text:
Tại sao người Nhật mê đọc sách ?1
Nguyễn Xuân Xanh2
Không có thú vui nào trên thế giới có thể so sánh được với thú vui đọc sách. Khi người ta cảm nhận được sự đàm thoại riêng tư với thế giới người hiền, thì đó là thú vui duy nhất không lệ thuộc vào người khác..
Kaibara Ekken (1630-1714)
Chúng ta có thể nhân bản hơn bằng cách trở thành hoàn vũ hơn.
Okakura Tenshin (1862-1913)
Tóm tắt
Những lý do nào khiến dân tộc Nhật đã có một văn hoá đọccó thể nói vào bậc nhất thế giới? Văn hoá đọc này không phải chỉ bỗng dưng bùng nổ vào thời Minh TrịDuy Tân 1868 khi đất nướcđược mở cửa,hướng vềphương Tây, mà có gốc rễ sâu xa từ thời Tokugawa 1600-1868, từ lúc dân tộc chỉ có văn hoá võ sĩ trên chiến trường,từ lúc thầy tu khoẻmạnh cũng muốn ra trận để thi thố tài năng đi tìm hạnh phúc. Cách đây 300 năm Nhật Bản đã có những con số "khủng"về giáo dục và văn hoá đọc. Những lý do nào khiến cho một dân tộc võ sĩ lại trở thành mê đọc sách như thế?Và đọc sách đểlàm gì? Tại sao không phải các dân tộc có truyền thốngvăn sâu đậm như Trung Hoa hay Việt Nam mà lại một dân tộc có truyền thốngvõ như Nhật Bản? Hai trăm sáu mươi năm tự đóng kín cửa như "hến" sau khi đuổi hết người truyền giáo phương Tây khỏi nước(cùng thời với Việt Nam), nhưng tại sao mảnh đất Nhật Bản lại"ngậm" được viên ngọc 'Tây học'(Western learning, thông qua 'Lan học',Rangaku)hình thành bên trong, từchất "nọc độc của người man di", đểrồi viên ngọc khai minh đó biến thành quốc sách thời Minh Trị?Một sự lặp lại kỳ thú của lịch sử: châu Âu đã từng có cuộcdịch thuật vĩ đạithế kỷ 11 và 12 lúcđại học châu Âu ra đời đểlàm nền tảng phát triển khoa học và văn hoá, thì tương tự,ở phương Đông, Nhật Bản cũng đã có cuộc dịch thuật vĩ đại của mình trong hai thế kỷthời đóng cửa, giúp chuyểnhệ hình tư duykiểu phong kiến Trung Hoa sang hệhình khoa học hiện đại phương Tây dù tầng lớp trí thức ở Nhật Bản chịu ảnh hưởng rất sâu đậm của Khổng giáo, có thể sâu đậm hơn cả giới trí thức Việt Nam cùng thời. Cuộc dịch thuật là khó nhọc và không kém phần nguy hiểm, nhưng trí thức Nhật Bảnđã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao cả của mình đối với quốc gia, rằng họ không thể yêu nước trong sự vô minh.Đọc sách là việc làm của lòng yêu nước, không phải chỉ để thưởng ngoạn, mà đểkhai minh và khai sinh một thời đại mới cho đất nước.Đọc sách là thuộc tính của một dân tộc văn hoá có ý thức. Họ không sợ học của kẻ thù, chỉ sợngu muội vì không học. Và họ đã thành công.
Người ta đã từng nghe nói vềsự đọc sách khủngcủa người Nhật thời Minh TrịDuy Tân, cách chúng ta hôm nay ngót một thếkỷrưỡi. Thí dụminh hoạthường là quyển sách Bàn vềTựdo, On Liberty, của John Stuart Mill. Sách được xuất bảnởAnh năm 1859, cùng năm với tác phẩm"Thuyết tiến hoá" của Charles Darwin. Bàn vềTựdolà một quyển sách rất có ảnh hưởngởphương Tây, và ngày nay vẫn còn tiếp tụcđượcđọc. Khi được dịch sang tiếng Nhật quyển sách đã bán trên triệu bản.
Một quyển sách khác, có lẽít được biết hơn đối vớiđộc giảViệt Nam, là Tựlo, Self-Help của Samuel Smiles. Quyển sách này là best-seller ởphương Tây, đến cuối thếkỷ19 bán được sốlượng 250.000 ởAnh Mỹ,nhưng khi được Nakamura Masanao, một học giảKhổng giáo từng học bên Anh, dịch sang tiếng Nhật những năm đầu của thời Minh Trịthì quyển sách bán đến một triệu bản! (Nakamura cũng là người dịch quyểnBàn vềTựdo) Một con sốthật"khủng"nếu ta biết rằng thờiđó dân sốNhật Bản chỉkhoảng trên 30 triệu thôi. Self-Helplà một trong ba quyển sách được gọi là "Bộkinh thánh Minh Trị"có sức hút mãnh liệtđối với người Nhật, nhất là giới trẻ,trong giai đoạnđất nướcđổi mới của Nhật Bản. Cuốn sách Tựlothểhiện tinh thầnđộc lập tựchủcủa các cá nhân, và từ đó làm cho quốc gia độc lập và tựchủ.Cuốn sách mượn lời của J.S. Mill ngay trang đầu:"Giá trịcủa nhà nước, xét lâu dài, là giá trịcủa các cá nhân cấu thành."Đó là tín hiệu mà quyển sách muốn truyềnđạt: Muốn có mộtđất nước mạnh,độc lập, phải có những cá nhân mạnh và độc lập, thông qua tựrèn luyện, tựlo. Đó làđiều kiện tiên quyết.
Nói chung vào thời mởcửa Minh TrịDuy Tân, dân tộc Nhật lên cơn sốtđọc sách nước ngoài đểbiết phương Tây đã làm gì vàđang làm gì mà "nước giàu quân mạnh"như thế.Họmuốn biết và muốn học,đểxây dựngđất nước hùng mạnh như các cường quốc phương Tây. Chỉcó được một nền văn hoá lớn, một xã hội phú cường, khi nào mọi ngườiđược học như nhau, khi mọi người có quyền ao ước và có điều kiện vươn lên khỏi chức phận cũ của mình. Tinh thần này, ethos,được diễn tảmạnh mẽtrong tác phẩm"Khuyến học",Gakumon no susume, của nhà khai minh Fukuzawa Yukichi (1835-1901): "Con người không sinh ra cao quý hay thấp hèn, giàu sang hay nghèo khó. Chính những ai lao động siêng năng ởnhững công việc tìm tòi của họ,và học nhiều, sẽtrởthành cao quý và giàu có, trong khi những ai biếng nhác sẽtrởthành nghèo khó, thấp hèn."
Hai sựkiện sau đây ởthếkỷ20 minh hoạthêm óc tò mò học hỏiđặc biệt của người Nhật,điều mà các nhà truyền giáo phương Tây đã ghi nhận khi tiếp xúc với những dân tộc này, so sánh với các dân Trung Hoa hay Hàn Quốc mà họbiết trướcđó. Năm 1922 khi Einstein thực hiện lời mời sang thăm và diễn thuyết khoa học tại Nhật thì nước Nhật vừa có ngay một tuyển tập Einstein gồm bốn quyển. Lúc đó không đâu ởchâu Âu hay ởMỹcó tuyển tập này. Tương tự,ba năm trướcđó, 1919, Nhật Bản cũng là nướcđầu tiên xuất bản tuyển tậpCác Mác, Ăng-Ghen. Cũng không đâu trên thếgiới, kểcảNga, Đức là những nơi có phong trào xã hội chủnghĩa mạnh nhất thếgiới có tuyển tập này. Người Nhật quảmuốn biết hết những nghĩ gì thếgiới trướcđó.
Công ty ra đời đầu tiênthời Minh Trị Duy Tân kinh doanh gì? Được sách sử ghi lại, đó là công ty nhập khẩu và kinh doanh sách Maruzencủa Hayashi Yuteki. Năm 1869 ông Hayashi Yuteki mở công ty đầu tiên tại Yokohama có tên Maruya, và năm sau mở thêm cửa hàng thứ hai tại Nihonbashi, khu phốcổ trung tâm sầm uất và thời trang nhất của Tokyo lúc bấy giờ! Năm 1880 Hayashi chuyển doanh nghiệp chính thức thành công ty TNHH Maruzen. Sách là mặt hàng đi đầu trong "cuộc chấn hưng dân khí".Phần lớn các học giả và nhà văn đều là khách hàng của Maruzen, trong đó có hai nhà văn lớn Akutagawa Ryunosuke và Natsume Sōseki. Hayashi Yuteki vốn là một thầy thuốc hành nghề rồi sauđó trở thành học trò của nhà khai minh Fukuzawa Yukichi. Ngoài các hiệu sách, Maruzen còn xuất bản một nguyệt san cho giới văn sĩ, học thuật có tên "Ánh sáng của Khoa học",Gakutō.Một thời gian dài Maruzen là cửa sổduy nhất nhìn ra phương Tây. [Công ty sách này ngày nay vẫn còn tồn tại, hoạt động rộng rãi, có doanh số năm 1996 hơn một tỉ Euro với 2.100 nhân viên. Khách hàng của họlà nhiều đại học, cơ quan chính quyền và viện nghiên cứu.]
Chúng ta tựhỏi vì đâu mà người Nhật lại có cái đam mê đọc sách cuồng nhiệt và sự đánh giá cao sách vởnhư thế?Có phải dân tộc này chỉmê đọc sách thời Minh Trịkhi bừng tỉnh sau 'cơn ngủ đông' mấy trăm năm trướcđó không? Dân tộc Trung Hoa cũng từng ngủ đông dài như thế,và một sốdân tộc khác cùng dòng văn hoá Khổng Mạnh, nhưng tại sao không có cái đam mê đọc sách như dân Nhật?
Một truyền thống lâu đời
Thực ra người Nhậtđã có truyền thốngđọc sách khủnglâuđời, ít ra từthời Tokugawa 1600-1686. Trong thờiđầu của Tokugawa Ieyasu, người thống nhấtđất nước và lập nên triềuđại Tokugawa hoà bình 265 năm lâu dài nhất lịch sử,thì chuyện một samurai có thểdiễnđạtđược ý tưởng của mình một cách mạch lạc trên giấy trắng mựcđen là điềuhi hữu, và tình trạng mù chữlà bình thường. Văn hoá Nhật Bản trước 1600 là văn hoá võ sĩ. Nhưng vào cuối thếkỷ18, có thểnói một samurai mù chữlà mộtđiều hụt hẫngđáng buồn, và tới giữa thếkỷ19, tình hình lại khác nhau một trời một vực.
Trong thờiGenroku(1688-1704),được xem là thời vàng son của Tokugawa với kinh tế ổnđịnh, nghệthuật và văn chương phát triển, Nhật Bảnđã có một hệthống xuất bản sách hiệnđạiđáng ngạc nhiên, đặc trưng bởi sựhiện hữu của nhiều nhà xuất bản lớn, nhiều nhà minh hoạsách có tiếng và nhiều nhà văn tên tuổi. Sách thườngđược xuất bản với sốlượngđến hơn 10.000 bản!Đây là một con số"khủng"thờiđó; Nhật Bản lúc đó chỉcó chừng 20 triệu người, vì thời Minh Trịdân sốNhật Bản khoảng 30 triệu. Năm 1692 Nhật Bản cũng đã từng có những bộdanh mục hàng chục tập vềcác sách in dành cho công chúng sửdụng. (Hiện nay VN chưa có được những bộdanh mục như thếtại các nhà sách).
Con sốphát hành 10.000 bản là rấtđáng ghen tịcho những nhà xuất bản và tác giảViệt Nam hiện nay, đất nước với gần 90 triệu dân. Trong gần mười năm qua từkhi loại sách khai trí bắtđầu xuất hiện, có mấy tác giảnào có số ấn bản tương đương như thế?Cho nên số ấn bản 10.000 của người Nhật thời Tokugawa cách đây 300 nămquảlà con số"khủng"! [Việt Nam lúc bấy giờ đang trong giai đoạn Trịnh Nguyễn phân tranh, không hiểu giáo dục và văn hoá đọc sách ra sao.]
Thương mại sách ởNhật bắtđầu phát triển mạnh từ đầu thếkỷ17. Giớiđọc sách truyền thống như quý tộc, tu sĩ và thượng lưu trong thành phố được mởrộng sang các giớiđại chúng. Mặc dù sốlượng phát hành cao, nhưng không đủ đáp ứng nhu cầuđọc sách của các tầng lớp dân chúng, văn hoá đọc sách thuê, ra đời trong thời Kan'ei (1624-44), trởnên phổbiến,đặc biệt tại các thành phốlớn như Edo, Kyoto và Nagoya. Các cửa hàng cho thuê sách, kashihonya,đóng vai trò quan trọngở đây. Cuối thếkỷ18 các cửa hàng cho thuê sách có mặt khắp nơi ởEdo (tức Tokyo) và các tỉnh. Khách hàng được phục vụbởi những ngườiđi rong mang thùng sách trên lưng. Sách vởcó thể đi đến tận các hảiđảo xa xôi. Edo có 650 cửa hàng cho mượn sách năm 1808, nhưng đến 1832 đã có tới 800. Edo có dân sốkhoảng hơn triệu, và tỉlệbiết chữlên đến 70%.Một cửa hàng cho mượn sách ởNagoya, tên Daisōcủa Sōhachi, như lịch sửcòn ghi, được thành lập năm 1767 và hoạtđộng 132 năm liền,đến khi chấm dứt hoạtđộng có một danh mụcđến 26.768 quyển sách cho mượn.
Nhật Bản thếkỷ18 có những thành phốlớn phát triển với dân sốtập trung cao như châu Âu. Edo có trên một triệu dân, nhất thếgiới, hơn cảParis. Các thành phốkhác như Osaka có con sốnon một triệu. Nhật Bản có văn hoá thành thị,có cảvăn hoá salon (zashiki),đời sống sung túc rõ nét như ởchâu Âu thời Trung cổ.Và đó cũng là điểm hấp dẫnđối với giới thương nhân nước ngoài khi họkêu gọi Nhật Bản mởcửa. [Việt Nam lúc đó chưa được như thếvềmặt phát triển kinh tế.]
Chúng ta hỏi:Từ đâu người Nhật có sự đam mê đọc sách như thế?Động lực nào?
Nguồn gốcđọc sách: vănđi trướcvõ
Sựhọc tại Nhật Bản trước 1600 là độc quyền của giới quý tộc và tăng lữ,nhưng đến thời Tokugawa trởthành công việc của cảnước. Năm 1615 tướng quân Tokugawa Ieyasu, sau khi đã bình địnhđược gần ba trăm phiên trấn (han), thiết lập nên một thểchếchính trịgần như liên bang, phát đi mệnh lệnh như một'big bang' cho các đại danh, daimyō,chủphiên trấn và các võ sĩ, samurai:Điều 1của mệnh lệnh nói: "bunbên tay trái, bubên tay phải".Bunlà văn, sựhọc, là cây bút, trong khi bulà võ, nghệthuật chiến tranh, từ đó chữbushilà võ sĩ, bushidolà võ sĩ đạo. Như thế Điều 1 nói "quyển sách bên tay trái, thanh gươm bên tay phải",và văn đi trước võ, đểcó thểtrịnước lâu bền. Các võ sĩ Nhật dần dần trởthành giai cấp cầm quyềncó học.ỞNhật Bản, cầm quyền là việc của giai cấp của samurai, cha truyền con nối, không phải việc của các Khổng nho như ởTrung Hoa hay Việt Nam, Triều Tiên. Khổng nho cao lắm chỉ được làm tư vấn vớiđồng lương thấp. Nhật Bản cũng có xếp hạng"sĩ, nông, công, thương" (shi, nō, kō, shō)dướiảnh hưởng của Khống giáo Trung Hoa, nhưng ở đây sĩkhông phải là nho sĩ, mà là võ sĩ.
Cácdaimyōgiờ đây phải học văn hoá, các loại khoa học và nghệthuật quản lý đất nước.Một daimyō có học phảiđọc sách hằng ngày.Đểphục vụcho việc học tập của daimyō, và các gia thần, thư việnđược thành lập, sách vở được sưu tầm một cách qui mô, và trởthành biểu tượng cho tri thức. Thư viện bao gồm các loại sách vềlịch sửNhật Bản và Trung Hoa, các sách vềKhổng giáo, Phật giáo và Thần giáo; sách vềnghệthuật quân sự,chiến lược quân sự,địa lý, thiên văn, kinh tế,toán học, y khoa và vô sốsách vềvăn chương cổ điển. Bản thân tướng quân Ieyasu từng lập thư viện cho mình. Nhật Bản mỗi thờiđều có những thư viện nổi tiếng, nhưng vào thời Tokugawa, Nhật Bản có nhiều thư viện nhất chưa bao giờthấy trướcđó. Fukuzawa Yukichi (1835-1901) đã ghi lại trong "Tây dương sựtình"sựquan sát đặc biệt của ông vềcác thư viện phương Tây khi ông có dịpđi tham quan:
Trong những thành phốlớn của phương Tây đều có các sưu tập sách được gọi là "thư viện",ở đó tất cả được sưu tầm, từsách cho nhu cầu hàng ngày đến những loại sách hiếm, và sách trong nước cũng như từnước ngoài. Người dân đến và có thể đọc quyển sách mình muốn, dù không phải là mỗi ngày. Thư viện Anh có 800.000 quyển, của St. Peterburg 900.000, và của Paris 1,5 triệu. Người Pháp nói rằng, nếuđem tất cảsách xếp nốiđuôi nhau, chúng ta sẽcó một chiều dài 7 dặm.
Tướng quân Tokugawa Ieyasu, người tạo cú hích cho "big bang" văn hoá đọc sách của Nhật Bản.
(Nguồn: Wikipedia)
(Nguồn: Wikipedia)
Phát triển giáo dục
Văn hoá đọc sách gắn liền với giáo dục. Tokugawa là thời kỳcủa sựbùng nổgiáo dục, hệthống trường học, phục vụcho nhiềuđối tượng, nhiềuđẳng cấp, trường trung ương của shogun, trường phiên của các daimyō, trường tư, cho dân thường và trường hỗn hợp cho cảsamurai và dân thường. Vài con sốdướiđây sẽlàm chúng ta thêm ngạc nhiên đểthấy mối tương quan giữa văn hoá đọc và giáo dục.
Ngoài những trường chính thống dành cho giai cấp samurai của Mạc phủ,như "Hàn lâm Khổng giáo", Shōheikō,thành lập năm 1630, và trường của các phiên, còn có các loại trường như trườngterakoyacho thường dân; trườnggōgakudành cho cảcon em samurai lẫn thường dân học chung, được chính thức hỗtrợtừnhà nước, báo trước loại giáo dục hiệnđạiphiđẳng cấpsẽra đời thời MinhTrị.Ngoài ra có loại trường tư thục,shijuku, privat academies, với khoảng 1.500 trường, từqui mô nhỏvài ba chụcđến qui mô lớn cảngàn sinh viên, cạnh tranh với các trường trung ương hay trường phiên, dành cho cảsamurai và thường dân mọi tầng lớp.
Tại phiên Chōshū, một trong những phiên quan trọng trong việc lậtđổMạc phủ đểphục hồi thiên hoàng, nhiều samurai nổi loạn và trởthành lãnh đạo của chính phủMinh Trị đã từng là học trò của nhà yêu nước Yoshida Shōin (1830-1859) tại trường tư thục do ông thành lập.Shijukuthường phục vụcho giáo dục cao cấp (advancededucation),đi vào nghiên cứu, là trường của những người muốn tiến thân vào học thuật.Đó là loại trường"vườnươm nhân tài", bất kểtừ đâu đến, samurai hay thương gia, thầy tu, tạo nguồn nhân lực quốc gia, jinzai(human resource), điều cũng được các giới chính quyền trung ương và địa phương ủng hộ. Theo tinh thần củajinzai, việc tuyển mộnhân sự được dựa trên cơ sởtài năng hơn là nguồn gốc thân thế,và tài năng có thể đi từphiên này sang phiên khác sống. Ngoài ra còn các trường dạy nghềvà trường tôn giáo.
Một trường terakoya (Nguồn: Wikipedia)
Năm 1868 khi Nhật Bản Minh Trịbắtđầu cuộc duy tân, cảnướcđã có 17.000 trườngđủmọi loại!Đây cũng là một con số'khủng'nữa. Hàng triệu ngườiđã được học hành. [Việt Nam có được bao nhiêu trường học và học sinh lúc đó? Nam Kỳlúc đó vừa trởthành thuộcđịa Pháp.] Có mộtước tính theo đó cuối thời Tokugawa Nhật Bản có khoảng trên 40 phần trăm con trai và 10 phần trăm con gái nhậnđược giáo dục ngoài gia đình. Nhà nước không sợsựphát triển giáo dục trong nhân dân, và dân chúng cũngđồng tình đểcải thiện vịtrí xã hội của mình. Phát triểnđất nước cần những người có học."Việcđầu tiên cần thiết cho sựtrịvì một nhà nước là năng lực con người. Mà năng lực con người thì đến từsựhọc"như học giảKhống giáo Dazai Jun(1686-1747) viết.
Qui môcủa trường Nhật cũng không kém phần ngạc nhiên. TrườngShōheikōđược xây dựng lại năm 1799 thực tếkhông phải là một ngôi trường, mà là mộtcampusto lớn, nhiều dãy nhà ngang dọc, nhiềuđường phốtrong đó, với mộtđền thờKhổng tửlớn tại trung tâm, nó là một cái làng học thuật và đào tạođúng hơn là một cái trườngđơn giản theo quan niệm của chúng ta. TrườngNisshinkantuy có thểnhỏhơn nhưng cũng rất lớn. Chúng ta biết rằng tại Hoa Kỳ,các đại học dạng campus hình thành chủyếu từLuật giao đất Morrillnăm 1862 trước khi cuộc nội chiến chấm dứt. Phải chăng, xét vềqui mô, các trường của Nhật Bản thời Tokugawa đã đi trướccác đại học campus của Mỹgần cảtrăm năm?
Nước Nhật bước vào hiệnđại hoá không phải từtro tàn của chế độcũ, mà ngược lại,được xây dựng trên một nền móng văn hoá đã phát triển cao, đa dạng vềnội dung học, và vững chắc. Năm 1872 (cũng là năm sinh của cụPhan Châu Trinh), tứcchỉbốn năm saukhi vua Minh Trị được phục hồi, một chế độgiáo dục cưỡng bách toàn dân được thực hiện trên khắp nước Nhật, một kỳcông. Điều này sẽkhó có thể được nếu Nhật Bản Tokugawa không có gì cả.Năm 1900 Nhật Bản có tỉlệngười biết chữcao hơn tỉlệcủa Anh. Đó là một môi trường văn hoá tốt và thiết yếu cho sựphát triển mạnh của khoa học và kỹthuật.
Nếuđầu thời kỳTokugawalưỡi gươmlà quan trọng, thì vào cuối thời Tokugawa thì quyển sáchlà quan trọng hơn.
Trước áp lực của nguy cơ nước ngoài sựhọc cổ điển dần dầnđược hiệnđại hoá bằng các môn học phương Tây. Các môn tri thức quân sự,luyện kim, vẽbảnđồ,y khoa, hoá học…,cũng như các môn học vềcác thểchếchính trị,kinh tếcác quốc gia phương Tây có sức hút mạnh mẽ.Các daimyō biết nhìn xa gửi sinh viên tài năng đi học tại Nagasaki hay tại những trường Lan học tại Edo và Osaka. Và trong những năm 1850, 1860 họthành lập các trung tâm Tây học tại các phiên của họ.Các nhà lãnh đạo của Minh TrịDuy Tân như Saigō của phiên Satsuma, Kido, Itō và Inoue của Chōshū, Soejima và Okuma của Saga, Gotō, Sakamoto và Sasaki của Tosa, Yuri của Fuki, Mutsu và Katsu của Mạc phủ,tất cả đềuđã một lần học tại Nagasaki, trung tâm Lan học hiệnđại của cả đất nước.
Sựphát triển giáo dục thời Tokugawa gắn liền với sựphát triển văn hoá Edo. Edo là thời kỳcủa nghệthuật và học thuật. Tokugawa chọn con đườngđóng kín không phảiđểsuy tàn, mà ngược lại,đểphát triển bản sắc Nhật Bản không bịphá rầy,đưa sức sống của dân tộc lên đỉnh cao văn hoá và nghệthuật, vun xớiđạođức và bản sắc.Đó là thời kỳcủa sựtựtôi luyện, sựquyết tâm tựkhẳngđịnh mình, biếnđổi miếngđất hoang sơ thành một vườn hoa sặc sỡ,phát triển các hình thái nghệthuật lên cao nhất,đểbản sắc Nhật Bản trởthành nền tảng không lung lay được trong thời mởcửa xáo trộn sau, đểtài năng Nhật Bảnđược tinh luyện làm niềm tin của dân tộc. Khi mởcửa, nghệthuật Nhật Bảnđã chinh phụcđược các quốc gia phương Tây và quốc gia được nểphục.
Tấm bình phong sơn mài hoa Iris của Ogata Kōrin (1658-1716), bậc thầy tiên phong về hội hoạ thời Edo, là thờiđại hưng thịnh của nghệ thuật,để lại dấu ấn mãi mãi trong lịch sửNhật Bản. Otaga Kōrin là tấm gương lớn của những người trường phái ấn tượngđầu tiên của Pháp. Các cuộc triển lãm tranh nghệ thuật của nghệ sĩ Nhật Bản nửa cuối thế kỷ 19 trong thời mở cửa tại châu Âu cũng như tại Hoa Kỳ đã mang đến cho Nhật Bản một sựcông nhận lớn trong lãnh vực nghệ thuật. Không phải chỉcó phương Tây chiếm lĩnh Nhật Bản qua các hiệp định thương mại, mà Nhật Bản đã chiếm lĩnh sân khấu nghệ thuật phương Tây qua nghệ thuật. Van Gogh cũng chịu ảnh hưởng của hội hoạ Nhật Bản. Nhiều người Mỹ thừa nhận tính ưu việt của nghệ thuật Nhật Bản. Một làn sóng lớn, "tsunami", du lịch từ phương Tây, nhất là từHoa Kỳ đã đổ sang Nhật Bản vì sựngưỡng mộ dân tộc đặc biệt này. Người Nhật cảm thấy tự tin khi bước vào sân chơi của cộng đồng các cường quốc. (Ảnh: nguồn Wikipedia)
Lan học,cuộc dịch thuật vĩ đại
Còn một sự kiện 'khủng' khác cần được nói lên ở đây.Đó là cuộc dịch thuật vĩ đạihai thế kỷ của giới trí thức Nhật Bản trong thời Tokugawa tự đóng cửa. Sáu năm sau khi Copernicus qua đời (1543) và tác phẩm cách mạng Vềchuyển động quay của các thiên thểxuất bản, Nhật Bản tiếp xúc với những người phương Tây đầu tiên. Nhưng năm mươi năm sau, Nhật Bản, như chúng ta biết, chọn con đườngđóng kín cửa, "toả quốc",sokoku, từ 1640 (Việt Nam từ 1630), khi thấy sựphát triển của Kitô giáo là nguy hiểm cho tinh thần dân tộc và cho quyền lực. Nhật Bản chỉ chừa một cửa thông thương duy nhất với Hà Lan tại Dejima, Nagasaki. Sự đóng kín này kéo dài cho đến hết thời Tokugawa năm 1868. Vậy mà trong điều kiện đó, đây là điều Việt Nam không có, trí thức Nhật Bản đã làm một cuộc dịch thuật vĩ đại sách vở phương Tây. Tuy không quyển sách nào thoát khỏi bàn tay kiểm duyệt nghiêm ngặt của Mạc phủ, tuy giới học giảphải làm việc trong điều kiện khó khăn, đôi khi phải trả giá bằng tính mệnh, nhưng họ đã làm nên một cuộc dịch thuật vĩ đạitừ cái được gọi là Lan học,rangaku, Dutch learning ("Lan"là gọi tắt của Hà Lan), bắt cầu cho khai trí, khoa học, kỹthuật để Minh Trị Duy Tân bước tới mạnh mẽ.
Siguta Gempaku, người tạo cú hích mạnh mẽ
cho Lan học (Nguồn: Wikipedia)
cho Lan học (Nguồn: Wikipedia)
Trí thức Nhật, nhất là giới bác sĩ, đặc biệt chú ý đến khoa học kỹthuật từchâu Âu qua các tác phẩm dịch từtiếng Hà Lan. Họnhìn thấy trong đó một nền văn minh mới xuất hiện, và ý thức rằng, nếu một ngàn năm trước Nhật Bảnđã từng gửi học giảvà tăng lữsang Trung Hoa đểhọc văn hoá, thì nay, họcũng đang đứng trước một nền văn minh mớiđồsộcần phải học hỏi, và họphải tựhọc trong sựdè chừng của Mạc phủ.Qua Lan học- hay Tây học qua tiếng Hà Lan - người Nhật học hầu như tất cảcác môn khoa học và công nghệphương Tây: y khoa, sinh học, thiên văn, toán học, vật lý, hoá học,điện, cơ học, máy bơm, đồng hồ,máy hơi nước, kính thiên văn, kính hiển vi, luyện kim, đúc súng, đóng tàu…Họthường xuyên theo dõi sựtiến bộkhoa học công nghệchâu Âu. Các thương nhân Hà Lan ngay từ đầuđược Mạc phủyêu cầu hàng năm viết báo cáo (fūsetsugaki) cho chính phủtướng quân vềtình hình thếgiới, và vềcuộc cách mạng công nghệvà khoa họcởchâu Âu.
Từthếkỷ18, tức khoảng một thếkỷsau tác phẩmPrincipiacủa Newton, các học giả Lan họcđã nắm bắtđược vật lý Newton, họ đã dịchđược các khái niệm như "trọng lực"(jūryoku),"lực hút" (inryoku),"lực ly tâm" (enshinryoku),"khối tâm" (jūten,centre of mass) vẫn còn được sửdụng ngày nay. Các học giảLan họcđã hiểu các hiện tượngđiện, tĩnh điện, hiểu nguyên lý ắc-quy của Volta đầu thếkỷ19, chỉmấy năm sau khi Volta phát minh ởchâu Âu. Họhiểu hoá học của Lavoisier, có thểchếtạo kính thiên văn không lâu sau Hans Lippershey và Galilei đầu thếkỷ17; chếtạođồng hồ,máy bơm, súng hơi, chếtạo những con búp bê cơ khí tự động phục vụtrà. Đặc biệt máy hơi nướcđược Nhật Bản chếtạo lầnđầu tiên năm 1853. Người Nhậtđã đóng được tàu chiến chạy hơi nước chỉhai năm sau cuộc gặp gỡlịch sửvới Commodore Perry 1853. Tất cảcũng chỉdựa trên bản vẽ.Một quan chức Hà Lan bình luận rằng"Tuy có những sựkhông hoàn chỉnh vềchi tiết, nhưng tôi phải ngã mũ trước dân tộc thiên tài có khảnăng chếtạo những thứnày mà họkhông hềthấy một chiếc máy thực ngoài đời, chỉdựa trên các bản vẽ đơn thuần."
Cuộc dịch thuật diễn ra trong hai thếkỷvới hàng ngàn cuốn sách được xuất bản và truyền bá trong giới học thuật, làm cho người ta nhớ đếncuộc dịch thuật vĩ đạivăn minh Hy Lạp cổ đại và Ảrập vào châu Âu hai thếkỷ11 và 12 đúng lúc đại học châu Âu đang hình thành, làm cho đại học và khoa học châu Âu phát triển mạnh mẽ.Chỉcó khác mộtđiều: trong khi cuộc dịch thuậtởchâu Âu được phần lớn các học giả Ảrập thực hiện thì ởNhật Bản cuộc dịch thuậtđược do chính người Nhật thực hiện, những ngườiđượcđào tạo từmột nền văn hoá rất khác. Phương Đông chưa có cuộc dịch thuật nào như cuộc dịch thuật Nhật Bản phảnảnh trung thực nền khoa học kỹthuật phương Tây. (Cuộc dịch thuậtởTrung Hoa bởi các nhà truyền giáo bóp méo một phần khoa học vì mục tiêu truyền giáo, và gặp sứcỳmãnh liệt của sựtựmãn văn hoáTrung Hoa). Đây là một sựlặp lạikỳthú của lịch sửgiữa Tây và Đông. Hai trăm năm dịch thuậtởNhật Bản Tokugawa cũng là thời gian tại châu Âu diễn ra các cuộc cách mạng khoa học, công nghiệp dữdội, tạo nên sựmất cân bằng lực lượng nghiêm trọng trên thếgiới dẫn tới thay đổi lớn lao chưa từng có trong lịch sửloài người. Người Nhậtđã biết tiếp cận các cuộc cách mạngđó từxa đểchuẩn bịmình.
Người Nhật không thểyêu nước trong sựmê muội, vô minh, lại càng không yêu nước bằng những nội dung khuôn sáo không thực chất."Chúng ta cảm thấy xấu hổlàm sao khi khám phá ra sựngu dốt của mình"với tư cách là người phục vụ đại danh và đất nước, như một lời tựthú của Siguta Gempaku (1733-1817), một bác tên tuổi sĩ và là ngườiđã tạo cú hích quan trọng cho Lan học cuối thếkỷ18, sau khi ông chứng kiến rằng cấu trúc của cơ thểcon người không giống như sách vởcủa Trung Hoa hay Nhật Bản bấy lâu nay, mà giống chính xác các bản vẽcơ thểhọc của một quyển sách từphương Tây (Tafel Anatomia), sau đó được Gempaku và các đồng nghiệp dịch ngay sang tiếng Nhật, tạo cú hích mạnh mẽ cho phong trào Lan học.
Kết luận
Nói tóm lại, Nhật Bản là một dân tộc có óc tò mò không bao giờnguôi, tinh thần khao khát học hỏi cái mới mãnh liệt không bao giờtắt, và khảnăng hiểu biết nhanh chóng, đểhoàn thiện mình, đểbảo vệ đất nước,để"kiểm soát những người man di bằng tri thức của họ",và vì thếhọ đọc sách dữdội, và đã thành công dữdội. Thếkỷthứbảy và tám họ đã từng vượt biển trong hiểm nguy đểhọc văn hoá Trung Hoa đem vềxây dựng nền tảng văn hoá riêng của họ.Rồi một ngàn năm sau, cũng trong khó khăn và nguy hiểm, giới trí thứcđã tiến hành cuộc dịch thuật văn hoá phương Tây hai thếkỷliền, và từ1868 trở đi một cách bùng nổ,đểcó thểnhanh chóng hiệnđại hoá đất nước với mục tiêu trởthành ngang bằng với các cường quốc phương Tây. Đó là hai sựkiện trọngđại nhất trong lịch sửvăn hoá nước Nhật. Và họ đã thành công. Họbỏlại Trung Hoa từng là trung tâm văn hoá đối với họ,đểrồi chính Trung Hoa sau đó phải học lại họ.Nhật Bảnđã từng trởthành trung tâm văn hoá mới và niềm hy vọngởphương Đông, thay thếcho cái trung tâm Trung Hoa cũ đang rệu rã.
Nhật Bản là tấm gương "tổng hợpvăn hoá Đông Tây" của thếgiới mà không mất đi bản sắc sâu đậm của mình. Họ là một tấm gương tuyệt vời của sự tự-khai trí vươn lên. Họ đóng cửa mà không hư hỏng hay hỗn độn. Ngược lại, họ đóng cửa để phát triển các tố chất dân tộc thành tinh hoa, làm bước chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp vững chắc, không chao đảo khi mở cửa ồ ạt thời Minh Trị.Họ là một dân tộc văn hoáđáng kính phục.
Charles Darwinnói đâu đó trong lá thưgửi cho một người bạn, rằngđối với ông Nhật Bản là mộtkỳquantrong những những kỳquan của thếgiới, nếu không muốn nói là kỳquan lớn nhất.
Chúng ta người Việt Nam nên học văn hoá đọc sách độcđáo của người Nhật, óc tò mò của họ,họcđểsáng tạo cho đất nước. Nếu chỉ học với mụcđích có được một nghề đểsống,điềuđó quý cho bản thân, gia đình, nhưng dễdẫnđến sựtựmãn làm cho người ta không đọc sách nữa khi đã đạtđược mụcđích. Với tinh thầnđó, Việt Nam chỉcó cá nhânchứkhông có quốc gia. Chỉcó đọc sách với tinh thần người Nhật là muốn hiểu biết thếgiớiđã,đang nghĩ gì, làm gì đểtái tạo tinh hoa thếgiới và sáng tạo cái mới làm giàu đất nước Việt Nam, điềuđó mới giúp cho chúng ta đọc sách mãi mãi không thôi, đọc cuồng nhiệt trong thếgiới tri thức vô tận. Và chỉtrên cơ sở đó, văn hoá đọc mới có thểthăng hoa. Không phải chỉvài ngàn, mà hàng triệu các bản sách haymới có thể đượcđọc giảhâm mộvà háo hứcđón nhận. Và cũng chỉtrên cơ sở đó, nhân dân mới nhanh chóng ấm no, đất nước mới phú cường, giang san mới bền vững.
Mùa Hội sách Thành phố,tháng Ba, 2012
Nguyễn Xuân Xanh
1Bài viết này là sự rút ngắn từ một bài nghiên cứu chi tiết hơn có cùng tựađề của tác giả vào mùa Hội sách TP 2012. Một bài tóm tắt 850 chữ được báo Tuổi Trẻ đăng dưới tiêu đề "Không thểyêu nước trong sựvô minh"
(http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Thoi-su-suy-nghi/483903/"Khong-the-yeu-nuoc-trong-su-vo-minh".html)
(http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Thoi-su-suy-nghi/483903/"Khong-the-yeu-nuoc-trong-su-vo-minh".html)
2 Tác giả cám ơn TS Trương Văn Tân (Úc) đã cho nhiều ý kiến quý báu về lịch sử và thuật ngữ Hán-Nhật.
No comments:
Post a Comment

markdown:
# Tại sao người Nhật mê đọc sách ?
1 1 *Nguyễn Xuân Xanh* 2 **Không có thú vui nào trên thế giới có thể so sánh được với thú vui đọc sách. Khi người ta cảm nhận được sự đàm thoại riêng tư với thế giới người hiền, thì đó là thú vui duy nhất không lệ thuộc vào người khác..** **Kaibara Ekken (1630-1714)** **Chúng ta có thể nhân bản hơn bằng cách trở thành hoàn vũ hơn.** **Okakura Tenshin (1862-1913)**
Tóm tắt
Tóm tắt
*Những lý do nào khiến dân tộc Nhật đã có một văn hoá đọccó thể nói vào bậc nhất thế giới? Văn hoá đọc này không phải chỉ bỗng dưng bùng nổ vào thời Minh TrịDuy Tân 1868 khi đất nướcđược mở cửa,hướng vềphương Tây, mà có gốc rễ sâu xa từ thời Tokugawa 1600-1868, từ lúc dân tộc chỉ có văn hoá võ sĩ trên chiến trường,từ lúc thầy tu khoẻmạnh cũng muốn ra trận để thi thố tài năng đi tìm hạnh phúc. Cách đây 300 năm Nhật Bản đã có những con số "khủng"về giáo dục và văn hoá đọc. Những lý do nào khiến cho một dân tộc võ sĩ lại trở thành mê đọc sách như thế?Và đọc sách đểlàm gì? Tại sao không phải các dân tộc có truyền thốngvăn sâu đậm như Trung Hoa hay Việt Nam mà lại một dân tộc có truyền thốngvõ như Nhật Bản? Hai trăm sáu mươi năm tự đóng kín cửa như "hến" sau khi đuổi hết người truyền giáo phương Tây khỏi nước(cùng thời với Việt Nam), nhưng tại sao mảnh đất Nhật Bản lại"ngậm" được viên ngọc 'Tây học'(Western learning, thông qua 'Lan học',Rangaku)hình thành bên trong, từchất "nọc độc của người man di", đểrồi viên ngọc khai minh đó biến thành quốc sách thời Minh Trị?Một sự lặp lại kỳ thú của lịch sử: châu Âu đã từng có cuộcdịch thuật vĩ đạithế kỷ 11 và 12 lúcđại học châu Âu ra đời đểlàm nền tảng phát triển khoa học và văn hoá, thì tương tự,ở phương Đông, Nhật Bản cũng đã có cuộc dịch thuật vĩ đại của mình trong hai thế kỷthời đóng cửa, giúp chuyểnhệ hình tư duykiểu phong kiến Trung Hoa sang hệhình khoa học hiện đại phương Tây dù tầng lớp trí thức ở Nhật Bản chịu ảnh hưởng rất sâu đậm của Khổng giáo, có thể sâu đậm hơn cả giới trí thức Việt Nam cùng thời. Cuộc dịch thuật là khó nhọc và không kém phần nguy hiểm, nhưng trí thức Nhật Bảnđã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao cả của mình đối với quốc gia, rằng họ không thể yêu nước trong sự vô minh.Đọc sách là việc làm của lòng yêu nước, không phải chỉ để thưởng ngoạn, mà đểkhai minh và khai sinh một thời đại mới cho đất nước.Đọc sách là thuộc tính của một dân tộc văn hoá có ý thức. Họ không sợ học của kẻ thù, chỉ sợngu muội vì không học. Và họ đã thành công.*
Người ta đã từng nghe nói vềsự đọc sách
*khủng*của người Nhật thời Minh TrịDuy Tân, cách chúng ta hôm nay ngót một thếkỷrưỡi. Thí dụminh hoạthường là quyển sách *Bàn vềTựdo*, On Liberty, của John Stuart Mill. Sách được xuất bảnởAnh năm 1859, cùng năm với tác phẩm"Thuyết tiến hoá" của Charles Darwin. *Bàn vềTựdo*là một quyển sách rất có ảnh hưởngởphương Tây, và ngày nay vẫn còn tiếp tụcđượcđọc. Khi được dịch sang tiếng Nhật quyển sách đã bán trên triệu bản.
Một quyển sách khác, có lẽít được biết hơn đối vớiđộc giảViệt Nam, là
*Tựlo*, Self-Help của Samuel Smiles. Quyển sách này là best-seller ởphương Tây, đến cuối thếkỷ19 bán được sốlượng 250.000 ởAnh Mỹ,nhưng khi được Nakamura Masanao, một học giảKhổng giáo từng học bên Anh, dịch sang tiếng Nhật những năm đầu của thời Minh Trịthì quyển sách bán đến một triệu bản! (Nakamura cũng là người dịch quyển *Bàn vềTựdo*) Một con sốthật"khủng"nếu ta biết rằng thờiđó dân sốNhật Bản chỉkhoảng trên 30 triệu thôi. *Self-Help*là một trong ba quyển sách được gọi là " *Bộkinh thánh Minh Trị*"có sức hút mãnh liệtđối với người Nhật, nhất là giới trẻ,trong giai đoạnđất nướcđổi mới của Nhật Bản. Cuốn sách *Tựlo*thểhiện tinh thầnđộc lập tựchủcủa các cá nhân, và từ đó làm cho quốc gia độc lập và tựchủ.Cuốn sách mượn lời của J.S. Mill ngay trang đầu:" *Giá trịcủa nhà nước, xét lâu dài, là giá trịcủa các cá nhân cấu thành*."Đó là tín hiệu mà quyển sách muốn truyềnđạt: Muốn có mộtđất nước mạnh,độc lập, phải có những cá nhân mạnh và độc lập, thông qua tựrèn luyện, tựlo. Đó làđiều kiện tiên quyết.
Nói chung vào thời mởcửa Minh TrịDuy Tân, dân tộc Nhật lên cơn sốtđọc sách nước ngoài đểbiết phương Tây đã làm gì vàđang làm gì mà "nước giàu quân mạnh"như thế.Họmuốn biết và muốn học,đểxây dựngđất nước hùng mạnh như các cường quốc phương Tây. Chỉcó được một nền văn hoá lớn, một xã hội phú cường, khi nào mọi ngườiđược học như nhau, khi mọi người có quyền ao ước và có điều kiện vươn lên khỏi chức phận cũ của mình. Tinh thần này,
*ethos*,được diễn tảmạnh mẽtrong tác phẩm"Khuyến học", *Gakumon no susume*, của nhà khai minh Fukuzawa Yukichi (1835-1901): "Con người không sinh ra cao quý hay thấp hèn, giàu sang hay nghèo khó. Chính những ai lao động siêng năng ởnhững công việc tìm tòi của họ,và học nhiều, sẽtrởthành cao quý và giàu có, trong khi những ai biếng nhác sẽtrởthành nghèo khó, thấp hèn."
Hai sựkiện sau đây ởthếkỷ20 minh hoạthêm óc tò mò học hỏiđặc biệt của người Nhật,điều mà các nhà truyền giáo phương Tây đã ghi nhận khi tiếp xúc với những dân tộc này, so sánh với các dân Trung Hoa hay Hàn Quốc mà họbiết trướcđó. Năm 1922 khi Einstein thực hiện lời mời sang thăm và diễn thuyết khoa học tại Nhật thì nước Nhật vừa có ngay một tuyển tập Einstein gồm bốn quyển. Lúc đó không đâu ởchâu Âu hay ởMỹcó tuyển tập này. Tương tự,ba năm trướcđó, 1919, Nhật Bản cũng là nướcđầu tiên xuất bản tuyển tập
*Các Mác, Ăng-Ghen*. Cũng không đâu trên thếgiới, kểcảNga, Đức là những nơi có phong trào xã hội chủnghĩa mạnh nhất thếgiới có tuyển tập này. Người Nhật quảmuốn biết hết những nghĩ gì thếgiới trướcđó.
Công ty ra đời
*đầu tiên*thời Minh Trị Duy Tân kinh doanh gì? Được sách sử ghi lại, đó là công ty nhập khẩu và kinh doanh sách *Maruzen*của Hayashi Yuteki. Năm 1869 ông Hayashi Yuteki mở công ty đầu tiên tại Yokohama có tên Maruya, và năm sau mở thêm cửa hàng thứ hai tại Nihonbashi, khu phốcổ trung tâm sầm uất và thời trang nhất của Tokyo lúc bấy giờ! Năm 1880 Hayashi chuyển doanh nghiệp chính thức thành công ty TNHH *Maruzen*. Sách là mặt hàng đi đầu trong "cuộc chấn hưng dân khí".Phần lớn các học giả và nhà văn đều là khách hàng của Maruzen, trong đó có hai nhà văn lớn Akutagawa Ryunosuke và Natsume Sōseki. Hayashi Yuteki vốn là một thầy thuốc hành nghề rồi sauđó trở thành học trò của nhà khai minh Fukuzawa Yukichi. Ngoài các hiệu sách, Maruzen còn xuất bản một nguyệt san cho giới văn sĩ, học thuật có tên "Ánh sáng của Khoa học", *Gakutō*.Một thời gian dài Maruzen là cửa sổduy nhất nhìn ra phương Tây. [Công ty sách này ngày nay vẫn còn tồn tại, hoạt động rộng rãi, có doanh số năm 1996 hơn một tỉ Euro với 2.100 nhân viên. Khách hàng của họlà nhiều đại học, cơ quan chính quyền và viện nghiên cứu.]
Chúng ta tựhỏi vì đâu mà người Nhật lại có cái đam mê đọc sách cuồng nhiệt và sự đánh giá cao sách vởnhư thế?Có phải dân tộc này chỉmê đọc sách thời Minh Trịkhi bừng tỉnh sau 'cơn ngủ đông' mấy trăm năm trướcđó không? Dân tộc Trung Hoa cũng từng ngủ đông dài như thế,và một sốdân tộc khác cùng dòng văn hoá Khổng Mạnh, nhưng tại sao không có cái đam mê đọc sách như dân Nhật?
Một truyền thống lâu đời
Một truyền thống lâu đời
Thực ra người Nhậtđã có truyền thốngđọc sách khủng
*lâuđời*, ít ra từthời Tokugawa 1600-1686. Trong thờiđầu của Tokugawa Ieyasu, người thống nhấtđất nước và lập nên triềuđại Tokugawa hoà bình 265 năm lâu dài nhất lịch sử,thì chuyện một samurai có thểdiễnđạtđược ý tưởng của mình một cách mạch lạc trên giấy trắng mựcđen là điều *hi hữu*, và tình trạng mù chữlà bình thường. Văn hoá Nhật Bản trước 1600 là văn hoá võ sĩ. Nhưng vào cuối thếkỷ18, có thểnói một samurai mù chữlà mộtđiều hụt hẫngđáng buồn, và tới giữa thếkỷ19, tình hình lại khác nhau một trời một vực.
Trong thời
*Genroku*(1688-1704),được xem là thời vàng son của Tokugawa với kinh tế ổnđịnh, nghệthuật và văn chương phát triển, Nhật Bảnđã có một hệthống xuất bản sách hiệnđạiđáng ngạc nhiên, đặc trưng bởi sựhiện hữu của nhiều nhà xuất bản lớn, nhiều nhà minh hoạsách có tiếng và nhiều nhà văn tên tuổi. Sách thườngđược xuất bản với sốlượngđến hơn 10.000 bản!Đây là một con số"khủng"thờiđó; Nhật Bản lúc đó chỉcó chừng 20 triệu người, vì thời Minh Trịdân sốNhật Bản khoảng 30 triệu. Năm 1692 Nhật Bản cũng đã từng có những bộdanh mục hàng chục tập vềcác sách in dành cho công chúng sửdụng. (Hiện nay VN chưa có được những bộdanh mục như thếtại các nhà sách).
Con sốphát hành 10.000 bản là rấtđáng ghen tịcho những nhà xuất bản và tác giảViệt Nam hiện nay, đất nước với gần 90 triệu dân. Trong gần mười năm qua từkhi loại sách
*khai trí*bắtđầu xuất hiện, có mấy tác giảnào có số ấn bản tương đương như thế?Cho nên số ấn bản 10.000 của người Nhật thời Tokugawa cách đây *300 năm*quảlà con số"khủng"! [Việt Nam lúc bấy giờ đang trong giai đoạn Trịnh Nguyễn phân tranh, không hiểu giáo dục và văn hoá đọc sách ra sao.]
Thương mại sách ởNhật bắtđầu phát triển mạnh từ đầu thếkỷ17. Giớiđọc sách truyền thống như quý tộc, tu sĩ và thượng lưu trong thành phố được mởrộng sang các giớiđại chúng. Mặc dù sốlượng phát hành cao, nhưng không đủ đáp ứng nhu cầuđọc sách của các tầng lớp dân chúng, văn hoá
*đọc sách thuê*, ra đời trong thời Kan'ei (1624-44), trởnên phổbiến,đặc biệt tại các thành phốlớn như Edo, Kyoto và Nagoya. Các cửa hàng cho thuê sách, *kashihonya*,đóng vai trò quan trọngở đây. Cuối thếkỷ18 các cửa hàng cho thuê sách có mặt khắp nơi ởEdo (tức Tokyo) và các tỉnh. Khách hàng được phục vụbởi những ngườiđi rong mang thùng sách trên lưng. Sách vởcó thể đi đến tận các hảiđảo xa xôi. Edo có 650 cửa hàng cho mượn sách năm 1808, nhưng đến 1832 đã có tới 800. Edo có dân sốkhoảng hơn triệu, và *tỉlệbiết chữlên đến 70%.*Một cửa hàng cho mượn sách ởNagoya, tên *Daisō*của Sōhachi, như lịch sửcòn ghi, được thành lập năm 1767 và hoạtđộng 132 năm liền,đến khi chấm dứt hoạtđộng có một danh mụcđến 26.768 quyển sách cho mượn.
Nhật Bản thếkỷ18 có những thành phốlớn phát triển với dân sốtập trung cao như châu Âu. Edo có trên một triệu dân, nhất thếgiới, hơn cảParis. Các thành phốkhác như Osaka có con sốnon một triệu. Nhật Bản có văn hoá thành thị,có cảvăn hoá salon (
*zashiki*),đời sống sung túc rõ nét như ởchâu Âu thời Trung cổ.Và đó cũng là điểm hấp dẫnđối với giới thương nhân nước ngoài khi họkêu gọi Nhật Bản mởcửa. [Việt Nam lúc đó chưa được như thếvềmặt phát triển kinh tế.]
Chúng ta hỏi:
*Từ đâu người Nhật có sự đam mê đọc sách như thế*?Động lực nào?
Nguồn gốcđọc sách:
Nguồn gốcđọc sách:
**văn** **đi trước** **võ**
Sựhọc tại Nhật Bản trước 1600 là độc quyền của giới quý tộc và tăng lữ,nhưng đến thời Tokugawa trởthành công việc của cảnước. Năm 1615 tướng quân Tokugawa Ieyasu, sau khi đã bình địnhđược gần ba trăm phiên trấn (
*han*), thiết lập nên một thểchếchính trịgần như liên bang, phát đi mệnh lệnh như một'big bang' cho các đại danh, *daimyō*,chủphiên trấn và các võ sĩ, *samurai*: *Điều 1*của mệnh lệnh nói: " *bun*bên tay trái, *bu*bên tay phải". *Bun*là văn, sựhọc, là cây bút, trong khi *bu*là võ, nghệthuật chiến tranh, từ đó chữ *bushi*là võ sĩ, *bushido*là võ sĩ đạo. Như thế Điều 1 nói "quyển sách bên tay trái, thanh gươm bên tay phải",và văn đi trước võ, đểcó thểtrịnước lâu bền. Các võ sĩ Nhật dần dần trởthành giai cấp cầm quyền *có học*.ỞNhật Bản, cầm quyền là việc của giai cấp của samurai, cha truyền con nối, không phải việc của các Khổng nho như ởTrung Hoa hay Việt Nam, Triều Tiên. Khổng nho cao lắm chỉ được làm tư vấn vớiđồng lương thấp. Nhật Bản cũng có xếp hạng"sĩ, nông, công, thương" ( *shi, nō, kō, shō*)dướiảnh hưởng của Khống giáo Trung Hoa, nhưng ở đây *sĩ*không phải là nho sĩ, mà là *võ sĩ*.
Các
*daimyō*giờ đây phải học văn hoá, các loại khoa học và nghệthuật quản lý đất nước. *Một daimyō có học phảiđọc sách hằng ngày*.Đểphục vụcho việc học tập của daimyō, và các gia thần, thư việnđược thành lập, sách vở được sưu tầm một cách qui mô, và trởthành biểu tượng cho tri thức. Thư viện bao gồm các loại sách vềlịch sửNhật Bản và Trung Hoa, các sách vềKhổng giáo, Phật giáo và Thần giáo; sách vềnghệthuật quân sự,chiến lược quân sự,địa lý, thiên văn, kinh tế,toán học, y khoa và vô sốsách vềvăn chương cổ điển. Bản thân tướng quân Ieyasu từng lập thư viện cho mình. Nhật Bản mỗi thờiđều có những thư viện nổi tiếng, nhưng vào thời Tokugawa, Nhật Bản có nhiều thư viện nhất chưa bao giờthấy trướcđó. Fukuzawa Yukichi (1835-1901) đã ghi lại trong " *Tây dương sựtình*"sựquan sát đặc biệt của ông vềcác thư viện phương Tây khi ông có dịpđi tham quan:
Trong những thành phốlớn của phương Tây đều có các sưu tập sách được gọi là "thư viện",ở đó tất cả được sưu tầm, từsách cho nhu cầu hàng ngày đến những loại sách hiếm, và sách trong nước cũng như từnước ngoài. Người dân đến và có thể đọc quyển sách mình muốn, dù không phải là mỗi ngày. Thư viện Anh có 800.000 quyển, của St. Peterburg 900.000, và của Paris 1,5 triệu. Người Pháp nói rằng, nếuđem tất cảsách xếp nốiđuôi nhau, chúng ta sẽcó một chiều dài 7 dặm.
![](http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/tai-sao-nguoi-nhat-me-111oc-sach/ieyasu.jpg)
**Tướng quân Tokugawa Ieyasu, người tạo cú hích cho "big bang" văn hoá đọc sách của Nhật Bản.**
(
(
*Nguồn*: Wikipedia)
**Phát triển giáo dục** **Phát triển giáo dục**
Văn hoá đọc sách
*gắn liền với giáo dục*. Tokugawa là thời kỳcủa sựbùng nổgiáo dục, hệthống trường học, phục vụcho nhiềuđối tượng, nhiềuđẳng cấp, trường trung ương của shogun, trường phiên của các daimyō, trường tư, cho dân thường và trường hỗn hợp cho cảsamurai và dân thường. Vài con sốdướiđây sẽlàm chúng ta thêm ngạc nhiên đểthấy mối tương quan giữa văn hoá đọc và giáo dục.
Ngoài những trường chính thống dành cho giai cấp samurai của Mạc phủ,như "Hàn lâm Khổng giáo",
*Shōheikō*,thành lập năm 1630, và trường của các phiên, còn có các loại trường như trường *terakoya*cho thường dân; trường *gōgaku*dành cho cảcon em samurai lẫn thường dân học chung, được chính thức hỗtrợtừnhà nước, báo trước loại giáo dục hiệnđại *phiđẳng cấp*sẽra đời thời MinhTrị.Ngoài ra có loại trường tư thục, *shijuku*, privat academies, với khoảng 1.500 trường, từqui mô nhỏvài ba chụcđến qui mô lớn cảngàn sinh viên, cạnh tranh với các trường trung ương hay trường phiên, dành cho cảsamurai và thường dân mọi tầng lớp.
Tại phiên Chōshū, một trong những phiên quan trọng trong việc lậtđổMạc phủ đểphục hồi thiên hoàng, nhiều samurai nổi loạn và trởthành lãnh đạo của chính phủMinh Trị đã từng là học trò của nhà yêu nước Yoshida Shōin (1830-1859) tại trường tư thục do ông thành lập.
*Shijuku*thường phục vụcho giáo dục cao cấp ( *advanced*education),đi vào nghiên cứu, là trường của những người muốn tiến thân vào học thuật.Đó là loại trường"vườnươm nhân tài", bất kểtừ đâu đến, samurai hay thương gia, thầy tu, tạo nguồn nhân lực quốc gia, *jinzai*(human resource), điều cũng được các giới chính quyền trung ương và địa phương ủng hộ. Theo tinh thần của *jinzai*, việc tuyển mộnhân sự được dựa trên cơ sởtài năng hơn là nguồn gốc thân thế,và tài năng có thể đi từphiên này sang phiên khác sống. Ngoài ra còn các trường dạy nghềvà trường tôn giáo. ![](http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/tai-sao-nguoi-nhat-me-111oc-sach/terakoya.jpg)
**Một trường terakoya (** *Nguồn*: Wikipedia)
Năm 1868 khi Nhật Bản Minh Trịbắtđầu cuộc duy tân,
*cảnướcđã có 17.000 trường*đủmọi loại!Đây cũng là một con số'khủng'nữa. Hàng triệu ngườiđã được học hành. [Việt Nam có được bao nhiêu trường học và học sinh lúc đó? Nam Kỳlúc đó vừa trởthành thuộcđịa Pháp.] Có mộtước tính theo đó cuối thời Tokugawa Nhật Bản có khoảng trên 40 phần trăm con trai và 10 phần trăm con gái nhậnđược giáo dục ngoài gia đình. Nhà nước không sợsựphát triển giáo dục trong nhân dân, và dân chúng cũngđồng tình đểcải thiện vịtrí xã hội của mình. Phát triểnđất nước cần những người có học."Việcđầu tiên cần thiết cho sựtrịvì một nhà nước là năng lực con người. Mà năng lực con người thì đến từsựhọc"như học giảKhống giáo *Dazai Jun*(1686-1747) viết. *của trường Nhật cũng không kém phần ngạc nhiên. Trường*
Qui mô
Qui mô
*Shōheikō*được xây dựng lại năm 1799 thực tếkhông phải là một ngôi trường, mà là một *campus*to lớn, nhiều dãy nhà ngang dọc, nhiềuđường phốtrong đó, với mộtđền thờKhổng tửlớn tại trung tâm, nó là một cái làng học thuật và đào tạođúng hơn là một cái trườngđơn giản theo quan niệm của chúng ta. Trường *Nisshinkan*tuy có thểnhỏhơn nhưng cũng rất lớn. Chúng ta biết rằng tại Hoa Kỳ,các đại học dạng campus hình thành chủyếu từ *Luật giao đất Morrill*năm 1862 trước khi cuộc nội chiến chấm dứt. Phải chăng, xét vềqui mô, các trường của Nhật Bản thời Tokugawa đã *đi trước*các đại học campus của Mỹgần cảtrăm năm?
Nước Nhật bước vào hiệnđại hoá không phải từtro tàn của chế độcũ, mà ngược lại,được xây dựng trên một nền móng văn hoá đã phát triển cao, đa dạng vềnội dung học, và vững chắc. Năm 1872 (cũng là năm sinh của cụPhan Châu Trinh), tức
*chỉbốn năm sau*khi vua Minh Trị được phục hồi, một chế độgiáo dục cưỡng bách toàn dân được thực hiện trên khắp nước Nhật, một kỳcông. Điều này sẽkhó có thể được nếu Nhật Bản Tokugawa không có gì cả.Năm 1900 Nhật Bản có tỉlệngười biết chữcao hơn tỉlệcủa Anh. Đó là một môi trường văn hoá tốt và thiết yếu cho sựphát triển mạnh của khoa học và kỹthuật.
Nếuđầu thời kỳTokugawa
*lưỡi gươm*là quan trọng, thì vào cuối thời Tokugawa thì *quyển sách*là quan trọng hơn.
Trước áp lực của nguy cơ nước ngoài sựhọc cổ điển dần dầnđược hiệnđại hoá bằng các môn học phương Tây. Các môn tri thức quân sự,luyện kim, vẽbảnđồ,y khoa, hoá học…,cũng như các môn học vềcác thểchếchính trị,kinh tếcác quốc gia phương Tây có sức hút mạnh mẽ.Các daimyō biết nhìn xa gửi sinh viên tài năng đi học tại Nagasaki hay tại những trường Lan học tại Edo và Osaka. Và trong những năm 1850, 1860 họthành lập các trung tâm Tây học tại các phiên của họ.Các nhà lãnh đạo của Minh TrịDuy Tân như Saigō của phiên Satsuma, Kido, Itō và Inoue của Chōshū, Soejima và Okuma của Saga, Gotō, Sakamoto và Sasaki của Tosa, Yuri của Fuki, Mutsu và Katsu của Mạc phủ,tất cả đềuđã một lần học tại Nagasaki, trung tâm Lan học hiệnđại của cả đất nước.
Sựphát triển giáo dục thời Tokugawa gắn liền với sựphát triển văn hoá Edo. Edo là thời kỳcủa nghệthuật và học thuật. Tokugawa chọn con đườngđóng kín không phảiđểsuy tàn, mà ngược lại,đểphát triển bản sắc Nhật Bản không bịphá rầy,đưa sức sống của dân tộc lên đỉnh cao văn hoá và nghệthuật, vun xớiđạođức và bản sắc.Đó là thời kỳcủa sựtựtôi luyện, sựquyết tâm tựkhẳngđịnh mình, biếnđổi miếngđất hoang sơ thành một vườn hoa sặc sỡ,phát triển các hình thái nghệthuật lên cao nhất,đểbản sắc Nhật Bản trởthành nền tảng không lung lay được trong thời mởcửa xáo trộn sau, đểtài năng Nhật Bảnđược tinh luyện làm niềm tin của dân tộc. Khi mởcửa, nghệthuật Nhật Bảnđã chinh phụcđược các quốc gia phương Tây và quốc gia được nểphục.
![](http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/tai-sao-nguoi-nhat-me-111oc-sach/binhphong-sonmai.jpg)
Tấm bình phong sơn mài hoa Iris của Ogata Kōrin (1658-1716), bậc thầy tiên phong về hội hoạ thời Edo, là thờiđại hưng thịnh của nghệ thuật,để lại dấu ấn mãi mãi trong lịch sửNhật Bản. Otaga Kōrin là tấm gương lớn của những người trường phái ấn tượngđầu tiên của Pháp. Các cuộc triển lãm tranh nghệ thuật của nghệ sĩ Nhật Bản nửa cuối thế kỷ 19 trong thời mở cửa tại châu Âu cũng như tại Hoa Kỳ đã mang đến cho Nhật Bản một sựcông nhận lớn trong lãnh vực nghệ thuật. Không phải chỉcó phương Tây chiếm lĩnh Nhật Bản qua các hiệp định thương mại, mà Nhật Bản đã chiếm lĩnh sân khấu nghệ thuật phương Tây qua nghệ thuật. Van Gogh cũng chịu ảnh hưởng của hội hoạ Nhật Bản. Nhiều người Mỹ thừa nhận tính ưu việt của nghệ thuật Nhật Bản. Một làn sóng lớn, "tsunami", du lịch từ phương Tây, nhất là từHoa Kỳ đã đổ sang Nhật Bản vì sựngưỡng mộ dân tộc đặc biệt này. Người Nhật cảm thấy tự tin khi bước vào sân chơi của cộng đồng các cường quốc. (Ảnh: nguồn Wikipedia)
**Lan học** **,** **cuộc dịch thuật vĩ đại** **Lan học** **cuộc dịch thuật vĩ đại**
Còn một sự kiện 'khủng' khác cần được nói lên ở đây.Đó là cuộc
*dịch thuật vĩ đại*hai thế kỷ của giới trí thức Nhật Bản trong thời Tokugawa tự đóng cửa. Sáu năm sau khi Copernicus qua đời (1543) và tác phẩm cách mạng *Vềchuyển động quay của các thiên thể*xuất bản, Nhật Bản tiếp xúc với những người phương Tây đầu tiên. Nhưng năm mươi năm sau, Nhật Bản, như chúng ta biết, chọn con đườngđóng kín cửa, "toả quốc", *sokoku*, từ 1640 (Việt Nam từ 1630), khi thấy sựphát triển của Kitô giáo là nguy hiểm cho tinh thần dân tộc và cho quyền lực. Nhật Bản chỉ chừa một cửa thông thương duy nhất với Hà Lan tại Dejima, Nagasaki. Sự đóng kín này kéo dài cho đến hết thời Tokugawa năm 1868. Vậy mà trong điều kiện đó, đây là điều Việt Nam không có, trí thức Nhật Bản đã làm một cuộc dịch thuật vĩ đại sách vở phương Tây. Tuy không quyển sách nào thoát khỏi bàn tay kiểm duyệt nghiêm ngặt của Mạc phủ, tuy giới học giảphải làm việc trong điều kiện khó khăn, đôi khi phải trả giá bằng tính mệnh, nhưng họ đã làm nên một *cuộc dịch thuật vĩ đại*từ cái được gọi là Lan học, *rangaku, Dutch learning*("Lan"là gọi tắt của Hà Lan), bắt cầu cho khai trí, khoa học, kỹthuật để Minh Trị Duy Tân bước tới mạnh mẽ. ![](http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/tai-sao-nguoi-nhat-me-111oc-sach/gempaku.jpg)
Siguta Gempaku, người tạo cú hích mạnh mẽ
cho Lan học (
cho Lan học (
*Nguồn*: Wikipedia)
Trí thức Nhật, nhất là giới bác sĩ, đặc biệt chú ý đến khoa học kỹthuật từchâu Âu qua các tác phẩm dịch từtiếng Hà Lan. Họnhìn thấy trong đó một nền văn minh mới xuất hiện, và ý thức rằng, nếu một ngàn năm trước Nhật Bảnđã từng gửi học giảvà tăng lữsang Trung Hoa đểhọc văn hoá, thì nay, họcũng đang đứng trước một nền văn minh mớiđồsộcần phải học hỏi, và họphải tựhọc trong sựdè chừng của Mạc phủ.Qua Lan học- hay Tây học qua tiếng Hà Lan - người Nhật học hầu như tất cảcác môn khoa học và công nghệphương Tây: y khoa, sinh học, thiên văn, toán học, vật lý, hoá học,điện, cơ học, máy bơm, đồng hồ,máy hơi nước, kính thiên văn, kính hiển vi, luyện kim, đúc súng, đóng tàu…Họthường xuyên theo dõi sựtiến bộkhoa học công nghệchâu Âu. Các thương nhân Hà Lan ngay từ đầuđược Mạc phủyêu cầu hàng năm viết báo cáo (
*fūsetsugaki*) cho chính phủtướng quân vềtình hình thếgiới, và vềcuộc cách mạng công nghệvà khoa họcởchâu Âu.
Từthếkỷ18, tức khoảng một thếkỷsau tác phẩm
*Principia*của Newton, các học giả Lan họcđã nắm bắtđược vật lý Newton, họ đã dịchđược các khái niệm như "trọng lực"( *jūryoku*),"lực hút" ( *inryoku*),"lực ly tâm" ( *enshinryoku*),"khối tâm" ( *jūten,*centre of mass) vẫn còn được sửdụng ngày nay. Các học giảLan họcđã hiểu các hiện tượngđiện, tĩnh điện, hiểu nguyên lý ắc-quy của Volta đầu thếkỷ19, chỉmấy năm sau khi Volta phát minh ởchâu Âu. Họhiểu hoá học của Lavoisier, có thểchếtạo kính thiên văn không lâu sau Hans Lippershey và Galilei đầu thếkỷ17; chếtạođồng hồ,máy bơm, súng hơi, chếtạo những con búp bê cơ khí tự động phục vụtrà. Đặc biệt máy hơi nướcđược Nhật Bản chếtạo lầnđầu tiên năm 1853. Người Nhậtđã đóng được tàu chiến chạy hơi nước chỉhai năm sau cuộc gặp gỡlịch sửvới Commodore Perry 1853. Tất cảcũng chỉdựa trên bản vẽ.Một quan chức Hà Lan bình luận rằng"Tuy có những sựkhông hoàn chỉnh vềchi tiết, nhưng tôi phải ngã mũ trước dân tộc thiên tài có khảnăng chếtạo những thứnày mà họkhông hềthấy một chiếc máy thực ngoài đời, chỉdựa trên các bản vẽ đơn thuần."
Cuộc dịch thuật diễn ra trong hai thếkỷvới hàng ngàn cuốn sách được xuất bản và truyền bá trong giới học thuật, làm cho người ta nhớ đến
*cuộc dịch thuật vĩ đại*văn minh Hy Lạp cổ đại và Ảrập vào châu Âu hai thếkỷ11 và 12 đúng lúc đại học châu Âu đang hình thành, làm cho đại học và khoa học châu Âu phát triển mạnh mẽ.Chỉcó khác mộtđiều: trong khi cuộc dịch thuậtởchâu Âu được phần lớn các học giả Ảrập thực hiện thì ởNhật Bản cuộc dịch thuậtđược do chính người Nhật thực hiện, những ngườiđượcđào tạo từmột nền văn hoá rất khác. Phương Đông chưa có cuộc dịch thuật nào như cuộc dịch thuật Nhật Bản phảnảnh trung thực nền khoa học kỹthuật phương Tây. (Cuộc dịch thuậtởTrung Hoa bởi các nhà truyền giáo bóp méo một phần khoa học vì mục tiêu truyền giáo, và gặp sứcỳmãnh liệt của sự *tựmãn văn hoá*Trung Hoa). Đây là một sự *lặp lại*kỳthú của lịch sửgiữa Tây và Đông. Hai trăm năm dịch thuậtởNhật Bản Tokugawa cũng là thời gian tại châu Âu diễn ra các cuộc cách mạng khoa học, công nghiệp dữdội, tạo nên sựmất cân bằng lực lượng nghiêm trọng trên thếgiới dẫn tới thay đổi lớn lao chưa từng có trong lịch sửloài người. Người Nhậtđã biết tiếp cận các cuộc cách mạngđó từxa đểchuẩn bịmình.
Người Nhật không thểyêu nước trong sựmê muội, vô minh, lại càng không yêu nước bằng những nội dung khuôn sáo không thực chất."
*Chúng ta cảm thấy xấu hổlàm sao khi khám phá ra sựngu dốt của mình*"với tư cách là người phục vụ đại danh và đất nước, như một lời tựthú của Siguta Gempaku (1733-1817), một bác tên tuổi sĩ và là ngườiđã tạo cú hích quan trọng cho Lan học cuối thếkỷ18, sau khi ông chứng kiến rằng cấu trúc của cơ thểcon người không giống như sách vởcủa Trung Hoa hay Nhật Bản bấy lâu nay, mà giống chính xác các bản vẽcơ thểhọc của một quyển sách từphương Tây ( *Tafel Anatomia*), sau đó được Gempaku và các đồng nghiệp dịch ngay sang tiếng Nhật, tạo cú hích mạnh mẽ cho phong trào Lan học.
##
**Kết luận** **Kết luận**
## Nói tóm lại, Nhật Bản là một dân tộc có óc tò mò không bao giờnguôi, tinh thần khao khát học hỏi cái mới mãnh liệt không bao giờtắt, và khảnăng hiểu biết nhanh chóng, đểhoàn thiện mình, đểbảo vệ đất nước,để"kiểm soát những người man di bằng tri thức của họ",và vì thếhọ đọc sách dữdội, và đã thành công dữdội. Thếkỷthứbảy và tám họ đã từng vượt biển trong hiểm nguy đểhọc văn hoá Trung Hoa đem vềxây dựng nền tảng văn hoá riêng của họ.Rồi một ngàn năm sau, cũng trong khó khăn và nguy hiểm, giới trí thứcđã tiến hành cuộc dịch thuật văn hoá phương Tây hai thếkỷliền, và từ1868 trở đi một cách bùng nổ,đểcó thểnhanh chóng hiệnđại hoá đất nước với mục tiêu trởthành ngang bằng với các cường quốc phương Tây. Đó là hai sựkiện trọngđại nhất trong lịch sửvăn hoá nước Nhật. Và họ đã thành công. Họbỏlại Trung Hoa từng là trung tâm văn hoá đối với họ,đểrồi chính Trung Hoa sau đó phải học lại họ.Nhật Bảnđã từng trởthành trung tâm văn hoá mới và niềm hy vọngởphương Đông, thay thếcho cái trung tâm Trung Hoa cũ đang rệu rã.
Nhật Bản là tấm gương "
*tổng hợp*văn hoá Đông Tây" của thếgiới mà không mất đi bản sắc sâu đậm của mình. Họ là một tấm gương tuyệt vời của sự tự-khai trí vươn lên. Họ đóng cửa mà không hư hỏng hay hỗn độn. Ngược lại, họ đóng cửa để phát triển các tố chất dân tộc thành tinh hoa, làm bước chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp vững chắc, không chao đảo khi mở cửa ồ ạt thời Minh Trị.Họ là một dân tộc văn hoáđáng kính phục. *nói đâu đó trong lá thưgửi cho một người bạn, rằngđối với ông Nhật Bản là một*
Charles Darwin
Charles Darwin
*kỳquan*trong những những kỳquan của thếgiới, nếu không muốn nói là kỳquan lớn nhất.
Chúng ta người Việt Nam nên học văn hoá đọc sách độcđáo của người Nhật, óc tò mò của họ,họcđểsáng tạo cho đất nước. Nếu chỉ học với mụcđích có được một nghề đểsống,điềuđó quý cho bản thân, gia đình, nhưng dễdẫnđến sựtựmãn làm cho người ta không đọc sách nữa khi đã đạtđược mụcđích. Với tinh thầnđó, Việt Nam chỉcó
*cá nhân*chứkhông có *quốc gia*. Chỉcó đọc sách với tinh thần người Nhật là muốn hiểu biết thếgiớiđã,đang nghĩ gì, làm gì đểtái tạo tinh hoa thếgiới và sáng tạo cái mới làm giàu đất nước Việt Nam, điềuđó mới giúp cho chúng ta đọc sách mãi mãi không thôi, đọc cuồng nhiệt trong thếgiới tri thức vô tận. Và chỉtrên cơ sở đó, văn hoá đọc mới có thểthăng hoa. Không phải chỉvài ngàn, mà *hàng triệu các bản sách hay*mới có thể đượcđọc giảhâm mộvà háo hứcđón nhận. Và cũng chỉtrên cơ sở đó, nhân dân mới nhanh chóng ấm no, đất nước mới phú cường, giang san mới bền vững. **Mùa Hội sách Thành phố,tháng Ba, 2012**
### Nguyễn Xuân Xanh
[1](http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/tai-sao-nguoi-nhat-me-111oc-sach/#sdfootnote1anc)Bài viết này là sự rút ngắn từ một bài nghiên cứu chi tiết hơn có cùng tựađề của tác giả vào mùa Hội sách TP 2012. Một bài tóm tắt 850 chữ được báo Tuổi Trẻ đăng dưới tiêu đề " *Không thểyêu nước trong sựvô minh*"
(
[)](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Thoi-su-suy-nghi/483903/) __http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Thoi-su-suy-nghi/__ __483903/"Khong-the-yeu-nuoc-trong-su-vo-minh".html__ [2](http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/tai-sao-nguoi-nhat-me-111oc-sach/#sdfootnote2anc)Tác giả cám ơn TS Trương Văn Tân (Úc) đã cho nhiều ý kiến quý báu về lịch sử và thuật ngữ Hán-Nhật.
## No comments:
## Post a Comment


text:
Tìm kiếm:
Kiểu: Forum Threads; Thành viên: anhduongtours
Tìm kiếm: Tìm kiếm mất 0.00 giây.
-
Lịch trình của Tour du lịch Côn Đảo bằng máy bayBắt đầu bởi anhduongtours, Hôm nay 03:49 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 3
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: Hôm nay 03:49 AM
- bởi anhduongtours
-
Những điều bạn nên biết về Du lịch Côn Đảo tự túcBắt đầu bởi anhduongtours, Hôm nay 02:49 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 2
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: Hôm nay 02:49 AM
- bởi anhduongtours
-
Đến Suối khoáng thiên nhiên Onsen tận hưởng không gian spa hoàn toàn miễn phíBắt đầu bởi anhduongtours, 02-19-2018 09:42 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 3
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-19-2018 09:42 PM
- bởi anhduongtours
-
Chùa Thanh Thủy Nhật Bản và những điều cần biếtBắt đầu bởi anhduongtours, 02-19-2018 09:27 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 4
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-19-2018 09:27 PM
- bởi anhduongtours
-
Lẩu Hong Kong hấp dẫn như thế nàoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-18-2018 06:52 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-18-2018 06:52 AM
- bởi anhduongtours
-
món ngon Hàn Quốc có những món nàoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-18-2018 06:06 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-18-2018 06:06 AM
- bởi anhduongtours
-
Trung tâm mỹ nghệ Nishirin Textile có gì để ýBắt đầu bởi anhduongtours, 02-17-2018 06:02 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-17-2018 06:02 PM
- bởi anhduongtours
-
Chợ đêm Ximending có gì thú vịBắt đầu bởi anhduongtours, 02-17-2018 05:40 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-17-2018 05:40 PM
- bởi anhduongtours
-
Trại Phú Tường Côn Đảo có gì khác biệtBắt đầu bởi anhduongtours, 02-16-2018 09:13 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 7
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-16-2018 09:13 PM
- bởi anhduongtours
-
Hệ thống Trại tù Phú Hải Côn Đảo có những gìBắt đầu bởi anhduongtours, 02-16-2018 08:57 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-16-2018 08:57 PM
- bởi anhduongtours
-
Đọc về những Hướng dẫn đi tàu điện ngầm tại NhậtBắt đầu bởi anhduongtours, 02-15-2018 07:24 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-15-2018 07:24 PM
- bởi anhduongtours
-
Tại sao nên đến những Trung tâm mua sắm tốt tại Nhật BảnBắt đầu bởi anhduongtours, 02-15-2018 07:07 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-15-2018 07:07 PM
- bởi anhduongtours
-
bán đảo Cửu Long Hong Kong hấp dẫn như nàoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-14-2018 11:21 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 11:21 PM
- bởi anhduongtours
-
món ăn vặt Nhật Bản hấp dẫn như nàoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-14-2018 10:58 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 4
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 10:58 PM
- bởi anhduongtours
-
cách sử dụng An cung Ngưu hoàng hoàn Hàn Quốc có tác dụng ra saoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-14-2018 06:34 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 06:34 PM
- bởi anhduongtours
-
tắm suối nước nóng ở Đài Loan hấp dẫn như thế nàoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-14-2018 06:18 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 4
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 06:18 PM
- bởi anhduongtours
-
Chuồng cọp kiểu Pháp Côn Đảo giờ ra saoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-13-2018 10:50 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 7
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-13-2018 10:50 PM
- bởi anhduongtours
-
Hệ thống Nhà tù Côn Đảo có những gìBắt đầu bởi anhduongtours, 02-13-2018 10:34 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-13-2018 10:34 PM
- bởi anhduongtours
-
Trung tâm mỹ nghệ Nishirin Textile có gì hấp dẫn?Bắt đầu bởi anhduongtours, 02-12-2018 09:04 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-12-2018 09:04 PM
- bởi anhduongtours
-
Những điều gây ấn tượng về đền đài Todaiji ở NhậtBắt đầu bởi anhduongtours, 02-12-2018 08:47 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-12-2018 08:47 PM
- bởi anhduongtours
-
Tất tần tất về du lịch hành hươngBắt đầu bởi anhduongtours, 02-11-2018 05:26 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 05:26 PM
- bởi anhduongtours
-
Tận hưởng hương vị biển với cháo hàu Côn ĐảoBắt đầu bởi anhduongtours, 02-11-2018 04:52 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 9
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 04:52 PM
- bởi anhduongtours
-
Tận hưởng vẻ đẹp lý thú của Côn Đảo tháng 10Bắt đầu bởi anhduongtours, 02-11-2018 03:59 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 9
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 03:59 PM
- bởi anhduongtours
-
Tại sao nói lặn ngắm san hô là hoạt động thú vị nhất Côn Đảo?Bắt đầu bởi anhduongtours, 02-11-2018 12:37 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 12:37 AM
- bởi anhduongtours
-
Bí quyết du lịch Côn Đảo tháng 11Bắt đầu bởi anhduongtours, 02-11-2018 12:30 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 7
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 12:30 AM
- bởi anhduongtours
Kết quả 1 đến 25 của 86
Sản phẩm căn hộ tầm trung tphcm...
Hôm nay, 08:17 AM in Nhà Đất - Nội thất - Xe

markdown:
#
**Tìm kiếm:**
Kiểu: Forum Threads; Thành viên:
__anhduongtours__
##
**Tìm kiếm**:
Tìm kiếm mất **0.00** giây.
-
[Lịch trình của Tour du lịch Côn Đảo bằng máy bay](threads/89586-lich-trinh-cua-tour-du-lich-con-dao-bang-may-bay.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), Hôm nay 03:49 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 3
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: Hôm nay 03:49 AM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Những điều bạn nên biết về Du lịch Côn Đảo tự túc](threads/89585-nhung-dieu-ban-nen-biet-ve-du-lich-con-dao-tu-tuc.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), Hôm nay 02:49 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 2
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: Hôm nay 02:49 AM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Đến Suối khoáng thiên nhiên Onsen tận hưởng không gian spa hoàn toàn miễn phí](threads/89580-den-suoi-khoang-thien-nhien-onsen-tan-huong-khong-gian-spa-hoan-toan-mien-phi.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-19-2018 09:42 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 3
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-19-2018 09:42 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Chùa Thanh Thủy Nhật Bản và những điều cần biết](threads/89579-chua-thanh-thuy-nhat-ban-va-nhung-dieu-can-biet.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-19-2018 09:27 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 4
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-19-2018 09:27 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Lẩu Hong Kong hấp dẫn như thế nào](threads/89577-lau-hong-kong-hap-dan-nhu-the-nao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-18-2018 06:52 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-18-2018 06:52 AM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[món ngon Hàn Quốc có những món nào](threads/89576-mon-ngon-han-quoc-co-nhung-mon-nao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-18-2018 06:06 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-18-2018 06:06 AM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Trung tâm mỹ nghệ Nishirin Textile có gì để ý](threads/89574-trung-tam-my-nghe-nishirin-textile-co-gi-de-y.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-17-2018 06:02 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-17-2018 06:02 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Chợ đêm Ximending có gì thú vị](threads/89573-cho-dem-ximending-co-gi-thu-vi.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-17-2018 05:40 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-17-2018 05:40 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Trại Phú Tường Côn Đảo có gì khác biệt](threads/89569-trai-phu-tuong-con-dao-co-gi-khac-biet.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-16-2018 09:13 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 7
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-16-2018 09:13 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Hệ thống Trại tù Phú Hải Côn Đảo có những gì](threads/89568-he-thong-trai-tu-phu-hai-con-dao-co-nhung-gi.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-16-2018 08:57 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-16-2018 08:57 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Đọc về những Hướng dẫn đi tàu điện ngầm tại Nhật](threads/89567-doc-ve-nhung-huong-dan-di-tau-dien-ngam-tai-nhat.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-15-2018 07:24 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-15-2018 07:24 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Tại sao nên đến những Trung tâm mua sắm tốt tại Nhật Bản](threads/89566-tai-sao-nen-den-nhung-trung-tam-mua-sam-tot-tai-nhat-ban.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-15-2018 07:07 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-15-2018 07:07 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[bán đảo Cửu Long Hong Kong hấp dẫn như nào](threads/89562-ban-dao-cuu-long-hong-kong-hap-dan-nhu-nao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-14-2018 11:21 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 11:21 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[món ăn vặt Nhật Bản hấp dẫn như nào](threads/89561-mon-an-vat-nhat-ban-hap-dan-nhu-nao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-14-2018 10:58 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 4
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 10:58 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[cách sử dụng An cung Ngưu hoàng hoàn Hàn Quốc có tác dụng ra sao](threads/89560-cach-su-dung-an-cung-nguu-hoang-hoan-han-quoc-co-tac-dung-ra-sao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-14-2018 06:34 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 06:34 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[tắm suối nước nóng ở Đài Loan hấp dẫn như thế nào](threads/89559-tam-suoi-nuoc-nong-o-dai-loan-hap-dan-nhu-the-nao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-14-2018 06:18 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 4
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-14-2018 06:18 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Chuồng cọp kiểu Pháp Côn Đảo giờ ra sao](threads/89555-chuong-cop-kieu-phap-con-dao-gio-ra-sao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-13-2018 10:50 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 7
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-13-2018 10:50 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Hệ thống Nhà tù Côn Đảo có những gì](threads/89554-he-thong-nha-tu-con-dao-co-nhung-gi.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-13-2018 10:34 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 5
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-13-2018 10:34 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Trung tâm mỹ nghệ Nishirin Textile có gì hấp dẫn?](threads/89542-trung-tam-my-nghe-nishirin-textile-co-gi-hap-dan.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-12-2018 09:04 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-12-2018 09:04 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Những điều gây ấn tượng về đền đài Todaiji ở Nhật](threads/89541-nhung-dieu-gay-an-tuong-ve-den-dai-todaiji-o-nhat.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-12-2018 08:47 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 6
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-12-2018 08:47 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Tất tần tất về du lịch hành hương](threads/89527-tat-tan-tat-ve-du-lich-hanh-huong.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-11-2018 05:26 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 05:26 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Tận hưởng hương vị biển với cháo hàu Côn Đảo](threads/89526-tan-huong-huong-vi-bien-voi-chao-hau-con-dao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-11-2018 04:52 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 9
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 04:52 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Tận hưởng vẻ đẹp lý thú của Côn Đảo tháng 10](threads/89525-tan-huong-ve-dep-ly-thu-cua-con-dao-thang-10.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-11-2018 03:59 PM
- Trả lời: 0
- Xem: 9
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 03:59 PM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Tại sao nói lặn ngắm san hô là hoạt động thú vị nhất Côn Đảo?](threads/89515-tai-sao-noi-lan-ngam-san-ho-la-hoat-dong-thu-vi-nhat-con-dao.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-11-2018 12:37 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 8
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 12:37 AM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
-
[Bí quyết du lịch Côn Đảo tháng 11](threads/89514-bi-quyet-du-lich-con-dao-thang-11.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)Bắt đầu bởi [anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d), 02-11-2018 12:30 AM
- Trả lời: 0
- Xem: 7
- Viết bài cuối bởi:
- Bài viết cuối: 02-11-2018 12:30 AM
-
bởi
[anhduongtours](members/3077-anhduongtours.html?s=c07c8271efefdaadd63ece581655502d)
Kết quả 1 đến 25 của 86
## Sản phẩm căn hộ tầm trung tphcm...
Hôm nay, 08:17 AM in Nhà Đất - Nội thất - Xe

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Connection: close

Pragma: private

Cache-Control: private, must-revalidate

Set-Cookie: vb_lastactivity=0; expires=Thu, 21-Feb-2019 01:27:49 GMT; Max-Age=31536000; path=/

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
CÔNG TY TNHH TM XNK TÂN HƯNG
ĐĂNG KÝ VÀO ĐÂY HOẶC LIÊN HỆ:
NHỮNG NGHỀ CÓ THU NHẬP CAO 08:50 | 28/10/15
© Bản quyền thuộc Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội.
Xem tốt nhất ở độ phân giải 1024 x 768 (+) pixel với trình duyệt IE10+, Firefox 25+, Google Chrome 30+

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Set-Cookie: COOKIE_SUPPORT=true; Expires=Wed, 20-Feb-2019 17:38:15 GMT; Path=/

Liferay-Portal: Liferay Portal Community Edition 6.1.1 CE GA2 (Paton / Build 6101 / July 31, 2012)


text:
Tổng cộng 0 đ
Xem giỏ hàng
Thanh toán
Bếp Từ Bonucci nhập khẩu nguyên chiếc từ Ý
TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG
Hệ thống Showroom Tủ Bếp 365 tại miền Bắc
Hệ thống showroom Tủ Bếp 365 tại miền Nam

Cache-Control: private

Set-Cookie: LangAdm=dmk4=; expires=Thu, 22-Mar-2018 17:36:32 GMT; path=/; HttpOnly

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Mr. Thân
website: https://tudonghoatmp.wordpress.com/
Tel: 0911 175 069 __ 0984 538 750
Email: sale06@tmpvietnam.com , than.tmpvietnam@gmail.com
skype: vanthanpham zalo: 0984 538 750
Hãy liên hệ với chúng tôi để chúng tôi có thể hổ trợ và tư vấn sản phầm tốt nhất theo nhu cầu của quý khách.
TRÂN TRỌNG

Server: Apache/2.4.6 (CentOS) PHP/5.4.16

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


text:
Tuyển dụng nhân viên châm cứu bấm huyệt
DƯỢC PHẨM TUỆ LINH CẦN TUYỂN NHÂN VIÊN CHÂM CỨU BẤM HUYỆT
Số lượng: 3 người ( 2 nam, 1 nữ)
Địa điểm làm việc: Cộng hòa Liên Bang Nga
Mô tả công việc:
- Bấm huyệt, châm cứu, massage tại phòng khám Đông y
- Các công việc chi tiết sẽ trao đổi cụ thể khi phỏng vấn;
Yêu cầu:
- Nam/Nữ, tuổi từ 18 đến 40.
- Tốt nghiệp ngành y học cổ truyền, đã từng làm châm cứu, bấm huyệt massage tại các phòng khám Đông y
- Có sức khỏe tốt, ưa nhìn, nhanh nhẹn, tháo vát
Lương và các chế độ phúc lợi:
- Thu nhập bình quân từ 600 USD - 1000 USD
- Công ty có chỗ ăn, nghỉ cho CBNV
- NLĐ Ký HĐLĐ có thời hạn 3 năm, NLĐ thực hiện theo đúng thời hạn HĐ đã ký kết sẽ được thanh toán tất cả các chi phí (đi lại, phí visa) khi kết thúc HĐ
- Ngoài ra, công ty không thu bất kỳ chi phí nào của NLĐ
Nộp hồ sơ:
- Tầng 5 tòa nhà 29T1- đường Hoàng Đạo Thúy, Trung Hòa- quận Cầu Giấy- Hà Nội.
- Điện thoại liên hệ: 024.62824344, số máy lẻ 40
- Ứng viên gửi hồ sơ qua email: bantuyendung@tuelinh.com

markdown:
# Tuyển dụng nhân viên châm cứu bấm huyệt
**DƯỢC PHẨM TUỆ LINH CẦN TUYỂN NHÂN VIÊN CHÂM CỨU BẤM HUYỆT** **Số lượng: 3 người ( 2 nam, 1 nữ)** **Địa điểm làm việc: Cộng hòa Liên Bang Nga** **Mô tả công việc:**
- Bấm huyệt, châm cứu, massage tại phòng khám Đông y
- Các công việc chi tiết sẽ trao đổi cụ thể khi phỏng vấn;
**Yêu cầu:**
- Nam/Nữ, tuổi từ 18 đến 40.
- Tốt nghiệp ngành y học cổ truyền, đã từng làm châm cứu, bấm huyệt massage tại các phòng khám Đông y
- Có sức khỏe tốt, ưa nhìn, nhanh nhẹn, tháo vát
**Lương và các chế độ phúc lợi:**
- Thu nhập bình quân từ 600 USD - 1000 USD
- Công ty có chỗ ăn, nghỉ cho CBNV
- NLĐ Ký HĐLĐ có thời hạn 3 năm, NLĐ thực hiện theo đúng thời hạn HĐ đã ký kết sẽ được thanh toán tất cả các chi phí (đi lại, phí visa) khi kết thúc HĐ
- Ngoài ra, công ty không thu bất kỳ chi phí nào của NLĐ
**Nộp hồ sơ: **
- Tầng 5 tòa nhà 29T1- đường Hoàng Đạo Thúy, Trung Hòa- quận Cầu Giấy- Hà Nội.
- Điện thoại liên hệ: 024.62824344, số máy lẻ 40
- Ứng viên gửi hồ sơ qua email:
[bantuyendung@tuelinh.com](mailto:bantuyendung@tuelinh.com)

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
- Vải Tricot
- Vải Nike
- Vải Interlock
- Vải Interlock 2 Da
- Vải Interlock Silk
- Vải Thun Mè
- Vải Single Jersey
- Vải Rib
- Vải Pique (cá sấu)
- Vải ITY
- Vải Stripes (vải sọc)
- Vải French Terry (vải cá)
- Poly Mesh (Vải lưới)
- Vải TC 65/35
- Vải CVC60/40
- Vải 100% Cotton
- Vải Viscose
- Vải Melange
- Vải thun tổ ông
- Vải Poly Satin
- Vải Poly Twill
- Vải Kate Silk
- Vải Poly Taffeta 190T, Poly taffeta 210T
- Vải Poly Pongee
- Vải Poly Chiffon
- Vải Poly Oxford
- Vải Poly Ribstop
- Vải Herring Bone (xương cá)
- Vải Micro fiber
- Vải Nylon Taslan (Bột)
- Máy móc và Pantone Màu

markdown: [Vải Tricot](vi/c1-vai-tricot/) [Vải Nike](vi/c1-vai-nike/) [Vải Interlock](vi/c1-vai-interlock/) [Vải Interlock 2 Da](vi/c1-vai-interlock-2-da/) [Vải Interlock Silk](vi/c1-vai-interlock-silk/) [Vải Thun Mè](vi/c1-vai-thun-me/) [Vải Single Jersey](vi/c1-vai-single-jersey/) [Vải Rib](vi/c1-vai-rib/) [Vải Pique (cá sấu)](vi/c1-vai-pique-ca-sau/) [Vải ITY](vi/c1-vai-ity/) [Vải Stripes (vải sọc)](vi/c1-vai-stripes-vai-soc/) [Vải French Terry (vải cá)](vi/c1-vai-french-terry-vai-ca/) [Poly Mesh (Vải lưới)](vi/c1-poly-mesh-vai-luoi/) [Vải TC 65/35](vi/c1-vai-tc-6535/) [Vải CVC60/40](vi/c1-vai-cvc6040/) [Vải 100% Cotton](vi/c1-vai-100-cotton/) [Vải Viscose](vi/c1-vai-viscose/) [Vải Melange](vi/c1-vai-melange/) [Vải thun tổ ông](vi/c1-vai-thun-to-ong/) [Vải Poly Satin](vi/c1-vai-poly-satin/) [Vải Poly Twill](vi/c1-vai-poly-twill/) [Vải Kate Silk](vi/c1-vai-kate-silk/) [Vải Poly Taffeta 190T, Poly taffeta 210T](vi/c1-vai-poly-taffeta-190t-poly-taffeta-210t/) [Vải Poly Pongee](vi/c1-vai-poly-pongee/) [Vải Poly Chiffon](vi/c1-vai-poly-chiffon/) [Vải Poly Oxford](vi/c1-vai-poly-oxford/) [Vải Poly Ribstop](vi/c1-vai-poly-ribstop/) [Vải Herring Bone (xương cá)](vi/c1-vai-herring-bone-xuong-ca/) [Vải Micro fiber](vi/c1-vai-micro-fiber/) [Vải Nylon Taslan (Bột)](vi/c1-vai-nylon-taslan-bot/) [Máy móc và Pantone Màu](vi/c1-may-moc-va-pantone-mau/)

Content-Type: text/html


text:
Tính chỉ số cơ thể, nhu cầu năng lượng
Tính năng lượng trong khẩu phần ăn
Bảng cân nặng và chiều cao theo tuổi
Cách đánh giá mức độ gầy béo
Khái quát chung về dinh dưỡng
Bảng thành phần dinh dưỡng
Share
Bảng thành phần dinh dưỡng
Bảng thành phần dinh dưỡng của một số thực phẩm trong 100g
/
Thơm hộp
Năng lượng
56 kcal
Đạm
300 mg
Tinh bột
13.7 g
Tro
0
Canxi
20 mg
Kali
0
Sắt
300 mcg
Nước
85.8 g
Chất béo
0
Chất xơ
200 mg
Cholesterol
0
Phốt pho
12 mg
Natri
0
Carotin
10 mcg
Tỉ lệ thải bỏ
0
Vitamin C
14 mg
Vitamin PP
0
Vitamin A
0
Vitamin B1
100 mcg
Vitamin B2
0
Đóng

markdown:
|Năng lượng||56 kcal|
|Đạm||300 mg|
|Tinh bột||13.7 g|
|Tro||0|
|Canxi||20 mg|
|Kali||0|
|Sắt||300 mcg|
|Nước||85.8 g|
|Chất béo||0|
|Chất xơ||200 mg|
|Cholesterol||0|
|Phốt pho||12 mg|
|Natri||0|
|Carotin||10 mcg|
|Tỉ lệ thải bỏ||0|
|Vitamin C||14 mg|
|Vitamin PP||0|
|Vitamin A||0|
|Vitamin B1||100 mcg|
|Vitamin B2||0|

Server: Apache/2.4.7 (Ubuntu)

Vary: Accept-Encoding


text:
Để trải nghiệm cách đặt vé thông minh nhất và nhanh nhất quý khách hãy truy cập vào websites http://vemaybaygiarelyhai.com để đặt vé trực tiếp và điền đầy đủ thông tin của chuyến vé máy bay Vinh đi Hà Nội nói riêng và các chuyến khác nói chung, sau khi nhân viên kiểm tra lại đầy đủ thông tin sẽ tự động thông báo về cho quý khách cách nhận vé nhanh nhất mà không phải suy nghĩ cách nào nhận vé nhanh và đảm bảo an toàn, hãy trải nghiệm từ ngày hôm nay để nhận tấm vé rẻ và ưu đãi nhiều nhất, không chỉ vậy vé máy bay LÝ HẢI luôn theo dõi hành trình và chuyến bay để quý khách có chuyến bay tốt nhất.
Hiện nay, chỉ có một hãng VietNam Airlines duy nhất có chuyến bay vé máy bay Vinh Hà Nội, mỗi ngày có một chuyến duy nhất với nhiều mức giá khác nhau, bởi có rất nhiều khách hàng đặt vé trước và xa ngày bay vì vậy sẽ còn giá cao hơn từ vài chục ngàn trở lên, mức giá siêu khuyến mãi dành cho khách hàng nào đặt xa ngày bay khoảng 4 đến 5 tuần là đẹp có thể còn giá là 1.100.000 VND, hạng trung bình đến hạng thương gia là 1.200.000 VND đến 2.210.000 VND.
Tại LÝ HẢI sẽ phục vụ tận tình và sẽ hỗ trợ cho khách hàng nhanh nhất, có thể đổi tên, đổi ngày, đổi chuyến nhưng phải tốn một phí nhất định, tuy nhiên loại vé khuyến mãi quý khách lưu ý không thể hoàn đổi hoặc hủy chuyến, theo quy định đây là loại vé siêu khuyến mãi nên không thể hoàn trả vì vậy quý khách cần suy nghĩ thật kĩ trước khi mua vé khuyến mãi để đảm bảo trường hợp không hay xảy ra.
0934.404.151 | 0906.981.709
Nhấn Like và +1 để nhận tin vé rẻ

markdown:
**CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ DU LỊCH** [VE MAY BAY](http://vemaybaygiarelyhai.com)
(Mã số kinh doanh: 0312473347)
[LÝ HẢI](https://plus.google.com/111918414194262455421?rel=author)
(Mã số kinh doanh: 0312473347)
|
|![]()
Địa chỉ: 65 Tân Quý, P.Tân Quý, P. Tân Thành, Tân Phú, TpHCM.
ĐT: 0838.497.551 Hotline: 0906.981.709 - 0934.404.151
Email: vemaybaylyhai@gmail.com
Đặt mua vé may bay
vé tàu giá rẻ khuyến mãi

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)


text:
Văn hoá lễ hội truyền thống cộng đồngTác giả: Vũ Ngọc Khánh
Tìm hiểu về lễ hội là quá trình tìm về cội nguồn, về những nét văn hoá truyền thống, nhằm giữ gìn và phát huy tinh hoa của dân tộc; Đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, khát vọng hoà bình, độc lập dân tộc, giá trị nhân văn và qua đó góp phần củng cố, mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc.
Sách giúp bạn đọc tìm hiểu rõ hơn về lễ hội truyền thống của dân tộc ta.
Đánh giá/Nhận xét
Bình luận
Sách liên quan
Tục ngữ dân tộc kinh và các dân tộc thiếu số Việt NamDanh mục: Kho tự chọn, Văn hóa
Phân loại: Dân tộc, tục ngữ, Văn hóa, Việt Nam
Mã:956-12.020STL
Phân loại: Dân tộc, tục ngữ, Văn hóa, Việt Nam
Mã:956-12.020STL
Hỏi – đáp về luật phòng chống bạo lực gia đìnhDanh mục: Kho tự chọn, Pháp luật
Phân loại: Gia đình, Hỏi - đáp, Pháp luật, Phòng chống Bạo lực
Mã:439-13.842STL
Phân loại: Gia đình, Hỏi - đáp, Pháp luật, Phòng chống Bạo lực
Mã:439-13.842STL
Văn hoá Đồng Đậu 40 năm phát hiện và ngiên cứu : (1962- 2002): ( Kỷ yếu hội thảo khoa học)Danh mục: Kho tự chọn, Văn hóa
Phân loại: Hội thảo, Khoa học, Kỷ yếu, Văn hóa, Đồng Đậu
Mã:1036-6828STL
Phân loại: Hội thảo, Khoa học, Kỷ yếu, Văn hóa, Đồng Đậu
Mã:1036-6828STL
Văn hoá lễ hội truyền thống cộng đồng
Mã: 1101-10.163STL
Ngày XB: 2007
Tác giả: Vũ Ngọc Khánh
Môn loại: Kho tự chọn, Văn hóa
Từ khóa: Cộng đồng, Lễ hội, Truyền thông, Văn hóa, Việt Nam
NXB: Quân đội nhân dân
Mã: 1101-10.163STL
Ngày XB: 2007
Tác giả: Vũ Ngọc Khánh
Môn loại: Kho tự chọn, Văn hóa
Từ khóa: Cộng đồng, Lễ hội, Truyền thông, Văn hóa, Việt Nam
NXB: Quân đội nhân dân
Danh mục sách
- Bảo tàng (4)
- Chủ nghĩa xã hội khoa học (23)
- Dân tộc học (7)
- Dương Thị The (0)
- Hoàng Quyết (0)
- Kho tra cứu (34)
- Chính trị (4)
- Công Nghệ, Khoa Học Ứng Dụng (0)
- Khoa học giáo dục (3)
- Khoa Học Tự Nhiên Và Toán Học (0)
- Khoa Học Xã Hội (1)
- Lịch Sử, Địa Lý Và Các Ngành Phụ Trợ (1)
- Nghệ Thuật Và Mỹ Thuật, Trang Trí (1)
- Âm nhạc (7)
- Công trình kiến trúc (1)
- Giải trí và nghệ thuật trình diễn (0)
- Hội họa và tranh (0)
- Lễ hội (0)
- Múa (0)
- Nghệ thuật đồ họa, ấn loát, ấn phẩm (0)
- Nghệ thuật, mỹ thuật, trang trí nói chung (1)
- Nhiếp ảnh, hình ảnh (0)
- Sân khấu (0)
- Truyền hình (0)
- Truyền thanh (0)
- Vẽ và nghệ thuật trang trì (0)
- Điện ảnh (0)
- Điêu khắc (0)
- Ngôn Ngữ (0)
- Nhân vật (2)
- Quản lý kinh tế (1)
- Tin Học, Thông Tin Và Tác Phẩm Tổng Quát (0)
- Tôn Giáo (0)
- Triết Học, Cận Tâm Lý Và Thuyết Huyền Bí, Tâm Lý Học (2)
- Văn hóa (2)
- Văn Học, Văn Chương Và Tu Từ Học (2)
- Địa lý du lịch (6)
- Kho tự chọn (2201)
- Bảo tàng (3)
- Chủ nghĩa xã hội khoa học (1)
- Công Nghệ, Khoa Học Ứng Dụng (0)
- Khoa học thư viện (5)
- Khoa Học Tự Nhiên Và Toán Học (0)
- Khoa Học Xã Hội (0)
- Chính trị học (Tài liệu Đảng, Lịch sử Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh, Kinh tế chính trị, CNXHKH) (0)
- Giáo dục (34)
- Giáo dục quốc phòng (13)
- Kinh tế học và quản lý (26)
- Luật học, pháp luật (64)
- Nhân chủng học, Dân tộc học (3)
- Văn hóa, phong tục, nghi thức, dân gian (0)
- Văn học dân gian (15)
- Xã hội học và nhân chủng học, dân tộc học (0)
- Kinh tế quản lý (5)
- Lịch sử Đảng (1)
- Lịch Sử, Địa Lý Và Các Ngành Phụ Trợ (0)
- Nghệ Thuật Và Mỹ Thuật, Trang Trí (0)
- Ngôn Ngữ (0)
- Ngôn ngữ tiếng Anh (1)
- Tài liệu Hồ Chí Minh (2)
- Tài liệu Đảng (8)
- Tin học (1)
- Tin Học, Thông Tin Và Tác Phẩm Tổng Quát (0)
- Tôn Giáo (0)
- Triết Học, Cận Tâm Lý Và Thuyết Huyền Bí, Tâm Lý Học (2)
- Truyền thanh (0)
- Văn hóa (633)
- Văn hóa dân gian (545)
- Văn Học, Văn Chương Và Tu Từ Học (1)
- Địa lý du lịch (20)
- Kinh tế - chính trị (13)
- Lịch sử (30)
- Lịch sử Đảng (23)
- Mỹ học (2)
- Mỹ thuật (14)
- Phạm Thị Thoa d. và b s.. (0)
- Pháp luật (4)
- Quảng cáo (5)
- Tài liệu Hồ Chí Minh (3)
- Tài liệu đảng (36)
- Tâm lý (3)
- Tâm lý học (8)
- Tổng loại (1)
- Triết học (2)
- Triều Ân (0)
- Tư tưởng Hồ Chí Minh (42)
- Văn hóa (58)
- Văn hóa dân gian (438)
- Văn hóa dân giasn (1)
- Văn hóa dfân gian (1)
- Vănn hóa dân gian (1)
- Xã hội học (45)
- Đạo đức học (0)
Từ khóaBản sắc Ca dao Con người Dân gian Dân tộc Dân tộc học Dân tộc thiểu số Gia đình Giáo trình Hỏi và đáp Khoa học Khoa học giáo dục Kinh tế quản lý Lễ hội Lịch sử Lịch sử Đảng Mỹ thuật Nam Bộ Nghi lễ Người Việt Phong tục Pháp luật Sử thi thế giới Truyền thông truyện cổ Truyện cổ tích Truyện ngắn Tài liệu Đảng tín ngưỡng Tư tưởng Hồ Chí Minh tục ngữ Việt Nam Văn hóa Văn hóa Dân gian văn học Văn học dân gian Văn học Việt Nam văn minh Xã hôi học Xã hội Âm nhạc Địa lý Địa lý du lịch Ẩm thực
Chọn ngày đến thư viện nhận sách(lưu ý: nếu đến ngày hẹn mà bạn không đến nhận thì lịch hẹn sẽ bị hủy)
Greetings! Very helpful advice on this article! It is the little changes that make the biggest changes. Thanks a lot for sharing!
This design is incredible! You definitely know how to keep a reader entertained. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Excellent job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!
I have been surfing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. In my opinion, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the net will be a lot more useful than ever before.
I really enjoy reading on this site, it has got wonderful blog posts.

markdown:
# Văn hoá lễ hội truyền thống cộng đồngTác giả:
[Vũ Ngọc Khánh](http://vhnthcm.edu.vn/writer/vu-ngoc-khanh/) [](javascript:void(0))
Tìm hiểu về lễ hội là quá trình tìm về cội nguồn, về những nét văn hoá truyền thống, nhằm giữ gìn và phát huy tinh hoa của dân tộc; Đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, khát vọng hoà bình, độc lập dân tộc, giá trị nhân văn và qua đó góp phần củng cố, mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc.
Sách giúp bạn đọc tìm hiểu rõ hơn về lễ hội truyền thống của dân tộc ta.
## Đánh giá/Nhận xét
### Bình luận
[Hủy trả lời](/book/van-hoa-le-hoi-truyen-thong-cong-dong/#respond)
## Sách liên quan
![ Tục ngữ ...-1551-TG.Nguyễn Nghĩa Dân-NXB.TN-VHóa-(956)-STL12020-26.09.2014](http://vhnthcm.edu.vn/media/uploads/2014/07/Tục-ngữ-...-1551-TG.Nguyễn-Nghĩa-Dân-NXB.TN-VHóa-956-STL12020-26.09.2014.jpg)
[Tục ngữ dân tộc kinh và các dân tộc thiếu số Việt Nam](http://vhnthcm.edu.vn/book/tuc-ngu-dan-toc-kinh-va-cac-dan-toc-thieu-so-viet-nam/)Danh mục: [Kho tự chọn](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kho-tu-chon/), [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-kho-tu-chon-2/)
Phân loại:
[Dân tộc](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dan-toc/), [tục ngữ](http://vhnthcm.edu.vn/btag/tuc-ngu/), [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoa/), [Việt Nam](http://vhnthcm.edu.vn/btag/viet-nam/)
Mã:956-12.020STL
![ Hỏi đáp về Luật ...-0185-Bộ VH,TT và DL ...-NXB.VHTT-PL-439-STL13842-26.03.2014](http://vhnthcm.edu.vn/media/uploads/2014/04/Hỏi-đáp-về-Luật-...-0185-Bộ-VHTT-và-DL-...-NXB.VHTT-PL-439-STL13842-26.03.2014.jpg)
[Hỏi – đáp về luật phòng chống bạo lực gia đình](http://vhnthcm.edu.vn/book/hoi-dap-ve-luat-phong-chong-bao-luc-gia-dinh/)Danh mục: [Kho tự chọn](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kho-tu-chon/), [Pháp luật](http://vhnthcm.edu.vn/genre/phap-luat/)
Phân loại:
[Gia đình](http://vhnthcm.edu.vn/btag/gia-dinh/), [Hỏi - đáp](http://vhnthcm.edu.vn/btag/hoi-dap-7/), [Pháp luật](http://vhnthcm.edu.vn/btag/phap-luat/), [Phòng chống Bạo lực](http://vhnthcm.edu.vn/btag/phong-chong-bao-luc/)
Mã:439-13.842STL
![ VH Đồng Đậu ...-1588-TG.Viện Khảo cổ học-NXB.KHXH-VHóa-(1036)-STL6828-29.09.2014](http://vhnthcm.edu.vn/media/uploads/2014/07/VH-Đồng-Đậu-...-1588-TG.Viện-Khảo-cổ-học-NXB.KHXH-VHóa-1036-STL6828-29.09.2014.jpg)
[Văn hoá Đồng Đậu 40 năm phát hiện và ngiên cứu : (1962- 2002): ( Kỷ yếu hội thảo khoa học)](http://vhnthcm.edu.vn/book/van-hoa-dong-dau-40-nam-phat-hien-va-ngien-cuu-1962-2002-ky-yeu-hoi-thao-khoa-hoc/)Danh mục: [Kho tự chọn](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kho-tu-chon/), [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-kho-tu-chon-2/)
Phân loại:
[Hội thảo](http://vhnthcm.edu.vn/btag/hoi-thao/), [Khoa học](http://vhnthcm.edu.vn/btag/khoa-hoc/), [Kỷ yếu](http://vhnthcm.edu.vn/btag/ky-yeu/), [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoa/), [Đồng Đậu](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dong-dau/)
Mã:1036-6828STL
![ VH lễ hội ...-1604-TG.GS.Vũ Ngọc Khánh-NXB.QĐND-VHóa-(1101)-STL10163-29.09.2014](http://vhnthcm.edu.vn/media/uploads/2014/07/VH-lễ-hội-...-1604-TG.GS_.Vũ-Ngọc-Khánh-NXB.QĐND-VHóa-1101-STL10163-29.09.2014.jpg)
**Văn hoá lễ hội truyền thống cộng đồng**
Mã: 1101-10.163STL
Ngày XB: 2007
Tác giả:
[Vũ Ngọc Khánh](http://vhnthcm.edu.vn/writer/vu-ngoc-khanh/)
Môn loại:
[Kho tự chọn](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kho-tu-chon/), [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-kho-tu-chon-2/)
Từ khóa:
[Cộng đồng](http://vhnthcm.edu.vn/btag/cong-dong/), [Lễ hội](http://vhnthcm.edu.vn/btag/le-hoi/), [Truyền thông](http://vhnthcm.edu.vn/btag/truyen-thong/), [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoa/), [Việt Nam](http://vhnthcm.edu.vn/btag/viet-nam/)
NXB:
[Quân đội nhân dân](http://vhnthcm.edu.vn/publisher/quan-doi-nhan-dan/)
## Danh mục sách
[Bảo tàng (4)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/bao-tang/) [Chủ nghĩa xã hội khoa học (23)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/chu-nghia-xa-hoi-khoa-hoc/) [Dân tộc học (7)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/dan-toc-hoc/) [Dương Thị The (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/duong-thi-the/) [Hoàng Quyết (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/hoang-quyet/) [Kho tra cứu (34)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kho-tra-cuu/) [Chính trị (4)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/chinh-tri/) [Công Nghệ, Khoa Học Ứng Dụng (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-7-kho-tra-cuu/) [Khoa học giáo dục (3)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/khoa-hoc-giao-duc/) [Khoa Học Tự Nhiên Và Toán Học (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-6-kho-tra-cuu/) [Khoa Học Xã Hội (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-4-kho-tra-cuu/) [Lịch Sử, Địa Lý Và Các Ngành Phụ Trợ (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-10-kho-tra-cuu/) [Nghệ Thuật Và Mỹ Thuật, Trang Trí (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-8-kho-tra-cuu/) [Âm nhạc (7)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/am-nhac/) [Công trình kiến trúc (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/cong-trinh-kien-truc/) [Giải trí và nghệ thuật trình diễn (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/giai-tri-va-nghe-thuat-trinh-dien/) [Hội họa và tranh (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/hoi-hoa-va-tranh/) [Lễ hội (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/le-hoi/) [Múa (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/mua/) [Nghệ thuật đồ họa, ấn loát, ấn phẩm (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nghe-thuat-do-hoa-an-loat-an-pham/) [Nghệ thuật, mỹ thuật, trang trí nói chung (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nghe-thuat-my-thuat-trang-tri-noi-chung/) [Nhiếp ảnh, hình ảnh (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhiep-anh-hinh-anh/) [Sân khấu (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/san-khau/) [Truyền hình (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/truyen-hinh/) [Truyền thanh (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/truyen-thanh/) [Vẽ và nghệ thuật trang trì (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/ve-va-nghe-thuat-trang-tri/) [Điện ảnh (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/dien-anh/) [Điêu khắc (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/dieu-khac/) [Ngôn Ngữ (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-5-kho-tra-cuu/) [Nhân vật (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhan-vat/) [Quản lý kinh tế (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/quan-ly-kinh-te-kho-tra-cuu/) [Tin Học, Thông Tin Và Tác Phẩm Tổng Quát (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-1-kho-tra-cuu/) [Tôn Giáo (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-3-kho-tra-cuu/) [Triết Học, Cận Tâm Lý Và Thuyết Huyền Bí, Tâm Lý Học (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-2-kho-tra-cuu/) [Văn hóa (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-kho-tra-cuu/) [Văn Học, Văn Chương Và Tu Từ Học (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-9-kho-tra-cuu/) [Địa lý du lịch (6)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/dia-ly-du-lich-kho-tra-cuu/) [Kho tự chọn (2201)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kho-tu-chon/) [Bảo tàng (3)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/bao-tang-kho-tu-chon/) [Chủ nghĩa xã hội khoa học (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/chu-nghia-xa-hoi-khoa-hoc-kho-tu-chon/) [Công Nghệ, Khoa Học Ứng Dụng (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/cong-nghe-khoa-hoc-ung-dung/) [Khoa học thư viện (5)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/khoa-hoc-thu-vien/) [Khoa Học Tự Nhiên Và Toán Học (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/khoa-hoc-tu-nhien-va-toan-hoc/) [Khoa Học Xã Hội (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/khoa-hoc-xa-hoi/) [Chính trị học (Tài liệu Đảng, Lịch sử Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh, Kinh tế chính trị, CNXHKH) (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/chinh-tri-hoc-tai-lieu-dang-lich-su-dang-tu-tuong-ho-chi-minh-kinh-te-chinh-tri-cnxhkh/) [Giáo dục (34)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/giao-duc-khoa-hoc-xa-hoi/) [Giáo dục quốc phòng (13)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/giao-duc-quoc-phong-khoa-hoc-xa-hoi/) [Kinh tế học và quản lý (26)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kinh-te-hoc-va-quan-ly-khoa-hoc-xa-hoi/) [Luật học, pháp luật (64)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/luat-hoc-phap-luat-khoa-hoc-xa-hoi/) [Nhân chủng học, Dân tộc học (3)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhan-chung-hoc-dan-toc-hoc-khoa-hoc-xa-hoi/) [Văn hóa, phong tục, nghi thức, dân gian (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-phong-tuc-nghi-thuc-dan-gian-khoa-hoc-xa-hoi/) [Văn học dân gian (15)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoc-dan-gian-khoa-hoc-xa-hoi/) [Xã hội học và nhân chủng học, dân tộc học (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/xa-hoi-hoc-va-nhan-chung-hoc-dan-toc-hoc-khoa-hoc-xa-hoi/) [Kinh tế quản lý (5)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kinh-te-quan-ly/) [Lịch sử Đảng (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/lich-su-dang-kho-tu-chon/) [Lịch Sử, Địa Lý Và Các Ngành Phụ Trợ (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-10-kho-tu-chon/) [Nghệ Thuật Và Mỹ Thuật, Trang Trí (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-8-kho-tu-chon/) [Ngôn Ngữ (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/ngon-ngu/) [Ngôn ngữ tiếng Anh (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/ngon-ngu-tieng-anh-kho-tu-chon/) [Tài liệu Hồ Chí Minh (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tai-lieu-ho-chi-minh-kho-tu-chon/) [Tài liệu Đảng (8)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tai-lieu-dang-kho-tu-chon/) [Tin học (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tin-hoc-kho-tu-chon/) [Tin Học, Thông Tin Và Tác Phẩm Tổng Quát (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tin-hoc-thong-tin-va-tac-pham-tong-quat/) [Tôn Giáo (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/ton-giao-kho-tu-chon/) [Triết Học, Cận Tâm Lý Và Thuyết Huyền Bí, Tâm Lý Học (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/triet-hoc-can-tam-ly-va-thuyet-huyen-bi-tam-ly-hoc/) [Truyền thanh (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/truyen-thanh-kho-tu-chon/) [Văn hóa (633)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-kho-tu-chon-2/) [Văn hóa dân gian (545)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-kho-tu-chon/) [Văn Học, Văn Chương Và Tu Từ Học (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/nhom-9-kho-tu-chon/) [Địa lý du lịch (20)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/dia-ly-du-lich/) [Kinh tế - chính trị (13)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/kinh-te-chinh-tri/) [Lịch sử (30)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/lich-su/) [Lịch sử Đảng (23)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/lich-su-dang/) [Mỹ học (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/my-hoc/) [Mỹ thuật (14)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/my-thuat/) [Phạm Thị Thoa d. và b s.. (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/pham-thi-thoa-d-va-b-s/) [Pháp luật (4)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/phap-luat/) [Quảng cáo (5)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/quang-cao/) [Tài liệu Hồ Chí Minh (3)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tai-lieu-ho-chi-minh/) [Tài liệu đảng (36)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tai-lieu-dang/) [Tâm lý (3)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tam-ly/) [Tâm lý học (8)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tam-ly-hoc-2/) [Tổng loại (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tong-loai/) [Triết học (2)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/triet-hoc-2/) [Triều Ân (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/trieu-an/) [Tư tưởng Hồ Chí Minh (42)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/tu-tuong-ho-chi-minh-3/) [Văn hóa (58)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa/) [Văn hóa dân gian (438)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-dan-gian-2/) [Văn hóa dân giasn (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-dan-giasn/) [Văn hóa dfân gian (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/van-hoa-dfan-gian/) [Vănn hóa dân gian (1)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/vann-hoa-dan-gian/) [Xã hội học (45)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/xa-hoi-hoc/) [Đạo đức học (0)](http://vhnthcm.edu.vn/genre/dao-duc-hoc/)
## Từ khóa
[Bản sắc](http://vhnthcm.edu.vn/btag/ban-sac/) [Ca dao](http://vhnthcm.edu.vn/btag/ca-dao/) [Con người](http://vhnthcm.edu.vn/btag/con-nguoi/) [Dân gian](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dan-gian/) [Dân tộc](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dan-toc/) [Dân tộc học](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dan-toc-hoc/) [Dân tộc thiểu số](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dan-toc-thieu-so/) [Gia đình](http://vhnthcm.edu.vn/btag/gia-dinh/) [Giáo trình](http://vhnthcm.edu.vn/btag/giao-trinh/) [Hỏi và đáp](http://vhnthcm.edu.vn/btag/hoi-va-dap/) [Khoa học](http://vhnthcm.edu.vn/btag/khoa-hoc/) [Khoa học giáo dục](http://vhnthcm.edu.vn/btag/khoa-hoc-giao-duc/) [Kinh tế quản lý](http://vhnthcm.edu.vn/btag/kinh-te-quan-ly/) [Lễ hội](http://vhnthcm.edu.vn/btag/le-hoi/) [Lịch sử](http://vhnthcm.edu.vn/btag/lich-su/) [Lịch sử Đảng](http://vhnthcm.edu.vn/btag/lich-su-dang/) [Mỹ thuật](http://vhnthcm.edu.vn/btag/my-thuat/) [Nam Bộ](http://vhnthcm.edu.vn/btag/nam-bo/) [Nghi lễ](http://vhnthcm.edu.vn/btag/nghi-le/) [Người Việt](http://vhnthcm.edu.vn/btag/nguoi-viet/) [Phong tục](http://vhnthcm.edu.vn/btag/phong-tuc/) [Pháp luật](http://vhnthcm.edu.vn/btag/phap-luat/) [Sử thi](http://vhnthcm.edu.vn/btag/su-thi/) [thế giới](http://vhnthcm.edu.vn/btag/the-gioi/) [Truyền thông](http://vhnthcm.edu.vn/btag/truyen-thong/) [truyện cổ](http://vhnthcm.edu.vn/btag/truyen-co/) [Truyện cổ tích](http://vhnthcm.edu.vn/btag/truyen-co-tich/) [Truyện ngắn](http://vhnthcm.edu.vn/btag/truyen-ngan/) [Tài liệu Đảng](http://vhnthcm.edu.vn/btag/tai-lieu-dang-2/) [tín ngưỡng](http://vhnthcm.edu.vn/btag/tin-nguong/) [Tư tưởng Hồ Chí Minh](http://vhnthcm.edu.vn/btag/tu-tuong-ho-chi-minh-2/) [tục ngữ](http://vhnthcm.edu.vn/btag/tuc-ngu/) [Việt Nam](http://vhnthcm.edu.vn/btag/viet-nam/) [Văn hóa](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoa/) [Văn hóa Dân gian](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoa-dan-gian/) [văn học](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoc/) [Văn học dân gian](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoc-dan-gian/) [Văn học Việt Nam](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-hoc-viet-nam/) [văn minh](http://vhnthcm.edu.vn/btag/van-minh/) [Xã hôi học](http://vhnthcm.edu.vn/btag/xa-hoi-hoc-2/) [Xã hội](http://vhnthcm.edu.vn/btag/xa-hoi/) [Âm nhạc](http://vhnthcm.edu.vn/btag/am-nhac/) [Địa lý](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dia-ly/) [Địa lý du lịch](http://vhnthcm.edu.vn/btag/dia-ly-du-lich/) [Ẩm thực](http://vhnthcm.edu.vn/btag/am-thuc/)
Chọn ngày đến thư viện nhận sách(lưu ý: nếu đến ngày hẹn mà bạn không đến nhận thì lịch hẹn sẽ bị hủy)
Greetings! Very helpful advice on this article! It is the little changes that make the biggest changes. Thanks a lot for sharing!
This design is incredible! You definitely know how to keep a reader entertained. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Excellent job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!
I have been surfing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. In my opinion, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the net will be a lot more useful than ever before.
I really enjoy reading on this site, it has got wonderful blog posts.