markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm ** ![ Nguyen Minh Triet.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Nguyen_Minh_Triet.jpg/220px-Nguyen_Minh_Triet.jpg)
[1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– ngày sinh [Nguyễn Minh Triết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt)chủ tịch nước thứ 7 của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiệm kì từ 27 tháng 6 năm 2006 cho đến 25 tháng 7 năm 2011 [.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)Năm [1735](https://vi.wikipedia.org/wiki/1735)– ngày mất [Ung Chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh)của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)(sinh năm 1678), một trong những vị vua [nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)nhiều ảnh hưởng thời cận đại. Năm [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– Trận [động đất lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005)có [chấn tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A5n_t%C3%A2m)ở [Kashmir](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kashmir), làm hơn 74.500 người bị thiệt mạng ở [Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), và [Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan).
# 8 tháng 10
Ngày
**8 tháng 10** là ngày thứ 281 (282 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 84 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_10) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_10) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_10) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_10) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_10) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_10) **8** [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_10) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_10) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_10) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_10) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_10) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_10) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_10) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_10) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_10) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_10) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_10) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_10) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_10) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_10) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_10) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_10) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_10) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_10) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10)
## Mục lục
## Sự kiện
[314](https://vi.wikipedia.org/wiki/314)– [Hoàng đế La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_La_M%C3%A3) [Licinius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Licinius)bị đánh bại bởi đồng sự của mình [Constantine I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)tại [Trận đánh Cibalae](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Cibalae&action=edit&redlink=1), và mất vùng lãnh thổ châu Âu của ông. [451](https://vi.wikipedia.org/wiki/451)– Tại [Chalcedon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chalcedon), một thành phố của [Bithynia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bithynia&action=edit&redlink=1)ở [Tiểu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81), phiên họp đầu tiên của [Hội đồng Chalcedon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Chalcedon&action=edit&redlink=1)bắt đầu (kết thúc vào 1 tháng 11). [1075](https://vi.wikipedia.org/wiki/1075)– [Dmitar Zvonimir](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dmitar_Zvonimir&action=edit&redlink=1)là ngôi Vua [Croatia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Croatia_th%E1%BB%9Di_trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1). [1200](https://vi.wikipedia.org/wiki/1200)– [Isabella of Angoulême](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Isabella_of_Angoul%C3%AAme&action=edit&redlink=1)trở thành [Hoàng hậu Anh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Anh&action=edit&redlink=1). [1480](https://vi.wikipedia.org/wiki/1480)– [Great standing on the Ugra river](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_standing_on_the_Ugra_river&action=edit&redlink=1), một cuộc thương thuyết giữa các lực lượng của [Akhmat Khan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Akhmat_Khan&action=edit&redlink=1), [Khan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A3n)của [Great Horde](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Horde&action=edit&redlink=1), và [Grand Duke](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grand_Duke&action=edit&redlink=1) [Ivan III](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ivan_III&action=edit&redlink=1)của [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), mà kết quả trong đó là sự rút lui của [Tataro-Mongols](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timeline_of_the_Tataro-Mongol_Yoke_in_Russia&action=edit&redlink=1)và sự tan vỡ cuối cùng của Horde. [1573](https://vi.wikipedia.org/wiki/1573)– Kết thúc cuộc vây hãm [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)của [Alkmaar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alkmaar&action=edit&redlink=1), chiến thắng đầu tiên của [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)trong [Chiến tranh giành độc lập Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_gi%C3%A0nh_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1). [1582](https://vi.wikipedia.org/wiki/1582)– Do việc thực hiện theo [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory)nên ngày này không tồn tại trong năm này ở [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), [Bồ Đào Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)và [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). [1600](https://vi.wikipedia.org/wiki/1600)– [San Marino](https://vi.wikipedia.org/wiki/San_Marino)thông qua Hiến pháp bằng văn bản của nó. [1806](https://vi.wikipedia.org/wiki/1806)– [Các cuộc chiến tranh của Napoléon](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_c%E1%BB%A7a_Napol%C3%A9on): Lực lượng của [Đế quốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh)lay bao vây cảng [Boulogne](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boulogne)ở [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)bằng cách sử dụng [Congreve rockets](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Congreve_rockets&action=edit&redlink=1), phát minh bởi [Sir William Congreve](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sir_William_Congreve,_2nd_Baronet&action=edit&redlink=1). [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813)– [Hiệp ước Ried](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ried&action=edit&redlink=1)đã được ký kết giữa [Bayern](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bayern)và [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o). [1821](https://vi.wikipedia.org/wiki/1821)– Chính phủ của tổng [José de San Martín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_de_San_Mart%C3%ADn)thiết lập [Hải quân Peru](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Peru&action=edit&redlink=1). [1829](https://vi.wikipedia.org/wiki/1829)– [Đường sắt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray): *của* [The Rocket](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stephenson%27s_Rocket&action=edit&redlink=1) [Stephenson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cha_con_nh%C3%A0_Stephenson)giành chiến thắng trong cuộc thi [The Rainhill Trials](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rainhill_Trials&action=edit&redlink=1). [1856](https://vi.wikipedia.org/wiki/1856)– Chính quyền [nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)bắt giữ và bỏ tù 12 người trên tàu Arrow của [Hồng Kông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)vì tội [cướp biển](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Bp_bi%E1%BB%83n)và [buôn lậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_l%E1%BA%ADu), dẫn đến [Chiến tranh Nha phiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nha_phi%E1%BA%BFn)lần thứ hai. [1860](https://vi.wikipedia.org/wiki/1860)– [Đường dây điện báo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_b%C3%A1o&action=edit&redlink=1)giữa [Los Angeles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles)và [San Francisco](https://vi.wikipedia.org/wiki/San_Francisco)được mở. [1862](https://vi.wikipedia.org/wiki/1862)– [Nội chiến Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3): [Battle of Perryville](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Perryville&action=edit&redlink=1)– [Liên minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)lực lượng dưới quyền tướng [Don Carlos Buell](https://vi.wikipedia.org/wiki/Don_Carlos_Buell)tạm dừng lại [Liên minh miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_mi%E1%BB%81n_Nam_Hoa_K%E1%BB%B3)xâm lược [Kentucky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kentucky)bởi quân đội đánh bại do Tổng [Braxton Bragg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Braxton_Bragg)tại [Perryville, Kentucky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Perryville,_Kentucky&action=edit&redlink=1). [1871](https://vi.wikipedia.org/wiki/1871)– Bốn đám cháy lớn bùng phát trên bờ [Hồ Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Michigan)ở [Chicago](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chicago), [Peshtigo, Wisconsin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peshtigo,_Wisconsin), [Holland, Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Holland,_Michigan), và [Manistee, Michigan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Manistee,_Michigan&action=edit&redlink=1)bao gồm cả [Great Chicago Fire](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Chicago_Fire&action=edit&redlink=1), và có nhiều người chết [Peshtigo Fire](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peshtigo_Fire&action=edit&redlink=1). [1879](https://vi.wikipedia.org/wiki/1879)– [War of the Pacific](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=War_of_the_Pacific&action=edit&redlink=1): [Hải quân Chi Lê](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Chi_L%C3%AA&action=edit&redlink=1)đánh bại [Hải quân Pêru](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_P%C3%AAru&action=edit&redlink=1)trong [Battle of Angamos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Angamos&action=edit&redlink=1), đô đốc hải quân Pêru [Miguel Grau](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Miguel_Grau_Seminario&action=edit&redlink=1)chết trong cuộc chạm trán. [1895](https://vi.wikipedia.org/wiki/1895)– [Hoàng hậu Minh Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu_Minh_Th%C3%A0nh), quốc vương cuối cùng của [Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), bị [ám sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81m_s%C3%A1t)và [hỏa táng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Fa_t%C3%A1ng). [1912](https://vi.wikipedia.org/wiki/1912)– [First Balkan War](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Balkan_Wars&action=edit&redlink=1)bắt đầu: [Montenegro](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montenegro)tuyên chiến chống lại [Thổ Nhĩ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). [1918](https://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– [Thế chiến thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t): Tại [Argonne Forest](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_r%E1%BB%ABng_c%E1%BB%A7a_Argonne&action=edit&redlink=1)ở [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), Corporal của [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)do [Alvin C. York](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alvin_C._York&action=edit&redlink=1)dẫn đầu một cuộc tấn công mà giết chết 25 binh sĩ [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)và bắt sống 132. [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [Joseph Szigeti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Szigeti)mang lại hiệu quả hoạt động đầu tiên của Violin Concerto của [Alfredo Casella](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alfredo_Casella&action=edit&redlink=1). [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932)– [Indian Air Force](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Indian_Air_Force&action=edit&redlink=1)được thành lập. [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)thôn tính phía Tây [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan). [1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): Trong cuộc xâm lược của họ tới [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)đi đến [biển Azov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Azov)với việc chiếm [Mariupol](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mariupol). [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): [Battle of Crucifix Hill](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Crucifix_Hill&action=edit&redlink=1)xảy ra trên [Crucifix Hill](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Crucifix_Hill&action=edit&redlink=1)ngay bên ngoài [Aachen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Aachen). [Capt. Bobbie Brown](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bobbie_E._Brown&action=edit&redlink=1)nhận được một [Medal of Honor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Medal_of_Honor&action=edit&redlink=1)cho hành động của mình trong trận chiến này. [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Tai nạn đường sắt Harrow và Wealdstone](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tai_n%E1%BA%A1n_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_Harrow_v%C3%A0_Wealdstone&action=edit&redlink=1)giết chết 112 người. [1967](https://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– Lãnh đạo du kích [Che Guevara](https://vi.wikipedia.org/wiki/Che_Guevara)và đồng đội của mình bị bắt giữ ở [Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolivia). [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– Các cuộc biểu tình mở đầu của [Ngày của Rage](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_Rage&action=edit&redlink=1)xảy ra, tổ chức bởi [Weather Underground](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Weatherman_%28t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1)tại [Chicago, Illinois](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chicago). [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Chiến tranh Yom Kippur](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Yom_Kippur): [Lữ đoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%AF_%C4%91o%C3%A0n)bọc thép của Gabi Amir tấn công các vị trí chiếm đóng của [Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)về phía Israel của [Kênh đào Suez](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Suez), trong hy vọng của các lái xe cho họ đi. Các cuộc tấn công không thành công, và hơn 150 xe tăng của Israel đang bị phá hủy. [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Ngân hàng Quốc gia Franklin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Qu%E1%BB%91c_gia_Franklin&action=edit&redlink=1)sụp đổ do sự gian lận và sự quản lý kém; tại thời điểm đó là sự thất bại ngân hàng lớn nhất trong lịch sử của [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)cấm [Công đoàn Đoàn kết](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91o%C3%A0n_%C4%90o%C3%A0n_k%E1%BA%BFt)và tất cả các [Công đoàn](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91o%C3%A0n). [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998)– Sân bay [Gardermoen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gardermoen&action=edit&redlink=1)của Oslo sẽ mở ra sau khi đóng cửa các sân bay Fornebu. [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– Lịch Coligny mới, bắt đầu một kỷ nguyên mới trong [lịch Coligny](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Coligny&action=edit&redlink=1), tài liệu cổ xưa nhất [lịch Celtic](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Celtic&action=edit&redlink=1). [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)– A twin engine [Cessna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cessna)and [Scandinavian Airlines System](https://vi.wikipedia.org/wiki/Scandinavian_Airlines_System)(SAS) jetliner [collide in heavy fog during takeoff](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Linate_Airport_disaster&action=edit&redlink=1)from [Milan, Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Milano)killing 118. [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001)– [Tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [George W. Bush](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush)thông báo việc thành lập [Bộ Nội An Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_An_ninh_N%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba_Hoa_K%E1%BB%B3). [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– Trận [động đất lớn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005)có [chấn tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A5n_t%C3%A2m)ở [Kashmir](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kashmir), làm hơn 74.500 người bị thiệt mạng ở [Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), và [Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan).
## Sinh
[1515](https://vi.wikipedia.org/wiki/1515)– [Margaret Douglas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Margaret_Douglas&action=edit&redlink=1), nữ bá tước của Lennox (m. 1578) [1676](https://vi.wikipedia.org/wiki/1676)– [Benito Jerónimo Feijóo y Montenegro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benito_Jer%C3%B3nimo_Feij%C3%B3o_y_Montenegro&action=edit&redlink=1), nhà nghiên cứu người [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)(m. 1764) [1713](https://vi.wikipedia.org/wiki/1713)– [Yechezkel Landau](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yechezkel_Landau&action=edit&redlink=1), giáo sĩ Do Thái và người Do Thái gốc [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)(m. 1793) [1715](https://vi.wikipedia.org/wiki/1715)– [Michel Benoist](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michel_Benoist&action=edit&redlink=1), cha cố người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 1774) [1720](https://vi.wikipedia.org/wiki/1720)– [Jonathan Mayhew](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonathan_Mayhew&action=edit&redlink=1), bộ trưởng [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1766) [1747](https://vi.wikipedia.org/wiki/1747)– [Jean-François Rewbell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-Fran%C3%A7ois_Rewbell&action=edit&redlink=1), chính khách người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 1807) [1765](https://vi.wikipedia.org/wiki/1765)– [Harman Blennerhassett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harman_Blennerhassett&action=edit&redlink=1), luật sư người [Ailen](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland)(m. 1831) [1789](https://vi.wikipedia.org/wiki/1789)– [John Ruggles](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Ruggles&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1874) [1789](https://vi.wikipedia.org/wiki/1789)– [William John Swainson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_John_Swainson&action=edit&redlink=1), nhà tự nhiên học và nghệ sĩ người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. 1855) [1818](https://vi.wikipedia.org/wiki/1818)– [John Henninger Reagan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Henninger_Reagan&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1905) [1834](https://vi.wikipedia.org/wiki/1834)– [Walter Kittredge](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walter_Kittredge&action=edit&redlink=1), nhạc sĩ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1905) [1847](https://vi.wikipedia.org/wiki/1847)– [Rose Scott](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rose_Scott&action=edit&redlink=1), nhà cải cách xã hội (m. 1925) [1850](https://vi.wikipedia.org/wiki/1850)– [Henri Louis le Chatelier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henri_Louis_le_Chatelier), nhà hóa học người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 1936) [1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863)– [Edythe Chapman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edythe_Chapman&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1948) [1864](https://vi.wikipedia.org/wiki/1864)– [Ozias Leduc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ozias_Leduc&action=edit&redlink=1), họa sỹ [Québécois](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A9bec)(m. 1955) [1870](https://vi.wikipedia.org/wiki/1870)– [Louis Vierne](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Louis_Vierne&action=edit&redlink=1), nghệ sỹ đánh đàn Organ người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 1937) [1875](https://vi.wikipedia.org/wiki/1875)– [Kỳ Đồng](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B3_%C4%90%E1%BB%93ng)một người Việt xuất chúng, được biết đến là người Việt đầu tiên đỗ [tú tài Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%BA_t%C3%A0i_Ph%C3%A1p)(m. 1929) [1877](https://vi.wikipedia.org/wiki/1877)– [Hans Heysen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hans_Heysen&action=edit&redlink=1), họa sỹ vẽ phong cảnh được sinh ra ở [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. 1968) [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883)– [Otto Heinrich Warburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Otto_Heinrich_Warburg&action=edit&redlink=1), bác sỹ người [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Nobel laureate](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_Sinh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_Y_khoa)(m. 1970) [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883)– [Dick Burnett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dick_Burnett&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1977) [1884](https://vi.wikipedia.org/wiki/1884)– [Walther von Reichenau](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walther_von_Reichenau&action=edit&redlink=1), sỹ quan quân đội [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. 1942) [1887](https://vi.wikipedia.org/wiki/1887)– [Huntley Gordon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Huntley_Gordon&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)(m. 1956) [1888](https://vi.wikipedia.org/wiki/1888)– [Ernst Kretschmer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernst_Kretschmer&action=edit&redlink=1), bác sỹ tâm thần học người [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. 1964) [1889](https://vi.wikipedia.org/wiki/1889)– [C. E. Woolman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C._E._Woolman&action=edit&redlink=1), người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)đã sáng lập ra hãng hàng không [Delta Air Lines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Delta_Air_Lines)(m. 1966) [1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890)– [Edward Rickenbacker](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Rickenbacker&action=edit&redlink=1), phi công người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1973) [1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890)– [Philippe Thys](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philippe_Thys&action=edit&redlink=1), tay đua xe đạp người [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89)(m. 1971) [1895](https://vi.wikipedia.org/wiki/1895)– [Juan Perón](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Juan_Peron&action=edit&redlink=1), [tổng thống Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Argentina)(m. 1974) [1895](https://vi.wikipedia.org/wiki/1895)– [Zog I](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zog_of_Albania&action=edit&redlink=1), [vua Albani](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vua_Albani&action=edit&redlink=1)(m. 1961) [1896](https://vi.wikipedia.org/wiki/1896)– [Julien Duvivier](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Julien_Duvivier&action=edit&redlink=1), đạo diễn phim người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 1967) [1897](https://vi.wikipedia.org/wiki/1897)– [Rouben Mamoulian](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rouben_Mamoulian&action=edit&redlink=1), đạo diễn phim người [Armenia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Armenia)– [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1987) [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)– [Eivind Groven](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eivind_Groven&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Na Uy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy)(m. 1977) [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Kirk Alyn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kirk_Alyn&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1999) [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Gus Hall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gus_Hall&action=edit&redlink=1), người đứng đầu tổ chức công đoàn và tổ chức cộng sản người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 2000) [1910](https://vi.wikipedia.org/wiki/1910)– [Ray Lewis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ray_Lewis_%28runner%29&action=edit&redlink=1), vận động viên điền kinh người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)(m. 2003) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Billy Conn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Billy_Conn&action=edit&redlink=1), võ sĩ quyền Anh người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1993) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Walter Lord](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walter_Lord&action=edit&redlink=1), tác giả người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 2002) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Danny Murtaugh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danny_Murtaugh&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1976) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Rodney Robert Porter](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rodney_Robert_Porter), nhà hóa sinh vật học người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Nobel laureate](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_Sinh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_Y_khoa)(m. 1985) [1918](https://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– [Ron Randell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ron_Randell&action=edit&redlink=1), nhân vật nam diễn viên (m. 2005) [1918](https://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– [Jens Christian Skou](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jens_Christian_Skou), nhà hóa học người [Đan Mạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch), [Nobel laureate](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919)– [Kiichi Miyazawa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kiichi_Miyazawa&action=edit&redlink=1), thủ tướng thứ 78 của [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(m. 2007) [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [Frank Herbert](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frank_Herbert&action=edit&redlink=1), nhà văn người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1986) [1921](https://vi.wikipedia.org/wiki/1921)– [Abraham Sarmiento](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abraham_Sarmiento&action=edit&redlink=1), Filipino [Supreme Court](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Supreme_Court_of_the_Philippines&action=edit&redlink=1)jurist [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922)– [Nils Liedholm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nils_Liedholm&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá tiền vệ và huấn luyện viên người [Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)(m. 2007) [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924)– [Alphons Egli](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alphons_Egli&action=edit&redlink=1), thành viên của Hội đồng Liên bang [Thụy Sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9) [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927)– [Jim Elliot](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jim_Elliot&action=edit&redlink=1), nhà truyền giáo người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1956) [1927](https://vi.wikipedia.org/wiki/1927)– [César Milstein](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A9sar_Milstein&action=edit&redlink=1), nhà khoa học người [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina), [Nobel laureate](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_Sinh_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_Y_khoa)(m. 2002) [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [M. Russell Ballard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M._Russell_Ballard&action=edit&redlink=1), [LDS](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Church_of_Jesus_Christ_of_Latter-day_Saints&action=edit&redlink=1) [apostle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quorum_of_the_Twelve_Apostles_%28LDS_Church%29&action=edit&redlink=1) [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [Neil Harvey](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Neil_Harvey&action=edit&redlink=1), vận động viên cricket người [Úc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [Bill Maynard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bill_Maynard&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1929](https://vi.wikipedia.org/wiki/1929)– [Valdir Pereira](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Valdir_Pereira&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil)(m. 2001) [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [Tōru Takemitsu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C5%8Dru_Takemitsu&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(m. 1996) [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932)– [Ray Reardon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ray_Reardon&action=edit&redlink=1), tay chơi bi da người xứ [Wales](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wales) [1936](https://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– [Rona Barrett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rona_Barrett&action=edit&redlink=1), nhà bình luận người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1938](https://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– [Walter Gretzky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walter_Gretzky&action=edit&redlink=1), cha của [Wayne Gretzky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayne_Gretzky&action=edit&redlink=1) [1938](https://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– [Fred Stolle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_Stolle&action=edit&redlink=1), vận động viên quần vợt người [Úc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Paul Hogan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Hogan_%28di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Úc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Harvey Pekar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harvey_Pekar&action=edit&redlink=1), tác giả người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Lynne Stewart](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lynne_Stewart&action=edit&redlink=1), luật sư dân sự tự do người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1940](https://vi.wikipedia.org/wiki/1940)– [Fred Cash](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_Cash&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [The Impressions](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Impressions&action=edit&redlink=1)) [1941](https://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Jesse Jackson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jesse_Jackson&action=edit&redlink=1), mục sư và nhà hoạt động dân quyền người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Nguyễn Minh Triết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt)chủ tịch nước [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)– [Chevy Chase](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chevy_Chase&action=edit&redlink=1), diễn viên hài và diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943)– [R. L. Stine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R._L._Stine&action=edit&redlink=1), tác giả người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Susan Raye](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Susan_Raye&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Jean-Jacques Beineix](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-Jacques_Beineix&action=edit&redlink=1), đạo diễn phim người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Dennis Kucinich](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dennis_Kucinich&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Emiel Puttemans](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Emiel_Puttemans&action=edit&redlink=1), vận động viên người [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89) [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Benjamin Cheever](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Cheever&action=edit&redlink=1), tiểu thuyết gia và biên tập viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Sarah Purcell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sarah_Purcell&action=edit&redlink=1), dẫn chương trình người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Johnny Ramone](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Johnny_Ramone&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [The Ramones](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Ramones&action=edit&redlink=1)) (m. 2004) [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Pedro López](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pedro_L%C3%B3pez_%28k%E1%BA%BB_gi%E1%BA%BFt_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_h%C3%A0ng_lo%E1%BA%A1t%29&action=edit&redlink=1), kẻ giết người hàng loạt người [Colombia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Colombia) [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Claude Jade](https://vi.wikipedia.org/wiki/Claude_Jade), nữ diễn viên người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 2006) [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Sigourney Weaver](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sigourney_Weaver), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– [Robert Kool Bell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Kool_Bell&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [Kool & the Gang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kool_%26_the_Gang&action=edit&redlink=1)) [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [Jack O’Connell](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_O%27Connell&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Jan Marijnissen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Marijnissen&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan) [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Edward Zwick](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Zwick&action=edit&redlink=1), đạo diễn phim người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954)– [Michael Dudikoff](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Dudikoff&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954)– [Huub Rothengatter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Huub_Rothengatter&action=edit&redlink=1), tay đua xe người [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan) [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Bill Elliott](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bill_Elliott&action=edit&redlink=1), tay đua xe người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Lonnie Pitchford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lonnie_Pitchford&action=edit&redlink=1), Nhạc sĩ nhạc blues người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1998) [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Darrell Hammond](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Darrell_Hammond&action=edit&redlink=1), Diễn viên hài người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [SNL](https://vi.wikipedia.org/wiki/SNL)) [1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Stephanie Zimbalist](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stephanie_Zimbalist&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Jeff Lahti](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jeff_Lahti&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Antonio Cabrini](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antonio_Cabrini&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Joe Castiglione](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joe_Castiglione_%28Gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c_th%E1%BB%83_thao%29&action=edit&redlink=1), Giám đốc đại học thể thao người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Steve Coll](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Steve_Coll&action=edit&redlink=1), nhà báo người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1959](https://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Nick Bakay](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nick_Bakay&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1959](https://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Mike Morgan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mike_Morgan&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Lorenzo Milá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lorenzo_Mil%C3%A1&action=edit&redlink=1), người phát thanh bản tin ở đài người [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [François Pérusse](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois_P%C3%A9russe&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Reed Hastings](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Reed_Hastings&action=edit&redlink=1), doanh nhân người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Ted Kooshian](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ted_Kooshian&action=edit&redlink=1), nghệ sĩ dương cầm nhạc jazz người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1962](https://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [Bruno Thiry](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruno_Thiry&action=edit&redlink=1), tay đua xe người [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89) [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Igor Jijikine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Igor_Jijikine&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)( [Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Indiana_Jones_and_the_Kingdom_of_the_Crystal_Skull&action=edit&redlink=1)) [1964](https://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [CeCe Winans](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CeCe_Winans&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Ardal O’Hanlon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ardal_O%27Hanlon&action=edit&redlink=1), diễn viên hài, diễn viên người [Ailen](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [C-Jay Ramone](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C-Jay_Ramone&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [The Ramones](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Ramones&action=edit&redlink=1)) [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Peter Greene](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Greene&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Art Barr](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Art_Barr&action=edit&redlink=1), đô vật người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1994) [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Camille Coduri](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Camille_Coduri&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Karyn Parsons](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Karyn_Parsons&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1967](https://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– [Yvonne Reyes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yvonne_Reyes&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Ali Benarbia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ali_Benarbia&action=edit&redlink=1), cựu cầu thủ bóng đá người [Algeri](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%A9rie) [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Zvonimir Boban](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zvonimir_Boban&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Croatia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Croatia) [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Emily Procter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Emily_Procter&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Leeroy Thornhill](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leeroy_Thornhill&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)( [The Prodigy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Prodigy&action=edit&redlink=1)) [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Julia Ann](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Julia_Ann&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên khiêu dâm người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Jeremy Davies](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jeremy_Davies_%28di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Dylan Neal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dylan_Neal&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Matt Damon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Matt_Damon), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Gauri Khan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gauri_Khan&action=edit&redlink=1), vợ của diễn viên người [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [Shahrukh Khan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Shahrukh_Khan) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Tetsuya Nomura](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tetsuya_Nomura&action=edit&redlink=1), nhà thiết kế video-game người [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Soon-Yi Previn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Soon-Yi_Previn&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hàn Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Stanislav Varga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stanislav_Varga&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Slovakia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Slovakia) [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Kim Myung Min](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_Myung_Min&action=edit&redlink=1), diễn viên [Hàn Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Fredrik Modin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fredrik_Modin&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu người [Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [DJ Q-Ball](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=DJ_Q-Ball&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [Bloodhound Gang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bloodhound_Gang&action=edit&redlink=1)) [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Martin Henderson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Martin_Henderson&action=edit&redlink=1), diễn viên người [New Zealand](https://vi.wikipedia.org/wiki/New_Zealand) [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Koji Murofushi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Koji_Murofushi&action=edit&redlink=1), vận động viên môn ném búa người [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Galo Blanco](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galo_Blanco&action=edit&redlink=1), vận động viên quần vợt người [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Renate Groenewold](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Renate_Groenewold&action=edit&redlink=1), vận động viên trượt băng tốc độ người [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan) [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Anne-Caroline Chausson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anne-Caroline_Chausson&action=edit&redlink=1), tay đua xe đạp leo núi người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Erna Siikavirta](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Erna_Siikavirta&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Phần Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan)( [Lordi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lordi)) [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Jamie Marchi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jamie_Marchi&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Mick O’Driscoll](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mick_O%27Driscoll&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng bầu dục người [Ailen](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Antonino D’Agostino](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antonino_D%27Agostino&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Kristanna Loken](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kristanna_Loken&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Paul Burchill](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Burchill&action=edit&redlink=1), đô vật chuyên nghiệp người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Gregori Chad Petree](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregori_Chad_Petree&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)( [Shiny Toy Guns](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shiny_Toy_Guns&action=edit&redlink=1)) [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– [Mike Mizanin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mike_Mizanin&action=edit&redlink=1), đô vật người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– [Nick Cannon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nick_Cannon&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Raffi Torres](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Raffi_Torres&action=edit&redlink=1), vận động viên chơi khúc côn cầu trên băng người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Ruby (ca sĩ Ai Cập)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ruby_%28ca_s%C4%A9_Ai_C%E1%BA%ADp%29&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Ai Cập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Mario Cassano](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mario_Cassano&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Steve Cronin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Steve_Cronin&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá, nhạc sỹ và diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Michael Fraser](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Fraser&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Xcốt-len](https://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland) [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Travis Pastrana](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Travis_Pastrana&action=edit&redlink=1), tay đua motor thể thao người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1985](https://vi.wikipedia.org/wiki/1985)– [Eiji Wentz](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eiji_Wentz&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Aya Hirano](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aya_Hirano&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1989](https://vi.wikipedia.org/wiki/1989)– [Armand Traoré](https://vi.wikipedia.org/wiki/Armand_Traor%C3%A9), cầu thủ bóng đá người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)
## Mất
[976](https://vi.wikipedia.org/wiki/976)– [Jelena of Zadar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jelena_of_Zadar&action=edit&redlink=1), hoàng hậu [Croatia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Croatia) [1286](https://vi.wikipedia.org/wiki/1286)– [John I of Dreux](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_I,_Duke_of_Brittany&action=edit&redlink=1), [Duke of Brittany](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Duke_of_Brittany&action=edit&redlink=1)(s. 1217) [1317](https://vi.wikipedia.org/wiki/1317)– [Fushimi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fushimi&action=edit&redlink=1), hoàng đế [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(s. 1265) [1621](https://vi.wikipedia.org/wiki/1621)– [Antoine de Montchrétien](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antoine_de_Montchr%C3%A9tien&action=edit&redlink=1), nhà soạn kịch người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1647](https://vi.wikipedia.org/wiki/1647)– [Christian Sørensen Longomontanus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christian_S%C3%B8rensen_Longomontanus&action=edit&redlink=1), nhà thiên văn học người [Đan Mạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch)(s. 1562) [1652](https://vi.wikipedia.org/wiki/1652)– [John Greaves](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Greaves&action=edit&redlink=1), nhà toán học người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1602) [1656](https://vi.wikipedia.org/wiki/1656)– [John George I, Elector of Saxony](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_George_I,_Elector_of_Saxony&action=edit&redlink=1)(s. 1585) [1659](https://vi.wikipedia.org/wiki/1659)– [Jean de Quen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_de_Quen&action=edit&redlink=1), cha cố người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1735](https://vi.wikipedia.org/wiki/1735)– [Ung Chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh)của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)(s. 1678) [1754](https://vi.wikipedia.org/wiki/1754)– [Henry Fielding](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Fielding), tác giả người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1707) [1772](https://vi.wikipedia.org/wiki/1772)– [Jean Joseph de Mondonville](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Joseph_de_Mondonville&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. 1711) [1793](https://vi.wikipedia.org/wiki/1793)– [John Hancock](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Hancock&action=edit&redlink=1), nhà cách mạng người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1737) [1795](https://vi.wikipedia.org/wiki/1795)– [Andrew Kippis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_Kippis&action=edit&redlink=1), tu sĩ người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)không theo quốc giáo ở [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1725) [1804](https://vi.wikipedia.org/wiki/1804)– [Thomas Cochran (judge)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Cochran_%28judge%29&action=edit&redlink=1), thẩm phán người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)(s. 1777) [1809](https://vi.wikipedia.org/wiki/1809)– [James Elphinston](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Elphinston&action=edit&redlink=1), nhà ngữ văn người [Scotland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland)(s. 1721) [1834](https://vi.wikipedia.org/wiki/1834)– [François-Adrien Boïeldieu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois-Adrien_Bo%C3%AFeldieu&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. 1775) [1869](https://vi.wikipedia.org/wiki/1869)– [Franklin Pierce](https://vi.wikipedia.org/wiki/Franklin_Pierce), [tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3)thứ 14 (s. 1804) [1879](https://vi.wikipedia.org/wiki/1879)– [Miguel Grau Seminario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Miguel_Grau_Seminario&action=edit&redlink=1), đô đốc người [Pêrru](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%AArru&action=edit&redlink=1)(s. 1834) [1886](https://vi.wikipedia.org/wiki/1886)– [Austin F. Pike](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Austin_F._Pike&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)đến từ New Hampshire (s. 1819) [1897](https://vi.wikipedia.org/wiki/1897)– [Alexei Savrasov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexei_Savrasov&action=edit&redlink=1), họa sỹ người [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(s. 1830) [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [Larry Semon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Larry_Semon&action=edit&redlink=1), diễn viên hài kịch (s. 1889) [1936](https://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– [William Henry Stark](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Henry_Stark&action=edit&redlink=1), lãnh đạo doanh nghiệp người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1851) [1936](https://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– [Red Ames](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Red_Ames&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1882) [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Sergei Chaplygin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sergei_Chaplygin&action=edit&redlink=1), kỹ sư người [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)(s. 1869) [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Wendell Willkie](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wendell_Willkie&action=edit&redlink=1), chính khách người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1892) [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Felix Salten](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Felix_Salten&action=edit&redlink=1), tác giả người [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o)(s. 1869) [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Joe Adams](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joe_Adams_%28b%C3%B3ng_ch%C3%A0y%29&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1877) [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [Nigel Bruce](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nigel_Bruce&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1895) [1953](https://vi.wikipedia.org/wiki/1953)– [Kathleen Ferrier](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kathleen_Ferrier&action=edit&redlink=1), giọng nữ trầm người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1912) [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Iry LeJeune](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Iry_LeJeune&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ Cajun (s. 1928) [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Ran Bosilek](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ran_Bosilek&action=edit&redlink=1), tác giả người [Bungari](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria)(s. 1886) [1962](https://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [Solomon Linda](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Solomon_Linda&action=edit&redlink=1), ca sĩ và nhà soạn nhạc người [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi)(s. 1909) [1967](https://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– [Clement Attlee](https://vi.wikipedia.org/wiki/Clement_Attlee), [Thủ tướng Vương quốc Anh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh&action=edit&redlink=1)(s. 1883) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Mitr Chaibancha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mitr_Chaibancha), diễn viên điện ảnh người [Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan)(s. 1934) [1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Jean Giono](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Giono&action=edit&redlink=1), tác giả người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. 1895) [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Gabriel Marcel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Marcel), nhà triết học người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. 1889) [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977)– [Giorgos Papasideris](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Giorgos_Papasideris&action=edit&redlink=1), [Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) [ca sĩ đồng quê](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ca_s%C4%A9_%C4%91%E1%BB%93ng_qu%C3%AA&action=edit&redlink=1), [nhà soạn nhạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_so%E1%BA%A1n_nh%E1%BA%A1c), [Nhà thơ trữ tình](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_th%C6%A1_tr%E1%BB%AF_t%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)(s. 1902) [1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Fernando Lamas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fernando_Lamas&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina)(s. 1915) [1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_Noel-Baker,_Baron_Noel-Baker&action=edit&redlink=1), người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)-sinh ra hoạt động hòa bình, [Giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh)(s. 1889) [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Joan Hackett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joan_Hackett&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1934) [1985](https://vi.wikipedia.org/wiki/1985)– [Malcolm Ross](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Malcolm_Ross_%28Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91i_b%E1%BA%B1ng_khinh_kh%C3%AD_c%E1%BA%A7u%29&action=edit&redlink=1), Người đi bằng khinh khí cầu và nhà vật lý khí quyển người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1919) [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Konstantinos Tsatsos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Konstantinos_Tsatsos&action=edit&redlink=1), [tổng thống Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hy_L%E1%BA%A1p)thứ hai (s. 1899) [1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/1990)– [B.J. Wilson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B.J._Wilson&action=edit&redlink=1), nhạc sỹ người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)( [Procol Harum](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Procol_Harum&action=edit&redlink=1)) (s. 1947) [1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/1992)– [Willy Brandt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Willy_Brandt), [Chancellor of Germany](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chancellor_of_Germany_%28Federal_Republic%29&action=edit&redlink=1), [Giải Nobel Hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B2a_b%C3%ACnh)(s. 1913) [1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995)– [Christopher Keene](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christopher_Keene&action=edit&redlink=1), người chỉ huy dàn nhạc người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1946) [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)– [Bertrand Goldberg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertrand_Goldberg&action=edit&redlink=1), Kiến trúc sư người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1913) [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– [John McLendon](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_McLendon&action=edit&redlink=1), huấn luyện viên bóng rổ người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1915) [2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [Sheila Holland](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sheila_Holland&action=edit&redlink=1)(Sheila Coates, Charlotte Lamb, Sheila Lancaster, Victoria Wolf, Laura Hardy), nhà văn người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1937) [2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/2002)– [Jacques Richard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacques_Richard&action=edit&redlink=1), vận động viên chơi khúc côn cầu trên băng người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)(s. 1952) [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004)– [Jacques Derrida](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jacques_Derrida), nhà triết học người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. 1930) [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004)– [James Chace](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Chace&action=edit&redlink=1), nhà sử học người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1931) [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Alekos Alexandrakis](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alekos_Alexandrakis&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)(s. 1928) [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Mark Porter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mark_Porter_%28tay_%C4%91ua%29&action=edit&redlink=1), tay đua xe người [New Zealand](https://vi.wikipedia.org/wiki/New_Zealand)(s. 1975) [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)– [Constantine Andreou](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Constantine_Andreou&action=edit&redlink=1), họa sỹ người [Hy Lạp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)(s. 1917) [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [George Emil Palade](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Emil_Palade&action=edit&redlink=1), nhà sinh vật học người [Rumani](https://vi.wikipedia.org/wiki/Romania)(s. 1912) [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Eileen Herlie](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eileen_Herlie&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. 1918) [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Bob Friend (phát thanh viên)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bob_Friend_%28ph%C3%A1t_thanh_vi%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1), phát thanh viên người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1938)
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
|
|![]()
[8 tháng 10](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:8_October?uselang=vi)
## Tham khảo
# Lich Vạn Niên ngày 8 tháng 10 năm 2015
Càng học càng biết mình còn kém.Lễ Ký
|
|
|
|![]()
|Bài viết này có danh sách những
|nguồn gốc của thông tin trong bài vẫn chưa rõ ràng vì thiếu các Bạn hãy
|Nguyễn Minh Triết|
|
|![]()
[Chủ tịch nước Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam)
kiêm Chủ tịch
[Hội đồng Quốc phòng và An ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_v%C3%A0_An_ninh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [27 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_6), [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [25 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7), [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011)
5 năm, 28 ngày
[Trần Đức Lương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng) [Trương Tấn Sang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang) [Trương Tấn Sang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang) [Lê Thanh Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Thanh_H%E1%BA%A3i) [Phan Minh Tánh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_Minh_T%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) [Trương Quang Được](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Quang_%C4%90%C6%B0%E1%BB%A3c) [Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [8 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10), [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942) [Bến Cát](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_C%C3%A1t), [Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) [Trần Thị Kim Chi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8B_Kim_Chi&action=edit&redlink=1) [ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) **Nguyễn Minh Triết** (sinh năm [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)) là một chính trị gia của Việt Nam. Ông là [Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) thứ 7 của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiệm kì từ [27 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_6) năm [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006) cho đến [25 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7) năm [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011). Người kế nhiệm ông là [Trương Tấn Sang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang).
Trước khi trở thành Chủ tịch nước, ông đang là
[Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_B%C3%AD_th%C6%B0_Th%C3%A0nh_%E1%BB%A7y_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), một chức vụ quan trọng trong hệ thống chính trị tại Việt Nam. Tại [Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_X) vào cuối [tháng 3 năm 2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_3_n%C4%83m_2006), trong danh sách [Bộ Chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), ông đứng thứ 4 (sau các ông [Nông Đức Mạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%A9c_M%E1%BA%A1nh), [Lê Hồng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Anh) và [Nguyễn Tấn Dũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng)). Trước đó 5 năm, tại [Đại hội Đảng lần thứ IX](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_IX), trong danh sách Bộ Chính trị, ông cũng đứng thứ 4 (sau các ông Nông Đức Mạnh, [Trần Đức Lương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng) và [Phan Văn Khải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_V%C4%83n_Kh%E1%BA%A3i)).
## Mục lục
## Thân thế và con đường chính trị
Ông sinh
[8 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10) năm [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942) tại xã [Phú An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_An,_B%E1%BA%BFn_C%C3%A1t), huyện [Bến Cát](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_C%C3%A1t), tỉnh [Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), Việt Nam, trong một gia đình nông dân trung lưu [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) . Năm 1957, ông lên [2] [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), theo học tại trường [Trung học Petrus Ký](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong,_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), một trường trung học có tiếng thời bấy giờ.
Sau khi tốt nghiệp Tú tài năm 1960, ông theo học khoa Toán trường
[Đại học Khoa học Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Khoa_h%E1%BB%8Dc_T%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn,_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Tại đây, ông bắt đầu tham gia phong trào sinh viên, học sinh [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) chống chính quyền [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) , nằm vùng ở Sài Gòn, gia nhập Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng miền Nam, một tổ chức thanh niên bí mật do [2] [Trung ương Cục miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%81n_Nam)lãnh đạo.
Tháng 11 năm 1963, ông thoát ly ra chiến khu, công tác ở Khu Sài Gòn – Gia Định. Sau đó ông công tác văn thư kế toán, cán bộ nghiên cứu tại Trung ương Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng (Ban thanh vận
[Trung ương Cục miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%81n_Nam)). Ngày [30 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_3) năm 1965, ông được kết nạp vào [Đảng Nhân dân Cách mạng miền Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) với bí danh **Trần Phong**, còn gọi là **Sáu Phong**, được cử làm Bí thư Đoàn thanh niên Cơ quan Trung ương Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng miền Nam, Thường vụ Đoàn thanh niên các cơ quan Trung ương Cục miền Nam; và đi công tác chiến trường tại tỉnh [Mỹ Tho](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Tho) cho đến năm [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-b-2)
Từ năm
[1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974) đến tháng 8 năm [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979), ông làm Phó Văn phòng Trung ương Đoàn; Phó Ban thanh niên xung phong Trung ương Đoàn. Tháng 9 năm [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979), ông được cử đi học tại trường [Đảng Nguyễn Ái Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_-_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_gia_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) và tốt nghiệp Cử nhân ngành Lý luận chính trị tháng 7 năm [1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-b-2)
Từ tháng 7 năm
[1981](https://vi.wikipedia.org/wiki/1981) đến tháng 12 năm [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987), ông lần lượt giữ các chức vụ Trưởng Ban Thanh niên xung phong Trung ương Đoàn; rồi Trưởng Ban Mặt trận Trung ương Đoàn; Bí thư Đảng ủy cơ quan Trung ương Đoàn tại Thành phố Hồ Chí Minh; Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đoàn; Bí thư [Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh); Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Trung ương [Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Thanh_ni%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-b-2)
## Lãnh đạo tại các tỉnh thành vùng kinh tế trọng điểm phía nam
Tháng 1 năm
[1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988) đến tháng 9 năm [1989](https://vi.wikipedia.org/wiki/1989), ông được điều động bổ sung làm Tỉnh ủy viên Tỉnh ủy tỉnh [Sông Bé](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_B%C3%A9). Tháng 10 năm [1989](https://vi.wikipedia.org/wiki/1989) đến tháng 12 năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), ông được cử làm Phó Bí thư thường trực Tỉnh ủy tỉnh Sông Bé sau này là tỉnh Bình dương và Bình Phước. Trong những năm đầu tiến hành đổi mới kinh tế, Bình dương và TP Hồ chí Minh là những nơi có tốc độ tăng trưởng nhanh, thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 6 năm 1991), ông được bầu vào Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, giữ chức Ủy viên Trung ương Đảng. Tại đại hội này, ông chính thức dùng lại tên cũ
*Nguyễn Minh Triết*. Tháng 12 năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), ông được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy [tỉnh Sông Bé](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_B%C3%A9_%28t%E1%BB%89nh%29) và giữ chức vụ này cho đến tháng 12 năm [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996). [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-b-2)
Tháng 7 năm 1992, ông được bầu làm Đại biểu
[Quốc hội khóa IX](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam#Kh.C3.B3a_IX_.281992-1997.29) với tư cách đại biểu của tỉnh Sông Bé. Sau đó, tháng 6 năm 1996, ông tái đắc cử chức vụ Ủy viên Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-b-2)
Tháng 1 năm
[1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997), ông được điều động vào chức vụ Phó Bí thư Thành ủy [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Lúc này, Bí thư Thành ủy là ông [Trương Tấn Sang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang), Ủy viên [Bộ Chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Đến tháng 12 cùng năm, tại Hội nghị lần thứ IV Ban chấp hành Trung ương Khóa VIII, ông cùng với các ông [Nguyễn Phú Trọng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng), [Phan Diễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Di%E1%BB%85n), [Phạm Thanh Ngân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Thanh_Ng%C3%A2n) được bầu bổ sung vào [Bộ Chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Ông được phân công trách nhiệm là Trưởng Ban dân vận Trung ương. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) Sau khi ông chuyển công tác khác, lần lượt ông [2] [Trương Quang Được](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Quang_%C4%90%C6%B0%E1%BB%A3c)và bà [Tòng Thị Phóng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2ng_Th%E1%BB%8B_Ph%C3%B3ng), Hà Thị Khiết (sau đại hội 9) được phân công nắm giữ chức vụ này.
Tháng 1 năm 2000, ông được điều động vào chức vụ Bí thư Thành ủy
[Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, ông được bầu vào Ban chấp hành Trung ương Đảng và được Trung ương bầu vào Bộ Chính trị (tháng 4 năm 2001). Tháng 5 năm 2002, ông một lần nữa được bầu làm Đại biểu Quốc hội Khóa XI, tuy nhiên với tư cách đại biểu của [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Tháng 4 năm 2006, ông tái đắc cử chức vụ Ủy viên Bộ Chính trị khóa X [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-a-1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-b-2)
## Được bầu làm chủ tịch nước và một số hoạt động
[Tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [George W. Bush](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush)và phu nhân [Laura Bush](https://vi.wikipedia.org/wiki/Laura_Bush)tại [Phủ Chủ tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch)(Tháng 11 năm 2006).
Ngày
[27 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_6) năm [2006](https://vi.wikipedia.org/wiki/2006), ông được [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) kỳ họp thứ 9 khóa XI bầu làm [Chủ tịch nước](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) với số phiếu cụ thể là: 464 ĐBQH thông qua; 3 ý kiến không tán thành, 3 ý kiến không biểu quyết. Kết quả bầu cử được công bố sau đó: ông Nguyễn Minh Triết chính thức trở thành tân Chủ tịch nước với 94,12% phiếu thuận (464 Đại biểu). [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-3)
Tháng 6 năm 2007, trên cương vị Chủ tịch nước, ông sang thăm chính thức
[Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) theo lời mời của [Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [George W. Bush](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush). Trong chuyến đi này, ông Triết đã gặp khoảng 800 thương gia ở [Quận Cam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cam,_California), tiểu bang [California](https://vi.wikipedia.org/wiki/California), mà trong đó phần đông là người gốc Việt . Tại đây ông đã nói về dân tộc Việt Nam, sự đoàn kết dân tộc, cũng như việc chính quyền Việt Nam không có thành kiến với những người có quan điểm khác biệt… [4] Tại đây ông cũng gặp sự biểu tình chống đối của khoảng hai nghìn [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-5) [người Mỹ gốc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t)sinh sống ở đó , vì họ cho rằng chính quyền Việt Nam vi phạm nhân quyền. [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-ocregister-4) Cũng trong chuyến đi này, ông được xem là đã làm thay đổi nhiều định kiến về Việt Nam bấy lâu của những nghị sĩ Hoa Kỳ với tính bình tĩnh trả lời khôn khéo của mình, giải tỏa nhiều vấn đề phức tạp. Đặc biệt là đã trả lời được hết những uẩn khúc của Chủ tịch hạ viện bà Nancy Pelosi. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-6) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-7)
Ngày 24 tháng 7 năm 2007, ông được Quốc hội kỳ họp 1 khóa XII tái bầu cử vào chức vụ Chủ tịch nước với phiếu thuận đạt gần 99%.
[[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-8)
Trong quá trình công tác, ông đã nhận được
[Huân chương Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) hạng nhì và [Huân chương Kháng chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn) hạng nhất.
## Phát biểu
- “Chúng ta có chánh nghĩa sáng ngời.”
[[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-9)
- “Mỗi chiến thắng của Nga đều như là chiến thắng của chúng tôi. Chúng tôi ủng hộ Nga trong xung đột với Gruzia”
[[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-10)
- “Có người ví von, Việt Nam Cuba như là trời đất sinh ra. Một anh ở phía đông, một anh ở phía tây. Chúng ta thay nhau canh giữ hòa bình cho thế giới. Cuba thức thì Việt Nam ngủ, Việt Nam gác thì Cuba nghỉ.(phát biểu trong chuyến thăm Cuba năm 2009)
[[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-nmt-11)
- “Tôi hoan nghênh ông
[Obama](https://vi.wikipedia.org/wiki/Barack_Obama). Ông ấy tuyên bố đóng cửa nhà tù Guantanamo mà. Nhưng mà tôi nói rằng “Ông Obama ơi, vấn đề này là khó lắm đó. Tôi chúc ông phải nỗ lực để thực hiện cho bằng được cái này. Tôi nói mà tôi nhìn Obama mà tôi thấy ông ấy cũng chăm chú lắm đó, lắng nghe lắm. Như thế là mình vừa động viên ông Obama nhưng mình vừa phân hóa cái nội bộ của ổng […] Như vậy đó tôi muốn nói với các đồng chí và quý vị rằng cái vai trò, cái vị thế của mình bây giờ cũng ngang hàng với người ta, cũng nói năng cũng đúng mức, đàng hoàng. “ [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-nmt2-12) (phát biểu trước kiều bào 2009, nói về vị thế ngoại giao của Việt Nam) [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-13)
- “Chúng ta là con một nhà, là con Lạc cháu Hồng, cùng một bọc trứng sinh ra. Trên thế giới này ít có nơi nào có cái đó lắm á.”
(phát biểu trước kiều bào 2009, nói về đoàn kết toàn dân tộc) [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-nmt2-12)
- “Tình hữu nghị Việt Nam – Trung Hoa là số một! Phải làm sao giữ mãi, trân trọng. Dù nó có gặp khó khăn, có gặp những vấn đề gì trở ngại thì hãy đoàn kết, thân ái với nhau. Trao đổi để tìm ra cái giải pháp khắc phục! Hai bên biên giới phải là hai bên biên giới hữu nghị. Nhân dân hai bên phải thực sự đoàn kết!”(Phát biểu tại tỉnh
[Hà Giang](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Giang)) [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-nmt-11)
- “Chúng ta là một nước trong chiến tranh chưa có kinh nghiệm quản lý. Là ở một số nước người ta đó, thì muốn tiêu cực tham nhũng cũng khó vì cái hệ thống pháp luật nó chặt chẽ, còn ở Việt Nam của mình thì có khi người không muốn tham nhũng cũng động lòng tham, cái người thủ quỹ cứ giữ tiền khư khư, ở quỹ lúc nào cũng có số dư cho nên lúc bí quá thì em mượn một chút. Mượn thì hổng thấy ai đòi hết, thấy hông? Thì em mượn tiếp, chứ không phải người Việt Nam tham nhũng nhất thế giới đâu. Nói một hồi thì thấy người Việt Nam tham nhũng nhất thế giới không phải vậy, cho nên tôi đề nghị ở nước ngoài khi nghe những thông tin này rồi nhìn về nước cũng đừng có hốt hoảng, nghĩ rằng sao trong nước mình tiêu cực quá? Mà hồi xưa mấy ông quánh giặc sao giỏi thế mà bây mấy ông tiêu cực thế. Đây là quy luật muôn đời! Con người ta trong mỗi người ai cũng có hỉ nộ ái ố hết trơn, chúng ta là con một nhà là con lạc cháu hồng cùng một bọc trứng sinh ra, trên thế giới này ít có nơi nào có cái đó lắm”
- “Bỏ Điều 4 Hiến pháp là tự sát”
[[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_note-14)
## Chú thích
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Ông Nguyễn Minh Triết được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch nước](http://www.vietnam.gov.vn/portal/page?_pageid=33,128127&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=130959&item_id=572976)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Tiểu sử Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết](http://ca.cand.com.vn/vi-VN/xahoi/2008/2/79372.cand) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-3) [Ông Nguyễn Minh Triết được bầu làm Chủ tịch nước](http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=51555&ChannelID=2)trên Báo [Tiền Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_Phong_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29)
- ^
**a** [Martin Wisckol (ngày 2 tháng 7 năm 2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-ocregister_4-1) **ă** [“Warm on the Inside”](http://www.ocregister.com/news/vietnamese-199940-nguyen-trung.html). Orange County Register. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-5) [“VN không thành kiến với người có quan điểm khác biệt”](http://vnexpress.net/Vietnam/The-gioi/2007/06/3B9F7637/). [VnExpress](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Ngày 23 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-6) [“BBCVietnamese.com”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/06/070624_trietvietkieumy.shtml). Truy cập 26 tháng 12 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-7) [Cùng trao đổi để giải quyết những khác biệt, bất đồng](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/209051/cung-trao-doi-de-giai-quyet-nhung-khac-biet-bat-dong.html)Thanh Tuấn, [báo Tuổi Trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB)06/07/2007 08:10 (GMT + 7) **Việt Anh – Như Trang (ngày 24 tháng 7 năm 2007).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-8) [“Ông Nguyễn Minh Triết tái đắc cử Chủ tịch nước”](http://vnexpress.net/GL/Xa-hoi/2007/07/3B9F8707/). [VnExpress](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-9) [“VN cảnh giác với ‘cách mạng màu’”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2009/06/090618_ngmtriet_orange_revol.shtml). BBCVietnamese.com. Truy cập ngày 27 tháng 6 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-10) [“Russia’s victories are like our own – president of Vietnam”](http://english.ruvr.ru/2010/03/23/5558017.html). The voice of Russia. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Tình hữu nghị và nghĩa đồng bào”](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Friendship-and-responsibility-for-compatriot-tvan-10222009105248.html). Radio Free Asia. Truy cập 21/10/2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- ^
**a** **ă** [Baotreonline.com](http://cc.bingj.com/cache.aspx?q=M%C3%ACnh+v%E1%BB%ABa+%C4%91%E1%BB%99ng+vi%C3%AAn+%C3%B4ng+Obama...+m%C3%ACnh+v%E1%BB%ABa+mu%E1%BB%91n+ph%C3%A2n+h%C3%B3a+c%C3%A1i+n%E1%BB%99i+b%E1%BB%99+c%E1%BB%A7a+%E1%BB%95ng+&d=4918802848941440&mkt=en-US&setlang=en-US&w=ae83f452,97a81822)Link gốc đã bị xóa, chỉ có thể xem ở bộ cached [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-13) [“Việt Nam năm 2009 qua con mắt của các nhà dân báo và cộng đồng mạng”](http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ReadingBlogs/2009-with-the-eyes-of-bloggers-NhHien-01052010103918.html). Radio Free Asia. Truy cập 21/11/2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt#cite_ref-14) [“TS Cù Huy Hà Vũ, từ khởi kiện Thủ tướng đến yêu cầu xóa bỏ điều 4 Hiến pháp”](http://www.voatiengviet.com/content/hanoi-lawyer-vietnam-needs-a-multi-party-system-06-19-2010-96724789/870160.html). VOANEWS. 22 tháng 06 năm 2010. Truy cập 06 tháng 12 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Nguyễn Minh Triết](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt?uselang=vi) [Quốc hội khóa XII bầu ông Nguyễn Minh Triết làm Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam](http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Quoc-hoi-khoa-XII-bau-ong-Nguyen-Minh-Triet-lam-Chu-tich-nuoc-Cong-hoa-xa-hoi-chu-nghia-Viet-Nam/20077/20340.vgp)Giang Oanh, báo điện tử chính phủ Việt Nam, 10:07, 24/07/2007 **(tiếng Việt)** [Nguyễn Minh Triết re-elected to be State President](http://news.chinhphu.vn/Home/Nguyen-Minh-Triet-reelected-to-be-State-President/20077/3453.vgp)by Hoàng Nguyên Hồ, Online Newspaper of the Government – Viet Nam Government Portal 13:51 | 24/07/2007 **(tiếng Anh)**
|
|
|
|
|
|
|
|
[Bài cần chú thích nguồn gốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%A0i_c%E1%BA%A7n_ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Sinh 1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1942) [Nhân vật còn sống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_c%C3%B2n_s%E1%BB%91ng) [Chủ tịch nước Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) [Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%AD_th%C6%B0_Th%C3%A0nh_%E1%BB%A7y_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Bí thư Tỉnh ủy Sông Bé](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%AD_th%C6%B0_T%E1%BB%89nh_%E1%BB%A7y_S%C3%B4ng_B%C3%A9) [Cựu học sinh Pétrus Ký – Lê Hồng Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_h%E1%BB%8Dc_sinh_P%C3%A9trus_K%C3%BD_-_L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_12) [Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Ung Chính
|Ung Chính Đế
|
雍正帝
|
| ![ Emperor Yongzheng.PNG](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Emperor_Yongzheng.PNG/250px-Emperor_Yongzheng.PNG)
[Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) [1722](https://vi.wikipedia.org/wiki/1722)– [1735](https://vi.wikipedia.org/wiki/1735) [Thanh Thánh Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_Hi) [Thanh Cao Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long) [Hiếu Kính Hiến hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_K%C3%ADnh_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) [Hiếu Thánh Hiến hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Th%C3%A1nh_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)
|[
|
(敬天昌運建中表正文武英明寬仁信毅睿聖大孝至誠憲皇帝)
[Thế Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng)(世宗) [Thanh Thánh Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Th%C3%A1nh_T%E1%BB%95) [Hiếu Cung Nhân hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Cung_Nh%C3%A2n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) [13 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_12), năm [1678](https://vi.wikipedia.org/wiki/1678) [Thái lăng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1i_l%C4%83ng&action=edit&redlink=1)(泰陵) **Thanh Thế Tông** ( [chữ Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 清世宗, [13 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_12), [1678](https://vi.wikipedia.org/wiki/1678) – [8 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10), [1735](https://vi.wikipedia.org/wiki/1735)), là vị [Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) thứ 5 của [nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) trong [lịch sử Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c), trị vì từ năm [1722](https://vi.wikipedia.org/wiki/1722) đến [1735](https://vi.wikipedia.org/wiki/1735). Ông dùng [niên hiệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u) **Ung Chính** (雍正) trong suốt thời gian 13 năm trị vì, nên các sử gia thường gọi ông là **Ung Chính Đế** (雍正帝).
Là một vị Hoàng đế siêng năng, cần kiệm và có tinh thần chống
[tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), mục tiêu của Ung Chính là tạo ra một triều đình hiệu quả với chi phí thấp nhất và ông đã tiếp tục được sự thịnh trị gần 150 năm còn lại của Đại Thanh. Cuối đời ông, quốc khố hãy còn dư nhiều. [1] . Giống như cha mình, [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#cite_note-UngChinh-1) [Khang Hi hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_Hi), Ung Chính sử dụng các biện pháp quân sự mạnh mẽ để giữ gìn vị thế của vương triều Đại Thanh. Triều đại của ông được xem là chuyên chế, hiệu quả và mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc Ung Chính thống trị bằng bàn tay sắt khiến hình tượng trong dân gian của ông không được tốt, có những lời đồn gây ảnh hưởng tới uy tín của nhà vua và người kế vị ông như hoàng đế [Càn Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long)không phải là con ông mà là [người Hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n). Sự phản cảm của nhân dân đối với ông còn được thể hiện qua lời đồn rằng ông bị một thích khách đâm chết và bị cắt lấy thủ cấp.
Mặc dù triều đại của Ung Chính ngắn hơn nhiều so với cha mình (Khang Hi Đế trị vì 61 năm) và con trai (
[Càn Long Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long) trị vì 60 năm), cái chết đột ngột của ông lại là do khối lượng công việc nặng nề của ông mang lại. Ung Chính đã tiếp nối một thời kỳ hòa bình và thịnh vượng cho nhà Thanh, không có ông thì không có cái gọi là *“Khang Càn thịnh thế”*. Ung Chính đã ngăn chặn tệ nạn tham nhũng và cải cách việc quản lý tài chính của đất nước. Thời ông cũng bắt đầu thành lập Quân cơ xứ, một cơ quan có ảnh hưởng lớn đến Trung Hoa phong kiến trong tương lai.
Năm
[1735](https://vi.wikipedia.org/wiki/1735), Ung Chính hoàng đế băng hà, thọ 57 tuổi. Ông được tôn [thụy hiệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_hi%E1%BB%87u) là *Kính Thiên Xương Vận Kiến Trung Biểu Chính Văn Vũ Anh Minh Khoan Nhân Tín Nghị Duệ Thánh Đại Hiếu Chí Thành Hiến hoàng đế* (敬天昌運建中表正文武英明寬仁信毅睿聖大孝至誠憲皇帝).
## Mục lục
[1 Tuổi trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [2 Việc lên ngôi mờ ám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Vi.E1.BB.87c_l.C3.AAn_ng.C3.B4i_m.E1.BB.9D_.C3.A1m) [3 Củng cố quyền lực](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#C.E1.BB.A7ng_c.E1.BB.91_quy.E1.BB.81n_l.E1.BB.B1c) [4 Sự nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#S.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [5 Qua đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di) [6 Nhận xét](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Nh.E1.BA.ADn_x.C3.A9t) [7 Gia quyến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Gia_quy.E1.BA.BFn) [8 Vai trò lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Vai_tr.C3.B2_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [9 Trong văn hóa đại chúng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Trong_v.C4.83n_h.C3.B3a_.C4.91.E1.BA.A1i_ch.C3.BAng) [10 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Xem_th.C3.AAm) [11 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i) [13 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Tuổi trẻ
Ung Chính hoàng đế tên húy là
**Dận Chân** (胤禛), sinh vào ngày [13 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_12) năm [1678](https://vi.wikipedia.org/wiki/1678), là con trai thứ 4 của [Thanh Thánh Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Th%C3%A1nh_T%E1%BB%95) Khang Hy hoàng đế, mẹ là [Hiếu Cung Nhân hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Cung_Nh%C3%A2n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) Ô Nhã thị, thuộc [Tương Hoàng kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1t_k%E1%BB%B3) [Mãn Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u). Bấy giờ Hiếu Cung hoàng hậu chỉ là [Quý nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%BD_nh%C3%A2n), theo quy chế không được tự nuôi con, phải được đưa đến [A ca sở](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A_ca_s%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1) là nơi chăm sóc các Hoàng tử, công chúa hoặc đưa cho 1 phi tần có phân vị cao chăm sóc hộ; và Dận Chân đã được [Hiếu Ý Nhân hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_%C3%9D_Nh%C3%A2n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) Đông Giai thị chăm sóc từ đó.
Khang Hy hoàng đế cho rằng việc chỉ nuôi nấng các Hoàng tử trong Hoàng cung sẽ tạo sai lầm, do đó ông đã cho các Hoàng tử, kể cả Tứ a ca Dận Chân, tiếp xúc với thế giới bên ngoài, và ban ra một hệ thống giáo dục nghiêm khắc cho các hoàng tử. Hoàng tử Dận Chân đã cùng Khang Hy hoàng đế vi hành nhiều lần ở các vùng, tỉnh xung quanh kinh thành
[Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), cũng như về phía Nam xa xôi. Khi trưởng thành, ông được cử làm [Chủ soái](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_so%C3%A1i&action=edit&redlink=1) [Chính Hồng kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1t_k%E1%BB%B3) trong suốt cuộc chiến tranh lần thứ 2 giữa Đại Thanh với [Chuẩn Cát Nhĩ hãn quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu%E1%BA%A9n_C%C3%A1t_Nh%C4%A9_h%C3%A3n_qu%E1%BB%91c). Tứ hoàng tử Dận Chân được phong tước vị [Đa La Bối lặc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_La_B%E1%BB%91i_l%E1%BA%B7c&action=edit&redlink=1) (多罗贝勒) vào năm [1698](https://vi.wikipedia.org/wiki/1698), và sau đó là vị trí thứ 3 trong số các Đại Bối lặc năm [1699](https://vi.wikipedia.org/wiki/1699).
Năm
[1704](https://vi.wikipedia.org/wiki/1704), sông [Dương Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang) và sông [Hoàng Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) gây ra một trong những trận lũ lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc. [Kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) và đời sống của nhân dân xung quanh các vùng này bị đe dọa nghiêm trọng. Hoàng tử Dận Chân được Khang Hy cử đến với tư cách là khâm sai đại thần của Hoàng đế cùng với Hoàng tử thứ 13 là [Dận Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) để giúp đỡ các nạn dân vùng phía Nam Trung Quốc. Quốc khố lúc này đang cạn kiệt do các khoản nợ không trả từ các quan lại và quý tộc, do đó triều đình không đủ tiền để đối phó với nạn lũ. Dận Chân đã phải thực hiện chính sách thu gom ngân quỹ từ các thương gia giàu có ở phương Nam. Những nỗ lực này của ông bảo đảm tiền cứu tế được phân bố và các nạn dân không bị đói. Ông được phong danh vị **Ung Thân Vương** (雍親王) năm [1709](https://vi.wikipedia.org/wiki/1709).
## Việc lên ngôi mờ ám
Năm
[1712](https://vi.wikipedia.org/wiki/1712), Khang Hy phế bỏ Thái tử [Dận Nhưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_Nh%C6%B0ng) sau vụ chính biến và quyết định không thiết lập ngôi [Hoàng thái tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) kế vị nữa. Điều này đã dẫn đến sự phân chia trong triều đình nhằm tranh giành vị trí Thái tử bị bỏ trống, sự chia rẽ giữa những người ủng hộ Hoàng tử thứ 3 [Dận Chỉ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BA%ADn_Ch%E1%BB%89&action=edit&redlink=1), Dận Chân, Hoàng tử thứ 8 [Dận Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%E1%BB%B1) và Hoàng tử thứ 14 [Dận Đề](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%81) (em ruột của Dận Chân). Trong số các hoàng tử trên, Dận Tự được sự ủng hộ nhiều nhất từ các quan lại, cho dù ông này thường hay nghi kỵ và tính khí hẹp hòi. Vì lí do này, Dận Chân đã ủng hộ Thái tử Dận Nhưng. Khi Khang Hy mất vào [tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_11) năm [1722](https://vi.wikipedia.org/wiki/1722), việc phân chia quyền vị ngai vàng chỉ còn lại Ba hoàng tử, sau khi Dận Tự chuyển sang ủng hộ Hoàng tử thứ 14 [Dận Đề](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%81), đó là: Dận Chỉ, Dận Chân và Dận Đề.
Vào thời điểm Khang Hy qua đời, Hoàng tử thứ 14 là
[Dận Đề](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_%C4%90%E1%BB%81) lúc này là [2] *“Phủ Viễn đại tướng quân”*(撫遠大將軍), đang phải chinh chiến ở chiến trường [Tây Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc). Một số nhà sử học cho rằng, việc này là để huấn luyện khả năng cầm quân của hoàng đế tương lai; một số khác lại cho rằng việc này nhằm bảo đảm chuyện lên ngôi trong hòa bình của Dận Chân. Chính hoàng tử Dận Chân đã tiến cử Dận Đề vào vị trí này chứ không phải Dận Tự, người cùng phe với Dận Đề. Vị trí này được xem như là của người kế vị Khang Hy, cho vị trí thái tử đã bỏ trống suốt gần 7 năm.
Sử sách ghi chép lại rằng vào ngày
[20 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_12) năm [1722](https://vi.wikipedia.org/wiki/1722), hoàng đế Khang Hy đã gọi lại bên giường của mình 7 vị hoàng tử và [Cửu môn đề đốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%ADu_m%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%81_%C4%91%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), [Long Khoa Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Khoa_%C4%90a), người sẽ đọc di chiếu và tuyên bố Ung Chính là người kế vị ngai vàng. Một số chứng cứ chứng tỏ rằng Dận Chân đã có liên kết với Long Khoa Đa từ vài tháng trước khi di chiếu được tuyên bố bằng sự chuẩn bị lực lượng quân đội, vì trong dự định của họ, binh biến là không thể tránh khỏi. Các truyện dân gian cho rằng Ung Chính đã thay đổi di chiếu của vua cha bằng cách thêm dấu vào và sửa đổi kí tự. Nhưng nổi tiếng nhất có lẽ là việc Ung Chính đã thay đổi chữ “thập tứ” (十四) thành chữ “vu tứ” (于四, vu nghĩa là “cho”), một số khác cho rằng từ “thập tứ” thành “đệ tứ” (第四). Khi các câu chuyện này truyền trong dân gian, cũng có một số ít chứng cứ cho quan điểm này, đặc biệt là dựa trên việc chữ “vu” (于) không được dùng rộng rãi trong suốt thời đại nhà Thanh, vì người ta thường dùng chữ “於”. Tiếp đó, phong tục của nhà Thanh là di chiếu sẽ được viết cả bằng [tiếng Mãn Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) và tiếng Hán, mà tiếng Mãn Châu khó viết hơn, trong trường hợp này việc sửa di chiếu có lẽ khó khăn hơn. Tuy nhiên, dù có nhiều nghi ngờ dấy lên khi mà di chiếu viết bằng tiếng Mãn bị thất lạc đâu đó và di chiếu bằng tiếng Hán, đang được lưu giữ trong viện Bảo tàng sử Trung Quốc, chỉ được ban bố 2 ngày sau cái chết của Khang Hy. Một số nhà sử đưa ra giả thuyết rằng Ung Chinh không thay đổi di chiếu nhưng đã viết một bản khác.
Việc đầu tiên khi làm vua của Ung Chính là ông đã thả hoàng tử thứ 13,
[Dận Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), người cùng ông chiến đấu bao năm khi còn là hoàng tử. Dận Tường bị vua cha giam cầm cùng lúc với thái tử Dận Nhưng. Một số nguồn tư liệu đã ghi lại rằng, Dận Tường, vị hoàng tử nắm giữ hầu hết quân đội, đã điều một đội quân trong Bắc Kinh từ Phong Đài đến bao vây và kiểm soát Tử Cấm Thành và một số vùng xung quanh, hành động này nhằm ngăn chặn mọi phản kháng từ phía hoàng tử Dận Tự. Ung Chính đã cảm thấy bất an và rất buồn khi cha qua đời, và biết rằng sẽ là một áp lực và trọng trách lớn khi ông thừa kế ngai vàng của cha. Hơn nữa, sau khi di chiếu được tuyên bố, Dận Chân đã ra lệnh cho các trọng thần (Trương Đình Ngọc, [Long Khoa Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Khoa_%C4%90a) và Dận Chỉ) và con trai là Hoằng Lịch dẫn các hoàng tử còn lại làm lễ Tam bái – Cửu chào đối với vị hoàng đế mới. Vào ngày hôm sau, Ung Chính đã ra một khẩu dụ điều Dận Đề trở về Giang Tô, đồng thời phong tặng mẹ danh phong Thiên hoàng thái hậu vào lúc Dận Đề đến dự lễ tang tiên hoàng.
Trong bản tóm tắt tiểu sử toàn diện nhất về hoàng đế Ung Chính của học giả Phùng Nhĩ Khang, tác giả đã nhìn nhận việc kế ngôi của Ung Chính bằng một nhãn quan mới mẻ. Phùng Nhĩ Khang viết rằng vẫn còn một số nghi ngờ từ di chiếu bị thất lạc hay ngày được ban hành, song đa số các luận điểm chứng tỏ rằng Ung Chính đã thành công trong việc lên ngai vàng một cách hợp lẽ, dẫu cho ông cũng đã có sử dụng
[quân đội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i) trong một số trường hợp cần thiết. Hoàng tử thứ 8 là Dận Tự đã bỏ cả đời để chiêu nạp các quan viên, thuộc hạ bằng con đường hối lộ, và những ảnh hưởng của Dận Tự đã liên quan đến chính bíến Phong Đài. Ngoài ra, Phùng Nhĩ Khang cũng cho rằng:
|“||
|Mặc dù chúng ta không hoàn toàn chắc chắn điều gì đã xảy ra với sự kế vị, cũng như bên nào đúng bên nào sai, nhưng có lí do để nói rằng các thế lực chính trị chống lại Ung Chính đã làm nhiều điều mờ ám đằng sau nhằm phủ lên vương triều Ung Chính một bức tranh đen tối; truyền thống hoàng gia Trung Hoa đã dẫn đến những suy nghĩ tin tưởng rằng toàn bộ công lao cai trị của Ung Chính có thể bị phủ định bởi vì sự kế vị của ông không do di mệnh của tiên hoàng, người nắm đặc quyền quyết định tối cao. |”|
Ngoài ra, học giả Phùng Nhĩ Khang cho rằng Khang Hy đã phạm một sai lầm to lớn khi để các con của mình lao vào trò chơi chính trị quá nhiều, và đặc biệt là trong hoàn cảnh chiếc ghế Thái tử bị bỏ trống, do đó một cuộc quyết chiến giành ngôi vua, bao gồm cả việc chiếm đoạt nếu có thể, là một kết quả không thể tránh khỏi trong lịch sử phong kiến Trung Hoa. Vì thế, thậm chí sẽ là một sai lầm to lớn hơn nữa khi đánh giá một nhà cai trị đơn giản thông qua cách mà ông ta đạt đến quyền lực. Có một điều chắc chắn là sau này hoàng đế Ung Chính đã bảo đảm rằng quá trình chuyển giao quyền lực cho người kế vị mình diễn ra thuận lợi, không như trường hợp của chính ông.
Tháng 11 âm năm 1722, sau khi lên ngôi hoàng đế, Dận Chân đặt niên hiệu là
**Ung Chính** (雍正), bắt đầu từ năm 1723, xuất phát từ chữ *Ung*, nghĩa là “hòa thuận”; và chữ *Chính*, nghĩa là “ngay thẳng” hay “chính thống”. Ngay lập tức sau khi lên ngôi, Ung Chính đã chọn ra các quân cơ đại thần vào Quân Cơ Viện (bao gồm hoàng tử Dận Tự, hoàng tử Dận Tường, Trương Đình Ngọc, Mã Vệ và Long Khoa Đa). Dận Tự được phong làm Liêm Thân Vương, còn Dận Tường được phong làm Di Thân Vương, cả hai đều được giữ những vị trí cao trong triều.
## Củng cố quyền lực
Khi lên ngôi vào tháng 12 năm 1722, Dận Chân liền lấy niên hiệu là Ung Chính (雍正), chữ Ung là lấy từ tước vị trước khi lên ngôi, còn chữ Chính là trong công chính. Nhiều người cho rằng chữ Chính này còn có ý nghĩa để che giấu việc lên ngôi mờ ám của nhà vua. Ngay lập tức sau khi lên ngôi, Ung Chính đã chọn ngay một hội đồng cố vấn mới cho mình bao gồm 2 người em là Liêm thân vương
[Dận Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%E1%BB%B1), Di thân vương [Dận Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), các đại thần [Trương Đình Ngọc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ng%E1%BB%8Dc), Mã Tề và người cậu đã góp công trong việc đưa mình lên ngôi là [Long Khoa Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Khoa_%C4%90a).
### Tiêu diệt các hoàng tử khác
Do sự lên ngôi của ông có nhiều điều nghi vấn, Ung Chính đã nhận thấy sự đố kỵ và tranh chấp từ các hoàng tử còn lại. Dận Thì, đại hoàng tử tiếp tục bị giam cầm tại gia. Dận Nhưng, thái tử bị phế truất mất 2 năm sau khi Ung Chính lên ngôi – dù họ bị giam cầm không phải do Ung Chính mà do vua cha Khang Hy. Việc khó khăn nhất chính là phải chia rẽ nhóm của hoàng tử
[Dận Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%E1%BB%B1) (bao gồm [Dận Tự](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%E1%BB%B1); hoàng tử thứ 9 [Dận Đường](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), thứ 10 [Dận Ngã](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BA%ADn_Ng%C3%A3&action=edit&redlink=1); và các thuộc hạ), và chia cắt Dận Đề nhằm cắt đứt liên minh này. Dận Tự, người nắm giữ chức Thượng thư Bộ Công, và tước Liêm Thân Vương, được theo dõi rất kỹ bởi Ung Chính. Dận Đường được cử tới Thanh Hải để hỗ trợ quân đội, nhưng thực chất là chịu sự cai quản thuộc hạ của Ung Chính là tướng quân Niên Canh Nghiêu. Dận Ngã bị tước bỏ mọi quyền vị vào tháng 5 năm 1724, và bị đày đi phương bắc tới vùng [Nội Mông](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_M%C3%B4ng). Hoàng tử thứ 14 là Dận Đề, em ruột của Ung Chính, thì bị đày đến canh giữ tẩm lăng của các tiên hoàng.
Trong những năm đầu tiên dưới sự cai trị của Ung Chính, sự ủng hộ ông đã tăng lên rõ rệt. Dận Tự muốn dùng vị thế và chức vị của mình nhiều lần ép buộc nhà vua nhằm làm cho Ung Chính phải đưa ra những chính sách, quyết định sai lầm dù bề ngoài Dận Tự vẫn tỏ ra ủng hộ nhà vua. Dận Tự và Dận Đường, những người từng ủng hộ Dận Đề lên vị trí ngôi báu, đã bị tước hết mọi quyền vị và bị giam cầm trong ngục cho đến chết vào năm 1727.
### Vụ án Niên Canh Nghiêu và Long Khoa Đa
[Niên Canh Nghiêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%AAn_Canh_Nghi%C3%AAu) là tâm phúc của Ung Chính một thời gian dài trước khi ông bước lên ngai vàng. Vào năm 1723, khi Ung Chính gọi em của mình, Dận Đề, quay trở về từ tây bắc, ông đã chỉ định Niên đến thay thế vị trí này. Tình hình biên giới Tân Cương lúc này vẫn rất rối ren, do đó ở đây rất cần một viên tướng giỏi. Tuy nhiên, sau một vài cuộc chinh phục thành công, Niên đã bắt đầu tha hóa khi nhận hối lộ để thăng quan tiến chức. Niên nổi tiếng với lối sống vương giả ngang bằng với nhà vua. Nhìn thấy trước viễn cảnh không tốt từ Niên, Ung Chính đã ra một chỉ dụ giáng chức Niên xuống làm tướng quân của Hàng Châu phủ. Tuy nhiên, vẫn tiếp tục những hành động ngông cuồng, Niên đã nhận được tối hậu thư từ Ung Chính, và sau đó đã phải tự sát bằng thuốc độc vào năm 1726.
Long Khoa Đa (âm Mãn:
*Longkodo*) là thống soái toàn bộ quân đội thành Bắc Kinh vào thời điểm Ung Chính lên ngôi. Sau đó, Longkodo bắt đầu bị ghét bỏ từ năm 1728 và chết khi bị giam cầm tại tư gia.
## Sự nghiệp
### Tôn giáo
Khác với vua cha, Ung Chính tấn công mạnh mẽ vào
[đạo Thiên Chúa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o). . Ông cấm đạo cả nước, chỉ trừ [1] [Bắc Kinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh). Thế là, 300 nhà thờ bị phá. Việc này là do Ung Chính thấy bất mãn khi người Mãn Châu dần cải theo đạo Thiên Chúa, trong khi nhà vua muốn người Mãn Châu phải thờ trời đất tổ tông vì theo ông cho rằng từng dân tộc có các tín ngưỡng khác nhau. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#cite_note-UngChinh-1)
### Những cải cách
#### Vụ án mưu phản
Sau khi trở thành
[hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) Đại Thanh, Ung Chính đã cho giám sát chặt chẽ hoạt động của các quan lại cấp dưới và đồng thời cho tịch thu các truyền đơn mà ông cho là gây ảnh hưởng xấu cho chế độ của mình, đặc biệt là những người [phản Thanh phục Minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_Thanh_ph%E1%BB%A5c_Minh&action=edit&redlink=1). Nổi bật trong số đó là trường hợp của [Tằng Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%B1ng_T%C4%A9nh&action=edit&redlink=1), một nho sinh thi hỏng mang ảnh hưởng nặng nề tư tưởng của học giả Lữ Lưu Lương ở thế kỷ XVII. Vào tháng 10 năm 1728, Tằng đã kích động [Nhạc Chung Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BA%A1c_Chung_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), tướng quân của 2 tỉnh [Thiểm Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%83m_T%C3%A2y) – [Cam Túc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cam_T%C3%BAc) và là cháu đời thứ 21 của [Nhạc Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_Phi), làm phản với lý do Mãn Thanh là con cháu [nhà Kim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Kim), có lý đâu con cháu Nhạc Phi lại thờ con cháu nhà Kim. Ông ta còn đưa ra một bản danh sách dài vạch tội của Ung Chính, bao gồm cả việc giết hoàng đế Khang Hy và hạ sát các anh em để giành ngôi. Nhạc Chung Kỳ sợ hãi liền đem thư của Tằng Tĩnh nộp cho Ung Chính. Trong thời nhà Thanh, việc phản Thanh phục Minh được chính quyền xem là rất nghiêm trọng và hình phạt rất tàn khốc. Lữ Lưu Lương cùng con trai cả là Lữ Bảo Trung và môn sinh là Nghiêm Hồng Quỳ đều bị mở quan tài ra băm xác, con thứ Lữ Nghị Trung bị chém đầu tịch biên, người nhà bị đày ra Ninh Cổ Tháp làm nô lệ đời đời. Giải quyết vụ án này, cuối cùng Ung Chính đã cho bắt Tằng Tĩnh về thành Bắc Kinh để xét xử. Tuy nhiên nhà vua không giết Tằng Tĩnh, mà cho người đối xử tử tế, còn cho Tằng Tĩnh vào xem mình phê duyệt tấu chương, sau đó Tằng Tĩnh vì cảm ân đức của Ung Chính đã tự mắng chính mình, còn đi khắp nơi rêu rao, viết những bài ca ngợi công đức của nhà vua. Ung Chính xem đây là một trong những việc đắc ý nhất trong đời vì đã “cải tạo được kẻ không mang lòng thần phục”, đây được xem là một đoạn thiên cổ kỳ văn, khi hoàng đế lại cố lấy lòng phản tặc. Tuy nhiên Tằng Tĩnh đã bị hoàng đế [Càn Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long), con trai Ung Chính, chém đầu với lý do hoàng đế không thương lượng với phản tặc.
#### Chống tham nhũng
Ung Chính còn được biết đến như một nhà vua chuyên quyền, nghiêm khắc trong thời gian trị vì của mình. Ông căm ghét
[tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) và trừng phạt nghiêm khắc các quan viên khi họ vi phạm các quy tắc trên.
Khi hoàng đế Khang Hy băng hà, người để lại cho Ung Chính một đế quốc với những di chứng nghiêm trọng: lại trị hủ bại, thuế thu không đủ, kho tàng trống rỗng. Lúc Ung Chính tiếp nhận, quốc khố chỉ có tám trăm vạn lượng bạc, trong khi thâm nợ lên tới mấy trăm vạn lượng. Lý do cho việc này là vì quan lại thâm ô, bóp nặn, ăn chặn quốc khố, một phần do chính hoàng đế Khang Hy và các quan lại khác “mượn” để chi trả cho các cuộc nam tuần tốn kém, vì theo họ “bạc để không không mượn cũng phí”, tuy nhiên số bạc đó đã không được hoàn lại. Việc cấp bách nhất của hoàng đế mới Ung Chính là phải thanh lý thâm nợ. Ung Chính cho thành lập các ban khâm sai gồm các đại thần từ trung ương hoặc các quan viên địa phương có năng lực đi kiểm tra các tỉnh, huyện. Tra ra quan viên nào có dính líu tham ô thì lập tức cách chức, thay thế bằng một thành viên trong ban khâm sai. Các quan viên bị cách chức thi nhau khai ra những người tiền nhiệm đã làm thâm hụt ngân khố, việc này đã làm hàng trăm quan viên bị cách chức. Thậm chí những quan viên tuy đã từ nhậm nhưng bị phát hiện có tham ô trong lúc tại vị cũng bị trừng phạt. Thời đó tham quan khi bị phát hiện có tham ô thường hay tự sát để bảo toàn cho người nhà vẫn được hưởng phúc lợi, vì theo chúng thì “họa không đến người nhà”. Nhưng Ung Chính thì quyết tâm chống tham nhũng đến cùng, quan viên tham ô đã tự sát thì nhà vua chẳng những tịch thu tài sản của chúng, mà ông còn bắt người nhà chúng phải làm việc lao dịch cả đời để trả nợ của ông cha, theo nhà vua vua làm như vậy là để cảnh tỉnh tham quan rằng nếu bị ông tra ra thì “con cháu đời sau cũng không ngóc lên được”. Việc này đã làm nhà vua chịu tiếng xấu trong dân gian khi theo quan niệm xưa người chết thì hết việc, Ung Chính lại còn đày đọa con cháu người ta thì quả là tàn độc bất lương. Để ngăn chặn tham nhũng, Ung Chính cho bỏ đi những loại “phí trà nước” mà bọn quan viên thường dùng để bòn rút công quỹ, mọi chi phí của triều đình đều phải ghi rõ trên giấy nộp lại cho hoàng đế. Ngoài ra nhà vua còn đặt ra “dưỡng liêm ngân”, một số tiền lớn lấy từ số dư hàng năm trong quốc khố để thưởng cho các quan. Tiền dưỡng liêm của huyện lệnh thất phẩm là từ 400 đến 2,000 lượng bạc, còn của một viên tổng đốc là vào khoảng 10,800 lượng bạc, gấp 100 lần bổng lộc hằng năm. Những việc làm này của Ung Chính đã cải thiện tình hình tài chính của đế quốc, thu nhập gia tăng, đến lúc ông mất ngân khố đã có tới 5,000 vạn lượng.
#### Cải cách chế độ
Vì là hoàng đế độc tài nên Ung Chính muốn bản thân phải người kiểm soát tối cao của đế quốc, để được như thế Ung Chính đã cho hoàn thiện chế độ “mật chiết”. Mật chiết là việc trao đổi thông tin giữa hoàng đế và thần tử thông qua một chiếc hộp được khóa kín có 2 chìa khóa, một chiếc do quan viên cần trình tấu giữ, một chiếc do hoàng đế giữ, không có người thứ 3 biết được. Các thần tử mật tấu cho nhà vua bao gồm nhiều nội dung như các vấn đề liên quan đến đại sự đất nước đến việc tố cáo các quan viên khác, việc này chỉ có bản thân và hoàng đế biết, có nói sai cũng không sao vì đây là công văn không chính thức không được lưu lại, nên các quan viên rất tích cực mật tấu. Thời nhà Thanh, thần tử dâng tấu phải viết bằng 2 bản, một tiếng Hán và một tiếng Mãn, lại phải thông qua nhiều kênh sàng lọc. Thông qua mật chiết, thần tử có thể viết ngắn gọn tấu lên trực nhà vua mà không làm lỡ thời gian. Tuy nhiên chỉ có một số quan viên được nhà vua chỉ định mới có quyền mật tấu, để tránh việc hàm oan cho người khác. Tuy nhiên để tránh việc bị tiểu nhân lừa gạt, Ung Chính đã có một số quy định khi sử dụng mật chiết: nhà vua cố gắng lắng nghe từ khắp nơi chứ không phải một phía, lấy ý kiến của nhiều người để có phán đoán chính xác; nếu có người bị tố cáo, Ung Chính cho phép họ tự biện giải nhưng không tiết lộ tên người tố cáo họ để bảo đảm không hàm oan người tốt. Việc áp dụng mật chiết giúp hệ thống tai mắt của Ung Chính trong khắp đế quốc được tăng nhanh, việc gì nhà vua cũng được biết một cách nhanh chóng, hoàng đế ngồi trong
[Tử Cấm Thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AD_C%E1%BA%A5m_Th%C3%A0nh) mà nắm được việc thiên hạ, chính thức trở thành đầu não của đất nước.
#### Dùng người theo việc
Ung Chính từng nói: “Trị thiên hạ, dùng người là việc cơ bản, việc khác chỉ là vụn vặt”. Theo quan niệm xưa, nhân tài phải bao gồm hai mặt “đức” và “tài”, trong đó “đức” được xem trọng hơn tài. Người có đức độ mà kém cỏi trong công việc vẫn được ngồi cao hơn người có tài mà nhân cách có tì vết, việc này dẫn đến quan viên vô dụng, người có tài thì không được cất nhắc. Ung Chính không bám theo khuôn mẫu đó, nhà vua rất thích câu nói của
[Ngạc Nhĩ Thá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%E1%BA%A1c_Nh%C4%A9_Th%C3%A1&action=edit&redlink=1)i: “Việc có nhanh chậm, dễ khó; người có mềm cứng, ngắn dài”, nên nhà vua chủ trương ngoài tài và đức thì dùng người trước hết phải nhìn việc. [Chu Thức](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chu_Th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1), học vấn tốt, làm người hiền hòa lại thanh liêm chính trực, Ung Chính cho làm thầy của Càn Long. [Lý Vệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_V%E1%BB%87), tính lưu manh thô lỗ nhưng bạo dạn nhanh nhẹn, Ung Chính cho đi bắt cướp. Tri huyện Ngô Kiều là Thường Tam Lạc, tuy liêm khiết nhưng nhu nhược không hăng hái, Ung Chính cho đổi làm học quan, không lo việc dân sự. Ung Chính dùng người, lấy sở trường bỏ sở đoản, khiến người ta dốc sức, phát huy tài năng, một vị quân chủ tầm thường không bao giờ làm được như vậy.
#### Văn hóa
Trong tâm thức người Hán, tuy người Mãn đã chiếm được giang sơn của họ, nhưng vẫn phải quay về học tập văn hóa của người Hán, điều này làm giới trí thức người Hán xem thường giai cấp thống trị Mãn Châu là man rợ vô văn hóa. Cả Khang Hi và Ung Chính đều hiểu muốn cai trị được đất nước này phải học tập văn hóa Hán và cùng bàn văn hóa với họ. Để làm điều này, Ung Chính cho tôn
[Khổng tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%95ng_t%E1%BB%AD) lên một địa vị chưa từng có. Ung Chính cho tôn tổ tiên năm đời của Khổng tử lên làm vương, còn quỳ bái trước tượng Khổng tử. Trước nay đế vương chỉ phải quỳ trước trời đất tổ tông, Ung Chính làm vậy đã tôn Khổng tử lên ngang với trời đất và tổ tiên cha mẹ mình, không gì tôn quý bằng. Ung Chính còn cho sửa lại cách xưng hô, khi đến gặp các [Nho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o) sĩ ở trường [Thái học](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1i_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) dùng là “bái phỏng thỉnh giáo” chứ không phải là “quang lâm chỉ đạo”, thể hiện sự tôn trọng đối với phần tử trí thức. Ung Chính có lần cho hỏi sĩ tử thế nào là “lễ nghĩa liêm sỉ”, nhà vua cho rằng: biết nghi văn lễ tiết, biết thoái lui nhường nhịn chỉ là “tiểu lễ”; biết thận trọng thủ tín, cẩn thận trong việc làm và lời nói chỉ là “tiểu nghĩa”; thi hành giáo hóa dân chúng, thuần hóa phong tục, dạy người trong thiên hạ là thần phải tận trung, là con phải tận hiếu, mới là “đại lễ”; luôn thành thực lo việc công, thẳng thắn chính trực, khiến người đời không đảng không tư, chung sức chung lòng vượt khó, mới là “đại nghĩa”. Lời này đã khiến sĩ tử khắp thiên hạ phải thán phục. Thông qua những việc này, Ung Chính đã lấy lòng được người đọc sách khắp thiên hạ, củng cố vững chắc giang sơn của Đại Thanh. Ung Chính còn bàn về Phật, thường hay tự mình lập pháp đàn và mời các đại thần vào cung nghe vua thuyết pháp.
#### Mở rộng về phía tây bắc
Giống như cha mình,
[Khang Hi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_Hi) hoàng đế, Ung Chính sử dụng các biện pháp quân sự mạnh mẽ để giữ gìn vị thế của nhà Thanh ở [Ngoại Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). Khi [Tây Tạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) bị xâu xé bởi nội chiến vào khoàng 1727-28, Ung Chính đã có can thiệp quân sự. Để chuẩn bị cho chiến dịch Tây Tạng, Ung Chính giao cho Niên Canh Nghiêu 23 vạn đại quân chống lại bộ tộc [Chuẩn Cát Nhĩ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chu%E1%BA%A9n_C%C3%A1t_Nh%C4%A9&action=edit&redlink=1) chỉ có 8 vạn. Lúc đầu, mặc dù quân Thanh đông hơn nhưng vẫn không thể đánh bại kẻ thù nhanh nhẹn hơn. Tuy nhiên quân Thanh đã sau đó đã tấn công đồn lương thực của quân Chuẩn Cát Nhĩ và đánh bại họ. Chiến dịch này tiêu tốn hết 8 trăm vạn lượng bạc. Vào cuối thời Ung Chính, nhà vua chỉ cho 1 đội quân nhỏ chừng 1 vạn người đi đánh Chuẩn Cát Nhĩ, tuy nhiên đội quân này nhanh chóng bị tiêu diệt và nhà Thanh phải đối mặt với nguy cơ mất kiểm soát toàn bộ Mông Cổ. May mắn thay, một đồng minh của nhà Thanh là Khalkha đã đánh bại quân Chuẩn Cát Nhĩ.
Sau cải cách năm 1729, ngân khố tăng lên tới 6 ngàn vạn lượng vào năm 1730, vượt qua kỷ lục được lập vào thời Khang Hi, tuy nhiên cuộc chiến ở Thanh Hải và các xung đột biên giới vẫn là gánh nặng cho ngân khố. Chỉ để bảo vệ biên giới, triều đình phải tốn 10 vạn lượng mỗi năm. Tổng kinh phí cho các chiến dịch mỗi năm là 1 ngàn vạn lượng. Vào năm 1735, chi phí cho các chiến dịch đã chiếm phân nửa ngân khố, điều này làm Ung Chính nghĩ đến việc giảng hòa với người Chuẩn Cát Nhĩ.
#### Các thành tựu khác
Năm 1729, ông ra một khẩu dụ nghiêm cấm việc hút madak, một thứ thuốc phiện do người phương Tây mang vào Trung Quốc.
[ Trong suốt triều đại Ung Chính, Thanh triều đã trở thành một vương triều vững mạnh và thanh bình, ngoài ra ông cũng cho xây dựng lại Cung điện Mùa hè Càn Thành. Ông ban hành một di chiếu giả cho người kế vị nhằm tránh lặp lại bi kịch của cha ông. [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Ung Chính rất tin tưởng vào người Hán
và sử dụng nhiều quan viên người Hán trong chính quyền của mình. Cả Lý Vệ và Đường Văn Kính đều giúp triều đình cai quản các vùng phía nam Trung Quốc. An Thái cũng phục vụ cho Ung Chính trong việc cai quản các vùng miền nam. Ông cũng nổi tiếng vì đã thu hết quyền lực của các vị hoàng tử của 5 kỳ còn lại và thống nhất toàn bộ bát kỳ dưới sự lãnh đạo duy nhất của ông, thông qua việc lập ra Bát vương nghị chính (八王依正). [1]
## Qua đời
Giống như vua cha, Ung Chính cũng dùng sức mạnh quân đội để bảo vệ vị thế thiên triều trước những thế lực bên ngoài như
[Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), và khi [3] [Tây Tạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng)bị chia cắt bởi cuộc [nội chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn)từ năm 1717-1728, ông đã rút toàn bộ quân đội, chỉ để lại một viên quan nhà Thanh và các đơn vị đồn trú để bảo vệ biên giới thiên triều. Tuy nhiên, cũng cần nhớ rằng Ung Chính đã cải cách lại chế độ thuế má vào thời điểm đó nên không có chính sách ưu đãi cho giai cấp thượng lưu và áp dụng chế độ thuế đất mới cho các chủ đất. Cuộc sống hậu cung của ông lại là một câu chuyện buồn: Ông có 14 người con trai nhưng có đến 9 người chết sớm.
Ung Chính cho viết tên người kế vị vào hai tờ giấy, một tờ giấu trong một cái hộp, cái hộp sau đó được để sau tấm biển trong cung Càn Thanh. Một tờ Ung Chính giữ bên mình. Khi Ung Chính băng hà, các đại thần sẽ lấy hai tờ giấy so sánh với nhau, nếu tên người kế vị trong hai tờ giấy giống nhau thì người ấy chính là hoàng đế tiếp theo của Đại Thanh.
Hoàng đế Ung Chính cai trị
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) chỉ trong 13 năm. Ông đột ngột [qua đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt) vào năm 1735 khi mới 58 tuổi. Các truyện dân gian kể rằng ông đã bị ám sát bởi [Lã Tứ Nương](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A3_T%E1%BB%A9_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), con gái của [Lã Lưu Lang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A3_L%C6%B0u_Lang&action=edit&redlink=1), người mà cả gia đình đã bị xử tử trong vụ án văn chương nổi tiếng chống lại nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc. Một giả thuyết khác có vẻ thực tế hơn đó là Ung Chính đã chết vì dùng [thuốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m) quá liều vào thời điểm đó, vì ông cho rằng các loại dược liệu quý này sẽ giúp ông kéo dài tuổi thọ. Để tránh một cuộc tranh giành ngôi báu tương tự như thời của mình 13 năm trước, ông đã ra lệnh cho hoàng tử thứ ba, [Hoằng Thời](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Th%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1), người đã từng cùng phe với Dận Tự, phải tự sát. Đồng thời, ông cũng đã chỉ định hoàng tử thứ tư Bảo Thân Vương Hoằng Lịch, kế ngôi. Hoằng Lịch lên kế ngôi, tức là vua [Càn Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long) (Thanh Cao Tông).
Ông được đưa vào Lăng Tây Thanh (清西陵), 120 km về phía tây nam thành Bắc Kinh, trong bảo tàng Thái Lăng (泰陵) (tên dưới thời nhà Thanh là Elhe Munggan).
## Nhận xét
Nhiều sử gia thời nay đánh giá cao Ung Chính. Họ cho rằng sự lâu dài của nhà Thanh là một chế độ ngoại lai (sự lâu dài của các triều đai khác thường chỉ kéo dài được một trăm năm) hoàn toàn nhờ vào các cải cách của Ung Chính. Tuy nhiên vẫn có sự chỉ trích vào sự tàn nhẫn của ông. Thí dụ điển hình là trường hợp Ung Chính thanh trừ Niên Canh Nghiêu và Long Khoa Đa, những người mà thiếu họ thì Ung Chính đã chẳng thể lên ngôi và ngồi vững ngai vàng những ngày đầu. Ngoài ra chỉ trích còn nhắm vào việc ông thành lập một tố chức sát thủ với vũ khí huyết trích tử nổi tiếng trong truyền thuyết.
## Gia quyến
|[
|
- Thân phụ:
[Thanh Thánh Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Th%C3%A1nh_T%E1%BB%95)Khang Hi hoàng đế.
- Thân mẫu:
[Hiếu Cung Nhân hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Cung_Nh%C3%A2n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Ô Nhã thị (孝恭仁皇后乌雅氏; 1660 – 1723), vốn là *Đức phi*của Khang Hi Đế, được tôn làm *Nhân Thọ Hoàng thái hậu*(仁壽皇太后) dưới thời Ung Chính Đế. Một năm sau khi sắc phong thì bà qua đời.
- Dưỡng mẫu:
[Hiếu Ý Nhân hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_%C3%9D_Nh%C3%A2n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Đồng Giai thị (孝懿仁皇后佟佳氏; ? – 1689), khi Hiếu Cung Thái hậu sinh hạ Ung Chính Đế, thì Hoàng hậu nhận Ung Chính Đế làm con do quy định trong cung. Sau khi Hoàng hậu qua đời, Ung Chính Đế trở về với Hiếu Cung Thái hậu. Em trai Hiếu Ý hoàng hậu là [Long Khoa Đa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Khoa_%C4%90a)về sau phò trợ Ung Chính Đế kế vị.
- Hậu phi:
[Hiếu Kính Hiến Hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_K%C3%ADnh_Hi%E1%BA%BFn_Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Ô Lạt Na Lạp thị (孝敬宪皇后烏拉那拉氏; 1681 – 1731), là Hoàng hậu chính thức duy nhất của Ung Chính Đế, con gái của Nội đại thần [Phí Dương Cổ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%AD_D%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)[費扬古]. Sinh được trưởng hoàng tử Đoan thân vương [Hoằng Huy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Huy&action=edit&redlink=1). [Hiếu Thánh Hiến hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Th%C3%A1nh_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Nữu Hỗ Lộc thị (孝圣宪皇后鈕祜祿氏; 1693 – 1777), con gái của Tứ phẩm Điển nghi [Lăng Trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C4%83ng_Tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)(凌柱), mẹ của [Thanh Cao Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Cao_T%C3%B4ng). Nữu Hỗ Lộc thị nguyên là [Cách cách](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_c%C3%A1ch)(格格) ở phủ tiềm để, Ung Chính Đế lên ngôi sách phong làm Hi phi (熹妃). Năm [1731](https://vi.wikipedia.org/wiki/1731), Hiếu Kính Hiến Hoàng hậu qua đời, Hi phi được tấn phong làm Hi Quý phi (熹貴妃), nhiếp quản hậu cung. [Đôn Túc hoàng quý phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4n_T%C3%BAc_ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi)Niên thị (敦肃皇贵妃年氏; ? – 1725), con gái của Tuần phủ [Niên Hà Linh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ni%C3%AAn_H%C3%A0_Linh&action=edit&redlink=1)(年遐龄), em gái của [Niên Canh Nghiêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C3%AAn_Canh_Nghi%C3%AAu)(年羹尧), công thần phò trợ Ung Chính Đế đăng cơ. Bà sinh ba Hoàng nam và một Hoàng nữ, đều mất sớm. [Thuần Khác hoàng quý phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1c_Ho%C3%A0ng_Qu%C3%BD_Phi)Cảnh thị (纯悫皇贵妃耿氏; 1689 – 1784), con gái của Quản Lĩnh [Cảnh Đức Kim](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nh_%C4%90%E1%BB%A9c_Kim&action=edit&redlink=1)(耿德金), mẹ của Hòa Cung Thân vương (和恭亲王]) Hoằng Trú. Cảnh thị nguyên là Cách cách (格格]) ở phủ Ung Thân vương, Ung Chính lên ngôi sách phong làm Dụ Tần [裕嬪], sau tấn phong làm Dụ Phi [裕妃]. Được tôn làm Hoàng khảo Dụ Hoàng quý phi [皇考裕皇贵太妃] dưới thời Càn Long. [Tề phi Lý Thị](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_phi_L%C3%BD_Th%E1%BB%8B)(齊妃李氏; ? – 1737), con gái của Tri phủ [Lý Văn Huy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%BD_V%C4%83n_Huy&action=edit&redlink=1)(李文辉), mẹ của ba Hoàng tử [Hoằng Phán](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Ph%C3%A1n&action=edit&redlink=1), [Hoằng Thời](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Th%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1)và [Hoằng Quân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1). Lý thị nguyên là [Cách cách](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_c%C3%A1ch)ở tiềm để, sau thăng lên *, Ung Chính Đế lên ngôi phong vị* **Trắc phúc tấn** **Tề phi.** [Khiêm phi Lưu Thị](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khi%C3%AAm_phi_L%C6%B0u_Th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(謙妃刘氏; 1714 – 1767), Khiêm tần của Ung Chính Đế, con gái của Quản Lĩnh [Lưu Mãn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0u_M%C3%A3n&action=edit&redlink=1)(刘满), mẹ của con trai út của Ung Chính là [Hoằng Chiêm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Chi%C3%AAm&action=edit&redlink=1)[弘瞻]. Được tôn làm *Hoàng khảo Khiêm phi*(皇考谦妃) dưới thời Càn Long. [Ninh Phi Võ thị](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ninh_phi_V%C3%B5_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)(寧妃武氏; ? – 1734), Ninh tần của Ung Chính Đế, con gái của Tri châu [Võ Trụ Quốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B5_Tr%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)(武柱国). Sau khi mất được truy phong làm Ninh phi. [Mậu Tần Tống thị](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADu_t%E1%BA%A7n_T%E1%BB%91ng_Th%E1%BB%8B)(懋嬪宋氏; ? – 1730), con gái của Chủ Sự [Kim Trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_Tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)(金柱). Sinh hai Hoàng nữ, đều mất sớm.
- Quách Quý Nhân (郭貴人, ?-1786).
- Lý Quý nhân (李貴人, ?-1760).
- An Quý nhân (安貴人, ?-1750).
- Hải Quý Nhân (海貴人, ?-1761).
- Trương Quý nhân (張貴人, ?-1735).
- Y Cách cách (伊格格), mất trước khi Ung Chính lên ngôi.
- Trương Cách cách (張格格), mất trước khi Ung Chính lên ngôi.
- Thị thiếp Vân Huệ (雲惠), mất trước khi Ung Chính lên ngôi.
### Hậu duệ
Hoàng đế Ung Chính có 10 Hoàng tử và 4 Hoàng nữ, trong đó chỉ có 4 vị Hoàng tử sống được đến thời Ung Chính tại vị. Trong 13 năm trên ngai vàng, Ung Chính chỉ có thêm hai Hoàng tử: Phúc Phái và Hoằng Chiêm.
- Hoàng tử:
[Hoằng Huy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Huy&action=edit&redlink=1)[弘暉; 1697 – 1704], mẹ là [Hiếu Kính Hiến hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_K%C3%ADnh_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Được truy phong làm *Đoan Thân vương*(端亲王) dưới thời Thanh Cao Tông. [Hoằng Phán](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Ph%C3%A1n&action=edit&redlink=1)[弘昐; 1697 – 1699], mẹ là [Tề phi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%81_Phi_L%C3%BD_Th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1). [Hoằng Thời](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Th%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1)[弘時; 1704 – 1726], mẹ là Tề phi. [Hoằng Quân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1)[弘昀; ? – 1710], mẹ là Tề phi. [Hoằng Lịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long)[弘曆], tức **Cao Tông Thuần hoàng đế**, mẹ là [Hiếu Thánh Hiến hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Th%C3%A1nh_Hi%E1%BA%BFn_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). [Hoằng Trú](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Tr%C3%BA&action=edit&redlink=1)[弘晝; 1712 – 1770], mẹ là [Thuần Khác Hoàng Quý Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1c_Ho%C3%A0ng_Qu%C3%BD_Phi), về sau thụy là *Hoà Cung Thân vương*(和恭亲王). [Phúc Nghi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%BAc_Nghi&action=edit&redlink=1)[福宜; 1720 – 1721], mẹ là [Đôn Túc hoàng quý phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4n_T%C3%BAc_ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi)(mất sớm). [Phúc Huệ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%BAc_Hu%E1%BB%87&action=edit&redlink=1)[福惠; 1721 – 1728], mẹ là Đôn Túc hoàng quý phi (mất sớm). [Phúc Phái](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%BAc_Ph%C3%A1i&action=edit&redlink=1)[福沛; 1723], mẹ là Đôn Túc hoàng quý phi (mất sớm). [Hoằng Chiêm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Chi%C3%AAm&action=edit&redlink=1)[弘瞻; 1733 – 1765], mẹ là [Khiêm phi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khi%C3%AAm_Phi_L%C6%B0u_th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), về sau thụy là *Quả Cung Quận vương*(果恭郡王).
- Hoàng nữ:
- Hoàng trưởng nữ [1694], mẹ là Mậu tần Tống thị.
[Hoà Thạc Hoài Khác công chúa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0_Th%E1%BA%A1c_Ho%C3%A0i_Kh%C3%A1c_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[和硕怀恪公主; 1695 – 1717], mẹ là Tề phi Lý thị.
- Hoàng tam nữ [1706], mẹ là Mậu tần.
- Hoàng tứ nữ [1715 – 1717], mẹ là
[Đôn Túc hoàng quý phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4n_T%C3%BAc_ho%C3%A0ng_qu%C3%BD_phi).
- Nghĩa nữ:
[Hoà Thạc Thục Thận công chúa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0_Th%E1%BA%A1c_Th%E1%BB%A5c_Th%E1%BA%ADn_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[和硕淑慎公主; 1708 – 1784], con gái thứ 6 của Lý Thân vương [Dận Nhưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_Nh%C6%B0ng)và Trắc phúc tấn Đường thị. [Hoà Thạc Hoà Huệ công chúa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0_Th%E1%BA%A1c_Ho%C3%A0_Hu%E1%BB%87_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[和硕和惠公主; 1714 – 1731], con gái thứ 4 của Di Thân vương [Dận Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%ADn_T%C6%B0%E1%BB%9Dng)và Đích phúc tấn Triệu Giai thị. [Hoà Thạc Đoan Nhu công chúa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0_Th%E1%BA%A1c_%C4%90oan_Nhu_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)[和硕端柔公主; 1714 – 1754], con gái trưởng của Trang Thân vương [Dận Lộc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BA%ADn_L%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1)và Đích phúc tấn Quách Lạc La thị.
## Vai trò lịch sử
Được đánh giá là một vị
[vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) nghiêm khắc và tận tụy, Ung Chính đã xây dựng một vương triều vững mạnh dựa trên việc chi tiêu một cách thấp nhất. Cũng giống như vua cha Khang Hy, hoàng đế Ung Chính dùng sức mạnh quân đội để bảo vệ vị thế của thiên triều. Bị các nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng đã cướp ngôi, sự cai trị của ông bị coi là chuyên quyền, nhưng hiệu quả và mạnh mẽ, mặc dầu triều đại ông ngắn và mờ nhạt hơn Khang Hy và Càn Long sau này, cái chết đột ngột của ông có lẽ một phần là do những công việc quá sức mà ông phải thực hiện. Ung Chính tiếp tục thời đại của sự thanh bình và thịnh vượng của Đại Thanh, vì ông đã hạn chế nạn tham nhũng, lãng phí và cải cách hành chính [3] [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF)một cách triệt để. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#cite_note-UngChinh-1) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#cite_note-Schirokauer-3)
Mặc dù nổi tiếng một người tiết kiệm, Ung Chính đã đóng góp một phần vào việc xây dựng Cung điện Mùa hè, tức Viên Minh Viên, một kiệt tác trong lịch sử triều đại nhà Thanh. Đài truyền hình Trung Quốc
[CCTV-1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CCTV-1&action=edit&redlink=1) đã trình chiếu một phim truyền hình về lịch sử Trung Quốc năm 1997 trong đó có đề cập đến hoàng đế Ung Chính, chủ yếu tập trung vào mặt tích cực của ông, và lập trường cứng rắn của ông về việc chống tham nhũng, một vấn đề không mới trong xã hội.
## Trong văn hóa đại chúng
### Phim truyền hình
- Nhân vật Ung Chính (Trần Kiến Bân) trong phim
*(hay* [Hậu cung Chân Hoàn truyện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%ADu_cung_Ch%C3%A2n_Ho%C3%A0n_truy%E1%BB%87n_%28phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh%29) *Sóng gió hậu cung*)
- Nhân vat Ung Chính (Giang Hoa) trong phim
*Cửu Vương Đoạt Ngôi (Thống Trị Thiên Hạ*)
- Nhân vật Ung Chính (
[Hà Thịnh Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Th%E1%BB%8Bnh_Minh)) trong phim *.* [Cung tỏa châu liêm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cung_T%E1%BB%8Fa_Ch%C3%A2u_Li%C3%AAm&action=edit&redlink=1)
- Nhân vật Ung Chính (
[Ngô Kỳ Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_K%E1%BB%B3_Long)) trong phim *.* [Bộ bộ kinh tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_b%E1%BB%99_kinh_t%C3%A2m)
- Nhân vật Ung Chính (Đường Quốc Cường) trong phim
*Vương triều Ung Chính.*
## Xem thêm
## Tham khảo
[Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA)(1997) *, Chương 8 (2)*: [Khang Hi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_Hi)(Thánh Tổ 1662 – 1723) *Ung Chính (Thế Tôn 1723 – 1736)*. *Càn Long (Cao Tôn 1736 – 1796).*
-
- Feng, Erkang. “Yongzheng Biography”, China Publishing Group, People’s Publishing House. Beijing: 2004.
[ISBN 7-01-004192-X](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/701004192X)
- Schirokauer, Conrad; Miranda Brown (2006).
*A Brief History of Chinese Civilization*. Belmont, California: Thomson Higher Education. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-534-64305-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-534-64305-1).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Ung Chính](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Yongzheng_Emperor?uselang=vi)
## Chú thích
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Sử Trung Quốc của Nguyễn Hiến Lê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#Tham_kh.E1.BA.A3o) **nguyên tên ông là** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#cite_ref-2) *Dận Trinh*, sau khi Ung Chính lên ngôi, đã bắt các anh em của mình sửa chữ Dận thành chữ Doãn để kiêng húy tên nhà vua, và vì chữ *Trinh*(祯) gần với chữ *Chân*(禛) cả về âm đọc và tự dạng nên Dận Trinh bị đổi hẳn thành Doãn Đề
- ^
**a** **ă** [Schirokauer, tr. 243](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh#cite_ref-Schirokauer_3-2) **â**
|
|
# Động đất Kashmir 2005
|Động đất Kashmir 2005|
|Ngày||8 tháng 10 năm 2005
|
3
|Độ lớn||7,6
|w [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-ISC-GEM-1) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-ISC-GEM-1) [34,45°B 73,65°Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005¶ms=34.45_N_73.65_E_) [Tọa độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [34,45°B 73,65°Đ](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005¶ms=34.45_N_73.65_E_) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-ISC-GEM-1) [Xiên-trượt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9t_g%C3%A3y) *khốc liệt*) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-USGS-2) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-Bulmer-3) W8 tháng 10 lúc 03:57 [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-USGS1-4)
5,8 M
W8 tháng 10 lúc 03:58 [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-USGS2-5)
6,4 M
W8 tháng 10 lúc 10:46 [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-USGS3-6) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-PAGER-CAT-7)
69.000 – 75.266 bị thương
[[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-PAGER-CAT-7)
2,8 triệu chuyển chỗ ở
[[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-PAGER-CAT-7) **Động đất Kashmir 2005** xảy ra vào lúc 08:50:39 giờ tiêu chuẩn Pakistan ngày 8 tháng 10 năm 2005. Động đất có chấn tâm tại khu vực [Kashmir](https://vi.wikipedia.org/wiki/Azad_Kashmir) do Pakistan kiểm soát, gần thành phố [Muzaffarabad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muzaffarabad&action=edit&redlink=1), và cũng tác động đến tỉnh [Khyber Pakhtunkhwa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khyber_Pakhtunkhwa) của Pakistan. Đo được cường độ của trận động đất theo thang đo mômen là 7,6 và đạt cường độ Mercalli ở mức tối đa là VIII ( *khốc liệt*). Động đất cũng tác động đến các quốc gia xung quanh, có thể cảm nhận được chấn động tại [Tajikistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tajikistan) và miền tây của Trung Quốc. Tính nghiêm trọng của thiệt hại do động đất được quy là do địa tầng nâng lên dữ dội.
## Mục lục
## Động đất
Khu vực Kashmir do Pakistan kiểm soát nằm trên một khu vực va chạm của các mảng kiến tạo
[Á-Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A3ng_%C3%81-%C3%82u) và [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A3ng_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Hoạt động địa chất sản sinh từ va chạm này, dãy Himalaya cũng bắt nguồn từ đó, và đây là nguyên nhân gây ra hiện tượng địa chấn không ổn định trong khu vực. Cục Khí tượng Pakistan ước tính trận động đất có cường độ 8,2 theo thang Richter. [Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t_Hoa_K%E1%BB%B3) (USGS) đo cường độ trận động đất ở mức tối thiểu là 7,6 theo [thang độ lớn mô men](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thang_%C4%91%E1%BB%99_l%E1%BB%9Bn_m%C3%B4_men), với chấn tâm cách khoảng 19 km (12 mi) về phía đông bắc của [Muzaffarabad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muzaffarabad&action=edit&redlink=1), khu vực Kashmir do Pakistan quản lý, và cách 100 km (62 mi) về phía bắc-đông bắc của thủ đô [Islamabad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Islamabad).
### Thiệt hại
Hầu hết sự tàn phá nằm tại miền bắc Pakistan và khu vực Kashmir do Pakistan quản lý. Tại Kashmir, ba huyện chính chịu tác động nghiêm trọng và thủ phủ Muzaffarabad bị ảnh hưởng nặng nhất xét theo thương vong và sức tàn phá. Các bệnh viện, trường học, và các dịch vụ cứu hộ bao gồm cảnh sát và lực lượng vũ trang bị tê liệt. Khu vực hầu như không có cơ sở hạ tầng và thông tin chịu tác động trầm trọng. Trên 70% tổng số thương vong được ước tính xảy ra tại Muzaffarabad. Huyện chịu tác động nhiều thứ nhì là Bagh, huyện này chiếm 15% tổng số thương vong.
Do Thứ Bảy là một ngày học tập bình thường trong khu vực, hầu hết học sinh ở tại trường học khi xảy ra động đất. Nhiều người bị chôn vùi dưới các tòa nhà trường học bị đổ sập. Nhiều người cũng bị mắc kẹt trong nhà của mình, và do đang trong tháng
[Ramadan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ramadan) nên hầu hết mọi người đang trong giấc ngủ ngắn sau bữa ăn trước bình minh và không có thời gian để thoát ra trong động đất.
- “…trong chốc lát, sẽ có hàng loạt người chết nếu chúng ta không lập tức tăng cường các nỗ lực của mình”,
[Kofi Annan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kofi_Annan)nói vào ngày 20 tháng 10 với ám chỉ đến hàng nghìn làng hẻo lánh với các cư dân cần chăm sóc y tế, thực phẩm, nước sạch, và chỗ trú và chưa tiếp cận được 120.000 người còn sống.” [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-8)
Theo Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Aftab Ahmad Sherpao, Thủ tướng Shaukat Aziz kêu gọi những người còn sống vào ngày 26 tháng 10 xuống các thung lũng và thành phố để được cứu trợ,
do thời tiết xấu, địa hình đồi núi, lở đất và chặn đường bộ gây khó khăn cho những người làm công tác cứu trợ trong việc tiếp cận từng nhà và tuyết mùa đông sắp xuất hiện.” [9]
Tại Islamabad, Margalla Towers, một tổ hợp văn phòng trong khu vực F-10, sụp đổ và làm thiệt mạng nhiều cư dân. Bốn người thiệt mạng đượng tường thuật tại
[Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan), gồm một nữ giới trẻ tuổi tại [Jalalabad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jalalabad), sau khi bị tường đổ vào. Có thể cảm nhận được động đất tại [Kabul](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kabul), song tác động tại đó là tối thiểu.
Có nhiều động đất thứ cấp trong khu vực, chủ yếu là tại phía tây bắc của chấn tâm gốc. Tổng cộng đo được 147 dư chấn trong ngày đầu tiên sau trận động đất đầu tiên, trong đó có một trận có cường độ 6,2.
Ngày 19 tháng 10, một loạt dư chấn mạnh xảy ra, một trong số đó có cường độ 5,8, [2] xảy ra cách khoảng 65 km (40 mi) về phía bắc-tây bắc của [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-USGS-2) [Muzaffarabad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muzaffarabad&action=edit&redlink=1). Tính đến ngày 27 tháng 10 năm 2005 [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-10) đã có trên 978 dư chấn có cường độ từ 4.0 trở lên. Kể từ đó, đo lường từ vệ tinh cho thấy rằng các phần núi thẳng phía trên của chấn tâm cao thêm vài mét, chứng minh rằng dãy Himalaya tiếp tục cao thêm, và rằng trận động đất này là một hậu quả của nó. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-11) [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-12)
## Phản ứng
Phản ứng nhân đạo quốc gia và quốc tế với cuộc khủng hoảng diễn ra trên quy mô rộng. Trong giai đoạn đầu, các lực lượng y tế, kỹ thuật, hàng không, bộ binh của Pakistan đóng vai trò quan trọng. Afzal, Imtiaz, và Javid là những người lãnh đạo cơ cấu của họ. Farrukh Seir chịu trách nhiệm điều phối cứu trợ ngoại quốc. Đầu năm 2006, Chính phủ Pakistan tổ chức một hội nghị các nhà tài trợ để huy động tiền cho tái thiết và phát triển khu vực. Tổng cộng 6,2 tỷ USD được cam kết và một lượng lớn tiền được giải ngân theo các điều khoản liên quan đến các dịch vụ của các tổ chức phi chính phủ quốc tế với mức chi trả cao. Phần còn lại của khoản tiền đã cam kết được giao cho Chính phủ Pakistan nhằm tái chiết và phát triển, được sử dụng bởi một cơ quan tái thiết mang tên Cơ quan Tái thiết và Khôi phục Động đất, do chính phủ quân sự đương thời lập nên. Cơ quan này bị chỉ trích nhiều vì chi tiêu xa xỉ không giành cho phát triển và thống kê dối trá. Cơ sở hạ tầng cơ bản, bao gồm chăm sóc y tế, giáo dục, hệ thống đường bộ, cung cấp nước, quản lý chất thải và các nhu cầu cơ bản khác, vẫn kém phát triển và không đạt tình trạng như trước khi động đất.
Trên 5,4 tỷ USD (400 tỷ
[rupee Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rupee_Pakistan)) viện trợ đến từ khắp thế giới. Các trực thăng của Thủy quân lục chiến và Lục quân Hoa Kỳ đóng tại quốc gia láng giềng [13] [Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan)nhanh chóng bay đến cứu trợ khu vực chịu tàn phá cùng với năm máy bay trực thăng [CH-47 Chinook](https://vi.wikipedia.org/wiki/CH-47_Chinook)của Không quân Hoàng gia Ạnh được triển khai từ Anh. Năm điểm qua lại được mở trên Tuyến kiểm soát (LOC) giữa Ấn Độ và Pakistan nhằm tạo thuận tiện cho dòng cứu trợ nhân đạo và y tế đến khu vực chịu tác động, và các đội viện trợ từ các nơi khác của Pạkistan và toàn thế giới đến khu vực để hỗ trợ cứu trợ. [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-bloomberg1-9) [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-14) [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_note-15)
## Tham khảo
- ^
**a** **ă** [ISC (2014),](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-ISC-GEM_1-2) **â** [, Version 1.05,](http://www.isc.ac.uk/iscgem/index.php) *ISC-GEM Global Instrumental Earthquake Catalogue (1900-2009)* [International Seismological Centre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Seismological_Centre&action=edit&redlink=1)
- ^
**a** **ă** [USGS.](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-USGS_2-2) **â** [“M7.6 – Pakistan”](http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000e12e#general_summary). [United States Geological Survey](https://vi.wikipedia.org/wiki/United_States_Geological_Survey). **Bulmer, M.; Farquhar, T.; Roshan, M.; Akhtar, S. S.; Wahla, S. K. (2007),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-Bulmer_3-0) [“Landslide hazards after the 2005 Kashmir earthquake”](http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2007EO050001/pdf), *EOS*( [Wiley](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Wiley_%26_Sons&action=edit&redlink=1)) **88**(5): 53–68 **USGS.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-USGS1_4-0) [“M5.9 – Pakistan”](http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000e12f#general_summary). [United States Geological Survey](https://vi.wikipedia.org/wiki/United_States_Geological_Survey). **USGS.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-USGS2_5-0) [“M5.8 – Pakistan”](http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000e12h#general_summary). [United States Geological Survey](https://vi.wikipedia.org/wiki/United_States_Geological_Survey). **USGS.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-USGS3_6-0) [“M6.4 – Pakistan”](http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000e166#general_summary). [United States Geological Survey](https://vi.wikipedia.org/wiki/United_States_Geological_Survey).
- ^
**a** **ă** [USGS (ngày 4 tháng 9 năm 2009),](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-PAGER-CAT_7-2) **â** [, Version 2008_06.1,](http://earthquake.usgs.gov/research/pager/data/) *PAGER-CAT Earthquake Catalog* [United States Geological Survey](https://vi.wikipedia.org/wiki/United_States_Geological_Survey) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-8) [“Thousands at risk of starving in earthquake aid shortfall”](http://www.timesonline.co.uk/article/0,,3-1835627,00.html) *The Times*, ngày 21 tháng 10 năm 2005. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2006.
- ^
**a** [Qayum, Khalid (ngày 26 tháng 10 năm 2005),](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-bloomberg1_9-1) **ă** [,](http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aH5Z2m5aPhRw) *Pakistan Asks Quake Survivors to Leave Mountains Before Winter* [Bloomberg News](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bloomberg_News&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-10) [“Pak in panic as quake rocks Kashmir”](http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=106055)Reuters, *The Financial Express*, ngày 19 tháng 10 năm 2005. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-11) [“Pakistan: A summary report on Muzaffarabad earthquake”](http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/KKEE-6HWRYR?OpenDocument) *ReliefWeb*, ngày 7 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2006. **BBC series:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-12) *Earth: The Power of the Planet*, part 1. *Volcano* **Amr S. Elnashai (ngày 6 tháng 11 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-13) [“The Pakistan Earthquake of October 2005: A Reminder of Human-Science Interaction in Natural Disasters Risk Management”](http://www.webcitation.org/5gpF65bAP). *The Illinois International Review*. [Bản gốc](http://www.ips.uiuc.edu/ilint/mt/iir/online/2006/11/the_pakistan_earthquake_of_oct.html)lưu trữ ngày 16 tháng 5 năm 2009. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-14) [“New figures put quake toll at more than 79,000”](http://www.msnbc.msn.com/id/9626146/)AP, MSNBC.com, ngày 19 tháng 10 năm 2005. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2006. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005#cite_ref-15) [“South Asia Earthquake: Fact Sheet #25 (FY 2006)”](http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/KHII-6J93HT?OpenDocument) *, ngày 17 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2006.* [ReliefWeb](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ReliefWeb&action=edit&redlink=1)
- Nguồn
- Pathier, E.; Fielding, E. J.; Wright, T. J.; Walker, R.; Parsons, B. E.; Hensley, S. (2006),
[“Displacement field and slip distribution of the 2005 Kashmir earthquake from SAR imagery”](http://bullard.esc.cam.ac.uk/%7Erwalker/pdf/2006_kashmir_grl.pdf)(PDF), *Geophysical Research Letters*( [American Geophysical Union](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=American_Geophysical_Union&action=edit&redlink=1)) **33**(L20310), [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1029/2006GL027193](https://dx.doi.org/10.1029%2F2006GL027193)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Động đất Kashmir 2005](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:2005_Kashmir_earthquake?uselang=vi)
|Tìm hiểu thêm về
|2005 Kashmir earthquake ở các dự án khác của Wikipedia:
|
|![]()
[Định nghĩa](https://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Wiktionary ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Nội dung đa phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Commons ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tư liệu học tập](https://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Wikiversity ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](https://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Wikinews ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Câu nói nổi tiếng](https://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Wikiquote ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn bản](https://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Wikisource ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](https://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/2005_Kashmir_earthquake)ở Wikibooks [Television series ‘Earthquake Diaries’ on the rescue efforts](http://azfarrizvi.com/home/portfolio/earthquake-diaries/) [The Earthquake and the U.S. Response](http://www.ips-dc.org/articles/the_earthquake_and_the_us_response)– [Institute for Policy Studies](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Institute_for_Policy_Studies&action=edit&redlink=1) [WikiPakistan Earthquake](http://www.wikia.com/wiki/c:pakistan:Earthquake_10-05)– News and information on the earthquake related to [India](http://www.wikia.com/wiki/c:pakistan:Pakistani_Relief_Organizations_for_10-05_Quake)and [Afghanistan](http://www.wikia.com/wiki/c:pakistan:Earthquake_10-05_in_Afghanistan) [When The Earth Moved Kashmir](http://earthobservatory.nasa.gov/Features/KashmirEarthquake/)– [NASA Earth Observatory](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=NASA_Earth_Observatory&action=edit&redlink=1) [The Kashmir Earthquake of ngày 8 tháng 10 năm 2005: Impacts in Pakistan](http://www.ndma.gov.pk/new/aboutus/Earthquake2005.pdf)– [Earthquake Engineering Research Institute](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Earthquake_Engineering_Research_Institute&action=edit&redlink=1) [The Earthquake of ngày 8 tháng 10 năm 2005 in northern Pakistan](http://www.drgeorgepc.com/Earthquake2005Pakistan.html)– George Pararas-Carayannis [Động đất Kashmir 2005](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_Kashmir_2005&action=edit&redlink=1) [Động đất tại Pakistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_Pakistan) [Động đất tại vùng Kashmir](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_v%C3%B9ng_Kashmir&action=edit&redlink=1) [Động đất tại Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_Afghanistan&action=edit&redlink=1) [Động đất 2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_2005) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 8 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/08/chao-ngay-moi-8-thang-10/) [Bước ngoặt lịch sử chiến tranh Đông Dương](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/07/buoc-ngoat-lich-su-chien-tranh-dong-duong/) [Chào ngày mới 7 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/06/chao-ngay-moi-7-thang-10/) [Phan Khôi nắng được thì cứ nắng](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/06/phan-khoi-nang-duoc-thi-cu-nang/) [Bàn cờ thế sự 6](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/06/ban-co-the-su-6/) [Chào ngày mới 6 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/05/chao-ngay-moi-6-thang-10/) [Quả táo Apple Steven Jobs](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/05/qua-tao-apple-steven-jobs/) [Chào ngày mới 5 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/04/chao-ngay-moi-5-thang-10/) [Vị tướng của lòng dân](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/04/vi-tuong-cua-long-dan/) [Praha Goethe và lâu đài cổ](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/praha-goethe-va-lau-dai-co/) [Chào ngày mới 4 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/03/chao-ngay-moi-4-thang-10/) [Chuyện vỉa hè 3](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/03/chuyen-via-he-3/) [Cây Lương thực 10.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/cay-luong-thuc-10-2015/) [Chào ngày mới 3 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/chao-ngay-moi-3-thang-10/) [Chào ngày mới 2 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/chao-ngay-moi-2-thang-10/) [Sông Mekong tài liệu tổng hợp](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/01/song-mekong-tai-lieu-tong-hop/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/01/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 1 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/chao-ngay-moi-1-thang-10/) [Chào ngày mới 30 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/chao-ngay-moi-30-thang-9/) [Chào ngày mới 29 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/29/chao-ngay-moi-29-thang-9/) [Tiệp Khắc kỷ niệm một thời](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/28/tiep-khac-ky-niem-mot-thoi/) [Chào ngày mới 28 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/chao-ngay-moi-28-thang-9/) [Danh ngôn Albert Einstein](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/danh-ngon-albert-einstein/) [Bàn cờ thế sự 5](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/29/ban-co-the-su-5/) [Bàn cờ thế sự 4](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/ban-co-the-su-4/) [Chào ngày mới 27 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/chao-ngay-moi-27-thang-9-2/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/26/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 26 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/25/chao-ngay-moi-26-thang-9/) [Chỉ còn anh và em cùng tình yêu ở lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/25/chi-con-anh-va-em-cung-tinh-yeu-o-lai/) [Chào ngày mới 25 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/24/chao-ngay-moi-25-thang-9/) [Chào ngày mới 24 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/24/chao-ngay-moi-24-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/23/ban-co-the-su-3/) [Chào ngày mới 23 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/22/chao-ngay-moi-23-thang-9/) [Chào ngày mới 22 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/chao-ngay-moi-22-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/ban-co-the-su-2/) [Di sản Walter Scott](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/di-san-walter-scott/) [Chào ngày mới 21 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-21-thang-9/) [Chào ngày mới 20 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-20-thang-9/) [Tâm sáng Ức Trai trong tựa ngọc](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/19/tam-sang-uc-trai-trong-tua-ngoc/) [Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/binh-ngo-dai-cao-cua-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 19 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/chao-ngay-moi-19-thang-9/) [Đọc “nỗi ám ảnh của quá khứ”](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/noi-am-anh-cua-qua-khu-tran-quoc-vuong/) [Chào ngày mới 18 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-18-thang-9/) [Chào ngày mới 17 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-17-thang-9/) [Nguyễn Du 250 năm nhìn lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/nguyen-du-250-nhin-lai/) [Chào ngày mới 16 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/chao-ngay-moi-16-thang-9/) [Chào ngày mới 15 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/15/chao-ngay-moi-15-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/14/ban-co-the-su/) [Chào ngày mới 14 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/13/chao-ngay-moi-14-thang-9/) [Chào ngày mới 13 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-13-thang-9/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 12 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-12-thang-9/) [Tháp Tự Do giấc mơ Mỹ](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/11/thap-tu-do-giac-mo-my/) [Chào ngày mới 11 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/chao-ngay-moi-11-thang-9/) [Lương tri tỉnh thức](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/luong-tri-tinh-thuc/) [Chào ngày mới 10 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chao-ngay-moi-10-thang-9/) [Chiến tranh và hòa bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chien-tranh-va-hoa-binh/) [Chào ngày mới 9 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/chao-ngay-moi-9-thang-9/) [Những người Việt lỗi lạc ở FAO](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/nhung-nguoi-viet-loi-lac-o-fao/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he-2/) [Chào ngày mới 8 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chao-ngay-moi-8-thang-9/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he/) [Chào ngày mới 7 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-7-thang-9/) [Đến Neva nhớ Pie Đại Đế](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/neva-sankt-peterburg-pie-dai-de/) [Chào ngày mới 6 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-6-thang-9/) [Sấm ký đồng dao huyền thoại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/05/sam-ky-dong-dao-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 5 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-5-thang-9/) [Cây Lương thực 8.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/cay-luong-thuc-8-2015/) [Khoang trời thung dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/khoang-troi-thung-dung/) [Văn pháp Truyện Kiều](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/van-phap-truyen-kieu/) [Chào ngày mới 4 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-4-thang-9/) [Chào ngày mới 3 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/chao-ngay-moi-3-thang-9/comment-page-1/#comment-584) [Việt Nam Hồ Chí Minh](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/viet-nam-ho-chi-minh/) [Chào ngày mới 2 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/01/chao-ngay-moi-2-thang-9/) [Chào ngày mới 1 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/chao-ngay-moi-1-thang-9/) [Tá](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [m người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [Chào ngày mới 31 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-31-thang-8-2/) [Ta về hát Bắc Kim Thang](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/ta-ve-hat-bac-kim-thang/) [Chào ngày mới 30 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-30-thang-8/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/29/song-thuong/) [Chào ngày mới 29 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/chao-ngay-moi-29-thang-8/) [Anh cùng em đến bên tượng Goethe](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/anh-cung-em-den-ben-tuong-goethe/) [Trí tuệ bậc Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/tri-tue-bac-thay/) [Tôi có một giấc mơ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/toi-co-mot-giac-mo-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 28 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/chao-ngay-moi-28-thang-8/) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/mai-hoa-thi-thieu-ung/) [Chào ngày mới 27 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-27-thang-8/) [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) **Video yêu thích**
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Connection: close

Content-Type: text/html; charset=UTF-8