text:
Sao neutron
Sao neutron là một dạng trong vài khả năng kết thúc của quá trình tiến hoá sao. Một sao neutron được hình thành từ những gì còn lại của vụ sụp đổ một ngôi sao lớn sau các vụ nổ siêu tân tinh Kiểu II hay Kiểu Ib hay Kiểu Ic.
Các ngôi sao đặc mà có khối lượng nhỏ hơn 1,44 khối lượng Mặt Trời (giới hạn Chandrasekhar) là những sao lùn trắng; các ngôi sao mà có trên ba tới năm lần khối lượng Mặt Trời (giới hạn Tolman-Oppenheimer-Volkoff), nếu có suy sụp hấp dẫn diễn ra sẽ dẫn tới sự hình thành hố đen.
Một ngôi sao neutron thông thường có khối lượng từ 1,35 đến 2,1 lần khối lượng Mặt Trời, lớn hơn khối lượng sao lùn trắng và nhỏ hơn khối lượng hố đen.
Mục lục
Lịch sử khám phá[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1932, Sir James Chadwick khám phá neutron là một hạt cơ bản,[1] và được trao Giải Nobel Vật lý năm 1935.
Năm 1933, Walter Baade và Fritz Zwicky đưa ra giả thuyết về sự tồn tại của sao neutron,[2] chỉ một năm sau khi Chadwick khám phá ra neutron. Trong khi tìm cách giải thích nguồn gốc một siêu tân tinh, họ đã cho rằng sao neutron được hình thành trong một siêu tân tinh. Các siêu tân tinh thường bất ngờ xuất hiện như những ngôi sao mới trên bầu trời, độ sáng quang học của chúng có thể lớn hơn toàn bộ ngân hà trong nhiều ngày tới nhiều tuần. Baade và Zwicky khi ấy đã đưa ra giả thuyết rằng sự giải phóng thế năng trọng trường của các sao neutron đã tạo ra năng lượng cho các siêu tân tinh: "Trong quá trình hình thành siêu tân tinh, vật chất chuyển hóa thành năng lượng tỏa ra bên ngoài". Lấy ví dụ, nếu phần trung tâm của một ngôi sao lớn trước khi nó sụp đổ có khối lượng 3 lần khối lượng Mặt Trời, thì một ngôi sao neutron với khối lượng cỡ hai lần Mặt Trời có thể được hình thành sau khi sụp đổ. Phần năng lượng E tỏa ra bên ngoài thu được từ chênh lệch khối lượng, theo công thức E=mc², tương đương với khối lượng Mặt Trời. Chính năng lượng này đã được cung cấp cho siêu tân tinh.
Năm 1967, Jocelyn Bell và Anthony Hewish khám phá ra các xung radio từ một pulsar, sau này được coi là phát ra từ một ngôi sao neutron biệt lập, quay. Nguồn năng lượng là năng lượng quay của sao neutron. Đa số các ngôi sao neutron từng được biết tới đều ở dạng này.
Năm 1971, Riccardo Giacconi, Herbert Gursky, Ed Kellogg, R. Levinson, E. Schreier, và H. Tananbaum khám phá ra các xung 4.8 giây ở một nguồn tia X tại chòm sao Centaurus, Cen X-3. Họ cho rằng nó xuất phát từ một ngôi sao neutron nóng đang quay trên một quỹ đạo quanh ngôi sao khác. Nguồn năng lượng là năng lượng hấp dẫn và có được nhờ số lượng khí rơi vào bề mặt sao neutron.
Đặc điểm chung[sửa | sửa mã nguồn]
Mật độ[sửa | sửa mã nguồn]
Trong khi có khối lượng từ 1,35 đến 2,1 lần khối lượng Mặt Trời, các sao neutron lại có bán kính tương ứng là từ 10 đến 20 kilômét (các sao neutron có bán kính nhỏ hơn thì có khối lượng lớn hơn) — nhỏ hơn Mặt Trời từ 30.000 đến 70.000 lần. Vì thế, các ngôi sao neutron có mật độ 8×1013 đến 2×1015 gam/cm³ (80 triệu tấn đến 2 tỉ tấn/cm³), tương đương với mật độ của một hạt nhân nguyên tử.[3]
Mật độ lớn của ngôi sao neutron cũng làm cho nó có sức hút bề mặt từ 2×1011 đến 3×1012 (từ hai trăm tỉ đến ba nghìn tỉ) lần mạnh hơn sức hút của Trái Đất.
- Có thể hình dung nếu ta đội một chiếc mũ trên đầu, ở hành tinh xanh của chúng ta nó chỉ nặng 500 g thì lên đó nó sẽ nặng một trăm triệu tấn! Trong khi đó cả con tàu Titanic và các hành khách trên đó chỉ nặng xấp xỉ một trăm nghìn tấn-nghĩa là chiếc mũ kia nặng bằng cả hàng nghìn con tàu. Chiếc mũ sẽ nhanh chóng đè bẹp chúng ta thành một lớp mỏng.
Một trong những cách đo lực hấp dẫn là tốc độ thoát, tốc độ cần thiết để một vật thể thoát khỏi trường hấp dẫn để bay vào khoảng không vô tận. Đối với một ngôi sao neutron, tốc độ thoát như vậy thường là 150.000 km/s (với Trái Đất giá trị này vào khoảng 11,2 km/s), khoảng ½ vận tốc ánh sáng. Trái lại, một vật thể rơi vào bề mặt của một ngôi sao neutron sẽ lao vào ngôi sao với tốc độ 150.000 km/s. Nói theo cách dễ hiểu hơn, nếu một người bình thường lao vào một ngôi sao neutron, anh ta sẽ va chạm với bề mặt sao neutron với một lượng năng lượng khoảng 200 megaton (gấp bốn lần năng lượng do Tsar Bomba, vũ khí hạt nhân lớn nhất từng được chế tạo sản sinh ra).
- Gia tốc rơi tự do tại các ngôi sao này vào khoảng vài 1012m/s² hay trăm triệu km/s², nghĩa là chỉ cần khoảng một phần nghìn giây để tăng tốc lên 100.000km/s.
Tốc độ quay[sửa | sửa mã nguồn]
Các sao neutron đều có đặc điểm chung là quay rất nhanh ngay sau khi hình thành. Chúng giữ lại phần lớn mô men động lượng của ngôi sao ban đầu, theo định luật bảo toàn mômen động lượng, nhưng có bán kính chỉ bằng một phần nhỏ so với bán kính sao ban đầu. Mô men quán tính và khối lượng không đổi làm chotốc độ quay tăng lên một giá trị rất lớn; giống như một người trượt băng thu tay hoặc chân lại, tốc độ quay chậm ban đầu của lõi sao tăng dần lên khi nó co lại. Một ngôi sao neutron mới ra đời có thể quay một vòng trong khoảng từ 1/700 của giây cho đến 30 giây.
Cùng với thời gian, sao neutron dần quay chậm lại vì các từ trường quay của chúng phát ra năng lượng; các ngôi sao neutron già có thể phải mất tới nhiều giây cho mỗi vòng quay. Tỷ lệ giảm tốc độ quay của các ngôi sao neutron thường liên tục và rất nhỏ: các tỷ lệ đã được quan sát thấy ở trong khoảng 10−10 và 10−21 giây cho mỗi vòng quay. Nói theo cách khác, tỷ lệ giảm tiêu biểu là 10−15 giây mỗi vòng, có nghĩa một ngôi sao neutron đang quay với tốc độ 1 giây sẽ quay với tốc độ 1,000003 sau một thế kỷ, hay 1,03 giây sau 1 triệu năm.
Thỉnh thoảng một ngôi sao neutron sẽ trải qua tình trạng quay không đều, thường là một sự tăng tốc độ quay nhanh chóng và bất ngờ. Các đợt quay không đều được cho do các cơn chấn động, thay đổi đột ngột mômen quán tính của sao, do đứt gãy liên kết giữa lớp siêu lỏng bên trong và lớn vỏ cứng bên ngoài.
Từ trường[sửa | sửa mã nguồn]
Các sao neutron thường có từ trường—khoảng 1012 lần lớn hơn từ trường Trái Đất.
Cấu trúc[sửa | sửa mã nguồn]
Những hiểu biết hiện tại về cấu trúc của các sao neutron được xác định bởi các mô hình toán học đã biết, tất nhiên vẫn cần sửa đổi thêm. Dựa trên các mô hình hiện tại, vật chất tại bề mặt một ngôi sao neutron gồm các hạt nhân nguyên tử thông thường cũng như các electron. "Khí quyển" sao dày gần một mét, bên dưới nó là một lớp "vỏ cứng", có giả thuyết cho rằng độ cứng đó có thể gấp 10 tỷ lần so với thép thông thường[4]. Tiếp tục đi sâu vào trong, có các nguyên tử với số lượng neutron ngày càng tăng; các nguyên tử đó, nếu trên Trái Đất sẽ nhanh chóng phân rã, nhưng ở đây được giữ ổn định bởi áp suất cực lớn. Sâu hơn bên trong, tới một điểm được gọi là đường thoát neutron nơi các neutron tự do thoát ra ngoài nguyên tử. Tại vùng này có các nguyên tử, electron tự do, và các neutron tự do. Nguyên tử ngày càng nhỏ thêm cho tới lõi, theo định nghĩa là điểm nơi chúng hoàn toàn biến mất. Trạng thái tự nhiên của vật chất siêu đặc tại lõi sao hiện vẫn chưa được hiểu rõ. Trong khoa học viễn tưởng và trong văn hóa đại chúng, nơi này thường được gọi là neutronium, tuy nhiên nó lại hiếm khi được sử dụng trong các ấn phẩm khoa học, vì sự mơ hồ về nghĩa. Thuật ngữ vật chất neutron thoái hoá thỉnh thoảng cũng được sử dụng, dù nó kết hợp cả các nghĩa về trạng thái của vật chất lõi sao neutron. Vật chất lõi sao neutron có thể là một hỗn hợp siêu lỏng của neutron với một ít proton và electron, hay nó có thể kết hợp với các hạt năng lượng cao như pion và kaon, hay nó có thể là hỗn hợp của vật chất lạ cùng với các hạt quark nặng hơn quark trên và quark dưới, hay nó có thể là vật chất quark không biến thành hadron. Tuy nhiên, các cuộc quan sát vẫn chưa chứng minh được kiểu vật chất thực sự nào hiện diện tại đó.
Đặc điểm riêng và phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Một số sao neutron có những đặc điểm riêng và mang các tên gọi theo đặc điểm của chúng.
Trong hệ sao đôi[sửa | sửa mã nguồn]
Bùng nổ tia gamma là dạng một sao neutron bay trong cùng hệ sao đôi với một sao khối lượng nhỏ. Lúc đó vật chất của ngôi sao nhỏ này bị hút về phía sao neutron gây nên những vụ nổ bùng bất thường của năng lượng từ bề mặt ngôi sao neutron. Hai sao có thể tăng tốc độ quay quanh lẫn nhau lên hàng nghìn vòng một giây, bị bóp méo để trở thành một hình cầu dẹt dù trọng lực to lớn của chúng (tạo nên các chỗ lồi xích đạo).
Pulsar[sửa | sửa mã nguồn]
Các sao neutron có thể phát ra các xung bức xạ điện từ vì sự tăng tốc hạt gần các cực từ trường, các cực này không trùng với trục quay của ngôi sao. Thông qua các cơ cấu mà chúng ta còn chưa hiểu rõ, các hạt đó tạo ra các chùm bức xạ radio đồng pha. Người quan sát từ bên ngoài thấy các chùm tia đó lướt qua như các xung mỗi khi cực từ trường quét qua đường quan sát. Các xung đó có cùng chu kỳ với chu kỳ quay của ngôi sao. Các ngôi sao neutron phát ra các xung như vậy được gọi là pulsar.
Khi các pulsar lần đầu tiên được phát hiện, tỷ lệ phát xung radio nhanh (khoảng 1 giây, là điều bất thường đối với thiên văn học thập kỷ 1960) và được coi một cách khá nghiêm túc là được tạo ra bởi văn minh ngoài Trái Đất, sau này được gọi đùa là LGM-1, viết tắt của chữ tiếng Anh "Little Green Men" ("Người Xanh Nhỏ", hình dạng của người ngoài Trái Đất trong một số truyện khoa học viễn tưởng). Sự phát hiện thêm nhiều pulsar trải khắp bầu trời với những chu kỳ quay khác nhau nhanh chóng bác bỏ giả thuyết này. Việc phát hiện ra pulsar nằm trong tàn dư siêu tân tinh Vela, nhanh chóng được tiếp nối bởi những khám phá sâu hơn nữa về một pulsar có vẻ đang cung cấp năng lượng cho Tinh vân Cua, tạo ra những cuộc tranh cãi về việc giải thích sao neutron.
Sao từ[sửa | sửa mã nguồn]
Ngoài ra các loại trên, còn có loại sao neutron có từ trường cực mạnh gọi là sao từ. Chúng có từ trường khoảng 100 gigatesla, đủ mạnh để quét sạch dữ liệu trong một thẻ tín dụng từ khoảng cách bằng nửa khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trăng. Để so sánh, từ trường tự nhiên của Trái Đất khoảng 60 microtesla. Một nam châm đất hiếm sử dụng neodym có từ trường khoảng một tesla, và đa số các thiết bị lưu trữ dữ liệu dùng vật liệu có từ tính hiện nay có thể bị xóa với khoảng vài militesla.
Các sao từ thỉnh thoảng gây ra các vụ nổ bùng tia X. Khoảng một lần mỗi thập kỷ, một sao từ ở đâu đó trong thiên hà tạo ra sự lóe bùng tia gamma lớn. Các sao từ có chu kỳ quay dài, thường từ 5 đến 12 giây, bởi các từ trường mạnh của chúng khiến tốc độ quay chậm lại.
Một số sao từ được quan sát như các nguồn xung gamma mềm.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Introduction to neutron stars
- Sao neutron tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Sao neutron tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Chadwick, James. “On the possible existence of a neutron”. Nature 129: 312.
- ^ Baade, Walter and Zwicky, Fritz. “Supernovae and Cosmic rays”. Phys. Rev. 45.
- ^ “Calculating a Neutron Star's Density”. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2006.
- ^ Tìm ra vật chất cứng hơn thép 10 tỷ lần-Minh Long (theo Newscientist)
Sách tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Norman K. Glendenning, R. Kippenhahn, I. Appenzeller, G. Borner, M. Harwit (2000). Compact Stars: Nuclear Physics, Particle Physics, and General Relativity (ấn bản 2). Springer. ISBN 978-0387989778.

markdown:
# Sao neutron
[ẩn tinh (định hướng)](/wiki/%E1%BA%A8n_tinh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). **Sao neutron** là một dạng trong vài khả năng [kết thúc](/wiki/Sao_%C4%91%E1%BA%B7c) của [quá trình tiến hoá sao](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_h%C3%B3a_sao). Một sao [neutron](/wiki/Neutron) được hình thành từ những gì còn lại của [vụ sụp đổ một ngôi sao lớn](/wiki/Suy_s%E1%BB%A5p_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) sau các vụ nổ [siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh) * hay Kiểu II* *hay* [Kiểu Ib](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83u_Ib&action=edit&redlink=1) *.* [Kiểu Ic](/w/index.php?title=Ki%E1%BB%83u_Ic&action=edit&redlink=1)
Các ngôi
[sao đặc](/wiki/Sao_%C4%91%E1%BA%B7c) mà có khối lượng nhỏ hơn 1,44 khối lượng Mặt Trời ( [giới hạn Chandrasekhar](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n_Chandrasekhar)) là những [sao lùn trắng](/wiki/Sao_l%C3%B9n_tr%E1%BA%AFng); các ngôi sao mà có trên ba tới năm lần khối lượng Mặt Trời ( [giới hạn Tolman-Oppenheimer-Volkoff](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n_Tolman-Oppenheimer-Volkoff)), nếu có [suy sụp hấp dẫn](/wiki/Suy_s%E1%BB%A5p_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) diễn ra sẽ dẫn tới sự hình thành [hố đen](/wiki/L%E1%BB%97_%C4%91en).
Một ngôi sao neutron thông thường có
[khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) từ 1,35 đến 2,1 lần [khối lượng Mặt Trời](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), lớn hơn khối lượng [sao lùn trắng](/wiki/Sao_l%C3%B9n_tr%E1%BA%AFng) và nhỏ hơn khối lượng [hố đen](/wiki/L%E1%BB%97_%C4%91en).
## Mục lục
## Lịch sử khám phá[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=1)]
Năm
[1932](/wiki/1932), [Sir James Chadwick](/wiki/James_Chadwick) khám phá neutron là một hạt cơ bản, và được trao [1] [Giải Nobel Vật lý](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%E1%BA%ADt_l%C3%BD)năm 1935.
Năm
[1933](/wiki/1933), [Walter Baade](/w/index.php?title=Walter_Baade&action=edit&redlink=1) và [Fritz Zwicky](/wiki/Fritz_Zwicky) đưa ra giả thuyết về sự tồn tại của sao neutron, chỉ một năm sau khi Chadwick khám phá ra neutron. Trong khi tìm cách giải thích nguồn gốc một [2] [siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh), họ đã cho rằng sao neutron được hình thành trong một siêu tân tinh. Các siêu tân tinh thường bất ngờ xuất hiện như những ngôi sao mới trên bầu trời, độ sáng quang học của chúng có thể lớn hơn toàn bộ [ngân hà](/wiki/Ng%C3%A2n_H%C3%A0)trong nhiều ngày tới nhiều tuần. Baade và Zwicky khi ấy đã đưa ra giả thuyết rằng sự giải phóng [thế năng](/wiki/Th%E1%BA%BF_n%C4%83ng) [trọng trường](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn)của các sao neutron đã tạo ra [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)cho các siêu tân tinh: "Trong quá trình hình thành siêu tân tinh, vật chất chuyển hóa thành năng lượng tỏa ra bên ngoài". Lấy ví dụ, nếu phần trung tâm của một ngôi sao lớn trước khi nó sụp đổ có khối lượng 3 lần khối lượng Mặt Trời, thì một ngôi sao neutron với khối lượng cỡ hai lần Mặt Trời có thể được hình thành sau khi sụp đổ. Phần năng lượng *E*tỏa ra bên ngoài thu được từ chênh lệch khối lượng, theo công thức *, tương đương với khối lượng Mặt Trời. Chính năng lượng này đã được cung cấp cho siêu tân tinh.* [E=mc²](/wiki/S%E1%BB%B1_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng_kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng-n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)
Năm
[1967](/wiki/1967), [Jocelyn Bell](/w/index.php?title=Jocelyn_Bell_Burnell&action=edit&redlink=1) và [Anthony Hewish](/wiki/Antony_Hewish) khám phá ra các xung radio từ một [pulsar](/wiki/Sao_xung), sau này được coi là phát ra từ một ngôi sao neutron biệt lập, quay. Nguồn năng lượng là năng lượng quay của sao neutron. Đa số các ngôi sao neutron từng được biết tới đều ở dạng này.
Năm
[1971](/wiki/1971), [Riccardo Giacconi](/wiki/Riccardo_Giacconi), Herbert Gursky, Ed Kellogg, R. Levinson, E. Schreier, và H. Tananbaum khám phá ra các xung 4.8 giây ở một nguồn tia X tại [chòm sao](/wiki/Ch%C3%B2m_sao) [Centaurus](/wiki/B%C3%A1n_Nh%C3%A2n_M%C3%A3), Cen X-3. Họ cho rằng nó xuất phát từ một ngôi sao neutron nóng đang quay trên một quỹ đạo quanh ngôi sao khác. Nguồn năng lượng là năng lượng hấp dẫn và có được nhờ số lượng khí rơi vào bề mặt sao neutron.
## Đặc điểm chung[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=2)]
### Mật độ[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=3)]
Trong khi có
[khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) từ 1,35 đến 2,1 lần [khối lượng Mặt Trời](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), các sao neutron lại có [bán kính](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh) tương ứng là từ 10 đến 20 [kilômét](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t) (các sao neutron có bán kính nhỏ hơn thì có khối lượng lớn hơn) — nhỏ hơn [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) từ 30.000 đến 70.000 lần. Vì thế, các ngôi sao neutron có [mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99) 8×10 13 đến 2×10 15 [gam](/wiki/Gam)/ [cm³](/wiki/M%C3%A9t_kh%E1%BB%91i) (80 triệu tấn đến 2 tỉ tấn/cm³), tương đương với mật độ của một [hạt nhân nguyên tử](/wiki/H%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD). [[3]](#cite_note-3)
Mật độ lớn của ngôi sao neutron cũng làm cho nó có
[sức hút bề mặt](/w/index.php?title=S%E1%BB%A9c_h%C3%BAt_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1) từ 2×10 11 đến 3×10 12 (từ hai trăm tỉ đến ba nghìn tỉ) lần mạnh hơn sức hút của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t).
- Có thể hình dung nếu ta đội một chiếc mũ trên đầu, ở hành tinh xanh của chúng ta nó chỉ nặng 500
[g](/wiki/Gam)thì lên đó nó sẽ nặng một trăm triệu tấn! Trong khi đó cả con tàu [Titanic](/wiki/RMS_Titanic)và các hành khách trên đó chỉ nặng xấp xỉ một trăm nghìn tấn-nghĩa là chiếc mũ kia nặng bằng cả hàng nghìn con tàu. Chiếc mũ sẽ nhanh chóng đè bẹp chúng ta thành một lớp mỏng.
Một trong những cách đo
[lực hấp dẫn](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) là [tốc độ thoát](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_2), [tốc độ](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99) cần thiết để một vật thể thoát khỏi trường hấp dẫn để bay vào khoảng không vô tận. Đối với một ngôi sao neutron, tốc độ thoát như vậy thường là [150.000 km/s](/w/index.php?title=150.000_km/s&action=edit&redlink=1) (với Trái Đất giá trị này vào khoảng 11,2 km/s), khoảng ½ [vận tốc ánh sáng](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_%C3%A1nh_s%C3%A1ng). Trái lại, một vật thể rơi vào bề mặt của một ngôi sao neutron sẽ lao vào ngôi sao với tốc độ 150.000 km/s. Nói theo cách dễ hiểu hơn, nếu một người bình thường lao vào một ngôi sao neutron, anh ta sẽ va chạm với bề mặt sao neutron với một lượng năng lượng khoảng 200 [megaton](/wiki/%C4%90%C6%B0%C6%A1ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_n%E1%BB%95) (gấp bốn lần năng lượng do [Tsar Bomba](/wiki/Tsar_Bomba), [vũ khí hạt nhân](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) lớn nhất từng được chế tạo sản sinh ra).
- Gia tốc rơi tự do tại các ngôi sao này vào khoảng vài 10
12m/s² hay trăm triệu km/s², nghĩa là chỉ cần khoảng một phần nghìn giây để tăng tốc lên 100.000km/s.
### Tốc độ quay[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=4)]
Các sao neutron đều có đặc điểm chung là quay rất nhanh ngay sau khi hình thành. Chúng giữ lại phần lớn
[mô men động lượng](/wiki/M%C3%B4_men_%C4%91%E1%BB%99ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) của ngôi sao ban đầu, theo [định luật bảo toàn mômen động lượng](/wiki/M%C3%B4_men_%C4%91%E1%BB%99ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng), nhưng có bán kính chỉ bằng một phần nhỏ so với bán kính sao ban đầu. [Mô men quán tính](/wiki/M%C3%B4_men_qu%C3%A1n_t%C3%ADnh) và khối lượng không đổi làm cho [tốc độ quay](/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_quay&action=edit&redlink=1) tăng lên một giá trị rất lớn; giống như một người trượt băng thu tay hoặc chân lại, tốc độ quay chậm ban đầu của lõi sao tăng dần lên khi nó co lại. Một ngôi sao neutron mới ra đời có thể quay một vòng trong khoảng từ 1/700 của [giây](/wiki/Gi%C3%A2y) cho đến 30 giây.
Cùng với thời gian, sao neutron dần quay chậm lại vì các từ trường quay của chúng phát ra năng lượng; các ngôi sao neutron già có thể phải mất tới nhiều giây cho mỗi vòng quay. Tỷ lệ giảm tốc độ quay của các ngôi sao neutron thường liên tục và
*rất* nhỏ: các tỷ lệ đã được quan sát thấy ở trong khoảng 10 −10 và 10 −21 giây cho mỗi vòng quay. Nói theo cách khác, tỷ lệ giảm tiêu biểu là 10 −15 giây mỗi vòng, có nghĩa một ngôi sao neutron đang quay với tốc độ 1 giây sẽ quay với tốc độ 1,000003 sau một thế kỷ, hay 1,03 giây sau 1 triệu năm.
Thỉnh thoảng một ngôi sao neutron sẽ trải qua tình trạng
*quay không đều*, thường là một sự tăng tốc độ quay nhanh chóng và bất ngờ. Các đợt quay không đều được cho do các cơn chấn động, thay đổi đột ngột [mômen quán tính](/wiki/M%C3%B4_men_qu%C3%A1n_t%C3%ADnh) của sao, do đứt gãy liên kết giữa lớp siêu lỏng bên trong và lớn vỏ cứng bên ngoài.
### Từ trường[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=5)]
Các sao neutron thường có
[từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)—khoảng 10 12 lần lớn hơn từ trường Trái Đất.
### Cấu trúc[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=6)]
Những hiểu biết hiện tại về cấu trúc của các sao neutron được xác định bởi các mô hình
[toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) đã biết, tất nhiên vẫn cần sửa đổi thêm. Dựa trên các mô hình hiện tại, [vật chất](/wiki/V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t) tại bề mặt một ngôi sao neutron gồm các [hạt nhân nguyên tử](/wiki/H%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD) thông thường cũng như các [electron](/wiki/Electron). "Khí quyển" sao dày gần một mét, bên dưới nó là một lớp "vỏ cứng", có giả thuyết cho rằng độ cứng đó có thể gấp 10 tỷ lần so với thép thông thường . Tiếp tục đi sâu vào trong, có các nguyên tử với số lượng neutron ngày càng tăng; các nguyên tử đó, nếu trên Trái Đất sẽ nhanh chóng [4] [phân rã](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_r%C3%A3&action=edit&redlink=1), nhưng ở đây được giữ ổn định bởi [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t)cực lớn. Sâu hơn bên trong, tới một điểm được gọi là [đường thoát neutron](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_nh%E1%BB%8F_gi%E1%BB%8Dt_neutron&action=edit&redlink=1)nơi các neutron tự do thoát ra ngoài nguyên tử. Tại vùng này có các nguyên tử, [electron](/wiki/Electron)tự do, và các neutron tự do. Nguyên tử ngày càng nhỏ thêm cho tới lõi, theo định nghĩa là điểm nơi chúng hoàn toàn biến mất. Trạng thái tự nhiên của vật chất siêu đặc tại lõi sao hiện vẫn chưa được hiểu rõ. Trong [khoa học viễn tưởng](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%85n_t%C6%B0%E1%BB%9Fng)và trong văn hóa đại chúng, nơi này thường được gọi là [neutronium](/w/index.php?title=Neutronium&action=edit&redlink=1), tuy nhiên nó lại hiếm khi được sử dụng trong các ấn phẩm [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc), vì sự mơ hồ về nghĩa. Thuật ngữ [vật chất neutron thoái hoá](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t_tho%C3%A1i_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1)thỉnh thoảng cũng được sử dụng, dù nó kết hợp cả các nghĩa về trạng thái của vật chất lõi sao neutron. Vật chất lõi sao neutron có thể là một hỗn hợp siêu lỏng của neutron với một ít [proton](/wiki/Proton)và electron, hay nó có thể kết hợp với các hạt năng lượng cao như [pion](/w/index.php?title=Pion&action=edit&redlink=1)và [kaon](/w/index.php?title=Kaon&action=edit&redlink=1), hay nó có thể là hỗn hợp của [vật chất lạ](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t_l%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1)cùng với các hạt [quark](/wiki/Quark)nặng hơn [quark trên](/wiki/Quark_l%C3%AAn)và [quark dưới](/wiki/Quark_xu%E1%BB%91ng), hay nó có thể là [vật chất quark](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t_QCD&action=edit&redlink=1)không biến thành [hadron](/wiki/Hadron). Tuy nhiên, các cuộc quan sát vẫn chưa chứng minh được kiểu vật chất thực sự nào hiện diện tại đó.
## Đặc điểm riêng và phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=7)]
Một số sao neutron có những đặc điểm riêng và mang các tên gọi theo đặc điểm của chúng.
### Trong hệ sao đôi[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=8)] [Bùng nổ tia gamma](/w/index.php?title=B%C3%B9ng_n%E1%BB%95_tia_gamma&action=edit&redlink=1) là dạng một sao neutron bay trong cùng hệ [sao đôi](/wiki/Sao_%C4%91%C3%B4i) với một [sao](/wiki/Sao) khối lượng nhỏ. Lúc đó vật chất của ngôi sao nhỏ này bị hút về phía sao neutron gây nên những vụ nổ bùng bất thường của năng lượng từ bề mặt ngôi sao neutron. Hai sao có thể tăng tốc độ quay quanh lẫn nhau lên hàng nghìn vòng một giây, bị bóp méo để trở thành một hình [cầu dẹt](/w/index.php?title=C%E1%BA%A7u_d%E1%BA%B9t&action=edit&redlink=1) dù trọng lực to lớn của chúng (tạo nên các [chỗ lồi xích đạo](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%97_l%E1%BB%93i_x%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1)).
### Pulsar[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=9)]
Các sao neutron có thể phát ra các xung
[bức xạ điện từ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB) vì sự tăng tốc hạt gần các [cực từ trường](/w/index.php?title=C%E1%BB%B1c_t%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1), các cực này không trùng với trục quay của ngôi sao. Thông qua các cơ cấu mà chúng ta còn chưa hiểu rõ, các hạt đó tạo ra các chùm bức xạ radio [đồng pha](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_pha&action=edit&redlink=1). Người quan sát từ bên ngoài thấy các chùm tia đó lướt qua như các xung mỗi khi cực từ trường quét qua đường quan sát. Các xung đó có cùng [chu kỳ](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3) với chu kỳ quay của ngôi sao. Các ngôi sao neutron phát ra các xung như vậy được gọi là [pulsar](/wiki/Sao_xung).
Khi các pulsar lần đầu tiên được phát hiện, tỷ lệ phát xung
[radio](/wiki/Radio) nhanh (khoảng 1 giây, là điều bất thường đối với thiên văn học [thập kỷ 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960)) và được coi một cách khá nghiêm túc là được tạo ra bởi [văn minh ngoài Trái Đất](/w/index.php?title=V%C4%83n_minh_ngo%C3%A0i_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1), sau này được gọi đùa là LGM-1, viết tắt của chữ [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) "Little Green Men" ("Người Xanh Nhỏ", hình dạng của người ngoài Trái Đất trong một số truyện khoa học viễn tưởng). Sự phát hiện thêm nhiều pulsar trải khắp bầu trời với những chu kỳ quay khác nhau nhanh chóng bác bỏ giả thuyết này. Việc phát hiện ra pulsar nằm trong [tàn dư siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh) Vela, nhanh chóng được tiếp nối bởi những khám phá sâu hơn nữa về một pulsar có vẻ đang cung cấp năng lượng cho [Tinh vân Cua](/w/index.php?title=Tinh_v%C3%A2n_Cua&action=edit&redlink=1), tạo ra những cuộc tranh cãi về việc giải thích sao neutron.
### Sao từ[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=10)]
Ngoài ra các loại trên, còn có loại sao neutron có từ trường cực mạnh gọi là
[sao từ](/wiki/Sao_t%E1%BB%AB). Chúng có [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) khoảng 100 [giga](/wiki/Giga) [tesla](/wiki/Tesla_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B)), đủ mạnh để quét sạch dữ liệu trong một [thẻ tín dụng](/wiki/Th%E1%BA%BB_t%C3%ADn_d%E1%BB%A5ng) từ khoảng cách bằng nửa khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trăng. Để so sánh, từ trường tự nhiên của Trái Đất khoảng 60 [micro](/wiki/Micr%C3%B4) [tesla](/wiki/Tesla_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B)). Một [nam châm đất hiếm](/wiki/Nam_ch%C3%A2m_%C4%91%E1%BA%A5t_hi%E1%BA%BFm) sử dụng [neodym](/wiki/Nam_ch%C3%A2m_%C4%91%E1%BA%A5t_hi%E1%BA%BFm) có từ trường khoảng một tesla, và đa số các [thiết bị lưu trữ dữ liệu](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_l%C6%B0u_tr%E1%BB%AF_d%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) dùng vật liệu có từ tính hiện nay có thể bị xóa với khoảng vài [mili](/wiki/Mili) [tesla](/wiki/Tesla_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B)).
Các sao từ thỉnh thoảng gây ra các vụ nổ bùng
[tia X](/wiki/Tia_X). Khoảng một lần mỗi [thập kỷ](/wiki/Th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7), một sao từ ở đâu đó trong thiên hà tạo ra sự lóe bùng [tia gamma](/wiki/Tia_gamma) lớn. Các sao từ có chu kỳ quay dài, thường từ 5 đến 12 giây, bởi các [từ trường](/wiki/T%E1%BB%AB_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) mạnh của chúng khiến tốc độ quay chậm lại.
Một số sao từ được quan sát như các
[nguồn xung gamma mềm](/w/index.php?title=Ngu%E1%BB%93n_xung_gamma_m%E1%BB%81m&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=11)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=12)] [Introduction to neutron stars](http://www.astro.umd.edu/~miller/nstar.html) [Sao neutron](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=21551)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Sao neutron](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/410987)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)**
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=13)]
|
|![]()
[Sao neutron](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neutron_stars?uselang=vi) **Chadwick, James. “On the possible existence of a neutron”.** [^](#cite_ref-1) *Nature* **129**: 312. **Baade, Walter and Zwicky, Fritz. “Supernovae and Cosmic rays”.** [^](#cite_ref-2) *Phys. Rev.* **45**. [^](#cite_ref-3) [“Calculating a Neutron Star's Density”](http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/xte/learning_center/ASM/ns.html). Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2006. [^](#cite_ref-4) [Tìm ra vật chất cứng hơn thép 10 tỷ lần](http://vnexpress.net/GL/Khoa-hoc/2009/04/3BA0E24C/)-Minh Long (theo Newscientist)
### Sách tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sao_neutron&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sao_neutron&action=edit§ion=14)]
- Norman K. Glendenning, R. Kippenhahn, I. Appenzeller, G. Borner, M. Harwit (2000).
*Compact Stars: Nuclear Physics, Particle Physics, and General Relativity*(ấn bản 2). Springer. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0387989778](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0387989778).
|
|
|Phần còn lại
|Sao neutron · |Cận sao
||Danh sách
|
|
|
|
|


text:
Thể loại:1256
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 8 thể loại con sau, trên tổng số 8 thể loại con.
1
- ► 1256 theo quốc gia (trống)
C
- ► Chấm dứt năm 1256 (trống)
- ► Chính trị 1256 (trống)
K
- ► Khởi đầu năm 1256 (2 tr.)
L
- ► Luật năm 1256 (trống)
M
- ► Mất 1256 (trống)
S
- ► Sinh 1256 (trống)
X
- ► Xung đột năm 1256 (trống)
Các trang trong thể loại “1256”
Thể loại này gồm trang sau.

markdown:
# Thể loại:1256
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[1256](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:1256?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 8 thể loại con sau, trên tổng số 8 thể loại con.
### 1
- ►
[1256 theo quốc gia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:1256_theo_qu%E1%BB%91c_gia) (trống)
### C
- ►
[Chấm dứt năm 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BA%A5m_d%E1%BB%A9t_n%C4%83m_1256) (trống)
- ►
[Chính trị 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_1256) (trống)
### K
- ►
[Khởi đầu năm 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%9Fi_%C4%91%E1%BA%A7u_n%C4%83m_1256) (2 tr.)
### L
- ►
[Luật năm 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lu%E1%BA%ADt_n%C4%83m_1256) (trống)
### M
- ►
[Mất 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1256) (trống)
### S
- ►
[Sinh 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1256) (trống)
### X
- ►
[Xung đột năm 1256](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1256) (trống)
## Các trang trong thể loại “1256”
Thể loại này gồm trang sau.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=31-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Tue, 01 Sep 2015 00:00:00 GMT


text:
Werner von Siemens
Werner von Siemens (1816 - 1892) là người khai sinh ra tập đoàn kinh tế SIEMENS của Đức.
Siemens sinh ra trong một gia đình nghèo khó, gồm nhiều anh chị em. Mười ba nhân khẩu trong gia đình trông chờ vào mớ nông sản èo uột của cha mẹ. Cùng với chị cả, ngay từ nhỏ Siemens phải nai lưng ra làm lao động với gia đình. Nhưng chính hoàn cảnh nghèo khó cùng với áp lực nặng nề của tinh thần đã trui rèn ông thành một người không sợ khó khăn, luôn sẵn sàng đương đầu với mọi bất trắc.
Cha Siemens là một người đàn ông giản dị nhưng độc đoán. Ông dạy dỗ con cái mình thông qua những hình thức xử phạt không thương tiếc. Nếu một đứa trẻ trong gia đình phạm lỗi, tất cả sẽ bị ăn đòn chung. Nhưng chính cách giáo dục này của người cha đã khiến ông trở nên có tinh thần trách nhiệm với gia đình
Năm Siemens lên năm tuổi, người chị cả mới lên tám đã phải đi học thêu kiếm tiền. Trên đường đi, cô thường bị một con ngỗng đực ở nhà một giáo sĩ tấn công. Người chị muốn bỏ học nhưng Siemens cầm chắc cây gậy mà nói: "Em sẽ đưa chị đi!". Siemens không hề sợ hãi, dùng gậy đánh con ngỗng bảo vệ chị mình. Câu chuyện đó trở thành gợi mở rất lớn đối với cuộc đời ông là đối diện với khó khăn thử thách.
Khi còn niên thiếu, đối với Siemens, việc học hỏi là tất cả. Dù nhà cách trường học hàng giờ đi bộ, mặc trời mưa gió, mặc cho mùa đông khắc nghiệt của nước Đức, ông vẫn thức khuya dậy sớm theo đuổi chương trình. Không những vậy, sau khi tốt nghiệp tiểu học, ông đã quyết định nhảy lớp lên thẳng cấp ba trung học. Ông rất say mê các môn khoa học tự nhiên với ý định vào trường kiến trúc. Nhưng hoàn cảnh gia đình đã khiến ông phải xin đăng lính. Ông thi đậu với thành tích giỏi vào công binh Vương quốc Phổ. Năm 16 tuổi, ông bước chân vào trường kỹ thuật công trình.
Năm 26 tuổi, cha mẹ đều qua đời. Là con trai lớn, Siemens lúc ấy đang học tại trường kỹ thuật tại Berlin, dù rất đau đớn nhưng ông vẫn cắn răng quyết định hoàn thành công việc nghiên cứu khoa học đang dang dở chứ không chịu về nhà chịu tang.
Sau khi tốt nghiệp trường công trình, ông tiếp tục dấn sâu vào việc nghiên cứu khoa học. Nhưng khi đó, vì giúp một người bạn thân quyết đấu mà ông bị xử tù 5 năm. Thế nhưng, đằng sau song sắt nhà tù, ông đã nhờ nhiều người mua rất nhiều dụng cụ nghiên cứu khoa học, biến khám đường thành phòng thí nghiệm. Ông nghiên cứu thành công phương pháp mạ vàng, bạc lên kim loại và bán thành quả đó được 40 đồng Louis vàng vào năm 1842. Chuyện lộ ra, nhà vua đuổi ông ra khỏi tù dù ông đã hết sức xin được ở trong tù.
Sau khi ra tù, ông thành công trong việc nghiên cứu ra một loại pháo hoa với đủ màu sắc. Thành quả này làm chấn động dư luận bấy giờ. Ông được hoàng gia chiếu cố và cuộc sống bắt đầu thay đổi.
Tiếp theo, hàng loạt thành công trong nghiên cứu và kinh doanh đến với ông: dùng acid khắc bản đồng, phát minh kỹ thuật in kẽm, dùng cao su bọc dây dẫn điện. Ông xây dựng thành công đường điện tín Âu - Ấn, đồng thời đường cáp ngầm xuyên Đại Tây Dương. Sau hàng loạt những phát minh, sáng chế, Siemens còn thu nạp nhiều nhân tài kiệt xuất, chuyên gia chế tạo. Công ty của ông từng bước phát triển và trở thành công ty lớn: Công ty SIEMENS.
Công ty SIEMENS tiếp tục nghiên cứu các đề tài: máy thăm dò hàng hải từ xa, dụng cụ đo cồn... Và rực rỡ nhất là những phát minh: máy phát điện, xe điện, máy vô tuyến truyền tin và truyền ảnh đầu tiên trên thế giới. Loại này giúp các phóng viên có thể đưa tin tức và hình ảnh từ xa về tòa soạn lên thẳng khung.
Vương quốc Phổ bấy giờ hứa trả lương cao và yêu cầu ông giữ chức cục trưởng Cục điện tín quốc gia nhưng ông đã chối từ. Trong nghiên cứu và kinh doanh, Siemens đưa ra quan điểm: "Tôi nghĩ đến quyền lợi của đại chúng trước tiên, nhưng cuối cùng, tất nhiên, tôi sẽ hưởng phần lợi của riêng mình!" Một châm ngôn chẳng hề lỗi thời cho đến hôm nay.
Siemens qua đời tại Berlin năm 1892, di sản trực tiếp của ông là Công ty SIEMENS tiếp tục phát triển với những thành quả rực rỡ, liên tục cho ra đời những sản phẩm tiên tiến, cao siêu về mặc kỹ thuật. Các con trai và cháu của ông tiếp tục bước trên con đường nghiên cứu và kinh doanh, kế thừa một cách xuất sắc di sản mà người cha, người ông ngày xưa để lại.

markdown:
# Werner von Siemens
**Werner von Siemens** ( [1816](/wiki/1816) - [1892](/wiki/1892)) là người khai sinh ra tập đoàn kinh tế **SIEMENS** của [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c).
Siemens sinh ra trong một gia đình nghèo khó, gồm nhiều anh chị em. Mười ba nhân khẩu trong gia đình trông chờ vào mớ nông sản èo uột của cha mẹ. Cùng với chị cả, ngay từ nhỏ Siemens phải nai lưng ra làm lao động với gia đình. Nhưng chính hoàn cảnh nghèo khó cùng với áp lực nặng nề của tinh thần đã trui rèn ông thành một người không sợ khó khăn, luôn sẵn sàng đương đầu với mọi bất trắc.
Cha Siemens là một người đàn ông giản dị nhưng độc đoán. Ông dạy dỗ con cái mình thông qua những hình thức xử phạt không thương tiếc. Nếu một đứa trẻ trong gia đình phạm lỗi, tất cả sẽ bị ăn đòn chung. Nhưng chính cách
[giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) này của người cha đã khiến ông trở nên có tinh thần trách nhiệm với gia đình
Năm Siemens lên năm tuổi, người chị cả mới lên tám đã phải đi học
[thêu](/w/index.php?title=Th%C3%AAu&action=edit&redlink=1) kiếm tiền. Trên đường đi, cô thường bị một con [ngỗng](/wiki/Ng%E1%BB%97ng) đực ở nhà một [giáo sĩ](/wiki/Gi%C3%A1o_s%C4%A9) tấn công. Người chị muốn bỏ học nhưng Siemens cầm chắc cây gậy mà nói: *"Em sẽ đưa chị đi!"*. Siemens không hề sợ hãi, dùng gậy đánh con ngỗng bảo vệ chị mình. Câu chuyện đó trở thành gợi mở rất lớn đối với cuộc đời ông là đối diện với khó khăn thử thách.
Khi còn niên thiếu, đối với Siemens, việc học hỏi là tất cả. Dù nhà cách trường học hàng giờ đi bộ, mặc trời
[mưa](/wiki/M%C6%B0a) [gió](/wiki/Gi%C3%B3), mặc cho [mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) khắc nghiệt của nước Đức, ông vẫn thức khuya dậy sớm theo đuổi chương trình. Không những vậy, sau khi tốt nghiệp tiểu học, ông đã quyết định nhảy lớp lên thẳng cấp ba trung học. Ông rất say mê các môn [khoa học tự nhiên](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) với ý định vào trường [kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc). Nhưng hoàn cảnh gia đình đã khiến ông phải xin đăng lính. Ông thi đậu với thành tích giỏi vào công binh [Vương quốc Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95). Năm 16 tuổi, ông bước chân vào trường [kỹ thuật](/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87) công trình.
Năm 26 tuổi, cha mẹ đều qua đời. Là con trai lớn, Siemens lúc ấy đang học tại trường kỹ thuật tại
[Berlin](/wiki/Berlin), dù rất đau đớn nhưng ông vẫn cắn răng quyết định hoàn thành công việc nghiên cứu [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) đang dang dở chứ không chịu về nhà chịu tang.
Sau khi tốt nghiệp trường công trình, ông tiếp tục dấn sâu vào việc nghiên cứu khoa học. Nhưng khi đó, vì giúp một người bạn thân quyết đấu mà ông bị xử
[tù](/wiki/Nh%C3%A0_t%C3%B9) 5 năm. Thế nhưng, đằng sau song sắt nhà tù, ông đã nhờ nhiều người mua rất nhiều dụng cụ nghiên cứu khoa học, biến khám đường thành phòng thí nghiệm. Ông nghiên cứu thành công phương pháp mạ [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c) lên [kim loại](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i) và bán thành quả đó được 40 [đồng Louis](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_Louis&action=edit&redlink=1) vàng vào năm 1842. Chuyện lộ ra, nhà vua *đuổi* ông ra khỏi tù dù ông đã hết sức *xin* được ở trong tù.
Sau khi ra tù, ông thành công trong việc nghiên cứu ra một loại
[pháo hoa](/wiki/Ph%C3%A1o_hoa) với đủ [màu sắc](/wiki/M%C3%A0u_s%E1%BA%AFc). Thành quả này làm chấn động dư luận bấy giờ. Ông được hoàng gia chiếu cố và cuộc sống bắt đầu thay đổi.
Tiếp theo, hàng loạt thành công trong nghiên cứu và kinh doanh đến với ông: dùng
[acid](/wiki/Ax%C3%ADt) khắc bản [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), phát minh kỹ thuật in [kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm), dùng [cao su](/wiki/Cao_su) bọc dây dẫn [điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n). Ông [xây dựng](/wiki/X%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng) thành công đường điện tín [Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) - [Ấn](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), đồng thời đường cáp ngầm xuyên [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng). Sau hàng loạt những phát minh, sáng chế, Siemens còn thu nạp nhiều nhân tài kiệt xuất, chuyên gia chế tạo. Công ty của ông từng bước phát triển và trở thành công ty lớn: Công ty SIEMENS.
Công ty SIEMENS tiếp tục nghiên cứu các đề tài:
[máy thăm dò hàng hải](/w/index.php?title=M%C3%A1y_th%C4%83m_d%C3%B2_h%C3%A0ng_h%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1) từ xa, [dụng cụ đo cồn](/w/index.php?title=D%E1%BB%A5ng_c%E1%BB%A5_%C4%91o_c%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1)... Và rực rỡ nhất là những phát minh: [máy phát điện](/wiki/M%C3%A1y_ph%C3%A1t_%C4%91i%E1%BB%87n), [xe điện](/wiki/T%C3%A0u_%C4%91i%E1%BB%87n), [máy vô tuyến truyền tin và truyền ảnh](/w/index.php?title=M%C3%A1y_v%C3%B4_tuy%E1%BA%BFn_truy%E1%BB%81n_tin_v%C3%A0_truy%E1%BB%81n_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) đầu tiên trên thế giới. Loại này giúp các phóng viên có thể đưa tin tức và hình ảnh từ xa về tòa soạn lên thẳng khung. [Vương quốc Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) bấy giờ hứa trả lương cao và yêu cầu ông giữ chức cục trưởng Cục điện tín quốc gia nhưng ông đã chối từ. Trong nghiên cứu và kinh doanh, Siemens đưa ra quan điểm: *"Tôi nghĩ đến quyền lợi của đại chúng trước tiên, nhưng cuối cùng, tất nhiên, tôi sẽ hưởng phần lợi của riêng mình!"* Một châm ngôn chẳng hề lỗi thời cho đến hôm nay.
Siemens qua đời tại Berlin năm 1892, di sản trực tiếp của ông là Công ty SIEMENS tiếp tục phát triển với những thành quả rực rỡ, liên tục cho ra đời những sản phẩm tiên tiến, cao siêu về mặc kỹ thuật. Các con trai và cháu của ông tiếp tục bước trên con đường nghiên cứu và
[kinh doanh](/wiki/Kinh_doanh), kế thừa một cách xuất sắc di sản mà người cha, người ông ngày xưa để lại.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Werner_von_Siemens&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Werner_von_Siemens&action=edit§ion=1)]
|
|![]()

X-Cache: cp1068 hit (2), cp1054 frontend miss (0)


text:
ascription
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
ascription /ə.ˈskrɪp.ʃən/
- Sự đổ tại, sự đổ cho.
- Sự gán cho, sự cho là của (ai), sự quy cho.
- (Tôn giáo) Lời tán tụng Chúa (sau bài giảng kinh).
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# ascription
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **ascription** [/ə.ˈskrɪp.ʃən/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Sự](/wiki/s%E1%BB%B1)đổ [tại](/wiki/t%E1%BA%A1i), [sự](/wiki/s%E1%BB%B1)đổ [cho](/wiki/cho). [Sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [gán](/wiki/g%C3%A1n) [cho](/wiki/cho), [sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [cho là](/wiki/cho_l%C3%A0) [của](/wiki/c%E1%BB%A7a)(ai), [sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [quy](/wiki/quy) [cho](/wiki/cho).
- (
*Tôn giáo*) [Lời](/wiki/l%E1%BB%9Di) [tán tụng](/wiki/t%C3%A1n_t%E1%BB%A5ng) [Chúa](/wiki/Ch%C3%BAa)(sau bài giảng kinh).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
supernormal
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Tính từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˌsuː.pɜː.ˈnɔr.məl/
Tính từ
[
sửa
]
supernormal
/ˌsuː.pɜː.ˈnɔr.məl/
Khác thường
,
lạ thường
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=supernormal&oldid=1396641
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
Français
한국어
தமிழ்
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 15:52 ngày 26 tháng 12 năm 2011.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# supernormal
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **supernormal** [/ˌsuː.pɜː.ˈnɔr.məl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **supernormal** [/ˌsuː.pɜː.ˈnɔr.məl/](/wiki/Wiktionary:IPA)

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1067 frontend miss (0)