text:
Côn trùng
Côn trùng, hay sâu bọ, là một lớp (sinh vật) thuộc về ngành động vật không xương sống, chúng có bộ xương ngoài làm bằng kitin, cơ thể có ba phần (đầu, ngực và bụng), ba cặp chân, mắt kép và một cặp râu. Côn trùng là nhóm động vật đa dạng nhất hành tinh, gồm hơn một triệu loài đã được mô tả và gồm hơn một nửa số sinh vật sống.[2][3] Số loài còn sinh tồn được cho là từ sáu đến mười triệu loài,[2][4][5] và đại diện cho 90% dạng sống của các loài động vật khác nhau trên Trái Đất.[6] Côn trùng có thể sống được ở hầu hết các môi trường sống, mặc dù chỉ có số ít các loài sống ở biển và đại dương, nơi mà động vật giáp xác chiếm ưu thế hơn.
Mục lục
Từ nguyên[sửa | sửa mã nguồn]
"Côn trùng" là từ Hán Việt, với "côn" (昆) có nghĩa là nhiều nhung nhúc, và "trùng" (虫) là loài sâu bọ. Ý ám chỉ đến sự mắn đẻ của lớp sinh vật này.
Hình thái và phát triển[sửa | sửa mã nguồn]
Kích thước côn trùng dao động khoảng từ trên dưới 1 mm tới khoảng 180 mm về chiều dài. Côn trùng có cơ thể phân đốt và được bảo vệ bởi một bộ xương ngoài, một lớp cứng được cấu tạo chủ yếu bởi kitin. Cơ thể được chia thành đầu, ngực và bụng. Trên đầu có một cặp râu là cơ quan cảm giác, một cặp mắt kép và 2 mắt đơn (ở giai đoạn sâu non có thể là 6 mắt đơn) và một miệng. Ngực có 6 chân (mỗi đốt một cặp chân) và 2-4 cánh (ở các loài có cánh). Bụng có cơ quan bài tiết và cơ quan sinh sản. Côn trùng có một hệ tiêu hoá hoàn chỉnh, gồm một ống liên tục từ miệng tới hậu môn, khác với nhiều loài động vật chân khớp đơn giản khác có hệ tiêu hoá chưa hoàn chỉnh. Cơ quan bài tiết gồm các ống Malpighi, với chức năng thải các chất thải chứa nitơ, ruột sau làm nhiệm vụ điều hoà áp suất thẩm thấu, đoạn cuối ruột sau có khả năng tái hấp thu nước cùng với muối natri và kali. Vì vậy, côn trùng thường không bài tiết nước ra cùng với phân, thực tế thì chúng cho phép dự trữ nước trong cơ thể. Quá trình tái hấp thu này giúp chúng có thể chịu đựng được với điều kiện môi trường khô và nóng.
Hầu hết côn trùng có hai cặp cánh liên kết với đốt ngực 2 và 3. Côn trùng là động vật không xương sống duy nhất đã tiến hoá theo hướng bay lượn và chính điều này đóng một vai trò quan trọng trong sự thành công của chúng. Các côn trùng có cánh, và những côn trùng không cánh thứ sinh đã tạo nên nhóm có cánh (Pterygota). Cơ chế bay của côn trùng cho đến nay vẫn chưa được tìm hiểu một cách đầy đủ, người ta cho rằng nó phụ thuộc rất lớn vào khối không khí nhiễu loạn do cánh tạo ra. Ở những côn trùng nguyên thuỷ lại dựa chủ yếu vào tác động của hệ cơ lên cánh và cấu trúc của cánh. Ở những bộ tiến hoá hơn như Neoptera, cánh thường gập lại trên lưng khi chúng nghỉ ngơi. Ở những côn trùng này, cánh được hoạt động bởi các cơ bay gián tiếp mà giúp cánh vận động bằng cách ép mạnh lên thành ngực. Những cơ này có thể co lại khi bị căng ra mà không cần sự điều khiển của hệ thần kinh, điều này cho phép chúng tạo ra tần số co giãn cơ tương đối cao.
Côn trùng sử dụng cơ quan hô hấp khí quản để vận chuyển ôxy vào trong cơ thể. Các ống khí này mở ra ở bề mặt cơ thể và được gọi là lỗ thở (mỗi đốt có 1 đôi lỗ thở ở 2 bên), từ đây không khí được dẫn vào hệ thống khí quản. Không khí đi vào các mô thông qua các nhánh khí quản. Vòng tuần hoàn của côn trùng, cũng như tất cả các chân khớp khác là một hệ hở. Tim bơm dịch huyết vào động mạch qua xoang tim.
Côn trùng nở từ trứng, trải qua nhiều lần lột xác trước khi đạt tới kích thước trưởng thành của loài. Cách sinh trưởng này là bắt buộc vì chúng có bộ xương cứng bên ngoài, được cấu tạo chủ yếu bởi kitin (chitin). Lột xác là quá trình mà con vật thoát khỏi lớp xương ngoài cũ để tăng lên về kích thước, sau đó hình thành nên bộ xương ngoài mới, vì lớp xương ngoài bằng kitin hoặc đá vôi của các loài chân khớp không thể tăng lên về kích cỡ, trong khi cơ thể của chúng luôn luôn lớn lên cho tới lúc trưởng thành. Ở hầu hết các loài côn trùng, giai đoạn trẻ được gọi là thiếu trùng (nymph). Thiếu trùng có thể có cấu tạo tương tự như Thành trùng như ở châu chấu (mặc dù cánh vẫn chưa chỉ phát triển đầy đủ cho đến giai đoạn trưởng thành). Đây là những côn trùng biến thái không hoàn toàn. Ở những côn trùng biến thái hoàn toàn (hầu hết côn trùng), trứng nở thành dạng ấu trùng, có dạng giống như giun đất, gọi là giai đoạn sâu non. Ấu trùng phát triển và cuối cùng biến thái thành nhộng (pupa - một giai đoạn được bao bọc trong kén) ở một số loài. Ở trạng thái kén, chúng trải qua những thay đổi đáng kể về hình dạng và cuối cùng chui ra khỏi kén như một con trưởng thành hay còn gọi là hoá vũ. Bướm là một ví dụ tiêu biểu cho bọn côn trùng có biến thái hoàn toàn.
Tập tính[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiều loài côn trùng có các cơ quan cảm giác rất tinh tế. Trong một số trường hợp, các giác quan của chúng nhạy cảm hơn con người rất nhiều. Ví dụ, ong có thể nhìn được trong phổ bức xạ cực tím để tìm kiếm nơi hút mật là những bông hoa có bức xạ này để "dẫn đường" cho ong. Bướm đực có cái "mũi chuyên hóa" là đôi ăng ten (ở bướm ngày ăng ten có chóp tròn ở đầu mút và ở ngài (bướm đêm) lại có dạng lông vũ hoặc không có đầu mút tròn) có thể ngửi thấy pheromon của bướm cái từ khoảng cách vài km.
Các côn trùng có tập tính xã hội như kiến hay ong, chúng sống cùng nhau trong một tập đoàn lớn và được tổ chức rất tốt. Các cá thể trong tập đoàn tương đối giống nhau về bộ gen (do trinh sản) nên người ta có thể coi cả tập đoàn như một "siêu cơ thể". Đứng đầu một thị tộc côn trùng như vậy là con chúa-con cái duy nhất có khả năng sinh sản, và chỉ đảm nhiệm chức vụ này trong bầy và là mẹ của mọi con côn trùng khác trong thị tộc, bao gồm những con thợ là những con cái không có khả năng sinh sản, thực hiện mọi nhiệm vụ của tổ, từ kiếm thức ăn, vệ sinh tổ và vệ sinh con chúa, chăm sóc ấu trùng... Con chúa điều khiển lũ con của mình bằng pheromone, và cứ vào mỗi mùa sinh sản mới, chúng lại cho ra đời một lứa con cháu là hậu duệ của mình, khi trưởng thành những con này sẽ bay đi để tạo nên một thị tộc riêng, những đàn kiến cánh bay vào nhà bạn chính là hình ảnh minh họa rõ nét của chúng. Còn những con thợ thì được sinh ra hằng ngày với tốc độ chóng mặt. Còn những con đực chỉ đóng vai trò sinh sản.
Một tập tính quan trọng của côn trùng là một vài loài và ở một số giai đoạn biến thái chúng có thời kỳ ngủ đông (hibernate) và thời kỳ đình dục (diapause).
Giác quan của côn trùng[sửa | sửa mã nguồn]
Một trong những lý do giúp côn trùng không ngừng tồn tại, tiến hóa và phát triển trong suốt hàng trăm triệu năm qua, thích ứng với mọi môi trường sống trên cạn chính là một hệ thống giác quan cực kì nhanh nhạy và chính xác mà tạo hóa trang bị cho chúng, được sử dụng trong mọi hoạt động di chuyển, tìm kiếm thức ăn, trốn tránh kẻ thù và sinh sản.
Nhặng xanh (thuộc bộ Diptera, những vũ công thiện nghệ trong thế giới côn trùng
Thị giác của côn trùng thuộc hàng tốt nhất trong thế giới động vật. Và chúng lại có tới hai loại mắt: mắt kép và mắt đơn. Mỗi mắt kép của côn trùng được tạo nên bởi hàng trăm, hàng nghìn thấu kính nhỏ (là một tế bào thị giác) có kích thước hiển vi, mỗi thấu kính lại tiếp nhận một hình ảnh giống hệt nhau, điều đó có nghĩa là nếu bạn đứng trước một con ruồi, thì trong mắt nó, hình ảnh của khuôn mặt bạn sẽ được nhân lên hàng nghìn lần để hiển thị trên cũng ngần ấy thấu kính tí hon. Trong khi đó, mỗi mắt đơn chỉ được cấu tạo bởi một thấu kính như vậy, và chỉ có tác dụng cảm nhận sáng tối mà thôi.
Một số côn trùng có cả mắt đơn và mắt kép, trong khi những côn trùng khác chỉ có mắt đơn. Đặc biệt, mắt của côn trùng không chỉ nằm trên đầu. Các nhà khoa học đã thử bịt kín đầu của một con côn trùng, nhưng nó vẫn cảm nhận được vùng có ánh sáng nhờ những tế bào thị giác nằm rải rác trên cơ thể.
Không phải côn trùng nào cũng có thị giác tốt như nhau: Những côn trùng có lối sống săn mồi và ham thích bay lượn vào ban ngày như chuồn chuồn, ruồi, bọ ngựa, ong, bướm và bọ cánh cứng thường có thị giác rất tốt, bằng chứng là đôi mắt của chúng gần như bao trùm một nửa hay toàn bộ cái đầu. Những côn trùng khác ưa tối và hoạt động vào ban đêm (như gián), có cuộc sống chật chội dưới những hào sâu trong lòng đất (như kiến và mối thì có thị giác kém hơn rất nhiều. Bù lại, con gián có đôi ăngten dài có vai trò xúc giác (chạm vào các vật thể xung quanh như chiếc gậy dò đường của người mù), vai trò khứu giác giúp chúng tìm ra chiếc bánh ngọt của bạn và có những lông xúc giác cực nhạy nhô ra từ đằng sau bụng có thể cảm nhận mọi rung động nhỏ nhất của không khí và mặt đất xung quanh giúp chúng biến mất ngay khi con người xuất hiện trong bếp. Mối là hậu duệ tiến hóa của gián, phần lớn chúng đều mù, và một số loài kiến, kẻ thù truyền kiếp của chúng cũng vậy. Nhưng chúng có hệ thống khứu giác hết sức ưu việt và một tập thế sinh sản được tổ chức một cách thông minh, giúp cả tập đoàn kiến thống nhất như một cơ thể trong mọi hoạt động sống thường ngày.
Ngụy trang và tự vệ[sửa | sửa mã nguồn]
Bốn trăm triệu năm tồn tại trên Trái Đất cũng là bốn trăm nghìn năm côn trùng liên tục đấu tranh sinh tồn để đạt được ngôi vị thống lĩnh về số lượng trong giới động vật như ngày nay. Khi mà tác động của môi trường ngày càng thu nhỏ kích thước của côn trùng trong quá trình tiến hoá thì mỗi động vật yếu ớt và bé nhỏ ấy phải tự trang bị cho mình một thứ vũ khí bí mật để tồn tại trước các loài săn mồi, tạo nên một thế giới sinh vật vô cùng phong phú về các phương pháp lẩn trốn và ngụy trang.
- Ngụy trang: Bằng màu sắc và hình dáng của cơ thể, chúng thường ngụy trang thành các vật thể của môi trường sống. Ví dụ: Cành cây, lá khô,...
- Giả trang: Côn trùng thường giả trang thành các con có độc để đe dọa đối phương.
Vai trò của côn trùng với môi trường và đời sống con người[sửa | sửa mã nguồn]
Chỉ có 0,1% các loài côn trùng là đi ngược lại lợi ích của con người. Nhiều côn trùng được coi là những con vật có hại với loài người vì chúng truyền bệnh (ruồi, muỗi), phá hủy các công trình (mối), hay làm hỏng các sản phẩm lương thực (mọt). Các nhà côn trùng học đã đưa ra nhiều biện pháp để kiểm soát chúng mà phổ biến nhất là thuốc trừ sâu. Tuy nhiên, ngày nay các phương pháp kiểm soát bằng sinh học (methods of biocontrol) đang ngày càng được dùng phổ biến hơn.
Mặc dù các côn trùng có hại thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn, bên cạnh đó vẫn có nhiều loài có lợi cho môi trường và con người. Một số loài thụ phấn cho các loài thực vật có hoa (ví dụ ong, bướm, kiến...). Sự giao phấn (pollination) là sự trao đổi (hạt phấn) giữa các thực vật có hoa để sinh sản. Các loài côn trùng khi lấy mật và phấn hoa đã vô tình tiến hành giao phấn. Ngày nay, một loạt các vấn đề về môi trường đã làm giảm các quần thể "nhà giao phấn" (pollinator) này. Số lượng các loài côn trùng được nuôi với mục đích làm vật trung gian quản lý việc thụ phấn cho thực vật đang trong thời ký phát triển thịnh vượng.
Một số côn trùng cũng sinh ra những chất rất hữu ích như mật, sáp, tơ. Ong mật đã được con người nuôi từ hàng ngàn năm nay để lây mật. Tơ tằm đã có ảnh hưởng rất lớn tới lịch sử loài người, các mối quan hệ thương mại được thiết lập trên con đường vận chuyển tơ lụa giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới. Ấu trùng maggot được sử dụng để chữa trị vết thương, ngăn chặn sự hoại tử do chúng ăn các phần chết thối. Phương pháp điều trị hiện đại này đã được sử dụng ở một vài bệnh viện trên thế giới.
Nhiều nơi trên thế giới, côn trùng được sử dụng làm thức ăn cho con người (entomophagy) trong khi nó lại là đồ kiêng kị với vùng khác. Thực ra đây cũng là một nguồn protein trong dinh dưỡng của loài người. Người ta không thể ước tính được có bao nhiêu loài côn trùng đã nằm trong thực đơn của con người nhưng nó đã có mặt trong rất nhiều thức ăn, đặc biệt trong ngũ cốc. Hầu hết chúng ta không nhận ra rằng các luật bảo vệ thực phẩm ở nhiều nước không ngăn cản việc có mặt của côn trùng trong thức ăn.
Nhiều côn trùng, đặc biệt là các loài cánh cứng là những bọn ăn xác thối, chúng ăn các xác động vật chết, các cây bị gãy mục, trả lại môi trường các dạng hữu ích cho các sinh vật khác sử dụng. Ai Cập cổ đại đã sùng bái coi những con bọ cánh cứng như bọ hung là thần linh, bên cạnh nhiều động vật linh thiêng khác của họ như cá sấu, hà mã, cá trê, chim ưng... Điều này bắt nguồn từ một sự quan sát gắn với truyền thuyết: những con bọ hung Ai Cập sử dụng phân động vật làm thức ăn cho những con non của nó. Mà với một số lượng bọ hung đông đúc hoàn toàn sống dựa vào những bãi phân thì đối với chúng, thứ thức ăn bốc mùi này quả thật quý như vàng, và vì thế mà tranh chấp xảy ra. Chúng phải tìm cách lăn cục phân đi càng nhanh càng tốt khỏi đống phân và tìm một nơi chôn "kho báu" để giữ cho nó không bị cướp lại bởi những bà mẹ côn trùng khác. Chúng sử dụng hai chân sau để lăn phân-điều này đồng nghĩa với việc phải lộn ngược thân mình trong tư thế trồng cây chuối, mà như vậy thì không tiện cho việc quan sát đường đi cho lắm. Bởi vậy, những con bọ hung sử dụng hướng di chuyển của Mặt Trời, tức là từ Đông sang Tây làm la bàn định vị, những ông chủ kim tự tháp nhìn thấy các viên phân tròn dịch chuyển theo hướng di chuyển của Mặt Trời, rồi lại biến mất xuống lòng đất (bọ hung chôn phân trước khi đẻ trứng lên đó) đã ví những hình tượng không lấy gì làm vệ sinh lắm ấy với thần Mặt Trời, thần linh tối cao của họ. Và để trả ơn cho công lao dọn vệ sinh của con bọ hung, người Ai Cập đã trao cho chúng cái chức danh "người dẫn đường cho thần Mặt Trời".
Hầu hết chúng ta đều không ý thức được rằng, lợi ích lớn nhất của côn trùng chính là loài ăn côn trùng (insectivores). Nhiều loài côn trùng như châu chấu có thể sinh sản nhanh đến nỗi mà chúng có thể bao phủ Trái Đất chỉ trong một mùa sinh sản. Tuy nhiên có hàng trăm loài côn trùng khác ăn trứng của châu chấu, một số khác thì ăn cả những con trưởng thành. Vai trò này trong sinh thái thường được cho là của các loài chim, nhưng chính côn trùng, mặc dù không thực sự quyến rũ như những loài lông vũ kia mới chính là những con vật có vai trò quan trọng hơn. Với bất kỳ loài côn trùng có hại nào, như con người thường gọi, thì cũng có một loài ong bắp cày là vật ký sinh hay là thiên địch của chúng và giữ một vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các loài có hại đó.
Sự quan tâm của với việc kiểm soát dịch hại bằng thuốc trừ sâu có thể có tác dụng phản lại, thực tế thì chúng ta đã không nhận ra rằng chính côn trùng đã tự kiểm soát lẫn nhau và cả các quần thể có hại. Vì vậy, kiểm soát bằng thuốc độc thậm chí có thể dẫn đến sự bùng phát một loạt dịch hại nào đó.
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Phân lớp: Apterygota (Không cánh)
- Bộ Archaeognatha (Hàm nguyên thủy)
- Bộ Thysanura (Đuôi tơ, Ba đuôi, Anh vĩ)
- Bộ Monura - (Độc vĩ, Một đuôi) tuyệt chủng
Phân lớp: Pterygota (Có cánh)
- Bộ Ephemeroptera (Phù du)
- Bộ Odonata (Chuồn chuồn)
- Bộ Diaphanopteroidea - tuyệt chủng
- Bộ Palaeodictyoptera - tuyệt chủng
- Bộ Megasecoptera - tuyệt chủng
- Bộ Archodonata - tuyệt chủng
- Siêu bộ: Neoptera (Cánh mới)
- Bộ Blattodea (Gián)
- Isoptera (Bộ Đẳng cánh-Cánh Đều: Mối. Hiện có người xếp mối vào bộ gián-Blattodea)
- Mantodea (Bọ ngựa)
- Bộ Dermaptera (Cánh da)
- Bộ Plecoptera (Cánh úp)
- Bộ Orthoptera (Cánh thẳng: Châu chấu, cào cào, muỗm, dế)
- Bộ Phasmatodea (Bọ que)
- Bộ Embioptera (Cánh lợp, bọ chân dệt)
- Bộ Zoraptera (Rận đất)
- Bộ Grylloblattodea
- Bộ Mantophasmatodea (gladiators)
- Siêu bộ: Exopterygota (Cánh ngoài)
- Bộ Psocoptera (Rệp sáp, Mọt)
- Bộ Thysanoptera (Cánh viền, Bọ trĩ)
- Bộ Phthiraptera (Rận, chấy)
- Bộ Hemiptera (Cánh nửa)
- Siêu bộ: Endopterygota (Cánh trong)
- Raphidioptera (snakeflies)
- Megaloptera (Cánh rộng)
- Neuroptera (Cánh gân: Tảo linh)
- Coleoptera (Cánh cứng: Bọ rùa, Bọ hung)
- Strepsiptera (Cánh vuốt)
- Mecoptera (Cánh dài)
- Siphonaptera (Cánh ống: Bọ chét)
- Diptera (Cánh đôi-Hai cánh: Ruồi, Muỗi)
- Trichoptera (Cánh lông)
- Lepidoptera (Cánh vẩy, cánh phấn: bướm, ngài, nhậy)
- Hymenoptera (Cánh màng: Ong, kiến)
- Miomoptera - tuyệt chủng
- Protodiptera (Hai cánh nguyên thủy) tuyệt chủng
Hóa thạch và tiến hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Các mối quan hệ của các nhóm côn trùng vẫn chưa rõ ràng. Mặc dù người ta vẫn cho rằng côn trùng cùng nhóm với nhiều chân (millipedes & centipedes). Các bằng chứng đã cho thấy côn trùng có mối quan hệ với giáp xác. Hóa thạch côn trùng được tìm thấy trong suốt kỷ Cacbon, khoảng 350 triệu năm trước. Các dạng đó bao gồm một vài bộ hiện nay đã tuyệt chủng và có nhiều loài lớn hơn các loài côn trùng đang sống hiện nay. Có rất ít những dữ liệu sơ khai về các côn trùng bay vì các côn trùng có cánh sớm nhất đã có khả năng bay. Ngày nay người ta cho rằng cánh là do các mang biến đổi cao độ mà thành và một vài côn trùng có một cặp cánh nhỏ gắn vào đốt ngực thứ nhất và như vậy nó sẽ có tổng số 3 cặp cánh.
Kỷ Permi, cách đây 270 triệu năm, đã chứng kiến sự phát triển thịnh vượng của các nhóm côn trùng; nhiều nhóm đã tuyệt chủng cùng trong sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi - Trias, sự tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử Trái Đất. Các loài cánh màng thích nghi thành công nhất ở kỷ Creta nhưng phát triển đa dạng ở đại Tân Sinh.
Nhiều loài côn trùng ngày nay đã phát triển từ đại Tân sinh. Trong thời kỳ này chúng ta tìm thấy các côn trùng được bảo vệ trong hổ phách, một điều kiện hoàn hảo và dễ dàng trong việc so sánh với các loài hiện nay. Khoa học nghiên cứu hoá thạch côn trùng được gọi là paleoentomology.
Quan hệ với con người[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiều loài côn trùng được coi là loài gây hại của con người. Côn trùng được coi là loài gây hại bao gồm những loài ký sinh (muỗi, chí, rệp), truyền bệnh (muỗi, ruồi), gây thiệt hại (mối) hoặc phá hoại hàng hoá nông nghiệp (cào cào, mọt ngũ cốc). Nhiều nhà côn trùng học đã tiến hành nhiều hình thức kiểm soát dịch hại như nghiên cứu cho các công ty để sản xuất thuốc trừ sâu, nhưng ngày càng kiểm soát dịch hại dựa vào phương pháp sinh học như dùng thiên địch. Phương pháp sinh học sử dụng một trong những sinh vật để giảm mật độ dân số sinh vật khác (các loài vật gây hại) và được xem là một yếu tố quan trọng của quản lý dịch hại tổng hợp.[7][8]
Mặc dù nhiều nỗ lực to lớn để kiểm soát côn trùng, những cách thức mà con người áp dụng có thể gây chết các thiên địch. Việc sử dụng bừa bãi các chất độc có thể giết nhiều loài trong hệ sinh thái, gồm cả những loài ăn côn trùng như chim, chuột và nhiều loài khác. Một ví dụ điển hình là việc sử dụng DDT đã gây hại cho các động vật hoang dã và giết nhiều thiên địch.[9][10]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Charles A. Triplehorn and Norman F. Johnson, Borror and DeLong's Introduction to the Study of Insects, 7th edition (Thomas Brooks/Cole, 2005) - a classic textbook in North America
- "Something in the insect seems to be alien to the habits, morals, and psychology of this world, as if it had come from some other planet: more monstrous, more energetic, more insensate, more atrocious, more infernal than our own."
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Engel, Michael S.; David A. Grimaldi (2004). “New light shed on the oldest insect”. Nature 427 (6975): 627–630. PMID 14961119. doi:10.1038/nature02291.
- ^ a ă Chapman, A. D. (2006). Numbers of living species in Australia and the World. Canberra: Australian Biological Resources Study. ISBN 978-0-642-56850-2.
- ^ Wilson, E.O. “Threats to Global Diversity”. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2009.
- ^ Novotny, Vojtech; Basset, Yves; Miller, Scott E.; Weiblen, George D.; Bremer, Birgitta; Cizek, Lukas and Drozd, Pavel (2002). “Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forest”. Nature 416 (6883): 841–844. Bibcode:2002Natur.416..841N. PMID 11976681. doi:10.1038/416841a.
- ^ Erwin, Terry L. (1997). Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles. tr. 27–40. In: Reaka-Kudla, M. L., Wilson, D. E. and Wilson, E. O. (biên tập). Biodiversity II. Joseph Henry Press, Washington, D.C.
- ^ Erwin, Terry L. (1982). “Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species”. Coleopt. Bull. 36: 74–75.
- ^ Bale, JS; van Lenteren, F; Bigler, F. (27 tháng 2 năm 2008). “Biological control and sustainable food production”. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences 363 (1492): 761–776. PMC PMC2610108 Kiểm tra giá trị
|pmc=(trợ giúp). PMID 1782711. doi:10.1098/rstb.2007.2182.
- ^ Davidson, E. (2006). Big Fleas Have Little Fleas: How Discoveries of Invertebrate Diseases Are Advancing Modern Science. Tucson, Ariz.: University of Arizona Press. ISBN 0-8165-2544-7.
- ^ Colborn, T; vom Saal, FS; Soto, AM (tháng 10 năm 1993). “Developmental effects of endocrine-disrupting chemicals in wildlife and humans”. Environmental Health Perspectives 101 (5): 378–384. PMC PMC1519860 Kiểm tra giá trị
|pmc=(trợ giúp). PMID 8080506. doi:10.2307/3431890.
- ^ Nakamaru, M; Iwasab, Y; Nakanishic, J (tháng 10 năm 2003). “Extinction risk to bird populations caused by DDT exposure”. Chemosphere 53 (4): 377–387. PMID 12946395. doi:10.1016/S0045-6535(03)00010-9.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
(tiếng Việt)
- Côn trùng tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Tra cứu côn trùng trên SVRVN của Phùng Mỹ Trung
(tiếng Anh)
- Insect trên Encyclopædia Britannica
- Bug Bytes A reference library of digitized insect sounds. Bản lưu
- Sưu tập các loài côn trùng
- INSECTS.org A shameless promotion of insect appreciation.
- Insects as Food by Gene DeFoliart. Information about insects as a food resource.
- Meganeura Website about insect evolution and fossil record.[liên kết hỏng]
- Tree of Life Project – Insecta
- UF Book of Insect Records, documenting "insect champions" in different categories

markdown:
# Côn trùng
[Buớc tưới chuyển hướng](#mw-head) [Bước tới tìm kiếm](#p-search)
|Insects|
|
Thời điểm hóa thạch: 396–0 | – gần đây ![ Insect collage.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Insect_collage.png/280px-Insect_collage.png)
![ Insect collage.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Insect_collage.png/280px-Insect_collage.png)
*,* [Empis livida](/wiki/Empis_livida) *,* [Rhinotia hemistictus](/wiki/Rhinotia_hemistictus) *,* [Gryllotalpa brachyptera](/wiki/Gryllotalpa_brachyptera) *,* [Vespula germanica](/wiki/Vespula_germanica) *, và một loài của họ* [Opodiphthera eucalypti](/wiki/Opodiphthera_eucalypti) [Harpactorinae](/wiki/Harpactorinae) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Phân giới](/wiki/Ph%C3%A2n_gi%E1%BB%9Bi)( *subregnum*) [Eumetazoa](/wiki/Eumetazoa) [Liên ngành](/wiki/Li%C3%AAn_ng%C3%A0nh)( *superphylum*) [Ecdysozoa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%E1%BB%99t_x%C3%A1c&action=edit&redlink=1) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) *Nhánh* [Mandibulata](/w/index.php?title=Mandibulata&action=edit&redlink=1) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Hexapoda](/wiki/Hexapoda) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) **Insecta** [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9), 1758 *Xem phần*. [Phân loại](#Phân_loại) **Côn trùng**, hay **sâu bọ**, là một [lớp (sinh vật)](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_v%E1%BA%ADt)) thuộc về [ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh) [động vật không xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_kh%C3%B4ng_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng), chúng có [bộ xương ngoài](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_x%C6%B0%C6%A1ng_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1) làm bằng [kitin](/wiki/Kitin), cơ thể có ba phần ( [đầu](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u), [ngực](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%B1c_(gi%E1%BA%A3i_ph%E1%BA%ABu_c%C3%B4n_tr%C3%B9ng)&action=edit&redlink=1) và [bụng](/wiki/B%E1%BB%A5ng)), ba cặp chân, [mắt kép](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFt_k%C3%A9p&action=edit&redlink=1) và một cặp [râu](/wiki/R%C3%A2u_(sinh_h%E1%BB%8Dc)). Côn trùng là nhóm động vật đa dạng nhất hành tinh, gồm hơn một triệu loài đã được mô tả và gồm hơn một nửa số [sinh vật sống](/w/index.php?title=Sinh_v%E1%BA%ADt_s%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1). [[2]](#cite_note-Chapman-2) Số loài còn sinh tồn được cho là từ sáu đến mười triệu loài, [3] [[2]](#cite_note-Chapman-2) [[4]](#cite_note-4) và đại diện cho 90% dạng sống của các loài động vật khác nhau trên [[5]](#cite_note-number-5) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Côn trùng có thể sống được ở hầu hết các [[6]](#cite_note-6) [môi trường sống](/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn), mặc dù chỉ có số ít các loài sống ở biển và đại dương, nơi mà [động vật giáp xác](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_gi%C3%A1p_x%C3%A1c)chiếm ưu thế hơn.
## Mục lục
## Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=1)]
"Côn trùng" là từ Hán Việt, với "côn" (昆) có nghĩa là nhiều nhung nhúc, và "trùng" (虫) là loài sâu bọ. Ý ám chỉ đến sự mắn đẻ của lớp sinh vật này.
## Hình thái và phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=2)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Robal.png/350px-Robal.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Robal.png/350px-Robal.png)
**A**- Đầu **B**- Ngực ( *Thorax*) **C**- Bụng ( *Abdomen*)
1. Râu (
*antenna*)
2. Mắt đơn dưới (
*lower ocelli*)
3. Mắt đơn trên (
*upper ocelli*)
4. Mắt kép (
*compound eye*)
5. Não bộ (
*brain*)
6. Ngực trước (
*prothorax*)
7. Động mạch lưng (
*dorsal artery*)
8. Các ống khí (
*tracheal tubes*)
9. Ngực giữa (
*mesothorax*)
10. Ngực sau (
*metathorax*)
11. Cánh trước (
*first wing*)
12. Cánh sau (
*second wing*)
13. Ruột giữa (dạ dày) (
*mid-gut, stomach*)
14. Tim (
*heart*)
15. Buồng trứng (
*ovary*)
16. Ruột sau (
*hind-gut*)
17. Hậu môn (
*anus*)
18. Âm đạo (
*vagina*)
19. Chuỗi hạch thần kinh bụng (
*nerve chord*)
20.
[Ống Malpighi](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_Malpighi&action=edit&redlink=1)
21. Gối (
*pillow*)
22. Vuốt (
*claws*)
23. Cổ chân (
*tarsus*)
24. Ống chân (
*tibia*)
25. Xương đùi (
*femur*)
26. Đốt chuyển (
*trochanter*)
27. Ruột trước (
*fore-gut*)
28. Hạch thần kinh ngực (
*thoracic ganglion*)
29. Khớp háng (
*coxa*)
30. Tuyến nước bọt (
*salivary gland*)
31. Hạch thần kinh dưới hầu (
*subesophageal ganglion*)
32. Các phần phụ miệng (
*mouthparts*)
Kích thước côn trùng dao động khoảng từ trên dưới 1
[mm](/wiki/Milim%C3%A9t) tới khoảng 180 mm về chiều dài. Côn trùng có cơ thể [phân đốt](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%91t&action=edit&redlink=1) và được bảo vệ bởi một [bộ xương ngoài](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_x%C6%B0%C6%A1ng_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1), một lớp cứng được cấu tạo chủ yếu bởi [kitin](/wiki/Kitin). Cơ thể được chia thành đầu, ngực và bụng. Trên đầu có một cặp râu là cơ quan cảm giác, một cặp [mắt kép](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFt_k%C3%A9p&action=edit&redlink=1) và 2 [mắt đơn](/w/index.php?title=M%E1%BA%AFt_%C4%91%C6%A1n&action=edit&redlink=1) (ở giai đoạn sâu non có thể là 6 mắt đơn) và một miệng. Ngực có 6 chân (mỗi đốt một cặp chân) và 2-4 cánh (ở các loài có cánh). Bụng có cơ quan [bài tiết](/w/index.php?title=B%C3%A0i_ti%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) và cơ quan [sinh sản](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n). Côn trùng có một hệ tiêu hoá hoàn chỉnh, gồm một ống liên tục từ miệng tới hậu môn, khác với nhiều loài động vật chân khớp đơn giản khác có hệ tiêu hoá chưa hoàn chỉnh. Cơ quan bài tiết gồm các [ống Malpighi](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_Malpighi&action=edit&redlink=1), với chức năng thải các chất thải chứa [nitơ](/wiki/Nit%C6%A1), ruột sau làm nhiệm vụ điều hoà [áp suất thẩm thấu](/w/index.php?title=%C3%81p_su%E1%BA%A5t_th%E1%BA%A9m_th%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1), đoạn cuối ruột sau có khả năng tái hấp thu nước cùng với muối [natri](/wiki/Natri) và [kali](/wiki/Kali). Vì vậy, côn trùng thường không bài tiết nước ra cùng với phân, thực tế thì chúng cho phép dự trữ nước trong cơ thể. Quá trình tái hấp thu này giúp chúng có thể chịu đựng được với điều kiện [môi trường](/wiki/M%C3%B4i_sinh) khô và nóng.
Hầu hết côn trùng có hai cặp cánh liên kết với đốt ngực 2 và 3. Côn trùng là
[động vật không xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_kh%C3%B4ng_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) duy nhất đã tiến hoá theo hướng bay lượn và chính điều này đóng một vai trò quan trọng trong sự thành công của chúng. Các côn trùng có cánh, và những côn trùng không cánh thứ sinh đã tạo nên nhóm có cánh ( *). Cơ chế bay của côn trùng cho đến nay vẫn chưa được tìm hiểu một cách đầy đủ, người ta cho rằng nó phụ thuộc rất lớn vào khối không khí nhiễu loạn do cánh tạo ra. Ở những côn trùng nguyên thuỷ lại dựa chủ yếu vào tác động của hệ cơ lên cánh và cấu trúc của cánh. Ở những bộ tiến hoá hơn như Pterygota* *, cánh thường gập lại trên lưng khi chúng nghỉ ngơi. Ở những côn trùng này, cánh được hoạt động bởi các cơ bay gián tiếp mà giúp cánh vận động bằng cách ép mạnh lên thành ngực. Những cơ này có thể co lại khi bị căng ra mà không cần sự điều khiển của* [Neoptera](/w/index.php?title=Neoptera&action=edit&redlink=1) [hệ thần kinh](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BA%A7n_kinh), điều này cho phép chúng tạo ra tần số co giãn cơ tương đối cao.
Côn trùng sử dụng cơ quan hô hấp
[khí quản](/wiki/Kh%C3%AD_qu%E1%BA%A3n) để vận chuyển [ôxy](/wiki/%C3%94xy) vào trong cơ thể. Các ống khí này mở ra ở bề mặt cơ thể và được gọi là [lỗ thở](/wiki/L%E1%BB%97_th%E1%BB%9F) (mỗi đốt có 1 đôi lỗ thở ở 2 bên), từ đây [không khí](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) được dẫn vào hệ thống khí quản. Không khí đi vào các mô thông qua các nhánh khí quản. [Vòng tuần hoàn](/w/index.php?title=V%C3%B2ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n&action=edit&redlink=1) của côn trùng, cũng như tất cả các chân khớp khác là một hệ hở. [Tim](/wiki/Tim) bơm dịch huyết vào [động mạch](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_m%E1%BA%A1ch) qua xoang [tim](/wiki/Tim).
Côn trùng nở từ
[trứng](/wiki/Tr%E1%BB%A9ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc)), trải qua nhiều lần lột xác trước khi đạt tới kích thước trưởng thành của loài. Cách sinh trưởng này là bắt buộc vì chúng có [bộ xương](/wiki/B%E1%BB%99_x%C6%B0%C6%A1ng) cứng bên ngoài, được cấu tạo chủ yếu bởi kitin (chitin). [Lột xác](/w/index.php?title=L%E1%BB%99t_x%C3%A1c&action=edit&redlink=1) là quá trình mà con vật thoát khỏi lớp xương ngoài cũ để tăng lên về kích thước, sau đó hình thành nên [bộ xương ngoài](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_x%C6%B0%C6%A1ng_ngo%C3%A0i&action=edit&redlink=1) mới, vì lớp xương ngoài bằng kitin hoặc đá vôi của các loài chân khớp không thể tăng lên về kích cỡ, trong khi cơ thể của chúng luôn luôn lớn lên cho tới lúc trưởng thành. Ở hầu hết các loài côn trùng, giai đoạn trẻ được gọi là [thiếu trùng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_tr%C3%B9ng) ( *nymph*). Thiếu trùng có thể có cấu tạo tương tự như [Thành trùng](/wiki/Th%C3%A0nh_tr%C3%B9ng) như ở châu chấu (mặc dù cánh vẫn chưa chỉ phát triển đầy đủ cho đến giai đoạn trưởng thành). Đây là những côn trùng [biến thái không hoàn toàn](/w/index.php?title=Bi%E1%BA%BFn_th%C3%A1i_kh%C3%B4ng_ho%C3%A0n_to%C3%A0n&action=edit&redlink=1). Ở những côn trùng [biến thái hoàn toàn](/wiki/Bi%E1%BA%BFn_th%C3%A1i_ho%C3%A0n_to%C3%A0n) (hầu hết côn trùng), trứng nở thành dạng [ấu trùng](/wiki/%E1%BA%A4u_tr%C3%B9ng), có dạng giống như [giun đất](/wiki/Giun_%C4%91%E1%BA%A5t), gọi là giai đoạn sâu non. Ấu trùng phát triển và cuối cùng biến thái thành [nhộng](/wiki/Nh%E1%BB%99ng) ( *pupa* - một giai đoạn được bao bọc trong [kén](/w/index.php?title=K%C3%A9n&action=edit&redlink=1)) ở một số loài. Ở trạng thái kén, chúng trải qua những thay đổi đáng kể về hình dạng và cuối cùng chui ra khỏi kén như một con trưởng thành hay còn gọi là [hoá vũ](/w/index.php?title=Ho%C3%A1_v%C5%A9&action=edit&redlink=1). [Bướm](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) là một ví dụ tiêu biểu cho bọn côn trùng có biến thái hoàn toàn.
## Tập tính[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=3)]
Nhiều loài côn trùng có các cơ quan cảm giác rất tinh tế. Trong một số trường hợp, các giác quan của chúng nhạy cảm hơn con người rất nhiều. Ví dụ,
[ong](/wiki/Ong) có thể nhìn được trong phổ [bức xạ cực tím](/wiki/T%E1%BB%AD_ngo%E1%BA%A1i) để tìm kiếm nơi hút [mật](/wiki/M%E1%BA%ADt) là những [bông hoa](/wiki/B%C3%B4ng_hoa) có bức xạ này để "dẫn đường" cho ong. Bướm đực có cái "mũi chuyên hóa" là đôi ăng ten (ở [bướm ngày](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y) ăng ten có chóp tròn ở đầu mút và ở [ngài](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm) (bướm đêm) lại có dạng lông vũ hoặc không có đầu mút tròn) có thể ngửi thấy [pheromon](/wiki/Pheromone) của bướm cái từ khoảng cách vài [km](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t).
Các côn trùng có tập tính xã hội như
[kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn) hay ong, chúng sống cùng nhau trong một tập đoàn lớn và được tổ chức rất tốt. Các cá thể trong tập đoàn tương đối giống nhau về bộ gen (do [trinh sản](/wiki/Trinh_s%E1%BA%A3n)) nên người ta có thể coi cả tập đoàn như một "siêu cơ thể". Đứng đầu một thị tộc côn trùng như vậy là con chúa-con cái duy nhất có khả năng sinh sản, và chỉ đảm nhiệm chức vụ này trong bầy và là mẹ của mọi con côn trùng khác trong thị tộc, bao gồm những con thợ là những con cái không có khả năng sinh sản, thực hiện mọi nhiệm vụ của tổ, từ kiếm thức ăn, vệ sinh tổ và vệ sinh con chúa, chăm sóc ấu trùng... Con chúa điều khiển lũ con của mình bằng [pheromone](/wiki/Pheromone), và cứ vào mỗi mùa sinh sản mới, chúng lại cho ra đời một lứa con cháu là hậu duệ của mình, khi trưởng thành những con này sẽ bay đi để tạo nên một thị tộc riêng, những đàn kiến cánh bay vào nhà bạn chính là hình ảnh minh họa rõ nét của chúng. Còn những con thợ thì được sinh ra hằng ngày với tốc độ chóng mặt. Còn những con đực chỉ đóng vai trò sinh sản.
Một tập tính quan trọng của côn trùng là một vài loài và ở một số giai đoạn biến thái chúng có
[thời kỳ ngủ đông](/wiki/Ng%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4ng) (hibernate) và [thời kỳ đình dục](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) (diapause).
## Giác quan của côn trùng[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=4)]
Một trong những lý do giúp côn trùng không ngừng tồn tại, tiến hóa và phát triển trong suốt hàng trăm triệu năm qua, thích ứng với mọi môi trường sống trên cạn chính là một hệ thống giác quan cực kì nhanh nhạy và chính xác mà tạo hóa trang bị cho chúng, được sử dụng trong mọi hoạt động di chuyển, tìm kiếm thức ăn, trốn tránh kẻ thù và sinh sản.
Nhặng xanh (thuộc bộ
[Diptera](/wiki/Ru%E1%BB%93i), những vũ công thiện nghệ trong thế giới côn trùng ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/f/f2/IMG_2086.jpg/200px-IMG_2086.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/f/f2/IMG_2086.jpg/200px-IMG_2086.jpg)
[Odonata](/wiki/Odonata)có đôi mắt kép gồm hàng chục ngàn thấu kính bao phủ khắp đầu, giúp chúng có tầm nhìn rộng để phát hiện con mồi và địch thủ.
Thị giác của côn trùng thuộc hàng tốt nhất trong thế giới động vật. Và chúng lại có tới hai loại mắt: mắt kép và mắt đơn.
Mỗi mắt kép của côn trùng được tạo nên bởi hàng trăm, hàng nghìn thấu kính nhỏ (là một tế bào thị giác) có kích thước hiển vi, mỗi thấu kính lại tiếp nhận một hình ảnh giống hệt nhau, điều đó có nghĩa là nếu bạn đứng trước một con ruồi, thì trong mắt nó, hình ảnh của khuôn mặt bạn sẽ được nhân lên hàng nghìn lần để hiển thị trên cũng ngần ấy
[thấu kính](/wiki/Th%E1%BA%A5u_k%C3%ADnh) tí hon. Trong khi đó, mỗi mắt đơn chỉ được cấu tạo bởi một thấu kính như vậy, và chỉ có tác dụng cảm nhận sáng tối mà thôi.
Một số côn trùng có cả mắt đơn và mắt kép, trong khi những côn trùng khác chỉ có mắt đơn. Đặc biệt, mắt của côn trùng không chỉ nằm trên đầu. Các nhà khoa học đã thử bịt kín đầu của một con côn trùng, nhưng nó vẫn cảm nhận được vùng có ánh sáng nhờ những tế bào thị giác nằm rải rác trên cơ thể.
Không phải côn trùng nào cũng có thị giác tốt như nhau: Những côn trùng có lối sống săn mồi và ham thích bay lượn vào ban ngày như chuồn chuồn, ruồi, bọ ngựa, ong, bướm và bọ cánh cứng thường có thị giác rất tốt, bằng chứng là đôi mắt của chúng gần như bao trùm một nửa hay toàn bộ cái đầu. Những côn trùng khác ưa tối và hoạt động vào ban đêm (như gián), có cuộc sống chật chội dưới những hào sâu trong lòng đất (như kiến và mối thì có thị giác kém hơn rất nhiều. Bù lại, con gián có đôi ăngten dài có vai trò xúc giác (chạm vào các vật thể xung quanh như chiếc gậy dò đường của người mù), vai trò khứu giác giúp chúng tìm ra chiếc bánh ngọt của bạn và có những lông xúc giác cực nhạy nhô ra từ đằng sau bụng có thể cảm nhận mọi rung động nhỏ nhất của không khí và mặt đất xung quanh giúp chúng biến mất ngay khi con người xuất hiện trong bếp. Mối là hậu duệ tiến hóa của gián, phần lớn chúng đều mù, và một số loài kiến, kẻ thù truyền kiếp của chúng cũng vậy. Nhưng chúng có hệ thống khứu giác hết sức ưu việt và một tập thế sinh sản được tổ chức một cách thông minh, giúp cả tập đoàn kiến thống nhất như một cơ thể trong mọi hoạt động sống thường ngày.
## Ngụy trang và tự vệ[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=5)]
Bốn trăm triệu năm tồn tại trên Trái Đất cũng là bốn trăm nghìn năm côn trùng liên tục đấu tranh sinh tồn để đạt được ngôi vị thống lĩnh về số lượng trong giới động vật như ngày nay. Khi mà tác động của môi trường ngày càng thu nhỏ kích thước của côn trùng trong quá trình tiến hoá thì mỗi động vật yếu ớt và bé nhỏ ấy phải tự trang bị cho mình một thứ vũ khí bí mật để tồn tại trước các loài săn mồi, tạo nên một thế giới sinh vật vô cùng phong phú về các phương pháp lẩn trốn và ngụy trang.
- Ngụy trang: Bằng màu sắc và hình dáng của cơ thể, chúng thường ngụy trang thành các vật thể của môi trường sống. Ví dụ: Cành cây, lá khô,...
- Giả trang: Côn trùng thường giả trang thành các con có độc để đe dọa đối phương.
## Vai trò của côn trùng với môi trường và đời sống con người[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=6)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/9/98/25.5.2006_004.jpg/200px-25.5.2006_004.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/9/98/25.5.2006_004.jpg/200px-25.5.2006_004.jpg)
[châu chấu](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99_Ch%C3%A2u_ch%E1%BA%A5u)ở giai đoạn thiếu trùng, đại diện cho loài côn trùng biến thái không hoàn toàn. Ở giai đoạn này, hình dáng bên ngoài của thiếu trùng đã gần như giống hệt thành trùng, nhưng kích cỡ nhỏ hơn, và cánh ngắn chưa phát triển hoàn toàn. Chúng cần trải qua nhiều lần lột xác nữa để trưởng thành và tham gia sinh sản.
Chỉ có 0,1% các loài côn trùng là đi ngược lại lợi ích của con người. Nhiều côn trùng được coi là những con vật có hại với loài người vì chúng truyền bệnh (
[ruồi](/wiki/Ru%E1%BB%93i), [muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i)), phá hủy các công trình ( [mối](/wiki/M%E1%BB%91i)), hay làm hỏng các sản phẩm lương thực ( [mọt](/w/index.php?title=M%E1%BB%8Dt&action=edit&redlink=1)). Các nhà côn trùng học đã đưa ra nhiều biện pháp để kiểm soát chúng mà phổ biến nhất là [thuốc trừ sâu](/wiki/Thu%E1%BB%91c_tr%E1%BB%AB_s%C3%A2u). Tuy nhiên, ngày nay các phương pháp kiểm soát bằng sinh học ( *methods of biocontrol*) đang ngày càng được dùng phổ biến hơn.
Mặc dù các côn trùng có hại thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn, bên cạnh đó vẫn có nhiều loài có lợi cho môi trường và con người. Một số loài
[thụ phấn](/wiki/Th%E1%BB%A5_ph%E1%BA%A5n) cho các loài [thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) có [hoa](/wiki/Hoa) (ví dụ [ong](/wiki/Ong), [bướm](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y), [kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn)...). Sự [giao phấn](/w/index.php?title=Giao_ph%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) ( *pollination*) là sự trao đổi ( [hạt phấn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_ph%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1)) giữa các thực vật có hoa để sinh sản. Các loài côn trùng khi lấy mật và phấn hoa đã vô tình tiến hành giao phấn. Ngày nay, một loạt các vấn đề về môi trường đã làm giảm các quần thể " [nhà giao phấn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_giao_ph%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1)" ( *pollinator*) này. Số lượng các loài côn trùng được nuôi với mục đích làm vật trung gian quản lý việc thụ phấn cho thực vật đang trong thời ký phát triển thịnh vượng.
Một số côn trùng cũng sinh ra những chất rất hữu ích như
[mật](/wiki/M%E1%BA%ADt), [sáp](/wiki/S%C3%A1p), [tơ](/w/index.php?title=T%C6%A1&action=edit&redlink=1). [Ong mật](/wiki/Ong_m%E1%BA%ADt) đã được con người nuôi từ hàng ngàn năm nay để lây mật. [Tơ tằm](/w/index.php?title=T%C6%A1_t%E1%BA%B1m&action=edit&redlink=1) đã có ảnh hưởng rất lớn tới lịch sử loài người, các mối quan hệ thương mại được thiết lập trên [con đường vận chuyển tơ lụa](/wiki/Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%C6%A1_l%E1%BB%A5a) giữa [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và phần còn lại của thế giới. Ấu trùng [maggot](/w/index.php?title=Maggot&action=edit&redlink=1) được sử dụng để chữa trị vết thương, ngăn chặn sự [hoại tử](/wiki/Ho%E1%BA%A1i_t%E1%BB%AD) do chúng ăn các phần chết thối. Phương pháp điều trị hiện đại này đã được sử dụng ở một vài bệnh viện trên thế giới.
Nhiều nơi trên thế giới, côn trùng được sử dụng làm thức ăn cho con người (
*entomophagy*) trong khi nó lại là đồ kiêng kị với vùng khác. Thực ra đây cũng là một nguồn [protein](/wiki/Protein) trong dinh dưỡng của loài người. Người ta không thể ước tính được có bao nhiêu loài côn trùng đã nằm trong thực đơn của con người nhưng nó đã có mặt trong rất nhiều thức ăn, đặc biệt trong [ngũ cốc](/wiki/Ng%C5%A9_c%E1%BB%91c). Hầu hết chúng ta không nhận ra rằng các [luật bảo vệ thực phẩm](/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_b%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) ở nhiều nước không ngăn cản việc có mặt của côn trùng trong thức ăn.
Nhiều côn trùng, đặc biệt là các loài
[cánh cứng](/wiki/C%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng) là những bọn [ăn xác thối](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_x%C3%A1c_th%E1%BB%91i), chúng ăn các xác động vật chết, các cây bị gãy mục, trả lại môi trường các dạng hữu ích cho các sinh vật khác sử dụng. [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) cổ đại đã sùng bái coi những con bọ cánh cứng như [bọ hung](/wiki/B%E1%BB%8D_hung) là thần linh, bên cạnh nhiều động vật linh thiêng khác của họ như [cá sấu](/wiki/C%C3%A1_s%E1%BA%A5u), [hà mã](/wiki/H%C3%A0_m%C3%A3), [cá trê](/wiki/C%C3%A1_tr%C3%AA), [chim ưng](/wiki/B%E1%BB%99_%C6%AFng)... Điều này bắt nguồn từ một sự quan sát gắn với truyền thuyết: những con bọ hung Ai Cập sử dụng phân động vật làm thức ăn cho những con non của nó. Mà với một số lượng bọ hung đông đúc hoàn toàn sống dựa vào những bãi phân thì đối với chúng, thứ thức ăn bốc mùi này quả thật quý như vàng, và vì thế mà tranh chấp xảy ra. Chúng phải tìm cách lăn cục phân đi càng nhanh càng tốt khỏi đống phân và tìm một nơi chôn "kho báu" để giữ cho nó không bị cướp lại bởi những bà mẹ côn trùng khác. Chúng sử dụng hai chân sau để lăn phân-điều này đồng nghĩa với việc phải lộn ngược thân mình trong tư thế trồng cây chuối, mà như vậy thì không tiện cho việc quan sát đường đi cho lắm. Bởi vậy, những con bọ hung sử dụng hướng di chuyển của [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), tức là từ Đông sang Tây làm [la bàn](/wiki/La_b%C3%A0n) định vị, những ông chủ [kim tự tháp](/wiki/Kim_t%E1%BB%B1_th%C3%A1p) nhìn thấy các viên phân tròn dịch chuyển theo hướng di chuyển của Mặt Trời, rồi lại biến mất xuống lòng đất (bọ hung chôn phân trước khi đẻ trứng lên đó) đã ví những hình tượng không lấy gì làm vệ sinh lắm ấy với thần Mặt Trời, thần linh tối cao của họ. Và để trả ơn cho công lao dọn vệ sinh của con bọ hung, người Ai Cập đã trao cho chúng cái chức danh "người dẫn đường cho thần Mặt Trời".
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/6/6f/16.05.2006_001.JPG/200px-16.05.2006_001.JPG)
[bọ rùa](/wiki/B%E1%BB%8D_r%C3%B9a)ở giai đoạn trưởng thành, đại diện cho loài côn trùng biến thái hoàn toàn. Cả thành trùng lẫn ấu trùng bọ rùa đều ăn rệp vừng, và là thiên địch tự nhiên có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát số lượng rệp hại cây.
Hầu hết chúng ta đều không ý thức được rằng, lợi ích lớn nhất của côn trùng chính là loài
[ăn côn trùng](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%83n_c%C3%B4n_tr%C3%B9ng) ( *insectivores*). Nhiều loài côn trùng như [châu chấu](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99_Ch%C3%A2u_ch%E1%BA%A5u) có thể sinh sản nhanh đến nỗi mà chúng có thể bao phủ [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) chỉ trong một mùa sinh sản. Tuy nhiên có hàng trăm loài côn trùng khác ăn trứng của châu chấu, một số khác thì ăn cả những con trưởng thành. Vai trò này trong sinh thái thường được cho là của các loài [chim](/wiki/Chim), nhưng chính côn trùng, mặc dù không thực sự quyến rũ như những loài lông vũ kia mới chính là những con vật có vai trò quan trọng hơn. Với bất kỳ loài côn trùng có hại nào, như con người thường gọi, thì cũng có một loài [ong bắp cày](/wiki/Ong_b%E1%BA%AFp_c%C3%A0y) là [vật ký sinh](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_k%C3%BD_sinh&action=edit&redlink=1) hay là [thiên địch](/wiki/Thi%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%8Bch) của chúng và giữ một vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các loài có hại đó.
Sự quan tâm của với việc kiểm soát dịch hại bằng
[thuốc trừ sâu](/wiki/Thu%E1%BB%91c_tr%E1%BB%AB_s%C3%A2u) có thể có tác dụng phản lại, thực tế thì chúng ta đã không nhận ra rằng chính côn trùng đã tự kiểm soát lẫn nhau và cả các quần thể có hại. Vì vậy, kiểm soát bằng [thuốc độc](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) thậm chí có thể dẫn đến sự bùng phát một loạt dịch hại nào đó.
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=7)] **Phân lớp:** [Apterygota](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng_kh%C3%B4ng_c%C3%A1nh) (Không cánh)
- Bộ
[Archaeognatha](/wiki/Archaeognatha)( [Hàm nguyên thủy](/w/index.php?title=H%C3%A0m_nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1))
- Bộ
[Thysanura](/wiki/Anh_v%C4%A9)(Đuôi tơ, Ba đuôi, [Anh vĩ](/wiki/Anh_v%C4%A9))
- Bộ
[Monura](/w/index.php?title=Monura&action=edit&redlink=1)- (Độc vĩ, Một đuôi) *tuyệt chủng*
- Bộ
**Phân lớp:** [Pterygota](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng_c%C3%B3_c%C3%A1nh) (Có cánh)
- Bộ
[Ephemeroptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_ph%C3%B9_du)( [Phù du](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_ph%C3%B9_du))
- Bộ
[Odonata](/wiki/Chu%E1%BB%93n_chu%E1%BB%93n)( [Chuồn chuồn](/wiki/Chu%E1%BB%93n_chu%E1%BB%93n))
- Bộ
[Diaphanopteroidea](/w/index.php?title=Diaphanopteroidea&action=edit&redlink=1)- *tuyệt chủng*
- Bộ
[Palaeodictyoptera](/w/index.php?title=Palaeodictyoptera&action=edit&redlink=1)- *tuyệt chủng*
- Bộ
[Megasecoptera](/w/index.php?title=Megasecoptera&action=edit&redlink=1)- *tuyệt chủng*
- Bộ
[Archodonata](/w/index.php?title=Archodonata&action=edit&redlink=1)- *tuyệt chủng*
- Bộ
**Siêu bộ:** [Neoptera](/w/index.php?title=Neoptera&action=edit&redlink=1)(Cánh mới)
- Bộ
[Blattodea](/wiki/Gi%C3%A1n)( [Gián](/wiki/Gi%C3%A1n)) [Isoptera](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1)(Bộ Đẳng cánh-Cánh Đều: [Mối](/wiki/M%E1%BB%91i). Hiện có người xếp mối vào bộ [gián](/wiki/Gi%C3%A1n)- *Blattodea*) [Mantodea](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%8D_ng%E1%BB%B1a)( [Bọ ngựa](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%8D_ng%E1%BB%B1a))
- Bộ
[Dermaptera](/wiki/Dermaptera)(Cánh da)
- Bộ
[Plecoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_%C3%BAp)(Cánh úp)
- Bộ
[Orthoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_th%E1%BA%B3ng)(Cánh thẳng: [Châu chấu](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99_Ch%C3%A2u_ch%E1%BA%A5u), [cào cào](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99_Ch%C3%A2u_ch%E1%BA%A5u), [muỗm](/wiki/H%E1%BB%8D_Mu%E1%BB%97m), dế)
- Bộ
[Phasmatodea](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%8D_que)(Bọ que)
- Bộ
[Embioptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_l%E1%BB%A3p)(Cánh lợp, bọ chân dệt)
- Bộ
[Zoraptera](/wiki/Zoraptera)( [Rận đất](/w/index.php?title=R%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1))
- Bộ
[Grylloblattodea](/w/index.php?title=Grylloblattodea&action=edit&redlink=1)
- Bộ
[Mantophasmatodea](/w/index.php?title=Mantophasmatodea&action=edit&redlink=1)(gladiators)
- Bộ
**Siêu bộ:** [Exopterygota](/wiki/Exopterygota)(Cánh ngoài)
- Bộ
[Psocoptera](/wiki/Psocoptera)(Rệp sáp, Mọt)
- Bộ
[Thysanoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_vi%E1%BB%81n)(Cánh viền, Bọ trĩ)
- Bộ
[Phthiraptera](/wiki/Phthiraptera)( [Rận](/w/index.php?title=R%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), [chấy](/wiki/Ch%E1%BA%A5y))
- Bộ
[Hemiptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_n%E1%BB%ADa)( [Cánh nửa](/wiki/C%C3%A1nh_n%E1%BB%ADa))
- Bộ
**Siêu bộ:** [Endopterygota](/w/index.php?title=Endopterygota&action=edit&redlink=1)(Cánh trong) [Raphidioptera](/wiki/Raphidioptera)(snakeflies) [Megaloptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_r%E1%BB%99ng)(Cánh rộng) [Neuroptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_g%C3%A2n)(Cánh gân: [Tảo linh](/w/index.php?title=T%E1%BA%A3o_linh&action=edit&redlink=1)) [Coleoptera](/wiki/B%E1%BB%8D_c%C3%A1nh_c%E1%BB%A9ng)(Cánh cứng: [Bọ rùa](/wiki/B%E1%BB%8D_r%C3%B9a), [Bọ hung](/wiki/B%E1%BB%8D_hung)) [Strepsiptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_vu%E1%BB%91t)(Cánh vuốt) [Mecoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_d%C3%A0i)(Cánh dài) [Siphonaptera](/wiki/B%E1%BB%8D_ch%C3%A9t)(Cánh ống: [Bọ chét](/wiki/B%E1%BB%8D_ch%C3%A9t)) [Diptera](/wiki/Ru%E1%BB%93i)(Cánh đôi-Hai cánh: [Ruồi](/wiki/Ru%E1%BB%93i), [Muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i)) [Trichoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_l%C3%B4ng)(Cánh lông) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y)(Cánh vẩy, cánh phấn: [bướm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_ng%C3%A0y), [ngài](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm), [nhậy](/w/index.php?title=Nh%E1%BA%ADy&action=edit&redlink=1)) [Hymenoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_m%C3%A0ng)(Cánh màng: [Ong](/wiki/Ong), [kiến](/wiki/Ki%E1%BA%BFn)) [Miomoptera](/w/index.php?title=Miomoptera&action=edit&redlink=1)- *tuyệt chủng* [Protodiptera](/w/index.php?title=Protodiptera&action=edit&redlink=1)(Hai cánh nguyên thủy) *tuyệt chủng*
-
## Hóa thạch và tiến hóa[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=8)]
Các mối quan hệ của các nhóm côn trùng vẫn chưa rõ ràng. Mặc dù người ta vẫn cho rằng côn trùng cùng nhóm với
[nhiều chân](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%81u_ch%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ( *millipedes & centipedes*). Các bằng chứng đã cho thấy côn trùng có mối quan hệ với [giáp xác](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_gi%C3%A1p_x%C3%A1c). Hóa thạch côn trùng được tìm thấy trong suốt [kỷ Cacbon](/wiki/K%E1%BB%B7_Cacbon), khoảng 350 triệu năm trước. Các dạng đó bao gồm một vài bộ hiện nay đã tuyệt chủng và có nhiều loài lớn hơn các loài côn trùng đang sống hiện nay. Có rất ít những dữ liệu sơ khai về các côn trùng bay vì các côn trùng có cánh sớm nhất đã có khả năng bay. Ngày nay người ta cho rằng cánh là do các mang biến đổi cao độ mà thành và một vài côn trùng có một cặp cánh nhỏ gắn vào đốt ngực thứ nhất và như vậy nó sẽ có tổng số 3 cặp cánh.
[Kỷ Permi](/wiki/K%E1%BB%B7_Permi), cách đây 270 triệu năm, đã chứng kiến sự phát triển thịnh vượng của các nhóm côn trùng; nhiều nhóm đã tuyệt chủng cùng trong [sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi - Trias](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng_k%E1%BB%B7_Permi-k%E1%BB%B7_Trias), sự tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử Trái Đất. Các [loài cánh màng](/wiki/Lo%C3%A0i_c%C3%A1nh_m%C3%A0ng) thích nghi thành công nhất ở [kỷ Creta](/wiki/K%E1%BB%B7_Creta) nhưng phát triển đa dạng ở [đại Tân Sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2n_sinh).
Nhiều loài côn trùng ngày nay đã phát triển từ
[đại Tân sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2n_sinh). Trong thời kỳ này chúng ta tìm thấy các côn trùng được bảo vệ trong [hổ phách](/wiki/H%E1%BB%95_ph%C3%A1ch), một điều kiện hoàn hảo và dễ dàng trong việc so sánh với các loài hiện nay. Khoa học nghiên cứu [hoá thạch](/wiki/Ho%C3%A1_th%E1%BA%A1ch) côn trùng được gọi là *paleoentomology*.
## Quan hệ với con người[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=9)]
Nhiều loài côn trùng được coi là loài gây hại của con người. Côn trùng được coi là loài gây hại bao gồm những loài ký sinh (
[muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i), [chí](/w/index.php?title=Ch%C3%AD&action=edit&redlink=1), [rệp](/wiki/H%E1%BB%8D_R%E1%BB%87p)), truyền bệnh (muỗi, [ruồi](/wiki/Ru%E1%BB%93i)), gây thiệt hại ( [mối](/wiki/M%E1%BB%91i)) hoặc phá hoại hàng hoá [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) ( [cào cào](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99_Ch%C3%A2u_ch%E1%BA%A5u), mọt ngũ cốc). Nhiều nhà côn trùng học đã tiến hành nhiều hình thức kiểm soát dịch hại như nghiên cứu cho các công ty để sản xuất thuốc trừ sâu, nhưng ngày càng kiểm soát dịch hại dựa vào phương pháp sinh học như dùng [thiên địch](/wiki/Thi%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%8Bch). Phương pháp sinh học sử dụng một trong những sinh vật để giảm mật độ dân số [sinh vật](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt) khác (các loài vật gây hại) và được xem là một yếu tố quan trọng của quản lý dịch hại tổng hợp. [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8)
Mặc dù nhiều nỗ lực to lớn để kiểm soát côn trùng, những cách thức mà con người áp dụng có thể gây chết các thiên địch. Việc sử dụng bừa bãi các chất độc có thể giết nhiều loài trong hệ sinh thái, gồm cả những loài ăn côn trùng như chim, chuột và nhiều loài khác. Một ví dụ điển hình là việc sử dụng
[DDT](/w/index.php?title=Dichlorodiphenyltrichloroethane&action=edit&redlink=1) đã gây hại cho các động vật hoang dã và giết nhiều thiên địch. [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=10)]
- Charles A. Triplehorn and Norman F. Johnson,
*Borror and DeLong's Introduction to the Study of Insects*, 7th edition (Thomas Brooks/Cole, 2005) - a classic textbook in North America
- "
*Something in the insect seems to be alien to the habits, morals, and psychology of this world, as if it had come from some other planet: more monstrous, more energetic, more insensate, more atrocious, more infernal than our own.*"
- "
### Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=11)] **Engel, Michael S.; David A. Grimaldi (2004).** [^](#cite_ref-EngelGrim_1-0) [“New light shed on the oldest insect”](http://www.nature.com/nature/journal/v427/n6975/full/nature02291.html). *Nature* **427**(6975): 627–630. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [14961119](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14961119). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature02291](//dx.doi.org/10.1038%2Fnature02291).
- ^
**a** [Chapman, A. D. (2006).](#cite_ref-Chapman_2-1) **ă** [. Canberra:](http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html) *Numbers of living species in Australia and the World* [Australian Biological Resources Study](/w/index.php?title=Australian_Biological_Resources_Study&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-642-56850-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-642-56850-2). **Wilson, E.O.** [^](#cite_ref-3) [“Threats to Global Diversity”](http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/biodiversity/biodiversity.html). Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2009. **Novotny, Vojtech; Basset, Yves; Miller, Scott E.; Weiblen, George D.; Bremer, Birgitta; Cizek, Lukas and Drozd, Pavel (2002). “Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forest”.** [^](#cite_ref-4) [Nature](/wiki/Nature_(journal)) **416**(6883): 841–844. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2002Natur.416..841N](http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Natur.416..841N). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [11976681](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11976681). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/416841a](//dx.doi.org/10.1038%2F416841a). **Erwin, Terry L. (1997).** [^](#cite_ref-number_5-0) *Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles*. tr. 27–40. In: Reaka-Kudla, M. L., Wilson, D. E. and Wilson, E. O. (biên tập). *Biodiversity II*. Joseph Henry Press, Washington, D.C. **Erwin, Terry L. (1982). “Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species”.** [^](#cite_ref-6) *Coleopt. Bull.* **36**: 74–75. **Bale, JS; van Lenteren, F; Bigler, F. (27 tháng 2 năm 2008).** [^](#cite_ref-7) [“Biological control and sustainable food production”](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMCPMC2610108). *Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences* **363**(1492): 761–776. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [PMC2610108](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMCPMC2610108)Kiểm tra giá trị
|pmc=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_pmc)). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [1782711](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1782711). [doi](/wiki/DOI): [10.1098/rstb.2007.2182](//dx.doi.org/10.1098%2Frstb.2007.2182). **Davidson, E. (2006).** [^](#cite_ref-8) *Big Fleas Have Little Fleas: How Discoveries of Invertebrate Diseases Are Advancing Modern Science* *. Tucson, Ariz.: University of Arizona Press.* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8165-2544-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8165-2544-7). **Colborn, T; vom Saal, FS; Soto, AM (tháng 10 năm 1993).** [^](#cite_ref-9) [“Developmental effects of endocrine-disrupting chemicals in wildlife and humans”](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMCPMC1519860). *Environmental Health Perspectives* **101**(5): 378–384. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [PMC1519860](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMCPMC1519860)Kiểm tra giá trị
|pmc=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_pmc)). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [8080506](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8080506). [doi](/wiki/DOI): [10.2307/3431890](//dx.doi.org/10.2307%2F3431890). **Nakamaru, M; Iwasab, Y; Nakanishic, J (tháng 10 năm 2003). “Extinction risk to bird populations caused by DDT exposure”.** [^](#cite_ref-10) *Chemosphere* **53**(4): 377–387. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12946395](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12946395). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0045-6535(03)00010-9](//dx.doi.org/10.1016%2FS0045-6535%2803%2900010-9).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%B4n_tr%C3%B9ng&action=edit§ion=12)]
|
|![]()
có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về |**(tiếng Việt)**
[Côn trùng](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=30772)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tra cứu côn trùng trên SVRVN](http://vncreatures.net/tracuu.php?loai=3)của Phùng Mỹ Trung **(tiếng Anh)**
[Insect](http://www.britannica.com/animal/insect)trên [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) [Bug Bytes](http://www.ars.usda.gov/sp2UserFiles/person/3559/soundlibrary.html)A reference library of digitized insect sounds. [Bản lưu](http://web.archive.org/web/19981201231023/http://cmave.usda.ufl.edu/~rmankin/soundlibrary.html) [Sưu tập các loài côn trùng](http://insectnet.com/) [INSECTS.org](http://www.insects.org/index.html)A shameless promotion of insect appreciation. [Insects as Food](http://www.food-insects.com/)by Gene DeFoliart. Information about insects as a food resource. [Meganeura](http://web.archive.org/web/20000829035528/http://www.ub.es/dpep/meganeura/meganeura.htm)Website about insect evolution and fossil record. [Tree of Life Project](http://tolweb.org/tree?group=Insecta&contgroup=Hexapoda)– Insecta [UF Book of Insect Records](http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/), documenting "insect champions" in different categories

X-Content-Type-Options: nosniff

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

X-Cache-Status: hit-front

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Accept-Ranges: bytes


text:
Video Thanh Niên
trang chủ
Thời sự
Thế giới
Phóng sự
Thể thao
Giải trí
Khỏe đẹp
Mẹo vặt
Món ngon
Trực tuyến
Xe
Video Thanh Niên
Thanh Nien
Thời sự
Tôi Viết
Thế giới
Thể thao
Pháp luật
Đời sống
Kinh doanh
Giới trẻ
Giáo dục
Công nghệ
Game
Xe
trang chủ
Thời sự
Thế giới
Phóng sự
Thể thao
Giải trí
Khỏe đẹp
Mẹo vặt
Món ngon
Trực tuyến
Xe
Tìm kiếm
Sắp xếp theo
Mới nhất
Nổi bật
Trang chủ
Thời sự
chế độ xem lớn
Ô tô lao sang đường, húc văng 2 phụ nữ đang chờ bốc thuốc
Thời sự
19:32 - 01/10/2015
Thanh Niên Online
Bạn đọc phản hồi
( 0 bình luận )
Gửi bình luận
Video nổi bật
Trả nợ hơn 30 tỉ cho con, cụ ông 95 tuổi vẫn bị khủng bố
12:16 - 16/09/2018
Chiêm ngưỡng tài sản khủng của cựu chủ tịch xã làm giàu “siêu tốc“
15:31 - 15/09/2018
Tìm thấy thi thể cậu bé mất tích gây xôn xao ở Phú Quốc
15:58 - 19/09/2018
Vợ chết, chồng bị thương trong căn nhà ở TP.HCM
21:16 - 18/09/2018
GS Nguyễn Minh Thuyết "ngạc nhiên" với ĐBQH vì chuyện sách giáo khoa
16:38 - 16/09/2018
Cô gái 19 tuổi bị xe container cán chết trên đường Nguyễn Văn Linh
14:17 - 15/09/2018
Nam sinh rơi lầu KTX Đại học Công nghiệp với thư tuyệt mệnh
10:09 - 17/09/2018
Tìm thấy thi thể người phụ nữ dưới hồ cùng thư tuyệt mệnh
11:28 - 16/09/2018
xem thêm
Báo Thanh Niên trao 26,9 triệu đồng cho “Người đàn ông mù mưu sinh bằng nghề lột dừa”
21:08 - 20/09/2018
Tông vào xe tải đang lùi, tài xế xe lôi chết tại chỗ
20:55 - 20/09/2018
Tá hỏa phát hiện cậu vợ chết bất thường trong phòng trọ khóa chặt cửa
19:44 - 20/09/2018
Tuyên bố vỡ hụi, chiếm đoạt hơn 4 tỉ đồng
17:38 - 20/09/2018
Một giáo viên bị tai nạn tử vong trên đường đến trường
17:33 - 20/09/2018
Vĩnh Long: Một Việt kiều về thăm quê rơi xuống sông mất tích
17:13 - 20/09/2018
Cứu bệnh nhi sanh non, bàn tay hoại tử lộ tới xương
17:13 - 20/09/2018
Tiền Giang: Nam thanh niên bỏ lại giấy khám bệnh rồi nhảy cầu Rạch Miễu tự tử
15:51 - 20/09/2018
Bệnh nhân bị đâm thủng phổi, gan, dạ dày được cứu sống
11:17 - 20/09/2018
Người dân kêu cứu vì chính quyền đem sông cho thuê thầu
18:46 - 19/09/2018
Tìm thấy thi thể cậu bé mất tích gây xôn xao ở Phú Quốc
15:58 - 19/09/2018
Xin CSGT đi lấy giấy tờ xe, tài xế rơi lầu bị trọng thương
14:22 - 19/09/2018
Thót tim vì cần cẩu “gục đầu” trên đại lộ Phạm Văn Đồng
14:21 - 19/09/2018
Tài xế xe tải đấm công an bảo vệ Ngân hàng BIDV nhập viện
12:30 - 19/09/2018
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ mổ thành công nhiều ca u tim hiếm gặp
12:06 - 19/09/2018
Xe container tông xe taxi xoay vòng trên quốc lộ 1, 2 hành khách thoát chết
06:38 - 19/09/2018
Vợ chết, chồng bị thương trong căn nhà ở TP.HCM
21:16 - 18/09/2018
Ba anh em cùng lãnh án vì buôn lậu xe Lexus, làm giả hồ sơ
20:31 - 18/09/2018
Cận cảnh khám nhà những cán bộ Đà Nẵng liên quan đến Vũ “Nhôm”
20:23 - 18/09/2018
Tiếp tục ra quân kiểm tra các quầy bán thịt chó ở Q.12, TP.HCM
16:56 - 18/09/2018
Phát hiện thi thể người đàn ông trên sông Tam Kỳ
15:30 - 18/09/2018
Dân kêu khổ vì chợ rau Đà Lạt gây ô nhiễm môi trường
12:53 - 18/09/2018
Gặp nạn khi đánh bắt ở Trường Sa, ngư dân nghèo cần được giúp đỡ
12:39 - 18/09/2018
Cháy gần 20 căn nhà, trong đó có ít nhất 5 căn bị sập đổ, biến dạng
11:00 - 18/09/2018
Sức mạnh của tàu ngầm Nhật Bản Kuroshio thăm Việt Nam
09:38 - 18/09/2018
Mang Trung thu đến “ốc đảo” nghèo vùng cao
09:27 - 18/09/2018
Gào khóc thảm thiết vì cháy nhiều căn nhà ở Đê La Thành
22:39 - 17/09/2018
Hầm chui Mỹ Thủy ngập nặng vì mất điện, ô tô “lội” nước bì bõm
19:04 - 17/09/2018
Trộm cạy cửa, vét sạch tiệm internet trong đêm
19:01 - 17/09/2018
Phó chủ tịch Đà Nẵng yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm từ gốc
19:00 - 17/09/2018
đang tải
First
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Last
×
Thông tin cá nhân
Vui lòng nhập thông tin của bạn
Họ và Tên
Email
Tỉnh, TP
Gửi bình luận

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: keep-alive

Cache-Control: private

X-Crawler-Content-Encoding: gzip

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=8h_7evwTSMeO8bC5hWlWw9Oz-KfrSaPOCdy0ZcRMNnJQOI8IFDOOtBYUaQ8LSKGplyvV77fIpRF3CNvQwnykKRcCm0-zTzhQF_GDAy4n-m-0CGm4aC2BBxm6W0V78t9xeM960fH_Y-XL_hfrwTbpgg2; domain=thanhnien.vn; expires=Thu, 29-Nov-2018 06:44:41 GMT; path=/; HttpOnly

X-Cache: MISS from cache30

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubdomains


text:
- Trang chủ
- Du lịch nước ngoài
- Tour du lịch Đài Loan
- Tour du lịch Trung Quốc
- Tour du lịch Hàn Quốc
- Tour Phượng Hoàng Cổ Trấn
- Tour du lịch Hồng Kông
- Tour du lịch Dubai
- Tour du lịch Nhật Bản
- Tour Đức - Hà Lan - Bỉ - Pháp
- Tour du lịch Malaysia - Singapore
- Tour du lịch Thái Lan
- Tour du lịch Mỹ - Canada
- Tour du lịch Bali (Indonesia)
- Tour du lịch Úc
- Tour du lịch Maldives
- Du lịch trong nước
- Du lịch miễn phí
- Dịch vụ khác
- Cẩm nang du lịch
- Liên hệ
Tư vấn miễn phí
1800 555539 - (028) 3526 2075

markdown:
[Trang chủ](https://vietsuntravel.com/) [Du lịch nước ngoài](https://vietsuntravel.com/du-lich-nuoc-ngoai.html) [Tour du lịch Đài Loan](https://vietsuntravel.com/dai-loan.html) [Tour du lịch Trung Quốc](https://vietsuntravel.com/trung-quoc.html) [Tour du lịch Hàn Quốc](https://vietsuntravel.com/han-quoc.html) [Tour Phượng Hoàng Cổ Trấn](https://vietsuntravel.com/phuong-hoang-co-tran.html) [Tour du lịch Hồng Kông](https://vietsuntravel.com/hong-kong.html) [Tour du lịch Dubai](https://vietsuntravel.com/dubai.html) [Tour du lịch Nhật Bản](https://vietsuntravel.com/nhat-ban.html) [Tour Đức - Hà Lan - Bỉ - Pháp](https://vietsuntravel.com/chau-au.html) [Tour du lịch Malaysia - Singapore](https://vietsuntravel.com/malaysia-singapore.html) [Tour du lịch Thái Lan](https://vietsuntravel.com/thai-lan.html) [Tour du lịch Mỹ - Canada](https://vietsuntravel.com/my.html) [Tour du lịch Bali (Indonesia)](https://vietsuntravel.com/bali.html) [Tour du lịch Úc](https://vietsuntravel.com/australia.html) [Tour du lịch Maldives](https://vietsuntravel.com/maldives.html) [Du lịch trong nước](https://vietsuntravel.com/du-lich-trong-nuoc.html) [Du lịch miễn phí](https://vietsuntravel.com/du-lich-mien-phi-danh-cho-khach-hang-than-thiet-gui-khach-tham-gia-tour-viet-sun-travel.html) [Dịch vụ khác](https://vietsuntravel.com/cac-dich-vu.html) [Cẩm nang du lịch](https://vietsuntravel.com/cam-nang-du-lich.html) [Liên hệ](https://vietsuntravel.com/lien-he.html)
Tư vấn miễn phí
1800 555539 - (028) 3526 2075

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Connection: Upgrade, Keep-Alive

Keep-Alive: timeout=5, max=100

Content-Type: text/html


text:
Sputnik Việt Nam
Toàn bộ bài xuất bản
Đăng nhập
Đăng ký
Đăng xuất
03:15
21 Tháng Chín 2018
Trang chủ
Thế giới
Việt Nam
Hợp tác Nga-Việt
Chính trị
Kinh doanh
Xã hội
Vũ khí
Quan điểm-Ý kiến
Đa phương tiện
Nga
Hoa Kỳ
Châu Âu
Châu Á
Cận Đông
Khoa học
Sức khoẻ
Văn hóa
Thể thao
Thời sự
Giải trí
Ảnh
Đồ họa thông tin
Biếm họa
Tìm kiếm
Carla Ortiz
1
Results
Mới nhất
Phổ biến
22:50 28.12.2016
“Tôi đứng giữa hiện trường xung đột Syria không hề thấy truyền thông phương Tây hiện diện”
Nữ diễn viên người Bolivia Carla Ortiz quay bộ phim về cuộc chiến ở Syria kể lại với Sputnik về cái gọi là “tính nhất quán” của phương Tây khi đưa tin các sự kiện trong cuộc xung đột.
Tin tức mới
Mới nhất
Tin tức phổ biến nhất
03:13
Các nhà khoa học phát hiện ra loài bọ ngựa săn cá
02:48
Động vật yêu thích của tôi: Một người Pháp 67 tuổi nuôi giữ trong nhà 400 loài bò sát
02:37
IMF bày tỏ lo ngại về cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc
01:40
Máy bay tấn công không người lái lần đầu tiên bắn hạ mục tiêu trên không
01:11
Facebook đang biến thành công cụ của các cơ quan đặc nhiệm Mỹ
Toàn bộ tin tức
Phát hiện chiếc xe tải chứa 157 xác chết ở Mexico
Sinh viên trường Cảnh sát đánh hội đồng người đi đường đến chết
Trưởng đồn công an bị bắt quả tang trong nhà nghỉ với vợ bạn (Video)
Đôi trai gái thản nhiên "nằm lên nhau" trong quán cà phê ở Hà Nội bị chỉ trích
Kẻ cướp ngân hàng ở Tiền Giang đã chết tại bệnh viện
Toàn bộ tin tức
Tin hay đừng bỏ lỡ
Đa phương tiện
Ảnh
Biếm họa
Đồ họa thông tin
Động vật yêu thích của tôi: Một người Pháp 67 tuổi nuôi giữ trong nhà 400 loài bò sát
Khiêu khích đang tới!
Tốp 15 nước có chi tiêu quân sự lớn nhất
Đăng ký
E-mail:
Tên hiển thị
Mật khẩu
Nhắc lại mật khẩu
Nhập mã hiệu với hình vẽ
Đăng nhập
Chính sách quyền riêng tư
Nhấn vào nút "Đăng ký" khẳng định Bạn đồng ý cho xử lý dữ liệu cá nhân và chấp nhận Chính sách riêng tư.
Đăng ký
* Những mục này nhất định phải điền đầy đủ
Để tiếp tục xin vui lòng xác nhận e-mail của bạn.Hướng dẫn xác nhận đã được gửi đến
Được
Khôi phục mật khẩu
Địa chỉ e-mail:
Nhập mã hiệu với hình vẽ
Khôi phục
Đăng nhập
Chính sách quyền riêng tư
Thành công! Hướng dẫn khôi phục mật khẩu của bạn đã được gửi trong e-mail
Được
Đăng ký
Bạn có tài khoản trên vn.sputniknews.com chưa?
Có
Không
Đăng ký
Xin chào!
E-mail
Mật khẩu
Ghi nhớ tôi
Nhập
Tôi không có tài khoản trên vn.sputniknews.com
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Chính sách quyền riêng tư
Được
Đăng ký
Xin chào!
E-mail
Tên hiển thị
Tiếp theo
Đăng nhập
Tôi có tài khoản trên vn.sputniknews.com
Được
Xóa tài khoản
Bạn chắc chắn muốn xóa tài khoản của bạn trên vn.sputniknews.com?
Có
Không
Tài khoản của bạn đã bị xóa! Bạn có thể khôi phục lại tài khoản của bạn trong vòng 30 ngày bằng cách làm theo các liên kết được gửi đến địa chỉ e-mail mà bạn đã nhập lúc đăng ký.
Đóng
Votre message a été envoyé!
Tiêu chuẩn cộng đồng
Việc đăng ký và cấp phép cho Người sử dụng trên các trang web của Sputnik với tài khoản người sử dụng hoặc tài khoản trên mạng xã hội đồng nghĩa với việc chấp nhận các quy tắc.
Người sử dụng có nghĩa vụ không vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế. Người sử dụng có trách nhiệm lịch sự với những người khác tham gia thảo luận, độc giả và các cá nhân được nhắc đến trong các bài viết.
Quản trị trang có quyền xóa các bình luận bằng ngôn ngữ khác với ngôn ngữ chứa nội dung chính của bài viết.
Bình luận do Người sử dụng đăng lên tất cả các trang web sputniknews.com bằng các ngôn ngữ khác nhau đều qua biên tập.
Bình luận của Người sử dụng sẽ bị xóa nếu:
Không tương ứng với chủ đề bài viết được bình luận;
Kích động thù địch và phân biệt chủng tộc, dân tộc, giới tính, tôn giáo, phân biệt đối xử xã hội, vi phạm các quyền của người thiểu số;
Vi phạm quyền của trẻ vị thành niên, khiến họ tổn hại dưới mọi hình thức, bao gồm cả về mặt tinh thần;
Chứa đựng những ý tưởng mang tính cực đoan và khủng bố, kêu gọi mọi hoạt động bất hợp pháp khác;
Chứa đựng những lời lăng mạ, đe dọa Người sử dụng khác, các cá nhân hoặc tổ chức cụ thể, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, phá hoại uy tín của họ;
Chứa đựng những lời lăng mạ hoặc tin nhắn bày tỏ sự thiếu tôn trọng đối với Sputnik;
Vi phạm quyền riêng tư, phổ biến dữ liệu cá nhân, tiết lộ bí mật thư tín của bên thứ ba mà không có sự đồng ý của họ;
Chứa đựng mô tả hoặc đường dẫn về cảnh bạo lực, tàn ác với động vật;
Chứa đựng thông tin về các biện pháp tự tử, xúi giục tự tử;
Theo đuổi các mục tiêu thương mại, chứa quảng cáo không phù hợp, quảng cáo chính trị bất hợp pháp hoặc nối kết đến các nguồn tài nguyên trực tuyến khác có chứa thông tin đó;
Quảng bá sản phẩm hoặc dịch vụ của bên thứ ba mà không có sự cho phép thích hợp;
Chứa đựng ngôn ngữ gây khó chịu hoặc thô tục và các phiên bản của nó, cũng như gợi ý về việc sử dụng các hạng mục từ vựng thuộc dạng này;
Chứa thư rác quảng cáo spam, dịch vụ gửi thư hàng loạt và các nguồn lực cho việc kiếm tiền trên mạng Internet;
Thúc đẩy sử dụng các loại thuốc gây nghiện, cung cấp thông tin về sản xuất và sử dụng các loại thuốc đó;
Liên kết với các virus và phần mềm độc hại;
Là thành phần của hành động, dẫn đến khối lượng lớn các bình luận giống nhau hoặc nội dung tương tự ("flashmob");
Tác giả lạm dụng viết số lượng lớn các tin ngắn ít nội dung hoặc ý nghĩa của văn bản rất khó hoặc không thể nắm bắt ("flood");
Tác giả vi phạm nghi thức, thể hiện hành vi có tính hung hăng, làm nhục và lăng mạ (""trolling"");
Tác giả thiếu tôn trọng ngôn ngữ, ví dụ, văn bản được viết hoàn toàn bằng chữ in hoa hoặc không chấm câu.
Quản trị trang có quyền chặn truy cập mà không cần thông báo trước hoặc xóa các tài khoản trong trường hợp Người sử dụng vi phạm các quy định về bình luận hay bị Người sử dụng khác phát hiện đã vi phạm.
Người sử dụng có thể khôi phục quyền truy cập tài khoản/mở khóa truy cập bằng cách viết thư theo địa chỉ e-mail:
moderator.vn@sputniknews.com
Bức thư phải bao gồm:
Chủ đề - Khôi phục hồi tài khoản/mở khóa truy cập
Tài khoản người sử dụng
Giải thích hành động vi phạm các quy tắc khiến cho tài khoản bị khóa.
Nếu nhóm phụ trách xét thấy có thể khôi phục lại quyền truy cập /mở khóa tài khoản, điều đó sẽ được thực hiện.
Trong trường hợp lặp lại vi phạm các quy tắc và bị tái khóa, quyền truy cập của Người sử dụng sẽ không thể được phục hồi, trong trường hợp này tài khoản sẽ bị khóa vĩnh viễn.
Để liên hệ với nhóm phụ trách, hãy sử dụng địa chỉ e-mail
moderator.vn@sputniknews.com
Đăng nhập
E-mail
Mật khẩu
Ghi nhớ tôi
Nhập
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Chính sách quyền riêng tư
Cách khác để đăng nhập:
Được

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Cache-Control: public


text:
Phạm Trưởng – Đời Của Nó |Tập 1 Full – Phim Hay 2017 [ Phạm Trưởng Official]
ĐỜI CỦA NÓ / Tập 1 .
OST : Đời Của Nó
Composer: Phạm Trưởng
Singer : Phạm Trưởng
Master audio : Du Thiên Tứ
Music producer : Tâm Vinh
…………..
Cùng đón xem và theo dõi trên kênh Phạm Trưởng official nhé cả nhà….
“Đời Của Nó” là một trong những bộ phim hay mới nhất năm 2017, trong đó thành viên là các bạn diễn viên từng là những gương mặt thân quen trong các phim truyền hình, sitcom và các video clip của các ca sĩ nổi tiếng.
Liên Hệ Quảng Cáo : 0902311117
Mail: [email protected]
Gửi mail tham gia diễn viên và đóng góp ý tưởng : [email protected]mail.com
Subscribe kênh Phạm Trưởng https://www.youtube.com/user/phamtruongofficial/featured
Facebook Phạm Trưởng: https://www.facebook.com/phamtruong.info/
Phạm Trưởng : https://www.facebook.com/truong.pham.3348
Gà con: https://www.facebook.com/TamNguyenGacon
Jason Vũ : https://www.facebook.com/vu.jason.98
Quang Tây : https://www.facebook.com/thanh.quang.370
Nguyễn Ngọc Thanh Danh: https://www.facebook.com/danh.nguyenngocthanh.5
Long đẹp trai : https://www.facebook.com/long.trai
Ngân Ngân: https://www.facebook.com/phan.khanhvy.39
Tuấn Dũng : https://www.facebook.com/tuandung.lenguyen.73
Hàn Mộc Trinh : https://www.facebook.com/poly.phan.9
Phương Anh :https://www.facebook.com/zunbabie
Vân Anh :https://www.facebook.com/vananh.vuong.7
Hòa Anh : https://www.facebook.com/hoa.anh.1420
Song Dương : https://www.facebook.com/songduong07
Nguyên Triều Di : https://www.facebook.com/nguyen.t.di
Kaito Hoài Anh : https://www.facebook.com/hoaianh.kaito
Duy Nguyễn : https://www.facebook.com/profile.php?id=100014216616363
Ti Đỗ : https://www.facebook.com/nhoz.ti.9
Chu Văn Huân : https://www.facebook.com/BboyS3C?ref=…
Lê Tân : https://www.facebook.com/hongtan.le.9
Nguyễn Tiến : https://www.facebook.com/profile.php?…
Phương Rock : https://www.facebook.com/Phuongrock07…
Đông Oni : https://www.facebook.com/DongOni.Tats
Triệu Po : https://www.facebook.com/trieubo411
Minh Đạt: https://www.facebook.com/KP69.Kin
Triệu Lân : https://www.facebook.com/lan.trinh.1800
Lê Tiến : https://www.facebook.com/tien.ledinh.560
Diễn viên :
Phạm Trưởng, Long đẹp trai, Tuấn Dũng, Xuân Nghị, Thanh Danh, Jason Vũ, Quang Tây, Hàn Mộc Trinh, Song Dương, Ngân Ngân, Võ Phương Anh, Kỳ Anh, Nguyên Triều Di, Kaito Hoài Anh, Duy Nguyễn, Lê Tiến, Phương rock, Tiến Nguyễn, Đông Oni, Triệu Po, Minh Đạt, Chu Văn Huân, Hòa Anh
Đời Của Nó là một trong những bộ phim hay mới nhất kể về câu chuyện của chàng trai lên phố nhằm tìm kiếm những đứa em thất lạc theo ước nguyện của ba mình. Nhiều tình tiết phim hấp dẫn gây cấn, hài hước, vui nhộn ,hứa hẹn là một trong những bộ phim thu hút lượng lớn fan hâm mộ và gây tiếng vang trong cộng đồng.
—————————
© Độc quyền trên Youtube bởi PHẠM TRƯỞNG
Bạn đang xem trên Video Thịnh Hành
Không biết nào mới có tập hai
Anh truong em Chuc anh lun thanh cong tren con duong minh da chon Chuc anh that nhiu sức khỏe de ra những mv ca nhac hay nhu the
Em lun la fan ham mo cua anh anh dong phim nao cug hay mà anh dep zai Ge hihu
A vũ nữa hak
Thanh niên đi với PT diễn hay đấy :v Đm cười vì cha ko

markdown:
# Phạm Trưởng – Đời Của Nó |Tập 1 Full – Phim Hay 2017 [ Phạm Trưởng Official]
[Chung cư Vinhomes](http://vinhomesbds.vn)- [West Point](http://vinhomesbds.vn/vinhomes-west-point-do-duc-duc)Đỗ Đức Dục - Tâm điểm phía Tây
ĐỜI CỦA NÓ / Tập 1 .
OST : Đời Của Nó
Composer: Phạm Trưởng
Singer : Phạm Trưởng
Master audio : Du Thiên Tứ
Music producer : Tâm Vinh
…………..
Cùng đón xem và theo dõi trên kênh Phạm Trưởng official nhé cả nhà….
“Đời Của Nó” là một trong những bộ phim hay mới nhất năm 2017, trong đó thành viên là các bạn diễn viên từng là những gương mặt thân quen trong các phim truyền hình, sitcom và các video clip của các ca sĩ nổi tiếng.
Liên Hệ Quảng Cáo : 0902311117
Mail:
[[email protected]](/cdn-cgi/l/email-protection)
Gửi mail tham gia diễn viên và đóng góp ý tưởng :
[[email protected]](/cdn-cgi/l/email-protection)mail.com
Subscribe kênh Phạm Trưởng https://www.youtube.com/user/phamtruongofficial/featured
Facebook Phạm Trưởng: https://www.facebook.com/phamtruong.info/
Phạm Trưởng : https://www.facebook.com/truong.pham.3348
Gà con: https://www.facebook.com/TamNguyenGacon
Jason Vũ : https://www.facebook.com/vu.jason.98
Quang Tây : https://www.facebook.com/thanh.quang.370
Nguyễn Ngọc Thanh Danh: https://www.facebook.com/danh.nguyenngocthanh.5
Long đẹp trai : https://www.facebook.com/long.trai
Ngân Ngân: https://www.facebook.com/phan.khanhvy.39
Tuấn Dũng : https://www.facebook.com/tuandung.lenguyen.73
Hàn Mộc Trinh : https://www.facebook.com/poly.phan.9
Phương Anh :https://www.facebook.com/zunbabie
Vân Anh :https://www.facebook.com/vananh.vuong.7
Hòa Anh : https://www.facebook.com/hoa.anh.1420
Song Dương : https://www.facebook.com/songduong07
Nguyên Triều Di : https://www.facebook.com/nguyen.t.di
Kaito Hoài Anh : https://www.facebook.com/hoaianh.kaito
Duy Nguyễn : https://www.facebook.com/profile.php?id=100014216616363
Ti Đỗ : https://www.facebook.com/nhoz.ti.9
Chu Văn Huân : https://www.facebook.com/BboyS3C?ref=…
Lê Tân : https://www.facebook.com/hongtan.le.9
Nguyễn Tiến : https://www.facebook.com/profile.php?…
Phương Rock : https://www.facebook.com/Phuongrock07…
Đông Oni : https://www.facebook.com/DongOni.Tats
Triệu Po : https://www.facebook.com/trieubo411
Minh Đạt: https://www.facebook.com/KP69.Kin
Triệu Lân : https://www.facebook.com/lan.trinh.1800
Lê Tiến : https://www.facebook.com/tien.ledinh.560
Diễn viên :
Phạm Trưởng, Long đẹp trai, Tuấn Dũng, Xuân Nghị, Thanh Danh, Jason Vũ, Quang Tây, Hàn Mộc Trinh, Song Dương, Ngân Ngân, Võ Phương Anh, Kỳ Anh, Nguyên Triều Di, Kaito Hoài Anh, Duy Nguyễn, Lê Tiến, Phương rock, Tiến Nguyễn, Đông Oni, Triệu Po, Minh Đạt, Chu Văn Huân, Hòa Anh
Đời Của Nó là một trong những bộ phim hay mới nhất kể về câu chuyện của chàng trai lên phố nhằm tìm kiếm những đứa em thất lạc theo ước nguyện của ba mình. Nhiều tình tiết phim hấp dẫn gây cấn, hài hước, vui nhộn ,hứa hẹn là một trong những bộ phim thu hút lượng lớn fan hâm mộ và gây tiếng vang trong cộng đồng.
—————————
© Độc quyền trên Youtube bởi PHẠM TRƯỞNG
Bạn đang xem trên
[Video Thịnh Hành](http://videostrending.net) **Category:** [Videos Hot](https://vn.videostrending.net/video-hot)
Không biết nào mới có tập hai
Anh truong em Chuc anh lun thanh cong tren con duong minh da chon Chuc anh that nhiu sức khỏe de ra những mv ca nhac hay nhu the
Em lun la fan ham mo cua anh anh dong phim nao cug hay mà anh dep zai Ge hihu
A vũ nữa hak
Thanh niên đi với PT diễn hay đấy :v Đm cười vì cha ko

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Set-Cookie: __cfduid=de84ff848746badc24f310c7ea48853d11537478050; expires=Fri, 20-Sep-19 21:14:10 GMT; path=/; domain=.videostrending.net; HttpOnly

Cache-Control: max-age=0, no-cache

Server: cloudflare


text:
Ngoài tướng công an Nguyễn Thanh Hoá, Bộ Công an vừa bị bắt, bị can chủ mưu trong đường dây đánh bạc nghìn tỷ - Phan Sào Nam còn kéo cả dì ruột tham gia.
Cơ quan điều tra xác định, đường dây tổ chức đánh bạc này do Phan Sào Nam (SN 1979, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty CP VTC Truyền thông trực tuyến - VTC online), Nguyễn Văn Dương (SN 1975, Chủ tịch HĐTV Công ty đầu tư phát triển an ninh công nghệ cao - CNC) và Hoàng Thành Trung (SN 1978, Phó giám đốc Công ty TNHH dịch vụ phát triển đầu tư Nam Việt, nguyên Trưởng phòng Công ty VTC công nghệ và nội dung số - VTC Intecom) bàn bạc thực hiện.
Trong đó, Phan Sào Nam và Nguyễn Văn Dương có vai trò chủ mưu, cầm đầu; Hoàng Thành Trung có vai trò thực hành.
Quá trình điều tra, Cơ quan An ninh điều tra xác định nhiều đối tượng tích cực giúp sức cho hành vi phạm tội của Phan Sào Nam, Hoàng Thành Trung và Nguyễn Văn Dương ở các Cty như: Công ty CP UDIC, Cty Nam Việt, Công ty Cổ phần Viễn thông và Giải trí số Việt Nam, Cty VTC online, Cty CNC.
Cụ thể, tại Công ty CNC gồm các đối tượng tham gia: Lưu Thị Hồng (Tổng Giám đốc), Nguyễn Quốc Tuấn (Phó Giám đốc Trung tâm thanh toán), Phạm Tuấn Anh (Trưởng phòng kỹ thuật vận hành), Đoàn Thị Thu Hà (Kế toán), Hoàng Đại Dương (nhân viên Công ty UDIC của Nguyễn Văn Dương)…
Tại Công ty VTC online gồm các đối tượng tham gia: Lê Văn Kiên (Kế toán trưởng), Phan Anh Tuấn (Phó Giám đốc công nghệ)…
Tại Công ty Nam Việt gồm: Đỗ Bích Thủy (Giám đốc), Phan Thu Hương (thành viên góp vốn, dì ruột của Phan Sào Nam), Kim Thanh Thủy (Trưởng phòng Core), Phạm Trọng Tài (Trưởng phòng Mobi), Nguyễn Việt Cường (lập trình web), 25 đại lý cấp 1…
Tính đến ngày 16/3/2018, Cơ quan điều tra đã khởi tố 83 bị can, trong đó 41 bị can bị khởi tố về tội tổ chức đánh bạc, 38 bị can về tội đánh bạc, 4 bị can về tội mua bán hóa đơn trái phép, 2 bị can tội rửa tiền và 1 bị can tội sử dụng mạng Internet thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Trong đó, cơ quan điều tra bắt tạm giam 31 bị can, cấm đi khỏi nơi cư trú 42 bị can, cho bảo lãnh 2 bị can, truy nã 8 bị can đang bỏ trốn. Điều đáng nói, trong đường dây đánh bạc nghìn tỉ có sự tham gia của ông Nguyễn Thanh Hoá.
Video: Ông Nguyễn Thanh Hóa tham gia đường dây đánh bạc nghìn tỷ đồng thế nào?
>>> Đọc thêm: Đường dây đánh bạc liên quan cựu Cục trưởng C50: 3,5 triệu USD đã chuyển sang Singapore

markdown:
**Ngoài tướng công an Nguyễn Thanh Hoá, Bộ Công an vừa bị bắt, bị can chủ mưu trong đường dây đánh bạc nghìn tỷ - Phan Sào Nam còn kéo cả dì ruột tham gia.**
Cơ quan điều tra xác định,
*đường dây tổ chức đánh bạc* này do Phan Sào Nam (SN 1979, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty CP VTC Truyền thông trực tuyến - VTC online), Nguyễn Văn Dương (SN 1975, Chủ tịch HĐTV Công ty đầu tư phát triển an ninh công nghệ cao - CNC) và Hoàng Thành Trung (SN 1978, Phó giám đốc Công ty TNHH dịch vụ phát triển đầu tư Nam Việt, nguyên Trưởng phòng Công ty VTC công nghệ và nội dung số - VTC Intecom) bàn bạc thực hiện.
Trong đó, Phan Sào Nam và Nguyễn Văn Dương có vai trò chủ mưu, cầm đầu; Hoàng Thành Trung có vai trò thực hành.
![ Duong day danh bac nghin ty dong lien quan cuu Cuc truong C50: Phan Sao Nam keo ca di ruot tham gia hinh anh 1](https://image.vtcns.com/files/bui.huong/2018/03/20/5a_siqu-07315010.jpg)
Phan Sào Nam.
Quá trình điều tra, Cơ quan An ninh điều tra xác định nhiều đối tượng tích cực giúp sức cho hành vi phạm tội của Phan Sào Nam, Hoàng Thành Trung và Nguyễn Văn Dương ở các Cty như: Công ty CP UDIC, Cty Nam Việt, Công ty Cổ phần Viễn thông và Giải trí số Việt Nam, Cty VTC online, Cty CNC.
Cụ thể, tại Công ty CNC gồm các đối tượng tham gia: Lưu Thị Hồng (Tổng Giám đốc), Nguyễn Quốc Tuấn (Phó Giám đốc Trung tâm thanh toán), Phạm Tuấn Anh (Trưởng phòng kỹ thuật vận hành), Đoàn Thị Thu Hà (Kế toán), Hoàng Đại Dương (nhân viên Công ty UDIC của Nguyễn Văn Dương)…
Tại Công ty VTC online gồm các đối tượng tham gia: Lê Văn Kiên (Kế toán trưởng), Phan Anh Tuấn (Phó Giám đốc công nghệ)…
Tại Công ty Nam Việt gồm: Đỗ Bích Thủy (Giám đốc), Phan Thu Hương (thành viên góp vốn,
**dì ruột của Phan Sào Nam**), Kim Thanh Thủy (Trưởng phòng Core), Phạm Trọng Tài (Trưởng phòng Mobi), Nguyễn Việt Cường (lập trình web), 25 đại lý cấp 1…
Tính đến ngày 16/3/2018, Cơ quan điều tra đã khởi tố 83 bị can, trong đó 41 bị can bị khởi tố về tội tổ chức đánh bạc, 38 bị can về tội đánh bạc, 4 bị can về tội mua bán hóa đơn trái phép, 2 bị can tội rửa tiền và 1 bị can tội sử dụng mạng Internet thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Trong đó, cơ quan điều tra bắt tạm giam 31 bị can, cấm đi khỏi nơi cư trú 42 bị can, cho bảo lãnh 2 bị can, truy nã 8 bị can đang bỏ trốn. Điều đáng nói, trong đường dây đánh bạc nghìn tỉ có sự tham gia của ông Nguyễn Thanh Hoá.
**Video: Ông Nguyễn Thanh Hóa tham gia đường dây đánh bạc nghìn tỷ đồng thế nào?**
>>> Đọc thêm:
[Đường dây đánh bạc liên quan cựu Cục trưởng C50: 3,5 triệu USD đã chuyển sang Singapore](https://vtc.vn/phap-luat/duong-day-danh-bac-do-cuu-cuc-truong-c50-bao-ke-35-trieu-usd-da-chuyen-sang-singapore.1-387276.htm)

Server: nginx

X-Fastcgi-Cache: MISS


text:
TIN TỨC
Tin Trong Nước
Chính trị
Xã hội
Pháp luật
Tin Thế Giới
Tin tức
Thế giới đó đây
Kinh Tế
Bất động sản
Tài chính
Thị trường
VTV
Truyền Hình
Phim VTV
Hậu trường
Nhân vật
Chuyển động 24h
Vấn đề hôm nay
Việt Nam & thế giới
Góc khán giả
VTV6
ĐỜI SỐNG
Văn Hóa - Giải Trí
Điện ảnh
Âm nhạc
Đời sống
Du lịch
Làm đẹp
Giới tính
Sức khỏe
Tấm lòng Việt
THỂ THAO
Bóng đá Việt Nam
Bóng đá quốc tế
Quần vợt
Video
Các môn khác
Bên lề
Góc doanh nghiệp
Sản phẩm
Doanh nghiệp
CHƯƠNG TRÌNH ĐẶC SẮC
Sự kiện & bình luận
Toàn cảnh thế giới
Đối thoại chính sách
Tạp chí kinh tế cuối tuần
Đảng trong cuộc sống hôm nay
90 phút để hiểu
Mỗi ngày một cuốn sách
Doanh nhân và hội nhập
Chuyện nhà nông với nông nghiệp
KHÁC
Công Nghệ
Tư vấn
Giáo Dục
Học trực tuyến
Giao lưu trực tuyến
VTV8
Lịch phát sóng
CỔNG THÔNG TIN VTV | LIÊN HỆ
CƠ QUAN CHỦ QUẢN: ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM
CƠ QUAN BÁO CHÍ: BÁO ĐIỆN TỬ VTV NEWS
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 306/GP-BTTTT cấp ngày 22/02/2012.
® Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Ghi rõ nguồn VTV.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.
Tổng Biên tập: Vũ Thanh Thủy
Phó Tổng Biên tập: Phạm Quốc Thắng
Tổng đài VTV: (024) 3.8355931; (024) 3.8355932
Ðiện thoại Báo điện tử VTV: (024) 66897 897 Email: toasoan@vtv.vn

Connection: close

Vary: User-Agent

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Cache-Status: MISS

FilterID: ft


text: H hangphuong Thành viên sơ cấp 3/6/05 #1 9/3/05 42 0 0 36 Ha Noi 3/6/05 #1 Các bác ơi. Ai có văn bản Pháp luật nào mới nhất về vấn đề đóng BHXH cho người lao động không? gửi cho mình xem với. Hiện giờ có quy định nào bắt buộc DN có tối thiểu bao nhiêu lao động ký hợp đồng dài hạn mới được mua BHXH không?

Server: nginx admin

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: private, no-cache, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=AiWIUhP7nRlN_lByJfSBLyPYHc1PZEHO; path=/; secure; httponly

Cache: MISS


text: Lịch chiếu phim rạp tại TP.HCM từ 28/11-4/12: Biệt đội chim cánh cụt Madagascar Thứ Sáu, ngày 28/11/2014 00:00 AM (GMT+7) Sự kiện: Phim chiếu rạp Trong cuộc đấu trí “cười ra nước mắt” với tiến sĩ độc ác Trùm Xúc Tu Biển, những điệp viên chuyên nghiệp và đáng yêu này liệu có hoàn thành được nhiệm vụ to lớn này? Tên phim Giờ chiếu Ngày Thể loại Đống Đa Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (3D - Lồng tiếng) 17h00 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (Lồng tiếng) 9h50, 12h10, 14h30, 19h20, 21h20 28/11-4/12 Hoạt hình Không nói được * Phòng 4: 9h40, 16h20, 20h40 * Phòng 2: 17h30 28/11-4/12 Tình cảm, Hài Tỷ phú chăn vịt 9h30, 11h30, 13h30, 15h30, 19h30, 21h30 28/11-4/12 Hài The Hunger Games: Mockingjay 10h00, 12h50, 15h50, 18h50, 21h10 28/11-4/12 Hành động Bẫy ngầm 9h50, 11h50, 13h50, 15h50, 17h50, 19h40, 21h30 28/11-4/12 Hành động Galaxy Nguyễn Du Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (3D - Lồng tiếng) 19h45 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (Lồng tiếng) 09h00, 14h30, 18h00 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar 10h50, 16h15, 21h30 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội Big Hero 17h30, 21h30 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội Big Hero (Lồng tiếng) 10h35 28/11-4/12 Hoạt hình Sát quyền 12h30, 19h35 28/11-4/12 Võ thuật Alexander 09h00, 14h25, 18h00 28/11-4/12 Hài The Hunger Games: Mockingjay 09h00, 11h15, 15h15, 19h25, 21h40 28/11-4/12 Hành động Galaxy Nguyễn Trãi Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (3D - Lồng tiếng) 13h30 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (Lồng tiếng) 09h00, 16h15, 19h45 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar 10h50, 14h30, 18h00, 21h30 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội Big Hero 12h35, 17h30, 21h40 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội Big Hero (Lồng tiếng) 10h40 28/11-4/12 Hoạt hình Sát quyền 12h35, 19h35 28/11-4/12 Võ thuật Alexander 09h05, 14h30, 18h00 28/11-4/12 Hài The Hunger Games: Mockingjay 09h00, 11h15, 15h15, 19h25, 21h40 28/11-4/12 Hành động Galaxy Tân Bình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (3D - Lồng tiếng) 10h45, 18h30, 19h30, 20h15 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội chim cánh cụt Madagascar (Lồng tiếng) 09h00, 10h00, 11h30, 12h30, 13h15, 14h15, 15h00, 16h00 16h45, 17h45, 21h15 28/11-4/12 Hoạt hình Biệt đội Big Hero 09h30, 11h45, 12h45, 14h30, 17h00, 19h00, 21h00 28/11-4/12 Hoạt hình Hương Ga 11h00, 16h30, 18h15, 20h00 28/11-4/12 Hành động Sát quyền 13h45, 17h15, 22h00 28/11-4/12 Võ thuật Alexander 09h15, 15h35, 21h45 28/11-4/12 Hài The Hunger Games: Mockingjay 09h45, 12h10, 14h45, 19h15, 21h30 28/11-4/12 Hành động Bấm vào đây xem số điện thoại và địa chỉ các Rạp TP.HCM Chú ý: Lịch chiếu có thể thay đổi mà không cần báo trước

markdown:
# Lịch chiếu phim rạp tại TP.HCM từ 28/11-4/12: Biệt đội chim cánh cụt Madagascar
Thứ Sáu, ngày 28/11/2014 00:00 AM (GMT+7)
Sự kiện:
[Phim chiếu rạp](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap-c74e2115.html)
## Trong cuộc đấu trí “cười ra nước mắt” với tiến sĩ độc ác Trùm Xúc Tu Biển, những điệp viên chuyên nghiệp và đáng yêu này liệu có hoàn thành được nhiệm vụ to lớn này?
|
|
Tên phim
|
|
Giờ chiếu
|
|
Ngày
|
|
Thể loại
|
||17h00||28/11-4/12||Hoạt hình|
|
||9h50, 12h10, 14h30, 19h20, 21h20||28/11-4/12||Hoạt hình|
|
|* Phòng 4: 9h40, 16h20, 20h40 * Phòng 2: 17h30 |28/11-4/12||Tình cảm, Hài|
|Tỷ phú chăn vịt||9h30, 11h30, 13h30, 15h30, 19h30, 21h30||28/11-4/12||Hài|
|10h00, 12h50, 15h50, 18h50, 21h10||28/11-4/12||Hành động|
|9h50, 11h50, 13h50, 15h50, 17h50, 19h40, 21h30||28/11-4/12||Hành động|
|
|Galaxy Nguyễn Du [Biệt đội chim cánh cụt Madagascar](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap/trailer-phim-biet-doi-canh-cut-madagascar-c285a670781.html) (3D - Lồng tiếng) [Biệt đội chim cánh cụt Madagascar](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap/trailer-phim-biet-doi-canh-cut-madagascar-c285a670781.html) (Lồng tiếng) [Biệt đội Big Hero](https://www.24h.com.vn/phim/hoat-hinh-sieu-nhan-my-tung-trailer-moi-man-nhan-c74a644910.html) (Lồng tiếng) [Biệt đội chim cánh cụt Madagascar](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap/trailer-phim-biet-doi-canh-cut-madagascar-c285a670781.html) (3D - Lồng tiếng) [Biệt đội chim cánh cụt Madagascar](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap/trailer-phim-biet-doi-canh-cut-madagascar-c285a670781.html) (Lồng tiếng) [Biệt đội Big Hero](https://www.24h.com.vn/phim/hoat-hinh-sieu-nhan-my-tung-trailer-moi-man-nhan-c74a644910.html) (Lồng tiếng) [Biệt đội chim cánh cụt Madagascar](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap/trailer-phim-biet-doi-canh-cut-madagascar-c285a670781.html) (3D - Lồng tiếng) [Biệt đội chim cánh cụt Madagascar](https://www.24h.com.vn/phim-chieu-rap/trailer-phim-biet-doi-canh-cut-madagascar-c285a670781.html) (Lồng tiếng) [Bấm vào đây xem số điện thoại và địa chỉ các Rạp TP.HCM](https://www.24h.com.vn/rap-phim-o-hcm-c192.html) **Chú ý: Lịch chiếu có thể thay đổi mà không cần báo trước**

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

X-Cache: QuickCache v24h-version - file

Vary: Accept-Encoding,User-Agent