text:
(ДҗбәЎi hб»Қc SЖ° phбәЎm Hб»“ Nam, Trung Quб»‘c)
TS. Nguyб»…n Дҗình Phб»©c dб»Ӣch
Tóm tбәҜt nб»ҷi dung: Tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du là sб»ұ tiбәҝp biбәҝn vДғn hóa trên cЖЎ sб»ҹ cбәЈi biên tiб»ғu thuyбәҝt Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt gia Thanh Tâm Tài Nhân sб»‘ng vào giai Д‘oбәЎn Minh Thanh. Thông qua quá trình tiбәҝp biбәҝn ngoбәЎi vДғn hóa này, tб»« mб»ҷt tiб»ғu thuyбәҝt thông tб»Ҙc mang Д‘бәӯm chбәҘt tài tб»ӯ giai nhân, Nguyб»…n Du Д‘ã Д‘em nó cбәЈi biên thành mб»ҷt tác phбә©m truyб»Үn thЖЎ dài, Д‘б»“ng thб»қi còn là sб»ұ thб»ғ hiб»Үn Д‘б»үnh cao cб»§a tính Д‘iб»ғn nhã trong vДғn chЖ°ЖЎng Viб»Үt. Nhб»қ có quá trình tiбәҝp biбәҝn yбәҝu tб»‘ ngoбәЎi vДғn hóa này mà Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn Д‘б»“ng thб»қi Д‘Ж°б»Јc rбәҘt nhiб»Ғu Д‘б»ҷc giбәЈ trên thбәҝ giб»ӣi yêu thích.
Tб»« khóa: Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Tiбәҝp biбәҝn ngoбәЎi vДғn hóa VДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn
ж‘ҳиҰҒпјҡи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢеҜ№дёӯеӣҪжҳҺжё…е°ҸиҜҙгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢдҪңдәҶи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢйҖҡиҝҮиҝҷдёҖи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢдҪңиҖ…е°ҶдёҖйғЁе…·жңүжҳҺжҳҫзҡ„дҝ—ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„дёӯеӣҪжҳҺжё…жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙжј”еҢ–дёәдёҖйҰ–е…·жңүйӣ…ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„и¶ҠеҚ—й•ҝзҜҮеҸҷдәӢиҜ—пјҢиҝҷдёҖжҸҗеҚҮж–ҮеҢ–е“ҒдҪҚзҡ„и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷжҳҜи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢжҲҗдёәдёҫдё–жіЁзӣ®зҡ„дё–з•Ңж–ҮеӯҰз»Ҹе…ёзҡ„йҮҚиҰҒеҺҹеӣ д№ӢдёҖгҖӮ
е…ій”®иҜҚпјҡгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢ и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷ ж–ҮеӯҰз»Ҹе…ё
On rewriting chinese culture of Vietnamese
version of Romance of Jin Yun Qiao
Wang Xio-lin
(College of liberal arts,Hunan normal university, Changsha, Hunan 410081)
Abstract: Vietnamese version of Romance of Jin Yun Qiao, a long narrative poem, rewrited Chinese version of Romance of Jin Yun Qiao,a novel about gifty scholars & elegant lady in Ming and Qing dynasties, as a result of this cross-culture rewriting, the former is more elegant than the later, and the cultural taste of the former is improved, we can deduce from the conclusion above that this cross-culture rewriting is an important reason why the former become one of celebrated world literary classics.
Key words: Romance of Jin Yun Qiao Cross-culture rewriting Literary classics
Tб»« khoбәЈng thбәӯp niên 50 cб»§a thбәҝ kб»· 20, mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa tiб»ғu thuyбәҝt Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn do Thanh Tâm Tài Nhân б»ҹ Trung Quб»‘c sáng tác (gб»Қi tбәҜt bбәЈn Thanh) và truyб»Үn thЖЎ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du б»ҹ Viб»Үt Nam (gб»Қi tбәҜt bбәЈn Nguyб»…n) Д‘Ж°б»Јc rбәҘt nhiб»Ғu hб»Қc giбәЈ quan tâm, giáo sЖ° Hoàng Dбәӯt Cбә§u thuб»ҷc ДҗбәЎi hб»Қc SЖ° phбәЎm QuбәЈng Дҗông là ngЖ°б»қi Д‘бә§u tiên chú ý Д‘бәҝn mб»‘i quan hб»Ү này, trong bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn dб»Ӣch tб»« Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du xuбәҘt bбәЈn nДғm 1959 cб»§a ông, trong phбә§n lб»қi tб»ұa, hб»Қc giбәЈ Bùi Kб»· khi бәҘy Д‘ã chб»ү rõ, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du chính Д‘Ж°б»Јc dб»Ӣch ra trên cЖЎ sб»ҹ tác phбә©m cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân, tбәҘt nhiên cái gб»Қi là phiên dб»Ӣch б»ҹ Д‘ây Д‘Ж°б»Јc hiб»ғu là quá trình cбәЈi biên Д‘бә§y tính sáng tбәЎo và có sб»ұ gia tДғng cб»ұc lб»ӣn cб»§a giá trб»Ӣ vДғn hóa truyб»Ғn thб»‘ng. Ngoài ra, б»ҹ phбә§n Dб»Ӣch hбәӯu ký, dб»Ӣch giбәЈ cЕ©ng nêu rõ: “Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn vб»‘n là mб»ҷt bбәЈn tiб»ғu thuyбәҝt lЖ°u hành б»ҹ Trung Quб»‘c vào Д‘бә§u Д‘б»қi Thanh. Nó miêu tбәЈ sб»ұ hoành hành cб»§a ‘Oa khбәҘu’, sб»ұ nhu nhЖ°б»Јc cб»§a quan quân triб»Ғu Д‘ình, sб»ұ hб»§ bбәЎi cб»§a hб»Ү thб»‘ng chính trб»Ӣ, sб»ұ tàn ác cб»§a xã hб»ҷi phong kiбәҝn và sб»ұ cùng khб»• cб»§a nhб»Ҝng con ngЖ°б»қi bб»Ӣ áp bб»©c….Tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du chính sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ hбәҘp thu suб»‘i nguб»“n dЖ°б»Ўng chбәҘt tб»« bбәЈn tiб»ғu thuyбәҝt chб»Ҝ Hán cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân. Nguyб»…n Du Д‘ã sб»ӯ dб»Ҙng ngôn ngб»Ҝ dân tб»ҷc, thб»ғ thб»©c cб»§a ca dao dân ca Viб»Үt Nam và sб»ұ thuбә§n thб»Ҙc cб»§a cá nhân nhà thЖЎ trong viб»Үc vбәӯn dб»Ҙng Д‘iб»ғn cб»‘ vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c, Д‘em nб»ҷi dung tác phбә©m chuyб»ғn tбәЈi mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c hoàn mб»№ vào nhб»Ҝng câu thЖЎ lб»Ҙc bát gб»Қn gàng ngДғn nбәҜp.”(1) б»һ Д‘ây, tuy dб»Ӣch giбәЈ chб»ү rõ mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa hai bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt, thбәҝ nhЖ°ng vбә«n chЖ°a triб»ғn khai nghiên cб»©u so sánh; thêm vào Д‘ó, dб»Ӣch giбәЈ vб»ӣi phбә§n giб»ӣi thiб»Үu hбәҝt sб»©c giбәЈn lЖ°б»Јc vб»Ғ Kim Vân kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Trung Quб»‘c và sб»ұ phбәЈn ánh có phбә§n thiên lб»Үch vб»Ғ nб»ҷi dung tác phбә©m, Д‘iб»Ғu này chб»©ng tб»Ҹ khi viбәҝt nhб»Ҝng lб»қi trên dЖ°б»қng nhЖ° tác giбәЈ vбә«n chЖ°a hб»Ғ xem qua tác phбә©m cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân. Tháng 12 nДғm 1973, hб»Қc giбәЈ Viб»Үt Nam du hб»Қc tбәЎi Дҗài Loan Trбә§n Quang Huy trong luбәӯn án tiбәҝn sД© Nghiên cб»©u mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa truyб»Үn nôm Viб»Үt Nam và tiб»ғu thuyбәҝt Trung Quб»‘c, Д‘ã Д‘i sâu nghiên cб»©u mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n, trên cЖЎ sб»ҹ sб»ӯ dб»Ҙng bбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a TrЖ°ЖЎng Cam VЕ©, tác giбәЈ Д‘ã Д‘i sâu nghiên cб»©u mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa hai vДғn bбәЈn б»ҹ các khía cбәЎnh tình tiбәҝt, nhân vбәӯt, tЖ° tЖ°б»ҹng và phЖ°ЖЎng thб»©c biб»ғu Д‘бәЎt, sau cùng Д‘Ж°a ra kбәҝt luбәӯn: Nguyб»…n Du Д‘ã sб»ӯ dб»Ҙng mб»ҷt mб»ҷt bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn hбәҝt sб»©c bình thЖ°б»қng làm lam bбәЈn, sau Д‘ó sáng tбәЎo ra mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc bбәҘt hб»§; sб»ұ thiên tài cùng khбәЈ nДғng sáng tбәЎo tuyб»Үt vб»қi cб»§a Nguyб»…n Du hoàn toàn không thб»ғ hiб»Үn б»ҹ tình tiбәҝt câu chuyб»Үn, mà chб»§ yбәҝu thб»ғ hiб»Үn б»ҹ nghб»Ү thuбәӯt biб»ғu Д‘бәЎt.(2)
Trên thб»ұc tбәҝ, tб»« trЖ°б»ӣc nhб»Ҝng nДғm 80 cб»§a thбәҝ kб»· 20, tбәҘt cбәЈ các bб»ҷ sách, giáo trình vб»Ғ lб»Ӣch sб»ӯ vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c, bao gб»“m cбәЈ Trung Quб»‘c tiб»ғu thuyбәҝt sб»ӯ lЖ°б»Јc cб»§a Lб»— TбәҘn Д‘б»Ғu không Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân. Tháng 10 nДғm 1983, lбә§n Д‘бә§u tiên nhà xuбәҘt bбәЈn VДғn nghб»Ү Xuân Phong cho xuбәҘt bбәЈn bб»ҷ tiб»ғu thuyбәҝt chЖ°ЖЎng hб»“i tб»« lâu Д‘ã thбәҘt truyб»Ғn này, sách lбәҘy tên tác giбәЈ là Thanh Tâm Tài Nhân, do hб»Қc giбәЈ Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm. Trong phбә§n Hiб»Үu hбәӯu ký phб»Ҙ thêm б»ҹ cuб»‘i sách, hб»Қc giбәЈ Lý Trí Trung Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»§a bб»ҷ tiб»ғu thuyбәҝt Д‘б»‘i vб»ӣi vДғn hб»Қc Nhбәӯt BбәЈn, ông cho rбәұng: thб»© nhбәҘt, Nguyб»…n Du dùng bбәЈn Thanh làm Д‘б»Ғ tài, Д‘em tác phбә©m cбәЈi biên thành truyб»Үn nôm (tiб»ғu thuyбәҝt theo thб»ғ vДғn vбә§n), bбәЈn Thanh Д‘em Д‘бәҝn cho bбәЈn Nguyб»…n б»ҹ bб»‘n khía cбәЎnh nб»ҷi dung, tình tiбәҝt, nhân vбәӯt và tЖ° tЖ°б»ҹng; thб»© hai, diб»…n biбәҝn và tình tiбәҝt câu chuyб»Үn trong hai tác phбә©m hбә§u nhЖ° không có gì khác nhau, Nguyб»…n Du chб»ү sб»ӯa chб»Ҝa Д‘ôi chút theo tác giбәЈ là chЖ°a hб»Јp lý thб»ғ hiб»Үn б»ҹ các khía cбәЎnh tình tiбәҝt, miêu tбәЈ nhân vбәӯt, khбәҜc hб»Қa tâm lý nhân vбәӯt, nhб»Ҝng thay Д‘б»•i này không chб»ү thб»ғ hiб»Үn dб»Ҙng tâm cб»§a tác giбәЈ, mà còn khiбәҝn tác phбә©m cб»§a ông so vб»ӣi bбәЈn Thanh khДғng khít, mб»ӣi mбә», sinh Д‘б»ҷng và giàu tính biб»ғu cбәЈm hЖЎn; thб»© ba, bбәЈn Nguyб»…n có tбә§m бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»ұc lб»ӣn б»ҹ Viб»Үt Nam, nhб»Ҝng nhân vбәӯt trong tác phбә©m nhЖ° Thúy Kiб»Ғu, Thúc Sinh, HoбәЎn ThЖ°, Sб»ҹ Khanh, Tú Bà… không chб»ү nhà nhà Д‘б»Ғu biбәҝt, mà còn trб»ҹ thành nhб»Ҝng hình бәЈnh Д‘iб»ғn hình, mang tính biб»ғu tЖ°б»Јng vб»Ғ các loбәЎi ngЖ°б»қi trong xã hб»ҷi, hЖЎn nб»Ҝa trong giai Д‘oбәЎn thб»ұc dân Pháp chiбәҝm lД©nh Viб»Үt Nam, bбәЈn Nguyб»…n còn là Д‘бәЎi biб»ғu tЖ°б»Јng trЖ°ng cho tiбәҝng Viб»Үt và dân tб»ҷc Viб»Үt Nam. (3) Tб»« giai Д‘oбәЎn này vб»Ғ sau, cùng sб»ұ hЖ°ng thб»Ӣnh cб»§a vДғn hб»Қc so sánh б»ҹ Trung Quб»‘c Д‘бәЎi lб»Ҙc, mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã trб»ҹ thành vбәҘn Д‘б»Ғ nб»•i cб»ҷm Д‘Ж°б»Јc rбәҘt nhiб»Ғu hб»Қc giбәЈ chú ý. Tб»•ng quan nhб»Ҝng công trình có liên quan Д‘бәҝn vбәҘn Д‘б»Ғ này tб»« nhб»Ҝng nДғm 80 cб»§a thбәҝ kб»· trЖ°б»ӣc, có thб»ғ thбәҘy rõ, hбә§u hбәҝt các công trình Д‘Ж°б»Јc triб»ғn khai theo hai hЖ°б»ӣng sau:
Thб»© nhбәҘt, nên Д‘ánh giá ra sao vб»Ғ hai tác phбә©m nêu trên? Liên quan Д‘бәҝn vбәҘn Д‘б»Ғ này, trong giб»ӣi nghiên cб»©u tб»“n tбәЎi hai luб»“ng ý kiбәҝn hoàn toàn trái ngЖ°б»Јc nhau: Mб»ҷt là, quan Д‘iб»ғm cб»§a giáo sЖ° Дҗб»•ng VДғn Thành thuб»ҷc khoa Trung vДғn, ДҗбәЎi hб»Қc Liêu Ninh, ông cho rбәұng bбәЈn Nguyб»…n vб»ӣi tЖ° cách là mб»ҷt vДғn bбәЈn mô phб»Ҹng, thбәҝ nên bбәҘt kб»і б»ҹ khía cбәЎnh nб»ҷi dung hay hình thб»©c nghб»Ү thuбәӯt Д‘б»Ғu không thб»ғ sánh vб»ӣi bбәЈn Thanh.(4) Hб»Қc giбәЈ Дҗài Loan VЖ°ЖЎng Thiên Nghi trong luбәӯn vДғn thбәЎc sД© Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn nghiên cб»©u cб»§a mình cЕ©ng hoàn toàn tán Д‘б»“ng quan Д‘iб»ғm cб»§a giáo sЖ° Дҗб»•ng. (5) Hai là, giáo sЖ° PhбәЎm Tú Châu, chuyên gia vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c thuб»ҷc Viб»Үn VДғn hб»Қc Viб»Үt Nam, trong bài viбәҝt Дҗб»Қc bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn cб»§a bбәЈn Truyб»Үn Kiб»Ғu Viб»Үt Nam cб»§a mình Д‘ã Д‘Ж°a ra quan Д‘iб»ғm hoàn toàn trái ngЖ°б»Јc vб»ӣi giáo sЖ° Дҗб»•ng VДғn Thành, bà cho rбәұng, quan Д‘iб»ғm cб»§a ông Дҗб»•ng chб»§ yбәҝu hình thành trên cЖЎ sб»ҹ nhб»Ҝng khiбәҝm khuyбәҝt cб»§a bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn, trong bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn cб»§a giáo sЖ° Hoàng Dбәӯt Cбә§u, “hình бәЈnh Kim Trб»Қng, Thúy Kiб»Ғu Д‘ã mбәҘt Д‘i vбә» cao nhã vб»‘n có trong bбәЈn thЖЎ nôm, mà nét cao nhã cб»§a nhân vбәӯt cùng sб»ұ hбәҜc ám cб»§a xã hб»ҷi thЖ°б»қng dб»… làm Д‘б»ҷc giбәЈ cбәЈm Д‘б»ҷng và dб»… Д‘em Д‘бәҝn cho hб»Қ xúc cбәЈm nghб»Ү thuбәӯt nhбәҘt, Д‘ây cЕ©ng là Д‘iб»ғm thành công nhбәҘt trong quá trình tiбәҝp biбәҝn vДғn hóa cб»§a Nguyб»…n Du.”(6) Viб»Үc cho rбәұng bбәЈn Nguyб»…n Ж°u viб»Үt hЖЎn bбәЈn Thanh hoàn toàn không phбәЈi bбәҜt Д‘бә§u tб»« quan Д‘iб»ғm cб»§a PhбәЎm Tú Châu, mà ngay tб»« nДғm 1973, hб»Қc giбәЈ Trбә§n Quang Huy Д‘ã nêu ra, Д‘iб»Ғu này Д‘ã nói rõ б»ҹ phбә§n trên. Tб»« sau thбәӯp niên 90 cб»§a thбәҝ kб»· 20, quan Д‘iб»ғm cho rбәұng bбәЈn Nguyб»…n Ж°u viб»Үt hЖЎn bбәЈn Thanh Д‘ã Д‘Ж°б»Јc giб»ӣi hб»Қc thuбәӯt thб»«a nhбәӯn, cб»Ҙ thб»ғ vào nДғm 1997, hб»Қc giбәЈ Kб»і QuбәЈng MЖ°u trong bài viбәҝt Luбәӯn vб»Ғ truyб»Ғn thб»‘ng vДғn hб»Қc và giá trб»Ӣ nghб»Ү thuбәӯt cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt chб»Ҝ Nôm Viб»Үt Nam———Bàn luбәӯn thêm vб»Ғ thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du cho rбәұng: “Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn sб»ҹ dД© nhã tб»Ҙc Д‘б»Ғu xem trб»Қng, sб»ҹ dД© tác phбә©m nhбәӯn Д‘Ж°б»Јc sб»ұ Д‘ón nhбәӯn nб»“ng nhiб»Үt cб»§a cбәЈ mб»ҷt dân tб»ҷc và cб»§a nhân dân thбәҝ giб»ӣi, бәҘy là bб»ҹi ngoài nб»ҷi dung tЖ° tЖ°б»ҹng phong phú, tác phбә©m còn là sб»ұ thành công tuyб»Үt Д‘б»‘i trong viб»Үc vбәӯn dб»Ҙng ngôn ngб»Ҝ dân tб»ҷc” (7) Vào nДғm 2001, hб»Қc giбәЈ Lý Quбә§n trong chuyên luбәӯn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn: Tб»« tiб»ғu thuyбәҝt Trung Quб»‘c Д‘бәҝn tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc Viб»Үt Nam cho rбәұng, chính ngòi bút tuyб»Үt khéo cб»§a Nguyб»…n Du Д‘ã làm cho Truyб»Үn Kiб»Ғu thêm phбә§n hЖ°ЖЎng sбәҜc, nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so vб»ӣi nhân vбәӯt cùng tên trong bбәЈn Thanh cЕ©ng Д‘oan trang hЖЎn, giá trб»Ӣ thбә©m mб»№ cao hЖЎn, nghб»Ү thuбәӯt biб»ғu Д‘бәЎt Д‘бә·c biб»Үt là phЖ°ЖЎng diб»Үn khбәҜc hб»Қa tâm lý nhân vбәӯt so vб»ӣi bбәЈn Thanh cЕ©ng xuбәҘt sбәҜc hЖЎn. (8) NДғm 2007, hai tác giбәЈ Hà Minh Trí và Vi Mбәӯu Bân trong bài viбәҝt So sánh quá trình sáng tác hai bб»ҷ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Viб»Үt Nam và Trung Quб»‘c cho rбәұng, bбәЈn Nguyб»…n ca dao dân ca Viб»Үt Nam, dùng thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát Д‘б»ғ cбәЈi biên bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n cбәҘu tб»©, sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh, trong Д‘ó cбәЈ tình tiбәҝt và thбәҝ giб»ӣi nhât vбәӯt Д‘б»Ғu bб»ҷc lб»ҷ rõ xu hЖ°б»ӣng thбә©m mб»№ cб»§a tác giбәЈ, so vб»ӣi bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã có sб»ұ nâng cao б»ҹ phбә©m vб»Ӣ vДғn hóa và tЖ° tЖ°б»ҹng.
Thб»© hai, so sánh sб»ұ giб»‘ng và khác nhau giб»Ҝa bбәЈn Nguyб»…n và bбәЈn Thanh. Hб»Қc giбәЈ Vi Hб»“ng Bình trong bài viбәҝt So sánh Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Trung Quб»‘c và Viб»Үt Nam trên cЖЎ sб»ҹ so sánh tбәҘt cбәЈ mб»Қi Д‘iб»ғm giб»‘ng và khác nhau giб»Ҝa hai tác phбә©m, cho rбәұng hai tác phбә©m có ba Д‘iб»ғm giб»‘ng nhau: thб»© nhбәҘt, nб»ҷi dung gбә§n nhЖ° không có gì khác nhau; thб»© hai, Д‘б»Ғu sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ nhб»Ҝng sáng tбәЎo cб»§a tiб»Ғn nhân; thб»© ba, bб»‘i cбәЈnh xã hб»ҷi mà cбәЈ hai tác giбәЈ sб»‘ng vб»Ғ cЖЎ bбәЈn là giб»‘ng nhau. Vб»Ғ Д‘iб»ғm khác biб»Үt giб»Ҝa hai tác phбә©m, có thб»ғ kб»ғ ra bб»‘n khía cбәЎnh sau: thб»© nhбәҘt, vДғn thб»ғ không giб»‘ng nhau, mб»ҷt dùng thб»ғ thб»©c cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt chЖ°ЖЎng hб»“i phát triб»ғn trên cЖЎ sб»ҹ cб»§a thoбәЎi bбәЈn, mб»ҷt dùng thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát; thб»© hai, thб»қi Д‘iб»ғm ra Д‘б»қi cб»§a hai tác phбә©m hoàn toàn không giб»‘ng nhau, thб»қi gian cách biб»Үt giб»Ҝa chúng dài tб»ӣi hЖЎn 100 nДғm; thб»© ba, Д‘б»Ӣa vб»Ӣ xã hб»ҷi cб»§a hai tác giбәЈ hoàn toàn khác nhau, mб»ҷt là thân phбәӯn di thбә§n cб»§a triб»Ғu Minh, mб»ҷt là mб»ҷt vб»Ӣ Д‘бәЎi hб»Қc sД©, có Д‘б»Ӣa vб»Ӣ xã hб»ҷi cЕ©ng nhЖ° danh tiбәҝng vДғn hб»Қc cб»ұc cao; thб»© tЖ°, hai tác phбә©m ra Д‘б»қi trong hai hoàn cбәЈnh xã hб»ҷi hoàn toàn khác nhau, bбәЈn Thanh ra Д‘б»қi trong hoàn cбәЈnh dòng tiб»ғu thuyбәҝt tài tб»ӯ giai nhân bб»Ӣ dЖ° luбәӯn xã hб»ҷi xem nhбә№, còn bбәЈn Nguyб»…n do Д‘Ж°б»Јc viбәҝt dЖ°б»ӣi hình thб»©c lб»Ҙc bát, hình thб»©c mang Д‘бәӯm tính dân tб»ҷc, nên ngay tб»« khi ra Д‘б»қi Д‘ã Д‘Ж°б»Јc mб»Қi tбә§ng lб»ӣp trong xã hб»ҷi Viб»Үt Nam nб»“ng nhiб»Үt Д‘ón nhбәӯn.(10) Bài viбәҝt cб»§a các tác giбәЈ DЖ°ЖЎng Hiб»ғu Liên, VЖ°ЖЎng Ngб»Қc Linh, Hà Minh Trí, Vi MбәЎo Bân, Lб»Ҝ VД©nh… thбәЈy Д‘б»Ғu tiбәҝn hành so sánh hai tác phбә©m б»ҹ mб»ҷt sб»‘ phЖ°ЖЎng diб»Үn nhЖ° chб»§ Д‘б»Ғ, hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt, tác giбәЈ, thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt…. DЖ°ЖЎng Hiб»ғu Liên khi so sánh hai tác phбә©m б»ҹ khía cбәЎnh chб»§ Д‘б»Ғ chб»ү ra rбәұng, bбәЈn Nguyб»…n ngoài viб»Үc khбәіng Д‘б»Ӣnh giá trб»Ӣ cб»§a các phбәЎm trù trung, hiбәҝu, nhân, nghД©a nhЖ° bбәЈn Thanh, còn Д‘бә·c biб»Үt Д‘б»Ғ xЖ°б»ӣng quan Д‘iб»ғm mб»Үnh sб»‘ cб»§a tôn giáo.(11) VЖ°ЖЎng Ngб»Қc Linh trong quá trình so sánh hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu thuб»ҷc hai tác phбә©m chб»ү ra rбәұng, cùng là nhân vбәӯt “tài nб»Ҝ”, nhЖ°ng bбәЈn Thanh trб»Қng chб»Ҝ “tài”, còn bбәЈn Nguyб»…n lбәЎi trб»Қng chб»Ҝ “nб»Ҝ”, nguyên do là bб»ҹi hình tЖ°б»Јng “tài nhân” trong vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c Д‘ã lбәҘn át thбәӯm chí che lбәҘp hoàn toàn Д‘бә·c Д‘iб»ғm cб»§a “nб»Ҝ tб»ӯ”; hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh chính thб»ғ hiб»Үn sб»ұ dung hб»Јp cб»§a ba nhân tб»‘ xã hб»ҷi “tình”, “Д‘б»©c”, “dб»Ҙc” thб»Ӣnh hành б»ҹ giai Д‘oбәЎn Minh Thanh, Д‘б»“ng thб»қi cЕ©ng thб»ғ hiб»Үn Д‘бә·c trЖ°ng vб»«a trб»Қng “danh” vб»«a trб»Қng “thб»ұc” cб»§a vДғn hóa Trung Hoa.(12) Hà Minh Trí và Vi Mбәӯu Bân khi tiбәҝn hành so sánh hai tác giбәЈ cб»§a hai tác phбә©m cho rбәұng, tác giбәЈ cб»§a bбәЈn Thanh là ngЖ°б»қi thбәҘt bбәЎi trên con Д‘Ж°б»қng khoa cб»ӯ, dùng tiб»ғu thuyбәҝt Д‘б»ғ ký thác lý tЖ°б»ҹng xã hб»ҷi, lý tЖ°б»ҹng nhân sinh, nhбәҘn mбәЎnh tình cбәЈm thб»ұc, tình yêu thб»ұc và tб»ұ do cá tính, Д‘iб»Ғu này chính biб»ғu hiб»Үn tЖ° tЖ°б»ҹng tình cбәЈm cб»§a tбә§ng lб»ӣp thб»Ӣ dân trong xã hб»ҷi Trung Quб»‘c; còn tác giбәЈ cб»§a bбәЈn Nguyб»…n là ngЖ°б»қi có Д‘б»Ӣa vб»Ӣ hiб»ғn hách cбәЈ trên vДғn Д‘àn và trong chính trб»Ӣ, thбәҝ nên ông ta cб»ұc kб»і xem trб»Қng các phбәЎm trù trung, hiбәҝu, nhân, nghД©a và khía cбәЎnh phê phán xã hб»ҷi.(13) Lб»Ҝ VД©nh trong quá trình so sánh thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a hai tác phбә©m nêu rõ, có mб»ҷt sб»‘ Д‘iб»ғm tЖ°ЖЎng Д‘б»“ng giб»Ҝa hai tác phбә©m nhЖ° sau: “Mб»ҷt là, tuy viбәҝt vб»Ғ kб»№ nб»Ҝ nhЖ°ng không Д‘i vào khai thác nб»ҷi dung dâm ô.” “Hai là, Д‘бә·c biб»Үt xem trб»Қng yбәҝu tб»‘ kб»Ӣch tính cб»§a tác phбә©m, tính phê phán cб»§a xã hб»ҷi cЕ©ng khá rб»ҷng.” “Ba là, Д‘бә§u cuб»‘i liên hб»Јp, kбәҝt cбәҘu hбәҝt sб»©c tinh mбәӯt.” “Bб»‘n là, tính cánh cб»§a các nhân vбәӯt Д‘Ж°б»Јc xây dб»ұng hбәҝt sб»©c khác nhau.” Tác giбәЈ còn chб»ү rõ nhЖ°б»Јc Д‘iб»ғm cб»§a cбәЈ bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n: “Thб»© nhбәҘt, cбәЈ hai Д‘б»Ғu chб»§ trЖ°ЖЎng quan Д‘iб»ғm mб»Үnh sб»‘, tб»©c ‘tài mб»Үnh tЖ°ЖЎng Д‘б»‘’.” “Thб»© hai, cбәЈ hai tác phбә©m Д‘б»Ғu dùng thб»§ pháp ‘vбәҪ rбәҜn thêm chân’, tб»©c Д‘б»Ғu sбәҜp xбәҝp chi tiбәҝt sau khi Д‘б»ғ Thúy Kiб»Ғu trбә§m mình xuб»‘ng dòng Tiб»Ғn ДҗЖ°б»қng, Д‘Ж°б»Јc Giác Duyên cб»©u lên, lбәЎi sбәҜp xбәҝp cho Thúy Kiб»Ғu, Thúy Vân tình cб»қ gбә·p nhau, Д‘б»ғ vбә№n mб»‘i nhân duyên mб»№ mãn mб»ҷt chб»“ng hai vб»Ј là ‘Kim’ ‘Vân’ và ‘Kiб»Ғu’ .” “Thб»© ba, nguyên mбә«u nhân vбәӯt Tб»« HбәЈi vб»‘n là bб»Қn cЖ°б»ӣp biб»ғn nhЕ©ng nhiб»…u dân lành, lбәЎi có mб»‘i liên hб»Ү vб»ӣi mб»ҷt sб»‘ thбәҝ lб»ұc tбәЎi Nhбәӯt BбәЈn, Д‘em nhб»Ҝng ngЖ°б»қi бәҘy Д‘б»ғ xây dб»ұng thành nhб»Ҝng anh hùng chб»‘n nhân gian, dЖ°б»қng nhЖ° chбәіng bбәұng hб»Қc theo tác giбәЈ cб»§a Thu hб»• khâu xây dб»ұng hб»Қ thành nhб»Ҝng nhân vбәӯt biбәҝn hình, Д‘б»ғ tránh sб»ұ mâu thuбә«n giб»Ҝa nhân vбәӯt và sб»ұ thб»ұc lб»Ӣch sб»ӯ cЕ©ng nhЖ° Д‘бәЈm bбәЈo tính chân thб»ұc cб»§a hình tЖ°б»Јng nghб»Ү thuбәӯt.”(14)
Tб»« tình hình nghiên cб»©u có liên quan Д‘бәҝn nб»ҷi dung bài viбәҝt cб»§a chúng tôi nêu trên, có thб»ғ thбәҘy rõ rбәұng, giб»ӣi hб»Қc thuбәӯt Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc nghiên cб»©u so sánh giб»Ҝa bбәЈn Nguyб»…n và bбәЈn Thanh Д‘ã hбәҝt sб»©c toàn diб»Үn, tб»« tác giбәЈ, bб»‘i cбәЈnh thб»қi Д‘бәЎi Д‘бәҝn các yбәҝu tб»‘ nб»ҷi tбәЎi thuб»ҷc tác phбә©m nhЖ° Д‘б»Ғ tài, chб»§ Д‘б»Ғ, hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt, vДғn thб»ғ, kбәҝt cбәҘu, Д‘б»ҷc giбәЈ Д‘б»Ғu Д‘ã Д‘Ж°б»Јc thiбәҝt cбәӯp nghiên cб»©u б»ҹ nhiб»Ғu trình Д‘б»ҷ khác nhau. Nhб»Ҝng nghiên cб»©u này Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc hiб»ғu sâu vб»Ғ hai tác phбә©m không chб»ү có ý nghД©a tích cб»ұc, mà còn là tiб»Ғn Д‘б»Ғ quan trб»Қng cho nhб»Ҝng nghiên cб»©u sâu hЖЎn vб»Ғ nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ thuб»ҷc hai tác phбә©m. Rõ ràng bбәЈn Nguyб»…n sбәЈn sinh trên cЖЎ sб»ҹ cбәЈi biên tб»« bбәЈn Thanh, mб»©c Д‘б»ҷ бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»§a bбәЈn Thanh rõ ràng không thб»ғ so sánh cùng bбәЈn Nguyб»…n, viб»Үc Д‘em hai tác phбә©m so sánh vб»ӣi nhau, nhбәұm chб»ү ra Д‘iб»ғm giб»‘ng và khác nhau, chб»— cao chб»— thбәҘp giб»Ҝa hai tác phбә©m tб»ұa nhЖ° nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ thuбәӯn lý thành chЖ°ЖЎng, nhЖ°ng vбәҘn Д‘б»Ғ Д‘áng làm Д‘б»ғ bбәЎn Д‘б»Қc, Д‘ó chính là, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã cбәЈi biên vДғn hóa Trung Quб»‘c ra sao Д‘б»ғ tб»« mб»ҷt tác phбә©m tiб»ғu thuyбәҝt tài tб»ӯ giai nhân không mбәҘy thành công Д‘ã trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn trên thбәҝ giб»ӣi? Дҗây cЕ©ng là vбәҘn Д‘б»Ғ bài viбәҝt cб»§a chúng tôi muб»‘n Д‘i vào giбәЈi quyбәҝt.
TrЖ°б»ӣc tiên, hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh thông qua quá trình cбәЈi biên cб»§a Nguyб»…n Du Д‘ã lý tЖ°б»ҹng hЖЎn.
Дҗem bбәЈn Nguyб»…n và bбәЈn Thanh so sánh vб»ӣi nhau, cái gб»Қi lý tЖ°б»ҹng hóa cб»§a hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so sánh vб»ӣi bбәЈn Thanh chính thб»ғ hiб»Үn б»ҹ mб»ҷt sб»‘ khía cбәЎnh nhЖ° tài nghб»Ү, tính cách….
Nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ tài nghб»Ү, kбәҝ thб»«a bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n cЕ©ng xây dб»ұng Thúy Kiб»Ғu thành mб»ҷt nhân vбәӯt “tài nб»Ҝ”, thбәӯm chí so vб»ӣi bбәЈn Thanh còn Д‘бә·c biб»Үt nhбәҘn mбәЎnh tài thЖЎ và tài Д‘àn cб»§a Thúy Kiб»Ғu. BбәЈn Nguyб»…n ngay tб»« hai câu Д‘бә§u Д‘ã nói rõ chб»§ Д‘б»Ғ cб»§a tác phбә©m: “TrДғm nДғm trong cõi ngЖ°б»қi ta; chб»Ҝ tài chб»Ҝ mб»Үnh khéo là ghét nhau.”(15) Tài nб»Ҝ mб»Үnh bбәЎc Д‘ã trб»ҹ thành vбәҘn Д‘б»Ғ trung tâm cб»§a truyб»Үn thЖЎ. Дҗб»Қc xong toàn bб»ҷ tác phбә©m, hình tЖ°б»Јng tài nб»Ҝ Thúy Kiб»Ғu vб»ӣi khбәЈ nДғng thi ca tuyб»Үt vб»қi và tài Д‘àn khiбәҝn bбәҘt kб»і ai cЕ©ng phбәЈi vб»— án xЖ°ng tuyб»Үt luôn Д‘em Д‘бәҝn cho Д‘б»ҷc giбәЈ бәҘn tЖ°б»Јng cб»ұc kб»і sâu sбәҜc.
Có hб»Қc giбәЈ cho rбәұng, hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu cб»§a bбәЈn Thanh có xu hЖ°б»ӣng thiên vб»Ғ “tài”, còn cб»§a bбәЈn Nguyб»…n có xu hЖ°б»ӣng trб»Қng vб»Ғ “nб»Ҝ”. Дҗem quan Д‘iб»ғm này so sánh vб»ӣi thб»ұc tбәҝ cбәЈi biên nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n, chúng ta sбәҪ nhìn rõ Д‘iб»ғm không thích Д‘áng, trên thб»ұc tбәҝ, hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n б»ҹ khía cбәЎnh tài nДғng rõ ràng Д‘Ж°б»Јc nhбәҘn mбәЎnh hЖЎn, viб»Үc Nguyб»…n Du muб»‘n Д‘em hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt này lý tЖ°б»ҹng hóa, tбәҘt yбәҝu phбәЈi nhбәҘn mбәЎnh thêm khía cбәЎnh “tài nб»Ҝ” cб»§a cô, Д‘iб»Ғu này có thб»ғ thбәҘy rбәҘt rõ trong vДғn bбәЈn cб»§a tác phбә©m. Ví dб»Ҙ, б»ҹ Д‘oбәЎn Thúy Kiб»Ғu và Kim Trб»Қng vЖ°б»Јt tЖ°б»қng gбә·p gб»Ў và tб»ұ Д‘ính hôn Ж°б»ӣc, bбәЈn Thanh viбәҝt Д‘бәҝn Д‘oбәЎn Thúy Kiб»Ғu Д‘б»Ғ thЖЎ cho hai bб»©c tranh SЖЎn cЖ° Д‘б»“ và Tiб»ғu dЖ°ЖЎng xuân Д‘б»“ trong thЖ° phòng cб»§a Kim Trб»Қng, Kim Trб»Қng khen rбәұng: “ThЖЎ viбәҝt thбәӯt hay, thбәӯt Д‘âu kém tài phu nhân hб»Қ Vб»Ү. Vбәӯt gì mà Д‘бәҝn khéo, sao lбәЎi có vбәӯt khéo Д‘бәҝn vбәӯy, thбәӯt khiбәҝn tiб»ғu sinh yêu chбәҝt Д‘i Д‘Ж°б»Јc.” “Mб»—i chб»Ҝ là mб»ҷt viên châu, dбә«u có vбәӯt mang giá trб»Ӣ liên thành cЕ©ng không dб»… Д‘б»•i. HЖЎn nб»Ҝa, tình cбәЈm thбәҘm Д‘бә«m, thбәӯt sб»ұ Д‘бәЎt tб»ӣi ý mà hб»Қa công không thб»ғ vбәҪ, có thб»ғ nói càng xem càng thбәҘy kб»і diб»Үu vбәӯy!”(16) BбәЈn Nguyб»…n Д‘em hai bб»©c tranh trên viбәҝt gб»ҷp thành mб»ҷt bб»©c tranh vбәҪ cây tùng cô Д‘б»ҷc, lб»қi thЖЎ viбәҝt rбәұng: “Tay tiên gió táp mЖ°a sa; khoбәЈng trên dб»«ng bút thбәЈo và bб»‘n câu. (Kim Trб»Қng) Khen tài nhбәЈ ngб»Қc phun châu; nàng Ban бәЈ TбәЎ cЕ©ng Д‘âu thбәҝ này.”(17) Дҗem hai Д‘oбәЎn so sánh vб»ӣi nhau, rõ ràng tài thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n có phбә§n vЖ°б»Јt trб»ҷi hЖЎn so vб»ӣi tài thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh, Д‘iб»Ғu này Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn khá rõ thông qua tЖ° thбәҝ Д‘б»Ғ thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu cùng nhб»Ҝng lб»қi ngб»Јi khen cб»§a Kim Trб»Қng. Mб»ҷt Д‘iб»Ғu Д‘бә·c biб»Үt Д‘áng chú ý nб»Ҝa là, khi tiбәҝn hành cбәЈi biên bбәЈn Thanh, Nguyб»…n Du Д‘ã lЖ°б»Јc Д‘i toàn bб»ҷ sб»‘ thЖЎ ca do Thúy Kiб»Ғu viбәҝt, cách làm này cб»§a Nguyб»…n Du không nhб»Ҝng không làm giбәЈm tài nДғng cб»§a Thúy Kiб»Ғu, mà ngЖ°б»Јc lбәЎi còn Д‘em Д‘бәҝn cho Д‘б»ҷc giбәЈ không gian vô cùng cб»§a hoбәЎt Д‘б»ҷng tЖ°б»ҹng tЖ°б»Јng; trái ngЖ°б»Јc vб»ӣi bбәЈn Nguyб»…n, bбәЈn Thanh liб»Үt kê cб»Ҙ thб»ғ tбәҘt cбәЈ các tác phбә©m thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu, làm nhЖ° vбәӯy tбәҘt nhiên thuбәӯn lб»Јi cho ngЖ°б»қi Д‘б»Қc có thб»ғ xem trб»ұc tiбәҝp tác phбә©m cб»§a tài nб»Ҝ, thбәҝ nhЖ°ng nбәҝu thЖЎ viбәҝt quá thЖ°б»қng, бәҘn tЖ°б»Јng vб»Ғ tài thЖЎ cùng sб»ұ tài hoa cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong lòng Д‘б»ҷc giбәЈ cЕ©ng sбәҪ bб»Ӣ mбәҘt Д‘iб»ғm. Ngoài ra, tác phбә©m thЖЎ cб»Ҙ thб»ғ xuбәҘt hiб»Үn trong tác phбә©m nói cho cùng cЕ©ng chính là thЖЎ do tác giбәЈ sáng tác, chúng có mб»‘i quan hб»Ү mбәӯt thiбәҝt vб»ӣi tài nДғng thi ca cб»§a tác giбәЈ, trong quá trình Д‘б»Қc tác phбә©m, Д‘б»ҷc giбәЈ chб»ү có thб»ғ cбәЈm nhбәӯn tài nДғng thi ca cб»§a tác giбәЈ, còn tài thЖЎ cб»§a nhân vбәӯt ra sao thì chб»ү có thб»ғ dб»ұa vào sб»ұ tЖ°б»ҹng tЖ°б»Јng. LбәЎi nhìn tб»« phЖ°ЖЎng diб»Үn kбәҝt cбәҘu, nбәҝu trong tác phбә©m tác giбәЈ liб»Үt kê cб»Ҙ thб»ғ nhб»Ҝng tác phбә©m thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu, làm nhЖ° vбәӯy không chб»ү khó phát huy tính tích cб»ұc Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc thúc Д‘бә©y sб»ұ phát triб»ғn cб»§a tình tiбәҝt và viб»Үc miêu tбәЈ, khбәҜc hб»Қa tính cách nhân vбәӯt, mà còn khiбәҝn cho kбәҝt cбәҘu cб»§a tác phбә©m thiбәҝu sб»ұ nghiêm cбә©n, thбәӯm chí dбә«n Д‘бәҝn lб»Ҹng lбә»o, rб»қi rбәЎc.
Tài Д‘àn cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so vб»ӣi tài Д‘àn cб»§a nhân vбәӯt cùng tên trong bбәЈn Thanh cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc nâng cao hЖЎn. б»һ Д‘ây lбәҘy Д‘oбәЎn Thúy Kiб»Ғu Д‘ính Ж°б»ӣc cùng Kim Trб»Қng, sau Д‘ó lбәЎi gбәЈy Д‘àn cho Kim Trб»Қng nghe làm ví dб»Ҙ. Liên quan Д‘бәҝn viб»Үc này, bбәЈn Thanh viбәҝt rбәұng: “”(18) BбәЈn Nguyб»…n viбәҝt: “So dбә§n dây vЕ© dây vДғn; bб»‘n dây to nhб»Ҹ theo vбә§n cung thЖ°ЖЎng. Khúc Д‘âu Hán Sб»ҹ chiбәҝn trЖ°б»қng; nghe ra tiбәҝng sбәҜt tiбәҝng vàng chen nhau. Khúc Д‘âu TЖ° Mã PhЖ°б»Јng Cбә§u; nghe ra nhЖ° oán nhЖ° sбә§u phбәЈi chДғng! Kê Khang này khúc QuбәЈng LДғng; mб»ҷt rбәұng LЖ°u thб»§y hai rбәұng Hành vân. Quá quan này khúc Chiêu Quân; nб»ӯa phбә§n luyбәҝn chúa nб»ӯa phбә§n tЖ° gia. Trong nhЖ° tiбәҝng hбәЎc bay qua; Д‘б»Ҙc nhЖ° nЖ°б»ӣc suб»‘i mб»ӣi sa nб»ӯa vб»қi. Tiбәҝng khoan nhЖ° gió thoбәЈng ngoài; tiбәҝng mau sбә§m sбәӯp nhЖ° trб»қi Д‘б»• mЖ°a. Ngб»Қn Д‘èn khi tб»Ҹ khi mб»қ; khiбәҝn ngЖ°б»қi ngб»“i Д‘ó cЕ©ng ngЖЎ ngбә©n sбә§u. Khi tб»ұa gб»‘i khi cúi Д‘бә§u; khi vò chín khúc khi chau Д‘ôi mày.”(19) Nбәҝu Д‘em Д‘oбәЎn này so sánh vб»ӣi Д‘oбәЎn trong bбәЈn Thanh, rõ ràng trong quá trình cбәЈi biên, Nguyб»…n Du Д‘ã viбәҝt thêm tên cб»§a các nhбәЎc khúc mà Thúy Kiб»Ғu tбәҘu lên, vб»Ғ sб»‘ lЖ°б»Јng câu chб»Ҝ cЕ©ng có sб»ұ gia tДғng Д‘б»ҷt biбәҝn, tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng Д‘iб»Ғu này Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn rõ ý Д‘б»“ muб»‘n nhбәҘn mбәЎnh tài Д‘àn cб»§a Thúy Kiб»Ғu, khiбәҝn cho hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt này càng thêm phбә§n lý tЖ°б»ҹng, Д‘iб»Ғu này cЕ©ng nói rõ hình бәЈnh Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so vб»ӣi bбәЈn Thanh càng trб»Қng “tài” hЖЎn chб»© hoàn toàn không trб»Қng “nб»Ҝ”.
Nhìn tб»« phЖ°ЖЎng diб»Үn tính cách, Д‘б»ғ hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu thêm lý tЖ°б»ҹng, Nguyб»…n Du ngoài viб»Үc cб»‘ ý làm nб»•i bбәӯt tài nДғng cб»§a Kiб»Ғu, ông còn Д‘бә·c biб»Үt chú ý gia công cho nhân vбәӯt cб»§a mình б»ҹ phЖ°ЖЎng diб»Үn tính cách, tб»©c luôn chú ý xây dб»ұng tính cách Kiб»Ғu theo hЖ°б»ӣng ít dб»Ҙc vб»Қng, mЖ°u mô nhЖ°ng ngây thЖЎ hЖЎn, tình cбәЈm hЖЎn. Ví dб»Ҙ, khi Kiб»Ғu mбәҜc phбәЈi kбәҝ Д‘б»ҷc cб»§a HoбәЎn ThЖ°, bб»Ҹ trб»‘n khб»Ҹi gia Д‘ình hб»Қ Thúc, tб»ӣi tránh nбәЎn б»ҹ am Chiêu бәЁn, nhЖ°ng sau Д‘ó lбәЎi rЖЎi vào tay cб»§a BбәЎc Bà. б»һ tình tiбәҝt này, bбәЈn Nguyб»…n chб»ү nói: Kiб»Ғu vào lúc canh ba bб»Ҹ trб»‘n khб»Ҹi Quan Âm các cб»§a gia Д‘ình hб»Қ Thúc, trên ngЖ°б»қi mang theo chuông vàng, khánh vàng cб»§a nhà hб»Қ Thúc, tб»ӣi nЖ°ЖЎng nhб»қ sЖ° bà Giác Duyên б»ҹ Chiêu бәЁn am, lбәЎi do có vб»Ӣ thí chб»§ tб»ӣi chЖЎi, phát giác nhб»Ҝng Д‘б»“ pháp bбәЈo sao quá giб»‘ng cб»§a gia Д‘ình hб»Қ Thúc, Giác Duyên sб»Ј sinh chuyб»Үn nên sбәҜp xбәҝp cho Kiб»Ғu tбәЎm lánh khб»Ҹi Chiêu бәЁn am. б»һ Д‘ây bбәЈn Nguyб»…n vì muб»‘n nhбәҘn mбәЎnh nét ngây thЖЎ cб»§a Kiб»Ғu mà lЖ°б»Јc bб»Ҹ mб»ҷt tình tiбәҝt thб»ғ hiб»Үn sб»ұ tính toán cб»§a Kiб»Ғu vб»‘n có trong bбәЈn Thanh: Thúy Kiб»Ғu vì muб»‘n б»©ng phó vб»ӣi khбәЈ nДғng gia Д‘ình hб»Қ Thúc tб»ӣi Д‘iб»Ғu tra nên Д‘ã bày mЖ°u cho Giác Duyên, bбәЈo Giác Duyên nên Д‘ánh bб»ҷ chuông khánh mб»ӣi, sau Д‘ó dùng vàng bбәЎc mбәЎ lên và bày б»ҹ trong phòng nhЖ° cЕ©, nбәҝu có ngЖ°б»қi Д‘бәҝn tra xét thì bбәЈo Д‘ó là Д‘б»“ mô phб»Ҹng làm theo chб»© không phбәЈi Д‘б»“ thбәӯt.(20) Thúy Kiб»Ғu vб»‘n là ngЖ°б»қi luôn bб»Ӣ mбәҜc mЖ°u ngЖ°б»қi khác, trЖ°б»ӣc Д‘ó vì muб»‘n Д‘Ж°б»Јc sб»• lб»“ng nên Д‘ã mбәҜc mЖ°u cб»§a Tú Bà và Sб»ҹ Khanh, sau này lбәЎi vì quan niб»Үm trung hiбәҝu mà mбәҜc phбәЈi kбәҝ chiêu an dб»Ҙ hàng cб»§a Hб»“ Tôn Hiбәҝn, dбә«n Д‘бәҝn Tб»« HбәЈi phбәЈi chбәҝt Д‘б»©ng giб»Ҝa trбәӯn tiб»Ғn, nhб»Ҝng Д‘iб»Ғu này Д‘б»§ chб»©ng minh Kiб»Ғu là ngЖ°б»қi ngây thЖЎ, thбәҝ nên viб»Үc bбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc Д‘i tình tiбәҝt bày mЖ°u tính kбәҝ cб»§a Kiб»Ғu là hoàn toàn phù hб»Јp vб»ӣi logic phát triб»ғn cб»§a tính cách. Ngoài ra, trong so sánh vб»ӣi bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n còn Д‘бә·c biб»Үt chú ý nhбәҘn mбәЎnh chбәҘt ngЖ°б»қi Д‘бәӯm Д‘бә·c có trong tính cách cб»§a Thúy Kiб»Ғu. Ví dб»Ҙ, Д‘oбәЎn Kiб»Ғu gбә·p Tб»« HбәЈi, Kiб»Ғu ngay tб»« khi gбә·p Tб»« Д‘ã có ý gбәҜn kбәҝt chung thân, Tб»« chuб»ҷc Kiб»Ғu ra khб»Ҹi lбә§u xanh, rЖ°б»ӣc Kiб»Ғu vб»Ғ làm Hoàng hбәӯu, Д‘б»“ng thб»қi thay Kiб»Ғu báo ân phб»Ҙc oán. BбәЈn Thanh viбәҝt Thúy Kiб»Ғu vì Thúc Sinh xin tha cho vб»Ј nên Д‘ã miб»…n HoбәЎn ThЖ° tб»ҷi chбәҝt, nhЖ°ng vбә«n Д‘em HoбәЎn ThЖ° Д‘ánh cho 100 roi sau Д‘ó trбәЈ vб»Ғ cho Thúc Sinh, tiбәҝp Д‘ó quay ngЖ°б»Јc Д‘бә§u Tú Bà Д‘б»‘t nhЖ° ngб»Қn nбәҝn, rút gân Mã Giám Sinh, lб»ҷt da Sб»ҹ Khanh, treo cб»• BбәЎc Bà, giã nát thây BбәЎc HбәЎnh, hình phбәЎt hoàn toàn khác nhau. BбәЈn Nguyб»…n cбәЈi biên Д‘ã xб»ӯ trí Д‘oбәЎn này nhЖ° sau: bб»ҹi Thúc Sinh xin thay cho vб»Ј, lбәЎi cбәЈm Д‘б»ҷng trЖ°б»ӣc viб»Үc Thúc Sinh nбә·ng tình vб»ӣi vб»Ј, Kiб»Ғu lбәӯp tб»©c Д‘ã tha bб»•ng cho HoбәЎn ThЖ°, riêng Tú Bà, BбәЎc Bà, Mã Giám Sinh, Sб»ҹ Khanh…thбәЈy Д‘б»Ғu bб»Ӣ xб»ӯ thành thб»Ӣt nát xЖ°ЖЎng tan. Cách xб»ӯ lý này không chб»ү thб»ғ hiб»Үn tính cách trб»Қng tình trб»Қng nghД©a cб»§a Kiб»Ғu, mà còn thб»ғ sб»ұ khoan dung Д‘б»ҷ lЖ°б»Јng cб»§a cô, tб»« Д‘ó phбә©m chбәҘt cб»§a hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc nâng cao, khiбәҝn hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt càng thêm lý tЖ°б»ҹng hóa.
б»һ phЖ°ЖЎng diб»Үn tình cбәЈm cб»§a Thúy Kiб»Ғu, bбәЈn Nguyб»…n thб»ғ hiб»Үn thбәҝ giб»ӣi tình cбәЈm cб»§a Kiб»Ғu phong phú Д‘a dбәЎng hЖЎn nhiб»Ғu so vб»ӣi bбәЈn Thanh; sб»ұ khác biб»Үt giб»Ҝa hai bбәЈn chính б»ҹ chб»—: trong bбәЈn Thanh vбә«n tб»“n tбәЎi không ít chi tiбәҝt liên quan Д‘бәҝn tình dб»Ҙc cб»§a Thúy Kiб»Ғu, nhЖ°ng qua bбәЈn Nguyб»…n, tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng chi tiбәҝt này Д‘б»Ғu bб»Ӣ lЖ°б»Јc bб»ӣt. Ví dб»Ҙ Д‘oбәЎn Kiб»Ғu mбәҜc mЖ°u Tú Bà và Sб»ҹ Khanh, sau khi Mã Giám Sinh lб»«a lбәҘy Kiб»Ғu, trong mб»ҷt tháng trб»қi Д‘Ж°a Kiб»Ғu thбәіng tб»ӣi Lâm Tri, bб»Ӣ sa vào kб»№ viб»Үn, mâu thuбә«n vб»ӣi Tú Bà, Kiб»Ғu Д‘ã dùng cái chбәҝt Д‘б»ғ phбәЈn kháng, trong lúc Kiб»Ғu hôn mê hб»“n ДҗбәЎm Tiên hiб»Үn vб»Ғ báo rбәұng duyên trбә§n cб»§a Kiб»Ғu chЖ°a hбәҝt, lбәЎi hбә№n Ж°б»ӣc gбә·p nhau б»ҹ sông Tiб»Ғn ДҗЖ°б»қng. TrЖ°б»ӣc tình hình Д‘ó, Tú Bà mб»ҷt mбә·t dб»‘i Kiб»Ғu, cho nàng ra б»ҹ lбә§u NgЖ°ng Bích, gбәЎt rбәұng chб»қ gбәЈ cho con trai nhà lành; mб»ҷt mбә·t Д‘б»ғ Д‘бәЎt cho Д‘Ж°б»Јc mб»Ҙc Д‘ích, bбәҜt Kiб»Ғu phбәЈi tuân theo ý mình, Tú Bà Д‘ã cho Sб»ҹ Khanh Д‘i dбә«n dб»Ҙ Thúy Kiб»Ғu chбәЎy trб»‘n, bб»ҹi Ж°б»ӣc mong tháo cЕ©i sб»• lб»“ng, Kiб»Ғu Д‘ã mбәҜc mЖ°u Tú Bà, Sб»ҹ Khanh sau khi dб»Ҙ Kiб»Ғu chбәЎy trб»‘n, giб»Ҝa Д‘Ж°б»қng Д‘ã bб»Ҹ mбә·c nàng, rб»‘t cuб»ҷc Kiб»Ғu bб»Ӣ bбәҜt vб»Ғ lбә§u xanh, bб»Ӣ tra tбәҘn Д‘бәҝn nб»—i phбәЈi khuбәҘt phб»Ҙc và phбәЈi cam chб»Ӣu bán tiбәҝng cЖ°б»қi mб»ӣi thôi. Mб»ҷt tháng sau, Tú Bà dбәЎy cho Kiб»Ғu cách câu dбә«n khách cùng thб»§ thuбәӯt trong chб»‘n phòng the, sau Д‘ó Kiб»Ғu sб»‘ng nhб»Ҝng ngày tháng buб»“n bã nЖЎi lбә§u xanh, mб»ҷt Д‘б»қi ôm vбәҝt nhЖЎ. б»һ Д‘oбәЎn này bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã lЖ°б»Јc toàn bб»ҷ nhб»Ҝng chi tiбәҝt cб»§a bбәЈn Thanh nhЖ° Sб»ҹ Khanh Д‘òi Kiб»Ғu cho thб»Ҹa mãn nhб»Ҙc dб»Ҙc, Kiб»Ғu б»§y thác thân mình cho Sб»ҹ Khanh, nhб»Ҝng biб»Үn pháp câu dбә«n khách cùng nhб»Ҝng thб»§ thuбәӯt chб»‘n phòng the mà Tú Bà truyб»Ғn cho Kiб»Ғu và cбәЈ thái Д‘б»ҷ thб»«a nhбәӯn cб»§a Kiб»Ғu. Vб»Ғ thái Д‘б»ҷ thб»«a nhбәӯn cб»§a Kiб»Ғu, bбәЈn Thanh ngay sau khi Tú Bà truyб»Ғn hбәҝt mб»Қi ngón nghб»Ғ cho Kiб»Ғu, Д‘ã sбәҜp xбәҝp cho nàng trбәЈ lб»қi mб»ҷt câu nhЖ° sau: “Thì ra là vбәӯy, con Д‘ã hoàn toàn lД©nh hб»ҷi!”(21) LбәЎi nhЖ° Д‘oбәЎn Kiб»Ғu tiб»…n biб»Үt Thúc Sinh, Thúc Sinh tб»« khi chuб»ҷc Kiб»Ғu tб»« tay Tú Bà, lбәҘy Kiб»Ғu làm thiбәҝp, thб»қi gian thoбәҜt Д‘ã hЖЎn mб»ҷt nДғm, Thúy Kiб»Ғu khuyên chб»“ng vб»Ғ Vô Tích thДғm vб»Ј cбәЈ HoбәЎn ThЖ°, Д‘oбәЎn này bбәЈn Thanh miêu tбәЈ hбәҝt sб»©c uyб»ғn chuyб»ғn, tб»ү mб»ү, nб»—i oán than ly biб»Үt thông qua thЖЎ ca cùng cбәЈnh vбәӯt Д‘Ж°б»Јc miêu tбәЈ Д‘бәЎt Д‘бәҝn Д‘б»үnh Д‘iб»ғm. BбәЈn Nguyб»…n phát triб»ғn trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh, nhЖ°ng lЖ°б»Јc Д‘i cбәЈnh hai vб»Ј chб»“ng Kiб»Ғu mây gió truy hoan trЖ°б»ӣc Д‘êm Thúc Sinh lên Д‘Ж°б»қng. Tình vб»‘n là thб»© thЖ°б»Јng phбә©m, dб»Ҙc chб»ү thuб»ҷc hàng hбәЎ lЖ°u, viб»Үc miêu tбәЈ tình dб»Ҙc trЖ°б»ӣc nay vбә«n Д‘Ж°б»Јc xem là chб»©ng cб»© cho viб»Үc tác giбәЈ cб»‘ ý б»©ng hб»Јp vб»ӣi thб»Ӣ hiбәҝu cб»§a tбә§ng lб»ӣp thб»Ӣ dân, Д‘ây cЕ©ng là nguyên nhân khiбәҝn tác phбә©m phát triб»ғn theo hЖ°б»ӣng thông tб»Ҙc, có thб»ғ nói, bбәЈn Thanh chính thб»ғ hiб»Үn rõ nhбәҘt xu hЖ°б»ӣng này; ngЖ°б»Јc lбәЎi, bбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc bб»Ҹ hбәҝt nб»ҷi dung tình dб»Ҙc cб»§a bбәЈn Thanh, chб»ү chuyên chú vào lД©nh vб»ұc tình cбәЈm, Д‘iб»Ғu này khiбәҝn tác phбә©m có xu hЖ°б»ӣng nhã hóa, phбә©m vб»Ӣ và cách Д‘iб»Үu cб»§a tác phбә©m nhб»қ Д‘ó cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc nâng cao hЖЎn.
Thб»© hai, bбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên bбәЈn Thanh, cб»‘ ý lý tЖ°б»ҹng hóa mб»‘i tình Kim Kiб»Ғu, cб»‘ ý Д‘em mб»‘i tình cб»§a hб»Қ nâng tб»ӣi Д‘б»үnh cao cб»§a thб»© tình yêu Д‘iб»ғn nhã.
Hб»“i thб»© nhбәҘt bбәЈn Thanh “Vô tình hб»Ҝu tình Д‘бә§u Д‘Ж°б»қng Д‘iбәҝu ДҗбәЎm Tiên; vô duyên hб»Ҝu duyên không Д‘âu gбә·p Kim Trб»Қng” giб»ӣi thiб»Үu tài mбәЎo cб»§a Kim Trб»Қng cùng nб»—i nhб»ӣ nhung cб»§a chàng Д‘б»‘i vб»ӣi hai chб»Ӣ em Kiб»Ғu Vân, trông mong có dб»Ӣp Д‘Ж°б»Јc gбә·p lбәЎi: vào tiбәҝt thanh minh, hai Kiб»Ғu cùng em trai VЖ°ЖЎng Quan Д‘i tбәЈo mб»ҷ, Д‘бәЎp thanh, trên Д‘Ж°б»қng trб»ҹ vб»Ғ lбәЎi tбәҝ mб»ҷ danh kб»№ BбәҜc Kinh là ДҗбәЎm Tiên. б»һ Д‘oбәЎn này, bбәЈn Thanh Д‘бә·c biб»Үt xoáy vào chi tiбәҝt Kim Trб»Қng mб»ҷt mình cб»‘ ý bám theo hành tung chб»Ӣ em Kiб»Ғu Д‘бәҝn tбәӯn mб»“ ДҗбәЎm Tiên. BбәЈn Nguyб»…n б»ҹ Д‘oбәЎn tбәЈo mб»ҷ chб»ү giб»ӣi thiб»Үu thân phбәӯn cùng tài mбәЎo cб»§a Kim Trб»Қng, hoàn toàn không Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn viб»Үc Kim cб»‘ ý bám theo Thúy Kiб»Ғu, mà chб»ү nói hб»Қ vô tình gбә·p nhau khi Д‘ang tбәЈn bб»ҷ thong dong, Д‘б»“ng thб»қi “nhбәҘt kiбәҝn chung tình”, ngoài ra, Kim Trб»Қng б»ҹ Д‘ây cЕ©ng không Д‘i mб»ҷt mình, mà theo sau còn có và thЖ° Д‘б»“ng, và chuyб»Үn gбә·p Thúy Kiб»Ғu cб»§a chàng cЕ©ng chб»ү là chuyб»Үn hб»Ҝu duyên. Sau khi Kim Kiб»Ғu gбә·p nhau, bбәЈn Thanh viбәҝt rбәұng: “Kim sinh bб»Ӣ sбәҜc Д‘бә№p cб»§a hai Kiб»Ғu hб»ӣp hб»“n, trong lòng nghД©: ‘Дҗây hбәіn là gб»‘c rб»… cб»§a tЖ°ЖЎng tЖ°.’ LбәЎi thбә§m thб»Ғ nguyб»Үn trong lòng: ‘Nбәҝu ta không Д‘Ж°б»Јc hai cô này làm vб»Ј thì quyбәҝt mб»ҷt Д‘б»қi không lбәҘy ai khác.’ ”(22) Tб»« viб»Үc Kim Trб»Қng cб»‘ ý bám theo Д‘бәҝn chi tiбәҝt bб»Ӣ nhan sбәҜc cб»§a hai Kiб»Ғu làm cho mê Д‘бәҜm và thб»Ғ quyбәҝt phбәЈi lбәҘy bбәұng Д‘Ж°б»Јc hai Kiб»Ғu, bбәЈn chбәҘt háo sбәҜc trong con ngЖ°б»қi Kim Д‘ã thб»ғ hiб»Үn cб»ұc rõ, Д‘iб»Ғu này có tác dб»Ҙng tiêu cб»ұc không ít Д‘бәҝn viб»Үc hЖ°б»ӣng tình yêu theo chiб»Ғu Д‘iб»ғn nhã, vбәӯy nên dЖ°б»ӣi tài cбәЈi biên cб»§a Nguyб»…n Du, tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng chi tiбәҝt này Д‘б»Ғu bб»Ӣ lЖ°б»Јc bб»Ҹ. Sau khi hai Kiб»Ғu tham dб»ұ hб»ҷi ДҗбәЎp Thanh trб»ҹ vб»Ғ, bбәЈn Thanh có Д‘oбәЎn chб»Ӣ em Kiб»Ғu Vân bàn luбәӯn vб»Ғ Д‘oбәЎn Д‘б»‘i thoбәЎi cб»§a Kim Trб»Қng, trong Д‘oбәЎn Д‘б»‘i thoбәЎi Thúy Vân cho rбәұng Kim Trб»Қng chбәіng phбәЈi tб»ӣi Д‘iбәҝu ДҗбәЎm Tiên, mà chб»ү là Д‘бәҝn tiбәҝp cбәӯn hai Kiб»Ғu, ý cб»§a nàng Д‘ã Д‘oán Д‘úng tim Д‘en cб»§a Kim Trб»Қng và Kiб»Ғu cЕ©ng tán Д‘б»“ng ý kiбәҝn vб»ӣi em. Nàng nói: “Дҗó là lбәҪ Д‘Ж°ЖЎng nhiên, nhЖ°ng chб»Ӣ thбәҘy chàng бәҘy tài mбәЎo, nho nhã không giб»‘ng ngЖ°б»қi thЖ°б»қng, nhб»©t khoát là bбәӯc tuбәҘn kiб»Үt trong giб»ӣi sД© nhân.”(23) BбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc Д‘i tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng lб»қi Д‘б»‘i thoбәЎi này, chб»ү xoáy sâu vào sб»ұ chung tình cùng nб»—i luyбәҝn lЖ°u cб»§a Kiб»Ғu: “Bóng tà nhЖ° giб»Ҙc cЖЎn buб»“n; khách Д‘à lên ngб»ұa ngЖ°б»қi còn ghé theo.”(24) Không dб»«ng lбәЎi б»ҹ Д‘ó, Nguyб»…n Du còn miêu tбәЈ tâm trбәЎng Kiб»Ғu nЖЎi khuê phòng dЖ°б»ӣi ánh trДғng, trong quá trình khбәҜc hб»Қa tâm lý Kiб»Ғu, Nguyб»…n Du Д‘бә·c biб»Үt chú ý sб»ӯ dб»Ҙng cбәЈnh vбәӯt chung quanh vào viб»Үc biб»ғu Д‘бәЎt tình cбәЈm tâm trбәЎng, cuб»‘i cùng còn viбәҝt cбәЈnh Kiб»Ғu dб»ұa lan can mб»ҷng gбә·p ДҗбәЎm Tiên, lбәЎi nghД© vб»Ғ mб»Үnh vбәӯn cб»§a mình không khб»Ҹi xót xa. Дҗem bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n so sánh vб»ӣi nhau, chúng ta sбәҪ thбәҘy rõ, con ngЖ°б»қi Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh Д‘бәӯm chбәҘt lý tính, còn Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n lбәЎi Д‘бәӯm chбәҘt tình cбәЈm, thбәӯt Д‘úng là mб»ҷt hình tЖ°б»Јng thiбәҝu nб»Ҝ trong trбәҜng ngây thЖЎ.
б»һ Д‘oбәЎn nhбә·t thoa trбәЈ thoa, bбәЈn Nguyб»…n Д‘б»‘i vб»ӣi mб»‘i tЖ°ЖЎng tЖ° cб»§a Kim Kiб»Ғu sau lбә§n gбә·p mбә·t Д‘бә§u tiên miêu tбәЈ hбәҝt sб»©c tб»ү mб»ү, còn bбәЈn Thanh chб»ү chú ý miêu tбәЈ Kim Trб»Қng tìm cách ra sao Д‘б»ғ gбә·p Д‘Ж°б»Јc hai Kiб»Ғu, còn tâm trбәЎng tЖ°ЖЎng tЖ° cб»§a chàng thì chб»ү Д‘Ж°б»Јc miêu tбәЈ mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c vбәҜn tбәҜt: “Kinh sб»ӯ biбәҝng xem, cЖЎm nЖ°б»ӣc biбәҝng Дғn, cбәЈ ngày ngбә©n ngЖЎ, cбәЈ Д‘êm mбәҘt ngб»§. Lúc nào cЕ©ng chб»ү trông mong gбә·p lбәЎi hai Kiб»Ғu, nhЖ°ng lбәЎi không tìm ra kбәҝ sách.”(25) BбәЈn Nguyб»…n nói Kim Trб»Қng trong lúc bб»“i hб»“i Д‘б»©ng bên nhà Kiб»Ғu phát hiб»Үn ra vЖ°б»қn Lãm Thúy, nhЖ°ng không vб»ҷi miêu tбәЈ vЖ°б»қn này, bбәЈn Nguyб»…n viбәҝt: “MбәҘy làn cб»ӯa Д‘óng then cài; dбә«y thб»Ғm hoa rб»Ҙng biбәҝt ngЖ°б»қi б»ҹ Д‘âu? Tбә§n ngбә§n Д‘б»©ng suб»‘t giб»қ lâu; dбәЎo quanh chб»Јt thбәҘy mái sau có nhà. Là nhà Ngô Viб»Үt thЖ°ЖЎng gia; buб»“ng không Д‘б»ғ Д‘ó ngЖ°б»қi xa chЖ°a vб»Ғ. LбәҘy Д‘iб»Ғu du hб»Қc hб»Ҹi thuê; túi Д‘àn cбә·p sách Д‘б»Ғ huб»Ғ dб»Қn sang.”(26) BбәЈn Thanh nói viб»Үc tìm thбәҘy vЖ°б»қn Lãm Thúy là mб»ҷt trong nhб»Ҝng kбәҝ sách cб»§a Kim Trб»Қng, chб»© không phбәЈi hoàn toàn ngбә«u nhiên, Д‘б»“ng thб»қi chàng ta còn viбәҝt riêng mб»ҷt bài thЖЎ ngб»Јi ca cбәЈnh Д‘бә№p cб»§a vЖ°б»қn.Viб»Үc nhбә·t thoa trбәЈ thoa và viб»Үc Kim Kiб»Ғu trao nhau vбәӯt lЖ°u niб»Үm trong hai bбәЈn Thanh và Nguyб»…n Д‘б»Ғu khá giб»‘ng nhau, hбә§u nhЖ° không có gì khác biб»Үt, chб»ү có Д‘iб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n lб»қi Kim Trб»Қng thбәЈy Д‘б»Ғu xuбәҘt phát tб»« tбәӯn Д‘áy lòng, lб»қi cб»§a Д‘ôi lб»©a yêu nhau và cЕ©ng cб»ұc kб»і khúc chiбәҝt; còn bбәЈn Thanh thì chú ý vào sб»ұ cб»‘ ý, tính toán trong tình tiбәҝt nhбә·t thoa và Д‘ính Ж°б»ӣc cб»§a Kim Trб»Қng. Nбәҝu Д‘em so sánh Kim Trб»Қng trong hai bбәЈn, có thб»ғ thбәҘy rõ, Kim Trб»Қng trong bбәЈn Thanh có khuynh hЖ°б»ӣng khinh bбәЎc, phí hбәҝt tâm tЖ° vào viб»Үc “hб»Ҹi liб»…u tìm hoa”, Д‘iб»Ғu này nhìn tб»« mб»ҷt góc Д‘б»ҷ nhбәҘt Д‘б»Ӣnh Д‘ã hбәЎ thбәҘp chбәҘt lãng mбәЎn trong mб»‘i tình cб»§a Kim Kiб»Ғu; ngЖ°б»Јc lбәЎi, trong bбәЈn Nguyб»…n, Kim Trб»Қng Д‘Ж°б»Јc nhбәҘn mбәЎnh hЖЎn rбәҘt nhiб»Ғu б»ҹ khía cбәЎnh tình cбәЈm, không ngб»ӣt tЖ°ЖЎng tЖ°, sбә§u khб»•, ngày Д‘êm ngây ngây nhìn sang bб»қ tЖ°б»қng phía Д‘ông, Д‘б»“ng thб»қi viб»Үc thuê vЖ°б»қn Lãm Thúy cЕ©ng hoàn toàn ngбә«u nhiên, hoàn toàn không có sб»ұ tính toán, chính nhб»қ thбәҝ tình yêu cб»§a hб»Қ mб»ӣi trб»ҹ nên lý tЖ°б»ҹng hóa và Д‘iб»ғn nhã hЖЎn.
б»һ Д‘oбәЎn gбә·p mбә·t tình lang, bбәЈn Thanh viбәҝt rбәұng: Kiб»Ғu nhân cЖЎ hб»ҷi ngЖ°б»қi nhà Д‘i xa Д‘ã giбәЈ vб»қ bб»Ӣ б»‘m Д‘б»ғ Д‘Ж°б»Јc б»ҹ nhà mб»ҷt mình, kбәҝ Д‘ó chuбә©n bб»Ӣ Д‘б»“ Дғn thб»©c uб»‘ng Д‘б»ғn gбә·p mбә·t tình lang; Д‘бә§u tiên là viб»Үc tбә·ng thЖЎ tình, kбәҝ Д‘ó là tìm ngõ tбәҜt, rб»“i cб»ұ tuyб»Үt ham muб»‘n nhб»Ҙc dб»Ҙc cб»§a chàng Kim, hбә№n cùng nhau yбәҝn бә©m, ngâm vб»Ӣnh; nói Д‘бәҝn mЖ°б»қi bài thЖЎ hб»Қa lбәЎi ДҗбәЎm Tiên, thЖ°ЖЎng mình mб»Үnh bбәЎc, kбәҝ Д‘ó lбәЎi Д‘б»Ғ thЖЎ lên bб»©c hб»Қa cho Kim, rб»“i lбәЎi cùng nhau thб»Ғ nguyб»Ғn, sau Д‘ó chia tay nhau trong vбәЎn phбә§n lЖ°u luyбәҝn; biбәҝt chбәҜc ngЖ°б»қi nhà Д‘êm бәҘy không vб»Ғ, Kiб»Ғu lбәЎi trб»ҹ sang, cùng Kim thб»Ғ nguyб»Ғn, kбәҝ Д‘ó Д‘ánh Д‘àn cùng Kim uб»‘ng rЖ°б»Јu vui Д‘бәҝn sáng, nhЖ°ng quyбәҝt tб»« chб»‘i viб»Үc hб»Јp hoan; sau vì Kim phбәЈi vб»Ғ Liêu DЖ°ЖЎng chб»Ӣu tang chú, Kim Д‘бәҝn tб»« biб»Үt Kiб»Ғu nЖЎi hòn non bб»ҷ. BбәЈn Nguyб»…n lбәЎi viбәҝt rбәұng: Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc phân công б»ҹ nhà coi nhà, Д‘ây Д‘úng là cЖЎ hб»ҷi trб»қi cho Д‘б»ғ gбә·p tình lang, dù rбәҘt muб»‘n gбә·p nhЖ°ng lбәЎi không có cб»ӣ, sau nàng quyбәҝt bДғng qua ngõ tб»‘i, cùng Kim Trб»Қng thб»Ғ non hбә№n biб»ғn, Д‘б»Ғ thЖЎ, tiбәҝp Д‘ó lбәЎi nói e mình phбәӯn bбәЎc, khó có thб»ғ thành Д‘ôi, lб»қi tình không dб»©t, nhЖ°ng Д‘бәҝn khi trб»қi tб»‘i nàng cЕ©ng trб»ҹ vб»Ғ nhà, sau Kim Trб»Қng Д‘Ж°б»Јc tin phбәЈi vб»Ғ Liêu DЖ°ЖЎng chб»Ӣu tang chú, cбәЈ hai Д‘ã cùng tб»ӣi Дҗài Trang tбәЎm biб»Үt nhau. So sánh hai bбәЈn vб»ӣi nhau, Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh Д‘бә·c biб»Үt vì tình mà sinh ra tính toán, vì tЖ° tình mà lб»«a dб»‘i ngЖ°б»қi thân, Д‘iб»Ғu này rõ ràng không lб»Јi cho viб»Үc lý tЖ°б»ҹng hóa hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu; bбәЈn Nguyб»…n cбәЈi biên tình tiбәҝt này, Д‘em chi tiбәҝt Kiб»Ғu thác bб»Үnh б»ҹ nhà Д‘б»•i thành Д‘Ж°б»Јc phân công б»ҹ nhà trông nhà, bб»Ҹ Д‘i khiбәҝm khuyбәҝt lб»«a dб»‘i ngЖ°б»қi nhà trên ngЖ°б»қi Kiб»Ғu, khiбәҝn cho tình yêu Kim Kiб»Ғu càng thêm hoàn mб»№.
б»һ Д‘oбәЎn cha Kiб»Ғu mбәҜc oan, Kiб»Ғu Д‘ã ra tay cб»©u em và cha, bбәЈn Thanh Д‘em bбәЈn án cб»§a cha Kiб»Ғu miêu tбәЈ hбәҝt sб»©c tб»ү mб»ү, thбәӯm chí còn miêu tбәЈ chi tiбәҝt cбәЈ tình trбәЎng bб»Ӣ bб»Қn khб»‘c lбәЎi hành hình cùng cбәЈnh Thúy Kiб»Ғu hôn mê nбәұm trên máng cб»Ҹ mЖЎ thбәҘy Kim Trб»Қng tб»ӣi cб»©u nàng và tình cбәЈm lЖ°u luyбәҝn giб»Ҝa Kiб»Ғu và cha mбә№. BбәЈn Nguyб»…n chб»ү nói, sau khi gia Д‘ình mбәҜc hб»Қa, Kiб»Ғu quyбәҝt Д‘б»Ӣnh bán mình chuб»ҷc cha Д‘б»ғ tбәӯn hiбәҝu, mб»Қi viб»Үc Д‘ã yên, bà mб»‘i dбә«n Mã Giám Sinh tб»ӣi gбә·p, cuб»‘i cùng Kiб»Ғu Д‘ã quyбәҝt Д‘б»Ӣnh bán mình vб»ӣi giá bб»‘n trДғm lбәЎng vàng. Kiб»Ғu buб»“n khб»•, lбәЎi nhб»ӣ mong Kim Trб»Қng, Д‘б»ғ báo ЖЎn chàng, Kiб»Ғu Д‘ã nhб»қ em Thúy Vân thay mình giб»Ҝ vбә№n lб»қi nguyб»Ғn, do quá nhб»ӣ Kim, Kiб»Ғu phát bб»Үnh, khiбәҝn cha mбә№ phбәЈi lo lбәҜng, sau cha nàng phбәЈi hб»©a sбәҪ theo ý nàng, Kiб»Ғu mб»ӣi yên lòng. Vб»Ғ tình cбәЈnh này, bбәЈn Nguyб»…n còn tЖ°б»қng thuбәӯt rõ hЖЎn, Д‘бә·c biб»Үt còn chú ý nhбәҘn mбәЎnh tình yêu cб»§a Kiб»Ғu dành cho Kim chính là thб»© tình yêu Д‘бәҝn chбәҝt cЕ©ng không hб»Ғ thay Д‘б»•i. BбәЈn Nguyб»…n viбәҝt: “Mai sau dù có bao giб»қ; Д‘б»‘t lò hЖ°ЖЎng бәҘy so tЖЎ phím này. Trông ra ngб»Қn cб»Ҹ lá cây; thбәҘy hây hây gió thì hay chб»Ӣ vб»Ғ.”(27) Дҗб»‘i chiбәҝu hai bбәЈn, bбәЈn Nguyб»…n miêu tбәЈ Д‘бә·c biб»Үt tб»ү mб»ү vб»Ғ tình cбәЈm cha con và tình cбәЈm nam nб»Ҝ Kim Kiб»Ғu, Д‘iб»Ғu này chб»§ yбәҝu biб»ғu hiб»Үn б»ҹ hoбәЎt Д‘б»ҷng tâm lý cб»§a Kiб»Ғu, nб»•i bбәӯt nhбәҘt trong chuб»—i hoбәЎt Д‘б»ҷng tâm lý cб»§a Kiб»Ғu chính là sб»ұ mбә«u thuбә«n giб»Ҝa tình và hiбәҝu, ngoài ra nhб»Ҝng yбәҝu tб»‘ khác nhìn chung chб»ү Д‘Ж°б»Јc viбәҝt qua loa, nhЖ°ng rб»‘t cб»Ҙc Д‘iб»ғm nhбәҘn vбә«n Д‘бә·t б»ҹ chб»Ҝ “tình”; bбәЈn Thanh trái lбәЎi chб»ү chú ý Д‘бәҝn sб»ұ viб»Үc, ví dб»Ҙ Д‘em vб»Ҙ án cб»§a cha Kiб»Ғu thuбәӯt lбәЎi Д‘бә§u Д‘uôi rõ ràng logic, trong Д‘ó hình tЖ°б»Јng Kiб»Ғu cЕ©ng mang Д‘бә§y màu sбәҜc lý tính, trong tình thбәҝ dбә§u sôi lб»ӯa bб»Ҹng cб»§a chính gia Д‘ình mình, cô biбәҝt cân nhбәҜc lб»Јi hбәЎi Д‘б»ғ hy sinh thân mình cб»©u cбәЈ gia Д‘ình, rб»“i trong viб»Үc ký tên Д‘iб»ғm chб»ү trên bбәЈn hôn thЖ° do chính cha cô lбәӯp, tбәҘt cбәЈ Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn khuynh hЖ°б»ӣng lý tính rõ rб»Үt.
Thб»© ba, bбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên Д‘ã khiбәҝn Д‘бә·c trЖ°ng trб»Қng trí cб»§a vДғn hóa Trung Quб»‘c chuyб»ғn biбәҝn theo hЖ°б»ӣng nhã chính. Дҗiб»Ғu này thб»ғ hiб»Үn rõ nhбәҘt б»ҹ chб»—, trong quá trình cбәЈi biên, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã lЖ°б»Јc bб»Ҹ toàn bб»ҷ nhб»Ҝng tình tiбәҝt gбәҜn liб»Ғn vб»ӣi tình hình xã hб»ҷi Trung Quб»‘c Д‘Ж°ЖЎng thб»қi có trong bбәЈn Thanh. Ví dб»Ҙ, Д‘oбәЎn cha Kiб»Ғu bб»Ӣ vu oan, bбәЈn Thanh Д‘ã viбәҝt rõ viб»Үc công sai hб»Қ Chung Д‘ã dùng bбәЎc Д‘б»ғ lo lót bб»ҷ máy quan lбәЎi ra sao, Д‘б»ғ cha Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc trбәҜng án; còn б»ҹ bбәЈn Nguyб»…n chб»ү viбәҝt quan hб»Қ Chung (tб»©c công sai hб»Қ Chung) chб»ү Д‘òi ba trДғm tiб»Ғn phбәЎt, ngoài ra tбәҘt cбәЈ Д‘б»Ғu lЖ°б»Јc bб»Ҹ.
б»һ Д‘oбәЎn Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc Thúc Sinh cб»©u vб»ӣt, bбәЈn Thanh viбәҝt rõ các bЖ°б»ӣc Д‘б»ғ chuб»ҷc Kiб»Ғu ra khб»Ҹi nhà thб»•: ban Д‘бә§u Thúc Sinh phбәЈi nhб»қ tay anh chб»Ӣ trong giб»ӣi xã hб»ҷi Д‘en là Hoa DЖ°ЖЎng và Bб»ҷ TбәҘn hoбәЎch Д‘б»Ӣnh kбәҝ sách, kбәҝ Д‘ó dùng kбәҝ dЖ°ЖЎng Д‘ông kích tây, nói sбәҪ kiб»Үn Tú Bà can tб»ҷi dám mua con gái nhà lành vào làm nhà thб»•, cб»‘t cho Tú Bà sб»Ј, sau Д‘ó mб»ӣi dùng kбәҝ ép Tú Bà cho Kiб»Ғu chuб»ҷc thân vб»ӣi giá tiб»Ғn mà ngày xЖ°a Mã Quy (Mã Giám sinh) Д‘ã bб»Ҹ ra Д‘б»ғ mua Kiб»Ғu. Vб»Ғ viб»Үc này, bбәЈn Nguyб»…n chб»ү nói Tú Bà thua cЖЎ Thúc Sinh nên phбәЈi bбәұng lòng cho Kiб»Ғu hoàn lЖ°ЖЎng, viбәҝt rбәұng: “MЖ°б»Јn Д‘iб»Ғu trúc viб»Үn thб»«a lЖ°ЖЎng; rЖ°б»ӣc vб»Ғ hãy tбәЎm giбәҘu nàng mб»ҷt nЖЎi. Chiбәҝn hòa sбәҜp sбәөn hai bài; cбәӯy tay thбә§y thб»Ј mЖ°б»Јn ngЖ°б»қi dò la. BбәҜn tin Д‘бәҝn mбә·t Tú Bà; thua cЖЎ mб»Ҙ cЕ©ng cбә§u hòa dám sao.”(28) Còn lбәЎi các chi tiбәҝt khác thбәЈy Д‘б»Ғu lЖ°б»Јc bб»Ҹ.
б»һ Д‘oбәЎn Tб»« HбәЈi vì mбәҜc kбәҝ chiêu hàng nên bб»Ӣ giбәҝt, bбәЈn Thanh tЖ°б»қng thuбәӯt cб»Ҙ thб»ғ viб»Үc quan quân bб»Ғ mбә·t là chiêu an, chбәҘp thuбәӯn mб»Қi Д‘iб»Ғu khoбәЈn mà Tб»« HбәЈi nêu ra, tбә·ng quà hбәӯu Д‘б»ғ làm mб»қ mбәҜt Д‘б»‘i phЖ°ЖЎng, nhЖ°ng thб»ұc tбәҝ lбәЎi cài nб»ҷi gián ngбә§m theo dõi Д‘б»‘i phЖ°ЖЎng, nhЖ° vбәӯy danh là chiêu an, nhЖ°ng thб»ұc tбәҝ là bбәҜt giбәҝt, nói tóm lбәЎi, б»ҹ Д‘ây tác giбәЈ bбәЈn Thanh Д‘em mб»Қi chi tiбәҝt cùng toàn bб»ҷ quá trình xбәҝp Д‘бә·t mЖ°u kбәҝ giбәЈ chiêu an cб»§a quan quân triб»Ғu Д‘ình bày ra trЖ°б»ӣc mбәҜt Д‘б»ҷc giбәЈ. BбәЈn Nguyб»…n ngЖ°б»Јc lбәЎi chб»ү viбәҝt ban Д‘бә§u Tб»« HбәЈi muб»‘n giбәҝt kбә» khuyên hàng Hoa Nhân, nhЖ°ng Kiб»Ғu Д‘ã cб»©u Hoa Nhân, sau Д‘ó Tб»« nghe theo lб»қi Kiб»Ғu Д‘б»“ng ý quy hàng, nhЖ°ng không ngб»қ mбәҜc mЖ°u Hб»“ Tôn Hiбәҝn Д‘бәҝn nб»—i bб»Ӣ giбәҝt; trong qua trình nêu trên, ngoài Д‘oбәЎn Kiб»Ғu lбәҘy Д‘бәЎo trung hiбәҝu khuyên Tб»« HбәЈi nên quy thuбәӯn triб»Ғu Д‘ình Д‘Ж°б»Јc viбәҝt khá tб»ү mб»ү, còn lбәЎi Д‘б»Ғu hбәҝt sб»©c sЖЎ lЖ°б»Јc; có mб»ҷt Д‘iб»Ғu Д‘áng chú ý, Д‘ó là, trong bбәЈn Nguyб»…n xuбәҘt hiб»Үn lб»қi phê bình cho rбәұng Kiб»Ғu quá mб»Ғm yбәҝu, dб»… dàng tin ngЖ°б»қi, chi tiбәҝt này chб»©ng tб»Ҹ Nguyб»…n Du hoàn toàn không tán Д‘б»“ng tЖ° tЖ°б»ҹng trung nghД©a mà Kiб»Ғu nêu ra.
Tб»« nhб»Ҝng ví dб»Ҙ nêu trên, có thб»ғ thбәҘy rõ, Д‘б»‘i mбә·t vб»ӣi nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ thб»ұc tбәҝ cб»§a xã hб»ҷi Trung Quб»‘c Д‘Ж°ЖЎng thб»қi xuбәҘt hiб»Үn trong bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã tiбәҝn hành cбәЈi biên hay nói Д‘úng hЖЎn là lЖ°б»Јc bб»Ҹ khá nhiб»Ғu; thбәҝ nhЖ°ng Д‘iб»Ғu Д‘áng nói б»ҹ Д‘ây là, nhб»Ҝng tình tiбәҝt, chi tiбәҝt vб»‘n có trong bбәЈn Thanh bб»Ӣ bбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc bб»Ҹ lбәЎi chính là nhб»Ҝng tình tiбәҝt, chi tiбәҝt thб»ғ hiб»Үn rõ nhбәҘt Д‘бә·c trЖ°ng nб»•i bбәӯt cб»§a vДғn hóa xã hб»ҷi Trung Quб»‘c, tб»©c luôn hбәҝt sб»©c xem trб»Қng kбәҝ mЖ°u. Дҗбә·c trЖ°ng này chính là Д‘бә·c trЖ°ng xem trб»Қng trí tuб»Ү trong vДғn hóa Trung Quб»‘c mà Д‘бәЎi biб»ғu tiêu biб»ғu chính là hai bб»ҷ Tôn tб»ӯ binh pháp và Tam Quб»‘c chí. Tác giбәЈ bбәЈn Thanh là ngЖ°б»қi Д‘бә·c biб»Үt xem trб»Қng truyб»Ғn thб»‘ng vДғn hóa nêu trên, thбәҝ nên trong tác phбә©m cб»§a mình, mб»Қi vбәҘn Д‘б»Ғ Д‘б»Ғu Д‘Ж°б»Јc viбәҝt hбәҝt sб»©c tб»ү mб»ү rõ ràng, hЖЎn nб»Ҝa tác phбә©m viбәҝt ra nhбәҜm Д‘бәҝn thб»Ҹa mãn cб»§a tбә§ng lб»ӣp thб»Ӣ dân Trung Quб»‘c, nên nó mang Д‘бәӯm khuynh hЖ°б»ӣng thông tб»Ҙc. BбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên xem nhбә№ Д‘бә·c trЖ°ng nêu trên, Д‘iб»Ғu này chб»©ng tб»Ҹ tác giбәЈ Nguyб»…n Du trong quá trình tiбәҝp nhбәӯn Д‘ã không thб»«a nhбәӯn giá trб»Ӣ cб»§a Д‘бә·c trЖ°ng nêu trên, bб»ҹi vì nó không có lб»Јi cho viб»Үc kiбәҝn tбәЎo sб»ұ công chính cб»§a pháp luбәӯt, sб»ұ thành tín trong xã hб»ҷi, và nó càng không có lб»Јi cho viб»Үc nhã hóa tác phбә©m. Ngoài ra, Д‘бә·c trЖ°ng vДғn hóa xem trб»Қng trí mЖ°u này xem ra cЕ©ng không tЖ°ЖЎng hб»Јp vб»ӣi khuynh hЖ°б»ӣng trб»Қng tình và quan niб»Үm trung hiбәҝu cб»§a Thúy Kiб»Ғu, nбәҝu quá xem trб»Қng Д‘бә·c trЖ°ng vДғn hóa trí mЖ°u, tбәҘt yбәҝu khiбәҝn ngЖ°б»қi Д‘б»Қc cбәЈm thбәҘy Kiб»Ғu còn không ít nhб»Ҝng khiбәҝm khuyбәҝt б»ҹ phЖ°ЖЎng diб»Үn trí tuб»Ү, Д‘iб»Ғu này tбәҘt yбәҝu sбәҪ mâu thuбә«n vб»ӣi cái gб»Қi tài cao nghб»Ү tinh cб»§a hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu, hoàn toàn không có lб»Јi cho viб»Үc tác giбәЈ Д‘em hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt này lý tЖ°б»ҹng hóa.
Cuб»‘i cùng, nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ ngôn ngб»Ҝ, sб»ұ cбәЈi biên cб»§a bбәЈn Nguyб»…n trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh thб»ғ hiб»Үn б»ҹ sб»ұ dung hб»Јp vДғn hóa hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt và sб»ұ Д‘iб»ғn nhã hóa cб»§a ngôn ngб»Ҝ.
BбәЈn Thanh là bб»ҷ tiб»ғu thuyбәҝt tài tб»ӯ giai nhân Д‘Ж°б»Јc hoàn thành kбәҝt hб»Јp giб»Ҝa vДғn xuôi và vДғn vбә§n, bбәЈn Nguyб»…n trên cЖЎ sб»ҹ nб»ҷi dung cб»§a bбәЈn Thanh, cбәЈi biên thành mб»ҷt tác phбә©m truyб»Үn thЖЎ, tб»©c dùng thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát truyб»Ғn thб»‘ng cб»§a Viб»Үt Nam. Mб»—i câu thЖЎ trong tác phбә©m Д‘б»Ғu là kбәҝt tinh ngôn ngб»Ҝ cб»§a dân tб»ҷc Viб»Үt Nam, ví dб»Ҙ quyб»ғn 05 có câu: “Дҗào tiên Д‘ã bén tay phàm; thì vin cành quýt cho cam sб»ұ Д‘б»қi”(29) Câu “Thì vin cành quýt cho cam sб»ұ Д‘б»қi” chính là “ngбәЎn ngб»Ҝ Viб»Үt Nam, ý nói trong xã hб»ҷi ngЖ°б»қi có khбәЈ nДғng phân biб»Үt Д‘úng sai không nhiб»Ғu, có thб»ғ làm giбәЈ, lб»«a dб»‘i.”(30) Câu “Kiбәҝn trong miб»Үng chén có bò Д‘i Д‘âu” thuб»ҷc quyб»ғn 06 cЕ©ng là mб»ҷt ngбәЎn ngб»Ҝ Viб»Үt Nam. Và cбәЈ thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát và ngôn ngб»Ҝ dân tб»ҷc Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn Д‘бә·c trЖ°ng cб»§a vДғn hóa Viб»Үt Nam, thбәҝ nhЖ°ng yбәҝu tб»‘ vДғn hóa Hán бә©n chб»©a trong ngôn ngб»Ҝ cб»§a tác phбә©m vбә«n còn khá Д‘бәӯm, Nguyб»…n Du luôn có ý thб»©c tiбәҝp thu nhб»Ҝng giá trб»Ӣ cб»§a mбәЈng thЖЎ tб»«, Д‘iб»ғn cб»‘ trong vДғn hóa Trung Quб»‘c, Д‘em chúng trб»ұc tiбәҝp dбә«n ra hoбә·c hòa lбә«n chúng vào nhб»Ҝng dòng thЖЎ lб»Ҙc bát thanh thoát uyб»ғn chuyб»ғn.
TrЖ°б»ӣc hбәҝt chúng ta hãy xét mб»ҷt sб»‘ ví dб»Ҙ có sб»ӯ dб»Ҙng thЖЎ tб»« Trung Quб»‘c. Nguyб»…n Du là ngЖ°б»қi có vб»‘n tri thб»©c khá rб»ҷng và sâu vб»Ғ thЖЎ ДҗЖ°б»қng và Thi kinh, trong bбәЈn Nguyб»…n, có khá nhiб»Ғu trЖ°б»қng hб»Јp câu thЖЎ có ý mЖ°б»Јn tб»« thЖЎ trong Thi kinh. Ví dб»Ҙ, câu “Lбә§m dбә§m khбәҘn vái nhб»Ҹ to; sб»Ҙp ngб»“i Д‘бә·t cб»Ҹ trЖ°б»ӣc mб»“ bЖ°б»ӣc ra”,(32) hai chб»Ҝ “Д‘бә·t cб»Ҹ” lбәҘy nghД©a tб»« câu “sinh sô nhбәҘt thúc” (mб»ҷt nбәҜm cб»Ҹ tЖ°ЖЎi) trong bài thЖЎ BбәЎch câu phбә§n Tiб»ғu nhã sách Thi kinh, ý chб»ү lб»… bбәЎc, không Д‘áng; câu “Thói nhà bДғng tuyбәҝt chбәҘt hбәұng phб»ү phong”(33), hai chб»Ҝ “phб»ү phong” lбәҘy ý bài thЖЎ Cб»‘c phong trong phбә§n Bб»‘i phong thuб»ҷc Thi kinh, chб»ү ý thô lб»—, tбә§m thЖ°б»қng; câu “Vбә» chi mб»ҷt Д‘óa yêu Д‘ào; vЖ°б»қn hб»“ng chi dám ngДғn rào chim xanh”(34), “Д‘ào yêu” Д‘бәҝn tб»« bài thЖЎ Дҗào yêu trong phбә§n Chu nam sách Thi kinh; câu “Sinh rбәұng: hiбәҝu phб»Ҙc vб»«a xong; suy lòng trбәҜc dД©, Д‘au lòng chung thiên”(35), hai chб»Ҝ “trбәҜc dД©” Д‘бәҝn tб»« bài thЖЎ TrбәҜc hб»— thuб»ҷc phбә§n Ngб»Ҙy phong trong Thi kinh: “TrбәҜc bб»ү Hб»— hб»Ғ, chiêm vб»Қng mбә«u hб»Ғ…TrбәҜc bб»ү DД© hб»Ғ, chiêm vб»Қng mбә«u hб»Ғ (Lên ngб»Қn núi Hб»— kia, trông ngóng mбә№ ta…Lên ngб»Қn núi DД© kia, trông ngóng mбә№ ta)”, ý chб»ү con cái nhб»ӣ cha mбә№; câu “QuбәЈ mai ba bбәЈy Д‘Ж°ЖЎng vб»«a; Д‘ào non sб»ӣm liб»Үu xe tЖЎ kб»Ӣp thб»қi”(37), hai chб»Ҝ “quбәЈ mai” tб»©c “phiбәҝu mai”, chб»Ҝ Д‘бәҝn tб»« bài thЖЎ Phiбәҝu hб»Ҝu mai thuб»ҷc phбә§n Thiб»Үu nam sách Thi kinh, б»ҹ Д‘ây lбәҘy hình бәЈnh quбәЈ mai chín rб»Ҙng xuб»‘ng, ý chб»ү ngЖ°б»қi con gái Д‘ã Д‘бәҝn tuб»•i lбәҘy chб»“ng. Trong bбәЈn Nguyб»…n có ba chб»— dùng ý Д‘бәҝn tб»« thЖЎ ДҗЖ°б»қng, cб»Ҙ thб»ғ câu “Mб»Ӣt mù dбә·m cát Д‘б»“i cây; tiбәҝng già Д‘iбәҝm nguyб»Үt dбәҘu giбә§y cбә§u sЖ°ЖЎng”(38), ý câu sau Д‘бәҝn tб»« câu thЖЎ cб»§a Ôn Дҗình Quân, bбәЈn thЖЎ Nôm chép “Kê thanh Д‘iбәҝm nguyб»Үt; nhân tích kiб»Ғu sЖ°ЖЎng”, mб»—i câu Д‘ã lЖ°б»Јc mбәҘt hai chб»Ҝ(39) ; Д‘oбәЎn “Phím Д‘àn dìu dбә·t tay tiên; khói trбә§m cao thбәҘp tiбәҝng huyб»Ғn gбә§n xa. Khúc Д‘âu Д‘бә§m бәҘm dЖ°ЖЎng hòa; бәҘy là hб»“ Д‘iб»Үp hay là Trang sinh. Khúc Д‘âu êm ái xuân tình; tЖ°б»ҹng hб»“n Thб»Ҙc Д‘бәҝ hay mình Д‘б»— quyên. Trong sao châu nhб»Ҹ duб»Ғnh quyên; бәҘm sao hбәЎt ngб»Қc Lam Дҗiб»Ғn mб»ӣi Д‘ông”(40) ДҗoбәЎn này dùng ý tб»« bài thЖЎ Cбә©m sбәҜt cб»§a Lý ThЖ°ЖЎng бәЁn: “Trang sinh hiб»ғu mб»ҷng mЖЎ hб»“ Д‘iб»Үp; vб»Қng Д‘бәҝ xuân tâm thác Д‘б»— quyên. ThЖ°ЖЎng hбәЈi nguyб»Үt minh chu hб»Ҝu lб»Ү; Lam Дҗiб»Ғn nhбәӯt noãn ngб»Қc sinh yên”; câu “Dбәӯp dìu lá gió cành chim; sб»ӣm Д‘Ж°a Tб»‘ng Ngб»Қc tб»‘i tìm Tràng Khanh”(42), б»ҹ Д‘ây câu Д‘бә§u lбәҘy ý tб»« thЖЎ cб»§a Tuyбәҝt Дҗào, sách Toàn ДҗЖ°б»қng thi chú viбәҝt: Tuyбәҝt Дҗào “tám chín tuб»•i Д‘ã hiб»ғu thanh luбәӯt, mб»ҷt ngày nб»Қ, cha nàng chб»ү cây ngô Д‘б»“ng trong sân nói: ‘Trong sân cây ngô Д‘б»“ng; cành cao vЖ°ЖЎn trong mây’, Tuyбәҝt Дҗào б»©ng Д‘б»‘i: ‘Cành Д‘ón chim nam bбәҜc; lá Д‘Ж°a gió Д‘i lбәЎi.’NgЖ°б»қi cha nghiêm sбәҜc mбә·t Д‘б»©ng sб»Ҝng hб»“i lâu.”(43)
LбәЎi xét Д‘iб»ғn cб»‘ Trung Quб»‘c Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng trong bбәЈn Nguyб»…n. Nguyб»…n Du am hiб»ғu rбәҘt nhiб»Ғu thЖ° tб»Ӣch Trung Quб»‘c, trong quá trình viбәҝt thЖЎ có thб»ғ thoбәЈi mái vбәӯn dб»Ҙng, Д‘б»§ thбәҘy vб»‘n vДғn hóa sâu rб»ҷng cб»§a ông. CДғn cб»© theo phбә§n chú thích trong bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn do giáo sЖ° Hoàng Dбәӯt Cбә§u phiên dб»Ӣch, sб»‘ lЖ°б»Јng Д‘iб»ғn tб»Ӣch hoбә·c tác phбә©m Nguyб»…n Du sб»ӯ dб»Ҙng trong bбәЈn Nguyб»…n có Д‘бәҝn vài chб»Ҙc loбәЎi, có thб»ғ kб»ғ Д‘бәҝn các tác phбә©m nhЖ° Liб»…u thб»Ӣ truyб»Үn trong Thái bình quбәЈng ký, Hán VЕ© Д‘бәҝ ngoбәЎi truyб»Үn, NgЕ© Д‘б»‘ thiên trong Hàn Phi tб»ӯ, DЖ°ЖЎng Hùng truyб»Үn trong Hán thЖ°, Thбәҝ thuyбәҝt tân ngб»Ҝ, Tiбәҝu tán, Cao sД© truyб»Үn, Biб»Ғn nhã, Cб»‘ KhбәЈi Chi truyб»Үn trong TбәҘn thЖ°, Lan Дҗình tб»ұ, Hoài Âm hбә§u liб»Үt truyб»Үn trong Sб»ӯ ký, Lý Ký trong SЖ°u thбә§n ký, Tây sЖ°ЖЎng ký, Tình sб»ӯ, MбәЎnh ThЖ°б»қng truyб»Үn trong Hбәӯu Hán thЖ°, Bùi Hàng, Tam Quб»‘c diб»…n nghД©a, Liб»Үt tб»ӯ, Liб»Үt nб»Ҝ truyб»Үn, Lã thб»Ӣ xuân thu, BбәЈn sб»ұ thi, SЖЎn hбәЈi kinh, TбәЎ Côn truyб»Үn trong TбәҘn thЖ°, Tбә·ng tб»і…trong thЖЎ các Д‘iб»ғn cб»‘ có nguб»“n gб»‘c Hán có thб»ғ bбәҜt gбә·p khбәҜp nЖЎi, không chб»ү sб»‘ lЖ°б»Јng nhiб»Ғu, mà viб»Үc vбәӯn dб»Ҙng cЕ©ng hбәҝt sб»©c khéo léo và phù hб»Јp; có nhб»Ҝng Д‘iб»ғn cб»‘ trong thЖЎ còn Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng khá nhiб»Ғu lбә§n, ví dб»Ҙ Д‘iб»ғn cб»‘ “Lam Kiб»Ғu” Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng Д‘бәҝn ba lбә§n: Lбә§n thб»© nhбәҘt: “Nghб»Ғ riêng nhб»ӣ ít tЖ°б»ҹng nhiб»Ғu; xДғm xДғm Д‘è nбә»o Lam Kiб»Ғu lбә§n sang”(44); lбә§n thб»© hai: “Chày sЖ°ЖЎng chЖ°a nб»Үn cбә§u Lam; sб»Ј lбә§n khân quá ra sб»қm sб»Ў chДғng”(45); lбә§n thб»© ba: “Rбәұng mua ngб»Қc Д‘бәҝn Lam Kiб»Ғu; sính nghi xin dбәЎy bao nhiêu cho tЖ°б»қng”(46); “Lam Kiб»Ғu” là Д‘iб»ғn cб»‘ Trung Quб»‘c, Д‘бәҝn tб»« tiб»ғu thuyбәҝt Д‘б»қi ДҗЖ°б»қng Bùi Hàng. Câu chuyб»Үn kб»ғ rбәұng tú tài Д‘б»қi ДҗЖ°б»қng là Bùi Hàng tб»ӣi chЖЎi bбәҝn NgбәЎc, thuê thuyб»Ғn vб»Ғ kinh. Trên thuyб»Ғn còn có Phàn phu nhân tên Kiб»Ғu, vб»Ј cб»§a LЖ°u CЖ°ЖЎng, thбәҝ nên hai ngЖ°б»қi quen nhau. ДҗЖ°б»Јc Phàn Kiб»Ғu giúp Д‘б»Ў, trбәЈi qua rбәҘt nhiб»Ғu khó khДғn, chàng cùng em gái cб»§a Phàn Kiб»Ғu là Vân Anh kбәҝt hôn tбәЎi dб»Ӣch trбәЎm Lam Kiб»Ғu. Viб»Үc bбәЈn Nguyб»…n sб»ӯ dб»Ҙng mб»ҷt lЖ°б»Јng lб»ӣn Д‘iб»ғn có nguб»“n gб»‘c Trung Quб»‘c, không chб»ү làm dung lЖ°б»Јng vДғn hóa cб»§a tác phбә©m tДғng lên, Д‘б»“ng thб»қi cЕ©ng khiбәҝn tác phбә©m mang Д‘бәӯm Д‘бә·c trЖ°ng vДғn hóa Trung Quб»‘c.
BбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh Д‘ã sб»ӯ dб»Ҙng mб»ҷt lЖ°б»Јng lб»ӣn thЖЎ tб»«, Д‘iб»ғn cб»‘ Trung Quб»‘c, tác giбәЈ không chб»ү khéo léo Д‘em chúng hòa quyб»Үn vào thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát, mб»ҷt thб»ғ thЖЎ mang Д‘бәӯm bбәЈn sбәҜc vДғn hóa Viб»Үt Nam, mà còn hòa quyб»Үn cùng phЖ°ЖЎng thб»©c biб»ғu Д‘бәЎt tiбәҝng Viб»Үt, thб»© ngôn ngб»Ҝ Д‘бәЎt Д‘бәҝn trình Д‘б»ҷ dân tб»ҷc hóa cao Д‘б»ҷ dЖ°б»ӣi tài nДғng cб»§a Nguyб»…n Du. Дҗiб»Ғu này không chб»ү góp phбә§n thúc Д‘бә©y sб»ұ dung hб»Јp vДғn hóa Trung Viб»Үt, nб»‘i kбәҝt mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa truyб»Ғn thб»‘ng và hiб»Үn Д‘бәЎi, thб»ғ hiб»Үn nб»ҷi hàm vДғn hóa sâu rб»ҷng, mà còn làm cho ngôn ngб»Ҝ trong bбәЈn Nguyб»…n tinh luyб»Үn hЖЎn, sâu sбәҜc và ý vб»Ӣ hЖЎn; nhб»қ Д‘ó thЖЎ ca mб»ӣi thб»ұc sб»ұ trб»ҹ thành cái gб»Қi hình thб»©c mang ý vб»Ӣ, và mб»Ҙc Д‘ích Д‘iб»ғn nhã hóa ngôn ngб»Ҝ thЖЎ ca mб»ӣi có thб»ғ thб»ұc hiб»Үn.
Nói tóm lбәЎi, trong quá trình cбәЈi biên bбәЈn Thanh, Nguyб»…n Du chб»§ yбәҝu xoáy vào bб»‘n Д‘iб»ғm Д‘ã trình bày б»ҹ trên, có thб»ғ nói, bб»‘n Д‘iб»ғm này chính là nguyên nhân cЖЎ bбәЈn cho sб»ұ chuyб»ғn biбәҝn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, tб»« mб»ҷt tác phбә©m mang Д‘бәӯm chбәҘt thông tб»Ҙc б»ҹ Trung Quб»‘c trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m Д‘б»үnh cao cб»§a xu hЖ°б»ӣng Д‘iб»ғn nhã trong vДғn hб»Қc Viб»Үt Nam.
BбәЈn Nguyб»…n hiб»Үn nay Д‘ã trб»ҹ thành tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc thбәҝ giб»ӣi, Д‘Ж°б»Јc toàn thбәҝ giб»ӣi công nhбәӯn, nhЖ°ng tác phбә©m mà dб»ұa vào Д‘б»ғ cбәЈi biên, tб»©c Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân lбәЎi không chút danh tiбәҝng trong lб»Ӣch sб»ӯ vДғn hб»Қc thбәҝ giб»ӣi, vбәӯy bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã làm thбәҝ nào Д‘б»ғ trб»ҹ thành tác phбә©m thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc thбәҝ giб»ӣi? Дҗây thб»ұc sб»ұ là vбәҘn Д‘б»Ғ Д‘áng Д‘б»ғ mб»Қi ngЖ°б»қi chiêm nghiб»Үm. Hб»Қc giбәЈ ngЖ°б»қi Mб»№ Harold Bloom trong cuб»‘n The Western Canon: The Books and School of the Ages Д‘ã trình bày quan Д‘iб»ғm cб»§a mình vб»Ғ tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn, theo ông, mб»ҷt tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn Д‘б»“ng thб»қi phбәЈi mang tính cao thЖ°б»Јng và tính tiêu biб»ғu, nguyên nhân Д‘б»ғ mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn là, tác phбә©m nhбәҘt Д‘б»Ӣnh phбәЈi “lбәЎ, tб»©c mб»ҷt kiб»ғu sáng tбәЎo không thб»ғ Д‘б»“ng hóa, hoбә·c mб»ҷt kiб»ғu sáng tбәЎo mà mб»Қi ngЖ°б»қi chúng ta Д‘б»Ғu thб»«a nhбәӯn và không còn xem là mб»ҷt trò dб»Ӣ Д‘oan.( strangeness, a mode of originality that either cannot be assimilated, or that so assimilates us that we cease to see it as strange)”(49) Tính sáng tбәЎo б»ҹ Д‘ây nhбәҘt khoát không thб»ғ thoát ly mбәЈng vДғn hб»Қc truyб»Ғn thб»‘ng, trЖ°б»қng hб»Јp ngЖ°б»Јc lбәЎi chính là sбәЈn phбә©m cб»§a quá trình ngб»ҷ Д‘б»ҷc (Д‘б»Қc sai) hoбә·c ngб»ҷ thích (giбәЈi thích sai) mб»ҷt cách sáng tбәЎo vДғn bбәЈn cб»§a tiб»Ғn nhân, thбәҝ nên giб»Ҝa tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cùng vДғn bбәЈn thuб»ҷc mбәЈng vДғn hб»Қc truyб»Ғn thб»‘ng luôn tб»“n tбәЎi mб»‘i quan hб»Ү liên vДғn bбәЈn. Tính cao thЖ°б»Јng mà Harold Bloom Д‘б»Ғ cбәӯp chính chб»ү mб»ҷt kiб»ғu thб»Ӣ hiбәҝu thбә©m mб»№, thб»Ӣ hiбәҝu này thЖ°б»қng mang khuynh hЖ°б»ӣng Д‘iб»ғn nhã; còn tính tiêu biб»ғu chính chб»ү tính sáng tбәЎo Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn ra tб»« sб»ұ cбәЎnh tranh giб»Ҝa tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn và tác phбә©m thuб»ҷc mбәЈng vДғn hб»Қc truyб»Ғn thб»‘ng. Ngoài ra, Harold Bloom trong The Western Canon: The Books and School of the Ages còn nêu ra mб»ҷt Д‘бә·c tính khác cб»§a tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn, Д‘ó chính là tính siêu viб»Үt. Chúng ta Д‘б»Ғu biбәҝt, các tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn thЖ°б»қng Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn các vбәҘn Д‘б»Ғ mang Д‘бә·c tính hình nhi thЖ°б»Јng nhЖ° cái chбәҝt, sб»ұ cô Д‘б»ҷc hay vбәҘn Д‘б»Ғ bбәЈn ngã… nhб»Ҝng Д‘бә·c tính này Д‘em Д‘бәҝn cho kinh Д‘iб»ғn khбәЈ nДғng vЖ°б»Јt ra ngoài sб»ұ hбәЎn chбәҝ cб»§a không gian và thб»қi gian, hЖ°б»ӣng tб»ӣi giá trб»Ӣ vД©nh cб»ӯu và phб»• biбәҝn. Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du thông qua quá trình tiбәҝp biбәҝn vДғn hóa Trung Quб»‘c, bбәЈn thân tác phбә©m là sб»ұ hб»ҷi tб»Ҙ cб»§a tính cao thЖ°б»Јng, tính sáng tбәЎo, tính siêu viб»Үt, nhб»Ҝng Д‘бә·c tính mà theo quan Д‘iб»ғm cб»§a Harold Bloom mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn cбә§n có. Nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ thбә©m mб»№, so vб»ӣi tác phбә©m cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân, tác phбә©m cб»§a Nguyб»…n Du Д‘iб»ғn nhã hЖЎn, cao thЖ°б»Јng hЖЎn; nhìn tб»« khía cбәЎnh thб»ғ tài, ngôn ngб»Ҝ hay sб»ұ chб»Қn lб»ұa giб»Ҝ bб»Ҹ Д‘б»‘i vб»ӣi nб»ҷi dung tác phбә©m, cho dù б»ҹ bбәҘt kб»і lД©nh vб»ұc nào tính sáng tбәЎo Д‘б»Ғu Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn cб»ұc rõ, ví dб»Ҙ tб»« góc Д‘б»ҷ nб»ҷi dung mЖ°б»Јn câu chuyб»Үn cб»§a Thúy Kiб»Ғu Д‘б»ғ dбә«n dбәҜt ngЖ°б»қi Д‘б»Қc suy nghД© vб»Ғ nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ mang tính hình nhi thЖ°б»Јng nhЖ° tài và tình, hiбәҝu và tình, yêu và chбәҝt, tín và trí, bбәЈn ngã và tha nhân….Nguyên nhân Д‘б»ғ mб»ҷt tác phбә©m trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn thбәҝ giб»ӣi hбәҝt sб»©c phб»©c tбәЎp, trong Д‘ó có nhân tб»‘ thuб»ҷc vб»Ғ tác giбәЈ, có nhân tб»‘ thuб»ҷc ngб»Ҝ cбәЈnh truyб»Ғn bá hoбә·c thuб»ҷc vб»Ғ chбәҘt lЖ°б»Јng bбәЈn thân cб»§a tác phбә©m, muб»‘n làm rõ, hiб»ғu tЖ°б»қng tбәӯn vб»Ғ nguyên nhân tбәЎi sao Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du có thб»ғ trб»ҹ thành tác phбә©m vДғn hб»Қc thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn thбәҝ giб»ӣi, chúng tôi cho rбәұng, chúng ta vбә«n phбәЈi tiбәҝp tб»Ҙc Д‘бә©y mбәЎnh viб»Үc nghiên cб»©u, thбәҝ nhЖ°ng viб»Үc thi nhân Viб»Үt Nam Nguyб»…n Du thông qua quá trình cбәЈi biên trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh cб»§a Trung Quб»‘c, Д‘б»“ng thб»қi khiбәҝn tác phбә©m cб»§a mình Д‘бәЎt Д‘бәҝn sб»ұ thành công cб»ұc cao, Д‘ây cЕ©ng chính là mб»ҷt trong nhб»Ҝng nguyên nhân quan trб»Қng Д‘б»ғ tác phбә©m trб»ҹ thành tác phбә©m vДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn thбәҝ giб»ӣi.
Tài liб»Үu tham khбәЈo:
[1] Hoàng Dбәӯt Cбә§u, Dб»Ӣch hбәӯu ký, in trong Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn (bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn), Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.154.
[2] Trбә§n Ích Nguyên, BбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Viб»Үt Nam, xem Trung Hoa vДғn hóa dб»Ҝ thбәҝ giб»ӣi Hán vДғn hб»Қc luбәӯn vДғn tбәӯp, Дҗài Loan, 1998, tr.204.
[3] Lý Trí Trung, Hiб»Үu hбәӯu ký, in trong Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.229-231.
[4] Дҗб»•ng VДғn Thành, Trung Viб»Үt Kim Vân Kiб»Ғu Д‘ích tб»· giбәЈo, in trong Minh Thanh tiб»ғu thuyбәҝt luбәӯn tùng, tбәӯp 4, tбәӯp 5, 06/1986, 09/1987.
[5] Trбә§n Ích Nguyên, BбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Viб»Үt Nam, xem Trung Hoa vДғn hóa dб»Ҝ thбәҝ giб»ӣi Hán vДғn hб»Қc luбәӯn vДғn tбәӯp, Дҗài Loan, 1998, tr.196.
[6] Trбә§n Ích Nguyên, BбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Viб»Үt Nam, xem Trung Hoa vДғn hóa dб»Ҝ thбәҝ giб»ӣi Hán vДғn hб»Қc luбәӯn vДғn tбәӯp, Дҗài Loan, 1998, tr.208.
[7] Tб»Ғ QuбәЈng MЖ°u, Luбәӯn vб»Ғ truyб»Ғn thб»‘ng vДғn hб»Қc và giá trб»Ӣ nghб»Ү thuбәӯt cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt chб»Ҝ Nôm Viб»Үt Nam———Bàn luбәӯn thêm vб»Ғ thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du, GiбәЈi Phóng Quân NgoбәЎi ngб»Ҝ hб»Қc viб»Үn hб»Қc báo, 1997(06), tr.83-87.
[8] Lý Quбә§n, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn: Tб»« tiб»ғu thuyбәҝt Trung Quб»‘c Д‘бәҝn tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc Viб»Үt Nam, in trong QuбәЈng Tây Dân tб»ҷc hб»Қc viб»Үn hб»Қc báo, 06/2001, tr.231-234.
[9] Hà Minh Trí, Vi Mбәӯu Bân, So sánh quá trình sáng tác hai bб»ҷ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, in trong Дҗiб»Үn бәЈnh vДғn hб»Қc, 02/2007, tr.53-55.
[10] Vi Hб»“ng Bình, So sánh Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Trung Quб»‘c và Viб»Үt Nam, in trong Дҗông Nam Á luбәӯn hoành, 03/2008, tr.75-79.
[11] DЖ°ЖЎng Hiб»ғu Liên, Bàn vб»Ғ sб»ұ kбәҝ thб»«a và chб»§ Д‘б»Ғ tЖ° tЖ°б»ҹng cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, in trong Tб»© Xuyên SЖ° phбәЎm Д‘бәЎi hб»Қc hб»Қc báo, kб»і 2, 1993.
[12] VЖ°ЖЎng Ngб»Қc Linh, Vбә» Д‘бә№p nб»Ҝ tính lý tЖ°б»ҹng cб»§a Trung Quб»‘c——Sб»ұ khác biб»Үt thбә©m mб»№ giб»Ҝa hai dân tб»ҷc nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ so sánh tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt, in trong Minh Thanh tiб»ғu thuyбәҝt nghiên cб»©u, 2005, tr.235-243.
[13] Hà Minh Trí, Vi Mбәӯu Bân, So sánh quá trình sáng tác hai bб»ҷ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, in trong Дҗiб»Үn бәЈnh vДғn hб»Қc, 02/2007, tr.53-55.
[14] Lб»Ҝ VД©nh, Ý nghД©a hiб»Үn thб»ұc và thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a hai tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt, in trong Дҗàm Giang Д‘бәЎi hб»Қc hб»Қc báo, kб»і 5, 1997.
[15] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.1.
[16] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.21.
[17] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.17.
[18] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.24.
[19] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.22.
[16] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.155.
[21] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.92.
[22] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.6.
[23] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.6.
[24] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.8.
[26] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.13.
[27] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.33-34.
[28] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.62.
[29] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.38.
[30] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.149.
[31] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.70.
[32] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.5.
[33] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.16.
[34] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.23.
[35] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.82.
[36] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.151.
[37] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.137.
[38] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.91.
[39] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.161.
[40] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.142-143.
[41] Kim Tính Nghiêu chú, ДҗЖ°б»қng thi tam bách thб»§ tân chú, ThЖ°б»Јng HбәЈi cб»• tб»Ӣch, 1980, tr.279.
[42] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.55.
[43] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.150.
[44] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.13.
[45] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.21.
[46] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.29.
[47] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.147.
[48] Harold Bloom, The Western Canon: The Books and School of the Ages, Harcourt Brace & Company, 1994, page 3.
[49] Harold Bloom, Giang Ninh Khang dб»Ӣch, Kinh Д‘iб»ғn phЖ°ЖЎng Tây, Nam Kinh, Dб»Ӣch Lâm xuбәҘt bбәЈn xã, 2005, tr.2.
и®әи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢеҜ№дёӯеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„ж”№еҶҷ
пјҲж№–еҚ—еёҲиҢғеӨ§еӯҰ ж–ҮеӯҰйҷўпјҢж№–еҚ— й•ҝжІҷ 410081пјү
е…ій”®иҜҚпјҡгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢ и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷ ж–ҮеӯҰз»Ҹе…ё
ж‘ҳ иҰҒпјҡи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢеҜ№дёӯеӣҪжҳҺжё…е°ҸиҜҙгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢдҪңдәҶи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢйҖҡиҝҮиҝҷдёҖи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢдҪңиҖ…е°ҶдёҖйғЁе…·жңүжҳҺжҳҫзҡ„дҝ—ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„дёӯеӣҪжҳҺжё…жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙжј”еҢ–дёәдёҖйҰ–е…·жңүйӣ…ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„и¶ҠеҚ—й•ҝзҜҮеҸҷдәӢиҜ—пјҢиҝҷдёҖжҸҗеҚҮж–ҮеҢ–е“ҒдҪҚзҡ„и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷжҳҜи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢжҲҗдёәдёҫдё–жіЁзӣ®зҡ„дё–з•Ңж–ҮеӯҰз»Ҹе…ёзҡ„йҮҚиҰҒеҺҹеӣ д№ӢдёҖгҖӮ
On rewriting chinese culture of Vietnamese version of Romance of Jin Yun Qiao
(College of liberal arts,Hunan normal university, Changsha, Hunan 410081)
Key words: Romance of Jin Yun Qiao cross-culture rewriting literary classics
Abstract: Vietnamese version of Romance of Jin Yun Qiao, a long narrative poem, rewrited Chinese version of Romance of Jin Yun Qiao,a novel about gifty scholars & elegant lady in Ming and Qing dynasties, as a result of this cross-culture rewriting, the former is more elegant than the later, and the cultural taste of the former is improved, we can deduce from the conclusion above that this cross-culture rewriting is an important reason why the former become one of celebrated world literary classics.
20дё–зәӘ50е№ҙд»ЈпјҢдёӯеӣҪйқ’еҝғжүҚдәәзј–ж¬Ўзҡ„е°ҸиҜҙгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢпјҲеҗҺж–Үз®Җз§°йқ’жң¬пјүдёҺи¶ҠеҚ—йҳ®ж”ёзҡ„й•ҝиҜ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢпјҲеҗҺж–Үз®Җз§°йҳ®жң¬пјүд№Ӣй—ҙзҡ„е…іиҒ”е°ұејҖе§ӢдёәеӯҰз•ҢжүҖе…іжіЁпјҢжӯӨеҗҺпјҢйҡҸзқҖжҜ”иҫғж–ҮеӯҰеңЁдёӯеӣҪеӨ§йҷҶзҡ„е…ҙиө·пјҢйқ’дј дёҺйҳ®дј д№Ӣе…іиҒ”дҪңдёәжҜ”иҫғж–ҮеӯҰзҡ„дёҖдёӘиҜқйўҳеҫ—еҲ°дәҶеӯҰз•Ңи¶ҠжқҘи¶Ҡж·ұе…Ҙзҡ„жҺўи®ЁпјҢзәөи§Ӯ20дё–зәӘ80е№ҙд»Јд»ҘжқҘжңүе…іиҝҷдёҖи®әйўҳзҡ„з ”з©¶ж–ҮзҢ®пјҢдё»иҰҒж¶үеҸҠдёӨдёӘж–№йқўзҡ„й—®йўҳпјҡ
е…¶дёҖпјҢеҰӮдҪ•иҜ„д»·иҝҷдёӨйғЁдҪңе“Ғпјҹжңүе…іиҝҷдёҖй—®йўҳпјҢеӯҰз•ҢеӯҳеңЁдёӨз§ҚжҲӘз„¶зӣёеҸҚзҡ„и§ӮзӮ№пјҢдёҖз§Қи®Өдёәйҳ®жң¬дҪңдёәж‘№жң¬ж— и®әеңЁжҖқжғіеҶ…е®№дёҠиҝҳжҳҜеңЁиүәжңҜеҪўејҸдёҠеқҮдёҚеҸҠе…¶дҪңдёәеҺҹжң¬зҡ„йқ’дј гҖӮеҸҰдёҖз§ҚеҲҷи®Өдёәйҳ®жң¬дјҳдәҺйқ’жң¬пјҢжӯӨи§ӮзӮ№е·ІйҖҗжёҗ20дё–зәӘ90е№ҙд»Јд»ҘеҗҺзҡ„з ”з©¶иҖ…жүҖи®ӨеҗҢгҖӮ
е…¶дәҢпјҢжҜ”иҫғйҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬зҡ„ејӮеҗҢгҖӮиҝ„д»ҠдёәиҮіпјҢеӯҰз•Ңе·ІеҜ№йҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬дҪңдәҶеҚҒеҲҶе…Ёйқўзҡ„жҜ”иҫғеҲҶжһҗпјҢд»ҺдҪңиҖ…гҖҒдё–з•ҢпјҲж—¶д»ЈиғҢжҷҜпјүеҲ°дҪңе“ҒпјҲйўҳжқҗгҖҒдё»йўҳгҖҒдәәзү©еҪўиұЎгҖҒж–ҮдҪ“гҖҒз»“жһ„пјүгҖҒиҜ»иҖ…йғҪдёҚеҗҢзЁӢеәҰең°жңүжүҖж¶үеҸҠгҖӮ
жҳҫз„¶пјҢйҳ®дј жҳҜи¶ҠеҚ—иҜ—дәәйҳ®ж”ёйҖҡиҝҮж”№еҶҷдёӯеӣҪжҳҺжё…жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙйқ’дј иҖҢдә§з”ҹзҡ„пјҢйқ’дј еҜ№йҳ®дј зҡ„еҪұе“ҚдёҚиЁҖиҖҢе–»пјҢе°ҶдәҢиҖ…иҝӣиЎҢжҜ”иҫғпјҢеҺҳжё…дәҢиҖ…зҡ„еҗҢдёҺејӮгҖҒй«ҳдёҺдёӢжҳҜйЎәзҗҶжҲҗз« зҡ„й—®йўҳпјҢеӣ жӯӨпјҢиҝҷдәӣз ”з©¶ж–ҮзҢ®еҜ№ж·ұе…Ҙи®ӨиҜҶиҝҷдёӨйғЁдҪңе“Ғж— з–‘жңүж·ұиҝңзҡ„ж„Ҹд№үпјҢд№ҹжҳҜе°Ҷжңүе…іиҝҷдёӨйғЁдҪңе“Ғзҡ„з ”з©¶жҺЁеҗ‘зәөж·ұзҡ„еүҚжҸҗжқЎд»¶гҖӮдҪҶжӣҙи®©дәәж„ҹе…ҙи¶Јзҡ„й—®йўҳжҳҜпјҡйҳ®дј еҰӮдҪ•йҖҡиҝҮеҜ№йқ’дј зҡ„и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷжҲҗдёәдё–з•Ңж–ҮеӯҰз»Ҹе…ёпјҹйҖҡиҝҮиҝҷдёҖи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢйҳ®дј еңЁе“ӘдәӣеұӮйқўи¶…и¶ҠдәҶйқ’дј иҝҷдёҖдёәдёӯеӣҪж–ҮеӯҰеҸІжүҖж№®жІЎгҖҒз”ҡиҮійІҒиҝ…зҡ„гҖҠдёӯеӣҪе°ҸиҜҙеҸІз•ҘгҖӢд№ҹжңӘжҸҗеҸҠзҡ„жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙпјҹиҝҷжҳҜз¬”иҖ…еңЁжң¬ж–ҮдёӯжӢҹе°қиҜ•жҺўи®Ёзҡ„й—®йўҳгҖӮ
йҰ–е…ҲпјҢйҳ®жң¬еҜ№йқ’жң¬дёӯзҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„ж”№еҶҷйҮҚеңЁдҪҝзҝ зҝҳеҪўиұЎжӣҙзҗҶжғіеҢ–гҖӮ
е°Ҷйҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬дҪңдёҖжҜ”иҫғпјҢйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎжҜ”йқ’жң¬дёӯзҡ„жӣҙдёәзҗҶжғіеҢ–пјҢиҝҷз§ҚзҗҶжғіеҢ–иЎЁзҺ°еңЁжүҚиүәгҖҒжҖ§ж јзӯүеұӮйқўгҖӮ
е…ҲзңӢжүҚиүәпјҢйҳ®жң¬жүҝиўӯйқ’жң¬д№ҹжҠҠзҝ зҝҳеЎ‘йҖ жҲҗдёҖеҗҚжүҚеҘіпјҢз”ҡиҮіжҜ”йқ’жң¬жӣҙзқҖж„ҸзӘҒеҮәе…¶иҜ—жүҚе’ҢзҗҙжҠҖгҖӮйҳ®жң¬ејҖзҜҮеҚізӮ№жҳҺдё»ж—Ёпјҡ“дәәз”ҹдёҚж»ЎзҷҫпјҢжүҚе‘ҪдёӨзӣёеҰЁгҖӮ”[1]жүҚеҘіе‘Ҫи–„жһ„жҲҗй•ҝиҜ—е’Ҹе”ұзҡ„ж ёеҝғгҖӮиҜ»зҪўй•ҝиҜ—пјҢзҝ зҝҳйӮЈж–ҮжҖқжіүж¶Ңзҡ„иҜ—жүҚе’Ңд»ӨдәәеҸ«з»қзҡ„зҗҙжҠҖж— дёҚз»ҷдәәз•ҷдёӢдәҶж·ұеҲ»зҡ„еҚ°иұЎгҖӮ
жңүи®әиҖ…и®Өдёәйқ’жң¬зҝ зҝҳеҪўиұЎеҒҸжүҚпјҢйҳ®жң¬зҝ зҝҳеҪўиұЎеҒҸеҘігҖӮ[2]иҝҷдёҺйҳ®жң¬дёӯж”№еҶҷзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎдёҚз¬ҰпјҢе®һйҷ…дёҠпјҢйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎеңЁжүҚиҝҷж–№йқўжҜ”йқ’жң¬жӣҙзӘҒеҮәпјҢйҳ®ж”ёж¬Іе°ҶжӯӨеҪўиұЎзҗҶжғіеҢ–пјҢеҝ…з„¶еҠ ејәзҝ зҝҳдҪңдёәжүҚеҘізҡ„зү№еҫҒпјҢиҜҒд№Ӣйҳ®жң¬ж–Үжң¬жӣҙиғҪжё…жҘҡең°зңӢеҲ°иҝҷдёҖзӮ№гҖӮеҰӮзҝ зҝҳдёҺйҮ‘йҮҚи¶Ҡеўҷзӣёдјҡе’Ңз§Ғи®ўз»Ҳиә«дёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬еҶҷеҲ°зҝ зҝҳдёәйҮ‘йҮҚд№ҰжҲҝдёӯзҡ„еұұеұ…еӣҫе’Ңе°ҸйҳіжҳҘеӣҫйўҳиҜ—пјҢйҮ‘з”ҹз§°иөһпјҡ“еҶҷдҪңдҝұе·ҘпјҢдёҚеҮҸеҚ«еӨ«дәәгҖӮдҪ•зү©еӨ©е·ҘпјҢдә§жӯӨејӮе“ҒпјҢзңҹд»Өе°Ҹз”ҹзҲұжӯ»д№җжӯ»д№ҹгҖӮ”“дёҖеӯ—дёҖзҸ пјҢиҷҪеҚҒдә”еә§иҝһеҹҺдёҚжҳ“д№ҹгҖӮиҖҢеҜ„жғ…ж·ұиҝңпјҢжӣҙеҫ—з”»е·ҘжңӘеҲ°д№Ӣж„ҸпјҢеҸҜи°“ж„ҲеҮәж„ҲеҘҮзҹЈгҖӮ”[3]йҳ®жң¬е°ҶжӯӨдёӨе№…еӣҫж”№еҶҷдёәеӯӨжқҫз”»е№…пјҢеҶҷйҒ“пјҡ“з¬”иҗҪжғҠйЈҺйӣЁпјҢ/зүҮеҲ»й—ҙпјҢзҝ зҝҳе·ІжҠҠеӣӣз»қеЎ«дёҠгҖӮ/йҮ‘йҮҚжғҠеҸ№пјҡ‘е’іе”ҫз”ҹзҸ зҺүпјҢ/зҸӯжҳӯи°ўеҘіпјҢжңӘйҒ‘еӨҡи®©гҖӮ’”[4]дёӨзӣёжҜ”иҫғпјҢйҳ®жң¬дёӯзҝ зҝҳзҡ„иҜ—жүҚдјјжҜ”йқ’жң¬дёӯзҝ зҝҳзҡ„иҜ—жүҚжӣҙиғңдёҖзӯ№пјҢеӣ дёәд»Һзҝ зҝҳйўҳиҜ—зҡ„ж°”еҠҝе’ҢйҮ‘з”ҹзҡ„иөһйўӮзңӢпјҢйҳ®жң¬дјјиғңиҝҮйқ’жң¬гҖӮеҖјеҫ—жіЁж„Ҹзҡ„жҳҜпјҢйҳ®ж”ёеңЁж”№еҶҷйқ’жң¬ж—¶пјҢз•ҘеҺ»зҝ зҝҳжүҖеҶҷд№ӢиҜ—жӯҢж–Үжң¬пјҢд»–зҡ„иҝҷдёҖж”№еҶҷзӯ–з•ҘдёҚд»…жІЎжңүеҮҸе°‘зҝ зҝҳдҪңдёәжүҚеҘізҡ„еҲҶйҮҸпјҢиҖҢдё”иҝҳз»ҷиҜ»иҖ…з•ҷдёӢж— з©·зҡ„жғіиұЎз©әй—ҙпјӣиҖҢйқ’жң¬еҲҷжҠҠзҝҳжүҖеҶҷд№ӢиҜ—еҲ—еҮәпјҢдәәд»¬иҜҒд№Ӣд»Ҙе…·дҪ“иҜ—дҪңпјҢеҰӮжһңиҜ—дҪңдёҖиҲ¬пјҢе°ұдјҡеҜ№зҝҳд№ӢжүҚеҚҺзҡ„еҚ°иұЎеӨ§жү“жҠҳжүЈгҖӮ
йҳ®жң¬дёӯзҝ зҝҳзҡ„зҗҙжҠҖжҜ”йқ’жң¬д№ҹжңүжүҖжӢ”й«ҳпјҢд»Ҙзҝ зҝҳз§Ғи®ўз»Ҳиә«дёҖиҠӮеҘ№дёәйҮ‘з”ҹеј№зҗҙдёәдҫӢпјҢдёҺйқ’жң¬жҸҸеҶҷзӣёжҜ”пјҢйҳ®ж”ёеңЁж”№еҶҷж—¶еўһеҠ дәҶзҝ зҝҳеј№еҘҸзҡ„жӣІзӣ®пјҢеңЁзҜҮе№…дёҠд№ҹи¶…и¶ҠдәҶйқ’жң¬пјҢиҝҷжҳҫзӨәдәҶйҳ®ж”ёзқҖеҠӣзӘҒеҮәзҝ зҝҳзҡ„зҗҙиүәд»ҘдҪҝзҝ зҝҳиҝҷдёҖеҪўиұЎжӣҙзҗҶжғіеҢ–зҡ„ж„ҸеӣҫпјҢиҜҙжҳҺйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎиҫғд№Ӣйқ’жң¬дёӯзҡ„жӣҙеҒҸжүҚпјҢиҖҢйқһеҒҸеҘігҖӮ
еҶҚзңӢжҖ§ж јпјҢдёәдәҶдҪҝзҝ зҝҳиҝҷдёҖеҪўиұЎжӣҙдёәзҗҶжғіеҢ–пјҢйҳ®ж”ёйҷӨдәҶзӘҒеҮәзҝ зҝҳзҡ„жүҚеҘізү№еҫҒд№ӢеӨ–пјҢд»–иҝҳеңЁйқ’жң¬зҡ„еҹәзЎҖдёҠпјҢеҜ№зҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„жҖ§ж јдҪңдәҶж”№еҶҷпјҢејәеҢ–дәҶзҝ зҝҳзҡ„еҚ•зәҜе’Ңжғ…ж„ҹпјҢејұеҢ–е…¶еҝғи®Ўе’Ңж¬ІжңӣгҖӮеҰӮеңЁзҝ зҝҳдёҺи§үзјҳеёҲеӮ…дёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬иҜҙзҝ зҝҳдәҺдёүжӣҙд»Һжқҹз”ҹе®¶зҡ„и§ӮйҹійҳҒйҖғиө°ж—¶пјҢиә«и—ҸеҮ д»¶жқҹз”ҹе®¶зҡ„йҮ‘й’ҹгҖҒй“¶зЈ¬пјҢжҠ•еҘ”жӢӣйҡҗеәөзҡ„и§үзјҳеёҲеӮ…пјҢеӣ дёҖж–Ҫдё»жқҘи®ҝеҸ‘и§үиҝҷдәӣжі•еҷЁдёҺжқҹе®¶зҡ„зӣёиұЎпјҢи§үзјҳжҖ•жӢӣжқҘзҒҫзҘёпјҢдәҺжҳҜи®©еҘ№зҰ»ејҖжӢӣйҡҗеәөгҖӮиҝҷйҮҢйҳ®жң¬дёәејәеҢ–зҝ зҝҳд№ӢеҚ•зәҜпјҢйҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯиЎЁзҺ°зҝ зҝҳеҝғи®Ўзҡ„дёҖдёӘз»ҶиҠӮпјҡзҝ зҝҳдёәеә”еҜ№жқҹе®¶жқҘжҹҘиҖҢз»ҷи§үзјҳеҮәзҡ„дёҖдёӘдё»ж„ҸпјҡиҰҒи§үзјҳеҲ«жү“дёҖеҘ—й’ҹгҖҒзЈ¬пјҢжІҫдёҠйҮ‘з®”гҖҒй“¶з®”пјҢдҫқж—§дҫӣдәҺжҲҝдёӯпјҢиӢҘжҹҘе°ұиҜҙжҳҜз…§ж ·жү“зҡ„пјҢйқһе®һзү©гҖӮ[5]жң¬жқҘпјҢзҝ зҝҳжҜҸжҜҸдёҠеҪ“пјҢеүҚйқўжӣҫеӣ йҖғеҮәжЁҠз¬јеҝғеҲҮиҗҪе…Ҙз§Җе©ҶдёҺжҘҡеҚҝе…ұи®ҫзҡ„еңҲеҘ—пјҢеҗҺйқўжңүеӣ еҝ еӯқи§ӮеҝөдёӯиғЎе®—е®ӘеҒҮжӢӣе®үд№ӢеҘёи®ЎпјҢеҜјиҮҙеҫҗжө·иә«жӯ»пјҢиҝҷдәӣи¶ід»ҘиҜҙжҳҺзҝ зҝҳд№ӢеҚ•зәҜпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»иЎЁзҺ°еҘ№еҝғи®Ўзҡ„з»ҶиҠӮпјҢжӣҙз¬ҰеҗҲеҘ№зҡ„жҖ§ж јйҖ»иҫ‘гҖӮжӯӨеӨ–пјҢдёҺйқ’жң¬зӣёиҫғпјҢйҳ®жң¬зӘҒеҮәдәҶзҝ зҝҳзҡ„жҖ§ж јдёӯзҡ„жө“йғҒзҡ„дәәжғ…е‘іпјҢеҰӮзҝ зҝҳйҒҮеҫҗжө·дёҖиҠӮпјҢзҝҳйҒҮеҫҗжүҳз»Ҳз”ҹпјҢеҫҗиөҺзҝҳеҮәйқ’жҘјпјҢеҶҚиҝҺеҪ’дёәзҡҮеҗҺпјҢе№¶дёәзҝҳжҠҘжҒ©еӨҚд»ҮгҖӮйқ’жң¬иЁҖзҝ зҝҳеӣ жқҹз”ҹдёәе…¶еҰ»е®Ұж°ҸиҜҙжғ…пјҢе…Қе®Ұж°Ҹжӯ»зҪӘпјҢдҪҶе°ҶеҘ№еҗҠжү“100дәӨжқҹз”ҹйўҶеҺ»пјӣйҳ®жң¬е°ҶжӯӨиҠӮдҪңдәҶж”№еҶҷпјҢз”ұдәҺжқҹз”ҹдёәе…¶еҰ»е®Ұж°ҸиҜҙжғ…пјҢзҝ зҝҳжңүж„ҹжқҹз”ҹеҜ№еҘ№жғ…йҮҚпјҢе°Ҷе®Ұж°ҸеҪ“еңәиөҰе…ҚгҖӮиҝҷдёҖж”№еҶҷдёҚд»…дҪ“зҺ°дәҶзҝ зҝҳзҡ„йҮҚжғ…йҮҚд№үпјҢиҖҢдё”жҳҫзӨәдәҶзҝ зҝҳзҡ„е®ҪеӨ§иғёжҖҖпјҢд»ҺиҖҢжҸҗеҚҮдәҶзҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„е“ҒиҙЁпјҢдҪҝе…¶жӣҙдёәзҗҶжғіеҢ–гҖӮ
еңЁзҝ зҝҳзҡ„жғ…ж„ҹж–№йқўпјҢйҳ®жң¬жҜ”йқ’жң¬йғҪзқҖеҠӣеұ•зҺ°зҝ зҝҳзҡ„дё°еҜҢзј з»өзҡ„жғ…ж„ҹдё–з•ҢпјҢдәҢиҖ…еҢәеҲ«еңЁдәҺйқ’жң¬дёӯиҝҳжңүдёҖдәӣеұ•зҺ°зҝ зҝҳжғ…ж¬Ізҡ„з»ҶиҠӮпјҢиҝҷдәӣз»ҶиҠӮеңЁйҳ®жң¬дёӯе°ҪзҡҶйҡҗеҺ»гҖӮеҰӮзҝ зҝҳйҷ·е…Ҙз§Җе©Ҷе’ҢжҘҡеҚҝзҡ„еҘёи®ЎдёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯйӘ—еӯҗжҘҡеҚҝеҗ‘зҝ зҝҳжұӮж¬ўгҖҒзҝ зҝҳе§”иә«жҘҡеҚҝе’Ңз§Җе©ҶжүҖдј зҡ„еӢҫеј•еҝғдј жҲҝеҶ…еҠҹеӨ«зҡ„е…·дҪ“з»ҶиҠӮеҸҠзҝ зҝҳзҡ„и®ӨеҗҢжҖҒеәҰгҖӮеҶҚеҰӮзҝҳеҲ«жқҹз”ҹи®©д»–еӣһж— й”ЎзңӢжңӣеҰ»еӯҗе®Ұе§җдёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»дәҶд»–д»¬зҰ»еҲ«еүҚеӨ•зҡ„дә‘йӣЁзј з»өд№Ӣз»ҶиҠӮгҖӮжғ…д№ғдёҠе“ҒпјҢж¬ІеұһдёӢжөҒпјҢеҜ№жғ…ж¬Ізҡ„д№ҰеҶҷеҗ‘жқҘиў«дәәд»¬и§ҶдёәиҝҺеҗҲеёӮдә•и¶Је‘ід№ӢиҜҒжҚ®пјҢд»ҺиҖҢдҪҝдҪңе“ҒеҫҖдҝ—зҡ„ж–№еҗ‘еҸ‘еұ•пјҢйқ’жң¬иҝҷз§ҚеҖҫеҗ‘жҜ”иҫғжҳҺжҳҫпјӣйҳ®жң¬йҡҗеҺ»йқ’жң¬дёӯзҡ„жғ…ж¬Ід№ҰеҶҷдё“жіЁдәҺжғ…ж„ҹпјҢдҪҝдҪңе“ҒеҖҫеҗ‘дәҺйӣ…пјҢжҸҗеҚҮдәҶдҪңе“Ғзҡ„ж ји°ғе’Ңе“ҒдҪҚгҖӮ
е…¶ж¬ЎпјҢйҳ®жң¬еҜ№йқ’жң¬дёӯйҮ‘зҝҳзҲұжғ…зҡ„ж”№еҶҷдҪҝйҮ‘зҝҳзҲұжғ…зҗҶжғіеҢ–пјҢд»ҺиҖҢжҠҠиҝҷз§ҚзҲұжғ…жҸҗеҚҮеҲ°дәҶе…ёйӣ…зҲұжғ…зҡ„й«ҳеәҰгҖӮ
еҰӮжү«еў“дёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬зү№ж„ҸзӮ№жҳҺйҮ‘йҮҚеҸӘиә«дёҖдәәжңүж„Ҹи·ҹиёӘзҝ зҝҳдёҖиЎҢиҮіж·Ўд»ҷеў“гҖӮйҳ®жң¬еҲҷе№¶жңӘиҜҙйҮ‘йҮҚжҳҜжңүж„Ҹи·ҹиёӘзҝ зҝҳдёҖиЎҢпјҢиҖҢжҳҜиҜҙд»–д»¬йӮӮйҖ…зӣёйҖўпјҢе·§йҒҮеҰ–еЁҶпјҢдёҖи§Ғй’ҹжғ…гҖӮйҮ‘з”ҹдёҺдәҢзҝ зӣёи§ҒеҗҺпјҢйқ’жң¬еҶҷйҒ“пјҡ“йҮ‘з”ҹзҘһдёәиүІеӨәпјҢжҡ—жҡ—й”ҖйӯӮйҒ“пјҡ‘иҝҷзӣёжҖқзҙўе®ід№ҹгҖӮ’еҸҲжҡ—жҡ—з«ӢиӘ“йҒ“пјҡ‘жҲ‘дёҚеҫ—дәҢеҘідёәеҰ»пјҢз»Ҳиә«дёҚеЁ¶зҹЈгҖӮ’”[6]д»ҺйҮ‘з”ҹжңүж„Ҹи·ҹиёӘеҲ°д»–дёәиүІжүҖиҝ·е№¶еҸ‘иӘ“иҰҒеЁ¶дәҢзҝ пјҢд»–йӮЈеҘҪиүІзҡ„жң¬жқҘйқўзӣ®жҳӯз„¶пјҢиҝҷжҳҫз„¶жңүзўҚзҲұжғ…зҡ„е…ёйӣ…е“ҒиҙЁпјҢеӣ жӯӨпјҢеңЁйҳ®жң¬дёӯиҝҷдёҖеҶ…е®№иў«йҡҗеҺ»гҖӮзҝ зҝҳдёҖиЎҢиёҸйқ’еҪ’жқҘеҗҺпјҢйқ’жң¬жңүзҝ зҝҳгҖҒзҝ дә‘е§җеҰ№и®®и®әйҮ‘йҮҚзҡ„еҜ№иҜқпјҢеҜ№иҜқдёӯзҝ дә‘и®ӨдёәйҮ‘з”ҹйқһжқҘеҗҠж·Ўд»ҷпјҢжҳҜжқҘзңӢдёӨд№”пјҲеҚізҝ зҝҳгҖҒзҝ дә‘дёӨе§җеҰ№пјүпјҢзҢңдёӯйҮ‘зҡ„ж„ҸеӣҫпјҢзҝ зҝҳд№ҹиөһеҗҢиҝҷдёҖзҢңжөӢгҖӮйҳ®жң¬еҲҷйҡҗеҺ»иҝҷдёҖеҜ№иҜқпјҢеҸӘеҶҷзҝ зҝҳй’ҹжғ…е’ҢзҲұжҒӢпјҢ“еӨ•йҳідёӢпјҢж’©иө·ж„ҒжҖқж— йҷҗпјҢ/еҫҒйӘ‘е·ІиҝңпјҢиҝҳеҒ·зңјйҖҒд»–еҪ’зЁӢгҖӮ”[7]иҝҳеҶҷдәҶеҘ№дәҺжңҲеӨңз§ҖйҳҒдёӯзҡ„зӣёжҖқеҝғзҗҶпјҢеҗҢж—¶зү№еҲ«йҮҚи§ҶзҺҜеўғе®Јжҹ“гҖӮе°Ҷйҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬дҪңдёҖжҜ”иҫғпјҢйқ’жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳжңүжӣҙеӨҡзҗҶжҖ§зҡ„жҲҗеҲҶпјҢиҖҢйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҲҷжғ…ж„ҹж„Ҹе‘іжӣҙжө“пјҢжҙ»и„ұи„ұдёҖжҖҖжҳҘзҡ„зәҜжғ…е°‘еҘіеҪўиұЎгҖӮ
еңЁжӢҫй’—иҝҳй’—дёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬еҜ№йҮ‘зҝҳйӮӮйҖ…еҗҺзҡ„зӣёжҖқдҪңдәҶиҜҰз»ҶжҸҸиҝ°пјҢйқ’жң¬еҲҷеҸҷиҝ°йҮ‘еҰӮдҪ•зӣёеҠһжі•и§ҒеҲ°дәҢзҝ пјҢиҮідәҺд»–зҡ„зӣёжҖқеҸӘдҪңз•ҘеҸҷпјӣйҳ®жң¬иЁҖйҮ‘еңЁзҝҳе®¶еӨ–еҫҳеҫҠж—¶еҒ¶з„¶еҸ‘зҺ°жҸҪзҝ еӣӯпјҢйқ’жң¬еҲҷиЁҖеҜ»жүҫжҸҪзҝ еӣӯдёәйҮ‘д№ӢдёҖи®ЎиҖҢйқһеҒ¶з„¶еҸ‘зҺ°гҖӮжӢҫй’—иҝҳй’—е№¶дә’иө е®ҡжғ…зү©пјҢдәҢжң¬дјјпјҢж— жҳҫи‘—дёҚеҗҢпјҢеҸӘжҳҜйҳ®жң¬еӨҡзӣҙиҜүиЎ·иӮ пјҢе–Ғе–Ғжғ…иҜқпјҢжӣІжӣІжҠҳжҠҳпјӣйқ’жң¬еҲҷдәӨеҫ…дәҶйҮ‘зҡ„жӢҫй’—иӢҰеҝғе№¶зӣёзәҰй’үзӣҹгҖӮдёӨзӣёжҜ”иҫғпјҢйқ’жң¬дёӯзҡ„йҮ‘йҮҚжңүиҪ»и–„е„ҝиҙ№е°ҪеҝғжңәеҜ»иҠұй—®жҹізҡ„еҖҫеҗ‘пјҢиҝҷеӨ§еӨ§йҷҚдҪҺдәҶйҮ‘зҝҳзҲұжғ…д№Ӣе“ҒдҪҚпјӣйҳ®жң¬еҲҷеҠ ејәдәҶйҮ‘йҮҚзҡ„жғ…ж„ҹеҖҫеҗ‘пјҢзӣёжҖқз»өз»өпјҢж„ҒиӢҰиӮ ж–ӯпјҢж—Ҙж—Ҙз—ҙжңӣдёңеўҷпјҢз§ҹжҸҪзҝ еӣӯеҸӘжҳҜеҮәдәҺеҒ¶з„¶пјҢдёҺеҝғи®Ўж— е…іпјҢиҝҷж— з–‘дҪҝд»–д»¬зҡ„зҲұжғ…зҗҶжғіеҢ–пјҢеҸҳеҫ—е…ёйӣ…иө·жқҘгҖӮ
еңЁдјҡжғ…йғҺдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иЁҖзҝҳдәҺдәІдәәеӨ–еҮәж—¶жүҳз—…пјҢеҗҺж”¶жӢҫдҪіиӮҙзҫҺй…’д»Ҙдјҡжғ…йғҺпјӣйҳ®жң¬еҲҷиЁҖз•ҷзҝҳдёҖдәәе®Ҳй—әпјҢжӯЈеҘҪе®үжҺ’ж—¶зҸҚдҪіжһңи¶Ғжңәдјҡжғ…йғҺгҖӮдёӨзӣёжҜ”иҫғпјҢйқ’жң¬зӘҒеҮәдәҶзҝ зҝҳдёәжғ…з”ҹи®ЎпјҢдёәз§Ғжғ…иҖҢж¬әйӘ—е®¶дәәпјҢиҝҷжҳҫз„¶дёҚеҲ©дәҺзҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„зҗҶжғіеҢ–пјӣйҳ®жң¬ж”№еҶҷдәҶиҝҷдёҖз»ҶиҠӮпјҢе°Ҷзҝҳжүҳз—…з•ҷе®¶ж”№дёәе®¶дәәи®©еҘ№з•ҷдёӢе®Ҳй—әпјҢеҺ»жҺүдәҶеҘ№ж¬әйӘ—е®¶дәәиҝҷдёҖз‘•з–өпјҢд»ҺиҖҢдҪҝйҮ‘зҝҳзҲұжғ…жӣҙдёәе®ҢзҫҺгҖӮ
еңЁзҝ зҝҳе®¶зҲ¶йҒӯиҜ¬дёҺеҘ№ж•‘зҲ¶ејҹдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬жҠҠзҝҳзҲ¶жЎҲз»“жЎҲе…ЁиҝҮзЁӢдәӨеҫ…еҫ—еҚҒеҲҶиҜҰе°ҪпјҢзӘҒеҮәдәҶзҝ зҝҳеӯқеңЁжғ…е…Ҳзҡ„зҗҶжҖ§зІҫзҘһпјӣйҳ®жң¬еҲҷзӘҒеҮәдәҶзҝҳеҜ№йҮ‘зҡ„иҮіжӯ»дёҚжёқзҡ„зҲұжғ…пјҢйҳ®жң¬дә‘пјҡ“жңүдёҖж—ҘпјҢдҪ д№ҹи®ё——/йҰҷзӮүеқҗеҜ№пјҢзҗҙи°ұйҮҚи°ғгҖӮ/жңӣй—ЁеӨ–пјҢиҠіжһ—з»ҝиҚүй—ҙпјҢ/йЈҺеҠЁеӨ„пјҢе°ҶжҳҜжҲ‘зҡ„й¬јйӯӮеҪ’жқҘгҖӮ”[8]дёӨзӣёеҜ№з…§пјҢйҳ®жң¬иҜҰеҶҷзҲ¶еҘіжғ…е’ҢйҮ‘зҝҳжғ…пјҢиҝҷдё»иҰҒиЎЁзҺ°дёәзҝҳзҡ„еҝғзҗҶжҙ»еҠЁпјҢиҝҷдёҖеҝғзҗҶжҙ»еҠЁзӘҒеҮәдәҶеӯқдёҺжғ…зҡ„зҹӣзӣҫпјҢе…¶д»–еҲҷйқһеёёз®Җз•ҘпјҢдёҖз¬”еёҰиҝҮпјҢйҮҚзӮ№еңЁжғ…пјӣйқ’жң¬еҲҷйҮҚзӮ№еңЁдәӢпјҢе°ҶзҝҳзҲ¶жЎҲзҡ„е§Ӣжң«дәӨеҫ…еҫ—и„үз»ңеҲҶжҳҺпјҢе…¶дёӯзҝ зҝҳеҪўиұЎд№ҹе…·жңүжӣҙеӨҡзҡ„зҗҶжҖ§иүІеҪ©пјҢеҘ№еңЁжқғиЎЎеҲ©ејҠж–№йқўпјҲзүәзүІеҘ№дёҖдёӘд»Ҙж•‘е…Ёе®¶пјүгҖҒеңЁи®©е…¶зҲ¶еңЁжүҖз«Ӣе©ҡд№ҰдёҠзӯҫеӯ—з”»жҠјж–№йқўпјҲдёҖи®ЎжңӘжҲҗеҸҲз”ҹдёҖи®ЎзҺҜзҺҜзҙ§жүЈпјүйғҪиЎЁзҺ°дәҶејәзғҲзҡ„зҗҶжҖ§еҖҫеҗ‘гҖӮ
еҶҚж¬ЎпјҢйҳ®жң¬ж”№еҶҷдәҶдёӯеӣҪзӨҫдјҡж–ҮеҢ–зҡ„йҮҚжҷәз»ҙеәҰдҪҝе…¶и¶Је‘іи¶ӢдәҺйӣ…жӯЈгҖӮ
йҳ®жң¬еҜ№дёӯеӣҪзӨҫдјҡж–ҮеҢ–йҮҚжҷәз»ҙеәҰзҡ„ж”№еҶҷдҪ“зҺ°еңЁе®ғйҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯеҸҷеҶҷеҪ“ж—¶дёӯеӣҪзӨҫдјҡе…·дҪ“иҝҗдҪңзҠ¶еҶөзҡ„з»ҶиҠӮгҖӮеҰӮеңЁзҝ зҝҳд№ӢзҲ¶йҒӯиҜ¬дёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иҜҰеҶҷдәҶз»Ҳе…¬е·®еҰӮдҪ•дҪҝй“¶еӯҗж‘Ҷе№ідәҶе®ҳеәңгҖҒе“Қй©¬гҖҒеҲ‘жҲҝгҖҒе…¬дәәеҗ„ж–№пјҢеј„еҫ—дёҖзәёжё…зҷҪж–Үд№Ұз»“жЎҲпјҢйҳ®жң¬еҸӘдәӨеҫ…й’ҹе§“иҖҒеҗҸпјҲеҚіз»Ҳе…¬е·®пјүзҙўй“¶дёүзҷҫдҪңз»“жЎҲзҪҡйҮ‘пјҢдҪҷзҡҶз•ҘеҺ»гҖӮеңЁзҝҳйҒҮжқҹз”ҹд»ҺиүҜдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иҜҰиҝ°жқҹз”ҹеҰӮдҪ•дёҺй»‘зӨҫдјҡдёҖеӨ§дҪ¬еҚ«еҚҺйҳіеҸҠеё®й—ІжӯҘе®ҫе®ҡи®ЎпјҢжү¬иЁҖзҠ¶е‘Ҡз§Җе©Ҷйҷ·зғҲдёәеЁјгҖҒй©¬йҫҹд№°иүҜдёәиҙұпјҢи®©з§Җе©ҶжҒҗжғ§пјҢдё»еҠЁеүҚеҺ»еҚ«еҚҺйҳіеӨ„з§ҒдәҶпјҢжңҖеҗҺйҖјиҝ‘з§Җе©Ҷд»Ҙй©¬йҫҹд№°зҝ зҝҳзҡ„еҺҹд»·и®©жқҹз”ҹдёәзҝҳиөҺиә«гҖӮйҳ®жң¬еҸӘиҜҙз§Җе©ҶеңЁдёҺжқҹз”ҹзҡ„иҫғйҮҸдёӯжЈӢиҫ“дёҖзқҖи®ёзҝҳд»ҺиүҜпјҢдҪҷзҡҶйҡҗеҺ»пјӣеңЁеҫҗжө·еӣ жӢӣе®үиў«жқҖдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иҜҰз»ҶеҸҷиҝ°дәҶе®ҳеҶӣиЎЁйқўжӢӣе®үпјҢзӯ”еә”еҫҗжө·жҸҗеҮәзҡ„еҗ„йЎ№жқЎд»¶пјҢйҖҒеҺҡзӨјиҝ·жғ‘еҜ№ж–№пјҢжҙҫеҘёз»Ҷзӣ‘и§ҶеҜ№ж–№пјҢеҗҚдёәжӢӣе®үпјҢе®һдёәжҚ•жқҖпјҢжҖ»д№ӢдәӨеҫ…дәҶе®ҳеҶӣи®ҫзҪ®еңҲеҘ—зҡ„иҝҮзЁӢе’Ңе…ЁйғЁз»ҶиҠӮгҖӮйҳ®жң¬еҸӘеҶҷдәҶеҫҗжө·ж¬ІжқҖеҠқйҷҚиҖ…еҚҺд»ҒпјҢзҝҳж•‘д№ӢпјҢеҗҺеҗ¬д»Һзҝҳд№Ӣдё»еј еҪ’йҷҚпјҢжңҖеҗҺдёӯиғЎе®—е®ӘеңҲеҘ—иҮҙеҫҗжө·иў«жқҖпјҢе…¶дёӯзҝҳд»Ҙеҝ еӯқд№Ӣд№үеҠқеҫҗжө·еҪ’йЎәжңқе»·йғЁеҲҶеҶҷеҫ—еҚҒеҲҶиҜҰз»ҶпјҢе…¶дҪҷзҡҶеҚҒеҲҶз®Җз•ҘпјҢеҖјеҫ—жіЁж„Ҹзҡ„жҳҜйҳ®жң¬жү№иҜ„зҝҳеҝғиӮ еӨӘиҪҜпјҢиҜҙжҳҺдҪңиҖ…йҳ®ж”ёжҳҜдёҚиөһеҗҢзҝ зҝҳзҡ„йӮЈз§Қеҝ д№үжҖқжғізҡ„гҖӮ
д»ҺдёҠйқўеҮ дёӘдәӢдҫӢеҸҜи§ҒпјҢеңЁж¶үеҸҠдёӯеӣҪзӨҫдјҡиҝҗдҪңзҡ„е…·дҪ“ж–№ејҸж—¶пјҢйҳ®жң¬еңЁйқ’жң¬зҡ„еҹәзЎҖдёҠдҪңдәҶиҫғеӨ§зҡ„ж”№еҶҷпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯеҸҷеҶҷеҪ“ж—¶дёӯеӣҪзӨҫдјҡе…·дҪ“иҝҗдҪңзҠ¶еҶөзҡ„з»ҶиҠӮпјҢиҖҢиҝҷдәӣз»ҶиҠӮдҪ“зҺ°дәҶдёӯеӣҪзӨҫдјҡж–ҮеҢ–зҡ„дёҖдёӘзӘҒеҮәзү№еҫҒпјҢеҚійқһеёёејәи°ғжҷәи°ӢпјҢиҝҷеұһдәҺдёӯеӣҪж–ҮеҢ–дёӯд»ҘгҖҠеӯҷеӯҗе…өжі•гҖӢе’ҢгҖҠдёүеӣҪеҝ—гҖӢдёәд»ЈиЎЁзҡ„йҮҚжҷәз»ҙеәҰпјҢйқ’жң¬дҪңиҖ…еҜ№дёӯеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„иҝҷдёҖз»ҙеәҰжҳҜжҢҒж¬ЈиөҸжҖҒеәҰзҡ„пјҢеӣ жӯӨд»–еңЁдҪңе“ҒдёӯеҜ№е…¶дҪңдәҶиҜҰе°Ҫзҡ„еҸҷеҶҷпјҢжҙҘжҙҘд№җйҒ“пјҢиҝҺеҗҲдәҶдёӯеӣҪеёӮдә•зҡ„и¶Је‘іпјҢжңүдҝ—зҡ„еҖҫеҗ‘пјӣйҳ®жң¬еҲҷеҜ№е…¶дәҲд»ҘеҝҪз•ҘпјҢиҜҙжҳҺдҪңиҖ…йҳ®ж”ёеҜ№дёӯеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„иҝҷдёҖз»ҙеәҰдёҚи®ӨеҗҢпјҢеӣ дёәе®ғдёҚеҲ©дәҺжі•еҫӢе…¬жӯЈгҖҒзӨҫдјҡиҜҡдҝЎзҡ„жһ„е»әпјҢдёҚеҲ©дәҺдҪңе“Ғи¶Је‘ізҡ„йӣ…еҢ–гҖӮ
жңҖеҗҺпјҢеңЁиҜӯиЁҖеұӮйқўйҳ®жң¬еҜ№йқ’жң¬зҡ„ж”№еҶҷдҪ“зҺ°еңЁдёӯи¶ҠдёӨеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„иһҚдјҡе’ҢиҜӯиЁҖзҡ„е…ёйӣ…еҢ–гҖӮ
йқ’жң¬жҳҜдёҖйғЁдёӯеӣҪдј з»ҹзҡ„ж•Јйҹөз»“еҗҲзҡ„жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙпјҢйҳ®жң¬д»Ҙйқ’жң¬еҶ…е®№дёәжҚ®пјҢе°Ҷе…¶ж”№еҶҷдёәиҜ—дҪ“е°ҸиҜҙпјҢеҚіи¶ҠеҚ—зҡ„йҹөж–ҮиҜ—“е…ӯе…«дҪ“”пјҢе…¶дёӯеңЁиҜ—еҸҘдёӯз»ҮиҝӣдәҶи¶ҠеҚ—ж°‘ж—ҸеҢ–зҡ„иҜӯиЁҖиЎЁиҫҫж–№ејҸпјҢеҰӮз¬¬е…ӯеҚ·пјҡ“жқҜжІҝиҡӮиҡҒпјҢзҲ¬иЎҢеҫ—еӨҡиҝңгҖӮ”[9]еҚідёҖи¶ҠеҚ—и°ҡиҜӯгҖӮ“е…ӯе…«дҪ“”е’Ңи¶ҠеҚ—ж°‘ж—ҸеҢ–зҡ„иҜӯиЁҖйғҪдҪ“зҺ°дәҶи¶ҠеҚ—ж°‘ж—Ҹж–ҮеҢ–зҡ„иүІеҪ©пјҢз„¶иҖҢеңЁдҪңе“Ғзҡ„иҜӯиЁҖеұӮйқўжұүж–ҮеҢ–иүІеҪ©жӣҙдёәзӘҒеҮәпјҢдҪңиҖ…йҳ®ж”ёд»Һжұүж–ҮеҢ–дёӯеҗёж”¶еӨ§йҮҸзҡ„иҜ—иҜҚгҖҒе…ёж•…пјҢе°Ҷе…¶еј•з”ЁжҲ–еҢ–з”ЁдәҺ“е…ӯе…«дҪ“”иҜ—еҸҘдёӯгҖӮ
е…ҲзңӢйҳ®жң¬дёӯеҢ–з”Ёзҡ„дёӯеӣҪиҜ—иҜҚпјҢиҜ—дәәйҳ®ж”ёеҜ№дёӯеӣҪзҡ„е”җиҜ—е’ҢгҖҠиҜ—з»ҸгҖӢжңүиҫғдёәж·ұе…Ҙзҡ„дәҶи§ЈпјҢйҳ®жң¬дёӯиҫғдёәжҳҺжҳҫең°еҢ–з”ЁгҖҠиҜ—з»ҸгҖӢдёӯиҜ—еҸҘзҡ„жңүдә”еӨ„пјҢиҫғжҳҺжҳҫең°еҢ–з”Ёе”җиҜ—зҡ„ең°ж–№жңүдёүеӨ„пјҢеҰӮпјҡ“и’ҷжҳ§дёӯд№ҹеҲҶдёҚеҮәиҚүдёӣжІҷи·ҜпјҢ/йёЎеЈ°иҢ…еә—жңҲпјҢдәәиҝ№жқҝжЎҘйңңгҖӮ”[10]дёҖиҠӮеҢ–з”ЁдәҶдёӯеӣҪе”җжң«иҜ—дәәжё©еәӯзӯ иҜ—еҸҘпјҢ“‘еӯ—е–ғжң¬’дҪң‘йёЎеЈ°еә—жңҲпјҢдәәиҝ№жЎҘйңң’пјҢзңҒз•ҘдәҶеҺҹеҸҘдёӨеӯ—гҖӮ”[11]
еҶҚзңӢйҳ®жң¬дёӯеҢ–з”Ёзҡ„дёӯеӣҪе…ёж•…,иҜ—дәәйҳ®ж”ёзҶҹжӮүеӨ§йҮҸзҡ„дёӯеӣҪе…ёзұҚ,иғҪеӨҹеңЁиҜ—дёӯдҝЎжүӢжӢҲжқҘ,и¶іи§Ғе…¶жұүж–ҮеҢ–еҠҹеә•ж·ұеҺҡгҖӮж №жҚ®й»„иҪ¶зҗғе…Ҳз”ҹдёәе…¶зҝ»иҜ‘зҡ„гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢжүҖдҪңзҡ„жіЁйҮҠ,йҳ®жң¬жүҖз”Ёзҡ„дёӯеӣҪе…ёж•…ж¶үеҸҠгҖҠеӨӘе№іе№ҝи®°гҖӢгҖҒгҖҠжұүжӯҰеёқеӨ–дј гҖӢгҖҒгҖҠйҹ©йқһеӯҗгҖӢзӯүеҮ еҚҒз§ҚдёӯеӣҪе…ёзұҚжҲ–дҪңе“ҒпјҢиҜ—дёӯеҮәиҮӘжұүж–ҮеҢ–зҡ„е…ёж•…йҡҸеӨ„еҸҜи§ҒпјҢдёҚд»…ж•°йҮҸдј—еӨҡпјҢиҖҢдё”з”Ёеҫ—еҚҒеҲҶиҙҙеҲҮпјҢжңүзҡ„е…ёж•…еңЁиҜ—дёӯиҝҳеҸҚеӨҚдҪҝз”ЁпјҢеҰӮи“қжЎҘиүійҒҮдёҖе…ёпјҢиҜ—дёӯе°ұжңүдёүеӨ„з”ЁеҲ°пјҢи“қжЎҘжҳҜдёҖдёӯеӣҪе…ёж•…пјҢеҚі“иЈҙиҲӘйҒҮдә‘иӢұдәҺи“қжЎҘй©ҝзҡ„ж•…дәӢгҖӮе”җжңқиЈҙиҲӘз§ҖжүҚпјҢжёёй„ӮжёҡпјҢдҪЈиҲҹиҝҳйғҪгҖӮеҗҢиҪҪжңүжЁҠеӨ«дәәпјҲеҗҚдә‘зҝҳпјҢеҲҳзәІеҰ»пјүпјҢеӣ зӣёиҜҶгҖӮеҫ—еҘ№зҡ„её®еҠ©пјҢз»ҸиҝҮи®ёеӨҡеӣ°йҡҫпјҢжңҖеҗҺеңЁи“қжЎҘй©ҝе’ҢеҘ№зҡ„еҰ№еҰ№дә‘иӢұжҲҗдәІгҖӮе…ёж•…еҮәиҮӘе”җе°ҸиҜҙ‘иЈҙиҲӘ’”гҖӮ[12]йҳ®жң¬еӨ§йҮҸеҢ–з”ЁдёӯеӣҪе…ёж•…пјҢеӨ§еӨ§жӢ“еұ•дәҶиҜ—жӯҢзҡ„ж–ҮеҢ–е®№йҮҸпјҢдҪҝиҜ—дҪңжҠ№дёҠжө“йғҒзҡ„дёӯеӣҪж–ҮеҢ–иүІеҪ©гҖӮ
йҳ®жң¬еңЁж”№еҶҷйқ’жң¬ж—¶пјҢеҖҹеҠ©дәҺеҢ–з”ЁдёӯеӣҪиҜ—иҜҚе’Ңе…ёж•…пјҢе°Ҷе…¶зәіе…Ҙе…·жңүи¶ҠеҚ—ж°‘ж—Ҹж–ҮеҢ–иүІеҪ©зҡ„“е…ӯе…«дҪ“”пјҢе№¶дёҺи¶ҠеҚ—

markdown:
(ДҗбәЎi hб»Қc SЖ° phбәЎm Hб»“ Nam, Trung Quб»‘c)
TS. Nguyб»…n Дҗình Phб»©c dб»Ӣch
Tóm tбәҜt nб»ҷi dung: Tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du là sб»ұ tiбәҝp biбәҝn vДғn hóa trên cЖЎ sб»ҹ cбәЈi biên tiб»ғu thuyбәҝt Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt gia Thanh Tâm Tài Nhân sб»‘ng vào giai Д‘oбәЎn Minh Thanh. Thông qua quá trình tiбәҝp biбәҝn ngoбәЎi vДғn hóa này, tб»« mб»ҷt tiб»ғu thuyбәҝt thông tб»Ҙc mang Д‘бәӯm chбәҘt tài tб»ӯ giai nhân, Nguyб»…n Du Д‘ã Д‘em nó cбәЈi biên thành mб»ҷt tác phбә©m truyб»Үn thЖЎ dài, Д‘б»“ng thб»қi còn là sб»ұ thб»ғ hiб»Үn Д‘б»үnh cao cб»§a tính Д‘iб»ғn nhã trong vДғn chЖ°ЖЎng Viб»Үt. Nhб»қ có quá trình tiбәҝp biбәҝn yбәҝu tб»‘ ngoбәЎi vДғn hóa này mà Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn Д‘б»“ng thб»қi Д‘Ж°б»Јc rбәҘt nhiб»Ғu Д‘б»ҷc giбәЈ trên thбәҝ giб»ӣi yêu thích.
Tб»« khóa: Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Tiбәҝp biбәҝn ngoбәЎi vДғn hóa VДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn
ж‘ҳиҰҒпјҡи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢеҜ№дёӯеӣҪжҳҺжё…е°ҸиҜҙгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢдҪңдәҶи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢйҖҡиҝҮиҝҷдёҖи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢдҪңиҖ…е°ҶдёҖйғЁе…·жңүжҳҺжҳҫзҡ„дҝ—ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„дёӯеӣҪжҳҺжё…жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙжј”еҢ–дёәдёҖйҰ–е…·жңүйӣ…ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„и¶ҠеҚ—й•ҝзҜҮеҸҷдәӢиҜ—пјҢиҝҷдёҖжҸҗеҚҮж–ҮеҢ–е“ҒдҪҚзҡ„и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷжҳҜи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢжҲҗдёәдёҫдё–жіЁзӣ®зҡ„дё–з•Ңж–ҮеӯҰз»Ҹе…ёзҡ„йҮҚиҰҒеҺҹеӣ д№ӢдёҖгҖӮ
е…ій”®иҜҚпјҡгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢ и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷ ж–ҮеӯҰз»Ҹе…ё
On rewriting chinese culture of Vietnamese
version of Romance of Jin Yun Qiao
Wang Xio-lin
(College of liberal arts,Hunan normal university, Changsha, Hunan 410081)
Abstract: Vietnamese version of Romance of Jin Yun Qiao, a long narrative poem, rewrited Chinese version of Romance of Jin Yun Qiao,a novel about gifty scholars & elegant lady in Ming and Qing dynasties, as a result of this cross-culture rewriting, the former is more elegant than the later, and the cultural taste of the former is improved, we can deduce from the conclusion above that this cross-culture rewriting is an important reason why the former become one of celebrated world literary classics.
Key words: Romance of Jin Yun Qiao Cross-culture rewriting Literary classics
Tб»« khoбәЈng thбәӯp niên 50 cб»§a thбәҝ kб»· 20, mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa tiб»ғu thuyбәҝt Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn do Thanh Tâm Tài Nhân б»ҹ Trung Quб»‘c sáng tác (gб»Қi tбәҜt bбәЈn Thanh) và truyб»Үn thЖЎ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du б»ҹ Viб»Үt Nam (gб»Қi tбәҜt bбәЈn Nguyб»…n) Д‘Ж°б»Јc rбәҘt nhiб»Ғu hб»Қc giбәЈ quan tâm, giáo sЖ° Hoàng Dбәӯt Cбә§u thuб»ҷc ДҗбәЎi hб»Қc SЖ° phбәЎm QuбәЈng Дҗông là ngЖ°б»қi Д‘бә§u tiên chú ý Д‘бәҝn mб»‘i quan hб»Ү này, trong bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn dб»Ӣch tб»« Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du xuбәҘt bбәЈn nДғm 1959 cб»§a ông, trong phбә§n lб»қi tб»ұa, hб»Қc giбәЈ Bùi Kб»· khi бәҘy Д‘ã chб»ү rõ, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du chính Д‘Ж°б»Јc dб»Ӣch ra trên cЖЎ sб»ҹ tác phбә©m cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân, tбәҘt nhiên cái gб»Қi là phiên dб»Ӣch б»ҹ Д‘ây Д‘Ж°б»Јc hiб»ғu là quá trình cбәЈi biên Д‘бә§y tính sáng tбәЎo và có sб»ұ gia tДғng cб»ұc lб»ӣn cб»§a giá trб»Ӣ vДғn hóa truyб»Ғn thб»‘ng. Ngoài ra, б»ҹ phбә§n Dб»Ӣch hбәӯu ký, dб»Ӣch giбәЈ cЕ©ng nêu rõ: “Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn vб»‘n là mб»ҷt bбәЈn tiб»ғu thuyбәҝt lЖ°u hành б»ҹ Trung Quб»‘c vào Д‘бә§u Д‘б»қi Thanh. Nó miêu tбәЈ sб»ұ hoành hành cб»§a ‘Oa khбәҘu’, sб»ұ nhu nhЖ°б»Јc cб»§a quan quân triб»Ғu Д‘ình, sб»ұ hб»§ bбәЎi cб»§a hб»Ү thб»‘ng chính trб»Ӣ, sб»ұ tàn ác cб»§a xã hб»ҷi phong kiбәҝn và sб»ұ cùng khб»• cб»§a nhб»Ҝng con ngЖ°б»қi bб»Ӣ áp bб»©c….Tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du chính sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ hбәҘp thu suб»‘i nguб»“n dЖ°б»Ўng chбәҘt tб»« bбәЈn tiб»ғu thuyбәҝt chб»Ҝ Hán cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân. Nguyб»…n Du Д‘ã sб»ӯ dб»Ҙng ngôn ngб»Ҝ dân tб»ҷc, thб»ғ thб»©c cб»§a ca dao dân ca Viб»Үt Nam và sб»ұ thuбә§n thб»Ҙc cб»§a cá nhân nhà thЖЎ trong viб»Үc vбәӯn dб»Ҙng Д‘iб»ғn cб»‘ vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c, Д‘em nб»ҷi dung tác phбә©m chuyб»ғn tбәЈi mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c hoàn mб»№ vào nhб»Ҝng câu thЖЎ lб»Ҙc bát gб»Қn gàng ngДғn nбәҜp.”(1) б»һ Д‘ây, tuy dб»Ӣch giбәЈ chб»ү rõ mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa hai bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt, thбәҝ nhЖ°ng vбә«n chЖ°a triб»ғn khai nghiên cб»©u so sánh; thêm vào Д‘ó, dб»Ӣch giбәЈ vб»ӣi phбә§n giб»ӣi thiб»Үu hбәҝt sб»©c giбәЈn lЖ°б»Јc vб»Ғ Kim Vân kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Trung Quб»‘c và sб»ұ phбәЈn ánh có phбә§n thiên lб»Үch vб»Ғ nб»ҷi dung tác phбә©m, Д‘iб»Ғu này chб»©ng tб»Ҹ khi viбәҝt nhб»Ҝng lб»қi trên dЖ°б»қng nhЖ° tác giбәЈ vбә«n chЖ°a hб»Ғ xem qua tác phбә©m cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân. Tháng 12 nДғm 1973, hб»Қc giбәЈ Viб»Үt Nam du hб»Қc tбәЎi Дҗài Loan Trбә§n Quang Huy trong luбәӯn án tiбәҝn sД© Nghiên cб»©u mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa truyб»Үn nôm Viб»Үt Nam và tiб»ғu thuyбәҝt Trung Quб»‘c, Д‘ã Д‘i sâu nghiên cб»©u mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n, trên cЖЎ sб»ҹ sб»ӯ dб»Ҙng bбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a TrЖ°ЖЎng Cam VЕ©, tác giбәЈ Д‘ã Д‘i sâu nghiên cб»©u mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa hai vДғn bбәЈn б»ҹ các khía cбәЎnh tình tiбәҝt, nhân vбәӯt, tЖ° tЖ°б»ҹng và phЖ°ЖЎng thб»©c biб»ғu Д‘бәЎt, sau cùng Д‘Ж°a ra kбәҝt luбәӯn: Nguyб»…n Du Д‘ã sб»ӯ dб»Ҙng mб»ҷt mб»ҷt bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn hбәҝt sб»©c bình thЖ°б»қng làm lam bбәЈn, sau Д‘ó sáng tбәЎo ra mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc bбәҘt hб»§; sб»ұ thiên tài cùng khбәЈ nДғng sáng tбәЎo tuyб»Үt vб»қi cб»§a Nguyб»…n Du hoàn toàn không thб»ғ hiб»Үn б»ҹ tình tiбәҝt câu chuyб»Үn, mà chб»§ yбәҝu thб»ғ hiб»Үn б»ҹ nghб»Ү thuбәӯt biб»ғu Д‘бәЎt.(2)
Trên thб»ұc tбәҝ, tб»« trЖ°б»ӣc nhб»Ҝng nДғm 80 cб»§a thбәҝ kб»· 20, tбәҘt cбәЈ các bб»ҷ sách, giáo trình vб»Ғ lб»Ӣch sб»ӯ vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c, bao gб»“m cбәЈ Trung Quб»‘c tiб»ғu thuyбәҝt sб»ӯ lЖ°б»Јc cб»§a Lб»— TбәҘn Д‘б»Ғu không Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân. Tháng 10 nДғm 1983, lбә§n Д‘бә§u tiên nhà xuбәҘt bбәЈn VДғn nghб»Ү Xuân Phong cho xuбәҘt bбәЈn bб»ҷ tiб»ғu thuyбәҝt chЖ°ЖЎng hб»“i tб»« lâu Д‘ã thбәҘt truyб»Ғn này, sách lбәҘy tên tác giбәЈ là Thanh Tâm Tài Nhân, do hб»Қc giбәЈ Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm. Trong phбә§n Hiб»Үu hбәӯu ký phб»Ҙ thêm б»ҹ cuб»‘i sách, hб»Қc giбәЈ Lý Trí Trung Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»§a bб»ҷ tiб»ғu thuyбәҝt Д‘б»‘i vб»ӣi vДғn hб»Қc Nhбәӯt BбәЈn, ông cho rбәұng: thб»© nhбәҘt, Nguyб»…n Du dùng bбәЈn Thanh làm Д‘б»Ғ tài, Д‘em tác phбә©m cбәЈi biên thành truyб»Үn nôm (tiб»ғu thuyбәҝt theo thб»ғ vДғn vбә§n), bбәЈn Thanh Д‘em Д‘бәҝn cho bбәЈn Nguyб»…n б»ҹ bб»‘n khía cбәЎnh nб»ҷi dung, tình tiбәҝt, nhân vбәӯt và tЖ° tЖ°б»ҹng; thб»© hai, diб»…n biбәҝn và tình tiбәҝt câu chuyб»Үn trong hai tác phбә©m hбә§u nhЖ° không có gì khác nhau, Nguyб»…n Du chб»ү sб»ӯa chб»Ҝa Д‘ôi chút theo tác giбәЈ là chЖ°a hб»Јp lý thб»ғ hiб»Үn б»ҹ các khía cбәЎnh tình tiбәҝt, miêu tбәЈ nhân vбәӯt, khбәҜc hб»Қa tâm lý nhân vбәӯt, nhб»Ҝng thay Д‘б»•i này không chб»ү thб»ғ hiб»Үn dб»Ҙng tâm cб»§a tác giбәЈ, mà còn khiбәҝn tác phбә©m cб»§a ông so vб»ӣi bбәЈn Thanh khДғng khít, mб»ӣi mбә», sinh Д‘б»ҷng và giàu tính biб»ғu cбәЈm hЖЎn; thб»© ba, bбәЈn Nguyб»…n có tбә§m бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»ұc lб»ӣn б»ҹ Viб»Үt Nam, nhб»Ҝng nhân vбәӯt trong tác phбә©m nhЖ° Thúy Kiб»Ғu, Thúc Sinh, HoбәЎn ThЖ°, Sб»ҹ Khanh, Tú Bà… không chб»ү nhà nhà Д‘б»Ғu biбәҝt, mà còn trб»ҹ thành nhб»Ҝng hình бәЈnh Д‘iб»ғn hình, mang tính biб»ғu tЖ°б»Јng vб»Ғ các loбәЎi ngЖ°б»қi trong xã hб»ҷi, hЖЎn nб»Ҝa trong giai Д‘oбәЎn thб»ұc dân Pháp chiбәҝm lД©nh Viб»Үt Nam, bбәЈn Nguyб»…n còn là Д‘бәЎi biб»ғu tЖ°б»Јng trЖ°ng cho tiбәҝng Viб»Үt và dân tб»ҷc Viб»Үt Nam. (3) Tб»« giai Д‘oбәЎn này vб»Ғ sau, cùng sб»ұ hЖ°ng thб»Ӣnh cб»§a vДғn hб»Қc so sánh б»ҹ Trung Quб»‘c Д‘бәЎi lб»Ҙc, mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã trб»ҹ thành vбәҘn Д‘б»Ғ nб»•i cб»ҷm Д‘Ж°б»Јc rбәҘt nhiб»Ғu hб»Қc giбәЈ chú ý. Tб»•ng quan nhб»Ҝng công trình có liên quan Д‘бәҝn vбәҘn Д‘б»Ғ này tб»« nhб»Ҝng nДғm 80 cб»§a thбәҝ kб»· trЖ°б»ӣc, có thб»ғ thбәҘy rõ, hбә§u hбәҝt các công trình Д‘Ж°б»Јc triб»ғn khai theo hai hЖ°б»ӣng sau:
Thб»© nhбәҘt, nên Д‘ánh giá ra sao vб»Ғ hai tác phбә©m nêu trên? Liên quan Д‘бәҝn vбәҘn Д‘б»Ғ này, trong giб»ӣi nghiên cб»©u tб»“n tбәЎi hai luб»“ng ý kiбәҝn hoàn toàn trái ngЖ°б»Јc nhau: Mб»ҷt là, quan Д‘iб»ғm cб»§a giáo sЖ° Дҗб»•ng VДғn Thành thuб»ҷc khoa Trung vДғn, ДҗбәЎi hб»Қc Liêu Ninh, ông cho rбәұng bбәЈn Nguyб»…n vб»ӣi tЖ° cách là mб»ҷt vДғn bбәЈn mô phб»Ҹng, thбәҝ nên bбәҘt kб»і б»ҹ khía cбәЎnh nб»ҷi dung hay hình thб»©c nghб»Ү thuбәӯt Д‘б»Ғu không thб»ғ sánh vб»ӣi bбәЈn Thanh.(4) Hб»Қc giбәЈ Дҗài Loan VЖ°ЖЎng Thiên Nghi trong luбәӯn vДғn thбәЎc sД© Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn nghiên cб»©u cб»§a mình cЕ©ng hoàn toàn tán Д‘б»“ng quan Д‘iб»ғm cб»§a giáo sЖ° Дҗб»•ng. (5) Hai là, giáo sЖ° PhбәЎm Tú Châu, chuyên gia vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c thuб»ҷc Viб»Үn VДғn hб»Қc Viб»Үt Nam, trong bài viбәҝt Дҗб»Қc bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn cб»§a bбәЈn Truyб»Үn Kiб»Ғu Viб»Үt Nam cб»§a mình Д‘ã Д‘Ж°a ra quan Д‘iб»ғm hoàn toàn trái ngЖ°б»Јc vб»ӣi giáo sЖ° Дҗб»•ng VДғn Thành, bà cho rбәұng, quan Д‘iб»ғm cб»§a ông Дҗб»•ng chб»§ yбәҝu hình thành trên cЖЎ sб»ҹ nhб»Ҝng khiбәҝm khuyбәҝt cб»§a bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn, trong bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn cб»§a giáo sЖ° Hoàng Dбәӯt Cбә§u, “hình бәЈnh Kim Trб»Қng, Thúy Kiб»Ғu Д‘ã mбәҘt Д‘i vбә» cao nhã vб»‘n có trong bбәЈn thЖЎ nôm, mà nét cao nhã cб»§a nhân vбәӯt cùng sб»ұ hбәҜc ám cб»§a xã hб»ҷi thЖ°б»қng dб»… làm Д‘б»ҷc giбәЈ cбәЈm Д‘б»ҷng và dб»… Д‘em Д‘бәҝn cho hб»Қ xúc cбәЈm nghб»Ү thuбәӯt nhбәҘt, Д‘ây cЕ©ng là Д‘iб»ғm thành công nhбәҘt trong quá trình tiбәҝp biбәҝn vДғn hóa cб»§a Nguyб»…n Du.”(6) Viб»Үc cho rбәұng bбәЈn Nguyб»…n Ж°u viб»Үt hЖЎn bбәЈn Thanh hoàn toàn không phбәЈi bбәҜt Д‘бә§u tб»« quan Д‘iб»ғm cб»§a PhбәЎm Tú Châu, mà ngay tб»« nДғm 1973, hб»Қc giбәЈ Trбә§n Quang Huy Д‘ã nêu ra, Д‘iб»Ғu này Д‘ã nói rõ б»ҹ phбә§n trên. Tб»« sau thбәӯp niên 90 cб»§a thбәҝ kб»· 20, quan Д‘iб»ғm cho rбәұng bбәЈn Nguyб»…n Ж°u viб»Үt hЖЎn bбәЈn Thanh Д‘ã Д‘Ж°б»Јc giб»ӣi hб»Қc thuбәӯt thб»«a nhбәӯn, cб»Ҙ thб»ғ vào nДғm 1997, hб»Қc giбәЈ Kб»і QuбәЈng MЖ°u trong bài viбәҝt Luбәӯn vб»Ғ truyб»Ғn thб»‘ng vДғn hб»Қc và giá trб»Ӣ nghб»Ү thuбәӯt cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt chб»Ҝ Nôm Viб»Үt Nam———Bàn luбәӯn thêm vб»Ғ thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du cho rбәұng: “Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn sб»ҹ dД© nhã tб»Ҙc Д‘б»Ғu xem trб»Қng, sб»ҹ dД© tác phбә©m nhбәӯn Д‘Ж°б»Јc sб»ұ Д‘ón nhбәӯn nб»“ng nhiб»Үt cб»§a cбәЈ mб»ҷt dân tб»ҷc và cб»§a nhân dân thбәҝ giб»ӣi, бәҘy là bб»ҹi ngoài nб»ҷi dung tЖ° tЖ°б»ҹng phong phú, tác phбә©m còn là sб»ұ thành công tuyб»Үt Д‘б»‘i trong viб»Үc vбәӯn dб»Ҙng ngôn ngб»Ҝ dân tб»ҷc” (7) Vào nДғm 2001, hб»Қc giбәЈ Lý Quбә§n trong chuyên luбәӯn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn: Tб»« tiб»ғu thuyбәҝt Trung Quб»‘c Д‘бәҝn tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc Viб»Үt Nam cho rбәұng, chính ngòi bút tuyб»Үt khéo cб»§a Nguyб»…n Du Д‘ã làm cho Truyб»Үn Kiб»Ғu thêm phбә§n hЖ°ЖЎng sбәҜc, nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so vб»ӣi nhân vбәӯt cùng tên trong bбәЈn Thanh cЕ©ng Д‘oan trang hЖЎn, giá trб»Ӣ thбә©m mб»№ cao hЖЎn, nghб»Ү thuбәӯt biб»ғu Д‘бәЎt Д‘бә·c biб»Үt là phЖ°ЖЎng diб»Үn khбәҜc hб»Қa tâm lý nhân vбәӯt so vб»ӣi bбәЈn Thanh cЕ©ng xuбәҘt sбәҜc hЖЎn. (8) NДғm 2007, hai tác giбәЈ Hà Minh Trí và Vi Mбәӯu Bân trong bài viбәҝt So sánh quá trình sáng tác hai bб»ҷ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Viб»Үt Nam và Trung Quб»‘c cho rбәұng, bбәЈn Nguyб»…n ca dao dân ca Viб»Үt Nam, dùng thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát Д‘б»ғ cбәЈi biên bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n cбәҘu tб»©, sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh, trong Д‘ó cбәЈ tình tiбәҝt và thбәҝ giб»ӣi nhât vбәӯt Д‘б»Ғu bб»ҷc lб»ҷ rõ xu hЖ°б»ӣng thбә©m mб»№ cб»§a tác giбәЈ, so vб»ӣi bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã có sб»ұ nâng cao б»ҹ phбә©m vб»Ӣ vДғn hóa và tЖ° tЖ°б»ҹng.
Thб»© hai, so sánh sб»ұ giб»‘ng và khác nhau giб»Ҝa bбәЈn Nguyб»…n và bбәЈn Thanh. Hб»Қc giбәЈ Vi Hб»“ng Bình trong bài viбәҝt So sánh Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Trung Quб»‘c và Viб»Үt Nam trên cЖЎ sб»ҹ so sánh tбәҘt cбәЈ mб»Қi Д‘iб»ғm giб»‘ng và khác nhau giб»Ҝa hai tác phбә©m, cho rбәұng hai tác phбә©m có ba Д‘iб»ғm giб»‘ng nhau: thб»© nhбәҘt, nб»ҷi dung gбә§n nhЖ° không có gì khác nhau; thб»© hai, Д‘б»Ғu sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ nhб»Ҝng sáng tбәЎo cб»§a tiб»Ғn nhân; thб»© ba, bб»‘i cбәЈnh xã hб»ҷi mà cбәЈ hai tác giбәЈ sб»‘ng vб»Ғ cЖЎ bбәЈn là giб»‘ng nhau. Vб»Ғ Д‘iб»ғm khác biб»Үt giб»Ҝa hai tác phбә©m, có thб»ғ kб»ғ ra bб»‘n khía cбәЎnh sau: thб»© nhбәҘt, vДғn thб»ғ không giб»‘ng nhau, mб»ҷt dùng thб»ғ thб»©c cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt chЖ°ЖЎng hб»“i phát triб»ғn trên cЖЎ sб»ҹ cб»§a thoбәЎi bбәЈn, mб»ҷt dùng thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát; thб»© hai, thб»қi Д‘iб»ғm ra Д‘б»қi cб»§a hai tác phбә©m hoàn toàn không giб»‘ng nhau, thб»қi gian cách biб»Үt giб»Ҝa chúng dài tб»ӣi hЖЎn 100 nДғm; thб»© ba, Д‘б»Ӣa vб»Ӣ xã hб»ҷi cб»§a hai tác giбәЈ hoàn toàn khác nhau, mб»ҷt là thân phбәӯn di thбә§n cб»§a triб»Ғu Minh, mб»ҷt là mб»ҷt vб»Ӣ Д‘бәЎi hб»Қc sД©, có Д‘б»Ӣa vб»Ӣ xã hб»ҷi cЕ©ng nhЖ° danh tiбәҝng vДғn hб»Қc cб»ұc cao; thб»© tЖ°, hai tác phбә©m ra Д‘б»қi trong hai hoàn cбәЈnh xã hб»ҷi hoàn toàn khác nhau, bбәЈn Thanh ra Д‘б»қi trong hoàn cбәЈnh dòng tiб»ғu thuyбәҝt tài tб»ӯ giai nhân bб»Ӣ dЖ° luбәӯn xã hб»ҷi xem nhбә№, còn bбәЈn Nguyб»…n do Д‘Ж°б»Јc viбәҝt dЖ°б»ӣi hình thб»©c lб»Ҙc bát, hình thб»©c mang Д‘бәӯm tính dân tб»ҷc, nên ngay tб»« khi ra Д‘б»қi Д‘ã Д‘Ж°б»Јc mб»Қi tбә§ng lб»ӣp trong xã hб»ҷi Viб»Үt Nam nб»“ng nhiб»Үt Д‘ón nhбәӯn.(10) Bài viбәҝt cб»§a các tác giбәЈ DЖ°ЖЎng Hiб»ғu Liên, VЖ°ЖЎng Ngб»Қc Linh, Hà Minh Trí, Vi MбәЎo Bân, Lб»Ҝ VД©nh… thбәЈy Д‘б»Ғu tiбәҝn hành so sánh hai tác phбә©m б»ҹ mб»ҷt sб»‘ phЖ°ЖЎng diб»Үn nhЖ° chб»§ Д‘б»Ғ, hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt, tác giбәЈ, thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt…. DЖ°ЖЎng Hiб»ғu Liên khi so sánh hai tác phбә©m б»ҹ khía cбәЎnh chб»§ Д‘б»Ғ chб»ү ra rбәұng, bбәЈn Nguyб»…n ngoài viб»Үc khбәіng Д‘б»Ӣnh giá trб»Ӣ cб»§a các phбәЎm trù trung, hiбәҝu, nhân, nghД©a nhЖ° bбәЈn Thanh, còn Д‘бә·c biб»Үt Д‘б»Ғ xЖ°б»ӣng quan Д‘iб»ғm mб»Үnh sб»‘ cб»§a tôn giáo.(11) VЖ°ЖЎng Ngб»Қc Linh trong quá trình so sánh hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu thuб»ҷc hai tác phбә©m chб»ү ra rбәұng, cùng là nhân vбәӯt “tài nб»Ҝ”, nhЖ°ng bбәЈn Thanh trб»Қng chб»Ҝ “tài”, còn bбәЈn Nguyб»…n lбәЎi trб»Қng chб»Ҝ “nб»Ҝ”, nguyên do là bб»ҹi hình tЖ°б»Јng “tài nhân” trong vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c Д‘ã lбәҘn át thбәӯm chí che lбәҘp hoàn toàn Д‘бә·c Д‘iб»ғm cб»§a “nб»Ҝ tб»ӯ”; hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh chính thб»ғ hiб»Үn sб»ұ dung hб»Јp cб»§a ba nhân tб»‘ xã hб»ҷi “tình”, “Д‘б»©c”, “dб»Ҙc” thб»Ӣnh hành б»ҹ giai Д‘oбәЎn Minh Thanh, Д‘б»“ng thб»қi cЕ©ng thб»ғ hiб»Үn Д‘бә·c trЖ°ng vб»«a trб»Қng “danh” vб»«a trб»Қng “thб»ұc” cб»§a vДғn hóa Trung Hoa.(12) Hà Minh Trí và Vi Mбәӯu Bân khi tiбәҝn hành so sánh hai tác giбәЈ cб»§a hai tác phбә©m cho rбәұng, tác giбәЈ cб»§a bбәЈn Thanh là ngЖ°б»қi thбәҘt bбәЎi trên con Д‘Ж°б»қng khoa cб»ӯ, dùng tiб»ғu thuyбәҝt Д‘б»ғ ký thác lý tЖ°б»ҹng xã hб»ҷi, lý tЖ°б»ҹng nhân sinh, nhбәҘn mбәЎnh tình cбәЈm thб»ұc, tình yêu thб»ұc và tб»ұ do cá tính, Д‘iб»Ғu này chính biб»ғu hiб»Үn tЖ° tЖ°б»ҹng tình cбәЈm cб»§a tбә§ng lб»ӣp thб»Ӣ dân trong xã hб»ҷi Trung Quб»‘c; còn tác giбәЈ cб»§a bбәЈn Nguyб»…n là ngЖ°б»қi có Д‘б»Ӣa vб»Ӣ hiб»ғn hách cбәЈ trên vДғn Д‘àn và trong chính trб»Ӣ, thбәҝ nên ông ta cб»ұc kб»і xem trб»Қng các phбәЎm trù trung, hiбәҝu, nhân, nghД©a và khía cбәЎnh phê phán xã hб»ҷi.(13) Lб»Ҝ VД©nh trong quá trình so sánh thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a hai tác phбә©m nêu rõ, có mб»ҷt sб»‘ Д‘iб»ғm tЖ°ЖЎng Д‘б»“ng giб»Ҝa hai tác phбә©m nhЖ° sau: “Mб»ҷt là, tuy viбәҝt vб»Ғ kб»№ nб»Ҝ nhЖ°ng không Д‘i vào khai thác nб»ҷi dung dâm ô.” “Hai là, Д‘бә·c biб»Үt xem trб»Қng yбәҝu tб»‘ kб»Ӣch tính cб»§a tác phбә©m, tính phê phán cб»§a xã hб»ҷi cЕ©ng khá rб»ҷng.” “Ba là, Д‘бә§u cuб»‘i liên hб»Јp, kбәҝt cбәҘu hбәҝt sб»©c tinh mбәӯt.” “Bб»‘n là, tính cánh cб»§a các nhân vбәӯt Д‘Ж°б»Јc xây dб»ұng hбәҝt sб»©c khác nhau.” Tác giбәЈ còn chб»ү rõ nhЖ°б»Јc Д‘iб»ғm cб»§a cбәЈ bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n: “Thб»© nhбәҘt, cбәЈ hai Д‘б»Ғu chб»§ trЖ°ЖЎng quan Д‘iб»ғm mб»Үnh sб»‘, tб»©c ‘tài mб»Үnh tЖ°ЖЎng Д‘б»‘’.” “Thб»© hai, cбәЈ hai tác phбә©m Д‘б»Ғu dùng thб»§ pháp ‘vбәҪ rбәҜn thêm chân’, tб»©c Д‘б»Ғu sбәҜp xбәҝp chi tiбәҝt sau khi Д‘б»ғ Thúy Kiб»Ғu trбә§m mình xuб»‘ng dòng Tiб»Ғn ДҗЖ°б»қng, Д‘Ж°б»Јc Giác Duyên cб»©u lên, lбәЎi sбәҜp xбәҝp cho Thúy Kiб»Ғu, Thúy Vân tình cб»қ gбә·p nhau, Д‘б»ғ vбә№n mб»‘i nhân duyên mб»№ mãn mб»ҷt chб»“ng hai vб»Ј là ‘Kim’ ‘Vân’ và ‘Kiб»Ғu’ .” “Thб»© ba, nguyên mбә«u nhân vбәӯt Tб»« HбәЈi vб»‘n là bб»Қn cЖ°б»ӣp biб»ғn nhЕ©ng nhiб»…u dân lành, lбәЎi có mб»‘i liên hб»Ү vб»ӣi mб»ҷt sб»‘ thбәҝ lб»ұc tбәЎi Nhбәӯt BбәЈn, Д‘em nhб»Ҝng ngЖ°б»қi бәҘy Д‘б»ғ xây dб»ұng thành nhб»Ҝng anh hùng chб»‘n nhân gian, dЖ°б»қng nhЖ° chбәіng bбәұng hб»Қc theo tác giбәЈ cб»§a Thu hб»• khâu xây dб»ұng hб»Қ thành nhб»Ҝng nhân vбәӯt biбәҝn hình, Д‘б»ғ tránh sб»ұ mâu thuбә«n giб»Ҝa nhân vбәӯt và sб»ұ thб»ұc lб»Ӣch sб»ӯ cЕ©ng nhЖ° Д‘бәЈm bбәЈo tính chân thб»ұc cб»§a hình tЖ°б»Јng nghб»Ү thuбәӯt.”(14)
Tб»« tình hình nghiên cб»©u có liên quan Д‘бәҝn nб»ҷi dung bài viбәҝt cб»§a chúng tôi nêu trên, có thб»ғ thбәҘy rõ rбәұng, giб»ӣi hб»Қc thuбәӯt Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc nghiên cб»©u so sánh giб»Ҝa bбәЈn Nguyб»…n và bбәЈn Thanh Д‘ã hбәҝt sб»©c toàn diб»Үn, tб»« tác giбәЈ, bб»‘i cбәЈnh thб»қi Д‘бәЎi Д‘бәҝn các yбәҝu tб»‘ nб»ҷi tбәЎi thuб»ҷc tác phбә©m nhЖ° Д‘б»Ғ tài, chб»§ Д‘б»Ғ, hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt, vДғn thб»ғ, kбәҝt cбәҘu, Д‘б»ҷc giбәЈ Д‘б»Ғu Д‘ã Д‘Ж°б»Јc thiбәҝt cбәӯp nghiên cб»©u б»ҹ nhiб»Ғu trình Д‘б»ҷ khác nhau. Nhб»Ҝng nghiên cб»©u này Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc hiб»ғu sâu vб»Ғ hai tác phбә©m không chб»ү có ý nghД©a tích cб»ұc, mà còn là tiб»Ғn Д‘б»Ғ quan trб»Қng cho nhб»Ҝng nghiên cб»©u sâu hЖЎn vб»Ғ nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ thuб»ҷc hai tác phбә©m. Rõ ràng bбәЈn Nguyб»…n sбәЈn sinh trên cЖЎ sб»ҹ cбәЈi biên tб»« bбәЈn Thanh, mб»©c Д‘б»ҷ бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»§a bбәЈn Thanh rõ ràng không thб»ғ so sánh cùng bбәЈn Nguyб»…n, viб»Үc Д‘em hai tác phбә©m so sánh vб»ӣi nhau, nhбәұm chб»ү ra Д‘iб»ғm giб»‘ng và khác nhau, chб»— cao chб»— thбәҘp giб»Ҝa hai tác phбә©m tб»ұa nhЖ° nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ thuбәӯn lý thành chЖ°ЖЎng, nhЖ°ng vбәҘn Д‘б»Ғ Д‘áng làm Д‘б»ғ bбәЎn Д‘б»Қc, Д‘ó chính là, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã cбәЈi biên vДғn hóa Trung Quб»‘c ra sao Д‘б»ғ tб»« mб»ҷt tác phбә©m tiб»ғu thuyбәҝt tài tб»ӯ giai nhân không mбәҘy thành công Д‘ã trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn trên thбәҝ giб»ӣi? Дҗây cЕ©ng là vбәҘn Д‘б»Ғ bài viбәҝt cб»§a chúng tôi muб»‘n Д‘i vào giбәЈi quyбәҝt.
TrЖ°б»ӣc tiên, hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh thông qua quá trình cбәЈi biên cб»§a Nguyб»…n Du Д‘ã lý tЖ°б»ҹng hЖЎn.
Дҗem bбәЈn Nguyб»…n và bбәЈn Thanh so sánh vб»ӣi nhau, cái gб»Қi lý tЖ°б»ҹng hóa cб»§a hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so sánh vб»ӣi bбәЈn Thanh chính thб»ғ hiб»Үn б»ҹ mб»ҷt sб»‘ khía cбәЎnh nhЖ° tài nghб»Ү, tính cách….
Nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ tài nghб»Ү, kбәҝ thб»«a bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n cЕ©ng xây dб»ұng Thúy Kiб»Ғu thành mб»ҷt nhân vбәӯt “tài nб»Ҝ”, thбәӯm chí so vб»ӣi bбәЈn Thanh còn Д‘бә·c biб»Үt nhбәҘn mбәЎnh tài thЖЎ và tài Д‘àn cб»§a Thúy Kiб»Ғu. BбәЈn Nguyб»…n ngay tб»« hai câu Д‘бә§u Д‘ã nói rõ chб»§ Д‘б»Ғ cб»§a tác phбә©m: “TrДғm nДғm trong cõi ngЖ°б»қi ta; chб»Ҝ tài chб»Ҝ mб»Үnh khéo là ghét nhau.”(15) Tài nб»Ҝ mб»Үnh bбәЎc Д‘ã trб»ҹ thành vбәҘn Д‘б»Ғ trung tâm cб»§a truyб»Үn thЖЎ. Дҗб»Қc xong toàn bб»ҷ tác phбә©m, hình tЖ°б»Јng tài nб»Ҝ Thúy Kiб»Ғu vб»ӣi khбәЈ nДғng thi ca tuyб»Үt vб»қi và tài Д‘àn khiбәҝn bбәҘt kб»і ai cЕ©ng phбәЈi vб»— án xЖ°ng tuyб»Үt luôn Д‘em Д‘бәҝn cho Д‘б»ҷc giбәЈ бәҘn tЖ°б»Јng cб»ұc kб»і sâu sбәҜc.
Có hб»Қc giбәЈ cho rбәұng, hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu cб»§a bбәЈn Thanh có xu hЖ°б»ӣng thiên vб»Ғ “tài”, còn cб»§a bбәЈn Nguyб»…n có xu hЖ°б»ӣng trб»Қng vб»Ғ “nб»Ҝ”. Дҗem quan Д‘iб»ғm này so sánh vб»ӣi thб»ұc tбәҝ cбәЈi biên nhân vбәӯt Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n, chúng ta sбәҪ nhìn rõ Д‘iб»ғm không thích Д‘áng, trên thб»ұc tбәҝ, hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n б»ҹ khía cбәЎnh tài nДғng rõ ràng Д‘Ж°б»Јc nhбәҘn mбәЎnh hЖЎn, viб»Үc Nguyб»…n Du muб»‘n Д‘em hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt này lý tЖ°б»ҹng hóa, tбәҘt yбәҝu phбәЈi nhбәҘn mбәЎnh thêm khía cбәЎnh “tài nб»Ҝ” cб»§a cô, Д‘iб»Ғu này có thб»ғ thбәҘy rбәҘt rõ trong vДғn bбәЈn cб»§a tác phбә©m. Ví dб»Ҙ, б»ҹ Д‘oбәЎn Thúy Kiб»Ғu và Kim Trб»Қng vЖ°б»Јt tЖ°б»қng gбә·p gб»Ў và tб»ұ Д‘ính hôn Ж°б»ӣc, bбәЈn Thanh viбәҝt Д‘бәҝn Д‘oбәЎn Thúy Kiб»Ғu Д‘б»Ғ thЖЎ cho hai bб»©c tranh SЖЎn cЖ° Д‘б»“ và Tiб»ғu dЖ°ЖЎng xuân Д‘б»“ trong thЖ° phòng cб»§a Kim Trб»Қng, Kim Trб»Қng khen rбәұng: “ThЖЎ viбәҝt thбәӯt hay, thбәӯt Д‘âu kém tài phu nhân hб»Қ Vб»Ү. Vбәӯt gì mà Д‘бәҝn khéo, sao lбәЎi có vбәӯt khéo Д‘бәҝn vбәӯy, thбәӯt khiбәҝn tiб»ғu sinh yêu chбәҝt Д‘i Д‘Ж°б»Јc.” “Mб»—i chб»Ҝ là mб»ҷt viên châu, dбә«u có vбәӯt mang giá trб»Ӣ liên thành cЕ©ng không dб»… Д‘б»•i. HЖЎn nб»Ҝa, tình cбәЈm thбәҘm Д‘бә«m, thбәӯt sб»ұ Д‘бәЎt tб»ӣi ý mà hб»Қa công không thб»ғ vбәҪ, có thб»ғ nói càng xem càng thбәҘy kб»і diб»Үu vбәӯy!”(16) BбәЈn Nguyб»…n Д‘em hai bб»©c tranh trên viбәҝt gб»ҷp thành mб»ҷt bб»©c tranh vбәҪ cây tùng cô Д‘б»ҷc, lб»қi thЖЎ viбәҝt rбәұng: “Tay tiên gió táp mЖ°a sa; khoбәЈng trên dб»«ng bút thбәЈo và bб»‘n câu. (Kim Trб»Қng) Khen tài nhбәЈ ngб»Қc phun châu; nàng Ban бәЈ TбәЎ cЕ©ng Д‘âu thбәҝ này.”(17) Дҗem hai Д‘oбәЎn so sánh vб»ӣi nhau, rõ ràng tài thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n có phбә§n vЖ°б»Јt trб»ҷi hЖЎn so vб»ӣi tài thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh, Д‘iб»Ғu này Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn khá rõ thông qua tЖ° thбәҝ Д‘б»Ғ thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu cùng nhб»Ҝng lб»қi ngб»Јi khen cб»§a Kim Trб»Қng. Mб»ҷt Д‘iб»Ғu Д‘бә·c biб»Үt Д‘áng chú ý nб»Ҝa là, khi tiбәҝn hành cбәЈi biên bбәЈn Thanh, Nguyб»…n Du Д‘ã lЖ°б»Јc Д‘i toàn bб»ҷ sб»‘ thЖЎ ca do Thúy Kiб»Ғu viбәҝt, cách làm này cб»§a Nguyб»…n Du không nhб»Ҝng không làm giбәЈm tài nДғng cб»§a Thúy Kiб»Ғu, mà ngЖ°б»Јc lбәЎi còn Д‘em Д‘бәҝn cho Д‘б»ҷc giбәЈ không gian vô cùng cб»§a hoбәЎt Д‘б»ҷng tЖ°б»ҹng tЖ°б»Јng; trái ngЖ°б»Јc vб»ӣi bбәЈn Nguyб»…n, bбәЈn Thanh liб»Үt kê cб»Ҙ thб»ғ tбәҘt cбәЈ các tác phбә©m thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu, làm nhЖ° vбәӯy tбәҘt nhiên thuбәӯn lб»Јi cho ngЖ°б»қi Д‘б»Қc có thб»ғ xem trб»ұc tiбәҝp tác phбә©m cб»§a tài nб»Ҝ, thбәҝ nhЖ°ng nбәҝu thЖЎ viбәҝt quá thЖ°б»қng, бәҘn tЖ°б»Јng vб»Ғ tài thЖЎ cùng sб»ұ tài hoa cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong lòng Д‘б»ҷc giбәЈ cЕ©ng sбәҪ bб»Ӣ mбәҘt Д‘iб»ғm. Ngoài ra, tác phбә©m thЖЎ cб»Ҙ thб»ғ xuбәҘt hiб»Үn trong tác phбә©m nói cho cùng cЕ©ng chính là thЖЎ do tác giбәЈ sáng tác, chúng có mб»‘i quan hб»Ү mбәӯt thiбәҝt vб»ӣi tài nДғng thi ca cб»§a tác giбәЈ, trong quá trình Д‘б»Қc tác phбә©m, Д‘б»ҷc giбәЈ chб»ү có thб»ғ cбәЈm nhбәӯn tài nДғng thi ca cб»§a tác giбәЈ, còn tài thЖЎ cб»§a nhân vбәӯt ra sao thì chб»ү có thб»ғ dб»ұa vào sб»ұ tЖ°б»ҹng tЖ°б»Јng. LбәЎi nhìn tб»« phЖ°ЖЎng diб»Үn kбәҝt cбәҘu, nбәҝu trong tác phбә©m tác giбәЈ liб»Үt kê cб»Ҙ thб»ғ nhб»Ҝng tác phбә©m thЖЎ cб»§a Thúy Kiб»Ғu, làm nhЖ° vбәӯy không chб»ү khó phát huy tính tích cб»ұc Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc thúc Д‘бә©y sб»ұ phát triб»ғn cб»§a tình tiбәҝt và viб»Үc miêu tбәЈ, khбәҜc hб»Қa tính cách nhân vбәӯt, mà còn khiбәҝn cho kбәҝt cбәҘu cб»§a tác phбә©m thiбәҝu sб»ұ nghiêm cбә©n, thбәӯm chí dбә«n Д‘бәҝn lб»Ҹng lбә»o, rб»қi rбәЎc.
Tài Д‘àn cб»§a Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so vб»ӣi tài Д‘àn cб»§a nhân vбәӯt cùng tên trong bбәЈn Thanh cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc nâng cao hЖЎn. б»һ Д‘ây lбәҘy Д‘oбәЎn Thúy Kiб»Ғu Д‘ính Ж°б»ӣc cùng Kim Trб»Қng, sau Д‘ó lбәЎi gбәЈy Д‘àn cho Kim Trб»Қng nghe làm ví dб»Ҙ. Liên quan Д‘бәҝn viб»Үc này, bбәЈn Thanh viбәҝt rбәұng: “”(18) BбәЈn Nguyб»…n viбәҝt: “So dбә§n dây vЕ© dây vДғn; bб»‘n dây to nhб»Ҹ theo vбә§n cung thЖ°ЖЎng. Khúc Д‘âu Hán Sб»ҹ chiбәҝn trЖ°б»қng; nghe ra tiбәҝng sбәҜt tiбәҝng vàng chen nhau. Khúc Д‘âu TЖ° Mã PhЖ°б»Јng Cбә§u; nghe ra nhЖ° oán nhЖ° sбә§u phбәЈi chДғng! Kê Khang này khúc QuбәЈng LДғng; mб»ҷt rбәұng LЖ°u thб»§y hai rбәұng Hành vân. Quá quan này khúc Chiêu Quân; nб»ӯa phбә§n luyбәҝn chúa nб»ӯa phбә§n tЖ° gia. Trong nhЖ° tiбәҝng hбәЎc bay qua; Д‘б»Ҙc nhЖ° nЖ°б»ӣc suб»‘i mб»ӣi sa nб»ӯa vб»қi. Tiбәҝng khoan nhЖ° gió thoбәЈng ngoài; tiбәҝng mau sбә§m sбәӯp nhЖ° trб»қi Д‘б»• mЖ°a. Ngб»Қn Д‘èn khi tб»Ҹ khi mб»қ; khiбәҝn ngЖ°б»қi ngб»“i Д‘ó cЕ©ng ngЖЎ ngбә©n sбә§u. Khi tб»ұa gб»‘i khi cúi Д‘бә§u; khi vò chín khúc khi chau Д‘ôi mày.”(19) Nбәҝu Д‘em Д‘oбәЎn này so sánh vб»ӣi Д‘oбәЎn trong bбәЈn Thanh, rõ ràng trong quá trình cбәЈi biên, Nguyб»…n Du Д‘ã viбәҝt thêm tên cб»§a các nhбәЎc khúc mà Thúy Kiб»Ғu tбәҘu lên, vб»Ғ sб»‘ lЖ°б»Јng câu chб»Ҝ cЕ©ng có sб»ұ gia tДғng Д‘б»ҷt biбәҝn, tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng Д‘iб»Ғu này Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn rõ ý Д‘б»“ muб»‘n nhбәҘn mбәЎnh tài Д‘àn cб»§a Thúy Kiб»Ғu, khiбәҝn cho hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt này càng thêm phбә§n lý tЖ°б»ҹng, Д‘iб»Ғu này cЕ©ng nói rõ hình бәЈnh Thúy Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n so vб»ӣi bбәЈn Thanh càng trб»Қng “tài” hЖЎn chб»© hoàn toàn không trб»Қng “nб»Ҝ”.
Nhìn tб»« phЖ°ЖЎng diб»Үn tính cách, Д‘б»ғ hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu thêm lý tЖ°б»ҹng, Nguyб»…n Du ngoài viб»Үc cб»‘ ý làm nб»•i bбәӯt tài nДғng cб»§a Kiб»Ғu, ông còn Д‘бә·c biб»Үt chú ý gia công cho nhân vбәӯt cб»§a mình б»ҹ phЖ°ЖЎng diб»Үn tính cách, tб»©c luôn chú ý xây dб»ұng tính cách Kiб»Ғu theo hЖ°б»ӣng ít dб»Ҙc vб»Қng, mЖ°u mô nhЖ°ng ngây thЖЎ hЖЎn, tình cбәЈm hЖЎn. Ví dб»Ҙ, khi Kiб»Ғu mбәҜc phбәЈi kбәҝ Д‘б»ҷc cб»§a HoбәЎn ThЖ°, bб»Ҹ trб»‘n khб»Ҹi gia Д‘ình hб»Қ Thúc, tб»ӣi tránh nбәЎn б»ҹ am Chiêu бәЁn, nhЖ°ng sau Д‘ó lбәЎi rЖЎi vào tay cб»§a BбәЎc Bà. б»һ tình tiбәҝt này, bбәЈn Nguyб»…n chб»ү nói: Kiб»Ғu vào lúc canh ba bб»Ҹ trб»‘n khб»Ҹi Quan Âm các cб»§a gia Д‘ình hб»Қ Thúc, trên ngЖ°б»қi mang theo chuông vàng, khánh vàng cб»§a nhà hб»Қ Thúc, tб»ӣi nЖ°ЖЎng nhб»қ sЖ° bà Giác Duyên б»ҹ Chiêu бәЁn am, lбәЎi do có vб»Ӣ thí chб»§ tб»ӣi chЖЎi, phát giác nhб»Ҝng Д‘б»“ pháp bбәЈo sao quá giб»‘ng cб»§a gia Д‘ình hб»Қ Thúc, Giác Duyên sб»Ј sinh chuyб»Үn nên sбәҜp xбәҝp cho Kiб»Ғu tбәЎm lánh khб»Ҹi Chiêu бәЁn am. б»һ Д‘ây bбәЈn Nguyб»…n vì muб»‘n nhбәҘn mбәЎnh nét ngây thЖЎ cб»§a Kiб»Ғu mà lЖ°б»Јc bб»Ҹ mб»ҷt tình tiбәҝt thб»ғ hiб»Үn sб»ұ tính toán cб»§a Kiб»Ғu vб»‘n có trong bбәЈn Thanh: Thúy Kiб»Ғu vì muб»‘n б»©ng phó vб»ӣi khбәЈ nДғng gia Д‘ình hб»Қ Thúc tб»ӣi Д‘iб»Ғu tra nên Д‘ã bày mЖ°u cho Giác Duyên, bбәЈo Giác Duyên nên Д‘ánh bб»ҷ chuông khánh mб»ӣi, sau Д‘ó dùng vàng bбәЎc mбәЎ lên và bày б»ҹ trong phòng nhЖ° cЕ©, nбәҝu có ngЖ°б»қi Д‘бәҝn tra xét thì bбәЈo Д‘ó là Д‘б»“ mô phб»Ҹng làm theo chб»© không phбәЈi Д‘б»“ thбәӯt.(20) Thúy Kiб»Ғu vб»‘n là ngЖ°б»қi luôn bб»Ӣ mбәҜc mЖ°u ngЖ°б»қi khác, trЖ°б»ӣc Д‘ó vì muб»‘n Д‘Ж°б»Јc sб»• lб»“ng nên Д‘ã mбәҜc mЖ°u cб»§a Tú Bà và Sб»ҹ Khanh, sau này lбәЎi vì quan niб»Үm trung hiбәҝu mà mбәҜc phбәЈi kбәҝ chiêu an dб»Ҙ hàng cб»§a Hб»“ Tôn Hiбәҝn, dбә«n Д‘бәҝn Tб»« HбәЈi phбәЈi chбәҝt Д‘б»©ng giб»Ҝa trбәӯn tiб»Ғn, nhб»Ҝng Д‘iб»Ғu này Д‘б»§ chб»©ng minh Kiб»Ғu là ngЖ°б»қi ngây thЖЎ, thбәҝ nên viб»Үc bбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc Д‘i tình tiбәҝt bày mЖ°u tính kбәҝ cб»§a Kiб»Ғu là hoàn toàn phù hб»Јp vб»ӣi logic phát triб»ғn cб»§a tính cách. Ngoài ra, trong so sánh vб»ӣi bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n còn Д‘бә·c biб»Үt chú ý nhбәҘn mбәЎnh chбәҘt ngЖ°б»қi Д‘бәӯm Д‘бә·c có trong tính cách cб»§a Thúy Kiб»Ғu. Ví dб»Ҙ, Д‘oбәЎn Kiб»Ғu gбә·p Tб»« HбәЈi, Kiб»Ғu ngay tб»« khi gбә·p Tб»« Д‘ã có ý gбәҜn kбәҝt chung thân, Tб»« chuб»ҷc Kiб»Ғu ra khб»Ҹi lбә§u xanh, rЖ°б»ӣc Kiб»Ғu vб»Ғ làm Hoàng hбәӯu, Д‘б»“ng thб»қi thay Kiб»Ғu báo ân phб»Ҙc oán. BбәЈn Thanh viбәҝt Thúy Kiб»Ғu vì Thúc Sinh xin tha cho vб»Ј nên Д‘ã miб»…n HoбәЎn ThЖ° tб»ҷi chбәҝt, nhЖ°ng vбә«n Д‘em HoбәЎn ThЖ° Д‘ánh cho 100 roi sau Д‘ó trбәЈ vб»Ғ cho Thúc Sinh, tiбәҝp Д‘ó quay ngЖ°б»Јc Д‘бә§u Tú Bà Д‘б»‘t nhЖ° ngб»Қn nбәҝn, rút gân Mã Giám Sinh, lб»ҷt da Sб»ҹ Khanh, treo cб»• BбәЎc Bà, giã nát thây BбәЎc HбәЎnh, hình phбәЎt hoàn toàn khác nhau. BбәЈn Nguyб»…n cбәЈi biên Д‘ã xб»ӯ trí Д‘oбәЎn này nhЖ° sau: bб»ҹi Thúc Sinh xin thay cho vб»Ј, lбәЎi cбәЈm Д‘б»ҷng trЖ°б»ӣc viб»Үc Thúc Sinh nбә·ng tình vб»ӣi vб»Ј, Kiб»Ғu lбәӯp tб»©c Д‘ã tha bб»•ng cho HoбәЎn ThЖ°, riêng Tú Bà, BбәЎc Bà, Mã Giám Sinh, Sб»ҹ Khanh…thбәЈy Д‘б»Ғu bб»Ӣ xб»ӯ thành thб»Ӣt nát xЖ°ЖЎng tan. Cách xб»ӯ lý này không chб»ү thб»ғ hiб»Үn tính cách trб»Қng tình trб»Қng nghД©a cб»§a Kiб»Ғu, mà còn thб»ғ sб»ұ khoan dung Д‘б»ҷ lЖ°б»Јng cб»§a cô, tб»« Д‘ó phбә©m chбәҘt cб»§a hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc nâng cao, khiбәҝn hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt càng thêm lý tЖ°б»ҹng hóa.
б»һ phЖ°ЖЎng diб»Үn tình cбәЈm cб»§a Thúy Kiб»Ғu, bбәЈn Nguyб»…n thб»ғ hiб»Үn thбәҝ giб»ӣi tình cбәЈm cб»§a Kiб»Ғu phong phú Д‘a dбәЎng hЖЎn nhiб»Ғu so vб»ӣi bбәЈn Thanh; sб»ұ khác biб»Үt giб»Ҝa hai bбәЈn chính б»ҹ chб»—: trong bбәЈn Thanh vбә«n tб»“n tбәЎi không ít chi tiбәҝt liên quan Д‘бәҝn tình dб»Ҙc cб»§a Thúy Kiб»Ғu, nhЖ°ng qua bбәЈn Nguyб»…n, tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng chi tiбәҝt này Д‘б»Ғu bб»Ӣ lЖ°б»Јc bб»ӣt. Ví dб»Ҙ Д‘oбәЎn Kiб»Ғu mбәҜc mЖ°u Tú Bà và Sб»ҹ Khanh, sau khi Mã Giám Sinh lб»«a lбәҘy Kiб»Ғu, trong mб»ҷt tháng trб»қi Д‘Ж°a Kiб»Ғu thбәіng tб»ӣi Lâm Tri, bб»Ӣ sa vào kб»№ viб»Үn, mâu thuбә«n vб»ӣi Tú Bà, Kiб»Ғu Д‘ã dùng cái chбәҝt Д‘б»ғ phбәЈn kháng, trong lúc Kiб»Ғu hôn mê hб»“n ДҗбәЎm Tiên hiб»Үn vб»Ғ báo rбәұng duyên trбә§n cб»§a Kiб»Ғu chЖ°a hбәҝt, lбәЎi hбә№n Ж°б»ӣc gбә·p nhau б»ҹ sông Tiб»Ғn ДҗЖ°б»қng. TrЖ°б»ӣc tình hình Д‘ó, Tú Bà mб»ҷt mбә·t dб»‘i Kiб»Ғu, cho nàng ra б»ҹ lбә§u NgЖ°ng Bích, gбәЎt rбәұng chб»қ gбәЈ cho con trai nhà lành; mб»ҷt mбә·t Д‘б»ғ Д‘бәЎt cho Д‘Ж°б»Јc mб»Ҙc Д‘ích, bбәҜt Kiб»Ғu phбәЈi tuân theo ý mình, Tú Bà Д‘ã cho Sб»ҹ Khanh Д‘i dбә«n dб»Ҙ Thúy Kiб»Ғu chбәЎy trб»‘n, bб»ҹi Ж°б»ӣc mong tháo cЕ©i sб»• lб»“ng, Kiб»Ғu Д‘ã mбәҜc mЖ°u Tú Bà, Sб»ҹ Khanh sau khi dб»Ҙ Kiб»Ғu chбәЎy trб»‘n, giб»Ҝa Д‘Ж°б»қng Д‘ã bб»Ҹ mбә·c nàng, rб»‘t cuб»ҷc Kiб»Ғu bб»Ӣ bбәҜt vб»Ғ lбә§u xanh, bб»Ӣ tra tбәҘn Д‘бәҝn nб»—i phбәЈi khuбәҘt phб»Ҙc và phбәЈi cam chб»Ӣu bán tiбәҝng cЖ°б»қi mб»ӣi thôi. Mб»ҷt tháng sau, Tú Bà dбәЎy cho Kiб»Ғu cách câu dбә«n khách cùng thб»§ thuбәӯt trong chб»‘n phòng the, sau Д‘ó Kiб»Ғu sб»‘ng nhб»Ҝng ngày tháng buб»“n bã nЖЎi lбә§u xanh, mб»ҷt Д‘б»қi ôm vбәҝt nhЖЎ. б»һ Д‘oбәЎn này bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã lЖ°б»Јc toàn bб»ҷ nhб»Ҝng chi tiбәҝt cб»§a bбәЈn Thanh nhЖ° Sб»ҹ Khanh Д‘òi Kiб»Ғu cho thб»Ҹa mãn nhб»Ҙc dб»Ҙc, Kiб»Ғu б»§y thác thân mình cho Sб»ҹ Khanh, nhб»Ҝng biб»Үn pháp câu dбә«n khách cùng nhб»Ҝng thб»§ thuбәӯt chб»‘n phòng the mà Tú Bà truyб»Ғn cho Kiб»Ғu và cбәЈ thái Д‘б»ҷ thб»«a nhбәӯn cб»§a Kiб»Ғu. Vб»Ғ thái Д‘б»ҷ thб»«a nhбәӯn cб»§a Kiб»Ғu, bбәЈn Thanh ngay sau khi Tú Bà truyб»Ғn hбәҝt mб»Қi ngón nghб»Ғ cho Kiб»Ғu, Д‘ã sбәҜp xбәҝp cho nàng trбәЈ lб»қi mб»ҷt câu nhЖ° sau: “Thì ra là vбәӯy, con Д‘ã hoàn toàn lД©nh hб»ҷi!”(21) LбәЎi nhЖ° Д‘oбәЎn Kiб»Ғu tiб»…n biб»Үt Thúc Sinh, Thúc Sinh tб»« khi chuб»ҷc Kiб»Ғu tб»« tay Tú Bà, lбәҘy Kiб»Ғu làm thiбәҝp, thб»қi gian thoбәҜt Д‘ã hЖЎn mб»ҷt nДғm, Thúy Kiб»Ғu khuyên chб»“ng vб»Ғ Vô Tích thДғm vб»Ј cбәЈ HoбәЎn ThЖ°, Д‘oбәЎn này bбәЈn Thanh miêu tбәЈ hбәҝt sб»©c uyб»ғn chuyб»ғn, tб»ү mб»ү, nб»—i oán than ly biб»Үt thông qua thЖЎ ca cùng cбәЈnh vбәӯt Д‘Ж°б»Јc miêu tбәЈ Д‘бәЎt Д‘бәҝn Д‘б»үnh Д‘iб»ғm. BбәЈn Nguyб»…n phát triб»ғn trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh, nhЖ°ng lЖ°б»Јc Д‘i cбәЈnh hai vб»Ј chб»“ng Kiб»Ғu mây gió truy hoan trЖ°б»ӣc Д‘êm Thúc Sinh lên Д‘Ж°б»қng. Tình vб»‘n là thб»© thЖ°б»Јng phбә©m, dб»Ҙc chб»ү thuб»ҷc hàng hбәЎ lЖ°u, viб»Үc miêu tбәЈ tình dб»Ҙc trЖ°б»ӣc nay vбә«n Д‘Ж°б»Јc xem là chб»©ng cб»© cho viб»Үc tác giбәЈ cб»‘ ý б»©ng hб»Јp vб»ӣi thб»Ӣ hiбәҝu cб»§a tбә§ng lб»ӣp thб»Ӣ dân, Д‘ây cЕ©ng là nguyên nhân khiбәҝn tác phбә©m phát triб»ғn theo hЖ°б»ӣng thông tб»Ҙc, có thб»ғ nói, bбәЈn Thanh chính thб»ғ hiб»Үn rõ nhбәҘt xu hЖ°б»ӣng này; ngЖ°б»Јc lбәЎi, bбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc bб»Ҹ hбәҝt nб»ҷi dung tình dб»Ҙc cб»§a bбәЈn Thanh, chб»ү chuyên chú vào lД©nh vб»ұc tình cбәЈm, Д‘iб»Ғu này khiбәҝn tác phбә©m có xu hЖ°б»ӣng nhã hóa, phбә©m vб»Ӣ và cách Д‘iб»Үu cб»§a tác phбә©m nhб»қ Д‘ó cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc nâng cao hЖЎn.
Thб»© hai, bбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên bбәЈn Thanh, cб»‘ ý lý tЖ°б»ҹng hóa mб»‘i tình Kim Kiб»Ғu, cб»‘ ý Д‘em mб»‘i tình cб»§a hб»Қ nâng tб»ӣi Д‘б»үnh cao cб»§a thб»© tình yêu Д‘iб»ғn nhã.
Hб»“i thб»© nhбәҘt bбәЈn Thanh “Vô tình hб»Ҝu tình Д‘бә§u Д‘Ж°б»қng Д‘iбәҝu ДҗбәЎm Tiên; vô duyên hб»Ҝu duyên không Д‘âu gбә·p Kim Trб»Қng” giб»ӣi thiб»Үu tài mбәЎo cб»§a Kim Trб»Қng cùng nб»—i nhб»ӣ nhung cб»§a chàng Д‘б»‘i vб»ӣi hai chб»Ӣ em Kiб»Ғu Vân, trông mong có dб»Ӣp Д‘Ж°б»Јc gбә·p lбәЎi: vào tiбәҝt thanh minh, hai Kiб»Ғu cùng em trai VЖ°ЖЎng Quan Д‘i tбәЈo mб»ҷ, Д‘бәЎp thanh, trên Д‘Ж°б»қng trб»ҹ vб»Ғ lбәЎi tбәҝ mб»ҷ danh kб»№ BбәҜc Kinh là ДҗбәЎm Tiên. б»һ Д‘oбәЎn này, bбәЈn Thanh Д‘бә·c biб»Үt xoáy vào chi tiбәҝt Kim Trб»Қng mб»ҷt mình cб»‘ ý bám theo hành tung chб»Ӣ em Kiб»Ғu Д‘бәҝn tбәӯn mб»“ ДҗбәЎm Tiên. BбәЈn Nguyб»…n б»ҹ Д‘oбәЎn tбәЈo mб»ҷ chб»ү giб»ӣi thiб»Үu thân phбәӯn cùng tài mбәЎo cб»§a Kim Trб»Қng, hoàn toàn không Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn viб»Үc Kim cб»‘ ý bám theo Thúy Kiб»Ғu, mà chб»ү nói hб»Қ vô tình gбә·p nhau khi Д‘ang tбәЈn bб»ҷ thong dong, Д‘б»“ng thб»қi “nhбәҘt kiбәҝn chung tình”, ngoài ra, Kim Trб»Қng б»ҹ Д‘ây cЕ©ng không Д‘i mб»ҷt mình, mà theo sau còn có và thЖ° Д‘б»“ng, và chuyб»Үn gбә·p Thúy Kiб»Ғu cб»§a chàng cЕ©ng chб»ү là chuyб»Үn hб»Ҝu duyên. Sau khi Kim Kiб»Ғu gбә·p nhau, bбәЈn Thanh viбәҝt rбәұng: “Kim sinh bб»Ӣ sбәҜc Д‘бә№p cб»§a hai Kiб»Ғu hб»ӣp hб»“n, trong lòng nghД©: ‘Дҗây hбәіn là gб»‘c rб»… cб»§a tЖ°ЖЎng tЖ°.’ LбәЎi thбә§m thб»Ғ nguyб»Үn trong lòng: ‘Nбәҝu ta không Д‘Ж°б»Јc hai cô này làm vб»Ј thì quyбәҝt mб»ҷt Д‘б»қi không lбәҘy ai khác.’ ”(22) Tб»« viб»Үc Kim Trб»Қng cб»‘ ý bám theo Д‘бәҝn chi tiбәҝt bб»Ӣ nhan sбәҜc cб»§a hai Kiб»Ғu làm cho mê Д‘бәҜm và thб»Ғ quyбәҝt phбәЈi lбәҘy bбәұng Д‘Ж°б»Јc hai Kiб»Ғu, bбәЈn chбәҘt háo sбәҜc trong con ngЖ°б»қi Kim Д‘ã thб»ғ hiб»Үn cб»ұc rõ, Д‘iб»Ғu này có tác dб»Ҙng tiêu cб»ұc không ít Д‘бәҝn viб»Үc hЖ°б»ӣng tình yêu theo chiб»Ғu Д‘iб»ғn nhã, vбәӯy nên dЖ°б»ӣi tài cбәЈi biên cб»§a Nguyб»…n Du, tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng chi tiбәҝt này Д‘б»Ғu bб»Ӣ lЖ°б»Јc bб»Ҹ. Sau khi hai Kiб»Ғu tham dб»ұ hб»ҷi ДҗбәЎp Thanh trб»ҹ vб»Ғ, bбәЈn Thanh có Д‘oбәЎn chб»Ӣ em Kiб»Ғu Vân bàn luбәӯn vб»Ғ Д‘oбәЎn Д‘б»‘i thoбәЎi cб»§a Kim Trб»Қng, trong Д‘oбәЎn Д‘б»‘i thoбәЎi Thúy Vân cho rбәұng Kim Trб»Қng chбәіng phбәЈi tб»ӣi Д‘iбәҝu ДҗбәЎm Tiên, mà chб»ү là Д‘бәҝn tiбәҝp cбәӯn hai Kiб»Ғu, ý cб»§a nàng Д‘ã Д‘oán Д‘úng tim Д‘en cб»§a Kim Trб»Қng và Kiб»Ғu cЕ©ng tán Д‘б»“ng ý kiбәҝn vб»ӣi em. Nàng nói: “Дҗó là lбәҪ Д‘Ж°ЖЎng nhiên, nhЖ°ng chб»Ӣ thбәҘy chàng бәҘy tài mбәЎo, nho nhã không giб»‘ng ngЖ°б»қi thЖ°б»қng, nhб»©t khoát là bбәӯc tuбәҘn kiб»Үt trong giб»ӣi sД© nhân.”(23) BбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc Д‘i tбәҘt cбәЈ nhб»Ҝng lб»қi Д‘б»‘i thoбәЎi này, chб»ү xoáy sâu vào sб»ұ chung tình cùng nб»—i luyбәҝn lЖ°u cб»§a Kiб»Ғu: “Bóng tà nhЖ° giб»Ҙc cЖЎn buб»“n; khách Д‘à lên ngб»ұa ngЖ°б»қi còn ghé theo.”(24) Không dб»«ng lбәЎi б»ҹ Д‘ó, Nguyб»…n Du còn miêu tбәЈ tâm trбәЎng Kiб»Ғu nЖЎi khuê phòng dЖ°б»ӣi ánh trДғng, trong quá trình khбәҜc hб»Қa tâm lý Kiб»Ғu, Nguyб»…n Du Д‘бә·c biб»Үt chú ý sб»ӯ dб»Ҙng cбәЈnh vбәӯt chung quanh vào viб»Үc biб»ғu Д‘бәЎt tình cбәЈm tâm trбәЎng, cuб»‘i cùng còn viбәҝt cбәЈnh Kiб»Ғu dб»ұa lan can mб»ҷng gбә·p ДҗбәЎm Tiên, lбәЎi nghД© vб»Ғ mб»Үnh vбәӯn cб»§a mình không khб»Ҹi xót xa. Дҗem bбәЈn Thanh và bбәЈn Nguyб»…n so sánh vб»ӣi nhau, chúng ta sбәҪ thбәҘy rõ, con ngЖ°б»қi Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh Д‘бәӯm chбәҘt lý tính, còn Kiб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n lбәЎi Д‘бәӯm chбәҘt tình cбәЈm, thбәӯt Д‘úng là mб»ҷt hình tЖ°б»Јng thiбәҝu nб»Ҝ trong trбәҜng ngây thЖЎ.
б»һ Д‘oбәЎn nhбә·t thoa trбәЈ thoa, bбәЈn Nguyб»…n Д‘б»‘i vб»ӣi mб»‘i tЖ°ЖЎng tЖ° cб»§a Kim Kiб»Ғu sau lбә§n gбә·p mбә·t Д‘бә§u tiên miêu tбәЈ hбәҝt sб»©c tб»ү mб»ү, còn bбәЈn Thanh chб»ү chú ý miêu tбәЈ Kim Trб»Қng tìm cách ra sao Д‘б»ғ gбә·p Д‘Ж°б»Јc hai Kiб»Ғu, còn tâm trбәЎng tЖ°ЖЎng tЖ° cб»§a chàng thì chб»ү Д‘Ж°б»Јc miêu tбәЈ mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c vбәҜn tбәҜt: “Kinh sб»ӯ biбәҝng xem, cЖЎm nЖ°б»ӣc biбәҝng Дғn, cбәЈ ngày ngбә©n ngЖЎ, cбәЈ Д‘êm mбәҘt ngб»§. Lúc nào cЕ©ng chб»ү trông mong gбә·p lбәЎi hai Kiб»Ғu, nhЖ°ng lбәЎi không tìm ra kбәҝ sách.”(25) BбәЈn Nguyб»…n nói Kim Trб»Қng trong lúc bб»“i hб»“i Д‘б»©ng bên nhà Kiб»Ғu phát hiб»Үn ra vЖ°б»қn Lãm Thúy, nhЖ°ng không vб»ҷi miêu tбәЈ vЖ°б»қn này, bбәЈn Nguyб»…n viбәҝt: “MбәҘy làn cб»ӯa Д‘óng then cài; dбә«y thб»Ғm hoa rб»Ҙng biбәҝt ngЖ°б»қi б»ҹ Д‘âu? Tбә§n ngбә§n Д‘б»©ng suб»‘t giб»қ lâu; dбәЎo quanh chб»Јt thбәҘy mái sau có nhà. Là nhà Ngô Viб»Үt thЖ°ЖЎng gia; buб»“ng không Д‘б»ғ Д‘ó ngЖ°б»қi xa chЖ°a vб»Ғ. LбәҘy Д‘iб»Ғu du hб»Қc hб»Ҹi thuê; túi Д‘àn cбә·p sách Д‘б»Ғ huб»Ғ dб»Қn sang.”(26) BбәЈn Thanh nói viб»Үc tìm thбәҘy vЖ°б»қn Lãm Thúy là mб»ҷt trong nhб»Ҝng kбәҝ sách cб»§a Kim Trб»Қng, chб»© không phбәЈi hoàn toàn ngбә«u nhiên, Д‘б»“ng thб»қi chàng ta còn viбәҝt riêng mб»ҷt bài thЖЎ ngб»Јi ca cбәЈnh Д‘бә№p cб»§a vЖ°б»қn.Viб»Үc nhбә·t thoa trбәЈ thoa và viб»Үc Kim Kiб»Ғu trao nhau vбәӯt lЖ°u niб»Үm trong hai bбәЈn Thanh và Nguyб»…n Д‘б»Ғu khá giб»‘ng nhau, hбә§u nhЖ° không có gì khác biб»Үt, chб»ү có Д‘iб»Ғu trong bбәЈn Nguyб»…n lб»қi Kim Trб»Қng thбәЈy Д‘б»Ғu xuбәҘt phát tб»« tбәӯn Д‘áy lòng, lб»қi cб»§a Д‘ôi lб»©a yêu nhau và cЕ©ng cб»ұc kб»і khúc chiбәҝt; còn bбәЈn Thanh thì chú ý vào sб»ұ cб»‘ ý, tính toán trong tình tiбәҝt nhбә·t thoa và Д‘ính Ж°б»ӣc cб»§a Kim Trб»Қng. Nбәҝu Д‘em so sánh Kim Trб»Қng trong hai bбәЈn, có thб»ғ thбәҘy rõ, Kim Trб»Қng trong bбәЈn Thanh có khuynh hЖ°б»ӣng khinh bбәЎc, phí hбәҝt tâm tЖ° vào viб»Үc “hб»Ҹi liб»…u tìm hoa”, Д‘iб»Ғu này nhìn tб»« mб»ҷt góc Д‘б»ҷ nhбәҘt Д‘б»Ӣnh Д‘ã hбәЎ thбәҘp chбәҘt lãng mбәЎn trong mб»‘i tình cб»§a Kim Kiб»Ғu; ngЖ°б»Јc lбәЎi, trong bбәЈn Nguyб»…n, Kim Trб»Қng Д‘Ж°б»Јc nhбәҘn mбәЎnh hЖЎn rбәҘt nhiб»Ғu б»ҹ khía cбәЎnh tình cбәЈm, không ngб»ӣt tЖ°ЖЎng tЖ°, sбә§u khб»•, ngày Д‘êm ngây ngây nhìn sang bб»қ tЖ°б»қng phía Д‘ông, Д‘б»“ng thб»қi viб»Үc thuê vЖ°б»қn Lãm Thúy cЕ©ng hoàn toàn ngбә«u nhiên, hoàn toàn không có sб»ұ tính toán, chính nhб»қ thбәҝ tình yêu cб»§a hб»Қ mб»ӣi trб»ҹ nên lý tЖ°б»ҹng hóa và Д‘iб»ғn nhã hЖЎn.
б»һ Д‘oбәЎn gбә·p mбә·t tình lang, bбәЈn Thanh viбәҝt rбәұng: Kiб»Ғu nhân cЖЎ hб»ҷi ngЖ°б»қi nhà Д‘i xa Д‘ã giбәЈ vб»қ bб»Ӣ б»‘m Д‘б»ғ Д‘Ж°б»Јc б»ҹ nhà mб»ҷt mình, kбәҝ Д‘ó chuбә©n bб»Ӣ Д‘б»“ Дғn thб»©c uб»‘ng Д‘б»ғn gбә·p mбә·t tình lang; Д‘бә§u tiên là viб»Үc tбә·ng thЖЎ tình, kбәҝ Д‘ó là tìm ngõ tбәҜt, rб»“i cб»ұ tuyб»Үt ham muб»‘n nhб»Ҙc dб»Ҙc cб»§a chàng Kim, hбә№n cùng nhau yбәҝn бә©m, ngâm vб»Ӣnh; nói Д‘бәҝn mЖ°б»қi bài thЖЎ hб»Қa lбәЎi ДҗбәЎm Tiên, thЖ°ЖЎng mình mб»Үnh bбәЎc, kбәҝ Д‘ó lбәЎi Д‘б»Ғ thЖЎ lên bб»©c hб»Қa cho Kim, rб»“i lбәЎi cùng nhau thб»Ғ nguyб»Ғn, sau Д‘ó chia tay nhau trong vбәЎn phбә§n lЖ°u luyбәҝn; biбәҝt chбәҜc ngЖ°б»қi nhà Д‘êm бәҘy không vб»Ғ, Kiб»Ғu lбәЎi trб»ҹ sang, cùng Kim thб»Ғ nguyб»Ғn, kбәҝ Д‘ó Д‘ánh Д‘àn cùng Kim uб»‘ng rЖ°б»Јu vui Д‘бәҝn sáng, nhЖ°ng quyбәҝt tб»« chб»‘i viб»Үc hб»Јp hoan; sau vì Kim phбәЈi vб»Ғ Liêu DЖ°ЖЎng chб»Ӣu tang chú, Kim Д‘бәҝn tб»« biб»Үt Kiб»Ғu nЖЎi hòn non bб»ҷ. BбәЈn Nguyб»…n lбәЎi viбәҝt rбәұng: Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc phân công б»ҹ nhà coi nhà, Д‘ây Д‘úng là cЖЎ hб»ҷi trб»қi cho Д‘б»ғ gбә·p tình lang, dù rбәҘt muб»‘n gбә·p nhЖ°ng lбәЎi không có cб»ӣ, sau nàng quyбәҝt bДғng qua ngõ tб»‘i, cùng Kim Trб»Қng thб»Ғ non hбә№n biб»ғn, Д‘б»Ғ thЖЎ, tiбәҝp Д‘ó lбәЎi nói e mình phбәӯn bбәЎc, khó có thб»ғ thành Д‘ôi, lб»қi tình không dб»©t, nhЖ°ng Д‘бәҝn khi trб»қi tб»‘i nàng cЕ©ng trб»ҹ vб»Ғ nhà, sau Kim Trб»Қng Д‘Ж°б»Јc tin phбәЈi vб»Ғ Liêu DЖ°ЖЎng chб»Ӣu tang chú, cбәЈ hai Д‘ã cùng tб»ӣi Дҗài Trang tбәЎm biб»Үt nhau. So sánh hai bбәЈn vб»ӣi nhau, Kiб»Ғu trong bбәЈn Thanh Д‘бә·c biб»Үt vì tình mà sinh ra tính toán, vì tЖ° tình mà lб»«a dб»‘i ngЖ°б»қi thân, Д‘iб»Ғu này rõ ràng không lб»Јi cho viб»Үc lý tЖ°б»ҹng hóa hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu; bбәЈn Nguyб»…n cбәЈi biên tình tiбәҝt này, Д‘em chi tiбәҝt Kiб»Ғu thác bб»Үnh б»ҹ nhà Д‘б»•i thành Д‘Ж°б»Јc phân công б»ҹ nhà trông nhà, bб»Ҹ Д‘i khiбәҝm khuyбәҝt lб»«a dб»‘i ngЖ°б»қi nhà trên ngЖ°б»қi Kiб»Ғu, khiбәҝn cho tình yêu Kim Kiб»Ғu càng thêm hoàn mб»№.
б»һ Д‘oбәЎn cha Kiб»Ғu mбәҜc oan, Kiб»Ғu Д‘ã ra tay cб»©u em và cha, bбәЈn Thanh Д‘em bбәЈn án cб»§a cha Kiб»Ғu miêu tбәЈ hбәҝt sб»©c tб»ү mб»ү, thбәӯm chí còn miêu tбәЈ chi tiбәҝt cбәЈ tình trбәЎng bб»Ӣ bб»Қn khб»‘c lбәЎi hành hình cùng cбәЈnh Thúy Kiб»Ғu hôn mê nбәұm trên máng cб»Ҹ mЖЎ thбәҘy Kim Trб»Қng tб»ӣi cб»©u nàng và tình cбәЈm lЖ°u luyбәҝn giб»Ҝa Kiб»Ғu và cha mбә№. BбәЈn Nguyб»…n chб»ү nói, sau khi gia Д‘ình mбәҜc hб»Қa, Kiб»Ғu quyбәҝt Д‘б»Ӣnh bán mình chuб»ҷc cha Д‘б»ғ tбәӯn hiбәҝu, mб»Қi viб»Үc Д‘ã yên, bà mб»‘i dбә«n Mã Giám Sinh tб»ӣi gбә·p, cuб»‘i cùng Kiб»Ғu Д‘ã quyбәҝt Д‘б»Ӣnh bán mình vб»ӣi giá bб»‘n trДғm lбәЎng vàng. Kiб»Ғu buб»“n khб»•, lбәЎi nhб»ӣ mong Kim Trб»Қng, Д‘б»ғ báo ЖЎn chàng, Kiб»Ғu Д‘ã nhб»қ em Thúy Vân thay mình giб»Ҝ vбә№n lб»қi nguyб»Ғn, do quá nhб»ӣ Kim, Kiб»Ғu phát bб»Үnh, khiбәҝn cha mбә№ phбәЈi lo lбәҜng, sau cha nàng phбәЈi hб»©a sбәҪ theo ý nàng, Kiб»Ғu mб»ӣi yên lòng. Vб»Ғ tình cбәЈnh này, bбәЈn Nguyб»…n còn tЖ°б»қng thuбәӯt rõ hЖЎn, Д‘бә·c biб»Үt còn chú ý nhбәҘn mбәЎnh tình yêu cб»§a Kiб»Ғu dành cho Kim chính là thб»© tình yêu Д‘бәҝn chбәҝt cЕ©ng không hб»Ғ thay Д‘б»•i. BбәЈn Nguyб»…n viбәҝt: “Mai sau dù có bao giб»қ; Д‘б»‘t lò hЖ°ЖЎng бәҘy so tЖЎ phím này. Trông ra ngб»Қn cб»Ҹ lá cây; thбәҘy hây hây gió thì hay chб»Ӣ vб»Ғ.”(27) Дҗб»‘i chiбәҝu hai bбәЈn, bбәЈn Nguyб»…n miêu tбәЈ Д‘бә·c biб»Үt tб»ү mб»ү vб»Ғ tình cбәЈm cha con và tình cбәЈm nam nб»Ҝ Kim Kiб»Ғu, Д‘iб»Ғu này chб»§ yбәҝu biб»ғu hiб»Үn б»ҹ hoбәЎt Д‘б»ҷng tâm lý cб»§a Kiб»Ғu, nб»•i bбәӯt nhбәҘt trong chuб»—i hoбәЎt Д‘б»ҷng tâm lý cб»§a Kiб»Ғu chính là sб»ұ mбә«u thuбә«n giб»Ҝa tình và hiбәҝu, ngoài ra nhб»Ҝng yбәҝu tб»‘ khác nhìn chung chб»ү Д‘Ж°б»Јc viбәҝt qua loa, nhЖ°ng rб»‘t cб»Ҙc Д‘iб»ғm nhбәҘn vбә«n Д‘бә·t б»ҹ chб»Ҝ “tình”; bбәЈn Thanh trái lбәЎi chб»ү chú ý Д‘бәҝn sб»ұ viб»Үc, ví dб»Ҙ Д‘em vб»Ҙ án cб»§a cha Kiб»Ғu thuбәӯt lбәЎi Д‘бә§u Д‘uôi rõ ràng logic, trong Д‘ó hình tЖ°б»Јng Kiб»Ғu cЕ©ng mang Д‘бә§y màu sбәҜc lý tính, trong tình thбәҝ dбә§u sôi lб»ӯa bб»Ҹng cб»§a chính gia Д‘ình mình, cô biбәҝt cân nhбәҜc lб»Јi hбәЎi Д‘б»ғ hy sinh thân mình cб»©u cбәЈ gia Д‘ình, rб»“i trong viб»Үc ký tên Д‘iб»ғm chб»ү trên bбәЈn hôn thЖ° do chính cha cô lбәӯp, tбәҘt cбәЈ Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn khuynh hЖ°б»ӣng lý tính rõ rб»Үt.
Thб»© ba, bбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên Д‘ã khiбәҝn Д‘бә·c trЖ°ng trб»Қng trí cб»§a vДғn hóa Trung Quб»‘c chuyб»ғn biбәҝn theo hЖ°б»ӣng nhã chính. Дҗiб»Ғu này thб»ғ hiб»Үn rõ nhбәҘt б»ҹ chб»—, trong quá trình cбәЈi biên, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã lЖ°б»Јc bб»Ҹ toàn bб»ҷ nhб»Ҝng tình tiбәҝt gбәҜn liб»Ғn vб»ӣi tình hình xã hб»ҷi Trung Quб»‘c Д‘Ж°ЖЎng thб»қi có trong bбәЈn Thanh. Ví dб»Ҙ, Д‘oбәЎn cha Kiб»Ғu bб»Ӣ vu oan, bбәЈn Thanh Д‘ã viбәҝt rõ viб»Үc công sai hб»Қ Chung Д‘ã dùng bбәЎc Д‘б»ғ lo lót bб»ҷ máy quan lбәЎi ra sao, Д‘б»ғ cha Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc trбәҜng án; còn б»ҹ bбәЈn Nguyб»…n chб»ү viбәҝt quan hб»Қ Chung (tб»©c công sai hб»Қ Chung) chб»ү Д‘òi ba trДғm tiб»Ғn phбәЎt, ngoài ra tбәҘt cбәЈ Д‘б»Ғu lЖ°б»Јc bб»Ҹ.
б»һ Д‘oбәЎn Kiб»Ғu Д‘Ж°б»Јc Thúc Sinh cб»©u vб»ӣt, bбәЈn Thanh viбәҝt rõ các bЖ°б»ӣc Д‘б»ғ chuб»ҷc Kiб»Ғu ra khб»Ҹi nhà thб»•: ban Д‘бә§u Thúc Sinh phбәЈi nhб»қ tay anh chб»Ӣ trong giб»ӣi xã hб»ҷi Д‘en là Hoa DЖ°ЖЎng và Bб»ҷ TбәҘn hoбәЎch Д‘б»Ӣnh kбәҝ sách, kбәҝ Д‘ó dùng kбәҝ dЖ°ЖЎng Д‘ông kích tây, nói sбәҪ kiб»Үn Tú Bà can tб»ҷi dám mua con gái nhà lành vào làm nhà thб»•, cб»‘t cho Tú Bà sб»Ј, sau Д‘ó mб»ӣi dùng kбәҝ ép Tú Bà cho Kiб»Ғu chuб»ҷc thân vб»ӣi giá tiб»Ғn mà ngày xЖ°a Mã Quy (Mã Giám sinh) Д‘ã bб»Ҹ ra Д‘б»ғ mua Kiб»Ғu. Vб»Ғ viб»Үc này, bбәЈn Nguyб»…n chб»ү nói Tú Bà thua cЖЎ Thúc Sinh nên phбәЈi bбәұng lòng cho Kiб»Ғu hoàn lЖ°ЖЎng, viбәҝt rбәұng: “MЖ°б»Јn Д‘iб»Ғu trúc viб»Үn thб»«a lЖ°ЖЎng; rЖ°б»ӣc vб»Ғ hãy tбәЎm giбәҘu nàng mб»ҷt nЖЎi. Chiбәҝn hòa sбәҜp sбәөn hai bài; cбәӯy tay thбә§y thб»Ј mЖ°б»Јn ngЖ°б»қi dò la. BбәҜn tin Д‘бәҝn mбә·t Tú Bà; thua cЖЎ mб»Ҙ cЕ©ng cбә§u hòa dám sao.”(28) Còn lбәЎi các chi tiбәҝt khác thбәЈy Д‘б»Ғu lЖ°б»Јc bб»Ҹ.
б»һ Д‘oбәЎn Tб»« HбәЈi vì mбәҜc kбәҝ chiêu hàng nên bб»Ӣ giбәҝt, bбәЈn Thanh tЖ°б»қng thuбәӯt cб»Ҙ thб»ғ viб»Үc quan quân bб»Ғ mбә·t là chiêu an, chбәҘp thuбәӯn mб»Қi Д‘iб»Ғu khoбәЈn mà Tб»« HбәЈi nêu ra, tбә·ng quà hбәӯu Д‘б»ғ làm mб»қ mбәҜt Д‘б»‘i phЖ°ЖЎng, nhЖ°ng thб»ұc tбәҝ lбәЎi cài nб»ҷi gián ngбә§m theo dõi Д‘б»‘i phЖ°ЖЎng, nhЖ° vбәӯy danh là chiêu an, nhЖ°ng thб»ұc tбәҝ là bбәҜt giбәҝt, nói tóm lбәЎi, б»ҹ Д‘ây tác giбәЈ bбәЈn Thanh Д‘em mб»Қi chi tiбәҝt cùng toàn bб»ҷ quá trình xбәҝp Д‘бә·t mЖ°u kбәҝ giбәЈ chiêu an cб»§a quan quân triб»Ғu Д‘ình bày ra trЖ°б»ӣc mбәҜt Д‘б»ҷc giбәЈ. BбәЈn Nguyб»…n ngЖ°б»Јc lбәЎi chб»ү viбәҝt ban Д‘бә§u Tб»« HбәЈi muб»‘n giбәҝt kбә» khuyên hàng Hoa Nhân, nhЖ°ng Kiб»Ғu Д‘ã cб»©u Hoa Nhân, sau Д‘ó Tб»« nghe theo lб»қi Kiб»Ғu Д‘б»“ng ý quy hàng, nhЖ°ng không ngб»қ mбәҜc mЖ°u Hб»“ Tôn Hiбәҝn Д‘бәҝn nб»—i bб»Ӣ giбәҝt; trong qua trình nêu trên, ngoài Д‘oбәЎn Kiб»Ғu lбәҘy Д‘бәЎo trung hiбәҝu khuyên Tб»« HбәЈi nên quy thuбәӯn triб»Ғu Д‘ình Д‘Ж°б»Јc viбәҝt khá tб»ү mб»ү, còn lбәЎi Д‘б»Ғu hбәҝt sб»©c sЖЎ lЖ°б»Јc; có mб»ҷt Д‘iб»Ғu Д‘áng chú ý, Д‘ó là, trong bбәЈn Nguyб»…n xuбәҘt hiб»Үn lб»қi phê bình cho rбәұng Kiб»Ғu quá mб»Ғm yбәҝu, dб»… dàng tin ngЖ°б»қi, chi tiбәҝt này chб»©ng tб»Ҹ Nguyб»…n Du hoàn toàn không tán Д‘б»“ng tЖ° tЖ°б»ҹng trung nghД©a mà Kiб»Ғu nêu ra.
Tб»« nhб»Ҝng ví dб»Ҙ nêu trên, có thб»ғ thбәҘy rõ, Д‘б»‘i mбә·t vб»ӣi nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ thб»ұc tбәҝ cб»§a xã hб»ҷi Trung Quб»‘c Д‘Ж°ЖЎng thб»қi xuбәҘt hiб»Үn trong bбәЈn Thanh, bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã tiбәҝn hành cбәЈi biên hay nói Д‘úng hЖЎn là lЖ°б»Јc bб»Ҹ khá nhiб»Ғu; thбәҝ nhЖ°ng Д‘iб»Ғu Д‘áng nói б»ҹ Д‘ây là, nhб»Ҝng tình tiбәҝt, chi tiбәҝt vб»‘n có trong bбәЈn Thanh bб»Ӣ bбәЈn Nguyб»…n lЖ°б»Јc bб»Ҹ lбәЎi chính là nhб»Ҝng tình tiбәҝt, chi tiбәҝt thб»ғ hiб»Үn rõ nhбәҘt Д‘бә·c trЖ°ng nб»•i bбәӯt cб»§a vДғn hóa xã hб»ҷi Trung Quб»‘c, tб»©c luôn hбәҝt sб»©c xem trб»Қng kбәҝ mЖ°u. Дҗбә·c trЖ°ng này chính là Д‘бә·c trЖ°ng xem trб»Қng trí tuб»Ү trong vДғn hóa Trung Quб»‘c mà Д‘бәЎi biб»ғu tiêu biб»ғu chính là hai bб»ҷ Tôn tб»ӯ binh pháp và Tam Quб»‘c chí. Tác giбәЈ bбәЈn Thanh là ngЖ°б»қi Д‘бә·c biб»Үt xem trб»Қng truyб»Ғn thб»‘ng vДғn hóa nêu trên, thбәҝ nên trong tác phбә©m cб»§a mình, mб»Қi vбәҘn Д‘б»Ғ Д‘б»Ғu Д‘Ж°б»Јc viбәҝt hбәҝt sб»©c tб»ү mб»ү rõ ràng, hЖЎn nб»Ҝa tác phбә©m viбәҝt ra nhбәҜm Д‘бәҝn thб»Ҹa mãn cб»§a tбә§ng lб»ӣp thб»Ӣ dân Trung Quб»‘c, nên nó mang Д‘бәӯm khuynh hЖ°б»ӣng thông tб»Ҙc. BбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên xem nhбә№ Д‘бә·c trЖ°ng nêu trên, Д‘iб»Ғu này chб»©ng tб»Ҹ tác giбәЈ Nguyб»…n Du trong quá trình tiбәҝp nhбәӯn Д‘ã không thб»«a nhбәӯn giá trб»Ӣ cб»§a Д‘бә·c trЖ°ng nêu trên, bб»ҹi vì nó không có lб»Јi cho viб»Үc kiбәҝn tбәЎo sб»ұ công chính cб»§a pháp luбәӯt, sб»ұ thành tín trong xã hб»ҷi, và nó càng không có lб»Јi cho viб»Үc nhã hóa tác phбә©m. Ngoài ra, Д‘бә·c trЖ°ng vДғn hóa xem trб»Қng trí mЖ°u này xem ra cЕ©ng không tЖ°ЖЎng hб»Јp vб»ӣi khuynh hЖ°б»ӣng trб»Қng tình và quan niб»Үm trung hiбәҝu cб»§a Thúy Kiб»Ғu, nбәҝu quá xem trб»Қng Д‘бә·c trЖ°ng vДғn hóa trí mЖ°u, tбәҘt yбәҝu khiбәҝn ngЖ°б»қi Д‘б»Қc cбәЈm thбәҘy Kiб»Ғu còn không ít nhб»Ҝng khiбәҝm khuyбәҝt б»ҹ phЖ°ЖЎng diб»Үn trí tuб»Ү, Д‘iб»Ғu này tбәҘt yбәҝu sбәҪ mâu thuбә«n vб»ӣi cái gб»Қi tài cao nghб»Ү tinh cб»§a hình tЖ°б»Јng Thúy Kiб»Ғu, hoàn toàn không có lб»Јi cho viб»Үc tác giбәЈ Д‘em hình tЖ°б»Јng nhân vбәӯt này lý tЖ°б»ҹng hóa.
Cuб»‘i cùng, nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ ngôn ngб»Ҝ, sб»ұ cбәЈi biên cб»§a bбәЈn Nguyб»…n trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh thб»ғ hiб»Үn б»ҹ sб»ұ dung hб»Јp vДғn hóa hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt và sб»ұ Д‘iб»ғn nhã hóa cб»§a ngôn ngб»Ҝ.
BбәЈn Thanh là bб»ҷ tiб»ғu thuyбәҝt tài tб»ӯ giai nhân Д‘Ж°б»Јc hoàn thành kбәҝt hб»Јp giб»Ҝa vДғn xuôi và vДғn vбә§n, bбәЈn Nguyб»…n trên cЖЎ sб»ҹ nб»ҷi dung cб»§a bбәЈn Thanh, cбәЈi biên thành mб»ҷt tác phбә©m truyб»Үn thЖЎ, tб»©c dùng thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát truyб»Ғn thб»‘ng cб»§a Viб»Үt Nam. Mб»—i câu thЖЎ trong tác phбә©m Д‘б»Ғu là kбәҝt tinh ngôn ngб»Ҝ cб»§a dân tб»ҷc Viб»Үt Nam, ví dб»Ҙ quyб»ғn 05 có câu: “Дҗào tiên Д‘ã bén tay phàm; thì vin cành quýt cho cam sб»ұ Д‘б»қi”(29) Câu “Thì vin cành quýt cho cam sб»ұ Д‘б»қi” chính là “ngбәЎn ngб»Ҝ Viб»Үt Nam, ý nói trong xã hб»ҷi ngЖ°б»қi có khбәЈ nДғng phân biб»Үt Д‘úng sai không nhiб»Ғu, có thб»ғ làm giбәЈ, lб»«a dб»‘i.”(30) Câu “Kiбәҝn trong miб»Үng chén có bò Д‘i Д‘âu” thuб»ҷc quyб»ғn 06 cЕ©ng là mб»ҷt ngбәЎn ngб»Ҝ Viб»Үt Nam. Và cбәЈ thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát và ngôn ngб»Ҝ dân tб»ҷc Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn Д‘бә·c trЖ°ng cб»§a vДғn hóa Viб»Үt Nam, thбәҝ nhЖ°ng yбәҝu tб»‘ vДғn hóa Hán бә©n chб»©a trong ngôn ngб»Ҝ cб»§a tác phбә©m vбә«n còn khá Д‘бәӯm, Nguyб»…n Du luôn có ý thб»©c tiбәҝp thu nhб»Ҝng giá trб»Ӣ cб»§a mбәЈng thЖЎ tб»«, Д‘iб»ғn cб»‘ trong vДғn hóa Trung Quб»‘c, Д‘em chúng trб»ұc tiбәҝp dбә«n ra hoбә·c hòa lбә«n chúng vào nhб»Ҝng dòng thЖЎ lб»Ҙc bát thanh thoát uyб»ғn chuyб»ғn.
TrЖ°б»ӣc hбәҝt chúng ta hãy xét mб»ҷt sб»‘ ví dб»Ҙ có sб»ӯ dб»Ҙng thЖЎ tб»« Trung Quб»‘c. Nguyб»…n Du là ngЖ°б»қi có vб»‘n tri thб»©c khá rб»ҷng và sâu vб»Ғ thЖЎ ДҗЖ°б»қng và Thi kinh, trong bбәЈn Nguyб»…n, có khá nhiб»Ғu trЖ°б»қng hб»Јp câu thЖЎ có ý mЖ°б»Јn tб»« thЖЎ trong Thi kinh. Ví dб»Ҙ, câu “Lбә§m dбә§m khбәҘn vái nhб»Ҹ to; sб»Ҙp ngб»“i Д‘бә·t cб»Ҹ trЖ°б»ӣc mб»“ bЖ°б»ӣc ra”,(32) hai chб»Ҝ “Д‘бә·t cб»Ҹ” lбәҘy nghД©a tб»« câu “sinh sô nhбәҘt thúc” (mб»ҷt nбәҜm cб»Ҹ tЖ°ЖЎi) trong bài thЖЎ BбәЎch câu phбә§n Tiб»ғu nhã sách Thi kinh, ý chб»ү lб»… bбәЎc, không Д‘áng; câu “Thói nhà bДғng tuyбәҝt chбәҘt hбәұng phб»ү phong”(33), hai chб»Ҝ “phб»ү phong” lбәҘy ý bài thЖЎ Cб»‘c phong trong phбә§n Bб»‘i phong thuб»ҷc Thi kinh, chб»ү ý thô lб»—, tбә§m thЖ°б»қng; câu “Vбә» chi mб»ҷt Д‘óa yêu Д‘ào; vЖ°б»қn hб»“ng chi dám ngДғn rào chim xanh”(34), “Д‘ào yêu” Д‘бәҝn tб»« bài thЖЎ Дҗào yêu trong phбә§n Chu nam sách Thi kinh; câu “Sinh rбәұng: hiбәҝu phб»Ҙc vб»«a xong; suy lòng trбәҜc dД©, Д‘au lòng chung thiên”(35), hai chб»Ҝ “trбәҜc dД©” Д‘бәҝn tб»« bài thЖЎ TrбәҜc hб»— thuб»ҷc phбә§n Ngб»Ҙy phong trong Thi kinh: “TrбәҜc bб»ү Hб»— hб»Ғ, chiêm vб»Қng mбә«u hб»Ғ…TrбәҜc bб»ү DД© hб»Ғ, chiêm vб»Қng mбә«u hб»Ғ (Lên ngб»Қn núi Hб»— kia, trông ngóng mбә№ ta…Lên ngб»Қn núi DД© kia, trông ngóng mбә№ ta)”, ý chб»ү con cái nhб»ӣ cha mбә№; câu “QuбәЈ mai ba bбәЈy Д‘Ж°ЖЎng vб»«a; Д‘ào non sб»ӣm liб»Үu xe tЖЎ kб»Ӣp thб»қi”(37), hai chб»Ҝ “quбәЈ mai” tб»©c “phiбәҝu mai”, chб»Ҝ Д‘бәҝn tб»« bài thЖЎ Phiбәҝu hб»Ҝu mai thuб»ҷc phбә§n Thiб»Үu nam sách Thi kinh, б»ҹ Д‘ây lбәҘy hình бәЈnh quбәЈ mai chín rб»Ҙng xuб»‘ng, ý chб»ү ngЖ°б»қi con gái Д‘ã Д‘бәҝn tuб»•i lбәҘy chб»“ng. Trong bбәЈn Nguyб»…n có ba chб»— dùng ý Д‘бәҝn tб»« thЖЎ ДҗЖ°б»қng, cб»Ҙ thб»ғ câu “Mб»Ӣt mù dбә·m cát Д‘б»“i cây; tiбәҝng già Д‘iбәҝm nguyб»Үt dбәҘu giбә§y cбә§u sЖ°ЖЎng”(38), ý câu sau Д‘бәҝn tб»« câu thЖЎ cб»§a Ôn Дҗình Quân, bбәЈn thЖЎ Nôm chép “Kê thanh Д‘iбәҝm nguyб»Үt; nhân tích kiб»Ғu sЖ°ЖЎng”, mб»—i câu Д‘ã lЖ°б»Јc mбәҘt hai chб»Ҝ(39) ; Д‘oбәЎn “Phím Д‘àn dìu dбә·t tay tiên; khói trбә§m cao thбәҘp tiбәҝng huyб»Ғn gбә§n xa. Khúc Д‘âu Д‘бә§m бәҘm dЖ°ЖЎng hòa; бәҘy là hб»“ Д‘iб»Үp hay là Trang sinh. Khúc Д‘âu êm ái xuân tình; tЖ°б»ҹng hб»“n Thб»Ҙc Д‘бәҝ hay mình Д‘б»— quyên. Trong sao châu nhб»Ҹ duб»Ғnh quyên; бәҘm sao hбәЎt ngб»Қc Lam Дҗiб»Ғn mб»ӣi Д‘ông”(40) ДҗoбәЎn này dùng ý tб»« bài thЖЎ Cбә©m sбәҜt cб»§a Lý ThЖ°ЖЎng бәЁn: “Trang sinh hiб»ғu mб»ҷng mЖЎ hб»“ Д‘iб»Үp; vб»Қng Д‘бәҝ xuân tâm thác Д‘б»— quyên. ThЖ°ЖЎng hбәЈi nguyб»Үt minh chu hб»Ҝu lб»Ү; Lam Дҗiб»Ғn nhбәӯt noãn ngб»Қc sinh yên”; câu “Dбәӯp dìu lá gió cành chim; sб»ӣm Д‘Ж°a Tб»‘ng Ngб»Қc tб»‘i tìm Tràng Khanh”(42), б»ҹ Д‘ây câu Д‘бә§u lбәҘy ý tб»« thЖЎ cб»§a Tuyбәҝt Дҗào, sách Toàn ДҗЖ°б»қng thi chú viбәҝt: Tuyбәҝt Дҗào “tám chín tuб»•i Д‘ã hiб»ғu thanh luбәӯt, mб»ҷt ngày nб»Қ, cha nàng chб»ү cây ngô Д‘б»“ng trong sân nói: ‘Trong sân cây ngô Д‘б»“ng; cành cao vЖ°ЖЎn trong mây’, Tuyбәҝt Дҗào б»©ng Д‘б»‘i: ‘Cành Д‘ón chim nam bбәҜc; lá Д‘Ж°a gió Д‘i lбәЎi.’NgЖ°б»қi cha nghiêm sбәҜc mбә·t Д‘б»©ng sб»Ҝng hб»“i lâu.”(43)
LбәЎi xét Д‘iб»ғn cб»‘ Trung Quб»‘c Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng trong bбәЈn Nguyб»…n. Nguyб»…n Du am hiб»ғu rбәҘt nhiб»Ғu thЖ° tб»Ӣch Trung Quб»‘c, trong quá trình viбәҝt thЖЎ có thб»ғ thoбәЈi mái vбәӯn dб»Ҙng, Д‘б»§ thбәҘy vб»‘n vДғn hóa sâu rб»ҷng cб»§a ông. CДғn cб»© theo phбә§n chú thích trong bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn do giáo sЖ° Hoàng Dбәӯt Cбә§u phiên dб»Ӣch, sб»‘ lЖ°б»Јng Д‘iб»ғn tб»Ӣch hoбә·c tác phбә©m Nguyб»…n Du sб»ӯ dб»Ҙng trong bбәЈn Nguyб»…n có Д‘бәҝn vài chб»Ҙc loбәЎi, có thб»ғ kб»ғ Д‘бәҝn các tác phбә©m nhЖ° Liб»…u thб»Ӣ truyб»Үn trong Thái bình quбәЈng ký, Hán VЕ© Д‘бәҝ ngoбәЎi truyб»Үn, NgЕ© Д‘б»‘ thiên trong Hàn Phi tб»ӯ, DЖ°ЖЎng Hùng truyб»Үn trong Hán thЖ°, Thбәҝ thuyбәҝt tân ngб»Ҝ, Tiбәҝu tán, Cao sД© truyб»Үn, Biб»Ғn nhã, Cб»‘ KhбәЈi Chi truyб»Үn trong TбәҘn thЖ°, Lan Дҗình tб»ұ, Hoài Âm hбә§u liб»Үt truyб»Үn trong Sб»ӯ ký, Lý Ký trong SЖ°u thбә§n ký, Tây sЖ°ЖЎng ký, Tình sб»ӯ, MбәЎnh ThЖ°б»қng truyб»Үn trong Hбәӯu Hán thЖ°, Bùi Hàng, Tam Quб»‘c diб»…n nghД©a, Liб»Үt tб»ӯ, Liб»Үt nб»Ҝ truyб»Үn, Lã thб»Ӣ xuân thu, BбәЈn sб»ұ thi, SЖЎn hбәЈi kinh, TбәЎ Côn truyб»Үn trong TбәҘn thЖ°, Tбә·ng tб»і…trong thЖЎ các Д‘iб»ғn cб»‘ có nguб»“n gб»‘c Hán có thб»ғ bбәҜt gбә·p khбәҜp nЖЎi, không chб»ү sб»‘ lЖ°б»Јng nhiб»Ғu, mà viб»Үc vбәӯn dб»Ҙng cЕ©ng hбәҝt sб»©c khéo léo và phù hб»Јp; có nhб»Ҝng Д‘iб»ғn cб»‘ trong thЖЎ còn Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng khá nhiб»Ғu lбә§n, ví dб»Ҙ Д‘iб»ғn cб»‘ “Lam Kiб»Ғu” Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng Д‘бәҝn ba lбә§n: Lбә§n thб»© nhбәҘt: “Nghб»Ғ riêng nhб»ӣ ít tЖ°б»ҹng nhiб»Ғu; xДғm xДғm Д‘è nбә»o Lam Kiб»Ғu lбә§n sang”(44); lбә§n thб»© hai: “Chày sЖ°ЖЎng chЖ°a nб»Үn cбә§u Lam; sб»Ј lбә§n khân quá ra sб»қm sб»Ў chДғng”(45); lбә§n thб»© ba: “Rбәұng mua ngб»Қc Д‘бәҝn Lam Kiб»Ғu; sính nghi xin dбәЎy bao nhiêu cho tЖ°б»қng”(46); “Lam Kiб»Ғu” là Д‘iб»ғn cб»‘ Trung Quб»‘c, Д‘бәҝn tб»« tiб»ғu thuyбәҝt Д‘б»қi ДҗЖ°б»қng Bùi Hàng. Câu chuyб»Үn kб»ғ rбәұng tú tài Д‘б»қi ДҗЖ°б»қng là Bùi Hàng tб»ӣi chЖЎi bбәҝn NgбәЎc, thuê thuyб»Ғn vб»Ғ kinh. Trên thuyб»Ғn còn có Phàn phu nhân tên Kiб»Ғu, vб»Ј cб»§a LЖ°u CЖ°ЖЎng, thбәҝ nên hai ngЖ°б»қi quen nhau. ДҗЖ°б»Јc Phàn Kiб»Ғu giúp Д‘б»Ў, trбәЈi qua rбәҘt nhiб»Ғu khó khДғn, chàng cùng em gái cб»§a Phàn Kiб»Ғu là Vân Anh kбәҝt hôn tбәЎi dб»Ӣch trбәЎm Lam Kiб»Ғu. Viб»Үc bбәЈn Nguyб»…n sб»ӯ dб»Ҙng mб»ҷt lЖ°б»Јng lб»ӣn Д‘iб»ғn có nguб»“n gб»‘c Trung Quб»‘c, không chб»ү làm dung lЖ°б»Јng vДғn hóa cб»§a tác phбә©m tДғng lên, Д‘б»“ng thб»қi cЕ©ng khiбәҝn tác phбә©m mang Д‘бәӯm Д‘бә·c trЖ°ng vДғn hóa Trung Quб»‘c.
BбәЈn Nguyб»…n trong quá trình cбәЈi biên trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh Д‘ã sб»ӯ dб»Ҙng mб»ҷt lЖ°б»Јng lб»ӣn thЖЎ tб»«, Д‘iб»ғn cб»‘ Trung Quб»‘c, tác giбәЈ không chб»ү khéo léo Д‘em chúng hòa quyб»Үn vào thб»ғ thЖЎ lб»Ҙc bát, mб»ҷt thб»ғ thЖЎ mang Д‘бәӯm bбәЈn sбәҜc vДғn hóa Viб»Үt Nam, mà còn hòa quyб»Үn cùng phЖ°ЖЎng thб»©c biб»ғu Д‘бәЎt tiбәҝng Viб»Үt, thб»© ngôn ngб»Ҝ Д‘бәЎt Д‘бәҝn trình Д‘б»ҷ dân tб»ҷc hóa cao Д‘б»ҷ dЖ°б»ӣi tài nДғng cб»§a Nguyб»…n Du. Дҗiб»Ғu này không chб»ү góp phбә§n thúc Д‘бә©y sб»ұ dung hб»Јp vДғn hóa Trung Viб»Үt, nб»‘i kбәҝt mб»‘i quan hб»Ү giб»Ҝa truyб»Ғn thб»‘ng và hiб»Үn Д‘бәЎi, thб»ғ hiб»Үn nб»ҷi hàm vДғn hóa sâu rб»ҷng, mà còn làm cho ngôn ngб»Ҝ trong bбәЈn Nguyб»…n tinh luyб»Үn hЖЎn, sâu sбәҜc và ý vб»Ӣ hЖЎn; nhб»қ Д‘ó thЖЎ ca mб»ӣi thб»ұc sб»ұ trб»ҹ thành cái gб»Қi hình thб»©c mang ý vб»Ӣ, và mб»Ҙc Д‘ích Д‘iб»ғn nhã hóa ngôn ngб»Ҝ thЖЎ ca mб»ӣi có thб»ғ thб»ұc hiб»Үn.
Nói tóm lбәЎi, trong quá trình cбәЈi biên bбәЈn Thanh, Nguyб»…n Du chб»§ yбәҝu xoáy vào bб»‘n Д‘iб»ғm Д‘ã trình bày б»ҹ trên, có thб»ғ nói, bб»‘n Д‘iб»ғm này chính là nguyên nhân cЖЎ bбәЈn cho sб»ұ chuyб»ғn biбәҝn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, tб»« mб»ҷt tác phбә©m mang Д‘бәӯm chбәҘt thông tб»Ҙc б»ҹ Trung Quб»‘c trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m Д‘б»үnh cao cб»§a xu hЖ°б»ӣng Д‘iб»ғn nhã trong vДғn hб»Қc Viб»Үt Nam.
BбәЈn Nguyб»…n hiб»Үn nay Д‘ã trб»ҹ thành tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc thбәҝ giб»ӣi, Д‘Ж°б»Јc toàn thбәҝ giб»ӣi công nhбәӯn, nhЖ°ng tác phбә©m mà dб»ұa vào Д‘б»ғ cбәЈi biên, tб»©c Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân lбәЎi không chút danh tiбәҝng trong lб»Ӣch sб»ӯ vДғn hб»Қc thбәҝ giб»ӣi, vбәӯy bбәЈn Nguyб»…n Д‘ã làm thбәҝ nào Д‘б»ғ trб»ҹ thành tác phбә©m thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc thбәҝ giб»ӣi? Дҗây thб»ұc sб»ұ là vбәҘn Д‘б»Ғ Д‘áng Д‘б»ғ mб»Қi ngЖ°б»қi chiêm nghiб»Үm. Hб»Қc giбәЈ ngЖ°б»қi Mб»№ Harold Bloom trong cuб»‘n The Western Canon: The Books and School of the Ages Д‘ã trình bày quan Д‘iб»ғm cб»§a mình vб»Ғ tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn, theo ông, mб»ҷt tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn Д‘б»“ng thб»қi phбәЈi mang tính cao thЖ°б»Јng và tính tiêu biб»ғu, nguyên nhân Д‘б»ғ mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn là, tác phбә©m nhбәҘt Д‘б»Ӣnh phбәЈi “lбәЎ, tб»©c mб»ҷt kiб»ғu sáng tбәЎo không thб»ғ Д‘б»“ng hóa, hoбә·c mб»ҷt kiб»ғu sáng tбәЎo mà mб»Қi ngЖ°б»қi chúng ta Д‘б»Ғu thб»«a nhбәӯn và không còn xem là mб»ҷt trò dб»Ӣ Д‘oan.( strangeness, a mode of originality that either cannot be assimilated, or that so assimilates us that we cease to see it as strange)”(49) Tính sáng tбәЎo б»ҹ Д‘ây nhбәҘt khoát không thб»ғ thoát ly mбәЈng vДғn hб»Қc truyб»Ғn thб»‘ng, trЖ°б»қng hб»Јp ngЖ°б»Јc lбәЎi chính là sбәЈn phбә©m cб»§a quá trình ngб»ҷ Д‘б»ҷc (Д‘б»Қc sai) hoбә·c ngб»ҷ thích (giбәЈi thích sai) mб»ҷt cách sáng tбәЎo vДғn bбәЈn cб»§a tiб»Ғn nhân, thбәҝ nên giб»Ҝa tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cùng vДғn bбәЈn thuб»ҷc mбәЈng vДғn hб»Қc truyб»Ғn thб»‘ng luôn tб»“n tбәЎi mб»‘i quan hб»Ү liên vДғn bбәЈn. Tính cao thЖ°б»Јng mà Harold Bloom Д‘б»Ғ cбәӯp chính chб»ү mб»ҷt kiб»ғu thб»Ӣ hiбәҝu thбә©m mб»№, thб»Ӣ hiбәҝu này thЖ°б»қng mang khuynh hЖ°б»ӣng Д‘iб»ғn nhã; còn tính tiêu biб»ғu chính chб»ү tính sáng tбәЎo Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn ra tб»« sб»ұ cбәЎnh tranh giб»Ҝa tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn và tác phбә©m thuб»ҷc mбәЈng vДғn hб»Қc truyб»Ғn thб»‘ng. Ngoài ra, Harold Bloom trong The Western Canon: The Books and School of the Ages còn nêu ra mб»ҷt Д‘бә·c tính khác cб»§a tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn, Д‘ó chính là tính siêu viб»Үt. Chúng ta Д‘б»Ғu biбәҝt, các tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn thЖ°б»қng Д‘б»Ғ cбәӯp Д‘бәҝn các vбәҘn Д‘б»Ғ mang Д‘бә·c tính hình nhi thЖ°б»Јng nhЖ° cái chбәҝt, sб»ұ cô Д‘б»ҷc hay vбәҘn Д‘б»Ғ bбәЈn ngã… nhб»Ҝng Д‘бә·c tính này Д‘em Д‘бәҝn cho kinh Д‘iб»ғn khбәЈ nДғng vЖ°б»Јt ra ngoài sб»ұ hбәЎn chбәҝ cб»§a không gian và thб»қi gian, hЖ°б»ӣng tб»ӣi giá trб»Ӣ vД©nh cб»ӯu và phб»• biбәҝn. Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du thông qua quá trình tiбәҝp biбәҝn vДғn hóa Trung Quб»‘c, bбәЈn thân tác phбә©m là sб»ұ hб»ҷi tб»Ҙ cб»§a tính cao thЖ°б»Јng, tính sáng tбәЎo, tính siêu viб»Үt, nhб»Ҝng Д‘бә·c tính mà theo quan Д‘iб»ғm cб»§a Harold Bloom mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn cбә§n có. Nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ thбә©m mб»№, so vб»ӣi tác phбә©m cб»§a Thanh Tâm Tài Nhân, tác phбә©m cб»§a Nguyб»…n Du Д‘iб»ғn nhã hЖЎn, cao thЖ°б»Јng hЖЎn; nhìn tб»« khía cбәЎnh thб»ғ tài, ngôn ngб»Ҝ hay sб»ұ chб»Қn lб»ұa giб»Ҝ bб»Ҹ Д‘б»‘i vб»ӣi nб»ҷi dung tác phбә©m, cho dù б»ҹ bбәҘt kб»і lД©nh vб»ұc nào tính sáng tбәЎo Д‘б»Ғu Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn cб»ұc rõ, ví dб»Ҙ tб»« góc Д‘б»ҷ nб»ҷi dung mЖ°б»Јn câu chuyб»Үn cб»§a Thúy Kiб»Ғu Д‘б»ғ dбә«n dбәҜt ngЖ°б»қi Д‘б»Қc suy nghД© vб»Ғ nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ mang tính hình nhi thЖ°б»Јng nhЖ° tài và tình, hiбәҝu và tình, yêu và chбәҝt, tín và trí, bбәЈn ngã và tha nhân….Nguyên nhân Д‘б»ғ mб»ҷt tác phбә©m trб»ҹ thành mб»ҷt tác phбә©m vДғn hб»Қc thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn thбәҝ giб»ӣi hбәҝt sб»©c phб»©c tбәЎp, trong Д‘ó có nhân tб»‘ thuб»ҷc vб»Ғ tác giбәЈ, có nhân tб»‘ thuб»ҷc ngб»Ҝ cбәЈnh truyб»Ғn bá hoбә·c thuб»ҷc vб»Ғ chбәҘt lЖ°б»Јng bбәЈn thân cб»§a tác phбә©m, muб»‘n làm rõ, hiб»ғu tЖ°б»қng tбәӯn vб»Ғ nguyên nhân tбәЎi sao Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du có thб»ғ trб»ҹ thành tác phбә©m vДғn hб»Қc thuб»ҷc hàng kinh Д‘iб»ғn thбәҝ giб»ӣi, chúng tôi cho rбәұng, chúng ta vбә«n phбәЈi tiбәҝp tб»Ҙc Д‘бә©y mбәЎnh viб»Үc nghiên cб»©u, thбәҝ nhЖ°ng viб»Үc thi nhân Viб»Үt Nam Nguyб»…n Du thông qua quá trình cбәЈi biên trên cЖЎ sб»ҹ bбәЈn Thanh cб»§a Trung Quб»‘c, Д‘б»“ng thб»қi khiбәҝn tác phбә©m cб»§a mình Д‘бәЎt Д‘бәҝn sб»ұ thành công cб»ұc cao, Д‘ây cЕ©ng chính là mб»ҷt trong nhб»Ҝng nguyên nhân quan trб»Қng Д‘б»ғ tác phбә©m trб»ҹ thành tác phбә©m vДғn hб»Қc kinh Д‘iб»ғn thбәҝ giб»ӣi.
Tài liб»Үu tham khбәЈo:
[1] Hoàng Dбәӯt Cбә§u, Dб»Ӣch hбәӯu ký, in trong Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn (bбәЈn dб»Ӣch Trung vДғn), Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.154.
[2] Trбә§n Ích Nguyên, BбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Viб»Үt Nam, xem Trung Hoa vДғn hóa dб»Ҝ thбәҝ giб»ӣi Hán vДғn hб»Қc luбәӯn vДғn tбәӯp, Дҗài Loan, 1998, tr.204.
[3] Lý Trí Trung, Hiб»Үu hбәӯu ký, in trong Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.229-231.
[4] Дҗб»•ng VДғn Thành, Trung Viб»Үt Kim Vân Kiб»Ғu Д‘ích tб»· giбәЈo, in trong Minh Thanh tiб»ғu thuyбәҝt luбәӯn tùng, tбәӯp 4, tбәӯp 5, 06/1986, 09/1987.
[5] Trбә§n Ích Nguyên, BбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Viб»Үt Nam, xem Trung Hoa vДғn hóa dб»Ҝ thбәҝ giб»ӣi Hán vДғn hб»Қc luбәӯn vДғn tбәӯp, Дҗài Loan, 1998, tr.196.
[6] Trбә§n Ích Nguyên, BбәЈn dб»Ӣch Hán vДғn cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn Viб»Үt Nam, xem Trung Hoa vДғn hóa dб»Ҝ thбәҝ giб»ӣi Hán vДғn hб»Қc luбәӯn vДғn tбәӯp, Дҗài Loan, 1998, tr.208.
[7] Tб»Ғ QuбәЈng MЖ°u, Luбәӯn vб»Ғ truyб»Ғn thб»‘ng vДғn hб»Қc và giá trб»Ӣ nghб»Ү thuбәӯt cб»§a tiб»ғu thuyбәҝt chб»Ҝ Nôm Viб»Үt Nam———Bàn luбәӯn thêm vб»Ғ thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a bбәЈn Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Nguyб»…n Du, GiбәЈi Phóng Quân NgoбәЎi ngб»Ҝ hб»Қc viб»Үn hб»Қc báo, 1997(06), tr.83-87.
[8] Lý Quбә§n, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn: Tб»« tiб»ғu thuyбәҝt Trung Quб»‘c Д‘бәҝn tác phбә©m kinh Д‘iб»ғn cб»§a vДғn hб»Қc Viб»Үt Nam, in trong QuбәЈng Tây Dân tб»ҷc hб»Қc viб»Үn hб»Қc báo, 06/2001, tr.231-234.
[9] Hà Minh Trí, Vi Mбәӯu Bân, So sánh quá trình sáng tác hai bб»ҷ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, in trong Дҗiб»Үn бәЈnh vДғn hб»Қc, 02/2007, tr.53-55.
[10] Vi Hб»“ng Bình, So sánh Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a Trung Quб»‘c và Viб»Үt Nam, in trong Дҗông Nam Á luбәӯn hoành, 03/2008, tr.75-79.
[11] DЖ°ЖЎng Hiб»ғu Liên, Bàn vб»Ғ sб»ұ kбәҝ thб»«a và chб»§ Д‘б»Ғ tЖ° tЖ°б»ҹng cб»§a Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, in trong Tб»© Xuyên SЖ° phбәЎm Д‘бәЎi hб»Қc hб»Қc báo, kб»і 2, 1993.
[12] VЖ°ЖЎng Ngб»Қc Linh, Vбә» Д‘бә№p nб»Ҝ tính lý tЖ°б»ҹng cб»§a Trung Quб»‘c——Sб»ұ khác biб»Үt thбә©m mб»№ giб»Ҝa hai dân tб»ҷc nhìn tб»« góc Д‘б»ҷ so sánh tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt, in trong Minh Thanh tiб»ғu thuyбәҝt nghiên cб»©u, 2005, tr.235-243.
[13] Hà Minh Trí, Vi Mбәӯu Bân, So sánh quá trình sáng tác hai bб»ҷ Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, in trong Дҗiб»Үn бәЈnh vДғn hб»Қc, 02/2007, tr.53-55.
[14] Lб»Ҝ VД©nh, Ý nghД©a hiб»Үn thб»ұc và thành tб»ұu nghб»Ү thuбәӯt cб»§a hai tác phбә©m Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn cб»§a hai nЖ°б»ӣc Trung Viб»Үt, in trong Дҗàm Giang Д‘бәЎi hб»Қc hб»Қc báo, kб»і 5, 1997.
[15] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.1.
[16] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.21.
[17] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.17.
[18] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.24.
[19] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.22.
[16] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.155.
[21] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.92.
[22] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.6.
[23] Thanh Tâm Tài Nhân biên thб»©, Lý Trí Trung hiб»Үu Д‘iб»ғm, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, Thбә©m DЖ°ЖЎng, Xuân Phong vДғn nghб»Ү xuбәҘt bбәЈn xã, 1983, tr.6.
[24] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.8.
[26] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.13.
[27] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.33-34.
[28] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.62.
[29] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.38.
[30] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.149.
[31] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.70.
[32] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.5.
[33] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.16.
[34] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.23.
[35] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.82.
[36] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.151.
[37] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.137.
[38] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.91.
[39] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.161.
[40] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.142-143.
[41] Kim Tính Nghiêu chú, ДҗЖ°б»қng thi tam bách thб»§ tân chú, ThЖ°б»Јng HбәЈi cб»• tб»Ӣch, 1980, tr.279.
[42] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.55.
[43] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.150.
[44] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.13.
[45] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.21.
[46] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.29.
[47] Nguyб»…n Du soбәЎn, Hoàng Dбәӯt Cбә§u dб»Ӣch Trung vДғn, Kim Vân Kiб»Ғu truyб»Үn, BбәҜc Kinh, Nhân dân vДғn hб»Қc xuбәҘt bбәЈn xã, 1959, tr.147.
[48] Harold Bloom, The Western Canon: The Books and School of the Ages, Harcourt Brace & Company, 1994, page 3.
[49] Harold Bloom, Giang Ninh Khang dб»Ӣch, Kinh Д‘iб»ғn phЖ°ЖЎng Tây, Nam Kinh, Dб»Ӣch Lâm xuбәҘt bбәЈn xã, 2005, tr.2.
[и®әи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢеҜ№дёӯеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„ж”№еҶҷ]
пјҲж№–еҚ—еёҲиҢғеӨ§еӯҰ ж–ҮеӯҰйҷўпјҢж№–еҚ— й•ҝжІҷ 410081пјү
е…ій”®иҜҚпјҡгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢ и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷ ж–ҮеӯҰз»Ҹе…ё
ж‘ҳ иҰҒпјҡи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢеҜ№дёӯеӣҪжҳҺжё…е°ҸиҜҙгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢдҪңдәҶи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢйҖҡиҝҮиҝҷдёҖи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢдҪңиҖ…е°ҶдёҖйғЁе…·жңүжҳҺжҳҫзҡ„дҝ—ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„дёӯеӣҪжҳҺжё…жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙжј”еҢ–дёәдёҖйҰ–е…·жңүйӣ…ж–ҮеҢ–еҖҫеҗ‘зҡ„и¶ҠеҚ—й•ҝзҜҮеҸҷдәӢиҜ—пјҢиҝҷдёҖжҸҗеҚҮж–ҮеҢ–е“ҒдҪҚзҡ„и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷжҳҜи¶ҠеҚ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢжҲҗдёәдёҫдё–жіЁзӣ®зҡ„дё–з•Ңж–ҮеӯҰз»Ҹе…ёзҡ„йҮҚиҰҒеҺҹеӣ д№ӢдёҖгҖӮ
On rewriting chinese culture of Vietnamese version of Romance of Jin Yun Qiao
(College of liberal arts,Hunan normal university, Changsha, Hunan 410081)
Key words: Romance of Jin Yun Qiao cross-culture rewriting literary classics
Abstract: Vietnamese version of Romance of Jin Yun Qiao, a long narrative poem, rewrited Chinese version of Romance of Jin Yun Qiao,a novel about gifty scholars & elegant lady in Ming and Qing dynasties, as a result of this cross-culture rewriting, the former is more elegant than the later, and the cultural taste of the former is improved, we can deduce from the conclusion above that this cross-culture rewriting is an important reason why the former become one of celebrated world literary classics.
20дё–зәӘ50е№ҙд»ЈпјҢдёӯеӣҪйқ’еҝғжүҚдәәзј–ж¬Ўзҡ„е°ҸиҜҙгҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢпјҲеҗҺж–Үз®Җз§°йқ’жң¬пјүдёҺи¶ҠеҚ—йҳ®ж”ёзҡ„й•ҝиҜ—гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢпјҲеҗҺж–Үз®Җз§°йҳ®жң¬пјүд№Ӣй—ҙзҡ„е…іиҒ”е°ұејҖе§ӢдёәеӯҰз•ҢжүҖе…іжіЁпјҢжӯӨеҗҺпјҢйҡҸзқҖжҜ”иҫғж–ҮеӯҰеңЁдёӯеӣҪеӨ§йҷҶзҡ„е…ҙиө·пјҢйқ’дј дёҺйҳ®дј д№Ӣе…іиҒ”дҪңдёәжҜ”иҫғж–ҮеӯҰзҡ„дёҖдёӘиҜқйўҳеҫ—еҲ°дәҶеӯҰз•Ңи¶ҠжқҘи¶Ҡж·ұе…Ҙзҡ„жҺўи®ЁпјҢзәөи§Ӯ20дё–зәӘ80е№ҙд»Јд»ҘжқҘжңүе…іиҝҷдёҖи®әйўҳзҡ„з ”з©¶ж–ҮзҢ®пјҢдё»иҰҒж¶үеҸҠдёӨдёӘж–№йқўзҡ„й—®йўҳпјҡ
е…¶дёҖпјҢеҰӮдҪ•иҜ„д»·иҝҷдёӨйғЁдҪңе“Ғпјҹжңүе…іиҝҷдёҖй—®йўҳпјҢеӯҰз•ҢеӯҳеңЁдёӨз§ҚжҲӘз„¶зӣёеҸҚзҡ„и§ӮзӮ№пјҢдёҖз§Қи®Өдёәйҳ®жң¬дҪңдёәж‘№жң¬ж— и®әеңЁжҖқжғіеҶ…е®№дёҠиҝҳжҳҜеңЁиүәжңҜеҪўејҸдёҠеқҮдёҚеҸҠе…¶дҪңдёәеҺҹжң¬зҡ„йқ’дј гҖӮеҸҰдёҖз§ҚеҲҷи®Өдёәйҳ®жң¬дјҳдәҺйқ’жң¬пјҢжӯӨи§ӮзӮ№е·ІйҖҗжёҗ20дё–зәӘ90е№ҙд»Јд»ҘеҗҺзҡ„з ”з©¶иҖ…жүҖи®ӨеҗҢгҖӮ
е…¶дәҢпјҢжҜ”иҫғйҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬зҡ„ејӮеҗҢгҖӮиҝ„д»ҠдёәиҮіпјҢеӯҰз•Ңе·ІеҜ№йҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬дҪңдәҶеҚҒеҲҶе…Ёйқўзҡ„жҜ”иҫғеҲҶжһҗпјҢд»ҺдҪңиҖ…гҖҒдё–з•ҢпјҲж—¶д»ЈиғҢжҷҜпјүеҲ°дҪңе“ҒпјҲйўҳжқҗгҖҒдё»йўҳгҖҒдәәзү©еҪўиұЎгҖҒж–ҮдҪ“гҖҒз»“жһ„пјүгҖҒиҜ»иҖ…йғҪдёҚеҗҢзЁӢеәҰең°жңүжүҖж¶үеҸҠгҖӮ
жҳҫз„¶пјҢйҳ®дј жҳҜи¶ҠеҚ—иҜ—дәәйҳ®ж”ёйҖҡиҝҮж”№еҶҷдёӯеӣҪжҳҺжё…жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙйқ’дј иҖҢдә§з”ҹзҡ„пјҢйқ’дј еҜ№йҳ®дј зҡ„еҪұе“ҚдёҚиЁҖиҖҢе–»пјҢе°ҶдәҢиҖ…иҝӣиЎҢжҜ”иҫғпјҢеҺҳжё…дәҢиҖ…зҡ„еҗҢдёҺејӮгҖҒй«ҳдёҺдёӢжҳҜйЎәзҗҶжҲҗз« зҡ„й—®йўҳпјҢеӣ жӯӨпјҢиҝҷдәӣз ”з©¶ж–ҮзҢ®еҜ№ж·ұе…Ҙи®ӨиҜҶиҝҷдёӨйғЁдҪңе“Ғж— з–‘жңүж·ұиҝңзҡ„ж„Ҹд№үпјҢд№ҹжҳҜе°Ҷжңүе…іиҝҷдёӨйғЁдҪңе“Ғзҡ„з ”з©¶жҺЁеҗ‘зәөж·ұзҡ„еүҚжҸҗжқЎд»¶гҖӮдҪҶжӣҙи®©дәәж„ҹе…ҙи¶Јзҡ„й—®йўҳжҳҜпјҡйҳ®дј еҰӮдҪ•йҖҡиҝҮеҜ№йқ’дј зҡ„и·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷжҲҗдёәдё–з•Ңж–ҮеӯҰз»Ҹе…ёпјҹйҖҡиҝҮиҝҷдёҖи·Ёж–ҮеҢ–ж”№еҶҷпјҢйҳ®дј еңЁе“ӘдәӣеұӮйқўи¶…и¶ҠдәҶйқ’дј иҝҷдёҖдёәдёӯеӣҪж–ҮеӯҰеҸІжүҖж№®жІЎгҖҒз”ҡиҮійІҒиҝ…зҡ„гҖҠдёӯеӣҪе°ҸиҜҙеҸІз•ҘгҖӢд№ҹжңӘжҸҗеҸҠзҡ„жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙпјҹиҝҷжҳҜз¬”иҖ…еңЁжң¬ж–ҮдёӯжӢҹе°қиҜ•жҺўи®Ёзҡ„й—®йўҳгҖӮ
йҰ–е…ҲпјҢйҳ®жң¬еҜ№йқ’жң¬дёӯзҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„ж”№еҶҷйҮҚеңЁдҪҝзҝ зҝҳеҪўиұЎжӣҙзҗҶжғіеҢ–гҖӮ
е°Ҷйҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬дҪңдёҖжҜ”иҫғпјҢйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎжҜ”йқ’жң¬дёӯзҡ„жӣҙдёәзҗҶжғіеҢ–пјҢиҝҷз§ҚзҗҶжғіеҢ–иЎЁзҺ°еңЁжүҚиүәгҖҒжҖ§ж јзӯүеұӮйқўгҖӮ
е…ҲзңӢжүҚиүәпјҢйҳ®жң¬жүҝиўӯйқ’жң¬д№ҹжҠҠзҝ зҝҳеЎ‘йҖ жҲҗдёҖеҗҚжүҚеҘіпјҢз”ҡиҮіжҜ”йқ’жң¬жӣҙзқҖж„ҸзӘҒеҮәе…¶иҜ—жүҚе’ҢзҗҙжҠҖгҖӮйҳ®жң¬ејҖзҜҮеҚізӮ№жҳҺдё»ж—Ёпјҡ“дәәз”ҹдёҚж»ЎзҷҫпјҢжүҚе‘ҪдёӨзӣёеҰЁгҖӮ”[1]жүҚеҘіе‘Ҫи–„жһ„жҲҗй•ҝиҜ—е’Ҹе”ұзҡ„ж ёеҝғгҖӮиҜ»зҪўй•ҝиҜ—пјҢзҝ зҝҳйӮЈж–ҮжҖқжіүж¶Ңзҡ„иҜ—жүҚе’Ңд»ӨдәәеҸ«з»қзҡ„зҗҙжҠҖж— дёҚз»ҷдәәз•ҷдёӢдәҶж·ұеҲ»зҡ„еҚ°иұЎгҖӮ
жңүи®әиҖ…и®Өдёәйқ’жң¬зҝ зҝҳеҪўиұЎеҒҸжүҚпјҢйҳ®жң¬зҝ зҝҳеҪўиұЎеҒҸеҘігҖӮ[2]иҝҷдёҺйҳ®жң¬дёӯж”№еҶҷзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎдёҚз¬ҰпјҢе®һйҷ…дёҠпјҢйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎеңЁжүҚиҝҷж–№йқўжҜ”йқ’жң¬жӣҙзӘҒеҮәпјҢйҳ®ж”ёж¬Іе°ҶжӯӨеҪўиұЎзҗҶжғіеҢ–пјҢеҝ…з„¶еҠ ејәзҝ зҝҳдҪңдёәжүҚеҘізҡ„зү№еҫҒпјҢиҜҒд№Ӣйҳ®жң¬ж–Үжң¬жӣҙиғҪжё…жҘҡең°зңӢеҲ°иҝҷдёҖзӮ№гҖӮеҰӮзҝ зҝҳдёҺйҮ‘йҮҚи¶Ҡеўҷзӣёдјҡе’Ңз§Ғи®ўз»Ҳиә«дёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬еҶҷеҲ°зҝ зҝҳдёәйҮ‘йҮҚд№ҰжҲҝдёӯзҡ„еұұеұ…еӣҫе’Ңе°ҸйҳіжҳҘеӣҫйўҳиҜ—пјҢйҮ‘з”ҹз§°иөһпјҡ“еҶҷдҪңдҝұе·ҘпјҢдёҚеҮҸеҚ«еӨ«дәәгҖӮдҪ•зү©еӨ©е·ҘпјҢдә§жӯӨејӮе“ҒпјҢзңҹд»Өе°Ҹз”ҹзҲұжӯ»д№җжӯ»д№ҹгҖӮ”“дёҖеӯ—дёҖзҸ пјҢиҷҪеҚҒдә”еә§иҝһеҹҺдёҚжҳ“д№ҹгҖӮиҖҢеҜ„жғ…ж·ұиҝңпјҢжӣҙеҫ—з”»е·ҘжңӘеҲ°д№Ӣж„ҸпјҢеҸҜи°“ж„ҲеҮәж„ҲеҘҮзҹЈгҖӮ”[3]йҳ®жң¬е°ҶжӯӨдёӨе№…еӣҫж”№еҶҷдёәеӯӨжқҫз”»е№…пјҢеҶҷйҒ“пјҡ“з¬”иҗҪжғҠйЈҺйӣЁпјҢ/зүҮеҲ»й—ҙпјҢзҝ зҝҳе·ІжҠҠеӣӣз»қеЎ«дёҠгҖӮ/йҮ‘йҮҚжғҠеҸ№пјҡ‘е’іе”ҫз”ҹзҸ зҺүпјҢ/зҸӯжҳӯи°ўеҘіпјҢжңӘйҒ‘еӨҡи®©гҖӮ’”[4]дёӨзӣёжҜ”иҫғпјҢйҳ®жң¬дёӯзҝ зҝҳзҡ„иҜ—жүҚдјјжҜ”йқ’жң¬дёӯзҝ зҝҳзҡ„иҜ—жүҚжӣҙиғңдёҖзӯ№пјҢеӣ дёәд»Һзҝ зҝҳйўҳиҜ—зҡ„ж°”еҠҝе’ҢйҮ‘з”ҹзҡ„иөһйўӮзңӢпјҢйҳ®жң¬дјјиғңиҝҮйқ’жң¬гҖӮеҖјеҫ—жіЁж„Ҹзҡ„жҳҜпјҢйҳ®ж”ёеңЁж”№еҶҷйқ’жң¬ж—¶пјҢз•ҘеҺ»зҝ зҝҳжүҖеҶҷд№ӢиҜ—жӯҢж–Үжң¬пјҢд»–зҡ„иҝҷдёҖж”№еҶҷзӯ–з•ҘдёҚд»…жІЎжңүеҮҸе°‘зҝ зҝҳдҪңдёәжүҚеҘізҡ„еҲҶйҮҸпјҢиҖҢдё”иҝҳз»ҷиҜ»иҖ…з•ҷдёӢж— з©·зҡ„жғіиұЎз©әй—ҙпјӣиҖҢйқ’жң¬еҲҷжҠҠзҝҳжүҖеҶҷд№ӢиҜ—еҲ—еҮәпјҢдәәд»¬иҜҒд№Ӣд»Ҙе…·дҪ“иҜ—дҪңпјҢеҰӮжһңиҜ—дҪңдёҖиҲ¬пјҢе°ұдјҡеҜ№зҝҳд№ӢжүҚеҚҺзҡ„еҚ°иұЎеӨ§жү“жҠҳжүЈгҖӮ
йҳ®жң¬дёӯзҝ зҝҳзҡ„зҗҙжҠҖжҜ”йқ’жң¬д№ҹжңүжүҖжӢ”й«ҳпјҢд»Ҙзҝ зҝҳз§Ғи®ўз»Ҳиә«дёҖиҠӮеҘ№дёәйҮ‘з”ҹеј№зҗҙдёәдҫӢпјҢдёҺйқ’жң¬жҸҸеҶҷзӣёжҜ”пјҢйҳ®ж”ёеңЁж”№еҶҷж—¶еўһеҠ дәҶзҝ зҝҳеј№еҘҸзҡ„жӣІзӣ®пјҢеңЁзҜҮе№…дёҠд№ҹи¶…и¶ҠдәҶйқ’жң¬пјҢиҝҷжҳҫзӨәдәҶйҳ®ж”ёзқҖеҠӣзӘҒеҮәзҝ зҝҳзҡ„зҗҙиүәд»ҘдҪҝзҝ зҝҳиҝҷдёҖеҪўиұЎжӣҙзҗҶжғіеҢ–зҡ„ж„ҸеӣҫпјҢиҜҙжҳҺйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҪўиұЎиҫғд№Ӣйқ’жң¬дёӯзҡ„жӣҙеҒҸжүҚпјҢиҖҢйқһеҒҸеҘігҖӮ
еҶҚзңӢжҖ§ж јпјҢдёәдәҶдҪҝзҝ зҝҳиҝҷдёҖеҪўиұЎжӣҙдёәзҗҶжғіеҢ–пјҢйҳ®ж”ёйҷӨдәҶзӘҒеҮәзҝ зҝҳзҡ„жүҚеҘізү№еҫҒд№ӢеӨ–пјҢд»–иҝҳеңЁйқ’жң¬зҡ„еҹәзЎҖдёҠпјҢеҜ№зҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„жҖ§ж јдҪңдәҶж”№еҶҷпјҢејәеҢ–дәҶзҝ зҝҳзҡ„еҚ•зәҜе’Ңжғ…ж„ҹпјҢејұеҢ–е…¶еҝғи®Ўе’Ңж¬ІжңӣгҖӮеҰӮеңЁзҝ зҝҳдёҺи§үзјҳеёҲеӮ…дёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬иҜҙзҝ зҝҳдәҺдёүжӣҙд»Һжқҹз”ҹе®¶зҡ„и§ӮйҹійҳҒйҖғиө°ж—¶пјҢиә«и—ҸеҮ д»¶жқҹз”ҹе®¶зҡ„йҮ‘й’ҹгҖҒй“¶зЈ¬пјҢжҠ•еҘ”жӢӣйҡҗеәөзҡ„и§үзјҳеёҲеӮ…пјҢеӣ дёҖж–Ҫдё»жқҘи®ҝеҸ‘и§үиҝҷдәӣжі•еҷЁдёҺжқҹе®¶зҡ„зӣёиұЎпјҢи§үзјҳжҖ•жӢӣжқҘзҒҫзҘёпјҢдәҺжҳҜи®©еҘ№зҰ»ејҖжӢӣйҡҗеәөгҖӮиҝҷйҮҢйҳ®жң¬дёәејәеҢ–зҝ зҝҳд№ӢеҚ•зәҜпјҢйҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯиЎЁзҺ°зҝ зҝҳеҝғи®Ўзҡ„дёҖдёӘз»ҶиҠӮпјҡзҝ зҝҳдёәеә”еҜ№жқҹе®¶жқҘжҹҘиҖҢз»ҷи§үзјҳеҮәзҡ„дёҖдёӘдё»ж„ҸпјҡиҰҒи§үзјҳеҲ«жү“дёҖеҘ—й’ҹгҖҒзЈ¬пјҢжІҫдёҠйҮ‘з®”гҖҒй“¶з®”пјҢдҫқж—§дҫӣдәҺжҲҝдёӯпјҢиӢҘжҹҘе°ұиҜҙжҳҜз…§ж ·жү“зҡ„пјҢйқһе®һзү©гҖӮ[5]жң¬жқҘпјҢзҝ зҝҳжҜҸжҜҸдёҠеҪ“пјҢеүҚйқўжӣҫеӣ йҖғеҮәжЁҠз¬јеҝғеҲҮиҗҪе…Ҙз§Җе©ҶдёҺжҘҡеҚҝе…ұи®ҫзҡ„еңҲеҘ—пјҢеҗҺйқўжңүеӣ еҝ еӯқи§ӮеҝөдёӯиғЎе®—е®ӘеҒҮжӢӣе®үд№ӢеҘёи®ЎпјҢеҜјиҮҙеҫҗжө·иә«жӯ»пјҢиҝҷдәӣи¶ід»ҘиҜҙжҳҺзҝ зҝҳд№ӢеҚ•зәҜпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»иЎЁзҺ°еҘ№еҝғи®Ўзҡ„з»ҶиҠӮпјҢжӣҙз¬ҰеҗҲеҘ№зҡ„жҖ§ж јйҖ»иҫ‘гҖӮжӯӨеӨ–пјҢдёҺйқ’жң¬зӣёиҫғпјҢйҳ®жң¬зӘҒеҮәдәҶзҝ зҝҳзҡ„жҖ§ж јдёӯзҡ„жө“йғҒзҡ„дәәжғ…е‘іпјҢеҰӮзҝ зҝҳйҒҮеҫҗжө·дёҖиҠӮпјҢзҝҳйҒҮеҫҗжүҳз»Ҳз”ҹпјҢеҫҗиөҺзҝҳеҮәйқ’жҘјпјҢеҶҚиҝҺеҪ’дёәзҡҮеҗҺпјҢе№¶дёәзҝҳжҠҘжҒ©еӨҚд»ҮгҖӮйқ’жң¬иЁҖзҝ зҝҳеӣ жқҹз”ҹдёәе…¶еҰ»е®Ұж°ҸиҜҙжғ…пјҢе…Қе®Ұж°Ҹжӯ»зҪӘпјҢдҪҶе°ҶеҘ№еҗҠжү“100дәӨжқҹз”ҹйўҶеҺ»пјӣйҳ®жң¬е°ҶжӯӨиҠӮдҪңдәҶж”№еҶҷпјҢз”ұдәҺжқҹз”ҹдёәе…¶еҰ»е®Ұж°ҸиҜҙжғ…пјҢзҝ зҝҳжңүж„ҹжқҹз”ҹеҜ№еҘ№жғ…йҮҚпјҢе°Ҷе®Ұж°ҸеҪ“еңәиөҰе…ҚгҖӮиҝҷдёҖж”№еҶҷдёҚд»…дҪ“зҺ°дәҶзҝ зҝҳзҡ„йҮҚжғ…йҮҚд№үпјҢиҖҢдё”жҳҫзӨәдәҶзҝ зҝҳзҡ„е®ҪеӨ§иғёжҖҖпјҢд»ҺиҖҢжҸҗеҚҮдәҶзҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„е“ҒиҙЁпјҢдҪҝе…¶жӣҙдёәзҗҶжғіеҢ–гҖӮ
еңЁзҝ зҝҳзҡ„жғ…ж„ҹж–№йқўпјҢйҳ®жң¬жҜ”йқ’жң¬йғҪзқҖеҠӣеұ•зҺ°зҝ зҝҳзҡ„дё°еҜҢзј з»өзҡ„жғ…ж„ҹдё–з•ҢпјҢдәҢиҖ…еҢәеҲ«еңЁдәҺйқ’жң¬дёӯиҝҳжңүдёҖдәӣеұ•зҺ°зҝ зҝҳжғ…ж¬Ізҡ„з»ҶиҠӮпјҢиҝҷдәӣз»ҶиҠӮеңЁйҳ®жң¬дёӯе°ҪзҡҶйҡҗеҺ»гҖӮеҰӮзҝ зҝҳйҷ·е…Ҙз§Җе©Ҷе’ҢжҘҡеҚҝзҡ„еҘёи®ЎдёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯйӘ—еӯҗжҘҡеҚҝеҗ‘зҝ зҝҳжұӮж¬ўгҖҒзҝ зҝҳе§”иә«жҘҡеҚҝе’Ңз§Җе©ҶжүҖдј зҡ„еӢҫеј•еҝғдј жҲҝеҶ…еҠҹеӨ«зҡ„е…·дҪ“з»ҶиҠӮеҸҠзҝ зҝҳзҡ„и®ӨеҗҢжҖҒеәҰгҖӮеҶҚеҰӮзҝҳеҲ«жқҹз”ҹи®©д»–еӣһж— й”ЎзңӢжңӣеҰ»еӯҗе®Ұе§җдёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»дәҶд»–д»¬зҰ»еҲ«еүҚеӨ•зҡ„дә‘йӣЁзј з»өд№Ӣз»ҶиҠӮгҖӮжғ…д№ғдёҠе“ҒпјҢж¬ІеұһдёӢжөҒпјҢеҜ№жғ…ж¬Ізҡ„д№ҰеҶҷеҗ‘жқҘиў«дәәд»¬и§ҶдёәиҝҺеҗҲеёӮдә•и¶Је‘ід№ӢиҜҒжҚ®пјҢд»ҺиҖҢдҪҝдҪңе“ҒеҫҖдҝ—зҡ„ж–№еҗ‘еҸ‘еұ•пјҢйқ’жң¬иҝҷз§ҚеҖҫеҗ‘жҜ”иҫғжҳҺжҳҫпјӣйҳ®жң¬йҡҗеҺ»йқ’жң¬дёӯзҡ„жғ…ж¬Ід№ҰеҶҷдё“жіЁдәҺжғ…ж„ҹпјҢдҪҝдҪңе“ҒеҖҫеҗ‘дәҺйӣ…пјҢжҸҗеҚҮдәҶдҪңе“Ғзҡ„ж ји°ғе’Ңе“ҒдҪҚгҖӮ
е…¶ж¬ЎпјҢйҳ®жң¬еҜ№йқ’жң¬дёӯйҮ‘зҝҳзҲұжғ…зҡ„ж”№еҶҷдҪҝйҮ‘зҝҳзҲұжғ…зҗҶжғіеҢ–пјҢд»ҺиҖҢжҠҠиҝҷз§ҚзҲұжғ…жҸҗеҚҮеҲ°дәҶе…ёйӣ…зҲұжғ…зҡ„й«ҳеәҰгҖӮ
еҰӮжү«еў“дёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬зү№ж„ҸзӮ№жҳҺйҮ‘йҮҚеҸӘиә«дёҖдәәжңүж„Ҹи·ҹиёӘзҝ зҝҳдёҖиЎҢиҮіж·Ўд»ҷеў“гҖӮйҳ®жң¬еҲҷе№¶жңӘиҜҙйҮ‘йҮҚжҳҜжңүж„Ҹи·ҹиёӘзҝ зҝҳдёҖиЎҢпјҢиҖҢжҳҜиҜҙд»–д»¬йӮӮйҖ…зӣёйҖўпјҢе·§йҒҮеҰ–еЁҶпјҢдёҖи§Ғй’ҹжғ…гҖӮйҮ‘з”ҹдёҺдәҢзҝ зӣёи§ҒеҗҺпјҢйқ’жң¬еҶҷйҒ“пјҡ“йҮ‘з”ҹзҘһдёәиүІеӨәпјҢжҡ—жҡ—й”ҖйӯӮйҒ“пјҡ‘иҝҷзӣёжҖқзҙўе®ід№ҹгҖӮ’еҸҲжҡ—жҡ—з«ӢиӘ“йҒ“пјҡ‘жҲ‘дёҚеҫ—дәҢеҘідёәеҰ»пјҢз»Ҳиә«дёҚеЁ¶зҹЈгҖӮ’”[6]д»ҺйҮ‘з”ҹжңүж„Ҹи·ҹиёӘеҲ°д»–дёәиүІжүҖиҝ·е№¶еҸ‘иӘ“иҰҒеЁ¶дәҢзҝ пјҢд»–йӮЈеҘҪиүІзҡ„жң¬жқҘйқўзӣ®жҳӯз„¶пјҢиҝҷжҳҫз„¶жңүзўҚзҲұжғ…зҡ„е…ёйӣ…е“ҒиҙЁпјҢеӣ жӯӨпјҢеңЁйҳ®жң¬дёӯиҝҷдёҖеҶ…е®№иў«йҡҗеҺ»гҖӮзҝ зҝҳдёҖиЎҢиёҸйқ’еҪ’жқҘеҗҺпјҢйқ’жң¬жңүзҝ зҝҳгҖҒзҝ дә‘е§җеҰ№и®®и®әйҮ‘йҮҚзҡ„еҜ№иҜқпјҢеҜ№иҜқдёӯзҝ дә‘и®ӨдёәйҮ‘з”ҹйқһжқҘеҗҠж·Ўд»ҷпјҢжҳҜжқҘзңӢдёӨд№”пјҲеҚізҝ зҝҳгҖҒзҝ дә‘дёӨе§җеҰ№пјүпјҢзҢңдёӯйҮ‘зҡ„ж„ҸеӣҫпјҢзҝ зҝҳд№ҹиөһеҗҢиҝҷдёҖзҢңжөӢгҖӮйҳ®жң¬еҲҷйҡҗеҺ»иҝҷдёҖеҜ№иҜқпјҢеҸӘеҶҷзҝ зҝҳй’ҹжғ…е’ҢзҲұжҒӢпјҢ“еӨ•йҳідёӢпјҢж’©иө·ж„ҒжҖқж— йҷҗпјҢ/еҫҒйӘ‘е·ІиҝңпјҢиҝҳеҒ·зңјйҖҒд»–еҪ’зЁӢгҖӮ”[7]иҝҳеҶҷдәҶеҘ№дәҺжңҲеӨңз§ҖйҳҒдёӯзҡ„зӣёжҖқеҝғзҗҶпјҢеҗҢж—¶зү№еҲ«йҮҚи§ҶзҺҜеўғе®Јжҹ“гҖӮе°Ҷйҳ®жң¬дёҺйқ’жң¬дҪңдёҖжҜ”иҫғпјҢйқ’жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳжңүжӣҙеӨҡзҗҶжҖ§зҡ„жҲҗеҲҶпјҢиҖҢйҳ®жң¬дёӯзҡ„зҝ зҝҳеҲҷжғ…ж„ҹж„Ҹе‘іжӣҙжө“пјҢжҙ»и„ұи„ұдёҖжҖҖжҳҘзҡ„зәҜжғ…е°‘еҘіеҪўиұЎгҖӮ
еңЁжӢҫй’—иҝҳй’—дёҖиҠӮпјҢйҳ®жң¬еҜ№йҮ‘зҝҳйӮӮйҖ…еҗҺзҡ„зӣёжҖқдҪңдәҶиҜҰз»ҶжҸҸиҝ°пјҢйқ’жң¬еҲҷеҸҷиҝ°йҮ‘еҰӮдҪ•зӣёеҠһжі•и§ҒеҲ°дәҢзҝ пјҢиҮідәҺд»–зҡ„зӣёжҖқеҸӘдҪңз•ҘеҸҷпјӣйҳ®жң¬иЁҖйҮ‘еңЁзҝҳе®¶еӨ–еҫҳеҫҠж—¶еҒ¶з„¶еҸ‘зҺ°жҸҪзҝ еӣӯпјҢйқ’жң¬еҲҷиЁҖеҜ»жүҫжҸҪзҝ еӣӯдёәйҮ‘д№ӢдёҖи®ЎиҖҢйқһеҒ¶з„¶еҸ‘зҺ°гҖӮжӢҫй’—иҝҳй’—е№¶дә’иө е®ҡжғ…зү©пјҢдәҢжң¬дјјпјҢж— жҳҫи‘—дёҚеҗҢпјҢеҸӘжҳҜйҳ®жң¬еӨҡзӣҙиҜүиЎ·иӮ пјҢе–Ғе–Ғжғ…иҜқпјҢжӣІжӣІжҠҳжҠҳпјӣйқ’жң¬еҲҷдәӨеҫ…дәҶйҮ‘зҡ„жӢҫй’—иӢҰеҝғе№¶зӣёзәҰй’үзӣҹгҖӮдёӨзӣёжҜ”иҫғпјҢйқ’жң¬дёӯзҡ„йҮ‘йҮҚжңүиҪ»и–„е„ҝиҙ№е°ҪеҝғжңәеҜ»иҠұй—®жҹізҡ„еҖҫеҗ‘пјҢиҝҷеӨ§еӨ§йҷҚдҪҺдәҶйҮ‘зҝҳзҲұжғ…д№Ӣе“ҒдҪҚпјӣйҳ®жң¬еҲҷеҠ ејәдәҶйҮ‘йҮҚзҡ„жғ…ж„ҹеҖҫеҗ‘пјҢзӣёжҖқз»өз»өпјҢж„ҒиӢҰиӮ ж–ӯпјҢж—Ҙж—Ҙз—ҙжңӣдёңеўҷпјҢз§ҹжҸҪзҝ еӣӯеҸӘжҳҜеҮәдәҺеҒ¶з„¶пјҢдёҺеҝғи®Ўж— е…іпјҢиҝҷж— з–‘дҪҝд»–д»¬зҡ„зҲұжғ…зҗҶжғіеҢ–пјҢеҸҳеҫ—е…ёйӣ…иө·жқҘгҖӮ
еңЁдјҡжғ…йғҺдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иЁҖзҝҳдәҺдәІдәәеӨ–еҮәж—¶жүҳз—…пјҢеҗҺж”¶жӢҫдҪіиӮҙзҫҺй…’д»Ҙдјҡжғ…йғҺпјӣйҳ®жң¬еҲҷиЁҖз•ҷзҝҳдёҖдәәе®Ҳй—әпјҢжӯЈеҘҪе®үжҺ’ж—¶зҸҚдҪіжһңи¶Ғжңәдјҡжғ…йғҺгҖӮдёӨзӣёжҜ”иҫғпјҢйқ’жң¬зӘҒеҮәдәҶзҝ зҝҳдёәжғ…з”ҹи®ЎпјҢдёәз§Ғжғ…иҖҢж¬әйӘ—е®¶дәәпјҢиҝҷжҳҫз„¶дёҚеҲ©дәҺзҝ зҝҳеҪўиұЎзҡ„зҗҶжғіеҢ–пјӣйҳ®жң¬ж”№еҶҷдәҶиҝҷдёҖз»ҶиҠӮпјҢе°Ҷзҝҳжүҳз—…з•ҷе®¶ж”№дёәе®¶дәәи®©еҘ№з•ҷдёӢе®Ҳй—әпјҢеҺ»жҺүдәҶеҘ№ж¬әйӘ—е®¶дәәиҝҷдёҖз‘•з–өпјҢд»ҺиҖҢдҪҝйҮ‘зҝҳзҲұжғ…жӣҙдёәе®ҢзҫҺгҖӮ
еңЁзҝ зҝҳе®¶зҲ¶йҒӯиҜ¬дёҺеҘ№ж•‘зҲ¶ејҹдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬жҠҠзҝҳзҲ¶жЎҲз»“жЎҲе…ЁиҝҮзЁӢдәӨеҫ…еҫ—еҚҒеҲҶиҜҰе°ҪпјҢзӘҒеҮәдәҶзҝ зҝҳеӯқеңЁжғ…е…Ҳзҡ„зҗҶжҖ§зІҫзҘһпјӣйҳ®жң¬еҲҷзӘҒеҮәдәҶзҝҳеҜ№йҮ‘зҡ„иҮіжӯ»дёҚжёқзҡ„зҲұжғ…пјҢйҳ®жң¬дә‘пјҡ“жңүдёҖж—ҘпјҢдҪ д№ҹи®ё——/йҰҷзӮүеқҗеҜ№пјҢзҗҙи°ұйҮҚи°ғгҖӮ/жңӣй—ЁеӨ–пјҢиҠіжһ—з»ҝиҚүй—ҙпјҢ/йЈҺеҠЁеӨ„пјҢе°ҶжҳҜжҲ‘зҡ„й¬јйӯӮеҪ’жқҘгҖӮ”[8]дёӨзӣёеҜ№з…§пјҢйҳ®жң¬иҜҰеҶҷзҲ¶еҘіжғ…е’ҢйҮ‘зҝҳжғ…пјҢиҝҷдё»иҰҒиЎЁзҺ°дёәзҝҳзҡ„еҝғзҗҶжҙ»еҠЁпјҢиҝҷдёҖеҝғзҗҶжҙ»еҠЁзӘҒеҮәдәҶеӯқдёҺжғ…зҡ„зҹӣзӣҫпјҢе…¶д»–еҲҷйқһеёёз®Җз•ҘпјҢдёҖз¬”еёҰиҝҮпјҢйҮҚзӮ№еңЁжғ…пјӣйқ’жң¬еҲҷйҮҚзӮ№еңЁдәӢпјҢе°ҶзҝҳзҲ¶жЎҲзҡ„е§Ӣжң«дәӨеҫ…еҫ—и„үз»ңеҲҶжҳҺпјҢе…¶дёӯзҝ зҝҳеҪўиұЎд№ҹе…·жңүжӣҙеӨҡзҡ„зҗҶжҖ§иүІеҪ©пјҢеҘ№еңЁжқғиЎЎеҲ©ејҠж–№йқўпјҲзүәзүІеҘ№дёҖдёӘд»Ҙж•‘е…Ёе®¶пјүгҖҒеңЁи®©е…¶зҲ¶еңЁжүҖз«Ӣе©ҡд№ҰдёҠзӯҫеӯ—з”»жҠјж–№йқўпјҲдёҖи®ЎжңӘжҲҗеҸҲз”ҹдёҖи®ЎзҺҜзҺҜзҙ§жүЈпјүйғҪиЎЁзҺ°дәҶејәзғҲзҡ„зҗҶжҖ§еҖҫеҗ‘гҖӮ
еҶҚж¬ЎпјҢйҳ®жң¬ж”№еҶҷдәҶдёӯеӣҪзӨҫдјҡж–ҮеҢ–зҡ„йҮҚжҷәз»ҙеәҰдҪҝе…¶и¶Је‘іи¶ӢдәҺйӣ…жӯЈгҖӮ
йҳ®жң¬еҜ№дёӯеӣҪзӨҫдјҡж–ҮеҢ–йҮҚжҷәз»ҙеәҰзҡ„ж”№еҶҷдҪ“зҺ°еңЁе®ғйҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯеҸҷеҶҷеҪ“ж—¶дёӯеӣҪзӨҫдјҡе…·дҪ“иҝҗдҪңзҠ¶еҶөзҡ„з»ҶиҠӮгҖӮеҰӮеңЁзҝ зҝҳд№ӢзҲ¶йҒӯиҜ¬дёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иҜҰеҶҷдәҶз»Ҳе…¬е·®еҰӮдҪ•дҪҝй“¶еӯҗж‘Ҷе№ідәҶе®ҳеәңгҖҒе“Қй©¬гҖҒеҲ‘жҲҝгҖҒе…¬дәәеҗ„ж–№пјҢеј„еҫ—дёҖзәёжё…зҷҪж–Үд№Ұз»“жЎҲпјҢйҳ®жң¬еҸӘдәӨеҫ…й’ҹе§“иҖҒеҗҸпјҲеҚіз»Ҳе…¬е·®пјүзҙўй“¶дёүзҷҫдҪңз»“жЎҲзҪҡйҮ‘пјҢдҪҷзҡҶз•ҘеҺ»гҖӮеңЁзҝҳйҒҮжқҹз”ҹд»ҺиүҜдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иҜҰиҝ°жқҹз”ҹеҰӮдҪ•дёҺй»‘зӨҫдјҡдёҖеӨ§дҪ¬еҚ«еҚҺйҳіеҸҠеё®й—ІжӯҘе®ҫе®ҡи®ЎпјҢжү¬иЁҖзҠ¶е‘Ҡз§Җе©Ҷйҷ·зғҲдёәеЁјгҖҒй©¬йҫҹд№°иүҜдёәиҙұпјҢи®©з§Җе©ҶжҒҗжғ§пјҢдё»еҠЁеүҚеҺ»еҚ«еҚҺйҳіеӨ„з§ҒдәҶпјҢжңҖеҗҺйҖјиҝ‘з§Җе©Ҷд»Ҙй©¬йҫҹд№°зҝ зҝҳзҡ„еҺҹд»·и®©жқҹз”ҹдёәзҝҳиөҺиә«гҖӮйҳ®жң¬еҸӘиҜҙз§Җе©ҶеңЁдёҺжқҹз”ҹзҡ„иҫғйҮҸдёӯжЈӢиҫ“дёҖзқҖи®ёзҝҳд»ҺиүҜпјҢдҪҷзҡҶйҡҗеҺ»пјӣеңЁеҫҗжө·еӣ жӢӣе®үиў«жқҖдёҖиҠӮпјҢйқ’жң¬иҜҰз»ҶеҸҷиҝ°дәҶе®ҳеҶӣиЎЁйқўжӢӣе®үпјҢзӯ”еә”еҫҗжө·жҸҗеҮәзҡ„еҗ„йЎ№жқЎд»¶пјҢйҖҒеҺҡзӨјиҝ·жғ‘еҜ№ж–№пјҢжҙҫеҘёз»Ҷзӣ‘и§ҶеҜ№ж–№пјҢеҗҚдёәжӢӣе®үпјҢе®һдёәжҚ•жқҖпјҢжҖ»д№ӢдәӨеҫ…дәҶе®ҳеҶӣи®ҫзҪ®еңҲеҘ—зҡ„иҝҮзЁӢе’Ңе…ЁйғЁз»ҶиҠӮгҖӮйҳ®жң¬еҸӘеҶҷдәҶеҫҗжө·ж¬ІжқҖеҠқйҷҚиҖ…еҚҺд»ҒпјҢзҝҳж•‘д№ӢпјҢеҗҺеҗ¬д»Һзҝҳд№Ӣдё»еј еҪ’йҷҚпјҢжңҖеҗҺдёӯиғЎе®—е®ӘеңҲеҘ—иҮҙеҫҗжө·иў«жқҖпјҢе…¶дёӯзҝҳд»Ҙеҝ еӯқд№Ӣд№үеҠқеҫҗжө·еҪ’йЎәжңқе»·йғЁеҲҶеҶҷеҫ—еҚҒеҲҶиҜҰз»ҶпјҢе…¶дҪҷзҡҶеҚҒеҲҶз®Җз•ҘпјҢеҖјеҫ—жіЁж„Ҹзҡ„жҳҜйҳ®жң¬жү№иҜ„зҝҳеҝғиӮ еӨӘиҪҜпјҢиҜҙжҳҺдҪңиҖ…йҳ®ж”ёжҳҜдёҚиөһеҗҢзҝ зҝҳзҡ„йӮЈз§Қеҝ д№үжҖқжғізҡ„гҖӮ
д»ҺдёҠйқўеҮ дёӘдәӢдҫӢеҸҜи§ҒпјҢеңЁж¶үеҸҠдёӯеӣҪзӨҫдјҡиҝҗдҪңзҡ„е…·дҪ“ж–№ејҸж—¶пјҢйҳ®жң¬еңЁйқ’жң¬зҡ„еҹәзЎҖдёҠдҪңдәҶиҫғеӨ§зҡ„ж”№еҶҷпјҢйҳ®жң¬йҡҗеҺ»дәҶйқ’жң¬дёӯеҸҷеҶҷеҪ“ж—¶дёӯеӣҪзӨҫдјҡе…·дҪ“иҝҗдҪңзҠ¶еҶөзҡ„з»ҶиҠӮпјҢиҖҢиҝҷдәӣз»ҶиҠӮдҪ“зҺ°дәҶдёӯеӣҪзӨҫдјҡж–ҮеҢ–зҡ„дёҖдёӘзӘҒеҮәзү№еҫҒпјҢеҚійқһеёёејәи°ғжҷәи°ӢпјҢиҝҷеұһдәҺдёӯеӣҪж–ҮеҢ–дёӯд»ҘгҖҠеӯҷеӯҗе…өжі•гҖӢе’ҢгҖҠдёүеӣҪеҝ—гҖӢдёәд»ЈиЎЁзҡ„йҮҚжҷәз»ҙеәҰпјҢйқ’жң¬дҪңиҖ…еҜ№дёӯеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„иҝҷдёҖз»ҙеәҰжҳҜжҢҒж¬ЈиөҸжҖҒеәҰзҡ„пјҢеӣ жӯӨд»–еңЁдҪңе“ҒдёӯеҜ№е…¶дҪңдәҶиҜҰе°Ҫзҡ„еҸҷеҶҷпјҢжҙҘжҙҘд№җйҒ“пјҢиҝҺеҗҲдәҶдёӯеӣҪеёӮдә•зҡ„и¶Је‘іпјҢжңүдҝ—зҡ„еҖҫеҗ‘пјӣйҳ®жң¬еҲҷеҜ№е…¶дәҲд»ҘеҝҪз•ҘпјҢиҜҙжҳҺдҪңиҖ…йҳ®ж”ёеҜ№дёӯеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„иҝҷдёҖз»ҙеәҰдёҚи®ӨеҗҢпјҢеӣ дёәе®ғдёҚеҲ©дәҺжі•еҫӢе…¬жӯЈгҖҒзӨҫдјҡиҜҡдҝЎзҡ„жһ„е»әпјҢдёҚеҲ©дәҺдҪңе“Ғи¶Је‘ізҡ„йӣ…еҢ–гҖӮ
жңҖеҗҺпјҢеңЁиҜӯиЁҖеұӮйқўйҳ®жң¬еҜ№йқ’жң¬зҡ„ж”№еҶҷдҪ“зҺ°еңЁдёӯи¶ҠдёӨеӣҪж–ҮеҢ–зҡ„иһҚдјҡе’ҢиҜӯиЁҖзҡ„е…ёйӣ…еҢ–гҖӮ
йқ’жң¬жҳҜдёҖйғЁдёӯеӣҪдј з»ҹзҡ„ж•Јйҹөз»“еҗҲзҡ„жүҚеӯҗдҪідәәе°ҸиҜҙпјҢйҳ®жң¬д»Ҙйқ’жң¬еҶ…е®№дёәжҚ®пјҢе°Ҷе…¶ж”№еҶҷдёәиҜ—дҪ“е°ҸиҜҙпјҢеҚіи¶ҠеҚ—зҡ„йҹөж–ҮиҜ—“е…ӯе…«дҪ“”пјҢе…¶дёӯеңЁиҜ—еҸҘдёӯз»ҮиҝӣдәҶи¶ҠеҚ—ж°‘ж—ҸеҢ–зҡ„иҜӯиЁҖиЎЁиҫҫж–№ејҸпјҢеҰӮз¬¬е…ӯеҚ·пјҡ“жқҜжІҝиҡӮиҡҒпјҢзҲ¬иЎҢеҫ—еӨҡиҝңгҖӮ”[9]еҚідёҖи¶ҠеҚ—и°ҡиҜӯгҖӮ“е…ӯе…«дҪ“”е’Ңи¶ҠеҚ—ж°‘ж—ҸеҢ–зҡ„иҜӯиЁҖйғҪдҪ“зҺ°дәҶи¶ҠеҚ—ж°‘ж—Ҹж–ҮеҢ–зҡ„иүІеҪ©пјҢз„¶иҖҢеңЁдҪңе“Ғзҡ„иҜӯиЁҖеұӮйқўжұүж–ҮеҢ–иүІеҪ©жӣҙдёәзӘҒеҮәпјҢдҪңиҖ…йҳ®ж”ёд»Һжұүж–ҮеҢ–дёӯеҗёж”¶еӨ§йҮҸзҡ„иҜ—иҜҚгҖҒе…ёж•…пјҢе°Ҷе…¶еј•з”ЁжҲ–еҢ–з”ЁдәҺ“е…ӯе…«дҪ“”иҜ—еҸҘдёӯгҖӮ
е…ҲзңӢйҳ®жң¬дёӯеҢ–з”Ёзҡ„дёӯеӣҪиҜ—иҜҚпјҢиҜ—дәәйҳ®ж”ёеҜ№дёӯеӣҪзҡ„е”җиҜ—е’ҢгҖҠиҜ—з»ҸгҖӢжңүиҫғдёәж·ұе…Ҙзҡ„дәҶи§ЈпјҢйҳ®жң¬дёӯиҫғдёәжҳҺжҳҫең°еҢ–з”ЁгҖҠиҜ—з»ҸгҖӢдёӯиҜ—еҸҘзҡ„жңүдә”еӨ„пјҢиҫғжҳҺжҳҫең°еҢ–з”Ёе”җиҜ—зҡ„ең°ж–№жңүдёүеӨ„пјҢеҰӮпјҡ“и’ҷжҳ§дёӯд№ҹеҲҶдёҚеҮәиҚүдёӣжІҷи·ҜпјҢ/йёЎеЈ°иҢ…еә—жңҲпјҢдәәиҝ№жқҝжЎҘйңңгҖӮ”[10]дёҖиҠӮеҢ–з”ЁдәҶдёӯеӣҪе”җжң«иҜ—дәәжё©еәӯзӯ иҜ—еҸҘпјҢ“‘еӯ—е–ғжң¬’дҪң‘йёЎеЈ°еә—жңҲпјҢдәәиҝ№жЎҘйңң’пјҢзңҒз•ҘдәҶеҺҹеҸҘдёӨеӯ—гҖӮ”[11]
еҶҚзңӢйҳ®жң¬дёӯеҢ–з”Ёзҡ„дёӯеӣҪе…ёж•…,иҜ—дәәйҳ®ж”ёзҶҹжӮүеӨ§йҮҸзҡ„дёӯеӣҪе…ёзұҚ,иғҪеӨҹеңЁиҜ—дёӯдҝЎжүӢжӢҲжқҘ,и¶іи§Ғе…¶жұүж–ҮеҢ–еҠҹеә•ж·ұеҺҡгҖӮж №жҚ®й»„иҪ¶зҗғе…Ҳз”ҹдёәе…¶зҝ»иҜ‘зҡ„гҖҠйҮ‘дә‘зҝҳдј гҖӢжүҖдҪңзҡ„жіЁйҮҠ,йҳ®жң¬жүҖз”Ёзҡ„дёӯеӣҪе…ёж•…ж¶үеҸҠгҖҠеӨӘе№іе№ҝи®°гҖӢгҖҒгҖҠжұүжӯҰеёқеӨ–дј гҖӢгҖҒгҖҠйҹ©йқһеӯҗгҖӢзӯүеҮ еҚҒз§ҚдёӯеӣҪе…ёзұҚжҲ–дҪңе“ҒпјҢиҜ—дёӯеҮәиҮӘжұүж–ҮеҢ–зҡ„е…ёж•…йҡҸеӨ„еҸҜи§ҒпјҢдёҚд»…ж•°йҮҸдј—еӨҡпјҢиҖҢдё”з”Ёеҫ—еҚҒеҲҶиҙҙеҲҮпјҢжңүзҡ„е…ёж•…еңЁиҜ—дёӯиҝҳеҸҚеӨҚдҪҝз”ЁпјҢеҰӮи“қжЎҘиүійҒҮдёҖе…ёпјҢиҜ—дёӯе°ұжңүдёүеӨ„з”ЁеҲ°пјҢи“қжЎҘжҳҜдёҖдёӯеӣҪе…ёж•…пјҢеҚі“иЈҙиҲӘйҒҮдә‘иӢұдәҺи“қжЎҘй©ҝзҡ„ж•…дәӢгҖӮе”җжңқиЈҙиҲӘз§ҖжүҚпјҢжёёй„ӮжёҡпјҢдҪЈиҲҹиҝҳйғҪгҖӮеҗҢиҪҪжңүжЁҠеӨ«дәәпјҲеҗҚдә‘зҝҳпјҢеҲҳзәІеҰ»пјүпјҢеӣ зӣёиҜҶгҖӮеҫ—еҘ№зҡ„её®еҠ©пјҢз»ҸиҝҮи®ёеӨҡеӣ°йҡҫпјҢжңҖеҗҺеңЁи“қжЎҘй©ҝе’ҢеҘ№зҡ„еҰ№еҰ№дә‘иӢұжҲҗдәІгҖӮе…ёж•…еҮәиҮӘе”җе°ҸиҜҙ‘иЈҙиҲӘ’”гҖӮ[12]йҳ®жң¬еӨ§йҮҸеҢ–з”ЁдёӯеӣҪе…ёж•…пјҢеӨ§еӨ§жӢ“еұ•дәҶиҜ—жӯҢзҡ„ж–ҮеҢ–е®№йҮҸпјҢдҪҝиҜ—дҪңжҠ№дёҠжө“йғҒзҡ„дёӯеӣҪж–ҮеҢ–иүІеҪ©гҖӮ
йҳ®жң¬еңЁж”№еҶҷйқ’жң¬ж—¶пјҢеҖҹеҠ©дәҺеҢ–з”ЁдёӯеӣҪиҜ—иҜҚе’Ңе…ёж•…пјҢе°Ҷе…¶зәіе…Ҙе…·жңүи¶ҠеҚ—ж°‘ж—Ҹж–ҮеҢ–иүІеҪ©зҡ„“е…ӯе…«дҪ“”пјҢе№¶дёҺи¶ҠеҚ—

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"