text:
Hệ tọa độ cực
Trong toán học, hệ tọa độ cực là một hệ tọa độ hai chiều trong đó mỗi điểm M bất kỳ trên một mặt phẳng được biểu diễn bằng 2 thành phần:
- Khoảng cách từ điểm đó tới một điểm gốc O (gốc Cực) gọi là bán kính.
- Góc tạo bởi đường thẳng OM với hướng gốc cho trước (trục Cực).
Hệ tọa độ cực hữu ích trong những trường hợp trong đó quan hệ giữa hai điểm dễ được viết dưới dạng góc và khoảng cách. Trong các hệ tọa độ thông thường như hệ tọa độ Descartes, quan hệ này chỉ có thể được biểu diễn dưới dạng công thức lượng giác.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Khái niệm góc và bán kính đã được người xưa sử dụng từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên. Nhà thiên văn học Hipparchus (190-120 TCN) đã lập một bảng hàm các dây cung cho biết chiều dài dây cung cho mỗi góc. Có tài liệu cho rằng ông sử dụng tọa độ cực để thiết lập vị trí các thiên hà.[1] Trong tác phẩm On Spirals, Archimedes đã mô tả đường xoắn ốc Ác-si-mét, một hàm mà bán kính của nó phụ thuộc vào góc. Tuy nhiên, công trình của nhà khoa học Hi Lạp không đủ để xây dựng một hệ tọa độ đầy đủ.
Từ thế kỷ thứ 8 trở về sau, các nhà thiên văn đã phát triển các phương pháp cho việc xấp xỉ và tính toán phương hướng và khoảng cách từ bất kỳ vị trí nào trên Trái Đất đến Thánh địa Mecca (Qibla). Sau thế kỷ thứ 9, họ đã sử dụng lượng giác hình cầu và các phép chiếu bản đồ để tính toán những con số này một cách chính xác. Việc tính toán về cơ bản là chuyển tọa độ cực xích đạo của Mecca thành tọa độ cực của chính Thánh địa đó so với một hệ thống có kinh tuyến tham chiếu là vòng tròn lớn qua các vị trí nhất định và các cực của Trái Đất, và có trục cực là đường thẳng qua các vị trí này và điểm đối cực của nó.
Có nhiều lý giải khác nhau của lời giới thiệu tọa độ cực như là một phần của một hệ tọa độ chính quy. Lịch sử đầy đủ của chủ đề này đã được mô tả trong tác phẩm Origin of Polar Coordinates của giáo sư Harvard Julian Lowell Coolidge. Grégoire de Saint-Vincent và Bonaventura Cavalieri độc lập giới thiệu các khái niệm vào giữa thế kỷ XVII. Saint-Vincent đã viết chúng một cách riêng tư năm 1625 và xuất bản tác phẩm của mình vào năm 1647, trong khi Cavalieri xuất bản tác phẩm của ông vào năm 1635 và một phiên bản hiệu đính trong năm 1653. Lúc đầu Cavalieri sử dụng tọa độ cực để giải quyết một bài toán liên quan đến diện tích của vòng xoắn ốc Archimedean. Sau đó Blaise Pascal sử dụng để tính độ dài của vòng cung parabol.
Trong cuốn Method of Fluxions (viết năm 1671, xuất bản 1736), Isaac Newton đã khảo sát sự chuyển đổi giữa hệ tọa độ cực, mà ông gọi là "Phương pháp Thứ bảy; Dành cho xoắn ốc", và chín hệ toạ độ khác. Trong tạp chí Acta Eruditorum (1691), Jacob Bernoulli đã sử dụng một hệ gồm một điểm nằm trên một đường thẳng, gọi là cực và trục cực tương ứng. Các tọa độ được xác định bằng khoảng cách từ cực và góc từ trục cực. Công trình của Bernoulli đã mở rộng cách tìm bán kính cong của các đường cong biểu diễn qua những tọa độ này.
Thực tế thuật ngữ tọa độ cực được công nhận do Gregorio Fontana đưa ra và được sử dụng bởi các nhà văn Italia thế kỷ 18. Thuật ngữ này xuất hiện trong tiếng Anh tại bản dịch Differential and Integral Calculus[2][3] của Lacroix do George Peacock dịch năm 1816. Alexis Clairaut là người đầu tiên suy nghĩ về tọa độ cực trong không gian ba chiều, và Leonhard Euler là người đầu tiên thực sự phát triển các ý tưởng đó[4].
Quy Ước[sửa | sửa mã nguồn]
Toạ độ bán kính thường được ký hiệu là r hoặc ρ, và toạ độ góc bởi ϕ, θ, hoặc t. Toạ độ góc được quy định là ϕ theo tiêu chuẩn ISO 31-11.
Các góc trong ký hiệu cực thường được biễu diễn bằng một trong hai đơn vị đo độ là độ hoặc radian (2π rad là bằng 360°). Thông thường độ được sử dụng trong điều hướng, bản đồ, và nhiều lĩnh vực ứng dụng khác, trong khi radian phổ biến hơn trong toán học và vật lý toán học.
Trong nhiều trường hợp, một toạ độ góc ϕ dương nghĩa là góc ϕ được đo ngược chiều kim đồng hồ so với trục.
Trong văn bản toán học, các trục cực thường được vẽ theo chiều ngang và quay về bên phải.
Tính duy nhất của tọa độ cực[sửa | sửa mã nguồn]
Thêm bất kỳ số vòng xoay nguyên (360°) vào toạ độ góc sẽ không thay đổi phương hướng của góc ban đầu. Ngoài ra, một toạ độ bán kính âm nên được hiểu là khoảng cách dương tương ứng đo theo chiều ngược lại. Do đó, cùng một điểm có thể được biểu diễn bằng vô hạn các tọa độ cực khác nhau (r, ϕ ± n×360°) hoặc (−r, ϕ ± (2n + 1)180°), trong đó n là số nguyên bất kỳ. Hơn nữa, bản thân cực có thể được biểu diễn thành (0, ϕ) với góc ϕ bất kỳ.
Trong trường hợp cần một biểu diễn duy nhất đối với mọi điểm, cần giới hạn r là các số không âm (r ≥ 0) và ϕ nằm trong khoảng [0, 360°) hoặc (−180°, 180°] (trong độ radian, [0, 2π) hoặc (-π, π])[5]. Người ta cũng phải chọn một góc phương vị riêng cho cực, ví dụ, ϕ = 0.
Chuyển đổi giữa tọa độ cực và tọa độ Descartes[sửa | sửa mã nguồn]
Các tọa độ cực r và ϕ có thể chuyển đổi thành các tọa độ Descartes x và y bằng cách sử dụng các hàm lượng giác sin và cosin:
Các tọa độ Descartes x và y có thể được chuyển đổi sang tọa độ cực r và ϕ với r ≥ 0 và ϕ nằm trong khoảng (-π, π] bằng công thức[6]:
(Như trong định lý Pythagore hoặc tiên đề Euclid), và
,
với atan2 là một biến thể phổ biến trên hàm số arctan định nghĩa là:
Giá trị của góc ϕ ở trên là giá trị chủ yếu của hàm số phức arg áp dụng cho x+iy. Một góc trong khoảng [0, 2π) có thể thu được bằng cách cộng 2π vào giá trị của nó trong trường hợp nó âm.
Phương trình cực của đường cong[sửa | sửa mã nguồn]
Giao điểm của hai đường cong cực[sửa | sửa mã nguồn]
Số phức[sửa | sửa mã nguồn]
Giải tích[sửa | sửa mã nguồn]
Mối liên hệ với tọa độ hình cầu và tọa độ hình trụ[sửa | sửa mã nguồn]
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- General
- Anton, Howard; Irl Bivens, Stephen Davis (2002). Calculus . Anton Textbooks, Inc. ISBN 0-471-38157-8.
- Finney, Ross; George Thomas, Franklin Demana, Bert Waits (tháng 6 năm 1994). Calculus: Graphical, Numerical, Algebraic . Addison-Wesley Publishing Co. ISBN 0-201-55478-X.
- Specific
- ^ Friendly, Michael. “Milestones in the History of Thematic Cartography, Statistical Graphics, and Data Visualization”. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2006.
- ^ Miller, Jeff. "Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics". Đính chính 2006-09-10.
- ^ Smith, David Eugene (1925). History of Mathematics, Vol II. Boston: Ginn and Co. trang 324.
- ^ Coolidge, Julian (1952). "The Origin of Polar Coordinates". American Mathematical Monthly (Mathematical Association of America) 59 (2): 78–85.doi:10.2307/2307104. JSTOR 2307104.
- ^ Stewart, Ian; David Tall (1983). Complex Analysis (the Hitchhiker's Guide to the Plane). Cambridge University Press. ISBN 0-521-28763-4.
- ^ Torrence, Bruce Follett; Eve Torrence (1999). The Student's Introduction to Mathematica. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59461-8.

markdown:
# Hệ tọa độ cực
Trong
[toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc), **hệ tọa độ cực** là một hệ tọa độ hai chiều trong đó mỗi [điểm](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_(h%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc)) M bất kỳ trên một [mặt phẳng](/wiki/M%E1%BA%B7t_ph%E1%BA%B3ng_(to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)) được biểu diễn bằng 2 thành phần: [Khoảng cách](/wiki/Kho%E1%BA%A3ng_c%C3%A1ch)từ điểm đó tới một điểm gốc O ( *gốc Cực*) gọi là bán kính. [Góc](/wiki/G%C3%B3c)tạo bởi đường thẳng OM với hướng gốc cho trước ( *trục Cực*).
Hệ tọa độ cực hữu ích trong những trường hợp trong đó quan hệ giữa hai điểm dễ được viết dưới dạng góc và khoảng cách. Trong các hệ tọa độ thông thường như
[hệ tọa độ Descartes](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_Descartes), quan hệ này chỉ có thể được biểu diễn dưới dạng công thức [lượng giác](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A3ng_gi%C3%A1c).
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=1)]
Khái niệm góc và bán kính đã được người xưa sử dụng từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên. Nhà thiên văn học
[Hipparchus](/wiki/Hipparchus_(nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n)) (190-120 TCN) đã lập một bảng hàm các dây cung cho biết chiều dài dây cung cho mỗi góc. Có tài liệu cho rằng ông sử dụng tọa độ cực để thiết lập vị trí các thiên hà. Trong tác phẩm [1] [On Spirals](//en.wikipedia.org/wiki/On_Spirals), [Archimedes](/wiki/Archimedes)đã mô tả [đường xoắn ốc Ác-si-mét](//en.wikipedia.org/wiki/Archimedean_spiral), một hàm mà bán kính của nó phụ thuộc vào góc. Tuy nhiên, công trình của nhà khoa học Hi Lạp không đủ để xây dựng một hệ tọa độ đầy đủ.
Từ thế kỷ thứ 8 trở về sau, các nhà thiên văn đã phát triển các phương pháp cho việc xấp xỉ và tính toán phương hướng và khoảng cách từ bất kỳ vị trí nào trên Trái Đất đến
[Thánh địa Mecca](/wiki/Mecca) ( [Qibla](//en.wikipedia.org/wiki/Qibla)). Sau thế kỷ thứ 9, họ đã sử dụng [lượng giác hình cầu](//en.wikipedia.org/wiki/Spherical_trigonometry) và các [phép chiếu bản đồ](//en.wikipedia.org/wiki/Map_projection) để tính toán những con số này một cách chính xác. Việc tính toán về cơ bản là chuyển tọa độ cực xích đạo của [Mecca](/wiki/Mecca) thành tọa độ cực của chính Thánh địa đó so với một hệ thống có kinh tuyến tham chiếu là vòng tròn lớn qua các vị trí nhất định và các cực của Trái Đất, và có trục cực là đường thẳng qua các vị trí này và điểm đối cực của nó.
Có nhiều lý giải khác nhau của lời giới thiệu tọa độ cực như là một phần của một hệ tọa độ chính quy. Lịch sử đầy đủ của chủ đề này đã được mô tả trong tác phẩm
[Origin of Polar Coordinates](http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Coolidge_Polars.html) của giáo sư [Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard) [Julian Lowell Coolidge](//en.wikipedia.org/wiki/Julian_Lowell_Coolidge). [Grégoire de Saint-Vincent](//en.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9goire_de_Saint-Vincent) và [Bonaventura Cavalieri](/wiki/Bonaventura_Cavalieri) độc lập giới thiệu các khái niệm vào giữa thế kỷ XVII. Saint-Vincent đã viết chúng một cách riêng tư năm 1625 và xuất bản tác phẩm của mình vào năm 1647, trong khi Cavalieri xuất bản tác phẩm của ông vào năm 1635 và một phiên bản hiệu đính trong năm 1653. Lúc đầu Cavalieri sử dụng tọa độ cực để giải quyết một bài toán liên quan đến diện tích của [vòng xoắn ốc Archimedean](//en.wikipedia.org/wiki/Archimedean_spiral). Sau đó [Blaise Pascal](/wiki/Blaise_Pascal) sử dụng để tính độ dài của vòng cung parabol.
Trong cuốn
* (viết năm 1671, xuất bản 1736), Isaac Newton đã khảo sát sự chuyển đổi giữa hệ tọa độ cực, mà ông gọi là "Phương pháp Thứ bảy; Dành cho xoắn ốc", và chín hệ toạ độ khác. Trong tạp chí Method of Fluxions* [Acta Eruditorum](//en.wikipedia.org/wiki/Acta_Eruditorum)(1691), [Jacob Bernoulli](/wiki/Jacob_Bernoulli)đã sử dụng một hệ gồm một điểm nằm trên một đường thẳng, gọi là cực và trục cực tương ứng. Các tọa độ được xác định bằng khoảng cách từ cực và góc từ trục cực. Công trình của Bernoulli đã mở rộng cách tìm [bán kính cong](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_cong)của các đường cong biểu diễn qua những tọa độ này.
Thực tế thuật ngữ
*tọa độ cực* được công nhận do [Gregorio Fontana](//en.wikipedia.org/wiki/Gregorio_Fontana) đưa ra và được sử dụng bởi các nhà văn Italia thế kỷ 18. Thuật ngữ này xuất hiện trong tiếng Anh tại bản dịch *Differential and Integral Calculus* [[2]](#cite_note-2) của [3] [Lacroix](//en.wikipedia.org/wiki/Sylvestre_Fran%C3%A7ois_Lacroix)do [George Peacock](//en.wikipedia.org/wiki/George_Peacock)dịch năm 1816. [Alexis Clairaut](//en.wikipedia.org/wiki/Alexis_Clairaut)là người đầu tiên suy nghĩ về tọa độ cực trong không gian ba chiều, và [Leonhard Euler](/wiki/Leonhard_Euler)là người đầu tiên thực sự phát triển các ý tưởng đó . [[4]](#cite_note-4)
## Quy Ước[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=2)]
Toạ độ bán kính thường được ký hiệu là
*r* hoặc *, và toạ độ góc bởi ρ* *ϕ*, *θ*, hoặc *t.*Toạ độ góc được quy định là *ϕ*theo tiêu chuẩn [ISO](/wiki/ISO) [31-11](/wiki/ISO_31-11).
Các góc trong ký hiệu cực thường được biễu diễn bằng một trong hai đơn vị đo độ là
[độ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_(g%C3%B3c)) hoặc [radian](/wiki/Radian) (2 [π](/wiki/Pi) rad là bằng 360°). Thông thường độ được sử dụng trong điều hướng, bản đồ, và nhiều lĩnh vực ứng dụng khác, trong khi radian phổ biến hơn trong toán học và vật lý toán học.
Trong nhiều trường hợp, một toạ độ góc ϕ dương nghĩa là góc ϕ được đo ngược chiều kim đồng hồ so với trục.
Trong văn bản toán học, các trục cực thường được vẽ theo chiều ngang và quay về bên phải.
### Tính duy nhất của tọa độ cực[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=3)]
Thêm bất kỳ số vòng xoay nguyên (360°) vào toạ độ góc sẽ không thay đổi phương hướng của góc ban đầu. Ngoài ra, một toạ độ bán kính âm nên được hiểu là khoảng cách dương tương ứng đo theo chiều ngược lại. Do đó, cùng một điểm có thể được biểu diễn bằng vô hạn các tọa độ cực khác nhau (
*r*, *ϕ* ± *n*×360°) hoặc (− *r*, *ϕ* ± (2 *n* + 1)180°), trong đó n là [số nguyên](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn) bất kỳ. Hơn nữa, bản thân cực có thể được biểu diễn thành (0, *ϕ*) với góc *ϕ* bất kỳ.
Trong trường hợp cần một biểu diễn duy nhất đối với mọi điểm, cần giới hạn r là các số không âm (
*r* ≥ 0) và *ϕ* nằm trong [khoảng](/wiki/Kho%E1%BA%A3ng_(to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)) [0, 360°) hoặc (−180°, 180°] (trong độ radian, [0, 2π) hoặc (-π, π]) . Người ta cũng phải chọn một góc phương vị riêng cho cực, ví dụ, [5] *ϕ*= 0.
## Chuyển đổi giữa tọa độ cực và tọa độ Descartes[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=4)]
Các tọa độ cực
*r* và *ϕ* có thể chuyển đổi thành các [tọa độ Descartes](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_Descartes) *x* và *y* bằng cách sử dụng các [hàm lượng giác](/wiki/H%C3%A0m_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_gi%C3%A1c) sin và cosin:
Các tọa độ Descartes
*x* và *y* có thể được chuyển đổi sang tọa độ cực *r* và *ϕ* với *r* ≥ 0 và *ϕ* nằm trong khoảng (-π, π] bằng công thức : [6]
(Như trong
[định lý Pythagore](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_l%C3%BD_Pytago) hoặc [tiên đề Euclid](/wiki/Ti%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%81_Euclid_v%E1%BB%81_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%E1%BA%B3ng_song_song)), và
,
với atan2 là một biến thể phổ biến trên hàm số arctan định nghĩa là:
Giá trị của góc
*ϕ* ở trên là giá trị chủ yếu của hàm [số phức arg](/wiki/S%E1%BB%91_ph%E1%BB%A9c) áp dụng cho *x*+ *iy.* Một góc trong khoảng [0, 2π) có thể thu được bằng cách cộng 2π vào giá trị của nó trong trường hợp nó âm.
## Phương trình cực của đường cong[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=5)]
## Giao điểm của hai đường cong cực[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=6)]
## Số phức[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=7)]
## Giải tích[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=8)]
## Mối liên hệ với tọa độ hình cầu và tọa độ hình trụ[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=9)]
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%B1c&action=edit§ion=10)]
- General
- Anton, Howard; Irl Bivens, Stephen Davis (2002).
*Calculus*. Anton Textbooks, Inc. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-471-38157-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-471-38157-8).
- Finney, Ross; George Thomas, Franklin Demana, Bert Waits (tháng 6 năm 1994).
*Calculus: Graphical, Numerical, Algebraic*. Addison-Wesley Publishing Co. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-201-55478-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-201-55478-X).
- Specific
**Friendly, Michael.** [^](#cite_ref-milestones_1-0) [“Milestones in the History of Thematic Cartography, Statistical Graphics, and Data Visualization”](http://www.math.yorku.ca/SCS/Gallery/milestone/sec4.html). Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2006. **Miller, Jeff. "** [^](#cite_ref-2) [Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics](http://members.aol.com/jeff570/p.html)". Đính chính 2006-09-10. **Smith, David Eugene (1925).** [^](#cite_ref-3) *History of Mathematics, Vol II*. Boston: Ginn and Co. trang 324. [^](#cite_ref-4) [Coolidge, Julian](//en.wikipedia.org/wiki/Julian_Lowell_Coolidge)(1952). " [The Origin of Polar Coordinates](http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Coolidge_Polars.html)". *American Mathematical Monthly*(Mathematical Association of America) **59**(2): 78–85.doi:10.2307/2307104. JSTOR 2307104. **Stewart, Ian; David Tall (1983).** [^](#cite_ref-5) *Complex Analysis (the Hitchhiker's Guide to the Plane)*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-28763-4. **Torrence, Bruce Follett; Eve Torrence (1999).** [^](#cite_ref-6) *The Student's Introduction to Mathematica*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59461-8.

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1054 hit(2), cp1052 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes


text:
Hyparrhenia filipendula
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hyparrhenia filipendula là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Hochst.) Stapf mô tả khoa học đầu tiên năm 1918.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Hyparrhenia filipendula”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Hyparrhenia filipendula tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Hyparrhenia filipendula tại Wikispecies

markdown:
*Hyparrhenia filipendula*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Hyparrhenia filipendula
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Monocots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Poales](/wiki/B%E1%BB%99_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Poaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Hyparrhenia](/wiki/Hyparrhenia) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **H. filipendula** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Hyparrhenia filipendula*
(Hochst.)
[Stapf](/w/index.php?title=Otto_Stapf&action=edit&redlink=1) * là một loài Hyparrhenia filipendula* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Hòa thảo](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o). Loài này được (Hochst.) Stapf mô tả khoa học đầu tiên năm 1918. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Hyparrhenia_filipendula&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hyparrhenia_filipendula&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Hyparrhenia_filipendula&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hyparrhenia_filipendula&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-419757). Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013. *Hyparrhenia filipendula*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Hyparrhenia_filipendula&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hyparrhenia_filipendula&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Hyparrhenia filipendula](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hyparrhenia_filipendula)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Hyparrhenia filipendula](//species.wikimedia.org/wiki/Hyparrhenia_filipendula)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Cache: cp1052 miss(0), cp1052 frontend miss(0)

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Liên minh các Vương hầu
Liên minh các Vương hầu, hoặc Liên minh các Vương hầu người Đức, còn được gọi là Fürstenbund theo tiếng Đức, do nhà vua nước Phổ khi đó là Friedrich II (Friedrich Đại Đế, 1712 - 1786) thành lập ở Đức vào năm 1785, là một bước tiến trong công cuộc thống nhất của Đế chế Đức dưới sự lãnh đạo của Triều đình Vương quốc Phổ.[1][2] Ba nước đầu tiên của "Liên minh các Vương hầu" là nước Phổ, xứ Sachsen và xứ Hanover đã ký kết Liên minh vào ngày 21 tháng 7 năm 1785 ở kinh đô Berlin nước Phổ, Vương quốc Phổ đóng vai trò bảo vệ quyền tự do của các Vương hầu người Đức trong Đế quốc La Mã Thần thánh,[3][4] và chống lại âm mưu thôn tính xứ Bayern của vua Áo.[5]
Vốn Quốc vương nước Phổ đã nhận thấy rõ ràng rằng việc nước Áo thôn tính xứ Bayern sẽ đưa đến sự hùng mạnh hơn cả của Hoàng đế Áo trên đất Đức, và tiến hành thiết lập liên minh này sau khi Quận công xứ Deut-Ponts cầu cứu ông vì bị hai nước Nga và Áo đe dọa[6]. Đây là một trong những thành tựu mang tầm quốc tế, thành tựu vĩ đại cuối cùng của vị vua kiệt xuất Friedrich II Đại Đế - được xem là "nhân vật số một của thế kỷ",[7] ông đã toàn thắng trong việc thiết lập liên minh này với sự thất bại của liên minh Áo - Nga.[1][8][9][10][11] Với liên minh này, nhà vua nước Phổ (vốn đã mang đại binh tinh nhuệ đi đánh và giành chiến thắng trước quân Áo của vua Joseph II trong cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern vào các năm 1778 - 1779[12][13]) một lần nữa giữ vững hiện trạng của Đế quốc La Mã Thần thánh qua việc làm phá sản các tham vọng của Triều đình Áo,[14] và đạt được mục tiêu mà ông nhắm vào trong suốt đời: nước Phổ là một kình địch của Đế quốc Áo, và giành thắng lợi.
Nước Phổ - minh chủ của "Liên minh các Vương hầu"[15] - vốn đã là một cường quốc trên thế giới sau chiến thắng trong cuộc Chiến tranh Kế vị Áo (1740 - 1748), chiến thắng trong cuộc Chiến tranh Bảy năm (1756 - 1763) và cuộc chia cắt Ba Lan (1772), và tiếp tục thể hiện vai trò này với thắng lợi của "Liên minh các Vương hầu".[16][17] Cùng năm với thắng lợi của ông và "Liên minh các Vương hầu", minh chủ của Liên minh là vua Phổ Friedrich II Đại Đế - vị anh hùng dân tộc nước Phổ[18] - đã già và dần yếu đi (73 tuổi), nhưng ông vẫn còn sống qua năm 1785, rồi qua đời vào năm sau (1786).[4][19]
Mục lục
Bối cảnh lịch sử: Áo - Phổ tranh hùng[sửa | sửa mã nguồn]
Dưới triều đại huy hoàng của Quốc Vương Friedrich II Đại Đế, Vương quốc Phổ từ một nước chư hầu của các nước phong kiến phía Đông, trở thành một cường quốc phát triển lớn mạnh,[21] chiếm được tỉnh Silesia của Áo.[22] Nước Phổ liên minh với Nga vào năm 1764 - một liên minh lâu dài và lâu bền nhất trong lịch sử nền quân chủ Phổ, giúp Triều đình Phổ có thể chi phối những chính sách của Triều đình Nga về vấn đề xâm chiếm Ba Lan.[23] Vào năm 1772, ba nước Phổ, Áo và Nga tiến hành cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất,[24] đem lại lợi thế lớn lao cho nước Phổ. Nước Phổ trở nên một liệt cường đáng sợ, tranh giành quyền Bá chủ Đế chế Đức với nước Áo.[25] Tuy nước Áo thất bại nặng nề, Hoàng Đế nước Áo là Joseph II lại có đầy tham vọng.[26] Tuy rất ngưỡng mộ vua Friedrich II Đại Đế, khi tưởng rằng ông qua đời vì ông lâm vào một căn bệnh gút vào năm 1775, Hoàng Đế Joseph II dự định phái quân Áo đến biên giới nước Phổ để buộc vị tân vương Phổ phải trả lại tỉnh Silesia - một tỉnh giàu có từng bị Quốc Vương Friedrich II Đại Đế. Không may cho Hoàng Đế nước Áo, Quốc Vương nước Phổ khỏe lại, và dĩ nhiên là dự định chiếm lại tỉnh Silesia của quân Áo lập tức thất bại.[26] Khi Tuyển hầu tước xứ Bayern là Maximilian III Joseph (1727 - 1777) qua đời vào ngày 30 tháng 12 năm 1777.
Sau đó, ngôi chúa xứ Bayern được truyền cho người một người họ hàng của ông ta - đó là Charles Theodore (1724 - 1799), Sứ quân Tuyển hầu tước vùng sông Rhine. Ông này cũng không có con cái, và vào ngày 3 tháng 1 năm 1778, ông ta đành phải từ bỏ hết mọi quyền thừa kế của mình, theo Thỏa thuận tại Viên. Thỏa thuận này bị phản đối bởi người kế thừa có cơ sở của lãnh địa Sứ quân Tuyển hầu tước vùng sông Rhine - Quận công xứ Deux-Ponts, và bởi cả Tuyển hầu tước xứ Sachsen - hậu duệ của vị Tuyển hầu tước quá cố của xứ Bayern.[1] Họ bèn cầu cứu Triều đình vua Friedrich II Đại Đế. Vốn từ năm 1763, Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã giành chiến thắng hoàn toàn trong cuộc Chiến tranh Bảy năm chống liên quân Áo - Nga - Pháp - Thụy Điển v.v... và qua đó, ông giữ vững được đất nước,[27] Vương quốc Phổ trở thành một cường quốc hùng mạnh nhất vùng Trung Âu, là cường quốc quân sự đóng vai trò Bá chủ ở châu Âu: ông cùng Quân đội Phổ hùng mạnh đã đánh bại được tất cả các cường quốc trên lục địa châu Âu.[28][29][30][31] Thanh thế của nước Phổ vươn lên trên toàn cõi châu Âu, và họ củng cố hoàn toàn vai trò liệt cường,[32][33] với một trong những đội quân hùng mạnh nhất trên toàn cõi châu Âu.[34] Sau đó, Quốc vương Friedrich II Đai Đế tái thiết quốc gia hùng cường.[35][36]
Nghe lời cầu cứu của Quận công xứ Deux-Ponts và Tuyển hầu tước xứ Sachsen, ông thân chinh mang đại binh tinh nhuệ đi đánh Đế quốc Áo của nhà Habsburg do Nữ hoàng Maria Theresia (1714 - 1780) và con trai là vua Joseph II trị vì.[37] Ông chỉ đánh Áo nhằm bảo vệ sự cân bằng qưyền lực, không phải vì những tham vọng lớn lao nào hết.[38] Nước Áo một lần nữa là kẻ thất bại[39], Quốc vương nước Phổ phá vỡ ý tưởng sáp nhập xứ Bayern vào nước Áo[40], tiêu diệt Thỏa thuận Viên với Hiệp định Teschen vào ngày 13 tháng 5 năm 1779, sau cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern ngắn ngủi. Đế quốc Nga và Vương quốc Pháp đóng vai trò trung gian trong Hiệp định Teschen.[1] Như vậy là Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã trở thành một nhà chính trị lão luyện của châu Âu, bảo vệ trật tự đất Đức và châu Âu trước những tham vọng của kình địch của ông - Hoàng đế Áo Joseph II.[41][42] Bước vào thập niên 1780, Quốc vương Friedrich II Đại Đế nước Phổ và Nữ hoàng Ekaterina II Đại Đế nước Nga trở thành hai nhân vật duy nhất có tầm vóc anh hùng trên chính trường châu Âu.[43] Lúc này, ông đã trải qua những năm tháng danh tiếng, huy hoàng quân sự, và đã mất luôn cả kẻ cựu thù Maria Theresia.[44]
Diễn biến và ý nghĩa của Liên minh[sửa | sửa mã nguồn]
Nhưng vài năm sau, để cung cố uy quyền của nền quân chủ chuyên chế Áo, vị Hoàng đế đầy tham vọng Joseph II (1741 - 1790) - kẻ thất bại trong cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern - lại nghĩ đến chuyện thôn tính xứ Bayern.[1][3][42] Trong lúc này, cả vua cha Franz I lẫn Nữ hoàng Maria Theresia đã qua đời và do đó ông ta nắm giữ Hoàng quyền chuyên chế.[20][44] Ông ta xây dựng một chế độ quân chủ chuyên chế, noi gương vua Friedrich II Đại Đế.[45] Vốn sau thắng lợi cuộc Chiến tranh Bảy năm, vua Friedrich II Đại Đế đã hứa rằng ông sẽ tôn Joseph II làm Hoàng đế.[46] Với tham vọng hung dữ của mình, ông ta mong muốn đưa nước Áo trở lại thành Bá chủ của đất Đức như trước Hòa ước Westfalen (1648). Thông qua các hoạt động ngoại giao rộn rịp, ông đã thiết lập liên minh với Pháp và Nga, cô lập nhà vua nước Phổ.[47] Trong lần này, Nữ hoàng Nga Ekaterina II (1729 - 1796) còn đề nghị trao đổi vùng Hà Lan thuộc Áo cho Tuyển hầu tước xứ Bayern. Tuyển hầu tước Charles Theodore sẽ nhận được vùng Hà Lan thuộc Áo (ngoại trừ Luxemburg và Namur), không những thế, ông sẽ làm Vua của Burgundy. Sứ thần Áo là Von Lehrbach đã buộc vị Tuyển hầu tước này phải tuân lệnh, còn người kế thừa hợp pháp của ngôi chúa vùng sông Rhine cũng bị sứ thần Nga là Bá tước Romanzoff buộc phải làm theo. Ban đầu Nga và Áo thành công, và cả hai vị lãnh chúa được mua chuộc bằng một khoảng tiền gồm 3.000 florin Áo. Quận công xứ Deut-Ponts được biết rằng, Tuyển hầu tước Charles Theodore không còn ý kiến ý cọt gì, và việc trao đổi lãnh thổ nhất định sẽ xảy ra. Tuy nhiên, Quận công xứ Deut-Ponts đã phản đối, thế là ông cầu cứu vua Friedrich II Đại Đế.[1]
Vua Áo vốn thực chất là quan thầy của các tiểu quốc người Đức, và họ không thể chống lại được nếu không có vua Phổ làm quan thầy.[48] Về phía Phổ, họ vốn đã mất nhiều đồng minh trong suốt những cuộc chiến tranh Silesia, và sau khi Ngoại trưởng Nga là Nikita Ivanovich Panin bị mất chức thì liên minh Nga - Phổ cũng sụp đổ (1780).[49] Bị các cường quốc cô lập, ông hết sức lo buồn, thường than rằng việc thống trị nước Phổ đã trở thành một nỗi lo đối với tấm thân 70 tuổi của mình.[47] Ông nhận thấy một khi nước Áo được lợi thế, cường quốc Công giáo này sẽ phát triển thịnh vượng ở phương Nam, lại còn thù địch với đến nước Phổ.[43] Ông kịch liệt phản đối dự định của triều đình Nga hoàng, thể hiện qua lá thư mà Quận công xứ Deut-Ponts gửi cho Nữ hoàng Nga Ekaterina II Đại Đế. Nữ hoàng Nga bèn thông báo rằng, bà ta chỉ nghĩ cả hai bên đều có quyền chao đổi lãnh thổ, nếu hai bên đã đồng ý. Vua nước Pháp là Louis XVI - ông vua đã đứng ra trung gian trong Hiệp định Teschen và sẽ không tán thành với dự án chiếm đóng xứ Bayern - đã làm cho vua Friedrich II Đại Đế trở nên cam đoan rằng Hoàng đế Joseph II đã xóa bỏ dự định của mình do Quận công xứ Deut-Ponts có phản đối, triều đình Áo vẫn không chịu tiến hành hòa giải. Thế là nhà vua nước Phổ liền ra tay, ông trở nên năng nổ và thể hiện sự vĩ đại của ông trong tình hình khó khăn.[1][8][50] Sự phản đối tham gia dự định chiếm đóng xứ Bayern của Pháp cũng là một sự kiện mở đường cho ông tiến hành thắng lợi cuối cùng của mình, góp phần phá sản kế hoạch chiếm đóng Bayern, và ông vốn đã tìm kiếm đồng minh mới để chống Áo ngay từ khi Nga liên minh với Áo.[51] Thực chất, chính nhờ một lực lượng Quân đội tinh nhuệ mà vua Phổ vẫn giữ vững được uy thế của đất nước sau khi liên minh Nga - Phổ tan rã.[49] Nhưng lần này, ông không phải đi chinh chiến thêm một lần nữa, thay vì đó ông đưa Triều đình Phổ trở thành một minh chủ của các Vương hầu người Đức chống lại những âm mưu bành tráng của Hoàng đế Joseph II.[43][51] Ông gửi thư cho Thủ tướng Chính phủ Phổ khi đó là Bá tước Karl-Wilhelm Finck von Finckenstein, nói về việc thiết lập một liên minh:[52]
Lúc này ông đã 73 tuổi, nhưng ông khỏe lên kể từ sau cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern (1778 - 1779).[43] Vào năm 1785, ông thành lập "Liên minh các Vương hầu" (tên tiếng Đức: Fürstenbund), bao gồm Vương quốc Phổ (quốc gia hùng mạnh nhất trên đất Đức)[42], Lãnh địa Tuyển hầu tước Sachsen, Lãnh địa Tuyển hầu tước Hanover và một số nước khác sau này (Saxe-Weimar, Saxe-Gotha), tổng cộng là mười lăm nước, với minh chủ chính là nhà vua Friedrich II Đại Đế.[42][50] Vua Phổ hiểu rằng, ông phải thật công bằng mới có thể liên minh được với họ, và ông đã thắng lợi khi liên minh được với những tiểu quốc hùng mạnh.[48] Với một liên minh giữa những vua chúa hùng cường trên đất Đức, ông vua thiên tài Phổ đã có một liên minh vững chắc chống Áo.[53] Đây là một Liên minh độc đáo, và cũng giống như những Liên minh đã được thiết lập để các thành viên cùng nhau trong lịch sử.[54] Các thành viên cùng chịu trách nhiệm chung với nhau để đối đầu với đế quốc Áo, tuân thủ theo Hòa ước Westfalen năm xưa. Chỉ trong vài tháng, đã nhiều nước tham gia liên minh (trong số đó có Quận công xứ Deut-Ponts), thế là Quốc vương nước Phổ đã toàn thắng.[47][50] Không những thế, qua những điều ước bí mật, họ ra đặt những biện pháp chống lại ý đồ thôn tính xứ Bayern của Áo: nếu cần thiết, họ sẽ dùng đến Quân đội để dẹp tan mưu đồ này.[8] Liên minh đã chiến thắng huy hoàng qua việc thu nhập được cả vị Tuyển hầu tước - Tổng giám mục xứ Mainz - một nhân vật đóng vai trò rất quan trọng trên đất Đức.[50] Đây là thành tựu quan trọng của một nhân vật có công lớn trong lịch sử Phổ - Nam tước Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein, khi đó ông mới 27 tuổi và nhà vua Friedrich II Đại Đế đã giao phó cho ông trọng trách ngoại giao.[8] "Liên minh các Vương hầu" không phải là một quốc gia Liên bang, mà là một Liên minh giữa các quốc gia nhằm chống lại tham vọng dữ dằn của Hoàng đế Joseph II. Theo Norwood Young trong cuốn tiểu sử vua Friedrich II Đại Đế vốn mang nội dung bỉ bác ông, Liên minh này không mang lại ý nghĩa gì trong thời gian đó, nhưng được đời sau ghi nhớ tới.[52] Tuy nhiên, theo nhà sử học Thomas Carlyle trong bộ truyện về vua Friedrich II Đại Đế (Carlyle vốn là một người có am hiểu thấu đáo hơn về ý nghĩa của "Liên minh các Vương hầu"), Liên minh này là một ý tưởng độc đáo.[11]
Nhà vua nước Phổ viết như vậy. Với "Liên minh các Vương hầu" này, ông đã thực hiện được những gì ông mơ ước từ thời bé, mà thành công này còn huy hoàng hơn cả việc thực hiện ước mơ của một vị vua khai quốc. Ông không còn là vị vua trị vì dưới cái bóng của Hoàng đế La Mã Thần thánh như trong hai cuộc chiến tranh Silesia (1740 - 1745) nữa (hồi đó ông liên minh với Hoàng đế Karl VII); mà giờ đây, với tư cách là vị quan thầy của dân tộc Đức, ông vinh hiển xưng hùng xưng bá với cả thế giới.[55] Một lần nữa, Hoàng đế Joseph II lại không thực hiện được tham vọng bá chủ của mình.[56] Cả Áo lẫn Nga đều phải hoàn toàn từ bỏ ý định của họ.[1] Điều này còn là dấu hiệu báo trước về một nước Đức thống nhất và dự báo ngày tàn của Đế quốc La Mã Thần thánh do Áo đứng đầu.[57]
Ngay từ khi Liên minh mới được thành lập, nhiều lãnh chúa ở Đức đã tin rằng sự thống nhất sẽ đến với họ. Việc nước Áo phải phá sản âm mưu chiếm đóng xứ Bayern đã làm cho các cường quốc láng giềng - vốn luôn lợi dụng sự yếu kém của dân tộc Đức để nhảy vô xâm lược - đều hết sức lo sợ.[55] Do đó, Nga và Pháp phản đối, vì Nga muốn giành lấy lợi nhuận qua việc liên minh với Áo, nên dĩ nhiên họ không thể chấp nhận việc Liên minh này làm cho đồng minh của họ bị yếu đi. Tuy nhiên, mọi nước phản đối đều không làm được trò trống gì đối với "Liên minh các Vương hầu"[8]. Được xem là người chiến binh xuất sắc nhất thời ấy, Quận công xứ Brunswick-Wolfenbüttel là Charles William Ferdinand trở thành Tổng tư lệnh của Quân đội "Liên minh các Vương hầu".[58]
"Liên minh các Vương hầu" không những đánh một đòn đau vào danh tiếng của vị Hoàng đế tài năng Joseph II,[59] mà cũng là hành động công khai[60], cống hiến cuối cùng của nhà vua nước Phổ đối với nền chính trị châu Âu và cả thế giới, đỉnh cao của những chiến thắng mà ông đạt được trong suốt cuộc đời ông, là một chiến thắng lừng lẫy đưa Vương quốc Phổ thoát khỏi sự đe dọa nguy hiểm nhất trong lúc đó.[50][61][62] Là minh chủ của "Liên minh các Vương hầu", đây là lần đầu tiên nước Phổ hòng thống nhất các vua chư hầu người Đức thành một Đế chế Đức do Quốc vương nước Phổ thống trị.[2] Qua việc thành lập liên minh này, vị minh chủ "Liên minh các Vương hầu" đã công khai cố gắng thống trị nước Đức,[11] một lần nữa thể hiện địa vị liệt cường của nước Phổ, và đẩy lùi ảnh hưởng của Đế quốc Nga và nước Pháp ra khỏi Đế chế Đức.[16] "Liên minh các Vương hầu" còn ảnh hưởng lớn đến việc sáng tác "Huyền thoại Friedrich" của phong trào dân tộc chủ nghĩa Đức - một huyền thoại có nội dung khác hẳn với sự thật về những chính sách của ông.[63]
Phá bỏ tham vọng của nước Áo, "Liên minh các Vương hầu" đã mở đường cho Đế chế Đức thống nhất 85 năm sau đó, và cũng mở đường cho sự thành lập một nhà nước Cộng hòa Đại Đức sau này.[11] Một năm sau thắng lợi,[4] thiên tài quân sự - minh quân độc đoán - "Nhà ẩn dật trong Khu vườn Sanssouci"[16] Friedrich II Đại Đế ngã bệnh qua đời vào năm 1786 sau một thời gian làm việc siêng năng,[64][65] để lại một nước Phổ hùng mạnh, sánh vai với Áo trong việc thống trị vùng Trung Âu. Trong suốt đời, ông luôn thể hiện là "một thiên tài đích thực xuất sắc nhất đã lên kế vị ngai vàng vào thời kỳ cận đại" - theo nhận định của nhà sử học người Anh là John Dalberg-Acton, Nam tước Acton thứ nhất (Huân tước Acton).[17][66] Nước Phổ giờ đây đứng ngang hàng với mọi liệt cường Âu châu, chứ không còn là liệt cường yếu nhất châu lục này như hồi ông mới lên chính vị hiệu.[67] Thành công của "Liên minh các Vương hầu", tức Furstenbund chống lại dự định của Áo và Nga, là thắng lợi cuối cùng của ông (1785).[9][68] Do xứ Hanover do vua Anh thống trị vào lúc ấy, việc xứ này tham gia "Liên minh các Vương hầu" cho thấy một sự kiện quan trọng: trước khi nước Phổ thắng trận trong bảy năm chinh chiến,[33] Anh Quốc xé bỏ liên minh với nước Phổ vào năm 1762 giữa lúc cuộc Chiến tranh Bảy năm vẫn còn khốc liệt, dẫn đến sự giận dữ của vua Friedrich II Đại Đế.[69][70] Giờ đây, nước Phổ đã hòa giải với Anh Quốc, điều này làm tổn hại nghiêm trọng đến quyền lợi của Pháp, dù nước này không tham gia dự định chiếm đóng xứ Bayern: cụ thể hơn, trước khi Liên minh ra đời, sự quan tâm của vua Pháp vào vấn đề Bayern chỉ phục thuộc vào vua Phổ.[59][71] Việc ông thiết lập "Liên minh các Vương hầu", cũng với một loạt sự kiện khác ở Trung Âu và Đông Âu vào các thập niên 1770 - 1780, đã cho thấy nước Pháp ngày càng trở nên bất lực.[72] Phong trào Cách mạng Pháp nổ ra vào năm 1789, và vua Louis XVI bị xử tử, chấm dứt chế độ quân chủ của Vương triều Bourbon.[73][74]
Nhà sử học quân sự người Anh là Christopher Duffy (thế kỷ XX), trong tác phẩm "Frederick the Great: A Military Life" được đánh giá rất cao, cho rằng "Liên minh các Vương hầu" của ông không phải là tiền thân của một nước Đức thống nhất, ông làm liên minh trở nên có hiệu lực thông qua việc Pháp không tham gia dự định chiếm đóng xứ Bayern và hoàn toàn mang lại quyền lợi cho Vương quốc Phổ; nhưng "Liên minh các Vương hầu" khẳng định rằng, trong những ngày cuối đời của ông, ông trầm mình trong ánh hoàng hôn rực rỡ của cuộc đời của một vị anh hùng dân tộc Đại Đức.[43] Nhà sử học vĩ đại người Đức là Gerhard Ritter (cũng thế kỷ XX), trong tuyệt tác "Frederick the Great: a historical profile" được đánh giá rất cao của ông (và cũng được nhà sử học quân sự người Mỹ là Peter Paret ca ngợi và dịch sang tiếng Anh), đã ghi nhận rằng việc thiết lập "Liên minh các Vương hầu" (1785) có mang lại một ý nghĩa nổi bật: vị vua vĩ đại Friedrich II Đại Đế của nước Phổ - một kẻ hủy diệt hùng cường của Đế quốc La Mã Thần thánh - đảm nhận vai trò là vị quan thầy hùng mạnh của những truyền thống dân tộc Đức trong những ngày cuối đời của ông. Cũng theo Gerhard Ritter, việc tái xây dựng một Đế chế Đức do người Phổ thống trị sẽ là mục tiêu đáng khát khao của nước Đức mãi về sau này. Nhưng trên thực chất thì khác: chỉ có nỗi lo sợ đối với người Áo đã đưa các Vương hầu người Đức về với cánh đại bàng Phổ - họ tham gia liên minh vì chủ nghĩa phân lập chứ không phải là vì chủ nghĩa dân tộc. Và, Gerhard Ritter cũng cho rằng nước Phổ cũng chỉ thành lập Liên minh để thực hiện được những mục tiêu riêng của họ.[75]
Đương thời với việc thiết lập Liên minh, tuy các cường quốc láng giềng như Nga, Pháp đều lo lắng và sợ sệt, thì triều đình Torino - vốn ngưỡng mộ vị vua Phổ vĩ đại[76] - coi Liên minh này là vị "Thần hộ mệnh của các quốc gia Ý" (lúc bấy giờ nước Ý hãy còn chưa hợp nhất thành một quốc gia).[55] Theo nhà sử học người Anh là Đại tá Charles Booth Brackenbury trong tác phẩm "Frederick the Great" được đánh giá rất cao của ông[77][78], nếu liên minh này được thiết lập vài năm trước đó, Triều đại vua Phổ sẽ chiếm ngôi Hoàng đế Đức của Áo trong đúng thế kỷ XVIII.[4]
Theo nhà sử học vĩ đại người Đức là Heinrich von Sybel, trong công trình nghiên cứu "The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents", thì vua Friedrich II Đại Đế không có chủ ý muốn lập ra một quốc gia mới thông qua việc thiết lập "Liên minh các Vương hầu" này, nhưng rõ ràng, Liên minh đã làm cho cơ cấu Đế quốc La Mã Thần thánh suy vong, mang lại lợi thế cho nước Phổ.[53] Còn tác giả Friedrich Kohlrausch trong tác phẩm A history of Germany: from the earliest period to the present time, thì cho hay, thất bại này đã dạy cho Hoàng gia Áo về trách nhiệm của họ đối với các quốc gia châu Âu lúc ấy, họ phải lo mà bảo vệ nguyên trạng của họ, chống lại tinh thần chinh phạt, v.v... nếu không họ nhất định sẽ suy yếu. Nhưng do vị vua anh hùng này mất vào năm sau (1786) nên Liên minh cũng không làm gì được thêm.[54][79]
"Liên minh các Vương hầu" trong thi ca[sửa | sửa mã nguồn]
Việc thiết lập "Liên minh các Vương hầu" đã ảnh hưởng không nhỏ tới đại thi hào Johann Wolfgang von Goethe (1749 - 1832) khi ông ở xứ Saxe-Weimar, và chính ông cũng từng gọi vua Friedrich II Đại Đế là "một ngôi sao Bắc Đẩu... mà cả dân tộc Đức, cả châu Âu, thậm chí cả thế giới đang hướng về".[64] Nhà thơ người Đức là Christian Friedrich Daniel Schubart (1739 - 1791) vốn luôn ngưỡng mộ ông, vì ông đã đánh tan tác một liên quân hùng mạnh vào những năm tháng chiến tranh, phá vỡ thế bá chủ của nước Pháp ở châu Âu, cùng nhiều công trạng đối nội. Khi Quốc vương nước Phổ thiết lập "Liên minh các Vương hầu" (1785), nhà thơ Schubart có viết:[80]
(Lưu ý: Trong các bài thơ ca tụng Quốc vương Friedrich II Đại Đế, nhà thơ Christian Friedrich Daniel Schubart thường ví von ông với những người anh hùng của dân tộc Teuton như Hermann hay Wotan. Bài thơ trên được tạm dịch từ bản tiếng Anh trong sách The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660-1789, trang 231.)
Từ lâu vùng Bắc Đức không được bảo vệ, mà nay Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã bảo vệ thành công vang dội qua một loạt công trạng hiển hách của ông.[81] Với một sự nghiệp lẫy lừng, ông đã trở thành một vị anh hùng của toàn dân Đức, thu hút các nhà văn, họa sĩ. Vào năm 1857, một họa sĩ người Đức nổi tiếng là Adolf Menzel có vẽ tranh về cuộc gặp gỡ giữa ông và vua Joseph II (hai vị vua này từng gặp gỡ nhau trước cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern và Liên minh các Vương hầu).[82]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b c d đ e Sir Daniel Keyte Sandford, Thomas Thomson, Allan Cunningham, The popular encyclopedia: being a general dictionary of arts, sciences, literature, biography, history, and political economy, reprinted from the American edition of the 'Conversations lexicon'... with dissertations on the rise and progress of literature, trang 391
- ^ a ă Antti P. Balk, Saints & Sinners: An Account of Western Civilization, Thelema Publications, 2008, trang 661
- ^ a ă George Agar-Ellis Dover (1st baron), The life of Frederic the Second, king of Prussia, Tập 2, trang 436
- ^ a ă â b C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, các trang 257
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 285
- ^ Peter N. Stearns, The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged, trang 339
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang XII
- ^ a ă â b c Sir Richard Lodge, A History of Modern Europe from the Capture of Constantinople, 1453, to the Treaty of Berlin, 1878, trang 394
- ^ a ă William Edward Hartpole Lecky, A History of England in the Eighteenth Century, trang 363
- ^ English Goethe Society, Publications of the English Goethe Society, trang 6
- ^ a ă â b Charles Sumner Lobingier, Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry, trang 87
- ^ Grolier Incorporated, The encyclopedia Americana, Tập 12, trang 655
- ^ Jared Sparks, The Diplomatic Correspondence of the American Revolution, Volume 1, trang 86
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 217
- ^ Edmond Fitzmaurice, Charles William Ferdinand, Duke of Brunswick: An Historical Study, 1735-1806, trang 24
- ^ a ă â George Madison Priest, Germany Since 1740, trang 34
- ^ a ă â Gregorio F. Zaide, World history, trang 273
- ^ Ephraim Lipson, Europe in the XIXth & XXth centuries, 1815-1939, Allied Publishers, 1960, trang 61
- ^ C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, trang 258
- ^ a ă Mục từ Joseph theo "1911 Encyclopædia Britannica".
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 187
- ^ Bruce Adelson, Arthur Meier Schlesinger, Baron Von Steuben: American General, trang 8
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 188
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 191
- ^ Heinrich von Sybel, The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents, Tập 1, trang 23
- ^ a ă C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, trang 252
- ^ C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, trang 46
- ^ Daniel S. Burt, The biography book: a reader's guide to nonfiction, fictional, and film biographies of more than 500 of the most fascinating individuals of all time, trang 146
- ^ Gregory Fremont-Barnes, The French revolutionary wars, trang 12
- ^ Stacy Bergstrom Haldi, Why wars widen: a theory of predation and balancing, các trang 31-31, trang 38.
- ^ Bruce Adelson, Arthur Meier Schlesinger, Baron Von Steuben: American General, trang 13
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 127
- ^ a ă Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 242
- ^ Bruce Adelson, Arthur Meier Schlesinger, Baron Von Steuben: American General, trang 14
- ^ C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, trang 247
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 185
- ^ John Smith (géographe), A system of modern geography: or, the natural and political history of the present state of the world, Volume 2, trang 728
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 197
- ^ David Williams, Simplified Astronomy for Astrologers, trang 49
- ^ Henry Smith Williams, The historians' history of the world: a comprehensive narrative of the rise and development of nations from the earliest times, Tập 15-16, trang 98
- ^ Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, trang 171
- ^ a ă â b Avner Falk, Napoleon against himself: a psychobiography, trang 68
- ^ a ă â b c Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 279
- ^ a ă C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, trang 255
- ^ Baron Thomas Babington Macaulay Macaulay, Life of Frederick the Great, trang 266
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 206
- ^ a ă â Thẩm Kiên, 10 đại hoàng đế thế giới, trang 269
- ^ a ă Heinrich Von Treitschke, George Haven Putnam, Douglas Sladen, Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great, trang 169
- ^ a ă Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 215
- ^ a ă â b c W. F. Reddaway, "Frederick the Great and the Rise of Prussia", các trang 148-153, trang 274, trang 288, trang 336, trang 344.
- ^ a ă Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 198
- ^ a ă Norwood Young, The Life of Frederick the Great, trang 411
- ^ a ă Heinrich von Sybel, The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents, Tập 1, trang 24
- ^ a ă Baron Thomas Babington Macaulay Macaulay, Life of Frederick the Great, trang 270
- ^ a ă â Heinrich Von Treitschke, George Haven Putnam, Douglas Sladen, Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great, trang 170
- ^ Henry Wheaton, "History of the law of nations in Europe and America: from the earliest times to the Treaty of Washington, 1842", Gould, Banks, 1845, trang 281-282. Theo sách này thì Chiến tranh Kế vị Bayern là một bloodless war
- ^ Thẩm Kiên, trang 270
- ^ University of Chicago, Encyclopædia britannica: a new survey of universal knowledge, Tập 4, trang 288
- ^ a ă A. Goodwin, American and French revolutions, trang 274
- ^ Baron Thomas Babington Macaulay Macaulay, Life of Frederick the Great, trang 271
- ^ Arthur B. Gunlicks, "The Länder and German federalism", Manchester University Press, 2003, trang 16
- ^ Thomas Carlyle, History of Friedrich the Second called Frederick the Great, Tập 6, trang 189, trang 294: "Catin du Nord", trang 495: this is the victory summit of Friedrich's Public History... Friedrich's last feat in the world.....
- ^ Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, Frederick the Great, trang 180
- ^ a ă Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 201
- ^ C B Brackenbury, C. B. Brackenbury, Frederick the Great, trang 261
- ^ Charles Downer Hazen, Modern European History, trang 13
- ^ Heinrich Von Treitschke, George Haven Putnam, Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great, trang 23
- ^ G. W. Prothero, Stanley Leathes, Sir Adolphus William Ward, John Emerich Edward Dalberg-Acton Acton (Baron.), Stanley Leathes, G. W. (George Walter) Prothero, Sir Adolphus William Ward, Stanley Leathes, G. W. (George Walter) Prothero, Sir Adolphus William Ward, John Emerich Edward Dalberg-Acton Acton (Baron.), the cambridge modern history, các trang 282-283.
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 226
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 186
- ^ Henri Martin, The decline of the French monarchy, Tập 2, trang 505
- ^ Colin Lucas, Rewriting the French Revolution, trang 185
- ^ Colin Lucas, Rewriting the French Revolution, trang 119
- ^ Colin Lucas, Rewriting the French Revolution, trang 202
- ^ a ă Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 199
- ^ Heinrich Von Treitschke, George Haven Putnam, Douglas Sladen, Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great, trang 182
- ^ Sir Henry Montague Hozier, Turenne, trang 200
- ^ George Bruce Malleson, Ambushes and surprises: being a description of some of the most famous instances of the leading into ambush and the surprise of armies, from the time of Hannibal to the period of the Indian mutiny..., trang 275
- ^ Friedrich Kohlrausch, A history of Germany: from the earliest period to the present time, trang 612
- ^ T. C. W. Blanning, The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660-1789, các trang 230-231.
- ^ Heinrich von Sybel, The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents, Tập 1, trang 25
- ^ Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 283

markdown:
# Liên minh các Vương hầu
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Allegorie_auf_Friedrich_den_Grossen.jpg/200px-Allegorie_auf_Friedrich_den_Grossen.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Allegorie_auf_Friedrich_den_Grossen.jpg/200px-Allegorie_auf_Friedrich_den_Grossen.jpg)
[Phúng dụ](/wiki/Ph%C3%BAng_d%E1%BB%A5)việc vua Friedrich II Đại đế thiết lập "Liên minh các Vương hầu", tranh sơn dầu trên vải bạt của Bernhard Rode (1725 – 1797). **Liên minh các Vương hầu**, hoặc **Liên minh các Vương hầu người Đức**, còn được gọi là **Fürstenbund** theo [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c), do nhà vua [nước Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) khi đó là [Friedrich II](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95) ( **Friedrich Đại Đế**, [1712](/wiki/1712) - [1786](/wiki/1786)) thành lập ở [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) vào năm [1785](/wiki/1785), là một bước tiến trong công cuộc thống nhất của [Đế chế Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) dưới sự lãnh đạo của Triều đình Vương quốc Phổ. [[1]](#cite_note-keytes-1) Ba nước đầu tiên của "Liên minh các Vương hầu" là nước Phổ, xứ Sachsen và xứ Hanover đã ký kết Liên minh vào ngày [2] [21 tháng 7](/wiki/21_th%C3%A1ng_7)năm 1785 ở [kinh đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Berlin](/wiki/Berlin)nước Phổ, Vương quốc Phổ đóng vai trò bảo vệ quyền tự do của các Vương hầu người Đức trong [Đế quốc La Mã Thần thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh), [[3]](#cite_note-dovergr-3) và chống lại âm mưu thôn tính xứ Bayern của vua Áo. [[4]](#cite_note-brackenbury-4) [[5]](#cite_note-5)
Vốn Quốc vương nước Phổ đã nhận thấy rõ ràng rằng việc nước Áo thôn tính xứ Bayern sẽ đưa đến sự hùng mạnh hơn cả của Hoàng đế Áo trên đất Đức, và tiến hành thiết lập liên minh này sau khi Quận công xứ Deut-Ponts cầu cứu ông vì bị hai nước Nga và Áo đe dọa
. Đây là một trong những thành tựu mang tầm quốc tế, thành tựu vĩ đại cuối cùng của vị vua kiệt xuất Friedrich II Đại Đế - được xem là "nhân vật số một của [6] [thế kỷ](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7)", ông đã toàn thắng trong việc thiết lập liên minh này với sự thất bại của liên minh Áo - Nga. [[7]](#cite_note-7) [[1]](#cite_note-keytes-1) [[8]](#cite_note-slodge-8) [[9]](#cite_note-hartpole-9) [[10]](#cite_note-10) Với liên minh này, nhà vua nước Phổ (vốn đã mang đại binh tinh nhuệ đi đánh và giành chiến thắng trước quân Áo của vua Joseph II trong cuộc [[11]](#cite_note-lobingiers-11) [Chiến tranh Kế vị Bayern](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_Bayern)vào các năm [1778](/wiki/1778)- [1779](/wiki/1779) [[12]](#cite_note-12) ) một lần nữa giữ vững hiện trạng của [[13]](#cite_note-13) [Đế quốc La Mã Thần thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh)qua việc làm phá sản các tham vọng của Triều đình Áo, và đạt được mục tiêu mà ông nhắm vào trong suốt đời: nước Phổ là một kình địch của Đế quốc Áo, và giành thắng lợi. [[14]](#cite_note-14)
Nước Phổ - minh chủ của "Liên minh các Vương hầu"
- vốn đã là một [15] [cường quốc](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c)trên [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)sau chiến thắng trong cuộc [Chiến tranh Kế vị Áo](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_%C3%81o)(1740 - 1748), chiến thắng trong cuộc [Chiến tranh Bảy năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m)(1756 - 1763) và [cuộc chia cắt Ba Lan](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chia_c%E1%BA%AFt_Ba_Lan&action=edit&redlink=1)(1772), và tiếp tục thể hiện vai trò này với thắng lợi của "Liên minh các Vương hầu". [[16]](#cite_note-1785ge-16) Cùng năm với thắng lợi của ông và "Liên minh các Vương hầu", minh chủ của Liên minh là vua Phổ Friedrich II Đại Đế - vị [[17]](#cite_note-grewde-17) [anh hùng dân tộc](/wiki/Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c)nước Phổ - đã già và dần yếu đi (73 tuổi), nhưng ông vẫn còn sống qua năm 1785, rồi qua đời vào năm sau (1786). [[18]](#cite_note-18) [[4]](#cite_note-brackenbury-4) [[19]](#cite_note-19)
## Mục lục
## Bối cảnh lịch sử: Áo - Phổ tranh hùng[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/JosephusImperatorRex.png/175px-JosephusImperatorRex.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/JosephusImperatorRex.png/175px-JosephusImperatorRex.png)
[Đế quốc Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)và gây chiến với họ. [[20]](#cite_note-josephoo-20)
Dưới
[triều đại](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i) huy hoàng của Quốc Vương [Friedrich II Đại Đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95), [Vương quốc Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) từ một nước chư hầu của các nước [phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn) phía Đông, trở thành một [cường quốc](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c) phát triển lớn mạnh, chiếm được tỉnh Silesia của Áo. [21] Nước Phổ liên minh với Nga vào năm [[22]](#cite_note-22) [1764](/wiki/1764)- một liên minh lâu dài và lâu bền nhất trong lịch sử nền quân chủ Phổ, giúp Triều đình Phổ có thể chi phối những chính sách của Triều đình Nga về vấn đề xâm chiếm [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan). Vào năm [[23]](#cite_note-23) [1772](/wiki/1772), ba nước Phổ, Áo và Nga tiến hành [cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chia_c%E1%BA%AFt_Ba_Lan_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1), đem lại lợi thế lớn lao cho nước Phổ. Nước Phổ trở nên một liệt cường đáng sợ, tranh giành quyền Bá chủ Đế chế Đức với nước Áo. [[24]](#cite_note-24) Tuy nước Áo thất bại nặng nề, Hoàng Đế nước Áo là [[25]](#cite_note-25) [Joseph II](/wiki/Joseph_II_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh)lại có đầy tham vọng. Tuy rất ngưỡng mộ vua [[26]](#cite_note-ReferenceA-26) [Friedrich II Đại Đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95), khi tưởng rằng ông qua đời vì ông lâm vào một căn bệnh gút vào năm 1775, Hoàng Đế Joseph II dự định phái quân Áo đến biên giới nước Phổ để buộc vị tân vương Phổ phải trả lại tỉnh [Silesia](/wiki/Silesia)- một tỉnh giàu có từng bị Quốc Vương Friedrich II Đại Đế. Không may cho Hoàng Đế nước Áo, Quốc Vương nước Phổ khỏe lại, và dĩ nhiên là dự định chiếm lại tỉnh Silesia của quân Áo lập tức thất bại. Khi Tuyển hầu tước xứ [[26]](#cite_note-ReferenceA-26) [Bayern](/wiki/Bayern)là [Maximilian III Joseph](/w/index.php?title=Maximilian_III_Joseph,_Tuy%E1%BB%83n_h%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Bayern&action=edit&redlink=1)( [1727](/wiki/1727)- [1777](/wiki/1777)) [qua đời](/wiki/Ch%E1%BA%BFt)vào ngày [30 tháng 12](/wiki/30_th%C3%A1ng_12)năm [1777](/wiki/1777).
Sau đó, ngôi chúa xứ Bayern được truyền cho người một người họ hàng của ông ta - đó là
[Charles Theodore](/w/index.php?title=Charles_Theodore,_Tuy%E1%BB%83n_h%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Bayern&action=edit&redlink=1) ( [1724](/wiki/1724) - [1799](/wiki/1799)), Sứ quân Tuyển hầu tước vùng [sông Rhine](/wiki/Rhine). Ông này cũng không có con cái, và vào ngày [3 tháng 1](/wiki/3_th%C3%A1ng_1) năm 1778, ông ta đành phải từ bỏ hết mọi quyền thừa kế của mình, theo Thỏa thuận tại [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn). Thỏa thuận này bị phản đối bởi người kế thừa có cơ sở của lãnh địa Sứ quân Tuyển hầu tước vùng sông Rhine - Quận công xứ Deux-Ponts, và bởi cả Tuyển hầu tước xứ [Sachsen](/wiki/Sachsen) - hậu duệ của vị Tuyển hầu tước quá cố của xứ Bayern. Họ bèn cầu cứu Triều đình vua Friedrich II Đại Đế. Vốn từ năm 1763, Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã giành chiến thắng hoàn toàn trong cuộc [1] [Chiến tranh Bảy năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m)chống liên quân Áo - Nga - Pháp - [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)v.v... và qua đó, ông giữ vững được đất nước, Vương quốc Phổ trở thành một cường quốc hùng mạnh nhất vùng [[27]](#cite_note-27) [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u), là cường quốc quân sự đóng vai trò Bá chủ ở châu Âu: ông cùng Quân đội Phổ hùng mạnh đã đánh bại được tất cả các cường quốc trên lục địa châu Âu. [[28]](#cite_note-28) [[29]](#cite_note-29) [[30]](#cite_note-30) Thanh thế của nước Phổ vươn lên trên toàn cõi châu Âu, và họ củng cố hoàn toàn vai trò liệt cường, [[31]](#cite_note-31) [[32]](#cite_note-32) với một trong những đội quân hùng mạnh nhất trên toàn cõi châu Âu. [[33]](#cite_note-ReferenceB-33) Sau đó, Quốc vương Friedrich II Đai Đế tái thiết quốc gia hùng cường. [[34]](#cite_note-34) [[35]](#cite_note-35) [[36]](#cite_note-36)
Nghe lời cầu cứu của Quận công xứ Deux-Ponts và Tuyển hầu tước xứ Sachsen, ông thân chinh mang đại binh tinh nhuệ đi đánh
[Đế quốc Áo](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o) của [nhà Habsburg](/wiki/H%E1%BB%8D_Habsburg) do Nữ hoàng [Maria Theresia](/wiki/Maria_Theresia_c%E1%BB%A7a_%C3%81o) (1714 - 1780) và con trai là vua Joseph II trị vì. Ông chỉ đánh Áo nhằm bảo vệ sự cân bằng qưyền lực, không phải vì những tham vọng lớn lao nào hết. [37] Nước Áo một lần nữa là kẻ thất bại [[38]](#cite_note-38) , Quốc vương nước Phổ phá vỡ ý tưởng sáp nhập xứ Bayern vào nước Áo [[39]](#cite_note-39) , tiêu diệt Thỏa thuận Viên với [[40]](#cite_note-40) [Hiệp định Teschen](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Teschen&action=edit&redlink=1)vào ngày [13 tháng 5](/wiki/13_th%C3%A1ng_5)năm 1779, sau cuộc [Chiến tranh Kế vị Bayern](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_Bayern)ngắn ngủi. [Đế quốc Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)và [Vương quốc Pháp](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%C3%A1p)đóng vai trò trung gian trong Hiệp định Teschen. Như vậy là Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã trở thành một nhà chính trị lão luyện của châu Âu, bảo vệ trật tự đất Đức và châu Âu trước những tham vọng của kình địch của ông - Hoàng đế Áo Joseph II. [[1]](#cite_note-keytes-1) [[41]](#cite_note-41) Bước vào thập niên 1780, Quốc vương [[42]](#cite_note-avner-42) [Friedrich II Đại Đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95)nước Phổ và Nữ hoàng [Ekaterina II Đại Đế](/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga)nước Nga trở thành hai nhân vật duy nhất có tầm vóc anh hùng trên chính trường châu Âu. Lúc này, ông đã trải qua những năm tháng danh tiếng, huy hoàng quân sự, và đã mất luôn cả kẻ cựu thù Maria Theresia. [[43]](#cite_note-Duffy279-43) [[44]](#cite_note-Brackenbury255-44)
## Diễn biến và ý nghĩa của Liên minh[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=2)]
Nhưng vài năm sau, để cung cố uy quyền của nền
[quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) Áo, vị Hoàng đế đầy tham vọng [Joseph II](/wiki/Joseph_II_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) (1741 - 1790) - kẻ thất bại trong cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern - lại nghĩ đến chuyện thôn tính xứ Bayern. [[1]](#cite_note-keytes-1) [[3]](#cite_note-dovergr-3) Trong lúc này, cả vua cha [42] [Franz I](/w/index.php?title=Franz_I_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1)lẫn Nữ hoàng Maria Theresia đã qua đời và do đó ông ta nắm giữ Hoàng quyền chuyên chế. [[20]](#cite_note-josephoo-20) Ông ta xây dựng một chế độ [[44]](#cite_note-Brackenbury255-44) [quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF), noi gương vua Friedrich II Đại Đế. Vốn sau thắng lợi cuộc Chiến tranh Bảy năm, vua Friedrich II Đại Đế đã hứa rằng ông sẽ tôn Joseph II làm Hoàng đế. [[45]](#cite_note-45) Với tham vọng hung dữ của mình, ông ta mong muốn đưa nước Áo trở lại thành Bá chủ của đất Đức như trước [[46]](#cite_note-46) [Hòa ước Westfalen](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Westfalen)(1648). Thông qua các hoạt động ngoại giao rộn rịp, ông đã thiết lập liên minh với Pháp và Nga, cô lập nhà vua nước Phổ. Trong lần này, Nữ hoàng Nga [[47]](#cite_note-tdtt269-47) [Ekaterina II](/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga)( [1729](/wiki/1729)- [1796](/wiki/1796)) còn đề nghị trao đổi vùng [Hà Lan thuộc Áo](/w/index.php?title=H%C3%A0_Lan_thu%E1%BB%99c_%C3%81o&action=edit&redlink=1)cho Tuyển hầu tước xứ Bayern. Tuyển hầu tước Charles Theodore sẽ nhận được vùng Hà Lan thuộc Áo (ngoại trừ [Luxemburg](/wiki/Luxembourg)và [Namur](/wiki/Namur)), không những thế, ông sẽ làm **Vua của Burgundy**. Sứ thần Áo là Von Lehrbach đã buộc vị Tuyển hầu tước này phải tuân lệnh, còn người kế thừa hợp pháp của ngôi chúa vùng sông Rhine cũng bị sứ thần Nga là Bá tước Romanzoff buộc phải làm theo. Ban đầu Nga và Áo thành công, và cả hai vị lãnh chúa được mua chuộc bằng một khoảng tiền gồm 3.000 florin Áo. Quận công xứ Deut-Ponts được biết rằng, Tuyển hầu tước Charles Theodore không còn ý kiến ý cọt gì, và việc trao đổi lãnh thổ nhất định sẽ xảy ra. Tuy nhiên, Quận công xứ Deut-Ponts đã phản đối, thế là ông cầu cứu vua Friedrich II Đại Đế. [[1]](#cite_note-keytes-1)
Vua Áo vốn thực chất là quan thầy của các tiểu quốc người Đức, và họ không thể chống lại được nếu không có vua Phổ làm quan thầy.
Về phía Phổ, họ vốn đã mất nhiều đồng minh trong suốt những cuộc chiến tranh Silesia, và sau khi Ngoại trưởng Nga là [48] [Nikita Ivanovich Panin](/w/index.php?title=Nikita_Ivanovich_Panin&action=edit&redlink=1)bị mất chức thì liên minh Nga - Phổ cũng sụp đổ ( [1780](/wiki/1780)). Bị các cường quốc cô lập, ông hết sức lo buồn, thường than rằng việc thống trị nước Phổ đã trở thành một nỗi lo đối với tấm thân 70 tuổi của mình. [[49]](#cite_note-Clark215-49) Ông nhận thấy một khi nước Áo được lợi thế, cường quốc Công giáo này sẽ phát triển thịnh vượng ở phương Nam, lại còn thù địch với đến nước Phổ. [[47]](#cite_note-tdtt269-47) Ông kịch liệt phản đối dự định của triều đình [[43]](#cite_note-Duffy279-43) [Nga hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng), thể hiện qua lá thư mà Quận công xứ Deut-Ponts gửi cho Nữ hoàng Nga Ekaterina II Đại Đế. Nữ hoàng Nga bèn thông báo rằng, bà ta chỉ nghĩ cả hai bên đều có quyền chao đổi lãnh thổ, nếu hai bên đã đồng ý. Vua nước Pháp là [Louis XVI](/wiki/Louis_XVI_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)- ông vua đã đứng ra trung gian trong [Hiệp định Teschen](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Teschen&action=edit&redlink=1)và sẽ không tán thành với dự án chiếm đóng xứ Bayern - đã làm cho vua Friedrich II Đại Đế trở nên cam đoan rằng Hoàng đế Joseph II đã xóa bỏ dự định của mình do Quận công xứ Deut-Ponts có phản đối, triều đình Áo vẫn không chịu tiến hành hòa giải. Thế là nhà vua nước Phổ liền ra tay, ông trở nên năng nổ và thể hiện sự vĩ đại của ông trong tình hình khó khăn. [[1]](#cite_note-keytes-1) [[8]](#cite_note-slodge-8) Sự phản đối tham gia dự định chiếm đóng xứ Bayern của Pháp cũng là một sự kiện mở đường cho ông tiến hành thắng lợi cuối cùng của mình, góp phần phá sản kế hoạch chiếm đóng Bayern, và ông vốn đã tìm kiếm đồng minh mới để chống Áo ngay từ khi Nga liên minh với Áo. [[50]](#cite_note-vuavidai-50) Thực chất, chính nhờ một lực lượng [[51]](#cite_note-GRitter198-51) [Quân đội](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%E1%BB%95)tinh nhuệ mà vua Phổ vẫn giữ vững được uy thế của đất nước sau khi liên minh Nga - Phổ tan rã. Nhưng lần này, ông không phải đi chinh chiến thêm một lần nữa, thay vì đó ông đưa Triều đình Phổ trở thành một minh chủ của các Vương hầu người Đức chống lại những âm mưu bành tráng của Hoàng đế Joseph II. [[49]](#cite_note-Clark215-49) [[43]](#cite_note-Duffy279-43) Ông gửi thư cho [[51]](#cite_note-GRitter198-51) [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)Chính phủ Phổ khi đó là [Bá tước Karl-Wilhelm Finck von Finckenstein](/w/index.php?title=B%C3%A1_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_Karl-Wilhelm_Finck_von_Finckenstein&action=edit&redlink=1), nói về việc thiết lập một liên minh: [[52]](#cite_note-norwoodyoung-52)
|“||
|...để bảo vệ những đặc quyền và lợi ích của các Tiểu vương người Đức, bất kỳ một tôn giáo nào. |”|
|
|
— Friedrich II Đại Đế
Lúc này ông đã 73 tuổi, nhưng ông khỏe lên kể từ sau cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern (1778 - 1779).
Vào năm 1785, ông thành lập "Liên minh các Vương hầu" (tên tiếng Đức: [43] **Fürstenbund**), bao gồm Vương quốc Phổ (quốc gia hùng mạnh nhất trên đất Đức) , Lãnh địa Tuyển hầu tước Sachsen, Lãnh địa Tuyển hầu tước Hanover và một số nước khác sau này (Saxe-Weimar, Saxe-Gotha), tổng cộng là mười lăm nước, với minh chủ chính là nhà vua Friedrich II Đại Đế. [[42]](#cite_note-avner-42) [[42]](#cite_note-avner-42) Vua Phổ hiểu rằng, ông phải thật công bằng mới có thể liên minh được với họ, và ông đã thắng lợi khi liên minh được với những tiểu quốc hùng mạnh. [[50]](#cite_note-vuavidai-50) Với một liên minh giữa những vua chúa hùng cường trên đất Đức, ông vua thiên tài Phổ đã có một liên minh vững chắc chống Áo. [[48]](#cite_note-Treitschke169-48) Đây là một Liên minh độc đáo, và cũng giống như những Liên minh đã được thiết lập để các thành viên cùng nhau trong lịch sử. [[53]](#cite_note-Sybel24-53) Các thành viên cùng chịu trách nhiệm chung với nhau để đối đầu với đế quốc Áo, tuân thủ theo [[54]](#cite_note-Macaulay270-54) [Hòa ước Westfalen](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Westfalen)năm xưa. Chỉ trong vài tháng, đã nhiều nước tham gia liên minh (trong số đó có Quận công xứ Deut-Ponts), thế là Quốc vương nước Phổ đã toàn thắng. [[47]](#cite_note-tdtt269-47) Không những thế, qua những điều ước bí mật, họ ra đặt những biện pháp chống lại ý đồ thôn tính xứ Bayern của Áo: nếu cần thiết, họ sẽ dùng đến Quân đội để dẹp tan mưu đồ này. [[50]](#cite_note-vuavidai-50) Liên minh đã chiến thắng huy hoàng qua việc thu nhập được cả vị Tuyển hầu tước - Tổng giám mục xứ Mainz - một nhân vật đóng vai trò rất quan trọng trên đất Đức. [[8]](#cite_note-slodge-8) Đây là thành tựu quan trọng của một nhân vật có công lớn trong [[50]](#cite_note-vuavidai-50) [lịch sử Phổ](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)- Nam tước [Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein](/w/index.php?title=Heinrich_Friedrich_Karl_vom_und_zum_Stein&action=edit&redlink=1), khi đó ông mới 27 tuổi và nhà vua Friedrich II Đại Đế đã giao phó cho ông trọng trách ngoại giao. "Liên minh các Vương hầu" không phải là một quốc gia Liên bang, mà là một Liên minh giữa các quốc gia nhằm chống lại tham vọng dữ dằn của Hoàng đế Joseph II. Theo Norwood Young trong cuốn tiểu sử vua Friedrich II Đại Đế vốn mang nội dung bỉ bác ông, Liên minh này không mang lại ý nghĩa gì trong thời gian đó, nhưng được đời sau ghi nhớ tới. [[8]](#cite_note-slodge-8) Tuy nhiên, theo nhà sử học [[52]](#cite_note-norwoodyoung-52) [Thomas Carlyle](/w/index.php?title=Thomas_Carlyle&action=edit&redlink=1)trong bộ truyện về vua Friedrich II Đại Đế (Carlyle vốn là một người có am hiểu thấu đáo hơn về ý nghĩa của "Liên minh các Vương hầu"), Liên minh này là một ý tưởng độc đáo. [[11]](#cite_note-lobingiers-11)
|“||
|Chỉ vì lòng yêu Tổ quốc, chỉ vì nghĩa vụ của một công dân tốt mà Trẫm mới làm việc này dù rằng Trẫm đã già. |”|
|
|
— Friedrich Đại Đế
Nhà vua nước Phổ viết như vậy. Với "Liên minh các Vương hầu" này, ông đã thực hiện được những gì ông mơ ước từ thời bé, mà thành công này còn huy hoàng hơn cả việc thực hiện ước mơ của một vị vua khai quốc. Ông không còn là vị vua trị vì dưới cái bóng của Hoàng đế La Mã Thần thánh như trong hai cuộc
[chiến tranh Silesia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Silesia) (1740 - 1745) nữa (hồi đó ông liên minh với Hoàng đế [Karl VII](/w/index.php?title=Karl_VII_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1)); mà giờ đây, với tư cách là vị quan thầy của dân tộc Đức, ông vinh hiển xưng hùng xưng bá với cả thế giới. Một lần nữa, Hoàng đế Joseph II lại không thực hiện được tham vọng bá chủ của mình. [55] Cả Áo lẫn Nga đều phải hoàn toàn từ bỏ ý định của họ. [[56]](#cite_note-56) Điều này còn là dấu hiệu báo trước về một nước Đức thống nhất và dự báo ngày tàn của Đế quốc La Mã Thần thánh do Áo đứng đầu. [[1]](#cite_note-keytes-1) [[57]](#cite_note-tdtt270-57)
Ngay từ khi Liên minh mới được thành lập, nhiều lãnh chúa ở Đức đã tin rằng sự thống nhất sẽ đến với họ. Việc nước Áo phải phá sản âm mưu chiếm đóng xứ Bayern đã làm cho các cường quốc láng giềng - vốn luôn lợi dụng sự yếu kém của dân tộc Đức để nhảy vô xâm lược - đều hết sức lo sợ.
Do đó, Nga và Pháp phản đối, vì Nga muốn giành lấy lợi nhuận qua việc liên minh với Áo, nên dĩ nhiên họ không thể chấp nhận việc Liên minh này làm cho đồng minh của họ bị yếu đi. Tuy nhiên, mọi nước phản đối đều không làm được trò trống gì đối với "Liên minh các Vương hầu" [55] . Được xem là người chiến binh xuất sắc nhất thời ấy, Quận công xứ Brunswick-Wolfenbüttel là [[8]](#cite_note-slodge-8) [Charles William Ferdinand](/w/index.php?title=Charles_William_Ferdinand,_Qu%E1%BA%ADn_c%C3%B4ng_x%E1%BB%A9_Brunswick-Wolfenb%C3%BCttel&action=edit&redlink=1)trở thành Tổng tư lệnh của Quân đội "Liên minh các Vương hầu". [[58]](#cite_note-58)
"Liên minh các Vương hầu" không những đánh một đòn đau vào danh tiếng của vị Hoàng đế tài năng Joseph II,
mà cũng là hành động công khai [59] , cống hiến cuối cùng của nhà vua nước Phổ đối với nền chính trị châu Âu và cả thế giới, đỉnh cao của những chiến thắng mà ông đạt được trong suốt cuộc đời ông, là một chiến thắng lừng lẫy đưa Vương quốc Phổ thoát khỏi sự đe dọa nguy hiểm nhất trong lúc đó. [[60]](#cite_note-60) [[50]](#cite_note-vuavidai-50) [[61]](#cite_note-61) Là minh chủ của "Liên minh các Vương hầu", đây là lần đầu tiên nước Phổ hòng thống nhất các vua chư hầu người Đức thành một Đế chế Đức do Quốc vương nước Phổ thống trị. [[62]](#cite_note-ngaic-62) Qua việc thành lập liên minh này, vị minh chủ "Liên minh các Vương hầu" đã [[2]](#cite_note-anttd-2) *công khai*cố gắng thống trị nước Đức, một lần nữa thể hiện địa vị liệt cường của nước Phổ, và đẩy lùi ảnh hưởng của Đế quốc Nga và nước Pháp ra khỏi Đế chế Đức. [[11]](#cite_note-lobingiers-11) "Liên minh các Vương hầu" còn ảnh hưởng lớn đến việc sáng tác "Huyền thoại Friedrich" của phong trào dân tộc chủ nghĩa Đức - một huyền thoại có nội dung khác hẳn với sự thật về những chính sách của ông. [[16]](#cite_note-1785ge-16) [[63]](#cite_note-63)
Phá bỏ tham vọng của nước Áo, "Liên minh các Vương hầu" đã mở đường cho
[Đế chế Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) thống nhất 85 năm sau đó, và cũng mở đường cho sự thành lập một nhà nước Cộng hòa Đại Đức sau này. Một năm sau thắng lợi, [11] thiên tài quân sự - [[4]](#cite_note-brackenbury-4) [minh quân độc đoán](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Khai_s%C3%A1ng_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)- "Nhà ẩn dật trong [Khu vườn Sanssouci](/w/index.php?title=Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Sanssouci&action=edit&redlink=1)" Friedrich II Đại Đế ngã bệnh qua đời vào năm 1786 sau một thời gian làm việc siêng năng, [[16]](#cite_note-1785ge-16) [[64]](#cite_note-GerhardRittter201-64) để lại một nước Phổ hùng mạnh, sánh vai với Áo trong việc thống trị vùng [[65]](#cite_note-65) [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u). Trong suốt đời, ông luôn thể hiện là *"một thiên tài đích thực xuất sắc nhất đã lên kế vị ngai vàng vào*- theo nhận định của nhà sử học người Anh là [thời kỳ cận đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A1i)" [John Dalberg-Acton, Nam tước Acton thứ nhất](/w/index.php?title=John_Dalberg-Acton,_Nam_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_Acton_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)(Huân tước Acton). [[17]](#cite_note-grewde-17) Nước Phổ giờ đây đứng ngang hàng với mọi liệt cường Âu châu, chứ không còn là liệt cường yếu nhất châu lục này như hồi ông mới lên chính vị hiệu. [[66]](#cite_note-66) Thành công của "Liên minh các Vương hầu", tức [[67]](#cite_note-67) *Furstenbund*chống lại dự định của Áo và Nga, là thắng lợi cuối cùng của ông (1785). [[9]](#cite_note-hartpole-9) Do xứ Hanover do vua Anh thống trị vào lúc ấy, việc xứ này tham gia "Liên minh các Vương hầu" cho thấy một sự kiện quan trọng: trước khi nước Phổ thắng trận trong bảy năm chinh chiến, [[68]](#cite_note-68) Anh Quốc xé bỏ liên minh với nước Phổ vào năm 1762 giữa lúc cuộc Chiến tranh Bảy năm vẫn còn khốc liệt, dẫn đến sự giận dữ của vua Friedrich II Đại Đế. [[33]](#cite_note-ReferenceB-33) [[69]](#cite_note-69) Giờ đây, nước Phổ đã hòa giải với Anh Quốc, điều này làm tổn hại nghiêm trọng đến quyền lợi của Pháp, dù nước này không tham gia dự định chiếm đóng xứ Bayern: cụ thể hơn, trước khi Liên minh ra đời, sự quan tâm của vua Pháp vào vấn đề Bayern chỉ phục thuộc vào vua Phổ. [[70]](#cite_note-70) [[59]](#cite_note-Goodwin274-59) Việc ông thiết lập "Liên minh các Vương hầu", cũng với một loạt sự kiện khác ở [[71]](#cite_note-71) [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u)và [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)vào các thập niên 1770 - 1780, đã cho thấy nước Pháp ngày càng trở nên bất lực. Phong trào [[72]](#cite_note-72) [Cách mạng Pháp](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p)nổ ra vào năm [1789](/wiki/1789), và vua Louis XVI bị xử tử, chấm dứt chế độ quân chủ của [Vương triều Bourbon](/wiki/Nh%C3%A0_Bourbon). [[73]](#cite_note-73) [[74]](#cite_note-74)
|“||
|Liên minh các Vương hầu của vua |”|
|
|
— Gerhard Ritter
Nhà sử học quân sự người Anh là
[Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy) ( [thế kỷ XX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)), trong tác phẩm "Frederick the Great: A Military Life" được đánh giá rất cao, cho rằng "Liên minh các Vương hầu" của ông không phải là tiền thân của một nước Đức thống nhất, ông làm liên minh trở nên có hiệu lực thông qua việc Pháp không tham gia dự định chiếm đóng xứ Bayern và hoàn toàn mang lại quyền lợi cho Vương quốc Phổ; nhưng "Liên minh các Vương hầu" khẳng định rằng, trong những ngày cuối đời của ông, ông trầm mình trong ánh hoàng hôn rực rỡ của cuộc đời của một vị anh hùng dân tộc Đại Đức. Nhà sử học vĩ đại người [43] [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)là [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter)(cũng thế kỷ XX), trong tuyệt tác "Frederick the Great: a historical profile" được đánh giá rất cao của ông (và cũng được nhà sử học quân sự người Mỹ là [Peter Paret](/w/index.php?title=Peter_Paret&action=edit&redlink=1)ca ngợi và dịch sang [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)), đã ghi nhận rằng việc thiết lập "Liên minh các Vương hầu" (1785) có mang lại một ý nghĩa nổi bật: vị vua vĩ đại Friedrich II Đại Đế của nước Phổ - một kẻ hủy diệt hùng cường của Đế quốc La Mã Thần thánh - đảm nhận vai trò là vị quan thầy hùng mạnh của những truyền thống dân tộc Đức trong những ngày cuối đời của ông. Cũng theo Gerhard Ritter, việc tái xây dựng một Đế chế Đức do người Phổ thống trị sẽ là mục tiêu đáng khát khao của nước Đức mãi về sau này. Nhưng trên thực chất thì khác: chỉ có nỗi lo sợ đối với người Áo đã đưa các Vương hầu người Đức về với cánh [đại bàng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_b%C3%A0ng)Phổ - họ tham gia liên minh vì [chủ nghĩa phân lập](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A2n_l%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)chứ không phải là vì [chủ nghĩa dân tộc](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c). Và, Gerhard Ritter cũng cho rằng nước Phổ cũng chỉ thành lập Liên minh để thực hiện được những mục tiêu riêng của họ. [[75]](#cite_note-Ritter199-75)
Đương thời với việc thiết lập Liên minh, tuy các cường quốc láng giềng như Nga, Pháp đều lo lắng và sợ sệt, thì triều đình
[Torino](/wiki/Torino) - vốn ngưỡng mộ vị vua Phổ vĩ đại - coi Liên minh này là vị "Thần hộ mệnh của các quốc gia [76] [Ý](/wiki/%C3%9D)" (lúc bấy giờ nước Ý hãy còn chưa hợp nhất thành một quốc gia). Theo nhà sử học người Anh là Đại tá Charles Booth Brackenbury trong tác phẩm "Frederick the Great" được đánh giá rất cao của ông [[55]](#cite_note-Treotschke170-55) [[77]](#cite_note-77) , nếu liên minh này được thiết lập vài năm trước đó, Triều đại vua Phổ sẽ chiếm ngôi Hoàng đế Đức của Áo trong đúng [[78]](#cite_note-78) [thế kỷ XVIII](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18). [[4]](#cite_note-brackenbury-4)
Theo nhà sử học vĩ đại người Đức là
[Heinrich von Sybel](/w/index.php?title=Heinrich_von_Sybel&action=edit&redlink=1), trong công trình nghiên cứu "The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents", thì vua Friedrich II Đại Đế không có chủ ý muốn lập ra một quốc gia mới thông qua việc thiết lập "Liên minh các Vương hầu" này, nhưng rõ ràng, Liên minh đã làm cho cơ cấu Đế quốc La Mã Thần thánh suy vong, mang lại lợi thế cho nước Phổ. Còn tác giả Friedrich Kohlrausch trong tác phẩm [53] *A history of Germany: from the earliest period to the present time*, thì cho hay, thất bại này đã dạy cho Hoàng gia Áo về trách nhiệm của họ đối với các quốc gia châu Âu lúc ấy, họ phải lo mà bảo vệ nguyên trạng của họ, chống lại tinh thần chinh phạt, v.v... nếu không họ nhất định sẽ suy yếu. Nhưng do vị vua anh hùng này mất vào năm sau (1786) nên Liên minh cũng không làm gì được thêm. [[54]](#cite_note-Macaulay270-54) [[79]](#cite_note-79)
## "Liên minh các Vương hầu" trong thi ca[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=3)]
Việc thiết lập "Liên minh các Vương hầu" đã ảnh hưởng không nhỏ tới đại thi hào
[Johann Wolfgang von Goethe](/wiki/Johann_Wolfgang_von_Goethe) (1749 - 1832) khi ông ở xứ [Saxe-Weimar](/w/index.php?title=Saxe-Weimar&action=edit&redlink=1), và chính ông cũng từng gọi vua Friedrich II Đại Đế là *"một ngôi sao Bắc Đẩu... mà cả dân tộc Đức, cả châu Âu, thậm chí cả thế giới đang hướng về*". Nhà thơ người Đức là [[64]](#cite_note-GerhardRittter201-64) [Christian Friedrich Daniel Schubart](/w/index.php?title=Christian_Friedrich_Daniel_Schubart&action=edit&redlink=1)(1739 - 1791) vốn luôn ngưỡng mộ ông, vì ông đã đánh tan tác một liên quân hùng mạnh vào những năm tháng chiến tranh, phá vỡ thế bá chủ của nước Pháp ở châu Âu, cùng nhiều công trạng đối nội. Khi Quốc vương nước Phổ thiết lập "Liên minh các Vương hầu" (1785), nhà thơ Schubart có viết: [[80]](#cite_note-80)
|“||
||”|
|
|
— Christian Friedrich Daniel Schubart
(Lưu ý: Trong các bài thơ ca tụng Quốc vương Friedrich II Đại Đế, nhà thơ Christian Friedrich Daniel Schubart thường ví von ông với những người
[anh hùng](/w/index.php?title=Anh_h%C3%B9ng&action=edit&redlink=1) của dân tộc [Teuton](/w/index.php?title=Teuton&action=edit&redlink=1) như [Hermann](/wiki/Arminius) hay [Wotan](/w/index.php?title=Wotan&action=edit&redlink=1). Bài thơ trên được tạm dịch từ bản [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) trong sách *The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660-1789*, trang 231.)
Từ lâu vùng Bắc Đức không được bảo vệ, mà nay Quốc vương Friedrich II Đại Đế đã bảo vệ thành công vang dội qua một loạt công trạng hiển hách của ông.
Với một sự nghiệp lẫy lừng, ông đã trở thành một vị anh hùng của toàn dân Đức, thu hút các nhà văn, họa sĩ. Vào năm [81] [1857](/wiki/1857), một họa sĩ người Đức nổi tiếng là [Adolf Menzel](/w/index.php?title=Adolf_Menzel&action=edit&redlink=1)có vẽ tranh về cuộc gặp gỡ giữa ông và vua Joseph II (hai vị vua này từng gặp gỡ nhau trước cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern và Liên minh các Vương hầu). [[82]](#cite_note-82)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=4)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [Sir Daniel Keyte Sandford, Thomas Thomson, Allan Cunningham,](#cite_ref-keytes_1-7) **e** *The popular encyclopedia: being a general dictionary of arts, sciences, literature, biography, history, and political economy, reprinted from the American edition of the 'Conversations lexicon'... with dissertations on the rise and progress of literature*, trang 391
- ^
**a** [Antti P. Balk,](#cite_ref-anttd_2-1) **ă** *Saints & Sinners: An Account of Western Civilization*, Thelema Publications, 2008, trang 661
- ^
**a** [George Agar-Ellis Dover (1st baron),](#cite_ref-dovergr_3-1) **ă** *The life of Frederic the Second, king of Prussia*, Tập 2, trang 436
- ^
**a** **ă** **â** [C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,](#cite_ref-brackenbury_4-3) **b** *Frederick the Great*, các trang 257 [^](#cite_ref-5) [Christopher M. Clark](/w/index.php?title=Christopher_M._Clark&action=edit&redlink=1), *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 285 **Peter N. Stearns,** [^](#cite_ref-6) *The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged*, trang 339 [^](#cite_ref-7) [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Frederick the Great: A Military Life*, trang XII
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Sir Richard Lodge,](#cite_ref-slodge_8-4) **c** *A History of Modern Europe from the Capture of Constantinople, 1453, to the Treaty of Berlin, 1878*, trang 394
- ^
**a** [William Edward Hartpole Lecky,](#cite_ref-hartpole_9-1) **ă** *A History of England in the Eighteenth Century*, trang 363 **English Goethe Society,** [^](#cite_ref-10) *Publications of the English Goethe Society*, trang 6
- ^
**a** **ă** **â** [Charles Sumner Lobingier,](#cite_ref-lobingiers_11-3) **b** *Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry*, trang 87 **Grolier Incorporated,** [^](#cite_ref-12) *The encyclopedia Americana*, Tập 12, trang 655 **Jared Sparks,** [^](#cite_ref-13) *The Diplomatic Correspondence of the American Revolution*, Volume 1, trang 86 [^](#cite_ref-14) [Christopher M. Clark](/w/index.php?title=Christopher_M._Clark&action=edit&redlink=1), *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 217 **Edmond Fitzmaurice,** [^](#cite_ref-15) *Charles William Ferdinand, Duke of Brunswick: An Historical Study, 1735-1806*, trang 24
- ^
**a** **ă** [George Madison Priest,](#cite_ref-1785ge_16-2) **â** *Germany Since 1740*, trang 34
- ^
**a** **ă** [Gregorio F. Zaide,](#cite_ref-grewde_17-2) **â** *World history*, trang 273 **Ephraim Lipson,** [^](#cite_ref-18) *Europe in the XIXth & XXth centuries, 1815-1939*, Allied Publishers, 1960, trang 61 **C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,** [^](#cite_ref-19) *Frederick the Great*, trang 258
- ^
**a** [Mục từ](#cite_ref-josephoo_20-1) **ă** *Joseph*theo "1911 Encyclopædia Britannica". [^](#cite_ref-21) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 187 **Bruce Adelson,** [^](#cite_ref-22) [Arthur Meier Schlesinger](/w/index.php?title=Arthur_Meier_Schlesinger&action=edit&redlink=1), *Baron Von Steuben: American General*, trang 8 [^](#cite_ref-23) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 188 [^](#cite_ref-24) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 191 [^](#cite_ref-25) [Heinrich von Sybel](/w/index.php?title=Heinrich_von_Sybel&action=edit&redlink=1), *The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents*, Tập 1, trang 23
- ^
**a** [C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,](#cite_ref-ReferenceA_26-1) **ă** *Frederick the Great*, trang 252 **C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,** [^](#cite_ref-27) *Frederick the Great*, trang 46 **Daniel S. Burt,** [^](#cite_ref-28) *The biography book: a reader's guide to nonfiction, fictional, and film biographies of more than 500 of the most fascinating individuals of all time*, trang 146 **Gregory Fremont-Barnes,** [^](#cite_ref-29) *The French revolutionary wars*, trang 12 **Stacy Bergstrom Haldi,** [^](#cite_ref-30) *Why wars widen: a theory of predation and balancing*, các trang 31-31, trang 38. **Bruce Adelson,** [^](#cite_ref-31) [Arthur Meier Schlesinger](/w/index.php?title=Arthur_Meier_Schlesinger&action=edit&redlink=1), *Baron Von Steuben: American General*, trang 13 [^](#cite_ref-32) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 127
- ^
**a** **ă** [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Frederick the Great: A Military Life*, trang 242 **Bruce Adelson,** [^](#cite_ref-34) [Arthur Meier Schlesinger](/w/index.php?title=Arthur_Meier_Schlesinger&action=edit&redlink=1), *Baron Von Steuben: American General*, trang 14 **C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,** [^](#cite_ref-35) *Frederick the Great*, trang 247 [^](#cite_ref-36) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 185 **John Smith (géographe),** [^](#cite_ref-37) *A system of modern geography: or, the natural and political history of the present state of the world*, Volume 2, trang 728 [^](#cite_ref-38) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 197 **David Williams,** [^](#cite_ref-39) *Simplified Astronomy for Astrologers*, trang 49 **Henry Smith Williams,** [^](#cite_ref-40) *The historians' history of the world: a comprehensive narrative of the rise and development of nations from the earliest times*, Tập 15-16, trang 98 **Robert Cowley, Geoffrey Parker,** [^](#cite_ref-41) *The Reader's Companion to Military History*, trang 171
- ^
**a** **ă** **â** [Avner Falk,](#cite_ref-avner_42-3) **b** *Napoleon against himself: a psychobiography*, trang 68
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Frederick the Great: A Military Life*, trang 279
- ^
**a** [C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,](#cite_ref-Brackenbury255_44-1) **ă** *Frederick the Great*, trang 255 **Baron** [^](#cite_ref-45) [Thomas Babington Macaulay](/w/index.php?title=Thomas_Babington_Macaulay&action=edit&redlink=1)Macaulay, *Life of Frederick the Great*, trang 266 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-46) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 206
- ^
**a** **ă** [Thẩm Kiên,](#cite_ref-tdtt269_47-2) **â** *10 đại hoàng đế thế giới*, trang 269
- ^
**a** [Heinrich Von Treitschke, George Haven Putnam, Douglas Sladen,](#cite_ref-Treitschke169_48-1) **ă** *Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great*, trang 169
- ^
**a** **ă** [Christopher M. Clark](/w/index.php?title=Christopher_M._Clark&action=edit&redlink=1), *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 215
- ^
**a** **ă** **â** **b** [W. F. Reddaway, "Frederick the Great and the Rise of Prussia", các trang 148-153, trang 274, trang 288, trang 336, trang 344.](#cite_ref-vuavidai_50-4) **c**
- ^
**a** **ă** [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 198
- ^
**a** [Norwood Young,](#cite_ref-norwoodyoung_52-1) **ă** *The Life of Frederick the Great*, trang 411
- ^
**a** [Heinrich von Sybel,](#cite_ref-Sybel24_53-1) **ă** *The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents*, Tập 1, trang 24
- ^
**a** [Baron](#cite_ref-Macaulay270_54-1) **ă** [Thomas Babington Macaulay](/w/index.php?title=Thomas_Babington_Macaulay&action=edit&redlink=1)Macaulay, *Life of Frederick the Great*, trang 270
- ^
**a** **ă** **â** [Heinrich Von Treitschke](/w/index.php?title=Heinrich_Von_Treitschke&action=edit&redlink=1), [George Haven Putnam](/w/index.php?title=George_Haven_Putnam&action=edit&redlink=1), Douglas Sladen, *Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great*, trang 170 **Henry Wheaton,** [^](#cite_ref-56) ["History of the law of nations in Europe and America: from the earliest times to the Treaty of Washington, 1842"](http://books.google.com.vn/books?id=lqgBAAAAYAAJ&pg=PA281&dq=%22Bavarian+succession%22&hl=vi&ei=B406TIzbPIPBcZfi3foO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEEQ6AEwBQ#v=onepage&q=%22Bavarian%20succession%22&f=false), Gould, Banks, 1845, trang 281-282. Theo sách này thì Chiến tranh Kế vị Bayern là một *bloodless war* **Thẩm Kiên, trang 270** [^](#cite_ref-tdtt270_57-0) **University of Chicago,** [^](#cite_ref-58) *Encyclopædia britannica: a new survey of universal knowledge*, Tập 4, trang 288
- ^
**a** [A. Goodwin,](#cite_ref-Goodwin274_59-1) **ă** *American and French revolutions*, trang 274 **Baron** [^](#cite_ref-60) [Thomas Babington Macaulay](/w/index.php?title=Thomas_Babington_Macaulay&action=edit&redlink=1)Macaulay, *Life of Frederick the Great*, trang 271 **Arthur B. Gunlicks, "The Länder and German federalism", Manchester University Press, 2003, trang 16** [^](#cite_ref-61) **Thomas Carlyle,** [^](#cite_ref-ngaic_62-0) *History of Friedrich the Second called Frederick the Great*, Tập 6, trang 189, trang 294: *"Catin du Nord"*, trang 495: *this is the victory summit of Friedrich's Public History... Friedrich's last feat in the world*..... **Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-63) *Frederick the Great*, trang 180
- ^
**a** **ă** [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 201 **C B Brackenbury, C. B. Brackenbury,** [^](#cite_ref-65) *Frederick the Great*, trang 261 **Charles Downer Hazen,** [^](#cite_ref-66) *Modern European History*, trang 13 [^](#cite_ref-67) [Heinrich Von Treitschke](/w/index.php?title=Heinrich_Von_Treitschke&action=edit&redlink=1), [George Haven Putnam](/w/index.php?title=George_Haven_Putnam&action=edit&redlink=1), *Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great*, trang 23 **G. W. Prothero, Stanley Leathes, Sir Adolphus William Ward, John Emerich Edward Dalberg-Acton Acton (Baron.), Stanley Leathes, G. W. (George Walter) Prothero, Sir Adolphus William Ward, Stanley Leathes, G. W. (George Walter) Prothero, Sir Adolphus William Ward, John Emerich Edward Dalberg-Acton Acton (Baron.),** [^](#cite_ref-68) *the cambridge modern history*, các trang 282-283. [^](#cite_ref-69) [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Frederick the Great: A Military Life*, trang 226 **Gerhard Ritter,** [^](#cite_ref-70) *Frederick the Great: a historical profile*, trang 186 **Henri Martin,** [^](#cite_ref-71) *The decline of the French monarchy*, Tập 2, trang 505 **Colin Lucas,** [^](#cite_ref-72) *Rewriting the French Revolution*, trang 185 **Colin Lucas,** [^](#cite_ref-73) *Rewriting the French Revolution*, trang 119 **Colin Lucas,** [^](#cite_ref-74) *Rewriting the French Revolution*, trang 202
- ^
**a** [Gerhard Ritter,](#cite_ref-Ritter199_75-1) **ă** *Frederick the Great: a historical profile*, trang 199 [^](#cite_ref-76) [Heinrich Von Treitschke](/w/index.php?title=Heinrich_Von_Treitschke&action=edit&redlink=1), [George Haven Putnam](/w/index.php?title=George_Haven_Putnam&action=edit&redlink=1), Douglas Sladen, *Confessions of Frederick the Great and the Life of Frederick the Great*, trang 182 **Sir Henry Montague Hozier,** [^](#cite_ref-77) *Turenne*, trang 200 **George Bruce Malleson,** [^](#cite_ref-78) *Ambushes and surprises: being a description of some of the most famous instances of the leading into ambush and the surprise of armies, from the time of Hannibal to the period of the Indian mutiny...*, trang 275 **Friedrich Kohlrausch,** [^](#cite_ref-79) *A history of Germany: from the earliest period to the present time*, trang 612 **T. C. W. Blanning,** [^](#cite_ref-80) *The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660-1789*, các trang 230-231. [^](#cite_ref-81) [Heinrich von Sybel](/w/index.php?title=Heinrich_von_Sybel&action=edit&redlink=1), *The founding of the German empire by William I.: Based chiefly upon Prussian state documents*, Tập 1, trang 25 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-82) *Frederick the Great: A Military Life*, trang 283


text:
Sierning
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sierning là một đô thị thuộc huyện Steyr-Land thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị Sierning có diện tích 38,2 kilômét vuông, dân số thời điểm năm 2006 là 8984 người.
Sierning là một đô thị thuộc huyện Steyr-Land thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị Sierning có diện tích 38,2 kilômét vuông, dân số thời điểm năm 2006 là 8984 người.

markdown:
# Sierning
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Sierning
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_Austria.svg/23px-Flag_of_Austria.svg.png)
[Áo](/wiki/%C3%81o) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C3%81o) [Oberösterreich](/wiki/Ober%C3%B6sterreich) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Steyr-Land](/wiki/Steyr-Land) [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) **Dữ liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Độ cao](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_cao) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(31 tháng 12 2005)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Biển số xe](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe_%E1%BB%9F_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Mã bưu chính](/w/index.php?title=M%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_%E1%BB%9F_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Website](/wiki/Website) [www.sierning.at](http://www.sierning.at) **Sierning** là một đô thị thuộc [huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Steyr-Land](/wiki/Steyr-Land) thuộc [bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C3%81o) [Oberösterreich](/wiki/Ober%C3%B6sterreich), [Áo](/wiki/%C3%81o). Đô thị Sierning có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 38,2 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) thời điểm năm [2006](/wiki/2006) là 8984 [người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di).
|
|

X-Cache: cp1054 miss(0), cp1052 frontend miss(0)


text:
Szubin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Szubin là một thị trấn thuộc huyện Nakielski, tỉnh Kujawsko-Pomorskie ở trung-bắc Ba Lan. Thị trấn có diện tích 8 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 9333 người và mật độ 1220 người/km².[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Area and Population in the Territorial Profile in 2011. 10 tháng 8 năm 2011. ISSN 1505-5507. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2012.

markdown:
# Szubin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Szubin|
|
|
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Huy hiệu của Szubin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/POL_Szubin_COA.svg/100px-POL_Szubin_COA.svg.png)
![ Huy hiệu của Szubin](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/POL_Szubin_COA.svg/100px-POL_Szubin_COA.svg.png)
**Huy hiệu** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Flag_of_Poland.svg/23px-Flag_of_Poland.svg.png)
[Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) [Tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Ba_Lan) [Kujawsko-Pomorskie](/wiki/Kujawsko-Pomorskie) [Huyện](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Ba_Lan#C.E1.BA.A5p_huy.E1.BB.87n) [Nakielski](/wiki/Nakielski) 2(3 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(3,200/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) **Szubin** là một thị trấn thuộc huyện [Nakielski](/wiki/Nakielski), tỉnh [Kujawsko-Pomorskie](/wiki/Kujawsko-Pomorskie) ở trung-bắc [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan). Thị trấn có diện tích 8 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 9333 người và mật độ 1220 người/km². [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Szubin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Szubin&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [. 10 tháng 8 năm 2011.](http://www.stat.gov.pl/gus/5840_908_ENG_HTML.htm) *Area and Population in the Territorial Profile in 2011* [ISSN](/wiki/ISSN) [1505-5507](//www.worldcat.org/issn/1505-5507). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2012.

X-Cache: cp1067 miss(0), cp1052 frontend miss(0)