text:
Tính danh
học Việt Nam: Tên Đệm - Lịch sử
tên đệm tại Việt Nam
VietCatholic News (Thứ Năm 13/1/2005)
CHƯƠNG BA: TÊN ĐỆM
Trong thành phần tên người Việt Nam,
giữa tên họ và tên chính, có thể có
một hay hai từ ngữ mà cho đến nay các
nhà ngôn ngữ học cũng như tính danh
học chưa thống nhất gọi là gì. Nhà
ngữ học Nguyễn Bạt Tụy và Giáo sư
Nguyễn Ngọc Huy gọi là tiếng lót, Giáo sư
Hà Mai Phương gọi là tên đệm hay tên
lót. Chúng tôi gọi từ này là tên đệm, vì
nó là thành phần ở giữa của tên.
Từ ngữ tiếng lót không gợi ý niệm tên,
trong khi tên đệm thực sự là thành
phần của tên.
Mục đích nghiên cứu của chương này
là tìm hiểu nguồn gốc, hình thức, và công
dụng tên đệm của người tây phương
và Việt Nam. Do đó, nội dung chương ba
sẽ gồm ba mục: mục một: tên đệm
của người Việt Nam, mục hai: tên
đệm người tây phương, mục ba:
so sánh tên đệm người tây phương
và Việt Nam.
MỤC I : TÊN ĐỆM CỦA NGƯỜI
VIỆT NAM
Ðể tìm hiểu tên đệm của người
Việt Nam, nội dung mục một sẽ tìm
hiểu: (a) Lịch sử tên đệm, (b) hình
thức tên đệm, (c) nhiệm vụ tên đệm
của người Việt Nam.
TIẾT A: LỊCH SỬ TÊN ĐỆM NGƯỜI
VIỆT NAM
Dân Việt bắt đầu dùng tên đệm
từ bao giờ? Đó là câu hỏi rất khó
trả lời vì không có sử liệu nào nói
về vấn đề này. Tuy nhiên, nếu xét tên
các nhân vật lịch sử thì thấy hầu
hết tên người trong giai đoạn
dựng nước, chỉ có tên họ và tên chính,
không có tên đệm. Cứ theo sử cũ, các
vua Hùng đều không có tên đệm: Hùng Dương
(Lộc Tục), Hùng Hiến, Hùng Lân, Hùng
Việp. Đến nhà Thục ta có Thục Phán.
Sang nhà Triệu ta có Triệu Đà. Đến
hai bà Trưng ta có Trưng Trắc, Trưng
Nhị. Về các nhân vật lịch sử khác
ta có Lữ Gia, Lý Tiến, Lý Cầm. Sang thời
Sĩ Nhiếp có Sĩ Khuông, Sĩ Hâm, Sĩ Huy.
Trước thời Lý Bôn, ta thấy rất ít người
có tên đệm. Một vài nhân vật như
Triệu Thị Trinh tức bà Triệu, Lý Ông
Trọng là có tên đệm. Sau thời Lý Bôn
(544-602) thấy rải rác một số nhân
vật lịch sử có tên đệm. Điều
đó chứng tỏ khi xưa việc đặt
tên đệm chưa phổ thông lắm. Chúng ta
có hai dữ kiện lịch sử để
hỗ trợ cho nhận xét này. Thứ nhất là
vấn đề tên đệm tại Trung
Quốc. Thứ hai là việc phổ biến Hán
tự tại Việt nam.
Tại Trung Quốc, vào triều đại
tiền Hán, Vương Mãng ra lệnh dân chúng không
ai được đặt tên đệm. Gia
đình nào bị đặt tên đệm thì
đó là điều nhục nhã cho gia đình
ấy. Cháu của Vương Mãng là Vương
Hội Tông, khi nhận được lệnh này,
đã đổi lại là Vương Tông. Đến
khi Vương Tông phạm tội, phải tự
sát thì Vương Mãng bắt người ta
gọi Vương Tông là Vương Hội Tông
để hạ nhục.
Sự kiện người Trung Quốc thời Hán
không có tên đệm có thể kiểm chứng
qua các nhân vật trong Tam Quốc Chí. Hầu như
hoàn toàn các nhân vật trong chuyện này đều
không có tên đệm, như các ông Viên
Thiệu, Viên Thuật, Tào Tháo, Lưu Bị, Tôn
Quyền, Tôn Càn, Bàng Thống, Từ Thứ,
Triệu Vân, Trương Phi, Quan Công, Hàn Hạo,
Lỗ Túc, Lã Bố, Điêu Thuyền, Hoàng Trung
v.v…Nếu có gặp các tên như Lã Phụng Tiên
thì đó là tên tự của Lã Bố, hay Trương
Dực Đức là tên tự của Trương
Phi, hay Tôn Trọng Mưu là tên tự của Tôn
Quyền. Các tên khác như Tư Mã Ý, Công Tôn
Toản, Hạ Hầu Đôn, Gia Cát Lượng,
Thái Sử Từ cũng là tên đơn vì Tư
Mã, Công Tôn, Hạ Hầu, Gia Cát, Thái Sử là các
tên họ kép tại Trung Quốc mà chúng tôi đã
nói trong chương hai.
Sự kiện thứ hai chứng minh cho việc
Việt Nam không có tên đệm trong những
thế kỷ đầu sau Công Nguyên là việc
truyền bá chữ Hán tại Việt Nam. Cứ
theo sử cũ, Việt Nam bắt đầu dùng
chữ Hán trong giấy tờ hành chánh vào
thời nhà Triệu. Nhưng việc dậy
chữ Hán bắt đầu mạnh vào thời Sĩ
Nhiếp, tức vào khoảng thế kỷ
thứ ba trở đi.
Trong khi đó tên đệm người Việt
Nam hầu hết là các từ Hán Việt, tức
thứ chữ nho đọc theo giọng Việt
Nam. Muốn được vậy, chắc
chắn dân ta phải nhuần nhuyễn chữ Hán
lắm. Điều đó có nghĩa là phải
mất thời gian khá dài. Vậy cứ theo hai
dữ kiện trên, ta có thể tạm thời
kết luận là tên đệm của người
Việt Nam chỉ được thông dụng vào
khoảng từ thế kỷ thứ 6 trở
đi.
TIẾT B: HÌNH THỨC TÊN ĐỆM
NGƯỜI VIỆT NAM
Về hình thức, tên đệm người
Việt Nam có thể là: Một từ ngữ:
Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Xuân Hương,
Hoàng Kim Vui. Hai từ ngữ : Lê Thanh Minh Châu,
Đỗ Văn Quang Minh. Rất họa hiếm người
Việt Nam có ba từ ngữ. Tại nghĩa trang
Oak Hill ở San Jose, California, trên mộ phần
một em bé, chúng tôi đọc thấy Nguyễn
Hoàng Gia Anh Quốc. Dù một, hai hay ba, tất
cả đều gọi là tên đệm. Tuy nhiên,
xét về mặt liên kết với các thành
phần khác trong tên, tên đệm có thể là
thành phần độc lập, cũng có thể
liên kết với tên họ hoặc với tên chính:
1. Tên Đệm Đứng Độc Lập:
Là loại tên đệm không phối hợp
được với tên họ hay tên chính để
làm thành từ ngữ kép. Ví dụ Nguyễn
Đình Chiểu, Lê Văn Trương. Từ
ngữ Đình hay Văn không thể phối
hợp với tên họ, hoặc tên chính để
làm thành từ ngữ kép có ý nghĩa rộng hơn.
2. Tên Đệm Phối Hợp Với Tên Chính:
Hầu hết tên chính người Việt Nam
xuất phát từ nguồn gốc Hán Việt, và
trong văn chương, các từ ngữ này
được coi là hay hơn các từ Nôm. Do
đó, các bậc cha mẹ, khi đặt tên cho
con, đã cố gắng lựa tên đệm nào
có thể đi chung với tên chính để có
ý nghĩa rộng hơn, tốt đẹp hơn
như Nguyễn Văn Quang Minh, Trần Hùng Dũng,
Lê Phú Quý, Nguyễn Văn Thông Minh, Lê An Bình,
Trần Thị Xuân Hương, Phan Thanh Giản,
Huỳnh Ngọc Diệp.
3. Tên Đệm Phối Hợp Với Tên
Họ: Rất ít tên người Việt có tên
đệm phối hợp được với tên
họ để làm thành từ ngữ kép có ý
nghĩa. Ngoại trừ một số họ như
Hoàng, Võ. Ví dụ Hoàng Kim Vui. Võ Văn Trung. Tên
đệm Kim phải đi chung với từ
ngữ Hoàng, thành Hoàng Kim mới có ý nghĩa vì
cả hai đều là từ ngữ Hán Việt.
Nếu từ Kim đi chung với từ Vui thì không
có nghĩa. Còn hai từ Võ Văn có thể
hiểu là người văn võ kiêm toàn.
4. Tên Đệm Có Hai Chữ, Một Đứng
Độc Lập, Một Phối Hợp Với Tên
Chính: Ta lấy một ví dụ cụ thể
như tên anh Đỗ Văn Quang Minh. Trường
hợp này ta có tên đệm Văn đứng
độc lập, têm đệm thứ hai là
Quang đi với tên chính là Minh, làm thành Quang
Minh, nghĩa là sáng sủa.
TIẾT C: NHIỆM VỤ TÊN ĐỆM NGƯỜI
VIỆT NAM
Đối với người Việt Nam, tên
đệm rất quan trọng, nếu đã có,
không thể bỏ đi, vì có phần vụ rõ ràng.
Phân tích ý hướng dân gian, ta thấy tên đệm
có sáu nhiệm vụ sau đây: (1) Tên đệm
để phân biệt nam nữ, (2) Tên đệm
để phân biệt gia tộc, (3) Tên đệm
để phân biệt nội ngoại, (4)Tên đệm
để phân biệt thứ cấp, (5) Tên đệm
phối hợp với tên họ hay tên chính để
có ý nghĩa rộng hơn, (6) Tên đệm thành
tên chính.
1. Tên Đệm Để Phân Biệt Nam Hay
Nữ: Tại tây phương, đọc tên
một cá nhân, người ta thường
biết được đó là đàn ông hay
đàn bà vì tên chính đàn bà khác đàn ông. Ngược
lại, tại Việt Nam, gặp tên Minh chẳng
hạn, ta không thể quyết đoán đây là
đàn ông hay đàn bà. Do vậy, dân gian đã có
kiểu thức đặt tên đệm để
phân biệt nam hay nữ.
a. Tên đệm trong tên nữ giới:
Khi Hán tự còn phổ thông người ta thường
chọn ba tiếng sau đây để làm tên
đệm cho nữ giới. Đó là Thị,
Diệu, Nữ. Xét về cấu trúc Hán tự,
hai chữ Diệu và Nữ đều có chung
một ngữ căn là chữ Nữ. Riêng
chữ Diệu có nghĩa là đẹp, khéo léo,
một đức tính vốn có của nữ
giới. Trong ba chữ đó, chữ Thị
được sử dụng rất sớm và có
nghĩa là dòng họ. Sử liệu cho thấy bà
Triệu có tên chính là Triệu Thị Trinh. Nghiên
cứu về chữ Thị, ta thấy dân gian có
hai khuynh hướng: Khuynh hướng chữ Hán
và khuynh hướng chữ Nôm.
Khuynh hướng chữ Hán tức theo tinh
thần Trung Quốc, chữ Thị đi với tên
họ. Ví dụ Cù Thị, người đàn bà
lịch sử thời Lữ Gia, không phải tên
chính là Thị mà chỉ có nghĩa là người
đàn bà họ Cù. Trong các cổ thư như
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, tên đàn
bà được ghi là Trần Thị, Đặng
Thị. Ngoài dân gian, trên các bia mộ, người
ta thấy: Trần Thị Chi Mộ nghĩa là
mộ phần người đàn bà họ
Trần.
Khuynh hướng chữ Nôm, tức theo tinh
thần Việt Nam, chữ Thị đi với tên
chính. Nhân vật Thị Mầu, Thị Kính trong
truyện Quan Âm Thị Kính là một bằng
chứng cụ thể. Để chỉ người
đàn bà nói chung, dân gian thường nói Thị
Mẹt.
Tại Huế, các gia đình nho gia, học
thức thường dùng chữ Diệu hay Nữ
thay cho chữ Thị. Ngày nay, nhiều gia đình
và chính bản thân người phụ nữ coi
chữ Thị không được ra vẻ
lắm, cho là quê mùa, nên càng ngày càng có khuynh hướng
bỏ hẳn chữ Thị trong tên đàn bà.
Điều này chẳng qua là vấn đề tâm
lý xã hội, vì bản chất chữ Thị
chẳng có gì xấu, chỉ vì tên người nào
cũng đệm chữ Thị, thành ra chữ
Thị bị mất giá. Một câu hỏi
được đặt ra là tại sao tên đàn
bà Trung Quốc không đệm chữ Thị, mà
tên đàn bà Việt Nam lại luôn luôn đệm
chữ Thị?
Hiện nay chúng tôi chưa có sử liệu nào
để trả lời câu hỏi này. Tuy nhiên,
theo sự suy luận, có lẽ tên người
đàn bà Trung Quốc không đệm chữ
Thị vì trong tiếng Hán thời Tam Ðại,
Thị để chỉ đàn ông và Tính để
chỉ đàn bà. Và khi người con gái đi
lấy chồng, theo phong tục Trung Quốc, bà
sẽ lấy họ chồng rồi đệm
chữ Thị, và được gọi là
Trần Thị phu nhân, Vương Thị phu nhân,
nghĩa là bà vợ ông họ Trần, bà vợ
ông họ Vương. Chữ Thị trong trường
hợp này có nghĩa là họ. Đối với
Việt Nam, khi ý nghĩa chữ Thị đã
bị biến đổi, trở thành tiếng
chỉ đàn bà, thì các cụ dùng chữ này làm
tên đệm cho nữ giới để phân
biệt nam nữ.
b.Tên đệm trong tên đàn ông:Trong
tên đàn ông Việt Nam, từ ngữ nào cũng
có thể là tên đệm, nhưng nhất định
không bao giờ là chữ Thị. Tiếng thông
dụng nhất là tiếng Văn. Trong khi
tiếng Văn là tiếng độc quyền
của đàn ông Việt Nam thì tại Trung
Quốc, tiếng Văn cũng được dùng
trong tên đàn bà. Nàng Trác Văn Quân, vì nghe
nhạc khúc Phụng Cầu Hoàng mà trở thành
người tình của Tư Mã Tương Như,
là một ví dụ điển hình. Tại sao
từ ngữ Văn lại thông dụng như
vậy? Muốn giải thích vấn đề này,
ta phải trở về với quan niệm phân
chia giai cấp trong xã hội cổ truyền
Việt Nam.
Bốn giai cấp trong xã hội cổ truyền là
sĩ, nông, công, thương. Giai cấp sĩ là
giai cấp cao nhất, được kính
trọng hơn cả. Ðiều kiện cần
thiết để bước vào giai cấp này là
văn, hiểu một cách rộng rãi là phải
có văn chương chữ nghĩa. Do điều
kiện này mà các bậc cha mẹ mong ước
cho con có văn chương chữ nghĩa để
bước vào giai cấp trên. Ước vọng
này thể hiện qua việc đặt chữ văn
trong thành phần tên của con. Chữ văn
trở nên thông dụng đến độ làm
ý nghĩa của nó trở nên mập mờ và
lạm dụng. Ví dụ một ông Trần Văn
Hóa, Nguyễn Văn Minh nào đó lại không
biết đọc, biết viết. Đó là
lời phê bình của nhiều nhà tính danh học
Việt Nam. Phê bình như vậy là đứng trên
quan điểm của người đã hiểu
ý nghĩa chữ văn để lý luận.
Thực ra, khi xưa, đa số dân gian bị
thất học, không hiểu ý nghĩa chữ Văn,
mà chỉ biết đại khái chữ Văn
chỉ đàn ông, chữ Thị chỉ đàn bà.
Sự hiểu biết này được thể
hiện qua tập tục nói tên. Theo tập
tục này, khi người Việt muốn nói tên
kép của một người nào đó, mà không
biết tên đệm, chỉ biết tên chính,
họ áp dụng ngay nguyên tắc đặt
chữ Văn vào trước tên chính như Văn
Đức, Văn Hiệp. Người nghe mặc
nhiên hiểu đó là ông Đức, ông Hiệp.
Cũng như nói Thị Mẹt, người nghe
mặc nhiên hiểu đó là đàn bà.
Điều đáng chú ý là ngày xưa đa
số người ít học ở nông thôn hay
giới quân nhân thường dùng chữ Văn làm
tên đệm. Bằng chứng là dưới
thời Nguyễn Phúc Ánh đánh Tây Sơn, trong
danh sách 401 binh sĩ được thờ tại
đền Tinh Trung ở phủ Diên Khánh, chúng tôi
đếm được 384 người có tên
đệm Văn, 17 người không đệm
chữ văn. Như vậy tỷ lệ đàn
ông thời xưa đệm chữ văn
chiếm khoảng 96%.
Trái lại, đại đa số giới trí
thức Việt Nam, xưa cũng như nay, đều
không dùng chữ văn. Bằng chứng là đọc
các cổ thư như Đại Việt Sử Ký
Toàn Thư, An Nam Chí Lược, Đại Nam
Liệt Truyện, ta thấy hầu hết các nhân
vật trong các sách trên là các văn quan, đều
không dùng tiếng văn làm tên đệm. Năm
2002, chúng tôi phân tích một danh sách 415 linh
mục trên mạng lưới điện toán
ở địa chỉ www.Vietcatholic
. net. Kết quả cho thấy có 22 trên tổng
số 415 vị là dùng tiếng Văn làm tên
đệm. Nếu định lượng hóa,
tỷ lệ người dùng chữ văn trong
giới trí thức hiện nay là 5%.
2. Tên Đệm Để Phân Biệt Gia
Tộc Hay Chi Họ: Như đã trình bày trong
chương trước, Việt Nam có khoảng
10 họ là phổ thông nhất. Do đó, không
phải bất cứ ai cùng họ cũng đều
từ một ông tổ hay một gia tộc mà ra.
Để tránh ngộ nhận, nhiều gia tộc
dùng tên đệm để phân biệt gia
tộc hoặc chi họ. Theo tác giả Cuisinier, người
Mường tích cực áp dụng tập tục
này. Thí dụ người Mường có các
họ Cao Viết, Đinh Công, Đinh Thế,
Đinh Văn, Quách Ngay, Quách Đình ở Hòa Bình,
họ Phạm Bá, Phạm Văn ở Thanh Hóa.
Theo bản tin :”Làng Không Mang Họ” trong báo Gia
Ðình và Xã Hội”đăng trên www.vnn.vn, xã Liên
Khê huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên có 13 dòng
họ trong đó 9 dòng mang họ Ðỗ. Ðể
phân biệt, họ dùng tên đệm: Ðỗ
Trảng, Ðỗ Bá, Ðỗ Trọng, Ðỗ Thúc,
Ðỗ Quang v.v..Các vị trưởng tộc cho
rằng Ðỗ không phải là tên họ mà các tên
đệm : Trảng, Trọng, Bá, Thúc, Quang v.v…
mới là tên họ. Từ đó các cụ xin
đổi tên họ mới là Trảng, Trọng,
Bá. Thúc.
Theo thiển ý, đây là chuyện hiểu lầm
vì như chúng tôi đã nói ở phần tên
họ ghép, khi thành lập làng, thường
chỉ có một hai dòng họ. Ðến khi gia
tộc phát triển, các cụ dùng tên đệm
để phân biệt chi phái. Bằng chứng là
các tên đệm: Bá, Trọng, Thúc là các từ
chỉ thứ cấp trong thân tộc. Các cụ cũng
nại ra lý do con gái làng này có tục lệ
lấy tên đệm làm họ, như Trảng
Thị Hoa, Trọng Thị Nhung v.v…Từ đó các
cụ cho rằng từ Trảng mới là tên
họ. Ðây lại là chuyện hiểu lầm vì
xưa có quan niệm nữ nhân ngoại tộc.
Tổ tiên làng Liên Khê xưa không để
nữ nhân mang dòng họ Ðỗ mà lấy tên
đệm làm tên họ “tạm” với ý nghĩa
người đàn bà này thuộc chi phái
Trảng, Trọng, Thúc, Bá của dòng họ Ðỗ.
Đối với khối người kinh,
nhiều gia đình cũng áp dụng nguyên
tắc này. Bằng chứng là nhiều gia tộc
khi viết gia phả, đều ghi cả tên
họ và tên đệm như gia phả họ
Trần Đình, gia phả họ Bùi Thái, Hoàng
Ngọc. Vấn đề này đã được
chúng tôi đã trình bày kỹ ở chương
hai, Tiết mục E: Tên Họ Ghép Ðể
Biểu Lộ Ý Niệm Huyết Thống.
3. Tên Ðệm Ðể Phân Biệt Liên Hệ
Nội Ngoại: Trong xã hội cổ truyền
Việt Nam, người phụ nữ bị coi là
“nữ nhân ngoại tộc”, nghĩa là “con gái
là con người ta” nên không được
đặt tên đệm giống tên của các
anh em trai ruột thịt. Ví dụ điển hình
là gia đình của ban hợp ca Thăng Long,
nổi tiếng vào những thập niên 60, 70.
Chỉ tên con trai được đệm
chữ Ðình, tên con gái đệm chữ Thị.
Thân phụ ca sĩ Mai Hương là cụ
Phạm Ðình Sỹ, sau đó, đến cụ
Phạm Ðình Chương, tức Hoài Bắc,
rồi cụ Phạm Ðình Viêm, tức Hoài Trung. Còn
hai chị em gia đình này là các cụ bà
Phạm Thị Thái Hằng, vợ của nhạc
sĩ Phạm Duy, cụ bà Phạm Thị Thái
Thanh, tức ca sĩ Thái Thanh không được
đệm chữ Đình.
4. Tên Đệm Để Phân Biệt Vai
Vế Trong Gia Tộc: Hậu quả tất nhiên
của chế độ đa thê trong xã hội
cổ truyền là gia đình với cảnh con
đàn cháu đống. Thêm vào đó, đơn
vị xã hội nước ta không phải là cá
nhân, mà là gia đình. Những chuyện lũy
đại đồng đường theo kiểu
gia đình Trương Công Nghệ vẫn
được truyền tụng trong dân gian như
một khuôn mẫu lý tưởng. Từ đó,
người ta thấy cần thiết phải phân
biệt ngôi thứ trong họ hàng bằng cách
đặt tên đệm cho mỗi người
trong gia tộc. Tập tục này có từ
thời đầu nhà Hán. và sáng kiến này
quả thực là nét độc đáo, nó
vừa đề cao sự thống nhất gia
đình, vừa tách rời cá nhân ra khỏi
tập thể, đồng thời giúp cho việc
xác định thứ vị trong việc thờ cúng
tổ tiên được dễ dàng. Mỗi giai
cấp xã hội áp dụng cách thức khác nhau:
a. Cách thức của đa số dân gian: Khi
xưa dân gian thường dùng 5 từ ngữ thân
tộc là Bá, Mạnh, Trọng, Thúc, Quý làm tên
đệm để phân biệt con bác, con chú.
Con người anh cả đệm chữ Bá, con
các em trai lần lượt đệm chữ
Mạnh, Trọng, Thúc, Quý. Cũng có gia đình dùng
chữ Bá cho toàn thể các con trai đời
thứ nhất, chữ Mạnh cho đời
thứ hai, đến đời thứ năm dùng
tiếng Quý.
b. Cách thức của các gia đình danh giá, nho
gia: Các cụ không dùng 5 từ ngữ trên mà
tự đặt một bài thơ. Mỗi
tiếng trong bài thơ là một tên đệm
cho mỗi thế hệ. Thí dụ điển hình
là gia đình cụ Dương Khuê (1839-1902)
được vua Tự Đức ban cho bài thơ
16 chữ dùng làm tên đệm cho các con trai, cháu
trai để phân biệt người trong mỗi
thế hệ. Theo sách Dương Gia Phả Ký, bài
thơ của vua Tự Ðức như sau:
Tự Thiệu Hồng Nghiệp
Vi Bang Gia Ky
Thế Tế Kỳ Mỹ
Chúc Khánh Dụ Chi
Theo bài thơ trên, ta biết nhạc sĩ Dương
Thiệu Tước thuộc thế hệ thứ
hai, tức hàng cháu của cụ Dương Khuê.
Gia đình cụ Dương Lâm (1845-1915), em
cụ Dương Khuê, đã áp dụng tên đệm
để phân biệt con gái, con dâu, cháu gái,
chắt gái.
Con gái đệm chữ Hà
Cháu gái đệm chữ Nguyệt
Chắt gái đệm chữ Vân
Con dâu đệm chữ Nhật
c. Cách thức của hoàng tộc nhà Nguyễn:
Vua Minh Mạng có nhiều quyết định liên
quan đến vấn đề tên người
Việt Nam. Ngài ban tên họ cho nhiều sắc dân
thiểu số, kể cả cho người Lào,
người Miên. Với hoàng tộc, ngài
quyết định những người họ
Nguyễn theo chúa Nguyễn Hoàng vào Nam thì gọi
là họ Tông Thất Nguyễn Phúc, những người
ở lại Bắc gọi là Công Tính Nguyễn
Hựu. Đối với 11 con trai của vua Gia
Long (1802-1819), vua Minh Mạng đặt ra Đế
Hệ Thi, Ngự Chế Mạng Danh Thi, Phiên
Hệ Thi để quy định cách đặt
tên trong hoàng tộc. Đế Hệ Thi là bài thơ
gồm 20 chữ, mỗi chữ sẽ được
dùng làm tên đệm cho các thế hệ sẽ
lên ngôi thiên tử.
Đế Hệ Thi
Miên Hồng Ưng Bửu Vĩnh
Bảo Quý Định Long Trường
Hiền Năng Kham Kế Thuật
Thế Thoại Quốc Gia Xương.
Theo bài thơ trên, con vua Minh Mạng đệm
chữ Miên: Nguyễn Phúc Miên Tông, tức vua
Thiệu Trị, Nguyễn Phúc Miên Thẩm: Tùng
Thiện Vương, Nguyễn Phúc Miên Trinh: Tuy Lý
Vương.
Hàng cháu vua Minh Mạng đệm chữ Hồng:
Nguyễn Phúc Hồng Nhậm tức vua Tự
Đức, Nguyễn Phúc Hồng Hưu, Nguyễn
Phúc Hồng Y.
Hàng chắt vua Minh Mạng đệm chữ Ưng:
Nguyễn Phúc Ưng Đăng: vua Kiến Phúc.
Nguyễn Phúc Ưng Lịch,
Nguyễn Phúc Ưng Chân: vua Dục Đức.
Hàng chút vua Minh Mạng đệm chữ Bửu:
Nguyễn Phúc Bửu Lân: vua Thành Thái. Bác sĩ
Nguyễn Phúc Bửu Hội, Linh mục Nguyễn
Phúc Bửu Dưỡng, Giáo sư Nguyễn Phúc
Bửu Cầm, Nguyễn Phúc Bửu Lịch.
Hàng dưới nữa đệm chữ Vĩnh,
Bảo v.v… Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy tức
vua Bảo Đại. Nguyễn Phúc Bảo Long
tức con vua Bảo Đại.
Ngự Chế Mạng Danh Thi là bài thơ liên quan
đến quy tắc đặt tên chính nên
sẽ nói trong chương bốn: Tên Chính
Của Người Việt Nam.
Phiên Hệ Thi gồm 10 bài. Mỗi bài dành cho
một người anh em của vua Minh Mạng và
thế hệ con cháu của các người đó
sẽ dùng một chữ trong bài thơ làm tên
đệm.
Bài 1: ngài Tăng Duệ, Hoàng Thái Tử của
vua Gia Long
Mỹ Duệ Tăng Cường Tráng
Liên Huy Phát Bội Hương
Linh Nghi Hàm Tốn Thuận
Vỹ Vọng Biểu Không Quang.
Bài 2: ngài Kiến An Vương, hoàng tử
thứ 5
Lương Kiến Ninh Hòa Thuật
Du Hành Suất Nghĩa Phương
Dưỡng Di Tương Thực Hảo
Cao Túc Thể Vi Tường.
Bài 3: ngài Định Viễn Quận Vương,
hoàng tử thứ 6
Tịnh Hoài Chiêm Viễn Ái
Cảnh Ngưỡng Mậu Thanh Kha
Nghiễm Khác Do Trung Đạt
Liên Trung Tập Cát Đa.
Bài4: ngài Diên Khánh Vương, hoàng tử thứ
7
Diên Hội Phong Hanh Hiệp
Trùng Phùng Tuấn Lãng Nghi
Hậu Lưu Thành Tú Diệu
Diễn Khánh Thích Phương Huy.
Bài 5: ngài Điện Bàn Công, hoàng tử thứ
8
Tín Diện Tư Duy Chánh
Thành Tồn Lợi Thỏa Trinh
Túc Cung Thừa Hữu Nghị
Vinh Hiển Tập Khanh Danh.
Bài 6: ngài Thiệu Hóa Quận Vương, hoàng
tử thứ 9
Thiện Thiệu Kỳ Tuần Lý
Văn Tri Tại Mẫn Du
Ngưng Lân Tài Chí Lạc
Địch Đạo Doãn Phu Hưu.
Bài 7: ngài Quảng Oai Công, hoàng tử thứ 10
Phụng Phủ Trưng Khải Quảng
Kim Ngọc Trác Tiêu Kỳ
Điển Học Kỳ Gia Chí
Đôn Di Khắc Tự Trì.
Bài 8: ngài Thường Tín Quận Vương, hoàng
tử thứ 11
Thường Cát Tuân Gia Huấn
Lâm Trang Túy Thạnh Cung
Thận Tu Di Tấn Đức
Thọ Ích Mậu Tân Công.
Bài 9: ngài An Khánh Vương, hoàng tử thứ
12
Khâm Tùng Xưng Ý Phạm
Nhã Chánh Thủy Hoằng Quy
Khải Dễ Đang Cần Dự
Quyến Ninh Công Tráp Hy.
Bài 10: ngài Từ Sơn Công, hoàng tử thứ 13
Từ Thể Dương Quỳnh Cẩm
Phu Văn Ái Diệu Dương
Bách Chi Quân Phụ Dực
Vạn Diệp Hiệu Khuông Tương.
Theo các bài thơ trên, những người
thế hệ thứ nhất, sẽ lấy
những chữ đầu của 11 bài thơ làm
tên đệm là Miên, Mỹ, Lương,
Tịnh, Diên, Tín, Thiện, Phụng, Thường,
Khâm, Từ. Ví dụ:
Dòng Đế :Vua Thiệu Trị: Miên Tông.
Dòng Tăng Duệ Hoàng Thái Tử: Công tử
Mỹ Đường.
Dòng Kiến An Vương: Công tử Lương
Kỳ.
Dòng Định Viễn Quận Vương: Công
tử Tịnh Cơ.
Dòng Diên Khánh Vương: Công tử Diên Vực.
Dòng Điện Bàn Công: Công tử Tín Kiên.
Dòng Thiệu Hóa Quận Vương: Công tử
Thiện Khuê.
Dòng Quảng Oai Công: Công tử Phụng Tại.
Dòng Thường Tín Quận Vương: Công
tử Thường Nhậm.
Dòng An Khánh Vương: Công tử Khâm Thịnh.
Dòng Từ Sơn Công: Công tử Từ Đàn.
Những người trên đây là con bác, con chú,
ngang hàng với hoàng tử Miên Tông, tức vua
Thiệu Trị. Cũng nhờ các bài phiên hệ
thi mà ta biết được Hoàng Thân Nguyễn
Phúc Cường Để là dòng dõi đời
thứ 4 của Hoàng Tử Cảnh, và con ông Cường
Để là Nguyễn Phúc Tráng Liệt. Chữ Cường
và chữ Tráng có trong bài thơ thứ nhất dành
cho Tăng Duệ Hoàng Thái Tử.
Thực ra, chỉ các tên đệm đặt cho
dòng đế trong bài Đế Hệ Thi là
thấy con cháu tích cực lưu truyền, nên
trong thực tế, ta gặp nhiều tên như:
Miên Thẩm, Miên Trinh, Hồng Hưu, Hồng Dân,
Hồng Nhậm, Ưng Đăng, Ưng Lịch,
Bửu Lộc, Bửu Dưỡng, Bửu
Cầm, Bửu Lịch, Vĩnh Thụy, Vĩnh
San. Còn các tên đệm khác trong 10 bài phiên
hệ thi, ta không thấy con cháu vua Minh Mạng
triệt để áp dụng, nên không gặp các
tên khởi đầu với các chữ như
Mỹ, Lương, Tịnh, Diên v.v… giống
kiểu thức Miên Trinh, Ưng Ðăng, Bửu
Lộc, Vĩnh Thụy của dòng đế
hệ. Con cháu thuộc dòng đế chỉ
viết tên đệm và tên chính để dân chúng
biết họ thuộc hoàng phái nên người
Việt thường bị lầm tưởng các
từ Miên, Hồng, Ưng, Bửu, Vĩnh là tên
họ. Thực ra, đó là tên đệm và tên
đầy đủ của họ là Nguyễn Phúc
Ưng Đăng hay Nguyễn Phúc Bửu Lộc..
5. Tên Đệm Phối Hợp Với Tên Chính
Hay Tên Họ Để Có Nghĩa Rộng Hơn:
Tuyệt đại đa số tên đệm
của người Việt Nam được
đặt để phối hợp với tên chính
hoặc tên họ để có ý nghĩa rộng
hơn, và khi đọc lên có âm thanh hài hòa,
phản ảnh đúng nguyện vọng của
cha mẹ mong muốn cho con cái. Ví dụ để
diễn tả ước vọng cho con có dung nhan
đẹp đẽ, tên đọc lên có âm thành
hài hòa, cha mẹ đặt tên cho con là Ngọc
Diệp. Ngọc Diệp nghĩa là chiếc lá
bằng ngọc. Hoàng Điệp: con bướm màu
vàng. Thanh Lan: hoa lan màu xanh. Kim Liên: hoa sen bằng vàng.
Để diễn tả ước vọng con có
đức hạnh tốt, cha mẹ đặt tên
cho con là Nhân Nghĩa, Trung Tín, Tấn Đức
v.v…
Tên đệm sẽ còn biến chuyển ra sao
nữa, chúng tôi chưa dám có dự đoán, nhưng
cuối thế kỷ 20, đã thấy mộ
phần một em bé Việt Nam tại San Jose có tên
5 chữ: Nguyễn Hoàng Gia Anh Quốc.
6. Dùng Tên Đệm Làm Tên Chính: Một
hiện tượng thấy xuất hiện trong các
gia đình quý phái là các người trong gia đình
đều có tên chính giống nhau, nhưng tên
đệm khác nhau. Tên đệm lúc đó
trở thành tên chính. Ví dụ các công chúa
của vua Minh Mạng có tên là Trọng Khanh, Trúc
Khanh và Quý Khanh. Gia đình học giả
Nguyễn Đổng Chi, tác giả của
nhiều sách văn chương, lịch sử,
đã đặt tên cho con là Nguyễn Việt
Chi. Gia đình người bạn chúng tôi là ông
bà Nguyễn Việt Anh đã đặt tên cho các
cô con gái là Nguyễn Trâm Anh, Nguyễn Lan Anh,
Nguyễn Tố Anh, và cậu con trai là Nguyễn
Quốc Anh.
Hiện tượng trên đây đã thấy
xuất hiện tại Trung Quốc từ lâu. Gia
đình họ Tống nổi tiếng ở Trung
Quốc có bốn chị em đều tên là Linh.
Tống Khánh Linh tức bà Tôn Văn, Tống
Mỹ Linh tức bà Tưởng Giới Thạch,
Tống Ái Linh, Tống Diệu Linh. Con ông Tưởng
Giới Thạch là Tưởng Kinh Quốc và Tưởng
Vĩ Quốc.
Qua sáu nhiệm vụ nói trên, ta thấy đa
số tên đệm được đặt ra
để phối hợp với tên chính làm thành
tên kép. Nhưng, thật là điều khó khăn
khi ta phải phân biệt trường hợp nào
là tên đệm, trường hợp nào để
phối hợp với tên chính làm thành tên kép. Lý
do là vì chúng ta không hiểu được ý hướng
của gia đình khi đặt tên ấy. Ví
dụ chữ Văn trong tên ông Trần Văn Minh
hoặc Trần Văn Hóa nào đó, vừa có nghĩa
chỉ đàn ông như đã nói trên, vừa có
thể đi chung với tên chính để
diễn tả ý nghĩa văn minh, văn hóa. Tên
em Nguyễn Hoàng Gia Anh Quốc phải chăng có
tên họ kép Nguyễn Hoàng, hay tên chính của em
là Hoàng Gia Anh Quốc. Và như thế, giả
sử phải xưng hô với em, ta gọi em là
Quốc hay cả bốn tên Hoàng Gia Anh Quốc?
MỤC II: TÊN ĐỆM CỦA NGƯỜI TÂY
PHƯƠNG
Để tìm hiểu tên đệm của người
tây phương, nội dung mục hai gồm hai
tiết: (a) nguồn gốc tên đệm của
người tây phương, (b) nhiệm vụ tên
đệm của người tây phương.
TIẾT A: NGUỒN GỐC TÊN ĐỆM NGƯỜI
TÂY PHƯƠNG
Trước thế kỷ thứ 10, người
Âu Châu chỉ có tên chính để phân biệt
những cá nhân. Đến thế kỷ 11 và 12,
Âu Châu bắt đầu có tên họ. Đến
thế kỷ 14, vào năm 1363, tại Anh Quốc
người ta thấy một người đầu
tiên có tên đệm. Đó là ông John Philip Capel.
Nhiều nhà tính danh học cho rằng người
tây phương đã có tên đệm trước
thế kỷ thứ 10 với bằng chứng là
tại các nước theo Kitô Giáo như Tây Ban
Nha, Ý, người Công Giáo thường có tên thánh
đôi, gồm một vị thánh nam, một
vị thánh nữ như Juan-Maria, Anna-Jose, Jean-Marie.
Tục lệ này từ Tây Ban Nha lan sang Pháp và
từ Pháp ra khắp cả Âu Châu. Ngày nay, người
ta vẫn giữ tục lệ đặt tên thánh
đôi, như ứng cử viên Tổng Thống
Pháp năm 2002 có tên là Jean-Marie Le Pen. Nhiều nhà
tính danh học khác bác bỏ lập luận này và
cho rằng tên Jean-Marie hay Anne-Joseph chỉ là tên chính
ở hình thức kép. Họ cũng nêu bằng
chứng là các nước Bắc Âu ít chịu
ảnh hưởng Kitô Giáo, dân chúng chỉ có tên
đơn. Tại Mỹ Châu, đến đầu
thế kỷ 19, theo tác giả Mary P. Lee, người
ta mới có tên đệm. Bằng chứng là
trong số 56 đại biểu ký tên vào bản
Tuyên Ngôn Ðộc Lập Hoa Kỳ, ngày 4 tháng 7 năm
1776, chỉ có 3 đại biểu là có tên đệm.
Còn lại 53 vị chỉ có tên chính và tên
họ.
Đối với Việt Nam, bất cứ từ
ngữ nào cũng có thể là tên chính hay tên
đệm, nhưng với các nước tây phương,
tên họ, tên đệm và tên chính khác hẳn
ngôn ngữ thông thường. Riêng tên đệm,
vì xuất hiện sau cùng nên đã mượn
cả tên họ lẫn tên chính làm tên đệm.
Công thức tổng quát tên người Âu Mỹ
như sau: TÊN CHÍNH + TÊN ĐỆM + TÊN HỌ.
Với người tây phương, tên đệm
không quan trọng như tên đệm người
Việt Nam hay Trung Quốc, người ta có
thể bỏ đi. Ví dụ Nikita Khrushchev
(1894-1971), bỏ tên đệm Sergeyevich, Karl Marx
(1818-1883), bỏ tên đệm Heinrich. Nếu có
viết tên đệm, người ta cũng
chỉ viết tắt như John F. Kennedy (1917-1963),
George W. Bush (1947- ).
TIẾT B: NHIỆM VỤ TÊN ĐỆM NGƯỜI
TÂY PHƯƠNG
1. Tên Đệm Ghi Dấu Tích Lịch Sử
Gia Đình: Người tây phương lấy
tên họ làm tên đệm để ghi dấu
lịch sử gia đình. Nguyên tắc này áp
dụng cho phụ nữ và con cái.
a. Đối với phụ nữ: Theo
luật pháp và tục lệ, khi người
phụ nữ tây phương lập gia đình, cô
được giữ tên chính, và phải
nhận tên họ chồng. Còn tên họ của cô,
tục lệ quy định để làm tên
đệm. Xin nêu trường hợp cụ
thể của cô Jacqueline Bouvier (Jacqueline: tên chính,
Bouvier: tên họ). Khi cô này lập gia đình
với ông John F. Kennedy, thì tên bà là Jacqueline Bouvier
Kennedy. Đọc tên này, ta biết bà Jacqueline có
họ là Bouvier, lập gia đình với ông
họ Kennedy. Đến khi Tổng Thống Kennedy
chết, bà Jacqueline tái giá, tên mới của bà là
Jacqueline Bouvier Kennedy Onassis. Đọc tên này, ta
biết lai lịch của bà Jacqueline có họ là
Bouvier, đã kết hôn với ông Kennedy và bây
giờ có chồng tên họ là Onassis. Khi người
phụ nữ Anh và Hoa Kỳ ly dị, luật pháp
cho phép họ lấy lại tên họ cũ.
b. Đối với các con trong gia đình: Tên
họ người phụ nữ Anh Mỹ trước
khi lấy chồng gọi là maiden name và người
Âu Châu, nhất là người Tô Cách Lan, lấy
tên này làm tên đệm cho các con để
kỷ niệm cuộc hôn nhân giữa hai dòng
họ. Ví dụ anh chàng Mỹ John Walker Lindh ở
California, theo Taliban tại Afghanistan, chống
lại Hoa Kỳ, có tên đệm là Walker. Tên
Walker là tên họ của mẹ anh ta. Trong các
mẫu đơn xin thẻ tín dụng tại Hoa
Kỳ, các cơ sở tín dụng thường
hỏi tên họ mẹ của người xin
thẻ vì tên họ mẹ chính là tên đệm
của đương đơn. Đôi khi, người
ta dùng cả tên ông bà nội, ông bà ngoại hay
ông bà cố tổ làm tên đệm, nếu
những người này nổi tiếng.
Chúng ta hãy xét gia phả của hai cha con đều
là Tổng Thống Hoa Kỳ có tên là George W. Bush
để chứng minh cho định luật này.
Gia phả được báo Time xuất bản
ở Hoa Kỳ công bố trong số ra ngày 27 tháng
12 năm 2004. Tổng Thống cha có tên đầy
đủ là George Herbert Walker Bush (1924 - ) và
Tổng Thống con có tên đầy đủ là
George Walker Bush (1946- ). Ông Bush cha lấy hai từ
Herbert Walker làm tên đệm vì đó là tên đệm
và tên họ của ông ngoại. Ông ngoại tên
là George Herbert Walker ( 1875-1953). Còn Tổng Thống
Bush con lấy tên đệm Walker vì đó là tên
họ của bà nội. Bà nội của Tổng
Thống Bush con là Dorothy Walker Bush (1901-1992)
Tác giả Mary P. Lee nêu một thí dụ cụ
thể: Tại tiểu bang Pennsylvania, người
ta lấy tên họ Ambler của vị nữ anh hùng
ở đó để đặt tên cho thành
phố và ông Harold Ambler Wilcox là hậu duệ
của bà cố tổ này đã lấy tên Ambler
làm tên đệm cho gia đình.
Phong tục ở các nước nói tiếng Tây
Ban Nha, hay Bồ Đào Nha, còn dùng cả tên
họ bố, tên họ mẹ trong tên người
con. Công thức là: Tên Con + Tên Họ Bố + Tên
Họ Mẹ. Ví dụ tên nhà lãnh tụ Cộng
Sản Nicaragua là Daniel Ortega Saavedra. Daniel là tên chính,
Ortega là tên họ bố, Saavedra là tên họ
mẹ.
Phong tục Ba Tây, Mễ Tây Cơ còn dùng tên
họ ông bà nội ngoại làm tên đệm cho
con cháu. Tại Ba Tây, công thức đặt tên
của một người là: Tên Chính + Tên Đệm
+ Tên Họ Bà Cố Nội + Tên Họ Ông Cố
Nội + Tên Họ Bố. Ví dụ tên đầy
đủ của một người Ba Tây: Eliana
Marcia Villela Gomes Soares.
Người ta cũng có thể dùng tên của
một người tổ tiên trong dòng tộc
để làm tên đệm. Trường hợp
này tổ tiên thường là người nổi
tiếng và con cháu muốn dùng tên người này
làm tên đệm để tưởng nhớ
tổ tiên. Tác giả Mary P. Lee kể rằng ông
Stephen Livingstone Price đã lấy tên đệm là
Livingstone vì ông Livingstone, một nhà thám hiểm
thời danh của Hoa Kỳ, là ông cố của
gia đình ông Price.
2. Tên Đệm Để Phân Biệt Thế
Hệ: Người Anh Mỹ áp dụng bốn
phương cách để phân biệt thế
hệ:
a. Thứ nhất, dùng chữ Junior. Người
Anh Mỹ có tục đặt tên cha con giống
nhau như hai cha con ông Bush đều làm Tổng
Thống Hoa Kỳ. Một ông là George Herbert Walker
Bush (1924- ), ông kia là George Walker Bush (1946). Để
phân biệt cha con, cách thứ nhất là thêm
từ ngữ Junior, thường viết tắt là
Jr., nghĩa là ít tuổi hơn. Đọc tên
George W. Bush Jr. ta biết ông này là con, và ông George
Bush là cha. Một khi cha qua đời, ông con
sẽ bỏ chữ Junior.
b. Thứ hai, dùng tên đệm khác nhau: Khi tên
chính của cha con giống nhau, người Anh
Mỹ áp dụng phương pháp đặt tên
đệm khác nhau để phân biệt thế
hệ cha con. Ví dụ các con của ông Gordon
Connelly Jackson đều có tên là Gordon. Ông sẽ
chọn tên đệm khác nhau cho mỗi người
con: Gordon Wood Jackson, Gordon Smith Jackson, Gordon Lee Jackson.
Ðể tránh lẫn lộn, gia đình dùng tên
đệm để xưng hô.
c. Thứ ba, lấy tên bố rồi thêm
tiếp vĩ ngữ làm tên đệm. Nguyên
tắc tổng quát ở Nga là con trai dùng tiếp
vĩ ngữ ICH hay OVICH, con gái dùng tiếp vĩ
ngữ VA hay OVA. Ví dụ đọc tên vị
cựu Tổng Bí Thư Đảng Cộng
Sản Liên Sô Mikhail Sergeyevich Gorbachev (1931- ), ta
biết ông này có bố tên là Sergeyev vì từ
Sergeyevich có nghĩa là con của ông Sergeyev. Ví
dụ khác: Ðọc tên ông Pyotr Ivanovich Krylov, ta
biết ông này là con ông Ivan vì có tiếp vĩ
ngữ Ovich. Nếu ông Ivan có con gái, tên là Nadia
chẳng hạn, tên đầy đủ của cô
sẽ là Nadia Ivanova Krylova. Ðọc tên này, ta
biết cô Nadia là con ông Ivan vì có tiếp vĩ
ngữ Ova.
d. Thứ tư, lấy tên bố rồi thêm
tiếp đầu ngữ làm tên đệm.
Ở Hoa Kỳ và Ái Nhĩ Lan, người ta thêm
tiếp đầu ngữ Fitz vào tên chính của
người cha, làm thành tên đệm của người
con. Đọc tên Tổng Thống Hoa Kỳ John
Fitzgerald Kennedy, ta biết ông này có bố tên là
Gerald vì Fitzgerald có nghĩa là con ông Gerald. Từ
ngữ Fitz do tiếng Fis trong Pháp ngữ, có nghĩa
là con. Nói chung, người tây phương cũng
áp dụng phương pháp đặt tên để
biểu lộ liên hệ huyết thống gia
đình.
Ngày nay, theo Elsdon C. Smith, hơn 80% dân số Anh
Mỹ có tên đệm và những người không
có tên đệm lại bị rắc rối
đối với các máy điện toán của các
cơ sở tín dụng. Các nhà tính danh học
Mỹ thường nêu trường hợp
Tổng Thống Hoa Kỳ Harry Truman (1884-1972) làm thí
dụ. Ông này không có tên đệm, nhưng công
chúng cứ thắc mắc sao Tổng Thống không
có tên đệm. Biết vậy, Tổng
Thống Truman đã thêm mẫu tự S vào
giữa, thành ra là Harry S Truman. Theo nguyên tắc,
chữ viết tắt S phải có dấu
chấm. Đàng này Tổng Thống không chấm
và ông giải thích mẫu tự S là do chữ
STAND FOR, nghĩa là thay thế, không phải là tên
đệm, nên không có dấu chấm. Trong quân ngũ
Hoa Kỳ, nhiều binh sĩ không có tên đệm,
nên máy điện toán bộ quốc phòng quy
định chữ N.M.I. nghĩa là No Middle Initial,
dịch ra việt ngữ là không có tên đệm
viết tắt.
3. Đặt Tên Đệm Để Có Âm Thanh
Hài Hòa: Khi đặt tên cho con, cha mẹ tây phương
rất chú ý đến vấn đề làm sao
chọn được tên mà khi đọc lên
tạo được âm thanh hài hòa. Người
Hoa Kỳ thường nói: It sounds nice and goes well
with the surname nghĩa là tên này nghe hay, phù hợp
với tên họ. Theo các nhà tính danh học Hoa
Kỳ, nếu ba loại tên: tên chính, tên đệm,
tên họ, tên nào cũng chỉ có một âm
tiết, thì khi đọc lên sẽ có âm thanh
cụt ngủn, khó nghe. Ví dụ James John Jones (công
thức về âm tiết là 1+1+1) Để tránh tình
trạng này, nhà tính danh học Mỹ Elsdon C. Smith
đề nghị như sau:
a. Với tên họ có 1 âm tiết: Tên đệm
và tên chính phải có hai âm tiết, theo công
thức 2+2+1. Ví dụ Edgar Allen Poe, hoặc 3+2+1. Ví
dụ Benjamin Howard Taft, hoặc 3+3+1 như Christopher
Robertson Smith.
b. Với tên họ có 2 âm tiết: Tên đệm
và tên chính phải theo công thức 3+1+2 như
Jacqueline Lee Hunter, hoặc 2+3+2 như Terry Augustus
Lindberg, hoặc 1+2+2 như John Jacob Astor.
c. Với tên họ có 3 âm tiết: Tên đệm
và tên chính phải theo công thức 2+1+3 như
Jason Gibbs McAdoo, hoặc 1+2+3 như John Baldwin Emerson,
hoặc 2+2+3 như Kevin Megan Carpenter.
TIẾT C: NHIỆM VỤ TÊN ĐỆM NGƯỜI
VIỆT NAM
Đối với người Việt Nam, tên
đệm rất quan trọng, nếu đã có,
không thể bỏ đi, vì có phần vụ rõ ràng.
Phân tích ý hướng dân gian, ta thấy tên đệm
có sáu nhiệm vụ sau đây: (1) Tên đệm
để phân biệt nam nữ, (2) Tên đệm
để phân biệt gia tộc, (3) Tên đệm
để phân biệt nội ngoại, (4)Tên đệm
để phân biệt thứ cấp, (5) Tên đệm
phối hợp với tên họ hay tên chính để
có ý nghĩa rộng hơn, (6) Tên đệm thành
tên chính.
1. Tên Đệm Để Phân Biệt Nam Hay
Nữ: Tại tây phương, đọc tên
một cá nhân, người ta thường
biết được đó là đàn ông hay
đàn bà vì tên chính đàn bà khác đàn ông. Ngược
lại, tại Việt Nam, gặp tên Minh chẳng
hạn, ta không thể quyết đoán đây là
đàn ông hay đàn bà. Do vậy, dân gian đã có
kiểu thức đặt tên đệm để
phân biệt nam hay nữ.
a. Tên đệm trong tên nữ giới:
Khi Hán tự còn phổ thông người ta thường
chọn ba tiếng sau đây để làm tên
đệm cho nữ giới. Đó là Thị,
Diệu, Nữ. Xét về cấu trúc Hán tự,
hai chữ Diệu và Nữ đều có chung
một ngữ căn là chữ Nữ. Riêng
chữ Diệu có nghĩa là đẹp, khéo léo,
một đức tính vốn có của nữ
giới. Trong ba chữ đó, chữ Thị
được sử dụng rất sớm và có
nghĩa là dòng họ. Sử liệu cho thấy bà
Triệu có tên chính là Triệu Thị Trinh. Nghiên
cứu về chữ Thị, ta thấy dân gian có
hai khuynh hướng: Khuynh hướng chữ Hán
và khuynh hướng chữ Nôm.
Khuynh hướng chữ Hán tức theo tinh
thần Trung Quốc, chữ Thị đi với tên
họ. Ví dụ Cù Thị, người đàn bà
lịch sử thời Lữ Gia, không phải tên
chính là Thị mà chỉ có nghĩa là người
đàn bà họ Cù. Trong các cổ thư như
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, tên đàn
bà được ghi là Trần Thị, Đặng
Thị. Ngoài dân gian, trên các bia mộ, người
ta thấy: Trần Thị Chi Mộ nghĩa là
mộ phần người đàn bà họ
Trần.
Khuynh hướng chữ Nôm, tức theo tinh
thần Việt Nam, chữ Thị đi với tên
chính. Nhân vật Thị Mầu, Thị Kính trong
truyện Quan Âm Thị Kính là một bằng
chứng cụ thể. Để chỉ người
đàn bà nói chung, dân gian thường nói Thị
Mẹt.
Tại Huế, các gia đình nho gia, học
thức thường dùng chữ Diệu hay Nữ
thay cho chữ Thị. Ngày nay, nhiều gia đình
và chính bản thân người phụ nữ coi
chữ Thị không được ra vẻ
lắm, cho là quê mùa, nên càng ngày càng có khuynh hướng
bỏ hẳn chữ Thị trong tên đàn bà.
Điều này chẳng qua là vấn đề tâm
lý xã hội, vì bản chất chữ Thị
chẳng có gì xấu, chỉ vì tên người nào
cũng đệm chữ Thị, thành ra chữ
Thị bị mất giá. Một câu hỏi
được đặt ra là tại sao tên đàn
bà Trung Quốc không đệm chữ Thị, mà
tên đàn bà Việt Nam lại luôn luôn đệm
chữ Thị?
Hiện nay chúng tôi chưa có sử liệu nào
để trả lời câu hỏi này. Tuy nhiên,
theo sự suy luận, có lẽ tên người
đàn bà Trung Quốc không đệm chữ
Thị vì trong tiếng Hán thời Tam Ðại,
Thị để chỉ đàn ông và Tính để
chỉ đàn bà. Và khi người con gái đi
lấy chồng, theo phong tục Trung Quốc, bà
sẽ lấy họ chồng rồi đệm
chữ Thị, và được gọi là
Trần Thị phu nhân, Vương Thị phu nhân,
nghĩa là bà vợ ông họ Trần, bà vợ
ông họ Vương. Chữ Thị trong trường
hợp này có nghĩa là họ. Đối với
Việt Nam, khi ý nghĩa chữ Thị đã
bị biến đổi, trở thành tiếng
chỉ đàn bà, thì các cụ dùng chữ này làm
tên đệm cho nữ giới để phân
biệt nam nữ.
b.Tên đệm trong tên đàn ông:Trong
tên đàn ông Việt Nam, từ ngữ nào cũng
có thể là tên đệm, nhưng nhất định
không bao giờ là chữ Thị. Tiếng thông
dụng nhất là tiếng Văn. Trong khi
tiếng Văn là tiếng độc quyền
của đàn ông Việt Nam thì tại Trung
Quốc, tiếng Văn cũng được dùng
trong tên đàn bà. Nàng Trác Văn Quân, vì nghe
nhạc khúc Phụng Cầu Hoàng mà trở thành
người tình của Tư Mã Tương Như,
là một ví dụ điển hình. Tại sao
từ ngữ Văn lại thông dụng như
vậy? Muốn giải thích vấn đề này,
ta phải trở về với quan niệm phân
chia giai cấp trong xã hội cổ truyền
Việt Nam.
Bốn giai cấp trong xã hội cổ truyền là
sĩ, nông, công, thương. Giai cấp sĩ là
giai cấp cao nhất, được kính
trọng hơn cả. Ðiều kiện cần
thiết để bước vào giai cấp này là
văn, hiểu một cách rộng rãi là phải
có văn chương chữ nghĩa. Do điều
kiện này mà các bậc cha mẹ mong ước
cho con có văn chương chữ nghĩa để
bước vào giai cấp trên. Ước vọng
này thể hiện qua việc đặt chữ văn
trong thành phần tên của con. Chữ văn
trở nên thông dụng đến độ làm
ý nghĩa của nó trở nên mập mờ và
lạm dụng. Ví dụ một ông Trần Văn
Hóa, Nguyễn Văn Minh nào đó lại không
biết đọc, biết viết. Đó là
lời phê bình của nhiều nhà tính danh học
Việt Nam. Phê bình như vậy là đứng trên
quan điểm của người đã hiểu
ý nghĩa chữ văn để lý luận.
Thực ra, khi xưa, đa số dân gian bị
thất học, không hiểu ý nghĩa chữ Văn,
mà chỉ biết đại khái chữ Văn
chỉ đàn ông, chữ Thị chỉ đàn bà.
Sự hiểu biết này được thể
hiện qua tập tục nói tên. Theo tập
tục này, khi người Việt muốn nói tên
kép của một người nào đó, mà không
biết tên đệm, chỉ biết tên chính,
họ áp dụng ngay nguyên tắc đặt
chữ Văn vào trước tên chính như Văn
Đức, Văn Hiệp. Người nghe mặc
nhiên hiểu đó là ông Đức, ông Hiệp.
Cũng như nói Thị Mẹt, người nghe
mặc nhiên hiểu đó là đàn bà.
Điều đáng chú ý là ngày xưa đa
số người ít học ở nông thôn hay
giới quân nhân thường dùng chữ Văn làm
tên đệm. Bằng chứng là dưới
thời Nguyễn Phúc Ánh đánh Tây Sơn, trong
danh sách 401 binh sĩ được thờ tại
đền Tinh Trung ở phủ Diên Khánh, chúng tôi
đếm được 384 người có tên
đệm Văn, 17 người không đệm
chữ văn. Như vậy tỷ lệ đàn
ông thời xưa đệm chữ văn
chiếm khoảng 96%.
Trái lại, đại đa số giới trí
thức Việt Nam, xưa cũng như nay, đều
không dùng chữ văn. Bằng chứng là đọc
các cổ thư như Đại Việt Sử Ký
Toàn Thư, An Nam Chí Lược, Đại Nam
Liệt Truyện, ta thấy hầu hết các nhân
vật trong các sách trên là các văn quan, đều
không dùng tiếng văn làm tên đệm. Năm
2002, chúng tôi phân tích một danh sách 415 linh
mục trên mạng lưới điện toán
ở địa chỉ www.Vietcatholic
. net. Kết quả cho thấy có 22 trên tổng
số 415 vị là dùng tiếng Văn làm tên
đệm. Nếu định lượng hóa,
tỷ lệ người dùng chữ văn trong
giới trí thức hiện nay là 5%.
2. Tên Đệm Để Phân Biệt Gia
Tộc Hay Chi Họ: Như đã trình bày trong
chương trước, Việt Nam có khoảng
10 họ là phổ thông nhất. Do đó, không
phải bất cứ ai cùng họ cũng đều
từ một ông tổ hay một gia tộc mà ra.
Để tránh ngộ nhận, nhiều gia tộc
dùng tên đệm để phân biệt gia
tộc hoặc chi họ. Theo tác giả Cuisinier, người
Mường tích cực áp dụng tập tục
này. Thí dụ người Mường có các
họ Cao Viết, Đinh Công, Đinh Thế,
Đinh Văn, Quách Ngay, Quách Đình ở Hòa Bình,
họ Phạm Bá, Phạm Văn ở Thanh Hóa.
Theo bản tin :”Làng Không Mang Họ” trong báo Gia
Ðình và Xã Hội”đăng trên www.vnn.vn, xã Liên
Khê huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên có 13 dòng
họ trong đó 9 dòng mang họ Ðỗ. Ðể
phân biệt, họ dùng tên đệm: Ðỗ
Trảng, Ðỗ Bá, Ðỗ Trọng, Ðỗ Thúc,
Ðỗ Quang v.v..Các vị trưởng tộc cho
rằng Ðỗ không phải là tên họ mà các tên
đệm : Trảng, Trọng, Bá, Thúc, Quang v.v…
mới là tên họ. Từ đó các cụ xin
đổi tên họ mới là Trảng, Trọng,
Bá. Thúc.
Theo thiển ý, đây là chuyện hiểu lầm
vì như chúng tôi đã nói ở phần tên
họ ghép, khi thành lập làng, thường
chỉ có một hai dòng họ. Ðến khi gia
tộc phát triển, các cụ dùng tên đệm
để phân biệt chi phái. Bằng chứng là
các tên đệm: Bá, Trọng, Thúc là các từ
chỉ thứ cấp trong thân tộc. Các cụ cũng
nại ra lý do con gái làng này có tục lệ
lấy tên đệm làm họ, như Trảng
Thị Hoa, Trọng Thị Nhung v.v…Từ đó các
cụ cho rằng từ Trảng mới là tên
họ. Ðây lại là chuyện hiểu lầm vì
xưa có quan niệm nữ nhân ngoại tộc.
Tổ tiên làng Liên Khê xưa không để
nữ nhân mang dòng họ Ðỗ mà lấy tên
đệm làm tên họ “tạm” với ý nghĩa
người đàn bà này thuộc chi phái
Trảng, Trọng, Thúc, Bá của dòng họ Ðỗ.
Đối với khối người kinh,
nhiều gia đình cũng áp dụng nguyên
tắc này. Bằng chứng là nhiều gia tộc
khi viết gia phả, đều ghi cả tên
họ và tên đệm như gia phả họ
Trần Đình, gia phả họ Bùi Thái, Hoàng
Ngọc. Vấn đề này đã được
chúng tôi đã trình bày kỹ ở chương
hai, Tiết mục E: Tên Họ Ghép Ðể
Biểu Lộ Ý Niệm Huyết Thống.
3. Tên Ðệm Ðể Phân Biệt Liên Hệ
Nội Ngoại: Trong xã hội cổ truyền
Việt Nam, người phụ nữ bị coi là
“nữ nhân ngoại tộc”, nghĩa là “con gái
là con người ta” nên không được
đặt tên đệm giống tên của các
anh em trai ruột thịt. Ví dụ điển hình
là gia đình của ban hợp ca Thăng Long,
nổi tiếng vào những thập niên 60, 70.
Chỉ tên con trai được đệm
chữ Ðình, tên con gái đệm chữ Thị.
Thân phụ ca sĩ Mai Hương là cụ
Phạm Ðình Sỹ, sau đó, đến cụ
Phạm Ðình Chương, tức Hoài Bắc,
rồi cụ Phạm Ðình Viêm, tức Hoài Trung. Còn
hai chị em gia đình này là các cụ bà
Phạm Thị Thái Hằng, vợ của nhạc
sĩ Phạm Duy, cụ bà Phạm Thị Thái
Thanh, tức ca sĩ Thái Thanh không được
đệm chữ Đình.
Nguyễn Long Thao

markdown:
|
|
|
|
Khuynh hướng chữ Hán tức theo tinh thần Trung Quốc, chữ Thị đi với tên họ. Ví dụ Cù Thị, người đàn bà lịch sử thời Lữ Gia, không phải tên chính là Thị mà chỉ có nghĩa là người đàn bà họ Cù. Trong các cổ thư như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, tên đàn bà được ghi là Trần Thị, Đặng Thị. Ngoài dân gian, trên các bia mộ, người ta thấy: Trần Thị Chi Mộ nghĩa là mộ phần người đàn bà họ Trần.
Khuynh hướng chữ Nôm, tức theo tinh thần Việt Nam, chữ Thị đi với tên chính. Nhân vật Thị Mầu, Thị Kính trong truyện Quan Âm Thị Kính là một bằng chứng cụ thể. Để chỉ người đàn bà nói chung, dân gian thường nói Thị Mẹt.
Tại Huế, các gia đình nho gia, học thức thường dùng chữ Diệu hay Nữ thay cho chữ Thị. Ngày nay, nhiều gia đình và chính bản thân người phụ nữ coi chữ Thị không được ra vẻ lắm, cho là quê mùa, nên càng ngày càng có khuynh hướng bỏ hẳn chữ Thị trong tên đàn bà. Điều này chẳng qua là vấn đề tâm lý xã hội, vì bản chất chữ Thị chẳng có gì xấu, chỉ vì tên người nào cũng đệm chữ Thị, thành ra chữ Thị bị mất giá. Một câu hỏi được đặt ra là tại sao tên đàn bà Trung Quốc không đệm chữ Thị, mà tên đàn bà Việt Nam lại luôn luôn đệm chữ Thị?
Hiện nay chúng tôi chưa có sử liệu nào để trả lời câu hỏi này. Tuy nhiên, theo sự suy luận, có lẽ tên người đàn bà Trung Quốc không đệm chữ Thị vì trong tiếng Hán thời Tam Ðại, Thị để chỉ đàn ông và Tính để chỉ đàn bà. Và khi người con gái đi lấy chồng, theo phong tục Trung Quốc, bà sẽ lấy họ chồng rồi đệm chữ Thị, và được gọi là Trần Thị phu nhân, Vương Thị phu nhân, nghĩa là bà vợ ông họ Trần, bà vợ ông họ Vương. Chữ Thị trong trường hợp này có nghĩa là họ. Đối với Việt Nam, khi ý nghĩa chữ Thị đã bị biến đổi, trở thành tiếng chỉ đàn bà, thì các cụ dùng chữ này làm tên đệm cho nữ giới để phân biệt nam nữ.
:Trong
tên đàn ông Việt Nam, từ ngữ nào cũng
có thể là tên đệm, nhưng nhất định
không bao giờ là chữ Thị. Tiếng thông
dụng nhất là tiếng Văn. Trong khi
tiếng Văn là tiếng độc quyền
của đàn ông Việt Nam thì tại Trung
Quốc, tiếng Văn cũng được dùng
trong tên đàn bà. Nàng Trác Văn Quân, vì nghe
nhạc khúc Phụng Cầu Hoàng mà trở thành
người tình của Tư Mã Tương Như,
là một ví dụ điển hình. Tại sao
từ ngữ Văn lại thông dụng như
vậy? Muốn giải thích vấn đề này,
ta phải trở về với quan niệm phân
chia giai cấp trong xã hội cổ truyền
Việt Nam. b.Tên đệm trong tên đàn ông
Bốn giai cấp trong xã hội cổ truyền là sĩ, nông, công, thương. Giai cấp sĩ là giai cấp cao nhất, được kính trọng hơn cả. Ðiều kiện cần thiết để bước vào giai cấp này là văn, hiểu một cách rộng rãi là phải có văn chương chữ nghĩa. Do điều kiện này mà các bậc cha mẹ mong ước cho con có văn chương chữ nghĩa để bước vào giai cấp trên. Ước vọng này thể hiện qua việc đặt chữ văn trong thành phần tên của con. Chữ văn trở nên thông dụng đến độ làm ý nghĩa của nó trở nên mập mờ và lạm dụng. Ví dụ một ông Trần Văn Hóa, Nguyễn Văn Minh nào đó lại không biết đọc, biết viết. Đó là lời phê bình của nhiều nhà tính danh học Việt Nam. Phê bình như vậy là đứng trên quan điểm của người đã hiểu ý nghĩa chữ văn để lý luận. Thực ra, khi xưa, đa số dân gian bị thất học, không hiểu ý nghĩa chữ Văn, mà chỉ biết đại khái chữ Văn chỉ đàn ông, chữ Thị chỉ đàn bà. Sự hiểu biết này được thể hiện qua tập tục nói tên. Theo tập tục này, khi người Việt muốn nói tên kép của một người nào đó, mà không biết tên đệm, chỉ biết tên chính, họ áp dụng ngay nguyên tắc đặt chữ Văn vào trước tên chính như Văn Đức, Văn Hiệp. Người nghe mặc nhiên hiểu đó là ông Đức, ông Hiệp. Cũng như nói Thị Mẹt, người nghe mặc nhiên hiểu đó là đàn bà.
Điều đáng chú ý là ngày xưa đa số người ít học ở nông thôn hay giới quân nhân thường dùng chữ Văn làm tên đệm. Bằng chứng là dưới thời Nguyễn Phúc Ánh đánh Tây Sơn, trong danh sách 401 binh sĩ được thờ tại đền Tinh Trung ở phủ Diên Khánh, chúng tôi đếm được 384 người có tên đệm Văn, 17 người không đệm chữ văn. Như vậy tỷ lệ đàn ông thời xưa đệm chữ văn chiếm khoảng 96%.
Trái lại, đại đa số giới trí thức Việt Nam, xưa cũng như nay, đều không dùng chữ văn. Bằng chứng là đọc các cổ thư như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, An Nam Chí Lược, Đại Nam Liệt Truyện, ta thấy hầu hết các nhân vật trong các sách trên là các văn quan, đều không dùng tiếng văn làm tên đệm. Năm 2002, chúng tôi phân tích một danh sách 415 linh mục trên mạng lưới điện toán ở địa chỉ www.Vietcatholic
Khuynh hướng chữ Hán tức theo tinh thần Trung Quốc, chữ Thị đi với tên họ. Ví dụ Cù Thị, người đàn bà lịch sử thời Lữ Gia, không phải tên chính là Thị mà chỉ có nghĩa là người đàn bà họ Cù. Trong các cổ thư như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, tên đàn bà được ghi là Trần Thị, Đặng Thị. Ngoài dân gian, trên các bia mộ, người ta thấy: Trần Thị Chi Mộ nghĩa là mộ phần người đàn bà họ Trần.
Khuynh hướng chữ Nôm, tức theo tinh thần Việt Nam, chữ Thị đi với tên chính. Nhân vật Thị Mầu, Thị Kính trong truyện Quan Âm Thị Kính là một bằng chứng cụ thể. Để chỉ người đàn bà nói chung, dân gian thường nói Thị Mẹt.
Tại Huế, các gia đình nho gia, học thức thường dùng chữ Diệu hay Nữ thay cho chữ Thị. Ngày nay, nhiều gia đình và chính bản thân người phụ nữ coi chữ Thị không được ra vẻ lắm, cho là quê mùa, nên càng ngày càng có khuynh hướng bỏ hẳn chữ Thị trong tên đàn bà. Điều này chẳng qua là vấn đề tâm lý xã hội, vì bản chất chữ Thị chẳng có gì xấu, chỉ vì tên người nào cũng đệm chữ Thị, thành ra chữ Thị bị mất giá. Một câu hỏi được đặt ra là tại sao tên đàn bà Trung Quốc không đệm chữ Thị, mà tên đàn bà Việt Nam lại luôn luôn đệm chữ Thị?
Hiện nay chúng tôi chưa có sử liệu nào để trả lời câu hỏi này. Tuy nhiên, theo sự suy luận, có lẽ tên người đàn bà Trung Quốc không đệm chữ Thị vì trong tiếng Hán thời Tam Ðại, Thị để chỉ đàn ông và Tính để chỉ đàn bà. Và khi người con gái đi lấy chồng, theo phong tục Trung Quốc, bà sẽ lấy họ chồng rồi đệm chữ Thị, và được gọi là Trần Thị phu nhân, Vương Thị phu nhân, nghĩa là bà vợ ông họ Trần, bà vợ ông họ Vương. Chữ Thị trong trường hợp này có nghĩa là họ. Đối với Việt Nam, khi ý nghĩa chữ Thị đã bị biến đổi, trở thành tiếng chỉ đàn bà, thì các cụ dùng chữ này làm tên đệm cho nữ giới để phân biệt nam nữ.
:Trong
tên đàn ông Việt Nam, từ ngữ nào cũng
có thể là tên đệm, nhưng nhất định
không bao giờ là chữ Thị. Tiếng thông
dụng nhất là tiếng Văn. Trong khi
tiếng Văn là tiếng độc quyền
của đàn ông Việt Nam thì tại Trung
Quốc, tiếng Văn cũng được dùng
trong tên đàn bà. Nàng Trác Văn Quân, vì nghe
nhạc khúc Phụng Cầu Hoàng mà trở thành
người tình của Tư Mã Tương Như,
là một ví dụ điển hình. Tại sao
từ ngữ Văn lại thông dụng như
vậy? Muốn giải thích vấn đề này,
ta phải trở về với quan niệm phân
chia giai cấp trong xã hội cổ truyền
Việt Nam. b.Tên đệm trong tên đàn ông
Bốn giai cấp trong xã hội cổ truyền là sĩ, nông, công, thương. Giai cấp sĩ là giai cấp cao nhất, được kính trọng hơn cả. Ðiều kiện cần thiết để bước vào giai cấp này là văn, hiểu một cách rộng rãi là phải có văn chương chữ nghĩa. Do điều kiện này mà các bậc cha mẹ mong ước cho con có văn chương chữ nghĩa để bước vào giai cấp trên. Ước vọng này thể hiện qua việc đặt chữ văn trong thành phần tên của con. Chữ văn trở nên thông dụng đến độ làm ý nghĩa của nó trở nên mập mờ và lạm dụng. Ví dụ một ông Trần Văn Hóa, Nguyễn Văn Minh nào đó lại không biết đọc, biết viết. Đó là lời phê bình của nhiều nhà tính danh học Việt Nam. Phê bình như vậy là đứng trên quan điểm của người đã hiểu ý nghĩa chữ văn để lý luận. Thực ra, khi xưa, đa số dân gian bị thất học, không hiểu ý nghĩa chữ Văn, mà chỉ biết đại khái chữ Văn chỉ đàn ông, chữ Thị chỉ đàn bà. Sự hiểu biết này được thể hiện qua tập tục nói tên. Theo tập tục này, khi người Việt muốn nói tên kép của một người nào đó, mà không biết tên đệm, chỉ biết tên chính, họ áp dụng ngay nguyên tắc đặt chữ Văn vào trước tên chính như Văn Đức, Văn Hiệp. Người nghe mặc nhiên hiểu đó là ông Đức, ông Hiệp. Cũng như nói Thị Mẹt, người nghe mặc nhiên hiểu đó là đàn bà.
Điều đáng chú ý là ngày xưa đa số người ít học ở nông thôn hay giới quân nhân thường dùng chữ Văn làm tên đệm. Bằng chứng là dưới thời Nguyễn Phúc Ánh đánh Tây Sơn, trong danh sách 401 binh sĩ được thờ tại đền Tinh Trung ở phủ Diên Khánh, chúng tôi đếm được 384 người có tên đệm Văn, 17 người không đệm chữ văn. Như vậy tỷ lệ đàn ông thời xưa đệm chữ văn chiếm khoảng 96%.
Trái lại, đại đa số giới trí thức Việt Nam, xưa cũng như nay, đều không dùng chữ văn. Bằng chứng là đọc các cổ thư như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, An Nam Chí Lược, Đại Nam Liệt Truyện, ta thấy hầu hết các nhân vật trong các sách trên là các văn quan, đều không dùng tiếng văn làm tên đệm. Năm 2002, chúng tôi phân tích một danh sách 415 linh mục trên mạng lưới điện toán ở địa chỉ www.Vietcatholic

Server: Apache

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html


text:
Phát biểu của tổng trưởng quốc phòng Hoa Kỳ, Leon Panetta, được đưa ra tại buổi lễ ký kết Thông cáo Chung Tầm Nhìn 2012 liên minh quốc phòng Hoa Kỳ - Thái Lan.
Ông Leon Panetta nêu ra lý do cần phải tăng cường mối quan hệ quân sự Hoa Kỳ - Thái Lan như sau:
Thái Lan sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong nổ lực chung về an ninh nhằm duy trì hòa bình và thịnh vượng trong khu vực.
Ô. Leon Panetta
"Đại ý theo ông thì bởi vì qua việc nhận rõ Thái Lan sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong nổ lực chung về an ninh nhằm duy trì hòa bình và thịnh vượng trong khu vực."
Người đứng đầu ngành quốc phòng Hoa Kỳ cũng nêu ra bốn lĩnh vực hợp tác chính yếu giữa ngành quốc phòng hai nước:
"Bốn lĩnh vực đó là đối tác cho an ninh khu vực Đông Nam Á, phát triển quan hệ đối tác mạnh mẽ đó nhằm bảo đảm an ninh hơn nữa; thứ hai là hỗ trợ cho sự ổn định tại khu vực Thái Bình Dương và xa hơn nữa; thứ ba là tăng cường tính sẵn sàng của các lực lượng của đôi bên và khả năng hoạt động chặt chẽ hơn; cuối cùng là củng cố mối quan hệ quốc phòng giữa hai phía, hợp tác ở mọi cấp độ."Thông cáo chung Tầm nhìn 2012 liên minh quốc phòng Hoa Kỳ - Thái Lan nhằm đưa ra đường hướng cho mối quan hệ đối tác an ninh trong thế kỷ 21 này.
Theo thông cáo chung đó thì suốt hơn 50 năm qua, liên minh quốc phòng Hoa Kỳ - Thái Lan đã giúp cho tình hình ổn định khu vực thông qua hợp tác trong nhiều lĩnh vực nhằm đối phó với những mối quan tâm chung của cả hai phía một cách hiệu quả.
Thái Lan trở thành một đồng minh lớn của Hoa Kỳ mà không thuộc khối NATO hồi năm 2004.
Tổng trưởng quốc phòng Hoa Kỳ đến Thái Lan chỉ mấy hôm trước chuyến viếng thăm của tổng thống Barack Obama đến Xứ Chùa Vàng. Sự hiện diện của tổng thống và những nhân vật cao cấp trong chính quyền Nhà Trắng được xem như là nhằm nhấn mạnh cam kết chuyển trọng tâm chiến lược của Mỹ sang khu vực Thái Bình Dương, vào khi Trung Quốc đang ngày càng có những hành động quyết đoán tại Biển Đông cũng như Biển Hoa Đông.

markdown:
Phát biểu của tổng trưởng quốc phòng Hoa Kỳ, Leon Panetta, được đưa ra tại buổi lễ ký kết Thông cáo Chung Tầm Nhìn 2012 liên minh quốc phòng Hoa Kỳ - Thái Lan.
Ông Leon Panetta nêu ra lý do cần phải tăng cường mối quan hệ quân sự Hoa Kỳ - Thái Lan như sau:
Thái Lan sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong nổ lực chung về an ninh nhằm duy trì hòa bình và thịnh vượng trong khu vực.
Ô. Leon Panetta
*"Đại ý theo ông thì bởi vì qua việc nhận rõ Thái Lan sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong nổ lực chung về an ninh nhằm duy trì hòa bình và thịnh vượng trong khu vực."*
Người đứng đầu ngành quốc phòng Hoa Kỳ cũng nêu ra bốn lĩnh vực hợp tác chính yếu giữa ngành quốc phòng hai nước:
*"Bốn lĩnh vực đó là đối tác cho an ninh khu vực Đông Nam Á, phát triển quan hệ đối tác mạnh mẽ đó nhằm bảo đảm an ninh hơn nữa; thứ hai là hỗ trợ cho sự ổn định tại khu vực Thái Bình Dương và xa hơn nữa; thứ ba là tăng cường tính sẵn sàng của các lực lượng của đôi bên và khả năng hoạt động chặt chẽ hơn; cuối cùng là củng cố mối quan hệ quốc phòng giữa hai phía, hợp tác ở mọi cấp độ."*
Theo thông cáo chung đó thì suốt hơn 50 năm qua, liên minh quốc phòng Hoa Kỳ - Thái Lan đã giúp cho tình hình ổn định khu vực thông qua hợp tác trong nhiều lĩnh vực nhằm đối phó với những mối quan tâm chung của cả hai phía một cách hiệu quả.
Thái Lan trở thành một đồng minh lớn của Hoa Kỳ mà không thuộc khối NATO hồi năm 2004.
Tổng trưởng quốc phòng Hoa Kỳ đến Thái Lan chỉ mấy hôm trước chuyến viếng thăm của tổng thống Barack Obama đến Xứ Chùa Vàng. Sự hiện diện của tổng thống và những nhân vật cao cấp trong chính quyền Nhà Trắng được xem như là nhằm nhấn mạnh cam kết chuyển trọng tâm chiến lược của Mỹ sang khu vực Thái Bình Dương, vào khi Trung Quốc đang ngày càng có những hành động quyết đoán tại Biển Đông cũng như Biển Hoa Đông.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Zope/(2.13.23, python 2.7.6, linux2) ZServer/1.1

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Cache-Lookup: MISS from localhost:8100

Content-Encoding: gzip

Connection: close

Vary: Accept-Encoding

Via: 1.1 localhost (squid/3.3.8)


text:
Xã Springfield, Quận Allen, Indiana
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Xã Springfield (tiếng Anh: Springfield Township) là một xã thuộc quận Allen, tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 4.349 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Xã Springfield, Quận Allen, Indiana
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Xã Springfield
|
Springfield Township
|—
|![ Vị trí trong Quận Allen, Indiana](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Map_highlighting_Springfield_Township%2C_Allen_County%2C_Indiana.svg/250px-Map_highlighting_Springfield_Township%2C_Allen_County%2C_Indiana.svg.png)
![ Vị trí trong Quận Allen, Indiana](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Map_highlighting_Springfield_Township%2C_Allen_County%2C_Indiana.svg/250px-Map_highlighting_Springfield_Township%2C_Allen_County%2C_Indiana.svg.png)
Vị trí trong
[Quận Allen](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Allen,_Indiana), [Indiana](/wiki/Indiana) ![ Vị trí quận Allen trong tiểu bang Indiana ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Map_of_Indiana_highlighting_Allen_County.svg/250px-Map_of_Indiana_highlighting_Allen_County.svg.png)
![ Vị trí quận Allen trong tiểu bang Indiana ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Map_of_Indiana_highlighting_Allen_County.svg/250px-Map_of_Indiana_highlighting_Allen_County.svg.png)
Vị trí quận Allen trong tiểu bang Indiana ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Indiana](/wiki/Indiana) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Indiana&action=edit&redlink=1) [Quận Allen](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Allen,_Indiana) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Xã Springfield** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Springfield Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Allen](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Allen,_Indiana), tiểu bang [Indiana](/wiki/Indiana), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 4.349 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Springfield,_Qu%E1%BA%ADn_Allen,_Indiana&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Springfield,_Qu%E1%BA%ADn_Allen,_Indiana&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Tên diễn viên : Xuân Hinh, Diễm Hương , Hồng Vân, Khánh Ly,Nguyễn Tiến Ngọc, Trà My
Thể Loại : Phim Hài
Quốc gia : Việt Nam
Nội Dung : Phim Hài Tết Xuân Hinh 2014 – Tết Để Yêu Thương, danh hài Xuân Hinh sẽ kết hợp với nghệ sỹ Hồng Vân trong một tiểu phẩm hài hiện đại mang tên “Hàm răng của ai?”. Ngoài ra, Xuân Hinh tiếp tục thể hiện tài ca hát trong 2 phim ca nhạc mang tên “Duyên tình” của tác giả Xuân Tiên và “Nỗi niềm Thị Nở” của nhạc sĩ Phú Quang. Xuân Hinh chia sẻ, anh và nhạc sĩ Phú Quang vốn có mối giao lưu thâm tình nên được vị nhạc sĩ sinh năm 1949 viết tặng riêng một số ca khúc, trong đó có "Nỗi niềm Thị Nở". "Hàm răng của ai" lấy hình tượng hàm răng xuyên suốt để phản ánh những lục đục trong cuộc sống của đôi vợ chồng già, có cô con gái duy nhất đi học xa. Ông chồng xấu máu chỉ còn độc một chiếc răng trong mồm. Ngày con gái về nước làm sinh nhật bố, ông thổi nến khiến chiếc răng duy nhất cũng bay nốt. Bà vợ thương chồng đầu tư cho ông hàm răng giả nhưng từ ngày có hàm răng mới, ông dở chứng thích tán tỉnh phụ nữ. Bà vợ tức mình tịch thu hàm răng và bắt chồng thực hiện quy chế sử dụng răng do bà đặt ra.

WARC-Truncated: length


text:
Vườn quốc gia Các hồ Waterton
Vườn quốc gia Các hồ Waterton là một vườn quốc gia nằm ở góc tây nam của tỉnh Alberta, Canada, và giáp Vườn quốc gia Glacier ở Montana, Hoa Kỳ. Waterton là vườn quốc gia thứ tư của Canada, được thành lập vào năm 1895 và được đặt tên sau theo Hồ Waterton, lần lượt sau khi nhà tự nhiên học Victoria và nhà bảo tồn học Charles Waterton tới đây. Vườn quốc gia này có diện tích 505 km 2 (195 sq mi) là khu vực tự nhiên và núi đá gồ ghề.
Điều hành bởi cơ quan Công viên Quốc gia Canada trực thuộc Chính phủ Canada, Waterton mở vào tất cả các khoảng thời gian trong năm, nhưng mùa du lịch chính là trong tháng 7 và tháng 8. Chỉ cơ sở thương mại có sẵn trong công viên được đặt tại khu du lịch Waterton. Phạm vi vườn quốc gia này thay đổi từ 1.290 mét (4.232 ft) tới 2,910 m (9,547 ft) tại Núi Blakiston. Nó tạo ra nhiều con đường mòn danh lam thắng cảnh, trong đó có Đường mòn Hồ Crypt. Trong giai đoạn 2011/2012, Vườn quốc gia Các hồ Waterton đã có 400.520 khách tham quan.[1]
Địa danh này cũng là chủ đề của một bộ phim ngắn được sản xuất vào năm 2011 của Dự án công viên quốc gia (National Parks Project), của đạo diễn Peter Lynch và ghi bàn của Cadence Weapon, Laura Barrett và Mark Hamilton.
Người dẫn chương trình truyền hình người Mỹ David Letterman trong chưong trình phỏng vấn với Melissa McCarthy vào thứ 2 ngày 24 tháng 6 năm 2013 tập phim Late Night with David Letterman đã nhắc tới vườn quốc gia này. Trong một cuộc phỏng vấn với Melissa McCarthy, ông đã nói với cô ấy ", khi bạn đi đến Montana, bạn phải đi qua phía Bắc Glacier... và sau đó sẽ tới được Vườn quốc gia Waterton, một phần của Công viên hòa bình quốc tế Waterton-Glacier. Đó là cảnh quan tuyệt đẹp" Các báo giá được bao phủ bởi nhiều hãng tin Canada.[4]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
-
-
-
SummitHike.JPG
Quan sát từ đường mòn Hồ Summit
-
-
Pano14.jpg
Bức tranh toàn cảnh lấy từ Khách sạn Hoàng tử xứ Wales
-
-
Waterton (8).jpg
Khách sạn Hoàng tử xứ Wales tại Vườn quốc gia Các hồ Waterton
-
-
-
-
-
-
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă “Parks Canada Attendance 2007-08 to 2011-12” (PDF). Công viên Quốc gia Canada. tr. 2. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2013.
- ^ Bản mẫu:AMOS
- ^ a ă “Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities), 2011 and 2006 censuses (Alberta)”. Statistics Canada. Ngày 30 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2013.
- ^ Canoe Travel News - Letterman calls Canadian national park 'stunning'.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Parks Canada website
- Travel Guide for Waterton Lakes Park in Alberta, Canada
- Waterton Activities & Accommodation Guide in Alberta, Canada
- Waterton Lakes National Park Accommodation Alberta, Canada
- Waterton Lakes National Park from Canadianrockies.net
- Prince of Wales Hotel website
- A brief history of the Park
- Hiking Trails in Waterton National Park

markdown:
# Vườn quốc gia Các hồ Waterton
|Vườn quốc gia Các hồ Waterton|
|
| ![ Hồ Thượng Waterton](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Watertonlake.jpg/272px-Watertonlake.jpg)
![ Hồ Thượng Waterton](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Watertonlake.jpg/272px-Watertonlake.jpg)
[Alberta](/wiki/Alberta), [Canada](/wiki/Canada) [Pincher Creek](/w/index.php?title=Pincher_Creek&action=edit&redlink=1)Nearest city: [Pincher Creek](/w/index.php?title=Pincher_Creek&action=edit&redlink=1) [49°02′45″B 113°54′55″T / 49,04583°B 113,91528°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton¶ms=49_02_45_N_113_54_55_W_type:landmark_) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°02′45″B 113°54′55″T / 49,04583°B 113,91528°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton¶ms=49_02_45_N_113_54_55_W_type:landmark_) 2(195 sq mi) [vườn quốc gia](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia))
1979 (
[biosphere reserve](/w/index.php?title=Biosphere_reserve&action=edit&redlink=1))
1995 (
[Di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)) Thành lập: 1895 ( [vườn quốc gia](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia))
1979 (
[biosphere reserve](/w/index.php?title=Biosphere_reserve&action=edit&redlink=1))
1995 (
[Di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)) ) [[1]](#cite_note-visitors-1) [Công viên Canada](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Canada&action=edit&redlink=1) [354](http://whc.unesco.org/en/list/354)
|Improvement District No. 4|
|— Improvement district —|
|Quốc gia||
|![]()
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Flag_of_Alberta.svg/22px-Flag_of_Alberta.svg.png)
[Alberta](/wiki/Alberta) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Canada&action=edit&redlink=1) [Nam Alberta](/w/index.php?title=Nam_Alberta&action=edit&redlink=1) [Census division](/w/index.php?title=List_of_census_divisions_of_Alberta&action=edit&redlink=1) [No. 3](/w/index.php?title=Division_No._3,_Alberta&action=edit&redlink=1) [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-2011censusABmunis-3) 2(18,555 mi 2) [[3]](#cite_note-2011censusABmunis-3) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(5/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [MST](/w/index.php?title=Mountain_Time_Zone&action=edit&redlink=1)( [UTC-7](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Công viên Canada](http://www.pc.gc.ca/pn-np/ab/waterton/index.aspx) **Vườn quốc gia Các hồ Waterton** là một [vườn quốc gia](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia) nằm ở góc tây nam của tỉnh [Alberta](/wiki/Alberta), [Canada](/wiki/Canada), và giáp [Vườn quốc gia Glacier](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Glacier_(Hoa_K%E1%BB%B3)) ở [Montana](/wiki/Montana), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Waterton là vườn quốc gia thứ tư của Canada, được thành lập vào năm 1895 và được đặt tên sau theo [Hồ Waterton](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Waterton&action=edit&redlink=1), lần lượt sau khi nhà tự nhiên học Victoria và nhà bảo tồn học [Charles Waterton](/w/index.php?title=Charles_Waterton&action=edit&redlink=1) tới đây. Vườn quốc gia này có diện tích 505 km 2 (195 sq mi) là khu vực tự nhiên và núi đá gồ ghề.
Điều hành bởi cơ quan
[Công viên Quốc gia Canada](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Canada&action=edit&redlink=1) trực thuộc [Chính phủ Canada](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Canada&action=edit&redlink=1), Waterton mở vào tất cả các khoảng thời gian trong năm, nhưng mùa du lịch chính là trong tháng 7 và tháng 8. Chỉ cơ sở thương mại có sẵn trong công viên được đặt tại khu du lịch Waterton. Phạm vi vườn quốc gia này thay đổi từ 1.290 mét (4.232 ft) tới 2,910 m (9,547 ft) tại [Núi Blakiston](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Blakiston&action=edit&redlink=1). Nó tạo ra nhiều con đường mòn danh lam thắng cảnh, trong đó có [Đường mòn Hồ Crypt](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%C3%B2n_H%E1%BB%93_Crypt&action=edit&redlink=1). Trong giai đoạn 2011/2012, Vườn quốc gia Các hồ Waterton đã có 400.520 khách tham quan. [[1]](#cite_note-visitors-1)
Địa danh này cũng là chủ đề của một bộ phim ngắn được sản xuất vào năm 2011 của
* ( Dự án công viên quốc gia* *National Parks Project*), của đạo diễn Peter Lynch và ghi bàn của [Cadence Weapon](/w/index.php?title=Cadence_Weapon&action=edit&redlink=1), [Laura Barrett](/w/index.php?title=Laura_Barrett&action=edit&redlink=1)và [Mark Hamilton](/w/index.php?title=Mark_Hamilton&action=edit&redlink=1).
Người dẫn chương trình truyền hình người Mỹ David Letterman trong chưong trình phỏng vấn với
[Melissa McCarthy](/w/index.php?title=Melissa_McCarthy&action=edit&redlink=1) vào thứ 2 ngày 24 tháng 6 năm 2013 tập phim * đã nhắc tới vườn quốc gia này. Trong một cuộc phỏng vấn với Melissa McCarthy, ông đã nói với cô ấy ", khi bạn đi đến Montana, bạn phải đi qua phía Bắc Glacier... và sau đó sẽ tới được Vườn quốc gia Waterton, một phần của Late Night with David Letterman* [Công viên hòa bình quốc tế Waterton-Glacier](/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_h%C3%B2a_b%C3%ACnh_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Waterton-Glacier). Đó là cảnh quan tuyệt đẹp" Các báo giá được bao phủ bởi nhiều hãng tin Canada. [[4]](#cite_note-4)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton&action=edit§ion=1)]
-
-
-
SummitHike.JPG
Quan sát từ đường mòn Hồ Summit
-
-
Pano14.jpg
Bức tranh toàn cảnh lấy từ Khách sạn Hoàng tử xứ Wales
-
-
Waterton (8).jpg
[Khách sạn Hoàng tử xứ Wales](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ch_s%E1%BA%A1n_Ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD_x%E1%BB%A9_Wales&action=edit&redlink=1)tại Vườn quốc gia Các hồ Waterton
-
-
-
-
-
-
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton&action=edit§ion=2)]
- ^
**a** **ă** [“Parks Canada Attendance 2007-08 to 2011-12”](http://www.pc.gc.ca/docs/pc/attend/~/media/docs/pc/attend/Parks%20Canada%20Attendance%202011-12.ashx)(PDF). Công viên Quốc gia Canada. tr. 2. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2013. [^](#cite_ref-2) [Bản mẫu:AMOS](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:AMOS&action=edit&redlink=1)
- ^
**a** **ă** [“Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities), 2011 and 2006 censuses (Alberta)”](http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=302&SR=1&S=51&O=A&RPP=9999&PR=48&CMA=0). Statistics Canada. Ngày 30 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2013. [^](#cite_ref-4) [Canoe Travel News](http://www.canoe.ca/Travel/Activities/CelebrityTravel/2013/06/27/20934731.html)- Letterman calls Canadian national park 'stunning'.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_C%C3%A1c_h%E1%BB%93_Waterton&action=edit§ion=3)] [Parks Canada website](http://www.pc.gc.ca/pn-np/ab/waterton/index_e.asp) [Travel Guide for Waterton Lakes Park in Alberta, Canada](http://www.mywaterton.ca/getting-here.cfm) [Waterton Activities & Accommodation Guide in Alberta, Canada](http://www.mywaterton.ca/things-to-do.cfm) [Waterton Lakes National Park Accommodation Alberta, Canada](http://www.mywaterton.ca/accomodation.cfm) [Waterton Lakes National Park from Canadianrockies.net](http://www.canadianrockies.net/Waterton/index.html) [Prince of Wales Hotel website](http://www.nationalparkreservations.com/glacier_princewales.htm) [A brief history of the Park](http://www.mywaterton.com/about-history.cfm) [Hiking Trails in Waterton National Park](http://www.mywaterton.com/trails.cfm)

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
Thùy Linh – “…Một tổng thống đã từ bỏ con đường độc tài dõng dạc trước Liên Hiệp Quốc ca ngợi đối thủ của mình…”
Lâu rồi không có gan đọc đọc câu thơ của Tố Hữu: “Có gì đẹp trên đời hơn thế/ Người yêu người sống để yêu nhau” vì sợ bị phản ứng. Yêu nhau sao được nữa? Đến mức người dân khốn khổ mất đất khiếu kiện mà còn bị ông chủ tịch Hà Nội Nguyễn Thế Thảo khó chịu cằn nhằn: “Những người khiếu kiện làm mất mỹ quan thành phố”. Xin hỏi ông: Ai làm mất thể diện Hà Nội, mất thể diện quốc gia, đất nước này? Không lẽ mấy người dân mất đất? Không lẽ nhìn cảnh dân oan biểu tình mà người ta nghĩ khác đi về Việt Nam? Vậy ở các nước người biểu tình thậm chí còn trần truồng giữa thanh thiên bạch nhật, đi từng đoàn đoàn lũ lũ thì đất nước họ có mất mỹ quan không? Có thay đổi bản chất chế độ chính trị nước đó không? Chính phủ có đàn áp và có cấm đoán không?
Nói về thể diện quốc gia nhé: ông có biết Việt Nam bị đội sổ về nạn tham nhũng hoành hành; là kẻ thù internet; thù địch với tự do báo chí không nhỉ? Ông có biết năm 2012 vừa qua, Việt Nam là nước đáng báo động đỏ trên bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu vì bị tụt sâu xuống nửa dưới của thế giới, thứ 76/ 141 nước. Nhìn lại quá trình từ 2007 khi bắt đầu có sự đánh giá thì tình hình vô cùng bi đát, chẳng những kém cỏi mà xu hướng là suy giảm liên tục. Người ta đã chỉ ra: “Nguyên nhân khiến chỉ số về trí tuệ của Việt Nam đang ngày càng thụt lùi không phải do con người Việt Nam kém cỏi mà là do sự bất cập của Tổ chức quản lý nhà nước và sự yếu kém trong chăm lo đầu tư cho Vốn con người… Khi một đất nước được xem là kém cỏi trong Đổi mới/Sáng tạo, thì đồng nghĩa với việc đất nước ấy không thể tự phát triển được. Nó chỉ tồn tại được bằng cách bán cho đến cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, vắt cho đến cùng cực sức cơ bắp để làm thuê cho người khác. Khi những thứ đó không còn nữa thì sao?”. Ông có thấy mất “mỹ quan” với các nước trên thế giới không, thưa ông?
Còn với người dân trong nước, ông nghĩ sao khi để vụ việc khiếu kiện liên tục nhiều năm, trên khắp cả nước mà tiếng kêu ai oán của dân đen dường như không tới được những cái tai ngồi trên ghế cao quyền lực nhưng thiếu tâm lực, thưa ông?
Hà Nội từ khi ông về làm chủ tịch có gì mới, thay đổi, phát triển một cách “mỹ quan” xin ông chỉ cho nhân dân được biết? Dân chúng rùng mình khi biết ông còn tại vị cho đến 2016, lúc đó ông mới hết nhiệm kỳ bầu bán, thưa ông?
Vậy câu thơ “có gì đẹp trên đời hơn thế/ Người với người sống để yêu nhau”, Việt nam nên tặng cho Myanmar, tặng cho tổng thống Thein Sein với bài phát biểu dưới đây. Một tổng thống đã từ bỏ con đường độc tài, không những chấp nhận nền dân chủ cho đất nước mà còn công khai, dõng dạc trước Liên Hiệp Quốc ca ngợi đối thủ của mình – người trước đây đã từng bị ông bỏ tù. Hành động cao thượng của ông có thể gột rửa gần hết những năm tháng chế độ độc tài quân sự đã đày ải đất nước Myanmar, nhân dân Myanmar. Xin cúi đầu trước Tổng thống Thein Sein. Ông tỏa rạng không kém bà Suu Kyi. Công đức của ông với đất nước Myanmar là vô cùng vĩ đại. Và ông bước ra khỏi lịch sử như một người anh hùng kiêu hãnh, nhân cách rạng ngời. Xin chúc phúc cho đất nước của đạo Phật nhanh sánh bước cùng các nước văn minh, tiến bộ trên thế giới. Việt Nam ngậm ngùi “đi sau, về sau” vậy…
Thùy Linh
Phụ lục blog Thùy Linh:
Tổng thống Myanmar ca ngợi bà Suu Kyi trước Liên Hiệp Quốc
Tổng thống Miến Điện Thein Sein
LIÊN HIỆP QUỐC (AP) –Tổng thống Myanmar hôm Thứ Năm phát biểu trước Ðại Hội Ðồng LHQ, rằng con đường tiến đến dân chủ không thể đảo ngược lại được, đồng thời công khai ca ngợi lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi.
Tổng Thống Thein Sein phát biểu rằng, đất nước ông còn được biết với tên Burma, đã bị tụt hậu đến năm thập niên dưới chế độ chuyên chế.
Lần đầu tiên bài diễn văn đọc trước các lãnh đạo thế giới của một lãnh tụ Myanmar được truyền hình trực tiếp trên đài truyền hình chính phủ ở quê nhà. Trước đây chưa hề có một diễn văn nào nhắc đến tên một lãnh tụ đối lập, người từng tranh đấu ôn hòa chống lại chế độ quân phiệt và giành được sự ca ngợi của quốc tế.
Cựu tướng Thein Sein tuy cổ xúy cởi mở chính trị nhưng chưa từng công khai ca ngợi bà Suu Kyi, cũng chưa bao giờ nhắc đến bà như là một khôi nguyên giải Nobel Hòa Bình như ông phát biểu hôm Thứ Năm. Ông nói:
“Với tư cách là một công dân Myanmar, tôi xin có lời ngợi khen bà về vinh dự mà xứ sở dành cho bà, do những nỗ lực đấu tranh cho dân chủ”.
Bà Suu Kyi hiện đang viếng thăm Hoa Kỳ. Tuần trước bà đã hội kiến với Tổng Thống Barack Obama, được Quốc Hội trao tặng huy chương cao quí nhất, và tham dự đại hội giáo dục toàn thế giới vào hôm Thứ Tư.
Về phần ông Thein Sein, hôm Thứ Tư ông gặp gỡ với Ngoại Trưởng Hillary Rodham Clinton, người loan báo nới lỏng việc cấm nhập cảng hàng hóa từ Myanmar.
(Nguồn: Người Việt)

markdown:
[Tháng Mười 2, 2012](http://aotrangoi.com/2012/10/02/co-gi-dep-tren-doi-hon-the/)by [aotrangoi](http://aotrangoi.com/author/a0trang0i/) **Thùy Linh** – “…Một tổng thống đã từ bỏ con đường độc tài dõng dạc trước Liên Hiệp Quốc ca ngợi đối thủ của mình…”
Lâu rồi không có gan đọc đọc câu thơ của Tố Hữu: “
*Có gì đẹp trên đời hơn thế/ Người yêu người sống để yêu nhau*” vì sợ bị phản ứng. Yêu nhau sao được nữa? Đến mức người dân khốn khổ mất đất khiếu kiện mà còn bị ông chủ tịch Hà Nội Nguyễn Thế Thảo khó chịu cằn nhằn: “Những người khiếu kiện làm mất mỹ quan thành phố”. Xin hỏi ông: Ai làm mất thể diện Hà Nội, mất thể diện quốc gia, đất nước này? Không lẽ mấy người dân mất đất? Không lẽ nhìn cảnh dân oan biểu tình mà người ta nghĩ khác đi về Việt Nam? Vậy ở các nước người biểu tình thậm chí còn trần truồng giữa thanh thiên bạch nhật, đi từng đoàn đoàn lũ lũ thì đất nước họ có mất mỹ quan không? Có thay đổi bản chất chế độ chính trị nước đó không? Chính phủ có đàn áp và có cấm đoán không?
Nói về thể diện quốc gia nhé: ông có biết Việt Nam bị đội sổ về nạn tham nhũng hoành hành; là kẻ thù internet; thù địch với tự do báo chí không nhỉ? Ông có biết năm 2012 vừa qua, Việt Nam là nước đáng báo động đỏ trên bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu vì bị tụt sâu xuống nửa dưới của thế giới, thứ 76/ 141 nước. Nhìn lại quá trình từ 2007 khi bắt đầu có sự đánh giá thì tình hình vô cùng bi đát, chẳng những kém cỏi mà xu hướng là suy giảm liên tục. Người ta đã chỉ ra: “
*Nguyên nhân khiến chỉ số về trí tuệ của Việt Nam đang ngày càng thụt lùi không phải do con người Việt Nam kém cỏi mà là do sự bất cập của Tổ chức quản lý nhà nước và sự yếu kém trong chăm lo đầu tư cho Vốn con người… Khi một đất nước được xem là kém cỏi trong Đổi mới/Sáng tạo, thì đồng nghĩa với việc đất nước ấy không thể tự phát triển được. Nó chỉ tồn tại được bằng cách bán cho đến cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, vắt cho đến cùng cực sức cơ bắp để làm thuê cho người khác. Khi những thứ đó không còn nữa thì sao*?”. Ông có thấy mất “mỹ quan” với các nước trên thế giới không, thưa ông?
Còn với người dân trong nước, ông nghĩ sao khi để vụ việc khiếu kiện liên tục nhiều năm, trên khắp cả nước mà tiếng kêu ai oán của dân đen dường như không tới được những cái tai ngồi trên ghế cao quyền lực nhưng thiếu tâm lực, thưa ông?
Hà Nội từ khi ông về làm chủ tịch có gì mới, thay đổi, phát triển một cách “mỹ quan” xin ông chỉ cho nhân dân được biết? Dân chúng rùng mình khi biết ông còn tại vị cho đến 2016, lúc đó ông mới hết nhiệm kỳ bầu bán, thưa ông?
Vậy câu thơ “
*có gì đẹp trên đời hơn thế/ Người với người sống để yêu nhau*”, Việt nam nên tặng cho Myanmar, tặng cho tổng thống Thein Sein với bài phát biểu dưới đây. Một tổng thống đã từ bỏ con đường độc tài, không những chấp nhận nền dân chủ cho đất nước mà còn công khai, dõng dạc trước Liên Hiệp Quốc ca ngợi đối thủ của mình – người trước đây đã từng bị ông bỏ tù. Hành động cao thượng của ông có thể gột rửa gần hết những năm tháng chế độ độc tài quân sự đã đày ải đất nước Myanmar, nhân dân Myanmar. Xin cúi đầu trước Tổng thống Thein Sein. Ông tỏa rạng không kém bà Suu Kyi. Công đức của ông với đất nước Myanmar là vô cùng vĩ đại. Và ông bước ra khỏi lịch sử như một người anh hùng kiêu hãnh, nhân cách rạng ngời. Xin chúc phúc cho đất nước của đạo Phật nhanh sánh bước cùng các nước văn minh, tiến bộ trên thế giới. Việt Nam ngậm ngùi “đi sau, về sau” vậy… **Thùy Linh** **Phụ lục** ** blog Thùy Linh:** **Tổng thống Myanmar ca ngợi bà Suu Kyi trước Liên Hiệp Quốc **
Tổng thống Miến Điện Thein Sein
**LIÊN HIỆP QUỐC (AP) –** **Tổng thống Myanmar hôm Thứ Năm phát biểu trước Ðại Hội Ðồng LHQ, rằng con đường tiến đến dân chủ không thể đảo ngược lại được, đồng thời công khai ca ngợi lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi.**
Tổng Thống Thein Sein phát biểu rằng, đất nước ông còn được biết với tên Burma, đã bị tụt hậu đến năm thập niên dưới chế độ chuyên chế.
Lần đầu tiên bài diễn văn đọc trước các lãnh đạo thế giới của một lãnh tụ Myanmar được truyền hình trực tiếp trên đài truyền hình chính phủ ở quê nhà. Trước đây chưa hề có một diễn văn nào nhắc đến tên một lãnh tụ đối lập, người từng tranh đấu ôn hòa chống lại chế độ quân phiệt và giành được sự ca ngợi của quốc tế.
Cựu tướng Thein Sein tuy cổ xúy cởi mở chính trị nhưng chưa từng công khai ca ngợi bà Suu Kyi, cũng chưa bao giờ nhắc đến bà như là một khôi nguyên giải Nobel Hòa Bình như ông phát biểu hôm Thứ Năm. Ông nói:
“Với tư cách là một công dân Myanmar, tôi xin có lời ngợi khen bà về vinh dự mà xứ sở dành cho bà, do những nỗ lực đấu tranh cho dân chủ”.
Bà Suu Kyi hiện đang viếng thăm Hoa Kỳ. Tuần trước bà đã hội kiến với Tổng Thống Barack Obama, được Quốc Hội trao tặng huy chương cao quí nhất, và tham dự đại hội giáo dục toàn thế giới vào hôm Thứ Tư.
Về phần ông Thein Sein, hôm Thứ Tư ông gặp gỡ với Ngoại Trưởng Hillary Rodham Clinton, người loan báo nới lỏng việc cấm nhập cảng hàng hóa từ Myanmar.
*(Nguồn: Người Việt)*

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.


text:
Đăng nhập Yêu cầu
Phương Hồng Quế; Giang Tử
Giang Tử
Giang Tử; Hương Lan
Giang Tử; Phương Dung
Anh Quân Idol
Chế Linh; Thanh Tuyền
Như Quỳnh
Hoàng Oanh; Trung Chỉnh
Thiên Kim
Đăng Vũ; Tuấn Vũ
Tuấn Vũ
Vô Thường
Chế Linh, Thanh Tuyền
Chung Tử Lưu
My playlist (0)
Phạm Bảo Nam
Dương Ngọc Thái; Lệ Quyên
Đan Nguyên; Hoàng Thục Linh
Phan Mạnh Quỳnh
Như Quỳnh; Hương Lan; Mai Thiên Vân; Hạ Vy; Tâm Đoan

markdown:
|
|Chuyến Đi Về Sáng - Giang Tử
|
|
|
|
Hoàng Oanh; Trung Chỉnh
|9
|
Chế Linh, Thanh Tuyền
|10
|
Chung Tử Lưu
Phạm Bảo Nam
Dương Ngọc Thái; Lệ Quyên
Đan Nguyên; Hoàng Thục Linh
Phan Mạnh Quỳnh
Như Quỳnh; Hương Lan; Mai Thiên Vân; Hạ Vy; Tâm Đoan

Server: nginx admin

Cache-Control: no-cache, pre-check=0, post-check=0

Pragma: no-cache

Set-Cookie: ads_player=i%3A3%3B; expires=Sat, 26-Dec-2015 12:20:47 GMT; path=/; domain=.chiasenhac.com


text:
Buckminster Fuller
Richard Buckminster "Bucky" Fuller (12 tháng 7 năm 1895 – 1 tháng 7 năm 1983) là kiến trúc sư, nhà thiết kế, và nhà sáng chế nổi tiếng người Mỹ.
Trong suốt cuộc đời của mình, Fuller ám ảnh bởi câu hỏi liệu nhân loại có khả năng tồn tại lâu dài và bền vững trên Trái Đất không, và nếu có thì như thế nào. Tự nhận mình là một con người bình thường, không có một khả năng tài chính hoặc một bằng cấp hàn lâm nào, Fuller đã cống hiến toàn bộ cuộc đời ông để trả lời câu hỏi trên, cố gắng tìm ra câu trả lời: một cá nhân bình thường như ông có thể làm gì để cải thiện điều kiện tồn tại của loài người, điều mà những tổ chức lớn, những chính phủ hoặc những tập đoàn tư bản không thể thực hiện được. Ông nghiên cứu đồng thời từ nhà ở, ô tô, thuyền, các trò chơi, các thiết bị truyền tin và vòm trắc đạc...Tất cả những đối tượng đó nhằm mục đích duy nhất là sao cho có thể sản xuất được ở số lượng lớn với những phương tiện đơn giản nhất và bền vững nhất có thể. Triết lý của ông là "Nhiều hơn cho ít hơn" (more for less).
Theo đuổi thí nghiệp của đời mình, Fuller đã viết 28 cuốn sách, phát minh ra những khái niệm như Tàu vũ trụ Trái Đất (spaceship earth), thích nghi đột biến (ephemeralization) và phát sinh đột biến không dự báo (synergetics hoặc negentropy) Ông cũng là tác giả của một loạt các phát minh hầu hết trong tạo hình và kiến trúc, nổi tiếng nhất là kết cấu vòm trắc đạc.
Vào cuối đời mình, sau vài thập kỉ làm việc dựa trên lí thuyết, Fuller đã trở nên nổi tiếng. Ông đi vòng quanh thế giới 46 lần để giảng bài, nói chuyện và nhận được 54 bằng Tiến sĩ danh dự và là ứng cử viên cho giải thưởng Nobel hòa bình năm 1969. Tuy nhiên, hầu hết các phát minh của ông đều dừng ở lý thuyết và chưa bao giờ được ứng dụng vào thực tế, ông cũng bị chỉ trích mạnh trong hầu hết các lĩnh vực mà ông có ảnh hưởng như kiến trúc, hoặc ông đơn giản bị bỏ quên như một con người không tưởng. Những phát minh của ông cũng cho thấy người ta đã chưa đánh giá đúng mức và xứng đáng với tầm giá trị của nó.
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Ông sinh ra và lớn lên ở Massachusetts trong một gia đình trung lưu. năm 17 tuổi, Fuller đã làm cả gia đình thất vọng khi không tốt nghiệp được Đại học Harvard. Sau đó ông gia nhập Hải quân Mỹ cho đến năm 1922.
Công trình và phát minh quan trọng[sửa | sửa mã nguồn]
- Vòm trắc đạc
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Joachim Krausse, Claude Lichtenstein, Your Private Sky: R. Buckminster Fuller, Lars Müller Publishing, 2000
- Martin Pawley, Buckminster Fuller, Trefoil Publications, 1990
- R. Buckminster Fuller, Grunch of Giants, Critical Path Publishing, 2004
- Silver Burdett, Buckminster Fuller, Prentice Hall + IBD, 1993
- J. Baldwin, Bucky’s Works: Buckminster Fuller’s Ideas for Today, John Wiley + Sons, 1997
- Nathan Aaseng, More With Less: Future World of Buckminster Fuller, Lerner, 1985
- R. Buckminster Fuller, Intuition, Impact Publishers, 1983
- R. Buckminster Fuller, Answar Dil, Humans In Universe, Mouton de Gruyter, 1983
- R. Buckminster Fuller, Operating Manual for Spaceship Earth, Dutton Books, 1978
- Athena V. Lord, Pilot for Spaceship Earth: R. Buckminster Fuller, Architect, Inventor and Poet, Macmillan, 1978
- R. Buckminster Fuller, Robert W. Marks, Dymaxion World of Buckminster Fuller, Doubleday & co, 1973
- R. Buckminster Fuller, Approaching the Benign Environment, Collier-Mac, 1971
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Không có hình ảnh địa phương nhưng hình ảnh về Wikidata
- Sơ khai Hoa Kỳ
- Sinh 1895
- Mất 1983
- Kiến trúc sư Mỹ
- Kiến trúc sư theo thứ tự ABC
- Kiến trúc sư Hiện đại
- Kiến trúc sư nhận giải thưởng AIA
- Trường phái Không tưởng
- Người Massachusetts
- Cựu sinh viên Đại học Harvard
- Nhà phát minh Mỹ
- Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
- Kiến trúc Hiện đại

markdown:
# Buckminster Fuller
|Buckminster Fuller|
|Sinh||
|[Los Angeles](/wiki/Los_Angeles), Hoa Kỳ [designer](/w/index.php?title=Designer&action=edit&redlink=1), author, [inventor](/w/index.php?title=Inventor&action=edit&redlink=1) [mất](/wiki/Ch%E1%BA%BFt)lúc trẻ) **Richard Buckminster "Bucky" Fuller** ( [12 tháng 7](/wiki/12_th%C3%A1ng_7) năm [1895](/wiki/1895) – [1 tháng 7](/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm [1983](/wiki/1983)) là [kiến trúc sư](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0), [nhà thiết kế](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_thi%E1%BA%BFt_k%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), và [nhà sáng chế](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_s%C3%A1ng_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) nổi tiếng người [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Trong suốt cuộc đời của mình, Fuller ám ảnh bởi câu hỏi liệu
[nhân loại](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) có khả năng tồn tại lâu dài và bền vững trên [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) không, và nếu có thì như thế nào. Tự nhận mình là một con người bình thường, không có một khả năng tài chính hoặc một bằng cấp hàn lâm nào, Fuller đã cống hiến toàn bộ cuộc đời ông để trả lời câu hỏi trên, cố gắng tìm ra câu trả lời: một cá nhân bình thường như ông có thể làm gì để cải thiện điều kiện tồn tại của loài người, điều mà những tổ chức lớn, những chính phủ hoặc những tập đoàn tư bản không thể thực hiện được. Ông nghiên cứu đồng thời từ nhà ở, ô tô, thuyền, các trò chơi, các thiết bị truyền tin và vòm trắc đạc...Tất cả những đối tượng đó nhằm mục đích duy nhất là sao cho có thể sản xuất được ở số lượng lớn với những phương tiện đơn giản nhất và bền vững nhất có thể. Triết lý của ông là "Nhiều hơn cho ít hơn" ( *more for less*).
Theo đuổi thí nghiệp của đời mình, Fuller đã viết 28 cuốn sách, phát minh ra những khái niệm như
[Tàu vũ trụ Trái Đất](/w/index.php?title=T%C3%A0u_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) ( *spaceship earth*), [thích nghi đột biến](/w/index.php?title=Th%C3%ADch_nghi_%C4%91%E1%BB%99t_bi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) ( *ephemeralization*) và [phát sinh đột biến không dự báo](/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_sinh_%C4%91%E1%BB%99t_bi%E1%BA%BFn_kh%C3%B4ng_d%E1%BB%B1_b%C3%A1o&action=edit&redlink=1) ( *synergetics* hoặc *negentropy*) Ông cũng là tác giả của một loạt các phát minh hầu hết trong tạo hình và kiến trúc, nổi tiếng nhất là kết cấu [vòm trắc đạc](/w/index.php?title=V%C3%B2m_tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1).
Vào cuối đời mình, sau vài thập kỉ làm việc dựa trên lí thuyết, Fuller đã trở nên nổi tiếng. Ông đi vòng quanh thế giới 46 lần để giảng bài, nói chuyện và nhận được 54 bằng
[Tiến sĩ danh dự](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9_danh_d%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1) và là ứng cử viên cho giải thưởng Nobel hòa bình năm 1969. Tuy nhiên, hầu hết các phát minh của ông đều dừng ở lý thuyết và chưa bao giờ được ứng dụng vào thực tế, ông cũng bị chỉ trích mạnh trong hầu hết các lĩnh vực mà ông có ảnh hưởng như [kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc), hoặc ông đơn giản bị bỏ quên như một con người không tưởng. Những phát minh của ông cũng cho thấy người ta đã chưa đánh giá đúng mức và xứng đáng với tầm giá trị của nó.
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&action=edit§ion=1)]
Ông sinh ra và lớn lên ở
[Massachusetts](/wiki/Massachusetts) trong một gia đình trung lưu. năm 17 tuổi, Fuller đã làm cả gia đình thất vọng khi không tốt nghiệp được Đại học Harvard. Sau đó ông gia nhập Hải quân Mỹ cho đến năm 1922.
## Công trình và phát minh quan trọng[
[sửa](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&action=edit§ion=2)]
- Vòm trắc đạc
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&action=edit§ion=3)]
- Joachim Krausse, Claude Lichtenstein,
*Your Private Sky: R. Buckminster Fuller*, Lars Müller Publishing, 2000
- Martin Pawley,
*Buckminster Fuller*, Trefoil Publications, 1990
- R. Buckminster Fuller,
*Grunch of Giants*, Critical Path Publishing, 2004
- Silver Burdett,
*Buckminster Fuller*, Prentice Hall + IBD, 1993
- J. Baldwin,
*Bucky’s Works: Buckminster Fuller’s Ideas for Today*, John Wiley + Sons, 1997
- Nathan Aaseng,
*More With Less: Future World of Buckminster Fuller*, Lerner, 1985
- R. Buckminster Fuller,
*Intuition*, Impact Publishers, 1983
- R. Buckminster Fuller, Answar Dil,
*Humans In Universe*, Mouton de Gruyter, 1983
- R. Buckminster Fuller,
*Operating Manual for Spaceship Earth*, Dutton Books, 1978
- Athena V. Lord,
*Pilot for Spaceship Earth: R. Buckminster Fuller, Architect, Inventor and Poet*, Macmillan, 1978
- R. Buckminster Fuller, Robert W. Marks,
*Dymaxion World of Buckminster Fuller*, Doubleday & co, 1973
- R. Buckminster Fuller,
*Approaching the Benign Environment*, Collier-Mac, 1971
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Buckminster_Fuller&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Không có hình ảnh địa phương nhưng hình ảnh về Wikidata](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%C3%B4ng_c%C3%B3_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_ph%C6%B0%C6%A1ng_nh%C6%B0ng_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh_v%E1%BB%81_Wikidata&action=edit&redlink=1) [Sơ khai Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_Hoa_K%E1%BB%B3) [Sinh 1895](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1895) [Mất 1983](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1983) [Kiến trúc sư Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0_M%E1%BB%B9) [Kiến trúc sư theo thứ tự ABC](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0_theo_th%E1%BB%A9_t%E1%BB%B1_ABC) [Kiến trúc sư Hiện đại](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0_Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i) [Kiến trúc sư nhận giải thưởng AIA](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0_nh%E1%BA%ADn_gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_AIA) [Trường phái Không tưởng](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_Kh%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Người Massachusetts](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Massachusetts) [Cựu sinh viên Đại học Harvard](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_sinh_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard) [Nhà phát minh Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_ph%C3%A1t_minh_M%E1%BB%B9) [Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_Huy_ch%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%B1_do_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Kiến trúc Hiện đại](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i)

X-Cache: cp1052 hit (2), cp1052 frontend miss (0)


text:
Thế giới hoạt hình- Xem phim hoạt hình online miễn phí, chất lượng hình ảnh rõ nét, tốc độ tải phim nhanh, xem phim không phải chờ đợi lâu. Thế giới hoạt hình luôn cập nhật phim mới để mang đến cho các bạn những bộ hay như Tom and Jerry, naruto, phim hoạt hình tổng hợp, các thể loại phim tâm lý, tình cảm cực lôi cuốn và hấp dẫn nhất. khi xem phim hoạt hình tại đây. Chúc các bạn xem phim vui vẻ.
Liên kết bạn bè:Xem phim | Tuyệt đối | Chè Thái Nguyên | TIP BONG DA| VanQuyet-Thủ thuật máy tính| Diễn Đàn Chia Sẻ Kiến Thức| |truyen hinh truc tuyen| xem phim| phim hay| xem phim online| xem phim| iwin| anime vietsub

markdown:
Thế giới hoạt hình-
[ miễn phí, chất lượng hình ảnh rõ nét, tốc độ tải phim nhanh, Xem phim hoạt hình online](http://hoathinhvn.info) [không phải chờ đợi lâu. Thế giới hoạt hình luôn cập nhật](http://hoathinhvn.info/phim-moi/) **xem phim** [để mang đến cho các bạn những bộ hay như](http://hoathinhvn.info/phim-moi//) **phim mới** [, naruto,](http://hoathinhvn.info/tom-and-jerry/) **Tom and Jerry** [, các thể loại phim tâm lý, tình cảm cực lôi cuốn và](http://hoathinhvn.info/phim-hoat-hinh-tong-hop/) **phim hoạt hình tổng hợp** *hấp dẫn*nhất. khi *xem phim hoạt hình*tại đây. Chúc các bạn **xem phim**vui vẻ.
Liên kết bạn bè:
[Xem phim](http://123xemphim.net)| [|](http://tuyetdoi.com) **Tuyệt đối** [Chè Thái Nguyên](http://tancuongtra.com/tra-tan-cuong-thai-nguyen-b441999.html)| [|](http://tip4you.net) **TIP BONG DA** [|](http://quyet223.blogspot.com/) **VanQuyet-Thủ thuật máy tính** [| |](http://24hchiase.com) **Diễn Đàn Chia Sẻ Kiến Thức** [truyen hinh truc tuyen](http://tv.nongdanIT.vn)| [xem phim](http://phim76.net)| [phim hay](http://phim56.net/)| [xem phim online](http://zingphim.info)| [xem phim](http://phim8.org)| [|](http://gameiwin.tv/) **iwin** [anime vietsub](http://animeax.com/phim-anime-vietsub/)

Set-Cookie: wordpress_logged_in_6ebbff6f0201ffbe277cd73ca92eb424=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/; httponly

Server: cloudflare-nginx