text:
Không chỉ sở hữu một khu vườn đầy mây ngũ sắc mà còn có cả một Lâu Đài Vàng đang được cai quản bởi Nàng Tiên Bướm xinh đẹp. Skygarden xứng đáng là một game Mạng Xã Hội không thể bỏ qua đối với những tâm hồn yêu thích vẻ đẹp nhẹ nhàng và thú vị. Hãy sẵn sàng khám phá bí mật đằng sau Lâu Đài Vàng với 12 Cung Hoàng Đạo đầy bí ẩn.
Là một trong những game độc quyền đặc sắc luôn dẫn đầu trong bảng xếp hạng của cổng game online Zing Appstore, Sky Garden xứng đáng là một lựa chọn tuyệt vời cho những giây phút rảnh rỗi của bạn.Hãy bắt tay trang trí một Khu Vườn Trên Mây cho riêng mình thật hoành tráng, lung linh nhé!
Thành viên đang tham gia
Điểm trung bình
4.52
(18.054)
Xem thêm:: game, nuôi trồng, nông trại, sky garden, khu vườn trên mây.
SỰ KIỆN: CHÀO NĂM HỌC MỚI 201531/08/2015 Các bạn thân mến Một mùa hè nữa đã trôi qua nhường lại cho mùa thu, mùa tựu trường. Hãy cùng Mây chào đón mùa thu bằng 1 sự kiện mới: CHÀO NĂM HỌC MỚI 2015 Thời gian: từ 31/08/2015 đến 23:59 ngày 21/09/2015 QUÀ TẶNG ĐĂNG NHẬP Mỗi ngày vào game trong thời gian diễn ra sự kiện, bạn sẽ nhận được 01 gói quà gồm những vật phẩm như hình bên dưới. GÓI QUÀ: Hãy cùng Jack gói thật nhiều quà nhân ngày khai giảng nhé! Gói Nguyên Liệu có được từ: - Quà Tặng Hàng Ngày.
SỰ KIỆN: MỪNG SINH NHẬT FIREBAT STUDIO05/08/2015 Các bạn thân mến Vậy là 1 năm nữa đã trôi qua, Firebat Studio lại đón thêm 1 tuổi với những thành công và thay đổi. Hãy cùng Mây chào mừng sự kiện này bằng event: MỪNG SINH NHẬT FIREBAT STUDIO Thời gian: từ 05/08/2015 đến 23:59 ngày 24/8/015 QUÀ TẶNG ĐĂNG NHẬP Mỗi ngày vào game trong thời gian diễn ra sự kiện, bạn sẽ nhận được 01 gói quà gồm những vật phẩm như hình bên dưới. GÓI QUÀ: Hãy cùng Jack gói thật nhiều quà tặng nhân ngày sinh nhật Firebat Studio
[Hướng dẫn] Nạp xu trực tiếp bằng sms07/11/2013 Chào các bạn, Khu Vườn Trên Mây vừa phát triển cú pháp nhắn tin mới, hỗ trợ các bạn khi nhắn tin nạp xu vào game một cách trực tiếp mà không cần qua thao tác đổi Zingxu chỉ với 2 bước đơn giản như sau:
Hướng dẫn chơi khu vườn trên mây23/10/2013 Chào các bạn, Mây lập topic này để tổng hợp những tính năng trong KVTM để mọi người tiện theo dõi và cũng để những bạn mới chơi game dễ tim kiếm thông tin.
Hướng dẫn nạp xu bằng điện thoại23/10/2013
Bình luận

markdown:
Không chỉ sở hữu một khu vườn đầy mây ngũ sắc mà còn có cả một
**Lâu Đài Vàng** đang được cai quản bởi **Nàng Tiên Bướm** xinh đẹp. [ xứng đáng là một Skygarden](http://appstore.zing.vn/game-mang-xa-hoi/khu-vuon-tren-may_78.html?_src=as-rank-home)
Là một trong những
[ đặc sắc luôn dẫn đầu trong game độc quyền](http://appstore.zing.vn/game-doc-quyen) **Thành viên đang tham gia**
Điểm trung bình
4.52
(18.054)
Xem thêm::
[game](/tag/game/trang-1),
[nuôi trồng](/tag/nuoi-trong/trang-1),
[nông trại](/tag/nong-trai/trang-1),
[sky garden](/tag/sky-garden/trang-1),
[khu vườn trên mây](/tag/khu-vuon-tren-may/trang-1).
31/08/2015
Các bạn thân mến Một mùa hè nữa đã trôi qua nhường lại cho mùa thu, mùa tựu trường. Hãy cùng Mây chào đón mùa thu bằng 1 sự kiện mới: CHÀO NĂM HỌC MỚI 2015 Thời gian: từ 31/08/2015 đến 23:59 ngày 21/09/2015 QUÀ TẶNG ĐĂNG NHẬP Mỗi ngày vào game trong thời gian diễn ra sự kiện, bạn sẽ nhận được 01 gói quà gồm những vật phẩm như hình bên dưới. GÓI QUÀ: Hãy cùng Jack gói thật nhiều quà nhân ngày khai giảng nhé! Gói Nguyên Liệu có được từ: - Quà Tặng Hàng Ngày.
[SỰ KIỆN: CHÀO NĂM HỌC MỚI 2015](http://blog.zing.vn/jb/dt/kvtm.firebat/23304406?from=as)
05/08/2015
Các bạn thân mến Vậy là 1 năm nữa đã trôi qua, Firebat Studio lại đón thêm 1 tuổi với những thành công và thay đổi. Hãy cùng Mây chào mừng sự kiện này bằng event: MỪNG SINH NHẬT FIREBAT STUDIO Thời gian: từ 05/08/2015 đến 23:59 ngày 24/8/015 QUÀ TẶNG ĐĂNG NHẬP Mỗi ngày vào game trong thời gian diễn ra sự kiện, bạn sẽ nhận được 01 gói quà gồm những vật phẩm như hình bên dưới. GÓI QUÀ: Hãy cùng Jack gói thật nhiều quà tặng nhân ngày sinh nhật Firebat Studio
[SỰ KIỆN: MỪNG SINH NHẬT FIREBAT STUDIO](http://blog.zing.vn/jb/dt/kvtm.firebat/23164071?from=as)
07/11/2013
Chào các bạn,
Khu Vườn Trên Mây vừa phát triển cú pháp nhắn tin mới, hỗ trợ các bạn khi nhắn tin nạp xu vào game một cách trực tiếp mà không cần qua thao tác đổi Zingxu chỉ với 2 bước đơn giản như sau:
[[Hướng dẫn] Nạp xu trực tiếp bằng sms](http://blog.zing.vn/jb/dt/kvtm.firebat/17347601?from=my)
23/10/2013
Chào các bạn,
Mây lập topic này để tổng hợp những tính năng trong KVTM để mọi người tiện theo dõi và cũng để những bạn mới chơi game dễ tim kiếm thông tin.
[Hướng dẫn chơi khu vườn trên mây](http://me.zing.vn/zb/dt/hdappstore/17136391?from=as)
23/10/2013
[Hướng dẫn nạp xu bằng điện thoại](http://me.zing.vn/zb/dt/kvtm.firebat/16388119?from=my )
Bình luận

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Encoding: gzip

Connection: close


text:
Thoa kem dưỡng (kem hiđrat hóa) trước khi đi ngủ để đôi bàn tay luôn mịn màng cũng đồng nghĩa với việc nuôi dưỡng và phục hồi móng về đêm.
- Nếu móng tay của bạn yếu và dễ gãy, nên cắt ngắn móng theo hình vuông. Trong chế độ ăn uống hàng ngày cần bổ sung thêm các món ăn chế biến từ đậu tương, cá hay hải sản.
Nếu móng tay quá mềm, hãy áp dụng một chế độ chăm sóc làm cứng móng bằng cách tăng cường các chất béo không bão hoà như dầu ôliu, dầu cá, trái bơ…
Ngược lại, với móng tay giòn và khô lại cần một chế độ chăm sóc thích hợp khác, chẳng hạn như một chế độ dinh dưỡng đầy đủ canxi, kẽm hay vitamin B biotin…
- Ngâm tay với nước muối theo liều lượng 8g muối/1 lít nước để tăng sự chắc khoẻ và độ sáng bóng cho móng.
- Nếu tình trạng móng tay của bạn không tốt, hãy hạn chế sơn móng tay. Chăm sóc móng tỉ mỉ để đưa chúng về trạng thái tự nhiên nhất- luôn sạch sẽ, gọn gàng và sáng bóng.
- Để tránh làm tổn thương móng khi sơn, hãy bắt đầu với việc tẩy sạch lớp sơn cũ hay các vết ố trên móng bằng dung môi rửa móng có chứa gốc acetic (không dùng nước rửa aceton để tránh móng bị khô). Rửa sạch móng với xà bông trong nước lạnh để lấy đi các tế bào da chết và thấm khô bằng bông.
Thoa kem dưỡng lên đầu ngón tay, ngón chân. Sau đó, dùng giũa để tạo dáng cho móng ( giũa móng theo một hướng duy nhất từ ngoài vào trong, tránh giũa phần cạnh dễ làm gẫy móng).
Sơn lớp lót rồi đến sơn màu và cuối cùng là sơn bóng cho móng. Trước khi sơn, nên mát xa móng với dầu ôliu để kích thích tăng trưởng.
- Để ngăn chặn sự trú ngụ của vi khuẩn, nấm ở móng chân, cần lau khô chân sau khi tắm và đi tất ngắn bằng chất liệu cotton khi đi giày.
- Đừng sơn móng chân khi bạn luôn đi giầy kín để móng không bị ôxi hoá và xỉn màu.
- Lời khuyên: Một thủ thuật nhỏ để móng tay luôn sáng bóng và khỏe mạnh là rửa móng với chanh tươi, sau đó thoa dầu ôliu lên móng. Chanh và dầu ôliu có thể thay thế cho kem hiđrát.
Khiết Linh
Theo Plurielles
Dân trí
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Báo điện tử Dân trí tại địa chỉ www.dantri.com.vn
phải có sự đồng ý bằng văn bản của Báo điện tử Dân trí.
Đơn vị quảng cáo:
Hotline: 0926.864.344
Email: quangcao@admicro.vn
Website: www.admicro.vn
Hỗ trợ và CSKH: 01268 269 779 (Ms. Thơm)
Các mảng: gia đình
- công nghệ -
game - giải trí , xã hội.

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
CLB THỂ DỤC THẨM
MỸ EAROBIC CAO
LOAN
Tại tầng 5/11 nhà hát Nhạc Vũ
kịch Việt Nam,
Ngõ Núi Trúc-Núi Trúc- HN
Gần phố Giảng Võ, Giang Văn Minh, Kim Mã, Cát Linh, Đê
La Thành, Láng hạ.
LỊCH TẬP
Buổi sáng: Từ
thứ 2 đến chủ nhật, có 2 ca
-
Ca 1 từ 5h: 30 – 6h:30 Sáng
-
Ca 2 từ 5h: 30 – 7h:30 Sáng
Học phí ca sáng:
380.000đ/ 33 ngày, ca sáng sẽ khai giảng vào ngày 05/09/2012, tất cả học viên
nào định tập ca sáng ,vui lòng liên hệ Mrs.Loan để đăng ký tập: 0983.595.281
Buổi
chiều trong tuần ( cả
Thứ 7 và Chủ nhật)
Từ thứ 2 đến
thứ 7 có hai ca tập
-
Ca 1 : Từ 5h:00
– 6h:00 chiều
-
Ca 2 : Từ 6h:00
– 7h:00 chiều
Chủ nhật có 1
ca:
Từ 5h:00– 6h:00 chiều
Liên hệ: cô
Loan : 0983.595.281 - Miễn phí vé gửi xe
Giảm
giá cho tất cả các sinh viên
Hãy tới sân chơi bổ ích của chúng tôi bạn sẽ nhận được cơ thể khỏe đẹp,
săn chắc hòa cùng vũ điệu nhạc sôi động + kèm theo 01 bài tập Yoga giảm stress
vào cuối bài tập.Các học viên đến với Cao Loan Gym hoàn toàn yên tâm vì ở đây
chúng tôi có đội ngũ giáo viên dậy nhiệt tình, chất lượng.
Tư vấn kiến thức giảm cân:
Thể dục thể thao là 1 trong những phương pháp giảm cân
an toàn nhất hiện nay,có thể nói phương pháp này mang lại rất nhiều lợi ích cho
các chị em phụ nữ , nó không chỉ có tác dụng giảm cân, giảm mỡ bụng, giữ dáng ,
duy trì sự lão hóa mà còn tránh được rất nhiều bệnh tật về khớp, đau
cột sống, huyết áp cao... đem
lại một làn da sáng mịn cho các chị em.
Đối với
các chị em tham gia thể dục để giảm cân, giảm mỡ thừa vùng bụng thì CLB Cao Loan đưa ra 1 số lời khuyên rằng
khi tham gia bộ môn này các các chị em hãy kiên trì luyện tập, cố gắng tập đúng
các động tác mà giáo viên hướng dẫn, đây là bước quan trọng nhất để đốt cháy
những kg mỡ thừa trong cơ thể,có một số chị em phàn nàn rằng “ sao tập mãi mà
không thấy giảm cân, giảm mỡ bụng”chúng tối có ý kiên rằng tất cả các chị em
này tập khá kiên trì, hăng say luyện tập nhưng các động tác tập vẫn chưa chính
xác như các động tác mà giáo viên của chúng tôi hướng dẫn, các chị em khi tham
gia tập phải hết sức chú ý điều này.
Đối với
các chị em khối văn phòng, CLB Cao Loan xin có lời mời các chị em hãy tham gia
thể thao mỗi ngày, công việc của chị em làm việc ở cơ quan cả ngày rồi lại về
nhà chăm lo gia đình, nhiều chị em không có thời gian để chăm sóc bản thân và
sức khỏe của chính mình,vận động ít, lao động trí óc là chính, áp lực công việc
khiến rất nhiều các chị em rơi vào trạng thái stress. Để khỏe mạnh khi tuổi tác
ngày một cao, các chị em hãy tham gia thể thao, đây là phương pháp hiệu quả
nhất hiện nay giúp các chị em giảm stress, lấy lại cảm hứng sau một ngày làm việc. cơ thể có vận động thì
mới tiêu hao năng lượng, tiêu hao mỡ và chất độc trong cơ thể, đó là lời khuyên
chân thành từ CLB thể thao của chúng tôi.
Khi tham
gia thể thao các chị em hãy ăn uống điều độ, uống thật nhiều nước để thanh lọc cơ
thể và uống 01 cốc nước hoa quả tươi ép mỗi ngày kết hợp với vui chơi thể thao
.CLB chúng tôi xin đảm bảo sau một thời
gian tất cả các chị em sẽ hoàn toàn thay đổi, những người thân và bạn bè ai
cũng sẽ có lời rằng “ Bạn đẹp lên mỗi ngày” và “ Làm thế nào mà bạn lại đẹp lên
được như thế” câu trả lời hoàn
toàn chân thành là “ chỉ có tinh thần thoải mãi và luyện tập thể thao mỗi ngày”
thì phái đẹp chúng mình mới đạt được như vây!
***************
Mạng xã hội dành cho phụ nữ của công ty cổ phần PhunuNet/VOG (Vietnam Online Group).
Vui lòng đọc kỹ Điều khoản sử dụng tại đây
Trụ sở Công ty cổ phần Vietnam Online Group (VOG): Tầng 7, Tòa nhà 32 Phố Huế, Quận
Hoàn Kiếm, Hà Nội - Email: contact@phununet.com
VP PhunuNet: Phòng 1103, Tầng 11, Tòa nhà Vườn Xuân, 71 Nguyễn Chí Thanh, Q. Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: (+84-4) 6 275 2213
Giấy phép số 2558/GP-TTĐT do Sở TT-TT HN cấp. GXN cung cấp dịch vụ mạng xã hội số 75/GXN-TTĐT do Cục QLPTTH & TTĐT, Bộ TT-TT cấp


text:
- Home
- Chính trị - Xã hội
- Tin thế giới
- Công nghệ số
- Văn Hóa - Giải trí
- Giới trẻ
- Tình yêu giới tính
- Tuổi Teen
- Thể Thao
- Pháp Luật
- phái đẹp
- Ôtô - Xe máy
- Tâm sự bạn đọc
- Review sản phẩm
- Đời sống-Sức khỏe
- Giáo dục - Du học
- Khoa Học
- Chuyện lạ
- Vui cười - Thư giãn
- ẩm thực
- chat bán hàng trực tuyến
Website www.tin247.com được cập nhật tự động theo các báo điện tử chính thống, uy tín của Việt Nam ở trong và ngoài nước.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
Generate time: 0.070796966552734

markdown:
[Home](http://www.tin247.com/) [Chính trị - Xã hội](http://www.tin247.com/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B__X%C3%A3_h%E1%BB%99i-1-1.tintuc) [Tin thế giới](http://www.tin247.com/Tin_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi-2-1.tintuc) [Công nghệ số](http://www.tin247.com/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_s%E1%BB%91-4-1.tintuc) [Văn Hóa - Giải trí](http://www.tin247.com/V%C4%83n_H%C3%B3a__Gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD-8-1.tintuc) [Giới trẻ](http://www.tin247.com/Gi%E1%BB%9Bi_tr%E1%BA%BB-9-1.tintuc) [Tình yêu giới tính](http://www.tin247.com/T%C3%ACnh_y%C3%AAu_gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh-7-1.tintuc) [Tuổi Teen](http://www.tin247.com/Tu%E1%BB%95i_Teen-20-1.tintuc) [Thể Thao](http://www.tin247.com/Th%E1%BB%83_Thao-5-1.tintuc) [Pháp Luật](http://www.tin247.com/Ph%C3%A1p_Lu%E1%BA%ADt-6-1.tintuc) [phái đẹp](http://www.tin247.com/ph%C3%A1i_%C4%91%E1%BA%B9p-21-1.tintuc) [Ôtô - Xe máy](http://www.tin247.com/%C3%94t%C3%B4__Xe_m%C3%A1y-14-1.tintuc) [Tâm sự bạn đọc](http://www.tin247.com/T%C3%A2m_s%E1%BB%B1_b%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BB%8Dc-18-1.tintuc) [Review sản phẩm](http://www.tin247.com/Review_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m-19-1.tintuc) [Đời sống-Sức khỏe](http://www.tin247.com/%C4%90%E1%BB%9Di_s%E1%BB%91ngS%E1%BB%A9c_kh%E1%BB%8Fe-10-1.tintuc) [Giáo dục - Du học](http://www.tin247.com/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c__Du_h%E1%BB%8Dc-11-1.tintuc) [Khoa Học](http://www.tin247.com/Khoa_H%E1%BB%8Dc-12-1.tintuc) [Chuyện lạ](http://www.tin247.com/Chuy%E1%BB%87n_l%E1%BA%A1-13-1.tintuc) [Vui cười - Thư giãn](http://www.tin247.com/Vui_c%C6%B0%E1%BB%9Di__Th%C6%B0_gi%C3%A3n-17-1.tintuc) [ẩm thực](http://www.tin247.com/%E1%BA%A9m_th%E1%BB%B1c-22-1.tintuc) [chat bán hàng trực tuyến](http://vchat.vn/home/)
Website
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
[www.tin247.com](http://www.tin247.com)được cập nhật tự động theo các báo điện tử chính thống, uy tín của Việt Nam ở trong và ngoài nước.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
Generate time: 0.070796966552734

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
- Home
- Chính trị - Xã hội
- Tin thế giới
- Công nghệ số
- Văn Hóa - Giải trí
- Giới trẻ
- Tình yêu giới tính
- Tuổi Teen
- Thể Thao
- Pháp Luật
- phái đẹp
- Ôtô - Xe máy
- Tâm sự bạn đọc
- Review sản phẩm
- Đời sống-Sức khỏe
- Giáo dục - Du học
- Khoa Học
- Chuyện lạ
- Vui cười - Thư giãn
- ẩm thực
- chat bán hàng trực tuyến
Website www.tin247.com được cập nhật tự động theo các báo điện tử chính thống, uy tín của Việt Nam ở trong và ngoài nước.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
Generate time: 0.060720920562744

markdown:
[Home](http://www.tin247.com/) [Chính trị - Xã hội](http://www.tin247.com/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B__X%C3%A3_h%E1%BB%99i-1-1.tintuc) [Tin thế giới](http://www.tin247.com/Tin_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi-2-1.tintuc) [Công nghệ số](http://www.tin247.com/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_s%E1%BB%91-4-1.tintuc) [Văn Hóa - Giải trí](http://www.tin247.com/V%C4%83n_H%C3%B3a__Gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD-8-1.tintuc) [Giới trẻ](http://www.tin247.com/Gi%E1%BB%9Bi_tr%E1%BA%BB-9-1.tintuc) [Tình yêu giới tính](http://www.tin247.com/T%C3%ACnh_y%C3%AAu_gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh-7-1.tintuc) [Tuổi Teen](http://www.tin247.com/Tu%E1%BB%95i_Teen-20-1.tintuc) [Thể Thao](http://www.tin247.com/Th%E1%BB%83_Thao-5-1.tintuc) [Pháp Luật](http://www.tin247.com/Ph%C3%A1p_Lu%E1%BA%ADt-6-1.tintuc) [phái đẹp](http://www.tin247.com/ph%C3%A1i_%C4%91%E1%BA%B9p-21-1.tintuc) [Ôtô - Xe máy](http://www.tin247.com/%C3%94t%C3%B4__Xe_m%C3%A1y-14-1.tintuc) [Tâm sự bạn đọc](http://www.tin247.com/T%C3%A2m_s%E1%BB%B1_b%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BB%8Dc-18-1.tintuc) [Review sản phẩm](http://www.tin247.com/Review_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m-19-1.tintuc) [Đời sống-Sức khỏe](http://www.tin247.com/%C4%90%E1%BB%9Di_s%E1%BB%91ngS%E1%BB%A9c_kh%E1%BB%8Fe-10-1.tintuc) [Giáo dục - Du học](http://www.tin247.com/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c__Du_h%E1%BB%8Dc-11-1.tintuc) [Khoa Học](http://www.tin247.com/Khoa_H%E1%BB%8Dc-12-1.tintuc) [Chuyện lạ](http://www.tin247.com/Chuy%E1%BB%87n_l%E1%BA%A1-13-1.tintuc) [Vui cười - Thư giãn](http://www.tin247.com/Vui_c%C6%B0%E1%BB%9Di__Th%C6%B0_gi%C3%A3n-17-1.tintuc) [ẩm thực](http://www.tin247.com/%E1%BA%A9m_th%E1%BB%B1c-22-1.tintuc) [chat bán hàng trực tuyến](http://vchat.vn/home/)
Website
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
[www.tin247.com](http://www.tin247.com)được cập nhật tự động theo các báo điện tử chính thống, uy tín của Việt Nam ở trong và ngoài nước.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung thông tin, bài viết của các báo trên website này.
Generate time: 0.060720920562744


text:
Ngày 19 Tháng 12, 2010 | 02:00 PM
Riêng Chung Hân Đồng lại kém cô bạn thân Thái Trác Nghiên những 6cm (1,52m), còn bà mẹ xinh đẹp Giả Tịnh Văn cũng chỉ nhỉnh hơn Chung Hân Đồng một chút (1,55m) và hơn đàn em Vương Tâm Lăng đúng 1cm.
2008 © BẢN QUYỀN THUỘC VỀ GIADINH.NET.VN - Báo Gia đình và Xã hội. BỘ Y TẾ - TỔNG CỤC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH
Giấy phép số: 79/GP-TTĐT ngày 20/4/2011 của Cục Quản lý PTTH & TTĐT, Bộ TT&TT
Điện thoại: 04.22120681 | Fax: 04.8463556
Điện thoại báo in Gia đình và Xã hội: 043.8463567 – Fax: 043.8463556
Đường dây nóng: Hà Nội: 043.8235807 máy lẻ 24 - 0904852222
Đường dây nóng: TP HCM: 082.2405776
Toà soạn: 138A Giảng Võ, Ba Đình, Hà Nội
Email: toasoan@giadinh.net.vn
® Ghi rõ nguồn "Giadinh.net.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này


text:
Trương Minh Đạt, TC Han Nom so 1/ 2002
Tìm hiểu về giai đoạn lịch sử hình thành đất Hà Tiên, người ta cần biết rõ về ông Mạc Thiên Tích. Tự nhiên, vấn đề niên đại chào đời của ông Tổng binh Đại đô đốc quốc lão quận công cũng cần được ghi cho đúng. Vậy mà lâu nay người ta đã ghi sai, nhất là năm tuổi chính xác của ông !(1)
A- NGUYÊN NHÂN TẠO SỰ NGỘ NHẬN
1. Điều ngộ nhận nảy sinh từ quyển Z Mạc thị gia phả: chính Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả của Vũ Thế Dinh ghi sai lệch năm sinh của Mạc Thiên Tích trước tiên. Tại trang 3 (dòng 3 + 4) sách chép: “... ngã công gia phủ đản Canh Tuất niên”(2) (Ông tôi chào đời năm Canh Tuất). Nhưng tác giả họ Vũ biết rõ điểm yếu của mình, nên sau sách, ở phần phụ ngoại bản, ông có thú nhận: “Đây đều là những việc xưa nay mắt thấy tai nghe, nhưng không nhớ rõ ngày tháng năm nào... Nếu các bậc quân tử có điều nhớ đích đáng hơn, thì xin đính chính cho, điều nào đáng để, điều nào đáng bỏ, thì tôi lấy làm may lắm...”(3)
2. Điều ngộ nhận nảy sinh từ sách Hà Tiên Mạc thị sử: cố thi sĩ Đông Hồ căn cứ vào Mạc thị gia phả của họ Vũ để viết lịch sử họ Mạc. Tác giả viết: “Sách Mạc thị gia phả chép: ông Mạc Tứ (Tích) sinh năm Canh Tuất; nay tra đối với Tây lịch: Canh Tuất một lần nhằm năm 1670, thì trước năm Xiêm sang đánh Cao Miên; một lần nhằm năm 1730, thì sau năm ông Mạc Cửu quy phục Nam triều, đều sai cả. Vậy trong hai chữ Canh Tuất ấy, có lộn một chữ: hoặc Bính Tuất (1706) hoặc Canh Dần (1710), là hai năm gần với năm 1714 (sic), là năm ông Mạc Cửu thần phục chúa Nguyễn. Lại sau này, năm 1780 là năm ông Mạc Tứ mất, chép rằng “thọ hơn bảy mươi tuổi”, thì nếu lấy năm 1706 sinh ông, thì ông 75 tuổi; còn lấy năm 1710 sinh ông, thì ông 71 tuổi, cũng vừa đúng. Duy có sách, khi ông Mạc Cửu mất (1735), thì ông Mạc Tứ mới 13 tuổi, hay có chỗ 18 tuổi, thì sai cả.”(4) ý kiến trên được lược ghi trong chính văn để cầu chất chính (xem Nam Phong số 143, trang 327 tháng 10-1929): “Ông đặt tên là Mạc Tông, sau đổi là Mạc Tứ, nhằm năm Bính Tuất (1706), hay là năm Canh Dần (1710)”.
Về sau tác giả quyết năm 1706 (xem Tiểu truyện Mạc Thiên Tích - Chứng chỉ văn chương quốc âm, Đại học Văn khoa Sài Gòn, năm 1965 - 1966, khi thi sĩ được mời thỉnh giảng, từ 1965 đến 1969). Tác giả Hà Tiên Mạc thị sử yên chí đưa vào khóa giảng cái kết quả suy tưởng chủ quan. Từ 1970 về sau, ý kiến của ông trở thành tư liệu phổ biến khi sách Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên ra đời: Mạc Thiên Tích sanh đêm mồng bảy tháng ba năm Bính Tuất (1706) ở Trũng Kè (Réam)”(5). Ta chú ý cụm từ ngày tháng “mồng 7 tháng ba” là chép trong sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức (Quyển II, Danh mục Lũng Kỳ Giang)(6), còn “năm Bính Tuất (1706)” do Đông Hồ Lâm Tấn Phác đoán định. Năm này, không phải do Gia Định thành thông chí nêu lên. Đây là vấn đề cần mổ xẻ ở phần sau.
3. Điều ngộ nhận nảy sinh từ sách Hà Tiên địa phương chí (1962) của Trần Thiêm Trung. Năm 1962, sau khi đọc Hà Tiên Mạc thị sử của Đông Hồ, ông Trung chọn năm 1710 (Canh Dần), thay vì năm 1706 (Bính Tuất). Ông viết: “Bà Mạc Cửu họ Nguyễn, gốc gác tại Biên Hòa, hạ sanh Mạc Thiên Tứ vào năm Canh Dần (1710)”(7). Sau khi phổ biến Hà Tiên địa phương chí, ông Trung cho gắn tại mộ của Mạc Thiên Tích một cái bia xi-măng, khắc năm sinh và năm mất của ông “1710 - 1780”. Cái bia “chỉ dẫn mộ” này tồn tại đến năm 2000 mới được thay”(8).
Đến đây, vấn đề “năm sinh” có nhiều khuynh hướng: Một, tin theo Đông Hồ, khuynh hướng này có thể tác động tạo sai lệch ở sách Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả; Hai, tin theo Trần Thiêm Trung. Ngoài ra còn một ý kiến thứ 3 của ông Trần Kinh Hòa (Chen Ching - Ho), ông nói: “Ông Thiên Tích sanh 1700”(9), nhưng không có mấy người biết và cũng không gây ảnh hưởng trong giới học giả nước ta. Nhưng ý kiến ông Hòa cũng thuộc dạng suy tưởng chủ quan, thiếu tính chân thực, xin thông qua.
B- VỀ MỘT CHỮ "BÍNH" GHI THÊM TRONG VĂN BẢN A.30 CỦA VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM
1. Gần đây xảy ra một hiện tượng lạ gây phiền nhiễu cho giới nghiên cứu ở Kiên Giang khi sao chụp một bản văn Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả của Vũ Thế Dinh (Bản A.39, 35 tờ, 70 trang. Mỗi trang có 9 dòng, mỗi dòng dài nhất 21 chữ. Từ trang thứ 68, tức là trang có ghi “Tam thập nhị hiệt tiền tứ hàng dĩ hạ / Phụ ngoại bản” trở đi, mỗi trang có 10 dòng, mỗi dòng 23 chữ). Bản văn này mang dấu “Bibliothèque-École Française D’ Extrême Orient”, được sao chụp năm 1986. Tại trang 3, (tức tờ 2a), dòng 4, khởi đầu bằng câu: “Công gia phủ đản (Canh Tuất niên)” cạnh chữ Canh ở phía bên phải, có ai đã ghi thêm chữ Bính nhỏ hơn. Chữ Bính này mới được ghi thêm vào trong văn bản gốc đem phổ biến thời gian gần đây. Chữ này không có trong chánh bản văn xưa. Tôi dám cả tin như vậy, vì căn cứ vào những chứng cớ mà tôi đang có:
a. Bản Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả chú thích của Trần Kinh Hòa(10). Ông Hòa phân chia tác phẩm của họ Vũ thành từng đoạn, từng ý, để chú giải. Ở trang 86 và 87 sách đã dẫn, tác giả chép lại đoạn văn liên hệ đến năm ông Thiên Tích ra đời: “Nhi ngã công gia phủ đản (Canh Tuất niên) dị tường triệu kỳ thuộc địa hữu thanh đàm...” Đoạn văn này thuộc chú thích số 6. Trong chú thích 6 (trọn trang 87 Sđd), không chỗ nào có nhắc đến chữ Bính cạnh chữ Canh. Như thế, trong bản văn số A.39 mà ông Trần Kinh Hòa sử dụng, rõ ràng không có chữ Bính ghi cạnh chữ Canh. Ông Hòa nói rõ: ông sử dụng bản văn A.39, tại “Lời đầu sách”, trang 79 Sđd, như sau: “Bản văn mà tôi giới thiệu là quyển “Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả, nguyên của danh nho nước Pháp Henri Maspero sưu tầm bản chép xưa... khi ông đáo nhậm tại “Pháp quốc Viễn đông học viện” (École Française D’ Extrême Orient). Bản gia phả được kể đây, hiện lưu giữ tại thư xá của Viện, chỉ 1 bản, mang mã số Fonds Annamite 39 (A.39) (HTT/HTMTGP/CT- Tiền Ngôn -tr.79). “Năm 1935, ông É. Gaspardone cũng có kể đến quyển này trong sách An Nam thư mục. Cho đến năm 1952, khi thuật tả đời Mạc Cửu, ông ấy cũng sử dụng một phần (trong “Un Chinois des Mers du Sud le fondateur de Hatien”)(11). Chúng ta hãy tìm xem câu văn liên hệ năm sanh của Mạc Thiên Tích, trong sách.
b. Sách của Émile Gaspardone trích từ Journal Asiatique, năm 1952, tại Paris, trang 378-380 có in một đoạn văn chữ Hán, trích từ Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả của họ Vũ, từ câu đầu: (Hà Tiên chấn giả nãi chân lạp cao miên quốc thuộc địa...) đến (... Ban hồng sắc mãng bào cập ấn thụ) (tức là từ trang đầu đến trang 6, sách HTT/HTMTGP). Câu văn liên hệ, ta đang tìm, nằm giữa trang 379, dòng thứ 16, từ trên đếm xuống, đọc theo hàng ngang, từ bên trái sang: “Nhi ngã công gia phủ đản (Canh Tuất niên)”. Ông É.Gaspardone đã dịch câu này ra Pháp văn: “... òu notre maitre vint au monde (l’année Keng Siu)”. Suốt đoạn văn dịch, ông không hề nói đến chữ Bính Tuất, vì bản văn hồi ấy không có chữ Bính nằm bên chữ Canh Tuất:
Ông É. Gaspardone cũng phủ nhận ý kiến của ông Đông Hồ, nơi phụ chú 5, trang 384, Sđd: “... Sanh năm 1718, Mạc Thiên Tứ (Tích) chỉ có 62 tuổi thôi. Có lẽ phải sửa lại là “Niên lục thập dư”. Sự chấp nhận 70 tuổi, và sự sửa đổi can chi thành Bính Tuất hoặc Canh Dần đã gieo sự phân vân giữa 1706 và 1710, và cuối cùng phải chọn 1710, của một tác giả Việt Nam ký tên Đông Hồ (tức Lâm Tấn Phác ở Hà Tiên), trong bài viết nhan đề Hà Tiên Mạc thị sử... Nhưng trong trường hợp này, người ta mất chỗ tựa thực tiễn là thời kỳ cư ngụ (của Mạc Cửu - TMĐ) ở Réam, sau cuộc xâm lược năm 1715” (Chúng tôi sẽ trở lại ý “Mạc Thiên Tích sinh năm 1718” sau).
Ông Gaspardone cũng có nói về quyển Mạc thị gia phả mà ông ấy sử dụng: “Về tác phẩm này, tôi chỉ biết những bản chép tay, nhất là ở Trường Viễn đông Bác cổ (Fonds Annamite 39) mà tôi hiện cứ đây” (Sđd. tr.378, chú thích 4).
c. Hai trang hình chụp quyển Mạc thị gia phả A.39 không có chữ Bính - Năm 1961, Nha Văn hóa thuộc Bộ Văn hóa Giáo dục Sài Gòn, ấn hành Văn hóa nguyệt san số 61 và 62 có loạt bài: Lịch sử người Hoa kiều tại Việt Nam, Chương III: Họ Mạc tại Hà Tiên, in nguyên bản dịch Việt ngữ tập gia phả của Vũ Thế Dinh, có kèm phụ bản 2 trang ảnh, chụp 3 trang sách Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả, (giữa trang 554 và 555). Trang đầu mang rõ tựa sách ở dòng bìa phải, nếu tính cả là 9 dòng. Các trang sau cũng đều có 9 dòng, mỗi dòng nhiều nhất 20 hoặc 21 chữ. Trang đầu có 3 khoảng trống (dòng 3 sau chữ Ngã, dòng 6 sau chữ ủy và chữ Hà), trang 2 có 4 khoản, sau các chữ Hứa, chữ Thị, chữ Kiên và chữ Quốc. Chữ Phương của địa danh Phương Thành không có bộ Thảo. Ta chú ý nhất là trong trang đầu, câu văn nói về thời điểm ông Mạc Cửu chào đời: “Ư minh Vĩnh Lịch cửu niên, ất vị ngũ ngoạt sơ bát nhật sanh” được viết theo lối gạch dòng (phụ), hai chữ cuối câu “nhật sanh” phải sang dòng 3, cũng được tách đôi, chép gạch dòng. Điều mọi người thấy rõ, đây là hình rút từ vi phim, chụp quyển sách HTT/HTMTGP A.39, chứ không phải quyển nào khác. Cái điều quan hệ đáng chú ý trong ảnh, trang thứ 3, dòng thứ 4, câu “Công gia phủ đoản Canh Tuất niên” bên chữ Canh không có chữ Bính. Như thế, vi phim sách Mạc thị gia phả được đưa vào Sài Gòn trước năm 1961, tập sách A.39 vào thời đó không có chữ Bính ghi cạnh chữ Canh.
d. Quyển Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả bằng chữ Hán do bà Mộng Tuyết lưu giữ, ông Vũ Văn Kính mô tả trong tập Thư mục và văn bản Chiêu Anh Các như sau: “... bản chép tay bằng bút lông, giấy bản đã ngả màu, còn tốt, khổ 14 x 20cm, 53 tờ đôi (106 trang)(12). Bà Mộng Tuyết đã cho phép chúng tôi sao chụp nguyên bản văn.
Chúng ta hãy xem quyển này. Tại trang 4, dòng 3+4, câu “Nhi ngã công gia phủ đản dị tường tiên triệu kỳ thuộc địa...” không có các chữ “Canh Tuất niên” sau chữ “Phủ đản”. Nhưng chúng ta thấy, người chép còn cẩn thận ghi riêng ở khoản trống dưới dòng thứ 3, giữa chỗ ngắt dòng (“Nhi Ngã...”) 3 chữ “Canh Tuất niên”. Ở bên cạnh không có chữ Bính, mặc dù quyển sách này đã được thi sĩ Đông Hồ bảo quản, sử dụng khi viết Hà Tiên Mạc thị sử. Ông ấy là người suy luận và chọn lựa giữa Bính Tuất và Canh Dần.
Nếu chữ Bính đã xuất hiện trong sách HTT/HT MTGP thì Đông Hồ đâu mất công trước chọn Canh Dần (1710) sau đổi Bính Tuất (1706)?
Chúng tôi có thể nói được rằng: Trong chánh gốc bản văn xưa của Vũ Thế Dinh không hề có chữ Bính nằm kề chữ Canh Tuất, tại câu văn “Nhi ngã công gia phủ đản Canh Tuất niên”. Gần đây có một luồng dư luận cho rằng chính văn bản Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả của họ Vũ ghi chép năm sanh của Mạc Thiên Tích là Bính Tuất (1706). Người ta viện dẫn chữ Bính nằm kề chữ Canh, trong bản sao chụp năm 1986 mà tôi có nói phía trên. Tôi nghĩ rằng: Một nhân vật nào đọc thấy “tư liệu” của Đông Hồ, tin vào đó, không kiểm chứng kỹ, đã vội ghi thêm chữ Bính vào. Việc này không thể xảy ra trước năm 1986. Xin hãy xóa bỏ chữ Bính tệ hại này.
C - VỀ XUẤT XỨ CÂU" "MẠC THIÊN TÍCH SANH ĐÊM MỒNG BẢY THÁNG BA"
Ý này được hai quyển sách ghi chép: Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức (1820) và Đại Nam nhất thống chí (1865 - 1882). Điều rõ ràng là 2 quyển sách chép đoạn tư liệu của đề mục Sông Lũng Kỳ: “Hà Tiên không phòng bị, giặc Xiêm chợt đến, đánh một trận không địch nổi, Mạc Tông binh chạy về Lũng Kỳ, vợ là Bùi Thị Lẫm (người xã Đồng Môn, Trấn Biên Hoà) đương có thai, đêm mồng 7 tháng ba sinh Mạc Tông; chỗ ở trong sông có ánh sáng rực rỡ, xem ra có người vàng 7 thước chiếu sáng tự đáy nước...”(13)
Trước đoạn văn này đôi dòng, sách có viết: “mùa xuân tháng 2, Nặc Ông Thâm nước Cao Miên mượn quân nước Xiêm về đánh. Thủy sư đến ăn cướp Hà Tiên... Mạc Cửu chống không nổi, chạy về giữ Lũng Kỳ”. Cũng sau đoạn văn ấy đôi mươi dòng, thuộc đề mục Sông Lũng Kỳ, tác giả chép một đoạn “Biên niên sử Cao Miên” (Xét quốc sử Cao Miên...) “Tháng hai mùa xuân năm Mậu Tuất (1718), Cù Sa đem 5000 thuỷ binh cùng Nặc Ông Thâm tiến về Hà Tiên, nhân thế mà cướp bóc. Mạc Tông binh không địch nổi, chạy về Lũng Kỳ...”(14)
Như cách ghi chép của ông Trịnh Hoài Đức, ta rút ra một điều duy nhất: Xiêm đánh phá Hà Tiên chỉ một trận, thời gian là “mùa xuân tháng 2”, kết quả “Mạc Cửu thua chạy về Lũng Kỳ”, và “Bà vợ ông Mạc Cửu sinh ông Mạc Tông, đêm mồng bảy tháng ba”. Năm ấy, sử Cao Miên nêu rõ là năm Mậu Tuất (1718)(15).
Về ngày tháng năm sanh của ông Mạc Thiên Tích, như vậy là quá rõ ràng. Sách Mạc thị gia phả của Vũ Thế Dinh thì nói ông ấy sinh năm Tuất - nhưng lầm Can, thay vì Mậu Tuất, cố họ Vũ ghi lầm Canh Tuất - sách này cũng ghi rõ “Ông (Mạc Cửu) mất năm ất Mão (1735)... Con ông là Mạc Thiên Tích đã 18 tuổi, phàm việc tang tế hết lòng hiếu kính”. (ất Mão ngũ ngoạt nhị thập thất nhật Thái Công bệnh khảo... Tích công danh Thiên Tích tự thập bát tuế thời, phàm tang tế chi sự kiện hiếu kính chi thành”(16). Tính theo dương lịch (1735-17=1718):
Vấn đề làm cho chúng ta hoang mang là niên đại xảy ra cuộc chiến tại Hà Tiên. Sách sử Việt Nam đều ghi nhận năm 1715. Nhưng Ông émile Gaspardone đã khảo chứng và giải quyết hộ cho chúng ta vấn đề này: “1715 (?). Giặc Nặc Thâm mặc dầu chưa làm một vấn đề nghiên cứu, đã được chứng nhận; và ở đây tôi đành dẫn khảo đến Doudart de Lagrée - Francis Garnier: “Chronique royale du Cambodge” (Biên niên sử Hoàng gia Cao Miên) - (JA. 1871, II, trang 380) xác nhận, cũng như Lịch sử Xiêm La (W . A. R. Wood: “A History of Siam”) (Bangkok, 1933, trang 227) năm 1717 do Hamilton đưa ra(17).
Chúng ta nhận thức rằng tình hình lịch sử giai đoạn này liên quan đến nước Campuchia và Xiêm La. Sử sách của 2 nước này rõ ràng có sự tương hợp hơn của ta. Ta cũng tin được đoạn sử Cao Miên do ông Trịnh Hoài Đức trích dẫn: “Tháng 2 mùa Xuân năm Mậu Tuất (1718), Phi Nhã Cù Sa đem 5000 thủy binh, cùng Nặc Ông Thâm tiến về Hà Tiên, nhân thế mà cướp bóc. Mạc Tông binh không địch nổi, chạy về Lũng Kỳ”.
Cuộc tấn công của Xiêm xảy ra vào tháng 2 (Mậu Tuất), bà Mạc Cửu hạ sanh Mạc Tông vào tháng 3, vì khi chạy giặc bà đang có thai. (Xem phần trên).
Như vậy chúng ta thấy rõ thực chất cái ý “MạcThiên Tích sanh đêm mồng 7 tháng Ba” đã được ông Trịnh Hoài Đức nói ra là “năm Mậu Tuất”. Còn việc nêu lên niên đại 1715, như chúng tôi đã có lần giải trình(18): ấy chẳng qua tác giả Trịnh Hoài Đức nói tới giai đoạn “Nặc Ông Thâm nước Cao Miên mượn nước Xiêm La về đánh...” Việc này tiến triển như sau:
- Mùa xuân năm 1715 Nặc Thâm cầu viện với vua Xiêm.
- Mùa đông 1715, 1500 quân Xiêm đưa Nặc Thâm về xin giảng hòa, bất thành; quân Xiêm quay về (xuân 1716). Chiến cuộc diễn tiến trên bộ.
- Mùa đông 1717, quân Xiêm đem 10000 bộ binh đồn trú ở Tầm Bôn (Battambăng), do Phi Nhã Chất Tri chỉ huy.
- Mùa xuân 1718 (Mậu Tuất), Phi Nhã Cù Sa kéo 5000 thủy binh và Nặc Thâm hiệp đồng đánh Hà Tiên.
Năm 1715 không xảy ra trận chiến tại Hà Tiên. Càng không thể có trận Xiêm đánh Hà Tiên năm 1705 (như có người nói Mạc Cửu chạy giặc Xiêm năm 1705, sanh Mạc Tông năm 1706).
D- CÓ CHĂNG TRẬN XIÊM CƯỚP PHÁ HÀ TIÊN NĂM 1705?
Xét toàn bộ sử sách triều Nguyễn, chỉ duy sách Đại Nam liệt truyện tiền biên (Quyển 4 truyện Nguyễn Cửu Vân và Quyển 5 truyện Mai Công Hương) nói tới cuộc tấn công của Xiêm năm 1705 (Hiến Tông thứ 14 năm ất Dậu). Các sách sử khác không nơi nào nói rõ. Chúng ta hãy đọc kỹ hai đoạn tư liệu để tìm hiểu thực chất của tình hình.
a- “Hiến Tông Hoàng đế năm thứ 14, là năm ất Dậu (1705), mùa thu, gặp nước Chân Lạp có nội biến, anh em Nặc Yên, Nặc Thâm dấy quân đánh nhau. Nặc Thâm cầu Xiêm cứu viện. Nặc Yêm sợ chạy sang Gia Định, xin mệnh lệnh triều đình ta. Chúa sai Vân thống lĩnh quân thủy, quân bộ Gia Định tiến đánh Nặc Thâm. Vân đem quân đến Sầm Giang, gặp viện binh của Xiêm, Vân đánh tan vỡ. Nặc Thâm chạy sang Xiêm, Vân đem quân đưa Nặc Yêm lại về thành La Bích (Lovek).... Bấy giờ (năm 1711) (?) Nặc Thâm từ Xiêm về, mưu hại Nặc Yêm. Nặc Yêm sai người phi báo, xin quân đến cứu. Vân cùng tướng giữ đồn là Trần Thượng Xuyên đem việc tâu lên. Chúa cho viết thư bảo lũ Vân nên tùy nghi phủ dụ, cho yên tình hình ngoài biên”(19).
b- “Hiển Tông hoàng đế năm thứ 14 là năm ất Dậu (1705), mùa thu ở nước Chân Lạp Nặc Thâm và Nặc Yêm dấy quân đánh nhau. Thâm lại cầu cứu nước Xiêm giúp mình. Yêm sợ, chạy sang Gia Định cầu cứu với triều đình. Chúa sai chánh thống cai cơ Nguyễn Cửu Vân đem quân Gia Định đi đánh, (Mai Công) Hương làm việc vận lương cho quân đi sau...”(19)
Chúng tôi ngờ rằng hai đoạn sử liệu này của Việt Nam ghi nhận sai niên đại. Nếu so với “Lịch sử Cao Miên”, năm 1705 là giai đoạn trị vì của Nặc Thu (Ang Saur) là cha của Nặc Thâm ở ngôi lần thứ 4 (từ 1702 đến 1706). Mãi đến 1706 “Hoàng tử (Nặc Thâm) được 16 tuổi, Quốc vương thoái vị hẳn, nhường ngôi cho con”(20). Ông này lên ngôi với vương hiệu Thommo Réachéa I, trị vì từ năm 1706 đến 1710. Chính giai đoạn này mới xảy ra cuộc xung đột giữa Nặc Thâm và Nặc Yêm: “Năm 1708, nhóm kiều dân Lào ở tỉnh Bati nổi loạn chống chánh quyền địa phương. Chính Hoàng thân Ang Em (Nặc Yêm) sau khi bị bắt buộc phải thoái vị năm 1710, đã rời triều đình đi cầm đầu cuộc tạo phản này. (Nặc Yêm) kêu gọi người Samrè và người Kouy ở miền Bắc tỉnh Angkor và Kompongthom, đồng thời được một lực lượng Việt Nam ở miền Nam ủng hộ. Ông chỉ huy người Lào, Samrè và Kouy tiến xuống thủ đô Oudong; toán quân Việt Nam chiếm các tỉnh miền Đông. Quốc vương Thommo Réachéa I bị vây ở giữa, suốt ba tháng mới thoát được giữa đêm với người em tên là Ang Tong (Nặc Tôn), chạy qua Xiêm”(20). Sau đó Lịch sử Cao Miên lại viết tiếp: “Năm 1710, sau khi Quốc vương Thommo Réachéa bỏ thủ đô, Ang Em (Nặc Yêm) lên ngôi... Trong 3 năm 1711, 1716 và 1722 ông đẩy lui được ba lần tấn công của Thommo Réachéa, nhờ quân Xiêm trợ giúp(21).
Theo đoạn sử liệu vừa dẫn, cuộc xung đột giữa Nặc Thâm và Nặc Yêm bùng nổ từ năm 1708. Nặc Thâm bị vây, rồi bỏ thủ đô trốn đi Xiêm năm 1710. Nặc Yêm lên ngôi (lần 2) trong năm này, ông trị vì đến năm 1722. Tôi cho rằng đoạn sử liệu sau đây, trong truyện Trần Thượng Xuyên (Đại Nam liệt truyện tiền biên - Tập 1 - tr.185 - Nxb. Thuận Hóa - 1993) chép chính xác hơn: “Tân Mão năm thứ 20 (1711), mùa đông, Nặc Thâm từ Xiêm về mưu hại Nặc Yêm. Nặc Yêm sai người phi báo Trấn Biên và Phiêp Trấn, xin quân đến cứu. Thượng Xuyên cùng phó tướng Nguyễn Cửu Vân đem việc tâu lên...”(19). Sự việc Nguyễn Cửu Vân chống trả Nặc Thâm (giúp Nặc Yêm) phải chăng xảy ra trong năm này? Vì lần này Nặc Thâm từ Xiêm về, với sự hỗ trợ của quân Xiêm. Có lẽ đoạn “Nặc Thâm cầu Xiêm cứu viện, Nặc Yêm sợ chạy sang Gia Định, xin mệnh lệnh triều đình ta. Chúa sai Vân thống lĩnh quân thủy, quân bộ Gia Định tiến đánh Nặc Thâm...” (Truyện Nguyễn Cửu Vân, Sđd trang 117) phải được đặt đúng vị trí và thời điểm sau năm 1708: “Bấy giờ (năm 1711) Nặc Thâm từ Xiêm về, mưu hại Nặc Yêm...” (Sđd, trang 118).
Xin gút gọn lại: không có cuộc xung đột giữa Nặc Thâm và Nặc Yêm vào thời điểm 1705 vì việc này chỉ xảy ra năm 1708. Người Việt Nam hỗ trợ cho Nặc Yêm lên ngôi năm 1710... Nặc Thâm lưu vong sang Xiêm và kéo quân Xiêm về đánh Nặc Yêm, chỉ kể từ 1711. Sử ghi rõ như thế, không thể nào có việc Mạc Cửu chạy giặc Xiêm năm 1705 hay là việc bà Mạc Cửu sinh ông Mạc Thiên Tích năm 1706 (Bính Tuất) ở Lũng Kỳ. Đó hoàn toàn là do tưởng tượng. Một phần do sử liệu của Liệt Truyện căn cứ theo Gia Định thành thông chí (Trấn Phiên An: Sông Châu Phê + Sông Xá Hương) lời lẽ mơ hồ để viết ra hai mẩu chuyện Nguyễn Cửu Vân và Mai Công Hương. Đọc Gia Định thành thông chí ta không rõ thời điểm 1705 thuộc giai đoạn nào của hai anh em Nặc Yêm và Nặc Thâm. Chỗ khác, chi tiết về cuộc xung đột này, sách ghi cũng không nhất quán. Thí dụ như việc: “Nặc Thâm bị vây 3 tháng ở Oudong, rồi phải nổi lửa đốt thành mà chạy”, sách Đại Nam thực lục chép “mùa xuân 1715”(22); đồng thời lại nói “Năm Ất Mùi (1715) mùa xuân Nặc Thâm đem quân Xiêm đến đánh Hà Tiên” (?)(23). Điều chắc hơn, theo sử liệu Cao Miên, vào “Mùa Xuân 1715” Nặc Yêm đã an vị trên ngôi ở Oudong, từ năm 1710. Việc “Nặc Thâm bị vây 3 tháng rồi đốt thành mà chạy qua Xiêm” phải là tiền đề để cho Nặc Yêm trở lại làm vua (1710). Sự kiện lịch sử này không thể lẫn lộn vào đâu được.
KẾT LUẬN
Năm sanh của Mạc Thiên Tích, theo các ông Đông Hồ, Trần Thiêm Trung, Trần Kinh Hòa, đều do suy luận và phóng tưởng, không đủ cơ sở xác tín. Các niên đại 1700, 1706, 1710 không có chứng văn cụ thể, không đáng tin. Ông émile Gaspardone phối kiểm, đối chứng các sách: Lịch sử Cao Miên, Xiêm, tư liệu của Hamilton và Trịnh Hoài Đức, kết hợp lời văn giấy trắng mực đen của Vũ Thế Dinh (HTT/HT MTGP), nói theo chứng cứ cụ thể: “Sanh năm 1718, Mạc Thiên Tích chỉ có 62 tuổi thôi. Có lẽ phải sửa lại là lục thập dư... “Ông cho ta tư liệu về năm Xiêm cướp Hà Tiên gần thực hơn cả. Luận văn của chúng tôi chỉ minh họa thêm cho lời nói của nhà học giả khả kính của chúng ta. Nhưng thực chất của chân lý là chùm tin thuộc đề mục Sông Lũng Kỳ (xem sách Gia Định thành thông chí - Sđd - C/ t 6). Chúng ta thấy: Chính tác giả Hà Tiên Mạc thị sử và Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên loay hoay với những niên đại phóng tưởng, rồi phải dựa vào Trịnh Hoài Đức trong câu “Mạc Thiên Tích sanh đêm mồng bảy tháng ba... Ở Trũng Kè (Réam)”. Những năm này, nhà thi sĩ kiêm học giả của ta không tin lắm vào đoạn sử liệu do Trịnh Hoài Đức trích dẫn, mặc dù có nghi vấn về tên mẹ ông Thiên Tích là Bùi thị - vì tên bà trên bia mộ là Nguyễn thị - ông vẫn thấy cơ sở đáng tin trong sách Gia Định thành thông chí thuộc về: ngày tháng, nơi chốn, hoàn cảnh ra đời, tín hiệu điềm báo, lai lịch ngôi chùa Lũng Kỳ, là có thật. Bấy nhiêu chi tiết liên hệ đến sự ra đời của một nhân vật lịch sử tên tuổi, đủ để chúng ta ngày nay làm một “Bản lý lịch trích ngang” theo nhu cầu hiện đại, ta há không nhận thấy dụng ý sâu xa của tác giả Trịnh Hoài Đức khi nhắc đi nhắc lại một sự kiện đến 3 lần, trong một đoạn văn “Sông Lũng Kỳ”? Sở dĩ phải nhắc đoạn “Quốc sử Cao Miên” vì sách này nói đúng năm tháng trận đánh Hà Tiên hơn sử liệu của ta.
T.M.Đ
CHÚ THÍCH
1. Vì sách Mạc thị gia phả ghi không chính xác năm sinh của ông Mạc Thiên Tích nên trước đây mỗi người suy diễn theo cách riêng:
- Ông Đông Hồ lưỡng lự giữa 1706 và 1710 (ý kiến năm 1929), kế ông chấp nhận 1710 (từ 1952 đến 1958), sau rốt lại chọn 1706 (ý kiến cuối cùng được đưa ra năm 1959).
- Ông Trần Thiêm Trung do ảnh hưởng theo Đông Hồ từ năm 1952, nên chọn năm 1710 (Canh Dần). Khi ông Đông Hồ đổi ý, ông Trung vẫn giữ.
- Ông Trần Kinh Hòa cho rằng ông Mạc Thiên Tích ra đời năm 1700.
- Ông Vũ Văn Kính ghi nhận năm 1712 (Nhâm Thìn).
2. Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả của Vũ Thế Dinh, Bản A.39, Viện Nghiên cứu Hán Nôm Hà Nội, sao chụp năm 2001.
3. Văn hóa Nguyệt san số 62 năm 1961, trang 721/35; bài Người Hoa Kiều tại Việt Nam bản dịch Việt ngữ sách Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả, phần Phụ ngoại bản.
4. Tạp chí Nam Phong số 143 tháng 10 năm 1929, trang 327, bài Hà Tiên Mạc thị sử chú số 3.
5. Đông Hồ - Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên – Nxb. Quỳnh Lâm 1970 - Sài Gòn; trang 149; Tiểu truyện Mạc Thiên Tích.
6. Trịnh Hoài Đức - Gia Định thành thông chí - Nxb Giáo dục 1998; trang 184-185 phần Hán văn - (trang 70; phần Việt ngữ); mục: Sông Lũng Kỳ.
7. Trần Thiêm Trung - Hà Tiên địa phương chí, 1962. in Ronéo, tr.12.
8. Nhận thấy cái bia hướng dẫn di tích lăng mộ ông Thiên Tích do ông Trung cho dựng, ghi sai năm sinh của người xưa. Ban bảo vệ di tích đã cho thay thế. Bài viết này sẽ trình rõ ngày tháng năm đúng.
9. Ông Trần Kinh Hòa suy luận theo cách làm của Đông Hồ, chọn năm Canh Thìn (1700). Ông viết trong chú thích số 6 quyển Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả Chú thích: “Theo sách Phủ biên tạp lục, vào năm 1775, ông Thiên Tứ ngoài bảy mươi... tức năm sinh của ông ước khoảng từ 1697 đến 1705. Nay xem bản can chi, có thể thấy năm 1700 là năm Canh Thìn, mà Canh Thìn và Canh Tuất trong Gia phả phần Can tương đồng với nhau; thế nên Canh Thìn là năm sanh của Thiên Tứ”. HTTHT / MTGP / CT - Chen Ching Ho - Đài Loan tháng 4/1956, tr.87.
10, 11. Notes on the Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả - Chen Ching Ho - Bulletin of the College of Arts- National Taiwan University No.7, April 1956, (HTT / HTMGTP / chú thích) - Tiền ngôn: 1935 niên E.Gaspardone Giáo thụ ư kỳ trứ Annam thư mục, trung diệc hữu thuật cập - toàn ư 1952 niên, soạn tả Mạc Cửu phó ký thời phục tương kỳ nhất bộ phận, dư dĩ dẫn dụng (chú 10: Gasp. Un Chinois des mers du sud, le fondateur de Hà Tiên” Journal Asiatique, L’année 1952, p.363-385) (Sđd. tr.79).
12. Vũ Văn Kính Thư mục và văn bản - Thi văn Chiêu anh các. Sách còn dạng bản thảo - đánh máy; có 60 trang. Ở phần đầu (Phần Thư mục) trang 14-15, mục 16: Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả.
13+14. Trịnh Hoài Đức Gia Định thành thông chí, Nxb. Giáo dục, 1998; tr.70+71; Đề mục Sông Lũng Kỳ.
15+18. Xem thêm bài Về một vài niên đại bất đồng trong cuốn Lịch sử Đông Nam á, sách Nhận thức mới về đất Hà Tiên; TMĐ, Nxb. Trẻ và Tạp chí Xưa & Nay –2001, tr.72-96; hoặc Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 4 (299), tháng 7+ 8, năm 1998, tr.80-90.
16. Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả Bản A.39 - Viện Nghiên cứu Hán Nôm tr.5 (3a) dòng thứ 6+7.
17. E.Gaspardone - Un Chinois des mers du sud - Le Fondateur de Ha Tien - Journal Asiatique 1952 - Paris - Imprimerie Nationale - Librairie Orientaliste - Paul Geuthner - trang377 - Chú số 8, Hamilton nói Xiêm đánh phá Hà Tiên năm 1717 trong đoạn tư liệu ở tr.371.
19 + 22 + 23. Quốc sử quán triều Nguyễn - Đại Nam liệt truyện tiền biên, Tập I - Nxb Thuận Hóa - Huế 1993 – tr.117-118 truyện Nguyễn Cửu Vân; Tr.163 truyện Mai Công Hương; tr.186 truyện Trần Thượng Xuyên; tr.174 truyện Mạc Cửu.
20 + 21. Lê Hương - Sử Cao Miên Nhà sách Khai Trí Sài Gòn - 1970; tr.167-168.

markdown:
**Trương Minh Đạt, TC Han Nom so 1/ 2002**
Tìm hiểu về giai đoạn lịch sử hình thành đất Hà Tiên, người ta cần biết rõ về ông Mạc Thiên Tích. Tự nhiên, vấn đề niên đại chào đời của ông Tổng binh Đại đô đốc quốc lão quận công cũng cần được ghi cho đúng. Vậy mà lâu nay người ta đã ghi sai, nhất là năm tuổi chính xác của ông !(1)
**A- NGUYÊN NHÂN TẠO SỰ NGỘ NHẬN**
1. Điều ngộ nhận nảy sinh từ quyển Z
* Mạc thị gia phả:* chính *Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* của Vũ Thế Dinh ghi sai lệch năm sinh của Mạc Thiên Tích trước tiên. Tại trang 3 (dòng 3 + 4) sách chép: “... ngã công gia phủ đản Canh Tuất niên”(2) (Ông tôi chào đời năm Canh Tuất). Nhưng tác giả họ Vũ biết rõ điểm yếu của mình, nên sau sách, ở phần phụ ngoại bản, ông có thú nhận: “Đây đều là những việc xưa nay mắt thấy tai nghe, nhưng không nhớ rõ ngày tháng năm nào... Nếu các bậc quân tử có điều nhớ đích đáng hơn, thì xin đính chính cho, điều nào đáng để, điều nào đáng bỏ, thì tôi lấy làm may lắm...”(3)
2. Điều ngộ nhận nảy sinh từ sách
*Hà Tiên Mạc thị sử:* cố thi sĩ Đông Hồ căn cứ vào *Mạc thị gia phả* của họ Vũ để viết lịch sử họ Mạc. Tác giả viết: “Sách *Mạc thị gia phả* chép: ông Mạc Tứ (Tích) sinh năm Canh Tuất; nay tra đối với Tây lịch: Canh Tuất một lần nhằm năm 1670, thì trước năm Xiêm sang đánh Cao Miên; một lần nhằm năm 1730, thì sau năm ông Mạc Cửu quy phục Nam triều, đều sai cả. Vậy trong hai chữ Canh Tuất ấy, có lộn một chữ: hoặc Bính Tuất (1706) hoặc Canh Dần (1710), là hai năm gần với năm 1714 (sic), là năm ông Mạc Cửu thần phục chúa Nguyễn. Lại sau này, năm 1780 là năm ông Mạc Tứ mất, chép rằng “thọ hơn bảy mươi tuổi”, thì nếu lấy năm 1706 sinh ông, thì ông 75 tuổi; còn lấy năm 1710 sinh ông, thì ông 71 tuổi, cũng vừa đúng. Duy có sách, khi ông Mạc Cửu mất (1735), thì ông Mạc Tứ mới 13 tuổi, hay có chỗ 18 tuổi, thì sai cả.”(4) ý kiến trên được lược ghi trong chính văn để cầu chất chính (xem *Nam Phong* số 143, trang 327 tháng 10-1929): “Ông đặt tên là Mạc Tông, sau đổi là Mạc Tứ, nhằm năm Bính Tuất (1706), hay là năm Canh Dần (1710)”.
Về sau tác giả quyết năm 1706 (xem
*Tiểu truyện Mạc Thiên Tích* - Chứng chỉ *văn chương quốc âm,* Đại học Văn khoa Sài Gòn, năm 1965 - 1966, khi thi sĩ được mời thỉnh giảng, từ 1965 đến 1969). Tác giả *Hà Tiên Mạc thị sử* yên chí đưa vào khóa giảng cái kết quả suy tưởng chủ quan. Từ 1970 về sau, ý kiến của ông trở thành tư liệu phổ biến khi sách *Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên* ra đời: Mạc Thiên Tích sanh *đêm mồng bảy tháng ba năm Bính Tuất (1706)* ở Trũng Kè (Réam)”(5). Ta chú ý cụm từ ngày tháng “mồng 7 tháng ba” là chép trong sách *Gia Định thành thông chí* của Trịnh Hoài Đức (Quyển II, Danh mục Lũng Kỳ Giang)(6), còn *“năm Bính Tuất (1706)”* do Đông Hồ Lâm Tấn Phác đoán định. Năm này, không phải do *Gia Định thành thông chí* nêu lên. Đây là vấn đề cần mổ xẻ ở phần sau.
3. Điều ngộ nhận nảy sinh từ sách
*Hà Tiên địa phương chí* (1962) của Trần Thiêm Trung. Năm 1962, sau khi đọc *Hà Tiên Mạc thị sử* của Đông Hồ, ông Trung chọn năm 1710 (Canh Dần), thay vì năm 1706 (Bính Tuất). Ông viết: “Bà Mạc Cửu họ Nguyễn, gốc gác tại Biên Hòa, hạ sanh Mạc Thiên Tứ vào năm Canh Dần (1710)”(7). Sau khi phổ biến *Hà Tiên địa phương chí,* ông Trung cho gắn tại mộ của Mạc Thiên Tích một cái bia xi-măng, khắc năm sinh và năm mất của ông “1710 - 1780”. Cái bia “chỉ dẫn mộ” này tồn tại đến năm 2000 mới được thay”(8).
Đến đây, vấn đề “năm sinh” có nhiều khuynh hướng: Một, tin theo Đông Hồ, khuynh hướng này có thể tác động tạo sai lệch ở sách
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả;* Hai, tin theo Trần Thiêm Trung. Ngoài ra còn một ý kiến thứ 3 của ông Trần Kinh Hòa (Chen Ching - Ho), ông nói: “Ông Thiên Tích sanh 1700”(9), nhưng không có mấy người biết và cũng không gây ảnh hưởng trong giới học giả nước ta. Nhưng ý kiến ông Hòa cũng thuộc dạng suy tưởng chủ quan, thiếu tính chân thực, xin thông qua. **B- VỀ MỘT CHỮ "BÍNH" GHI THÊM TRONG VĂN BẢN A.30 CỦA VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM**
1. Gần đây xảy ra một hiện tượng lạ gây phiền nhiễu cho giới nghiên cứu ở Kiên Giang khi sao chụp một bản văn
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* của Vũ Thế Dinh (Bản A.39, 35 tờ, 70 trang. Mỗi trang có 9 dòng, mỗi dòng dài nhất 21 chữ. Từ trang thứ 68, tức là trang có ghi “Tam thập nhị hiệt tiền tứ hàng dĩ hạ / Phụ ngoại bản” trở đi, mỗi trang có 10 dòng, mỗi dòng 23 chữ). Bản văn này mang dấu “Bibliothèque-École Française D’ Extrême Orient”, được sao chụp năm 1986. Tại trang 3, (tức tờ 2a), dòng 4, khởi đầu bằng câu: “Công gia phủ đản (Canh Tuất niên)” cạnh chữ *Canh* ở phía bên phải, có ai đã ghi thêm chữ *Bính* nhỏ hơn. Chữ *Bính* này mới được ghi thêm vào trong văn bản gốc đem phổ biến thời gian gần đây. Chữ này không có trong *chánh bản* văn xưa. Tôi dám cả tin như vậy, vì căn cứ vào những chứng cớ mà tôi đang có:
a. Bản
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả chú thích* của Trần Kinh Hòa(10). Ông Hòa phân chia tác phẩm của họ Vũ thành từng đoạn, từng ý, để chú giải. Ở trang 86 và 87 sách đã dẫn, tác giả chép lại đoạn văn liên hệ đến năm ông Thiên Tích ra đời: “Nhi ngã công gia phủ đản (Canh Tuất niên) dị tường triệu kỳ thuộc địa hữu thanh đàm...” Đoạn văn này thuộc *chú thích* số 6. Trong chú thích 6 (trọn trang 87 Sđd), không chỗ nào có nhắc đến chữ *Bính* cạnh chữ *Canh.* Như thế, trong bản văn số A.39 mà ông Trần Kinh Hòa sử dụng, rõ ràng không có chữ *Bính* ghi cạnh chữ *Canh.* Ông Hòa nói rõ: ông sử dụng bản văn A.39, tại “Lời đầu sách”, trang 79 Sđd, như sau: “Bản văn mà tôi giới thiệu là quyển *“Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả,* nguyên của danh nho nước Pháp Henri Maspero sưu tầm bản chép xưa... khi ông đáo nhậm tại “Pháp quốc Viễn đông học viện” (École Française D’ Extrême Orient). Bản gia phả được kể đây, hiện lưu giữ tại thư xá của Viện, chỉ 1 bản, mang mã số Fonds Annamite 39 (A.39) (HTT/HTMTGP/CT- Tiền Ngôn -tr.79). “Năm 1935, ông É. Gaspardone cũng có kể đến quyển này trong sách *An Nam thư mục.* Cho đến năm 1952, khi thuật tả đời Mạc Cửu, ông ấy cũng sử dụng một phần (trong “Un Chinois des Mers du Sud le fondateur de Hatien”)(11). Chúng ta hãy tìm xem câu văn liên hệ năm sanh của Mạc Thiên Tích, trong sách.
b. Sách của Émile Gaspardone trích từ
*Journal Asiatique,* năm 1952, tại Paris, trang 378-380 có in một đoạn văn chữ Hán, trích từ *Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* của họ Vũ, từ câu đầu: (Hà Tiên chấn giả nãi chân lạp cao miên quốc thuộc địa...) đến (... Ban hồng sắc mãng bào cập ấn thụ) (tức là từ trang đầu đến trang 6, sách HTT/HTMTGP). Câu văn liên hệ, ta đang tìm, nằm giữa trang 379, dòng thứ 16, từ trên đếm xuống, đọc theo hàng ngang, từ bên trái sang: “Nhi ngã công gia phủ đản (Canh Tuất niên)”. Ông É.Gaspardone đã dịch câu này ra Pháp văn: “... òu notre maitre vint au monde (l’année Keng Siu)”. Suốt đoạn văn dịch, ông không hề nói đến chữ *Bính Tuất,* vì bản văn hồi ấy không có chữ *Bính* nằm bên chữ *Canh Tuất:*
Ông É. Gaspardone cũng phủ nhận ý kiến của ông Đông Hồ, nơi phụ chú 5, trang 384, Sđd: “... Sanh năm 1718, Mạc Thiên Tứ (Tích) chỉ có 62 tuổi thôi. Có lẽ phải sửa lại là “Niên lục thập dư”. Sự chấp nhận 70 tuổi, và sự sửa đổi can chi thành
*Bính Tuất* hoặc *Canh Dần* đã gieo sự phân vân giữa 1706 và 1710, và cuối cùng phải chọn 1710, của một tác giả Việt Nam ký tên Đông Hồ (tức Lâm Tấn Phác ở Hà Tiên), trong bài viết nhan đề *Hà Tiên Mạc thị sử...* Nhưng trong trường hợp này, người ta mất chỗ tựa thực tiễn là thời kỳ cư ngụ (của Mạc Cửu - TMĐ) ở Réam, sau cuộc xâm lược năm 1715” (Chúng tôi sẽ trở lại ý “Mạc Thiên Tích sinh năm 1718” sau).
Ông Gaspardone cũng có nói về quyển
*Mạc thị gia phả* mà ông ấy sử dụng: “Về tác phẩm này, tôi chỉ biết những bản chép tay, nhất là ở Trường Viễn đông Bác cổ (Fonds Annamite 39) mà tôi hiện cứ đây” (Sđd. tr.378, chú thích 4).
c. Hai trang hình chụp quyển
*Mạc thị gia phả* A.39 không có chữ Bính - Năm 1961, Nha Văn hóa thuộc Bộ Văn hóa Giáo dục Sài Gòn, ấn hành *Văn hóa nguyệt san* số 61 và 62 có loạt bài: *Lịch sử người Hoa kiều tại Việt Nam,* Chương III: Họ Mạc tại Hà Tiên, in nguyên bản dịch Việt ngữ tập gia phả của Vũ Thế Dinh, có kèm phụ bản 2 trang ảnh, chụp 3 trang sách *Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả,* (giữa trang 554 và 555). Trang đầu mang rõ tựa sách ở dòng bìa phải, nếu tính cả là 9 dòng. Các trang sau cũng đều có 9 dòng, mỗi dòng nhiều nhất 20 hoặc 21 chữ. Trang đầu có 3 khoảng trống (dòng 3 sau chữ Ngã, dòng 6 sau chữ ủy và chữ Hà), trang 2 có 4 khoản, sau các chữ Hứa, chữ Thị, chữ Kiên và chữ Quốc. Chữ Phương của địa danh Phương Thành không có bộ Thảo. Ta chú ý nhất là trong trang đầu, câu văn nói về thời điểm ông Mạc Cửu chào đời: “Ư minh Vĩnh Lịch cửu niên, ất vị ngũ ngoạt sơ bát nhật sanh” được viết theo lối gạch dòng (phụ), hai chữ cuối câu “nhật sanh” phải sang dòng 3, cũng được tách đôi, chép gạch dòng. Điều mọi người thấy rõ, đây là hình rút từ vi phim, chụp quyển sách HTT/HTMTGP A.39, chứ không phải quyển nào khác. Cái điều quan hệ đáng chú ý trong ảnh, *trang thứ 3, dòng thứ 4, câu “Công gia phủ đoản Canh Tuất niên” bên chữ Canh không có chữ Bính.* Như thế, vi phim sách *Mạc thị gia phả* được đưa vào Sài Gòn trước năm 1961, tập sách A.39 vào thời đó không có chữ *Bính* ghi cạnh chữ *Canh.*
d. Quyển
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* bằng chữ Hán do bà Mộng Tuyết lưu giữ, ông Vũ Văn Kính mô tả trong tập *Thư mục* và văn bản *Chiêu Anh Các* như sau: “... bản chép tay bằng bút lông, giấy bản đã ngả màu, còn tốt, khổ 14 x 20cm, 53 tờ đôi (106 trang)(12). Bà Mộng Tuyết đã cho phép chúng tôi sao chụp nguyên bản văn.
Chúng ta hãy xem quyển này. Tại trang 4, dòng 3+4, câu “Nhi ngã công gia phủ đản dị tường tiên triệu kỳ thuộc địa...” không có các chữ “Canh Tuất niên” sau chữ “Phủ đản”. Nhưng chúng ta thấy, người chép còn cẩn thận ghi riêng ở khoản trống dưới dòng thứ 3, giữa chỗ ngắt dòng (“Nhi Ngã...”) 3 chữ “Canh Tuất niên”.
*Ở bên cạnh không có chữ Bính,* mặc dù quyển sách này đã được thi sĩ Đông Hồ bảo quản, sử dụng khi viết *Hà Tiên Mạc thị sử.* Ông ấy là người suy luận và chọn lựa giữa *Bính Tuất* và *Canh Dần.*
Nếu chữ Bính đã xuất hiện trong sách HTT/HT MTGP thì Đông Hồ đâu mất công trước chọn Canh Dần (1710) sau đổi Bính Tuất (1706)?
Chúng tôi có thể nói được rằng: Trong chánh gốc
*bản văn xưa của Vũ Thế Dinh không hề có chữ Bính nằm kề chữ Canh Tuất,* tại câu văn “Nhi ngã công gia phủ đản Canh Tuất niên”. Gần đây có một luồng dư luận cho rằng chính văn bản *Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* của họ Vũ ghi chép năm sanh của Mạc Thiên Tích là *Bính Tuất* (1706). Người ta viện dẫn chữ *Bính* nằm kề chữ *Canh,* trong bản sao chụp năm 1986 mà tôi có nói phía trên. Tôi nghĩ rằng: Một nhân vật nào đọc thấy “tư liệu” của Đông Hồ, tin vào đó, không kiểm chứng kỹ, đã vội ghi thêm chữ Bính vào. Việc này không thể xảy ra trước năm 1986. Xin hãy xóa bỏ chữ *Bính* tệ hại này. **C - VỀ XUẤT XỨ CÂU" "MẠC THIÊN TÍCH SANH ĐÊM MỒNG BẢY THÁNG BA"**
Ý này được hai quyển sách ghi chép:
*Gia Định thành thông chí* của Trịnh Hoài Đức (1820) và *Đại Nam nhất thống chí* (1865 - 1882). Điều rõ ràng là 2 quyển sách chép đoạn tư liệu của đề mục Sông Lũng Kỳ: “Hà Tiên không phòng bị, giặc Xiêm chợt đến, đánh một trận không địch nổi, Mạc Tông binh chạy về Lũng Kỳ, vợ là Bùi Thị Lẫm (người xã Đồng Môn, Trấn Biên Hoà) đương có thai, đêm mồng 7 tháng ba sinh Mạc Tông; chỗ ở trong sông có ánh sáng rực rỡ, xem ra có người vàng 7 thước chiếu sáng tự đáy nước...”(13)
Trước đoạn văn này đôi dòng, sách có viết: “
*mùa xuân tháng 2,* Nặc Ông Thâm nước Cao Miên mượn quân nước Xiêm về đánh. Thủy sư đến ăn cướp Hà Tiên... Mạc Cửu chống không nổi, chạy về giữ Lũng Kỳ”. Cũng sau đoạn văn ấy đôi mươi dòng, thuộc đề mục Sông Lũng Kỳ, tác giả chép một đoạn “Biên niên sử Cao Miên” (Xét quốc sử Cao Miên...) “Tháng hai mùa xuân năm Mậu Tuất (1718), Cù Sa đem 5000 thuỷ binh cùng Nặc Ông Thâm tiến về Hà Tiên, nhân thế mà cướp bóc. Mạc Tông binh không địch nổi, chạy về Lũng Kỳ...”(14)
Như cách ghi chép của ông Trịnh Hoài Đức, ta rút ra một điều duy nhất: Xiêm đánh phá Hà Tiên chỉ một trận, thời gian là “mùa xuân tháng 2”, kết quả “Mạc Cửu thua chạy về Lũng Kỳ”, và “Bà vợ ông Mạc Cửu sinh ông Mạc Tông, đêm mồng bảy tháng ba”. Năm ấy, sử Cao Miên nêu rõ là năm Mậu Tuất (1718)(15).
Về ngày tháng năm sanh của ông Mạc Thiên Tích, như vậy là quá rõ ràng. Sách
*Mạc thị gia phả* của Vũ Thế Dinh thì nói ông ấy sinh năm Tuất - nhưng lầm *Can,* thay vì *Mậu Tuất,* cố họ Vũ ghi lầm *Canh Tuất* - sách này cũng ghi rõ “Ông (Mạc Cửu) mất năm ất Mão (1735)... Con ông là *Mạc Thiên Tích đã 18 tuổi,* phàm việc tang tế hết lòng hiếu kính”. (ất Mão ngũ ngoạt nhị thập thất nhật Thái Công bệnh khảo... Tích công danh Thiên Tích tự thập bát tuế thời, phàm tang tế chi sự kiện hiếu kính chi thành”(16). Tính theo dương lịch (1735-17=1718):
Vấn đề làm cho chúng ta hoang mang là niên đại xảy ra cuộc chiến tại Hà Tiên. Sách sử Việt Nam đều ghi nhận năm 1715. Nhưng Ông émile Gaspardone đã khảo chứng và giải quyết hộ cho chúng ta vấn đề này: “1715 (?). Giặc Nặc Thâm mặc dầu chưa làm một vấn đề nghiên cứu, đã được chứng nhận; và ở đây tôi đành dẫn khảo đến Doudart de Lagrée - Francis Garnier: “
*Chronique royale du Cambodge” (Biên niên sử Hoàng gia Cao Miên*) - (JA. 1871, II, trang 380) *xác nhận, cũng như Lịch sử Xiêm La (W . A. R. Wood: “A History of Siam*”) (Bangkok, 1933, trang 227) năm 1717 do Hamilton đưa ra(17).
Chúng ta nhận thức rằng tình hình lịch sử giai đoạn này liên quan đến nước Campuchia và Xiêm La. Sử sách của 2 nước này rõ ràng có sự tương hợp hơn của ta. Ta cũng tin được đoạn sử Cao Miên do ông Trịnh Hoài Đức trích dẫn: “Tháng 2 mùa Xuân năm Mậu Tuất (1718), Phi Nhã Cù Sa đem 5000 thủy binh, cùng Nặc Ông Thâm tiến về Hà Tiên, nhân thế mà cướp bóc. Mạc Tông binh không địch nổi, chạy về Lũng Kỳ”.
Cuộc tấn công của Xiêm xảy ra vào tháng 2 (Mậu Tuất), bà Mạc Cửu hạ sanh Mạc Tông vào tháng 3, vì khi chạy giặc bà đang có thai. (Xem phần trên).
Như vậy chúng ta thấy rõ thực chất cái ý “MạcThiên Tích sanh đêm mồng 7 tháng Ba” đã được ông Trịnh Hoài Đức nói ra là “năm Mậu Tuất”. Còn việc nêu lên niên đại 1715, như chúng tôi đã có lần giải trình(18): ấy chẳng qua tác giả Trịnh Hoài Đức nói tới giai đoạn “Nặc Ông Thâm nước Cao Miên mượn nước Xiêm La về đánh...” Việc này tiến triển như sau:
- Mùa xuân năm 1715 Nặc Thâm cầu viện với vua Xiêm.
- Mùa đông 1715, 1500 quân Xiêm đưa Nặc Thâm về xin giảng hòa, bất thành; quân Xiêm quay về (xuân 1716). Chiến cuộc diễn tiến trên bộ.
- Mùa đông 1717, quân Xiêm đem 10000 bộ binh đồn trú ở Tầm Bôn (Battambăng), do Phi Nhã Chất Tri chỉ huy.
- Mùa xuân 1718 (Mậu Tuất), Phi Nhã Cù Sa kéo 5000 thủy binh và Nặc Thâm hiệp đồng đánh Hà Tiên.
Năm 1715 không xảy ra trận chiến tại Hà Tiên. Càng không thể có trận Xiêm đánh Hà Tiên năm 1705 (như có người nói Mạc Cửu chạy giặc Xiêm năm 1705, sanh Mạc Tông năm 1706).
**D- CÓ CHĂNG TRẬN XIÊM CƯỚP PHÁ HÀ TIÊN NĂM 1705?**
Xét toàn bộ sử sách triều Nguyễn, chỉ duy sách
*Đại Nam liệt truyện tiền biên* (Quyển 4 truyện Nguyễn Cửu Vân và Quyển 5 truyện Mai Công Hương) nói tới cuộc tấn công của Xiêm năm 1705 (Hiến Tông thứ 14 năm ất Dậu). Các sách sử khác không nơi nào nói rõ. Chúng ta hãy đọc kỹ hai đoạn tư liệu để tìm hiểu thực chất của tình hình.
a- “Hiến Tông Hoàng đế năm thứ 14, là năm ất Dậu (1705), mùa thu, gặp nước Chân Lạp có nội biến, anh em Nặc Yên, Nặc Thâm dấy quân đánh nhau. Nặc Thâm cầu Xiêm cứu viện. Nặc Yêm sợ chạy sang Gia Định, xin mệnh lệnh triều đình ta. Chúa sai Vân thống lĩnh quân thủy, quân bộ Gia Định tiến đánh Nặc Thâm. Vân đem quân đến Sầm Giang, gặp viện binh của Xiêm, Vân đánh tan vỡ. Nặc Thâm chạy sang Xiêm, Vân đem quân đưa Nặc Yêm lại về thành La Bích (Lovek).... Bấy giờ (năm 1711) (?) Nặc Thâm từ Xiêm về, mưu hại Nặc Yêm. Nặc Yêm sai người phi báo, xin quân đến cứu. Vân cùng tướng giữ đồn là Trần Thượng Xuyên đem việc tâu lên. Chúa cho viết thư bảo lũ Vân nên tùy nghi phủ dụ, cho yên tình hình ngoài biên”(19).
b- “Hiển Tông hoàng đế năm thứ 14 là năm ất Dậu (1705), mùa thu ở nước Chân Lạp Nặc Thâm và Nặc Yêm dấy quân đánh nhau. Thâm lại cầu cứu nước Xiêm giúp mình. Yêm sợ, chạy sang Gia Định cầu cứu với triều đình. Chúa sai chánh thống cai cơ Nguyễn Cửu Vân đem quân Gia Định đi đánh, (Mai Công) Hương làm việc vận lương cho quân đi sau...”(19)
Chúng tôi ngờ rằng hai đoạn sử liệu này của Việt Nam ghi nhận sai niên đại. Nếu so với “Lịch sử Cao Miên”, năm 1705 là giai đoạn trị vì của Nặc Thu (Ang Saur) là cha của Nặc Thâm ở ngôi lần thứ 4 (từ 1702 đến 1706). Mãi đến 1706 “Hoàng tử (Nặc Thâm) được 16 tuổi, Quốc vương thoái vị hẳn, nhường ngôi cho con”(20). Ông này lên ngôi với vương hiệu Thommo Réachéa I, trị vì từ năm 1706 đến 1710. Chính giai đoạn này mới xảy ra cuộc xung đột giữa Nặc Thâm và Nặc Yêm: “Năm 1708, nhóm kiều dân Lào ở tỉnh Bati nổi loạn chống chánh quyền địa phương. Chính Hoàng thân Ang Em (Nặc Yêm) sau khi bị bắt buộc phải thoái vị năm 1710, đã rời triều đình đi cầm đầu cuộc tạo phản này. (Nặc Yêm) kêu gọi người Samrè và người Kouy ở miền Bắc tỉnh Angkor và Kompongthom, đồng thời được một lực lượng Việt Nam ở miền Nam ủng hộ. Ông chỉ huy người Lào, Samrè và Kouy tiến xuống thủ đô Oudong; toán quân Việt Nam chiếm các tỉnh miền Đông. Quốc vương Thommo Réachéa I bị vây ở giữa, suốt ba tháng mới thoát được giữa đêm với người em tên là Ang Tong (Nặc Tôn), chạy qua Xiêm”(20). Sau đó
*Lịch sử Cao Miên* lại viết tiếp: “Năm 1710, sau khi Quốc vương Thommo Réachéa bỏ thủ đô, Ang Em (Nặc Yêm) lên ngôi... Trong 3 năm 1711, 1716 và 1722 ông đẩy lui được ba lần tấn công của Thommo Réachéa, nhờ quân Xiêm trợ giúp(21).
Theo đoạn sử liệu vừa dẫn, cuộc xung đột giữa Nặc Thâm và Nặc Yêm bùng nổ từ năm 1708. Nặc Thâm bị vây, rồi bỏ thủ đô trốn đi Xiêm năm 1710. Nặc Yêm lên ngôi (lần 2) trong năm này, ông trị vì đến năm 1722. Tôi cho rằng đoạn sử liệu sau đây, trong truyện Trần Thượng Xuyên (
*Đại Nam liệt truyện tiền biên* - Tập 1 - tr.185 - Nxb. Thuận Hóa - 1993) chép chính xác hơn: “Tân Mão năm thứ 20 (1711), mùa đông, Nặc Thâm từ Xiêm về mưu hại Nặc Yêm. Nặc Yêm sai người phi báo Trấn Biên và Phiêp Trấn, xin quân đến cứu. Thượng Xuyên cùng phó tướng Nguyễn Cửu Vân đem việc tâu lên...”(19). Sự việc Nguyễn Cửu Vân chống trả Nặc Thâm (giúp Nặc Yêm) phải chăng xảy ra trong năm này? Vì lần này Nặc Thâm từ Xiêm về, với sự hỗ trợ của quân Xiêm. Có lẽ đoạn “Nặc Thâm cầu Xiêm cứu viện, Nặc Yêm sợ chạy sang Gia Định, xin mệnh lệnh triều đình ta. Chúa sai Vân thống lĩnh quân thủy, quân bộ Gia Định tiến đánh Nặc Thâm...” (Truyện Nguyễn Cửu Vân, Sđd trang 117) phải được đặt đúng vị trí và thời điểm sau năm 1708: “Bấy giờ (năm 1711) Nặc Thâm từ Xiêm về, mưu hại Nặc Yêm...” (Sđd, trang 118).
Xin gút gọn lại:
*không có cuộc xung đột giữa Nặc Thâm và Nặc Yêm vào thời điểm 1705 vì việc này chỉ xảy ra năm 1708.* Người Việt Nam hỗ trợ cho Nặc Yêm lên ngôi năm 1710... Nặc Thâm lưu vong sang Xiêm và kéo quân Xiêm về đánh Nặc Yêm, chỉ kể từ 1711. Sử ghi rõ như thế, không thể nào có việc Mạc Cửu chạy giặc Xiêm năm 1705 hay là việc bà Mạc Cửu sinh ông Mạc Thiên Tích năm 1706 (Bính Tuất) ở Lũng Kỳ. Đó hoàn toàn là do tưởng tượng. Một phần do sử liệu của *Liệt Truyện* căn cứ theo *Gia Định thành thông chí* (Trấn Phiên An: Sông Châu Phê + Sông Xá Hương) lời lẽ mơ hồ để viết ra hai mẩu chuyện Nguyễn Cửu Vân và Mai Công Hương. Đọc *Gia Định thành thông chí* ta không rõ thời điểm 1705 thuộc giai đoạn nào của hai anh em Nặc Yêm và Nặc Thâm. Chỗ khác, chi tiết về cuộc xung đột này, sách ghi cũng không nhất quán. Thí dụ như việc: “Nặc Thâm bị vây 3 tháng ở Oudong, rồi phải nổi lửa đốt thành mà chạy”, sách *Đại Nam thực lục* chép “mùa xuân 1715”(22); đồng thời lại nói “Năm Ất Mùi (1715) mùa xuân Nặc Thâm đem quân Xiêm đến đánh Hà Tiên” (?)(23). Điều chắc hơn, theo sử liệu Cao Miên, vào “Mùa Xuân 1715” Nặc Yêm đã an vị trên ngôi ở Oudong, từ năm 1710. Việc “Nặc Thâm bị vây 3 tháng rồi đốt thành mà chạy qua Xiêm” phải là tiền đề để cho Nặc Yêm trở lại làm vua (1710). Sự kiện lịch sử này không thể lẫn lộn vào đâu được. **KẾT LUẬN**
Năm sanh của Mạc Thiên Tích, theo các ông Đông Hồ, Trần Thiêm Trung, Trần Kinh Hòa, đều do suy luận và phóng tưởng, không đủ cơ sở xác tín. Các niên đại 1700, 1706, 1710 không có chứng văn cụ thể, không đáng tin. Ông émile Gaspardone phối kiểm, đối chứng các sách: Lịch sử Cao Miên, Xiêm, tư liệu của Hamilton và Trịnh Hoài Đức, kết hợp lời văn giấy trắng mực đen của Vũ Thế Dinh (HTT/HT MTGP), nói theo chứng cứ cụ thể: “Sanh năm 1718, Mạc Thiên Tích chỉ có 62 tuổi thôi. Có lẽ phải sửa lại là lục thập dư... “Ông cho ta tư liệu về năm Xiêm cướp Hà Tiên gần thực hơn cả. Luận văn của chúng tôi chỉ minh họa thêm cho lời nói của nhà học giả khả kính của chúng ta. Nhưng thực chất của chân lý là chùm tin thuộc đề mục Sông Lũng Kỳ (xem sách
*Gia Định thành thông chí* - Sđd - C/ t 6). Chúng ta thấy: Chính tác giả *Hà Tiên Mạc thị sử* và *Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên* loay hoay với những niên đại phóng tưởng, rồi phải dựa vào Trịnh Hoài Đức trong câu “Mạc Thiên Tích sanh đêm mồng bảy tháng ba... Ở Trũng Kè (Réam)”. Những năm này, nhà thi sĩ kiêm học giả của ta không tin lắm vào đoạn sử liệu do Trịnh Hoài Đức trích dẫn, mặc dù có nghi vấn về tên mẹ ông Thiên Tích là Bùi thị - vì tên bà trên bia mộ là Nguyễn thị - ông vẫn thấy cơ sở đáng tin trong sách *Gia Định thành thông chí* thuộc về: ngày tháng, nơi chốn, hoàn cảnh ra đời, tín hiệu điềm báo, lai lịch ngôi chùa Lũng Kỳ, là có thật. Bấy nhiêu chi tiết liên hệ đến sự ra đời của một nhân vật lịch sử tên tuổi, đủ để chúng ta ngày nay làm một “Bản lý lịch trích ngang” theo nhu cầu hiện đại, ta há không nhận thấy dụng ý sâu xa của tác giả Trịnh Hoài Đức khi nhắc đi nhắc lại một sự kiện đến 3 lần, trong một đoạn văn “Sông Lũng Kỳ”? Sở dĩ phải nhắc đoạn “Quốc sử Cao Miên” vì sách này nói đúng năm tháng trận đánh Hà Tiên hơn sử liệu của ta. **T.M.Đ** **CHÚ THÍCH**
1. Vì sách
*Mạc thị gia phả* ghi không chính xác năm sinh của ông Mạc Thiên Tích nên trước đây mỗi người suy diễn theo cách riêng:
- Ông Đông Hồ lưỡng lự giữa 1706 và 1710 (ý kiến năm 1929), kế ông chấp nhận 1710 (từ 1952 đến 1958), sau rốt lại chọn 1706 (ý kiến cuối cùng được đưa ra năm 1959).
- Ông Trần Thiêm Trung do ảnh hưởng theo Đông Hồ từ năm 1952, nên chọn năm 1710 (Canh Dần). Khi ông Đông Hồ đổi ý, ông Trung vẫn giữ.
- Ông Trần Kinh Hòa cho rằng ông Mạc Thiên Tích ra đời năm 1700.
- Ông Vũ Văn Kính ghi nhận năm 1712 (Nhâm Thìn).
2.
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* của Vũ Thế Dinh, Bản A.39, Viện Nghiên cứu Hán Nôm Hà Nội, sao chụp năm 2001.
3.
*Văn hóa Nguyệt san* số 62 năm 1961, trang 721/35; bài Người Hoa Kiều tại Việt Nam bản dịch Việt ngữ sách Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả, phần Phụ ngoại bản.
4. Tạp chí
*Nam Phong* số 143 tháng 10 năm 1929, trang 327, bài Hà Tiên Mạc thị sử chú số 3.
5. Đông Hồ -
*Văn học miền Nam - Văn học Hà Tiên* – Nxb. Quỳnh Lâm 1970 - Sài Gòn; trang 149; Tiểu truyện Mạc Thiên Tích.
6. Trịnh Hoài Đức -
*Gia Định thành thông chí* - Nxb Giáo dục 1998; trang 184-185 phần Hán văn - (trang 70; phần Việt ngữ); mục: Sông Lũng Kỳ.
7. Trần Thiêm Trung -
*Hà Tiên địa phương chí,* 1962. in Ronéo, tr.12.
8. Nhận thấy cái bia hướng dẫn di tích lăng mộ ông Thiên Tích do ông Trung cho dựng, ghi sai năm sinh của người xưa. Ban bảo vệ di tích đã cho thay thế. Bài viết này sẽ trình rõ ngày tháng năm đúng.
9. Ông Trần Kinh Hòa suy luận theo cách làm của Đông Hồ, chọn năm Canh Thìn (1700). Ông viết trong chú thích số 6 quyển
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* Chú thích: “Theo sách *Phủ biên tạp lục,* vào năm 1775, ông Thiên Tứ ngoài bảy mươi... tức năm sinh của ông ước khoảng từ 1697 đến 1705. Nay xem bản can chi, có thể thấy năm 1700 là năm Canh Thìn, mà Canh Thìn và Canh Tuất trong Gia phả phần Can tương đồng với nhau; thế nên Canh Thìn là năm sanh của Thiên Tứ”. HTTHT / MTGP / CT - Chen Ching Ho - Đài Loan tháng 4/1956, tr.87.
10, 11. Notes on the
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* - Chen Ching Ho - Bulletin of the College of Arts- National Taiwan University No.7, April 1956, (HTT / HTMGTP / chú thích) - *Tiền ngôn:* 1935 niên E.Gaspardone Giáo thụ ư kỳ trứ Annam thư mục, trung diệc hữu thuật cập - toàn ư 1952 niên, soạn tả Mạc Cửu phó ký thời phục tương kỳ nhất bộ phận, dư dĩ dẫn dụng (chú 10: Gasp. Un Chinois des mers du sud, le fondateur de Hà Tiên” Journal Asiatique, L’année 1952, p.363-385) (Sđd. tr.79).
12. Vũ Văn Kính
*Thư mục và văn bản - Thi văn Chiêu anh các.* Sách còn dạng bản thảo - đánh máy; có 60 trang. Ở phần đầu (Phần Thư mục) trang 14-15, mục 16: *Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả.*
13+14. Trịnh Hoài Đức
*Gia Định thành thông chí,* Nxb. Giáo dục, 1998; tr.70+71; Đề mục Sông Lũng Kỳ.
15+18. Xem thêm bài
*Về một vài niên đại bất đồng trong cuốn Lịch sử Đông Nam á, sách Nhận thức mới về đất Hà Tiên;* TMĐ, Nxb. Trẻ và *Tạp chí Xưa & Nay* –2001, tr.72-96; hoặc *Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử,* số 4 (299), tháng 7+ 8, năm 1998, tr.80-90.
16.
*Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả* Bản A.39 - Viện Nghiên cứu Hán Nôm tr.5 (3a) dòng thứ 6+7.
17. E.Gaspardone -
*Un Chinois des mers du sud - Le Fondateur de Ha Tien* - Journal Asiatique 1952 - Paris - Imprimerie Nationale - Librairie Orientaliste - Paul Geuthner - trang377 - Chú số 8, Hamilton nói Xiêm đánh phá Hà Tiên năm 1717 trong đoạn tư liệu ở tr.371.
19 + 22 + 23. Quốc sử quán triều Nguyễn -
*Đại Nam liệt truyện tiền biên,* Tập I - Nxb Thuận Hóa - Huế 1993 – tr.117-118 truyện Nguyễn Cửu Vân; Tr.163 truyện Mai Công Hương; tr.186 truyện Trần Thượng Xuyên; tr.174 truyện Mạc Cửu.
20 + 21. Lê Hương -
*Sử Cao Miên* Nhà sách Khai Trí Sài Gòn - 1970; tr.167-168.

WARC-Truncated: length

Server: Apache

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Content-Encoding: x-gzip

X-Content-Encoded-By: Joomla! 1.5

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Set-Cookie: ja_rutile_tpl=ja_rutile; expires=Mon, 14-Nov-2016 14:12:11 GMT; path=/

Vary: User-Agent


markdown:
Bích Tuyền sinh ra ở vùng Tây Đô, tuổi thơ của cô gắn liền với vùng đất Tây Nam Bộ. Năm 6 tuổi, Bích Tuyền theo cha mẹ đến Sài Gòn sinh sống. Có lẽ vì bố mẹ đều là nghệ sĩ cải lương nên Bích Tuyền trở nên quen thuộc với các làn điệu dân ca Nam Bộ Năm 1999, Bích Tuyền bắt đầu... Xem toàn bộ
Bích Tuyền sinh ra ở vùng Tây Đô, tuổi thơ của cô gắn liền với vùng đất Tây Nam Bộ.
Năm 6 tuổi, Bích Tuyền theo cha mẹ đến Sài Gòn sinh
sống. Có lẽ vì bố mẹ đều là nghệ sĩ cải lương nên Bích Tuyền trở nên
quen thuộc với các làn điệu dân ca Nam Bộ
Năm 1999, Bích Tuyền bắt đầu ca hát chuyên nghiệp khi cộng tác với đoàn ca nhạc dân tộc Bông Sen.Hiện nay Bích Tuyền là một trong nhưng ca sĩ thể hiện các bài hát âm hưởng dân ca được đánh giá cao nhất!
Liên kết tài khoản Zalo giúp tăng tính bảo mật và dễ dàng quản lý tài sản.
Chào
Zing Mp3 vô cùng xin lỗi bạn vì sự cố đăng nhập xảy ra cách đây vài ngày đã ảnh hưởng đến trải nghiệm nghe nhạc của bạn trên website Zing Mp3.
Hiện sự cố đã được khắc phục và bạn đã có thể sử dụng Zing Mp3 bình thường.
Nhân đây, chúng tôi xin gửi tặng bạn 1 tháng Zing MP3 VIP và chúc bạn một ngày vui vẻ!
Mọi góp ý và thắc mắc, vui lòng liên hệ tại đây!
Kiểm tra thời hạn Zing MP3 VIP tại:
http://mp3.zing.vn/mymusic
Đóng
360p
480p
720p
1080p
128 kbps
320 kbps
Lossless
Facebook
Google Plus
Zing Me
Bạn chắc chắn muốn thực hiện thao tác này?


text:
-
Thay đổi cách thức đăng tin mới - Đăng tin không cần đăng nhập, không cần tài khoản trước.Click xem chi tiết
Dàn âm thanh, Amply, Loa
Cần bán 1 em CDP pioneer PD-T05 ac 100 vol !!!!!!!!!!!!!!
26Trả lời
3.736Lượt xem
Hà Nội
Có 8092 người đang online, Có 4 người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 4)
Trang 1 của 3 trang
Tin đăng tại khu vực Hà Nội
Có 3736 người đọc, 26 người trả lời bài viết
3736 đọc, 26 trả lời
Cần bán 1 em CDP pioneer PD-T05 ac 100 vol !!!!!!!!!!!!!! - 619097
Tin đăng trong 'Dàn âm thanh, Amply, Loa' bởi rafaelvuong, Cập nhật cuối: 29/08/2011.
Trang 1 của 3 trang
Trang 1 của 3 trang
Trang 1 của 3 trang
Tin đăng cùng chuyên mục
- Vang Số,Đẩy,Amply Jarguar 203N,506N, Loa Cây,Loa KARAOKE Mic Shure,UGX8,9,Shuri,Wharfedale,Đầu ACNOS
- HUY AUDIO:Về nhiều loa BW, hàng mới về 17.11; Acuphase; Philips880; Marant 94LTD;DITTON;JMLAB;Tannoy
- Amp, Cdp Marantz 880J, Denon, Sony, Pioneer, Teac 10, Philips, Tannoy 637, JBL, AR, Advent.
- HÀNG MỚI: CD Burmester 992, Fisher 800T, Ampli ASR, Loa Spendor SA1 box
- ANH QUÂN AUDIO: Cập nhật hàng 25 . 11 Nhiều đồ Hay, Đẹp, Zin.
- Dây loa, dây AV, dây nguồn bãi.
- Shop CD Nhạc Việt chất lượng cao F1 thu từ đĩa CD gốc . 85 Tây Sơn . Hà Nội
- GL power mỹ khủng HEATHKIT AA 1506
- SONY Ta fa777es
- SOCK KM Black Friday: Giảm giá đến 30% khi mua loa nghe nhạc tại Audiohanoi
Đang tải...
Có 8092 người đang online, Có 4 người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 4)

markdown:
-
Thay đổi cách thức đăng tin mới - Đăng tin không cần đăng nhập, không cần tài khoản trước.
[Click xem chi tiết](http://muare.vn/threads/120/huong-dan-dang-tin-xoa-tin-sua-tieu-de-va-noi-dung-tin-dang-tren-muare-vn.3384690/)
# Dàn âm thanh, Amply, Loa
Cần bán 1 em CDP pioneer PD-T05 ac 100 vol !!!!!!!!!!!!!!
26Trả lời
3.736Lượt xem
Hà Nội
![](http://static18.zamba.vn/styles/muare/add-ons/usersviewing/icons/users_online.gif)
**4**người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 4)
Trang 1 của 3 trang
Tin đăng tại khu vực Hà Nội
Có
**3736**người đọc, **26**người trả lời bài viết **3736**đọc, **26**trả lời
# Cần bán 1 em CDP pioneer PD-T05 ac 100 vol !!!!!!!!!!!!!! - 619097
Tin đăng trong '
**' bởi Dàn âm thanh, Amply, Loa** **, Cập nhật cuối:** [rafaelvuong](members/rafaelvuong.229949/) [29/08/2011](threads/32/can-ban-1-em-cdp-pioneer-pd-t05-ac-100-vol.619097/).
Trang 1 của 3 trang
[Bạn muốn tự động đăng tin lên facebook?](account/social-connect)
Trang 1 của 3 trang
Trang 1 của 3 trang
### Tin đăng cùng chuyên mục
-
[Vang Số,Đẩy,Amply Jarguar 203N,506N, Loa Cây,Loa KARAOKE Mic Shure,UGX8,9,Shuri,Wharfedale,Đầu ACNOS](threads/32/vang-so-day-amply-jarguar-203n-506n-loa-cay-loa-karaoke-mic-shure-ugx8-9-shuri-wharfedale-dau-acnos.308723/)
-
[HUY AUDIO:Về nhiều loa BW, hàng mới về 17.11; Acuphase; Philips880; Marant 94LTD;DITTON;JMLAB;Tannoy](threads/32/huy-audio-ve-nhieu-loa-bw-hang-moi-ve-17-11-acuphase-philips880-marant-94ltd-ditton-jmlab-tannoy.1926597/)
-
[Amp, Cdp Marantz 880J, Denon, Sony, Pioneer, Teac 10, Philips, Tannoy 637, JBL, AR, Advent.](threads/32/amp-cdp-marantz-880j-denon-sony-pioneer-teac-10-philips-tannoy-637-jbl-ar-advent.3666738/)
-
[HÀNG MỚI: CD Burmester 992, Fisher 800T, Ampli ASR, Loa Spendor SA1 box](threads/32/hang-moi-cd-burmester-992-fisher-800t-ampli-asr-loa-spendor-sa1-box.2828379/)
-
[ANH QUÂN AUDIO: Cập nhật hàng 25 . 11 Nhiều đồ Hay, Đẹp, Zin.](threads/32/anh-quan-audio-cap-nhat-hang-25-11-nhieu-do-hay-dep-zin.3254542/)
-
[Dây loa, dây AV, dây nguồn bãi.](threads/32/day-loa-day-av-day-nguon-bai.680069/)
-
[Shop CD Nhạc Việt chất lượng cao F1 thu từ đĩa CD gốc . 85 Tây Sơn . Hà Nội](threads/32/shop-cd-nhac-viet-chat-luong-cao-f1-thu-tu-dia-cd-goc-85-tay-son-ha-noi.2972882/)
-
[GL power mỹ khủng HEATHKIT AA 1506](threads/32/gl-power-my-khung-heathkit-aa-1506.3927827/)
-
[SONY Ta fa777es](threads/32/sony-ta-fa777es.3897819/)
-
[SOCK KM Black Friday: Giảm giá đến 30% khi mua loa nghe nhạc tại Audiohanoi](threads/32/sock-km-black-friday-giam-gia-den-30-khi-mua-loa-nghe-nhac-tai-audiohanoi.3928508/)
Đang tải...
![](http://static18.zamba.vn/styles/muare/add-ons/usersviewing/icons/users_online.gif)
**4**người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 4)

Server: nginx

Set-Cookie: muare1_session=1f68db27773e9dc91e4a6dffdf78c59f; path=/; domain=.muare.vn; httponly

Cache-control: private, max-age=0

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


text:
-
Thay đổi cách thức đăng tin mới - Đăng tin không cần đăng nhập, không cần tài khoản trước.Click xem chi tiết
Tivi, Đầu KTS, Smartbox
Tivi 3D LG - Tivi 3D Samsung - Tivi 3D Sony - Đầu phát HD - Phụ Kiện HD Cam kết giá rẻ nhất - Cập nh
12Trả lời
1.822Lượt xem
Hà Nội
Có 8092 người đang online, Có 3 người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 3)
Trang 1 của 2 trang
Tin đăng tại khu vực Hà Nội
Có 1822 người đọc, 12 người trả lời bài viết
1822 đọc, 12 trả lời
Tivi 3D LG - Tivi 3D Samsung - Tivi 3D Sony - Đầu phát HD - Phụ Kiện HD Cam kết giá rẻ nhất - Cập nh - 1119688
Tin đăng trong 'Tivi, Đầu KTS, Smartbox' bởi leehuyhd, Cập nhật cuối: 26/01/2014.
Trang 1 của 2 trang
Trang 1 của 2 trang
Trang 1 của 2 trang
Tin đăng cùng chuyên mục
- Tivi sony, LG, Samsung, Pana, Shap, Toshiba giá cực tốt
- SIÊU GIẢM GIÁ đầu kỹ thuật số VJV HD323 thu 60 kênh giá 550k
- Gía chuẩn và tốt nhất. đã bao gồm 10% VAT . TIVI SONY,SAMSUNG,LG,TOSHIBA,PANASonic,sharp.22.11. 2015
- TVBoxVN.com Clear kho sản phẩm M8s: 1.100K , MXQ: 750K
- Sốc: Đầu thu kỹ thuật số VJV HD012, HD323, Pentesat thu hơn 43 kênh SD HD giá từ 450k tặng cáp HDMI
- ĐẦU KTS, VJVHD012, STB 1306,PANTASAT,VTvt2hd,xbox, giá từ 450k, km cáp hdmi
- Giá Sốc Nhất Việt Nam : Android TV Box Amlogic M8, M8S Tặng chuột bay trị giá 400k
- Android Box ở đâu bán rẻ nhất xin tư vấn tại VINHSTUDIO có giá rẻ nhất HN hậu mãi tốt phimhd1080.com
- Đầu thu kỹ thuật số chính hãng VTV giá rẻ
- CÁCH SỬA MÀN Hình Panel Tivi lcd
Đang tải...
Có 8092 người đang online, Có 3 người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 3)

markdown:
-
Thay đổi cách thức đăng tin mới - Đăng tin không cần đăng nhập, không cần tài khoản trước.
[Click xem chi tiết](http://muare.vn/threads/120/huong-dan-dang-tin-xoa-tin-sua-tieu-de-va-noi-dung-tin-dang-tren-muare-vn.3384690/)
# Tivi, Đầu KTS, Smartbox
Tivi 3D LG - Tivi 3D Samsung - Tivi 3D Sony - Đầu phát HD - Phụ Kiện HD Cam kết giá rẻ nhất - Cập nh
12Trả lời
1.822Lượt xem
Hà Nội
![](http://static18.zamba.vn/styles/muare/add-ons/usersviewing/icons/users_online.gif)
**3**người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 3)
Trang 1 của 2 trang
Tin đăng tại khu vực Hà Nội
Có
**1822**người đọc, **12**người trả lời bài viết **1822**đọc, **12**trả lời
# Tivi 3D LG - Tivi 3D Samsung - Tivi 3D Sony - Đầu phát HD - Phụ Kiện HD Cam kết giá rẻ nhất - Cập nh - 1119688
Tin đăng trong '
**' bởi Tivi, Đầu KTS, Smartbox** **, Cập nhật cuối:** [leehuyhd](members/leehuyhd.148687/) [26/01/2014](threads/34/tivi-3d-lg-tivi-3d-samsung-tivi-3d-sony-dau-phat-hd-phu-kien-hd-cam-ket-gia-re-nhat-cap-nh.1119688/).
Trang 1 của 2 trang
[Bạn muốn tự động đăng tin lên facebook?](account/social-connect)
Trang 1 của 2 trang
Trang 1 của 2 trang
### Tin đăng cùng chuyên mục
-
[Tivi sony, LG, Samsung, Pana, Shap, Toshiba giá cực tốt](threads/34/tivi-sony-lg-samsung-pana-shap-toshiba-gia-cuc-tot.2792973/)
-
[SIÊU GIẢM GIÁ đầu kỹ thuật số VJV HD323 thu 60 kênh giá 550k](threads/34/sieu-giam-gia-dau-ky-thuat-so-vjv-hd323-thu-60-kenh-gia-550k.3823005/)
-
[Gía chuẩn và tốt nhất. đã bao gồm 10% VAT . TIVI SONY,SAMSUNG,LG,TOSHIBA,PANASonic,sharp.22.11. 2015](threads/34/gia-chuan-va-tot-nhat-da-bao-gom-10-vat-tivi-sony-samsung-lg-toshiba-panasonic-sharp-22-11-2015.2856398/)
-
[TVBoxVN.com Clear kho sản phẩm M8s: 1.100K , MXQ: 750K](threads/34/tvboxvn-com-clear-kho-san-pham-m8s-1-100k-mxq-750k.3850360/)
-
[Sốc: Đầu thu kỹ thuật số VJV HD012, HD323, Pentesat thu hơn 43 kênh SD HD giá từ 450k tặng cáp HDMI](threads/34/soc-dau-thu-ky-thuat-so-vjv-hd012-hd323-pentesat-thu-hon-43-kenh-sd-hd-gia-tu-450k-tang-cap-hdmi.3754564/)
-
[ĐẦU KTS, VJVHD012, STB 1306,PANTASAT,VTvt2hd,xbox, giá từ 450k, km cáp hdmi](threads/34/dau-kts-vjvhd012-stb-1306-pantasat-vtvt2hd-xbox-gia-tu-450k-km-cap-hdmi.3750986/)
-
[Giá Sốc Nhất Việt Nam : Android TV Box Amlogic M8, M8S Tặng chuột bay trị giá 400k](threads/34/gia-soc-nhat-viet-nam-android-tv-box-amlogic-m8-m8s-tang-chuot-bay-tri-gia-400k.3865295/)
-
[Android Box ở đâu bán rẻ nhất xin tư vấn tại VINHSTUDIO có giá rẻ nhất HN hậu mãi tốt phimhd1080.com](threads/34/android-box-o-dau-ban-re-nhat-xin-tu-van-tai-vinhstudio-co-gia-re-nhat-hn-hau-mai-tot-phimhd1080-com.3864521/)
-
[Đầu thu kỹ thuật số chính hãng VTV giá rẻ](threads/34/dau-thu-ky-thuat-so-chinh-hang-vtv-gia-re.3764408/)
-
[CÁCH SỬA MÀN Hình Panel Tivi lcd](threads/34/cach-sua-man-hinh-panel-tivi-lcd.3906582/)
Đang tải...
![](http://static18.zamba.vn/styles/muare/add-ons/usersviewing/icons/users_online.gif)
**3**người đang xem tin đăng này (Thành viên: 0, Khách: 3)

Set-Cookie: muare1_session=efe6140f6049c98d45851c749c9d0264; path=/; domain=.muare.vn; httponly


text:
Nửa Đêm Khấn Hứa - Nguyễn Hồng Ân
Album: Noel Ngày Ấy... Bây Giờ
Thể loại: Nhạc Trữ Tình
Sáng tác: Đang cập nhật
Nghe: 2.422 | Tải: 27
Bài hát Nửa Đêm Khấn Hứa do ca sĩ Nguyễn Hồng Ân thể hiện, thuộc thể loại Nhạc Trữ Tình. Các bạn có thể nghe, download (tải nhạc) bài hát Nửa Đêm Khấn Hứa mp3, album, MV miễn phí tại Nghe Nhạc Hay
Nguyễn Hồng Ân
Có Một Nụ Hồng Bỗng Gọi Tên EmTrình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trữ Tình
Lượt nghe: 897 | Lượt tải: 61
Vì Anh Không NóiTrình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trẻ
Lượt nghe: 943 | Lượt tải: 41
Anh Còn Nợ EmTrình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trẻ
Lượt nghe: 1.115 | Lượt tải: 58
Dẫu BiếtTrình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trẻ
Lượt nghe: 1.027 | Lượt tải: 16
Tình Nghĩa Đôi Ta Chỉ Thế ThôiTrình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trữ Tình
Lượt nghe: 1.057 | Lượt tải: 49
Album Nguyễn Hồng Ân
Video Clip Nguyễn Hồng Ân
Like Fanpage Nhạc Hay trên Facebook để cùng chia sẻ cảm xúc âm nhạc
Album Nhạc Trữ Tình
Thêm Một Lần Yêu
Phượng Mai
54.994
Khúc Nhạc Xưa
Tuấn Khương
10.992
Vắng Em Mùa Đông
Hoài Nam
4.830
Anh Còn Nợ Em
Đàm Vĩnh Hưng
149.950

markdown:
![ Ca si Nguyen Hong An](/thumbs/240x240/source/picture/singer/Nguyen-Hong-An.jpg)
## Nửa Đêm Khấn Hứa - Nguyễn Hồng Ân
Album:
[Noel Ngày Ấy... Bây Giờ](/album-523/noel-ngay-ay-bay-gio.html)
Thể loại:
[Nhạc Trữ Tình](/the-loai-6/nhac-tru-tinh.html)
Sáng tác: Đang cập nhật
Nghe: 2.422 | Tải: 27
Bài hát
**Nửa Đêm Khấn Hứa** do ca sĩ ** thể hiện, thuộc thể loại Nguyễn Hồng Ân** **. Các bạn có thể nghe, download (tải nhạc) bài hát** [Nhạc Trữ Tình](/the-loai-6/nhac-tru-tinh.html) **mp3, album, MV miễn phí tại Nghe Nhạc Hay** [Nửa Đêm Khấn Hứa](/tim-bai-hat/nua-dem-khan-hua-1.html)
|LINK|
|BLOG|
|FORUM|
[Nguyễn Hồng Ân](/ca-si-677/nguyen-hong-an.html)
Trình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trữ Tình
[Có Một Nụ Hồng Bỗng Gọi Tên Em](/bai-hat-46997/co-mot-nu-hong-bong-goi-ten-em.html)
Lượt nghe: 897 | Lượt tải: 61
Trình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trẻ
[Vì Anh Không Nói](/bai-hat-18683/vi-anh-khong-noi.html)
Lượt nghe: 943 | Lượt tải: 41
Trình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trẻ
[Anh Còn Nợ Em](/bai-hat-18679/anh-con-no-em.html)
Lượt nghe: 1.115 | Lượt tải: 58
Trình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trẻ
[Dẫu Biết](/bai-hat-54214/dau-biet.html)
Lượt nghe: 1.027 | Lượt tải: 16
Trình bày: Nguyễn Hồng Ân | Thể loại: Nhạc Trữ Tình
[Tình Nghĩa Đôi Ta Chỉ Thế Thôi](/bai-hat-22968/tinh-nghia-doi-ta-chi-the-thoi.html)
Lượt nghe: 1.057 | Lượt tải: 49
[Album Nguyễn Hồng Ân](/ca-si-677/album-1/nguyen-hong-an.html)
[Video Clip Nguyễn Hồng Ân](/ca-si-677/video-1/nguyen-hong-an.html)
Like
[Fanpage Nhạc Hay](https://www.facebook.com/nghenhactructuyen)trên Facebook để cùng chia sẻ cảm xúc âm nhạc
[Album Nhạc Trữ Tình](/the-loai-6/album-1/nhac-tru-tinh.html)
[Thêm Một Lần Yêu](/album-2611/them-mot-lan-yeu.html)
Phượng Mai
54.994
[Khúc Nhạc Xưa](/album-4612/khuc-nhac-xua.html)
Tuấn Khương
10.992
[Vắng Em Mùa Đông](/album-5454/vang-em-mua-dong.html)
Hoài Nam
4.830
[Anh Còn Nợ Em](/album-1427/anh-con-no-em.html)
Đàm Vĩnh Hưng
149.950


text:
Nhạc sĩ: Nguyễn Duy Hùng Album: Rong Chơi (Mp3) Thể loại: Nhạc Trẻ Lượt nghe: 3,911
Vương Quốc Âm Nhạc trên Fb

markdown:
Nhạc sĩ: Nguyễn Duy Hùng
Album:
[Rong Chơi (Mp3)](http://nhac.vui.vn/rong-choi-mp3-ha-anh-tuan-a5730p335.html)
Thể loại:
[Nhạc Trẻ](http://nhac.vui.vn/nhac-tre-c3.html)
Lượt nghe: 3,911
|
|![]()
|
|
12 Giờ
12 giờ rung hồi chuông vang réo rắt
## Lời bài hát: 12 Giờ - Hà Anh Tuấn - Phương Linh
Phiên bản 1/1
Người đóng góp: Administrator
12 giờ em hẹn tôi mong mãi tới.
12 giờ trưa mừng tan ca nhớ nhớ 1 người thương
12 giờ xe đạp loanh quanh xuống phố.
12 giờ sẽ kịp thôi hay nhớ nữa
12 giờ tâm hồn tôi như đã ngỡ 1 tình yêu.
Là giờ thấy em mùa xuân thắm trên làn môi sắc hồng
Là tìm thấy tôi tình em hát xoay đường kim giờ.
Là ngồi sát thêm kề vai nhé em nụ hôn đắm say
Là mình có đôi dìu nhau bước vui ngày rực rỡ

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

X-Cache: QuickCache vv2.1.1rc1 - file

X-CacheDebug-1: Cache scriptkey is set to /index.php

X-CacheDebug-2: Cache varkey is set to GET=a:2:{s:13:"SERVER_REGION";s:2:"US";s:7:"web_url";s:57:"12-gio-mp3-ha-anh-tuan-phuong-linh-m94420c3p509a5730.html";}

X-CacheDebug-3: Cachekey is set to d00d8a90ded0b48dbee693c14184fdc6

X-CacheDebug-4: No (valid) cachedata for d00d8a90ded0b48dbee693c14184fdc6

X-CacheDebug-5: Callback happened

X-CacheDebug-6: Writing cached data to storage

X-CacheDebug-7: Starting wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/d0/qcc-d00d8a90ded0b48dbee693c14184fdc6

X-CacheDebug-8: quickcache_filewrite wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/d0/qcc-d00d8a90ded0b48dbee693c14184fdc6

X-CacheDebug-10: Successfully wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/d0/qcc-d00d8a90ded0b48dbee693c14184fdc6

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
Mới cập nhật
- Đại hội đại biểu Đảng bộ phường Phương Sài lần thứ X nhiệm kỳ 2015 - 2020
- Đối thoại giữa chính quyền với thanh niên trên địa bàn
- Thông Báo: Đề Nghị Nhận Bảo Hiểm Y Tế Cho Trẻ Dưới 6 Tuổi
- Danh Sách Đề Nghị Bổ Sung Tờ Khai Cấp Thẻ Bảo Hiểm Y Tế (Trẻ dưới 6 tuổi)
- DANH SÁCH CẤP THẺ BHYT CHO TRẺ DƯỚI 6 TUỔI
- Đại Hội MTTQVN Phường Phương Sài Lần Thứ X Nhiệm Kỳ 2014 - 2019
- Hội Nghị Tổng Kết Phong Trào Thi Đua Yêu Nước Và Phong Trào Toàn Dân Bảo Vệ An Ninh Tổ Quốc Phường Phương Sài Năm 2013
- Hội Nghị Ký Kết Quy Chế Phối Hợp Giữa Công An - Quân Sự Phường

markdown:
### Mới cập nhật
-
[Đại hội đại biểu Đảng bộ phường Phương Sài lần thứ X nhiệm kỳ 2015 - 2020](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1199-dai-hoi-dai-bieu-dang-bo-phuong-phuong-sai-lan-thu-x-nhiem-ky-2015-2020.html)
-
[Đối thoại giữa chính quyền với thanh niên trên địa bàn](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1198-doi-thoai-giua-chinh-quyen-voi-thanh-nien-tren-dia-ban.html)
-
[Thông Báo: Đề Nghị Nhận Bảo Hiểm Y Tế Cho Trẻ Dưới 6 Tuổi](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1197-thong-bao-de-nghi-nhan-bao-hiem-y-te-cho-tre-duoi-6-tuoi.html)
-
[Danh Sách Đề Nghị Bổ Sung Tờ Khai Cấp Thẻ Bảo Hiểm Y Tế (Trẻ dưới 6 tuổi)](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1196-danh-sach-de-ngh-bo-sung-to-khai-cap-the-bao-hiem-y-te-tre-duoi-6-tuoi.html)
-
[DANH SÁCH CẤP THẺ BHYT CHO TRẺ DƯỚI 6 TUỔI](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1195-danh-sach-cap-the-bhyt-cho-tre-duoi-6-tuoi.html)
-
[Đại Hội MTTQVN Phường Phương Sài Lần Thứ X Nhiệm Kỳ 2014 - 2019](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1194-dai-hoi-mttqvn-phuong-phuong-sai-lan-thu-x-nhiem-ky-2014-2019.html)
-
[Hội Nghị Tổng Kết Phong Trào Thi Đua Yêu Nước Và Phong Trào Toàn Dân Bảo Vệ An Ninh Tổ Quốc Phường Phương Sài Năm 2013](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1193-hoi-nghi-tong-ket-phong-trao-thi-dua-yeu-nuoc-va-phong-trao-toan-dan-bao-ve-an-ninh-to-quoc-phuong-phuong-sai-nam-2013.html)
-
[Hội Nghị Ký Kết Quy Chế Phối Hợp Giữa Công An - Quân Sự Phường](/tieu-diem/gioi-thieu-chung/1192-hoi-nghi-ky-ket-quy-che-phoi-hop-giua-cong-an-quan-su-phuong.html)
### Tiêu Điểm
|
|![Đại hội đại biểu Đảng bộ phường Phương Sài lần thứ X nhiệm kỳ 2015 - 2020 Đại hội đại biểu Đảng bộ phường Phương Sài lần thứ X nhiệm kỳ 2015 - 2020](/images/news/img_0741 fileminimizer.jpg)
### Ủy Ban Nhân Dân
|
|![Đại Hội Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Phường Phương Sài Khóa IX Đại Hội Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Phường Phương Sài Khóa IX](/images/news/dh6.jpg)
### An ninh - Pháp luật
|
|![Chiến Công Đầu Xuân Của Công An Phường Phương Sài Chiến Công Đầu Xuân Của Công An Phường Phương Sài](/images/news/toipham.jpg)
### Công tác tuyên truyền
|
|
### Bạn đọc
|
|![ Thơ: ANH VỀ](/modules/mod_newlatestnews/noimage.gif)
### Tin tức - Sự kiện
|
|![Công tác lấy ý kiến CSKV Phường Phương Sài Công tác lấy ý kiến CSKV Phường Phương Sài](/images/news/cap.jpg)
### Cái cách hành chính
|
|![Thiếu đạo đức công vụ khó cải cách hành chính Thiếu đạo đức công vụ khó cải cách hành chính](http://phapluattp.vcmedia.vn/Images/Uploaded/Share/2011/07/18/3-chot.jpg)
-
[Chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2011-2020:Hoàn thiện thể chế, tinh gọn bộ máy](/cai-cach-hanh-chinh/cong-tac-van-phong/907-chuong-trinh-tong-the-cai-cach-hanh-chinh-giai-doan-2011-2020hoan-thien-the-che-tinh-gon-bo-may-.html)
-
[Cải cách hành chính: Từ cách nhìn của các nhà khoa học](/cai-cach-hanh-chinh/cong-tac-van-phong/883-cai-cach-hanh-chinh-tu-cach-nhin-cua-cac-nha-khoa-hoc.html)
-
[Hiệu quả của cải cách hành chính trong lĩnh vực quảng cáo](/cai-cach-hanh-chinh/cong-tac-van-phong/643-hieu-qua-cua-cai-cach-hanh-chinh-trong-linh-vuc-quang-cao.html)
-
[Hoàn thành thực thi đơn giản hóa TTHC trước 30/6/2011](/cai-cach-hanh-chinh/cong-tac-van-phong/623-hoan-thanh-thuc-thi-don-gian-hoa-tthc-truoc-3062011.html)
-
[Thông Báo Về Việc Trẻ Bị Bỏ Rơi Trên Địa Bàn Phường Phương Sài](/cai-cach-hanh-chinh/niem-yet-cong-khai/586-thong-bao-ve-viec-tre-bi-bo-roi-tren-dia-ban-phuong-phuong-sai.html)
### MTTQ và các đoàn thể
|
|![Tổng Kết Hội Cựu Chiến Binh Phường Phương Sài Năm 2013 Tổng Kết Hội Cựu Chiến Binh Phường Phương Sài Năm 2013](/images/news/hinh ccb2013.jpg)
### Thể Thao
|
|![Góc Nhiếp Ảnh: Đại Hội TDTT Phường Góc Nhiếp Ảnh: Đại Hội TDTT Phường](/images/news/ngonginh1.jpg)
### Diễn đàn
|
|![Chi Hội Phụ Nữ Tổ Dân Phố 2 Tổ Chức Trung Thu Cho Các Cháu Thiếu Nhi Chi Hội Phụ Nữ Tổ Dân Phố 2 Tổ Chức Trung Thu Cho Các Cháu Thiếu Nhi](/images/news/trungthu2.jpg)
![ ](/images/news/thng binhlietsy.gif)

Cache-Control: post-check=0, pre-check=0


text:
YÊUCAHÁT
•
MUSIC
Tên bài hát
Ca sĩ
Sáng tác
Lời bài hát
Tìm kiếm bài nhạc
Tìm theo:
Tên bài hát
Ca sĩ
Sáng tác
Lời bài hát
#
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z
Hàng
Trang chủ Music
-> Tên bài hát: Hàng
Kết quả tìm kiếm tại music.yeucahat.com
#
Tên bài hát / Ca sĩ
Downloads
Chuyên mục / Sáng tác
Gởi
1
Hằng!
Mr.H; SK
496
Nhạc ca sĩ mới
Mr.H; SK
lozheo77
15/10/2012 12:59
2
Hằng
Thành Đại Siêu
1858
Nhạc ca sĩ mới
Đăng Khoa
bạch kiến huy
09/06/2011 14:16
3
Hang Belem
Ái Trinh; Ca Đoàn Thiên Thần GX Tân Thái Sơn
1762
Nhạc ca sĩ mới
Hải Linh
congtudeptrai
11/12/2011 22:20
4
Phượng Hằng
Alex Shun
2370
Nhạc ca sĩ mới
lời: Alex Shun
alex shun
03/10/2008 15:58
5
Cô Hàng Xóm
Quang Lê
50786
Nhạc hải ngoại
Lê Minh Bằng
johnfelixanthonyc
15/02/2007 15:46
6
Hang Bê Lem
Lệ Hằng
5794
Nhạc lễ, tết
Minh Châu-Hải Linh
KhangKhang III
02/01/2009 11:09
7
Cô Hàng Xóm
Phạm Trưởng
14047
Nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng
hoang_son_xm
23/04/2012 00:22
8
Cô Hàng Xóm
Mạnh Quỳnh
7852
Nhạc hải ngoại
Lê Minh Bằng
Frenzy Fanatic
22/07/2009 16:45
Cô Hàng Xóm
Khánh Phương
5501
Video Clip nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng
votuantho
15/01/2015 09:59
10
Gánh Hàng Rong
Minh Tuyết
10000
Nhạc hải ngoại
Lê Quốc Dũng
Nhox_Nik_iu_bx
21/04/2009 06:41
11
Chain Hang Low
Jibbs
3177
Nhạc Anh - Mỹ
badboycd
26/10/2006 22:52
12
Gánh Hàng Rong
Quách Tuấn Du
3337
Nhạc Việt Nam
Lê Quốc Dũng
bạch kiến huy
20/07/2009 09:00
13
Cô Hàng Xóm
Lương Mạnh Hùng
465
Nhạc ca sĩ mới
Lê Minh Bằng
tuanhien1986
03/03/2013 18:27
14
Cô Hàng Xóm
Gia Bin
953
Nhạc ca sĩ mới
Anh Bằng
hominhcuong
20/04/2013 17:21
15
Hàng Thư Ướt
Trương Khắc Minh
1329
Nhạc ca sĩ mới
Trương Khắc Minh
hoang_son_xm
23/07/2012 23:44
16
Gánh Hàng Rong
Minh Tánh
417
Nhạc ca sĩ mới
Lê Quấc Dũng
utsautuongtu
12/07/2013 10:30
17
Cô Hàng Xóm
Lâm Hùng
3292
Nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng; Album: Cho Vừa Lòng Em
bạch kiến huy
01/01/2011 15:37
18
Cô Hàng Xóm
Trường Hiếu
339
Nhạc ca sĩ mới
Lê Minh Bằng
MamKho BongSung
30/10/2013 14:30
19
恒星 / Hằng Tinh
飞轮海; Phi Luân Hải
2364
Nhạc nước khác
hunan
06/01/2009 04:19
20
Hang Bê Lem
Thiếu Nhi Thánh Thế
3687
Nhạc lễ, tết
Minh Châu-Hải Linh
KhangKhang III
01/01/2009 00:24
21
Cô Hàng Xóm
Nguyễn Nhật Tân
302
Nhạc ca sĩ mới
Lê Minh Bằng
Szu
14/05/2014 00:24
22
Cô Hàng Xóm
Hoàng Thiên Khánh
966
Nhạc ca sĩ mới
Lê Minh Bằng
bạch kiến huy
05/12/2011 15:14
23
Cô Hàng Xóm
Hà Thái Hoàng
452
Nhạc ca sĩ mới
Lê Minh Bằng
thienthannho1995
29/11/2012 18:13
24
年年/ Hằng Năm
蔡卓妍 Thái Trác Nghiên
686
Nhạc nước khác
puku4ponta
30/06/2011 21:49
Hàng Thư Ướt
Trương Khắc Minh
646
Video Clip nhạc Việt Nam
Trương Khắc Minh
thienthannho1995
01/11/2012 16:49
26
恒星 / Hằng Tinh
许茹芸; 苏永康; Hứa Như Vân; Tô Vĩnh Khang
1476
Nhạc nước khác
hunan
08/10/2008 14:43
27
Hang'em high
My Chemical Romance
1226
Nhạc Anh - Mỹ
dao nhat ha
01/01/2007 16:46
28
For Thúy Hằng
MVK
1497
Nhạc ca sĩ mới
MVK
MVK
27/02/2007 19:35
29
Hàng Thư Ướt
Trương Khắc Minh
713
Nhạc chuông điện thoại
Trương Khắc Minh
thienthannho1995
30/08/2012 11:40
30
Cô Hàng Xóm (Remix)
Khánh Phương
35318
Nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng
thienthannho1995
19/10/2014 19:30
31
Cô Hàng Xóm (Remix)
Lâm Chấn Khang
15183
Nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng
thienthannho1995
12/08/2013 10:49
32
Phép Lạ Hàng Ngày
Thanh Bạch; Quỳnh Hương; Quỳnh Hoa; Quỳnh Giang; Đỗ Thụy; Trịnh Kim Chi; Đại Nghĩa; Quốc Bình; Phước Lập; Anh Quân
10723
Nhạc Việt Nam
Nguyễn Lê Tâm
bạch kiến huy
26/01/2010 14:16
33
Cô Hàng Xóm (Remix)
Phạm Trưởng
5703
Nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng
thienthannho1995
04/08/2013 08:36
No U Hang Up
Shayne Ward
2790
Video Clip nhạc Anh - Mỹ
sansan182
15/07/2010 06:48
35
Cô Hàng Xóm (Remix)
The Men
4219
Nhạc Việt Nam
Lê Minh Bằng
thienthannho1995
02/05/2013 13:19
Chuyển đến trang
1
,
2
,
3
Trang sau
Hàng
Tiếng hát thành viên
-> Tên bài hát: Hàng
Các nhóm bài hát do thành viên Yêu Ca Hát thể hiện
#
Tên bài hát / Sáng tác
Beat/Playback
Thể hiện
Nghe
Downloads
Cảm nhận
1
Hằng
TrungKid a.k.a Salem
2
thành viên
531
15
1
2
Hụt Hẫng
bitu10
147
2
2
3
Hụt Hẫng
143
1
4
4
Hụt Hẫng
RapperHt9z; Rockoz; Nina
2
thành viên
552
13
3
5
Hụt Hẫng
HIF
44
7
1
Chuyển đến trang
1
,
2
,
3
Trang sau
Tên bài hát: Hàng
Trang chủ music
Nhạc HoT hôm nay
Nhạc HoT tuần này
Nhạc HoT tháng 11
Nhạc HoT năm 2014
Nhạc ca sĩ mới
Nhạc Việt Nam
Nhạc hải ngoại
Nhạc Anh - Mỹ
Nhạc nước khác
Nhạc phim, game
Nhạc học sinh
Nhạc lễ, tết
Nhạc không lời, beat
Nhạc chuông điện thoại
Nhạc Flash
Video Clip nhạc Việt Nam
Video Clip nhạc Anh - Mỹ
Video Clip nhạc nước khác
Bài hát yêu thích (0)
Được yêu thích
1
Gấu Ở Đâu Khi Gió Đông Về
Nhạc ca sĩ mới
Cao Tùng Anh
2
Buông Đôi Tay Nhau Ra
Nhạc Việt Nam
Sơn Tùng M-TP
3
Buông Đôi Tay Nhau Ra
Nhạc ca sĩ mới
LEG
4
Tha Thứ Cho Anh Em Nhé
Nhạc Việt Nam
Nguyễn Đình Vũ
5
Chỉ Cần Em Nói
Nhạc ca sĩ mới
Cao Tùng Anh
6
Hãy Để Anh Bên Em
Nhạc Việt Nam
Châu Khải Phong
7
Hãy Tin Anh Lần Nữa
Nhạc ca sĩ mới
Trịnh Đình Quang
8
Sống Trong Nỗi Nhớ
Nhạc Việt Nam
Mr Siro
9
Hết Rồi
Nhạc Việt Nam
Hồ Quang Hiếu
10
Âm Thầm Bên Em
Nhạc Việt Nam
Sơn Tùng M-TP
11
Lưng Chừng Hạnh Phúc
Nhạc Việt Nam
Bảo Thy
12
Nonstop 2016: Cơ Trưởng Của Những Chuyến Bay
Nhạc Việt Nam
Lâm Chân Khang
13
Hai Ta Sẽ Một Nhà
Nhạc ca sĩ mới
Cao Tùng Anh
14
Đau Đớn Anh Vẫn Yêu
Nhạc Việt Nam
Châu Khải Phong
15
Không Còn Nợ Nhau
Nhạc ca sĩ mới
Wendy Thảo
Powered by
tuantrinh
© 2007-2008 | Bây giờ là 25/11/2015 21:16 | Múi giờ = [GMT+7]
Máy chủ được đặt tại
Viettel IDC
Page generation time: 0.2164s - GZIP enabled - Debug on |
Phong thu am
|
studio

Server: nginx admin

Cache-Control: no-cache, pre-check=0, post-check=0

Set-Cookie: ads_time=i%3A2%3B; expires=Thu, 24-Nov-2016 14:16:17 GMT; path=/; domain=.yeucahat.com