markdown:
# Thái Lan
[Vương quốc Thái Lan](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Th%C3%A1i_Lan&redirect=no))
|Vương quốc Thái Lan|
|ราชอาณาจักรไทย
|(tiếng Thái Lan)
Racha-anachak Thai
(tiếng Thái Lan)
|
|
![]()
|
|*Chat, Satsana, Phra Maha Kasat*
"Đất nước, tôn giáo, nhà vua"
[Phleng Chat](/wiki/Phleng_Chat) [Quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quốc vương](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Th%C3%A1i_Lan) [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Th%C3%A1i_Lan) [Bhumibol Adulyadej](/wiki/Bhumibol_Adulyadej) [Prayuth Chan-ocha](/wiki/Prayuth_Chan-ocha) [Tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) [Bangkok](/wiki/Bangkok) [13°45′B, 100°30′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Th%C3%A1i_Lan¶ms=13_45_N_100_30_E_type:country(513.120)) [hạng 50](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [ĐNÁ](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81&action=edit&redlink=1)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+7); [mùa hè](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): ĐNÁ (UTC+7) **Vương quốc** [1238](/wiki/1238)– [1448](/wiki/1448) [Vương quốc Sukhothai](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sukhothai) [1351](/wiki/1351)– [1767](/wiki/1767) [Vương quốc Ayutthaya](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ayutthaya) [1768](/wiki/1768)– [1782](/wiki/1782) [Vương triều Thonburi](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Thonburi) [1782](/wiki/1782)–nay [Nhà Chakri](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Chakri) người ( [[1]](#cite_note-dano7212-1) [hạng 20](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 88](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2013) [[2]](#cite_note-imf2-2)
Bình quân đầu người: $9.874
[[2]](#cite_note-imf2-2) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2013) [[2]](#cite_note-imf2-2)
Bình quân đầu người: $5.674
[[2]](#cite_note-imf2-2) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) cao [[3]](#cite_note-ThaiHDI-3) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [baht](/wiki/Baht)(
)
[THB] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.th](/wiki/.th) **Thái Lan** (tên chính thức: **Vương quốc Thái Lan**, [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): ราชอาณาจักรไทย *Racha-anachak Thai*), là một quốc gia nằm ở vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), phía bắc giáp [Lào](/wiki/L%C3%A0o) và [Myanma](/wiki/Myanma), phía đông giáp [Lào](/wiki/L%C3%A0o) và [Campuchia](/wiki/Campuchia), phía nam giáp [vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan) và [Malaysia](/wiki/Malaysia), phía tây giáp [Myanma](/wiki/Myanma) và [biển Andaman](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Andaman). Lãnh hải Thái Lan phía đông nam giáp với lãnh hải [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ở [vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan), phía tây nam giáp với lãnh hải [Indonesia](/wiki/Indonesia) và [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ở [biển Andaman](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Andaman).
Thái Lan là một quốc gia
[quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) đứng đầu là vua [Bhumibol Adulyadej](/wiki/Bhumibol_Adulyadej) lên ngôi từ năm 1946, vị [nguyên thủ quốc gia](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) tại vị lâu nhất trên thế giới và vị vua trị vì lâu nhất trong lịch sử Thái Lan. Vua Thái Lan theo nghi thức là nguyên thủ, [4] [tổng tư lệnh](/wiki/T%E1%BB%95ng_t%C6%B0_l%E1%BB%87nh)quân đội và nhà lãnh đạo tinh thần [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)của đất nước. Thủ đô [Băng Cốc](/wiki/Bangkok)là thành phố lớn nhất và là trung tâm [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i), [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)và [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a).
Thái Lan có diện tích 513.000 km
2 (198.000 dặm vuông) lớn thứ 50 trên thế giới và dân số khoảng 67 triệu người đông thứ 20 trên thế giới. Khoảng 75% dân số là dân tộc [Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), 14% là người gốc [Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) và 3% là [người Mã Lai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai), phần còn lại là những nhóm dân tộc thiểu số như [Môn](/wiki/M%C3%B4n), [Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) và các bộ tộc khác. Có khoảng 2,2 triệu người nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp ở Thái Lan. [5] Ngôn ngữ chính thức là [[6]](#cite_note-6) [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i). [Phật giáo Nam Tông](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) được coi là quốc giáo ở Thái Lan với tỉ lệ người theo tôn giáo này là 94,6%, là 1 trong những quốc gia Phật giáo lớn nhất thế giới theo tỉ lệ dân số. Cũng theo điều tra dân số năm 2000, [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) chiếm 4,6% dân số và [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) chiếm 0,7% dân số. [[7]](#cite_note-7) [Kinh tế Thái Lan](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Th%C3%A1i_Lan) phát triển nhanh từ 1985 đến 1995 và trở thành một quốc gia công nghiệp mới trong đó du lịch với những điểm đến nổi tiếng như [Ayutthaya](/wiki/Ayutthaya), [Pattaya](/wiki/Pattaya), [Bangkok](/wiki/Bangkok), [Phuket](/wiki/Phuket), [Krabi](/wiki/Krabi), [Chiang Mai](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Chiang_Mai), và [Ko Samui](/wiki/Ko_Samui) và [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) đóng góp lớn cho nên kinh tế. [[8]](#cite_note-middleIncomeCountry-8) [[9]](#cite_note-GuardianThailandOverview-9)
## Mục lục
[1 Tên gọi](#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [4 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [5 Quan hệ ngoại giao](#Quan_h.E1.BB.87_ngo.E1.BA.A1i_giao) [6 Hành chính](#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [7 Địa lí](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.AD) [8 Dân số](#D.C3.A2n_s.E1.BB.91) [9 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [10 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [11 Du lịch](#Du_l.E1.BB.8Bch) [12 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=1)]
Thái Lan cũng từng được gọi là
**Xiêm**, đây là tên gọi chính thức của nước này đến ngày [23 tháng 6](/wiki/23_th%C3%A1ng_6) năm [1939](/wiki/1939) khi nó được đổi thành Thái Lan . Từ năm 1945 đến ngày 11 tháng 5 năm 1949, tên Thái Lan lại được đổi lại thành Xiêm. Sau đó nó được đổi lại thành Thái Lan như ngày nay. Từ "Thái" (ไทย) trong [10] [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i)có nghĩa là "tự do". "Thái" cũng là tên của [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i)– hiện là dân tộc thiểu số có số dân đáng kể ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vẫn lấy tên là "Xiêm". [Từ "Thái Lan" trong *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)có xuất xứ từ [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) *Thailand*(trong đó *land*nghĩa là đất nước, xứ sở), và *Thailand*được dịch từ ประเทศไทย ( *Prathet Thai*) với nghĩa là "nước Thái".
Trong
[tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i), tên của Thái Lan là ราชอาณาจักรไทย ( *Racha Anachakra Thai*). Hai chữ ราชา ( *Racha*) và อาณาจักร ( *Anachakra*) thì có gốc từ [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): *Racha* có nghĩa là "quốc vương", *Anachakra* có nghĩa là "lãnh thổ". Trong khi đó, ไทย ( *Thai*) là một chữ tiếng Thái có nghĩa là "tự do". Ý của cụm từ *Racha Anachakra Thai* là "Vương quốc của người tự do". Tuy nhiên, một học giả nổi tiếng người Thái cho rằng từ *Thai* (ไท) đơn giản chỉ có nghĩa là "người" vì điều tra của ông cho thấy rằng tại một số vùng nông thôn từ "Thai" được dùng thay thế cho từ "khon" (คน) nghĩa là người. [[11]](#cite_note-11)
Người Thái còn gọi nước Thái một cách dân dã là เมืองไทย
*Mueang Thai* ( *Mường Thái*) và từ *Mueang* còn được dùng rộng rãi để chỉ thành phố, thị trấn. Ngoài ra từ ประเทศไทย *Prathet Thai* ( *Prathét Thái*) cũng được sử dụng để gọi Thái Lan. Hai chữ *Mueang* và *Prathet* có cùng nghĩa "nước, quốc gia". [Prathet](//en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8) có gốc từ chữ * (pradeśa) trong tiếng Phạn, còn प्रदेश* [Mueang](//en.wiktionary.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87)là một từ Thái cổ có cùng gốc với các từ *(ເມືອງ* [Muang](//en.wiktionary.org/wiki/%E0%BB%80%E0%BA%A1%E0%BA%B7%E0%BA%AD%E0%BA%87) *[mɯaŋ˦]*) trong [tiếng Lào](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_L%C3%A0o), *(မိူင်း* [Mong](//en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8) *[məŋ˦]*) trong [tiếng Shan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Shan), *mwngh*( *[mɯŋ˧]*) trong [tiếng Tráng](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tr%C3%A1ng), khởi nguyên mang nghĩa "thung lũng trồng lúa". [[12]](#cite_note-TAISBIND-12)
Trong
[tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), vương quốc này được gọi là "Thái Lan". Từ này có gốc [Hán-Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) và [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Đúng ra thì "Thái Lan" đến từ *Thailand* trong tiếng Anh nhưng ngày xưa trong tiếng Việt không phiên âm được *Thailand* và, do đó, phải chế ra một âm để người Việt đọc được. Các nhà Hán học ở Việt Nam dùng hai [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) có cách phát âm gần với từ *Thailand* như các nhà Hán học ở Đông Á thường dùng: hai chữ này là "Thái Lan" (泰蘭). "Thái" (泰) được dùng để dịch âm *Thai* hay *Tai*, và cũng thường được dùng để gọi [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i); "Lan" (蘭) dùng để dịch âm *Land*, như trong " [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan)" (波蘭 - *Poland*), " [Ái Nhĩ Lan](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland)" (愛爾蘭 - *Ireland*), v.v.
Ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vương quốc này được gọi là "Thái Quốc" (泰國), hay "Thái Vương Quốc" (泰王國). Người Việt trước đây còn gọi Thái Lan là "Xiêm La" (暹羅) và người Thái là "người Xiêm".
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
Các chủ đề
**Thái Lan** [Ẩm thực](/wiki/%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_Th%C3%A1i_Lan) [Văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Th%C3%A1i_Lan) [Âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Th%C3%A1i_Lan) [Kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Th%C3%A1i_Lan) [Giáo dục](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Chính trị](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Ngày lễ](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i_Lan) [Hành chính](/w/index.php?title=H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) [Văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Th%C3%A1i_Lan) [Giáo dục](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch_Th%C3%A1i_Lan) [Dân số](/w/index.php?title=D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Trang phục](/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan) [Thể thao](/wiki/Th%E1%BB%83_thao_Th%C3%A1i_Lan) [edit box](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Life_in_Thailand&action=edit)
Nhiều nền văn hóa khác nhau đã có mặt tại đây từ thời
[Văn hóa Baan Chiang](/wiki/Ban_Chiang). Nhưng do vị trí địa lý, văn hóa Thái Lan luôn chịu ảnh hưởng từ [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cũng như từ những nước láng giềng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) khác.
Theo sử sách Thái Lan,
[người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) xuất xứ từ vùng [núi Altai](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Altai&action=edit&redlink=1), đông bắc tỉnh [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) từ 4500 năm trước, sau đó di cư dần xuống vùng đất hiện nay là Thái Lan. Có nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của người Thái, một trong số đó liên hệ người Thái tới sự di cư ào ạt sau sự sụp đổ của vương quốc Đại Lý ở vùng Vân Nam thế kỷ 13 đã bị chứng minh là không chính xác. Các nghiên cứu ngôn ngữ học chỉ ra rằng nguồn gốc của người Thái cổ nằm ở vùng ranh giới Quảng Tây-Quý Châu ngày nay, nơi [13] [người Tráng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tr%C3%A1ng)và [Bố Y](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%91_Y)vẫn sinh sống. [[12]](#cite_note-TAISBIND-12) Khoảng thế kỷ thứ 8-thế kỷ 10, [[14]](#cite_note-JGIS_Tai_Origin-14) họ bắt đầu di cư xuống phía nam vào vùng ngày nay là bắc Lào và [[15]](#cite_note-PittayawatPittayaporn-15) [Chiềng Sen](/wiki/Chiang_Saen)(Chiang Saen เชียงแสน) qua Điện Biên Phủ, sau đó tỏa xuống đồng bằng [sông Chao Phraya](/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya). Tại vùng đất mới của mình, người Thái đánh đuổi các cư dân bản địa như người Môn, Wa, Khmer...đồng thời cũng chịu nhiều ảnh hưởng ngôn ngữ–văn hóa từ họ và đặc biệt là Phật giáo Ấn Độ. Vào năm [1238](/wiki/1238), người Thái thành lập một vương quốc [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)tên [Sukhothai](/wiki/Sukhothai)(ở miền Bắc Thái Lan), dần thay thế vai trò của [Đế chế Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer)đang tàn lụi (vào [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)– [thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15)).
Năm
[1283](/wiki/1283) người Thái có chữ viết. Sau đó người Thái mở rộng lãnh thổ xuống phía nam, và năm [1350](/wiki/1350) chuyển kinh đô xuống [Ayuthaya](/w/index.php?title=Ayuthaya&action=edit&redlink=1) (phía bắc Bangkok 70 km). Năm 1431, quân Xiêm cướp phá [Angkor](/wiki/Angkor). Nhiều bảo vật và trang phục của [văn hóa Hindu](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Hindu&action=edit&redlink=1) đã được họ đem về Ayutthaya, lễ nghi và cách ăn mặc của [người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) được dung nhập vào thượng tầng văn hóa Xiêm.
Trong khoảng 400 năm, từ
[thế kỷ 14](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14) đến [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), giữa [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) và người [Miến Điện](/wiki/Myanma) láng giềng luôn xảy ra các cuộc chiến tranh và kinh đô Ayuthaya bị huỷ diệt ở thế kỷ 18. Năm [1767](/wiki/1767), một tướng người Thái gốc Hoa, [Taksin](/wiki/Taksin), đứng lên chống quân Miến Điện giành lại độc lập và dời đô về Thonburi, bên bờ [sông Chao Phraya](/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya), đối diện với [Bangkok](/wiki/Bangkok). Vua [Rama I](/wiki/Rama_I) ( [1782](/wiki/1782)) lên ngôi và chọn [Bangkok](/wiki/Bangkok) (hay "Thành phố của các thiên thần") làm kinh đô.
Trước năm
[1932](/wiki/1932), Thái Lan theo chế độ [quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF). Sau cuộc cách mạng tư sản năm 1932 do một nhóm sĩ quan trẻ lãnh đạo, Thái Lan chuyển từ chế độ quân chủ chuyên chế sang chế độ [quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn). Ngày [05 tháng 12](/wiki/5_th%C3%A1ng_12) năm 1932 vua Prachadhipok ( [Rama VII](/wiki/Rama_VII)) đã thông qua bản [hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) đầu tiên của Thái Lan. Hơn 60 năm qua Thái Lan đã thay đổi 16 hiến pháp (nhiều lần đảo chính), nhưng Hiến pháp 1932 vẫn được coi là cơ sở. Cuối cùng, vào [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), Thái Lan chuyển hướng sang con đường [dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7).
Năm 1997, Thái Lan trở thành tâm điểm của
[Khủng hoảng tài chính Đông Á](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997). Đồng [baht](/wiki/Baht) nhanh chóng sụt giá từ mức 25 baht đổi 1 đô la xuống mức 56 baht đổi 1 đô la. Sau đó, đồng baht dần lấy lại được sức nặng của mình, đến năm 2007, tỷ giá giữa đồng baht và đô la là 33:1.
Lịch được sử dụng chính thức tại Thái Lan là
[Phật lịch](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch), một loại lịch của người phương Đông, sớm hơn [Tây lịch](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) 543 năm. Năm 2007 thì là năm thứ 2550 Phật lịch tại Thái Lan.
### Chính sách "ngoại giao cây sậy" trong lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=3)]
Trong lịch sử lập quốc của mình, Thái Lan từng là một nước lớn theo chủ nghĩa Đại Thái, lấn át các quốc gia láng giềng khi có thể, nhưng tới giữa thế kỷ 19, Thái Lan đứng trước hiểm họa xâm lăng của các nước thực dân châu Âu. Về phía tây, Đế quốc Anh đã chiếm
[Miến Điện](/wiki/Myanma), trong khi ở phía đông, Pháp đã chiếm 3 nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Thái Lan vô tình trở thành vùng đệm địa lý giữa 2 thế lực đứng đầu thế giới khi đó là Anh và Pháp. Vì không muốn nổ ra xung đột với đối thủ, Anh và Pháp quyết định trung lập hóa Thái Lan, cả 2 sẽ tự kiềm chế, không tiến quân xâm chiếm nước này . [16]
Nhờ sự may mắn đó, cũng như biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các cường quốc để họ tự kiềm chế nhau
, nhờ vậy Thái Lan đã tránh được các cuộc xâm lược và được hưởng thời gian độc lập, hòa bình tương đối lâu dài trong thời kỳ đế quốc thực dân xâm chiếm thuộc địa và trong [17] [Thế chiến thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Thái Lan đã kí hiệp ước hữu nghị và thương mại với Anh năm 1826 và với Mỹ năm 1833, Hiệp ước trao đổi biên giới các tỉnh phía bắc [Malaysia](/wiki/Malaysia)hiện tại năm 1909, nhờ đó thoát khỏi ách thuộc địa của các nước đế quốc lúc bấy giờ đang tranh giành nhau vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Thái Lan cũng đã kí hiệp định phân định biên giới [sông Mekong](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long)với [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)và tránh né xung đột với [thực dân Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p)vào cuối [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19).
Tuy giữ được vị thế độc lập, nhưng Thái Lan cũng phải nhân nhượng nhiều quyền lợi và phải cắt lãnh thổ cho Anh và Pháp. Năm 1893, Thái Lan phải ký hiệp ước trao một số vùng đất phía đông cho Campuchia (thuộc quyền cai trị của Pháp). Năm 1904 và 1907 phải tiếp tục cắt đất, tổng cộng hơn 2 vạn km2 cho Pháp. Năm 1909, phải cắt vùng đất trên 4 vạn km2 tại bán đảo
[Malacca](/wiki/Melaka) cho Anh . [18]
Trong Thế chiến thứ hai, Thái Lan là đồng minh lỏng lẻo của
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), cho Nhật đi qua đất Thái tiến đánh [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Myanma](/wiki/Myanma). Lợi dụng thế suy yếu của nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) (bị [Đức quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) xâm chiếm) và sức mạnh hải quân khá hiện đại Thái Lan đã gây chiến với Pháp để tranh giành lãnh thổ [Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Sau khi bị hải quân Pháp bất ngờ tiến công đánh bại cùng với sự suy yếu của quân đội [phát xít Nhật](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) vào cuối thế chiến, một nhóm quân đội Thái Lan làm đảo chính vào ngày ngày 1 tháng 8 năm 1944, lật đổ chính phủ thân Nhật và ngay lập tức chuyển nước Thái từ một đồng minh lỏng lẻo của Nhật trong một đêm trở thành đồng minh của Mỹ và tiếp tục giữ được độc lập và hòa bình.
Sau thế chiến, Thái Lan bị đối xử như một quốc gia đối địch bởi
[Anh](/wiki/Anh) và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), mặc dù [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã can thiệp để giảm nhẹ các điều khoản trừng phạt Thái Lan. Thái Lan không bị lực lượng [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) chiếm đóng, nhưng phải trả lại các lãnh thổ mà họ đã chiếm đóng trong thời gian chiến tranh cho Anh và Pháp. Thời kỳ hậu chiến cũng là thời kỳ Thái Lan thắt chặt quan hệ với [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), như để bảo trợ Hoàng gia Thái Lan khỏi nguy cơ chủ nghĩa cộng sản lan truyền từ các quốc gia lân bang.
Lực lượng du kích ủng hộ chủ nghĩa cộng sản ở Thái Lan hoạt động tích cực trong khoảng
[thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960) cho tới năm 1987 nhưng chưa bao giờ là một mối de dọa nghiêm trọng cho chính quyền, tại thời kỳ đỉnh điểm họ đã có đến 12 ngàn du kích quân trong hàng ngũ. Kể từ sau năm 1979, khi quân [Khmer Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) bị Việt Nam đánh bại tại Campuchia, Thái Lan đã chấp thuận cho quân Khmer Đỏ lập căn cứ tại nhiều khu vực trong lãnh thổ của mình như một biện pháp để làm suy yếu Việt Nam. Việc này đã dẫn đến một số cuộc giao chiến tại khu vực biên giới giữa quân đội Thái Lan và Việt Nam, cho tới khi Việt Nam rút quân khỏi Camphuchia vào năm 1989.
Gần đây, Thái Lan trở thành một thành viên tích cực trong
[Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) ( [ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)), đặc biệt là sau khi chế độ dân chủ được tái lập sau năm 1992. Tuy nhiên, đã có một số đụng độ quân sự giữa Thái Lan và Campuchia vào giai đoạn 2010-2012, khi cả 2 nước tranh chấp chủ quyền tại [đền Preah Vihear](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Preah_Vihear), trước khi Tòa án quốc tế tuyên bố ngôi đền thuộc về Campuchia.
Chính sách ngoại giao của Thái là "ngoại giao cây sậy", tức là gió thổi về phía nào thì ngả về phía nấy, sẵn sàng "cúi đầu, thần phục" trước kẻ khác để tránh đụng độ hoặc đem lợi về cho mình.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=4)]
Thái Lan vốn là một nước
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) truyền thống. Bắt đầu từ năm [1960](/wiki/1960) Thái Lan thực hiện kế hoạch phát triển [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) - [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) lần thứ nhất và đến nay là kế hoạch thứ 9. Trong [thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970) Thái Lan thực hiện chính sách "hướng xuất khẩu", [ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Âu Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) là thị trường xuất khẩu chính của Thái Lan. Ngành [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) đã dần dần đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và vai trò của nông nghiệp giảm dần.
Hiện nay, Thái Lan là một
[nước công nghiệp mới](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_m%E1%BB%9Bi). Sau khi đạt tốc độ tăng trưởng thuộc loại cao nhất thế giới từ 1985 đến 1995, với tốc độ tăng trưởng trung bình 9% mỗi năm, sức ép lên việc duy trì đồng baht tại Thái Lan tăng lên, dẫn đến cuộc [khủng hoảng tài chính năm 1997](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997), lan rộng ra toàn khu vực Đông Á, bắt buộc chính phủ phải thả nổi tiền tệ. Sau sự ổn định lâu dài ở mức giá 25 baht đổi 1 [đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), đồng baht phá giá hơn một nửa, chạm tới mức thấp nhất với 56 baht đổi 1 đô la vào tháng 1 năm 1998, các hợp đồng kinh tế được ký kết bằng 10,2% năm trước. Chỉ số thị trường chứng khoán Thái Lan đã tụt từ mức 1.280 cuối năm 1995 xuống còn 372 cuối năm 1997, kinh tế năm 1997 tăng trưởng âm 20%.
Năm 1998, Thái Lan bắt đầu có dấu hiệu phục hồi với tốc độ tăng trưởng kinh tế là 4,2%, năm 2000 là 4,4%, phần lớn từ những mặt hàng xuất khẩu chính (tăng 20%). Sự tăng trưởng bị rơi vào tình trạng trì trệ (tăng trưởng 1,8%) do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2001, nhưng phục hồi lại vào năm sau, nhờ sự phát triển mạnh của
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và những chương trình khác nhau nhằm khuyến khích phát triển kinh tế trong nước của thủ tướng [Thaksin Shinawatra](/wiki/Thaksin_Shinawatra), thường được gọi bằng tên " [Thaksinomics](/w/index.php?title=Thaksinomics&action=edit&redlink=1)". Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2002 đạt 5,2%, đến năm 2003 và 2004 đã cao hơn mức 6% . Dự trữ ngoại tệ ở mức cao 37-38 tỉ USD (tháng 8/1997 ở mức 800 triệu USD). Đến năm 2005, kinh tế Thái Lan gần đạt mức trước khủng hoảng năm 1997, với [19] [PPP](/wiki/PPP)đầu người đạt mức 8.300 USD/năm, so với mức 8.800 USD vào năm 1997. Dù vậy, sự bất ổn chính trị do cuộc đảo chính tháng 9 năm 2006 đã làm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế trong quý IV chỉ còn 0,7%.
Thái Lan xuất khẩu nhiều hơn 105 tỷ đô la hàng năm
. Các sản phẩm xuất khẩu chính bao gồm [19] [gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o), [hàng dệt may](/w/index.php?title=H%C3%A0ng_d%E1%BB%87t_may&action=edit&redlink=1), [giầy dép](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A7y_d%C3%A9p&action=edit&redlink=1), [hải sản](/wiki/H%E1%BA%A3i_s%E1%BA%A3n), [cao su](/wiki/Cao_su), [nữ trang](/wiki/Trang_s%E1%BB%A9c), [ô tô](/wiki/%C3%94_t%C3%B4), [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh)và [thiết bị điện](/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1). Thái Lan đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo, mỗi năm xuất khẩu 6,5 triệu tấn [gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o)tinh chế. [Lúa](/wiki/L%C3%BAa)là loại cây [lương thực](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m)chính được trồng tại Thái Lan, với 55% đất đai trồng trọt được sử dụng để trồng lúa . Đất có thể canh tác được của Thái Lan cũng chiếm tỷ lệ lớn, 27,25% của toàn bộ khu vực [[20]](#cite_note-IRRI_Thailand-20) [sông Mekong](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) . [[21]](#cite_note-21)
Các ngành công nghiệp chủ yếu gồm có điện dân dụng, linh kiện điện tử, linh kiện máy tính và ô tô, trong đó, cũng có đóng góp đáng kể từ
[du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) (khoảng 5% GDP Thái Lan). Những người nước ngoài ở lại đầu tư lâu dài cũng góp phần đáng kể vào tổng thu nhập quốc dân.
Các tài nguyên thiên nhiên chủ yếu của Thái Lan là
[thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [cao su](/wiki/Cao_su), [ga tự nhiên](/w/index.php?title=Ga_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [vonfram](/wiki/Wolfram), [tantalium](/w/index.php?title=Tantalium&action=edit&redlink=1), [gỗ](/wiki/G%E1%BB%97), [chì](/wiki/Ch%C3%AC), [cá](/wiki/C%C3%A1), [thạch cao](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_cao), [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) non, [fluorite](/w/index.php?title=Fluorite&action=edit&redlink=1) và [đất trồng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p).
Thái Lan sử dụng hệ đo lường chuẩn quốc tế, nhưng các hệ đo truyền thống của Anh (feet, inches) vẫn còn được sử dụng, đặc biệt là trong nông nghiệp và vật liệu xây dựng. Năm được đánh số B.E. (
*Buddhist Era* - Kỷ Phật giáo) trong giáo dục, dịch vụ dân dụng, chính quyền và báo chí; tuy vậy [lịch Gregory](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) được sử dụng trong ngành ngân hàng và dần trở nên thông dụng trong công nghiệp và thương mại . [22]
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=5)]
- Thể chế nhà nước:
[quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn).
- Cơ cấu các cơ quan quyền lực:
[Nguyên thủ quốc gia](/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) là nhà [Vua](/wiki/Vua): Được coi là thiêng liêng và bất khả xâm phạm. Về danh nghĩa nhà Vua là người đứng đầu [nhà nước](/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), [Tổng Tư lệnh quân đội](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_T%C6%B0_l%E1%BB%87nh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) và là người bảo trợ [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i): Theo Hiến pháp ngày [24 tháng 8](/wiki/24_th%C3%A1ng_8) năm [2007](/wiki/2007), [Quốc hội Thái Lan](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Th%C3%A1i_Lan) là Quốc hội lưỡng viện. [Hạ viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) (cơ quan lập pháp) gồm 480 ghế và [Thượng viện](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) gồm 150 ghế. [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7): bao gồm 36 thành viên gồm 3 [Phó Thủ tướng](/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), 21 [Bộ trưởng](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) và 11 [Thứ trưởng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1). Ngoài ra còn có một số Ủy ban của Chính phủ được lập ra để phối hợp thực hiện các chính sách chung. [[23]](#cite_note-23)
Từ khi lật đổ chế độ
[quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) năm [1932](/wiki/1932), Thái Lan đã có 17 [hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) và sửa đổi [[24]](#cite_note-24) . Trong suốt quá trình đó, chính phủ liên tiếp chuyển đổi qua lại từ chế độ độc tài quân sự sang chế độ dân chủ, nhưng tất cả các chính phủ đều thừa nhận triều đại cha truyền con nối của [25] [Hoàng gia Thái Lan](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1)như lãnh đạo tối cao của dân tộc [[26]](#cite_note-multiple-26) . [[27]](#cite_note-27)
Nền chính trị Thái Lan từng chứng kiến 20 cuộc đảo chính hoặc nỗ lực đảo chính của quân đội từ năm 1932 tới năm 2014. Lệnh thiết quân luật của nước này cho phép quân đội có quyền hạn lớn trong việc ban hành lệnh cấm tụ tập, hạn chế đi lại và bắt giữ người.
[[28]](#cite_note-28)
### Giai đoạn 1997 - 2006[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=6)]
Hiến pháp 1997 là hiến pháp đầu tiên được phác thảo bởi Hội đồng lập pháp dân cử, và thường được gọi là "Hiến pháp nhân dân"
. [29]
Hiến pháp 1997 được thiết lập bởi quốc hội lưỡng viện bao gồm 500 hạ nghị sĩ (สภาผู้แทนราษฎร
*sapha phutan ratsadon*) và 200 thượng nghị sĩ (วุฒิสภา *wuthisapha*). Lần đầu tiên trong lịch sử Thái Lan, cả hai viện đều lập tức thông qua (dự thảo hiến pháp). Nhiều [quyền con người](/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) được thừa nhận, làm tăng thêm mức độ ổn định của chính phủ dân bầu. [Hạ viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) được chọn thông qua hệ thống bầu cử *first-past-the-post*, trong đó (trong một vùng) chỉ có duy nhất một người chiến thắng bởi đa số phiếu. [Thượng viện](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) được lựa chọn dựa trên hệ thống hành chính cấp tỉnh, tùy thuộc vào số dân mà mỗi tỉnh có một hoặc nhiều hơn các thượng nghị sĩ đại diện cho mình. Các nghị sĩ thượng viện có nhiệm kỳ 6 năm, còn ở hạ viện là 4 năm.
Hệ thống
[tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) (ศาล *saan*) bao gồm [tòa án hoàng gia](/w/index.php?title=T%C3%B2a_%C3%A1n_ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) (ศาลรัฐธรรมนูญ *săan rát-tà-tam-má-nuun*) chuyên phân xử về các hoạt động lập pháp của [quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i), sắc lệnh hoàng gia và các vấn đề chính trị.
Năm 2001 diễn ra cuộc tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên sau Hiến pháp 1997, được xem là cởi mở nhất, vô tư nhất (không tham nhũng) trong lịch sử Thái Lan
. Chính phủ được bầu ra sau đó cũng là chính phủ đầu tiên trong [30] [lịch sử Thái Lan](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan)hoàn tất nhiệm kỳ 4 năm. Cuộc bầu cử năm 2005 có nhiều cử tri bị đuổi và được khuyến cáo rằng để giảm bớt tình trạng mua phiếu so với trước đây [[31]](#cite_note-31) [[32]](#cite_note-32) . [[33]](#cite_note-QuoVadis-33)
Đầu năm 2006, những cáo buộc về tình trạng
[tham nhũng](/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) gây sức ép lớn, bắt buộc [Thaksin Shinawatra](/wiki/Thaksin_Shinawatra) phải kêu gọi một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Phe đối lập tẩy chay cuộc bầu cử và Thaksin lại tái đắc cử. Mâu thuẫn mỗi ngày một tăng, dẫn đến vụ [đảo chính](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh) quân sự ngày 19 tháng 9 năm 2006.
### Sau đảo chính 2006[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=7)]
Ngày
[19 tháng 9](/wiki/19_th%C3%A1ng_9) năm [2006](/wiki/2006), một hội đồng quân sự đã tiến hành lật đổ chính phủ Thaksin, sau đó huỷ bỏ hiến pháp, giải tán [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) và [Tòa án](/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n), giám sát, bắt giữ và cách chức một số thành viên [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), thiết quân luật và, cuối cùng, chọn một thành viên của hội đồng cơ mật [hoàng gia](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1), cựu tổng tư lệnh [lục quân](/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n) Thái Lan, tướng [Surayud Chulanont](/wiki/Surayud_Chulanont) lên làm [thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Sau đó Hội đồng quân sự đồng thuận đưa ra hiến pháp tạm thời và chọn ra một hội thẩm đoàn để soạn thảo hiến pháp mới. Đồng thời cũng chọn 250 đại biểu quốc hội. Các đại biểu này không được phép tiết lộ thông tin chống lại chính phủ, còn công chúng không được phép đưa tin bình luận. Lãnh đạo Hội đồng quân sự được phép bãi bỏ thủ tướng bất kể khi nào . [34]
Tháng 1 năm 2007, Hội đồng quân sự đã bỏ tình trạng thiết quân luật, nhưng tiếp tục kiểm duyệt
[báo chí](/wiki/B%C3%A1o_ch%C3%AD) và bị cáo buộc vi phạm một số [quyền con người](/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) khác. Họ cũng cấm các hoạt động và hội họp [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) cho tới tháng 5 năm 2007.
Cuộc bầu cử Thủ tướng dân chủ đầu tiên sau đảo chính 2006 được tổ chức ngày
[3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7) năm [2011](/wiki/2011), [Đảng Pheu Thái](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_V%C3%AC_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Th%C3%A1i) của bà [Yingluck Shinawatra](/wiki/Yingluck_Shinawatra), em gái cựu thủ tướng bị lật đổ [Thaksin Shinawatra](/wiki/Thaksin_Shinawatra) đã thắng lợi áp đảo với 263 ghế, dẫn trước [Đảng Dân chủ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) cầm quyền của Thủ tướng [Abhisit Vejjajiva](/wiki/Abhisit_Vejjajiva) với 161 ghế trong 500 ghế [quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i). Với chiến thắng này đã đưa bà Yingluck Shinawatra trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong [lịch sử Thái Lan](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) sau sáu đời nam thủ tướng với nhiều bất ổn trong chính trường. [[35]](#cite_note-35)
## Quan hệ ngoại giao[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=8)]
Về đối ngoại, Chính phủ của Thủ tướng Abhisit chủ trương tăng cường quan hệ với tất cả các nước, tích cực phát huy vai trò của Thái Lan trong khu vực và quốc tế (Thủ tướng Abhisit đã thăm
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](/wiki/Campuchia), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Indonesia](/wiki/Indonesia), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Singapore](/wiki/Singapore), [Anh](/wiki/Anh) và sắp tới sẽ đi thăm [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)); tích cực tham gia các hợp tác khu vực và tiểu vùng ( [GMS](/wiki/GMS), [ACMECS](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ACMECS), [EWEC](/wiki/H%C3%A0nh_lang_kinh_t%E1%BA%BF_%C4%90%C3%B4ng_-_T%C3%A2y),…). Với cương vị Chủ tịch [ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) nhiệm kỳ 2008 - 2009, Thái Lan đã tổ chức thành công [Hội nghị Cấp cao ASEAN 14](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%E1%BA%A5p_cao_ASEAN_14&action=edit&redlink=1) (từ ngày [27 tháng 2](/wiki/27_th%C3%A1ng_2) đến ngày [10 tháng 3](/wiki/10_th%C3%A1ng_3) năm [2009](/wiki/2009)), [Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Ngo%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_ASEAN&action=edit&redlink=1) (ngày [16](/wiki/16)- [23 tháng 7](/wiki/23_th%C3%A1ng_7) năm [2009](/wiki/2009)) và [Hội nghị Cấp cao ASEAN](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%E1%BA%A5p_cao_ASEAN&action=edit&redlink=1) và các nước đối tác ( [tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [2009](/wiki/2009)). Tuy nhiên hiện nay, quan hệ Thái Lan - Campuchia còn là vấn đề nan giải, gây quan ngại cho nhiều nước.
Thái Lan tham gia đầy đủ các tổ chức quốc tế và tổ chức trong vùng. Thái Lan tăng cường mối quan hệ với các nước
[ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81).
Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao với
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ngày [6 tháng 8](/wiki/6_th%C3%A1ng_8) năm [1976](/wiki/1976).
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=9)]
Thái Lan được chia làm 76
[tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Th%C3%A1i_Lan)) (จังหวัด *changwat*), trong đó có 2 thành phố trực thuộc trung ương: [Bangkok](/wiki/Bangkok) và [Pattaya](/wiki/Pattaya). Do có phân cấp hành chính tương đương cấp tỉnh, Bangkok thường được xem là tỉnh thứ 76 của Thái Lan.
Các tỉnh được chia thành các
[huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_Th%C3%A1i_Lan) (อำเภอ *amphoe*) hoặc [quận](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) (เขต *khet*). Năm 2006, Thái Lan có 877 huyện và 50 quận (thuộc Bangkok). Một số phần của các tỉnh giáp ranh với Bangkok (như [Nonthaburi](/wiki/Nonthaburi_(t%E1%BB%89nh)), [Pathum Thani](/wiki/Pathum_Thani_(t%E1%BB%89nh)), [Samut Prakan](/wiki/Samut_Prakan_(t%E1%BB%89nh)), [Nakhon Pathom](/wiki/Nakhon_Pathom_(t%E1%BB%89nh)) và [Samut Sakhon](/wiki/Samut_Sakhon_(t%E1%BB%89nh))) thường được gộp chung và được biết đến như Vùng đô thị Bangkok. Các tỉnh đều có tỉnh lỵ (อำเภอเมือง *amphoe mueang*) trùng tên với mình (nếu là tỉnh Phuket thì có thủ phủ là Amphoe Mueang Phuket hay Phuket). Các huyện được chia thành các xã (ตำบล *tambon*), trong khi các quận được chia thành các phường (หมู่บ้าน *muban*). Các xã được chia thành các thôn (หมู่บ้าน *muban*).
Các đô thị của Thái Lan gồm ba cấp,
[thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Th%C3%A1i_Lan) (เทศบาลนคร *Thesaban nakhon*), [thị xã](/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_Th%C3%A1i_Lan) (เทศบาลเมือง *Thesaban mueang*) và thị trấn (เทศบาลตำบล *Thesaban tambon*). Nhiều thành phố và thị xã đồng thời là tỉnh lỵ. Tuy nhiên một tỉnh có thể có tới hai thành phố và vài thị xã.
### Danh sách các tỉnh Thái Lan theo Vùng[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=10)]
|
||
||
|
|
||
|
## Địa lí[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=11)]
Với diện tích 513.120
[km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng) (tương đương diện tích [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cộng với [Lào](/wiki/L%C3%A0o)), Thái Lan [xếp thứ 50](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) trên thế giới về diện tích, rộng thứ ba tại [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), sau [Indonesia](/wiki/Indonesia) và [Myanma](/wiki/Myanma).
Thái Lan là mái nhà chung của một số vùng địa lý khác nhau, tương ứng với các vùng kinh tế. phía bắc có địa hình đồi núi, với điểm cao nhất (2.576 m) là
[Doi Inthanon](/w/index.php?title=Doi_Inthanon&action=edit&redlink=1). phía đông bắc là [Cao nguyên Khorat](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Khorat) có biên giới tự nhiên về phía đông là [sông Mekong](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) đây là vùng trồng nhiều [sắn](/wiki/S%E1%BA%AFn) nhất của Thái Lan do khí hậu và đất đai phù hợp với cây sắn. Trung tâm của đất nước chủ yếu là vùng đồng bằng [sông Chao Phraya](/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya) đổ ra [vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan). Miền Nam là [eo đất Kra](/wiki/Eo_%C4%91%E1%BA%A5t_Kra) mở rộng dần về phía [bán đảo Mã Lai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai).
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=12)]
Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Thời tiết nóng, mưa nhiều. Từ giữa tháng 5 cho tới tháng 9, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam. Từ tháng 10 đến giữa tháng 3 chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc khô, lạnh. Eo đất phía nam luôn luôn nóng, ẩm.
### Hệ động thực vật[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=13)]
Thái Lan là quốc gia có nhiều loài động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống, nổi bật nhất là
[hổ](/wiki/H%E1%BB%95), [voi](/wiki/Voi) và [bò tót](/wiki/B%C3%B2_t%C3%B3t) khổng lồ. Rất nhiều loài đang đứng trước hiểm họa diệt chủng do nạn săn trộm và phá rừng.
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=14)]
Dân cư Thái Lan chủ yếu là những người nói
[tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) một ngôn ngữ thuộc [ngữ hệ Tai-Kadai](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Tai-Kadai) có quan hệ gần với tiếng Lào, Shan và một loạt các nhóm ngôn ngữ nhỏ khác tại miền bắc Việt Nam và vùng Quảng Tây, Vân Nam thuộc Trung Quốc. Tiếng Thái gồm bốn phương ngữ: tiếng Thái Trung tâm hay [tiếng Xiêm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Xi%C3%AAm), tiếng Thái Đông Bắc hay [tiếng Isản](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Isan) còn gọi là [tiếng Lào](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_L%C3%A0o), tiếng Thái Bắc hay tiếng Làn Nà cũng gọi là tiếng Lào, tiếng Thái Nam hay tiếng Tai. Dạng chuẩn hóa của tiếng Thái dựa trên phương ngữ trung tâm (Xiêm), có bảng chữ cái riêng và là ngôn ngữ hành chính của đất nước. Người Thái ở vùng trung tâm (Xiêm) tuy chỉ chiếm khoảng 1/3 dân số, đứng sau những người Thái đông bắc, nhưng là nhóm người đã từ lâu chi phối kinh tế, chính trị và văn hóa Thái Lan. Nhờ sự thống nhất trong hệ thống giáo dục, nhiều người Thái có thể nói tiếng Xiêm như tiếng địa phương của họ.
Ngoài
[người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) là [người Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), nhóm dân tộc thiểu số đông thứ hai, có ảnh hưởng [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) không cân xứng với vai trò [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF). Phần lớn trong số họ không sống tại Chinatown ở [Bangkok](/wiki/Bangkok) (trên [đường Yaowarat](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Yaowarat&action=edit&redlink=1)), mà hoàn toàn hòa nhập vào xã hội Thái. Các nhóm dân tộc khác bao gồm [người Mã Lai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai) ở miền nam nói một loại phương ngữ Mã Lai gọi là Yawi, [người Môn](/wiki/M%C3%B4n), [người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) (nhóm dân tộc thiểu số đông nhất), [người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m), [Lawa](/w/index.php?title=Lawa&action=edit&redlink=1), [Akha](/w/index.php?title=Akha&action=edit&redlink=1), [Karen](/wiki/Karen), [Hmông](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hm%C3%B4ng), [La Hủ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_La_H%E1%BB%A7), [Lisu](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%E1%BA%ADt_T%C3%BAc), [Lôlô](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%C3%B4_L%C3%B4)...và các nhóm Tai khác như: [Thái Đen](/wiki/Th%C3%A1i_%C4%90en) ở [tỉnh Loei](/wiki/Loei_(t%E1%BB%89nh)) (Tai Đăm, [chữ Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): *ไท ดำ*), [Nyaw](/w/index.php?title=Nyaw&action=edit&redlink=1), [Phu Thai](/w/index.php?title=Phu_Thai&action=edit&redlink=1), [Shan](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Shan), [Lự](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%E1%BB%B1), [Saek](/w/index.php?title=Saek&action=edit&redlink=1).v.v.. Sau [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiều [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) đã sang tỵ nạn và định cư tại Thái Lan, đông nhất là tại [vùng Đông Bắc](/wiki/Isan). Cũng có rất nhiều [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) có liên quan tới [nhà Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) đã sang tỵ nạn tại Thái Lan [thời Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Trong thời Pháp thuộc cũng có nhiều người tỵ nạn [thực dân Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) hoặc tránh [chiến tranh Đông Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và [chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã sang và cư trú ở Thái Lan.
Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 thì có 95% theo
[Phật giáo Theravada](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) và tôn giáo này được xem là quốc giáo của Thái Lan. Đứng thứ hai là [đạo Hồi](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) với 4,6%. Một số tỉnh, thành phía nam [Chumphon](/w/index.php?title=Chumphon&action=edit&redlink=1) (cách Bangkok 463 km về phía tây nam) là địa bàn cư trú chủ yếu của người Hồi giáo. Họ thường tập trung thành những cộng đồng tách riêng với các cộng đồng khác. Tập trung nhiều nhất tại bốn tỉnh cực nam của Thái Lan là [người Mã Lai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai). [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), chủ yếu là [Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), chiếm 0,75% dân số. Ngoài ra còn một số nhóm người theo [Ấn Độ giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) và [đạo Sikh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Sikh) có thế lực, sống tại các thành phố.
Bên cạnh tiếng Thái còn có các tiếng địa phương chủ yếu là
[tiếng Isản](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Isan) và những ngôn ngữ khác chủ yếu thuộc [ngữ hệ Môn–Khmer](/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_M%C3%B4n-Khmer). Đồng thời [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) được giảng dạy rộng rãi tại Thái Lan, mức độ thành thạo thấp.
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=15)]
Văn hóa Thái Lan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các tư tưởng
[Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) - [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) chính thức được công nhận là quốc giáo ở đất nước này và từ nền sản xuất phụ thuộc vào nguồn nước. Có thể thấy rõ hai điểm trên qua các ngày lễ hội. Trong [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) ứng xử, [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) tỏ rõ sự sùng đạo, tôn kính [hoàng gia](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1) và trọng thứ bậc cũng như tuổi tác.
### Hôn nhân[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=16)]
### Tục lệ ma chay[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=17)]
### Văn hóa dân gian[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=18)]
### Nhà cửa[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=19)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=20)] [Tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) [Thể thao Thái Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_thao_Th%C3%A1i_Lan) [Trang phục Thái Lan](/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan) [Tên người Thái](/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i_Lan) [Tết Thái Lan](/wiki/T%E1%BA%BFt_Th%C3%A1i_Lan) [Lễ hội Thái Lan](/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Th%C3%A1i_Lan) [Sách Kỷ lục Thái Lan](/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan)
## Du lịch[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=21)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=22)] [^](#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Thailand”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=10&c=578&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=). [International Monetary Fund](/w/index.php?title=International_Monetary_Fund&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014. [^](#cite_ref-ThaiHDI_3-0) [“Thailand”](http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf). United Nations Development Programme. tr. 17. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014. [^](#cite_ref-longestthai_4-0) [“A Royal Occasion speeches”](http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM). Worldhop.com Journal. 1996. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2006. [^](#cite_ref-Central_Intelligence_Agency_5-0) [CIA World Factbook Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html), CIA World Factbook. [^](#cite_ref-6) [THAILAND: Burmese migrant children missing out on education](http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84844). IRIN Asia. ngày 15 tháng 6 năm 2009. [^](#cite_ref-7) [Population by religion, sex, area and region](http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/table/eadv_tab3.pdf), National Statistic Office of Thailand. [^](#cite_ref-middleIncomeCountry_8-0) [Thailand and the World Bank](http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304~pagePK:141132~piPK:141121~theSitePK:333296,00.html), World Bank on Thailand country overview. **The Guardian,** [^](#cite_ref-GuardianThailandOverview_9-0) [Country profile: Thailand](http://www.guardian.co.uk/country-profile/thailand), ngày 25 tháng 4 năm 2009. [^](#cite_ref-ThaiCSM_10-0) [Thailand (Siam) History](http://www.csmngt.com/thailand_history.htm), CSMngt-Thai. **จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: "ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ" (Jid Phumisak 1976: "Coming Into Existence for the Siamese Words for Thai, Laotian and Khmer and Societal Characteristics for Nation-names")** [^](#cite_ref-11)
- ^
**a** [Earth Observatory; Rachel Hauser (ngày 28 tháng 3 năm 2002).](#cite_ref-TAISBIND_12-1) **ă** [.](http://earthobservatory.nasa.gov/Features/TaiLanguage/) *Tais that Bind* **Du Yuting; Chen Lufan (1989).** [^](#cite_ref-JSS_077_1c_DuYutingChenLufan_13-0) [“Did Kublai Khan's Conquest of the Dali Kingdom Give Rise to the Mass Migration of the Thai People to the South?”](http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1981/JSS_077_1c_DuYutingChenLufan_KublaiKhanConquestAndThaiMigration.pdf)(PDF). *(Siam Heritage Trust). JSS Vol. 77.1c (digital). câu cuối cùng trong phần bài viết của trang 39. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. ‘Người Thái ở phương bắc cũng như phương nam, theo bất cứ cách hiểu nào, đã không di cư ào ạt xuống phía nam sau cuộc xâm lược của Hốt Tất Liệt vào* [Journal of the Siam Society](/w/index.php?title=Journal_of_the_Siam_Society&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Đại Lý](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%BD)(tiếng Anh: The Thai people in the north as well as in the south did not in any sense "migrate en masse to the south" after Kublai Khan's conquest of the Dali Kingdom).’ **Luo, Wei; Hartmann, John; Li, Jinfang; Sysamouth, Vinya (tháng 12 năm 2000).** [^](#cite_ref-JGIS_Tai_Origin_14-0) [“GIS Mapping and Analysis of Tai Linguistic and Settlement Patterns in Southern China”](http://www.niu.edu/landform/papers/JGIS_Tai_Origin.pdf). *Geographic Information Sciences*(DeKalb: Northern Illinois University) **6**(2). phần abstract. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. “Tóm tắt: Bằng sự kết hợp giữa các thông tin về ngôn ngữ học và các đặc điểm địa vật lý trong môi trường GIS, bài viết này lập bản đồ khu vực sử dụng các biến thể từ vựng liên quan đến canh tác lúa nước của các dân tộc thiểu số Tai ở miền nam Trung Quốc và kết quả cho thấy rằng nguồn gốc của Tai Nguyên Thủy (Proto-Tai) nằm ở vùng Quảng Tây-Quý Châu chứ không phải Vân Nam hay vùng trung lưu sông Trường Giang như nhiều người nghĩ....” [^](#cite_ref-PittayawatPittayaporn_15-0) [Pittayaporn, Pittayawat (2014). Layers of Chinese Loanwords in Proto-Southwestern Tai as Evidence for the Dating of the Spread of Southwestern Tai](http://www.manusya.journals.chula.ac.th/files/essay/Pittayawat%2047-68.pdf). *MANUSYA: Journal of Humanities,*Special Issue No 20: 47-64. **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 476** [^](#cite_ref-16) **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục 2011. Trang 475** [^](#cite_ref-17) **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 481** [^](#cite_ref-18)
- ^
**a** **ă** [CIA world factbook - Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html) [^](#cite_ref-IRRI_Thailand_20-0) [IRRI country profile](http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp) [^](#cite_ref-21) [CIA world factbook - Greater Mekong Subregion](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html) [^](#cite_ref-22) [Weights and measures in Thailand](http://www.cockatoo.com/english/thailand/thailand-weights-measures.htm) [^](#cite_ref-23) [http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#citation_missing_title)) **The Council of State,** [^](#cite_ref-24) [Constitutions of Thailand](http://www.parliament.go.th/files/library/b05.htm). This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974). **Thanet Aphornsuvan,** [^](#cite_ref-Thanet_25-0) [The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political History](http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf) [KiB](/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective [^](#cite_ref-multiple_26-0) [A list of previous coups in Thailand](http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/) [^](#cite_ref-27) [A list of recent coups in Thailand's history](http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html) [^](#cite_ref-28) [“Đảo chính quân sự ở Thái Lan - VnExpress”](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/dao-chinh-quan-su-o-thai-lan-2994416.html). [VnExpress - Tin nhanh Việt Nam](/wiki/VnExpress). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. **Kittipong Kittayarak,** [^](#cite_ref-Criminal_Justice_29-0) [The Thai Constitution of 1997 and its Implication on Criminal Justice Reform](http://www.unafei.or.jp/english/pdf/PDF_rms/no60/ch06.pdf) [KiB](/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)) **Robert B. Albritton and Thawilwadee Bureekul,** [^](#cite_ref-30) [Developing Democracy under a New Constitution in Thailand](http://www.asianbarometer.org/newenglish/publications/workingpapers/no.28.pdf) [KiB](/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)), National Taiwan University and Academia Sinica Asian Barometer Project Office Working Paper Series No. 28, 2004 **Pongsudhirak Thitinan, "Victory places Thaksin at crossroads", Bangkok Post, ngày 9 tháng 2 năm 2005** [^](#cite_ref-31) [^](#cite_ref-32) [“Unprecedented 72% turnout for latest poll”](http://www.nationmultimedia.com/Election2005/news/news.php?news=02%2F10020506.htm). The Nation. Ngày 10 tháng 2 năm 2005. **Aurel Croissant and Daniel J. Pojar, Jr.,** [^](#cite_ref-QuoVadis_33-0) [Quo Vadis Thailand? Thai Politics after the 2005 Parliamentary Election](http://www.ccc.nps.navy.mil/si/2005/Jun/croissantJun05.asp), Strategic Insights, Volume IV, Issue 6 (June 2005) **The Nation,** [^](#cite_ref-34) [Interim charter draft](http://nationmultimedia.com/2006/09/27/headlines/headlines_30014776.php), ngày 27 tháng 9 năm 2006 [^](#cite_ref-35) [http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html](http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=23)]
### Chính thức[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=24)]
|
|![]()
[Thái Lan](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Thailand?uselang=vi) [Thaigov.go.th](http://www.thaigov.go.th/)Royal Government of Thailand [Tourism Authority of Thailand](http://www.tourismthailand.org/)Official tourism website [Thai National Assembly](http://www.parliament.go.th/files/mainpage.htm)Official Thai Parliament website [Mfa.go.th](http://www.mfa.go.th/)Thailand Ministry of Foreign Affairs [Thailand Internet Information](http://www.nectec.or.th/internet/)Thailand: National Electronics and Computer Technology Center [Vertical garden in Thailand](http://vuonthangdung.vn/cac-mau-tham-khao/vuon-thang-dung-ngoai-troi/mau-tham-khao-vuon-tuong-o-thai-lan/)The Vertical garden in Thailand
### Khác[
[sửa](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan&action=edit§ion=25)] [CIA - The World Factbook - Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html) [Thailand Country Fact Sheet](http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Thailand)from the Common Language Project [Thailand Travel Dictionary](http://www.thailex.info/)Non-commercial information site [Longdo Map Thailand](http://map.longdo.com/)On-line Thailand map [Royal Thai Police Killings](http://www.article2.org/pdf/v02n03.pdf) [http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded](http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded)
|
|

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# indelible
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **indelible** [/ɪn.ˈdɛ.lə.bəl/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Không thể](/wiki/kh%C3%B4ng_th%E1%BB%83) [gột sạch](/w/index.php?title=g%E1%BB%99t_s%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1), [không thể](/wiki/kh%C3%B4ng_th%E1%BB%83) [tẩy](/wiki/t%E1%BA%A9y) [sạch](/wiki/s%E1%BA%A1ch), [còn](/wiki/c%C3%B2n) [vết](/wiki/v%E1%BA%BFt) [mãi](/wiki/m%C3%A3i). *— mực không tẩy được* **indelible**ink *an*— một sự nhục nhã không bao giờ rửa được **indelible**shame
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1065 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=03-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Tue, 04 Aug 2015 00:00:00 GMT