Federer](/wiki/Roger_Federer), anh đã hoàn thành tốt nhất một [Grand Slam](/wiki/Grand_Slam_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t)trong sự nghiệp của mình. Một năm sau giải đó, anh đã kết thúc kỷ lục 23 trận bán kết [Grand Slam](/wiki/Grand_Slam_qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t)liên tiếp của [Roger Federer](/wiki/Roger_Federer)ở trận tứ kết . Anh là vận động viên [[2]](#cite_note-2) [quần vợt](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t)người [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)duy nhất nằm trong top 200 của bảng xếp hạng ATP. Anh cũng đã giành được 1 danh hiệu Master.Vào ngày 23 tháng 12 năm 2015,Soderling chính thức nói lời giã từ sự nghiệp quần vợt chuyên nghiệp
## Mục lục
## Đời sống riêng[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=1)]
Söderling nói được
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), tiếng [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) và [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c). Cha của anh là một [luật sư](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_s%C6%B0) và mẹ của anh Britt-Inger là một người nội trợ. Chị của Söderling, Sandra, là một giáo viên. Những lúc không chơi quần vợt, Söderling thích chơi đánh bóng bàn, xem phim, đi câu cá, xem thể thao và lái xe đi dạo trên chiếc xe ô tô của mình . Anh đã đính hôn với Jenni Moström. [3] [[4]](#cite_note-4)
### Thời niên thiếu[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=2)]
Söderling bắt đầu chơi quần vợt khi lên 5 tuổi. Robin Söderling đã có những bước đi đầu tiên trong sự nghiệp quần vợt quốc tế vào
[tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [1998](/wiki/1998) ở [Luxembourg](/wiki/Luxembourg). Khi 14 tuổi anh đã chơi trận thi đấu chính thức đầu tiên của mình trong giải đấu thuộc lứa thiếu niên, thất bại trong trận mở màn gặp Fred Hemmes, Jr. Lần đầu tiên tham gia đầy đủ các giải đấu thuộc lứa thiếu niên (2000), anh đã giành chiến thắng trong bốn giải đấu và 2001 anh giành hơn ba danh hiệu bao gồm cả [Orange Bowl](/w/index.php?title=Orange_Bowl_(qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t)&action=edit&redlink=1).
## Sự nghiệp chuyên nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=3)]
### Những năm đầu[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=4)]
Söderling gia nhập làng quần vợt nam thế giới vào năm 2002, anh chơi 5 giải đấu ATP và vào vòng thứ hai ở giả trẻ Mỹ mở rộng. Trong những Challenger anh đạt được thành tích là 16 trận thắng và 8 trận thua, và anh chơi ở giải trẻ Mỹ mở rộng nơi anh đến trận chung kết. Năm 2003, anh chuyển lên thi đấu chuyên nghiệp của ATP, anh lọt đến vòng 3 Wimbledon (từ vòng loại) và đã kết thúc năm với xếp hạng thứ 86. Robin lần đầu tiên trong năm 2004 tại giải Grand Prix de Tennis de Lyon, nơi anh đã đánh bại tay vợt người Bỉ Xavier Malisse trong trận chung kết. Robin cũng lọt vào trận đấu cuối cùng tại Marseille Open. Đến cuối năm, Söderling đã leo lên top 50 thế giới trong bảng xếp hạng. Robin đã có chấn thương nghiêm trọng đầu tiên trong sự nghiệp của anh vào năm 2005, cuối cùng dẫn đến một hậu quả là anh bị chấn thương đầu gối vào thang 3. Nhưng mặc dù không chơi nhiều giải đấu, anh tham dự giải đấu ở
[Milan](/wiki/Milano) (thua Radek Stepanek trong trận chung kết). Sau một mùa giải khó khăn và chấn thương liên miên, Robin đạt được kết quả tốt nhất là vào vòng 3 Mỹ mở rộng.
Quay trở lại năm 2006, anh bị trả lại ngoài top 100 vào top 50 trong vòng ba tháng, mặc dù chấn thương đầu gối và vai vẫn còn ngăn cản anh chơi tốt nhất. Anh phải giúp đội tuyển Thụy Điển thắng 2 trận để giữ cúp Davis nếu không nó sẽ ở lại Brazil. Trong mùa giải này phần lớn thời gian anh không dính chấn thương, mặc dù anh đã thất bại nhưng gây ấn tượng tại Grand Slams. Nhưng cuối năm, anh kiếm được nhiều điểm và kết thúc mùa giải tại vị trí 25.
Năm 2007 là một năm không tệ của Soderling. Anh lọt vào vòng 32 tay vợt tại Wimbledon, nơi anh bị thua trước
[Rafael Nadal](/wiki/Rafael_Nadal) trong một trận 5 set đấu.
Söderling đã lọt vào một trận chung kết ATP lần đầu tiên trong 5 năm trong năm 2007, nhưng anh bị loại. Tuy nhiên, anh mất 3 tháng cuối do chấn thương cổ tay trái.
### Trở lại từ chấn thương[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=5)]
Söderling không thi đấu Úc mở rộng do chấn thương. Giải đấu đầu tiên của anh vào năm 2008 là Open 13 Marseille, nơi anh đến tứ kết. Sau đó anh đến chung kết của ABN AMRO World Tennis Tournament (Rotterdam), thắng Michaël Llodra trong trận chung kết, 6-7,6-3,7-6. Tuần tiếp theo, anh thi đấu tại giải Morgan Keegan Championships ở Memphis, Hoa Kỳ. Anh đánh bại hạt giống hàng đầu Andy Roddick. Nhưng anh bị thua Steve Darcis, 6-3,7-6.
Tại World Cup Team 2008 ở Düsseldorf sân đất nện, anh bất khả chiến bại trong 4 trận đơn và 4 trận đôi. Anh đã trở thành tay vợt thứ ba chỉ trong lịch sử khi thắng tất cả các trận với
[John McEnroe](/wiki/John_McEnroe) năm 1984 và [Fernando González](/wiki/Fernando_Gonz%C3%A1lez) vào năm 2003. Vì vậy, chiến thắng tất cả các trận đấu của mình ở đó, anh đã chỉ đạo đội Thụy Điển chiến thắng.
Vào cuối tháng, anh đến vòng 3 ở giải Pháp mở rộng, nơi anh bị thua Julien Bennetau. Tại Wimbledon, anh thua
[Roger Federer](/wiki/Roger_Federer) trong vòng 64 tay vợt. Sau khi có kết quả đáng thất vọng ở cả hai giải ở Thế vận hội Bắc Kinh và Mỹ mở rộng, Söderling đã quyết định chia tay với huấn luyện viên Peter Carlsson của mình. Anh được huấn luyện bởi cựu số 2 thế giới người Thụy Điển Magnus Norman. Với sự giúp đỡ của Norman, Robin là tay vợt thứ ba cuối cúng của Thụy Điển tại Stockholm Open, nhưng bị thua David Nalbandian trong một trận đấu khó khăn (2-6,7-5, 3-6). Ba tuần sau đó Söderling cuối cùng cũng giành danh hiệu đầu tiên của mình sau 3 năm tại Grand Prix de Tennis de Lyon, đánh bại Julien Benneteau trong ba set (6-3,6-7,6-1). Trên đường đến trận chung kết anh thắng hạt giống hàng đầu [Andy Roddick](/wiki/Andy_Roddick) ở tứ kết, và gặp tay vợt người Pháp Gilles Simon trong bán kết, cả hai đều được xếp hạng trong top 10 thế giới. Vị trí 18 trong bảng xếp hạng, một sự nghiệp tốt đẹp của Soderling. Anh kết thúc năm với thứ hạng 17. Ngày 04 tháng mười một, anh công bố rằng [Magnus Norman](/w/index.php?title=Magnus_Norman&action=edit&redlink=1) sẽ là huấn luyện viên của anh bắt đầu ngay sau khi kỳ nghỉ của mình.
### Tiếp cận top 10[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=6)]
Với huấn luyện viên mới của anh ở bên cạnh, Söderling bắt đầu năm 2009 ở giải Brisbane International. Anh thua ở tứ kết trước Radek Stepanek. Söderling sau đó tham gia vào giải Heineken Open, nơi anh bị thua trong trận bán kết trước
[Juan Martín del Potro](/wiki/Juan_Mart%C3%ADn_del_Potro). Anh là hạt giống số 16 tại Úc Mở rộng và thua trước [Marcos Baghdatis](/wiki/Marcos_Baghdatis) ở vòng thứ hai.
Anh sau đó tham gia giải Indian Wells Masters 1000, nhưng anh thua Nicolas Lapentti 4-6, 6-7 (7) ở vòng thứ hai. Mặc dù đang chơi tốt và nhưng thách thức của anh tại giải BMW Tennis Championship, Söderling bị chấn thương và nghỉ thi đấu trong hai tháng. Cuối cùng anh đã giành liên tiếp các trận thắng đầu tiên kể từ khi Úc Mở rộng tại Rome Masters, trước khi thua tay vợt số 1 thế giới
[Rafael Nadal](/wiki/Rafael_Nadal) trong một trận đấu với các tỉ số 1-6, 0-6 ở vòng thứ ba. Sau vòng thứ ba bị loại ở Madrid Masters trước [Roger Federer](/wiki/Roger_Federer), Söderling tới thi đấu tại ARAG World Team Cup ở Düsseldorf, anh là một phần của đội tuyển Thụy Điển. Mặc dù Thụy Điển đã không thắng, đánh bại Söderling bởi Gilles Simon và Rainer Schüttler 6-0, 6-0.
Tại Pháp mở rộng, Söderling là hạt giống số 23, đến vòng thứ tư của một giải Grand Slam lần đầu tiên sau khi đánh bại Kevin Kim, Denis Istomin, và David Ferrer. Điều này cho thấy anh sẽ gặp đương kim vô địch
[Rafael Nadal](/wiki/Rafael_Nadal)ở vòng 4. Anh là sự khó chịu lớn nhất Nadal khi đánh bại kỷ lục 31 trận thắng của "Vua đất nện" tại Roland Garros. [Martina Navratilova](/wiki/Martina_Navratilova) nhận xét trận đấu là một cơn địa chấn lớn nhất trong lịch sử quần vợt 6-2, 6-7 (2), 6-4, 7-6 (2) chiến thắng tay vợt số 1 thế giới lần đầu tiên của Robin Soderling và là trận đấu của năm, chưa có người nào đánh bại Nadal trên đất nện. Hai ngày sau, anh đối mặt với hạt giống số 10 Nicolay Davydenko và nếu thăng anh sẽ vào chung bán kết, Söderling thắng 6-1, 6-3, 6-1 để vào bán kết lần đầu tiên. Söderling lần đầu tiên vào bán kết Grand Slam, đánh bại Fernando González 6-3, 7-5, 5-7, 4-6, 6-4. Söderling cuối cùng để thua Federer 1-6, 6-7 (1), 4-6, tuy nhiên, thứ hạng của anh được nâng lên thứ 12 trên thế giới.
Söderling là hạt giông số 13 tại Giải quần vợt Wimbledon 2009, giải đấu tiếp theo của anh. Anh đến vòng thứ tư lần đầu tiên trong sự nghiệp của mình, đánh bại Gilles Müller, Marcel Granollers, và Nicolas Almagro trên con đường vào vòng 4. Söderling đối mặt với Federer, một người vô địch năm lần tại Wimbledon, Federer đánh bại anh một lần nữa, 6-4, 7-6 (5), 7-6 (5).
Sau Wimbledon, Söderling trở về quê hương của mình để chơi tại Thụy Điển mở rộng Collector. Anh là hạt giống số hai, anh đã dược miễn vòng đầu. Anh đánh bại Kristof Vliegen 6-2, 6-3 ở vòng thứ hai, và chiến thắng trận tứ kết trước Nicolas Almagro 7-5, 6-3. Söderling đến trận cuối cùng bằng cách đánh bại đồng hương, Andreas Vinciguerra, 6-1, 7-6 (6). Ở đó, anh đánh bại Juan Monaco 6-3, 7-6 (4) đẻ chiến thắng, trở thành tay vợt người Thụy Điển đầu tiên kể từ Magnus Norman (năm 2000) để giành danh hiệu đĩa đơn ở Thụy Điển Mở rộng. Đây lá lần đầu tiên Soderling có một chức vô địch ngoài sân đất nện ngoài trời. Sau khi giành chức vô địch anh được lên thứ hạng thứ 11.
Söderling sau đó tham gia giaỉ Germany International Open nhưng thua ở vòng thứ ba trước Nicolas Almagro. Sau trận đấu, Söderling đã đẽ mất chuỗi thành tích bất bại kể từ Rome Masters vào cuối tháng tư, nơi anh thua Nadal
Đến sang mùa sân cứng tại Mỹ, Söderling tham dự giải Legg Mason Tennis Classic nhưng đã phải rút khỏi ở tứ kết do một chấn thương khuỷu tay buộc Söderling rút lui khỏi Rogers Cup. Quay trở lại Cincinnati Masters, anh thua ở vòng đầu tiên trước Lleyton Hewitt.
Söderling là hạt giống số 12 tại Mỹ mở rộng và tiến vào tứ kết lần đầu tiên tại sau khi đánh bại đối thủ đáng chú ý như Albert Montañés, Marcel Granollers, hạt giống số 22 người Mỹ Sam Querrey và hạt giống 8 Nikolay Davydenko. Trên đường đến tứ kết, Söderling đã có một chút may mắn trên thực tế là hai trong số những đối thủ của anh đã bị chấn thương, trong đó có tay vợt người Nga, tay vợt Nikolay Davydenko chấn thương khi Söderling dẫn 7-5, 3-6, 6-2. Söderling đối đầu với đương kim vô địch và hạt giống số 1
[Roger Federer](/wiki/Roger_Federer) lần thứ tư trong năm nay (ba trong số họ trong một giải Grand Slam). Federer đã đánh bại Soderling trong 2 set đầu tiên đầu tiên, nhưng Soderling cho thấy sau khi mất hai set đầu tiên (Federer thắng) và thắng trong set 3. Anh sau đó đã ghi những điểm những điểm trong tiebreak mặc dù cuối cùng thua set thứ tư 0-6, 3-6, 7-6 (6), 6-7 (6). Tại vòng Playoffs Davis Cup, anh đã giúp Thụy Điển chiến thắng 3-2 trước Romania và một cơ hội cho Thụy Điển để cạnh tranh trong năm Davis Cup 2010.
Sau Mỹ mở rộng, anh đến bán kết ở cả hai giải Malaysia Open và China Open trước Shanghai Masters, nơi anh chính thức lọt vào top 10 lần đầu tiên, đặc biệt là đánh bại hạt giống số năm
[Jo-Wilfried Tsonga](/wiki/Jo-Wilfried_Tsonga) 6-3, 6-3. Tuy nhiên, anh thua ở tứ kết trước Feliciano López 6-7 (4), 3-6. Söderling là hạt giống số 1 ở Stockholm Open nhưng do một chấn thương khuỷu tay anh đã phải bỏ cuộc ở trận bán kết. Mặc dù không phải một chấn thương nghiêm trọng, Söderling đã bỏ cuộc từ Valencia Open 500. Lúc đó vị trí số 9 thế giới, Söderling cần một số điểm lớn tại 2.009 BNP Paribas Masters để được tham gia ATP World Tour Finals. Anh đối mặt với Ivo Karlović, chiến thắng trong 2 set, 6-4, 7-6 (6), và Davydenko đánh bại hạt giống thứ sáu ở vòng thứ ba, 6-3, 3-6, 6-4. Söderling mất cơ hội đến vòng loại ATP World Tour Finals khi hạt giống số 3 [Novak Djokovic](/wiki/Novak_Djokovic) quá mạnh ở tứ kết và giành chiến thắng trong ba set, 6-4, 1-6, 6-3.
Tuy nhiên, Söderling đủ điều kiện dự ATP World Tour Finals khi tay vợt người Mỹ
[Andy Roddick](/wiki/Andy_Roddick) rút lui vì một chấn thương ở Thượng Hải. Söderling được bốc thăm vào bảng có gồm [Rafael Nadal](/wiki/Rafael_Nadal), [Novak Djokovic](/wiki/Novak_Djokovic) và Nikolay Davydenko. Anh có một khởi đầu ấn tượng, khi đánh bại [Rafael Nadal](/wiki/Rafael_Nadal) trong trận đấu đầu tiên của anh 6-4 6-4. Anh tiếp tục dễ dàng Dè bẹp [Novak Djokovic](/wiki/Novak_Djokovic) 7-6 (5) 6-1. Sau đó anh được vào vòng bán kết của giải vô địch này cuối năm. Tuy nhiên, anh thua trước Nikolay Davydenko 6-7 (4) 6-4 3-6 ở set thứ ba và cuối cùng trận đấu kết thúc. Mặc dù vậy, anh trở thành người chiến thắng của bảng mình (bảng B), và đụng độ ở bán kết với Juan Martín del Potro, anh gác vợt sau 3 set với các tỉ số, 6-7 (1), 6-3, 7-6 (3). Söderling hoàn thành năm với xếp hạng # 8, một năm thi đấu tốt.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Robin_S%C3%B6derling&action=edit§ion=7)] [^](#cite_ref-1) ["Greatest Upsets in Sports History"](http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/0802/biggest.upsets/content.1.html) *sportsillustrated.cnn.com*. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2009 [^](#cite_ref-2) [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8716920.stmCurrently](http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8716920.stmCurrently) [^](#cite_ref-3) [“Fanzone « Robin Söderling”](http://robinsoderling.se/fanzone/?question=8). Truy cập 15 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-4) [“About « Robin Söderling”](http://robinsoderling.se/about/). Truy cập 15 tháng 2 năm 2015.
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1067 miss, cp1052 miss


markdown:
# Sự đông máu
**Sự đông máu** là một quá trình phức tạp qua đó tạo ra các [cục máu đông](/w/index.php?title=C%E1%BB%A5c_m%C3%A1u_%C4%91%C3%B4ng&action=edit&redlink=1). Đông máu là một cơ chế quan trọng trong quá trình [cầm máu](/wiki/C%E1%BA%A7m_m%C3%A1u). Khi thành [mạch máu](/wiki/M%E1%BA%A1ch_m%C3%A1u) bị tổn thương, [máu](/wiki/M%C3%A1u) được cầm nhờ chỗ tổn thương được che phủ bởi cục máu đông chứa [tiểu cầu](/wiki/Ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u) và [sợi huyết](/w/index.php?title=S%E1%BB%A3i_huy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1). Rối loạn đông máu có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và/hoặc tạo cục máu đông và [huyết tắc](/w/index.php?title=Huy%E1%BA%BFt_t%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1).
Cơ chế đông máu được bảo tồn khá chắc trong tiến hóa; ở lớp
[thú](/wiki/Th%C3%BA), hệ thống đông máu bao gồm hai thành phần: [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o) (tiểu cầu) và [protein](/wiki/Protein) (các yếu tố đông máu).
Phản ứng đông máu được kích hoạt ngay sau chấn thương làm tổn hại đến
[nội mạc](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_m%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) mạch máu. [Tiểu cầu](/wiki/Ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u) lập tức tạo nút chặn cầm máu tại vết thương; đây chính là quá trình *cầm máu ban đầu*. Quá trình *cầm máu thứ phát* diễn ra đồng thời; các [yếu tố đông máu](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit&redlink=1) trong [huyết tương](/wiki/Huy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng) đáp ứng trong một chuỗi phản ứng để tạo các sợi huyết có vai trò củng cố nút chặn tiểu cầu. [[1]](#cite_note-Furie-1)
## Mục lục
[1 Sinh lý học](#Sinh_l.C3.BD_h.E1.BB.8Dc) [2 Xét nghiệm đông máu](#X.C3.A9t_nghi.E1.BB.87m_.C4.91.C3.B4ng_m.C3.A1u) [3 Vai trò](#Vai_tr.C3.B2) [4 Thuốc tác động đến cơ chế đông máu](#Thu.E1.BB.91c_t.C3.A1c_.C4.91.E1.BB.99ng_.C4.91.E1.BA.BFn_c.C6.A1_ch.E1.BA.BF_.C4.91.C3.B4ng_m.C3.A1u) [5 Các yếu tố đông máu](#C.C3.A1c_y.E1.BA.BFu_t.E1.BB.91_.C4.91.C3.B4ng_m.C3.A1u) [6 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [7 Các loài khác](#C.C3.A1c_lo.C3.A0i_kh.C3.A1c) [8 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [10 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Sinh lý học[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=1)]
### Hoạt hóa tiểu cầu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=2)]
Tổn thương thành mạch máu làm bộc lộ
[collagen](/wiki/Collagen) bình thường vốn chỉ hiện diện bên dưới lớp [nội mạc](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_m%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1). Tiểu cầu tuần hoàn trong máu gắn vào collagen trên các thụ thể [glycoprotein](/w/index.php?title=Glycoprotein&action=edit&redlink=1) Ia/IIa bề mặt đặc hiệu với collagen. Sự gắn kết này sau đó được gia cố bởi một protein có tên là [yếu tố von Willebrand](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_von_Willebrand&action=edit&redlink=1) (vWF), với vai trò tạo các liên kết giữa glycoprotein Ib/IX/V tiểu cầu với các sợi collagen.
Sau đó tiểu cầu được hoạt hóa và tiết các chất từ những hạt trong bào tương tiểu cầu vào
[huyết tương](/wiki/Huy%E1%BA%BFt_t%C6%B0%C6%A1ng), đến lượt mình, các chất này hoạt hóa các tiểu cầu khác. Tiểu cầu thay đổi hình dạng, bộc lộ bề mặt phospholipid cần cho sự bám dính của các yếu tố đông máu. Fibrinogen nối kết các tiểu cầu gần nhau bằng cách tạo ra các liên kết thông qua glycoprotein IIb/IIIa. Ngoài ra, tiểu cầu còn được hoạt hóa bởi [thrombin](/w/index.php?title=Thrombin&action=edit&redlink=1).
### Dòng thác đông máu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=3)]
Dòng thác đông máu của quá trình cầm máu thứ phát có hai con đường,
*con đường kích hoạt qua tiếp xúc* (còn gọi là con đường nội sinh) và *con đường yếu tố mô* (con đường ngoại sinh) cùng dẫn tới sự hình thành *sợi huyết*. Theo truyền thống, người ta cho rằng dòng thác đông máu gồm hai con đường quan trọng như nhau cùng gặp nhau ở một đoạn đường chung. Thực ra, con đường chủ yếu (thường gặp nhất) khởi phát sự đông máu là con đường *yếu tố mô*. Các con đường đều là một chuỗi các phản ứng, trong đó một [zymogen](/w/index.php?title=Zymogen&action=edit&redlink=1) (tiền chất bất hoạt của [enzyme](/wiki/Enzym)) của một [serine protease](/w/index.php?title=Serine_protease&action=edit&redlink=1) và đồng yếu tố [glycoprotein](/w/index.php?title=Glycoprotein&action=edit&redlink=1) của nó được hoạt hóa để trở thành các thành phần hoạt động và xúc tác cho phản ứng tiếp theo trong dòng thác, cuối cùng hình thành các sợi huyết liên kết chéo với nhau. Các yếu tố đông máu thường được ký hiệu bằng các [chữ số La Mã](/wiki/S%E1%BB%91_La_M%C3%A3), với một chữ a viết thường đính kèm để chỉ dạng hoạt hóa (active).
Các yếu tố đông máu thường là các enzyme serine protease. Một số ngoại lệ bao gồm yếu tố VIII và yếut tố V là các glycoprotein; yếu tố XIII là một
[transglutaminase](/w/index.php?title=Transglutaminase&action=edit&redlink=1). Serine proteases hoạt động bằng cách cắt các protein khác ở các vị trí đặc hiệu. Yếu tố đông máu tuần hoàn dưới dạng các zymogen bất hoạt.
Dòng thác đông máu theo truyền thống được chia làm 3 con đường, con đường
*yếu tố mô* và con đường *hoạt hóa qua tiếp xúc* cả hai cùng kích hoạt con đường "chung" của yếu tố X, thrombin và fibrin.
#### Con đường yếu tố mô[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=4)]
Vai trò chính của con đường yếu tố mô là hình thành một "sự bùng nổ thrombin", một quá trình trong đó
[thrombin](/w/index.php?title=Thrombin&action=edit&redlink=1) hình thành nhanh chóng. Yếu tố VIIa lưu hành trong máu với một lượng nhiều hơn so với các yếu tố đông máu được hoạt hóa khác.
- Tiếp sau sự tổn thương mạch máu, yếu tố mô (Tissue Factor - TF) do tế bào nội mô tiết ra, tạo một phức hợp với yếu tố VII, để hoạt hóa yếu tố này (hình thành TF-VIIa).
- TF-VIIa hoạt hóa yếu tố IX và yếu tố X.
- Bản thân yếu tố VII được hoạt hóa bởi thrombin, yếu tố XIa,
[plasmin](/w/index.php?title=Plasmin&action=edit&redlink=1), yếu tố XII và yếu tố Xa.
- Sự hoạt hóa yếu tố Xa bởi phức hợp TF-VIIa hầu như lập tức bị ức chế bởi
[chất ức chế con đường yếu tố mô](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_%E1%BB%A9c_ch%E1%BA%BF_con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_m%C3%B4&action=edit&redlink=1)(TFPI - tissue factor pathway inhibitor).
- Yếu tố Xa và đồng yếu tố Va của nó từ phức hợp
[prothrombinase](/w/index.php?title=Prothrombinase&action=edit&redlink=1)sẽ hoạt hóa [prothrombin](/w/index.php?title=Prothrombin&action=edit&redlink=1)thành thrombin.
- Thrombin sau đó hoạt hóa các thành phần khác của dòng thác đông máu, kể cả yếu tố V và yếu tố VII, rồi hoạt hóa và phóng thích yếu tố VIII ra khỏi
[yếu tố vWF](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_vWF&action=edit&redlink=1).
- Yếu tố VIIIa là đồng yếu tố của yếu tố IXa, hai yếu tố này cùng tạo ra phức hợp "
[tenase](/w/index.php?title=Tenase&action=edit&redlink=1)" để hoạt hóa yếu tố X. (Từ "tenase" được ghép từ chữ "ten" ("mười" trong tiếng Anh) và tiếp vĩ ngữ "-ase" dùng cho enzyme.)
#### Con đường hoạt hóa tiếp xúc[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=5)]
Con đường hoạt hóa tiếp xúc bắt đầu với sự hình thành phức hợp ban đầu trên nền
[collagen](/wiki/Collagen) bởi [kininogen cao phân tử](/w/index.php?title=Kininogen_cao_ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) (HMWK - high-molecular weight kininogen), [prekallikrein](/w/index.php?title=Prekallikrein&action=edit&redlink=1), và yếu tố XII (yếu tố Hageman). [Prekallikrein](/w/index.php?title=Prekallikrein&action=edit&redlink=1) được chuyển thành [kallikrein](/w/index.php?title=Kallikrein&action=edit&redlink=1) còn yếu tố XII thành XIIa. Yếu tố XIIa chuyển yếu tố XI thành FXIa. Yếu tố XIa hoạt hóa yếu tố IX, cùng với đồng yếu tố VIIIa tạo nên phức hợp [tenase](/w/index.php?title=Tenase&action=edit&redlink=1), hoạt hóa yếu tố X thành Xa. Vai trò thứ yếu của con đường hoạt hóa tiếp xúc trong việc hình thành cục máu đông được minh chứng qua các trường hợp bệnh nhân bị thiếu trầm trọng các yếu tố XII, HMWK, và prekallikrein không có triệu chứng rối loạn đông máu.
#### Con đường chung[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=6)] *Thrombin* có hàng loạt chức năng khác nhau. Vai trò hàng đầu của nó là chuyển [fibrinogen](/w/index.php?title=Fibrinogen&action=edit&redlink=1) thành fibrin, là chất liệu chính của cục máu đông. Ngoài ra, nó còn hoạt hóa yếu tố VIII và V cùng với chất ức chế của chúng - [protein C](/w/index.php?title=Protein_C&action=edit&redlink=1) (khi có [thrombomodulin](/w/index.php?title=Thrombomodulin&action=edit&redlink=1)), hoạt hóa yếu tố XIII, chất có vai trò tạo [liên kết cộng hóa trị](/wiki/Li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_c%E1%BB%99ng_h%C3%B3a_tr%E1%BB%8B) làm nên các liên kết chéo giữa các sợi polymer fibrin.
Sau khi được hoạt hóa bởi con đường yếu tố mô hoặc con đường hoạt hóa tiếp xúc, dòng thác đông máu được duy trì ở trạng thái ưu đông do sự hoạt hóa liên tục yếu tố VIII và IX để tạo nên phức hợp
[tenase](/w/index.php?title=Tenase&action=edit&redlink=1), cho đến khi được điều chỉnh xuống bởi cơ chế chống đông.
### Các đồng yếu tố[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=7)]
Nhiều chất cần thiết cho sự vận hành bình thường của dòng thác đông máu:
[Can xi](/wiki/Canxi)và [phospholipid](/w/index.php?title=Phospholipid&action=edit&redlink=1)(một thành phần của màng [tiểu cầu](/wiki/Ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u)) cần thiết cho sự hoạt động của các phức hợp tenase và prothrombinase. Can xi xúc tác sự gắng các phức hợp thông qua các nhóm gamma-carboxy tận cùng trên các yếu tố Xa và IXa lên các bề mặt phospholipid của tiểu cầu cũng như các vi hạt chứa các chất gây đông do tiểu cầu tiết ra. Can xi cũng cần thiết cho một số vị trí khác trong dòng thác đông máu. [Vitamin K](/wiki/Vitamin_K)là một tác nhân cần thiết giúp [gamma-glutamyl carboxylase](/w/index.php?title=Gamma-glutamyl_carboxylase&action=edit&redlink=1)gan gắn một nhóm [carboxyl](/w/index.php?title=Carboxyl&action=edit&redlink=1)vào nhóm [acid glutamic](/w/index.php?title=Acid_glutamic&action=edit&redlink=1)trên các yếu tố II, VII, IX và X, cũng như [Protein S](/w/index.php?title=Protein_S&action=edit&redlink=1), Protein C và [Protein Z](/w/index.php?title=Protein_Z&action=edit&redlink=1). Thiếu vitamin K (v.d. trong tình trạng [rối loạn hấp thu](/w/index.php?title=R%E1%BB%91i_lo%E1%BA%A1n_h%E1%BA%A5p_thu&action=edit&redlink=1)), sử dụng thuốc kháng đông ( [warfarin](/w/index.php?title=Warfarin&action=edit&redlink=1), [acenocoumarol](/w/index.php?title=Acenocoumarol&action=edit&redlink=1)và [phenprocoumon](/w/index.php?title=Phenprocoumon&action=edit&redlink=1)) hoặc bệnh ( [ung thư tế bào gan](/w/index.php?title=Ung_th%C6%B0_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o_gan&action=edit&redlink=1)) làm giảm chức năng của enzyme và dẫn tới sự hình thành các protein PIVKA (proteins formed in vitamin K absence - protein tạo thành khi thiếu vitamin K) dẫn đến thiếu một phần hoặc toàn phần sự carboxyl gamma hóa và ảnh hưởng đến khả năng gắng vào phospholipid của các yếu tố đông máu.
### Các chất ức chế[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=8)]
Có ba cơ chế kiểm soát dòng thác đông máu. Bất thường của các cơ chế này dẫn đến tình trạng dễ tạo cục máu đông:
[Protein C](/w/index.php?title=Protein_C&action=edit&redlink=1)là chất kháng đông sinh lý chính. Đó là một enzyme serine protease phụ thuộc vitamin K được thrombin hoạt hóa thành APC (activated protein C). Dạng hoạt hóa (cùng với protein S và phospholipid đóng vai trò đồng yếu tố) làm thoái hóa các yếu tố Va và VIIIa. Thiếu về lượng hoặc về chất của một trong các kháng đông trên có thể dẫn đến [bệnh máu dễ đông](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_m%C3%A1u_d%E1%BB%85_%C4%91%C3%B4ng&action=edit&redlink=1). Rối loạn hoạt động của protein C (kháng rotein C hoạt hóa), thí dụ [yếu tố V Leiden](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_V_Leiden&action=edit&redlink=1)hoặc yếu tố VIII nồng độ cao cũng có thể dẫn đến tình trạng máu dễ đông. [Antithrombin](/w/index.php?title=Antithrombin&action=edit&redlink=1)cũng là một chất ức chế serine protease ( [serpin](/w/index.php?title=Serpin&action=edit&redlink=1)- serin protease inhibitor) có vai trò làm thoái hóa các serine protease; thrombin và yếu tố Xa, cũng như các yếu tố XIIa và IXa. Chất này thường ở tình trạng hoạt hóa, nhưng sự kết dính antithrombin vào các yếu tố trên chỉ tăng lên khi có mặt [heparan sulfate](/w/index.php?title=Heparan_sulfate&action=edit&redlink=1)(một [glycosaminoglycan](/w/index.php?title=Glycosaminoglycan&action=edit&redlink=1)) hoặc dùng thuốc [heparin](/w/index.php?title=Heparin&action=edit&redlink=1)(những chất dạng heparin khác cũng làm tăng ái lực đối với yếu tố Xa, thrombin, hoặc cả hai). Thiếu hụt về chất lượng hoặc số lượng của antithrombin (bẩm sinh hay mắc phải, v.d. trong bệnh [đái protein](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1i_protein&action=edit&redlink=1)) cũng có thể đưa đến tình trạng máu dễ đông. [Chất ức chế con đường yếu tố mô](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%A5t_%E1%BB%A9c_ch%E1%BA%BF_con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_m%C3%B4&action=edit&redlink=1)(TFPI - Tissue factor pathway inhibitor) ức chế yếu tố sự hoạt hóa các yếu tố IX và X có liên quan đến yếu tố VIIa sau khi sự hoạt hóa này khởi động.
### Sự tan fibrin[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=9)]
Sau cùng, tất cả các cục máu đông được tổ chức lại và tái hấp thu bằng một quá trình gọi là sự tan fibrin. Enzyme chính của quá trình này (
[plasmin](/w/index.php?title=Plasmin&action=edit&redlink=1)) được điều hòa bởi một số chất kích thích và ức chế.
## Xét nghiệm đông máu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=10)]
Có nhiều xét nghiệm để đánh giá chức năng đông máu:
- Xét nghiệm thường làm:
[aPTT](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_thromboplastin_ri%C3%AAng_ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1), [PT](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_prothrombin&action=edit&redlink=1)(còn dùng để tính [INR](/w/index.php?title=International_normalized_ratio&action=edit&redlink=1)), [fibrinogen](/w/index.php?title=Fibrinogen&action=edit&redlink=1)(thường bằng [phương pháp Clauss](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_Clauss&action=edit&redlink=1), có khi tính gián tiếp qua PT), đếm số lượng [tiểu cầu](/wiki/Ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u), xét nghiệm chất lượng tiểu cầu (như [PFA-100](/w/index.php?title=PFA-100&action=edit&redlink=1)).
- Xét nghiệm khác:
[TCT](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_%C4%91%C3%B4ng_thrombin&action=edit&redlink=1), [Thời gian máu chảy](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_m%C3%A1u_ch%E1%BA%A3y&action=edit&redlink=1), [xét nghiệm trộn lẫn](/w/index.php?title=X%C3%A9t_nghi%E1%BB%87m_tr%E1%BB%99n_l%E1%BA%ABn&action=edit&redlink=1)(khi xét nghiệm từ bất thường trở nên bình thường nếu huyết tương bệnh nhân được pha trộn với huyết tương bình thường), xét nghiệm yếu tố đông máu, [kháng thể kháng antiphospholipid](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ng_th%E1%BB%83_kh%C3%A1ng_antiphospholipid&action=edit&redlink=1), [D-dimer](/w/index.php?title=D-dimer&action=edit&redlink=1), xét nghiệm di truyền (vd. [yếu tố V Leiden](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_V_Leiden&action=edit&redlink=1), đột biến [prothrombin](/w/index.php?title=Prothrombin&action=edit&redlink=1)G20210A), [thời gian pha nọc rắng Russell](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_pha_n%E1%BB%8Dc_r%E1%BA%AFng_Russell&action=edit&redlink=1)(dRVVT), [độ đàn hồi cục máu đông](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_%C4%91%C3%A0n_h%E1%BB%93i_c%E1%BB%A5c_m%C3%A1u_%C4%91%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)(TEG hay ROTEM), [thời gian hủy euglobulin](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_h%E1%BB%A7y_euglobulin&action=edit&redlink=1)(ELT).
Con đường yếu tố tiếp xúc khởi đầu bằng sự hoạt hóa các "yếu tố tiếp xúc" trong huyết tương, được đánh giá qua xét nghiệm aPTT.
Con đường yếu tố mô khởi đầu bằng sự phóng thích các
[yếu tố mô](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_m%C3%B4&action=edit&redlink=1) (một loại lipoprotein vòng đặc biệt), được đánh giá bằng xét nghiệm [thời gian prothrombin](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_prothrombin&action=edit&redlink=1) (PT). Kết quả PT thường được biểu diễn dưới dạng một tỷ số ( [INR](/w/index.php?title=International_normalized_ratio&action=edit&redlink=1)), thường dùng để theo dõi bệnh nhân dùng những thuốc kháng đông đường uống như [warfarin](/w/index.php?title=Warfarin&action=edit&redlink=1).
Tầm soát định tính và định lượng fibrinogen được thực hiện bằng xét nghiệm
[thời gian đông thrombin](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_%C4%91%C3%B4ng_thrombin&action=edit&redlink=1) (TCT). Định lượng chính xác fibrinogen trong máu thường dùng phương pháp Clauss. Một số máy xét nghiệm còn có khả năng đưa ra lượng "fibrinogen phái sinh" từ biểu đồ của xét nghiệm thời gian Prothrombin.
Nếu một yếu tố đông máu là thành phần của con đường tiếp xúc hoặc con đường yếu tố mô, sự thiếu hụt yếu tố đó sẽ chỉ ảnh hưởng đến một trong số các xét nghiệm: như trong bệnh
[hemophilia A](/w/index.php?title=Hemophilia_A&action=edit&redlink=1), thiếu yếu tố VIII, thuộc con đường tiếp xúc, làm xét nghiệm aPTT kéo dài bất thường nhưng PT vẫn bình thường. Các ngoại lệ gồm prothrombin, fibrinogen và một số biến thể của yếu tố X ảnh hưởng đến cả hai loại xét nghiêm aPTT và PT. Khi xét nghiệm PT hoặc aPTT bất thường, các xét nghiệm khác sẽ được chỉ định để đánh giá tình trạng của các yếu tố đông máu.
## Vai trò[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=11)]
Bất thường đông máu có thể dẫn đến chảy máu, máu đông hay đôi khi cả hai, tùy vào bản chất của bệnh.
### Rối loạn tiểu cầu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=12)]
Bệnh lý tiểu cầu có hai dạng: bẩm sinh và mắc phải. Một số loại bệnh tiểu cầu bao gồm
[Glanzmann's thrombasthenia](/w/index.php?title=Glanzmann%27s_thrombasthenia&action=edit&redlink=1), [hội chứng Bernard-Soulier](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_Bernard-Soulier&action=edit&redlink=1) (phức hợp glycoprotein Ib-IX-V bất thường), [hội chứng tiểu cầu xám](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u_x%C3%A1m&action=edit&redlink=1) (thiếu [hạt alpha](/wiki/H%E1%BA%A1t_alpha)) và [thiểu năng dự trữ delta](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%83u_n%C4%83ng_d%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_delta&action=edit&redlink=1) (thiếu các [hạt đặc](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_%C4%91%E1%BA%B7c&action=edit&redlink=1)). Hầu hết là các bệnh hiếm gặp. Đa số các bệnh tiểu cầu bẩm sinh khiến bệnh nhân dễ bị chảy máu. [Bệnh von Willebrand](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_von_Willebrand&action=edit&redlink=1) do thiếu hoặc rối loạn chức năng của [yếu tố von Willebrand](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_von_Willebrand&action=edit&redlink=1), và dẫn đến bệnh cảnh dễ chảy máu tương tự; các thể bệnh nhẹ hơn tương đối thường gặp hơn.
Giảm số lượng tiểu cầu có nguyền nguyên nhân, bao gồm sản xuất không đủ (td. trong
[hội chứng suy tủy](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_suy_t%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1)), bệnh [miễn dịch](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) ( [xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch](/w/index.php?title=Xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_gi%E1%BA%A3m_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)/ITP), và tăng sử dụng tiểu cầu do nhiều nguyên nhân ( [thiếu máu giảm tiểu cầu do hủy tiểu cầu](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFu_m%C3%A1u_gi%E1%BA%A3m_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u_do_h%E1%BB%A7y_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)/TTP, [hội chứng tán huyết - tăng urê huyết](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_t%C3%A1n_huy%E1%BA%BFt_-_t%C4%83ng_ur%C3%AA_huy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)/HUS, [tiểu hemoglobin cực điểm về đêm](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_hemoglobin_c%E1%BB%B1c_%C4%91i%E1%BB%83m_v%E1%BB%81_%C4%91%C3%AAm&action=edit&redlink=1)/PNH, [đông máu nội mạch lan tỏa](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_m%C3%A1u_n%E1%BB%99i_m%E1%BA%A1ch_lan_t%E1%BB%8Fa&action=edit&redlink=1)/DIC, [giảm tiểu cầu do heparin](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3m_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u_do_heparin&action=edit&redlink=1)/HIT). Đa số các trường hợp tăng sử dụng tiểu cầu dẫn đến hoạt hóa tiểu cầu, một số có liên quan đến huyết tắt.
### Rối loạn các yếu tố đông máu và huyết khối[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=13)]
Những rối loạn yếu tố đông máu nổi tiếng nhất là các bệnh hemophilia. Ba dạng chính là
[hemophilia A](/w/index.php?title=Hemophilia_A&action=edit&redlink=1) (thiếu yếu tố VIII), [hemophilia B](/w/index.php?title=Hemophilia_B&action=edit&redlink=1) (thiếu yếu tố IX hay "bệnh Christmas") và [hemophilia C](/w/index.php?title=Hemophilia_C&action=edit&redlink=1) (thiếu yếu tố XI, nguy cơ chảy máu vừa). Cùng với bệnh von Willebrand (biểu hiện khá giống rối loạn tiểu cầu trừ những trường hợp nặng), những bệnh kể trên khiến dễ chảy máu. Hầu hết các trường hợp bệnh hemophilia là do di truyền. Ở người bị [suy gan](/w/index.php?title=Suy_gan&action=edit&redlink=1) (cấp hoặc mạn), gan không sản xuất các yếu tố đông máu; điều này cũng làm tăng nguy cơ chảy máu. [Huyết khối](/wiki/Huy%E1%BA%BFt_kh%E1%BB%91i) (thrombosis) là sự hình thành cục máu đông bệnh lý, còn [thuyên tắc](/w/index.php?title=Thuy%C3%AAn_t%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) (embolism) là khi cục máu đông (thrombus) di chuyển đến một vị trí khác của cơ thể làm tổn hại cơ quan tại chỗ. Hầu hết các trường hợp huyết khối là do các mắc phải vấn đề trên hệ đông máu ngoại sinh ( [phẫu thuật](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_khoa), [ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0), [bất vận động](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5t_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1), [béo phì](/wiki/B%C3%A9o_ph%C3%AC), [hội chứng hạng ghế phổ thông](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_h%E1%BA%A1ng_gh%E1%BA%BF_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)), nhưng một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có xu hướng mắc tình trạng gọi chung là tăng đông máu (thrombophilia, thí dụ [hội chứng kháng phospholipid](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_kh%C3%A1ng_phospholipid&action=edit&redlink=1), [yếu tố V Leiden](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_V_Leiden&action=edit&redlink=1) và một số rối loạn di truyền hiếm gặp khác).
Các đột biến
[yếu tố XII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_XII&action=edit&redlink=1) liên quan đến sự kéo dài thời gian đông máu không triệu chứng lâm sàng và có xu hướng dễ bị viêm tắc tĩnh mạch. Các đột biến khác có liên quan đến dạng hiếm gặp của phù Quincke (hereditary angioedema (loại III).
## Thuốc tác động đến cơ chế đông máu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=14)]
### Thuốc giúp đông máu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=15)]
Việc sử dụng các chất hấp thu như
[zeolite](/w/index.php?title=Zeolite&action=edit&redlink=1) và các thuốc cầm máu khác được sử dụng để nhanh chóng làm ngưng chảy máu cho các vết thương trầm trọng. Keo thrombin và fibrin được dùng trong phẫu thuật để cầm máu và để điều trị các phình mạch thrombose. [Desmopressin](/w/index.php?title=Desmopressin&action=edit&redlink=1) được dùng để cải thiện chức năng tiểu cầu bằng cách kích thích [thụ thể arginine vasopressin 1A](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5_th%E1%BB%83_arginine_vasopressin_1A&action=edit&redlink=1).
Các yếu tố đông máu nồng độ cao được dùng để điều trị bệnh
[hemophilia](/w/index.php?title=Hemophilia&action=edit&redlink=1), để đảo ngược tác dụng của các thuốc kháng đông, và để điều trị triệu chứng chảy máu ở những bệnh nhân bị rối loạn sự tổng hợp yếu tố đông máu hoặc khi yếu tố đông máu được sử dụng nhiều, vược quá mức tổng hợp. [Phức hợp prothrombin cô đặc](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A9c_h%E1%BB%A3p_prothrombin_c%C3%B4_%C4%91%E1%BA%B7c&action=edit&redlink=1), [cryoprecipitate](/w/index.php?title=Cryoprecipitate&action=edit&redlink=1) và [huyết thanh tươi đông lạnh](/w/index.php?title=Huy%E1%BA%BFt_thanh_t%C6%B0%C6%A1i_%C4%91%C3%B4ng_l%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) là các thuốc cầm máu thường được sử dụng. [Yếu tố VII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_VII&action=edit&redlink=1) hoạt hóa tái tổ hợp ngày càng được sử dụng nhiều trong điều trị các trường hợp chảy máu nặng. [Acid tranexamic](/w/index.php?title=Acid_tranexamic&action=edit&redlink=1) và [acid aminocaproic](/w/index.php?title=Acid_aminocaproic&action=edit&redlink=1) ức chế sự hủy fibrin, làm giảm chảy máu. Trước khi bị chấm dứt sử dụng, [aprotinin](/w/index.php?title=Aprotinin&action=edit&redlink=1) từng được dùng trong một số phẫu thuật lớn để làm giảm nguy cơ chảy máu và nhu cầu sử dụng các chế phẩm máu.
### Thuốc kháng đông[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=16)]
Các thuốc kháng đông và các thuốc kháng tiểu cầu nằm trong số những thuốc được sử dụng nhiều nhất. Các
[thuốc kháng tiểu cầu](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c_kh%C3%A1ng_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) bao gồm [aspirin](/wiki/Aspirin), [clopidogrel](/w/index.php?title=Clopidogrel&action=edit&redlink=1), [dipyridamole](/w/index.php?title=Dipyridamole&action=edit&redlink=1) và [ticlopidine](/w/index.php?title=Ticlopidine&action=edit&redlink=1); dạng dùng ngoài đường tiêu hóa [glycoprotein IIb/IIIa inhibitors](/w/index.php?title=Glycoprotein_IIb/IIIa_inhibitors&action=edit&redlink=1) được dùng cho tình trạng [angioplasty](/w/index.php?title=Angioplasty&action=edit&redlink=1).
Trong các thuốc kháng đông,
[warfarin](/w/index.php?title=Warfarin&action=edit&redlink=1) (và các [coumarin](/w/index.php?title=Coumarin&action=edit&redlink=1)) cùng [heparin](/w/index.php?title=Heparin&action=edit&redlink=1) là thường dùng nhất. Warfarin tương tác với vitamin K, còn heparin và các hợp chất tương tự làm tăng hoạt động của antithrombin trên thrombin và yếu tố Xa. Một lớp thuốc mới, [ức chế thrombin trực tiếp](/w/index.php?title=%E1%BB%A8c_ch%E1%BA%BF_thrombin_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp&action=edit&redlink=1), đang được phát triển; một số đã được sử dụng trên lâm sàng (như [lepirudin](/w/index.php?title=Lepirudin&action=edit&redlink=1)). Cùng đang được phát triển là các hợp chất phân tử nhỏ có tác động trực tiếp lên hoạt tính enzym của một số yếu tố đông máu (e.g. [rivaroxaban](/w/index.php?title=Rivaroxaban&action=edit&redlink=1)).
## Các yếu tố đông máu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=17)]
|Số và/hoặc tên||Chức năng|
|I (
|[prothrombin](/w/index.php?title=Prothrombin&action=edit&redlink=1)) [Yếu tố mô](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_m%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Can xi](/wiki/Canxi) [Yếu tố V](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_V&action=edit&redlink=1)(proaccelerin, labile factor) [prothrombinase](/w/index.php?title=Prothrombinase&action=edit&redlink=1) *Không sử dụng*– tên cũ của dạng hoạt hóa của yếu tố V (Va) [VII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_VII&action=edit&redlink=1)(stable factor) [VIII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_VIII&action=edit&redlink=1)(antihemophilic factor) [tenase](/w/index.php?title=Tenase&action=edit&redlink=1) [IX](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_IX&action=edit&redlink=1)(Christmas factor) [tenase](/w/index.php?title=Tenase&action=edit&redlink=1)cùng với yếu tố VIII [X](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_X&action=edit&redlink=1)(Stuart-Prower factor) [prothrombinase](/w/index.php?title=Prothrombinase&action=edit&redlink=1)với yếu tố V [XI](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_XI&action=edit&redlink=1)(plasma thromboplastin antecedent) [XII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_XII&action=edit&redlink=1)(Hageman factor) [XIII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_XIII&action=edit&redlink=1)(fibrin-stabilizing factor) [yếu tố von Willebrand](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_von_Willebrand&action=edit&redlink=1) [prekallikrein](/w/index.php?title=Prekallikrein&action=edit&redlink=1) [kininogen khối lượng phân tử cao](/w/index.php?title=Kininogen_kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD_cao&action=edit&redlink=1)(HMWK) [fibronectin](/w/index.php?title=Fibronectin&action=edit&redlink=1) [antithrombin](/w/index.php?title=Antithrombin&action=edit&redlink=1)III [heparin cofactor II](/w/index.php?title=Heparin_cofactor_II&action=edit&redlink=1) [dermatan sulfate](/w/index.php?title=Dermatan_sulfate&action=edit&redlink=1)("minor antithrombin") [protein C](/w/index.php?title=Protein_C&action=edit&redlink=1) [protein S](/w/index.php?title=Protein_S&action=edit&redlink=1) [protein Z](/w/index.php?title=Protein_Z&action=edit&redlink=1) [Protein Z-related protease inhibitor](/w/index.php?title=Protein_Z-related_protease_inhibitor&action=edit&redlink=1)(ZPI) [plasminogen](/w/index.php?title=Plasminogen&action=edit&redlink=1) [alpha 2-antiplasmin](/w/index.php?title=Alpha_2-antiplasmin&action=edit&redlink=1) [tissue plasminogen activator](/w/index.php?title=Tissue_plasminogen_activator&action=edit&redlink=1)(tPA) [urokinase](/w/index.php?title=Urokinase&action=edit&redlink=1) [plasminogen activator inhibitor-1](/w/index.php?title=Plasminogen_activator_inhibitor-1&action=edit&redlink=1)(PAI1) [plasminogen activator inhibitor-2](/w/index.php?title=Plasminogen_activator_inhibitor-2&action=edit&redlink=1)(PAI2) [placental](/w/index.php?title=Placenta&action=edit&redlink=1)PAI) [cancer procoagulant](/w/index.php?title=Cancer_procoagulant&action=edit&redlink=1) [yếu tố X](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_X&action=edit&redlink=1)bệnh lý liên quan đến tình trạng đông máu trong ung thư
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=18)]
### Các phát hiện đầu tiên[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=19)]
Các lý thuyết về sự đông máu đã tồn tại từ thời cổ đại. Nhà sinh lý học
[Johannes Müller](/w/index.php?title=Johannes_Peter_M%C3%BCller&action=edit&redlink=1) (1801-1858) đã mô tả fibrin, chất liệu của cục máu đông. Tiền chất tan của fibrin, fibrinogen, được đặt tên bởi [Rudolf Virchow](/w/index.php?title=Rudolf_Virchow&action=edit&redlink=1) (1821-1902), và phân lập hóa học bởi [Prosper Sylvain Denis](/w/index.php?title=Prosper_Sylvain_Denis&action=edit&redlink=1) (1799-1863). [Alexander Schmidt](/w/index.php?title=Alexander_Schmidt_(nh%C3%A0_sinh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) gợi ý rằng sự chuyển fibrinogen thành fibrin là kết quả của một quá trình phản ứng enzyme, và gọi tên enzyme giả định là "thrombin" và tiền chất tương ứng "prothrombin". [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3) [Arthus](/w/index.php?title=Nicolas_Maurice_Arthus&action=edit&redlink=1) phát hiện năm 1890 rằng can xi cần cho sự đông máu. [[4]](#cite_note-4) [[5]](#cite_note-Shapiro-5) [Tiểu cầu](/wiki/Ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u) được xác định năm 1865, và vai trò của chúng được mô tả bởi [Giulio Bizzozero](/w/index.php?title=Giulio_Bizzozero&action=edit&redlink=1) năm 1882. [[6]](#cite_note-Brewer-6)
Lý thuyết thrombin được hình thành với sự hiện diện của
[yếu tố mô](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_m%C3%B4&action=edit&redlink=1) được củng cố bởi [Paul Morawitz](/w/index.php?title=Paul_Morawitz&action=edit&redlink=1) năm 1905. Ở giai đoạn này, người ta đã biết rằng [7] *thrombokinase/thromboplastin*("yếu tố III") được mô tổn thương phóng thích, phản ứng với *prothrombin*(II), yếu tố này cùng với can xi (IV), tạo ra *thrombin*, làm fibrinogen chuyển thành *fibrin*(I). [[8]](#cite_note-Giangrande-8)
### Các yếu tố đông máu[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=20)]
Hầu hết các yếu tố sinh hóa của quá trình đông máu được phát hiện trong
[thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20).
Cột mốc đầu tiên của hệ thống đông máu là sự phát hiện ra
*proaccelerin* (yếu tố V) bởi Paul Owren (1905-1990) năm 1947. Chính tác giả này đã khẳng định vai trò của yếu tố trên là tạo ra accelerin (yếu tố VI), về sau được đính chính lại là dạng hoạt hóa của yếu tố V (Va); do đó, tên gọi "yếu tố VI" không còn được sử dụng. [[8]](#cite_note-Giangrande-8)
Yếu tố VII (còn gọi là
*chất thúc đẩy sự chuyển dạng prothrombin huyết thanh* (serum prothrombin conversion accelerator) hay *proconvertin*, kết tủa bởi barium sulfate) được phát hiện ở một bệnh nhân nữ trẻ vào các năm 1949 và 1951 bởi các nhóm khác nhau. [Yếu tố VIII](/w/index.php?title=Y%E1%BA%BFu_t%E1%BB%91_VIII&action=edit&redlink=1) là yếu tố thiếu hụt trong bệnh [hemophilia A](/w/index.php?title=Hemophilia_A&action=edit&redlink=1), một tình trạng dễ nhận thấy nhưng bệnh nguyên khó hiểu; được xác định trong những năm 1950 và được gọi là *globulin kháng hemophilia* do công dụng điều trị hemophilia A. [[8]](#cite_note-Giangrande-8)
Yếu tố IX được khám phá năm 1952 ở một bệnh nhân trẻ bị
[hemophilia B](/w/index.php?title=Hemophilia_B&action=edit&redlink=1) tên là Stephen Christmas (1947-1993). Sự thiếu hụt yếu tố đông máu này được mô tả bởi BS. Rosemary Biggs và GS. R.G. MacFarlane ở Oxford. Do đó yếu tố này còn được gọi là yếu tố Christmas. Christmas sống ở Canada, và hoạt động cho sự an toàn truyền máu cho đến khi qua đời do bị [AIDS](/wiki/HIV/AIDS) do truyền máu ở tuổi 46. Một tên gọi khác cho yếu tố này là *thành phần thromboplastin huyết tương* (plasma thromboplastin component). [[8]](#cite_note-Giangrande-8)
Yếu tố Hageman, hay yếu tố XII, được xác định năm 1955 trên một bệnh nhân có thời gian chảy máu kéo dài nhưng không triệu chứng lâm sàng tên là John Hageman. Yếu tố X, hay yếu tố Stuart-Prower, được phát hiện sau đó, năm 1956. Protein này được xác định trên một nữ bệnh nhân tên là Audrey Prower ở London. Năm 1957, một nhóm nghiên cứu Mỹ đã xác định yếu tố này trên nam bệnh nhân Rufus Stuart. Các yếu tố XI và XIII được xác định năm 1953 và 1961.
[[8]](#cite_note-Giangrande-8)
Quan điểm cho rằng quá trình đông máu là một chuỗi phản ứng hay "dòng thác" được phát biểu hầu như đồng thời bởi MacFarlane
ở Anh và bởi Davie và Ratnoff [9] ở Mỹ. [[10]](#cite_note-pmid14173416-10)
### Danh pháp[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=21)]
Việc sử dụng các
[chữ số La Mã](/wiki/S%E1%BB%91_La_M%C3%A3) thay vì các tên người hay tên hệ thống đã được thống nhất qua các hội nghị hàng năm (kể từ năm 1955) của các chuyên gia đông máu. Năm 1962, sự đồng thuận đã đạt được cho các yếu tố I-XII. Ủy ban này đã phát triển thành Ủy ban Quốc tế về đông máu và cầm máu ngày nay (International Committee on Thrombosis and Hemostasis - ICTH). Việc đánh số chấm dứt năm 1963 sau khi đặt tên yếu tố XIII. Các tên yếu tố Fletcher và yếu tố Fitzgerald Factor được đặt cho các protein liên quan đến đông máu phát hiện sau, chính là [11] [prekallikrein](/w/index.php?title=Prekallikrein&action=edit&redlink=1)và [kininogen khối lượng phân tử cao](/w/index.php?title=Kininogen_kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD_cao&action=edit&redlink=1)(high molecular weight kininogen). [[8]](#cite_note-Giangrande-8)
Các yếu tố III và VI không được đánh số, vì thromboplastin chưa bao giờ được xác định rõ, hiện nay được xem là gồm hàng chục yếu tố khác, còn accelerin chính là yếu tố V hoạt hóa (Va).
## Các loài khác[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=22)]
Tất cả các loài thú đều có một quá trình đông máu tương tự nhau, sử dụng cả hai cơ chế tế bào và serine protease. Thực tế, bất cứ yếu tố đông máu nào của động vật có vú đều có khả năng "xử lý" phân tử mục tiêu tương đương ở loài thú khác. Loài động vật duy nhất không thuộc lớp thú được biết có sử dụng cơ chế đông máu qua các serine protease là
[cua móng ngựa](/w/index.php?title=Cua_m%C3%B3ng_ng%E1%BB%B1a&action=edit&redlink=1).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=23)] **Furie B, Furie BC (2005).** [^](#cite_ref-Furie_1-0) [“Thrombus formation in vivo”](http://www.jci.org/cgi/content/full/115/12/3355). *J. Clin. Invest.* **115**(12): 3355–62. [doi](/wiki/DOI): [10.1172/JCI26987](//dx.doi.org/10.1172%2FJCI26987). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16322780](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16322780). Toàn văn tại [PMC](/wiki/PubMed_Central): [1297262](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1297262/) **Schmidt A (1872). “Neue Untersuchungen ueber die Fasserstoffesgerinnung”.** [^](#cite_ref-2) *Pflüger's Archiv für die gesamte Physiologie* **6**: 413–538. **Schmidt A. Zur Blutlehre. Leipzig: Vogel, 1892.** [^](#cite_ref-3) **Arthus M, Pagès C (1890). “Nouvelle theorie chimique de la coagulation du sang”.** [^](#cite_ref-4) *Arch Physiol Norm Pathol* **5**: 739–46. **Shapiro SS (2003). “Treating thrombosis in the 21st century”.** [^](#cite_ref-Shapiro_5-0) *N. Engl. J. Med.* **349**(18): 1762–4. [doi](/wiki/DOI): [10.1056/NEJMe038152](//dx.doi.org/10.1056%2FNEJMe038152). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [14585945](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14585945). **Brewer DB (2006). “Max Schultze (1865), G. Bizzozero (1882) and the discovery of the platelet”.** [^](#cite_ref-Brewer_6-0) *Br. J. Haematol.* **133**(3): 251–8. [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1365-2141.2006.06036.x](//dx.doi.org/10.1111%2Fj.1365-2141.2006.06036.x). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16643426](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16643426). **Morawitz P (1905). “Die Chemie der Blutgerinnung”.** [^](#cite_ref-7) *Ergebn Physiol* **4**: 307–422.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Giangrande PL (2003). “Six characters in search of an author: the history of the nomenclature of coagulation factors”.](#cite_ref-Giangrande_8-5) **d** *Br. J. Haematol.* **121**(5): 703–12. [doi](/wiki/DOI): [10.1046/j.1365-2141.2003.04333.x](//dx.doi.org/10.1046%2Fj.1365-2141.2003.04333.x). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12780784](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12780784). **MacFarlane RG (1964). “An enzyme cascade in the blood clotting mechanism, and its function as a biochemical amplifier”.** [^](#cite_ref-pmid14167839_9-0) *Nature* **202**: 498–9. [doi](/wiki/DOI): [:10.1038/202498a0](//dx.doi.org/%3A10.1038%2F202498a0)Kiểm tra giá trị
|doi=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_doi)). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [14167839](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14167839). **Davie EW, Ratnoff OD (1964). “Waterfall sequence for intrinsic blood clotting”.** [^](#cite_ref-pmid14173416_10-0) *Science* **145**: 1310–2. [doi](/wiki/DOI): [10.1126/science.145.3638.1310](//dx.doi.org/10.1126%2Fscience.145.3638.1310). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [14173416](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14173416). **Wright IS (1962). “The nomenclature of blood clotting factors”.** [^](#cite_ref-11) *Can Med Assoc J* **86**: 373–4. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [14008442](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14008442). Toàn văn tại [PMC](/wiki/PubMed_Central): [1848865](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1848865/)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=24)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=25)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
### Cấu trúc 3D[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_%C4%91%C3%B4ng_m%C3%A1u&action=edit§ion=26)] [UMich Orientation of Proteins in Membranes](/w/index.php?title=Orientations_of_Proteins_in_Membranes_database&action=edit&redlink=1) *- Các hướng được tính của các phức hợp có* [families/superfamily-97](http://opm.phar.umich.edu/families.php?superfamily=97) [domain GLA](/w/index.php?title=Domain_GLA&action=edit&redlink=1)màng [UMich Orientation of Proteins in Membranes](/w/index.php?title=Orientations_of_Proteins_in_Membranes_database&action=edit&redlink=1) *-* [families/superfamily-48](http://opm.phar.umich.edu/families.php?superfamily=48) [Domain discoidin](/w/index.php?title=Domain_discoidin&action=edit&redlink=1)của các yếu tố đông máu

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp1067 hit/3, cp1052 miss