markdown:
# Đạo giáo
[Đạo gia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gia&redirect=no))
|Bài viết này
|cần thêm .
|Đạo giáo|
|tên tiếng Trung|
|
|[道](//vi.wiktionary.org/wiki/%E9%81%93) [教](//vi.wiktionary.org/wiki/%E6%95%99) [Giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83) [道](//vi.wiktionary.org/wiki/%E9%81%93) [教](//vi.wiktionary.org/wiki/%E6%95%99)
|Phiên âm|
|
|[Bính âm Hán ngữ](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF) 4jiao 4) [Wade–Giles](/wiki/Wade%E2%80%93Giles) 4chiao 4 [Tiếng Quảng Đông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) [La tinh hóa Yale](/w/index.php?title=La_tinh_h%C3%B3a_Yale&action=edit&redlink=1) 6gaau 3 [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [Hangul](/wiki/Hangul) [도](//vi.wiktionary.org/wiki/%EB%8F%84) [교](//vi.wiktionary.org/wiki/%EA%B5%90)
|Chuyển tự|
|-
|[McCune-](/wiki/McCune%E2%80%93Reischauer)
Reischauer
Reischauer
[Kanji](/wiki/Kanji) [道](//vi.wiktionary.org/wiki/%E9%81%93) [教](//vi.wiktionary.org/wiki/%E6%95%99) [Hiragana](/wiki/Hiragana) [どう](//vi.wiktionary.org/wiki/%E3%81%A9%E3%81%86) [きょう](//vi.wiktionary.org/wiki/%E3%81%8D%E3%82%87%E3%81%86)
|Phiên âm|
|-
|**Đạo giáo** ( [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): 道教) ( *Đạo* nghĩa là con đường, đường đi, *giáo* là sự dạy dỗ) hay gọi là tiên đạo, là một nhánh [triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) và [tôn giáo Trung Quốc](/w/index.php?title=T%C3%B4n_gi%C3%A1o_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), được xem là [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) đặc hữu chính thống của xứ này. Nguồn gốc lịch sử được xác nhận của Đạo giáo được xem nằm ở thế kỉ thứ 4 trước CN, khi tác phẩm * của Đạo Đức kinh* [Lão Tử](/wiki/L%C3%A3o_T%E1%BB%AD)xuất hiện. Các tên gọi khác là **Lão giáo**, **Đạo Lão**, **Đạo Hoàng Lão**, hay **Đạo gia**(道家).
Đạo giáo là một trong
[Tam giáo](/wiki/Tam_gi%C3%A1o) tồn tại từ thời [Trung Quốc cổ đại](/w/index.php?title=Trung_Qu%E1%BB%91c_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), song song với [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) và [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). Ba truyền thống tư tưởng nội sinh (Nho-Lão) và ngoại nhập (Phật) này đã ảnh hưởng rất lớn đến nền tảng văn hoá dân tộc [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Mặc dù có rất nhiều quan điểm khác biệt nhưng cả ba giáo lí này đã hoà hợp thành một truyền thống. Ảnh hưởng Tam giáo trong lĩnh vực tôn giáo và văn hoá vượt khỏi biên giới Trung Quốc, được truyền đến các nước [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) lân cận như [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
Tại Trung Quốc, Đạo giáo đã ảnh hưởng đến các lĩnh vực
[chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), triết học, [văn chương](/wiki/V%C4%83n_ch%C6%B0%C6%A1ng), [nghệ thuật](/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt), [âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c), [dưỡng sinh](/w/index.php?title=D%C6%B0%E1%BB%A1ng_sinh&action=edit&redlink=1), [y khoa](/wiki/Y_khoa), [hoá học](/wiki/Ho%C3%A1_h%E1%BB%8Dc), [vũ thuật](/wiki/V%C5%A9_thu%E1%BA%ADt) và [địa lí](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%AD).
Vì xuất hiện dưới nhiều trạng thái khác biệt và sự khó phân ranh rõ ràng với những tôn giáo khác nên người ta không nắm được số người theo Đạo giáo. Đặc biệt có nhiều người theo Đạo giáo sinh sống tại
[Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), nơi nhiều trường phái Đạo gia đã lánh nạn [Cách mạng văn hoá](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_ho%C3%A1) tại Trung Quốc lục địa. Hiện nay, Đạo giáo có khoảng 400 triệu tín đồ tập trung tại các nước [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Singapore](/wiki/Singapore), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) và cộng đồng [người Hoa hải ngoại](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_h%E1%BA%A3i_ngo%E1%BA%A1i).
## Mục lục
[1 Sự hình thành Đạo giáo](#S.E1.BB.B1_h.C3.ACnh_th.C3.A0nh_.C4.90.E1.BA.A1o_gi.C3.A1o) [2 Đạo giáo như một hệ thống triết học](#.C4.90.E1.BA.A1o_gi.C3.A1o_nh.C6.B0_m.E1.BB.99t_h.E1.BB.87_th.E1.BB.91ng_tri.E1.BA.BFt_h.E1.BB.8Dc) [3 Luân lí Đạo giáo](#Lu.C3.A2n_l.C3.AD_.C4.90.E1.BA.A1o_gi.C3.A1o) [4 Đạo giáo như một tôn giáo](#.C4.90.E1.BA.A1o_gi.C3.A1o_nh.C6.B0_m.E1.BB.99t_t.C3.B4n_gi.C3.A1o) [4.1 Quan hệ với Phật giáo](#Quan_h.E1.BB.87_v.E1.BB.9Bi_Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o) [4.2 Thiên sư đạo](#Thi.C3.AAn_s.C6.B0_.C4.91.E1.BA.A1o) [4.3 Sự phát triển thành một tôn giáo quần chúng](#S.E1.BB.B1_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n_th.C3.A0nh_m.E1.BB.99t_t.C3.B4n_gi.C3.A1o_qu.E1.BA.A7n_ch.C3.BAng) [4.4 Các tông phái chính](#C.C3.A1c_t.C3.B4ng_ph.C3.A1i_ch.C3.ADnh) [4.5 Đạo gia khí công](#.C4.90.E1.BA.A1o_gia_kh.C3.AD_c.C3.B4ng) [4.6 Nguồn gốc khí công của các phái đạo gia khí công](#Ngu.E1.BB.93n_g.E1.BB.91c_kh.C3.AD_c.C3.B4ng_c.E1.BB.A7a_c.C3.A1c_ph.C3.A1i_.C4.91.E1.BA.A1o_gia_kh.C3.AD_c.C3.B4ng) [4.7 Ðạo Gia Khí Công](#.C3.90.E1.BA.A1o_Gia_Kh.C3.AD_C.C3.B4ng) [4.8 Luyện tinh hóa khí](#Luy.E1.BB.87n_tinh_h.C3.B3a_kh.C3.AD) [4.9 Luyện khí hóa thần](#Luy.E1.BB.87n_kh.C3.AD_h.C3.B3a_th.E1.BA.A7n) [4.10 Luyện thần phản hư](#Luy.E1.BB.87n_th.E1.BA.A7n_ph.E1.BA.A3n_h.C6.B0) [4.11 Chính Diêu Phái](#Ch.C3.ADnh_Di.C3.AAu_Ph.C3.A1i) [4.12 Thái Dược Phái](#Th.C3.A1i_D.C6.B0.E1.BB.A3c_Ph.C3.A1i)
-
[5 Đạo giáo tại Trung Quốc](#.C4.90.E1.BA.A1o_gi.C3.A1o_t.E1.BA.A1i_Trung_Qu.E1.BB.91c) [6 Đạo giáo tại phương Tây](#.C4.90.E1.BA.A1o_gi.C3.A1o_t.E1.BA.A1i_ph.C6.B0.C6.A1ng_T.C3.A2y) [7 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Tài liệu tham khảo](#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [11 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Sự hình thành Đạo giáo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=1)]
Người ta không biết rõ Đạo giáo khởi phát lúc nào, chỉ thấy được là tôn giáo này hình thành qua một quá trình dài, thâu nhập nhiều trào lưu thượng cổ khác. Đạo giáo thâu nhiếp nhiều tư tưởng đã phổ biến từ thời nhà Chu (1040-256 trước CN). Thuộc về những tư tưởng này là vũ trụ luận về
[thiên địa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1), [ngũ hành](/wiki/Ng%C5%A9_h%C3%A0nh), thuyết về năng lượng, chân [khí](/wiki/Kh%C3%AD_(tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc))), thuyết [âm dương](/wiki/%C3%82m_d%C6%B0%C6%A1ng) và [Kinh Dịch](/wiki/Kinh_D%E1%BB%8Bch). Nhưng, ngoài chúng ra, những truyền thống tu luyện thân tâm như điều hoà hơi thở, [Thái cực quyền](/wiki/Th%C3%A1i_c%E1%BB%B1c_quy%E1%BB%81n), [Khí công](/wiki/Kh%C3%AD_c%C3%B4ng), [Thiền định](/wiki/Thi%E1%BB%81n_%C4%91%E1%BB%8Bnh), [thiết tưởng linh ảnh](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_linh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1), [thuật luyện kim](/w/index.php?title=Thu%E1%BA%ADt_luy%E1%BB%87n_kim&action=edit&redlink=1) và những huyền thuật cũng được hấp thụ với mục đích đạt trường sinh bất tử. Việc tu luyện đạt trường sinh có bắt nguồn có lẽ từ những khái niệm rất cổ xưa, bởi vì trong [Nam Hoa chân kinh](/w/index.php?title=Nam_Hoa_ch%C3%A2n_kinh&action=edit&redlink=1) của [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD), một tác phẩm trứ danh của Đạo giáo thế kỉ thứ 4 trước CN thì các [vị tiên](/w/index.php?title=V%E1%BB%8B_ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [trường sinh bất tử](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_sinh_b%E1%BA%A5t_t%E1%BB%AD) đã được nhắc đến, và đại diện tiêu biểu cho họ chính là [Hoàng Đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF) và [Tây Vương Mẫu](/wiki/T%C3%A2y_V%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BA%ABu), những hình tượng đã có trong thời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng), thiên niên kỉ 2 trước CN.
Đạo trong sự trình bày của
[Lão Tử](/wiki/L%C3%A3o_T%E1%BB%AD) là một khái niệm trừu tượng chỉ cái tự nhiên, cái có sẵn một cách tự nhiên: *"Người ta bắt chước Đất, Đất bắt chước Trời, Trời bắt chước Đạo, Đạo bắt chước Tự nhiên"*. Nó là nguồn gốc của vạn vật. Đức là biểu hiện cụ thể của Đạo trong từng sự vật. Đạo sinh ra vạn vật, nhưng làm cho vật nào hình thành ra vật ấy và tồn tại được trong vũ trụ là do Đức. Nếu Đạo là cái Tĩnh vô hình thì Đức là cái Động hữu hình của Đạo. Nếu Đạo là bản chất của vũ trụ thì Đức là sự cấu tạo và tồn tại của vũ trụ
Sự sinh hóa từ Đạo ra Đức, từ Đức trở về ở Lão Tử thấm nhuần sâu sắc tinh thần biện chứng âm dương. Được chi phối bởi luật quân bình âm dương, vạn vật tồn tại theo lẽ tự nhiên một cách rất hợp lý, công bằng, chu đáo, và do vậy mà mầu nhiệm. Hợp lý, vì theo Lão Tử, lẽ tự nhiên giống như việc giương cung, cao thì ghìm xuống, thấp thì nâng lên. Công bằng, vì nó luôn bớt chỗ thừa mà bù vào chỗ thiếu. Chu đáo, vì nó như cái lưới trời lồng lộng, tuy thưa mà khó lọt. Bởi vậy mà nó mầu nhiệm tới mức không cần tranh mà chiến thẳng, không cần nói mà ứng nghiệm. Mọi sự bất cập hay thái quá đều trái với lẽ tự nhiên, và do vậy sẽ tự điều chỉnh theo luật âm dương chuyển hóa:
*"vật hễ bớt thì nó thêm, thêm thì nó bớt"*.
Từ đây, Lão Tử suy ra triết lý sống tối ưu là muốn làm việc gì, phải đi từ điểm đối lập, phải vô vi (không làm). Vô vi không có nghĩa là hoàn toàn không làm gì, mà là hòa nhập với tự nhiên, đừng làm gì thái quá. Vì làm thái quá thì theo luật âm dương
*"vật cực tắc phản"*, kết quả thu được còn tệ hại hơn là hoàn toàn không làm gì. Triết lý vô vi áp dụng vào đời sống cá nhân là *"chỉ vì không tranh nên thiên hạ không ai tranh nổi với mình"*. Áp dụng vào đời sống xã hội, Lão Tử không tán thành lối cai trị cưỡng chế, áp đặt đương thời, ông nói muốn dân yên ổn thì cai trị một nước phải *"giống như kho một nồi cá nhỏ"*: cá nhỏ nên để yên, không cạo vẩy, không cắt bỏ ruột, khi kho không quấy đảo – cạo, cắt, khuấy đảo chỉ tổ làm cho cá nát. Đạo chẳng phải cái gì khác ngoài sự phạm trù hóa triết lý tôn trọng tự nhiên; còn Đức chính là sự phạm trù hóa luật âm dương biến đổi. Khổng thì "nhập thế", "hữu vi", còn Lão thì "xuất thế", "vô vi". [Hegel](/wiki/Hegel) từng nhận xét rằng tư tưởng của đạo Khổng thì nghèo nàn, còn Lão Tử mới xứng đáng là người đại diện cho tinh thần [phương Đông](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng) cổ đại. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Trong khi đạo của
[Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) hết sức thực tế vẫn không được dùng thì dễ hiểu là triết lý của Lão Tử càng không thể được sử dụng. Lão Tử phàn nàn: *"Lời nói của ta rất dễ hiểu, rất dễ làm, thế mà thiên hạ không ai hiểu, không ai làm"*.
Mãi đến
[Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD) (khoảng 369 – 286 tr.CN), học thuyết của Lão Tử mới lại được người đời chú ý.
Trong lĩnh vực nhận thức, phát triển tư tưởng biện chứng của Lão Tử, Trang Tử đã tuyệt đối hóa sự vận động, xóa nhòa mọi ranh giới giữa con người với thiên nhiên, giữa phải và trái, giữa tồn tại và hư vô, đẩy phép biện chứng tới mức cực đoan thành một thứ tương đối luận.
Trong lĩnh vực
[xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i), nếu như Lão Tử chỉ dừng ở mức không tán thành cách cai trị hữu vi, thì Trang Tử căm ghét kẻ thống trị đến cực độ; ông không chỉ bất hợp tác với họ mà còn nguyền rủa, châm biếm họ là bọn đại đạo (kẻ trộm lớn).
Nhưng Trang Tử đẩy phép vô vi với chủ trương sống hòa mình với tự nhiên của Lão Tử tới mức cực đoan thành chủ yếm thoát thế tục, trở về xã hội nguyên thủy:
*"Núi không đường đi, đầm không cầu thuyền, muôn vật sống chung, làng xóm liên tiếp cùng ở với cầm thú"*.
Trong cảnh loạn li cuối thời
[Đông Hán](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A1n) ( [thế kỷ thứ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_2)), tư tưởng của Lão Tử cộng với chất duy tâm mà Trang Tử đưa vào đã trở thành cơ sở cho việc thần bí hóa đạo gia thành Đạo giáo. Chủ trương vô vi cùng với thái độ phản ứng của Lão – Trang đối với chính sách áp bức bóc lột của tầng lớp thống trị khiến cho Đạo giáo rất thích hợp để dùng vũ khí tinh thần tập hợp nông dân khởi nghĩa.
Đạo giáo thờ "Đạo" và tôn Lão Tử làm giáo chủ, gọi là
*" Thái Thượng Lão Quân"*, coi ông là hóa thân của "Đạo" giáng sinh xuống cõi trần. Nếu mục đích của việc tu theo [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)là thoát khổ thì mục đích của việc tu theo Đạo giáo là sống lâu. Đạo giáo có hai phái: Đạo giáo phù thủy dùng các pháp thuật trừ tà trị bệnh, chủ yếu giúp cho dân thường khỏe mạnh; Đạo giáo thần tiên dạy tu luyện, luyện đan, dành cho các quý tộc cầu trường sinh bất tử. Kinh điển của Đạo giáo gọi là Đạo tạng kinh; ngoài sách về nghi lễ, giáo lý, Đạo tạng còn bao gồm cả các sách thuốc, dưỡng sinh bói toán, tướng số, coi đất, thơ văn, bút ký… tổng cộng lên đến trên 50 vạn quyển.
Đạo giáo thần tiên hướng tới việc tu luyện thành thần tiên trường sinh bất tử. Tu tiên có hai cách: nội tu và ngoại dưỡng. Ngoại dưỡng là dùng thuốc trường sinh, gọi là kim đan (hay linh đan, thu được trong lò bằng cách luyện từ một số khoáng chất như thần sa, hùng hoàng, từ thạch, vàng). Nội tu là rèn luyện thân thể, dùng các phép tịch cốc (nhịn ăn), dưỡng sinh, khí công… lấy thân mình làm lò luyện, luyện tinh thành khí, luyện khí thành thần, luyện thần trở về hư vô (Đạo). Con người cũng như vạn vật là từ "Đạo" mà sinh ra; cho nên tu luyện là trở về với "Đạo".
### Lão Tử và Đạo Đức kinh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=2)]
Các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được là đã thật có một triết gia tên Lão Tử hay không. Các Đạo gia cho rằng, chính ông là tác giả của bộ
*. Tiểu sử của ông bị huyền thoại vây phủ và vì vậy gây nhiều tranh luận trong giới học thuật. Tương truyền ông sống thời Đạo Đức kinh* [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c), thế kỉ thứ 6 trước CN, một thời kì được đánh dấu bằng chiến tranh và loạn li. Nhưng thời này cũng được xem là thời vàng son của triết học Trung Quốc vì nhiều nhà tư tưởng đã tìm cách giải hoá vấn đề làm sao để an dân lập quốc. Do đó mà người sau cũng gọi thời kì này là thời của [Bách gia chư tử](/wiki/B%C3%A1ch_gia_ch%C6%B0_t%E1%BB%AD)—"hàng trăm trường phái". *hàm dung những tư tưởng này, hướng đến những nhà cầm quyền và cách tạo hoà bình.* [Đạo Đức kinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%90%E1%BB%A9c_kinh) * cũng được gọi dưới tên của tác giả, là Đạo Đức kinh* [Lão Tử](/wiki/L%C3%A3o_T%E1%BB%AD). Trong dạng được truyền ngày nay thì nó bao gồm hai quyển với tổng cộng 81 chương. Phần thứ nhất nói về Đạo, phần hai nói về Đức. Tuy nhiên, *không là một bộ kinh có một kết cấu lôgic của một thế giới quan, mà chỉ là một tập hợp của những ngạn ngữ huyền bí, tối nghĩa, dường như nó muốn người đọc phải tự lí giải một cách chủ quan. Chính vì vậy mà người ta tìm thấy hàng trăm bản chú giải, hàng trăm bản dịch của bộ* [Đạo Đức kinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%90%E1%BB%A9c_kinh) *này.* [Đạo Đức kinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%90%E1%BB%A9c_kinh)
### Trang Tử và Nam Hoa chân kinh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=3)]
Bộ
* thì được viết với một phong cách hoàn toàn khác. Tác phẩm này được biên soạn ở thế kỉ thứ 4 trước CN và tương truyền tác giả là Nam Hoa chân kinh* [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD)(vì vậy mà tên ngắn của tác phẩm này cũng là Trang Tử, tên tác giả). Trong *Nam Hoa kinh*, thể tính của Đạo được miêu hoạ qua những ngụ ngôn, những mẩu chuyện hàm dung những cuộc đàm thoại triết học. Trang Tử lấy nhiều điểm được nhắc đến trong *làm chủ đề, nhưng lại bài bác những điểm khác một cách rõ ràng. Ví dụ như Trang Tử không hề nhắc đến việc nhắc nhở những nhà cầm quyền an quốc trị dân. Một chân nhân vô sự, lìa thế gian là người lí tưởng trong tác phẩm này. Như trường hợp* [Đạo Đức kinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%90%E1%BB%A9c_kinh) *, việc xác nhận tác giả của tác phẩm này cũng là một điểm tranh luận lớn. Mặc dù Trang Tử được xem là một nhân vật lịch sử nhưng theo những nhà nghiên cứu sau này thì tác phẩm* [Đạo Đức kinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%90%E1%BB%A9c_kinh) *Nam Hoa chân kinh*phần lớn có lẽ được các đệ tử sau này biên tập.
Trong thời Lão Trang, người ta không thấy dấu tích của một tổ chức hay cơ cấu triết học hoặc tôn giáo nào có thể được gọi là Đạo giáo. Chỉ còn một vài tác phẩm hàm dung tư tưởng Đạo giáo được lưu lại, tôn vinh là Thánh điển khi Đạo giáo dần dần hình thành. Tuy nhiên, tất cả các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau là những tác phẩm này đã được phát triển trong mối quan hệ chặt chẽ với những phương pháp tu tập tôn giáo và tín ngưỡng.
## Đạo giáo như một hệ thống triết học[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=4)]
### Ngoài đề: triết học Đạo giáo so với tín ngưỡng Đạo giáo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=5)]
Sự phân biệt triết học Đạo giáo và tín ngưỡng Đạo giáo là một cách nhìn từ phương Tây và về mặt khái niệm thì nó cũng không đủ rõ ràng. Nó có vẻ như là một phương tiện của nền Hán học châu Âu, được áp dụng để có thể nắm bắt và miêu tả được những khía cạnh lịch sử Đạo giáo lâu dài một cách dễ dàng hơn. Nhìn kĩ thì người Trung Quốc cũng đã có sự phân biệt vi tế trong cách gọi tên trào lưu này. Khi dùng từ Lão Trang (老莊) hoặc Đạo gia (道家) người ta liên tưởng đến khía cạnh triết học và từ Đạo giáo (道教) hoặc Hoàng Lão (黃老) được dùng để chỉ đến khía cạnh tín ngưỡng tôn giáo. Tuy vậy, Đạo giáo cũng là một hiện tượng nhiều khía cạnh như những tôn giáo khác. Trong dòng thời gian hơn hai nghìn năm qua, nhiều hệ thống và chi phái rất khác nhau đã được hình thành. Do vậy mà sự phân biệt giữa triết học và tôn giáo ở đây là một sự giản hoá quá mức và trong giới học thuật người ta cũng không nhất trí có nên phân biệt như vậy nữa hay không, bởi vì nó không tương thích với sự phức tạp của đối tượng nghiên cứu.
Mặc dù vậy, hai khái niệm đối xứng bên trên cũng mang đến một ích lợi nhất định vì chúng hỗ trợ bước đầu phân tích Đạo giáo. Nhưng ta nên nhớ là sự việc phức tạp hơn là sự phân biệt đơn giản trên có thể lột toát được hết.
### Khái niệm Đạo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=6)]
Tên Đạo giáo xuất phát từ chữ Đạo, một danh từ triết học Trung Hoa đã được dùng rất lâu trước khi bộ
*Đạo Đức kinh* xuất hiện, nhưng chỉ đạt được tầm quan trọng đặc biệt, phổ cập trong văn bản này. Đạo ban đầu có nghĩa là "con đường", những ngay trong tiếng Hán cổ đã có nghĩa "phương tiện", "nguyên lí", "con đường chân chính". Nơi Lão Tử, danh từ này được hiểu như một nguyên lí cơ sở của thế gian, xuyên suốt vạn vật. Theo kinh văn, Đạo là hiện thật tối cao, là sự huyền bí tuyệt đỉnh (chương IV):
- 道沖，而用之或不盈 。淵兮，似萬物之宗
*Đạo xung nhi dụng chi hoặc bất doanh. Uyên hề, tự vạn vật chi tông.*
- Đạo trống không, nhưng đổ vào mãi mà không đầy. Đạo sâu thẳm, dường như là tổ tông của vạn vật.
Đạo là đơn vị tối sơ, nguyên lí của vũ trụ và là cái tuyệt đối. Vạn vật xuất phát từ Đạo, nghĩa là cả vũ trụ và như vậy, trật tự vũ trụ cũng từ Đạo mà ra, tương tự như nguyên tắc tự nhiên, nhưng Đạo lại chẳng phải là một nhân vật toàn năng, mà là nguồn gốc và sự dung hoà tất cả những cặp đối đãi và như thế, không thể định nghĩa được. Đạo là Vô danh, như câu đầu của bộ kinh này cho thấy:
- 道可道，非常道 。名可名，非常名 。
- 無名天地之始，有名萬物之母 。
*Đạo khả đạo, phi thường Đạo. Danh khả danh, phi thường Danh.* *Vô danh thiên địa chi thuỷ, hữu danh vạn vật chi mẫu.*
- Đạo mà ta có thể nói đến được, không phải là Đạo thường còn. Danh mà ta có thể gọi được, không phải là Danh thật sự.
- Vô danh là gốc của thiên địa, hữu danh là mẹ của vạn vật.
Về mặt triết học thì Đạo có thể được xem là siêu việt mọi khái niệm vì nó là cơ sở của tồn tại, là nguyên nhân siêu việt và như vậy, là tất cả, bao gồm tồn tại và phi tồn tại. Trên cơ sở này thì ta không thể luận đàm, định nghĩa được Đạo vì mỗi định nghĩa đều có bản chất hạn chế. Nhưng Đạo lại là cả hai, là sự siêu việt mọi hạn lượng mà cũng là nguyên lí bên trong vũ trụ. Cái Dụng (用) của Đạo tạo ra âm dương, nhị nguyên, những cặp đối đãi và từ sự biến hoá, chuyển động của âm dương mà phát sinh thế giới thiên hình vạn trạng.
## Luân lí Đạo giáo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=7)]
### Quan niệm về vũ trụ và vạn vật[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=8)]
Đối với Đức Lão Tử, nguyên thủy của vũ trụ và vạn vật là Đạo.
Đạo là thể vô hình vô tướng, không sinh không diệt, hằng hữu đời đời. Sở dĩ người ta không thấy được Đạo là vì nó là những nguyên tố rời rạc, chưa kết thành hình tượng.
Đạo sanh một, một sanh hai, hai sanh ba, ba sanh vạn vật. Một đó là
[Thái cực](/wiki/Th%C3%A1i_c%E1%BB%B1c), Hai đó là [Âm Dương](/wiki/%C3%82m_D%C6%B0%C6%A1ng), Ba đó là Tam Thiên Vị (Ba ngôi: Thái cực, Dương và Âm). Âm và Dương thâu nhận Sanh quang từ ngôi Thái cực, rồi vừa xung đột vừa hòa hiệp, để tạo thành trời đất, vũ trụ và vạn vật. Cho nên theo ông, trong vạn vật đều có Âm Dương: Vạn vật đều có cõng một Âm và bồng một Dương.
Vì vậy theo Đạo giáo, trước khi vũ trụ thành hình, trong khoảng không gian hư vô bao la, có một chất sinh rất huyền diệu, gọi là ĐẠO. Đạo biến hóa ra Âm Dương. Âm Dương xô đẩy và hòa hiệp tạo ra vũ trụ và vạn vật.
Vạn vật được hóa sanh ra, tác động với nhau, phồn thịnh với nhau, rồi cuối cùng tan rã để trở về trạng thái không vật không hình, tức là trở về nguồn gốc của nó là Đạo.
### Quan niệm về nhân sinh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=9)]
Đức Lão Tử quan niệm rằng: Đạo Trời không thân ai, không sơ ai. Trời Đất sanh ra muôn vật, rau cỏ, chim muôn, nhơn loại, không phải cốt để chúng ăn thịt nhau, nhưng các sanh vật đều được dùng cái nó sở thích để sống.
Đức Lão Tử không lấy cuộc đời làm lạc thú, xem việc sống như một nghĩa vụ, không yếm thế, không lạc quan, và xem cái chết là một việc phục tùng theo lẽ tự nhiên nhứt định.
Lão Tử ghét những người ham mê danh lợi, quá coi trọng cái xác thịt của mình. Cái xác thịt nầy là một cái không đáng quý, vì nó thường là mối lo cho người ta; đáng quý nhất là khi người ta biết đem thân ra phụng sự thiên hạ.
Đức Lão Tử khuyên người đời không nên quá tôn trọng và thiên về đời sống vật chất, phải tiết chế lòng ham muốn, nên chú trọng tinh thần, lấy cái tâm đè nén cái khí, thà bỏ cái thân nầy mà giữ được Đạo và Đức.
Lão Tử không bàn đến
[Thượng đế](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF), [Linh hồn](/wiki/Linh_h%E1%BB%93n), [Thiên đàng](/wiki/Thi%C3%AAn_%C4%91%C3%A0ng), [Địa ngục](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_ng%E1%BB%A5c), mà chỉ nói một cách tổng quát về nguồn gốc của con người và vạn vật là từ Đạo mà ra, và cuối cùng thì trở về Đạo, hòa vào Đạo.
### Lý vô vi[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=10)]
Muốn hòa vào Đạo, Lão Tử nói về Lý Vô Vi. Vô Vi nghĩa là không làm, tức là không can thiệp và tự nhiên, để con người sống theo tự nhiên và cùng với tự nhiên tiến hóa.
Lý Vô Vi gồm: Vô cầu, Vô tranh, Vô đoạt, Vô chấp.
- Vô cầu, giúp ta vô vọng, xa lìa vọng tưởng điên đảo.
- Vô tranh, giúp ta vô đại, xa lìa ý tưởng hơn thua, cao thấp.
- Vô đoạt, giúp ta vô thủ, xa lìa ý tưởng có, không, còn, mất.
- Vô chấp, giúp ta vô ngại, xa lìa ý tưởng trược thanh.
Vô Vi tức Đạo. Đạo thường vô vi nhi vô bất vi (không làm tức là Đạo. Đạo thường không làm, mà không gì không làm được).
Từ chỗ không làm mà làm được tất cả. Làm được tất cả mà như không làm gì cả. Đó là bí quyết của Đạo.
Lý Vô Vi quá sức huyền diệu cao viễn, ít ai thấu triệt nổi, thành ra bị thất truyền hay bị hiểu sai lạc đi.
Thực hiện theo lý Đạo thì phải Luyện Kim đơn, để gom Tam Bửu: Tinh, Khí, Thần, về một, tức là Tinh Khí Thần hiệp nhứt. Ta phải thanh luyện tiếp để xả hết, hòa vào hư không, tức là trở về hiệp nhứt với Đạo.
Luyện Kim đơn là luyện cho thành Thánh thai (Anh nhi, Xá lợi), chớ không phải luyện thuốc Tiên, trường sanh bất tử. Luyện cho cái Tánh trở thành Kim cang bất hoại, gặp động không loạn, nhập trần không nhiễm, định mà không chết cứng, đi đứng nằm ngồi mà như không đi đứng nằm ngồi, thuyết giảng đạo pháp mà như không thuyết giảng, vv … tức như thế là nhập vào Lý Vô Vi vậy.
## Đạo giáo như một tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=11)]
Sự khác biệt giữa Đạo giáo triết học và Đạo giáo tôn giáo - được dùng ở đây vì những nguyên nhân thực tiễn - có thể được hiểu như sau: Đạo giáo triết học theo lí tưởng của một Thánh nhân, thực hiện Đạo bằng cách gìn giữ một tâm thức nhất định, trong khi Đạo giáo tôn giáo tìm cách đạt Đạo qua việc ứng dụng những phương pháp như Tĩnh toạ (Khí công, Thái cực quyền), sự tập trung cao độ, thiết tưởng hình dung, thuật luyện kim, nghi lễ và huyền học để tạo một thế giới vi quan từ thân tâm - một ánh tượng của đại vũ trụ - và qua đó đạt được sự
*hợp nhất* với vũ trụ.
Thời điểm đầu tiên được xác nhận của Đạo giáo như một tôn giáo là năm 215, khi
[Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o) chính thức công nhận trào lưu [Thiên sư đạo](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_s%C6%B0_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) như một tổ chức tôn giáo.
Nhiều trường phái Đạo giáo tìm cách tu tập đạt trường sinh bất tử. Chúng có lẽ xuất phát từ các phép tu thuộc
[Tát-mãn giáo](/w/index.php?title=T%C3%A1t-m%C3%A3n_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) và sự sùng bái trường sinh bất tử và được hoà nhập với nhánh Đạo giáo triết học sau này.
Tất cả các trường phái Đạo giáo đều nỗ lực tu tập để trở về nguồn, được miêu tả bằng những thuật ngữ Đạo giáo như
### Quan hệ với Phật giáo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=12)]
Phật giáo đến Trung Hoa trong thế kỉ thứ nhất sau CN, trong một thời đoạn mà giới tri thức ở đây khát khao tiếp nhận, nhưng lại mang theo những điểm khó dung hoà. Với tư cách của một tôn giáo đề cao sự
[giải thoát](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_tho%C3%A1t) một cách khắt khe, Phật giáo chủ trương triết học siêu hình và nhận thức học, xem thêm [Lượng](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A3ng_(Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o))) với những điểm trung tâm là chân lí, kinh nghiệm bản thân, kiến thức cần có trước, một tín tâm được thể hiện rõ ràng, một cơ sở tâm lí học chuyên chú đến niềm tin đặt nền tảng trên lí giải (sa. *hetu*, en. *reasoning*) như một khả năng tự nhiên của loài người - và dĩ nhiên, một tấm lòng tin tưởng. Những điểm này không thu hút được giới tri thức Trung Hoa và cơ sở luận bàn duy nhất có thể "thuần hoá" hệ thống ngoại lai này là *huyền học* được các Tân Đạo gia (sau thế kỉ thứ 2) đề xướng. Huyền học chuyên chú vào ý nghĩa siêu hình của tồn tại và phi tồn tại (hữu vô), và hệ thống này lại tương quan mật thiết với khái niệm [Niết-bàn](/wiki/Ni%E1%BA%BFt-b%C3%A0n) trong Phật giáo. Nếu [Niết-bàn](/wiki/Ni%E1%BA%BFt-b%C3%A0n) đối lập [Luân hồi](/wiki/Lu%C3%A2n_h%E1%BB%93i) thì nó là một trạng thái phi tồn tại hay tồn tại? Niết-bàn là thành tựu tối cao của một vị Phật, là biểu thị của [Phật tính](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_t%C3%ADnh).
Tuy nhiên, Phật giáo được trang bị với một nghịch thuyết rất có thể đã gây cảm hứng đến các Đạo gia, đó là sự nghịch lí của lòng tham ái. Luân hồi - hay nói cụ thể hơn - sự tái sinh làm người được xem như là kết quả của tham ái và Niết-bàn chỉ có thể được thực hiện khi hành giả đã buông xả tham ái. Nhưng như vậy có nghĩa là, để thành tựu Niết-bàn, hành giả cũng phải lìa bỏ lòng ham muốn thành tựu nó. Cách lập luận này cho thấy ý nghĩa tinh tế của hình tượng tiêu biểu trong Phật giáo Đại thừa là
[Bồ Tát](/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t), một người đã đạt những điều kiện tiên quyết để chứng ngộ Niết-bàn, nhưng vẫn lưu lại Luân hồi để cứu độ chúng sinh. Nhánh Đại thừa của Phật giáo được phổ biến rất thành công tại Trung Hoa vì giáo lí của trường phái này - mặc dù chỉ được thể hiện một cách ám thị - hàm dung một cái nhìn bình đẳng: Tất cả chúng sinh đều có khả năng thành Phật, tương tự trường hợp ai cũng có thể thành một Đạo gia hoặc một Nho gia.
Nhánh triết học Phật giáo gây ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Hoa là
[Trung quán tông](/wiki/Trung_qu%C3%A1n_t%C3%B4ng)), giải đáp vấn đề bản chất của Niết-bàn hoặc Phật tính bằng cách *không* giải đáp. Niết-bàn được thực hiện bằng một loại trí huệ đặc biệt, bất khả thuyết, bất khả tư nghị ( [Bát-nhã](/wiki/B%C3%A1t-nh%C3%A3), [Bát-nhã-ba-la-mật-đa](/wiki/B%C3%A1t-nh%C3%A3-ba-la-m%E1%BA%ADt-%C4%91a)). Và đây cũng là điểm thúc đẩy sự hoà nhập của khái niệm Đạo và Niết-bàn cũng như sự kết luận "Niết-bàn và Đạo là một".
Hai trường phái Phật giáo quan trọng với vũ trụ quan có điểm tương đồng với Tân Đạo gia là
[Thiên Thai tông](/wiki/Thi%C3%AAn_Thai_t%C3%B4ng) và [Hoa Nghiêm tông](/wiki/Hoa_Nghi%C3%AAm_t%C3%B4ng). Thiên Thai tông chủ trương "một niệm phát sinh tam thiên đại thiên thế giới xuất hiện và Hoa Nghiêm tông nhấn mạnh đến khía cạnh "Lí sự vô ngại" và "Sự sự vô ngại". Sự tương tác, xuyên suốt của vạn vật chính là sự thể hiện của Phật tính.
Tông phái có nhiều điểm tương đồng với Đạo giáo nhất là
[Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng). Thành phần Đạo giáo của Thiền có thể được hiểu rõ hơn khi tham chiếu lại nghịch lí "tham ái". Lão tử nói: Ai thường không có ham muốn (dục) thì thấy được cái huyền diệu (của Đạo), ai ham muốn thì chỉ thấy những cái nhỏ nhặt * I). Nếu hành giả Phật giáo lìa bỏ tham ái để đạt Niết-bàn thì phải quên cả hai, Niết-bàn và Luân hồi. Và sự kiện này lại tương ứng câu giải đáp bí ẩn dành cho bản chất Niết-bàn cũng như nhấn mạnh lần nữa sự đề cao cách thực hành của Thiền tông "ngay lúc này, ngay đây", sự trực nhận "tất cả chúng sinh bản lai là Phật". Đạo Đức kinh*
Việc từ khước lí thuyết Phật giáo của các Đạo gia được tiếp nối bởi một đặc điểm khác: Nhấn mạnh sự hấp thụ hoàn toàn vào thực hành trên một cấp bậc cao. Thiền tông Trung Hoa lập cơ sở chủ yếu trên quan điểm Đốn ngộ, nghĩa là "giác ngộ ngay lập tức", và như thế, Thiền tông phản bác tất cả những
*quá trình* tu tập: "Bạn không thể đến gần hơn - chính vì Bạn đang ở ngay trong Đạo".
Điểm tương đồng giữa Đạo giáo và Thiền tông được minh hoạ rất hay trong
[Công án](/wiki/C%C3%B4ng_%C3%A1n) thứ 19 của tác phẩm * và Vô môn quan* *. Thiền sư* [Triệu Châu Chân Tế Thiền sư ngữ lục](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Ch%C3%A2u_Ch%C3%A2n_T%E1%BA%BF_Thi%E1%BB%81n_s%C6%B0_ng%E1%BB%AF_l%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) [Triệu Châu Tòng Thẩm](/wiki/Tri%E1%BB%87u_Ch%C3%A2u_T%C3%B2ng_Th%E1%BA%A9m)hỏi [Nam Tuyền Phổ Nguyện](/wiki/Nam_Tuy%E1%BB%81n_Ph%E1%BB%95_Nguy%E1%BB%87n):
- Sư hỏi Nam Tuyền: "Thế nào là Đạo?"
- Nam Tuyền đáp: "Tâm bình thường là Đạo."
- Sư hỏi: "Có thể hướng đến được không?"
- Nam Tuyền đáp: "Nghĩ tìm đến là trái."
- Sư lại hỏi: "Chẳng nghĩ suy thì làm sao biết Đạo?"
- Nam Tuyền đáp: "Đạo chẳng thuộc về hiểu biết hay không hiểu biết. Biết là vọng giác (khái niệm), không biết là vô kí (vô minh). Nếu thật đạt Đạo thì không còn nghi ngờ, [Đạo] như hư không thênh thang rộng rãi, đâu thể cưỡng nói là phải là quấy."
- Sư nhân nghe lời này lập tức ngộ được huyền chỉ, tâm sư sáng như trăng tròn.
### Thiên sư đạo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=13)]
Tổ chức Đạo giáo đầu tiên xuất hiện trong thế kỉ thứ hai sau CN, khi
[Trương Đạo Lăng](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A1o_L%C4%83ng)) khởi xướng phong trào [Thiên sư đạo](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_s%C6%B0_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) tại tỉnh [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn) năm [142](/wiki/142). Có lẽ Trương Đạo Lăng đã bắt chước theo Phật giáo và thâu nhiếp các thành phần của Toả-la-á-tư-đức giáo (zh. en. Zoroastrianism). Trong phái mang tên [Ngũ Đẩu Mễ Đạo](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A9u_M%E1%BB%85_%C4%90%E1%BA%A1o) - gọi theo số gạo đồ đệ phải nộp để gia nhập - người ta tìm thấy những yếu tố, tư tưởng cứu thế chủ và cách mạng: Vương triều Hán nên bị lật đổ để Thiên sư Trương Đạo Lăng cai trị và thời đoạn cuối của thế giới bắt đầu.
### Sự phát triển thành một tôn giáo quần chúng[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=14)]
### Các tông phái chính[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=15)]
Nhìn chung, Đạo giáo có 3 trường phái:
- Đạo học chủ trương tu tánh thiên về vấn đề giác ngộ, quay về với nội tâm tìm sự thanh tĩnh để đạt Đạo, tương đương phương pháp
[Đốn ngộ](/wiki/%C4%90%E1%BB%91n_ng%E1%BB%99)của [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). Đại diện cho trường phái này là Lão Tử, [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD), [Liệt Tử](/wiki/Li%E1%BB%87t_T%E1%BB%AD)(khoảng thế kỷ thứ 4 trước CN) viết [Xung Hư chân kinh](/w/index.php?title=Xung_H%C6%B0_ch%C3%A2n_kinh&action=edit&redlink=1), [Quan Doãn Tử](/w/index.php?title=Quan_Do%C3%A3n_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)viết [Văn Thủy Chân Kinh](/w/index.php?title=V%C4%83n_Th%E1%BB%A7y_Ch%C3%A2n_Kinh&action=edit&redlink=1), [Trần Hi Di](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Hi_Di&action=edit&redlink=1)tức [Trần Đoàn Lão Tổ](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_%C4%90o%C3%A0n_L%C3%A3o_T%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)(khoảng 900, đầu thời [Tống](/wiki/T%E1%BB%91ng)) là người đã sáng lập khoa [Tử vi](/wiki/T%E1%BB%AD_vi).
- Tiên học (còn gọi là Đơn Đạo) khác với Đạo học, là phương pháp tiệm tu, đi từ thấp đến cao, từ thô tới tinh, từ hữu vi đến vô vi; có mục tiêu tu hành phản lão hoàn đồng, trường sinh bất lão tức là chủ trương tu tạo nên một xác thân tráng kiện, dần dần tiến đến thân tâm an lạc và cuối cùng mở được tuệ giác và chung cuộc vẫn đi đến chỗ Thiên Nhân hiệp nhất, huyền đồng cùng Trời Đất. Phái Tiên Học cũng thờ Lão Tử nhưng có 3 vị đứng đầu là Đông Hoa Đế Quân
[Lý Thiết Quải](/wiki/L%C3%BD_Thi%E1%BA%BFt_Qu%E1%BA%A3i)(sống vào thời [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n)) tu ở [núi Côn Lôn](/w/index.php?title=N%C3%BAi_C%C3%B4n_L%C3%B4n&action=edit&redlink=1); [Chung Ly Quyền](/wiki/Chung_Ly_Quy%E1%BB%81n)(cuối thời [Đông Hán](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A1n)), đứng đầu Bát Tiên; [Lữ Đồng Tân](/w/index.php?title=L%E1%BB%AF_%C4%90%E1%BB%93ng_T%C3%A2n&action=edit&redlink=1)là đồ đệ của [Hán Chung Ly](/w/index.php?title=H%C3%A1n_Chung_Ly&action=edit&redlink=1).
Tiên Học có các tông phái:
- Nam Tông: gồm có Lưu Thao được
[Chung Ly Quyền](/wiki/Chung_Ly_Quy%E1%BB%81n) truyền Đạo năm 911; [Trương Bá Đoan](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_B%C3%A1_%C4%90oan&action=edit&redlink=1) ( [đời Tống](/wiki/%C4%90%E1%BB%9Di_T%E1%BB%91ng)) sáng lập ra Nam Tông.
- Bắc Tông: còn gọi là
[Toàn Chân Phái](/w/index.php?title=To%C3%A0n_Ch%C3%A2n_Ph%C3%A1i&action=edit&redlink=1), giáo chủ là [Vương Trùng Dương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Tr%C3%B9ng_D%C6%B0%C6%A1ng), người [Hàm Dương](/wiki/H%C3%A0m_D%C6%B0%C6%A1ng), có 7 đệ tử: [Khưu Xứ Cơ](/wiki/Kh%C6%B0u_X%E1%BB%A9_C%C6%A1), [Lưu Xứ Huyền](/w/index.php?title=L%C6%B0u_X%E1%BB%A9_Huy%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1), [Đàm Xứ Đoan](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0m_X%E1%BB%A9_%C4%90oan&action=edit&redlink=1), [Mã Ngọc](/wiki/M%C3%A3_Ng%E1%BB%8Dc), [Hách Đại Thông](/w/index.php?title=H%C3%A1ch_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [Vương Xứ Nhất](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_X%E1%BB%A9_Nh%E1%BA%A5t), [Tôn Bất Nhị](/wiki/T%C3%B4n_B%E1%BA%A5t_Nh%E1%BB%8B). [Doãn Chân Nhân](/w/index.php?title=Do%C3%A3n_Ch%C3%A2n_Nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1), người giảng Hoàng Cực hợp Tích Chứng Đạo Tiên Kinh và Liêu Dương Điện Vấn Đáp sau tập hợp thành Tính Mệnh Khuê Chỉ là học trò của [Khưu Xứ Cơ](/wiki/Kh%C6%B0u_X%E1%BB%A9_C%C6%A1)
- Đông phái: do
[Lục Tiềm Hư](/w/index.php?title=L%E1%BB%A5c_Ti%E1%BB%81m_H%C6%B0&action=edit&redlink=1) sáng lập năm 1567 đời [Minh Mục Tông](/wiki/Minh_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng).
- Tây phái: do
[Lý Hàm Hư](/w/index.php?title=L%C3%BD_H%C3%A0m_H%C6%B0&action=edit&redlink=1) [đời Thanh](/wiki/%C4%90%E1%BB%9Di_Thanh) [Hàm Phong](/wiki/H%C3%A0m_Phong) sáng lập (1851)
- Trung phái: do
[Lý Đạo Thuần](/w/index.php?title=L%C3%BD_%C4%90%E1%BA%A1o_Thu%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) sáng lập [đời Nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%9Di_Nguy%C3%AAn), đề cao chữ Trung.
-
[Trương Tam Phong](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Phong) phái: (cuối [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn), đầu [triều Minh](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Minh)).
Ngoài ra, dưới thời
[nhà Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n), có [Kim Đan Đạo](/w/index.php?title=Kim_%C4%90an_%C4%90%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) do một ông quan là [Cát Hồng](/wiki/C%C3%A1t_H%E1%BB%93ng) khởi xướng chủ trương tu Tiên bằng hai cách: nội tu và ngoại dưỡng. Ngoại dưỡng là dùng kim đan gọi là thuốc trường sinh luyện bằng các khoáng chất như [thần sa](/wiki/Th%E1%BA%A7n_sa), [vàng](/wiki/V%C3%A0ng)…. Nội tu là rèn luyện thân thể bằng phép dưỡng sinh, tịnh luyện tinh – khí – thần để "hườn Hư".
- Đạo giáo nhân gian hay Đạo giáo phù thủy do
[Trương Đạo Lăng](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A1o_L%C4%83ng), người [nước Bái](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_B%C3%A1i&action=edit&redlink=1)đến [núi Tứ Xuyên](/w/index.php?title=N%C3%BAi_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&action=edit&redlink=1)tu luyện, là cháu 8 đời của [Trương Lương](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_L%C6%B0%C6%A1ng)thời [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c)( [đời Hán](/wiki/%C4%90%E1%BB%9Di_H%C3%A1n)– 206 trước CN và 220 sau CN) sáng lập "Đạo 5 đấu gạo" (Ngũ đấu mễ đạo: ai muốn vào Đạo thì phải nộp 5 đấu gạo), thờ Lão Tử tôn xưng là [Thái Thượng Lão Quân](/wiki/Th%C3%A1i_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_L%C3%A3o_Qu%C3%A2n)dùng kinh kệ, bùa chú, phương thuật, tế lễ… để thu hút tín đồ, được hậu thế phong là Trương Thiên Sư.
Như vậy, Đạo giáo cũng giống như
[Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) và [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), ngày càng đi xa chân truyền của vị Giáo Tổ khai sáng. Ngày nay tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) và [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), Đạo giáo vẫn còn rất thịnh hành. Riêng Đài Loan, có tất cả 86 giáo phái hoặc tổ chức Đạo giáo được chính quyền hỗ trợ, nhưng có 6 môn phái nổi bật:
-
[Phái Chính Nhất](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_Ch%C3%ADnh_Nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) hay [phái Thiên Sư](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_Thi%C3%AAn_S%C6%B0&action=edit&redlink=1) thuộc [Long Hổ Sơn](/wiki/Long_H%E1%BB%95_S%C6%A1n).
-
[Phái Mao Sơn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_Mao_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) với 2 loại pháp môn: nội luyện theo [kinh Huỳnh Đình](/w/index.php?title=Kinh_Hu%E1%BB%B3nh_%C4%90%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) và võ công theo [Kỳ Môn](/wiki/K%E1%BB%B3_M%C3%B4n) [Độn giáp](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99n_gi%C3%A1p&action=edit&redlink=1).
-
[Phái Thái Cực](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) với pháp môn tu luyện theo truyền thống [Trương Tam Phong](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Phong) và pháp môn võ thuật trừ tà ma.
-
[Phái Toàn Chân](/wiki/Ph%C3%A1i_To%C3%A0n_Ch%C3%A2n) theo đường lối của [Vương Trùng Dương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Tr%C3%B9ng_D%C6%B0%C6%A1ng).
-
[Phái Thần Tiên](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_Th%E1%BA%A7n_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1): chuyên về biểu diễn bán thuốc hoặc kiếm tiền.
-
[Phái Lư Sơn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_L%C6%B0_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) thiên về bí thuật.
### Đạo gia khí công[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=16)]
### Nguồn gốc khí công của các phái đạo gia khí công[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=17)]
Trước thời
[Đông Hán](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_H%C3%A1n) ( [58](/wiki/58)) bộ môn khí công được chia làm hai loại và phương pháp luyện tập hầu như chưa nhuốm màu sắc tôn giáo như vào những thời đại sau này. Một loại được các môn đồ của [Lão giáo](/wiki/L%C3%A3o_gi%C3%A1o) và [Khổng giáo](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_gi%C3%A1o) thường xuyên luyện tập nhằm mục đích dưỡng sinh, bảo tồn sức khỏe; loại khác được sử dụng bởi Y-gia trong việc điều trị dưới những hình thức như châm, cứu, án, ma, kết hợp với nhiều động tác để điều chỉnh, quân bình khí huyết hoặc để chữa trị bệnh tật. Sau này khi [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) được du nhập vào [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), một số những kỹ thuật khí công từng được luyện tập bên [Ấn Ðộ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C3%90%E1%BB%99) cũng bắt đầu được lưu truyền tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Ðặc biệt vì vua chúa [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) đa số là những [Phật tử](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) thuần thành, nên [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) nghiễm nhiên trở thành một [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) chính, nhờ thế nên các chư tăng đã có cơ hội học hỏi một số phương pháp luyện tâm, định thần. Tuy nhiên vì trở ngại về giao thông và truyền thống nên họ đã không thu thập được toàn bộ các phương pháp nói trên.
Hơn nữa, trong khoảng gần năm thế kỷ Phật giáo được phổ biến ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), chỉ có hai vị cao tăng của [Phật giáo Ấn Ðộ](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_%E1%BA%A4n_%C3%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) được mời sang thuyết giảng về [Phật học](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc). Theo sử sách, vị thứ nhất là [Pao Jaco](/w/index.php?title=Pao_Jaco&action=edit&redlink=1) (Mỹ-Lệ Phật) và vị thứ nhì là [Bồ-đề-đạt-ma](/wiki/B%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81-%C4%91%E1%BA%A1t-ma). Tình trạng này đưa đến hậu quả là các tăng ni [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) hoàn toàn học hỏi, nghiên cứu triết học, giáo lý [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) qua kinh điển, chứ không được trực tiếp truyền thụ bởi những bậc thầy uyên thâm về kiến thức cũng như về kinh nghiệm tu tập. Nên từ đó những cách thức tu luyện của các giáo sĩ [Phật giáo Trung Quốc](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_Trung_Qu%E1%BB%91c) đã hoàn toàn khác biệt với giáo sĩ [Phật giáo Ấn Độ](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1). Họ quan niệm rằng phần tâm linh là chính, xác thân là phụ, nên chỉ chú trọng vào việc tôi luyện tinh thần, mà sao lãng phần thể xác. Thêm vào đó, vì chế độ dinh dưỡng thiếu quân bình nên đa số các sư sãi [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) thời bấy giờ nếu không bệnh hoạn thì cũng yếu kém về thể lực. Tình trạng bi đát này tiếp tục kéo dài mãi cho đến khi Ðạt Ma đặt chân lên đất Trung-hoa vào năm [527](/wiki/527) dưới triều [nhà Lương](/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng). [Bồ Đề Ðạt Ma](/w/index.php?title=B%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%81_%C3%90%E1%BA%A1t_Ma&action=edit&redlink=1) ra đời vào khoảng năm [483](/wiki/483), ông nguyên là hoàng tử của một tiểu quốc thuộc miền nam Ấn Ðộ, sau thoát tục trở thành tăng sĩ thuộc hệ phái [Mahayana](/wiki/Mahayana), thường được xem là một vị [Bồ Tát](/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t) chuyên cứu độ chúng sanh. Theo sự thỉnh cầu của [Lương Vũ Đế](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) năm [527](/wiki/527), ông đến [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa) để thuyết pháp. Về sau khi thấy nhà vua và triều đình không đồng ý với những tư tưởng ông truyền bá, ông đã lui về ẩn thân ở [Thiếu Lâm tự](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_L%C3%A2m_t%E1%BB%B1). Tại đây, nhận thấy đa số chư tăng đều ốm yếu và bệnh hoạn, ông đã trao tặng họ hai bộ [Dịch Cân kinh](/wiki/D%E1%BB%8Bch_C%C3%A2n_kinh) và [Tẩy Tủy kinh](/wiki/T%E1%BA%A9y_T%E1%BB%A7y_kinh), là những phương pháp tu luyện khả dĩ giúp họ thăng tiến trên đường tu tập. Dịch Cân kinh hướng dẫn các sư tăng làm cách nào để gia tăng thể lực, thay đổi bản chất từ yếu đuối suy nhược đến chỗ tráng kiện. Phương pháp này đã giúp học sau một thời gian luyện tập không những sức khỏe được hồi phục, còn tăng cường thể lực. Hơn nữa khi phối hợp những kỹ thuật của Dịch-Cân kinh với võ thuật, những chiêu thức cũ bỗng trở nên vô cùng dũng mãnh và lợi hại. Riêng môn Tẩy-Tủy công là một phương pháp "rửa" sạch chất tủy, gia tăng số lượng [hồng huyết cầu](/wiki/H%E1%BB%93ng_huy%E1%BA%BFt_c%E1%BA%A7u), tăng cường sức [đề kháng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81_kh%C3%A1ng&action=edit&redlink=1) của [cơ thể](/w/index.php?title=C%C6%A1_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1), đồng thời trì hoãn lại sự già nua của các [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o), nhưng quan trọng nhất là những ảnh hưởng trực tiếp đến [não bộ](/wiki/N%C3%A3o_b%E1%BB%99), giúp họ trong việc an định tinh thần, là phần tối quan trọng trong tiến trình tu tập để đạt đến sự giác ngộ. Vì những môn công phu này rất cao về phần lý thuyết và khó luyện tập, nên mỗi thế hệ sư tăng chỉ có một số ít cao đồ được bí mật truyền dạy và thành đạt.
Cũng vào thời gian này, một tôn giáo khác được khai sinh lấy danh xưng là
[Ðạo giáo](/w/index.php?title=%C3%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1). Người khai sáng ra [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) này là [đạo sĩ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_s%C4%A9) [Trương Đạo Lăng](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A1o_L%C4%83ng). Ông học được phép trường sinh bất lão, vào đất Thục ngụ ở [núi Hạc Minh](/w/index.php?title=N%C3%BAi_H%E1%BA%A1c_Minh&action=edit&redlink=1) soạn ra bộ Ðạo thư gồm 24 chương và chuyên làm bùa để trị bệnh. Ông đã kết hợp nền triết học cổ truyền của [Lão giáo](/wiki/L%C3%A3o_gi%C3%A1o) với giáo lý [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) như những thuyết về kiếp số, những luật khai độ để lập thành [Ðạo giáo](/w/index.php?title=%C3%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1). Chúng ta cũng đừng quên rằng: trước khi Ðạo-giáo ra đời, các [đạo sĩ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_s%C4%A9) [Lão giáo](/wiki/L%C3%A3o_gi%C3%A1o) đã xuất hiện từ nhiều thế kỷ về trước, vì thế phương thuật thiền định khí công của họ đã đạt đến trình độ thượng thừa, nên dù sau này khi Phật-giáo đã được dung hòa với Ðạo giáo, chỉ có một số ít những phương pháp tập luyện được biến cải. Còn về mặt thể lực, vì đồng quan điểm với Phật-gia, nên Ðạo-gia cũng không mấy quan tâm và chú trọng.
Vào giai đoạn này, sự liên hệ giữa hai giáo phái trở nên rất mật thiết, nên sau khi
[Bồ-đề-đạt-ma](/wiki/B%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81-%C4%91%E1%BA%A1t-ma) qua đời, Ðạo gia dần dà cũng nắm được những bí kiếp luyện khí công của Phật gia. Chỉ vài trăm năm sau, môn Dịch-Cân Kinh hầu như đã được truyền bá rất rộng rãi trong giới Ðạo-gia. Ðến đời [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) ( [960](/wiki/960)), [Thái Cực quyền](/wiki/Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c_quy%E1%BB%81n), một môn nội đan khí công chú trọng đến việc luyện khí được sáng tác bởi Ðạo-sĩ Trương-Tam-Phong trên núi Võ Ðang, đã biến địa danh này trở thành trung tâm điểm của Ðạo-giáo và phái Nội-Ðan khí công. Trong khi đó Thiếu-Lâm tự thường được coi là nơi có nhiều thẩm quyền hơn về môn Ngoại-Ðan khí công.
Riêng về môn Tẩy-Tủy công tưởng đã bị thất truyền, cơ may xảy ra dưới thời
[nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) ( [1644](/wiki/1644)- [1912](/wiki/1912)) khi cả Phật-gia lẫn Ðạo-gia đều góp phần vào công cuộc lật đổ triều đại này. Ðể đàn áp và trả thù, rất nhiều đạo sĩ, tăng sĩ đã bị bắt bớ, tù đầy, giam cầm, khủng bố và sát hại; số lượng chùa chiền, đạo quán bị quan quân [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) đốt phá cũng không ít (điển hình là trường hợp chùa Thiếu Lâm, núi La Phù). Một số đạo sĩ, cao tăng may mắn đào thoát được, và để tiếp tục kháng chiến họ bắt đầu truyền dạy những tuyệt kỹ của môn Dịch-Cân kinh và Tẩy-Tủy công cho dân gian. Nhờ vậy cả hai bí kiếp này vẫn còn được lưu truyền cho đến ngày nay.
### Ðạo Gia Khí Công[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=18)]
Cùng quan niệm như Phật-gia, Ðạo-gia tin rằng căn nguyên của những phiền não thế tục là do
[thất tình](/wiki/Th%E1%BA%A5t_t%C3%ACnh), [lục dục](/w/index.php?title=L%E1%BB%A5c_d%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) mang đến. Muốn chế ngự được những cảm xúc này chúng ta phải tu tập và tôi luyện để thần khí đạt đến được trạng thái an định, độc lập. Từ đó không những [giác ngộ](/wiki/Gi%C3%A1c_ng%E1%BB%99), trường sinh bất lão còn có thể làm chủ được định mệnh của mình sau khi lìa thế. Tiến trình luyện tập của Ðạo-gia được chia làm 3 giai đoạn như sau:
### Luyện tinh hóa khí[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=19)]
Giai đoạn này liên quan đến việc gia tăng và kết tụ nguyên tinh (original essence). Sau đó chuyển hóa tinh thành khí bằng những phương pháp thiền định hay những kỹ thuật nội công theo đúng một chu kỳ là 100 ngày.
### Luyện khí hóa thần[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=20)]
Sau một thời gian luyện tập, khó được luân chuyển theo đại chu thiên hay chính là pháp giới hậu thiên. Qua giai đoạn này đã đủ nằm ngoài tam giới không thuộc luân hồi.
### Luyện thần phản hư[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=21)]
Giai đoạn tu luyện đưa thần trở về với hư không (vô-cực).
Dịch-Cân kinh và Tẩy-Tủy công cũng được Ðạo-gia coi là những phương pháp giúp chống lại sự già nua, kéo dài tuổi thọ. Trong khi Dịch-Cân kinh tôi luyện phần thân xác, thì Tẩy-Tủy công giúp khí lưu chuyển trong tủy sống, giúp tủy sạch sẽ tươi nhuận. Tủy sống là nơi sản xuất phần lớn số lượng
[hồng huyết cầu](/wiki/H%E1%BB%93ng_huy%E1%BA%BFt_c%E1%BA%A7u) và [bạch huyết cầu](/wiki/B%E1%BA%A1ch_huy%E1%BA%BFt_c%E1%BA%A7u). Chúng có nhiệm vụ mang những dưỡng chất cần thiết cho việc nuôi dưỡng các tế bào cùng các cơ quan trong cơ thể của chúng ta, đồng thời tẩy trừ, thanh lọc các chất cặn bã và độc tố. Khi hồng huyết cầu tươi tốt hoạt động bình thường, cơ thể chúng ta khỏe mạnh hữu hiệu trong việc chống lại bệnh tật, đình trệ sự già nua. Vì thế đối với Ðạo-gia trên 100 tuổi vẫn chưa được coi là thọ. Tục truyền [Lão tử](/wiki/L%C3%A3o_t%E1%BB%AD) thọ đến 250 tuổi.
Nhằm mục đích tôi luyện Thân, Tâm. Ðạo-gia đề ra 3 đường lối để luyện tập:
- Kim Ðơn Ðại Ðạo: Ðường lối này hướng dẫn cách luyện tập tự bản thân vì cho rằng chúng ta có thể đạt được sự trường sinh bất lão hay giác ngộ tự bản thể của mỗi cá nhân.
- Tính Mệnh Song Tu: Cũng chính là phép tu chủ yếu của đạo gia, bao gồm kim đơn như trên và 4 đại phái khác là thái cực, phù lục, kiếm tiên và huyền chân. Mục đích đều là hoàn đến vô cực dù trời đất có hư hoại vẫn không bị ảnh hưởng, có thể tái lập thiên địa, pháp lực vô biên. Các công phu này vẫn là cực bí mật ít người biết.
- Ðạo Ngoại Dược Giáo: Cách này chuyên dùng dược liệu để vận hành và kiểm soát khí lực trong khi luyện tập. Những vị như sâm, nhung thường được sử dụng để bào chế phương dược. Theo một số đông Ðạo-sĩ, dược liệu cũng có nghĩa là khí. Có thể trao đổi hoặc tiếp nhận do đó họ chủ trương lối sống khoáng dật.
Qua những cách thức luyện tập kể trên, sau đời
[nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) ( [960](/wiki/960)- [1367](/wiki/1367)) Ðạo-gia lại chia làm hai phái rõ rệt:
### Chính Diêu Phái[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=22)]
Phái này cực lực lên án việc luyện khí công với đối tượng cùng phái hoặc khác phái tính là trái với luân thường, đạo lý. Họ chủ trương như Phật-gia: phương thức dẫn dắt đến sự giác ngộ là tôi luyện chính bản thân mình. Nếu tập luyện với người khác bất kể phái tính nào, cũng sẽ làm tâm trí mất đi nét thanh tịnh gây trở ngại cho việc tu tập.
### Thái Dược Phái[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=23)]
Phái này chủ trương tu luyện cho thân xác khỏe mạnh và trường thọ để tiêu dao trên cõi trần hoàn chứ không đặt nặng phần tâm linh, nên họ lý luận rằng: nếu kết hợp cả 3 đường lối kể trên, không những đạt được kết quả mau chóng, còn rất thực tế và hữu dụng. Phái này còn được mệnh danh là phái "Thần Tiên Ðan Ðỉnh".
## Đạo giáo tại Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=24)]
Đạo giáo là tôn giáo sinh trưởng tại địa phương
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), bắt đầu từ [thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_6) [TCN](/wiki/TCN), đến nay đã có hơn 2500 năm lịch sử. Đạo giáo kế thừa sự sùng bái thiên nhiên và sùng bái tổ tiên của thời cổ Trung Quốc, trong [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) có rất nhiều giáo phái, sau này dần dần diễn biến thành hai giáo phái lớn [Toàn Chân Đạo](/wiki/To%C3%A0n_Ch%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A1o) và [Chính Nhất Đạo](/wiki/Ch%C3%ADnh_Nh%E1%BA%A5t_%C4%90%E1%BA%A1o), có ảnh hưởng nhất định trong [dân tộc Hán](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_H%C3%A1n). Do Đạo giáo không có nghi thức và quy định nhập giáo nghiêm khắc, số người theo đạo rất khó thống kê. Trung Quốc hiện có hơn 1500 ngôi Đạo quán, hơn 25 nghìn đạo sĩ nam, nữ, với khoảng 360 triệu tín đồ. [[1]](#cite_note-1)
Không chỉ là một tôn giáo, dạy con người trở về với gốc
[Đạo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o), huyền đồng cùng [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5), Đạo giáo còn đóng góp rất nhiều cho nền [văn minh Trung Quốc](/wiki/V%C4%83n_minh_Trung_Qu%E1%BB%91c). Rất nhiều sinh hoạt độc đáo của người Trung Quốc đã lan truyền khắp thế giới có nguồn gốc xuất phát từ Đạo giáo như:
- Khuynh hướng
[hội họa](/wiki/H%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Da) của dòng tranh " [Thủy mặc](/wiki/Th%E1%BB%A7y_m%E1%BA%B7c)" hay " [tranh sơn thủy](/w/index.php?title=Tranh_s%C6%A1n_th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1)" thể hiện sự cân bằng tuyệt hảo giữa [Âm](/w/index.php?title=%C3%82m&action=edit&redlink=1) - [Dương](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng).
-
[Thuật Phong thủy](/w/index.php?title=Thu%E1%BA%ADt_Phong_th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1) chỉ rõ cách chọn hướng, cách thiết kế môi trường xây dựng theo một hệ thống phối hợp các yếu tố quan trọng của không gian và thời gian nhằm mang lại sự hài hòa tối đa trong mọi tương tác giữa con người và thiên nhiên.
-
[Võ thuật](/wiki/V%C3%B5_thu%E1%BA%ADt) với nguyên tắc "mềm như nước" nhưng hết sức hiệu quả, giúp cho con người giải tỏa những tắt nghẽn sinh lực, đưa thân thể trở về trạng thái cân bằng, vừa hài hòa thể lý lẫn tinh thần mà ngày nay rất phổ biến. Đó là môn [Thái cực quyền](/wiki/Th%C3%A1i_c%E1%BB%B1c_quy%E1%BB%81n).
- Về
[y học](/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc), phương pháp [châm cứu](/wiki/Ch%C3%A2m_c%E1%BB%A9u) và [bấm huyệt](/w/index.php?title=B%E1%BA%A5m_huy%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1) được xem là cách trị bệnh rất hiệu quả.
- Về tư tưởng, Đạo giáo đã chủ trương bất tử, tức là quan niệm lúc chết, sự sống con người được thay đổi chứ không bị mất đi, cho nên con người có một thái độ tích cực đối với thân phận chính mình.
## Đạo giáo tại phương Tây[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=25)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=26)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=27)]
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=28)]
- Balfour, Frederic Henry, tr.
[(Kelly & Walsh, 1881).](http://books.google.com/books?id=zhkNAAAAYAAJ) *The Divine Classic of Nan-Hua; Being the Works of Chuang Tsze, Taoist Philosopher*
- Barrett, Rick.
*Taijiquan: Through the Western Gate*(Blue Snake Books, 2006). [ISBN 1-58394-139-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1583941398).
- Cane, Eulalio Paul.
*Harmony: Radical Taoism Gently Applied*(Trafford Publishing, 2002). [ISBN 1-4122-4778-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1412247780).
- Carr, Michael. "Whence the Pronunciation of
*Taoism*?". *Dictionaries*(1990) 12:55-74.
- Carr, David T. & Zhang, Canhui.
*Space, Time, and Culture*(Springer, 2004). [ISBN 1-4020-2823-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1402028237).
- Chan Wing-tsit.
*A Source Book in Chinese Philosophy*(Princeton, 1963). [ISBN 0-691-01964-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691019649).
- Chang, Stephen T.
*The Great Tao*(Tao Longevity LLC, 1985). [ISBN 0-942196-01-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0942196015).
- Demerath, Nicholas J.
*Crossing the Gods: World Religions and Worldly Politics*(Rutgers University Press, 2003). [ISBN 0-8135-3207-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0813532078).
- Dumoulin, Heinrich, Heisig, James W. & Knitter, Paul.
*Zen Buddhism: A History (India and China)*(World Wisdom, Inc, 2005). [ISBN 0-941532-89-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0941532895).
- Eliade, Mircea.
*A History of Religious Ideas, Volume 2*. Translated by Willard R. Trask. Chicago: University of Chicago Press, 1984.
- Fasching, Darrell J. & deChant, Dell.
*Comparative Religious Ethics: a narrative approach*(Blackwell Publishing, 2001). [ISBN 0-631-20125-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0631201254).
- Fisher, Mary Pat.
*Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths*(I.B. Tauris, 1997). [ISBN 1-86064-148-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1860641482).
- Goodspeed, Bennett W.
*The Tao Jones Averages: A Guide to Whole-Brained Investing*(E. P. Dutton, 1983).
- Graham, Angus.
*Disputers of the Tao*(Open Court, 1989) [ISBN 0-8126-9087-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0812690877).
- Hansen, Chad D.
*A Daoist Theory of Chinese Thought: A Philosophical Interpretation*(Oxford University Press, 2000). [ISBN 0-19-513419-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195134192).
- Hucker, Charles O.
*China's Imperial Past: An Introduction to Chinese History and Culture*(Stanford University Press, 1995). [ISBN 0-8047-2353-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0804723532).
- Jones, Richard H.
*Mysticism and Morality: a new look at old questions*(Lexington Books, 2004). [ISBN 0-7391-0784-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0739107844).
- Keller, Catherine.
*The Face of the Deep: A Theology of Becoming*(Routledge, 2003). [ISBN 0-415-25648-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415256488).
- Kim, Ha Poong.
*Reading Lao Tzu: A Companion to the Tao Te Ching With a New Translation*(Xlibris Corporation, 2003). [ISBN 1-4010-8316-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1401083161).
- Kirkland, Russel.
*Taoism: The Enduring Tradition*(Routledge, 2004). [ISBN 0-415-26322-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415263220).
- Kohn, Livia, ed.
*Daoism Handbook*(Leiden: Brill, 2000).
- Kohn, Livia.
*The Daoist Monastic Manual: A Translation of the*(New York: Oxford University Press 2004) __Fengdao Kejie__
- Kohn, Livia & LaFargue, Michael, ed.
*Lao-Tzu and the Tao-Te-Ching*(SUNY Press, 1998). [ISBN 0-7914-3599-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791435997).
- Kraemer, Kenneth.
*World Scriptures: An Introduction to Comparative Religions*(Paulist Press, 1986). [ISBN 0-8091-2781-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0809127814).
- LaFargue, Michael.
*Tao and Method: A Reasoned Approach to the Tao Te Ching*(SUNY Press. 1994) [ISBN 0-7914-1601-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791416011). [Little, Stephen](/w/index.php?title=Stephen_Little&action=edit&redlink=1)and Shawn Eichman, et al. *Taoism and the Arts of China*(Chicago: Art Institute of Chicago, 2000). [ISBN 0-520-22784-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520227840)
- Mặc, Hạnh 'Đạo Gia Khí Công' (Nội San Hồng Gia Việt Nam, 2005)
- Mair, Victor H.
*The Columbia History of Chinese Literature*(Columbia University Press, 2001). [ISBN 0-231-10984-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0231109849)
- Mair, Victor H.
*Experimental Essays on Chuang-tzu*(Hawaii, 1983) [ISBN 0-88706-967-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0887069673).
- Markham, Ian S. & Ruparell, Tinu.
*Encountering Religion: an introduction to the religions of the world*(Blackwell Publishing, 2001). [ISBN 0-631-20674-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0631206744).
- Martin, William.
*A Path And A Practice: Using Lao Tzu's Tao Te Ching as a Guide to an Awakened Spiritual Life*(Marlowe & Company, 2005). [ISBN 1-56924-390-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1569243905).
- Martinson, Paul Varo.
*A theology of world religions: Interpreting God, self, and world in Semitic, Indian, and Chinese thought*(Augsburg Publishing House, 1987). [ISBN 0-8066-2253-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0806622539).
- Maspero, Henri. Translated by Frank A. Kierman, Jr.
*Taoism and Chinese Religion*(University of Massachusetts Press, 1981). [ISBN 0-87023-308-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0870233084)
- Miller, James.
*Daoism: A Short Introduction*(Oxford: Oneworld Publications, 2003). [ISBN 1-85168-315-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1851683151)
- Mollier, Christine.
*Buddhism and Taoism Face to Face: Scripture, Ritual, and Iconographic Exchange in Medieval China*. (University of Hawai'i Press, 2008). [ISBN 0-8248-3169-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0824831691).
- Moore, Charles Alexander.
*The Chinese Mind: Essentials of Chinese Philosophy and Culture*(University of Hawaii Press, 1967). [ISBN 0-8248-0075-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0824800753).
- Occhiogrosso, Peter.
*The Joy of Sects*(Doubleday, 1994). [ISBN 0-385-42564-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0385425643)
- Pas, Julian F. & Leung, Man Kam.
*Historical Dictionary of Taoism*(Scarecrow Press, 1998). [ISBN 0-8108-3369-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0810833697).
- Prebish, Charles.
*Buddhism: A Modern Perspective*(Penn State Press, 1975). [ISBN 0-271-01195-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0271011955).
- Robinet, Isabelle.
*Taoist Meditation: The Mao-shan Tradition of Great Purity*(Albany: SUNY Press, 1993 [original French 1989]).
- Robinet, Isabelle.
*Taoism: Growth of a Religion*(Stanford: Stanford University Press, 1997 [original French 1992]). [ISBN 0-8047-2839-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0804728399)
- Segal, Robert Alan.
*The Blackwell Companion to the Study of Religion*(Blackwell Publishing, 2006). [ISBN 0-631-23216-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0631232168).
- Schipper, Kristopher.
*The Taoist Body*(Berkeley: University of California Press, 1993 [original French version 1982]).
- Schipper, Kristopher and Franciscus Verellen.
*The Taoist Canon: A Historical Companion to the Daozang*(Chicago: University of Chicago, 2004).
- Sharot, Stephen.
*A Comparative Sociology of World Religions: virtuosos, priests, and popular religion*(New York: NYU Press, 2001). [ISBN 0-8147-9805-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0814798055).
- Silvers, Brock.
*The Taoist Manual*(Honolulu: Sacred Mountain Press, 2005).
- Slingerland, Edward Gilman.
*Effortless Action: Wu-Wei as Conceptual Metaphor and Spiritual Ideal in Early China*(Oxford University Press, 2003). [ISBN 0-19-513899-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195138996). [Van Voorst, Robert E.](/w/index.php?title=Robert_E._Van_Voorst&action=edit&redlink=1) *Anthology of World Scriptures*(Thomson Wadsworth, 2005). [ISBN 0-534-52099-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0534520995).
- Waley, Arthur.
*The Way and Its Power: A Study of the Tao Te Ching and Its Place in Chinese Thought*(Grove Press, 1958). [ISBN 0-8021-5085-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0802150853).Mặc, Hạnh 'Đạo Gia Khí Công' (Nội San Hồng Gia Việt Nam, 2005)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=29)]
- Kohn, Livia.
*The Taoist Experience: An Anthology*(Albany: SUNY Press, 1993).
- Miller, James. Daoism: A Short Introduction (Oxford: Oneworld Publications, 2003).
[ISBN 1-85168-315-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1851683151)
- Saso, Michael R.
*Taoism and the Rite of Cosmic Renewal*(2nd ed., Washington State University Press, 1990). [ISBN 978-0-87422-054-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780874220544)
- Sivin, Nathan.
*Chinese Alchemy: Preliminary Studies*(Cambridge: Harvard University Press, 1968)
- Sommer, Deborah.
*Chinese Religion: An Anthology of Sources*(Oxford University Press, 1995) [ISBN 0-19-508895-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195088956)
- Welch, H. and Seidel, A.,
*Facets of Taoism*(Yale University Press, 1979)
- Cách hiểu phổ thông (không hàn lâm) về Đạo giáo
[Dyer, Wayne](/w/index.php?title=Wayne_Dyer&action=edit&redlink=1). *Change Your Thoughts, Change Your Life: Living the Wisdom of the Tao*(Hay House, 2007). [ISBN 978-1-4019-1750-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781401917500) [Hoff, Benjamin](/w/index.php?title=Benjamin_Hoff&action=edit&redlink=1). *(Penguin, 1983).* [The Tao of Pooh](/w/index.php?title=The_Tao_of_Pooh&action=edit&redlink=1) [ISBN 978-0-14-006747-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780140067477) [Wilde, Stuart](/w/index.php?title=Stuart_Wilde&action=edit&redlink=1). *Infinite Self: 33 Steps to Reclaiming Your Inner Power*(Hay House, 1995). [ISBN 978-1-56170-349-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781561703494)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&veaction=edit&vesection=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o&action=edit§ion=30)]
|
|
Tìm hiểu thêm về
Đạo giáo
tại
|
|![]()
[Từ điển](//vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Wiktionary ![ Tìm kiếm Commons](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Commons](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Tập tin phương tiện](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Commons ![ Tìm kiếm Wikinews](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikinews](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](//vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Wikinews ![ Tìm kiếm Wikiquote](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiquote](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Danh ngôn](//vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Wikiquote ![ Tìm kiếm Wikisource](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikisource](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](//vi.wikisource.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Wikisource ![ Tìm kiếm Wikibooks](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikibooks](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Tủ sách giáo khoa](//vi.wikibooks.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Wikibooks ![ Tìm kiếm Wikiversity](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiversity](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài nguyên học tập](//vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)từ Wikiversity [Taoism Virtual Library](http://www.vl-site.org/taoism/index.html) [Taoist Texts](http://www.sacred-texts.com/tao/index.htm)at the [Internet Sacred Text Archive](/w/index.php?title=Internet_Sacred_Text_Archive&action=edit&redlink=1) [Patheos Library - Taoism](http://www.patheos.com/Library/Taoism.html) [Tư tưởng Đạo gia](http://triethoc.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=90:t-tng-o-gia-phn-1&catid=4:trit-hc-ong-phng&Itemid=7.)

X-Cache: cp1065 miss(0), cp1066 frontend miss(0)