text:
Cộng hòa Dân chủ Congo
Cộng hòa Dân chủ Congo (tiếng Pháp: République Démocratique du Congo, viết tắt là DR Congo, DRC, RDC, Tiếng Việt: Cộng hòa Dân chủ Công-gô[3]) là một quốc gia ở Trung Châu Phi. Cộng hòa Dân chủ Congo còn được gọi là Nhà nước Tự do Congo, Congo thuộc Bỉ, Congo-Leopoldville, hay Congo-Kinshasa vì thủ đô là Kinshasa, hay Zaire (hoặc Zaïre trong tiếng Pháp).
Đây là quốc gia có diện tích lớn thứ hai ở châu Phi. Mặc dù nằm ở tiểu vùng Trung Phi theo cách xác định của Liên Hiệp Quốc, song quốc gia này hay được xem thuộc vùng Nam châu Phi vì là một thành viên của Cộng đồng Phát triển Nam Phi (SADC). Quốc gia này có biên giới với Cộng hòa Trung Phi và Nam Sudan ở phía Bắc, Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania ở phía Đông, Zambia và Angola ở phía Nam, và Cộng hòa Congo ở phía Tây. Quốc qia có đường bờ biển dài chỉ 40 km ở Muanola, trong đó có tới khoảng 9 km là cửa sông Congo đổ vào vịnh Guinea ở Đại Tây Dương. Cái tên Congo (nghĩa đen: Người đi săn) được đặt theo tên sắc tộc Kongo sống ở lưu vực sông Congo.
Vốn là một thuộc địa của Bỉ (Congo thuộc Bỉ), quốc gia này giành được độc lập vào năm 1960, mang tên "Cộng hòa Congo" cho đến ngày 01 tháng 10 năm 1971 thì được tổng thống Mobutu đổi tên thành Zaire, phát âm từ Bồ Đào Nha của chữ Nzere hay Nzadi của Kikogo, được dịch là "Dòng sông nuốt chửng tất cả các dòng sông". Sau cuộc chiến Congo lần thứ nhất lật đổ Mobutu vào năm 1997, đất nước này lại được đổi tên là Cộng hòa Dân chủ Congo. Từ năm 1998 đến năm 2003, đất nước đã chịu nhiều đau khổ từ sự tàn phá của cuộc chiến Congo lần thứ hai (đôi khi được gọi là Chiến tranh thế giới ở châu Phi).
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Địa lí
- 3 Hành chính
- 4 Chính trị
- 5 Kinh tế
- 6 Nhân khẩu - Ngôn ngữ
- 7 Giáo dục
- 8 Giao thông
- 9 Động và thực vật
- 10 Chú thích
- 11 Xem thêm
- 12 Liên kết ngoài
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Vùng lãnh thổ thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo là nơi định cư của hai nhóm sắc tộc Bantu và Pygmy, bị phân chia thành những địa hạt tù trưởng và các vương quốc. Lịch sử vùng này được đánh dấu bởi sự ra đời của ba vương quốc lớn. Vương quốc Kongo được thành lập trên phần lãnh thổ phía Bắc Angola hiện nay, bên vùng cửa sông Congo từ thế kỉ 14. Vương quốc của người Luba (hoặc Baluba) được thành lập từ thế kỉ 16 trong vùng cao nguyên Katanga. Vương quốc Lunda gồm một phần của vùng Kasai, được thành lập vào thế kỉ 17. Các vương quốc này xâu xé nhau bởi các cuộc tranh chấp trong vùng và bị tàn phá do chế độ buôn bán nô lệ.
Nhà nước Congo tự do (1870 – 1908)[sửa | sửa mã nguồn]
Sau các cuộc thám hiểm của Henry Stanley tiến sâu vào lãnh thổ bên trong bằng đường sông Congo (1874-1884), Nhà nước Tự do Congo được thành lập (Hội nghị Berlin, 1885) và thuộc quyền sở hữu cá nhân của vua Bỉ, Leopold II, ông ta đã thâu tóm một gia tài khổng lồ từ ngà voi và cao su do bóc lột sức lao động của nô lệ. Khoảng 10 triệu người đã chết do lao động cưỡng bức, đói khát và bị giết chết trong suốt thời kì cai trị thuộc địa của Leopold.
Sự quản lý của Bỉ (1908 – 1960)[sửa | sửa mã nguồn]
Từ năm 1908, Congo trở thành thuộc địa của Bỉ. Bỉ đã xây dựng và phát triển mạng lưới đường bộ và đường sắt tại thuộc địa này để chuyên chở các sản phẩm khai thác từ hầm mỏ và các đồn điền về chính quốc. Cư dân thành thị và công nhân phát triển mạnh làm xuất hiện các phong trào dân tộc chủ nghĩa.
Chính trị khủng hoảng (1960 – 1965)[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1960, Congo giành được độc lập. Vùng Katanga, dưới sự lãnh đạo của Moise Tschombé, tuyên bố li khai. Đồng thời, chính quyền trung ương lại chia thành những người ủng hộ thể chế liên bang của Tổng thống Kasanubu và những người ủng hộ chế độ hợp nhất của Thủ tướng Lumumba. Năm 1961, Thủ tướng Lumumba bị ám sát, nội chiến vẫn tiếp tục kéo dài. Liên Hiệp Quốc gởi quân đội đến can thiệp (1961-1963) và lực lượng lính dù của Bỉ được phái đến để tiêu diệt quân phiến loạn ủng hộ Thủ tướng Lumumba (1964).
Năm 1965, Tướng Mobutu lên nắm quyền sau cuộc đảo chính, mở ra một thời kì tương đối ổn định. Cộng hòa Congo, còn gọi Congo-Kinshasa được đổi tên thành Zaire năm 1971.
Thời kỳ Zaire (1971 – 1997)[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1977, Tổng thống Mobutu kêu gọi sự giúp đỡ của Pháp khi phải đối mặt với những nguy cơ đòi li khai ngày càng phát triển mạnh.
Từ năm 1990, làn sóng phản đối ngày càng tăng cao buộc Tổng thống Mobutu phải nhượng bộ. Năm 1994, khoảng một triệu người Hutu và Rwanda sang tị nạn ở miền đông Congo, làm cho cuộc khủng hoảng chính trị thêm trầm trọng. Năm 1997, cuộc đấu tranh chống lại sự kiểm soát của quyền lực trung ương đã dẫn dến việc ra đi của Tổng thống Mobutu.
Xung đột và sự chuyển tiếp (1996 – nay)[sửa | sửa mã nguồn]
Laurent-Désiré Kabila lên cầm quyền và tuyên bố đổi tên nước thành Cộng hòa Dân chủ Congo. Năm 1998, các lực lượng liên minh cũ của Tổng thống L. D. Kabila nhờ sự ủng hộ của Rwanda và Uganda, đã nổi dậy chống lại chính quyền trung ương, đẩy đất nước vào cuộc chiến tranh mới. Tháng 1 năm 2001. Tổng thống Kabila bị ám sát và con trai là Joseph Kabila lãnh đạo đất nước.
Tổng thống Joseph tiến hành các cuộc đàm phán nhằm - chấm dứt cuộc nội chiến. Tháng 4 năm 2002, chính phủ đồng ý một thỏa thuận chia sẻ quyền lực với quân nổi dậy do Uganda hậu thuẫn. Tháng 7 năm 2002, Tổng thống Cộng hòa Dân chủ Congo và Tổng thống Rwanda cùng kí hiệp ước: Rwanda hứa rút 35.000 quân khỏi biên giới phía Đông Cộng hòa Dân chủ Congo, còn Cộng hòa Dân chủ Congo sẽ giải trừ vũ khí của hàng ngàn dân quân Hutu đang đóng trên lãnh thổ Cộng hòa Dân chủ Congo và đe doạ đến an ninh Rwanda - nhiều người trong số họ đã ủng hộ hoặc tham gia cuộc diệt chủng người Tutsi Rwanda năm 1994. Tháng 9 năm 2002, Uganda và Cộng hòa Dân chủ Congo kí hiệp định hòa bình.
Một Chính phủ chuyển tiếp đã ra đời vào tháng 7 năm 2003, đứng đầu là Tổng thống Joseph Kabila và 4 phó Tổng thống là các đại diện của Chính phủ trước đây, lực lượng nổi dậy và phe đối lập. Chính phủ chuyển tiếp đã tổ chức thành công cuộc chưng cầu dân ý về Hiến pháp tháng 12 năm 2005. Trong cuộc bầu cử Tổng thống vào tháng 8 năm 2006, ông Kabila đã tái đắc cử và tiếp tục điều hành đất nước. Theo hiến pháp nước này, Thủ tướng do Tổng thống chỉ định. Cuộc bầu cử tiếp theo sẽ được dự kiến tổ chức vào tháng 11 năm 2011.
Từ tháng 3 năm 2012, nhóm phiến quân nổi loạn, được gọi là M23, đã nổi dậy buộc 470.000 người ở Bắc Kivu, tỉnh giàu khoáng sản ở miền Đông Cộng hoà Dân chủ Congo và nằm sát biên giới chung với Uganda và Rwanda, phải đi lánh nạn. Đầu tháng bảy vừa qua, M23 tuyên bố đã giành quyền kiểm soát nhiều thị trấn, trong đó có vị trí chiến lược Rutshuru tại tỉnh Bắc Kivu. M23, nhóm nổi loạn nguyên là quân đội người Tutsi sáp nhập vào quân đội Cộng hoà dân chủ Congo từ năm 2009 nhưng đầu năm nay đã đào ngũ với lý do bất đồng về lương bổng và các điều kiện sinh hoạt. Nhóm nổi loạn cũng đã đặt ra các điều kiện với Chính phủ Cộng hoà Dân chủ Congo như người tị nạn Congo ở Rwanda được hồi hương, thúc đẩy dân chủ cũng như xác nhận vị trí cấp bậc mà các thành viên M23 từng giữ trong quân đội Cộng hoà Dân chủ Congo.
Liên Hiệp Quốc đã gửi quân đến để hỗ trợ lực lượng chính phủ trấn áp phe nổi loạn. Cho đến tháng 8 năm 2012, tình hình an ninh tại CHDC Congo tại một số vùng vẫn chưa ổn định.
Địa lí[sửa | sửa mã nguồn]
Cộng hòa Dân chủ Congo nằm ở Trung Phi, đường xích đạo đi ngang qua, nằm chếch về phía trên. Cộng hòa dân chủ Congo có diện tích lớn hàng thứ ba ở châu Phi, sau Sudan và Algérie, Bắc giáp Cộng hòa Trung Phi và Sudan; Tây Nam giáp Angola và Nam giáp Zambia; Đông giáp Uganda, Rwanda, Burundi và Tanzania; Tây giáp Đại Tây Dương và Cộng hòa Congo.
Quốc gia này chỉ có một hành lang hẹp thông ra Đại Tây Dương, lãnh thổ cả nước trải rộng trên vùng chậu được bao phủ bởi rừng rậm xích đạo ẩm và nóng, tương ứng với khoảng 2/3 diện tích vùng lưu vực sông Congo. Ở phía Đông, Cộng hòa Dân chủ Congo tựa lưng vào những vùng đất cao của Đông Phi, tiếp đó là dãy lũng hẹp dài có các hồ Albert (Mobutu), Edward, Kivu, Tanganyika đặt mốc cho biên giới chung với các nước ở phía Đông. Cư dân tập trung ở các vùng cao thuộc rìa phía Đông có khí hậu trong lành, nhất là ở một phần ba lãnh thổ phía Nam, tại đó rừng thưa và các đồng cỏ xen nhau (Kinshasa và Kangtaga). Nhìn chung, nhân dân Congo gồm chừng 60 tộc người gia tăng mạnh ở các thành phố (44,3% số dân).
Các sông chính có Sông Congo (4.700 km, lưu lượng lớn nhất châu Phi), sông Lualaba (1.770 km), sông Lomami (1.500 km), sông Aruwimba, sông Uélé, sông Tahuapa, sông Lukénie, sông Kasai.
Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]
Các tỉnh[sửa | sửa mã nguồn]
Quốc gia này được chia thành 10 tỉnh và 01 thành phố cấp tỉnh. Đến lượt các tỉnh lại chia thành các huyện và huyện chia thành các vùng lãnh thổ.[4]
Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]
Khí hậu nhiệt đới nóng và ẩm ở các khu vực trũng hai bên bờ sông thuộc vùng xích đạo; mát và khô hơn ở các vùng cao nguyên phía Nam; mát và ẩm hơn các vùng cao nguyên phía Đông. Vùng phía Bắc xích đạo: mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 2; vùng phía Nam xích đạo: mùa mưa từ tháng 10 đến tháng 4, mùa khô từ tháng 4 đến tháng 10.
Môi trường[sửa | sửa mã nguồn]
Tình trạng nhiễm nguồn nước; nạn phá rừng; đất bị xói mòn; nạn săn bắt trái phép và nguy cơ thú rừng bị tuyệt chủng.
Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 30 tháng 7 năm 2006, Cộng hòa Dân chủ Congo bầu cử Tổng thống và Quốc hội theo chế độ đa đảng. Đây là cuộc tổng tuyển cử đa đảng đầu tiên trong hơn 40 năm qua tại Cộng hòa Dân chủ Congo, dưới sự giám sát của 1.500 quan sát viên nước ngoài; hơn 17.000 binh lính thuộc lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc và 1.000 binh sĩ thuộc Liên minh châu Âu bảo đảm an ninh cho cuộc bầu cử. Sau vòng 2, ông Joseph Kabia đã giành thắng lợi với 58,05% số phiếu.
Chính quyền của Tổng thống J. Kabila có nhiều nỗ lực nhằm ổn định tình hình, khắc phục hậu quả nặng nề do nội chiến để lại và thực hiện hoà giải, hoà hợp dân tộc; song vẫn còn các cuộc đụng độ phe phái - sắc tộc, nhất là ở khu vực phía Đông có sự dính líu của Rwanda và Uganda.
Tháng 1 năm 2008, tại Goma, thủ phủ tỉnh Bắc Kivu (North Kivu), Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo và lực lượng nổi dậy thuộc Phong trào Mai Mai và tướng đào ngũ Laurent Nkunda đã ký Hiệp định nhằm chấm dứt nội chiến kéo dài ở miền Đông nước này.
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC) Congo nằm trong số những nước nghèo nhất thế giới, với GDP thấp đứng hàng thứ 2 CHDC Congo được nhiều nước giàu có chú ý tới bởi nguồn tài nguyên phong phú của quốc gia này; các mỏ nguyên liệu khoáng thô chưa được khai thác của quốc gia này có trị giá hơn 24 tỉ đô la.[6][7][8]
Tuy nhiên, nền kinh tế của CHDC Congo đã bị suy thoái từ giữa những năm 80 của thế kỉ 20. Vào thời điểm độc lập năm 1960, CHDC Congo là một nước công nghiệp hóa thứ 2 ở châu Phi sau Nam Phi, dựa chủ yếu vào ngành công nghiệp khai thác mỏ[9] và nền nông nghiệp tương đối có hiệu quả.[10] Hai cuộc chiến trong thời gian sau đó, bắt đầu từ năm 1996, đã làm sản xuất và nguồn thu ngân sách giảm sút nghiêm trọng, trong khi đó nợ nước ngoài lại tăng. Cuộc chiến còn cướp đi sinh mạng của 3,5 triệu người do bạo lực, nạn đói và bệnh tật. Những nhà kinh doanh cắt giảm các hoạt động đầu tư do lo ngại các cuộc xung đột, thiếu cơ sở hạ tầng, và môi trường kinh doanh khó khăn. Tình hình đã được cải thiện vào cuối năm 2002 khi mà lực lượng chiếm đóng bắt đầu rút quân khỏi Congo. Chính phủ chuyển tiếp đã nối lại quan hệ với các thiết chế tài chính và các nhà tài trợ quốc tế. Tổng thống Kabila bắt đầu tiến hành cải cách. Nhiều các dự án được tiến hành thúc đẩy tăng trưởng GDP. Kinh tế CHDC Congo bắt đầu tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2003 – 2005 bất chấp những khó khăn do khuôn khổ pháp lý chưa rõ ràng, nạn tham nhũng, và các chính sách mở cửa chưa thông thoáng. Suy thoái kinh tế toàn cầu đã khiến cho tốc độ tăng trưởng của nước này năm 2009 giảm 1 nửa so với năm 2008, tuy nhiên chỉ số này đã hồi phục và tăng trưởng 6% năm 2010.
Năm 2010, tổng sản phẩm quốc nội của CHDC Congo tăng trưởng 6%, đạt 12,6 tỷ USD. Và GDP bình quân đầu người của nước này là 176 USD/người/năm. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong ổn định nền kinh tế, nhưng tỷ lệ lạm phát của nước này là khá cao, khoảng 26,2%.
Congo là một nước nông nghiệp. Phần đông dân cư sống bằng nghề nông. Hàng năm, nông nghiệp đóng góp khoảng 37,4% GDP cho đất nước này. Các loại nông sản chính của Congo là: cà phê, đường, dầu cọ, chè, miến, chuối, ngô, hoa quả và các sản phẩm gỗ, cao su…
CHDC Congo là nước có nguồn dự trữ về tài nguyên và khoáng sản vô cùng phong phú. Công nghiệp của Congo chủ yếu là khai khoáng, là nhà sản xuất cobalt lớn nhất thế giới.[11] Congo có 70% trữ lượng coltan của thế giới, và hơn 30% kim cương.[12] chủ yếu là dạng kim cương nhỏ, công nghiệp. Năm 2002, thiếc đã được phát hiện ở phía đông của quốc gia này nhưng cho đến nay việc khai thác chỉ ở quy mô nhỏ.[13] Buôn lậu liên quan đến khoáng sản, coltan và cassiterit như đã đổ thêm dầu vào lửa cho các cuộc chiến tranh[14] ở miền đông Congo. Katanga Mining Limited, một công ty của Thụy Sĩ, sở hữu nhà máy luyện kim Luilu, có công suất 175.000 tấn đồng và 8.000 tấn cobalt mỗi năm, là nhà sản tinh chế cobalt lớn nhất thế giới. Sau một chương trình phục hồi lớn, công ty này đã khởi động lại vào tháng 12 năm 2007 và sản xuất cobalt vào tháng 5 năm 2008.[15] CHDC Congo cũng sở hữu 50% diện tích rừng ở Châu Phi và hệ thống sông suối cung cấp nhiều thuận lợi cho khai thác thủy điện, theo báo cáo của UN về ý nghĩa chiến lược và vai trò tiềm năng của quốc gia này thì đây được xem là một động lực kinh tế ở Trung Phi.[16] Ngoài ra còn có các ngành công nghiệp phục vụ tiêu dùng (dệt may, giày dép, sản xuất đồ ăn và đồ uống), sửa chữa tàu.. Hàng năm, công nghiệp đóng góp vào khoảng 11% GDP của nước này.
Dịch vụ hàng năm đóng góp khoảng 1/3 GDP cho đất nước. Tuy nhiên ngành dịch vụ du lịch bị ảnh hưởng nặng nề bởi các cuộc nội chiến liên miên trước đây.
Về ngoại thương, năm 2009, CHDC Congo xuất khẩu 3,8 tỷ USD hàng hoá các loại. Trong đó các mặt hàng xuất khẩu chủ chốt là kim cương, đồng, cà phê, dầu thô và côban. Các bạn hàng xuất khẩu chính của nước này là: Bỉ, Phần Lan, Mỹ, Trung Quốc.
Kim ngạch nhập khẩu năm 2009 của Congo đạt 3,8 tỷ USD. Các mặt hàng mà Congo thường nhập khẩu là lương thực, xăng dầu và các thiết bị vận tải. Các đối tác nhập khẩu hàng từ CHDC Congo là Nam Phi, Bỉ, Pháp, Zambia, Kenya, Mỹ, Đức.
Nhân khẩu - Ngôn ngữ[sửa | sửa mã nguồn]
Dân số 60.085.000 người (ước tính 2005)
Mật độ dân số Xấp xỉ 19 người/km2.
Các dân tộc Trong số các nhóm dân tộc Phi, dân tộc Bantu chiếm đa số; có 4 bộ lạc lớn nhất là Mongo, Luba, Conggo (tất cả thuộc dân tộc Bantu), và Mangbetu-Azande (Hamitic), chiếm khoảng 45% tổng số dân.
-Ngôn ngữ chính: Tiếng Pháp; tiếng Lingala (một ngôn ngữ thương mại Pháp), tiếng Kingwana (tiếng Kiswahili hay Swahili), tiếng Kikongo, tiếng Tshiluba cũng được sử dụng.
Tôn giáo: Thiên Chúa giáo 50%, Tin lành 20%, Giáo hội Kimbanguist 10% một nhánh Tin lành được sáng lập tại Conggo, Hồi giáo 10%, tôn giáo khác (bao gồm syncretic sects và tín ngưỡng bản địa) 10%.
Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Hệ thống giáo dục Congo chưa phát triển, cơ sở vật chất nghèo nàn và rất thiếu cán bộ, tỷ lệ học sinh đến trường thấp. Năm 2001, tỉ lệ người biết chữ được ước tính là 67,2% (80,9% ở nam và 54,1% ở nữ).[17] Hệ thống giáo dục của CHDC Congo được quản lý bởi 3 bộ thuộc chính phủ: Ministère de l'Enseignement Primaire, Secondaire et Professionnel(Bộ tiểu học, trung học và chuyên nghiệp), Ministère de l'Enseignement Supérieur et Universitaire (Bộ Đại học và sau đại học) và Ministère des Affaires Sociales (Bộ Xã hội). Hệ thống giáo dục của CHDC Congo giống của Bỉ. Năm 2002, có hơn 19.000 trường tiểu học với 160.000 học sinh; và 8.000 trường trung học với 110.000 học sinh. Giáo dục tiểu học là miễn phí và bắt buộc (điều 43 của Hiến pháp Congo 2005).[18]
Tỉ lệ nhập học thô được tính dựa trên số học sinh đăng ký chính thức ở các trường tiểu học và sau đó không cần thiết phản ảnh qua số học sinh thực tế theo học.[19] Năm 2000, 65% trẻ ở độ tuổi 10-14 đã đi học.[19] Do ảnh hưởng của cuộc nội chiến 6 năm, hơn 5,2 triệu trẻ em ở quốc gia này phải thất học.[19]
Giao thông[sửa | sửa mã nguồn]
Giao thông đường bộ ở CHDC Congo rất khó khăn do nhiều yếu tố địa hình và khí hậu cản trở, và khoảng cách đi lại giữa những khu vực trên đất nước này rất lớn. Hơn nữa, quản lý kinh tế yếu kém kéo dài và xung đột nội bộ đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đầu tư trong nhiều năm qua. Ngoài ra, đất nước này có hàng ngàn km đường thủy, và vận tải đường thủy truyền thống có thể di chuyển trong khoảng 2/3 chiều dài đất nước này.
Tất cả các nhà vận tải đường không được CHDC Congo cấp phép đều bị cấm khai thác ở các sân bay của Liên minh Châu Âu do không đủ tiêu chuẩn an toàn.[20]
Động và thực vật[sửa | sửa mã nguồn]
Rừng nhiệt đới ở CHDC Congo có độ đa dang sinh học rất cao[21], sở hữu nhiều loài đặc hữu và quý hiếm như tinh tinh thông thường và tinh tinh lùn, voi rừng, khỉ đột núi, hươu đùi vằn và tê giác trắng. Năm trong số các vườn quốc gia của đất nước này được xếp vào danh sách các di sản thế giới gồm: Garumba, Kahuzi-Biega, Salonga và vườn quốc gia Virunga, và Khu dự trữ động vật hoang dã Okapi. Cuộc nội chiến và các điều kiện kinh tế yếu kém đã đe dọa sự đa dạng sinh học ở đây. Tất cả các vườn quốc gia được liệt kê ở trên đều trong diện Di sản bị đe dọa.[22][23][24]
-
Cảnh quan Bas-Congo
-
Khỉ đột lưng bạc đực
-
-
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới, CIA World Factbook ước tính
- ^ Số ước lượng theo hồi quy; các số PPP khác được ngoại suy dùng các số ước lượng tiêu chuẩn của Chương trình So sánh Quốc tế.
- ^ http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/
- ^ Central Intelligence Agency (2013). “Congo, Democratic Republic of the”. The World Factbook. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2011.
- ^ http://www.geonames.org/CD/largest-cities-in-congo.html
- ^ “DR Congo's $24 trillion fortune. - Free Online Library”. Thefreelibrary.com. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2011.
- ^ “Congo with $24 Trillion in Mineral Wealth BUT still Poor”. News About Congo. Ngày 15 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2011.
- ^ Kuepper, Justin (ngày 26 tháng 10 năm 2010). “Mining Companies Could See Big Profits in Congo «”. Theotcinvestor.com. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2011.
- ^ “Dublin”. Research and Markets. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2010.
- ^ Elle "pouvait se prévaloir
- ^ “Cobalt: World Mine Production, By Country”. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2008.
- ^ "DR Congo poll crucial for Africa" BBC News. ngày 16 tháng 11 năm 2006.
- ^ Polgreen, Lydia (ngày 16 tháng 11 năm 2008). “Congo's Riches, Looted by Renegade Troops, New York Times, 11/15/08”. The New York Times. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2010.
- ^ What is happening in the Congo? Unwatchable - documentary film
- ^ “Katanga Project Update and 2Q 2008 Financials, Katanga Mining Limited, 8/12/08”.
- ^ John Vandiver. “DR Congo economic and strategic significance”. Stripes.com. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2010.
- ^ “Central Intelligence Agency”. Cia.gov. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2011.
- ^ Constitution de la République démocratique du Congo - Wikisource
- ^ a ă â "Congo, Democratic Republic of the." 2005 Findings on the Worst Forms of Child Labor. Bureau of International Labor Affairs, U.S. Department of Labor (2006). This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
- ^ List of airlines banned within the EU – Official EC list, updated 2011-04-20. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2011
- ^ “Lambertini, A Naturalist's Guide to the Tropics, excerpt”. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2008.
- ^ Clark, Jerome (1993) "Unexplained! 347 Strange Sightings, Incredible Occurrences, and Puzzling Physical Phenomena." Visible Ink Press, ISBN 0-8103-9436-7
- ^ Mackal, R. P. (1987) A Living Dinosaur? In Search of Mokele-Mbembe. E.J. Brill, ISBN 90-04-08543-2
- ^ Congo, episode 2 of 4 ("Spirits of the Forest")

markdown:
# Cộng hòa Dân chủ Congo
[Cộng hòa Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Congo).
|Cộng hoà Dân chủ Congo|
|République démocratique du Congo
|(tiếng Pháp)
Repubilika ya Kongo Demokratiki
(tiếng Kongo)
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
(tiếng Swahili)
Republiki ya Kongó Demokratiki
(tiếng Lingala)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Justice – Paix – Travail
(
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Tổng thống](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit&redlink=1) [Joseph Kabila](/wiki/Joseph_Kabila) [Tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [Kinshasa](/wiki/Kinshasa) [4°24′N, 15°24′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo¶ms=4_24_S_15_24_E_type:country(2.348.000)) [Kinshasa](/wiki/Kinshasa) [hạng 12](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)– [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+1 đến +2) **Độc lập** [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89) [30 tháng 6](/wiki/30_th%C3%A1ng_6), [1960](/wiki/1960) người ( [[1]](#cite_note-dano7212-1) [hạng 19](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 179](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2003) [đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [[2]](#cite_note-GDP_PPP-2) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 176](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Franc Congo](/w/index.php?title=Franc_Congo&action=edit&redlink=1)(
)
[CDF] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.cd](/wiki/.cd) **Cộng hòa Dân chủ Congo** ( [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *République Démocratique du Congo*, viết tắt là *DR Congo*, *DRC*, *RDC*, [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): Cộng hòa Dân chủ Công-gô ) là một quốc gia ở Trung [3] [Châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Cộng hòa Dân chủ Congo còn được gọi là **Nhà nước Tự do Congo**, **Congo thuộc Bỉ**, **Congo-Leopoldville**, hay **Congo-Kinshasa**vì thủ đô là [Kinshasa](/wiki/Kinshasa), hay **Zaire**(hoặc Zaïre trong tiếng Pháp).
Đây là quốc gia có diện tích lớn thứ hai ở
[châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Mặc dù nằm ở [tiểu vùng Trung Phi](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng_Trung_Phi&action=edit&redlink=1) theo cách xác định của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), song quốc gia này hay được xem thuộc vùng Nam châu Phi vì là một thành viên của [Cộng đồng Phát triển Nam Phi](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Nam_Phi&action=edit&redlink=1) (SADC). Quốc gia này có biên giới với [Cộng hòa Trung Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Trung_Phi) và [Nam Sudan](/wiki/Nam_Sudan) ở [phía Bắc](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc), [Uganda](/wiki/Uganda), [Rwanda](/wiki/Rwanda), [Burundi](/wiki/Burundi), [Tanzania](/wiki/Tanzania) ở [phía Đông](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng), [Zambia](/wiki/Zambia) và [Angola](/wiki/Angola) ở [phía Nam](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nam), và [Cộng hòa Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Congo) ở [phía Tây](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y). Quốc qia có đường bờ biển dài chỉ 40 km ở [Muanola](/w/index.php?title=Muanola&action=edit&redlink=1), trong đó có tới khoảng 9 km là cửa [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo) đổ vào [vịnh Guinea](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Guinea) ở Đại Tây Dương. Cái tên Congo (nghĩa đen: Người đi săn) được đặt theo tên sắc tộc Kongo sống ở lưu vực sông Congo.
Vốn là một thuộc địa của Bỉ (Congo thuộc Bỉ), quốc gia này giành được độc lập vào năm 1960, mang tên "Cộng hòa Congo" cho đến ngày 01 tháng 10 năm 1971 thì được
[tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Mobutu](/wiki/Mobutu_Sese_Seko) đổi tên thành Zaire, phát âm từ Bồ Đào Nha của chữ Nzere hay Nzadi của Kikogo, được dịch là "Dòng sông nuốt chửng tất cả các dòng sông". Sau [cuộc chiến Congo lần thứ nhất](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_Congo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) lật đổ Mobutu vào năm 1997, đất nước này lại được đổi tên là Cộng hòa Dân chủ Congo. Từ năm 1998 đến năm 2003, đất nước đã chịu nhiều đau khổ từ sự tàn phá của [cuộc chiến Congo lần thứ hai](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_Congo_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1) (đôi khi được gọi là Chiến tranh thế giới ở châu Phi).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Địa lí](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.AD) [3 Hành chính](#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [4 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [5 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [6 Nhân khẩu - Ngôn ngữ](#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u_-_Ng.C3.B4n_ng.E1.BB.AF) [7 Giáo dục](#Gi.C3.A1o_d.E1.BB.A5c) [8 Giao thông](#Giao_th.C3.B4ng) [9 Động và thực vật](#.C4.90.E1.BB.99ng_v.C3.A0_th.E1.BB.B1c_v.E1.BA.ADt) [10 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [12 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=1)]
Vùng lãnh thổ thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo là nơi định cư của hai nhóm sắc tộc
[Bantu](/w/index.php?title=Bantu&action=edit&redlink=1) và [Pygmy](/w/index.php?title=Pygmy&action=edit&redlink=1), bị phân chia thành những địa hạt tù trưởng và các vương quốc. [Lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) vùng này được đánh dấu bởi sự ra đời của ba vương quốc lớn. [Vương quốc Kongo](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Kongo&action=edit&redlink=1) được thành lập trên phần lãnh thổ phía Bắc [Angola](/wiki/Angola) hiện nay, bên vùng cửa [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo) từ [thế kỉ 14](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14). Vương quốc của người [Luba](/w/index.php?title=Luba&action=edit&redlink=1) (hoặc [Baluba](/w/index.php?title=Baluba&action=edit&redlink=1)) được thành lập từ [thế kỉ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) trong vùng [cao nguyên Katanga](/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_Katanga&action=edit&redlink=1). [Vương quốc Lunda](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Lunda&action=edit&redlink=1) gồm một phần của vùng [Kasai](/w/index.php?title=Kasai&action=edit&redlink=1), được thành lập vào [thế kỉ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17). Các vương quốc này xâu xé nhau bởi các cuộc tranh chấp trong vùng và bị tàn phá do chế độ buôn bán [nô lệ](/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87).
### Nhà nước Congo tự do (1870 – 1908)[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=2)]
Sau các cuộc thám hiểm của
[Henry Stanley](/w/index.php?title=Henry_Stanley&action=edit&redlink=1) tiến sâu vào lãnh thổ bên trong bằng đường [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo) (1874-1884), Nhà nước Tự do Congo được thành lập (Hội nghị Berlin, 1885) và thuộc quyền sở hữu cá nhân của [vua](/wiki/Vua) [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Leopold II](/w/index.php?title=Leopold_II&action=edit&redlink=1), ông ta đã thâu tóm một gia tài khổng lồ từ ngà voi và [cao su](/wiki/Cao_su) do bóc lột sức lao động của [nô lệ](/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87). Khoảng 10 triệu người đã chết do lao động cưỡng bức, đói khát và bị giết chết trong suốt thời kì cai trị thuộc địa của Leopold.
### Sự quản lý của Bỉ (1908 – 1960)[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=3)]
Từ năm 1908, Congo trở thành thuộc địa của
[Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89). Bỉ đã xây dựng và phát triển mạng lưới đường bộ và đường sắt tại thuộc địa này để chuyên chở các sản phẩm khai thác từ hầm mỏ và các đồn điền về chính quốc. Cư dân thành thị và công nhân phát triển mạnh làm xuất hiện các phong trào [dân tộc chủ nghĩa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c).
### Chính trị khủng hoảng (1960 – 1965)[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=4)]
Năm 1960, Congo giành được độc lập. Vùng
[Katanga](/w/index.php?title=Katanga&action=edit&redlink=1), dưới sự lãnh đạo của [Moise Tschombé](/w/index.php?title=Moise_Tschomb%C3%A9&action=edit&redlink=1), tuyên bố li khai. Đồng thời, chính quyền trung ương lại chia thành những người ủng hộ thể chế liên bang của [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Kasanubu](/w/index.php?title=Kasanubu&action=edit&redlink=1) và những người ủng hộ chế độ hợp nhất của [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Lumumba](/w/index.php?title=Lumumba&action=edit&redlink=1). Năm 1961, Thủ tướng Lumumba bị ám sát, nội chiến vẫn tiếp tục kéo dài. [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) gởi quân đội đến can thiệp (1961-1963) và lực lượng lính dù của Bỉ được phái đến để tiêu diệt quân phiến loạn ủng hộ Thủ tướng Lumumba (1964).
Năm 1965, Tướng Mobutu lên nắm quyền sau cuộc đảo chính, mở ra một thời kì tương đối ổn định. Cộng hòa Congo, còn gọi Congo-Kinshasa được đổi tên thành
[Zaire](/wiki/Zaire) năm 1971.
### Thời kỳ
[Zaire](/wiki/Zaire) (1971 – 1997)[ [sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=5)]
Năm 1977, Tổng thống Mobutu kêu gọi sự giúp đỡ của Pháp khi phải đối mặt với những nguy cơ đòi li khai ngày càng phát triển mạnh.
Từ năm 1990, làn sóng phản đối ngày càng tăng cao buộc Tổng thống Mobutu phải nhượng bộ. Năm 1994, khoảng một triệu
[người Hutu](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hutu&action=edit&redlink=1) và [Rwanda](/wiki/Rwanda) sang tị nạn ở miền đông [Congo](/wiki/Congo), làm cho cuộc khủng hoảng [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) thêm trầm trọng. Năm 1997, cuộc đấu tranh chống lại sự kiểm soát của quyền lực trung ương đã dẫn dến việc ra đi của Tổng thống Mobutu.
### Xung đột và sự chuyển tiếp (1996 – nay)[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=6)] [Laurent-Désiré Kabila](/wiki/Laurent-D%C3%A9sir%C3%A9_Kabila) lên cầm quyền và tuyên bố đổi tên nước thành Cộng hòa Dân chủ Congo. Năm 1998, các lực lượng liên minh cũ của Tổng thống L. D. Kabila nhờ sự ủng hộ của [Rwanda](/wiki/Rwanda) và [Uganda](/wiki/Uganda), đã nổi dậy chống lại chính quyền trung ương, đẩy đất nước vào cuộc chiến tranh mới. [Tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [2001](/wiki/2001). Tổng thống Kabila bị ám sát và con trai là [Joseph Kabila](/wiki/Joseph_Kabila) lãnh đạo đất nước.
Tổng thống Joseph tiến hành các cuộc đàm phán nhằm - chấm dứt cuộc nội chiến.
[Tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm [2002](/wiki/2002), chính phủ đồng ý một thỏa thuận chia sẻ quyền lực với quân nổi dậy do [Uganda](/wiki/Uganda) hậu thuẫn. Tháng 7 năm 2002, Tổng thống Cộng hòa Dân chủ Congo và [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Rwanda](/wiki/Rwanda) cùng kí hiệp ước: [Rwanda](/wiki/Rwanda) hứa rút 35.000 quân khỏi biên giới phía Đông Cộng hòa Dân chủ Congo, còn Cộng hòa Dân chủ Congo sẽ giải trừ vũ khí của hàng ngàn dân quân Hutu đang đóng trên lãnh thổ Cộng hòa Dân chủ Congo và đe doạ đến an ninh Rwanda - nhiều người trong số họ đã ủng hộ hoặc tham gia cuộc diệt chủng người Tutsi Rwanda năm 1994. [Tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm [2002](/wiki/2002), [Uganda](/wiki/Uganda) và Cộng hòa Dân chủ Congo kí hiệp định hòa bình.
Một
[Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) chuyển tiếp đã ra đời vào [tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [2003](/wiki/2003), đứng đầu là [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Joseph Kabila](/wiki/Joseph_Kabila) và 4 phó Tổng thống là các đại diện của Chính phủ trước đây, lực lượng nổi dậy và phe đối lập. Chính phủ chuyển tiếp đã tổ chức thành công cuộc chưng cầu dân ý về [Hiến pháp](/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) [tháng 12](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [2005](/wiki/2005). Trong cuộc bầu cử Tổng thống vào [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [2006](/wiki/2006), ông Kabila đã tái đắc cử và tiếp tục điều hành đất nước. Theo hiến pháp nước này, Thủ tướng do Tổng thống chỉ định. Cuộc bầu cử tiếp theo sẽ được dự kiến tổ chức vào [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [2011](/wiki/2011).
Từ tháng 3 năm 2012, nhóm phiến quân nổi loạn, được gọi là M23, đã nổi dậy buộc 470.000 người ở
[Bắc Kivu](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kivu), tỉnh giàu khoáng sản ở miền Đông Cộng hoà Dân chủ Congo và nằm sát biên giới chung với [Uganda](/wiki/Uganda) và [Rwanda](/wiki/Rwanda), phải đi lánh nạn. Đầu tháng bảy vừa qua, M23 tuyên bố đã giành quyền kiểm soát nhiều thị trấn, trong đó có vị trí chiến lược Rutshuru tại tỉnh Bắc Kivu. M23, nhóm nổi loạn nguyên là quân đội [người Tutsi](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tutsi&action=edit&redlink=1) sáp nhập vào quân đội Cộng hoà dân chủ Congo từ năm 2009 nhưng đầu năm nay đã đào ngũ với lý do bất đồng về lương bổng và các điều kiện sinh hoạt. Nhóm nổi loạn cũng đã đặt ra các điều kiện với Chính phủ Cộng hoà Dân chủ Congo như người tị nạn Congo ở Rwanda được hồi hương, thúc đẩy dân chủ cũng như xác nhận vị trí cấp bậc mà các thành viên M23 từng giữ trong quân đội Cộng hoà Dân chủ Congo. [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đã gửi quân đến để hỗ trợ lực lượng chính phủ trấn áp phe nổi loạn. Cho đến tháng 8 năm 2012, tình hình an ninh tại CHDC Congo tại một số vùng vẫn chưa ổn định.
## Địa lí[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=7)]
Cộng hòa Dân chủ Congo nằm ở
[Trung Phi](/wiki/Trung_Phi), đường [xích đạo](/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o) đi ngang qua, nằm chếch về phía trên. Cộng hòa dân chủ Congo có diện tích lớn hàng thứ ba ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), sau [Sudan](/wiki/Sudan) và [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie), Bắc giáp [Cộng hòa Trung Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Trung_Phi) và [Sudan](/wiki/Sudan); Tây Nam giáp [Angola](/wiki/Angola) và Nam giáp [Zambia](/wiki/Zambia); Đông giáp [Uganda](/wiki/Uganda), [Rwanda](/wiki/Rwanda), [Burundi](/wiki/Burundi) và [Tanzania](/wiki/Tanzania); Tây giáp [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) và [Cộng hòa Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Congo).
Quốc gia này chỉ có một hành lang hẹp thông ra
[Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), lãnh thổ cả nước trải rộng trên vùng chậu được bao phủ bởi rừng rậm xích đạo ẩm và nóng, tương ứng với khoảng 2/3 diện tích vùng lưu vực [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo). Ở phía Đông, Cộng hòa Dân chủ Congo tựa lưng vào những vùng đất cao của [Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi), tiếp đó là dãy lũng hẹp dài có các [hồ Albert](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Albert&action=edit&redlink=1) ( [Mobutu](/w/index.php?title=Mobutu&action=edit&redlink=1)), [Edward](/wiki/Edward), [Kivu](/w/index.php?title=Kivu&action=edit&redlink=1), [Tanganyika](/wiki/Tanganyika) đặt mốc cho biên giới chung với các nước ở phía Đông. Cư dân tập trung ở các vùng cao thuộc rìa phía Đông có khí hậu trong lành, nhất là ở một phần ba lãnh thổ phía Nam, tại đó rừng thưa và các đồng cỏ xen nhau ( [Kinshasa](/wiki/Kinshasa) và [Kangtaga](/w/index.php?title=Kangtaga&action=edit&redlink=1)). Nhìn chung, nhân dân Congo gồm chừng 60 tộc người gia tăng mạnh ở các thành phố (44,3% số dân).
Các sông chính có
[Sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo) (4.700 km, lưu lượng lớn nhất châu Phi), [sông Lualaba](/wiki/Lualaba) (1.770 km), [sông Lomami](/wiki/S%C3%B4ng_Lomami) (1.500 km), [sông Aruwimba](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Aruwimba&action=edit&redlink=1), [sông Uélé](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_U%C3%A9l%C3%A9&action=edit&redlink=1), [sông Tahuapa](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tahuapa&action=edit&redlink=1), [sông Lukénie](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Luk%C3%A9nie&action=edit&redlink=1), [sông Kasai](/wiki/S%C3%B4ng_Kasai).
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=8)]
### Các tỉnh[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=9)]
Quốc gia này được chia thành 10 tỉnh và 01 thành phố cấp tỉnh. Đến lượt các tỉnh lại chia thành các huyện và huyện chia thành các vùng lãnh thổ.
[[4]](#cite_note-cia.gov-4)
|
|
Thành thị lớn nhất của
|Hạng||
|![ Kinshasa](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Kinshasa-Gombe%2C_from_CCIC.JPG/120px-Kinshasa-Gombe%2C_from_CCIC.JPG)
[Kinshasa](/wiki/Kinshasa) ![ Lubumbashi](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Downtown_Lubumbashi%2C_Democratic_Republic_of_the_Congo_-_20061130.jpg/120px-Downtown_Lubumbashi%2C_Democratic_Republic_of_the_Congo_-_20061130.jpg)
![ Lubumbashi](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Downtown_Lubumbashi%2C_Democratic_Republic_of_the_Congo_-_20061130.jpg/120px-Downtown_Lubumbashi%2C_Democratic_Republic_of_the_Congo_-_20061130.jpg)
[Lubumbashi](/wiki/Lubumbashi) [Kinshasa](/wiki/Kinshasa) [Kinshasa](/wiki/Kinshasa) ![ Mbuji-Mayi](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Kongo_C3.jpg/120px-Kongo_C3.jpg)
![ Mbuji-Mayi](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Kongo_C3.jpg/120px-Kongo_C3.jpg)
[Mbuji-Mayi](/wiki/Mbuji-Mayi) ![ Kisangani](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Usine_de_Bralima_%C3%A0_Kisangani.JPG/120px-Usine_de_Bralima_%C3%A0_Kisangani.JPG)
[Kisangani](/wiki/Kisangani) [Lubumbashi](/wiki/Lubumbashi) [Katanga](/wiki/T%E1%BB%89nh_Katanga) [Mbuji-Mayi](/wiki/Mbuji-Mayi) [Kasai-Oriental](/wiki/Kasai-Oriental) [Kisangani](/wiki/Kisangani) [Orientale](/wiki/T%E1%BB%89nh_Orientale) [Masina](/w/index.php?title=Masina,_Kinshasa&action=edit&redlink=1) [Kinshasa](/wiki/Kinshasa) [Kananga](/w/index.php?title=Kananga&action=edit&redlink=1) [Kasai-Occidental](/wiki/Kasai-Occidental) [Likasi](/w/index.php?title=Likasi&action=edit&redlink=1) [Katanga](/wiki/T%E1%BB%89nh_Katanga) [Kolwezi](/w/index.php?title=Kolwezi&action=edit&redlink=1) [Katanga](/wiki/T%E1%BB%89nh_Katanga) [Tshikapa](/w/index.php?title=Tshikapa&action=edit&redlink=1) [Kasai-Occidental](/wiki/Kasai-Occidental) [Bukavu](/w/index.php?title=Bukavu&action=edit&redlink=1) [Nam Kivu](/wiki/Nam_Kivu)
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=10)]
Khí hậu nhiệt đới nóng và ẩm ở các khu vực trũng hai bên bờ sông thuộc vùng xích đạo; mát và khô hơn ở các vùng cao nguyên phía Nam; mát và ẩm hơn các vùng cao nguyên phía Đông. Vùng phía Bắc xích đạo: mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 2; vùng phía Nam xích đạo: mùa mưa từ tháng 10 đến tháng 4, mùa khô từ tháng 4 đến tháng 10.
### Môi trường[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=11)]
Tình trạng nhiễm nguồn
[nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc); nạn phá [rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng); đất bị xói mòn; nạn săn bắt trái phép và nguy cơ thú rừng bị tuyệt chủng.
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=12)]
Ngày
[30 tháng 7](/wiki/30_th%C3%A1ng_7) năm [2006](/wiki/2006), Cộng hòa Dân chủ Congo bầu cử [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) và [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) theo chế độ [đa đảng](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng). Đây là cuộc tổng tuyển cử đa đảng đầu tiên trong hơn 40 năm qua tại Cộng hòa Dân chủ Congo, dưới sự giám sát của 1.500 quan sát viên nước ngoài; hơn 17.000 binh lính thuộc lực lượng gìn giữ hòa bình của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và 1.000 binh sĩ thuộc [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) bảo đảm an ninh cho cuộc bầu cử. Sau vòng 2, ông [Joseph Kabia](/w/index.php?title=Joseph_Kabia&action=edit&redlink=1) đã giành thắng lợi với 58,05% số phiếu.
Chính quyền của Tổng thống J. Kabila có nhiều nỗ lực nhằm ổn định tình hình, khắc phục hậu quả nặng nề do nội chiến để lại và thực hiện hoà giải, hoà hợp dân tộc; song vẫn còn các cuộc đụng độ phe phái - sắc tộc, nhất là ở khu vực phía Đông có sự dính líu của
[Rwanda](/wiki/Rwanda) và [Uganda](/wiki/Uganda). [Tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [2008](/wiki/2008), tại [Goma](/w/index.php?title=Goma&action=edit&redlink=1), thủ phủ tỉnh [Bắc Kivu](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kivu) ( [North Kivu](/w/index.php?title=North_Kivu&action=edit&redlink=1)), Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo và lực lượng nổi dậy thuộc Phong trào Mai Mai và tướng đào ngũ [Laurent Nkunda](/w/index.php?title=Laurent_Nkunda&action=edit&redlink=1) đã ký Hiệp định nhằm chấm dứt nội chiến kéo dài ở miền Đông nước này.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=13)]
Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC) Congo nằm trong số những nước nghèo nhất thế giới, với GDP thấp đứng hàng thứ 2 CHDC Congo được nhiều nước giàu có chú ý tới bởi nguồn tài nguyên phong phú của quốc gia này; các mỏ nguyên liệu khoáng thô chưa được khai thác của quốc gia này có trị giá hơn 24 tỉ đô la.
[[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8)
Tuy nhiên, nền
[kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) của CHDC Congo đã bị suy thoái từ giữa những năm 80 của [thế kỉ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20). Vào thời điểm độc lập năm 1960, CHDC Congo là một nước công nghiệp hóa thứ 2 ở châu Phi sau [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), dựa chủ yếu vào ngành công nghiệp khai thác mỏ và nền nông nghiệp tương đối có hiệu quả. [9] Hai cuộc chiến trong thời gian sau đó, bắt đầu từ năm 1996, đã làm sản xuất và nguồn thu [[10]](#cite_note-10) [ngân sách](/wiki/Ng%C3%A2n_s%C3%A1ch)giảm sút nghiêm trọng, trong khi đó nợ nước ngoài lại tăng. Cuộc chiến còn cướp đi sinh mạng của 3,5 triệu người do bạo lực, nạn đói và bệnh tật. Những nhà kinh doanh cắt giảm các hoạt động đầu tư do lo ngại các cuộc xung đột, thiếu cơ sở hạ tầng, và môi trường kinh doanh khó khăn. Tình hình đã được cải thiện vào cuối năm 2002 khi mà lực lượng chiếm đóng bắt đầu rút quân khỏi Congo. [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7)chuyển tiếp đã nối lại quan hệ với các thiết chế tài chính và các nhà tài trợ quốc tế. Tổng thống Kabila bắt đầu tiến hành cải cách. Nhiều các dự án được tiến hành thúc đẩy tăng trưởng [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba). Kinh tế CHDC Congo bắt đầu tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2003 – 2005 bất chấp những khó khăn do khuôn khổ pháp lý chưa rõ ràng, nạn [tham nhũng](/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), và các chính sách mở cửa chưa thông thoáng. Suy thoái kinh tế toàn cầu đã khiến cho tốc độ tăng trưởng của nước này năm 2009 giảm 1 nửa so với năm 2008, tuy nhiên chỉ số này đã hồi phục và tăng trưởng 6% năm 2010.
Năm 2010,
[tổng sản phẩm quốc nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của CHDC Congo tăng trưởng 6%, đạt 12,6 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Và [GDP bình quân đầu người](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của nước này là 176 USD/người/năm. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong ổn định nền kinh tế, nhưng tỷ lệ [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) của nước này là khá cao, khoảng 26,2%.
Congo là một nước
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Phần đông dân cư sống bằng nghề nông. Hàng năm, nông nghiệp đóng góp khoảng 37,4% GDP cho đất nước này. Các loại nông sản chính của Congo là: [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), [đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), dầu cọ, [chè](/wiki/Ch%C3%A8), miến, [chuối](/wiki/Chu%E1%BB%91i), [ngô](/wiki/Ng%C3%B4), [hoa](/wiki/Hoa) [quả](/wiki/Qu%E1%BA%A3) và các sản phẩm [gỗ](/wiki/G%E1%BB%97), [cao su](/wiki/Cao_su)…
CHDC Congo là nước có nguồn dự trữ về tài nguyên và khoáng sản vô cùng phong phú.
[Công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) của Congo chủ yếu là khai khoáng, là nhà sản xuất [cobalt](/wiki/Coban) lớn nhất thế giới. Congo có 70% trữ lượng [11] [coltan](/w/index.php?title=Coltan&action=edit&redlink=1)của thế giới, và hơn 30% kim cương. chủ yếu là dạng kim cương nhỏ, công nghiệp. Năm 2002, [[12]](#cite_note-12) [thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc)đã được phát hiện ở phía đông của quốc gia này nhưng cho đến nay việc khai thác chỉ ở quy mô nhỏ. Buôn lậu liên quan đến khoáng sản, coltan và [[13]](#cite_note-13) [cassiterit](/wiki/Cassiterit)như đã đổ thêm dầu vào lửa cho các cuộc chiến tranh ở miền đông Congo. [[14]](#cite_note-14) [Katanga Mining Limited](/w/index.php?title=Katanga_Mining&action=edit&redlink=1), một công ty của Thụy Sĩ, sở hữu nhà máy luyện kim Luilu, có công suất 175.000 tấn đồng và 8.000 tấn cobalt mỗi năm, là nhà sản tinh chế cobalt lớn nhất thế giới. Sau một chương trình phục hồi lớn, công ty này đã khởi động lại vào tháng 12 năm 2007 và sản xuất cobalt vào tháng 5 năm 2008. CHDC Congo cũng sở hữu 50% diện tích rừng ở Châu Phi và hệ thống sông suối cung cấp nhiều thuận lợi cho khai thác thủy điện, theo báo cáo của [[15]](#cite_note-15) [UN](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)về ý nghĩa chiến lược và vai trò tiềm năng của quốc gia này thì đây được xem là một động lực kinh tế ở Trung Phi. Ngoài ra còn có các ngành công nghiệp phục vụ tiêu dùng (dệt may, giày dép, sản xuất đồ ăn và đồ uống), sửa chữa tàu.. Hàng năm, công nghiệp đóng góp vào khoảng 11% GDP của nước này. [[16]](#cite_note-16) [Dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) hàng năm đóng góp khoảng 1/3 GDP cho đất nước. Tuy nhiên ngành [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) bị ảnh hưởng nặng nề bởi các cuộc nội chiến liên miên trước đây.
Về
[ngoại thương](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), năm 2009, CHDC Congo xuất khẩu 3,8 tỷ USD hàng hoá các loại. Trong đó các mặt hàng [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) chủ chốt là [kim cương](/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), [dầu thô](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và [côban](/wiki/Coban). Các bạn hàng xuất khẩu chính của nước này là: [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Kim ngạch
[nhập khẩu](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) năm 2009 của Congo đạt 3,8 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Các mặt hàng mà Congo thường nhập khẩu là [lương thực](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m), xăng dầu và các thiết bị vận tải. Các đối tác nhập khẩu hàng từ CHDC Congo là [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Zambia](/wiki/Zambia), [Kenya](/wiki/Kenya), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c).
## Nhân khẩu - Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=14)] **Dân số** 60.085.000 người (ước tính 2005) **Mật độ dân số** Xấp xỉ 19 người/km2. **Các dân tộc** Trong số các nhóm dân tộc Phi, dân tộc [Bantu](/w/index.php?title=Bantu&action=edit&redlink=1) chiếm đa số; có 4 bộ lạc lớn nhất là [Mongo](/w/index.php?title=Mongo&action=edit&redlink=1), [Luba](/w/index.php?title=Luba&action=edit&redlink=1), [Conggo](/w/index.php?title=Conggo&action=edit&redlink=1) (tất cả thuộc dân tộc Bantu), và [Mangbetu-Azande](/w/index.php?title=Mangbetu-Azande&action=edit&redlink=1) ( [Hamitic](/w/index.php?title=Hamitic&action=edit&redlink=1)), chiếm khoảng 45% tổng số dân. **-Ngôn ngữ chính:** [Tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p); [tiếng Lingala](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Lingala&action=edit&redlink=1) (một ngôn ngữ thương mại Pháp), tiếng Kingwana ( [tiếng Kiswahili](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Kiswahili&action=edit&redlink=1) hay [Swahili](/w/index.php?title=Swahili&action=edit&redlink=1)), [tiếng Kikongo](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Kikongo&action=edit&redlink=1), [tiếng Tshiluba](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Tshiluba&action=edit&redlink=1) cũng được sử dụng. **Tôn giáo:** [Thiên Chúa giáo](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o) 50%, [Tin lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) 20%, Giáo hội Kimbanguist 10% một nhánh Tin lành được sáng lập tại Conggo, [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) 10%, tôn giáo khác (bao gồm syncretic sects và tín ngưỡng bản địa) 10%.
|Thời kỳ||Sinh theo năm||Chết theo năm||Tăng dân số tự nhiên||CBR*||CDR*||NC*||TFR*||IMR*|
|1950-1955||608 000||329 000||279 000||47.2||25.5||21.7||5.98||167|
|1955-1960||683 000||341 000||342 000||47.2||23.6||23.7||5.98||158|
|1960-1965||780 000||369 000||411 000||47.4||22.4||25.0||6.04||151|
|1965-1970||898 000||402 000||496 000||47.5||21.3||26.3||6.15||143|
|1970-1975||1 037 000||433 000||604 000||47.6||19.9||27.7||6.29||134|
|1975-1980||1 208 000||488 000||720 000||48.0||19.4||28.6||6.46||129|
|1980-1985||1 425 000||550 000||874 000||49.1||19.0||30.1||6.72||125|
|1985-1990||1 689 000||632 000||1 057 000||50.1||18.7||31.4||6.98||121|
|1990-1995||2 035 000||743 000||1 292 000||50.6||18.5||32.1||7.14||119|
|1995-2000||2 335 000||923 000||1 412 000||49.8||19.7||30.1||7.04||128|
|2000-2005||2 580 000||973 000||1 607 000||48.2||18.2||30.0||6.70||120|
|2005-2010||2 772 000||1 058 000||1 714 000||44.9||17.2||27.8||6.07||116|
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=15)]
Hệ thống giáo dục Congo chưa phát triển, cơ sở vật chất nghèo nàn và rất thiếu cán bộ, tỷ lệ học sinh đến trường thấp. Năm 2001, tỉ lệ người biết chữ được ước tính là 67,2% (80,9% ở nam và 54,1% ở nữ).
Hệ thống giáo dục của CHDC Congo được quản lý bởi 3 bộ thuộc chính phủ: [17] *Ministère de l'Enseignement Primaire, Secondaire et Professionnel*(Bộ tiểu học, trung học và chuyên nghiệp), *Ministère de l'Enseignement Supérieur et Universitaire (Bộ Đại học và sau đại học)*và *Ministère des Affaires Sociales (Bộ Xã hội)*. Hệ thống giáo dục của CHDC Congo giống của Bỉ. Năm 2002, có hơn 19.000 trường tiểu học với 160.000 học sinh; và 8.000 trường trung học với 110.000 học sinh. Giáo dục tiểu học là miễn phí và bắt buộc (điều 43 của Hiến pháp Congo 2005). [[18]](#cite_note-18)
Tỉ lệ nhập học thô được tính dựa trên số học sinh đăng ký chính thức ở các trường tiểu học và sau đó không cần thiết phản ảnh qua số học sinh thực tế theo học.
Năm 2000, 65% trẻ ở độ tuổi 10-14 đã đi học. [19] Do ảnh hưởng của cuộc nội chiến 6 năm, hơn 5,2 triệu trẻ em ở quốc gia này phải thất học. [[19]](#cite_note-ilab-19) [[19]](#cite_note-ilab-19)
## Giao thông[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=16)]
Giao thông đường bộ ở CHDC Congo rất khó khăn do nhiều yếu tố địa hình và khí hậu cản trở, và khoảng cách đi lại giữa những khu vực trên đất nước này rất lớn. Hơn nữa, quản lý kinh tế yếu kém kéo dài và xung đột nội bộ đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đầu tư trong nhiều năm qua. Ngoài ra, đất nước này có hàng ngàn km đường thủy, và vận tải đường thủy truyền thống có thể di chuyển trong khoảng 2/3 chiều dài đất nước này.
Tất cả các nhà vận tải đường không được CHDC Congo cấp phép đều bị cấm khai thác ở các sân bay của Liên minh Châu Âu do không đủ tiêu chuẩn an toàn.
[[20]](#cite_note-20)
## Động và thực vật[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=17)]
Rừng nhiệt đới ở CHDC Congo có độ đa dang sinh học rất cao
, sở hữu nhiều loài đặc hữu và quý hiếm như [21] [tinh tinh thông thường](/wiki/Tinh_tinh_th%C3%B4ng_th%C6%B0%E1%BB%9Dng)và [tinh tinh lùn](/wiki/Bonobo), [voi rừng](/w/index.php?title=Voi_r%E1%BB%ABng&action=edit&redlink=1), [khỉ đột núi](/wiki/Kh%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%99t_n%C3%BAi), [hươu đùi vằn](/wiki/H%C6%B0%C6%A1u_%C4%91%C3%B9i_v%E1%BA%B1n)và [tê giác trắng](/wiki/T%C3%AA_gi%C3%A1c_tr%E1%BA%AFng). Năm trong số các vườn quốc gia của đất nước này được xếp vào danh sách các di sản thế giới gồm: [Garumba](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Garamba), [Kahuzi-Biega](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Kahuzi-Biega), [Salonga](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Salonga)và [vườn quốc gia Virunga](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Virunga), và [Khu dự trữ động vật hoang dã Okapi](/wiki/Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_cu%E1%BB%99c_s%E1%BB%91ng_hoang_d%C3%A3_Okapi). Cuộc nội chiến và các điều kiện kinh tế yếu kém đã đe dọa sự đa dạng sinh học ở đây. Tất cả các vườn quốc gia được liệt kê ở trên đều trong diện Di sản bị đe dọa. [[22]](#cite_note-22) [[23]](#cite_note-23) [[24]](#cite_note-24)
-
Cảnh quan
[Bas-Congo](/wiki/Bas-Congo)
-
[Khỉ đột lưng bạc](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%99t_l%C6%B0ng_b%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1)đực
-
-
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=18)] [^](#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính **Số ước lượng theo** [^](#cite_ref-GDP_PPP_2-0) [hồi quy](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_h%E1%BB%93i_quy); các số PPP khác được ngoại suy dùng các số ước lượng tiêu chuẩn của Chương trình So sánh Quốc tế. [^](#cite_ref-3) [http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/](http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/) **Central Intelligence Agency (2013).** [^](#cite_ref-cia.gov_4-0) [“Congo, Democratic Republic of the”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html). *The World Factbook*. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2011. [^](#cite_ref-5) [http://www.geonames.org/CD/largest-cities-in-congo.html](http://www.geonames.org/CD/largest-cities-in-congo.html) [^](#cite_ref-6) [“DR Congo's $24 trillion fortune. - Free Online Library”](http://www.thefreelibrary.com/DR+Congo's+$24+trillion+fortune.-a0193800184). Thefreelibrary.com. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2011. [^](#cite_ref-7) [“Congo with $24 Trillion in Mineral Wealth BUT still Poor”](http://www.newsaboutcongo.com/2009/03/congo-with-24-trillion-in-mineral-wealth-but-still-poor.html). News About Congo. Ngày 15 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2011. **Kuepper, Justin (ngày 26 tháng 10 năm 2010).** [^](#cite_ref-8) [“Mining Companies Could See Big Profits in Congo «”](http://theotcinvestor.com/mining-companies-could-see-big-profits-in-congo-855/). Theotcinvestor.com. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2011. [^](#cite_ref-9) [“Dublin”](http://www.researchandmarkets.com/research/e074e9/democratic_republi). Research and Markets. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2010. **Elle "** [^](#cite_ref-10) [pouvait se prévaloir](http://www.societecivile.cd/node/4243) [^](#cite_ref-11) [“Cobalt: World Mine Production, By Country”](http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/cobalt/cobalt_t8.html). Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2008. **"** [^](#cite_ref-12) [DR Congo poll crucial for Africa](http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5209428.stm)" BBC News. ngày 16 tháng 11 năm 2006. **Polgreen, Lydia (ngày 16 tháng 11 năm 2008).** [^](#cite_ref-13) [“Congo's Riches, Looted by Renegade Troops, New York Times, 11/15/08”](http://www.nytimes.com/2008/11/16/world/africa/16congo.html?scp=2&sq=congo&st=nyt). *The New York Times*. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2010. [^](#cite_ref-14) [What is happening in the Congo?](http://www.unwatchable.cc/the-true-story/what-is-happening-in-the-congo/)Unwatchable - documentary film [^](#cite_ref-15) [“Katanga Project Update and 2Q 2008 Financials, Katanga Mining Limited, 8/12/08”](http://www.katangamining.com/kat/media/newsreleases/news2008/2008-08-12/). **John Vandiver.** [^](#cite_ref-16) [“DR Congo economic and strategic significance”](http://www.stripes.com/article.asp?section=104&article=69718). Stripes.com. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2010. [^](#cite_ref-17) [“Central Intelligence Agency”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html). Cia.gov. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2011. [^](#cite_ref-18) [Constitution de la République démocratique du Congo - Wikisource](http://fr.wikisource.org/wiki/Constitution_de_la_R%C3%A9publique_d%C3%A9mocratique_du_Congo#Article_43)
- ^
**a** **ă** ["Congo, Democratic Republic of the."](#cite_ref-ilab_19-2) **â** [.](http://www.dol.gov/ilab/media/reports/iclp/tda2005/tda2005.pdf) *2005 Findings on the Worst Forms of Child Labor* [Bureau of International Labor Affairs](/w/index.php?title=Bureau_of_International_Labor_Affairs&action=edit&redlink=1), [U.S. Department of Labor](/w/index.php?title=U.S._Department_of_Labor&action=edit&redlink=1)(2006). *This article incorporates text from this source, which is in the* [public domain](/w/index.php?title=Public_domain&action=edit&redlink=1). [^](#cite_ref-20) [List of airlines banned within the EU](http://ec.europa.eu/transport/air-ban/doc/list_en.pdf)– Official EC list, updated 2011-04-20. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2011 [^](#cite_ref-21) [“Lambertini, A Naturalist's Guide to the Tropics, excerpt”](http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/468283.html). Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2008. **Clark, Jerome (1993) "Unexplained! 347 Strange Sightings, Incredible Occurrences, and Puzzling Physical Phenomena." Visible Ink Press,** [^](#cite_ref-22) [ISBN 0-8103-9436-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0810394367) **Mackal, R. P. (1987)** [^](#cite_ref-23) *A Living Dinosaur? In Search of Mokele-Mbembe*. E.J. Brill, [ISBN 90-04-08543-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9004085432) **Congo, episode 2 of 4 ("Spirits of the Forest")** [^](#cite_ref-24)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=19)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo&action=edit§ion=20)]
|
|![]()

X-Cache: cp1068 hit (3), cp1066 frontend miss (0)


text:
Kasaba, Kaş
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Kasaba là một làng thuộc huyện Kaş, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 1.255 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Cities, towns and villages in Antalya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# Kasaba, Kaş
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Kasaba|
|— Làng —|
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Flag_of_Turkey.svg/22px-Flag_of_Turkey.svg.png)
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Antalya](/wiki/Antalya_(t%E1%BB%89nh)) [Huyện](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Kaş](/wiki/Ka%C5%9F) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Kasaba** là một [làng](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) thuộc huyện [Kaş](/wiki/Ka%C5%9F), tỉnh [Antalya](/wiki/Antalya_(t%E1%BB%89nh)), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). Dân số thời điểm năm 2011 là 1.255 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Kasaba,_Ka%C5%9F&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kasaba,_Ka%C5%9F&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Cities, towns and villages in Antalya”](http://archive.is/FpXc). Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 02 Aug 2015 12:00:00 GMT


text:
Nút giao thông lập thể
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nút giao thông lập thể (tiếng Anh: interchange) trong giao thông đường bộ là một loại nút giao thông khác mức sử dụng nhiều tầng tách biệt để dòng lưu thông trên đường này không xung đột trực tiếp với dòng lưu thông trên đường khác. Trong thiết kế nút giao lập thể, các loại cầu vượt, các đường nhánh chuyển làn hay được sử dụng.
Có các loại nút giao thông lập thể bốn chiều, ba chiều, hai chiều và một chiều.
Mục lục
Giữa hai đường cao tốc[sửa | sửa mã nguồn]
Nút giao thông lập thể ngã tư[sửa | sửa mã nguồn]
Dạng hoa thị[sửa | sửa mã nguồn]
Dạng vòng xuyến[sửa | sửa mã nguồn]
Dạng kết hợp hoa thị và vòng xuyến[sửa | sửa mã nguồn]
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- "Nút giao thông" của tác giả Nguyễn Xuân Vinh do nhà xuất bản giao thông vận tải xuất bản năm 1999.
- "Nút giao thông trên đường ô tô" của đồng tác giả Đồng Bá Chương và Nguyễn Quang Đạo do nhà xuất bản giáo dục xuất bản năm 2000.

markdown:
# Nút giao thông lập thể
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Nút giao thông lập thể** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *interchange*) trong [giao thông](/wiki/Giao_th%C3%B4ng) đường bộ là một loại [nút giao thông khác mức](/wiki/N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_kh%C3%A1c_m%E1%BB%A9c) sử dụng nhiều tầng tách biệt để dòng lưu thông trên đường này không xung đột trực tiếp với dòng lưu thông trên đường khác. Trong thiết kế nút giao lập thể, các loại cầu vượt, các đường nhánh chuyển làn hay được sử dụng.
Có các loại nút giao thông lập thể bốn chiều, ba chiều, hai chiều và một chiều.
## Mục lục
## Giữa hai đường cao tốc[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit§ion=1)]
### Nút giao thông lập thể ngã tư[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit§ion=2)]
#### Dạng hoa thị[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit§ion=3)]
#### Dạng vòng xuyến[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit§ion=4)]
#### Dạng kết hợp hoa thị và vòng xuyến[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit§ion=5)]
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C3%BAt_giao_th%C3%B4ng_l%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit§ion=6)]
- "Nút giao thông" của tác giả Nguyễn Xuân Vinh do nhà xuất bản giao thông vận tải xuất bản năm 1999.
- "Nút giao thông trên đường ô tô" của đồng tác giả Đồng Bá Chương và Nguyễn Quang Đạo do nhà xuất bản giáo dục xuất bản năm 2000.

X-Cache: cp1066 hit (2), cp1066 frontend miss (0)


text:
cos
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
cos
Danh từ
[
sửa
]
cos
Rau diếp
cốt
((cũng)
Cos-lettuce
).
(
Viết tắt
) Của
cosine
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=cos&oldid=1550913
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Asturianu
Azərbaycanca
Català
ᏣᎳᎩ
Čeština
Cymraeg
Deutsch
Ελληνικά
English
Español
Eesti
Euskara
Na Vosa Vakaviti
Français
Galego
Hrvatski
Magyar
Bahasa Indonesia
Ido
Italiano
日本語
한국어
Lietuvių
Malagasy
Македонски
Nederlands
Norsk bokmål
Polski
Português
Română
Русский
Simple English
Gagana Samoa
Svenska
ไทย
Tagalog
Türkçe
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 17:35 ngày 26 tháng 6 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1054 hit (2), cp1067 frontend miss (0)

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 02 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
gummed
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Động từ
[
sửa
]
gummed
Quá khứ
và
phân từ
quá khứ của
gum
.
Chia động từ
[
sửa
]
gum
Dạng không chỉ ngôi
Động từ
nguyên mẫu
to
gum
Phân từ
hiện tại
gumming
Phân từ
quá khứ
gummed
Dạng chỉ ngôi
số
ít
nhiều
ngôi
thứ nhất
thứ hai
thứ ba
thứ nhất
thứ hai
thứ ba
Lối trình bày
I
you/thou¹
he/she/it/one
we
you/ye¹
they
Hiện tại
gum
gum
hoặc
gummest
¹
gums
hoặc
gummeth
¹
gum
gum
gum
Quá khứ
gummed
gummed
hoặc
gummedst
¹
gummed
gummed
gummed
gummed
Tương lai
will
/
shall
²
gum
will/shall
gum
hoặc
wilt
/
shalt
¹
gum
will/shall
gum
will/shall
gum
will/shall
gum
will/shall
gum
Lối cầu khẩn
I
you/thou¹
he/she/it/one
we
you/ye¹
they
Hiện tại
gum
gum
hoặc
gummest
¹
gum
gum
gum
gum
Quá khứ
gummed
gummed
gummed
gummed
gummed
gummed
Tương lai
were
to
gum
hoặc
should
gum
were to
gum
hoặc should
gum
were to
gum
hoặc should
gum
were to
gum
hoặc should
gum
were to
gum
hoặc should
gum
were to
gum
hoặc should
gum
Lối mệnh lệnh
—
you/thou¹
—
we
you/ye¹
—
Hiện tại
—
gum
—
let’s
gum
gum
—
Cách chia động từ cổ.
Thường nói
will
; chỉ nói
shall
để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói
shall
và chỉ nói
will
để nhấn mạnh.
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=gummed&oldid=1420621
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Động từ
Hình thức quá khứ
Phân từ quá khứ
Chia động từ
Động từ tiếng Anh
Chia động từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Deutsch
English
Eesti
Français
Malagasy
Simple English
తెలుగు
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 00:57 ngày 26 tháng 2 năm 2012.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# gummed
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **gummed**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
gum
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[gum](/wiki/gum) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [gumming](/wiki/gumming) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) **gummed** [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc [gummest](/w/index.php?title=gummest&action=edit&redlink=1)¹ [gums](/wiki/gums)hoặc [gummeth](/w/index.php?title=gummeth&action=edit&redlink=1)¹ [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) **gummed** **gummed**hoặc [gummedst](/w/index.php?title=gummedst&action=edit&redlink=1)¹ **gummed** **gummed** **gummed** **gummed** [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc [gummest](/w/index.php?title=gummest&action=edit&redlink=1)¹ [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) **gummed** **gummed** **gummed** **gummed** **gummed** **gummed** [were](/wiki/were)to [gum](/wiki/gum)hoặc [should](/wiki/should) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc should [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc should [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc should [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc should [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)hoặc should [gum](/wiki/gum) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum) [gum](/wiki/gum)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

X-Cache: cp1068 hit (2), cp1067 frontend miss (0)


text:
[Hướng dẫn WP] Dùng "Find My Phone" tìm điện thoại bị mất
Thảo luận trong '[WP] Hỏi đáp - CSKN' bắt đầu bởi TDNC, 30/7/12. Trả lời: 212, Xem: 84185.
Trang 1 / 11
Thảo luận trong '[WP] Hỏi đáp - CSKN' bắt đầu bởi TDNC, 30/7/12. Trả lời: 212, Xem: 84185.

markdown:
# [Hướng dẫn WP] Dùng "Find My Phone" tìm điện thoại bị mất
Thảo luận trong '
[[WP] Hỏi đáp - CSKN](forums/wp-hoi-dap-cskn.443/)' bắt đầu bởi [TDNC](members/tdnc.16287/), [30/7/12](threads/huong-dan-wp-dung-find-my-phone-tim-dien-thoai-bi-mat.1413477/).
Trả lời: 212, Xem: 84185.
Trang 1 / 11
Thảo luận trong '
[[WP] Hỏi đáp - CSKN](forums/wp-hoi-dap-cskn.443/)' bắt đầu bởi [TDNC](members/tdnc.16287/), [30/7/12](threads/huong-dan-wp-dung-find-my-phone-tim-dien-thoai-bi-mat.1413477/).
Trả lời: 212, Xem: 84185.

Server: LiteSpeed

Vary: User-Agent

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=11f266539857f7c344621e7e1e99b842; path=/; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


text:
UP ROMs SHW- M110S ( Samsung Galaxy S hàng dành riêng cho hàn Quốc)
Thảo luận trong '[Android] Hỏi đáp - CSKN' bắt đầu bởi malai-man, 8/4/11. Trả lời: 175, Xem: 88259.
Trang 2 / 9
Thảo luận trong '[Android] Hỏi đáp - CSKN' bắt đầu bởi malai-man, 8/4/11. Trả lời: 175, Xem: 88259.

markdown:
# UP ROMs SHW- M110S ( Samsung Galaxy S hàng dành riêng cho hàn Quốc)
Thảo luận trong '
[[Android] Hỏi đáp - CSKN](forums/android-hoi-dap-cskn.217/)' bắt đầu bởi [malai-man](members/malai-man.102308/), [8/4/11](threads/up-roms-shw-m110s-samsung-galaxy-s-hang-danh-rieng-cho-han-quoc.654605/).
Trả lời: 175, Xem: 88259.
Trang 2 / 9
Thảo luận trong '
[[Android] Hỏi đáp - CSKN](forums/android-hoi-dap-cskn.217/)' bắt đầu bởi [malai-man](members/malai-man.102308/), [8/4/11](threads/up-roms-shw-m110s-samsung-galaxy-s-hang-danh-rieng-cho-han-quoc.654605/).
Trả lời: 175, Xem: 88259.

Set-Cookie: xf_session=c01b74760614ea0a7215c8d16137c510; path=/; secure; httponly


text:
Ông Tatsuya Okamura sau khi cúi đầu xin lỗi người Việt trước mặt Bộ trưởng Đinh La Thăng và đông đảo người dự lễ thông xe
Sáng nay, ngày 2/2/2014, trong Lễ thông xe đoạn cao tốc TP.HCM – Long Thành, ông Tatsuya Okamura -Giám đốc dự án của liên doanh Nippon Koei và Teddi South – bất ngờ nói lời xin lỗi người dân VN.
Ông Tatsuya Okamura là một trong những người bị cảnh cáo do có sai phạm trong việc thực hiện gói thầu số 3 của dự án đường cao tốc TP.HCM-Long Thành-Dầu Giây.
Sai phạm này, theo Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) là trong quá trình triễn khai gói thầu do nhà thầu Posco thi công, tư vấn giám sát là Nippon Koei (Nhật Bản). Theo đó, có một số vị trí Nhà thầu đã thi công trụ bằng đổ bê tông tại chỗ như đoạn Km14+900 – Km15+900, khu vực cầu Ruột Ngựa, đã xảy ra hiện tượng một số móng cột chưa bảo đảm được theo kích thước của thiết kế, các cột hộ lan không đạt yêu cầu. Các cột hộ lan này có trị giá khoảng 240 triệu đồng.
Tập thể nhà thầu thi công Posco E&C cũng bị cảnh cáo
Cùng với cảnh cáo ông Tatsuya Okamura, tập thể nhà thầu thi công Posco E&C (Hàn Quốc) cũng bị cảnh cáo; Ban Quản lý dự án đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây và tư vấn giám sát liên doanh Nippon Koei-Tedi South bị phê bình. Các ông Phạm Hồng Quang -Phó tổng giám đốc VEC, ông Lê Mạnh Hùng – Giám đốc Ban Quản lý dự án đường cao tốc, ông Ngô Tấn Quang – Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đường cao tốc và ông Phạm Hồng Lĩnh – kỹ sư phụ trách hiện trường- bị khiển trách. Ông Đặng Quốc Thắng, kỹ sư giám sát đường 15 nhận hình thức kỷ luật, đình chỉ công tác…
Đoạn đường và các móng cột vừa được thay mới cho kịp lễ thông xe sáng nay
Sáng nay, VEC thông xe kỹ thuật 20 km đầu tiên, đoạn từ đường Vành đai 2 (quận 9, TPHCM) đến quốc lộ 51 (tỉnh Đồng Nai)
Trở lại với buổi lễ thông đường, trong lúc mà ông Tatsuya Okamura đang cúi rạp người xin lỗi trên bục lễ, phía dưới, trước mặt ông Tatsuya Okamura là Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng. Sau khi ông Tatsuya Okamura phát biểu và đưa ra lời xin lỗi, ông Đinh La Thăng đã không phát biểu mà ủy quyền cho thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông phát biểu.
Trước đó, phát biểu của Tổng giám đốc VCE Mai Tuấn Anh, đã không có lời xin lỗi nào được đưa ra từ phía các quan chức người Việt. Dù chính ông Mai Tuấn Anh thừa nhận “rút kinh nghiệm trong công tác quản lý để các sai sót tương tự không tái diễn trong dự án này”. Vì vậy, hành động của ông Tatsuya Okamura đã gây chú ý và mang đến một cảm xúc mạnh mẽ, ấn tượng cho mọi người tham dự buổi lễ.
Cũng theo ông Mai Anh Tuấn. Đường cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây dài 55 km đi qua TPHCM và Đồng Nai, có tổng vốn đầu tư hơn 20.600 tỉ đồng. Dự án được khởi công 10/2009, đến nay đã hoàn thành được hơn 20 km. Sáng nay, VEC thông xe kỹ thuật 20 km đầu tiên, đoạn từ đường Vành đai 2 thuộc quận 9, TPHCM đến quốc lộ 51 thuộc tỉnh Đồng Nai, trong có 11,5 km cầu và cầu cạn, cầu Long Thành, 2,35 km là cầu dài và lớn nhất toàn tuyến.
TÂN CHÂU/THEO CÔNG LUẬN

markdown:
Ông Tatsuya Okamura sau khi cúi đầu xin lỗi người Việt trước mặt Bộ trưởng Đinh La Thăng và đông đảo người dự lễ thông xe
*Sáng nay, ngày 2/2/2014, trong Lễ thông xe đoạn cao tốc TP.HCM – Long Thành, ông Tatsuya Okamura -Giám đốc dự án của liên doanh Nippon Koei và Teddi South – bất ngờ nói lời xin lỗi người dân VN.*
Ông Tatsuya Okamura là một trong những người bị cảnh cáo do có sai phạm trong việc thực hiện gói thầu số 3 của dự án đường cao tốc TP.HCM-Long Thành-Dầu Giây.
Sai phạm này, theo Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) là trong quá trình triễn khai gói thầu do nhà thầu Posco thi công, tư vấn giám sát là Nippon Koei (Nhật Bản). Theo đó, có một số vị trí Nhà thầu đã thi công trụ bằng đổ bê tông tại chỗ như đoạn Km14+900 – Km15+900, khu vực cầu Ruột Ngựa, đã xảy ra hiện tượng một số móng cột chưa bảo đảm được theo kích thước của thiết kế, các cột hộ lan không đạt yêu cầu. Các cột hộ lan này có trị giá khoảng 240 triệu đồng.
Tập thể nhà thầu thi công Posco E&C cũng bị cảnh cáo
Cùng với cảnh cáo ông Tatsuya Okamura, tập thể nhà thầu thi công Posco E&C (Hàn Quốc) cũng bị cảnh cáo; Ban Quản lý dự án đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây và tư vấn giám sát liên doanh Nippon Koei-Tedi South bị phê bình. Các ông Phạm Hồng Quang -Phó tổng giám đốc VEC, ông Lê Mạnh Hùng – Giám đốc Ban Quản lý dự án đường cao tốc, ông Ngô Tấn Quang – Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đường cao tốc và ông Phạm Hồng Lĩnh – kỹ sư phụ trách hiện trường- bị khiển trách. Ông Đặng Quốc Thắng, kỹ sư giám sát đường 15 nhận hình thức kỷ luật, đình chỉ công tác…
Đoạn đường và các móng cột vừa được thay mới cho kịp lễ thông xe sáng nay
Sáng nay, VEC thông xe kỹ thuật 20 km đầu tiên, đoạn từ đường Vành đai 2 (quận 9, TPHCM) đến quốc lộ 51 (tỉnh Đồng Nai)
Trở lại với buổi lễ thông đường, trong lúc mà ông Tatsuya Okamura đang cúi rạp người xin lỗi trên bục lễ, phía dưới, trước mặt ông Tatsuya Okamura là Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng. Sau khi ông Tatsuya Okamura phát biểu và đưa ra lời xin lỗi, ông Đinh La Thăng đã không phát biểu mà ủy quyền cho thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông phát biểu.
Trước đó, phát biểu của Tổng giám đốc VCE Mai Tuấn Anh, đã không có lời xin lỗi nào được đưa ra từ phía các quan chức người Việt. Dù chính ông Mai Tuấn Anh thừa nhận “rút kinh nghiệm trong công tác quản lý để các sai sót tương tự không tái diễn trong dự án này”. Vì vậy, hành động của ông Tatsuya Okamura đã gây chú ý và mang đến một cảm xúc mạnh mẽ, ấn tượng cho mọi người tham dự buổi lễ.
Cũng theo ông Mai Anh Tuấn. Đường cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây dài 55 km đi qua TPHCM và Đồng Nai, có tổng vốn đầu tư hơn 20.600 tỉ đồng. Dự án được khởi công 10/2009, đến nay đã hoàn thành được hơn 20 km. Sáng nay, VEC thông xe kỹ thuật 20 km đầu tiên, đoạn từ đường Vành đai 2 thuộc quận 9, TPHCM đến quốc lộ 51 thuộc tỉnh Đồng Nai, trong có 11,5 km cầu và cầu cạn, cầu Long Thành, 2,35 km là cầu dài và lớn nhất toàn tuyến.
TÂN CHÂU/THEO CÔNG LUẬN

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Cache-Control: max-age=0, no-cache

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Vary: Accept-Encoding