text:
Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac - "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phâ
Chia sẻ: Nguyen Kim Thu | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:20
lượt xem 315
download
Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac - "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phâ
Chúng ta đang sống trong một mạng lưới sụ sống rộng lớn. Giống như một mạng nhện, càng có nhiều mối liên hệ thỡ mạng lưới càng bền vững. Chúng ta đó biết tất cả những mối liờn kết trong sự sống sẽ khụng tồn tại và phát triển được nếu không được hỗ trợ bởi môi trường. Với tốc độ phá hoại môi trường như hiện nay của con người, môi trường của chúng ta đang dần bị suy thoái, mối liên kết của các mạng lưới sự sống đang dần bị phá vỡ. Sự tăng trưởng kinh tế...
Bình luận(1) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac - "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phâ
- MỤC LỤC Chương 1 Phộp biện chứng về mối liờn hệ phổ biến. . . .3 1.1 Sự ra đời của phép biện chứng ...........................................................................................3 1.2 Nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến.......................................................................................4 1.2.1 Nội dung nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến.................................................................4 1.2.2 í nghĩa phương pháp luận về mối liên hệ phổ biến ......................................................6 Chương 2 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam.............................8 2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường................................8 2.2 Môi trường đang bị huỷ hoại do các chính sách tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam ................9 2.2.1 Trong cụng nghiệp........................................................................................................9 2.2.2 Trong nụng nghiệp ....................................................................................................12 2.2.3 Trong du lịch biển.......................................................................................................13 2.2.4 Gia tăng mức tiêu thụ ................................................................................................15 2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường......................................................................................15 2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề...............................................................................................16
- LỜI MỞ ĐẦU Chúng ta đang sống trong một mạng lưới sụ sống rộng lớn. Giống như một mạng nhện, càng có nhiều mối liên hệ thỡ mạng lưới càng bền vững. Chúng ta đó biết tất cả những mối liờn kết trong sự sống sẽ khụng tồn tại và phát triển được nếu không được hỗ trợ bởi môi trường. Với tốc độ phá hoại môi trường như hiện nay của con người, môi trường của chúng ta đang dần bị suy thoái, mối liên kết của các mạng lưới sự sống đang dần bị phá vỡ. Sự tăng trưởng kinh tế ngày càng nhanh, một mặt nó nâng cao đời sống của người dân nhưng mặt khác nó đang gây một sức ép mạnh mẽ lên môi trường tự nhiên. Cũng như các nước đang phát triển khác, để có những kết quả về kinh tế trong giai đoạn trước mắt, chúng ta phải trả giá là mất đi ssự bền vững của các nguồn tài nguyên về lâu dài. Một thập kỷ phát triển nhanh chóng ở việt nam đó dẫn đến sự gia tăng ô nhiễm đất, không khí, nước và quan trọng hơn là gia tăng mưc tiêu thụ, phân hoá giầu nghèo… mạng lưới đang dần mất đi sưc mạnh của nó. Chính vỡ vậy tụi quyết chọn đề tài này để nghiên cứu. Nghiên cứu "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phân tích mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái ở Việt Nam"’. Tụi muốn gúp một phần cụng sức nhỏ bộ của mỡnh vào việc tỡm kiếm con đường phát triển của việt nam trong những năm tới nhằm đưa việt nam trở thành một nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. Hoàn thành tiểu luận này tôi đó gia tăng được tri thức cũng như hiểu biết về các vấn đề cấp thiết của Việt Nam. 2
- Chương 1 Phộp biện chứng về mối liờn hệ phổ biến 1.1 Sự ra đời của phép biện chứng Triết học ra đời từ thời cổ đại đánh dấu sự ra đời của phép biện chứng. Trải qua hàng ngàn năm tồn tại và phát triển có phồn vinh có suy vong. Khởi đầu là phép biện chứng tự phát cổ đại, thể hiện rừ nột trong thuyết “õm - dương” của Trung Quốc, đăc biệt là trong nhiều học thuyết của Hi Lạp cổ đại. Đến khoảng thế kỷ 17 nửa đầu thế kỷ 18, phương pháp siêu hỡnh thống trị trong tư duy triết học mà đại diện là Đêcactơ – ông được coi là linh hồn của phương pháp siêu hỡnh. Trong khoảng nửa sau thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 đây là thời kỳ tổng kết các lịch sử triết học nhân loại và hỡnh thành hệ thống lớn đó là phương pháp biện chứng duy tâm mà đại diện là Hêgen ông được coi là tiền đề của phương pháp biện chứng duy vật sau này. Ngày nay phép biện chứng đó đạt đến trỡnh độ cao nhất đó là phép biện chứng duy vât. Phép biện chứng duy vật được tạo thành từ một loạt những phạm trù, những nguyên lý, những quy luật được khái quát từ hiện thực phù hợp với hiện thực. Cho nên nó phản ánh đúng sự liên hệ, sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, xó hội và tư duy. Nhờ vậy nó đó khắc phục được những hạn chế vốn có của phép biện chứng tự phát cổ đại cho rằng thế giới là một chỉnh thể thống nhất, giữa các bộ phận của nó có mối liên hệ qua lại, thâm nhập vào nhau, tác động và chịu ảnh hưởng lẫn nhau, thế giới và các bộ phận cấu thành thế giới ấy không ngừng vận động và phát triển. Tuy nhiên sự hạn chế của phương pháp biện chứng này là tuy nó cho chúng ta thấy một bức tranh về sự tác động qua lại, sự vận động và phát triển nhưng chưa làm rừ được cái gỡ đang liên hệ cũng như những quy luật nội tại của sự vận động và phát triển. 3
- Hơn nữa phép biện chứng duy vật cũn sửa được sai lầm của phép biện chứng duy tâm khách quan thời cổ đại mà đại biểu là Hêgen - đại diện lỗi lạc của phép biện chứng. Hêgen cho rằng sự phát triển biện chứng của thế giới bên ngoài chỉ là sự sao chép lại sự tự vận động của “ý niệm tuyệt đối ”mà thôi. Phép biện chứng duy vật đó chứng minh rằng : những ý niệm trong đầu óc của chúng ta chẳng qua là sự phản ánh của các sự vật hiện thực khách quan, do đó bản thân biện chứng của ý niệm chỉ đơn thuần là sự phản ánh có ý thức của sự vận động biện chứng của thế giới hiện thực khách quan.Như vậy phép biện chứng duy vật đó khỏi quỏt một cỏch đúng đắn những quy luật vận động và sự phát triển chung nhất của thế giới. Vỡ vậy P.Ăngen đó định nghĩa: “phép biện chứng…là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xó hội loài người và của tư duy.” 1.2 Nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến 1.2.1 Nội dung nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến Phộp biện chứng duy vật cú vai trũ làm sỏng tỏ những quy luật của sự liờn hệ và phỏt triển của tự nhiờn, xó hội loài người và của tư duy. Vỡ vậy ở bất kỳ cấp độ phát triển nào của phép biện chứng duy vật, nguyên lý về mối liờn hệ phổ biến vẫn được xem là một trong những nguyên lí có ý nghĩa khỏi quỏt nhất. Nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến cho rằng cỏc sự vật hiện tượng và các quá trỡnh cấu thành thế giới đó vừa tách biệt nhau, vừa có sự liên hệ qua lại, thâm nhập và chuyển hoá lẫn nhau.Trong đó liên hệ là sự tác động qua lại lẫn nhau, là điều kiện tiền đề tồn tại cho nhau, là sự quy định lẫn nhau, là sự nương tựa lẫn nhau, sự chuyển hoá lẫn nhau của các mặt, các yéu tố, các thuộc tính cấu thành sự 4
- vật, hiện tượng trong thế giới khách quan. Ngoài ra những người theo quan điểm duy vật biện chứng cũn khẳng định cơ sở của sự liên hệ qua lại giữa các sự vật và hiện tượng chính là tính thống nhất vật chất của thế giới. Theo quan điểm này, các sự vật, các hiện tượng trên thế giới dù có đa dạng, có khác nhau như thế nào đi chăng nữa thỡ chỳng cũng chỉ là những dạng tồn tại khỏc nhau của một thế giới duy nhất là thế giới vật chất. Cỏc mối liờn hệ diễn ra trong mỗi sự vật, giữa các sự vật với nhau, trong toàn bộ vũ trụ, trong mọi không gian và thời gian. Quan điểm duy vật biện chứng không chỉ khẳng định tính khách quan, tính phổ biến của sự liên hệ giữa các sự vật, các hiện tượng, các quá trỡnh mà nú cũc nờu rừ tính đa dạng của sự liên hệ qua lại đó. Tính đa dạng của sự liên hệ do tính đa dạng trong sự tồn tại, sự vận động và phát triển của chính các sự vật và hiện tượng quy định. Có mối liên hệ bên trong là mối liên hệ qua lại, là sự tác động lẫn nhau giữa các bộ phận, giữa cỏc yếu tố, cỏc thuộc tớnh, cỏc mặt khỏc nhau của một sự vật, nú giữ vai trũ quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của sự vật. Có mối liên hệ bên ngoài là mối liên hệ giữa các sự vật, các hiện tượng khác nhau, nói chung nó không có nghĩa quyết định, hơn nữa nó thường phải thông qua các mối liên hệ bên trong mà phát huy. Tuy nhiên mối liên hệ bên ngoài cũng hết sức quan trọng, đôi khi cũn giữ vai trũ quyết định. Ngoài ra cũn cú mối liờn hệ chủ yếu, cú mối liờn hệ thứ yếu, cú mối liên hệ chung bao quát toàn bộ thế giới, có mối liên hệ bao quát một số lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực riêng biệt của thế giới. Có mối liên hệ trực tiếp, có mối liên hệ gián tiếp mà trong đó sự tác động qua lại được thực hiện thông qua một hay một số khâu trung gian. Có mối liên hệ bản chất và mối liên hệ không bản chất, có mối liên hệ tất yếu và mối liên hệ ngẫu nhiên. Có mối liên hệ giữa các sự sự vật khác nhau, có mối liên hệ khác nhau của cùng một 5
- sự vật. Sự vật, hiện tượng nào cũng vận động và phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau, giữa các giai đoạn đó cũng có mối liên hệ với nhau tạo thành lịch sử phát triển hiện thực của các sự vật và các quá trỡnh tương ứng. Quan điểm duy vật biện chứng về sự liên hệ đũi hỏi phải thừa nhận tớnh tương đối trong sự phân loại đó. Các loại liên hệ khác nhau có thể chuyển hoá cho nhau. Sự chuyển hoá đó có thể diễn ra hoặc do thay đổi phạm vi bao quát khi xem xét hoặc do kết quả vận động khách quan của chính sự vật hiện tượng ấy. 1.2.2 í nghĩa phương pháp luận về mối liên hệ phổ biến Nguyờn lý về mối liờn hệ phổ biến xột dưới góc độ thế giới quan thỡ nú phản ỏnh tớnh thống nhất của vật chất và thế giới. Cỏc sinh vật, hiện tượng trên thế giới dù có đa dạng, có khác nhau như thế nào chăng nữa thỡ chỳng cũng chỉ là những dạng khác nhau của một thế giới duy nhất đó là thế giới vật chất. Xét dưới góc độ nhận thức lí luận, nó là cơ sơ lí luận của quan điểm toàn diện. Với tư cách là một nguyên tắc phương pháp luận trong việc nhận thức các sự vật, hiện tượng, quan điểm toàn diện đũi hỏi để có nhận thức đúng về sự vật chúng ta cần xem xét nó: một là : trong mối liên hệ qua lại giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, các thuộc tính khác nhau của chính sự vật đó, hai là : trong mối liên hệ qua lại giữa các sự vật đó với các sự vật khác, kể cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Hơn thế nữa quan điểm toàn diện đũi hỏi để nhận thức đúng sự vật, chúng ta cần xem xét nó trong mối quan hệ với nhu cầu thực tiễn của con người. Quan điểm toàn diện đũi hỏi chỳng ta phải đi từ tri thức về nhiều mặt, nhiều mối liên hệ của sự vật đến chỗ khái quát để rút ra bản chất chi phối sự tồn tại và phát triển của sự vật hay hiện tượng đó. Nhưng quan điểm toàn diện không đồng nhất với cách xem xét dàn trải, liệt kê những quy định 6
- khác nhau của sự vật hay hiện tượng đó, nó đũi hỏi phải làm nổi bật cái cơ bản nhất, cái quan trọng nhất của sự vật hay hiện tượng đó. Với tư cách là nguyên tắc phương pháp luận trong hoạt động thực tiễn, nguyên lí về mối liên hệ phổ biến đũi hỏi để cải tạo được sự vật, chúng ta phải bằng hoạt động thực tiiễn của mỡnh biến đổi những mối liên hệ nội tại của sự vật cũng như mối liên hệ qua lại giữa sự vật đó với các sự vật khác. Muốn vậy phải sử dụng đồng bộ nhiều phương pháp, nhiều phương tiện khác nhau để tac động nhằm thay đổi những liên hệ tương ứng. Để tránh những phưng pháp luận sai lầm trong việc xem xét sự vật, hoạt động cần tránh chủ nghĩa chiết trung, thuật nguỵ biện. Mọi sự vật hiện tượng đều tồn tại trong không gian thời gian nhất định và mang dấu ấn của không gian thời gian đó. Do đó chúng ta cần có quan điểm lịch sử cụ thể khi xem xet và giải quyết mọi vấn đề thực tiễn đặt ra. 7
- Chương 2 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam 2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường Môi trường sinh thái là toàn bộ các điều kiện vô cơ, hữu cơ của các hệ sinh thái ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và mọi hoạt động khác của xó hội loài người. Nó là những điều kiện tự nhiên, xó hội trong đó con người hay một sinh vật tồn tại, phát triển trong quan hệ với con người. Cũn tăng trưởng kinh tế nhằm cải thiện và phát triển đời sống của con người. Vỡ vậy giữa mụi trường sinh thái và tăng trưởng kinh tế có mối liên hệ biện chứng chặt chẽ. Như chúng ta đó biết mụi trường sống được sinh ra và tồn tại trong tự nhiên, vỡ vậy cú thể nói nó tồn tại một cách khách quan độc lập với ý thức con người. Tuy nhiên sự phát triển của môi trường lại hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của con người, con người có thể tác động làm cho môi trường tốt lên hoặc xấu đi. Tăng trưởng kinh tế lại được sinh ra, tồn tại và phát triển hoàn toàn phụ thuộc vào con người nên nó tồn tại chủ quan. Môi trường chịu tác động trực tiếp của con người, tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào con người từ đó ta có thể thấy môi trường cũng chịu tác động của tăng trưởng kinh tế và ngược lại, mối quan hệ giữa chúng được thông qua một thực thể đó là con người. Môi trường là địa bàn để tăng trưởng kinh tế hoạt động vỡ tăng trưởng kinh tế diễn ra trên diện rộng và cần khai thác tài nguyên thiên nhiên nhằm phục vụ cho lợi ích của con người. Nhưng tài nguyên của môi trường không phải là vô hạn. Nếu chỉ tăng trưởng kinh tế mà không nghĩ đến việc cải 8
- tạo môi trường thỡ một ngày nào đó tăng trưởng kinh tế phải dừng lại do môi trường bị suy thoái. Lúc đó con người phải gánh chịu hậu quả do chính con người gây ra. Một sản phẩm do con người tạo ra lại phá huỷ cái mà con người chịu tác động trực tiếp vỡ con người không thể sống mà không chịu sự tác động của môi trường. Ngược lại, nếu tăng trưởng kinh tế gắn với việc bảo vệ môi trường thỡ khụng những nó làm cho đời sống của con người ngày càng được cải thiện mà nó cũn làm cải thiện cả mụi trường do kinh tế phát triển nhà nước có ngân sách cho những dự án bảo vệ môi trường, nguồn tài nguyên bị khai thác được thay thế dần bởi các nguồn tài nguyên tự tạo 2.2 Môi trường đang bị huỷ hoại do các chính sách tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam 2.2.1 Trong cụng nghiệp Thực hiện nghị quyết Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ 6, kể từ năm 1986 Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới. Công cuộc đổi mới này được tiến hành trên toàn diện, trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xó hội như đổi mới tư duy, hệ thống kinh tế, chính sách, thể chế quản lí hành chính… Trong lĩnh vực kinh tế, Việt Nam chuyển từ nền kinh tế chỉ huy, tập chung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước theo định hướng Xó Hội Chủ Nghĩa. Trong gần hai thập kỷ qua thực hiện chủ trương và đường lối đổi mới nền kinh tế Việt Nam đó đạt được một số thành tựu to lớn. Chính sách đổi mới đó mang lại những thay đổi, tạo ra một nền kinh tế năng động, một xó hội văn minh, công bằng và dân chủ. Tổng sản phẩm quốc nội ( GDP) tăng trung bỡnh hơn 7%/năm. Đặc biệt 9
- trong công nghiệp, tăng trưởng công nghiệp từ xuất phát điểm chỉ có 0,6% năm 1980 tăng lên đến 6,07% năm 1990 và giai đoạn 1991-2000 tăng lên trung bỡnh 12,9%/năm, trong đó thời kỳ 1991-1995 có tốc độ tăng trưởng cao nhất đạt 17%/năm. Tỷ trọng công nghiệp đó cú sự chuyển dịch đáng kể theo hướng công nghiệp hoá, từ mức 22,7% GDP năm 1991 tăng lờn 36,6% năm 2000. Sự phát triển của quá trỡnh cụng nghiệp hoỏ trong những năm qua một mặt là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người dân nhưng mặt khác nó đó ớt nhiều bộc lộ những mặt trỏi của nú mà nếu khụng cú biện phỏp bảo vệ cụ thể thỡ trong tương lai không xa chúng ta sẽ phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng do chính chúng ta gây ra. Theo ước tính hiện nay nước ta có khoảng trên 60.000 công ty và doanh nghiệp tư nhân, hơn 4.500 hợp tác xó phi nụng nghiệp và trờn 2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Cùng với sự ra đời của hàng loạt các doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh đó, hiện nay trên cả nước tổng lượng chất thải rắn ước tính khoảng 49. 000 tấn/ngày, trong đó chất thải rắn công nghiệp chiếm khoảng 27.000tấn/ngày. Việc quản lý chặt chẽ chất thải rắn nguy hại đang gặp nhiều khó khăn, không có đủ kho chứa đủ tiêu chuẩn để lưu giữ các chất thải độc hại trước khi xử lí, không có nhà máy xử lí chất thải độc. Phần lớn chất thải rắn nguy hại này thuần tuý chỉ được chôn chung lẫn lộn với rác thải sinh hoạt hay thậm chí đổ ngay tại nhà máy gây mối nguy hại rất lớn đối với môi trường sống. Ngoài ra, trong quỏ trỡnh sản xuất, kinh doanh, cỏc cơ sở doanh nghiệp thường thải ra một lượng nươc thải khá lớn. Đặc biệt là khoảng hơn 90% cơ sở sản xuất cũ chưa có thiết bị xử lí nước thải. Phần lớn các nhà máy xí nghiệp nếu có tiíen hành xử lí thỡ chỉ xử lớ sơ bộ rồi thải thẳng ra 10
- nghuồn nước mặt, gây ô nhiễm trầm trọng đối với nhiều dũng sụng. Trong nhiều trường hợp, nuớc thải ứ đọng lâu ngày cũn gõy ô nhiễm không khí, mất mỹ quan, lan truyền bệnh dịch và nhiều tác động tiêu cưc khác. Nước thải công nghiệp chính là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm cho môi trường đô thị Khí thải của các cơ sở doanh nghiệp sản xuất cũng là vấn đề cần bàn tới. Ô nhiễm môi trường không khí chủ yếu do các ngành nhiệt điện, công ngiệp hoá chất gây nên. Ví dụ nhà máy nhiệt điện Phả Lại, nồng độ bụi trung bỡnh tại cỏc điểm đo đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1 đến 6 lần. Tại nhà máy nhiệt điện Uông Bí, nồng độ bụi đo trong 1 giờ từ 4 đến 4,7 mg/m3, gấp 13 đến 16 lần trị số cho phép. Nồng độ các chất khí độc hại khác như CO2, NO2, SO2… trong không khí xung quanh nhiều nhà máy và khu công nghiệp đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,5 đến 2,5 lần. Điều này đó gõy tỏc động xấu đối với mùa màng và sức khoẻ của nhân dân của cả một vùng rộng lớn xung quanh các khu vực nhà máy. Tuy trong thời gian qua, phần lớn các nhà máy đó trang bị thiết bị xử lớ bụi nhưng số lượng các nhà máy có thiết bị xử lí khí độc hại cón rất ít mà chủ yếu được thải thẳng ra ngoài không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sưc khoẻ con người. Quỏ trỡnh cụng nghiệp hoỏ, hiện đại hoá càng phát triển thỡ nhu cầu khai thỏc cỏc thành phần mụi trường để làm nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất ngày càng tăng. Quá trỡnh này thể hiện mối liên hệ cơ bản giữa phát triển và môi trường đồng thời cũng là một vấn đề nan giải. Việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự hao kiệt về tài nguyên, mất cân bằng sinh thái và suy giảm chất lượng môi trường. Nạn khai thác gỗ trái phép gây ra sự suy nghiêm 11
- trọng độ che phủ của rừng. Nếu như năm 1945 độ che phủ nước ta đạt 43% thỡ tớnh đến tháng 12 năm 2000 độ che phủ rừng chỉ cũn 29, 8% và đang ngày càng bị thu hẹp Cũn nhiều nhiều vấn đề ô nhiễm do công nghiệp gây ra như việc nhập khẩu các thiết bị lạc hậu từ nước ngoài, hay tiếng ồn từ các cơ sở sản xuất… mà trong phạm vi bài tiểu luận triết học của mỡnh tụi khụng thể trỡnh bày hết được, trên đây là những vấn đề mà theo tôi là cấp thiết và cần có hướng giải quyết kịp thời. 2.2.2 Trong nụng nghiệp Nước ta là một nước có nền kinh tế xuất phát điểm là nông nghiệp và cho đến nay, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào tài nguyên, nông sản và hàng sơ chế. Kim ngạch xuất khẩu khoáng sản và hàng hoá nông lâm, thuỷ hải sản chiếm tới 63% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nước ta đang trên đà hội nhập kinh tế quốc tế, quá trỡnh này hứa hẹn nhiều cơ hội cho Việt Nam đẩy mạnh sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu to lớn của thị trường quốc tế.Tuy nhiên đi đôi với sự gia tăng này của các hoạt động sản xuất là khả năng gây ô nhiễm và huỷ hoại môi trường ngày càng lớn. Sự gia tăng xuất khẩu các mặt hàng từ nguồn tài nguyên không tái tạo được và việc khai thác bừa bói cỏc nguồn tài nguyờn cú thể tỏi tạo nhằm phục vụ xuất khẩu có thể làm cạn kiệt nguồn tài nguyên của nước ta trong tương lai. Mặt khác, các ngành nông nghiệp, trồng trọt, chăn nuôi cũng có nhiều cơ hội để thâm canh, gia tăng sản lượng dẫn đến việc phá huỷ tái nguyên thiên nhiên do khai thác, trồng trọt và chăn nuôi không hợp lí. Để tăng sản lượng các loại rau, củ, quả… người nông dân thường phun các loại chất kích thích, phân bón, thuốc trừ 12
- sâu… Trỡnh độ nhận thức và chuyên môn của người dân cũn thấp, thờm vào đó đội ngũ cán bộ nông nghiệp cũn chưa nhiều vỡ vậy người nông dân chưa ý thức được hành động của họ sẽ dẫn đến hậu quả gỡ. Việc sử dụng cỏc loại hoỏ chất và sau đó vứt ngay các loại vỏ, bao đựng trên ruộng trước tiên gây ô nhiễm nguồn nước sau là gây nguy hiểm cho những người sử dụng các loại rau, củ, quả đó. Thực tế là trong năm 2002, ở miền Bắc, giá nhón và vải đó mất giỏ nghiờm trọng do Trung Quốc khụng nhập khẩu vỡ hàng chưa đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng… Sử dụng hoá chất không được phép trước tiên là gây ô nhiễm nguồn nước, không tiêu thụ được hàng hoá, sau cùng là gây ra thoái hoá đất- một sự mất mát lớn. Môi trường nông thôn cũng đang kêu cứu. 2.2.3 Trong du lịch biển Trước tỡnh hỡnh tăng trưởng kinh tế, các phương tiện thông tin, giao thông vận tải ngày càng dễ dàng và thuận tiện. Đây là điều kiện để hoạt động du lịch phát triển trở nên nhanh chóng. Ngành du lịch nước ta hóy cũn rấy nhỏ bộ so với cỏc nước trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên trong 10 năm qua, cùng với quá trỡnh đổi mới và chuẩn bị hội nhập nền kinh tế thế giới du lịch nước ta cũng đó cú những bước phát triển ban đầu. Năm 2001 toàn ngành đón 2,33 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 9%so với năm 2000, vượt kế hoạch 6% so với năm 2000. Du lịch phát triển tạo nhiều công ăn việc làm cho dân cư và thu được một lượng ngoại tệ lớn cho ngân sách quốc gia. Tuy nhiên cũng như sự phát triển trong công nghiệp và nông nghiệp, hoạt động du lịch cũng đang tác động đến môi trường về nhiều mặt. 13
- Do nhu cầu phát triển du lịch, nhiều diện tích đất đai bị khai phá để xây dựng cơ sở hạ tầng như làm đường giao thụng khỏch sạn, cỏc cụng trỡnh thể thao, cỏc khu vui chơi giải trí. Điều đó gây phá hoại hoặc tổn thất tới cảnh quan thiên nhiên, các hệ sinh thái. Hoạt động du lịch có thể gây tác động khác tới tài nguyên nước, đặc biệt là các chất thải, các chất gây ô nhiễm do các khách sạn, nhà hàng, các hoạt động vận tải thuỷ và khách du lịch tạo nên. Hiện nay ở nước ta, tỡnh trạng rỏc thải bừa bói tại cỏc điểm du lịch, vui chơi giải trí cũn phổ biến, điều đó không những ảnh hưởng tới vệ sinh công cộng và môi trường mà cũn gõy cảm giỏc khú chịu cho du khỏch. Khi hoạt động du lịch nhộn nhịp lên thỡ đó cũng là điều đe doạ tới chất lượng không khí. Trước hết là ô nhiễm không khí do giao thông vận tải. Du khách có thể đi bằng đường bộ hoặc máy bay. Tuy nhiên không giống như ô tô, xe máy… ô nhiễm do máy bay ít được nhận thấy trực tiếp. Thế nhưng đây lại là phương tiện gây ô nhiễm trực tiếp lên tầng ôzôn. Sự phỏt triển du lịch cũn tạo nờn mối đe doạ tới các hệ sinh thái như phá những khu rừng ngập mặn để xây dựng cơ sở hạ tầng, làm mất hoặc chia cắt nơi cư trú của các loài sinh vật, khai thác bừa bói cỏc tài nguyờn rừng, biển để sản xuất các sản phẩm phục vụ khách du lịch như tiêu bản các loại thú rừng, hoa lan rừng, tắc kè, đồi mồi, san hô… tại nhiều điểm du lịch của nước ta.Ngoài ra việc khai thác hải sản biển cũng đang ở mức báo động. Đánh cá ven bờ giảm một cách đáng kể và số thuyền đánh cá đó tăng lên một cách nhanh chóng do có sự khuyến khích của chính phủ. Việc khai thác dầu không hợp lí cũng là một trong những nguyờn nhõn gõy ụ nhiễm biển. 14
- 2.2.4 Gia tăng mức tiêu thụ Việt Nam là một nước đang phát triển về kinh tế, kinh tế phát triển kéo theo thu nhập cũng tăng lên. Đời sống người dân càng được nâng cao thỡ nhu cầu về cỏc phương tiện trong cuộc sống cũng đũi hỏi cao hơn, nhu cầu của con người bây giờ không cũn là ăn no, mặc ấm nữa mà đó tiến đến một bước cao hơn dó là nhu cầu ăn ngon, mặc đẹp. Với mức dân số như hiện nay là 80 triệu người và ước tính đến năm 2042 sẽ có khoảng 155 triệu người, tất cả sống trong một đất nước có diện tích chỉ bằng ½ nước Pháp. Vấn đề sẽ trở nên khó khăn hơn với 55% dân số dưới 25 tuổi, tức là sẽ có một sự bùng nổ về dân số khi những người trẻ tuổi này bước vào tuổi sinh nở. Dân số đông, kinh tế phát triển, nhu cầu đi lại cũng tăng, hàng ngày lượng khí thải từ các phương tiện giao thông như ô tô, xe máy… đang góp một phần không nhỏ vào ô nhiễm không khí. Dân số đông, nguời ta lấp ao hồ để lấy đất ở. Rừng ngày càng bị thu hẹp do nhu cầu khai thác gỗ mạnh để sản xuất ra đồ dùng phục vụ cho con người. Các loại động vật quý hiếm cú nguy cơ tuyệt chủng trước tỡnh trạng săn bắt tràn lan để làm vật chưng bày hoặc làm thịt cho các thực khách… Hệ sinh thái đang mất đi sự cân bằng trước sự phá hoại như vũ bóo của con người. 2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường “Nếu chúng ta bắn vào thiên nhiên một phát đạn, thỡ thiờn nhiờn sẽ bắn trả lại ta bằng đại bác ”. Thực tế cho thấy, đi kèm với quá trỡnh cụng nghiệp hoỏ, hiện đại hoá, chúng ta đang phải gánh chịu những hậu quả do chính chúng ta gây ra. Trong vũng 7 năm trở lại đây, các thảm hoạ tự nhiên như bóo xoỏy, lụt lội, hạn hỏn…ngày càng tăng nhanh cả về tần 15
- suất lẫn cường độ như hạn hán ở miền Trung, bóo lụt ở đồng bằng sông Cửu Long, cháy rừng ở U Minh… đó cướp đi sinh mạng của nhiều người, thâm hụt vào ngân sách quốc gia hàng trăm tỷ đồng - một con số không nhỏ đối với một quốc gia cũn nghốo như Việt Nam. Ngoài ra, đi đôi với sự suy giảm môi trường, các bệnh về thời tiết cũng gia tăng, thiệt hại người do các bệnh về đường nước tăng như sốt rét, tiêu chảy... Các bệnh liên quan đến đường ruột bệnh giun, bệnh sán máng, giun trong máu… các bệnh về hô hấp như viêm phổi, ung thư phổi… Cuộc sống của con người đang bị đe doạ 2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề Trong quỏ trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đang tăng cường quan hệ thương mại song phương với các nước trên thế giới và tiến hành thủ tục đàm phán để gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới(WTO), tham gia tích cực vào các định chế kinh tế khu vực như ASEAN, APEC, ASEM… và đặc biệt là hiệp định thương mại Việt -Mỹ. Để hàng Việt Nam có chỗ đứng và khả năng cạnh tranh với các nước khác chúng ta cần: • Tăng cường kiểm tra, giám sát sự tuân thủ về pháp luật của các cơ sở công nghiệp • Khuyến khích sử dụng công nghệ và dây chuyền sản xuất tiết kiệm năng lượng, nguyên liệu, phát triển nguồn năng lượng sạch, ít khí thải. • Bắt buộc các nhà máy mối đầu tư áp dụng công nghệ tiên tiến, xây dựng và vận hành hệ thống xử lí nước thải đạt tiêu chuẩn môi trường. 16
- • Lập quy hoạch môi trường song song với việc quy hoạch và phát triển công nghiệp. • Đầu tư cơ sở hạ tầng, hệ thống tiêu thoát nước, xử lí nước thải công nghiệp trước khi thải ra môi trường. • Tổ chức và quản lý kịp thời đúng quy cách các loại chất thải rắn công nghiệp, chất thải y tế và các loại chất thải khác. • Thực hiện chủ chương xanh hoá đô thị và khu công nghiệp, xây dựng hành lang xanh và vùng chuyển tiếp giữa khu công nghiệp và khu dân cư. • Tăng cường vai trũ của nhà nước trong khâu thẩm định, kiểm tra các mặt hàng nhập khẩu vào nước ta như máy móc, thiết bị vật tư, nguyên vật liệu, cỏc giống mới… • Cần bảo vệ, tôn tạo, khai thác và sử dụng tài nguyên hợp lí, đảm bảo sự phát triển bền vững. • Các sản phẩm về nông nghiệp cần hạn chế các loại thuốc gây hại cho người sử dụng cũng như cho đất trồng. • Có chính sách ưu đói đối với các sản phẩm có nhón sinh thỏi Ngoài ra để đảm bảo sự phát triển bền vững nhà nước củachúng ta cần: • Có chính sách ưu đói đối với những hộ nhận khoán rừng • Cú hỡnh phạt nặng hơn nữa đối với những kẻ chặt phá rừng trái phép • Thành lập các khu bảo tồn động, thực vật • Khai thỏc gỗ hợp lớ 17
- • Cán bộ kiểm lâm có chức vụ và quyền hạn cao hơn nữa để công tác kiểm lâm được chặt chẽ hơn, ngoài ra cán bộ kiểm lâm cần có những chính sách ưu đói hơn • Khai thỏc dầu hợp lớ • Bảo vệ nguồn sinh vật biển, đặc biệt là những loại quý hiếm • Nõng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường 18
- Lời kết Việt Nam đang trên con đường công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước với nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa. Chỳng ta phải đi từ mục tiêu cơ bản nhất của mọi sự phát triển xó hội đó là phát triển để cải thiện nâng cao chất lượng cuộc sống và vỡ sự sống trường tồn bền vững. Đây là vấn đề quan trọng trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay cũng như về lâu dài. Tất cả các bài học kinh nghiệm đó rỳt ra trong quỏ trỡnh quy hoạch phát triển trước đây cần phải được vận dụng triệt để cho quá trỡnh phỏt triển của tương lai sao cho tránh được những hậu quả có thể xảy ra và đảm bảo hiệu quả cao nhất cho quá trỡnh phỏt triển kinh tế. Chỳng ta bảo vệ mụi trường không phải nhằm mục đích hạn chế quá trỡnh phỏt triển kinh tế mà nhằm mục đích đảm bảo hiệu quả kinh tế cao hơn cho quá trỡnh phỏt triển tất yếu này, đồng thời nhằm bảo vệ chất lượng cuộc sống của mỗi con người chúng ta. Do đó, bảo vệ môi trường và tăng trưởng kinh tế có sự thống nhất.Có phát triển mới có kinh phí đầy đủ dành cho việc bảo vệ môi trường và có bảo vệ môi trường mới đảm bảo sự phát triển lâu dài và ổn định. 19
- Tài li ệ u tham kh ả o G.s Lờ Quý An, Du lịch và môi đổi ở Việt Nam, Tạp chí Chuyên trường, Tạp chớ Du lịch, số 12, đề Môi trường kinh tế, 2001. 1999. Nguyễn Anh, Hội thảo khoa học T.s Trần Thanh Lõm, Một tiếp về môi trường chuyên ngành mỏ, cận mới trong quản lý thương luyện kim, hoá chất, Tạp chớ mại và bảo vệ môi trường ở Việt Cụng nghiệp, số 19, 1999. Nam, Tạp chí Xây dưng, số 3, Craig Leisher, Môi trường Việt 2002. Nam những điều cần làm, Tạp Nhiều tỏc giả, Bảo vệ môi chí Bảo vệ môi trường, số 7, trường trên quan điểm phát triển 2001. bền vững, Tạp chí Bảo vệ môi Lê Minh Đức, Bảo vệ môi trường trường, số 6, 2002. Nhiều tỏc giả, Định hướng nhà và vấn đề phát triển bền vững ở nước và hiện trạng môi trường ở Việt Nam, Con số và sự kiện, số Việt Nam, Tạp chớ Cụng nghiệp, số 18, 2000. 12, 1999. Nhiều tỏc giả, Môi trường, quá Th.s Vũ Xuân Nguyệt Hồng, khứ, hiện tại, tương lai, Tạp chí Khoa học công nghệ và môi Đặng Thị Thu Hoài, Hội nhập trường, số 7, 2002. kinh tế thế giới với bảo vệ môi T.s Danh Sơn, Các lợi ích về bảo trường ở Việt Nam, Tạp chí vệ môi trường ở nước ta, Tạp chi Bảo vệ môi trường, số 2 năm Chuyên đề môi trường kinh tế, 2001. 2001. Lõm Minh Triết, Nguyễn Thanh T.s Nguyễn Đắc Huy, Đinh Đức Hựng, Một vài giải pháp môi Tường, Nguyễn Mỹ Hoàng, Một trường cho các cơ sở sản xuất vài suy nghĩ về quản lý mụi vừa và nhỏ, Tạp chí Bảo vệ trường trong nền kinh tế chuyển môi trường, số 7, 2001. 20
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lenin
158 p | 36384 | 4502
-
Đề cương môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin.
64 p | 4575 | 1718
-
Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin
296 p | 2846 | 1447
-
Ebook Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin
296 p | 826 | 339
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 06)
6 p | 256 | 68
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 4)
5 p | 177 | 44
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 10)
5 p | 165 | 37
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 05)
6 p | 171 | 31
-
Chuyên đề 1 Tư liệu hình ảnh Chương mở đầu Nhập môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin
28 p | 95 | 29
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 08)
4 p | 137 | 25
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 07)
4 p | 103 | 21
-
Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (HP2) - TS. Lưu Thị Kim Hoa
209 p | 43 | 21
-
Bài tập lớn môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin
13 p | 67 | 18
-
Đề cương ôn tập bộ môn Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lenin 2
17 p | 34 | 10
-
Đề cương ôn tập Những nguyên lí cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin
36 p | 20 | 7
-
Những nguyên lí cơ bản chủa chủ nghĩa Mác – LêNin 2
15 p | 16 | 3
-
Đề cương Những Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
28 p | 14 | 3
-
Bài giảng Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin: Chương 1 - Học thuyết giá trị
27 p | 19 | 2

markdown:
# Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac - "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phâ
Chia sẻ: Nguyen Kim Thu | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:20
lượt xem 315
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091205/khoailangbore_3190/80x100/143811_2410.jpg)
##
Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac - "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phâ
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Chúng ta đang sống trong một mạng lưới sụ sống rộng lớn. Giống như một mạng nhện, càng có nhiều mối liên hệ thỡ mạng lưới càng bền vững. Chúng ta đó biết tất cả những mối liờn kết trong sự sống sẽ khụng tồn tại và phát triển được nếu không được hỗ trợ bởi môi trường. Với tốc độ phá hoại môi trường như hiện nay của con người, môi trường của chúng ta đang dần bị suy thoái, mối liên kết của các mạng lưới sự sống đang dần bị phá vỡ. Sự tăng trưởng kinh tế...
Bình luận(1)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mac - "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phâ
- MỤC LỤC Chương 1 Phộp biện chứng về mối liờn hệ phổ biến. . . .3 1.1 Sự ra đời của phép biện chứng ...........................................................................................3 1.2 Nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến.......................................................................................4 1.2.1 Nội dung nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến.................................................................4 1.2.2 í nghĩa phương pháp luận về mối liên hệ phổ biến ......................................................6 Chương 2 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam.............................8 2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường................................8 2.2 Môi trường đang bị huỷ hoại do các chính sách tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam ................9 2.2.1 Trong cụng nghiệp........................................................................................................9 2.2.2 Trong nụng nghiệp ....................................................................................................12 2.2.3 Trong du lịch biển.......................................................................................................13 2.2.4 Gia tăng mức tiêu thụ ................................................................................................15 2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường......................................................................................15 2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề...............................................................................................16
- LỜI MỞ ĐẦU Chúng ta đang sống trong một mạng lưới sụ sống rộng lớn. Giống như một mạng nhện, càng có nhiều mối liên hệ thỡ mạng lưới càng bền vững. Chúng ta đó biết tất cả những mối liờn kết trong sự sống sẽ khụng tồn tại và phát triển được nếu không được hỗ trợ bởi môi trường. Với tốc độ phá hoại môi trường như hiện nay của con người, môi trường của chúng ta đang dần bị suy thoái, mối liên kết của các mạng lưới sự sống đang dần bị phá vỡ. Sự tăng trưởng kinh tế ngày càng nhanh, một mặt nó nâng cao đời sống của người dân nhưng mặt khác nó đang gây một sức ép mạnh mẽ lên môi trường tự nhiên. Cũng như các nước đang phát triển khác, để có những kết quả về kinh tế trong giai đoạn trước mắt, chúng ta phải trả giá là mất đi ssự bền vững của các nguồn tài nguyên về lâu dài. Một thập kỷ phát triển nhanh chóng ở việt nam đó dẫn đến sự gia tăng ô nhiễm đất, không khí, nước và quan trọng hơn là gia tăng mưc tiêu thụ, phân hoá giầu nghèo… mạng lưới đang dần mất đi sưc mạnh của nó. Chính vỡ vậy tụi quyết chọn đề tài này để nghiên cứu. Nghiên cứu "Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phân tích mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái ở Việt Nam"’. Tụi muốn gúp một phần cụng sức nhỏ bộ của mỡnh vào việc tỡm kiếm con đường phát triển của việt nam trong những năm tới nhằm đưa việt nam trở thành một nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. Hoàn thành tiểu luận này tôi đó gia tăng được tri thức cũng như hiểu biết về các vấn đề cấp thiết của Việt Nam. 2
- Chương 1 Phộp biện chứng về mối liờn hệ phổ biến 1.1 Sự ra đời của phép biện chứng Triết học ra đời từ thời cổ đại đánh dấu sự ra đời của phép biện chứng. Trải qua hàng ngàn năm tồn tại và phát triển có phồn vinh có suy vong. Khởi đầu là phép biện chứng tự phát cổ đại, thể hiện rừ nột trong thuyết “õm - dương” của Trung Quốc, đăc biệt là trong nhiều học thuyết của Hi Lạp cổ đại. Đến khoảng thế kỷ 17 nửa đầu thế kỷ 18, phương pháp siêu hỡnh thống trị trong tư duy triết học mà đại diện là Đêcactơ – ông được coi là linh hồn của phương pháp siêu hỡnh. Trong khoảng nửa sau thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 đây là thời kỳ tổng kết các lịch sử triết học nhân loại và hỡnh thành hệ thống lớn đó là phương pháp biện chứng duy tâm mà đại diện là Hêgen ông được coi là tiền đề của phương pháp biện chứng duy vật sau này. Ngày nay phép biện chứng đó đạt đến trỡnh độ cao nhất đó là phép biện chứng duy vât. Phép biện chứng duy vật được tạo thành từ một loạt những phạm trù, những nguyên lý, những quy luật được khái quát từ hiện thực phù hợp với hiện thực. Cho nên nó phản ánh đúng sự liên hệ, sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, xó hội và tư duy. Nhờ vậy nó đó khắc phục được những hạn chế vốn có của phép biện chứng tự phát cổ đại cho rằng thế giới là một chỉnh thể thống nhất, giữa các bộ phận của nó có mối liên hệ qua lại, thâm nhập vào nhau, tác động và chịu ảnh hưởng lẫn nhau, thế giới và các bộ phận cấu thành thế giới ấy không ngừng vận động và phát triển. Tuy nhiên sự hạn chế của phương pháp biện chứng này là tuy nó cho chúng ta thấy một bức tranh về sự tác động qua lại, sự vận động và phát triển nhưng chưa làm rừ được cái gỡ đang liên hệ cũng như những quy luật nội tại của sự vận động và phát triển. 3
- Hơn nữa phép biện chứng duy vật cũn sửa được sai lầm của phép biện chứng duy tâm khách quan thời cổ đại mà đại biểu là Hêgen - đại diện lỗi lạc của phép biện chứng. Hêgen cho rằng sự phát triển biện chứng của thế giới bên ngoài chỉ là sự sao chép lại sự tự vận động của “ý niệm tuyệt đối ”mà thôi. Phép biện chứng duy vật đó chứng minh rằng : những ý niệm trong đầu óc của chúng ta chẳng qua là sự phản ánh của các sự vật hiện thực khách quan, do đó bản thân biện chứng của ý niệm chỉ đơn thuần là sự phản ánh có ý thức của sự vận động biện chứng của thế giới hiện thực khách quan.Như vậy phép biện chứng duy vật đó khỏi quỏt một cỏch đúng đắn những quy luật vận động và sự phát triển chung nhất của thế giới. Vỡ vậy P.Ăngen đó định nghĩa: “phép biện chứng…là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xó hội loài người và của tư duy.” 1.2 Nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến 1.2.1 Nội dung nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến Phộp biện chứng duy vật cú vai trũ làm sỏng tỏ những quy luật của sự liờn hệ và phỏt triển của tự nhiờn, xó hội loài người và của tư duy. Vỡ vậy ở bất kỳ cấp độ phát triển nào của phép biện chứng duy vật, nguyên lý về mối liờn hệ phổ biến vẫn được xem là một trong những nguyên lí có ý nghĩa khỏi quỏt nhất. Nguyờn lớ về mối liờn hệ phổ biến cho rằng cỏc sự vật hiện tượng và các quá trỡnh cấu thành thế giới đó vừa tách biệt nhau, vừa có sự liên hệ qua lại, thâm nhập và chuyển hoá lẫn nhau.Trong đó liên hệ là sự tác động qua lại lẫn nhau, là điều kiện tiền đề tồn tại cho nhau, là sự quy định lẫn nhau, là sự nương tựa lẫn nhau, sự chuyển hoá lẫn nhau của các mặt, các yéu tố, các thuộc tính cấu thành sự 4
- vật, hiện tượng trong thế giới khách quan. Ngoài ra những người theo quan điểm duy vật biện chứng cũn khẳng định cơ sở của sự liên hệ qua lại giữa các sự vật và hiện tượng chính là tính thống nhất vật chất của thế giới. Theo quan điểm này, các sự vật, các hiện tượng trên thế giới dù có đa dạng, có khác nhau như thế nào đi chăng nữa thỡ chỳng cũng chỉ là những dạng tồn tại khỏc nhau của một thế giới duy nhất là thế giới vật chất. Cỏc mối liờn hệ diễn ra trong mỗi sự vật, giữa các sự vật với nhau, trong toàn bộ vũ trụ, trong mọi không gian và thời gian. Quan điểm duy vật biện chứng không chỉ khẳng định tính khách quan, tính phổ biến của sự liên hệ giữa các sự vật, các hiện tượng, các quá trỡnh mà nú cũc nờu rừ tính đa dạng của sự liên hệ qua lại đó. Tính đa dạng của sự liên hệ do tính đa dạng trong sự tồn tại, sự vận động và phát triển của chính các sự vật và hiện tượng quy định. Có mối liên hệ bên trong là mối liên hệ qua lại, là sự tác động lẫn nhau giữa các bộ phận, giữa cỏc yếu tố, cỏc thuộc tớnh, cỏc mặt khỏc nhau của một sự vật, nú giữ vai trũ quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của sự vật. Có mối liên hệ bên ngoài là mối liên hệ giữa các sự vật, các hiện tượng khác nhau, nói chung nó không có nghĩa quyết định, hơn nữa nó thường phải thông qua các mối liên hệ bên trong mà phát huy. Tuy nhiên mối liên hệ bên ngoài cũng hết sức quan trọng, đôi khi cũn giữ vai trũ quyết định. Ngoài ra cũn cú mối liờn hệ chủ yếu, cú mối liờn hệ thứ yếu, cú mối liên hệ chung bao quát toàn bộ thế giới, có mối liên hệ bao quát một số lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực riêng biệt của thế giới. Có mối liên hệ trực tiếp, có mối liên hệ gián tiếp mà trong đó sự tác động qua lại được thực hiện thông qua một hay một số khâu trung gian. Có mối liên hệ bản chất và mối liên hệ không bản chất, có mối liên hệ tất yếu và mối liên hệ ngẫu nhiên. Có mối liên hệ giữa các sự sự vật khác nhau, có mối liên hệ khác nhau của cùng một 5
- sự vật. Sự vật, hiện tượng nào cũng vận động và phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau, giữa các giai đoạn đó cũng có mối liên hệ với nhau tạo thành lịch sử phát triển hiện thực của các sự vật và các quá trỡnh tương ứng. Quan điểm duy vật biện chứng về sự liên hệ đũi hỏi phải thừa nhận tớnh tương đối trong sự phân loại đó. Các loại liên hệ khác nhau có thể chuyển hoá cho nhau. Sự chuyển hoá đó có thể diễn ra hoặc do thay đổi phạm vi bao quát khi xem xét hoặc do kết quả vận động khách quan của chính sự vật hiện tượng ấy. 1.2.2 í nghĩa phương pháp luận về mối liên hệ phổ biến Nguyờn lý về mối liờn hệ phổ biến xột dưới góc độ thế giới quan thỡ nú phản ỏnh tớnh thống nhất của vật chất và thế giới. Cỏc sinh vật, hiện tượng trên thế giới dù có đa dạng, có khác nhau như thế nào chăng nữa thỡ chỳng cũng chỉ là những dạng khác nhau của một thế giới duy nhất đó là thế giới vật chất. Xét dưới góc độ nhận thức lí luận, nó là cơ sơ lí luận của quan điểm toàn diện. Với tư cách là một nguyên tắc phương pháp luận trong việc nhận thức các sự vật, hiện tượng, quan điểm toàn diện đũi hỏi để có nhận thức đúng về sự vật chúng ta cần xem xét nó: một là : trong mối liên hệ qua lại giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, các thuộc tính khác nhau của chính sự vật đó, hai là : trong mối liên hệ qua lại giữa các sự vật đó với các sự vật khác, kể cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Hơn thế nữa quan điểm toàn diện đũi hỏi để nhận thức đúng sự vật, chúng ta cần xem xét nó trong mối quan hệ với nhu cầu thực tiễn của con người. Quan điểm toàn diện đũi hỏi chỳng ta phải đi từ tri thức về nhiều mặt, nhiều mối liên hệ của sự vật đến chỗ khái quát để rút ra bản chất chi phối sự tồn tại và phát triển của sự vật hay hiện tượng đó. Nhưng quan điểm toàn diện không đồng nhất với cách xem xét dàn trải, liệt kê những quy định 6
- khác nhau của sự vật hay hiện tượng đó, nó đũi hỏi phải làm nổi bật cái cơ bản nhất, cái quan trọng nhất của sự vật hay hiện tượng đó. Với tư cách là nguyên tắc phương pháp luận trong hoạt động thực tiễn, nguyên lí về mối liên hệ phổ biến đũi hỏi để cải tạo được sự vật, chúng ta phải bằng hoạt động thực tiiễn của mỡnh biến đổi những mối liên hệ nội tại của sự vật cũng như mối liên hệ qua lại giữa sự vật đó với các sự vật khác. Muốn vậy phải sử dụng đồng bộ nhiều phương pháp, nhiều phương tiện khác nhau để tac động nhằm thay đổi những liên hệ tương ứng. Để tránh những phưng pháp luận sai lầm trong việc xem xét sự vật, hoạt động cần tránh chủ nghĩa chiết trung, thuật nguỵ biện. Mọi sự vật hiện tượng đều tồn tại trong không gian thời gian nhất định và mang dấu ấn của không gian thời gian đó. Do đó chúng ta cần có quan điểm lịch sử cụ thể khi xem xet và giải quyết mọi vấn đề thực tiễn đặt ra. 7
- Chương 2 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam 2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường Môi trường sinh thái là toàn bộ các điều kiện vô cơ, hữu cơ của các hệ sinh thái ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và mọi hoạt động khác của xó hội loài người. Nó là những điều kiện tự nhiên, xó hội trong đó con người hay một sinh vật tồn tại, phát triển trong quan hệ với con người. Cũn tăng trưởng kinh tế nhằm cải thiện và phát triển đời sống của con người. Vỡ vậy giữa mụi trường sinh thái và tăng trưởng kinh tế có mối liên hệ biện chứng chặt chẽ. Như chúng ta đó biết mụi trường sống được sinh ra và tồn tại trong tự nhiên, vỡ vậy cú thể nói nó tồn tại một cách khách quan độc lập với ý thức con người. Tuy nhiên sự phát triển của môi trường lại hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của con người, con người có thể tác động làm cho môi trường tốt lên hoặc xấu đi. Tăng trưởng kinh tế lại được sinh ra, tồn tại và phát triển hoàn toàn phụ thuộc vào con người nên nó tồn tại chủ quan. Môi trường chịu tác động trực tiếp của con người, tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào con người từ đó ta có thể thấy môi trường cũng chịu tác động của tăng trưởng kinh tế và ngược lại, mối quan hệ giữa chúng được thông qua một thực thể đó là con người. Môi trường là địa bàn để tăng trưởng kinh tế hoạt động vỡ tăng trưởng kinh tế diễn ra trên diện rộng và cần khai thác tài nguyên thiên nhiên nhằm phục vụ cho lợi ích của con người. Nhưng tài nguyên của môi trường không phải là vô hạn. Nếu chỉ tăng trưởng kinh tế mà không nghĩ đến việc cải 8
- tạo môi trường thỡ một ngày nào đó tăng trưởng kinh tế phải dừng lại do môi trường bị suy thoái. Lúc đó con người phải gánh chịu hậu quả do chính con người gây ra. Một sản phẩm do con người tạo ra lại phá huỷ cái mà con người chịu tác động trực tiếp vỡ con người không thể sống mà không chịu sự tác động của môi trường. Ngược lại, nếu tăng trưởng kinh tế gắn với việc bảo vệ môi trường thỡ khụng những nó làm cho đời sống của con người ngày càng được cải thiện mà nó cũn làm cải thiện cả mụi trường do kinh tế phát triển nhà nước có ngân sách cho những dự án bảo vệ môi trường, nguồn tài nguyên bị khai thác được thay thế dần bởi các nguồn tài nguyên tự tạo 2.2 Môi trường đang bị huỷ hoại do các chính sách tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam 2.2.1 Trong cụng nghiệp Thực hiện nghị quyết Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ 6, kể từ năm 1986 Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới. Công cuộc đổi mới này được tiến hành trên toàn diện, trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xó hội như đổi mới tư duy, hệ thống kinh tế, chính sách, thể chế quản lí hành chính… Trong lĩnh vực kinh tế, Việt Nam chuyển từ nền kinh tế chỉ huy, tập chung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước theo định hướng Xó Hội Chủ Nghĩa. Trong gần hai thập kỷ qua thực hiện chủ trương và đường lối đổi mới nền kinh tế Việt Nam đó đạt được một số thành tựu to lớn. Chính sách đổi mới đó mang lại những thay đổi, tạo ra một nền kinh tế năng động, một xó hội văn minh, công bằng và dân chủ. Tổng sản phẩm quốc nội ( GDP) tăng trung bỡnh hơn 7%/năm. Đặc biệt 9
- trong công nghiệp, tăng trưởng công nghiệp từ xuất phát điểm chỉ có 0,6% năm 1980 tăng lên đến 6,07% năm 1990 và giai đoạn 1991-2000 tăng lên trung bỡnh 12,9%/năm, trong đó thời kỳ 1991-1995 có tốc độ tăng trưởng cao nhất đạt 17%/năm. Tỷ trọng công nghiệp đó cú sự chuyển dịch đáng kể theo hướng công nghiệp hoá, từ mức 22,7% GDP năm 1991 tăng lờn 36,6% năm 2000. Sự phát triển của quá trỡnh cụng nghiệp hoỏ trong những năm qua một mặt là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người dân nhưng mặt khác nó đó ớt nhiều bộc lộ những mặt trỏi của nú mà nếu khụng cú biện phỏp bảo vệ cụ thể thỡ trong tương lai không xa chúng ta sẽ phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng do chính chúng ta gây ra. Theo ước tính hiện nay nước ta có khoảng trên 60.000 công ty và doanh nghiệp tư nhân, hơn 4.500 hợp tác xó phi nụng nghiệp và trờn 2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Cùng với sự ra đời của hàng loạt các doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh đó, hiện nay trên cả nước tổng lượng chất thải rắn ước tính khoảng 49. 000 tấn/ngày, trong đó chất thải rắn công nghiệp chiếm khoảng 27.000tấn/ngày. Việc quản lý chặt chẽ chất thải rắn nguy hại đang gặp nhiều khó khăn, không có đủ kho chứa đủ tiêu chuẩn để lưu giữ các chất thải độc hại trước khi xử lí, không có nhà máy xử lí chất thải độc. Phần lớn chất thải rắn nguy hại này thuần tuý chỉ được chôn chung lẫn lộn với rác thải sinh hoạt hay thậm chí đổ ngay tại nhà máy gây mối nguy hại rất lớn đối với môi trường sống. Ngoài ra, trong quỏ trỡnh sản xuất, kinh doanh, cỏc cơ sở doanh nghiệp thường thải ra một lượng nươc thải khá lớn. Đặc biệt là khoảng hơn 90% cơ sở sản xuất cũ chưa có thiết bị xử lí nước thải. Phần lớn các nhà máy xí nghiệp nếu có tiíen hành xử lí thỡ chỉ xử lớ sơ bộ rồi thải thẳng ra 10
- nghuồn nước mặt, gây ô nhiễm trầm trọng đối với nhiều dũng sụng. Trong nhiều trường hợp, nuớc thải ứ đọng lâu ngày cũn gõy ô nhiễm không khí, mất mỹ quan, lan truyền bệnh dịch và nhiều tác động tiêu cưc khác. Nước thải công nghiệp chính là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm cho môi trường đô thị Khí thải của các cơ sở doanh nghiệp sản xuất cũng là vấn đề cần bàn tới. Ô nhiễm môi trường không khí chủ yếu do các ngành nhiệt điện, công ngiệp hoá chất gây nên. Ví dụ nhà máy nhiệt điện Phả Lại, nồng độ bụi trung bỡnh tại cỏc điểm đo đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1 đến 6 lần. Tại nhà máy nhiệt điện Uông Bí, nồng độ bụi đo trong 1 giờ từ 4 đến 4,7 mg/m3, gấp 13 đến 16 lần trị số cho phép. Nồng độ các chất khí độc hại khác như CO2, NO2, SO2… trong không khí xung quanh nhiều nhà máy và khu công nghiệp đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,5 đến 2,5 lần. Điều này đó gõy tỏc động xấu đối với mùa màng và sức khoẻ của nhân dân của cả một vùng rộng lớn xung quanh các khu vực nhà máy. Tuy trong thời gian qua, phần lớn các nhà máy đó trang bị thiết bị xử lớ bụi nhưng số lượng các nhà máy có thiết bị xử lí khí độc hại cón rất ít mà chủ yếu được thải thẳng ra ngoài không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sưc khoẻ con người. Quỏ trỡnh cụng nghiệp hoỏ, hiện đại hoá càng phát triển thỡ nhu cầu khai thỏc cỏc thành phần mụi trường để làm nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất ngày càng tăng. Quá trỡnh này thể hiện mối liên hệ cơ bản giữa phát triển và môi trường đồng thời cũng là một vấn đề nan giải. Việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự hao kiệt về tài nguyên, mất cân bằng sinh thái và suy giảm chất lượng môi trường. Nạn khai thác gỗ trái phép gây ra sự suy nghiêm 11
- trọng độ che phủ của rừng. Nếu như năm 1945 độ che phủ nước ta đạt 43% thỡ tớnh đến tháng 12 năm 2000 độ che phủ rừng chỉ cũn 29, 8% và đang ngày càng bị thu hẹp Cũn nhiều nhiều vấn đề ô nhiễm do công nghiệp gây ra như việc nhập khẩu các thiết bị lạc hậu từ nước ngoài, hay tiếng ồn từ các cơ sở sản xuất… mà trong phạm vi bài tiểu luận triết học của mỡnh tụi khụng thể trỡnh bày hết được, trên đây là những vấn đề mà theo tôi là cấp thiết và cần có hướng giải quyết kịp thời. 2.2.2 Trong nụng nghiệp Nước ta là một nước có nền kinh tế xuất phát điểm là nông nghiệp và cho đến nay, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào tài nguyên, nông sản và hàng sơ chế. Kim ngạch xuất khẩu khoáng sản và hàng hoá nông lâm, thuỷ hải sản chiếm tới 63% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nước ta đang trên đà hội nhập kinh tế quốc tế, quá trỡnh này hứa hẹn nhiều cơ hội cho Việt Nam đẩy mạnh sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu to lớn của thị trường quốc tế.Tuy nhiên đi đôi với sự gia tăng này của các hoạt động sản xuất là khả năng gây ô nhiễm và huỷ hoại môi trường ngày càng lớn. Sự gia tăng xuất khẩu các mặt hàng từ nguồn tài nguyên không tái tạo được và việc khai thác bừa bói cỏc nguồn tài nguyờn cú thể tỏi tạo nhằm phục vụ xuất khẩu có thể làm cạn kiệt nguồn tài nguyên của nước ta trong tương lai. Mặt khác, các ngành nông nghiệp, trồng trọt, chăn nuôi cũng có nhiều cơ hội để thâm canh, gia tăng sản lượng dẫn đến việc phá huỷ tái nguyên thiên nhiên do khai thác, trồng trọt và chăn nuôi không hợp lí. Để tăng sản lượng các loại rau, củ, quả… người nông dân thường phun các loại chất kích thích, phân bón, thuốc trừ 12
- sâu… Trỡnh độ nhận thức và chuyên môn của người dân cũn thấp, thờm vào đó đội ngũ cán bộ nông nghiệp cũn chưa nhiều vỡ vậy người nông dân chưa ý thức được hành động của họ sẽ dẫn đến hậu quả gỡ. Việc sử dụng cỏc loại hoỏ chất và sau đó vứt ngay các loại vỏ, bao đựng trên ruộng trước tiên gây ô nhiễm nguồn nước sau là gây nguy hiểm cho những người sử dụng các loại rau, củ, quả đó. Thực tế là trong năm 2002, ở miền Bắc, giá nhón và vải đó mất giỏ nghiờm trọng do Trung Quốc khụng nhập khẩu vỡ hàng chưa đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng… Sử dụng hoá chất không được phép trước tiên là gây ô nhiễm nguồn nước, không tiêu thụ được hàng hoá, sau cùng là gây ra thoái hoá đất- một sự mất mát lớn. Môi trường nông thôn cũng đang kêu cứu. 2.2.3 Trong du lịch biển Trước tỡnh hỡnh tăng trưởng kinh tế, các phương tiện thông tin, giao thông vận tải ngày càng dễ dàng và thuận tiện. Đây là điều kiện để hoạt động du lịch phát triển trở nên nhanh chóng. Ngành du lịch nước ta hóy cũn rấy nhỏ bộ so với cỏc nước trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên trong 10 năm qua, cùng với quá trỡnh đổi mới và chuẩn bị hội nhập nền kinh tế thế giới du lịch nước ta cũng đó cú những bước phát triển ban đầu. Năm 2001 toàn ngành đón 2,33 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 9%so với năm 2000, vượt kế hoạch 6% so với năm 2000. Du lịch phát triển tạo nhiều công ăn việc làm cho dân cư và thu được một lượng ngoại tệ lớn cho ngân sách quốc gia. Tuy nhiên cũng như sự phát triển trong công nghiệp và nông nghiệp, hoạt động du lịch cũng đang tác động đến môi trường về nhiều mặt. 13
- Do nhu cầu phát triển du lịch, nhiều diện tích đất đai bị khai phá để xây dựng cơ sở hạ tầng như làm đường giao thụng khỏch sạn, cỏc cụng trỡnh thể thao, cỏc khu vui chơi giải trí. Điều đó gây phá hoại hoặc tổn thất tới cảnh quan thiên nhiên, các hệ sinh thái. Hoạt động du lịch có thể gây tác động khác tới tài nguyên nước, đặc biệt là các chất thải, các chất gây ô nhiễm do các khách sạn, nhà hàng, các hoạt động vận tải thuỷ và khách du lịch tạo nên. Hiện nay ở nước ta, tỡnh trạng rỏc thải bừa bói tại cỏc điểm du lịch, vui chơi giải trí cũn phổ biến, điều đó không những ảnh hưởng tới vệ sinh công cộng và môi trường mà cũn gõy cảm giỏc khú chịu cho du khỏch. Khi hoạt động du lịch nhộn nhịp lên thỡ đó cũng là điều đe doạ tới chất lượng không khí. Trước hết là ô nhiễm không khí do giao thông vận tải. Du khách có thể đi bằng đường bộ hoặc máy bay. Tuy nhiên không giống như ô tô, xe máy… ô nhiễm do máy bay ít được nhận thấy trực tiếp. Thế nhưng đây lại là phương tiện gây ô nhiễm trực tiếp lên tầng ôzôn. Sự phỏt triển du lịch cũn tạo nờn mối đe doạ tới các hệ sinh thái như phá những khu rừng ngập mặn để xây dựng cơ sở hạ tầng, làm mất hoặc chia cắt nơi cư trú của các loài sinh vật, khai thác bừa bói cỏc tài nguyờn rừng, biển để sản xuất các sản phẩm phục vụ khách du lịch như tiêu bản các loại thú rừng, hoa lan rừng, tắc kè, đồi mồi, san hô… tại nhiều điểm du lịch của nước ta.Ngoài ra việc khai thác hải sản biển cũng đang ở mức báo động. Đánh cá ven bờ giảm một cách đáng kể và số thuyền đánh cá đó tăng lên một cách nhanh chóng do có sự khuyến khích của chính phủ. Việc khai thác dầu không hợp lí cũng là một trong những nguyờn nhõn gõy ụ nhiễm biển. 14
- 2.2.4 Gia tăng mức tiêu thụ Việt Nam là một nước đang phát triển về kinh tế, kinh tế phát triển kéo theo thu nhập cũng tăng lên. Đời sống người dân càng được nâng cao thỡ nhu cầu về cỏc phương tiện trong cuộc sống cũng đũi hỏi cao hơn, nhu cầu của con người bây giờ không cũn là ăn no, mặc ấm nữa mà đó tiến đến một bước cao hơn dó là nhu cầu ăn ngon, mặc đẹp. Với mức dân số như hiện nay là 80 triệu người và ước tính đến năm 2042 sẽ có khoảng 155 triệu người, tất cả sống trong một đất nước có diện tích chỉ bằng ½ nước Pháp. Vấn đề sẽ trở nên khó khăn hơn với 55% dân số dưới 25 tuổi, tức là sẽ có một sự bùng nổ về dân số khi những người trẻ tuổi này bước vào tuổi sinh nở. Dân số đông, kinh tế phát triển, nhu cầu đi lại cũng tăng, hàng ngày lượng khí thải từ các phương tiện giao thông như ô tô, xe máy… đang góp một phần không nhỏ vào ô nhiễm không khí. Dân số đông, nguời ta lấp ao hồ để lấy đất ở. Rừng ngày càng bị thu hẹp do nhu cầu khai thác gỗ mạnh để sản xuất ra đồ dùng phục vụ cho con người. Các loại động vật quý hiếm cú nguy cơ tuyệt chủng trước tỡnh trạng săn bắt tràn lan để làm vật chưng bày hoặc làm thịt cho các thực khách… Hệ sinh thái đang mất đi sự cân bằng trước sự phá hoại như vũ bóo của con người. 2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường “Nếu chúng ta bắn vào thiên nhiên một phát đạn, thỡ thiờn nhiờn sẽ bắn trả lại ta bằng đại bác ”. Thực tế cho thấy, đi kèm với quá trỡnh cụng nghiệp hoỏ, hiện đại hoá, chúng ta đang phải gánh chịu những hậu quả do chính chúng ta gây ra. Trong vũng 7 năm trở lại đây, các thảm hoạ tự nhiên như bóo xoỏy, lụt lội, hạn hỏn…ngày càng tăng nhanh cả về tần 15
- suất lẫn cường độ như hạn hán ở miền Trung, bóo lụt ở đồng bằng sông Cửu Long, cháy rừng ở U Minh… đó cướp đi sinh mạng của nhiều người, thâm hụt vào ngân sách quốc gia hàng trăm tỷ đồng - một con số không nhỏ đối với một quốc gia cũn nghốo như Việt Nam. Ngoài ra, đi đôi với sự suy giảm môi trường, các bệnh về thời tiết cũng gia tăng, thiệt hại người do các bệnh về đường nước tăng như sốt rét, tiêu chảy... Các bệnh liên quan đến đường ruột bệnh giun, bệnh sán máng, giun trong máu… các bệnh về hô hấp như viêm phổi, ung thư phổi… Cuộc sống của con người đang bị đe doạ 2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề Trong quỏ trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đang tăng cường quan hệ thương mại song phương với các nước trên thế giới và tiến hành thủ tục đàm phán để gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới(WTO), tham gia tích cực vào các định chế kinh tế khu vực như ASEAN, APEC, ASEM… và đặc biệt là hiệp định thương mại Việt -Mỹ. Để hàng Việt Nam có chỗ đứng và khả năng cạnh tranh với các nước khác chúng ta cần: • Tăng cường kiểm tra, giám sát sự tuân thủ về pháp luật của các cơ sở công nghiệp • Khuyến khích sử dụng công nghệ và dây chuyền sản xuất tiết kiệm năng lượng, nguyên liệu, phát triển nguồn năng lượng sạch, ít khí thải. • Bắt buộc các nhà máy mối đầu tư áp dụng công nghệ tiên tiến, xây dựng và vận hành hệ thống xử lí nước thải đạt tiêu chuẩn môi trường. 16
- • Lập quy hoạch môi trường song song với việc quy hoạch và phát triển công nghiệp. • Đầu tư cơ sở hạ tầng, hệ thống tiêu thoát nước, xử lí nước thải công nghiệp trước khi thải ra môi trường. • Tổ chức và quản lý kịp thời đúng quy cách các loại chất thải rắn công nghiệp, chất thải y tế và các loại chất thải khác. • Thực hiện chủ chương xanh hoá đô thị và khu công nghiệp, xây dựng hành lang xanh và vùng chuyển tiếp giữa khu công nghiệp và khu dân cư. • Tăng cường vai trũ của nhà nước trong khâu thẩm định, kiểm tra các mặt hàng nhập khẩu vào nước ta như máy móc, thiết bị vật tư, nguyên vật liệu, cỏc giống mới… • Cần bảo vệ, tôn tạo, khai thác và sử dụng tài nguyên hợp lí, đảm bảo sự phát triển bền vững. • Các sản phẩm về nông nghiệp cần hạn chế các loại thuốc gây hại cho người sử dụng cũng như cho đất trồng. • Có chính sách ưu đói đối với các sản phẩm có nhón sinh thỏi Ngoài ra để đảm bảo sự phát triển bền vững nhà nước củachúng ta cần: • Có chính sách ưu đói đối với những hộ nhận khoán rừng • Cú hỡnh phạt nặng hơn nữa đối với những kẻ chặt phá rừng trái phép • Thành lập các khu bảo tồn động, thực vật • Khai thỏc gỗ hợp lớ 17
- • Cán bộ kiểm lâm có chức vụ và quyền hạn cao hơn nữa để công tác kiểm lâm được chặt chẽ hơn, ngoài ra cán bộ kiểm lâm cần có những chính sách ưu đói hơn • Khai thỏc dầu hợp lớ • Bảo vệ nguồn sinh vật biển, đặc biệt là những loại quý hiếm • Nõng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường 18
- Lời kết Việt Nam đang trên con đường công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước với nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa. Chỳng ta phải đi từ mục tiêu cơ bản nhất của mọi sự phát triển xó hội đó là phát triển để cải thiện nâng cao chất lượng cuộc sống và vỡ sự sống trường tồn bền vững. Đây là vấn đề quan trọng trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay cũng như về lâu dài. Tất cả các bài học kinh nghiệm đó rỳt ra trong quỏ trỡnh quy hoạch phát triển trước đây cần phải được vận dụng triệt để cho quá trỡnh phỏt triển của tương lai sao cho tránh được những hậu quả có thể xảy ra và đảm bảo hiệu quả cao nhất cho quá trỡnh phỏt triển kinh tế. Chỳng ta bảo vệ mụi trường không phải nhằm mục đích hạn chế quá trỡnh phỏt triển kinh tế mà nhằm mục đích đảm bảo hiệu quả kinh tế cao hơn cho quá trỡnh phỏt triển tất yếu này, đồng thời nhằm bảo vệ chất lượng cuộc sống của mỗi con người chúng ta. Do đó, bảo vệ môi trường và tăng trưởng kinh tế có sự thống nhất.Có phát triển mới có kinh phí đầy đủ dành cho việc bảo vệ môi trường và có bảo vệ môi trường mới đảm bảo sự phát triển lâu dài và ổn định. 19
- Tài li ệ u tham kh ả o G.s Lờ Quý An, Du lịch và môi đổi ở Việt Nam, Tạp chí Chuyên trường, Tạp chớ Du lịch, số 12, đề Môi trường kinh tế, 2001. 1999. Nguyễn Anh, Hội thảo khoa học T.s Trần Thanh Lõm, Một tiếp về môi trường chuyên ngành mỏ, cận mới trong quản lý thương luyện kim, hoá chất, Tạp chớ mại và bảo vệ môi trường ở Việt Cụng nghiệp, số 19, 1999. Nam, Tạp chí Xây dưng, số 3, Craig Leisher, Môi trường Việt 2002. Nam những điều cần làm, Tạp Nhiều tỏc giả, Bảo vệ môi chí Bảo vệ môi trường, số 7, trường trên quan điểm phát triển 2001. bền vững, Tạp chí Bảo vệ môi Lê Minh Đức, Bảo vệ môi trường trường, số 6, 2002. Nhiều tỏc giả, Định hướng nhà và vấn đề phát triển bền vững ở nước và hiện trạng môi trường ở Việt Nam, Con số và sự kiện, số Việt Nam, Tạp chớ Cụng nghiệp, số 18, 2000. 12, 1999. Nhiều tỏc giả, Môi trường, quá Th.s Vũ Xuân Nguyệt Hồng, khứ, hiện tại, tương lai, Tạp chí Khoa học công nghệ và môi Đặng Thị Thu Hoài, Hội nhập trường, số 7, 2002. kinh tế thế giới với bảo vệ môi T.s Danh Sơn, Các lợi ích về bảo trường ở Việt Nam, Tạp chí vệ môi trường ở nước ta, Tạp chi Bảo vệ môi trường, số 2 năm Chuyên đề môi trường kinh tế, 2001. 2001. Lõm Minh Triết, Nguyễn Thanh T.s Nguyễn Đắc Huy, Đinh Đức Hựng, Một vài giải pháp môi Tường, Nguyễn Mỹ Hoàng, Một trường cho các cơ sở sản xuất vài suy nghĩ về quản lý mụi vừa và nhỏ, Tạp chí Bảo vệ trường trong nền kinh tế chuyển môi trường, số 7, 2001. 20
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lenin
158 p |
36384 |
4502
-
Đề cương môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin.
64 p |
4575 |
1718
-
Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin
296 p |
2846 |
1447
-
Ebook Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin
296 p |
826 |
339
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 06)
6 p |
256 |
68
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 4)
5 p |
177 |
44
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 10)
5 p |
165 |
37
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 05)
6 p |
171 |
31
-
Chuyên đề 1 Tư liệu hình ảnh Chương mở đầu Nhập môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin
28 p |
95 |
29
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 08)
4 p |
137 |
25
-
Đề thi hết môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác - Lênin (Đề số 07)
4 p |
103 |
21
-
Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (HP2) - TS. Lưu Thị Kim Hoa
209 p |
43 |
21
-
Bài tập lớn môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin
13 p |
67 |
18
-
Đề cương ôn tập bộ môn Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lenin 2
17 p |
34 |
10
-
Đề cương ôn tập Những nguyên lí cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin
36 p |
20 |
7
-
Những nguyên lí cơ bản chủa chủ nghĩa Mác – LêNin 2
15 p |
16 |
3
-
Đề cương Những Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
28 p |
14 |
3
-
Bài giảng Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin: Chương 1 - Học thuyết giá trị
27 p |
19 |
2

Set-Cookie: TLDEVNamespace=7euqeihn6ctt56jcaqd1171uf7; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)


text:
Quá trình phát triển phôi ở thực vật
Chia sẻ: Võ Văn Thiệp Thiệp Hà | Ngày: | Loại File: PPT | Số trang:38
lượt xem 83
download
Quá trình phát triển phôi ở thực vật
Ở cây hai lá mầm: Sự phát triển phôi theo nghĩa hẹp, bắt đầu với hợp tử và kết thúc ở giai đoạn lá mầm. Sự phát triển thông qua các giai đoạn hình cầu, hình tim, hình ngư lôi và giai đoạn lá mầm có thể phân chia thành các bước có trình tự khác nhau, được đại diện ở 3 sự kiện chủ yếu
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Quá trình phát triển phôi ở thực vật
- Qúa trình phát triển phôi ở thực v ật
- I. Con đường chung trong phát triển phôi 1. Ở cây hai lá mầm: Sự phát triển phôi theo nghĩa hẹp, bắt đầu với hợp tử và kết thúc ở giai đoạn lá mầm. Sự phát triển thông qua các giai đoạn hình cầu, hình tim, hình ngư lôi và giai đoạn lá mầm có thể phân chia thành các bước có trình tự khác nhau, được đại diện ở 3 sự kiện chủ yếu: - Sự phân chia không đối xứng của hợp tử, dẫn đến làm cho các tế bào ở đỉnh thì nhỏ, các tế bào cơ bản thì lớn. - Sự hình thành khuôn mẫu một cách rõ ràng, xảy ra ở giai đoạn hình cầu. - Sự chuyển biến của giai đoạn lá mầm xảy ra đồng thời với sự bắt đầu của mầm rễ, mầm lá thông qua mầm của thân.
- - Cây Một lá mầm chỉ phát triển một lá mầm nằm ở đỉnh ngọn, còn chồi mầm thì nằm ở bên cạnh. Kiểu một lá mầm của phôi Một lá mầm chỉ gặp ở thực vật Hạt kín. Ở cây Hai lá mầm cũng như ở cây Một lá mầm có sự khác nhau rất lớn trong cách phát triển phôi của từng nhóm riêng. Hiện nay ít nhiều đã xác định được một số kiểu phát triển và cấu tạo khác nhau của phôi. Những kiểu đó phân biệt với nhau bởi cách phân chia đầu tiên của hợp tử (phân cắt dọc, hay ngang hoặc xiên), bởi tính chất của tế bào tận cùng của tiền phôi hai tế bào và bởi mức độ tham gia của tế bào gốc vào việc hình thành phôi.
- 3. Trình tự phát triển phôi của cây hạt trần được chia thành 3 pha: -Giai đoạn tiền phôi: bao gồm tất cả các bước trước khi dây treo kéo dài. -Giai đoạn phát sinh phôi sớm: tất cả các giai đoạn sau khi dây treo kéo dài và trước khi hình thành mô phân sinh chồi. -Giai đoạn phát triển hậu phôi: trải qua lịch sử phát triển phôi, bao gồm sự hình thành mô phân sinh rễ và mô phân sinh chồi. →Ba bước phát triển phôi ở thực vật hạt trần tương đương với các giai đoạn phát triển phôi theo nghĩa hẹp ở thực vật hạt kín, kế tiếp là giai đoạn trưởng thành của phôi.
- Các giai đoạn phát triển phôi ở thực vật hạt kín và hạt trần. Quá trình phát triển phôi soma và phát triển phôi hợp tử
- 4. Diễn biến các pha (ví dụ ở Arabidopsis) a. Giai đoạn octant. Sau thụ tinh, hợp tử phân chia không đối xứng tạo nên hai tế bào có kích thước khác nhau, tế bào nhỏ ở đỉnh và tế bào lớn ở đáy. Tế bào đỉnh chứa nội chất được cô đặc lại, đó cũng là nơi chứa nhiều enzym của các hoạt động tổng hợp, trong khi tế bào đáy và con cháu của dòng tế bào này hóa không bào cao. Tế bào đỉnh phân chia 3 lần, tạo thành 8 tế bào, là giai đoạn octant. Tại giai đoạn này đã có sự phân biệt chức năng của các vùng. Giai đoạn octant 16 tế bào: Phôi ở giai đoạn octant, 8 tế bào bên ngoài của vỏ nguyên sinh được phân biệt với 8 tế bào bên trong. những nếp lồi phân chia kiểu đối nghiêng một cách có ưu thế trong lớp tế bào bên trong nên lớp vỏ nguyên sinh vẫn được tách ra từ lớp tế bào bên trong ở suốt quá trình phát triển.
- 3. Diễn biến các pha b. Giai đoạn hình cầu được duy trì trong một thời gian, sự phân chia của những tế bào bên trong dẫn đến sự hình thành trục phôi và sự biệt hóa vùng. ở giai đoạn phôi hình cầu, khi số lượng tế bào tăng lên hơn 100 thì phôi dần chuyển sang hình tam giác bởi vì sự phát triển định vị tại hai điểm đối diện nhau trong vùng đỉnh. c. Đầu giai đoạn phôi hình tim, có xấp xỉ 200 tế bào và là nguồn gốc chủ yếu của các cơ quan trong hạt như lá mầm, trụ dưới lá mầm, rễ nguyên thủy, cũng như những loại mô cơ bản, tiền mạch, vỏ phân sinh ngọn và vỏ là thấy rõ về mặt cấu trúc. Kết thúc là giai đoạn 2 lá mầm đã hình thành rõ rệt, sự biệt hóa các vùng, cơ quan và hạt đi vào giai đoạn nghỉ.
- II. Nội dung trong quá trình phát triển phôi 1.Xác định trục phân cực trong giai đoạn sớm của phát triển phôi hợp tử. * Phôi ở Arabidopsis và một số loài khác: tính phân cực đỉnh-gốc được hình thành trước lần phân bào đầu tiên của hợp tử được chứa đựng trong bản thân của tế bào trứng (noãn một số loài, tính phân cực do sự sắp xếp lại các thành phần của chất nguyên sinh
- Các nhân tố ảnh hưởng tính phân cực
- 2. Quyết định số phân của tế bào: Phôi – dây treo - Hợp tử trải qua lần phân chia không đối xứng đầu tiên tạo ra 2 tế bào có kích thước không giống nhau và phát triển theo những hướng khác nhau: + tế bào có kích thước lớn (tế bào gốc), được hình thành từ vùng tế bào có không bào lớn và phát triển thành dây treo. + tế bào có kích thước nhỏ (tế bào đỉnh), được hình thành từ vùng tế bào có nhiều chất nguyên sinh và phát triển thành phôi. - Dây treo do tế bào gốc phân chia theo mặt phẳng nằm ngang, tạo nên một trục gồm 7-9 tế bào. Chỉ duy nhất tế bào trên cùng sát với phôi, tham gia vào sự phát triển phôi tạo nên một phàn của mô phân sinh rễ. Dây treo có chức năng: vận chuyển chất dinh dưỡng và hormone cho phôi và đẩy phôi và sâu bên trong nội nhũ.
- * Yếu tố quyết đinh số phận tế bào Có 2 cơ chế hình thành nên số phận khác nhau của tế bào: sự phân chia không bằng nhau của các tế bào phân cực và vị trí quyết định số phận tế bào. Cả 2 cơ chế đó đều được thực hiện trong quá trình phát triển phôi. Mặt phẳng chính xác của sự phân chia tế bào đóng vai trò quan trọng trong phát triển phôi khi sự phân chia tế bào chất và những phân tử điều hòa được phân cực.Kết quả là sự phân chia không đối xứng của tế bào con có thể thừa hưởng phần tế bào chất khác nhau và ở đó đã có sự phân biệt số phận của tế bào.
- Thí nghiệm trên Fucus chứng minh vai trò của vách trong tế bào Sự biệt hóa của 2 tế bào phôi Fucus phụ thuộc vị trí phải được liên kết với nhân tố vách.
- * Yếu tố quyết định số phận tế bào - vai trò của thành tế bào trong sự quyết định số phận của tế bào Pectin là một thành phần cấu tạo nên thành tế bào, có chứa loại polysaccharide là Arabinogalctan (phát hiện thông qua phản ứng miễn dịch của kháng thể đơn dòng), một phần phân tử này liên kết với protein đặc biệt trên màng nguyên sinh chất gọi là Arabinoglactan protein (AGP). Vị trí của AGP có sự phân bố khác nhau trong quá trình phát triển phôi. Dùng kháng thể JIM8(kháng thể liên kết với APG) để phát hiện vị trí của AGP và thấy rằng: JIM8 chỉ bám lên phần tế bào hợp tử, sau lần phân chia, tế bào nào vẫn có sự biểu hiện của JIM8 sau này phát triển thành dây treo.
- * Yếu tố quyết đinh số phận tế bào - Các polysaccharide đóng vai trò quyết định số phận của tế bào trong giai đoạn sớm, đồng thời chúng còn duy trì hoạt động phân chia của phôi.Khi dùng thuốc thử Yariv, liên kết và ức chế AGP đã làm giảm tất cả quá trình phát triển của đỉnh và rễ. * Cơ chế phân tử thực hiện vai trò của thành té bào được thực hiện nhờ protein GNOM (GN). Gen gn bị đột biến đã gây ra những sai sót trong lân phân chia không đối xứng đầu tiên. Vai trò của GN có liên quan đến các túi vận chuyển của Golgi: nó định hướng một cách chính xác phương hướng cho các túi vận chuyển các chất quan trong đến màng và thành tế bào Như vậy: thành tế bào quyết định số phận của các tế bào nhưng GN là đối tượng thực hiện quyết định đó.
- 3. Sự hình thành trụ phôi Sự khởi đầu của trục phôi xảy ra thông qua sự định hướng phân chia chính xác trong giai đoạn sớm của phôi hình cầu, có thể phản ánh vài tín hiệu là vector trực tiếp trong phân cực đỉnh – cơ sở. Đột biến ở 3 gen MONOPTEROS (MP), BODENLOS (BDL) và AUXIN RESISTANT 6 (AXR 6) gây trở ngại cho mức độ biến đổi với sự hình thành của trụ phôi được nhận ra bởi sự thiếu định hướng trong vùng cơ bản.
- 4. Sự hình thành mô phân sinh rễ và chồi - Ở loài 2 lá mầm, nguồn gốc của mầm rễ xuất hiện vào cuối của sự hình thành kiểu phôi. Lá mầm được chỉ rõ từ vùng bên tại điểm cuối của đỉnh. Sự hình thành lá mầm là kết quả của giai đoạn phát triển hình tim. Ở cây một lá mầm, cả mô phân sinh rễ và chồi được hình thành bắt đầu phía bên hơn là ở ngoài mút (xa tâm). Vùng xa tâm ở phía trên của mô phân sinh thân trải rộng đáng kể để hình thành nên mảnh mày ( vốn là phần phụ của lá mầm gắn cạnh phôi thuộc họ Hòa thảo, khi hạt nảy mầm sẽ tiết ra các enzyme thủy phân vào nội nhũ bên cạnh và hấp thụ đường từ đó). - Cuối của sự phát sinh phôi trong cây hạt trần có giai đoạn tạo mô và tạo cơ quan. Trong giai đoạn sớm này, mô phân sinh đỉnh rễ và chồi đã được vạch ra và trục của cây được hình thành. Mô phân sinh đỉnh rễ gần trung tâm của phôi trước như là trung tâm của cơ quan rễ. Mô phân sinh chồi hình thành tại phần xa của khối phôi hình cầu. Lá mầm nguyên thủy xuất hiện trong vòng quanh điểm cuối
- 5. Biệt hóa mô mạch Những tế bào đầu tiên thuộc tiền thượng tầng được hình thành qua sự phân chia bao quanh, ghép vòng ở vùng trung tâm của l.t. Người ta biết được đột biến chấm dứt chọn lọc quá trình này đó là lớp cảm nhận auxin, gồm đột biến của mp, bdl, axr6. (Hardtke và Berleth, 1998, Hamann, 1999). Những khuyết tật đó là phù hợp với vai trò giả định của auxin trong việc thúc đẩy định hướng biệt hóa mô mạch. (Sachs 1981, 1991), đã chỉ ra tín hiệu auxin ở cực liên quan đến cả việc hình thành trục đỉnh – cơ sở và kiểu phóng xạ giữa các tế bào bên trong. Sự kiện dẫn tới sự biệt hóa tế bào phụ thuộc vào chức năng của gen MP, BDL, AXR6 chưa được biết rõ. Có thể chúng là thành phần tạo nên cơ chế feedback của auxin-flow-cell-polarization, vì vậy mà gián tiếp thúc đẩy biệt hóa của mô mạch
- 5. Biệt hóa mô mạch Gần đây, đã phát hiện thấy cytokinin cũng liên quan đến phân chia và biệt hóa tế bào bên trong trụ mạch. Đột biến mất chức năng của gen CYTOKININ RESPONSE1/WOODEN LEG (CRE1/WOL) dẫn tới giảm phân bào ở trung tâm của mô phân sinh rễ và sự hình thành của phloem bị giảm đi hoặc không có trong đột biến ở trụ dưới lá mầm và rễ. Gen CRE1/WOL mã hóa cho hai thành phần protein kinase liên kết màng và được nhận biết như là cytokinin thụ thể. Sự điều khiển phân bào thông qua cytokinin, trở thành yếu tố quan trọng để hình thành những tế bào chính thức và phloem trong trụ mạch
- III. Vai trò của các yếu tố điều khiển phát triển phôi. 1. Vai trò của gen trong quá trình phát triển phôi. Lớp 1: biểu hiện ở tất cả các giai đoạn, có chức năng đòi hỏi cho sự phát triển bình thường của thực vật. Lớp 2: biểu hiện trong giai đoạn phôi chính thức, và dừng lại khi hạt nảy mầm. Lớp 3: gen được biểu hiện ở mức cao trong giai đoạn sớm của phát triển phôi tới giai đoạn lá mầm. Lớp 4: những gen biểu hiện trong quá trình mở rộng của lá mầm và trưởng thành của hạt. Lớp 5: những gen được biểu hiện một cách phong phú ở giai đoạn cuối của phát triển phôi tới giai đoạn trưởng thành của hạt. Những gen được hoạt hóa bởi ABA.
- 1. Vai trò của gen trong quá trình phát triển phôi. • Để xác định vai trò của gen, người ta tiến hành nghiên cứu các đột biến: - Đột biến suspensor (sus) đã tạo ra hình dạng không bình thường của dây treo. Đột biến raspberry đã làm cho phôi đình trệ không phát triển, dây treo lại tiếp tục trải qua nhiều lân phân chia và mang những đặc điểm giống với phôi. - Đột biến twin đã gây nên sự biệt hóa lại của dây treo, chúng phát triển thành phôi (sau khi phôi do tế bào đỉnh bị ngưng trệ) • * ở những phôi không bị đột biến đã phát tín hiệu đến dây treo và duy trì số phận của nó. Trong trường hợp các đột biến như sus và raspberry, twin các tín hiệu đó không được tạo ra nên dây treo tiếp tục phân chia, biệt hóa và phát triển thành phôi theo con đường chung. • Đột biến thuộc đỉnh (gurke) sẽ sai lạc trong mô phân sinh chồi và lá mầm, đột biến trung tâm ( fackel) không có trụ dưới lá mầm gắn với rễ. Đột biến cơ bản (monopterous) không có trụ dưới lá mầm cũng như rễ. (ở giai đoạn hình tim)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình Sinh lí học thực vật - ĐH Huế
181 p | 348 | 179
-
Sự phát triển phôi thực vật (Ngôn ngữ Anh-Việt)
6 p | 368 | 103
-
SỰ TRAO ĐỔI NƯỚC Ở THỰC VẬT
5 p | 241 | 93
-
Bài tập sinh trưởng và phát triển ở thực vật
43 p | 288 | 87
-
Câu hỏi phần: Sinh trưởng và phát triển ở thực vật
7 p | 313 | 70
-
THỤ TINH, QUAN SÁT SỰ PHÁT TRIỂN PHÔI Ở CÁ NGỰA VẰN
23 p | 289 | 56
-
giáo án điện tử Quá trình phát triển của con gà
22 p | 324 | 40
-
Bài giảng Chương 4: Quá trình quang hợp và hô hấp ở thực vật
50 p | 48 | 28
-
Giáo trình Sinh học phát triển người - ThS. Nguyền Bích Liên
48 p | 51 | 24
-
Tiến hóa ( phần 4 ) Các nhân tố chi phối quá trình phát sinh loài người
6 p | 63 | 22
-
Ebook Dinh dưỡng khoáng ở thực vật: Phần 1
176 p | 46 | 20
-
Quá trình phát triển ở động vật
9 p | 141 | 20
-
Bài giảng Quá trình phát triển ở sinh vật bậc thấp - Cấu trúc chưa tế bào Prokaryote (GS. TSKH. Vũ Quang Mạnh)
16 p | 34 | 17
-
Bài giảng Sự phát triển phôi ở động vật có xương sống - ThS. Đỗ Thanh Tuấn
28 p | 59 | 16
-
Nghiên cứu hình thái giải phẫu và cấu trúc phôi trong quá trình phát sinh phôi vô tính sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis HA ET GRUSHV.)
9 p | 35 | 16
-
Câu 461: Trong quá trình hình thành túi phôi ở thực vật
8 p | 158 | 7
-
Bài giảng Chương 3: Sự sinh sản và phát triển của sinh vật
49 p | 12 | 4

markdown:
# Quá trình phát triển phôi ở thực vật
Chia sẻ: Võ Văn Thiệp Thiệp Hà | Ngày: | Loại File: PPT | Số trang:38
lượt xem 83
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100618/thiepha/80x100/phattrienphoithucvat_ca_n1_8022.jpg)
##
Quá trình phát triển phôi ở thực vật
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Ở cây hai lá mầm: Sự phát triển phôi theo nghĩa hẹp, bắt đầu với hợp tử và kết thúc ở giai đoạn lá mầm. Sự phát triển thông qua các giai đoạn hình cầu, hình tim, hình ngư lôi và giai đoạn lá mầm có thể phân chia thành các bước có trình tự khác nhau, được đại diện ở 3 sự kiện chủ yếu
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Quá trình phát triển phôi ở thực vật
- Qúa trình phát triển phôi ở thực v ật
- I. Con đường chung trong phát triển phôi 1. Ở cây hai lá mầm: Sự phát triển phôi theo nghĩa hẹp, bắt đầu với hợp tử và kết thúc ở giai đoạn lá mầm. Sự phát triển thông qua các giai đoạn hình cầu, hình tim, hình ngư lôi và giai đoạn lá mầm có thể phân chia thành các bước có trình tự khác nhau, được đại diện ở 3 sự kiện chủ yếu: - Sự phân chia không đối xứng của hợp tử, dẫn đến làm cho các tế bào ở đỉnh thì nhỏ, các tế bào cơ bản thì lớn. - Sự hình thành khuôn mẫu một cách rõ ràng, xảy ra ở giai đoạn hình cầu. - Sự chuyển biến của giai đoạn lá mầm xảy ra đồng thời với sự bắt đầu của mầm rễ, mầm lá thông qua mầm của thân.
- - Cây Một lá mầm chỉ phát triển một lá mầm nằm ở đỉnh ngọn, còn chồi mầm thì nằm ở bên cạnh. Kiểu một lá mầm của phôi Một lá mầm chỉ gặp ở thực vật Hạt kín. Ở cây Hai lá mầm cũng như ở cây Một lá mầm có sự khác nhau rất lớn trong cách phát triển phôi của từng nhóm riêng. Hiện nay ít nhiều đã xác định được một số kiểu phát triển và cấu tạo khác nhau của phôi. Những kiểu đó phân biệt với nhau bởi cách phân chia đầu tiên của hợp tử (phân cắt dọc, hay ngang hoặc xiên), bởi tính chất của tế bào tận cùng của tiền phôi hai tế bào và bởi mức độ tham gia của tế bào gốc vào việc hình thành phôi.
- 3. Trình tự phát triển phôi của cây hạt trần được chia thành 3 pha: -Giai đoạn tiền phôi: bao gồm tất cả các bước trước khi dây treo kéo dài. -Giai đoạn phát sinh phôi sớm: tất cả các giai đoạn sau khi dây treo kéo dài và trước khi hình thành mô phân sinh chồi. -Giai đoạn phát triển hậu phôi: trải qua lịch sử phát triển phôi, bao gồm sự hình thành mô phân sinh rễ và mô phân sinh chồi. →Ba bước phát triển phôi ở thực vật hạt trần tương đương với các giai đoạn phát triển phôi theo nghĩa hẹp ở thực vật hạt kín, kế tiếp là giai đoạn trưởng thành của phôi.
- Các giai đoạn phát triển phôi ở thực vật hạt kín và hạt trần. Quá trình phát triển phôi soma và phát triển phôi hợp tử
- 4. Diễn biến các pha (ví dụ ở Arabidopsis) a. Giai đoạn octant. Sau thụ tinh, hợp tử phân chia không đối xứng tạo nên hai tế bào có kích thước khác nhau, tế bào nhỏ ở đỉnh và tế bào lớn ở đáy. Tế bào đỉnh chứa nội chất được cô đặc lại, đó cũng là nơi chứa nhiều enzym của các hoạt động tổng hợp, trong khi tế bào đáy và con cháu của dòng tế bào này hóa không bào cao. Tế bào đỉnh phân chia 3 lần, tạo thành 8 tế bào, là giai đoạn octant. Tại giai đoạn này đã có sự phân biệt chức năng của các vùng. Giai đoạn octant 16 tế bào: Phôi ở giai đoạn octant, 8 tế bào bên ngoài của vỏ nguyên sinh được phân biệt với 8 tế bào bên trong. những nếp lồi phân chia kiểu đối nghiêng một cách có ưu thế trong lớp tế bào bên trong nên lớp vỏ nguyên sinh vẫn được tách ra từ lớp tế bào bên trong ở suốt quá trình phát triển.
- 3. Diễn biến các pha b. Giai đoạn hình cầu được duy trì trong một thời gian, sự phân chia của những tế bào bên trong dẫn đến sự hình thành trục phôi và sự biệt hóa vùng. ở giai đoạn phôi hình cầu, khi số lượng tế bào tăng lên hơn 100 thì phôi dần chuyển sang hình tam giác bởi vì sự phát triển định vị tại hai điểm đối diện nhau trong vùng đỉnh. c. Đầu giai đoạn phôi hình tim, có xấp xỉ 200 tế bào và là nguồn gốc chủ yếu của các cơ quan trong hạt như lá mầm, trụ dưới lá mầm, rễ nguyên thủy, cũng như những loại mô cơ bản, tiền mạch, vỏ phân sinh ngọn và vỏ là thấy rõ về mặt cấu trúc. Kết thúc là giai đoạn 2 lá mầm đã hình thành rõ rệt, sự biệt hóa các vùng, cơ quan và hạt đi vào giai đoạn nghỉ.
- II. Nội dung trong quá trình phát triển phôi 1.Xác định trục phân cực trong giai đoạn sớm của phát triển phôi hợp tử. * Phôi ở Arabidopsis và một số loài khác: tính phân cực đỉnh-gốc được hình thành trước lần phân bào đầu tiên của hợp tử được chứa đựng trong bản thân của tế bào trứng (noãn một số loài, tính phân cực do sự sắp xếp lại các thành phần của chất nguyên sinh
- Các nhân tố ảnh hưởng tính phân cực
- 2. Quyết định số phân của tế bào: Phôi – dây treo - Hợp tử trải qua lần phân chia không đối xứng đầu tiên tạo ra 2 tế bào có kích thước không giống nhau và phát triển theo những hướng khác nhau: + tế bào có kích thước lớn (tế bào gốc), được hình thành từ vùng tế bào có không bào lớn và phát triển thành dây treo. + tế bào có kích thước nhỏ (tế bào đỉnh), được hình thành từ vùng tế bào có nhiều chất nguyên sinh và phát triển thành phôi. - Dây treo do tế bào gốc phân chia theo mặt phẳng nằm ngang, tạo nên một trục gồm 7-9 tế bào. Chỉ duy nhất tế bào trên cùng sát với phôi, tham gia vào sự phát triển phôi tạo nên một phàn của mô phân sinh rễ. Dây treo có chức năng: vận chuyển chất dinh dưỡng và hormone cho phôi và đẩy phôi và sâu bên trong nội nhũ.
- * Yếu tố quyết đinh số phận tế bào Có 2 cơ chế hình thành nên số phận khác nhau của tế bào: sự phân chia không bằng nhau của các tế bào phân cực và vị trí quyết định số phận tế bào. Cả 2 cơ chế đó đều được thực hiện trong quá trình phát triển phôi. Mặt phẳng chính xác của sự phân chia tế bào đóng vai trò quan trọng trong phát triển phôi khi sự phân chia tế bào chất và những phân tử điều hòa được phân cực.Kết quả là sự phân chia không đối xứng của tế bào con có thể thừa hưởng phần tế bào chất khác nhau và ở đó đã có sự phân biệt số phận của tế bào.
- Thí nghiệm trên Fucus chứng minh vai trò của vách trong tế bào Sự biệt hóa của 2 tế bào phôi Fucus phụ thuộc vị trí phải được liên kết với nhân tố vách.
- * Yếu tố quyết định số phận tế bào - vai trò của thành tế bào trong sự quyết định số phận của tế bào Pectin là một thành phần cấu tạo nên thành tế bào, có chứa loại polysaccharide là Arabinogalctan (phát hiện thông qua phản ứng miễn dịch của kháng thể đơn dòng), một phần phân tử này liên kết với protein đặc biệt trên màng nguyên sinh chất gọi là Arabinoglactan protein (AGP). Vị trí của AGP có sự phân bố khác nhau trong quá trình phát triển phôi. Dùng kháng thể JIM8(kháng thể liên kết với APG) để phát hiện vị trí của AGP và thấy rằng: JIM8 chỉ bám lên phần tế bào hợp tử, sau lần phân chia, tế bào nào vẫn có sự biểu hiện của JIM8 sau này phát triển thành dây treo.
- * Yếu tố quyết đinh số phận tế bào - Các polysaccharide đóng vai trò quyết định số phận của tế bào trong giai đoạn sớm, đồng thời chúng còn duy trì hoạt động phân chia của phôi.Khi dùng thuốc thử Yariv, liên kết và ức chế AGP đã làm giảm tất cả quá trình phát triển của đỉnh và rễ. * Cơ chế phân tử thực hiện vai trò của thành té bào được thực hiện nhờ protein GNOM (GN). Gen gn bị đột biến đã gây ra những sai sót trong lân phân chia không đối xứng đầu tiên. Vai trò của GN có liên quan đến các túi vận chuyển của Golgi: nó định hướng một cách chính xác phương hướng cho các túi vận chuyển các chất quan trong đến màng và thành tế bào Như vậy: thành tế bào quyết định số phận của các tế bào nhưng GN là đối tượng thực hiện quyết định đó.
- 3. Sự hình thành trụ phôi Sự khởi đầu của trục phôi xảy ra thông qua sự định hướng phân chia chính xác trong giai đoạn sớm của phôi hình cầu, có thể phản ánh vài tín hiệu là vector trực tiếp trong phân cực đỉnh – cơ sở. Đột biến ở 3 gen MONOPTEROS (MP), BODENLOS (BDL) và AUXIN RESISTANT 6 (AXR 6) gây trở ngại cho mức độ biến đổi với sự hình thành của trụ phôi được nhận ra bởi sự thiếu định hướng trong vùng cơ bản.
- 4. Sự hình thành mô phân sinh rễ và chồi - Ở loài 2 lá mầm, nguồn gốc của mầm rễ xuất hiện vào cuối của sự hình thành kiểu phôi. Lá mầm được chỉ rõ từ vùng bên tại điểm cuối của đỉnh. Sự hình thành lá mầm là kết quả của giai đoạn phát triển hình tim. Ở cây một lá mầm, cả mô phân sinh rễ và chồi được hình thành bắt đầu phía bên hơn là ở ngoài mút (xa tâm). Vùng xa tâm ở phía trên của mô phân sinh thân trải rộng đáng kể để hình thành nên mảnh mày ( vốn là phần phụ của lá mầm gắn cạnh phôi thuộc họ Hòa thảo, khi hạt nảy mầm sẽ tiết ra các enzyme thủy phân vào nội nhũ bên cạnh và hấp thụ đường từ đó). - Cuối của sự phát sinh phôi trong cây hạt trần có giai đoạn tạo mô và tạo cơ quan. Trong giai đoạn sớm này, mô phân sinh đỉnh rễ và chồi đã được vạch ra và trục của cây được hình thành. Mô phân sinh đỉnh rễ gần trung tâm của phôi trước như là trung tâm của cơ quan rễ. Mô phân sinh chồi hình thành tại phần xa của khối phôi hình cầu. Lá mầm nguyên thủy xuất hiện trong vòng quanh điểm cuối
- 5. Biệt hóa mô mạch Những tế bào đầu tiên thuộc tiền thượng tầng được hình thành qua sự phân chia bao quanh, ghép vòng ở vùng trung tâm của l.t. Người ta biết được đột biến chấm dứt chọn lọc quá trình này đó là lớp cảm nhận auxin, gồm đột biến của mp, bdl, axr6. (Hardtke và Berleth, 1998, Hamann, 1999). Những khuyết tật đó là phù hợp với vai trò giả định của auxin trong việc thúc đẩy định hướng biệt hóa mô mạch. (Sachs 1981, 1991), đã chỉ ra tín hiệu auxin ở cực liên quan đến cả việc hình thành trục đỉnh – cơ sở và kiểu phóng xạ giữa các tế bào bên trong. Sự kiện dẫn tới sự biệt hóa tế bào phụ thuộc vào chức năng của gen MP, BDL, AXR6 chưa được biết rõ. Có thể chúng là thành phần tạo nên cơ chế feedback của auxin-flow-cell-polarization, vì vậy mà gián tiếp thúc đẩy biệt hóa của mô mạch
- 5. Biệt hóa mô mạch Gần đây, đã phát hiện thấy cytokinin cũng liên quan đến phân chia và biệt hóa tế bào bên trong trụ mạch. Đột biến mất chức năng của gen CYTOKININ RESPONSE1/WOODEN LEG (CRE1/WOL) dẫn tới giảm phân bào ở trung tâm của mô phân sinh rễ và sự hình thành của phloem bị giảm đi hoặc không có trong đột biến ở trụ dưới lá mầm và rễ. Gen CRE1/WOL mã hóa cho hai thành phần protein kinase liên kết màng và được nhận biết như là cytokinin thụ thể. Sự điều khiển phân bào thông qua cytokinin, trở thành yếu tố quan trọng để hình thành những tế bào chính thức và phloem trong trụ mạch
- III. Vai trò của các yếu tố điều khiển phát triển phôi. 1. Vai trò của gen trong quá trình phát triển phôi. Lớp 1: biểu hiện ở tất cả các giai đoạn, có chức năng đòi hỏi cho sự phát triển bình thường của thực vật. Lớp 2: biểu hiện trong giai đoạn phôi chính thức, và dừng lại khi hạt nảy mầm. Lớp 3: gen được biểu hiện ở mức cao trong giai đoạn sớm của phát triển phôi tới giai đoạn lá mầm. Lớp 4: những gen biểu hiện trong quá trình mở rộng của lá mầm và trưởng thành của hạt. Lớp 5: những gen được biểu hiện một cách phong phú ở giai đoạn cuối của phát triển phôi tới giai đoạn trưởng thành của hạt. Những gen được hoạt hóa bởi ABA.
- 1. Vai trò của gen trong quá trình phát triển phôi. • Để xác định vai trò của gen, người ta tiến hành nghiên cứu các đột biến: - Đột biến suspensor (sus) đã tạo ra hình dạng không bình thường của dây treo. Đột biến raspberry đã làm cho phôi đình trệ không phát triển, dây treo lại tiếp tục trải qua nhiều lân phân chia và mang những đặc điểm giống với phôi. - Đột biến twin đã gây nên sự biệt hóa lại của dây treo, chúng phát triển thành phôi (sau khi phôi do tế bào đỉnh bị ngưng trệ) • * ở những phôi không bị đột biến đã phát tín hiệu đến dây treo và duy trì số phận của nó. Trong trường hợp các đột biến như sus và raspberry, twin các tín hiệu đó không được tạo ra nên dây treo tiếp tục phân chia, biệt hóa và phát triển thành phôi theo con đường chung. • Đột biến thuộc đỉnh (gurke) sẽ sai lạc trong mô phân sinh chồi và lá mầm, đột biến trung tâm ( fackel) không có trụ dưới lá mầm gắn với rễ. Đột biến cơ bản (monopterous) không có trụ dưới lá mầm cũng như rễ. (ở giai đoạn hình tim)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình Sinh lí học thực vật - ĐH Huế
181 p |
348 |
179
-
Sự phát triển phôi thực vật (Ngôn ngữ Anh-Việt)
6 p |
368 |
103
-
SỰ TRAO ĐỔI NƯỚC Ở THỰC VẬT
5 p |
241 |
93
-
Bài tập sinh trưởng và phát triển ở thực vật
43 p |
288 |
87
-
Câu hỏi phần: Sinh trưởng và phát triển ở thực vật
7 p |
313 |
70
-
THỤ TINH, QUAN SÁT SỰ PHÁT TRIỂN PHÔI Ở CÁ NGỰA VẰN
23 p |
289 |
56
-
giáo án điện tử Quá trình phát triển của con gà
22 p |
324 |
40
-
Bài giảng Chương 4: Quá trình quang hợp và hô hấp ở thực vật
50 p |
48 |
28
-
Giáo trình Sinh học phát triển người - ThS. Nguyền Bích Liên
48 p |
51 |
24
-
Tiến hóa ( phần 4 ) Các nhân tố chi phối quá trình phát sinh loài người
6 p |
63 |
22
-
Ebook Dinh dưỡng khoáng ở thực vật: Phần 1
176 p |
46 |
20
-
Quá trình phát triển ở động vật
9 p |
141 |
20
-
Bài giảng Quá trình phát triển ở sinh vật bậc thấp - Cấu trúc chưa tế bào Prokaryote (GS. TSKH. Vũ Quang Mạnh)
16 p |
34 |
17
-
Bài giảng Sự phát triển phôi ở động vật có xương sống - ThS. Đỗ Thanh Tuấn
28 p |
59 |
16
-
Nghiên cứu hình thái giải phẫu và cấu trúc phôi trong quá trình phát sinh phôi vô tính sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis HA ET GRUSHV.)
9 p |
35 |
16
-
Câu 461: Trong quá trình hình thành túi phôi ở thực vật
8 p |
158 |
7
-
Bài giảng Chương 3: Sự sinh sản và phát triển của sinh vật
49 p |
12 |
4

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: TLDEVNamespace=2v9j48le4319spqet1k8miejo5; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Connection: close

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8