markdown:
[Khuyến mãi](http://dulichhue.com.vn/new/vi/c39/khuyen-mai.html)
###
[ Mở cửa miễn phí 3 ngày Tết tại khu di sản Huế ](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11349/mo-cua-mien-phi-3-ngay-tet-tai-khu-di-san-hue.html)
###
[Miễn vé tham quan Di sản Huế vào dịp lễ Quốc Khánh 2-9](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11337/mien-ve-tham-quan-di-san-hue-vao-dip-le-quoc-khanh-29.html)
###
[Miễn phí, giảm giá vé cho khách tham quan Đại Nội đêm](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11295/mien-phi-giam-gia-ve-cho-khach-tham-quan-dai-noi-dem.html)
###
[Tuần lễ vàng du lịch tại di sản Huế lần 4 - 2015](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10294/tuan-le-vang-du-lich-tai-di-san-hue-lan-4-2015.html)
###
[Huế tiếp tục mở Tuần lễ vàng kích cầu du lịch](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10172/hue-tiep-tuc-mo-tuan-le-vang-kich-cau-du-lich.html)
###
[Hoàng cung Huế giảm 20% giá vé cho khách Việt](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10153/hoang-cung-hue-giam-20-gia-ve-cho-khach-viet.html)
###
[Miễn phí thăm quan di tích cố đô Huế trong 3 ngày Tết](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10106/mien-phi-tham-quan-di-tich-co-do-hue-trong-3-ngay-tet.html)
###
[Chương trình kích cầu du lịch Huế - Tháng vàng du lịch](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9927/chuong-trinh-kich-cau-du-lich-hue-thang-vang-du-lich.html)
###
[VietJet Air tiếp tục bán vé máy bay siêu rẻ 9.000 đồng](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9909/vietjet-air-tiep-tuc-ban-ve-may-bay-sieu-re-9000-dong.html)
###
[Tháng vàng du lịch tại Di sản Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9907/thang-vang-du-lich-tai-di-san-hue.html)
###
[Jetstar Pacific bán vé máy bay giá 3.000 đồng/chặng](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9893/jetstar-pacific-ban-ve-may-bay-gia-3000-dongchang.html)
###
[Thừa Thiên Huế: Phát động tháng bán hàng khuyến mại](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9874/thua-thien-hue-phat-dong-thang-ban-hang-khuyen-mai.html)
###
[Mở đường bay đến Huế và dành tặng 50 vé miễn phí cho người dân](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9833/mo-duong-bay-den-hue-va-danh-tang-50-ve-mien-phi-cho-nguoi-dan.html)
###
[Khởi động "Tuần lễ vàng du lịch tại Di sản Huế- Đợt 1-2014"](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9735/khoi-dong-tuan-le-vang-du-lich-tai-di-san-hue-dot-12014.html)
###
[Huế khuyến mãi lớn để hút khách dịp cuối năm](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9673/hue-khuyen-mai-lon-de-hut-khach-dip-cuoi-nam.html)
###
[Chào mừng ngày Phụ Nữ Việt Nam](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9577/chao-mung-ngay-phu-nu-viet-nam.html)
###
[Vietnam Airlines sẽ tăng tần suất bay đi Hàn Quốc](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9539/vietnam-airlines-se-tang-tan-suat-bay-di-han-quoc.html)
###
[VietJetAir bắt đầu bán 150.000 vé máy bay dịp Tết](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9538/vietjetair-bat-dau-ban-150000-ve-may-bay-dip-tet.html)
###
[VietJetAir mở bán 10.000 vé giá từ 99.000 đồng](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9216/vietjetair-mo-ban-10000-ve-gia-tu-99000-dong.html)
###
[Chủ thẻ VietinBank được giảm đến 65% tại Indochine Palace](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9186/chu-the-vietinbank-duoc-giam-den-65-tai-indochine-palace.html)
###
[Banyan Tree Lăng Cô giới thiệu chương trình ưu đãi mùa hè ](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9021/banyan-tree-lang-co-gioi-thieu-chuong-trinh-uu-dai-mua-he.html)
###
[Siêu khuyến mãi mùa hè tại Le Petit cafe](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a8831/sieu-khuyen-mai-mua-he-tai-le-petit-cafe.html)
###
[Chương trình kích cầu du lịch Huế 2013](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a8617/chuong-trinh-kich-cau-du-lich-hue-2013.html)
## Giới thiệu đất nước - con người Mexico
( Thứ sáu 27/11/2009 | Lượt xem: 6180 )
[Du Lịch Huế] - México (phiên âm Mê-xi-cô hoặc Mê-hi-cô, Hán Việt cũ: Mễ Tây Cơ), tên chính thức là Liên bang México (tiếng Tây Ban Nha: Estados Unidos Mexicanos) là một nước cộng hòa liên bang thuộc khu vực Bắc Mỹ.
México là một quốc gia rộng lớn với diện tích gần 2 triệu km², đứng hàng thứ 14 trên thế giới và dân số khoảng 106 triệu người, đứng hàng thứ 11 trên thế giới [1].
Nước này giáp với Hoa Kỳ về phía bắc, giáp với Guatemala và Belize về phía đông nam, giáp với Thái Bình Dương về phía tây và tây nam, giáp với vịnh México về phía đông.
Liên bang México là quốc gia theo thể chế cộng hòa liên bang. Nước này có tổng cộng 31 bang và 1 quận thuộc liên bang là thủ đô México, một trong những khu đô thị đông dân cư nhất trên thế giới.
México là một đất nước có thiên nhiên đa dạng và nền văn hóa vô cùng đặc sắc, mang ảnh hưởng của cả nền văn hóa bản địa truyền thống và văn hóa Tây Ban Nha. Nước này có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha cao nhất trên thế giới và tôn giáo chủ yếu tại đây là Đạo Thiên chúa.
Đất nước México là nơi ra đời của hai nền văn minh lớn của châu Mỹ là Maya và Aztec. Bắt đầu từ thế kỉ 16, México bị thực dân Tây Ban Nha đô hộ và đến năm 1810 thì tuyên bố độc lập và chính thức được công nhận vào năm 1821.
México hiện nay là quốc gia Mỹ Latinh duy nhất nằm trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế. Nước này hiện là nền kinh tế lớn thứ 11 trên thế giới và có thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm trung bình cao. Kinh tế México có mối liên hệ chặt chẽ với Canada và Mỹ nhờ Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ.
México còn là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế khác như Liên Hiệp Quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới. Tuy được đánh giá là một trong những quốc gia đang lên và đóng vai trò quan trọng trong khu vực Mỹ Latinh[2], song México cũng gặp phải một số vấn đề khó khăn như sự bất bình đẳng trong thu nhập, nghèo đói và tình trạng bạo lực, buôn bán ma túy tại nhiều vùng của México.
Tên gọi
Tên gọi México bắt nguồn từ kinh đô của Đế chế Aztec vĩ đại với cái tên México-Tenochtitlan, mà tên kinh đô này lại được đặt theo một tên gọi khác của dân tộc Aztec, dân tộc Mexica. Theo thần thoại Aztec cổ, một vị thần đã chỉ cho người dân bộ tộc địa điểm xây dựng kinh đô mới là nơi có một con đại bàng mang trong miệng một con rắn và đậu xuống cành cây xương rồng. Đó chính là một địa điểm nằm giữa hồ Texcoco và tại đó, người Aztec đã xây dựng nên một thành phố rộng lớn.
Hình ảnh này được miêu tả trong trang đầu của cuốn kinh thư Mendoza, một cuốn sách kể về lịch sử của người Aztec và ngày nay xuất hiện trên quốc kỳ và quốc huy của México.
Tên chính thức của México là Liên bang México (tiếng Tây Ban Nha: Estados Unidos Mexicanos). Tên gọi này được sử dụng lần đầu tiên trong bản hiến pháp của México năm 1824. Đôi khi México còn được đọc là "Mê-hi-cô". Trước khi có tên gọi chính thức là Liên bang México, nước này đã từng có một số tên gọi khác kể từ khi thành lập như Đế chế Thứ nhất México, Đế chế Thứ hai México, Cộng hòa México trước khi có tên gọi cuối cùng như ngày nay[3].
Lịch sử
Thời kỳ Tiền Colombo
Dấu vết cổ xưa nhất về con người được tìm thấy tại thung lũng México là một bãi lửa trại được xác định có niên đại khoảng 21.000 năm trước[4]. Trong hàng ngàn năm, người da đỏ ở México đã sinh sống như những cộng đồng chuyên về săn bắn.
Khoảng 9.000 năm trước, họ đã bắt đầu canh tác ngô và khởi đầu một cuộc cách mạng trong nông nghiệp, dẫn đến sự thành lập hàng loạt những quốc gia có trình độ phát triển cao và đạt được nhiều thành tựu to lớn về nhiều mặt, tiêu biểu là các quốc gia của người Maya và người Aztec. Họ đã đạt được nhiều thành tựu lớn về chữ viết, toán học, thiên văn học, nghệ thuật và kiến trúc...
Những công trình tiêu biểu cho các nền văn hóa tiền Colombo này là các kim tự tháp, tiêu biểu như quần thể kim tự tháp tại Chichen Itza. Đế chế Aztec đã xây dựng nên một quốc gia hùng mạnh với thủ đô đặt tại Tenochtitlan, nay là thành phố México.
Năm 1519, người Tây Ban Nha xâm lược các quốc gia của người da đỏ tại México. Năm 1521, thành phố Tenochtitlan bị chiếm đóng và phá hủy, đánh dấu sự chấm dứt của đế chế Aztec trên bản đồ thế giới.
Người dân bản địa lần lượt bị bắt làm nô lệ hoặc bị tàn sát rất dã man, đồng thời bên cạnh đó là sự phá hủy vô cùng to lớn của người Tây Ban Nha đối với gia tài văn hóa truyền thống của họ.
Năm 1535, Phó vương quốc Tân Tây Ban Nha được thành lập tại México và một số vùng lân cận. Đây là thuộc địa đầu tiên và lớn nhất của người Tây Ban Nha tại Tân thế giới và đã đem lại một nguồn của cải dồi dào cho chính quốc thông qua sự cướp bóc tài nguyên và nô lệ tại đây.
México giành độc lập
Gần 300 năm sau khi trở thành thuộc địa của Đế quốc Tây Ban Nha, vào năm 1810, một mục sư người México là Miguel Hidalgo y Costilla đã tuyên bố nền độc lập cho México.
Tiếp theo đó là một cuộc chiến tranh kéo dài của nhân dân México chống lại quân đội Tây Ban Nha cho đến năm 1821, México chính thức giành được độc lập. Đế chế Thứ nhất của México được hình thành trong một thời gian ngắn ngủi, bao gồm toàn bộ lãnh thổ của nước México ngày nay, toàn bộ khu vực Trung Mỹ (trừ Panama và Belize), các bang miền tây và miền nam Hoa Kỳ (California, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico, Texas).
Agustin de Iturbide tự xưng là hoàng đế của Đế chế Thứ nhất nhưng bị các lực lượng cộng hòa lật đổ hai năm sau đó.
Các tỉnh ở Trung Mỹ tách ra độc lập năm 1823 và thành lập nên nước Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ, nhưng về sau bị vỡ vụn ra nhiều quốc gia độc lập nhỏ hơn.
Bốn thập kỉ sau khi giành được quyền độc lập, đất nước México vẫn đầy các xung đột do sự đối đầu giữa những người tự do và bảo thủ tại nước này. Tướng Antonio Lopez de Santa Anna là một nhân vật có ảnh hưởng lớn đối với nền chính trị của México thời gian này.
Năm 1836, ông thông qua Siete Leyes nhằm thể chế hóa chính phủ tập trung quyền lực tại México dẫn đến việc đình chỉ Hiến pháp 1824. Có ba vùng đất thuộc México đã nổi dậy đòi độc lập là Cộng hòa Texas, Cộng hòa Rio Grande và Cộng hòa Yucatan.
México đã tái thu phục được Rio Grande và Yucatan nhưng đã thất bại trong việc chiếm lại Texas. Không chỉ vậy, Texas sau đó đã được sát nhập vào Hoa Kỳ và những tranh chấp về đất đai, lãnh thổ với nước láng giềng phương Bắc đã làm bùng nổ cuộc chiến tranh Mỹ-México (1846-1848) với thất bại nặng nề thuộc về México. Năm 1848, Hiệp ước Guadalupe-Hidalgo được ký kết, theo đó México mất tới 1/3 diện tích lãnh thổ cho Hoa Kỳ.
Chán nản trước thất bại của tướng Santa Anna, một phong trào cải cách đã lan rộng tai México. Đây được gọi là thời kỳ La Reforma, với một hiến pháp mới được ban hành theo đó tái thành lập thể chế liên bang và lần đầu tiên giới thiệu về quyền tự do tôn giáo tại México.
Những năm 1860, México phải đối mặt với sự xâm lăng của nước Pháp. Công tước Ferdinand Maximilian của Áo (thuộc dòng họ Habsburg) được chọn để trở thành vua của Đế chế México Thứ hai. Tuy nhiên chính thể phong kiến này cũng chỉ tồn tại được trong một thời gian ngắn ngủi. Năm 1867, Benito Juarez, một người da đỏ Zapotec đã tái khôi phục nền cộng hòa và trở thành tổng thống da đỏ đầu tiên của México. Ông được đánh giá là vị tổng thống vĩ đại nhất của México trong thế kỉ 19.
Thế kỉ 20 và thế kỉ 21
Porfirio Diaz đã cai trị một cách độc tài đất nước México trong khoảng thời gian từ năm 1880 đến năm 1911. Giai đoạn này, được gọi là Porfiriato được biết đến với những thành tựu lớn của nền kinh tế México, khoa học, nghệ thuật phát triển song bên cạnh đó là sự bất bình đẳng trong thu nhập giữa người giàu và người nghèo và sự đàn áp về chính trị.
Cuộc bầu cử giả mạo để tiếp tục nhiệm kỳ thứ năm của Diaz đã bị người dân phản ứng dữ dội, dẫn đến việc cuộc Cách mạng México bùng nổ vào năm 1910. Hệ quả của cuộc cách mạng là một hiến pháp mới đã được ban hành vào năm 1917 và tiếp sau đó là một loạt những biến động trên chính trường México. Đất nước rơi vào cuộc nội chiến giữa các phe phái và nhiều nhân vật lãnh đạo quan trọng bị ám sát.
Tình hình tương đối ổn định trở lại từ khi Đảng Cách mạng Quốc gia, về sau đổi tên là Đảng Cách mạng Thể chế (PRI) lên nắm quyền vào năm 1929 và đóng vai trò quan trọng trên chính trường México suốt 71 năm sau đó.
Thời gian từ thập niên 1940 đến 1980 được đánh dấu bởi sự phát triển kinh tế vượt bậc của México và được các nhà sử học gọi là "El Milagro Mexicano", tức "Phép màu México"[5].
México đã có những cố gắng quan trọng trong việc quốc hữu hóa các tài sản của quốc gia như khoáng sản và dầu khí. vào năm 1938, tổng thống Lázaro Cárdenas đã quyết định quốc hữu hóa tất cả các công ty khai thác dầu và buộc họ phải sát nhập của PEMEX, công ty dầu khí của México.
Sự kiện này đã gây ra một cuộc khủng hoảng trong quan hệ ngoại giao giữa México với các nước tham gia khai thác tài nguyên tại đây. Kinh tế phát triển nhưng vẫn chưa đủ sức xóa hết những căng thẳng trong xã hội México, mà đỉnh cao là cuộc thảm sát Tlatelolco tại chính thủ đô México năm 1968[6].
Thời kỳ hoàng kim của kinh tế México kết thúc vào năm 1982 với một cuộc đại khủng hoảng. Giá dầu lửa, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của México bị mất giá trầm trọng, tỉ lệ lãi suất tăng vọt và chính phủ México hoàn toàn bị vỡ nợ với những khoản nợ khổng lồ.
Tiếp theo đó là một thời kỳ lạm phát kéo dài và México trở thành một quốc gia phá sản. México lại một lần nữa đối mặt với khủng hoảng kinh tế - tài chính lớn vào cuối năm 1994 với tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 1995 là -6,9%[7].
Hiện nay tình hình kinh tế México đã có nhiều cải thiện quan trọng theo hướng tự do hóa thị trường, đồng thời liên kết với các bạn hàng lớn là Hoa Kỳ và Canada để phát triển trong NAFTA (Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ). Tăng trưởng kinh tế dần đi vào ổn định và México đã trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Về chính trị, đã có một sự thay đổi lớn trên chính trường México trong cuộc bầu cử năm 2000. Lần đầu tiên sau 71 năm, Đảng Cách mạng Thể chế (PRI) để mất chiếc ghế tổng thống vào tay Đảng Hành động Quốc gia (PAN) là ông Vicente Fox.
Trong cuộc bầu cử năm 2006, PRI thậm chí còn bị tụt xuống thứ ba, sau khi bị Đảng Cách mạng Dân chủ (PRD) vượt lên. Tổng thống México hiện nay là ông Felipe Calderon (2006-2012) của đảng PAN. Calderon tuyên chuyến với các băng đảng ma túy và tổ chức chiến dịch vào các cùng do các tay buôn lậu kiểm soát.
Chính trị
Theo Hiến pháp năm 1917, Liên bang México là một nước cộng hòa dân chủ đại diện và theo chế độ tổng thống. Hiến pháp của nước này cũng quy định thành lập 3 cấp chính quyền khác nhau: liên bang, tiểu bang và thành phố. Tất cả những vị trí lãnh đạo của chính quyền đều được quyết định thông qua bầu cử hoặc được chỉ định bởi những người đã được bầu.
Chính quyền của México được chia làm 3 nhánh sau:
* Lập pháp: gồm quốc hội lưỡng viện bao gồm Thượng viện và Hạ viện México. Phía lập pháp có quyền đặt ra các điều luật, tuyên bố chiến tranh, đặt thuế mới, thông qua ngân sách quốc gia và các hiệp ước quốc tế, bổ nhiệm các cán bộ ngoại giao...
* Hành pháp: Tổng thống México vừa là người đứng đầu nhà nước, vừa là người đứng đầu chính phủ và đồng thời cũng được coi là Tổng tư lệnh quân đội México. Tổng thống có quyền bổ nhiệm nội các (với sự thông qua của Thượng viện), chịu trách nhiệm việc thiết lập và thực thi luật pháp và quyền đình chỉ không thông qua một bộ luật nào đó.
* Tư pháp: Đứng đầu nhánh này là Tòa án Tư pháp Tối cao, gồm 11 vị thẩm phán được bổ nhiệm bởi tổng thống với sự đồng ý của Thượng viện.
Ở cấp tiểu bang, chính quyền cũng được tổ chức thành 3 nhánh: lập pháp (hội đồng lưỡng viện), hành pháp (đứng đầu là thống đốc và nội các được bổ nhiệm) và tư pháp (tòa án).
Trong thời gian từ năm 2006-2009, có 9 đảng phái có đại diện trong quốc hội México. Nhưng trong đó có 5 đảng có số phếu không vượt quá 4%. Ba đảng lớn nhất và có ảnh hưởng quan trọng đối với nền chính trị México là:
* Đảng Hành động Quốc gia (Partido Acción Nacional, PAN): đảng trung hữu theo đường lối bảo thủ được thành lập năm 1939.
* Đảnh Cách mạng Thể chế (Partido Revolucionario Institucional, PRI): một đảng trung tả theo đường lối dân chủ xã hội, được thành lập năm 1929 nhằm thống nhất những lực lượng của cuộc Cách mạng México. Phần lớn các chính trị gia cánh tả của México thuộc đảng này.
* Đảng Cách mạng Dân chủ (Partido de la Revolución Democrática, PRD): đảng trung tả được thành lập năm 1989, tạo thành bởi liên minh giữa những người theo chủ nghĩa xã hội và một số đảng phái tự do khác.
Trong suốt 71 năm kể từ khi thành lập, PRI là đảng năm giữ vai trò chủ yếu trên chính trường México. Tuy nhiên đến năm 2000, lần đầu tiên đảng đã bị mất chiếc ghế tổng thống vào tay Vicente Fox, một thành viên của đảng PAN. Đến năm 2006, Felipe Calderon của PAN lại một lần nữa giành chiến thắng trước đối thủ Andres Manuel Lopez Obrador của đảng PRD với cách biệt cực kỳ sít sao 0,58%. Ông tuyên thệ nhiệm kỳ tổng thống México 2006-2012.
Quân đội
México là quốc gia có lực lượng quân đội lớn thứ hai tại khu vực Mỹ Latinh, chỉ sau có Brasil. México có 503.777 quân hiện hành, và có 192.770 quân nhân thuộc lực lượng quân đội chính quy[8]. Ngân sách dành cho quân đội mỗi năm của México khoảng 6 tỉ USD, chiếm 0,5% GDP[9].
Từ thập niên 1990, quân đội México chuyển hướng trọng tâm hoạt động sang cuộc chiến chống ma túy, đòi hỏi phải nâng cấp nhiều loại vũ khí và hiện đại hóa quân đội. Quân đội México bao gồm hai nhánh: Lục quân México (trong đó đã bao gồm cả không quân) và Hải quân México.
Hiện quân đội México vẫn còn duy trì một số cơ sở vật chất, hạ tầng để thử nghiệm và chế tạo vũ khí như trực thăng, tàu chiến hạng nặng, các loại súng cho quân đội. Những cơ sở này đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương.
Trong những năm gần đây, do yêu cầu hiện đại hóa quân đội ngày càng cao nên México đã cải tiến các chương trình huấn luyện cũng như vũ trang, đồng thời trở thành một nhà cung cấp vũ khí cho cả quân đội trong nước và các nước khác.
Địa lý
Vị trí, giới hạn
México là một quốc gia thuộc khu vực Bắc Mỹ. Phần lớn lãnh thổ của đất nước này nằm trên mảng kiến tạo Bắc Mỹ trong khi một phần nhỏ thuộc bán đảo Baja California thuộc địa mảng Thái Bính Dương và địa mảng Cocos. Về địa vật lý, phần lớn lãnh thổ México thuộc về Bắc Mỹ, trong khi 12% lãnh thổ thuộc bán đảo Tehuantepec thuộc khu vực Trung Mỹ[10]. Còn về mặt địa chính trị, México được coi như một quốc gia Bắc Mỹ, cùng với Hoa Kỳ và Canada[11].
Tổng diện tích của México 1.972.550 km2 và México là quốc gia có diện tích đứng hàng thứ 14 trên thế giới. Trong đó, México còn tuyên bố chủ quyền đối với 6.000 km2 đất thuộc các đảo và quần đảo tại Thái Bình Dương (đảo Guadalupe và quần đảo Revillagigedo), vịnh Mexico, biển Caribbean và vịnh California. Về phía bắc, México chia sẻ đường biên giới dài 3.141 km với Hoa Kỳ.
Dòng sông Río Bravo del Norte (ở Hoa Kỳ gọi là Rio Grande) là biên giới tự nhiên kéo dài từ Ciudad Juárez về phía đông đến vịnh Mexico. Ngoài ra còn có một số đường phân giới tự nhiên hoặc nhân tạo khác từ Ciudad Juárez về phía tây đến bờ Thái Bình Dương. Về phía nam, México chia sẻ chung đường biên giới dài 871 km với Guatemala và 251 km với Belize.
Địa hình
Đất nước México có địa hình chủ yếu là đồi núi. Nước này có 3 dãy núi chính và đều nằm dọc theo đường bờ biển của Mexico. Trong đó Siera Madre Occidental là dãy núi dài nhất, kéo dài tới 5000 km theo dọc bờ biển phía tây giáp Thái Bình Dương của nước này.
Ở bờ biển phía đông có dãy núi Siera Madre Oriental dài 1350 km và vùng bờ biển phía nam có dãy Sierra Madre de Sur dài 1200 km. Nằm giữa những dãy núi này với đường bờ biển là các đồng bằng nhỏ và hẹp.
Cao nguyên México chiếm một phần lớn diện tích trung tâm đất nước và nằm giữa hai dãy Siera Madrea Occidental và Siera Madre Oriental. Trong khi phía bắc cao nguyên México có địa hình thấp hơn (trung bình khoảng 1100 m) với nhiều bồn địa thì phía nam cao nguyên địa hình lại cao hơn. Những thung lũng thuộc miền nam cao nguyên México tập trung rất nhiều thành phố lớn như thành phố Mexico hay Guadalajara.
Mexico nằm trên một khu vực không ổn định, gần nơi tiếp giáp giữa hai địa mảng Cocos và Bắc Mỹ nền thường hay xảy ra những trận động đất và núi lửa phun trào. Ngọn núi lửa Orizaba (5636 m) là ngọn núi cao nhất tại México và thứ ba tại Bắc Mỹ.
Dãy núi lớn thứ ba tại México là Sierra Nevada, hay được gọi là Vành đai núi lửa Mexico là một chuỗi các núi lửa chắn ngang đất nước México theo chiều đông-tây. Dãy núi lớn thứ tư của México là Sierra Madre del Sur nằm dọc theo bờ biển tây nam nước này.
Mexico có khoảng 150 con sông nhưng lượng nước phân bố không đồng đều trên toàn bộ lãnh thổ. Phần nhiều các con sông lớn đều chảy về phía đông vào vịnh Mexico và biển Caribbean.
Khí hậu
Có thể nói, đường chí tuyến bắc đã phân chia lãnh thổ México thành hai vùng khí hậu riêng biệt: nửa phía bắc chí tuyến có khí hậu ôn hòa còn nửa phía nam chí tuyến thì có điều kiện khí hậu phụ thuộc nhiều vào độ cao.
México là một đất nước có nhiều núi non trùng điệp và điều này đã khiến cho México trở thành một trong những quốc gia có hệ thống khí hậu đa dạng nhất trên thế giới.
Ở nửa phía nam của đường chí tuyến, tại những vùng có độ cao không vượt quá 1000 m thì có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm quanh năm, với nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 24° - 28°C, chênh lệch nhiệt độ giữa mùa hè và mùa đông không quá lớn, chỉ khoảng 5°C.
Trong khi đó, những vùng ở phía bắc đường chí tuyến của México thì có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn, vào khoảng 20° - 24°C với mùa hè nóng ẩm còn mùa đông thì lạnh và khô.
Thung lũng México nằm ở phía nam đường chí tuyến là một khu vực tập trung nhiều khu vực đô thị lớn của đất nước, trong đó có thành phố Mexico. Khu vực này nằm ở độ cao trên 2000 m nên nhìn chung có khí hậu ôn hòa tương đối dễ chịu, nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 16° - 18°C.
Nhiều vùng đất ở Mexico, đặc biệt là tại phía bắc đường chí tuyến thường có rất ít mưa, tạo nên một số vùng hoang mạc lớn tại đất nước này. Trong khi đó miền nam México (đặc biệt là những vùng đồng bằng duyên hải như bán đảo Yucatan) thì lượng mưa thường đạt trên 2000 mm/năm.
Đa dạng sinh học
Mexico được xếp là một trong 18 nước có mức độ đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Theo thống kê, México có khoảng 200.000 loài sinh vật đã được phát hiện, chiếm từ 10-12% tổng số loài sinh vật trên Trái Đất[12].
Đất nước này xếp thứ nhất thế giới về số lượng các loài bò sát (707 loài), thứ nhì về số lượng động vật có vú (438 loài), thứ tư về số lượng lưỡng cư (290 loài) và thứ tư về số lượng các loài thực vật (khoảng 20.000 loài).
México cũng xếp thứ tư thế giới về sự đa dạng của hệ sinh thái cũng như của các loài sinh vật. Có khoảng 2500 loài nằm trong danh sách bảo vệ của chính phủ Mexico. Hiện México đã thành lập Hệ thống Thông tin quốc gia về đa dạng sinh học nhằm nâng cao hiểu biết của người dân về thế giới sinh vật đa dạng của đất nước này[13].
Tại Mexico, có khoảng 170.000 km2 được coi là khu vực bảo tồn tự nhiên, trong đó bao gồm 34 khu dự trữ sinh quyển, 64 công viên quốc gia cùng nhiều khu vực bảo vệ các loài thực vật và động vật quý hiếm khác.
Mexico là quê hương của nhiều loài thực vật có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống hàng ngày. Sau khi phát hiện ra châu Mỹ, người châu Âu đã mang các loại cây trái này của châu Mỹ đi phổ biến khắp thế giới. Đó là các loài cây cacao (sản xuất chocolate), cà chua, ngô, vani, nhiều loại đậu và ớt cay khác nhau (trong đó có ớt Habanero).
Nhân khẩu
Theo ước tính vào năm 2005, dân số México khoảng 103 triệu người và đây là quốc gia có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha nhiều nhất thế giới. México là quốc gia đông dân thứ hai khu vực Mỹ Latinh (sau Brazil nói tiếng Bồ Đào Nha) và đồng thời cũng là quốc gia đông dân thứ hai tại Bắc Mỹ (sau Hoa Kỳ).
Trong thế kỉ 20, một đặc điểm nổi bật của dân số México là mức gia tăng dân số rất nhanh. Tuy rằng hiện nay, tốc độ gia tăng dân số đã giảm xuống còn dưới 1% nhưng dân số México đã vượt quá mốc 100 triệu người và còn tiếp tục gia tăng hơn nữa. Đồng thời bên cạnh đó, México được coi là một quốc gia với dân số trẻ, với khoảng 50% dân số có độ tuổi dưới 25[14].
Năm 1900, dân số México là 13,6 triệu người[15]. Từ những năm 1930 đến 1980, hay giai đoạn được gọi là "Phép màu Mexico", chính phủ México đã có những đầu tư hiệu quả vào việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống người dân khiến tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh được giảm xuống rõ rệt. Dân số México gia tăng nhanh chóng trong thế kỉ 20 và bây giờ đã bắt đầu có xu hướng chậm lại. Tốc độ gia tăng dân số từ mức đỉnh 3,5% năm 1965 nay đã hạ xuống 0,99% vào năm 2005.
Tốc độ gia tăng dân số có sự khác biệt giữa các vùng của Mexico. Khu vực thủ đô Mexico có tốc độ tăng dân số chỉ có 0,2%, và đặc biệt bang Michoacan có mức tăng trưởng dân số là -0,1%. Trong khi đó một số vùng khác thưa dân hơn lại có mức độ tăng trưởng dân số cao (được ảnh hưởng khá nhiều từ quá trình nhập cư) là Quintana Roo (4,7%) hay Baja California Sur (3,4%)[16].
Nhập cư và di cư
Dân châu Âu, chủ yếu là người Tây Ban Nha đã nhập cư vào México trong thời kỳ nước này còn là một thuộc địa của Tây Ban Nha. Đến cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20, một dòng người nhập cư mới đến từ châu Âu cũng xuất hiện chủ yếu do sự nghèo đói tại quê hương, tuy không đông đảo như các đợt di dân đến Argentina, Brazil và Uruguay.
Ngoài người Tây Ban Nha, những nhóm người châu Âu nhập cư bao gồm người Anh, người Ireland, người Ý, người Đức, người Pháp, người Hà Lan[17]... Một bộ phận người Trung Đông cũng nhập cư vào México trong thời kỳ này, chủ yếu họ đến từ Thổ Nhĩ Kỳ và Liban[18].
Bên cạnh đó còn có một số cộng đồng người Viễn Đông như người Trung Quốc đi qua Hoa Kỳ xuống định cư ở miền bắc México và người bán đảo Triều Tiên ở miền trung Mexico[19].
Trong thập niên 1970 và 1980, México đã mở cửa cho những người tị nạn chính trị đến từ khắp các nước Mỹ Latinh như Argentina, Chile, Cuba, Peru, Brazil, Colombia và các nước Trung Mỹ.
Những cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc tại các nước Mỹ Latinh láng giềng cũng góp phần làm gia tăng cộng đồng của họ tại Mexico, như người Argentina tại México được ước tính có khoảng 110.000 đến 130.000 người[20]. Bên cạnh đó, khoảng 1 triệu người Mỹ cũng định cư tại Mexico, chủ yếu vì lí do nghĩ dưỡng sau khi đã về hưu.
Mexico hiện nay là nước có tỷ lệ di cư âm (di cư nhiều hơn nhập cư), với tỉ lệ là -4,32/1000 người. Chủ yếu người dân México di cư đến Hoa Kỳ để tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trong thập niên 1990 và đầu những năm thập niên 2000, dòng người di cư từ México sang Hoa Kỳ đã gia tăng một cách đột biến, chiếm khoảng 37% tổng lượng dân México tại Mỹ. Việc nhập cư bất hợp pháp từ México vào Mỹ cũng là một vấn đề lớn trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Vào năm 2000, ước tính có khoảng 20 triệu người Mỹ tự nhận mình là người gốc Mexico[21].
Giải thích cho việc mặc dù nền kinh tế México đã phát triển rõ rệt song tỉ lệ di cư vẫn cao, nhiều người cho rằng đó là do sự bất bình đẳng về kinh tế trong nước, khoảng cách giàu nghèo gia tăng và một số người México sau khi định cư tại Mỹ đã quyết định đón gia đình của mình từ México sang.
Tôn giáo
Theo điều tra nhân khẩu năm 2000, tuyệt đại đa số người dân México theo đạo Thiên chúa (87,9%), mặc dù số lượng người đi lễ nhà thờ hàng tuần nhỏ hơn rất nhiều, chỉ khoảng 46%. Khoảng 5,2% dân số México theo đạo Tin lành, số còn lại theo một số tôn giáo khác.
Những bang có tỉ lệ người theo đạo Thiên chúa cao nhất là các bang miền trung México như Guanajuato (96,4%), Aguascalientes (95,6%), Jalisco (95,4%), trong khi đó những bang ở phía đông nam có tỉ lệ theo đạo Thiên chúa thấp nhất như Chiapas (63.8%), Tabasco (70.4%) and Campeche (71.3%)[22].
Tỉ lệ người dân México theo Đạo Thiên chúa đã giảm xuống từ mốc 98% năm 1950 xuống còn 87,9% năm 2000. Tỉ lệ này sẽ còn tiếp tục giảm xuống song đạo Thiên chúa vẫn đống vai trò hàng đầu về tôn giáo tại Mexico.
Không như một số quốc gia Mỹ Latinh khác, Hiến pháp México 1857 đã tách riêng hoạt động của nhà nước và nhà thờ. Chính phủ không cấp cho nhà thờ bất cứ nguồn lợi kinh tế nào như ở Tây Ban Nha hay Argentina[23] và nhà thờ cũng không được tham gia vào các hoạt động giáo dục ở các trường công (mặc dù họ có thể tham gia ở các trường tư).
Thậm chí, chính phủ México còn quốc hữu hóa các tài sản của nhà thờ (đến thập niên 1990 thì một số lại được trao trả). Các linh mục và thầy tu tại México không được quyền bầu cử hay tham gia ứng cử vào các vị trí trong chính quyền.
Ngôn ngữ
Mặc dù tiếng Tây Ban Nha được 97% dân số México sử dụng song nó không được công nhận là ngôn ngữ chính thức duy nhất của quốc gia[24]. Theo Hiến pháp của Mexico, tất cả các ngôn ngữ bản địa đều được quyền bình đẳng ngang với tiếng Tây Ban Nha, bất kể số người nói nhiều hay ít. Người dân hoàn toàn có quyền được yêu cầu cung cấp các dịch vụ công cộng và các tài liệu bằng ngôn ngữ bản địa của mình[25].
Thậm chí chính phủ México còn công nhận cả những ngôn ngữ bản địa của người da đỏ không có nguồn gốc từ México như tiếng của người Kickapoo (nhập cư từ Hoa Kỳ)[26] và ngôn ngữ của những người da đỏ tị nạn Guatemala[27].
México cũng đã thành lập các trường học song ngữ ở cấp tiểu học và trung học cho các học sinh nói ngôn ngữ bản địa. Hiện nay, có khoảng 7,1% dân số México có nói ít nhất một ngôn ngữ bản địa và có khoảng 1,2% dân số hoàn toàn không sử dụng tiếng Tây Ban Nha[28].
Mexico là quốc gia có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha nhiều nhất thế giới, hơn gấp đôi Tây Ban Nha là nơi bắt nguồn của ngôn ngữ này. Do vậy, México có vai trò quan trọng trong việc truyền bá ảnh hưởng của tiếng Tây Ban Nha ra thế giới, đặc biệt là vào Mỹ. Khoảng 1/3 số người nói tiếng Tây Ban Nha trên thế giới sống tại Mexico[29].
Bên cạnh đó, tiếng Nahualt là thứ tiếng được sử dụng phổ biến thứ nhì tại đất nước này với 1,5 triệu người sử dụng, sau đó là tiếng Yucatec Maya với 800.000 người. Một số ngôn ngữ thiểu số của México đang có nguy cơ biến mất, ví dụ như tiếng Lacandon được sử dụng bởi không quá 100 người.
Tiếng Anh được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng người Mỹ tại Mexico, những thành phố giáp biên giới phía bắc và các trung tâm kinh tế, tài chính lớn. Một số ngôn ngữ gốc Âu khác cũng được sử dụng nhiều là tiếng Venetian (bắt nguồn từ Ý), tiếng Plautdietsch (miền nam Đức), tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Digan.
Chủng tộc
Mexico là một quốc gia có nhiều sắc tộc khác nhau và Hiến pháp nước này ghi rõ México là một quốc gia đa chủng tộc. Dân México có thể chia làm các nhóm chính sau:
* Người Mestizo (tức người lai giữa người da trắng và người da đỏ) là nhóm sắc tộc chiếm tỉ lệ cao nhất tại Mexico, ước tính từ 60-75%[30].
* Người da đỏ bản địa được ước tính chiếm khoảng từ 12 - 30% dân số. Đây là những cư dân đầu tiên của México do vậy các ngôn ngữ của họ được chính phủ México công nhận là ngôn ngữ quốc gia và được bảo vệ.
* Người da trắng chiếm khoảng 9 - 17% dân số là những người dân nhập cư gốc châu Âu. Họ có nhiều nguồn gốc khác nhau trong đó chủ yếu là Tây Ban Nha, rồi đến một số nhóm khác như Pháp, Italy, Bồ Đào Nha, Basque, Đức, Ireland, Ba Lan, Romania, Nga... Ngoài ra còn có một số người Mỹ và Canada gần đây cũng di cư đến Mexico.
Người da đen chiếm một thiểu số không đáng kể tại Mexico, tập trung ở vùng bờ biển Veracruz, Tabasco, Guerrero. México cũng có một cộng đồng người Á khá đông đảo đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Philippines, Nhật Bản, Liban, Thổ Nhĩ Kỳ...
Kinh tế
Mexico là một nền kinh tế thị trường hỗn hợp và được xếp vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình trên[31]. Đây là nền kinh tế lớn thứ 11 thế giới dựa trên GDP[32] và đồng thời cũng là một trong những nước có thu nhập bình quân cao nhất khu vực Mỹ Latinh, tuy nhiên vẫn còn kém xa so với các nước Bắc Mỹ.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, thu nhập bình quân đầu người của México là 9.716 USD (danh nghĩa) trong năm 2007, đứng thứ nhì khu vực Mỹ Latinh còn nếu theo sức mua tương đương thì thu nhập của México là 14.119 USD, đứng thứ nhất[33].
Sau cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng năm 1994, México đã phục hồi một cách ấn tượng nền kinh tế bằng cách xây dựng một nền kinh tế đa dạng và hiện đại. Cơ sở hạ tầng được cải thiện đã nâng cao chất lượng hoạt động của các bến cảng, đường sá, mạng lưới điện, viễn thông, hàng không đảm bảo cho sự phát triển kinh tế.
Dầu lửa vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của México và mang lại một nguồn ngoại tế lớn cho nền kinh tế nước này. Với dân số đông và một nền kinh tế phát triển năng động và vững chắc, México được dự báo có thể sẽ trở thành một trong 5 cường quốc kinh tế thế giới vào năm 2050 theo thứ tự lần lượt là Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Brasil và Mexico[34].
Theo Ngân hàng Thế giới, tỉ lệ nghèo đói tại México đã giảm từ 24,2% xuống 17,6% trong khoảng 2000-2004. Tuy nhiên sự bất bình đẳng trong thu nhập của người dân México cũng là một vấn đề lớn đối với nước này. Sự chênh lệch giàu nghèo, phản ánh qua chỉ số Gini cao của México có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về xã hội và kinh tế.
Trong Báo cáo về Chỉ số Phát triển Con người của Liên Hiệp Quốc năm 2004, một số quận tại trung tâm thành phố México như quận Benito Juarez, hay quận San Pedro Carza Garcia thuộc bang Nueva Leon có mức thu nhập cũng như điều kiện y tế, giáo dục ngang với bình quân của các nước phát triển như Đức và New Zealand. Trong khi đó, quận Metlatonoc thuộc bang Guerrero có chỉ số HDI ngang với Syria, một nước thu nhập trung bình dưới[35].
Mexico đã ký Hiệp định Tự do Thương mại (FTA) với hơn 40 quốc gia trong đó có Hoa Kỳ, Nhật Bản, Liên minh Châu Âu, các nước Trung Mỹ và Nam Mỹ. Khoảng 90% mậu dịch của México có FTA.
Đối tác thương mại chủ yếu của México là hai nước bạn hàng Bắc Mỹ thuộc khối NAFTA, chiếm tới 90% mặt hàng xuất khẩu và 55% nhập khẩu của nước này[36]. Trong nền kinh tế Mexico, nông nghiệp chiếm 4%, công nghiệp chiếm 26,5% và dịch vụ chiếm 69,5%. Các mặt hàng xuất khẩu chú yếu của México là dầu mỏ, hàng gia công, rau quả, vải, cà phê, bạc. Còn các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông.
Du lịch cũng là một nguồn thu ngoại tệ lớn của Mexico. Mỗi năm đất nước México đón tiếp hơn 20 triệu lượt khách du lịch nước ngoài và là quốc gia duy nhất tại khu vực Mỹ Latinh có mặt trong top 25 nước điểm đến du lịch của thế giới.
Du lịch México nổi tiếng với những tàn tích từ thời các nền văn minh cổ xưa của châu Mỹ, các công trình văn hóa lịch sử cũng như các bãi biển đẹp dọc theo hai bên bờ biển của nước này. Năm 2006, México đứng thứ 8 thế giới về lượng khách du lịch đến tham quan[37].
Văn hóa
Văn hóa México phản ánh sự phức tạp của lịch sử México với sự hòa trộn nhiều yếu tố phức tạp về chủng tộc và văn hóa trên đất nước này. Hai nhân tố chính hình thành nên nền văn hóa México là văn hóa của những thổ dân da đỏ bản địa và nền văn hóa Tây Ban Nha, được đưa vào México trong 300 năm thuộc địa.
Gần đây, những ảnh hưởng văn hóa đương đại đến từ Hoa Kỳ cũng tác động vào văn hóa Mexico. Giống như nhiều quốc gia Mỹ Latinh khác sau khi giành được độc lập, nền văn hóa México dần dần được định hình trên cơ sở sự đa dạng về chủng tộc nhưng lại chia sẻ chung một tôn giáo duy nhất là Đạo Thiên chúa.
Thời kỳ Porfiriato (một phần tư cuối thế kỉ 19 và thập niên đầu thế kỉ 20) được đánh dấu bởi sự phát triển mạnh mẽ của nền văn hóa Mexico. Dưới sự cai trị của nhà độc tài Porfirio Diaz, nền kinh tế México phát triển mạnh mẽ và thịnh vượng đã đi cùng với sự phát triển của triết học và nghệ thuật Mexico. Mặc dù đất nước phải trải qua một số biến cố lớn như cuộc Cách mạng Mexico 1910, song nền văn hóa México đã từng bước định hình thành dạng mestizaje, một khái niệm chỉ nền văn hóa đa dạng tại México trong đó đặt những yếu tố bản địa truyền thống làm trung tâm.
Năm 1925, trong tác phẩm La Raza Cósmica (tạm dịch là Chủng tộc lớn), nhà văn José Vasconcelos đã xác định México là một quốc gia đa dạng (tương tự như thuật ngữ melting pot của Hoa Kỳ) không chỉ về mặt chủng tộc mà còn về mặt văn hóa[38]. Nhận thức mới mẻ này đã làm cho México hoàn toàn khác biệt so với nhiều nước châu Âu lúc đó vẫn giữ quan điểm lỗi thời về chủng tộc thượng đẳng.
Ẩm thực
Ẩm thực tại México nổi tiếng thế giới với hương vị cay nồng, cách trang trí món ăn sặc sỡ và sự đa dạng về các loại gia vị khác nhau. Nhiều món ăn México ngày nay dựa trên những thực phẩm truyền thống thời kỳ tiền Colombo, kết hợp với những món ăn Tây Ban Nha do người châu Âu mang đến đã làm nên một sự đa dạng nhưng vô cùng độc đáo trong ẩm thực nước này.
Khi đến Mexico, người Tây Ban Nha đã mang theo gạo, thịt bò, thịt lợn, thịt gà, rượu nho và tỏi. Trong khi đó người dân da đỏ tại México cũng có rất nhiều loại thực phẩm đặc sắc mà ngày nay được phổ biến khắp thế giới như ngô, cà chua, vanilla, đu đủ, dứa, ớt cay, khoai lang, đậu, lạc, chocolate...
Bữa ăn truyền thống đối với người México bản địa chủ yếu có ngô như lương thực chính, kết hợp với các loài thảo mộc, ớt, cà chua. Ngày nay việc sử dụng gạo cũng rất phổ biến tai México để làm lương thực, ngoài ra còn có lúa mì.
Món nachos (khoai tây rán) là một món ăn nhanh của México được phổ biến rất rộng rãi. Chocalate cũng bắt nguồn từ México nhưng ngày xưa, người da đỏ chủ yếu dùng để uống.
México cũng là nơi ra đời của nhiều loại bánh ngô như bánh ngô có nhân (tacos, nhân bánh có thể là nhiều loại thịt hoặc rau), bánh ngô phomat (quesadillas) hay bánh ngô cay (enchiladas). Mỗi vùng miền trên đất nước México có thể có những loại thực phẩm đặc trưng riêng. Thứ đồ uống phổ biến và đặc trưng cho México là rượu tequila.
Âm nhạc
Âm nhạc của México thể hiện sự đa dạng, phong phú về thể loại: từ những thể loại nhạc truyền thống như Mariachi, Banda, Norteño, Ranchera và Corridos cho đến những trào lưu âm nhạc hiện đại như pop, rock... với các bài hát được sáng tác bằng cả tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha.
Âm nhạc cổ điển được biểu diễn bởi các dàn nhạc giao hưởng được tổ chức tại hầu hết các bang của đất nước để người dân có thể thưởng thức.
Mexico là thị trường âm nhạc lớn nhất khu vực Mỹ Latinh. Nước này đã xuất khẩu âm nhạc của mình ra nhiều nước Trung Mỹ, Nam Mỹ và châu Âu (đặc biệt là Tây Ban Nha) do có sự tương đồng ngôn ngữ. Những ca sĩ nổi tiếng nhất của México là Thalía, Luis Miguel và Paulina Rubio; các nhóm nhạc lớn Café Tacuba, Molotov, RBD và Maná.
Lễ hội truyền thống
Ngày 16 tháng 9 là ngày México giành được độc lập từ tay người Tây Ban Nha năm 1821 và được coi là một ngày lễ chính thức của đất nước. Bên cạnh những ngày lễ thông thường trên khắp thế giới như Năm mới, Giáng Sinh, mỗi thành phố, trị trấn hay các làng quê của México đều có những lễ hội thường niên của riêng mình để tưởng nhớ vị thánh bảo trợ cho địa phương họ.
Trong ngày lễ thánh của địa phương, người dân México thường cầu nguyện, đốt nến và trang trí nhà thờ bằng nhiều loại hoa. Những cuộc diễu hành, bắn pháo hoa, các cuộc thi khiêu vũ, thi hoa hậu, các bữa tiệc... cũng được tổ chức nhân dịp này. Bên cạnh đó tại những thị trấn nhỏ còn có các hoạt động như bóng đá, gà chọi, đấu bò tót nghiệp dư.
Vị thánh bảo trợ cho México là đức mẹ Guadalupe. Ngày lễ thánh Guadalupe được tổ chức vào ngày 12 tháng 12 được coi là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của đất nước Mexico.
Ngày Vong hồn (Día de los Muertos trong tiếng Tây Ban Nha) được tổ chức vào hai ngày đầu tiên của tháng 11 là một dịp lễ hội khá đặc sắc của Mexico. Lễ hội này được cho là bắt nguồn từ những niềm tin tôn giáo xa xưa của Đạo Thiên chúa là Ngày các vị thánh (1 tháng 11) và Ngày các linh hồn (2 tháng 11), nhưng cũng được cho là gắn với một lễ hội cổ của người Aztec về Nữ thần Chết.
Trong ngày này, người dân México thường sum họp gia đình, đi thăm mộ để tưởng niệm người thân và bạn bè đã mất. Trong ngày lễ này, các cửa hàng ở México thường trang trí sặc sỡ những hình đầu lâu làm bằng đường và những catrina (bộ xương mặc trang phục người phụ nữ).
Nước này giáp với Hoa Kỳ về phía bắc, giáp với Guatemala và Belize về phía đông nam, giáp với Thái Bình Dương về phía tây và tây nam, giáp với vịnh México về phía đông.
Liên bang México là quốc gia theo thể chế cộng hòa liên bang. Nước này có tổng cộng 31 bang và 1 quận thuộc liên bang là thủ đô México, một trong những khu đô thị đông dân cư nhất trên thế giới.
México là một đất nước có thiên nhiên đa dạng và nền văn hóa vô cùng đặc sắc, mang ảnh hưởng của cả nền văn hóa bản địa truyền thống và văn hóa Tây Ban Nha. Nước này có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha cao nhất trên thế giới và tôn giáo chủ yếu tại đây là Đạo Thiên chúa.
Đất nước México là nơi ra đời của hai nền văn minh lớn của châu Mỹ là Maya và Aztec. Bắt đầu từ thế kỉ 16, México bị thực dân Tây Ban Nha đô hộ và đến năm 1810 thì tuyên bố độc lập và chính thức được công nhận vào năm 1821.
México hiện nay là quốc gia Mỹ Latinh duy nhất nằm trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế. Nước này hiện là nền kinh tế lớn thứ 11 trên thế giới và có thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm trung bình cao. Kinh tế México có mối liên hệ chặt chẽ với Canada và Mỹ nhờ Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ.
México còn là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế khác như Liên Hiệp Quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới. Tuy được đánh giá là một trong những quốc gia đang lên và đóng vai trò quan trọng trong khu vực Mỹ Latinh[2], song México cũng gặp phải một số vấn đề khó khăn như sự bất bình đẳng trong thu nhập, nghèo đói và tình trạng bạo lực, buôn bán ma túy tại nhiều vùng của México.
Tên gọi
Tên gọi México bắt nguồn từ kinh đô của Đế chế Aztec vĩ đại với cái tên México-Tenochtitlan, mà tên kinh đô này lại được đặt theo một tên gọi khác của dân tộc Aztec, dân tộc Mexica. Theo thần thoại Aztec cổ, một vị thần đã chỉ cho người dân bộ tộc địa điểm xây dựng kinh đô mới là nơi có một con đại bàng mang trong miệng một con rắn và đậu xuống cành cây xương rồng. Đó chính là một địa điểm nằm giữa hồ Texcoco và tại đó, người Aztec đã xây dựng nên một thành phố rộng lớn.
Hình ảnh này được miêu tả trong trang đầu của cuốn kinh thư Mendoza, một cuốn sách kể về lịch sử của người Aztec và ngày nay xuất hiện trên quốc kỳ và quốc huy của México.
Tên chính thức của México là Liên bang México (tiếng Tây Ban Nha: Estados Unidos Mexicanos). Tên gọi này được sử dụng lần đầu tiên trong bản hiến pháp của México năm 1824. Đôi khi México còn được đọc là "Mê-hi-cô". Trước khi có tên gọi chính thức là Liên bang México, nước này đã từng có một số tên gọi khác kể từ khi thành lập như Đế chế Thứ nhất México, Đế chế Thứ hai México, Cộng hòa México trước khi có tên gọi cuối cùng như ngày nay[3].
Lịch sử
Thời kỳ Tiền Colombo
Dấu vết cổ xưa nhất về con người được tìm thấy tại thung lũng México là một bãi lửa trại được xác định có niên đại khoảng 21.000 năm trước[4]. Trong hàng ngàn năm, người da đỏ ở México đã sinh sống như những cộng đồng chuyên về săn bắn.
Khoảng 9.000 năm trước, họ đã bắt đầu canh tác ngô và khởi đầu một cuộc cách mạng trong nông nghiệp, dẫn đến sự thành lập hàng loạt những quốc gia có trình độ phát triển cao và đạt được nhiều thành tựu to lớn về nhiều mặt, tiêu biểu là các quốc gia của người Maya và người Aztec. Họ đã đạt được nhiều thành tựu lớn về chữ viết, toán học, thiên văn học, nghệ thuật và kiến trúc...
Những công trình tiêu biểu cho các nền văn hóa tiền Colombo này là các kim tự tháp, tiêu biểu như quần thể kim tự tháp tại Chichen Itza. Đế chế Aztec đã xây dựng nên một quốc gia hùng mạnh với thủ đô đặt tại Tenochtitlan, nay là thành phố México.
Năm 1519, người Tây Ban Nha xâm lược các quốc gia của người da đỏ tại México. Năm 1521, thành phố Tenochtitlan bị chiếm đóng và phá hủy, đánh dấu sự chấm dứt của đế chế Aztec trên bản đồ thế giới.
Người dân bản địa lần lượt bị bắt làm nô lệ hoặc bị tàn sát rất dã man, đồng thời bên cạnh đó là sự phá hủy vô cùng to lớn của người Tây Ban Nha đối với gia tài văn hóa truyền thống của họ.
Năm 1535, Phó vương quốc Tân Tây Ban Nha được thành lập tại México và một số vùng lân cận. Đây là thuộc địa đầu tiên và lớn nhất của người Tây Ban Nha tại Tân thế giới và đã đem lại một nguồn của cải dồi dào cho chính quốc thông qua sự cướp bóc tài nguyên và nô lệ tại đây.
México giành độc lập
Gần 300 năm sau khi trở thành thuộc địa của Đế quốc Tây Ban Nha, vào năm 1810, một mục sư người México là Miguel Hidalgo y Costilla đã tuyên bố nền độc lập cho México.
Tiếp theo đó là một cuộc chiến tranh kéo dài của nhân dân México chống lại quân đội Tây Ban Nha cho đến năm 1821, México chính thức giành được độc lập. Đế chế Thứ nhất của México được hình thành trong một thời gian ngắn ngủi, bao gồm toàn bộ lãnh thổ của nước México ngày nay, toàn bộ khu vực Trung Mỹ (trừ Panama và Belize), các bang miền tây và miền nam Hoa Kỳ (California, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico, Texas).
Agustin de Iturbide tự xưng là hoàng đế của Đế chế Thứ nhất nhưng bị các lực lượng cộng hòa lật đổ hai năm sau đó.
Các tỉnh ở Trung Mỹ tách ra độc lập năm 1823 và thành lập nên nước Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ, nhưng về sau bị vỡ vụn ra nhiều quốc gia độc lập nhỏ hơn.
Bốn thập kỉ sau khi giành được quyền độc lập, đất nước México vẫn đầy các xung đột do sự đối đầu giữa những người tự do và bảo thủ tại nước này. Tướng Antonio Lopez de Santa Anna là một nhân vật có ảnh hưởng lớn đối với nền chính trị của México thời gian này.
Năm 1836, ông thông qua Siete Leyes nhằm thể chế hóa chính phủ tập trung quyền lực tại México dẫn đến việc đình chỉ Hiến pháp 1824. Có ba vùng đất thuộc México đã nổi dậy đòi độc lập là Cộng hòa Texas, Cộng hòa Rio Grande và Cộng hòa Yucatan.
México đã tái thu phục được Rio Grande và Yucatan nhưng đã thất bại trong việc chiếm lại Texas. Không chỉ vậy, Texas sau đó đã được sát nhập vào Hoa Kỳ và những tranh chấp về đất đai, lãnh thổ với nước láng giềng phương Bắc đã làm bùng nổ cuộc chiến tranh Mỹ-México (1846-1848) với thất bại nặng nề thuộc về México. Năm 1848, Hiệp ước Guadalupe-Hidalgo được ký kết, theo đó México mất tới 1/3 diện tích lãnh thổ cho Hoa Kỳ.
Chán nản trước thất bại của tướng Santa Anna, một phong trào cải cách đã lan rộng tai México. Đây được gọi là thời kỳ La Reforma, với một hiến pháp mới được ban hành theo đó tái thành lập thể chế liên bang và lần đầu tiên giới thiệu về quyền tự do tôn giáo tại México.
Những năm 1860, México phải đối mặt với sự xâm lăng của nước Pháp. Công tước Ferdinand Maximilian của Áo (thuộc dòng họ Habsburg) được chọn để trở thành vua của Đế chế México Thứ hai. Tuy nhiên chính thể phong kiến này cũng chỉ tồn tại được trong một thời gian ngắn ngủi. Năm 1867, Benito Juarez, một người da đỏ Zapotec đã tái khôi phục nền cộng hòa và trở thành tổng thống da đỏ đầu tiên của México. Ông được đánh giá là vị tổng thống vĩ đại nhất của México trong thế kỉ 19.
Thế kỉ 20 và thế kỉ 21
Porfirio Diaz đã cai trị một cách độc tài đất nước México trong khoảng thời gian từ năm 1880 đến năm 1911. Giai đoạn này, được gọi là Porfiriato được biết đến với những thành tựu lớn của nền kinh tế México, khoa học, nghệ thuật phát triển song bên cạnh đó là sự bất bình đẳng trong thu nhập giữa người giàu và người nghèo và sự đàn áp về chính trị.
Cuộc bầu cử giả mạo để tiếp tục nhiệm kỳ thứ năm của Diaz đã bị người dân phản ứng dữ dội, dẫn đến việc cuộc Cách mạng México bùng nổ vào năm 1910. Hệ quả của cuộc cách mạng là một hiến pháp mới đã được ban hành vào năm 1917 và tiếp sau đó là một loạt những biến động trên chính trường México. Đất nước rơi vào cuộc nội chiến giữa các phe phái và nhiều nhân vật lãnh đạo quan trọng bị ám sát.
Tình hình tương đối ổn định trở lại từ khi Đảng Cách mạng Quốc gia, về sau đổi tên là Đảng Cách mạng Thể chế (PRI) lên nắm quyền vào năm 1929 và đóng vai trò quan trọng trên chính trường México suốt 71 năm sau đó.
Thời gian từ thập niên 1940 đến 1980 được đánh dấu bởi sự phát triển kinh tế vượt bậc của México và được các nhà sử học gọi là "El Milagro Mexicano", tức "Phép màu México"[5].
México đã có những cố gắng quan trọng trong việc quốc hữu hóa các tài sản của quốc gia như khoáng sản và dầu khí. vào năm 1938, tổng thống Lázaro Cárdenas đã quyết định quốc hữu hóa tất cả các công ty khai thác dầu và buộc họ phải sát nhập của PEMEX, công ty dầu khí của México.
Sự kiện này đã gây ra một cuộc khủng hoảng trong quan hệ ngoại giao giữa México với các nước tham gia khai thác tài nguyên tại đây. Kinh tế phát triển nhưng vẫn chưa đủ sức xóa hết những căng thẳng trong xã hội México, mà đỉnh cao là cuộc thảm sát Tlatelolco tại chính thủ đô México năm 1968[6].
Thời kỳ hoàng kim của kinh tế México kết thúc vào năm 1982 với một cuộc đại khủng hoảng. Giá dầu lửa, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của México bị mất giá trầm trọng, tỉ lệ lãi suất tăng vọt và chính phủ México hoàn toàn bị vỡ nợ với những khoản nợ khổng lồ.
Tiếp theo đó là một thời kỳ lạm phát kéo dài và México trở thành một quốc gia phá sản. México lại một lần nữa đối mặt với khủng hoảng kinh tế - tài chính lớn vào cuối năm 1994 với tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 1995 là -6,9%[7].
Hiện nay tình hình kinh tế México đã có nhiều cải thiện quan trọng theo hướng tự do hóa thị trường, đồng thời liên kết với các bạn hàng lớn là Hoa Kỳ và Canada để phát triển trong NAFTA (Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ). Tăng trưởng kinh tế dần đi vào ổn định và México đã trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Về chính trị, đã có một sự thay đổi lớn trên chính trường México trong cuộc bầu cử năm 2000. Lần đầu tiên sau 71 năm, Đảng Cách mạng Thể chế (PRI) để mất chiếc ghế tổng thống vào tay Đảng Hành động Quốc gia (PAN) là ông Vicente Fox.
Trong cuộc bầu cử năm 2006, PRI thậm chí còn bị tụt xuống thứ ba, sau khi bị Đảng Cách mạng Dân chủ (PRD) vượt lên. Tổng thống México hiện nay là ông Felipe Calderon (2006-2012) của đảng PAN. Calderon tuyên chuyến với các băng đảng ma túy và tổ chức chiến dịch vào các cùng do các tay buôn lậu kiểm soát.
Chính trị
Theo Hiến pháp năm 1917, Liên bang México là một nước cộng hòa dân chủ đại diện và theo chế độ tổng thống. Hiến pháp của nước này cũng quy định thành lập 3 cấp chính quyền khác nhau: liên bang, tiểu bang và thành phố. Tất cả những vị trí lãnh đạo của chính quyền đều được quyết định thông qua bầu cử hoặc được chỉ định bởi những người đã được bầu.
Chính quyền của México được chia làm 3 nhánh sau:
* Lập pháp: gồm quốc hội lưỡng viện bao gồm Thượng viện và Hạ viện México. Phía lập pháp có quyền đặt ra các điều luật, tuyên bố chiến tranh, đặt thuế mới, thông qua ngân sách quốc gia và các hiệp ước quốc tế, bổ nhiệm các cán bộ ngoại giao...
* Hành pháp: Tổng thống México vừa là người đứng đầu nhà nước, vừa là người đứng đầu chính phủ và đồng thời cũng được coi là Tổng tư lệnh quân đội México. Tổng thống có quyền bổ nhiệm nội các (với sự thông qua của Thượng viện), chịu trách nhiệm việc thiết lập và thực thi luật pháp và quyền đình chỉ không thông qua một bộ luật nào đó.
* Tư pháp: Đứng đầu nhánh này là Tòa án Tư pháp Tối cao, gồm 11 vị thẩm phán được bổ nhiệm bởi tổng thống với sự đồng ý của Thượng viện.
Ở cấp tiểu bang, chính quyền cũng được tổ chức thành 3 nhánh: lập pháp (hội đồng lưỡng viện), hành pháp (đứng đầu là thống đốc và nội các được bổ nhiệm) và tư pháp (tòa án).
Trong thời gian từ năm 2006-2009, có 9 đảng phái có đại diện trong quốc hội México. Nhưng trong đó có 5 đảng có số phếu không vượt quá 4%. Ba đảng lớn nhất và có ảnh hưởng quan trọng đối với nền chính trị México là:
* Đảng Hành động Quốc gia (Partido Acción Nacional, PAN): đảng trung hữu theo đường lối bảo thủ được thành lập năm 1939.
* Đảnh Cách mạng Thể chế (Partido Revolucionario Institucional, PRI): một đảng trung tả theo đường lối dân chủ xã hội, được thành lập năm 1929 nhằm thống nhất những lực lượng của cuộc Cách mạng México. Phần lớn các chính trị gia cánh tả của México thuộc đảng này.
* Đảng Cách mạng Dân chủ (Partido de la Revolución Democrática, PRD): đảng trung tả được thành lập năm 1989, tạo thành bởi liên minh giữa những người theo chủ nghĩa xã hội và một số đảng phái tự do khác.
Trong suốt 71 năm kể từ khi thành lập, PRI là đảng năm giữ vai trò chủ yếu trên chính trường México. Tuy nhiên đến năm 2000, lần đầu tiên đảng đã bị mất chiếc ghế tổng thống vào tay Vicente Fox, một thành viên của đảng PAN. Đến năm 2006, Felipe Calderon của PAN lại một lần nữa giành chiến thắng trước đối thủ Andres Manuel Lopez Obrador của đảng PRD với cách biệt cực kỳ sít sao 0,58%. Ông tuyên thệ nhiệm kỳ tổng thống México 2006-2012.
Quân đội
México là quốc gia có lực lượng quân đội lớn thứ hai tại khu vực Mỹ Latinh, chỉ sau có Brasil. México có 503.777 quân hiện hành, và có 192.770 quân nhân thuộc lực lượng quân đội chính quy[8]. Ngân sách dành cho quân đội mỗi năm của México khoảng 6 tỉ USD, chiếm 0,5% GDP[9].
Từ thập niên 1990, quân đội México chuyển hướng trọng tâm hoạt động sang cuộc chiến chống ma túy, đòi hỏi phải nâng cấp nhiều loại vũ khí và hiện đại hóa quân đội. Quân đội México bao gồm hai nhánh: Lục quân México (trong đó đã bao gồm cả không quân) và Hải quân México.
Hiện quân đội México vẫn còn duy trì một số cơ sở vật chất, hạ tầng để thử nghiệm và chế tạo vũ khí như trực thăng, tàu chiến hạng nặng, các loại súng cho quân đội. Những cơ sở này đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương.
Trong những năm gần đây, do yêu cầu hiện đại hóa quân đội ngày càng cao nên México đã cải tiến các chương trình huấn luyện cũng như vũ trang, đồng thời trở thành một nhà cung cấp vũ khí cho cả quân đội trong nước và các nước khác.
Địa lý
Vị trí, giới hạn
México là một quốc gia thuộc khu vực Bắc Mỹ. Phần lớn lãnh thổ của đất nước này nằm trên mảng kiến tạo Bắc Mỹ trong khi một phần nhỏ thuộc bán đảo Baja California thuộc địa mảng Thái Bính Dương và địa mảng Cocos. Về địa vật lý, phần lớn lãnh thổ México thuộc về Bắc Mỹ, trong khi 12% lãnh thổ thuộc bán đảo Tehuantepec thuộc khu vực Trung Mỹ[10]. Còn về mặt địa chính trị, México được coi như một quốc gia Bắc Mỹ, cùng với Hoa Kỳ và Canada[11].
Tổng diện tích của México 1.972.550 km2 và México là quốc gia có diện tích đứng hàng thứ 14 trên thế giới. Trong đó, México còn tuyên bố chủ quyền đối với 6.000 km2 đất thuộc các đảo và quần đảo tại Thái Bình Dương (đảo Guadalupe và quần đảo Revillagigedo), vịnh Mexico, biển Caribbean và vịnh California. Về phía bắc, México chia sẻ đường biên giới dài 3.141 km với Hoa Kỳ.
Dòng sông Río Bravo del Norte (ở Hoa Kỳ gọi là Rio Grande) là biên giới tự nhiên kéo dài từ Ciudad Juárez về phía đông đến vịnh Mexico. Ngoài ra còn có một số đường phân giới tự nhiên hoặc nhân tạo khác từ Ciudad Juárez về phía tây đến bờ Thái Bình Dương. Về phía nam, México chia sẻ chung đường biên giới dài 871 km với Guatemala và 251 km với Belize.
Địa hình
Đất nước México có địa hình chủ yếu là đồi núi. Nước này có 3 dãy núi chính và đều nằm dọc theo đường bờ biển của Mexico. Trong đó Siera Madre Occidental là dãy núi dài nhất, kéo dài tới 5000 km theo dọc bờ biển phía tây giáp Thái Bình Dương của nước này.
Ở bờ biển phía đông có dãy núi Siera Madre Oriental dài 1350 km và vùng bờ biển phía nam có dãy Sierra Madre de Sur dài 1200 km. Nằm giữa những dãy núi này với đường bờ biển là các đồng bằng nhỏ và hẹp.
Cao nguyên México chiếm một phần lớn diện tích trung tâm đất nước và nằm giữa hai dãy Siera Madrea Occidental và Siera Madre Oriental. Trong khi phía bắc cao nguyên México có địa hình thấp hơn (trung bình khoảng 1100 m) với nhiều bồn địa thì phía nam cao nguyên địa hình lại cao hơn. Những thung lũng thuộc miền nam cao nguyên México tập trung rất nhiều thành phố lớn như thành phố Mexico hay Guadalajara.
Mexico nằm trên một khu vực không ổn định, gần nơi tiếp giáp giữa hai địa mảng Cocos và Bắc Mỹ nền thường hay xảy ra những trận động đất và núi lửa phun trào. Ngọn núi lửa Orizaba (5636 m) là ngọn núi cao nhất tại México và thứ ba tại Bắc Mỹ.
Dãy núi lớn thứ ba tại México là Sierra Nevada, hay được gọi là Vành đai núi lửa Mexico là một chuỗi các núi lửa chắn ngang đất nước México theo chiều đông-tây. Dãy núi lớn thứ tư của México là Sierra Madre del Sur nằm dọc theo bờ biển tây nam nước này.
Mexico có khoảng 150 con sông nhưng lượng nước phân bố không đồng đều trên toàn bộ lãnh thổ. Phần nhiều các con sông lớn đều chảy về phía đông vào vịnh Mexico và biển Caribbean.
Khí hậu
Có thể nói, đường chí tuyến bắc đã phân chia lãnh thổ México thành hai vùng khí hậu riêng biệt: nửa phía bắc chí tuyến có khí hậu ôn hòa còn nửa phía nam chí tuyến thì có điều kiện khí hậu phụ thuộc nhiều vào độ cao.
México là một đất nước có nhiều núi non trùng điệp và điều này đã khiến cho México trở thành một trong những quốc gia có hệ thống khí hậu đa dạng nhất trên thế giới.
Ở nửa phía nam của đường chí tuyến, tại những vùng có độ cao không vượt quá 1000 m thì có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm quanh năm, với nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 24° - 28°C, chênh lệch nhiệt độ giữa mùa hè và mùa đông không quá lớn, chỉ khoảng 5°C.
Trong khi đó, những vùng ở phía bắc đường chí tuyến của México thì có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn, vào khoảng 20° - 24°C với mùa hè nóng ẩm còn mùa đông thì lạnh và khô.
Thung lũng México nằm ở phía nam đường chí tuyến là một khu vực tập trung nhiều khu vực đô thị lớn của đất nước, trong đó có thành phố Mexico. Khu vực này nằm ở độ cao trên 2000 m nên nhìn chung có khí hậu ôn hòa tương đối dễ chịu, nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 16° - 18°C.
Nhiều vùng đất ở Mexico, đặc biệt là tại phía bắc đường chí tuyến thường có rất ít mưa, tạo nên một số vùng hoang mạc lớn tại đất nước này. Trong khi đó miền nam México (đặc biệt là những vùng đồng bằng duyên hải như bán đảo Yucatan) thì lượng mưa thường đạt trên 2000 mm/năm.
Đa dạng sinh học
Mexico được xếp là một trong 18 nước có mức độ đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Theo thống kê, México có khoảng 200.000 loài sinh vật đã được phát hiện, chiếm từ 10-12% tổng số loài sinh vật trên Trái Đất[12].
Đất nước này xếp thứ nhất thế giới về số lượng các loài bò sát (707 loài), thứ nhì về số lượng động vật có vú (438 loài), thứ tư về số lượng lưỡng cư (290 loài) và thứ tư về số lượng các loài thực vật (khoảng 20.000 loài).
México cũng xếp thứ tư thế giới về sự đa dạng của hệ sinh thái cũng như của các loài sinh vật. Có khoảng 2500 loài nằm trong danh sách bảo vệ của chính phủ Mexico. Hiện México đã thành lập Hệ thống Thông tin quốc gia về đa dạng sinh học nhằm nâng cao hiểu biết của người dân về thế giới sinh vật đa dạng của đất nước này[13].
Tại Mexico, có khoảng 170.000 km2 được coi là khu vực bảo tồn tự nhiên, trong đó bao gồm 34 khu dự trữ sinh quyển, 64 công viên quốc gia cùng nhiều khu vực bảo vệ các loài thực vật và động vật quý hiếm khác.
Mexico là quê hương của nhiều loài thực vật có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống hàng ngày. Sau khi phát hiện ra châu Mỹ, người châu Âu đã mang các loại cây trái này của châu Mỹ đi phổ biến khắp thế giới. Đó là các loài cây cacao (sản xuất chocolate), cà chua, ngô, vani, nhiều loại đậu và ớt cay khác nhau (trong đó có ớt Habanero).
Nhân khẩu
Theo ước tính vào năm 2005, dân số México khoảng 103 triệu người và đây là quốc gia có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha nhiều nhất thế giới. México là quốc gia đông dân thứ hai khu vực Mỹ Latinh (sau Brazil nói tiếng Bồ Đào Nha) và đồng thời cũng là quốc gia đông dân thứ hai tại Bắc Mỹ (sau Hoa Kỳ).
Trong thế kỉ 20, một đặc điểm nổi bật của dân số México là mức gia tăng dân số rất nhanh. Tuy rằng hiện nay, tốc độ gia tăng dân số đã giảm xuống còn dưới 1% nhưng dân số México đã vượt quá mốc 100 triệu người và còn tiếp tục gia tăng hơn nữa. Đồng thời bên cạnh đó, México được coi là một quốc gia với dân số trẻ, với khoảng 50% dân số có độ tuổi dưới 25[14].
Năm 1900, dân số México là 13,6 triệu người[15]. Từ những năm 1930 đến 1980, hay giai đoạn được gọi là "Phép màu Mexico", chính phủ México đã có những đầu tư hiệu quả vào việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống người dân khiến tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh được giảm xuống rõ rệt. Dân số México gia tăng nhanh chóng trong thế kỉ 20 và bây giờ đã bắt đầu có xu hướng chậm lại. Tốc độ gia tăng dân số từ mức đỉnh 3,5% năm 1965 nay đã hạ xuống 0,99% vào năm 2005.
Tốc độ gia tăng dân số có sự khác biệt giữa các vùng của Mexico. Khu vực thủ đô Mexico có tốc độ tăng dân số chỉ có 0,2%, và đặc biệt bang Michoacan có mức tăng trưởng dân số là -0,1%. Trong khi đó một số vùng khác thưa dân hơn lại có mức độ tăng trưởng dân số cao (được ảnh hưởng khá nhiều từ quá trình nhập cư) là Quintana Roo (4,7%) hay Baja California Sur (3,4%)[16].
Nhập cư và di cư
Dân châu Âu, chủ yếu là người Tây Ban Nha đã nhập cư vào México trong thời kỳ nước này còn là một thuộc địa của Tây Ban Nha. Đến cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20, một dòng người nhập cư mới đến từ châu Âu cũng xuất hiện chủ yếu do sự nghèo đói tại quê hương, tuy không đông đảo như các đợt di dân đến Argentina, Brazil và Uruguay.
Ngoài người Tây Ban Nha, những nhóm người châu Âu nhập cư bao gồm người Anh, người Ireland, người Ý, người Đức, người Pháp, người Hà Lan[17]... Một bộ phận người Trung Đông cũng nhập cư vào México trong thời kỳ này, chủ yếu họ đến từ Thổ Nhĩ Kỳ và Liban[18].
Bên cạnh đó còn có một số cộng đồng người Viễn Đông như người Trung Quốc đi qua Hoa Kỳ xuống định cư ở miền bắc México và người bán đảo Triều Tiên ở miền trung Mexico[19].
Trong thập niên 1970 và 1980, México đã mở cửa cho những người tị nạn chính trị đến từ khắp các nước Mỹ Latinh như Argentina, Chile, Cuba, Peru, Brazil, Colombia và các nước Trung Mỹ.
Những cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc tại các nước Mỹ Latinh láng giềng cũng góp phần làm gia tăng cộng đồng của họ tại Mexico, như người Argentina tại México được ước tính có khoảng 110.000 đến 130.000 người[20]. Bên cạnh đó, khoảng 1 triệu người Mỹ cũng định cư tại Mexico, chủ yếu vì lí do nghĩ dưỡng sau khi đã về hưu.
Mexico hiện nay là nước có tỷ lệ di cư âm (di cư nhiều hơn nhập cư), với tỉ lệ là -4,32/1000 người. Chủ yếu người dân México di cư đến Hoa Kỳ để tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trong thập niên 1990 và đầu những năm thập niên 2000, dòng người di cư từ México sang Hoa Kỳ đã gia tăng một cách đột biến, chiếm khoảng 37% tổng lượng dân México tại Mỹ. Việc nhập cư bất hợp pháp từ México vào Mỹ cũng là một vấn đề lớn trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Vào năm 2000, ước tính có khoảng 20 triệu người Mỹ tự nhận mình là người gốc Mexico[21].
Giải thích cho việc mặc dù nền kinh tế México đã phát triển rõ rệt song tỉ lệ di cư vẫn cao, nhiều người cho rằng đó là do sự bất bình đẳng về kinh tế trong nước, khoảng cách giàu nghèo gia tăng và một số người México sau khi định cư tại Mỹ đã quyết định đón gia đình của mình từ México sang.
Tôn giáo
Theo điều tra nhân khẩu năm 2000, tuyệt đại đa số người dân México theo đạo Thiên chúa (87,9%), mặc dù số lượng người đi lễ nhà thờ hàng tuần nhỏ hơn rất nhiều, chỉ khoảng 46%. Khoảng 5,2% dân số México theo đạo Tin lành, số còn lại theo một số tôn giáo khác.
Những bang có tỉ lệ người theo đạo Thiên chúa cao nhất là các bang miền trung México như Guanajuato (96,4%), Aguascalientes (95,6%), Jalisco (95,4%), trong khi đó những bang ở phía đông nam có tỉ lệ theo đạo Thiên chúa thấp nhất như Chiapas (63.8%), Tabasco (70.4%) and Campeche (71.3%)[22].
Tỉ lệ người dân México theo Đạo Thiên chúa đã giảm xuống từ mốc 98% năm 1950 xuống còn 87,9% năm 2000. Tỉ lệ này sẽ còn tiếp tục giảm xuống song đạo Thiên chúa vẫn đống vai trò hàng đầu về tôn giáo tại Mexico.
Không như một số quốc gia Mỹ Latinh khác, Hiến pháp México 1857 đã tách riêng hoạt động của nhà nước và nhà thờ. Chính phủ không cấp cho nhà thờ bất cứ nguồn lợi kinh tế nào như ở Tây Ban Nha hay Argentina[23] và nhà thờ cũng không được tham gia vào các hoạt động giáo dục ở các trường công (mặc dù họ có thể tham gia ở các trường tư).
Thậm chí, chính phủ México còn quốc hữu hóa các tài sản của nhà thờ (đến thập niên 1990 thì một số lại được trao trả). Các linh mục và thầy tu tại México không được quyền bầu cử hay tham gia ứng cử vào các vị trí trong chính quyền.
Ngôn ngữ
Mặc dù tiếng Tây Ban Nha được 97% dân số México sử dụng song nó không được công nhận là ngôn ngữ chính thức duy nhất của quốc gia[24]. Theo Hiến pháp của Mexico, tất cả các ngôn ngữ bản địa đều được quyền bình đẳng ngang với tiếng Tây Ban Nha, bất kể số người nói nhiều hay ít. Người dân hoàn toàn có quyền được yêu cầu cung cấp các dịch vụ công cộng và các tài liệu bằng ngôn ngữ bản địa của mình[25].
Thậm chí chính phủ México còn công nhận cả những ngôn ngữ bản địa của người da đỏ không có nguồn gốc từ México như tiếng của người Kickapoo (nhập cư từ Hoa Kỳ)[26] và ngôn ngữ của những người da đỏ tị nạn Guatemala[27].
México cũng đã thành lập các trường học song ngữ ở cấp tiểu học và trung học cho các học sinh nói ngôn ngữ bản địa. Hiện nay, có khoảng 7,1% dân số México có nói ít nhất một ngôn ngữ bản địa và có khoảng 1,2% dân số hoàn toàn không sử dụng tiếng Tây Ban Nha[28].
Mexico là quốc gia có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha nhiều nhất thế giới, hơn gấp đôi Tây Ban Nha là nơi bắt nguồn của ngôn ngữ này. Do vậy, México có vai trò quan trọng trong việc truyền bá ảnh hưởng của tiếng Tây Ban Nha ra thế giới, đặc biệt là vào Mỹ. Khoảng 1/3 số người nói tiếng Tây Ban Nha trên thế giới sống tại Mexico[29].
Bên cạnh đó, tiếng Nahualt là thứ tiếng được sử dụng phổ biến thứ nhì tại đất nước này với 1,5 triệu người sử dụng, sau đó là tiếng Yucatec Maya với 800.000 người. Một số ngôn ngữ thiểu số của México đang có nguy cơ biến mất, ví dụ như tiếng Lacandon được sử dụng bởi không quá 100 người.
Tiếng Anh được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng người Mỹ tại Mexico, những thành phố giáp biên giới phía bắc và các trung tâm kinh tế, tài chính lớn. Một số ngôn ngữ gốc Âu khác cũng được sử dụng nhiều là tiếng Venetian (bắt nguồn từ Ý), tiếng Plautdietsch (miền nam Đức), tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Digan.
Chủng tộc
Mexico là một quốc gia có nhiều sắc tộc khác nhau và Hiến pháp nước này ghi rõ México là một quốc gia đa chủng tộc. Dân México có thể chia làm các nhóm chính sau:
* Người Mestizo (tức người lai giữa người da trắng và người da đỏ) là nhóm sắc tộc chiếm tỉ lệ cao nhất tại Mexico, ước tính từ 60-75%[30].
* Người da đỏ bản địa được ước tính chiếm khoảng từ 12 - 30% dân số. Đây là những cư dân đầu tiên của México do vậy các ngôn ngữ của họ được chính phủ México công nhận là ngôn ngữ quốc gia và được bảo vệ.
* Người da trắng chiếm khoảng 9 - 17% dân số là những người dân nhập cư gốc châu Âu. Họ có nhiều nguồn gốc khác nhau trong đó chủ yếu là Tây Ban Nha, rồi đến một số nhóm khác như Pháp, Italy, Bồ Đào Nha, Basque, Đức, Ireland, Ba Lan, Romania, Nga... Ngoài ra còn có một số người Mỹ và Canada gần đây cũng di cư đến Mexico.
Người da đen chiếm một thiểu số không đáng kể tại Mexico, tập trung ở vùng bờ biển Veracruz, Tabasco, Guerrero. México cũng có một cộng đồng người Á khá đông đảo đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Philippines, Nhật Bản, Liban, Thổ Nhĩ Kỳ...
Kinh tế
Mexico là một nền kinh tế thị trường hỗn hợp và được xếp vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình trên[31]. Đây là nền kinh tế lớn thứ 11 thế giới dựa trên GDP[32] và đồng thời cũng là một trong những nước có thu nhập bình quân cao nhất khu vực Mỹ Latinh, tuy nhiên vẫn còn kém xa so với các nước Bắc Mỹ.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, thu nhập bình quân đầu người của México là 9.716 USD (danh nghĩa) trong năm 2007, đứng thứ nhì khu vực Mỹ Latinh còn nếu theo sức mua tương đương thì thu nhập của México là 14.119 USD, đứng thứ nhất[33].
Sau cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng năm 1994, México đã phục hồi một cách ấn tượng nền kinh tế bằng cách xây dựng một nền kinh tế đa dạng và hiện đại. Cơ sở hạ tầng được cải thiện đã nâng cao chất lượng hoạt động của các bến cảng, đường sá, mạng lưới điện, viễn thông, hàng không đảm bảo cho sự phát triển kinh tế.
Dầu lửa vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của México và mang lại một nguồn ngoại tế lớn cho nền kinh tế nước này. Với dân số đông và một nền kinh tế phát triển năng động và vững chắc, México được dự báo có thể sẽ trở thành một trong 5 cường quốc kinh tế thế giới vào năm 2050 theo thứ tự lần lượt là Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Brasil và Mexico[34].
Theo Ngân hàng Thế giới, tỉ lệ nghèo đói tại México đã giảm từ 24,2% xuống 17,6% trong khoảng 2000-2004. Tuy nhiên sự bất bình đẳng trong thu nhập của người dân México cũng là một vấn đề lớn đối với nước này. Sự chênh lệch giàu nghèo, phản ánh qua chỉ số Gini cao của México có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về xã hội và kinh tế.
Trong Báo cáo về Chỉ số Phát triển Con người của Liên Hiệp Quốc năm 2004, một số quận tại trung tâm thành phố México như quận Benito Juarez, hay quận San Pedro Carza Garcia thuộc bang Nueva Leon có mức thu nhập cũng như điều kiện y tế, giáo dục ngang với bình quân của các nước phát triển như Đức và New Zealand. Trong khi đó, quận Metlatonoc thuộc bang Guerrero có chỉ số HDI ngang với Syria, một nước thu nhập trung bình dưới[35].
Mexico đã ký Hiệp định Tự do Thương mại (FTA) với hơn 40 quốc gia trong đó có Hoa Kỳ, Nhật Bản, Liên minh Châu Âu, các nước Trung Mỹ và Nam Mỹ. Khoảng 90% mậu dịch của México có FTA.
Đối tác thương mại chủ yếu của México là hai nước bạn hàng Bắc Mỹ thuộc khối NAFTA, chiếm tới 90% mặt hàng xuất khẩu và 55% nhập khẩu của nước này[36]. Trong nền kinh tế Mexico, nông nghiệp chiếm 4%, công nghiệp chiếm 26,5% và dịch vụ chiếm 69,5%. Các mặt hàng xuất khẩu chú yếu của México là dầu mỏ, hàng gia công, rau quả, vải, cà phê, bạc. Còn các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông.
Du lịch cũng là một nguồn thu ngoại tệ lớn của Mexico. Mỗi năm đất nước México đón tiếp hơn 20 triệu lượt khách du lịch nước ngoài và là quốc gia duy nhất tại khu vực Mỹ Latinh có mặt trong top 25 nước điểm đến du lịch của thế giới.
Du lịch México nổi tiếng với những tàn tích từ thời các nền văn minh cổ xưa của châu Mỹ, các công trình văn hóa lịch sử cũng như các bãi biển đẹp dọc theo hai bên bờ biển của nước này. Năm 2006, México đứng thứ 8 thế giới về lượng khách du lịch đến tham quan[37].
Văn hóa
Văn hóa México phản ánh sự phức tạp của lịch sử México với sự hòa trộn nhiều yếu tố phức tạp về chủng tộc và văn hóa trên đất nước này. Hai nhân tố chính hình thành nên nền văn hóa México là văn hóa của những thổ dân da đỏ bản địa và nền văn hóa Tây Ban Nha, được đưa vào México trong 300 năm thuộc địa.
Gần đây, những ảnh hưởng văn hóa đương đại đến từ Hoa Kỳ cũng tác động vào văn hóa Mexico. Giống như nhiều quốc gia Mỹ Latinh khác sau khi giành được độc lập, nền văn hóa México dần dần được định hình trên cơ sở sự đa dạng về chủng tộc nhưng lại chia sẻ chung một tôn giáo duy nhất là Đạo Thiên chúa.
Thời kỳ Porfiriato (một phần tư cuối thế kỉ 19 và thập niên đầu thế kỉ 20) được đánh dấu bởi sự phát triển mạnh mẽ của nền văn hóa Mexico. Dưới sự cai trị của nhà độc tài Porfirio Diaz, nền kinh tế México phát triển mạnh mẽ và thịnh vượng đã đi cùng với sự phát triển của triết học và nghệ thuật Mexico. Mặc dù đất nước phải trải qua một số biến cố lớn như cuộc Cách mạng Mexico 1910, song nền văn hóa México đã từng bước định hình thành dạng mestizaje, một khái niệm chỉ nền văn hóa đa dạng tại México trong đó đặt những yếu tố bản địa truyền thống làm trung tâm.
Năm 1925, trong tác phẩm La Raza Cósmica (tạm dịch là Chủng tộc lớn), nhà văn José Vasconcelos đã xác định México là một quốc gia đa dạng (tương tự như thuật ngữ melting pot của Hoa Kỳ) không chỉ về mặt chủng tộc mà còn về mặt văn hóa[38]. Nhận thức mới mẻ này đã làm cho México hoàn toàn khác biệt so với nhiều nước châu Âu lúc đó vẫn giữ quan điểm lỗi thời về chủng tộc thượng đẳng.
Ẩm thực
Ẩm thực tại México nổi tiếng thế giới với hương vị cay nồng, cách trang trí món ăn sặc sỡ và sự đa dạng về các loại gia vị khác nhau. Nhiều món ăn México ngày nay dựa trên những thực phẩm truyền thống thời kỳ tiền Colombo, kết hợp với những món ăn Tây Ban Nha do người châu Âu mang đến đã làm nên một sự đa dạng nhưng vô cùng độc đáo trong ẩm thực nước này.
Khi đến Mexico, người Tây Ban Nha đã mang theo gạo, thịt bò, thịt lợn, thịt gà, rượu nho và tỏi. Trong khi đó người dân da đỏ tại México cũng có rất nhiều loại thực phẩm đặc sắc mà ngày nay được phổ biến khắp thế giới như ngô, cà chua, vanilla, đu đủ, dứa, ớt cay, khoai lang, đậu, lạc, chocolate...
Bữa ăn truyền thống đối với người México bản địa chủ yếu có ngô như lương thực chính, kết hợp với các loài thảo mộc, ớt, cà chua. Ngày nay việc sử dụng gạo cũng rất phổ biến tai México để làm lương thực, ngoài ra còn có lúa mì.
Món nachos (khoai tây rán) là một món ăn nhanh của México được phổ biến rất rộng rãi. Chocalate cũng bắt nguồn từ México nhưng ngày xưa, người da đỏ chủ yếu dùng để uống.
México cũng là nơi ra đời của nhiều loại bánh ngô như bánh ngô có nhân (tacos, nhân bánh có thể là nhiều loại thịt hoặc rau), bánh ngô phomat (quesadillas) hay bánh ngô cay (enchiladas). Mỗi vùng miền trên đất nước México có thể có những loại thực phẩm đặc trưng riêng. Thứ đồ uống phổ biến và đặc trưng cho México là rượu tequila.
Âm nhạc
Âm nhạc của México thể hiện sự đa dạng, phong phú về thể loại: từ những thể loại nhạc truyền thống như Mariachi, Banda, Norteño, Ranchera và Corridos cho đến những trào lưu âm nhạc hiện đại như pop, rock... với các bài hát được sáng tác bằng cả tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha.
Âm nhạc cổ điển được biểu diễn bởi các dàn nhạc giao hưởng được tổ chức tại hầu hết các bang của đất nước để người dân có thể thưởng thức.
Mexico là thị trường âm nhạc lớn nhất khu vực Mỹ Latinh. Nước này đã xuất khẩu âm nhạc của mình ra nhiều nước Trung Mỹ, Nam Mỹ và châu Âu (đặc biệt là Tây Ban Nha) do có sự tương đồng ngôn ngữ. Những ca sĩ nổi tiếng nhất của México là Thalía, Luis Miguel và Paulina Rubio; các nhóm nhạc lớn Café Tacuba, Molotov, RBD và Maná.
Lễ hội truyền thống
Ngày 16 tháng 9 là ngày México giành được độc lập từ tay người Tây Ban Nha năm 1821 và được coi là một ngày lễ chính thức của đất nước. Bên cạnh những ngày lễ thông thường trên khắp thế giới như Năm mới, Giáng Sinh, mỗi thành phố, trị trấn hay các làng quê của México đều có những lễ hội thường niên của riêng mình để tưởng nhớ vị thánh bảo trợ cho địa phương họ.
Trong ngày lễ thánh của địa phương, người dân México thường cầu nguyện, đốt nến và trang trí nhà thờ bằng nhiều loại hoa. Những cuộc diễu hành, bắn pháo hoa, các cuộc thi khiêu vũ, thi hoa hậu, các bữa tiệc... cũng được tổ chức nhân dịp này. Bên cạnh đó tại những thị trấn nhỏ còn có các hoạt động như bóng đá, gà chọi, đấu bò tót nghiệp dư.
Vị thánh bảo trợ cho México là đức mẹ Guadalupe. Ngày lễ thánh Guadalupe được tổ chức vào ngày 12 tháng 12 được coi là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của đất nước Mexico.
Ngày Vong hồn (Día de los Muertos trong tiếng Tây Ban Nha) được tổ chức vào hai ngày đầu tiên của tháng 11 là một dịp lễ hội khá đặc sắc của Mexico. Lễ hội này được cho là bắt nguồn từ những niềm tin tôn giáo xa xưa của Đạo Thiên chúa là Ngày các vị thánh (1 tháng 11) và Ngày các linh hồn (2 tháng 11), nhưng cũng được cho là gắn với một lễ hội cổ của người Aztec về Nữ thần Chết.
Trong ngày này, người dân México thường sum họp gia đình, đi thăm mộ để tưởng niệm người thân và bạn bè đã mất. Trong ngày lễ này, các cửa hàng ở México thường trang trí sặc sỡ những hình đầu lâu làm bằng đường và những catrina (bộ xương mặc trang phục người phụ nữ).
Nguồn: Wikipedia
## Tin tức khác
-
[Tinh diệu chè mặn xứ Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11357/tinh-dieu-che-man-xu-hue.html)
-
[Đến A Lưới đi Sim, tắm suối và xem trình diễn dệt Dèng](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11356/den-a-luoi-di-sim-tam-suoi-va-xem-trinh-dien-det-deng.html)
-
[Danh hiệu Thành phố du lịch sạch theo tiêu chí của ASEAN - Đạt đã khó, giữ càng khó](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11355/danh-hieu-thanh-pho-du-lich-sach-theo-tieu-chi-cua-asean-dat-da-kho-giu-cang-kho.html)
-
[Các chương trình tại Festival Huế 2018 có giá vé như thế nào?](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11354/cac-chuong-trinh-tai-festival-hue-2018-co-gia-ve-nhu-the-nao.html)
-
[Giúp Huế trong chiến lược phát triển](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11353/giup-hue-trong-chien-luoc-phat-trien.html)
-
[Vấn vương bánh nậm xứ Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11352/van-vuong-banh-nam-xu-hue.html)
-
[Lễ hội đường phố tại Festival Huế 2018: Sôi động hơn](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11351/le-hoi-duong-pho-tai-festival-hue-2018-soi-dong-hon.html)
-
[Giới trẻ đất Cố đô đua nhau đi ngắm cải vàng cuối đông](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11350/gioi-tre-dat-co-do-dua-nhau-di-ngam-cai-vang-cuoi-dong.html)
-
[Mở cửa miễn phí 3 ngày Tết tại khu di sản Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11349/mo-cua-mien-phi-3-ngay-tet-tai-khu-di-san-hue.html)
-
[Huế: Nhiều người mắc bẫy khi mua tiền giả trên facebook](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a11348/hue-nhieu-nguoi-mac-bay-khi-mua-tien-gia-tren-facebook.html)
-
[4 khách sạn Việt Nam lọt Top Hotel tốt nhất thế giới](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9680/4-khach-san-viet-nam-lot-top-hotel-tot-nhat-the-gioi.html)
-
[13 Triều đại nhà Nguyễn](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a6431/13-trieu-dai-nha-nguyen.html)
-
[BTV thời sự của VTV nói giọng Huế gây tranh cãi](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9903/btv-thoi-su-cua-vtv-noi-giong-hue-gay-tranh-cai.html)
-
[Tham quan động Thiên Đường - Tour động Thiên Đường](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a101/tham-quan-dong-thien-duong-tour-dong-thien-duong.html)
-
[Tham quan động Phong Nha 1 ngày](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a105/tham-quan-dong-phong-nha-1-ngay.html)
-
[Tour du lịch Huế trong ngày - City tour Hue](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a103/tour-du-lich-hue-trong-ngay-city-tour-hue.html)
-
[Thị trấn mỗi nhà có một chiếc máy bay](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9844/thi-tran-moi-nha-co-mot-chiec-may-bay.html)
-
[Phát hiện rùa khắc chữ cổ, mang đi cầm đồ lấy 25 triệu](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9807/phat-hien-rua-khac-chu-co-mang-di-cam-do-lay-25-trieu.html)
-
[Địa chỉ các quán ăn ngon ở Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a6402/dia-chi-cac-quan-an-ngon-o-hue.html)
-
[Điềm báo tử của 'Thần Rắn'](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9858/diem-bao-tu-cua-than-ran.html) ![ve may bay hue ve may bay hue](http://dulichhue.com.vn/upload/files/ngoctoan/vemaybayhuegiare.jpg)
![ve may bay hue ve may bay hue](http://dulichhue.com.vn/upload/files/ngoctoan/vemaybayhuegiare.jpg)
![ve may bay hue ve may bay hue](http://dulichhue.com.vn/upload/images/dai_ly_ve_may_bay_hue.jpg)
![ve may bay hue ve may bay hue](http://dulichhue.com.vn/upload/images/dai_ly_ve_may_bay_hue.jpg)
![Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ](http://dulichhue.com.vn/upload/images/tour_dulichhue_trong_ngay_citytour.jpg)
![Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ Tour du lịch Huế trong ngày giá chỉ 250,000 VNĐ](http://dulichhue.com.vn/upload/images/tour_dulichhue_trong_ngay_citytour.jpg)
![Tour Hue di Bach Ma Tour Hue di Bach Ma](http://dulichhue.com.vn/upload/images/tour-bachma-hue.jpg)
![Tour Hue di Bach Ma Tour Hue di Bach Ma](http://dulichhue.com.vn/upload/images/tour-bachma-hue.jpg)
### Tours mua nhiều nhất
- 1
[Tour du lịch Huế - Đà Nẵng - Hội An trong ngày](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10016/tour-du-lich-hue-da-nang-hoi-an-trong-ngay.html)
- 2
[Tham quan động Thiên Đường - Tour động Thiên Đường](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a101/tham-quan-dong-thien-duong-tour-dong-thien-duong.html)
- 3
[Tour du lịch Huế trong ngày - City tour Hue](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a103/tour-du-lich-hue-trong-ngay-city-tour-hue.html)
- 4
[Tham quan động Phong Nha 1 ngày](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a105/tham-quan-dong-phong-nha-1-ngay.html)
- 5
[Tour ẩm thực Huế về đêm](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a107/tour-am-thuc-hue-ve-dem.html)
- 6
[Tour du lịch Bạch Mã Huế 1 ngày](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a8935/tour-du-lich-bach-ma-hue-1-ngay.html)
- 7
[Du lịch Hành trình di sản miền trung](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a9869/du-lich-hanh-trinh-di-san-mien-trung.html)
### Top khách sạn ở Huế
### Top nhà hàng ở Huế
- 1
[Cơm tấm Tài Phát - Đặc sản cơm tấm Sài Gòn tại Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10027/com-tam-tai-phat-dac-san-com-tam-sai-gon-tai-hue.html)
- 2
[Quán ăn Ngự Uyển - Chuyên phục vụ các món ăn đặc sản Huế](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a4904/quan-an-ngu-uyen-chuyen-phuc-vu-cac-mon-an-dac-san-hue.html)
- 3
[Nhà hàng Thăng Long City Tour Hue](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a6806/nha-hang-thang-long-city-tour-hue.html)
### Top dịch vụ ở Huế
[Đại lý Jetstar tại Huế](http://hueair.com/dai-ly-ve-may-bay-jetstar-tai-hue)
Trụ sở chính : 22 Nguyễn Huệ (+84 234).6 288 288 - E - Mail: info@hueair.com Hotline dịch vụ : 0935.620.602 (Mr. Lộc)
![Đại lý Jetstar tại Huế Trụ sở chính : 22 Nguyễn Huệ
(+84 234).6 288 288 - E - Mail: info@hueair.com
Hotline dịch vụ : 0935.620.602 (Mr. Lộc)](upload/files/ngoctoan/jetstar_hue.jpg)
![Đại lý Jetstar tại Huế Trụ sở chính : 22 Nguyễn Huệ
(+84 234).6 288 288 - E - Mail: info@hueair.com
Hotline dịch vụ : 0935.620.602 (Mr. Lộc)](upload/files/ngoctoan/jetstar_hue.jpg)
[Đại lý vé máy bay Vietnamairlines Huế](http://hueair.com)
Đặt vé máy bay Vietnamairlines giá rẻ
![Đại lý vé máy bay Vietnamairlines Huế Đặt vé máy bay Vietnamairlines giá rẻ](upload/files/ngoctoan/lotus.png)
![Đại lý vé máy bay Vietnamairlines Huế Đặt vé máy bay Vietnamairlines giá rẻ](upload/files/ngoctoan/lotus.png)
[Đại lý Vietjetair tại Huế](http://http://hueair.com/dai-ly-ve-may-bay-vietjet-air-tai-hue)
22 Nguyễn Huệ - TP Huế - Hotline : 0914242096 Mr Hòa
![Đại lý Vietjetair tại Huế 22 Nguyễn Huệ - TP Huế - Hotline : 0914242096 Mr Hòa](upload/files/ngoctoan/vietjetair_hue.png)
![Đại lý Vietjetair tại Huế 22 Nguyễn Huệ - TP Huế - Hotline : 0914242096 Mr Hòa](upload/files/ngoctoan/vietjetair_hue.png)
** 22 Nguyễn Huệ - Thành phố Huế - Văn phòng Du lịch Huế:** ![ ](/upload/images/dien_thoai_dulichhue.png)
**(+84 234).6 288 288**- ![ ](/upload/images/email_dulichhue.png)
**E - Mail:**info@dulichhue.com.vn - ![ ](/upload/images/quangcaohue.png)
[Liên hệ quảng cáo](http://dulichhue.com.vn/new/vi/a10909/dich-vu-quang-cao-quang-ba-du-lich-hue.html) ** Hotline tư vấn:** **091.4242.096** (Mr. Hòa) -
** Vé máy bay HueAir.com:** **0935.620.602** (Mr. Lộc) -
** Hỗ Trợ Online:** **Skype: **
![](http://dulichhue.com.vn/skype.png)


markdown:
Quý khách đang có nhu cầu cần được tư vấn pháp lý, hay như việc cần được hướng dẫn những thủ tục hành chính. Bạn muốn hỏi luật sư nhưng chưa biết nên đến văn phòng luật sư nào. Quý khách có thể lựa chọn hình thức liên lạc trực tiếp vào
[số điện thoại văn phòng luật sư](http://dvdn247.net/dien-thoai-van-phong-luat-su/) của chúng tôi. Thay vì việc phải đến trực tiếp công ty luật để nhờ luật sư tư vấn thì quý khách có thể lựa chọn liên hệ với luật sư của chúng tôi qua: email, số điện thoại, hoặc thậm chí cả fanpage facebook.
Lĩnh vực tư vấn qua số điện thoại công ty luật:
- Tư vấn luật kinh tế
- Tư vấn luật kế toán
- Tư vấn luật thương mại
- Tư vấn luật thuế thu nhập cá nhân
- Tư vấn luật thuế thu nhập doanh nghiệp
- Tư vấn luật giao thông
- Tư vấn luật sở hữu trí tuệ
- Tư vấn luật chứng khoán
- Tư vấn luật thuế gtgt
- Tư vấn luật đấu thầu
- Tư vấn các vấn đề khác
Lợi ích từ việc tư vấn pháp luật qua số điện thoại:
- Tiết kiệm thời gian di chuyển
- Tiếu kiệm chi phí
- Phục vụ mọi lúc mọi nơi qua số điện thoại
- Đội ngũ tư vấn viên và ban cố vấn chuyên nghiệp và thân thiện, đã có nhiều năm kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực pháp luật, nắm rõ tổng quan hệ thống văn bản pháp luật, có thể hướng dẫn thủ tục hành chính một cách chi tiết, hướng dẫn cách xử lý và giải quyết những tranh chấp…
- Đảm bảo quyền lợi của khách hàng theo quy định của pháp luật
Quý khách hãy lưu số điện thoại văn phòng luật sư chúng tôi lại. để được phục vụ khi cần thiết

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close


markdown:
Sao Việt
Bóng đá
Phụ nữ
Bạn có biết
Girl & Boy
Cộng đồng mạng
Tổng hợp
Trang chủ
››
Tổng hợp
››
CÓ BAO NHIÊU NGƯỜI HIỂU? :((
YAN News
Tổng hợp
6 tháng trước
5,234
292
CÓ BAO NHIÊU NGƯỜI HIỂU?
(
Chia sẻ mới nhất của
YAN News
#1. "Nếu ai đó thích bạn, nhất định sẽ nói ra, còn không là do bạn ảo tưởng thôi" LÀ PHỤ NỮ NHẤT ĐỊNH PHẢI GHI NHỚ!!
CHỊ EM THÍCH NÀO HƠN? :">
Khi sạch đừng để điện thoại trên mền gối vì không toả nhiệt được, gây cháy nổ. SHARE CHO MỌI NGƯỜI CÙNG BIẾT NHÉ BẠN ƠI!!!
HẠNH PHÚC GIẢN ĐƠN LẮM ❤
Ế VÌ MÌNH THÍCH THẾ <3
MẶT NỌNG ĐI KHẮP THẾ GIAN ĐANG LÀ XU HƯỚNG NHÉ CHỊ EM NGHE TÔI!!
Tổng hợp Hot 24h
To Top

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding


markdown:
You can
sponsor
this page
Common name (e.g. trout)
contains
begins with
begins with
ends with
is
Genus + Species (e.g. Gadus morhua)
About this page
More Info
Plus d'info
Mais info
Languages
Arabic
Bahasa/Malay
Bangla
Chinese(Si)
Chinese(Tr)
Deutsch
English
Español
Farsi
Français
Greek
Hindi
Italiano
Japanese
Lao
Nederlands
Português(Br)
Português(Pt)
Russian
Swedish
Thai
Vietnamese
User feedbacks
Comments & Corrections
Fish Forum
Guest Book
Facebook
Citation
Uploads
Attach website
Upload photo
Upload video
Upload references
Fish Watcher
Related species
Species in
Rhinogobius
Species in
Gobiidae
- Classification -
Gobionellinae
Gobiidae
Perciformes
Actinopterygii
Chordata
Animalia
Rhinogobius
parvus
(Luo, 1989)
Upload your
photos
and
videos
Pictures
|
Google image
Rhinogobius parvus
No image available for this species;
drawing shows typical fish in this Family.
Classification / Names
Common names
|
Synonyms
| Catalog of Fishes (
gen.
,
sp.
) |
ITIS
|
CoL
|
WoRMS
|
Cloffa
Actinopterygii (ray-finned fishes) >
Perciformes
(Perch-likes) >
Gobiidae
(Gobies) > Gobionellinae
Etymology:
Rhinogobius:
Greek, rhinos = nose + Latin, gobius = gudgeon (Ref.
45335
)
.
Environment / Climate / Range
Ecology
Freshwater; benthopelagic. Tropical
Distribution
Countries
|
FAO areas
|
Ecosystems
|
Occurrences
|
Point map
|
Introductions
|
Faunafri
Asia: China.
Size / Weight / Age
Maturity: L
m

?
  range ? - ? cm
Short description
Morphology
|
Morphometrics
Pectoral fin base with a vertical dark brown line (Ref.
79602
).
Biology
Glossary
(e.g. epibenthic)
Life cycle and mating behavior
Maturity
|
Reproduction
|
Spawning
|
Eggs
|
Fecundity
|
Larvae
Main reference
Upload your references
|
References
|
Coordinator
|
Collaborators
Zhu, S.-Q.
, 1995. Synopsis of freshwater fishes of China. Jiangsu Science and Technology Publishing House i-v + 1-549. (Ref.
45679
)
IUCN Red List Status (Ref.
115185
)
Not Evaluated
CITES (Ref.
115941
)
Not Evaluated
CMS (Ref.
116361
)
Not Evaluated
Threat to humans
Harmless
Human uses
FAO(Publication :
search
) |
FishSource
|
More information
Countries
FAO areas
Ecosystems
Occurrences
Introductions
Stocks
Ecology
Diet
Food items
Food consumption
Ration
Common names
Synonyms
Metabolism
Predators
Ecotoxicology
Reproduction
Maturity
Spawning
Fecundity
Eggs
Egg development
Age/Size
Growth
Length-weight
Length-length
Length-frequencies
Morphometrics
Morphology
Larvae
Larval dynamics
Recruitment
Abundance
References
Aquaculture
Aquaculture profile
Strains
Genetics
Allele frequencies
Heritability
Diseases
Processing
Mass conversion
Collaborators
Pictures
Stamps, Coins Misc.
Sounds
Ciguatera
Speed
Swim. type
Gill area
Otoliths
Brains
Vision
Tools
E-book
|
Field guide
|
Length-frequency wizard
|
Life-history tool
|
Point map
|
Classification Tree
|
Catch-MSY
|
Special reports
Check for Aquarium maintenance
|
Check for Species Fact Sheets
|
Check for Aquaculture Fact Sheets
Download XML
Summary page
|
Point data
|
Common names
|
Photos
Internet sources
Aquatic Commons
|
BHL
|
Cloffa
|
Websites from users
|
Check FishWatcher
|
CISTI
|
Catalog of Fishes
(
gen.
,
sp.
) |
DiscoverLife
|
ECOTOX
|
Faunafri
|
Fishtrace
| GenBank(
genome
,
nucleotide
) | GloBI |
GOBASE
| |
Google Books
|
Google Scholar
|
Google
| IGFA World Record |
MitoFish
|
Otolith Atlas of Taiwan Fishes
|
PubMed
| Reef Life Survey |
Scirus
|
SeaLifeBase
|
Tree of Life
| Wikipedia(
Go
,
Search
) | World Records Freshwater Fishing |
Zoological Record
Estimates of some properties based on models
Phylogenetic diversity index (Ref.
82805
): PD
50
= 0.5000 [Uniqueness, from 0.5 = low to 2.0 = high].
Bayesian length-weight: a=0.00912 (0.00312 - 0.02670), b=2.95 (2.71 - 3.19), in cm Total Length, based on LWR estimates for this (Sub)family-body shape (Ref.
93245
).
Trophic Level (Ref.
69278
): 3.2 ±0.4 se; Based on size and trophs of closest relatives
Resilience (Ref.
69278
): High, minimum population doubling time less than 15 months (Preliminary K or Fecundity.).
Vulnerability (Ref.
59153
): Low vulnerability (14 of 100) .
Entered by
Capuli, Estelita Emily
Modified by
Capuli, Estelita Emily
Fish Forum
Comments & Corrections
Sign our Guest Book
Back to Search
Random Species
Back to Top
Accessed through:
60232
FishBase mirror site :
Kiel, Germany
Page last modified by :
mrius-barile
- 20 July 2016
Total processing time for the page : 1.1856 seconds

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
Chào ông. Mình tên là Huyền Anh ở Bạc Liêu năm nay mình 35 tuổi. Xác định phục vụ yêu cầu đẩy mạnh của nền kinh tế, thị trường dịch vụ kê khai, kiểm toán cần tăng nhanh số lượng doanh nghiệp và số lượng kiểm toán viên, kế toán viên hành nghề dịch vụ tại Tây hồ và các tỉnh lân cận như Thái nguyên và hầu hết các tỉnh thành của VN như Lào Cai.
Công ty của bạn đang trong tình trạng thiếu kế toán thuế hoặc đang lo lắng, không yên tâm về năng lực chuyên môn cũng như kinh nghiệm thực tế của bộ phận kế toán của chính công ty mình?
Xem thêm: nhật ký thực tập ngành kế toán
chuyển nhà thành hưng máu tươi tanh ở khắp lưng, mông, ven đùi và khớp gối trên tấm thân chẳng khác nào một thây ma của người phụ nữ bất hạnh. Nhiều chỗ, như ở khớp gối, da thịt lở loét, ăn sâu lộ rõ cả ống xương. Chỉ cần nhìn như thế, chỉ cần nhìn khuôn mặt nhăn nhó đến chai sạn, cũng đã hiểu người phụ nữ mới bước qua tuổi 30 đã phải chịu đựng những bệnh tật hành hạ, đau đớn đến nhường nào.
901625713
taxi tải thành hưng Nghe tòa tuyên xong, người phụ nữ nức nở “có ai khổ như tôi không, sinh con ra, giờ không được nuôi đứa nào”. Mặc dù được anh trấn an hàng tuần sẽ đưa con về với mẹ nhưng chị xua đi.
Được cán bộ tòa án giải thích rất nhiều song chị không nghe. Phiên tòa kết thúc khá lâu nhưng anh vẫn kiên nhẫn chờ chị bình tĩnh, động viên. Thậm chí, sợ có chuyện không hay, anh đề nghị vợ cũ gửi xe máy lại để anh chở về. “Tôi không cần” - chị tức giận đáp lại. taxi tải thành hưng
Đánh bài baccarat online , Đá Gà Trực Tuyến , Cá Cược Bóng Đá , Ucw88 mobile , Link vào ucw88
624694740
Giới thiệu - Điều khoản & Thỏa thuận - Cài đặt & gỡ bỏ
Địa chỉ: Tầng 16 số 18B Tam Trinh, Q.Hoàng Mai, Tp.Hà Nội
Email: [email protected] | Hotline: 039.234.234

Server: cloudflare

Pragma: private

Cache-Control: private

Set-Cookie: bb_lastactivity=0; expires=Tue, 23-Apr-2019 03:38:50 GMT; Max-Age=31536000; path=/

Vary: User-Agent


markdown:
BQT MU Huynh Đệ thông báo sự kiện Đua Top Ngày Open đã kết thúc. Top 1 của BXH Đua Top vào lúc 0h ngày 3/2/2018 sẽ nhận được phần thưởng như sau:
Giải Thưởng: Đua Top Ngày Open
TOP
Nhân vật
Giải thưởng TOP 1 GIANG 1 Sói Tinh Phòng Thủ hoặc Tấn Công
Hình thức Trao giải thưởng:
-
Sau khi thông báo những nhân vật được giải thì vui lòng liên hệ BQT để nhận giải thưởng trong game.
BQT MU Huynh Đệ trân trọng thông báo.


markdown:
Cuối cùng thì sự kiện
Đua Top THÁNG 2đã đến hồi kết thúc và BQT rất vui mừng được thông báo những nhân vật thắng cuộc sau đây:
Các bạn sẽ nhận được giải thưởng như sau:
TOP
Giải thưởng TOP 1 1 Wing3 +13 +Full Exellent +Luck +Op28 (được chọn Wing) Top 2 1 Wing3 +11 + 2 dòng EX +Luck +Op20 (được chọn Wing) Top 3 200.000 VND tiền trong tài khoản game. 4 - 5 100.000 VND tiền trong tài khoản game.
Chú ý:
- Để nhận thưởng vui lòng chat trực tiếp với GM qua chức năng vChat để chọn đồ muốn nhận theo chủng tộc.
- Tiền thưởng tài khoản game sẽ được chuyển ngay khi có thông báo này.


markdown:
[Cách lên đồ Rammus Jungle Tank siêu cứng cáp trong LMHT](http://game2t.com/rammus-cach-len-do-o-vi-tri-di-rung-jungle-tank-sieu-cung-cap-mua-5-lol/)
Hướng dẫn cách chơi Rammus ở vị trí rừng trong LMHT Rammus – Tê Tê Gai Là một vị tướng mà hầu hết các người chơi Liên Minh Huyền Thoại đều sở hữu và có trang...
[Cách lên đồ Tryndamere Top chuẩn men trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-tryndamere-o-vi-tri-duong-tren-top-dame-chuan-men-trong-mua-5/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Tryndamere ở vị trí đường trên trong LMHT Tryndamere – Bá Vương Man Di Nổi tiếng với 5s đàn ông Tryndamere với khả năng chí mạng cao cộng với khả...
[Cách lên đồ Jax TOP Damage độc đáo trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-jax-top-dame-o-vi-tri-duong-tren/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Jax TOP Damage trong LMHT Jax - Bậc thầy vũ khí Với khả năng gây sát thương hỗn hợp mạnh Jax có khả năng đấu tay đôi cực mạnh...
[Cách lên đồ Katarina AP MID hiệu quả trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-katarina-o-vi-tri-ap-mid-manh-nhat/)
Hướng dẫn cách đánh Katarina cực chuẩn trong LMHT Katarina - Ác Kiếm Trong Liên minh huyền thoại nói về khả năng lấy Pentakill thì Katarina chắc nằm trong top đầu. Khả năng dồn sát thương tốt...
[Cách lên đồ Ezreal AD BOT đơn giản trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-ezreal-o-vi-tri-ad-don-gian-ma-cuc-manh-mua-5-lol/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Ezreal ở vị trí đường dưới trong LMHT Ezreal – Nhà thám hiểm Với khả năng rỉa máu tốt, tính cơ động cao và là một trong những xạ...
[Cách lên đồ Irelia TOP siêu mạnh trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-irelia-top-sieu-manh-trong-lmht/)
Hướng dẫn cách lên đồ Irelia TOP bá đạo trong LMHT Irelia – Ý Chí Của Lưỡi Kiếm Là một đấu sĩ vô cùng mạnh mẽ ở đường trên với khả năng gây là lượng sát thương...
[Cách lên đồ Cho’Gath AP MID dị mà hay trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-chogath-ap-mid-trong-lmht/)
Hướng dẫn cách lên đồ Cho’Gath AP MID chuẩn mực trong LMHT Cho’Gath – Quái vật hư không Được coi là một vị tướng cực kỳ trâu bò trong LMHT nhưng Cho’Gath cũng không kém phần...
[Cách lên đồ Kayle AP MID mới lạ trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-kayle-o-vi-tri-phap-su-duong-giua-ap-mid-trong-lmht-mua-5/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Kayle ở vị trí pháp sư đường giữa trong LMHT Kayle – Thiên thần phán quyết Với sát thương diện rộng, lượng sát thương hỗn hợp kết hợp với khả...
[Cách lên đồ Renekton TOP thần cá sấu trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-renekton-o-vi-tri-duong-tren-top-tank-trong-lmht-mua-5/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Renekton TOP trong LMHT Renekton - Đồ Tể Sa Mạc Cực mạnh trong giai đoạn đi đường nhờ khả năng hồi phục và lượng sát thương lớn Renekton là...
[#1 Cách lên đồ Ahri AP MID độc lạ trong LMHT](http://game2t.com/huong-dan-cach-choi-va-len-do-ahri-ap-mid-vo-dich/)
Cách lên đồ Ahri cực mạnh ở vị trí pháp sư đường giữa trong LMHT Ahri - Hồ ly chín đuôi Một vị tướng rất mạnh ở khu vực đường giữa với khả năng dồn sát thương...
[Cách lên đồ Kindred Jungle sát thủ trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-kindred-jungle-dame-trong-lmht/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Kindred trong LMHT Kindred – Thợ Săn Vĩnh Hằng Một vị tướng được đồn thổi trong một thời gian dài với nhiều cái tên được các anh hùng đặt...
[Cách lên đồ Warwick Jungle mới lạ trong LMHT](http://game2t.com/warwick-cach-len-do-jung-rung-vo-doi-mua-5-lmht/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Warwick ở vị trí rừng trong LMHT Warwick - Quái Thú Sổng Chuồng Sau bản cập nhật vừa rồi Warwick vừa được thay đổi một cách mạnh mẽ từ lối chơi,...
[Cách lên đồ Nocturne Jungle Damage sát thủ trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-nocturne-o-vi-tri-rung-sat-thu-mua-5-lol/)
Hướng dẫn cách chơi Nocturne ở vị trí rừng trong LMHT Nocturne – Ác mộng vĩnh cửu Với kỹ năng hạn chế tầm nhìn độc đáo kết hợp với lượng sát thương lớn và khả năng...
[Cách lên đồ Ekko TOP Tank dị mà hay trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-ekko-top-tank-di-ma-hay-trong-lmht/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Ekko ở vị trí đường trên trong LMHT Ekko – Cậu Bé Điều Khiển Thời Gian Một sự lựa chọn phá cách mang lại một trải nghiệm mới nhưng...
[Cách lên đồ Gangplank TOP Damage cực dị trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-gangplank-top-dame-o-vi-tri-duong-tren/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Gangplank TOP Damage trong LMHT Gangplank - Hiểm Họa Vùng Saltwater Nổi bật trong giai đoạn gần đây nhờ bộ kỹ năng được can thiệp mạnh tay đến từ Riot,...
[Cách lên đồ Zilean SP cực hiệu quả trong LMHT](http://game2t.com/zilean-cach-len-do-o-vi-tri-ho-tro-sp-uy-luc-cuc-manh-trong-mua-5/)
Hướng dẫn cách chơi và lên đồ Zilean SP mạnh mẽ trong LMHT Zilean – Giám hộ thời gian Với một kiệt sức miễn phí, khả năng rỉa máu bá đạo và khả năng lôi đầu...
[Cách lên đồ Sejuani Jungle Tank gánh tạ trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-sejuani-o-vi-tri-di-rung-jungle-tank-ganh-ta-mua-5-lol/)
Hướng dẫn cách chơi Sejuani rừng cân team trong LMHT Sejuani – Cơn thịnh nộ mùa đông Khả năng khống chế mạnh, đi kèm với khả năng giao tranh tổng cực tốt và chống chịu sát...
[Cách lên đồ Ivern SP cực dị trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-ivern-sp-cuc-di-trong-lmht/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Ivern ở vị trí hỗ trợ trong LMHT Ivern – Thụ Thần Thân Thiện Với một lối chơi khá độc đáo và mới lạ Ivern vừa ra mắt với...
[Cách lên đồ Lulu SP bảo mẫu trong LMHT](http://game2t.com/cach-len-do-lulu-o-vi-tri-ho-tro-sieu-bao-ke-trong-lol-mua-5/)
Hướng dẫn cách chơi và lên đồ Lulu hỗ trợ trong LMHT Lulu – Pháp Sư Tinh Linh Tuy thân hình nhỏ bé dễ thương nhưng Lulu được coi là một người "mẹ" vì khả năng...
[Cách lên đồ Twitch AD BOT linh hoạt trong LMHT](http://game2t.com/twitch-cach-len-do-o-vi-tri-ad-duong-duoi-chuan-muc-mua-5-lol/)
Hướng dẫn cách chơi cách lên đồ Twitch AD BOT mạnh mẽ trong LMHT Twitch – Chuột Thành Tinh Với khả năng tàng hình có thể gank lẻ kết hợp với tầm đánh cực xa lên...

Vary: Accept-Encoding,Cookie,User-Agent

Set-Cookie: bp_user-registered=0; expires=Wed, 31-Dec-2031 04:06:16 GMT; Max-Age=432000000; path=/