text:
Aristosyrphus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Aristosyrphus là một chi ruồi trong họ Syrphidae.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Classification of Syrphidae”. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.
Aristosyrphus là một chi ruồi trong họ Syrphidae.[1]

markdown:
*Aristosyrphus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Aristosyrphus
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Diptera](/wiki/Ru%E1%BB%93i) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Brachycera](/wiki/Brachycera) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Syrphidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ru%E1%BB%93i_gi%E1%BA%A3_ong) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Microdontinae](/w/index.php?title=Microdontinae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) *Aristosyrphus* [Curran](/w/index.php?title=Charles_Howard_Curran&action=edit&redlink=1), 1941 [Loài điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) [Aristosyrphus primus](/w/index.php?title=Aristosyrphus_primus&action=edit&redlink=1) [Curran](/w/index.php?title=Charles_Howard_Curran&action=edit&redlink=1), 1941 * là một chi Aristosyrphus* [ruồi](/wiki/Ru%E1%BB%93i)trong họ [Syrphidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ru%E1%BB%93i_gi%E1%BA%A3_ong). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Aristosyrphus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Aristosyrphus&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Classification of Syrphidae”](http://syrphidae.lifedesks.org/node/1476). Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=28-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Tue, 29 Sep 2015 00:00:00 GMT


text:
Bắc thuộc
Từ Bắc thuộc chỉ thời kỳ Việt Nam bị đặt dưới quyền cai trị của các triều đình Trung Quốc, nghĩa là thuộc địa của Trung Quốc.
Thông thường, các sách sử hiện đại Việt Nam hay dùng từ Bắc thuộc để chỉ giai đoạn hơn một nghìn năm từ khi Triệu Đà thôn tính nước Âu Lạc của An Dương Vương (207 TCN hoặc 179 TCN) cho đến khi Khúc Thừa Dụ giành lại quyền tự chủ từ tay nhà Đường (905)[1]; nghĩa là gộp ba lần Bắc thuộc.
Theo tác giả Trần Trọng Dương, có ba giả thuyết về thời điểm kết thúc thời kỳ Bắc thuộc: 905, 938, 931.[1]
Mục lục
Khái quát[sửa | sửa mã nguồn]
Trong thời gian này Việt Nam bị đặt dưới quyền cai trị của các triều đình của phương Bắc như:
- Bắc thuộc lần thứ nhất (179 TCN hoặc 111 TCN - 39): nhà Triệu, nhà Hán
nhà Hán lập quốc vào khoảng năm 206 TCN, đến 111 TCN chiếm Lĩnh Nam (bấy giờ là nước Nam việt)
- Bắc thuộc lần thứ hai (43 - 541): nhà Đông Hán, Đông Ngô, Tào Ngụy, nhà Tấn, nhà Tề, nhà Lương
- Bắc thuộc lần thứ ba (602 - 905[1]): nhà Tùy, nhà Đường. Trong giai đoạn Tự chủ từ 905-938 có một thời gian Việt Nam rơi vào tay Nam Hán.
- Bắc thuộc lần thứ tư (1407 - 1427): còn gọi là thời thuộc Minh.
Chỉ có vài thời gian độc lập ngắn ngủi như thời kỳ Hai Bà Trưng (40-43), thời kỳ nhà Tiền Lý với nước Vạn Xuân (541-602).
Một số tài liệu khác chia thành ba thời kì. Cách chia này gộp hai thời kỳ đầu (với gián đoạn là khởi nghĩa Hai Bà Trưng) thành thời kì Bắc thuộc lần thứ nhất. Bài này sử dụng cách chia làm bốn thời kì.
Trong suốt các thời kỳ Bắc thuộc, các triều đại Trung Quốc không ngừng thực hiện đồng hóa người Việt nhằm biến Việt Nam thành một quận huyện của Trung Quốc. Dưới thời kỳ này người Việt phải đóng sưu thuế cho triều đình phía bắc. Ngoài số thuế của nhà nước, một số quan cai trị địa phương vì ở xa nên cũng bòn vét thêm của dân.
Cũng có một số quan cai trị nghiêm minh, đứng đắn, nhưng số này ít hơn. Nền văn minh Trung Quốc cũng du nhập vào Việt Nam thời kỳ này. Sĩ Nhiếp, thái thú nhà Hán (187-226) được các nhà nho thời phong kiến coi là có công truyền bá chữ nho và đạo Khổng vào Việt Nam, được coi là người mở đầu nền nho học của giới quan lại phong kiến ở Việt Nam. Nhiều người Trung Quốc đã di cư đến Việt Nam, họ ở lại, dần dần kết hôn với người Việt và hòa nhập vào xã hội Việt Nam, và con cháu trở thành người Việt Nam.
Bắc thuộc lần thứ nhất[sửa | sửa mã nguồn]
Dấu mốc xác định thời Bắc thuộc đầu tiên chưa thống nhất giữa các sử gia, do quan niệm khác nhau về nước Nam Việt và nhà Triệu.
- Quan điểm thừa nhận nhà Triệu là triều đại chính thống của Việt Nam xác định rằng khi nhà Triệu bị Hán Vũ Đế diệt năm 111 TCN là lúc bắt đầu thời Bắc thuộc.
- Quan điểm không thừa nhận nhà Triệu là triều đại chính thống của Việt Nam xác định thời Bắc thuộc bắt đầu từ khi Triệu Đà diệt Âu Lạc của An Dương Vương.
- Sử cũ thường xác định An Dương Vương và nước Âu Lạc bị diệt năm 207 TCN
- Sử hiện đại căn cứ theo ghi chép của Sử ký Tư Mã Thiên là Triệu Đà diệt[cần dẫn nguồn] phía Tây nước Âu Lạc "sau khi Lã hậu mất", tức là khoảng năm 179 TCN.
Triệu Đà sau khi diệt Âu Lạc chia làm 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân.
Năm 111 TCN, nhà Hán diệt nhà Triệu, chiếm được Nam Việt và chia làm 6 quận là Nam Hải, Thương Ngô, Uất Lâm, Hợp Phố, Giao Chỉ, Cửu Chân, đồng thời lập thêm 3 quận mới là Chu Nhai, Đạm Nhĩ, Nhật Nam. Riêng đối với quận Nhật Nam, khi Lộ Bác Đức đánh bại nhà Triệu-Nam Việt, lãnh thổ Nam Việt chưa bao gồm quận Nhật Nam (từ Quảng Bình tới Bình Định). Quận Nhật Nam chỉ hình thành sau khi các quan cai trị bộ Giao Chỉ người Hán tiến xuống thu phục các bộ tộc phía Nam dãy Hoành Sơn
Năm 39, thái thú quận Giao Chỉ là Tô Định tàn ác, giết chồng của Trưng Trắc là Thi Sách. Nợ nước thù nhà, Hai Bà Trưng dấy binh khởi nghĩa và đã giành được 65 thành ở Lĩnh Nam. Hai Bà lên ngôi vua, kết thúc thời kỳ Bắc thuộc lần thứ nhất.
Bắc thuộc lần thứ hai[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 43, nhà Hán sai Phục ba tướng quân Mã Viện đem quân sang tái chiếm, Hai Bà Trưng chống không nổi phải rút về giữ Cấm Khê rồi tự vẫn ở sông Hát. Dân địa phương lập đền thờ ở Hát Giang.
Sự cai trị của Đông Hán tại bộ Giao Chỉ tương đối ổn định đến cuối thế kỷ 2. Nhà Hán suy yếu, năm 192 dân huyện Tượng Lâm thuộc quận Nhật Nam ở phía nam theo Khu Liên nổi dậy ly khai, lập ra nước Chăm Pa (Lâm Ấp).
Trong lúc nhà Hán suy yếu, thái thú quận Giao Chỉ là Sĩ Nhiếp dùng người nhà trấn trị các quận, trở thành người cai trị tại đây, dù sau đó trên danh nghĩa, họ Sĩ vẫn chấp nhận các thứ sử do nhà Hán rồi Đông Ngô cử sang. Một dấu mốc quan trọng thời kỳ này là việc bộ Giao Chỉ được đổi gọi là Giao Châu, trở thành 1 châu ngang hàng như các châu khác của Trung Quốc theo đề nghị của Sĩ Nhiếp và thứ sử Trương Tân.
Năm 226, Sĩ Nhiếp qua đời, nhà Đông Ngô đánh chiếm Giao Châu và chính thức cai trị. Trong chiến tranh Tam Quốc, các nước thay nhau giành quyền quản lý Giao Châu. Năm 263, Lã Hưng giết quan cai trị Đông Ngô, theo về Tào Ngụy. Tại trung nguyên năm 265 nhà Tấn diệt Ngụy, Giao Châu lại thuộc Tấn. Năm 271 Đông Ngô chiếm lại Giao Châu. Năm 280 Tấn diệt Ngô, Giao Châu trở lại thuộc Tấn.
Sau thời Tam Quốc, Giao Châu không có biến động về chủ quyền quản lý cho tới khi chấm dứt thời Bắc thuộc thứ hai.
Một số cuộc nổi dậy của người Việt thời kỳ này đều bị thất bại. Cuộc khởi nghĩa lớn nhất năm 248, ở quận Cửu Chân của anh em Triệu Quốc Đạt và Triệu Thị Trinh, sau bị Lục Dận là thứ sử Giao Châu đàn áp phải chịu thất bại. Một số cuộc nổi dậy khác của các thủ lĩnh người Việt như Lương Thạc, Lý Trường Nhân duy trì được quyền cai quản của người Việt trong vài năm.
Thời Bắc thuộc lần 2 chấm dứt năm 541 khi Lý Bí khởi binh chống nhà Lương và chính thức thành lập nhà Tiền Lý cùng nước Vạn Xuân năm 544.
Bắc thuộc lần thứ ba[sửa | sửa mã nguồn]
Thuộc Tùy - Đường[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 602, nhà Tùy cho quân sang xâm lược nước Vạn Xuân, Lý Phật Tử chưa đánh đã hàng, bị bắt về phương bắc rồi chết ở đó.
Năm 605, nhà Tùy đổi Giao châu thành quận Giao Chỉ và Phủ Đô hộ Giao Chỉ để cai trị Việt Nam.
Nhà Đường thay nhà Tùy bãi bỏ các quận do nhà Tùy lập ra, khôi phục lại chế độ các châu nhỏ thời Nam Bắc triều. Năm 622, nhà Đường lập Giao châu đô hộ phủ. Năm 679, nhà Đường đổi quận Giao Chỉ trở lại thành châu Giao, đặt ra Phủ Đô hộ Giao Châu.
Sau đó, nhà Đường đổi Phủ Đô hộ Giao Châu thành Phủ Đô hộ An Nam. Tên gọi An Nam trong lịch sử Việt Nam bắt đầu từ thời điểm này. Chức quan đứng đầu Phủ Đô hộ An Nam lúc đầu gọi là kinh lược sứ, sau đổi thành Tiết độ sứ. Nhà Đường lại chia Giao Châu làm 12 châu: Giao, Lục, Phúc Lộc, Phong, Thang, Trường, Chi, Võ Nga, Võ An, Ái, Hoan, Diễn.
Sau nhiều lần điều chỉnh, năm 866, nhà Đường đổi Phủ Đô hộ An Nam thành Tĩnh Hải quân. Tên gọi này duy trì qua thời Tự chủ của Việt Nam.
Do chính sách bóc lột nặng nề của nhà Đường, người Việt nhiều lần nổi dậy chống nhà Đường. Tiêu biểu nhất là các cuộc nổi dậy của Lý Tự Tiên và Đinh Kiến (687), Mai Thúc Loan (722), Phùng Hưng (776-791) và Dương Thanh (819-820), song đều thất bại.
Đầu thế kỷ 10, nhà Đường suy yếu nghiêm trọng vì nạn phiên trấn cát cứ (kéo dài từ sau loạn An Sử giữa thế kỷ 8) và quyền thần. Nhân lúc Tiết độ sứ Độc Cô Tổn bị điều đi chưa có người thay năm 905, hào trưởng người Việt là Khúc Thừa Dụ đã vào làm chủ thủ phủ Đại La và xác lập quyền tự chủ cho người Việt.
Người Việt tự chủ chống sự xâm chiếm của Nam Hán[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 907, Khúc Thừa Dụ mất, con là Khúc Hạo lên thay tiếp tục làm Tiết độ sứ. Năm 917, Khúc Hạo chết, con là Khúc Thừa Mỹ lên thay.
Năm 923/930, vua Nam Hán sai Lý Khắc Chính đem quân sang đánh, bắt được Khúc Thừa Mỹ đem về nước, Lý Khắc Chính ở lại giữ Giao Châu.
Năm 931, Dương Đình Nghệ là tướng của Khúc Hạo đem quân đánh phủ thành Đại La, lại đánh tan quân Nam Hán do Trần Bảo dẫn sang cứu viện, giết Trần Bảo và tự xưng là Tiết độ sứ.
Năm 937, bộ tướng của Dương Đình Nghệ là Kiều Công Tiễn giết ông để chiếm ngôi.
Năm 938, bộ tướng khác, đồng thời là con rể Dương Đình Nghệ là Ngô Quyền đem quân giết Kiều Công Tiễn, rồi đánh tan đạo quân xâm lược Nam Hán do Hoằng Tháo dẫn đầu sang tiếp ứng cho Công Tiễn, lập ra nhà Ngô. Từ đó bắt đầu thời kỳ độc lập ổn định của Việt Nam.
Bắc thuộc lần thứ tư[sửa | sửa mã nguồn]
Sau thời nhà Ngô đến thời nhà Đinh, Việt Nam chính thức có quốc hiệu sau ngàn năm Bắc thuộc là Đại Cồ Việt. Sang thời Lý, quốc hiệu được đổi là Đại Việt. Trong hơn 400 năm qua các triều đại Tiền Lê, Lý và Trần, Đại Việt đều đánh thắng các cuộc xâm lăng của các triều đại Trung Quốc.
Năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần. Năm 1406, nhà Minh đem quân sang, lấy lý do là để khôi phục nhà Trần, nhưng thực chất đã sáp nhập Việt Nam thành quận huyện của Trung Quốc và cử quan lại người Hán sang cai trị.
Năm 1407, Giản Định vương, con thứ của vua Trần Nghệ Tông xưng làm Giản Định Đế (1407-1409) để nối nghiệp nhà Trần (thành nhà Hậu Trần) và bắt đầu một cuộc khởi nghĩa chống quân Minh, đến năm 1413 thì hoàn toàn thất bại.
Năm 1418, Lê Lợi khởi nghĩa tại Lam Sơn, Thanh Hóa.
Năm 1427, cuộc khởi nghĩa thành công, kết thúc thời kỳ Bắc thuộc lần thứ tư, và mở đầu một triều đại mới của Việt Nam: nhà Hậu Lê. Theo truyền thuyết, Lê Lợi thắng do nhờ có kiếm thần của Long Quân.
So với giai đoạn một nghìn năm Bắc thuộc, thời kỳ Bắc thuộc này tuy không dài bằng, nhưng chính sách đồng hóa và bóc lột được thực hiện mạnh mẽ hơn. Nhà Minh bắt người Việt phải theo kiểu người Trung Quốc, từ cách ăn mặc, học hành, đến việc cúng tế. Các tài sản quý như người tài, sách vở, báu vật đều bị đem về Trung Quốc. Trong số đó có các cuốn sách văn học, lịch sử, binh pháp,... có giá trị và đã được truyền lại từ nhiều đời, hầu hết đã trở thành thất truyền ở Đại Việt kể từ đó. Khoảng 7600 thương gia và nghệ nhân Đại Việt (trong đó có nghệ nhân chế tạo súng Hồ Nguyên Trừng, nghệ nhân kiến trúc Nguyễn An) đã bị bắt đưa sang Nam Kinh, thủ đô Trung Quốc thời bấy giờ. Ngoài ra, nhà Minh còn áp dụng hệ thống sưu cao thuế nặng (bao gồm cả thuế muối) cùng với việc đẩy mạnh khai thác các sản vật quý phục vụ việc cống nộp.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Bắc thuộc lần 1
- Bắc thuộc lần 2
- Bắc thuộc lần 3
- Bắc thuộc lần 4
- Hai Bà Trưng
- Bà Triệu
- Nhà Tiền Lý
- Mai Hắc Đế
- Phùng Hưng
- Họ Khúc
- Đồng hóa thời Bắc thuộc
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Đại Việt sử ký toàn thư
- Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
- Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, NXB Đại học và giáo dục chuyên nghiệp
- Viện sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Khoa học xã hội
- Viện Sử học (1988), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam, NXB Khoa học xã hội
- Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, NXB Văn hóa thông tin
- Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, bản điện tử.
- Annam, thu thập các đoạn tài liệu Minh Thực Lục (明實錄) của nhà Minh về Đại Việt, trong đó có phần về thời kỳ bắc thuộc lần cuối.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=113&News=6827&CategoryID=6 Thời điểm kết thúc ngàn năm Bắc thuộc

markdown:
# Bắc thuộc
|Loạt bài
||
|![]()
|
| (207 TCN - 40)
|
| (40 - 43)
|
| (43 - 541)
|
| và (541 - 602)
|
| (602 - 905)
|
| (905 - 938)
|
| (938 - 967)
|
| (968 - 980)
|
| (980 - 1009)
|
| (
|
| (
|
| (
|
| (1407 - 1427)
|
|
(
|
| (1778 - 1802)
|
| (1802 - 1945)
|
| (
|
| (
|
|
Từ
**Bắc thuộc** chỉ thời kỳ [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) bị đặt dưới quyền cai trị của các triều đình [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), nghĩa là thuộc địa của Trung Quốc.
Thông thường, các sách sử hiện đại Việt Nam hay dùng từ
**Bắc thuộc** để chỉ giai đoạn hơn một nghìn năm từ khi [Triệu Đà](/wiki/Tri%E1%BB%87u_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng) thôn tính nước [Âu Lạc](/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c) của [An Dương Vương](/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng) ( [207 TCN](/wiki/207_TCN) hoặc [179 TCN](/wiki/179_TCN)) cho đến khi [Khúc Thừa Dụ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5) giành lại quyền tự chủ từ tay [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) ( [905](/wiki/905)) ; nghĩa là gộp ba lần Bắc thuộc. [1]
Theo tác giả Trần Trọng Dương, có ba giả thuyết về thời điểm kết thúc thời kỳ Bắc thuộc: 905, 938, 931.
[[1]](#cite_note-th.E1.BB.9Di_.C4.91i.E1.BB.83m_k.E1.BA.BFt_th.C3.BAc-1)
## Mục lục
## Khái quát[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=1)]
Trong thời gian này Việt Nam bị đặt dưới quyền cai trị của các triều đình của
[phương Bắc](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc) như: [Bắc thuộc lần thứ nhất](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_1)( [179 TCN](/wiki/179_TCN)hoặc [111 TCN](/wiki/111_TCN)- 39): *,* [nhà Triệu](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%87u) [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n)
nhà Hán lập quốc vào khoảng năm 206 TCN, đến 111 TCN chiếm Lĩnh Nam (bấy giờ là nước Nam việt)
[Bắc thuộc lần thứ hai](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_2)( [43](/wiki/43)- [541](/wiki/541)): nhà [Đông Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n#S.E1.BB.B1_tr.E1.BB.97i_d.E1.BA.ADy_v.C3.A0_s.E1.BB.A5p_.C4.91.E1.BB.95_c.E1.BB.A7a_nh.C3.A0_.C4.90.C3.B4ng_H.C3.A1n), [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4), [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y), [nhà Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n), [nhà Tề](/wiki/Nam_T%E1%BB%81), [nhà Lương](/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng) [Bắc thuộc lần thứ ba](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_3)( [602](/wiki/602)- [905](/wiki/905) ): [[1]](#cite_note-th.E1.BB.9Di_.C4.91i.E1.BB.83m_k.E1.BA.BFt_th.C3.BAc-1) [nhà Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y), [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng). Trong giai đoạn [Tự chủ](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%B1_ch%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam)từ 905-938 có một thời gian Việt Nam rơi vào tay [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n). [Bắc thuộc lần thứ tư](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_4)( [1407](/wiki/1407)- [1427](/wiki/1427)): còn gọi là thời [thuộc Minh](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_4).
Chỉ có vài thời gian độc lập ngắn ngủi như thời kỳ
[Hai Bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng) (40-43), thời kỳ [nhà Tiền Lý](/wiki/Nh%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_L%C3%BD) với nước [Vạn Xuân](/wiki/V%E1%BA%A1n_Xu%C3%A2n) (541-602).
Một số tài liệu khác chia thành ba thời kì. Cách chia này gộp hai thời kỳ đầu (với gián đoạn là khởi nghĩa Hai Bà Trưng) thành thời kì Bắc thuộc lần thứ nhất. Bài này sử dụng cách chia làm bốn thời kì.
Trong suốt các thời kỳ Bắc thuộc, các triều đại Trung Quốc không ngừng thực hiện
[đồng hóa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) nhằm biến Việt Nam thành một quận huyện của Trung Quốc. Dưới thời kỳ này người Việt phải đóng [sưu thuế](/w/index.php?title=S%C6%B0u_thu%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) cho triều đình phía bắc. Ngoài số thuế của nhà nước, một số quan cai trị địa phương vì ở xa nên cũng bòn vét thêm của dân.
Cũng có một số quan cai trị nghiêm minh, đứng đắn, nhưng số này ít hơn. Nền
[văn minh Trung Quốc](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Trung_Qu%E1%BB%91c) cũng du nhập vào Việt Nam thời kỳ này. [Sĩ Nhiếp](/wiki/S%C4%A9_Ti%E1%BA%BFp), thái thú nhà Hán (187-226) được các [nhà nho](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) thời phong kiến coi là có công truyền bá [chữ nho](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) và [đạo Khổng](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) vào Việt Nam, được coi là người mở đầu nền nho học của giới quan lại phong kiến ở Việt Nam. Nhiều người Trung Quốc đã di cư đến Việt Nam, họ ở lại, dần dần kết hôn với người Việt và hòa nhập vào xã hội Việt Nam, và con cháu trở thành người Việt Nam.
## Bắc thuộc lần thứ nhất[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=2)]
Dấu mốc xác định thời Bắc thuộc đầu tiên chưa thống nhất giữa các sử gia, do quan niệm khác nhau về nước
[Nam Việt](/wiki/Nam_Vi%E1%BB%87t) và [nhà Triệu](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%87u).
- Quan điểm thừa nhận
[nhà Triệu](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%87u)là triều đại chính thống của Việt Nam xác định rằng khi nhà Triệu bị [Hán Vũ Đế](/wiki/H%C3%A1n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF)diệt năm 111 TCN là lúc bắt đầu thời Bắc thuộc.
- Quan điểm không thừa nhận
[nhà Triệu](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%87u)là triều đại chính thống của Việt Nam xác định thời Bắc thuộc bắt đầu từ khi Triệu Đà diệt [Âu Lạc](/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c)của [An Dương Vương](/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng).
- Sử cũ thường xác định An Dương Vương và nước Âu Lạc bị diệt năm 207 TCN
- Sử hiện đại căn cứ theo ghi chép của
[Sử ký Tư Mã Thiên](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn)là Triệu Đà diệt [phía Tây nước *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Âu Lạc](/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c) *"sau khi*, tức là khoảng năm 179 TCN. [Lã hậu](/wiki/L%C3%A3_h%E1%BA%ADu)mất"
Triệu Đà sau khi diệt Âu Lạc chia làm 2 quận
[Giao Chỉ](/wiki/Giao_Ch%E1%BB%89) và [Cửu Chân](/wiki/C%E1%BB%ADu_Ch%C3%A2n).
Năm
[111 TCN](/wiki/111_TCN), [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) diệt nhà Triệu, chiếm được [Nam Việt](/wiki/Nam_Vi%E1%BB%87t) và chia làm 6 quận là Nam Hải, Thương Ngô, Uất Lâm, Hợp Phố, Giao Chỉ, Cửu Chân, đồng thời lập thêm 3 quận mới là Chu Nhai, Đạm Nhĩ, Nhật Nam. Riêng đối với quận Nhật Nam, khi Lộ Bác Đức đánh bại nhà Triệu-Nam Việt, lãnh thổ Nam Việt chưa bao gồm quận Nhật Nam (từ [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh) tới [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)). Quận Nhật Nam chỉ hình thành sau khi các quan cai trị [bộ Giao Chỉ](/wiki/B%E1%BB%99_Giao_Ch%E1%BB%89) [người Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n) tiến xuống thu phục các bộ tộc [phía Nam](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nam) [dãy Hoành Sơn](/wiki/Ho%C3%A0nh_S%C6%A1n_(d%C3%A3y_n%C3%BAi))
Năm
[39](/wiki/39), thái thú quận [Giao Chỉ](/wiki/Giao_Ch%E1%BB%89) là [Tô Định](/wiki/T%C3%B4_%C4%90%E1%BB%8Bnh) tàn ác, giết chồng của [Trưng Trắc](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng) là [Thi Sách](/wiki/Thi_S%C3%A1ch). Nợ nước thù nhà, [Hai Bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng) dấy binh khởi nghĩa và đã giành được 65 thành ở [Lĩnh Nam](/wiki/L%C4%A9nh_Nam). Hai Bà lên ngôi vua, kết thúc thời kỳ Bắc thuộc lần thứ nhất.
## Bắc thuộc lần thứ hai[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=3)]
Năm
[43](/wiki/43), nhà Hán sai Phục ba tướng quân [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n) đem quân sang tái chiếm, Hai Bà Trưng chống không nổi phải rút về giữ [Cấm Khê](/wiki/C%E1%BA%A5m_Kh%C3%AA) rồi tự vẫn ở [sông Hát](/wiki/S%C3%B4ng_H%C3%A1t). Dân địa phương lập đền thờ ở [Hát Giang](/w/index.php?title=H%C3%A1t_Giang&action=edit&redlink=1).
Sự cai trị của Đông Hán tại
[bộ Giao Chỉ](/wiki/B%E1%BB%99_Giao_Ch%E1%BB%89) tương đối ổn định đến cuối [thế kỷ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2). [Nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) suy yếu, năm 192 dân huyện Tượng Lâm thuộc quận Nhật Nam ở phía nam theo [Khu Liên](/wiki/Khu_Li%C3%AAn) nổi dậy ly khai, lập ra nước [Chăm Pa](/wiki/Ch%C4%83m_Pa) (Lâm Ấp).
Trong lúc nhà Hán suy yếu, thái thú quận Giao Chỉ là
[Sĩ Nhiếp](/wiki/S%C4%A9_Nhi%E1%BA%BFp) dùng người nhà trấn trị các quận, trở thành người cai trị tại đây, dù sau đó trên danh nghĩa, họ Sĩ vẫn chấp nhận các thứ sử do nhà Hán rồi [Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) cử sang. Một dấu mốc quan trọng thời kỳ này là việc * theo đề nghị của Sĩ Nhiếp và thứ sử Trương Tân. bộ Giao Chỉ được đổi gọi là Giao Châu, trở thành 1 châu ngang hàng như các châu khác của Trung Quốc*
Năm 226, Sĩ Nhiếp qua đời, nhà
[Đông Ngô](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%C3%B4) đánh chiếm [Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u) và chính thức cai trị. Trong chiến tranh Tam Quốc, các nước thay nhau giành quyền quản lý Giao Châu. Năm 263, Lã Hưng giết quan cai trị Đông Ngô, theo về [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y). Tại trung nguyên năm 265 [nhà Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n) diệt Ngụy, Giao Châu lại thuộc Tấn. Năm 271 Đông Ngô chiếm lại Giao Châu. Năm 280 Tấn diệt Ngô, Giao Châu trở lại thuộc Tấn.
Sau thời
[Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c), Giao Châu không có biến động về chủ quyền quản lý cho tới khi chấm dứt thời Bắc thuộc thứ hai.
Một số cuộc nổi dậy của người Việt thời kỳ này đều bị thất bại. Cuộc khởi nghĩa lớn nhất năm
[248](/wiki/248), ở quận [Cửu Chân](/wiki/C%E1%BB%ADu_Ch%C3%A2n) của anh em Triệu Quốc Đạt và [Triệu Thị Trinh](/wiki/Tri%E1%BB%87u_Th%E1%BB%8B_Trinh), sau bị [Lục Dận](/wiki/L%E1%BB%A5c_D%E1%BA%ADn) là thứ sử Giao Châu đàn áp phải chịu thất bại. Một số cuộc nổi dậy khác của các thủ lĩnh người Việt như [Lương Thạc](/w/index.php?title=L%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1), [Lý Trường Nhân](/wiki/L%C3%BD_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Nh%C3%A2n) duy trì được quyền cai quản của người Việt trong vài năm.
Thời Bắc thuộc lần 2 chấm dứt năm 541 khi
[Lý Bí](/wiki/L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF) khởi binh chống [nhà Lương](/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng) và chính thức thành lập [nhà Tiền Lý](/wiki/Nh%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_L%C3%BD) cùng nước [Vạn Xuân](/wiki/V%E1%BA%A1n_Xu%C3%A2n) năm 544.
## Bắc thuộc lần thứ ba[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=4)]
### Thuộc Tùy - Đường[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=5)]
Năm
[602](/wiki/602), [nhà Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y) cho quân sang xâm lược nước [Vạn Xuân](/wiki/V%E1%BA%A1n_Xu%C3%A2n), [Lý Phật Tử](/wiki/H%E1%BA%ADu_L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF) chưa đánh đã hàng, bị bắt về [phương bắc](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c) rồi chết ở đó.
Năm 605,
[nhà Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y) đổi Giao châu thành quận Giao Chỉ và Phủ Đô hộ Giao Chỉ để cai trị Việt Nam.
Nhà Đường thay nhà Tùy bãi bỏ các quận do nhà Tùy lập ra, khôi phục lại chế độ các châu nhỏ thời
[Nam Bắc triều](/wiki/Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u_(Trung_Qu%E1%BB%91c)). Năm 622, nhà Đường lập Giao châu đô hộ phủ. Năm 679, nhà Đường đổi quận Giao Chỉ trở lại thành châu Giao, đặt ra Phủ Đô hộ Giao Châu.
Sau đó, nhà Đường đổi Phủ Đô hộ Giao Châu thành
[Phủ Đô hộ An Nam](/wiki/An_Nam_%C4%91%C3%B4_h%E1%BB%99_ph%E1%BB%A7). Tên gọi An Nam trong lịch sử Việt Nam bắt đầu từ thời điểm này. Chức quan đứng đầu Phủ Đô hộ An Nam lúc đầu gọi là kinh lược sứ, sau đổi thành [Tiết độ sứ](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99_s%E1%BB%A9). Nhà Đường lại chia Giao Châu làm 12 châu: Giao, Lục, Phúc Lộc, Phong, Thang, Trường, Chi, Võ Nga, Võ An, Ái, Hoan, Diễn.
Sau nhiều lần điều chỉnh, năm 866, nhà Đường đổi Phủ Đô hộ An Nam thành
[Tĩnh Hải quân](/wiki/T%C4%A9nh_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n). Tên gọi này duy trì qua thời [Tự chủ](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%B1_ch%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) của Việt Nam.
Do chính sách bóc lột nặng nề của nhà Đường, người Việt nhiều lần nổi dậy chống nhà Đường. Tiêu biểu nhất là các cuộc nổi dậy của
[Lý Tự Tiên](/wiki/L%C3%BD_T%E1%BB%B1_Ti%C3%AAn) và [Đinh Kiến](/wiki/%C3%90inh_Ki%E1%BA%BFn) (687), [Mai Thúc Loan](/wiki/Mai_H%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%BF) (722), [Phùng Hưng](/wiki/Ph%C3%B9ng_H%C6%B0ng) (776-791) và [Dương Thanh](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_D%C6%B0%C6%A1ng_Thanh) (819-820), song đều thất bại.
Đầu
[thế kỷ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), nhà Đường suy yếu nghiêm trọng vì nạn phiên trấn cát cứ (kéo dài từ sau [loạn An Sử](/wiki/Lo%E1%BA%A1n_An_S%E1%BB%AD) giữa [thế kỷ 8](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8)) và quyền thần. Nhân lúc [Tiết độ sứ](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99_s%E1%BB%A9) Độc Cô Tổn bị điều đi chưa có người thay năm 905, hào trưởng người Việt là [Khúc Thừa Dụ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5) đã vào làm chủ thủ phủ [Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La) và xác lập quyền tự chủ cho người Việt.
### Người Việt tự chủ chống sự xâm chiếm của Nam Hán[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=6)]
Năm 907, Khúc Thừa Dụ mất, con là
[Khúc Hạo](/wiki/Kh%C3%BAc_H%E1%BA%A1o) lên thay tiếp tục làm [Tiết độ sứ](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99_s%E1%BB%A9). Năm [917](/wiki/917), Khúc Hạo chết, con là [Khúc Thừa Mỹ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_M%E1%BB%B9) lên thay.
Năm
[923](/wiki/923)/ [930](/wiki/930), vua [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n) sai [Lý Khắc Chính](/w/index.php?title=L%C3%BD_Kh%E1%BA%AFc_Ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) đem quân sang đánh, bắt được Khúc Thừa Mỹ đem về nước, Lý Khắc Chính ở lại giữ Giao Châu.
Năm 931,
[Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87) là tướng của Khúc Hạo đem quân đánh phủ thành [Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La), lại đánh tan quân Nam Hán do Trần Bảo dẫn sang cứu viện, giết Trần Bảo và tự xưng là [Tiết độ sứ](/wiki/Ti%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99_s%E1%BB%A9).
Năm
[937](/wiki/937), bộ tướng của Dương Đình Nghệ là [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n) giết ông để chiếm ngôi.
Năm
[938](/wiki/938), bộ tướng khác, đồng thời là con rể Dương Đình Nghệ là [Ngô Quyền](/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n) đem quân giết Kiều Công Tiễn, rồi đánh tan đạo quân xâm lược [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n) do [Hoằng Tháo](/w/index.php?title=Ho%E1%BA%B1ng_Th%C3%A1o&action=edit&redlink=1) dẫn đầu sang tiếp ứng cho Công Tiễn, lập ra [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4). Từ đó bắt đầu thời kỳ độc lập ổn định của Việt Nam.
## Bắc thuộc lần thứ tư[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=7)]
Sau thời
[nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4) đến thời [nhà Đinh](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90inh), Việt Nam chính thức có quốc hiệu sau ngàn năm Bắc thuộc là [Đại Cồ Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t). Sang thời Lý, quốc hiệu được đổi là [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t). Trong hơn 400 năm qua các triều đại [Tiền Lê](/wiki/Nh%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_L%C3%AA), [Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD) và [Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), Đại Việt đều đánh thắng các cuộc xâm lăng của các triều đại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Năm 1400,
[Hồ Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly) cướp ngôi nhà Trần. Năm [1406](/wiki/1406), [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) đem quân sang, lấy lý do là để khôi phục [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n), nhưng thực chất đã sáp nhập [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) thành quận huyện của Trung Quốc và cử quan lại người Hán sang cai trị.
Năm
[1407](/wiki/1407), Giản Định vương, con thứ của vua [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng) xưng làm [Giản Định Đế](/wiki/Gi%E1%BA%A3n_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C4%90%E1%BA%BF) (1407-1409) để nối nghiệp nhà Trần (thành [nhà Hậu Trần](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_Tr%E1%BA%A7n)) và bắt đầu một cuộc khởi nghĩa chống quân Minh, đến năm [1413](/wiki/1413) thì hoàn toàn thất bại.
Năm
[1418](/wiki/1418), [Lê Lợi](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) [khởi nghĩa](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n) tại [Lam Sơn](/wiki/Lam_S%C6%A1n), [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a).
Năm
[1427](/wiki/1427), cuộc khởi nghĩa thành công, kết thúc thời kỳ Bắc thuộc lần thứ tư, và mở đầu một triều đại mới của Việt Nam: [nhà Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C3%AA). Theo truyền thuyết, Lê Lợi thắng do nhờ có kiếm thần của [Long Quân](/w/index.php?title=Long_Qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1).
So với giai đoạn một nghìn năm Bắc thuộc, thời kỳ Bắc thuộc này tuy không dài bằng, nhưng chính sách đồng hóa và bóc lột được thực hiện mạnh mẽ hơn. Nhà Minh bắt
[người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) phải theo kiểu người Trung Quốc, từ cách ăn mặc, học hành, đến việc cúng tế. Các tài sản quý như người tài, sách vở, báu vật đều bị đem về [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Trong số đó có các cuốn sách văn học, lịch sử, binh pháp,... có giá trị và đã được truyền lại từ nhiều đời, hầu hết đã trở thành thất truyền ở Đại Việt kể từ đó. Khoảng 7600 thương gia và nghệ nhân Đại Việt (trong đó có nghệ nhân chế tạo [súng](/wiki/S%C3%BAng) [Hồ Nguyên Trừng](/wiki/H%E1%BB%93_Nguy%C3%AAn_Tr%E1%BB%ABng), nghệ nhân kiến trúc [Nguyễn An](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_An)) đã bị bắt đưa sang [Nam Kinh](/wiki/Nam_Kinh), thủ đô Trung Quốc thời bấy giờ. Ngoài ra, nhà Minh còn áp dụng hệ thống sưu cao thuế nặng (bao gồm cả thuế [muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i)) cùng với việc đẩy mạnh khai thác các sản vật quý phục vụ việc cống nộp.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=8)] [Bắc thuộc lần 1](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_1) [Bắc thuộc lần 2](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_2) [Bắc thuộc lần 3](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_3) [Bắc thuộc lần 4](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c_l%E1%BA%A7n_4) [Hai Bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng) [Bà Triệu](/wiki/B%C3%A0_Tri%E1%BB%87u) [Nhà Tiền Lý](/wiki/Nh%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_L%C3%BD) [Mai Hắc Đế](/wiki/Mai_H%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%BF) [Phùng Hưng](/wiki/Ph%C3%B9ng_H%C6%B0ng) [Họ Khúc](/wiki/H%E1%BB%8D_Kh%C3%BAc_(l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam)) [Đồng hóa thời Bắc thuộc](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_h%C3%B3a_th%E1%BB%9Di_B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=9)] [Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0) [Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c) [Phan Huy Lê](/wiki/Phan_Huy_L%C3%AA), [Trần Quốc Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng), [Hà Văn Tấn](/wiki/H%C3%A0_V%C4%83n_T%E1%BA%A5n), [Lương Ninh](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Ninh)(1991), *Lịch sử Việt Nam, tập 1*, NXB Đại học và giáo dục chuyên nghiệp
- Viện sử học (2007),
*Lịch sử Việt Nam, tập 3*, NXB Khoa học xã hội
- Viện Sử học (1988),
*Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam*, NXB Khoa học xã hội
- Đào Duy Anh (2005),
*Đất nước Việt Nam qua các đời*, NXB Văn hóa thông tin [Trần Trọng Kim](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim), *, bản điện tử.* [Việt Nam sử lược](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) [Annam](http://epress.nus.edu.sg/msl/place/63), thu thập các đoạn tài liệu *(* [Minh Thực Lục](/w/index.php?title=Minh_Th%E1%BB%B1c_L%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) [明](//vi.wiktionary.org/wiki/%E6%98%8E) [實](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%AF%A6) [錄](//vi.wiktionary.org/wiki/%E9%8C%84)) của [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh)về Đại Việt, trong đó có phần về thời kỳ bắc thuộc lần cuối.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=10)]
- ^
**a** **ă** **â** [http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=113&News=6827&CategoryID=6](http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=113&News=6827&CategoryID=6)Thời điểm kết thúc ngàn năm Bắc thuộc
|Tiền nhiệm:
||
||Kế nhiệm:
|
|Tiền nhiệm:
||
||Kế nhiệm:
|
|Tiền nhiệm:
||
||Kế nhiệm:
|
|Tiền nhiệm:
||
||Kế nhiệm:
|

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1068 frontend hit (1)


text:
Chalepoxenus muellerianus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Chalepoxenus muellerianus là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Ý.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Social Insects Specialist Group 1996. Chalepoxenus muellerianus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 31 tháng 7 2007.

markdown:
*Chalepoxenus muellerianus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Chalepoxenus muellerianus
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Hymenoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_m%C3%A0ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Formicidae](/wiki/Ki%E1%BA%BFn) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Chalepoxenus](/wiki/Chalepoxenus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. muellerianus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Chalepoxenus muellerianus*
(Finzi, 1922)
* là một loài Chalepoxenus muellerianus* [kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn)thuộc họ Formicidae. Đây là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Ý](/wiki/%C3%9D).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chalepoxenus_muellerianus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chalepoxenus_muellerianus&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chalepoxenus_muellerianus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chalepoxenus_muellerianus&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
**có thông tin sinh học về** [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Chalepoxenus muellerianus](//species.wikimedia.org/wiki/Chalepoxenus_muellerianus?uselang=vi)
- Social Insects Specialist Group 1996.
[.](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/4403/all) *Chalepoxenus muellerianus* [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 31 tháng 7 2007.


text:
Hán Dương
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Trong tiếng Việt,
Hán Dương
có thể là:
Hán Dương, Vũ Hán
, một quận của thành phố
Vũ Hán
, Trung Quốc
Một tên cũ của thành phố
Seoul
,
Hàn Quốc
Đây là
trang định hướng
liệt kê những bài hay chủ đề cùng tên
Hán Dương
.
Nếu bạn đến đây từ một
liên kết trong một bài
, bạn cần quay lại bài đó để sửa lại liên kết đến đúng trang cần thiết.
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hán_Dương&oldid=10510178
”
Thể loại
:
Trang định hướng
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Bài viết
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
Trích dẫn trang này
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Čeština
Deutsch
English
한국어
日本語
Norsk bokmål
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 13:57 ngày 9 tháng 3 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Maylandia thapsinogen
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Maylandia thapsinogen là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.
Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]
- Kasembe, J. 2005. tháng 5landia thapsinogen. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 4 tháng 8 2007.

markdown:
# Maylandia thapsinogen
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Maylandia thapsinogen
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Actinopterygii](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_v%C3%A2y_tia) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Perciformes](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_v%C6%B0%E1%BB%A3c) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cichlidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Maylandia](/wiki/Maylandia) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. thapsinogen** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Maylandia thapsinogen*
(Stauffer, Bowers,
[Kellogg](/w/index.php?title=Remington_Kellogg&action=edit&redlink=1)& McKaye, 1997) * là một loài Maylandia thapsinogen* [cá](/wiki/C%C3%A1)thuộc họ [Cichlidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF). Nó là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Malawi](/wiki/Malawi). Môi trường sống tự nhiên của chúng là [hồ](/wiki/H%E1%BB%93)nước ngọt.
## Nguồn[
[sửa](/w/index.php?title=Maylandia_thapsinogen&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Maylandia_thapsinogen&action=edit§ion=1)]
- Kasembe, J. 2005.
[tháng 5landia thapsinogen](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/61153/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập ngày 4 tháng 8 2007.


text:
Phalaenoides glycinae
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Phalaenoides glycinae là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của tây nam half của Úc, nhưng là một invasive species in many parts of the world, bao gồm Canada và Nam Phi.
Ấu trùng chủ yếu ăn các loài Parthenocissus quinquefolia, Hibbertia obtusifolia, Amyema gaudichaudii, Epilobium ciliatum, Fuchsia và Oenothera, but mainly Vitis vinifera, hence it is considered a pest.
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Don Herbison-Evans & Stella Crossley (25 tháng 5 năm 2008). “Phalaenoides glycinae”. uts.edu.au. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2009.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Phalaenoides glycinae tại Wikimedia Commons

markdown:
*Phalaenoides glycinae*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Phalaenoides glycinae
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Noctuidae](/wiki/Noctuidae) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Agaristinae](/wiki/Agaristinae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Phalaenoides](/wiki/Phalaenoides) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. glycinae** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Phalaenoides glycinae* [Lewin](/w/index.php?title=Ralph_A._Lewin&action=edit&redlink=1), 1805 [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Phoelenoides glycine* * là một loài Phalaenoides glycinae* [bướm đêm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm)thuộc họ [Noctuidae](/wiki/Noctuidae). Nó là loài đặc hữu của tây nam half của [Úc](/wiki/%C3%9Ac), nhưng là một invasive species in many parts of the world, bao gồm [Canada](/wiki/Canada)và [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi).
Ấu trùng chủ yếu ăn các loài
[Parthenocissus quinquefolia](/wiki/Parthenocissus_quinquefolia), [Hibbertia obtusifolia](/w/index.php?title=Hibbertia_obtusifolia&action=edit&redlink=1), [Amyema gaudichaudii](/wiki/Amyema_gaudichaudii), [Epilobium ciliatum](/wiki/Epilobium_ciliatum), [Fuchsia](/wiki/Fuchsia) và [Oenothera](/w/index.php?title=Oenothera&action=edit&redlink=1), but mainly [Vitis vinifera](/wiki/Vitis_vinifera), hence it is considered a pest.
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&action=edit§ion=2)] **Don Herbison-Evans & Stella Crossley (25 tháng 5 năm 2008).** [^](#cite_ref-1) [“Phalaenoides glycinae”](http://web.archive.org/web/20080803211613/http://linus.socs.uts.edu.au/~don/larvae/agar/glycin.html). uts.edu.au. [Bản gốc](http://linus.socs.uts.edu.au/~don/larvae/agar/glycin.html)lưu trữ ngày 3 tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2009.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Phalaenoides_glycinae&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Phalaenoides glycinae](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phalaenoides_glycinae) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Prušánky
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Prušánky là một làng thuộc huyện Hodonín, vùng Jihomoravský, Cộng hòa Séc.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.
Prušánky là một làng thuộc huyện Hodonín, vùng Jihomoravský, Cộng hòa Séc.[1]

markdown:
# Prušánky
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Prušánky|
|—
|![ Prušánky, Hlavní.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Pru%C5%A1%C3%A1nky%2C_Hlavn%C3%AD.jpg/250px-Pru%C5%A1%C3%A1nky%2C_Hlavn%C3%AD.jpg)
![ Prušánky, Hlavní.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Pru%C5%A1%C3%A1nky%2C_Hlavn%C3%AD.jpg/250px-Pru%C5%A1%C3%A1nky%2C_Hlavn%C3%AD.jpg)
|
|![]()
**Hiệu kỳ** ![ Hiệu huy của Prušánky](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Prusanky_znak.png/100px-Prusanky_znak.png)
![ Hiệu huy của Prušánky](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Prusanky_znak.png/100px-Prusanky_znak.png)
**Hiệu huy** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Jihomoravský](/wiki/Nam_Moravia_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Hodonín](/wiki/Hodon%C3%ADn_(huy%E1%BB%87n)) 2(546 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(4.0/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Prušánky** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Hodonín](/wiki/Hodon%C3%ADn_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Jihomoravský](/wiki/Nam_Moravia_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Pru%C5%A1%C3%A1nky&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pru%C5%A1%C3%A1nky&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.


text:
Sông Pilcomayo
Sông Pilcomayo (tiếng Tây Ban Nha, Río Pilcomayo;[1] tiếng Guarani Ysyry Araguay [ɨsɨˈɾɨ aɾaˈɣʷaj]) nằm ở miền Trung của Nam Mỹ. Sông có chiều dài 1.100 kilômét (680 mi),[2] và là chi lưu phía tây dài nhất của sông Paraguay. Lưu vực sông là khoảng 270.000 kilômét vuông (100.000 sq mi), và lưu lượng của sông là 200 mét khối một giây (7.100 cu ft/s).[2]
Pilcomayo khởi nguồn từ dãy Andes, giữa hai tỉnh Potosí và Oruro của Bolivia, phía đông hồ Poopó. Từ đây, dòng sông chảy theo hướng đông nam qua hai tỉnh Chuquisaca và Tarija, qua tỉnh Formosa của Argentina và bồn địa Gran Chaco của Paraguay, tạo thành biên giới tự nhiên giữa hai quốc gia trước khi đổ vào sông Paraguay gần Asunción. Vườn quốc gia Río Pilcomayo nằm sát biên giới bên phía Argentina. Ngã ba biên giới Argentina–Bolivia–Paraguay nằm trên sông Pilcomayo.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Río Pilcomayo tại GEOnet Names Server
- ^ a ă Varis, Olli; Tortajada, Cecilia; Biswas, Asit K. (2008). Management of Transboundary Rivers and Lakes. Springer. tr. 271. ISBN 9783540749264.
Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]
- Kerr, Graham. A Naturalist in the Gran Chaco. Cambridge: Cambridge UP, 1950.
- Pilcomayo River. (2010). In Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2010, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/460371/Pilcomayo-River
- W. H. Strosnider, F. Llanos, R.W. Nairn: LEGACY OF NEARLY 500 YEARS OF MINING IN POTOSÍ, BOLIVIA: STREAM WATER QUALITY (pdf) - conference paper at the 2008 National Meeting of the American Society of Mining and Reclamation. New Opportunities to Apply Our Science, June 14–19, Richmond, VA.

markdown:
# Sông Pilcomayo
**Sông Pilcomayo** ( [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha), **Río Pilcomayo**; [[1]](#cite_note-1) [tiếng Guarani](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Guarani) **Ysyry Araguay** [[ɨsɨˈɾɨ aɾaˈɣʷaj]](/w/index.php?title=WP:IPA&action=edit&redlink=1)) nằm ở miền Trung của [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Sông có chiều dài 1.100 kilômét (680 mi), và là chi lưu phía tây dài nhất của [2] [sông Paraguay](/wiki/S%C3%B4ng_Paraguay). Lưu vực sông là khoảng 270.000 kilômét vuông (100.000 sq mi), và [lưu lượng](/wiki/L%C6%B0u_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)của sông là 200 mét khối một giây (7.100 cu ft/s). [[2]](#cite_note-varis-2)
Pilcomayo khởi nguồn từ dãy
[Andes](/wiki/Andes), giữa hai tỉnh [Potosí](/w/index.php?title=Potos%C3%AD_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) và [Oruro](/w/index.php?title=Oruro_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) của [Bolivia](/wiki/Bolivia), phía đông [hồ Poopó](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Poop%C3%B3&action=edit&redlink=1). Từ đây, dòng sông chảy theo hướng đông nam qua hai tỉnh [Chuquisaca](/w/index.php?title=Chuquisaca_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) và [Tarija](/w/index.php?title=Tarija_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1), qua tỉnh [Formosa](/wiki/Formosa_(t%E1%BB%89nh)) của [Argentina](/wiki/Argentina) và bồn địa [Gran Chaco](/w/index.php?title=Gran_Chaco&action=edit&redlink=1) của [Paraguay](/wiki/Paraguay), tạo thành biên giới tự nhiên giữa hai quốc gia trước khi đổ vào *sông Paraguay* gần [Asunción](/w/index.php?title=Asunci%C3%B3n,_Paraguay&action=edit&redlink=1). [Vườn quốc gia Río Pilcomayo](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_R%C3%ADo_Pilcomayo) nằm sát biên giới bên phía Argentina. Ngã ba biên giới Argentina–Bolivia–Paraguay nằm trên sông Pilcomayo.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Pilcomayo&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Pilcomayo&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [Río Pilcomayo](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/detaillinksearch.asp?G_NAME='32FA883A05DE3774E0440003BA962ED3'&Diacritics=DC)tại GEOnet Names Server
- ^
**a** [Varis, Olli; Tortajada, Cecilia; Biswas, Asit K. (2008).](#cite_ref-varis_2-1) **ă** [. Springer. tr. 271.](http://books.google.com/books?id=Z3ilzosWx4wC&pg=PA271) *Management of Transboundary Rivers and Lakes* [ISBN](/wiki/ISBN) [9783540749264](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9783540749264).
## Nguồn[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Pilcomayo&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Pilcomayo&action=edit§ion=2)]
- Kerr, Graham. A Naturalist in the Gran Chaco. Cambridge: Cambridge UP, 1950.
- Pilcomayo River. (2010). In Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2010, from Encyclopædia Britannica Online:
[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/460371/Pilcomayo-River](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/460371/Pilcomayo-River)
- W. H. Strosnider, F. Llanos, R.W. Nairn:
[(pdf) - conference paper at the](http://dept.ca.uky.edu/asmr/W/Full%20Papers%202008/1232-Strosnider-OK.pdf) *LEGACY OF NEARLY 500 YEARS OF MINING IN POTOSÍ, BOLIVIA: STREAM WATER QUALITY* *2008 National Meeting of the American Society of Mining and Reclamation. New Opportunities to Apply Our Science*, June 14–19, Richmond, VA.

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1068 frontend miss (0)


text:
Tính từ
Trong ngữ pháp, tính từ, riêng trong tiếng Việt cũng gọi là phụ danh từ[1] là từ mà vai trò cú pháp chính của nó dùng để xác định một danh từ hoặc đại từ, đưa thêm thông tin về referent của danh từ hoặc đại từ (referent là đối tượng hoặc ý tưởng mà từ hay đoạn văn hướng đến). Đồng thời các tính từ tạo thành một trong tám bộ phận lời nói trong tiếng Anh truyền thống, mặc dù các nhà ngôn ngữ học ngày nay tách biệt các tính từ với các từ như từ hạn định (tiếng Anh: determiner - một từ, ví dụ như từ chỉ số đếm, mạo từ, tính từ sở hữu,... xác định/giới hạn nghĩa của một đoạn danh từ, ví dụ từ của trong "con mèo của tôi"). Từ hạn định cũng từng được coi là tính từ.
Không phải tất cả các ngôn ngữ có tính từ nhưng phần lớn ngôn ngữ đều có, bao gồm tiếng Anh. Các tính từ tiếng Anh gồm có big (to), old (cũ), và tired (mệt),... Những ngôn ngữ không có tính từ, một cách điển hình, sử dụng các từ của các bộ phận khác trong câu, thường là động từ để phục vụ chức năng cú pháp; ví dụ một ngôn ngữ có thể có một động từ có nghĩa là "to be big", và sẽ sử dụng cấu trúc tương tự "big-being house" để biểu thị "big house" trong tiếng Anh. Ngay cả trong các ngôn ngữ có tính từ thì tính từ của ngôn ngữ này có thể không là tính từ của một ngôn ngữ khác; ví dụ trong khi tiếng Anh sử dụng "to be hungry" (hungry là một tính từ) thì tiếng Pháp sử dụng "avoir faim" (nghĩa theo từng chữ = "to have hunger", hunger là một danh từ), tiếng Hebrew sử dụng tính từ "זקוק" (zaqūq, đại loại nghĩa là "in need of") thì tiếng Anh sử dụng động từ "to need".
Trong hầu hết các ngôn ngữ có tính từ, chúng tạo thành một lớp từ mở: nghĩa là, các tính từ mới được tạo thành thông qua quá trình cấu tạo từ tương đối phổ biến.
Mục lục
Từ hạn định[sửa | sửa mã nguồn]
Các nhà ngôn ngữ học ngày nay tách biệt các từ hạn định và tính từ, coi chúng là hai bộ phận riêng biệt của câu (hay các thể loại từ vựng), nhưng theo truyền thống, các từ hạn định đã được xem là các tính từ trong một số cách dùng. (Trong các từ điển tiếng Anh, một cách điển hình, các từ hạn định vẫn chưa được đối xử như chính địa vị là một phần trong câu, các từ hạn định thường bị liệt vào vừa là tính từ vừa là đại từ). Các từ hạn định là những từ biểu thị sự viện dẫn của một danh từ trong ngữ cảnh, nói chung chỉ sự xác định (như trong các từ tiếng Anh a và the), số lượng (như trong các từ tiếng Anh one (một) và some (một vài) và many (nhiều)), hay tính chất khác tương tự như thế.
Các loại tính từ[sửa | sửa mã nguồn]
Nhìn chung tùy vào cách sử dụng phổ biến có thể chia tính từ thành bốn loại sau:
- Tính từ thuộc tính là một phần của danh ngữ có danh từ mà nó xác định; ví dụ, happy là một tính từ thuộc tính trong "happy people". Trong một số ngôn ngữ, tính từ thuộc tính đứng trước danh từ của nó; trong ngôn ngữ khác, nó theo sau danh từ của nó; trong những ngôn ngữ khác nữa nó phụ thuộc vào tính từ hay mối quan hệ nghiêm ngặt của tính từ đối với danh từ. Trong tiếng Anh, tính từ thuộc tính thường đứng trước danh từ của nó trong các ngữ đơn giản, nhưng nhiều khi nó theo sau danh từ của nó nếu như tính từ bị biến đổi/biến chất bởi một ngữ có vai trò như là một trạng từ. Ví dụ: "I saw three happy kids", và "I saw three kids happy enough to jump up and down with glee." Xem thêm Tính từ post-positive.
- Tính từ vị ngữ được liên kết với danh từ/đại từ mà nó xác định thông qua một copula hay các cơ chế liên kết khác; ví dụ, happy là một tính từ vị ngữ trong "they are happy" và trong "that made me happy." (Xem thêm: Vị ngữ (tính từ hoặc danh từ), Bổ ngữ chủ từ.)
- Tính từ độc lập không thuộc một cấu trúc lớn hơn nào (tách biệt với tính ngữ lớn hơn), và một cách điển hình xác định vừa chủ ngữ của câu vừa bất cứ danh từ/đại từ nào sát nó; ví dụ, happy là một tính từ độc lập trong "The boy, happy with his lollipop, did not look where he was going."
- Danh tính từ đóng vai trò gần như danh từ. Một trường hợp mà điều này có thể xảy ra đó là khi một danh từ bị lược bỏ và một tính từ thuộc tính còn lại đằng sau. Trong câu, "I read two books to them; he preferred the sad book, but she preferred the happy", happy là một danh tính từ, dạng rút ngắn cho "happy one" hay "happy book". Trường hợp khác mà điều này có thể xảy ra đó là trong các ngữ như "out with the old, in with the new", trong đó "the old" nghĩa là, "that which is old" hay "all that is old", và tương tự với "the new". Trong các trường hợp như vậy, các chức năng tính từ vừa như là một danh từ không đếm được (như ở ví dụ trước) hay một danh từ đếm được số nhiều, như trong "The meek shall inherit the Earth", trong đó "the meek" có nghĩa là "those who are meek" hay "all who are meek".
Tính ngữ[sửa | sửa mã nguồn]
Một tính từ đóng vai trò như thành phần chính của một tính ngữ. Trong trường hợp đơn giản nhất, một tính ngữ chỉ bao gồm một tính từ; các tính ngữ phức tạp hơn có thể gồm một hoặc nhiều trạng từ xác định tính từ ("very strong"), hay một hoặc nhiều bổ ngữ (như "worth several dollars", "full of toys", hoặc "eager to please"). Trong tiếng Anh, nếu tính ngữ thuộc tính bao gồm các bổ ngữ thì thường theo sau chủ từ của chúng ("an evildoer devoid of redeeming qualities").
Các biến tố danh từ khác[sửa | sửa mã nguồn]
Trong nhiều ngôn ngữ, bao gồm cả tiếng Anh, danh từ có thể xác định danh từ. Không như tính từ, danh từ đóng vai trò như là biến tố (được gọi là danh từ thuộc tính hay định danh ngữ) không là vị ngữ; a beautiful park thì đẹp (beautiful), nhưng a car park không phải là "car"(xe hơi). Trong tiếng Anh, biến tố thường chỉ nguồn gốc ("Virginia reel"), chức năng ("work clothes"), hoặc ngữ nghĩa patient ("man eater"). Tuy nhiên, về đại thể nó có thể chỉ gần như bất kì quan hệ ngữ nghĩa nào. Việc tính từ được phái sinh từ danh từ cũng phổ biến, như trong tiếng Anh boyish, birdlike, behavioral, famous, manly, angelic, vân vân.
Nhiều ngôn ngữ có các dạng động từ đặc biệt gọi là danh động từ có thể đóng vai trò như một biến danh tố. Trong một số ngôn ngữ, bao gồm tiếng Anh, xu hướng mạnh là các danh động từ có liên quan đến tính từ. Các ví dụ tiếng Anh cho điều này gồm có relieved (quá khứ phân từ của động từ relieve, được sử dụng như một tính từ trong câu (ví dụ "I am so relieved to see you"), spoken (như trong "the spoken word"), và going (hiện tại phân từ của động từ go, được sử dụng như một tính từ trong câu như "Ten dollars per hour is the going rate").
Các cấu trúc khác xác định danh từ nói chung gồm cụm giới từ (ví dụ trong tiếng Anh "a rebel without a cause"), mệnh đề quan hệ (ví dụ trong tiếng Anh "the man who wasn't there"), mệnh đề tính từ khác (ví dụ trong tiếng Anh "the bookstore where he worked"), và ngữ nguyên thể (ví dụ trong tiếng Anh "cake to die for").
Trong quan hệ, nhiều danh từ lấy các bổ ngữ như các mệnh đề nội dung (ví dụ trong tiếng Anh "the idea that I would do that"); tuy nhiên những từ này không được coi là các biến tố thông dụng.
Trật tự tính từ[sửa | sửa mã nguồn]
Trong nhiều ngôn ngữ, các tính từ thuộc tính thường xuất hiện trong một trật tự xác định. Nói chung, trật tự tính từ trong tiếng Anh là:[2]
- mạo từ hoặc các đại từ được sử dụng như tính từ
- từ tăng cường
- số lượng
- kích thước
- tuổi
- màu sắc
- tính động từ
- tính từ riêng
- danh từ được sử dụng như tính từ
- danh từ chính
Như vậy, trong tiếng Anh, các tính từ thuộc về kích thước đứng trước các tính từ thuộc về tuổi ("little old", chứ không phải là "old little") và đến lượt mình nói chung đứng trước các tính từ thuộc về màu sắc ("old white", chứ không phải là "white old"). Vì thế, chúng ta sẽ nói "A nice (opinion) little (size) old (age) white (color) brick (material) house". Tuy nhiên, một số người bản địa sẽ nói, chẳng hạn như "a big, ugly desk" (size, opinion) thay cho "an ugly, big desk" (opinion, size).
Trật tự này có thể nghiêm ngặt hơn trong một số ngôn ngữ; ví dụ tiếng Tây Ban Nha chỉ có duy nhất một trật tự từ mặc định là (unmarked), đối với các ngôn ngữ khác thì các trật tự từ đều được phép.
Tính từ trong phép so sánh[sửa | sửa mã nguồn]
Trong nhiều ngôn ngữ, các tính từ có thể được so sánh. Trong tiếng Anh, ví dụ, chúng ta có thể nói một chiếc xe hơi là to (big), to hơn (bigger) xe khác, hay to nhất biggest trong tất cả các xe. Tuy nhiên không phải tất cả các tính từ cho vay mượn mình để so sánh; ví dụ, tính từ tiếng Anh extinct (đã tắt, lạc hậu, đã chết, đã diệt vong) không được xem là có thể so sánh được, việc miêu tả cái này "more extinct" hơn cái kia là vô nghĩa. Tuy nhiên ngay cả các tính từ không thể so sánh được nhất vẫn thỉnh thoảng được so sánh; ví dụ một người có thể nói một ngôn ngữ chưa được biết tới là "more extinct" hơn một ngôn ngữ đã được sử dụng/tài liệu hóa rộng rãi với việc phục vụ học thuật nhưng không có người nói. Đây không phải là phép so sánh về cấp độ cường độ của tính từ, mà là cấp độ mà đối tượng phù hợp với định nghĩa của tính từ.
Các tính từ có thể so sánh được còn được gọi là các tính từ "có thể phân cấp được" (gradable), bởi vì chúng có xu hướng cho phép các trạng từ cấp độ như very (rất), rather (khá), v.v.
Trong số các ngôn ngữ cho phép các tính từ có thể được so sánh theo cách này, các hướng tiếp cận khác được sử dụng. Thật vậy, ngay cả trong tiếng Anh, hai hướng tiếp cận khác được dùng là: hậu tố -er và -est, và các từ more,most. (Trong tiếng Anh, xu thế chung là đối với những tính từ ngắn hơn và các tính từ gốc tiếng Anglo-Saxon sẽ dùng -er và -est, còn đối với các tính từ dài và tính từ gốc tiếng Pháp, tiếng Latin, tiếng Hy Lạp, và các ngôn ngữ khác sẽ dùng more và most.) Nhờ cả hai cách tiếp cận này nên tính từ tiếng Anh có các dạng: nguyên thể (big), so sánh hơn (bigger), và so sánh hơn nhất (biggest). Tuy nhiên nhiều ngôn ngữ khác không phân biệt rõ các dạng so sánh hơn và so sánh nhất.
Sự hạn định[sửa | sửa mã nguồn]
Các tính từ thuộc tính, và các biến danh tố khác, có thể được sử dụng hạn định (giúp xác định referent của danh từ, từ đây "giới hạn" reference của nó), hoặc không hạn định (giúp miêu tả một danh từ đã được xác định). Trong một số ngôn ngữ, như tiếng Tây Ban Nha, sự hạn định được đánh dấu thống nhất; ví dụ, la tarea difícil tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "nhiệm vụ khó khăn" trong nghĩa "the task that is difficult" (hạn định), trong khi đó la difícil tarea có nghĩa là "the difficult task" trong nghĩa "the task, which is difficult" (không hạn định). Trong tiếng Anh, sự hạn định không được đánh dấu lên tính từ mà lên mệnh đề quan hệ (sự khác nhau giữa "the man who recognized me was there" và "the man, who recognized me, was there" là một trong các hạn định).
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Động từ thuộc tính
- Trạng từ flat
- Danh sách tính từ eponymous trong tiếng Anh
- Danh sách tính từ bất quy tắc trong tiếng Anh
- Định danh ngữ
- Tính từ post-positive
- Tính từ riêng
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Trần Ngọc Ninh. Cơ-cấu Việt-ngữ. Westminster, CA: Viện Việt-học, 2007. Tr 11
- ^ University of York, Adjective order in English
- Dixon, R. M. W. (1977). Where have all the adjectives gone? Studies in Language, 1, 19–80.
- Dixon, R. M. W.; R. E. Asher (Editor) (1993). The Encyclopedia of Language and Linguistics (ấn bản 1). Pergamon Press Inc. tr. 29–35. ISBN 0080359434.
- Dixon, R. M. W. (1999). Adjectives. In K. Brown & T. Miller (Eds.), Concise encyclopedia of grammatical categories (pp. 1–8). Amsterdam: Elsevier. ISBN 0-08-043164-X.
- Warren, Beatrice. (1984). Classifying adjectives. Gothenburg studies in English (No. 56). Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. ISBN 91-7346-133-4.
- Wierzbicka, Anna. (1986). What's in a noun? (or: How do nouns differ in meaning from adjectives?). Studies in Language, 10, 353–389.

markdown:
# Tính từ
Trong ngữ pháp,
**tính từ**, riêng trong tiếng Việt cũng gọi là **phụ danh từ** là từ mà vai trò cú pháp chính của nó dùng để xác định một [1] [danh từ](/wiki/Danh_t%E1%BB%AB)hoặc [đại từ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%E1%BB%AB), đưa thêm thông tin về [referent](/w/index.php?title=Referent&action=edit&redlink=1)của danh từ hoặc đại từ (referent là đối tượng hoặc ý tưởng mà từ hay đoạn văn hướng đến). Đồng thời các tính từ tạo thành một trong tám bộ phận lời nói trong tiếng Anh truyền thống, mặc dù các nhà ngôn ngữ học ngày nay tách biệt các tính từ với các từ như [từ hạn định](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_h%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1)( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): [determiner](/w/index.php?title=Determiner&action=edit&redlink=1)- một từ, ví dụ như từ chỉ số đếm, mạo từ, tính từ sở hữu,... xác định/giới hạn nghĩa của một đoạn danh từ, ví dụ từ *của*trong "con mèo của tôi"). Từ hạn định cũng từng được coi là tính từ.
Không phải tất cả các ngôn ngữ có tính từ nhưng phần lớn ngôn ngữ đều có, bao gồm tiếng Anh. Các tính từ tiếng Anh gồm có big (to), old (cũ), và tired (mệt),... Những ngôn ngữ không có tính từ, một cách điển hình, sử dụng các từ của các bộ phận khác trong câu, thường là động từ để phục vụ chức năng cú pháp; ví dụ một ngôn ngữ có thể có một động từ có nghĩa là "to be big", và sẽ sử dụng cấu trúc tương tự "big-being house" để biểu thị "big house" trong tiếng Anh. Ngay cả trong các ngôn ngữ có tính từ thì tính từ của ngôn ngữ này có thể không là tính từ của một ngôn ngữ khác; ví dụ trong khi tiếng Anh sử dụng "to be hungry" (hungry là một tính từ) thì
[tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) sử dụng "avoir faim" (nghĩa theo từng chữ = "to have hunger", hunger là một danh từ), [tiếng Hebrew](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew) sử dụng tính từ "זקוק" (zaqūq, đại loại nghĩa là "in need of") thì tiếng Anh sử dụng động từ "to need".
Trong hầu hết các ngôn ngữ có tính từ, chúng tạo thành một lớp từ mở: nghĩa là, các tính từ mới được tạo thành thông qua quá trình cấu tạo từ tương đối phổ biến.
## Mục lục
## Từ hạn định[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=1)]
Các nhà ngôn ngữ học ngày nay tách biệt các từ hạn định và tính từ, coi chúng là hai bộ phận riêng biệt của câu (hay
*), nhưng theo truyền thống, các từ hạn định đã được xem là các tính từ trong một số cách dùng. (Trong các từ điển tiếng Anh, một cách điển hình, các từ hạn định vẫn chưa được đối xử như chính địa vị là một phần trong câu, các từ hạn định thường bị liệt vào vừa là tính từ vừa là các thể loại từ vựng* [đại từ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%E1%BB%AB)). Các từ hạn định là những từ biểu thị sự viện dẫn của một danh từ trong ngữ cảnh, nói chung chỉ sự xác định (như trong các từ tiếng Anh *a*và *the*), [số lượng](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)(như trong các từ tiếng Anh *one*(một) và *some*(một vài) và *many*(nhiều)), hay tính chất khác tương tự như thế.
## Các loại tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=2)]
Nhìn chung tùy vào cách sử dụng phổ biến có thể chia tính từ thành bốn loại sau:
**là một phần của** [Tính từ thuộc tính](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_thu%E1%BB%99c_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) [danh ngữ](/w/index.php?title=Danh_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)có danh từ mà nó xác định; ví dụ, *happy*là một tính từ thuộc tính trong "happy people". Trong một số [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF), tính từ thuộc tính đứng trước danh từ của nó; trong ngôn ngữ khác, nó theo sau danh từ của nó; trong những ngôn ngữ khác nữa nó phụ thuộc vào tính từ hay mối quan hệ nghiêm ngặt của tính từ đối với danh từ. Trong tiếng Anh, tính từ thuộc tính thường đứng trước danh từ của nó trong các [ngữ](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)đơn giản, nhưng nhiều khi nó theo sau danh từ của nó nếu như tính từ bị biến **đổi/biến**chất bởi một ngữ có vai trò như là một trạng từ. Ví dụ: "I saw three happy kids", và "I saw three kids happy enough to jump up and down with glee." Xem thêm [Tính từ post-positive](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_post-positive&action=edit&redlink=1). **được liên kết với danh từ/đại từ mà nó xác định thông qua một** [Tính từ vị ngữ](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_v%E1%BB%8B_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1) [copula](/w/index.php?title=Copula_(linguistics)&action=edit&redlink=1)hay các cơ chế liên kết khác; ví dụ, *happy*là một tính từ vị ngữ trong "they are happy" và trong "that made me happy." (Xem thêm: [Vị ngữ (tính từ hoặc danh từ)](/w/index.php?title=V%E1%BB%8B_ng%E1%BB%AF_(t%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_ho%E1%BA%B7c_danh_t%E1%BB%AB)&action=edit&redlink=1), [Bổ ngữ chủ từ](/w/index.php?title=B%E1%BB%95_ng%E1%BB%AF_ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1).) **không thuộc một cấu trúc lớn hơn nào (tách biệt với** [Tính từ độc lập](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) [tính ngữ](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)lớn hơn), và một cách điển hình xác định vừa [chủ ngữ](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ng%E1%BB%AF)của câu vừa bất cứ danh từ/đại từ nào sát nó; ví dụ, *happy*là một tính từ độc lập trong "The boy, happy with his lollipop, did not look where he was going." **đóng vai trò gần như danh từ. Một trường hợp mà điều này có thể xảy ra đó là khi một danh từ bị lược bỏ và một tính từ thuộc tính còn lại đằng sau. Trong câu, "I read two books to them; he preferred the sad book, but she preferred the happy",** [Danh tính từ](/w/index.php?title=Danh_t%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) *happy*là một danh tính từ, dạng rút ngắn cho "happy one" hay "happy book". Trường hợp khác mà điều này có thể xảy ra đó là trong các ngữ như "out with the old, in with the new", trong đó "the old" nghĩa là, "that which is old" hay "all that is old", và tương tự với "the new". Trong các trường hợp như vậy, các chức năng tính từ vừa như là một [danh từ không đếm được](/wiki/Danh_t%E1%BB%AB_kh%C3%B4ng_%C4%91%E1%BA%BFm_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c)(như ở ví dụ trước) hay một [danh từ đếm được](/w/index.php?title=Danh_t%E1%BB%AB_%C4%91%E1%BA%BFm_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1)số nhiều, như trong "The meek shall inherit the Earth", trong đó "the meek" có nghĩa là "those who are meek" hay "all who are meek".
## Tính ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=3)]
Một tính từ đóng vai trò như thành phần chính của một
*tính ngữ*. Trong trường hợp đơn giản nhất, một tính ngữ chỉ bao gồm một tính từ; các tính ngữ phức tạp hơn có thể gồm một hoặc nhiều [trạng từ](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_t%E1%BB%AB) xác định tính từ (" *very* strong"), hay một hoặc nhiều [bổ ngữ](/w/index.php?title=B%E1%BB%95_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1) (như "worth *several dollars*", "full *of toys*", hoặc "eager *to please*"). Trong tiếng Anh, nếu tính ngữ thuộc tính bao gồm các bổ ngữ thì thường theo sau chủ từ của chúng ("an evildoer *devoid of redeeming qualities*").
## Các biến tố danh từ khác[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=4)]
Trong nhiều ngôn ngữ, bao gồm cả tiếng Anh, danh từ có thể xác định danh từ. Không như tính từ, danh từ đóng vai trò như là biến tố (được gọi là
*danh từ thuộc tính* hay *) không là vị ngữ; a beautiful park thì đẹp (beautiful), nhưng a car park không phải là "car"(xe hơi). Trong tiếng Anh, biến tố thường chỉ nguồn gốc (" định danh ngữ* *Virginia*reel"), chức năng (" *work*clothes"), hoặc ngữ nghĩa [patient](/w/index.php?title=Patient_(grammar)&action=edit&redlink=1)(" *man*eater"). Tuy nhiên, về đại thể nó có thể chỉ gần như bất kì quan hệ ngữ nghĩa nào. Việc tính từ được [phái sinh](/w/index.php?title=Ph%C3%A1i_sinh&action=edit&redlink=1)từ danh từ cũng phổ biến, như trong tiếng Anh *boyish*, *birdlike*, *behavioral*, *famous*, *manly*, *angelic*, vân vân.
Nhiều ngôn ngữ có các dạng động từ đặc biệt gọi là
[danh động từ](/w/index.php?title=Danh_%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) có thể đóng vai trò như một biến danh tố. Trong một số ngôn ngữ, bao gồm tiếng Anh, xu hướng mạnh là các danh động từ có liên quan đến tính từ. Các ví dụ tiếng Anh cho điều này gồm có *relieved* (quá khứ phân từ của động từ *relieve*, được sử dụng như một tính từ trong câu (ví dụ "I am so relieved to see you"), *spoken* (như trong "the spoken word"), và *going* (hiện tại phân từ của động từ *go*, được sử dụng như một tính từ trong câu như "Ten dollars per hour is the going rate").
Các cấu trúc khác xác định danh từ nói chung gồm cụm
[giới từ](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BB%AB) (ví dụ trong tiếng Anh "a rebel *without a cause*"), [mệnh đề quan hệ](/wiki/M%E1%BB%87nh_%C4%91%E1%BB%81_quan_h%E1%BB%87) (ví dụ trong tiếng Anh "the man *who wasn't there*"), [mệnh đề](/wiki/M%E1%BB%87nh_%C4%91%E1%BB%81) tính từ khác (ví dụ trong tiếng Anh "the bookstore *where he worked*"), và ngữ [nguyên thể](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) (ví dụ trong tiếng Anh "cake *to die for*").
Trong quan hệ, nhiều danh từ lấy các bổ ngữ như các
[mệnh đề nội dung](/w/index.php?title=M%E1%BB%87nh_%C4%91%E1%BB%81_n%E1%BB%99i_dung&action=edit&redlink=1) (ví dụ trong tiếng Anh "the idea *that I would do that*"); tuy nhiên những từ này không được coi là các biến tố thông dụng.
## Trật tự tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=5)]
Trong nhiều ngôn ngữ, các tính từ thuộc tính thường xuất hiện trong một trật tự xác định. Nói chung, trật tự tính từ trong tiếng Anh là:
[[2]](#cite_note-2)
- mạo từ hoặc các đại từ được sử dụng như tính từ
- từ tăng cường
- số lượng
- kích thước
- tuổi
- màu sắc
- tính động từ
- tính từ riêng
- danh từ được sử dụng như tính từ
- danh từ chính
Như vậy, trong tiếng Anh, các tính từ thuộc về kích thước đứng trước các tính từ thuộc về tuổi ("little old", chứ không phải là "old little") và đến lượt mình nói chung đứng trước các tính từ thuộc về màu sắc ("old white", chứ không phải là "white old"). Vì thế, chúng ta sẽ nói "A nice (opinion) little (size) old (age) white (color) brick (material) house". Tuy nhiên, một số người bản địa sẽ nói, chẳng hạn như "a big, ugly desk" (size, opinion) thay cho "an ugly, big desk" (opinion, size).
Trật tự này có thể nghiêm ngặt hơn trong một số ngôn ngữ; ví dụ
[tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) chỉ có duy nhất một trật tự từ mặc định là ( *), đối với các ngôn ngữ khác thì các trật tự từ đều được phép. unmarked*
## Tính từ trong phép so sánh[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=6)]
Trong nhiều ngôn ngữ, các tính từ có thể được
*so sánh*. Trong tiếng Anh, ví dụ, chúng ta có thể nói một chiếc xe hơi là to ( *big*), to hơn ( *bigger*) xe khác, hay to nhất *biggest* trong tất cả các xe. Tuy nhiên không phải tất cả các tính từ cho vay mượn mình để so sánh; ví dụ, tính từ tiếng Anh *extinct* (đã tắt, lạc hậu, đã chết, đã diệt vong) không được xem là có thể so sánh được, việc miêu tả cái này "more extinct" hơn cái kia là vô nghĩa. Tuy nhiên ngay cả các tính từ không thể so sánh được nhất vẫn *thỉnh thoảng* được so sánh; ví dụ một người có thể nói một ngôn ngữ chưa được biết tới là "more extinct" hơn một ngôn ngữ đã được sử dụng/tài liệu hóa rộng rãi với việc phục vụ học thuật nhưng không có người nói. Đây không phải là phép so sánh về cấp độ cường độ của tính từ, mà là cấp độ mà đối tượng phù hợp với định nghĩa của tính từ.
Các tính từ có thể so sánh được còn được gọi là các tính từ "có thể phân cấp được" (gradable), bởi vì chúng có xu hướng cho phép các trạng từ cấp độ như
*very* (rất), *rather* (khá), v.v.
Trong số các ngôn ngữ cho phép các tính từ có thể được so sánh theo cách này, các hướng tiếp cận khác được sử dụng. Thật vậy, ngay cả trong tiếng Anh, hai hướng tiếp cận khác được dùng là: hậu tố
*-er* và *-est*, và các từ *more*, *most*. (Trong tiếng Anh, xu thế chung là đối với những tính từ ngắn hơn và các tính từ gốc [tiếng Anglo-Saxon](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Anglo-Saxon&action=edit&redlink=1) sẽ dùng *-er* và *-est*, còn đối với các tính từ dài và tính từ gốc [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p), [tiếng Latin](/wiki/Latinh), [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p), và các ngôn ngữ khác sẽ dùng *more* và *most*.) Nhờ cả hai cách tiếp cận này nên tính từ tiếng Anh có các dạng: *nguyên thể* ( *big*), *so sánh hơn* ( *bigger*), và *so sánh hơn nhất* ( *biggest*). Tuy nhiên nhiều ngôn ngữ khác không phân biệt rõ các dạng so sánh hơn và so sánh nhất.
## Sự hạn định[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=7)]
Các tính từ thuộc tính, và các biến danh tố khác, có thể được sử dụng
*hạn định* (giúp xác định referent của danh từ, từ đây "giới hạn" reference của nó), hoặc *không hạn định* (giúp miêu tả một danh từ đã được xác định). Trong một số ngôn ngữ, như [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha), sự hạn định được đánh dấu thống nhất; ví dụ, *la tarea difícil* tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "nhiệm vụ khó khăn" trong nghĩa "the task that is difficult" (hạn định), trong khi đó *la difícil tarea* có nghĩa là "the difficult task" trong nghĩa "the task, which is difficult" (không hạn định). Trong tiếng Anh, sự hạn định không được đánh dấu lên tính từ mà lên mệnh đề quan hệ (sự khác nhau giữa "the man *who recognized me* was there" và "the man, *who recognized me*, was there" là một trong các hạn định).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=8)]
|
|![]()
*trong từ điển mở tiếng Việt* [tính từ vị ngữ](//vi.wiktionary.org/wiki/t%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_v%E1%BB%8B_ng%E1%BB%AF) [Wiktionary](/wiki/Wiktionary) [Động từ thuộc tính](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB_thu%E1%BB%99c_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) [Trạng từ flat](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1ng_t%E1%BB%AB_flat&action=edit&redlink=1) [Danh sách tính từ eponymous trong tiếng Anh](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_t%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_eponymous_trong_ti%E1%BA%BFng_Anh&action=edit&redlink=1) [Danh sách tính từ bất quy tắc trong tiếng Anh](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_t%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_b%E1%BA%A5t_quy_t%E1%BA%AFc_trong_ti%E1%BA%BFng_Anh&action=edit&redlink=1) [Định danh ngữ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1) [Tính từ post-positive](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_post-positive&action=edit&redlink=1) [Tính từ riêng](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB_ri%C3%AAng&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=9)] **Trần Ngọc Ninh.** [^](#cite_ref-1) *Cơ-cấu Việt-ngữ*. Westminster, CA: Viện Việt-học, 2007. Tr 11 [^](#cite_ref-2) [University of York, Adjective order in English](http://www-users.cs.york.ac.uk/~susan/cyc/a/adj.htm)
- Dixon, R. M. W. (1977). Where have all the adjectives gone?
*Studies in Language*, *1*, 19–80.
- Dixon, R. M. W.; R. E. Asher (Editor) (1993).
*The Encyclopedia of Language and Linguistics*(ấn bản 1). Pergamon Press Inc. tr. 29–35. [ISBN](/wiki/ISBN) [0080359434](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0080359434).
- Dixon, R. M. W. (1999). Adjectives. In K. Brown & T. Miller (Eds.),
*Concise encyclopedia of grammatical categories*(pp. 1–8). Amsterdam: Elsevier. [ISBN 0-08-043164-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/008043164X).
- Warren, Beatrice. (1984).
*Classifying adjectives*. Gothenburg studies in English (No. 56). Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. [ISBN 91-7346-133-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9173461334).
- Wierzbicka, Anna. (1986). What's in a noun? (or: How do nouns differ in meaning from adjectives?).
*Studies in Language*, *10*, 353–389.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB&action=edit§ion=10)] [Adjectives and Adverbs](http://www.ego4u.com/en/cram-up/grammar/adjectives-adverbs) [Adjective article on HyperGrammar](http://www.uottawa.ca/academic/arts/writcent/hypergrammar/adjectve.html) [Pratheep Raveendrabathan - List of Adjectives](http://www.d.umn.edu/~rave0029/research/adjectives1.txt) [Gallaudet Writer's Handbook - Adjective Order](http://academic.gallaudet.edu/handbooks/writers.nsf/eb87244793e2d3088525660c006be817/5e937432647654bb8525688c004ed14d?OpenDocument) [Adjectives - The Qualifiers that Add Emphasis to Your Words](http://www.brighthub.com/education/languages/articles/22197.aspx)


text:
UTC+14:00
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ UTC+14)
Giờ UTC+14 là múi giờ ngay phía tây của Đường phân định ngày quốc tế, và vì thế là phần đầu tiên của quả đất bắt đầu mỗi ngày mới.
Nó được Kiritimati (Đảo Giáng Sinh) và các đảo khác của Kiribati thuộc Quần đảo Line sử dụng.

markdown:
# UTC+14:00
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[UTC+14](/w/index.php?title=UTC%2B14&redirect=no))
Giờ
**UTC+14** là [múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) ngay phía tây của [Đường phân định ngày quốc tế](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%E1%BB%95i_ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), và vì thế là phần đầu tiên của quả đất bắt đầu mỗi ngày mới.
Nó được
[Kiritimati](/wiki/Kiritimati) (Đảo Giáng Sinh) và các đảo khác của [Kiribati](/wiki/Kiribati) thuộc [Quần đảo Line](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Line) sử dụng.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=UTC%2B14:00&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=UTC%2B14:00&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=UTC%2B14:00&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=UTC%2B14:00&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=UTC%2B14:00&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=UTC%2B14:00&action=edit§ion=3)]
|
|

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton
Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton(tiếng Anh: Institute for Advanced Study, viết tắt là IAS) là một trung tâm nghiên cứu lý thuyết cao cấp có trụ sở tại Princeton, New Jersey, Hoa Kỳ. Được thành lập năm 1930, IAS được biết tới như là viện nghiên cứu lý thuyết nổi tiếng thế giới, nơi làm việc của nhiều nhà khoa học châu Âu lánh nạn Đệ nhị Thế chiến như Albert Einstein, John von Neumann và Kurt Gödel. Là trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về toán học và vật lý lý thuyết, IAS cũng từng là nơi nghiên cứu của nhiều nhà toán học và vật lý nổi tiếng như J. Robert Oppenheimer, Freeman Dyson, Erwin Panofsky, Homer A. Thompson, George Kennan, Hermann Weyl và Michael Walzer.
Tuy không có liên quan chính thức tới Viện Đại học Princeton (dù cùng có trụ sở tại Princeton, New Jersey), IAS và Viện Đại học Princeton từ lâu đã có sự hợp tác khoa học mật thiết. IAS có 4 trường (school) trực thuộc về bốn lĩnh vực lịch sử (Historical Studies), toán học (Mathematics), khoa học tự nhiên (Natural Sciences) và khoa học xã hội (Social Science). Viện trưởng đương nhiệm của IAS là Peter Goddard.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
IAS được thành lập năm 1930 bởi Louis Bamberger và Caroline Bamberger Fuld với số tiền họ rút ra từ thị trường chứng khoán chỉ không lâu trước khi thị trường này sụp đổ trong thời kỳ Đại suy thoái. IAS bắt đầu được biết tới sau khi hàng loạt nhà khoa học châu Âu di cư sang Mỹ để lánh nạn chiến tranh tới đây làm việc. Trong số đó nổi tiếng nhất phải kể tới Albert Einstein, ngoài ra còn có nhiều nhà nghiên cứu danh tiếng khác như Cahit Arf, Kurt Gödel, Claude Shannon, Clifford Geertz, Lý Chính Đạo, Dương Chấn Ninh, J. Robert Oppenheimer, John von Neumann, Freeman J. Dyson, André Weil, Hermann Weyl, Harish-Chandra, Joan W. Scott, Frank Wilczek, Edward Witten, Albert O. Hirschman và George F. Kennan. Tuy chỉ có 27 thành viên thường trực chính thức, IAS thường mời các nhà khoa học nổi tiếng tới làm việc trong thời hạn vài tháng hoặc vài năm, hiện nay trung bình có khoảng 190 thành viên được IAS lựa chọn mỗi năm.
Viện trưởng[sửa | sửa mã nguồn]
- Abraham Flexner (1930–1939).
- Frank Aydelotte (1939–1947).
- J. Robert Oppenheimer (1947–1966).
- Carl Kaysen (1966–1976).
- Harry Woolf (1976–1987).
- Marvin L. Goldberger (1987–1991).
- Phillip Griffiths (1991–2003).
- Peter Goddard (2004–nay).
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Trang web chính thức của IAS

markdown:
# Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton
[Viện nghiên cứu cao cấp Princeton](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&redirect=no)) **Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton**(tiếng Anh: *Institute for Advanced Study*, viết tắt là **IAS**) là một trung tâm nghiên cứu lý thuyết cao cấp có trụ sở tại [Princeton, New Jersey](/wiki/Princeton,_New_Jersey), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Được thành lập năm [1930](/wiki/1930), IAS được biết tới như là viện nghiên cứu lý thuyết nổi tiếng thế giới, nơi làm việc của nhiều nhà khoa học [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) lánh nạn [Đệ nhị Thế chiến](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) như [Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein), [John von Neumann](/wiki/John_von_Neumann) và [Kurt Gödel](/wiki/Kurt_G%C3%B6del). Là trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về toán học và vật lý lý thuyết, IAS cũng từng là nơi nghiên cứu của nhiều nhà toán học và vật lý nổi tiếng như [J. Robert Oppenheimer](/wiki/Robert_Oppenheimer), [Freeman Dyson](/w/index.php?title=Freeman_Dyson&action=edit&redlink=1), [Erwin Panofsky](/w/index.php?title=Erwin_Panofsky&action=edit&redlink=1), [Homer A. Thompson](/w/index.php?title=Homer_A._Thompson&action=edit&redlink=1), [George Kennan](/w/index.php?title=George_Kennan&action=edit&redlink=1), [Hermann Weyl](/wiki/Hermann_Weyl) và [Michael Walzer](/wiki/Michael_Walzer).
Tuy không có liên quan chính thức tới
[Viện Đại học Princeton](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Princeton) (dù cùng có trụ sở tại Princeton, New Jersey), IAS và Viện Đại học Princeton từ lâu đã có sự hợp tác khoa học mật thiết. IAS có 4 trường (school) trực thuộc về bốn lĩnh vực lịch sử (Historical Studies), toán học (Mathematics), khoa học tự nhiên (Natural Sciences) và khoa học xã hội (Social Science). Viện trưởng đương nhiệm của IAS là [Peter Goddard](/w/index.php?title=Peter_Goddard&action=edit&redlink=1).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&action=edit§ion=1)]
IAS được thành lập năm 1930 bởi
[Louis Bamberger](/w/index.php?title=Louis_Bamberger&action=edit&redlink=1) và [Caroline Bamberger Fuld](/w/index.php?title=Caroline_Bamberger_Fuld&action=edit&redlink=1) với số tiền họ rút ra từ thị trường chứng khoán chỉ không lâu trước khi thị trường này sụp đổ trong thời kỳ [Đại suy thoái](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_suy_tho%C3%A1i). IAS bắt đầu được biết tới sau khi hàng loạt nhà khoa học châu Âu di cư sang Mỹ để lánh nạn chiến tranh tới đây làm việc. Trong số đó nổi tiếng nhất phải kể tới [Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein), ngoài ra còn có nhiều nhà nghiên cứu danh tiếng khác như [Cahit Arf](/w/index.php?title=Cahit_Arf&action=edit&redlink=1), [Kurt Gödel](/wiki/Kurt_G%C3%B6del), [Claude Shannon](/wiki/Claude_Shannon), [Clifford Geertz](/wiki/Clifford_Geertz), [Lý Chính Đạo](/wiki/L%C3%BD_Ch%C3%ADnh_%C4%90%E1%BA%A1o), [Dương Chấn Ninh](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Ch%E1%BA%A5n_Ninh&action=edit&redlink=1), [J. Robert Oppenheimer](/wiki/Robert_Oppenheimer), [John von Neumann](/wiki/John_von_Neumann), [Freeman J. Dyson](/w/index.php?title=Freeman_Dyson&action=edit&redlink=1), [André Weil](/w/index.php?title=Andr%C3%A9_Weil&action=edit&redlink=1), [Hermann Weyl](/wiki/Hermann_Weyl), [Harish-Chandra](/w/index.php?title=Harish-Chandra&action=edit&redlink=1), [Joan W. Scott](/w/index.php?title=Joan_W._Scott&action=edit&redlink=1), [Frank Wilczek](/w/index.php?title=Frank_Wilczek&action=edit&redlink=1), [Edward Witten](/wiki/Edward_Witten), [Albert O. Hirschman](/w/index.php?title=Albert_O._Hirschman&action=edit&redlink=1) và [George F. Kennan](/wiki/George_F._Kennan). Tuy chỉ có 27 thành viên thường trực chính thức, IAS thường mời các nhà khoa học nổi tiếng tới làm việc trong thời hạn vài tháng hoặc vài năm, hiện nay trung bình có khoảng 190 thành viên được IAS lựa chọn mỗi năm.
## Viện trưởng[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&action=edit§ion=2)] [Abraham Flexner](/w/index.php?title=Abraham_Flexner&action=edit&redlink=1)(1930–1939). [Frank Aydelotte](/w/index.php?title=Frank_Aydelotte&action=edit&redlink=1)(1939–1947). [J. Robert Oppenheimer](/wiki/Robert_Oppenheimer)(1947–1966). [Carl Kaysen](/w/index.php?title=Carl_Kaysen&action=edit&redlink=1)(1966–1976).
- Harry Woolf (1976–1987).
[Marvin L. Goldberger](/w/index.php?title=Marvin_L._Goldberger&action=edit&redlink=1)(1987–1991). [Phillip Griffiths](/w/index.php?title=Phillip_Griffiths&action=edit&redlink=1)(1991–2003). [Peter Goddard](/w/index.php?title=Peter_Goddard&action=edit&redlink=1)(2004–nay).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Cao_c%E1%BA%A5p_Princeton&action=edit§ion=4)] [Trang web chính thức](http://www.ias.edu/)của IAS
|
|![]()