text:
Chu trình cacbon
Chu trình cacbon là một chu trình sinh địa hóa học, trong đó cacbon được trao đổi giữa sinh quyển, thổ nhưỡng quyển, địa quyển và khí quyển của Trái Đất. Nó là một trong các chu trình quan trọng nhất của Trái Đất và cho phép cacbon được tái chế và tái sử dụng trong khắp sinh quyển và bởi tất cả các sinh vật của nó[cần dẫn nguồn].
Chu trình cacbon khởi thủy được Joseph Priestley và Antoine Lavoisier phát hiện ra và được Humphry Davy phổ biến[1]. Hiện nay nó thường được coi như là bao gồm các nguồn chứa chính sau đây của cacbon, được liên kết với nhau bởi các con đường trao đổi:
- Khí quyển
- Sinh quyển đất liền, thường được định nghĩa như là bao gồm các hệ sinh thái nước ngọt và vật chất hữu cơ phi sinh vật, chẳng hạn như cacbon trong đất.
- Các đại dương, bao gồm cacbon vô cơ hòa tan cùng các khu hệ sinh vật và phi sinh vật biển.
- Các trầm tích, bao gồm cả các nhiên liệu hóa thạch.
- Phần bên trong của Trái Đất, với cacbon từ lớp phủ và lớp vỏ Trái Đất được giải phóng vào khí quyển và thủy quyển thông qua hoạt động phun trào núi lửa và các hệ thống địa nhiệt.
Sự di chuyển hàng năm của cacbon, hay sự trao đổi cacbon giữa các nguồn chứa, xảy ra là do các quá trình hóa học, vật lý, địa chất và sinh học khác nhau. Đại dương chứa vũng hoạt hóa lớn nhất của cacbon gần bề mặt Trái Đất, nhưng phần đại dương sâu của vũng này lại không trao đổi nhanh với khí quyển vì thiếu ảnh hưởng và tác động từ bên ngoài, chẳng hạn như miệng phun thủy nhiệt hay rò rỉ giếng dầu vùng nước sâu không bị kiềm chế.
Quỹ cacbon toàn cầu là sự cân bằng của các trao đổi (thu nhận và giải phóng hay đến và đi) của cacbon giữa các nguồn chứa cacbon hay giữa một vòng trao đổi cụ thể (chẳng hạn như giữa khí quyển với sinh quyển) trong chu trình cacbon. Sự thẩm tra quỹ cacbon của một vũng hay một nguồn chứa có thể cung cấp thông tin về việc vũng hay nguồn chứa này đang vận hành như là một nguồn giải phóng hay nguồn thu giữ điôxít cacbon.
Mục lục
Trong khí quyển[sửa | sửa mã nguồn]
Cacbon tồn tại trong khí quyển Trái Đất chủ yếu dưới dạng khí điôxít cacbon (CO2). Mặc dù chỉ chiếm một tỷ lệ phần trăm nhỏ trong khí quyển (khoảng 0,04% tính theo mol), nhưng nó lại có vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ sự sống. Các khí khác chứa cacbon có trong khí quyển là mêtan và các clorofluorocacbon (các loại khí thứ hai này có nguồn gốc hoàn toàn nhân tạo). Cây cối và các loại thực vật xanh khác như cỏ chuyển hóa điôxít cacbon thành các cacbohydrat thông qua quang hợp, giải phóng ôxy trong quá trình này. Quá trình này là mạnh nhất trong các khu rừng tương đối mới, nơi sự phát triển của cây cối là nhanh hơn cả. Tác động là mạnh nhất trong các khu rừng lá sớm rụng vào giai đoạn ra lá trong mùa xuân. Điều này có thể thấy được như là tín hiệu hàng năm trong đường cong Keeling của hàm lượng CO2 đã đo đạc được kể từ năm 1958 tới nay. Sự giảm xuống hàng năm của hàm lượng điôxít cacbon tại Bắc bán cầu trong mùa xuân là chi phối, do tại đây có nhiều đất đai hơn trong các vĩ độ ôn đới so với ở Nam bán cầu.
- Rừng lưu giữ khoảng 86% lượng cacbon trên mặt đất trong đất liền của Trái Đất và khoảng 73% lượng cacbon trong đất của hành tinh[2].
- Tại bề mặt các đại dương về phía các địa cực thì nước biển trở thành lạnh hơn và vì thế có nhiều axít cacbonic được hình thành hơn, do CO2 trở nên dễ hòa tan hơn. Điều này đi liền với quá trình luân chuyển nhiệt muối của đại dương, vận chuyển nước bề mặt nặng hơn vào trong lòng đại dương (xem bài về bơm dung giải).
- Tại các khu vực bề mặt đại dương, nơi có hiệu suất chuyển hóa sinh học cao, các sinh vật chuyển hóa cacbon bằng cách khử bớt nó vào các mô hay thành cacbonat trong các phần cứng của cơ thể như mai hoặc vỏ của chúng. Tương ứng với chúng là bơm mô mềm ôxi hóa và bơm cacbonat (hay bơm mô cứng) tái hòa tan ở các mức tính theo trung bình là thấp hơn của đại dương so với các mức mà chúng được hình thành, kết quả là tạo ra một luồng lắng xuống của cacbon (xem mục từ về bơm sinh học).
- Sự phong hóa của các loại đá silicat (xem chu trình cacbonat-silicat). Axít cacbonic phản ứng với đá bị phong hóa để tạo ra các ion bicacbonat. Các ion bicacbonat đã sinh ra được vận chuyển tới các đại dương, nơi chúng được sử dụng để tạo ra các loại khoáng chất chứa cacbonat của đại dương. Không giống như CO2 hòa tan trong cân bằng hay các mô bị phân hủy, phong hóa không di chuyển cacbon vào bên trong nguồn chứa nó mà từ đó nó có thể sẵn sàng để hoàn trả lại cho khí quyển.
- Năm 1958, hàm lượng điôxít cacbon trong khí quyển đo đạc tại Mauna Loa là khoảng 320 phần triệu (ppm), còn trong năm 2011 thì hàm lượng đo tại đây là khoảng 391 ppm[3].
- Phát xạ CO2 trong tương lai có thể tính toán theo đồng nhất thức Kaya.
Cacbon được giải phóng vào khí quyển theo vài cách:
- Thông qua hô hấp của động và thực vật. Đây là một loại phản ứng tỏa nhiệt và nó bao gồm sự phân rã glucoza (hay các phân tử hữu cơ khác) thành điôxít cacbon và nước.
- Thông qua phân hủy các chất có nguồn gốc từ động vật và thực vật bởi vi khuẩn. Nấm và vi khuẩn phân hủy các hợp chất chứa cacbon trong động và thực vật chết và chuyển cacbon có trong đó thành điôxít cacbon (nếu có mặt ôxy), hay thành mêtan (nếu không có ôxy).
- Thông qua quá trình cháy của vật chất hữu cơ, trong đó cacbon chứa trong vật chất này bị ôxi hóa, sinh ra điôxít cacbon (và các chất khác, như hơi nước). Việc đốt cháy các nhiên liệu hóa thạch như than, các sản phẩm từ dầu mỏ và khí tự nhiên giải phóng cacbon đã lưu trữ trong địa quyển từ hàng triệu năm qua. Việc đốt cháy các nhiên liệu nông nghiệp cũng giải phóng điôxít cacbon chỉ được lưu giữ trong vài tháng hay vài năm.
- Sản xuất xi măng. Điôxít cacbon được giải phóng khi đá vôi (cacbonat canxi) bị nung nóng để tạo ra vôi sống (ôxít canxi), một thành phần của xi măng.
- Tại bề mặt đại dương, nơi nước trở nên ấm hơn, điôxít cacbon đã hòa tan được giải phóng ngược trở lại khí quyển, do độ hòa tan của nó giảm xuống.
- Các vụ phun trào núi lửa và biến chất giải phóng các khí vào khí quyển. Các khí núi lửa chủ yếu là hơi nước, điôxít cacbon và điôxít lưu huỳnh. Lượng điôxít cacbon giải phóng theo cách này về cơ bản là xấp xỉ bằng lượng hấp thụ trong quá trình phong hóa silicat[cần dẫn nguồn]; vì thế hai quá trình, về mặt hóa học là ngược lại nhau, có tổng xấp xỉ bằng không, và vì vậy gần như không ảnh hưởng tới nồng độ điôxít cacbon trong khí quyển, khi tính theo thang thời gian không ngắn hơn khoảng 100.000 năm.
Trong sinh quyển[sửa | sửa mã nguồn]
Cacbon là thành phần thiết yếu của sự sống trên Trái Đất. Khoảng một nửa trọng lượng khô của phần lớn các sinh vật là cacbon. Nó có vai trò quan trọng trong kết cấu, hóa sinh học và dinh dưỡng của mọi tế bào. Các sinh khối giữ khoảng 575 tỉ tấn cacbon, phần lớn trong số này dưới dạng gỗ. Đất giữ khoảng 1.500 tỉ tấn[4], chủ yếu dưới dạng cacbon hữu cơ, và có lẽ với khoảng một phần ba của nó là các dạng cacbon vô cơ, như cacbonat canxi[5].
- Sinh vật tự dưỡng là các sinh vật có khả năng tạo ra các hợp chất hữu cơ của chính chúng bằng cách sử dụng điôxít cacbon từ không khí hay từ trong nước mà trong đó chúng sống. Để làm điều này, chúng cần có nguồn năng lượng từ bên ngoài. Gần như mọi sinh vật tự dưỡng đều sử dụng bức xạ mặt trời (ánh nắng) để có nguồn năng lượng này, và vì thế quá trình sản xuất của chúng được gọi là quang hợp. Một lượng nhỏ sinh vật tự dưỡng khai thác các nguồn năng lượng hóa học trong quá trình gọi là hóa tổng hợp. Các sinh vật tự dưỡng quan trọng nhất của chu trình cacbon là cây cối trong các khu rừng trên cạn và các thực vật phiêu sinh trên mặt đại dương. Quá trình quang hợp về cơ bản có thể coi là tuân theo phản ứng sau: 6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2.
- Cacbon được di chuyển trong phạm vi sinh quyển nhưlaf nguồn thức ăn của các sinh vật dị dưỡng, khi chúng ăn các sinh vật khác hay các bộ phận của sinh vật khác (như hoa, quả, củ). Quá trình này cũng bao gồm cả việc hấp thụ các vật chất hữu cơ từ sinh vật chết của nấm và vi khuẩn (trong quá trình lên men hay phân hủy).
- Phần lớn cacbon rời khỏi sinh quyển thông qua hô hấp. Khi có mặt ôxy, hô hấp hiếu khí diễn ra và giải phóng điôxít cacbon vào không khí hay nước bao quanh, tuân tho phản ứng: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O. Khi không có ôxy, hô hấp kị khí xảy ra và giải phóng mêtan vào môi trường xung quanh, và cuối cùng là thoát vào khí quyển hay thủy quyển (như khí đầm lầy hay khí thoát ra từ trung tiện).
- Sự đốt cháy sinh khối (như cháy rừng, đốt củi gỗ để lấy nhiệt v.v.) cũngchuyerenr một lượng đáng kể cacbon vào khí quyển.
- Cacbon cũng luân chuyển trong phạm vi sinh quyển khi vật chất hữu cơ chết (như than bùn) nập vào trong địa quyển. Mai hay vỏ của động vật chứa cacbonat canxi cuối cùng cũng có thể chuyển thành đá vôi thông qua quá trình trầm tích hóa.
- Còn nhiều vấn đề với chu trình cacbon trong lòng biển thẳm cần phải nghiên cứu thêm. Chẳng hạn, phát hiện gần đây cho thấy các sinh vật sống đuôi có cuống (Appendicularia) tạo ra một lượng lớn các ổ dịch nhầy, tới mức chúng có thể chuyển cả một lượng lớn cacbon vào lòng biển thẳm, cũng lớn như đã được phát hiện trước đây bởi các bẫy trầm tích[6]. Do kích thước và thành phần của chúng, các ổ này hiếm khi thu thập được trong các bẫy trầm tích, vì thế phần lớn các phân tích sinh địa hóa học đã bỏ qua chúng một cách sai lầm.
Cacbon lưu giữ trong sinh quyển chịu ảnh hưởng của một số quá trình ở các thang thời gian khác nhau. Trong khi sản xuất chủ đạo ròng tuân theo chu kỳ hàng ngày và chu kỳ mùa, cacbon có thể được lưu giũ tới vài trăm năm trong cây gỗ và tới hàng nghìn năm trong đất. Các thay đổi trong các vũng cacbon dài hạn này (như chặt phá hay trồng rừng hoặc thông qua các thay đổi có liên quan tới nhiệt độ trong sự hô hấp của đất) có thể ảnh hưởng tới sự thay đổi khí hậu toàn cầu.
Trong thủy quyển[sửa | sửa mã nguồn]
Các đại dương chứa khoảng 36.000 tỉ tấn cacbon, chủ yếu dưới dạng ion bicacbonat (trên 90%, với phần còn lại là cacbonat). Các trận bão tố lớn vùi lấp một lượng lớn cacbon, do chúng cuốn trôi nhiều trầm tích. Chẳng hạn, một tổ nghiên cứu từ Đại học bang Ohio đã thông báo trong số phát hành tháng 7 năm 2008 của tạp chí Geology rằng chỉ một trận bão tại Đài Loan đã vùi lấp một lượng cacbon trong lòng đại dương dưới dạng trầm tích cũng nhiều bằng lượng cacbon bị vùi lấp do toàn bộ các trận mưa trong cả một năm tại vùng đất này cộng lại[7]. Cacbon vô cơ (các hợp chất cacbon không chứa liên kết cacbon-cacbon hay cacbon-hiđrô), là quan trọng trong các phản ứng của chúng với nước. Sự trao đổi cacbon này là quan trọng trong việc kiểm soát độ pH trong lòng đại dương và cũng có thể thay đổi như là nguồn cung cấp hay thu cacbon. Cacbon cũng sẵn sàng trao đổi giữa khí quyển và đại dương. Trong khu vực có sóng cuộn từ dưới lên của đại dương, cacbon được giải phóng vào khí quyển. Ngược lại, tại các khu vực sóng cuộn từ bề mặt xuống sâu thì cacbon dưới dạng CO2 lại từ không khí chuyển vào lòng đại dương. Khi CO2 chuyển vào lòng đại dương, nó tham gia vào một loạt các phản ứng, được cân bằng ở quy mô cục bộ:
Hòa tan:
-
- CO2(khí quyển) ⇌ CO2(hòa tan)
Chuyển hóa thành axít cacbonic:
-
- CO2(hòa tan) + H2O ⇌ H2CO3
Ion hóa bậc nhất:
-
- H2CO3 ⇌ H+ + HCO3− (ion bicacbonat)
Ion hóa bậc hai:
-
- HCO3− ⇌ H+ + CO3−− (ion cacbonat)
Mỗi phản ứng trong chuỗi các phản ứng hóa học này đều có hệ số cân bằng riêng của chính mình, xác định dạng mà cacbon vô cơ chiếm giữ trong lòng đại dương[8]. Các hệ số này, từng được xác định theo công thức kinh nghiệm cho nước biển, là các hàm số phụ thuộc vào nhiệt độ, áp suất và sự tồn tại của các ion khác (đặc biệt là ion borat). Trong lòng đại dương, các cân bằng nghiêng về phía ion bicacbonat. Do ion này là bước thứ ba trong quá trình loại CO2 từ khí quyển, nên mức độ lưu giữ cacbon vô cơ trong lòng đại dương không tỷ lệ thuận với áp suất thành phần của CO2 trong khí quyển. Hệ số đối với đại dương là khoảng 10, nghĩa là khi CO2 trong khí quyển tăng (giảm) 10% thì cân bằng lưu giữ trong đại dương chỉ tăng (giảm) khoảng 1%, với hệ số chính xác phụ thuộc vào các điều kiện tại khu vực đo đạc. Hệ số đệm này thường được gọi là "hệ số Revelle", đặt theo tên nhà khoa học Roger Revelle.
Trong lòng đại dương, cacbonat hòa tan có thể kết hợp với canxi hòa tan để kết tủa dưới dạng cacbonat canxi (CaCO3) rắn, chủ yếu dưới dạng mai hay vỏ của các vi sinh vật. Khi các sinh vật này chết đi, lớp vỏ của chúng trầm lắng xuống và tích tụ trên đáy biển. Theo thời gian, các trầm tích cacbonat này tạo thành đá vôi, nguồn chứa cacbon lớn nhất trong chu trình cacbon. Canxi hòa tan trong đại dương đến từ phong hóa hóa học của các loại đá silicat canxi, trong đó axít cacbonic và các axít khác có trong nước ngầm phản ứng với các khoáng vật chứa canxi, giải phóng ra các ion canxi tự do vào trong dung dịch và để lại phần bã của các khoáng vật sét giàu nhôm mới được hình thành cùng các khoáng chất không hòa tan, như thạch anh.
Luồng hấp thụ điôxít cacbon vào trong lòng đại dương chịu ảnh hưởng bởi sự có mặt của các virus phổ biến rộng trong nước biển, gây nhiễm trùng cho nhiều loài vi khuẩn. Sự chết đi hàng loạt của vi khuẩn dẫn tới kết quả là làm gia tăng sự hô hấp điôxít cacbon tại bề mặt tiếp giáp của khí quyển và đại dương, góp phần làm tăng vai trò của đại dương như là nguồn hấp thụ cacbon[9].
Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Holmes Richard. "The Age Of Wonder", Pantheon Books, 2008. ISBN 978-0-375-42222-5.
- ^ Sedjo Roger.1993. The Carbon Cycle and Global Forest Ecosystem. Water, Air, and Soil Pollution 70, 295-307. (Oregon Wild Report on Forests, Carbon, and Global Warming)
- ^ Trends in Carbon Dioxide — NOAA Earth System Research Laboratory
- ^ Charles W. Rice, Storing Carbon in Soil: Why and How?
- ^ Lal, Rattan (2008). “Sequestration of atmospheric CO2 in global carbon pools”. Energy and Environmental Science 1: 86–100. doi:10.1039/b809492f.
- ^ “"Sinkers" provide missing piece in deep-sea puzzle” (Thông cáo báo chí). Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI). 9 tháng 6 năm 2005. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2011.
- ^ Typhoons Bury Tons of Carbon in the Oceans. Newswise, Tra cứu 13-5-2011.
- ^ Millero, Frank J. (2005). Chemical Oceanography (ấn bản 3). CRC Press. ISBN 0849322804.
- ^ C.Michael Hogan. 2010. Virus. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. S.Draggan và C.Cleveland (chủ biên)
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Appenzeller, Tim (2004). “The case of the missing carbon”. National Geographic Magazine. - bài viết về nguồn hấp thụ cacbon bị bỏ sót
- Bolin, Bert; Degens E. T.; Kempe S.; Ketner P. (1979). The global carbon cycle. Chichester; New York: Published on behalf of the Scientific Committee on Problems of the Environment (SCOPE) of the International Council of Scientific Unions (ICSU) by Wiley. ISBN 0471997102. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2011.
- Houghton, R. A. (2005). “The contemporary carbon cycle”. Trong William H Schlesinger (chủ biên). Biogeochemistry. Amsterdam: Elsevier Science. tr. 473–513. ISBN 0080446426.
- Janzen, H. H. (2004). “Carbon cycling in earth systems—a soil science perspective”. Agriculture, ecosystems and environment 104 (3): 399–417. doi:10.1016/j.agee.2004.01.040.
- Millero, Frank J. (2005). Chemical Oceanography (ấn bản 3). CRC Press. ISBN 0849322804.
- Sundquist, Eric; Wallace S. Broecker (chủ biên) (1985). The Carbon Cycle and Atmospheric CO2: Natural variations Archean to Present. Geophysical Monographs Series (32). Hiệp hội Địa vật lý Hoa Kỳ.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Carbon Cycle Science Program
- NOAA's Carbon Cycle Greenhouse Gases Group
- Global Carbon Project - initiative of the Earth System Science Partnership
- UNEP - The present carbon cycle - Climate Change carbon levels and flows
- NASA's Orbiting Carbon Observatory
- Carboscope, a website presenting maps of fluxes of greenhouse gases (CO2 and CH4)
- CarboSchools, a European website with many resources to study carbon cycle in secondary schools.
- Carbon and Climate, an educational website with a carbon cycle applet for modeling your own projection.

markdown:
# Chu trình cacbon
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Carbon_cycle-cute_diagram.svg/500px-Carbon_cycle-cute_diagram.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Carbon_cycle-cute_diagram.svg/500px-Carbon_cycle-cute_diagram.svg.png)
*GigaTons of Carbon*(tỉ tấn cacbon) và các con số ước tính vào năm 2004). Các số màu xanh lam sẫm chỉ ra lượng cacbon di chuyển giữa các nguồn mỗi năm. Các loại trầm tích, như định nghĩa trong biểu đồ này, dkhông bao gồm ~70 triệu GtC trong các loại đá cacbonat và [kerogen](/wiki/Kerogen). **Chu trình cacbon** là một chu trình sinh địa hóa học, trong đó [cacbon](/wiki/Cacbon) được trao đổi giữa [sinh quyển](/wiki/Sinh_quy%E1%BB%83n), [thổ nhưỡng quyển](/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_nh%C6%B0%E1%BB%A1ng_quy%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1), [địa quyển](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_quy%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) và [khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n) của [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Nó là một trong các chu trình quan trọng nhất của Trái Đất và cho phép cacbon được tái chế và tái sử dụng trong khắp sinh quyển và bởi tất cả các sinh vật của nó [. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Chu trình cacbon khởi thủy được
[Joseph Priestley](/wiki/Joseph_Priestley) và [Antoine Lavoisier](/wiki/Antoine_Lavoisier) phát hiện ra và được [Humphry Davy](/wiki/Humphry_Davy) phổ biến . Hiện nay nó thường được coi như là bao gồm các nguồn chứa chính sau đây của cacbon, được liên kết với nhau bởi các con đường trao đổi: [1] [Khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n) [Sinh quyển](/wiki/Sinh_quy%E1%BB%83n)đất liền, thường được định nghĩa như là bao gồm các hệ sinh thái nước ngọt và vật chất hữu cơ phi sinh vật, chẳng hạn như cacbon trong đất.
- Các
[đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng), bao gồm [cacbon vô cơ hòa tan](/w/index.php?title=Cacbon_v%C3%B4_c%C6%A1_h%C3%B2a_tan&action=edit&redlink=1)cùng các khu hệ sinh vật và phi sinh vật biển.
- Các
[trầm tích](/wiki/Tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch), bao gồm cả các [nhiên liệu hóa thạch](/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_h%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch).
- Phần bên trong của Trái Đất, với cacbon từ
[lớp phủ](/wiki/L%E1%BB%9Bp_ph%E1%BB%A7_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t))và [lớp vỏ](/wiki/L%E1%BB%9Bp_v%E1%BB%8F_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t))Trái Đất được giải phóng vào khí quyển và [thủy quyển](/wiki/Th%E1%BB%A7y_quy%E1%BB%83n)thông qua hoạt động phun trào [núi lửa](/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa)và các hệ thống địa nhiệt.
Sự di chuyển hàng năm của cacbon, hay sự trao đổi cacbon giữa các nguồn chứa, xảy ra là do các quá trình hóa học, vật lý, địa chất và sinh học khác nhau. Đại dương chứa vũng hoạt hóa lớn nhất của cacbon gần bề mặt Trái Đất, nhưng phần đại dương sâu của vũng này lại không trao đổi nhanh với khí quyển vì thiếu ảnh hưởng và tác động từ bên ngoài, chẳng hạn như
[miệng phun thủy nhiệt](/wiki/Mi%E1%BB%87ng_phun_th%E1%BB%A7y_nhi%E1%BB%87t) hay rò rỉ giếng dầu vùng nước sâu không bị kiềm chế. **Quỹ cacbon toàn cầu** là sự cân bằng của các trao đổi (thu nhận và giải phóng hay đến và đi) của cacbon giữa các nguồn chứa cacbon hay giữa một vòng trao đổi cụ thể (chẳng hạn như giữa khí quyển với sinh quyển) trong chu trình cacbon. Sự thẩm tra quỹ cacbon của một vũng hay một nguồn chứa có thể cung cấp thông tin về việc vũng hay nguồn chứa này đang vận hành như là một nguồn giải phóng hay nguồn thu giữ [điôxít cacbon](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt).
## Mục lục
## Trong khí quyển[
[sửa](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&action=edit§ion=1)]
Cacbon tồn tại trong
[khí quyển Trái Đất](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) chủ yếu dưới dạng khí [điôxít cacbon](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt) (CO 2). Mặc dù chỉ chiếm một tỷ lệ phần trăm nhỏ trong khí quyển (khoảng 0,04% tính theo [mol](/wiki/Mol)), nhưng nó lại có vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ sự sống. Các khí khác chứa cacbon có trong khí quyển là [mêtan](/wiki/M%C3%AAtan) và các [clorofluorocacbon](/w/index.php?title=Clorofluorocacbon&action=edit&redlink=1) (các loại khí thứ hai này có nguồn gốc hoàn toàn nhân tạo). Cây cối và các loại thực vật xanh khác như [cỏ](/wiki/B%E1%BB%99_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) chuyển hóa điôxít cacbon thành các [cacbohydrat](/wiki/Cacbohydrat) thông qua [quang hợp](/wiki/Quang_h%E1%BB%A3p), giải phóng [ôxy](/wiki/%C3%94xy) trong quá trình này. Quá trình này là mạnh nhất trong các khu rừng tương đối mới, nơi sự phát triển của cây cối là nhanh hơn cả. Tác động là mạnh nhất trong các khu rừng lá sớm rụng vào giai đoạn ra lá trong mùa xuân. Điều này có thể thấy được như là tín hiệu hàng năm trong [đường cong Keeling](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_cong_Keeling&action=edit&redlink=1) của hàm lượng CO 2 đã đo đạc được kể từ năm 1958 tới nay. Sự giảm xuống hàng năm của hàm lượng điôxít cacbon tại Bắc bán cầu trong mùa xuân là chi phối, do tại đây có nhiều đất đai hơn trong các vĩ độ ôn đới so với ở Nam bán cầu.
- Rừng lưu giữ khoảng 86% lượng cacbon trên mặt đất trong đất liền của Trái Đất và khoảng 73% lượng cacbon trong đất của hành tinh
. [[2]](#cite_note-2)
- Tại bề mặt các đại dương về phía các địa cực thì
[nước biển](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n)trở thành lạnh hơn và vì thế có nhiều [axít cacbonic](/wiki/Axit_cacbonic)được hình thành hơn, do CO 2trở nên dễ hòa tan hơn. Điều này đi liền với quá trình [luân chuyển nhiệt muối](/w/index.php?title=Lu%C3%A2n_chuy%E1%BB%83n_nhi%E1%BB%87t_mu%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1)của đại dương, vận chuyển nước bề mặt nặng hơn vào trong lòng đại dương (xem bài về [bơm dung giải](/w/index.php?title=B%C6%A1m_dung_gi%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1)).
- Tại các khu vực bề mặt đại dương, nơi có hiệu suất chuyển hóa sinh học cao, các sinh vật chuyển hóa cacbon bằng cách khử bớt nó vào các mô hay thành cacbonat trong các phần cứng của cơ thể như mai hoặc vỏ của chúng. Tương ứng với chúng là
[bơm mô mềm](/w/index.php?title=B%C6%A1m_m%C3%B4_m%E1%BB%81m&action=edit&redlink=1)ôxi hóa và [bơm cacbonat](/w/index.php?title=B%C6%A1m_cacbonat&action=edit&redlink=1)(hay bơm mô cứng) tái hòa tan ở các mức tính theo trung bình là thấp hơn của đại dương so với các mức mà chúng được hình thành, kết quả là tạo ra một luồng lắng xuống của cacbon (xem mục từ về [bơm sinh học](/w/index.php?title=B%C6%A1m_sinh_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)).
- Sự
[phong hóa](/wiki/Phong_ho%C3%A1)của các loại đá silicat (xem [chu trình cacbonat-silicat](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbonat-silicat&action=edit&redlink=1)). Axít cacbonic phản ứng với đá bị phong hóa để tạo ra các ion bicacbonat. Các ion [bicacbonat](/w/index.php?title=Bicacbonat&action=edit&redlink=1)đã sinh ra được vận chuyển tới các đại dương, nơi chúng được sử dụng để tạo ra các loại khoáng chất chứa cacbonat của đại dương. Không giống như CO 2hòa tan trong cân bằng hay các mô bị phân hủy, phong hóa không di chuyển cacbon vào bên trong nguồn chứa nó mà từ đó nó có thể sẵn sàng để hoàn trả lại cho khí quyển.
- Năm 1958, hàm lượng điôxít cacbon trong khí quyển đo đạc tại
[Mauna Loa](/wiki/Mauna_Loa)là khoảng 320 phần triệu (ppm), còn trong năm 2011 thì hàm lượng đo tại đây là khoảng 391 ppm . [[3]](#cite_note-3)
- Phát xạ CO
2trong tương lai có thể tính toán theo [đồng nhất thức Kaya](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_nh%E1%BA%A5t_th%E1%BB%A9c_Kaya&action=edit&redlink=1).
Cacbon được giải phóng vào khí quyển theo vài cách:
- Thông qua
[hô hấp](/wiki/H%C3%B4_h%E1%BA%A5p)của [động](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt)và [thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt). Đây là một loại [phản ứng tỏa nhiệt](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_t%E1%BB%8Fa_nhi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)và nó bao gồm sự phân rã [glucoza](/wiki/Glucose)(hay các phân tử hữu cơ khác) thành điôxít cacbon và [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc).
- Thông qua phân hủy các chất có nguồn gốc từ động vật và thực vật bởi
[vi khuẩn](/wiki/Vi_khu%E1%BA%A9n). [Nấm](/wiki/N%E1%BA%A5m)và vi khuẩn phân hủy các hợp chất chứa cacbon trong động và thực vật chết và chuyển cacbon có trong đó thành điôxít cacbon (nếu có mặt ôxy), hay thành [mêtan](/wiki/M%C3%AAtan)(nếu không có ôxy).
- Thông qua quá trình
[cháy](/wiki/L%E1%BB%ADa)của vật chất hữu cơ, trong đó cacbon chứa trong vật chất này bị [ôxi hóa](/w/index.php?title=%C3%94xi_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1), sinh ra điôxít cacbon (và các chất khác, như hơi nước). Việc đốt cháy các nhiên liệu hóa thạch như [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), các sản phẩm từ [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)và [khí tự nhiên](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn)giải phóng cacbon đã lưu trữ trong địa quyển từ hàng triệu năm qua. Việc đốt cháy các [nhiên liệu nông nghiệp](/w/index.php?title=Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)cũng giải phóng điôxít cacbon chỉ được lưu giữ trong vài tháng hay vài năm.
- Sản xuất
[xi măng](/wiki/Xi_m%C4%83ng). Điôxít cacbon được giải phóng khi [đá vôi](/wiki/%C4%90%C3%A1_v%C3%B4i)(cacbonat canxi) bị nung nóng để tạo ra [vôi sống](/wiki/Canxi_%C3%B4x%C3%ADt)(ôxít canxi), một thành phần của xi măng.
- Tại bề mặt đại dương, nơi nước trở nên ấm hơn, điôxít cacbon đã hòa tan được giải phóng ngược trở lại khí quyển, do độ hòa tan của nó giảm xuống.
- Các vụ phun trào
[núi lửa](/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa)và [biến chất](/wiki/Bi%E1%BA%BFn_ch%E1%BA%A5t_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t))giải phóng các khí vào khí quyển. Các khí núi lửa chủ yếu là [hơi nước](/wiki/H%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), điôxít cacbon và [điôxít lưu huỳnh](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh_%C4%91i%C3%B4xit). Lượng điôxít cacbon giải phóng theo cách này về cơ bản là xấp xỉ bằng lượng hấp thụ trong quá trình phong hóa silicat [; vì thế hai quá trình, về mặt hóa học là ngược lại nhau, có tổng xấp xỉ bằng không, và vì vậy gần như không ảnh hưởng tới nồng độ điôxít cacbon trong khí quyển, khi tính theo thang thời gian không ngắn hơn khoảng 100.000 năm. *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
## Trong sinh quyển[
[sửa](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&action=edit§ion=2)]
Cacbon là thành phần thiết yếu của sự sống trên Trái Đất. Khoảng một nửa trọng lượng khô của phần lớn các sinh vật là cacbon. Nó có vai trò quan trọng trong
[kết cấu](/wiki/B%E1%BB%99_x%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o), [hóa sinh học](/wiki/H%C3%B3a_sinh) và [dinh dưỡng](/wiki/Dinh_d%C6%B0%E1%BB%A1ng) của mọi [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o). Các sinh khối giữ khoảng 575 tỉ tấn cacbon, phần lớn trong số này dưới dạng gỗ. Đất giữ khoảng 1.500 tỉ tấn , chủ yếu dưới dạng cacbon hữu cơ, và có lẽ với khoảng một phần ba của nó là các dạng cacbon vô cơ, như [4] [cacbonat canxi](/wiki/Canxi_cacbonat) . [[5]](#cite_note-Lal-2008-5) [Sinh vật tự dưỡng](/w/index.php?title=Sinh_v%E1%BA%ADt_t%E1%BB%B1_d%C6%B0%E1%BB%A1ng&action=edit&redlink=1)là các sinh vật có khả năng tạo ra các [hợp chất hữu cơ](/wiki/H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1)của chính chúng bằng cách sử dụng điôxít cacbon từ không khí hay từ trong nước mà trong đó chúng sống. Để làm điều này, chúng cần có nguồn năng lượng từ bên ngoài. Gần như mọi sinh vật tự dưỡng đều sử dụng bức xạ mặt trời (ánh nắng) để có nguồn năng lượng này, và vì thế quá trình sản xuất của chúng được gọi là [quang hợp](/wiki/Quang_h%E1%BB%A3p). Một lượng nhỏ sinh vật tự dưỡng khai thác các nguồn năng lượng hóa học trong quá trình gọi là [hóa tổng hợp](/wiki/H%C3%B3a_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p). Các sinh vật tự dưỡng quan trọng nhất của chu trình cacbon là [cây cối](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)trong các khu rừng trên cạn và các [thực vật phiêu sinh](/w/index.php?title=Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_phi%C3%AAu_sinh&action=edit&redlink=1)trên mặt đại dương. Quá trình quang hợp về cơ bản có thể coi là tuân theo phản ứng sau: 6CO 2+ 6H 2O → C 6H 12O 6+ 6O 2.
- Cacbon được di chuyển trong phạm vi sinh quyển nhưlaf nguồn thức ăn của các
[sinh vật dị dưỡng](/wiki/D%E1%BB%8B_d%C6%B0%E1%BB%A1ng), khi chúng ăn các sinh vật khác hay các bộ phận của sinh vật khác (như hoa, quả, củ). Quá trình này cũng bao gồm cả việc hấp thụ các vật chất hữu cơ từ sinh vật chết của nấm và vi khuẩn (trong quá trình lên men hay phân hủy).
- Phần lớn cacbon rời khỏi sinh quyển thông qua
[hô hấp](/w/index.php?title=H%C3%B4_h%E1%BA%A5p_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1). Khi có mặt ôxy, [hô hấp hiếu khí](/w/index.php?title=H%C3%B4_h%E1%BA%A5p_hi%E1%BA%BFu_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1)diễn ra và giải phóng điôxít cacbon vào không khí hay nước bao quanh, tuân tho phản ứng: C 6H 12O 6+ 6O 2→ 6CO 2+ 6H 2O. Khi không có ôxy, [hô hấp kị khí](/w/index.php?title=H%C3%B4_h%E1%BA%A5p_k%E1%BB%8B_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1)xảy ra và giải phóng mêtan vào môi trường xung quanh, và cuối cùng là thoát vào khí quyển hay thủy quyển (như khí đầm lầy hay khí thoát ra từ [trung tiện](/wiki/Trung_ti%E1%BB%87n)).
- Sự đốt cháy sinh khối (như cháy rừng, đốt củi gỗ để lấy nhiệt v.v.) cũngchuyerenr một lượng đáng kể cacbon vào khí quyển.
- Cacbon cũng luân chuyển trong phạm vi sinh quyển khi vật chất hữu cơ chết (như
[than bùn](/wiki/Than_b%C3%B9n)) nập vào trong địa quyển. Mai hay vỏ của động vật chứa [cacbonat canxi](/wiki/Canxi_cacbonat)cuối cùng cũng có thể chuyển thành [đá vôi](/wiki/%C4%90%C3%A1_v%C3%B4i)thông qua quá trình trầm tích hóa.
- Còn nhiều vấn đề với chu trình cacbon trong lòng biển thẳm cần phải nghiên cứu thêm. Chẳng hạn, phát hiện gần đây cho thấy các sinh vật sống đuôi có cuống (
[Appendicularia](/wiki/Appendicularia)) tạo ra một lượng lớn các ổ dịch nhầy, tới mức chúng có thể chuyển cả một lượng lớn cacbon vào lòng biển thẳm, cũng lớn như đã được phát hiện trước đây bởi các [bẫy trầm tích](/w/index.php?title=B%E1%BA%ABy_tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) . Do kích thước và thành phần của chúng, các ổ này hiếm khi thu thập được trong các bẫy trầm tích, vì thế phần lớn các phân tích sinh địa hóa học đã bỏ qua chúng một cách sai lầm. [[6]](#cite_note-6)
Cacbon lưu giữ trong sinh quyển chịu ảnh hưởng của một số quá trình ở các thang thời gian khác nhau. Trong khi sản xuất chủ đạo ròng tuân theo chu kỳ hàng ngày và chu kỳ mùa, cacbon có thể được lưu giũ tới vài trăm năm trong cây gỗ và tới hàng nghìn năm trong đất. Các thay đổi trong các vũng cacbon dài hạn này (như chặt phá hay trồng rừng hoặc thông qua các thay đổi có liên quan tới nhiệt độ trong sự hô hấp của đất) có thể ảnh hưởng tới sự thay đổi khí hậu toàn cầu.
## Trong thủy quyển[
[sửa](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&action=edit§ion=3)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/WOA05_GLODAP_pd_DIC_AYool.png/250px-WOA05_GLODAP_pd_DIC_AYool.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/WOA05_GLODAP_pd_DIC_AYool.png/250px-WOA05_GLODAP_pd_DIC_AYool.png)
[khí hậu học](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_h%E1%BB%8Dc)của Global Ocean Data Analysis Project (GLODAP).
Các
[đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng) chứa khoảng 36.000 tỉ tấn cacbon, chủ yếu dưới dạng ion [bicacbonat](/w/index.php?title=Bicacbonat&action=edit&redlink=1) (trên 90%, với phần còn lại là [cacbonat](/wiki/Cacbonat)). Các trận bão tố lớn vùi lấp một lượng lớn cacbon, do chúng cuốn trôi nhiều trầm tích. Chẳng hạn, một tổ nghiên cứu từ [Đại học bang Ohio](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_bang_Ohio&action=edit&redlink=1) đã thông báo trong số phát hành tháng 7 năm 2008 của tạp chí *Geology* rằng chỉ một trận bão tại Đài Loan đã vùi lấp một lượng cacbon trong lòng đại dương dưới dạng trầm tích cũng nhiều bằng lượng cacbon bị vùi lấp do toàn bộ các trận mưa trong cả một năm tại vùng đất này cộng lại . Cacbon vô cơ (các hợp chất cacbon không chứa liên kết cacbon-cacbon hay cacbon-hiđrô), là quan trọng trong các phản ứng của chúng với nước. Sự trao đổi cacbon này là quan trọng trong việc kiểm soát độ [7] [pH](/wiki/PH)trong lòng đại dương và cũng có thể thay đổi như là nguồn cung cấp hay thu cacbon. Cacbon cũng sẵn sàng trao đổi giữa khí quyển và đại dương. Trong khu vực có sóng cuộn từ dưới lên của đại dương, cacbon được giải phóng vào khí quyển. Ngược lại, tại các khu vực sóng cuộn từ bề mặt xuống sâu thì cacbon dưới dạng CO 2lại từ không khí chuyển vào lòng đại dương. Khi CO 2chuyển vào lòng đại dương, nó tham gia vào một loạt các phản ứng, được cân bằng ở quy mô cục bộ:
Hòa tan:
-
- CO
2(khí quyển) ⇌ CO 2(hòa tan)
- CO
Chuyển hóa thành axít cacbonic:
-
- CO
2(hòa tan) + H 2O ⇌ H 2CO 3
- CO
Ion hóa bậc nhất:
-
- H
2CO 3⇌ H ++ HCO 3 −(ion bicacbonat)
- H
Ion hóa bậc hai:
-
- HCO
3 −⇌ H ++ CO 3 −−(ion cacbonat)
- HCO
Mỗi phản ứng trong chuỗi các phản ứng hóa học này đều có hệ số cân bằng riêng của chính mình, xác định dạng mà cacbon vô cơ chiếm giữ trong lòng đại dương
. Các hệ số này, từng được xác định theo công thức kinh nghiệm cho nước biển, là các hàm số phụ thuộc vào nhiệt độ, áp suất và sự tồn tại của các ion khác (đặc biệt là ion borat). Trong lòng đại dương, các cân bằng nghiêng về phía ion bicacbonat. Do ion này là bước thứ ba trong quá trình loại CO [8] 2từ khí quyển, nên mức độ lưu giữ cacbon vô cơ trong lòng đại dương không tỷ lệ thuận với áp suất thành phần của CO 2trong khí quyển. Hệ số đối với đại dương là khoảng 10, nghĩa là khi CO 2trong khí quyển tăng (giảm) 10% thì cân bằng lưu giữ trong đại dương chỉ tăng (giảm) khoảng 1%, với hệ số chính xác phụ thuộc vào các điều kiện tại khu vực đo đạc. Hệ số đệm này thường được gọi là " [hệ số Revelle](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Revelle&action=edit&redlink=1)", đặt theo tên nhà khoa học [Roger Revelle](/w/index.php?title=Roger_Revelle&action=edit&redlink=1).
Trong lòng đại dương, cacbonat hòa tan có thể kết hợp với
[canxi](/wiki/Canxi) hòa tan để kết tủa dưới dạng [cacbonat canxi](/wiki/Canxi_cacbonat) (CaCO 3) rắn, chủ yếu dưới dạng mai hay vỏ của các vi sinh vật. Khi các sinh vật này chết đi, lớp vỏ của chúng trầm lắng xuống và tích tụ trên đáy biển. Theo thời gian, các trầm tích cacbonat này tạo thành [đá vôi](/wiki/%C4%90%C3%A1_v%C3%B4i), nguồn chứa cacbon lớn nhất trong chu trình cacbon. Canxi hòa tan trong đại dương đến từ [phong hóa hóa học](/w/index.php?title=Phong_h%C3%B3a_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) của các loại [đá silicat canxi](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_silicat), trong đó axít cacbonic và các axít khác có trong nước ngầm phản ứng với các khoáng vật chứa canxi, giải phóng ra các ion canxi tự do vào trong dung dịch và để lại phần bã của các [khoáng vật sét](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_s%C3%A9t) giàu [nhôm](/wiki/Nh%C3%B4m) mới được hình thành cùng các khoáng chất không hòa tan, như [thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh).
Luồng hấp thụ điôxít cacbon vào trong lòng đại dương chịu ảnh hưởng bởi sự có mặt của các
[virus](/wiki/Virus) phổ biến rộng trong nước biển, gây nhiễm trùng cho nhiều loài vi khuẩn. Sự chết đi hàng loạt của vi khuẩn dẫn tới kết quả là làm gia tăng sự hô hấp điôxít cacbon tại bề mặt tiếp giáp của khí quyển và đại dương, góp phần làm tăng vai trò của đại dương như là nguồn hấp thụ cacbon . [9]
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&action=edit§ion=4)] **Holmes Richard. "The Age Of Wonder", Pantheon Books, 2008.** [^](#cite_ref-AOW_1-0) [ISBN 978-0-375-42222-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780375422225). **Sedjo Roger.1993. The Carbon Cycle and Global Forest Ecosystem. Water, Air, and Soil Pollution 70, 295-307. (** [^](#cite_ref-2) [Oregon Wild Report on Forests, Carbon, and Global Warming](http://www.oregonwild.org/oregon_forests/old_growth_protection/forests-global-warming/oregon-wild-report-on-forests-carbon-and-global-warming)) [^](#cite_ref-3) [Trends in Carbon Dioxide — NOAA Earth System Research Laboratory](http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/) **Charles W. Rice,** [^](#cite_ref-4) [Storing Carbon in Soil: Why and How?](http://www.agiweb.org/geotimes/jan02/feature_carbon.html) **Lal, Rattan (2008). “Sequestration of atmospheric CO** [^](#cite_ref-Lal-2008_5-0) 2in global carbon pools”. *Energy and Environmental Science* **1**: 86–100. [doi](/wiki/DOI): [10.1039/b809492f](http://dx.doi.org/10.1039%2Fb809492f). [^](#cite_ref-6) [“"Sinkers" provide missing piece in deep-sea puzzle”](http://www.mbari.org/news/news_releases/2005/sinkers-release.pdf)(Thông cáo báo chí). Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI). 9 tháng 6 năm 2005. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2011. [^](#cite_ref-7) [Typhoons Bury Tons of Carbon in the Oceans](http://newswise.com/articles/view/542887/). *Newswise*, Tra cứu 13-5-2011. **Millero, Frank J. (2005).** [^](#cite_ref-8) *Chemical Oceanography*(ấn bản 3). CRC Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0849322804](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0849322804). **C.Michael Hogan. 2010.** [^](#cite_ref-9) [Virus](http://www.eoearth.org/article/Virus?topic=49496). *Encyclopedia of Earth*. National Council for Science and the Environment. S.Draggan và C.Cleveland (chủ biên)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&action=edit§ion=5)]
- Appenzeller, Tim (2004).
[“The case of the missing carbon”](http://environment.nationalgeographic.com/environment/global-warming/missing-carbon.html). *National Geographic Magazine*. - bài viết về nguồn hấp thụ cacbon bị bỏ sót [Bolin](/w/index.php?title=Bert_Bolin&action=edit&redlink=1), Bert; Degens E. T.; Kempe S.; Ketner P. (1979). [. Chichester; New York: Published on behalf of the Scientific Committee on Problems of the Environment (SCOPE) of the International Council of Scientific Unions (ICSU) by Wiley.](http://www.icsu-scope.org/downloadpubs/scope13/index.html) *The global carbon cycle* [ISBN](/wiki/ISBN) [0471997102](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0471997102). Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2011.
- Houghton, R. A. (2005). “The contemporary carbon cycle”. Trong William H Schlesinger (chủ biên).
*Biogeochemistry*. Amsterdam: Elsevier Science. tr. 473–513. [ISBN](/wiki/ISBN) [0080446426](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0080446426).
- Janzen, H. H. (2004). “Carbon cycling in earth systems—a soil science perspective”.
*Agriculture, ecosystems and environment* **104**(3): 399–417. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.agee.2004.01.040](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.agee.2004.01.040).
- Millero, Frank J. (2005).
*Chemical Oceanography*(ấn bản 3). CRC Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0849322804](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0849322804).
- Sundquist, Eric; Wallace S. Broecker (chủ biên) (1985).
*The Carbon Cycle and Atmospheric CO*. Geophysical Monographs Series (32). Hiệp hội Địa vật lý Hoa Kỳ. 2: Natural variations Archean to Present
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chu_tr%C3%ACnh_cacbon&action=edit§ion=6)] [Carbon Cycle Science Program](http://www.carboncyclescience.gov/) [NOAA's Carbon Cycle Greenhouse Gases Group](http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/index.html) [Global Carbon Project - initiative of the Earth System Science Partnership](http://www.globalcarbonproject.org/) [UNEP - The present carbon cycle - Climate Change](http://www.grida.no/climate/vital/13.htm)carbon levels and flows [NASA's Orbiting Carbon Observatory](http://oco.jpl.nasa.gov/) [Carboscope](http://www.carboscope.eu), a website presenting maps of fluxes of greenhouse gases (CO2 and CH4) [CarboSchools](http://www.carboschools.org), a European website with many resources to study carbon cycle in secondary schools. [Carbon and Climate](http://carboncycle.aos.wisc.edu), an educational website with a carbon cycle applet for modeling your own projection.
|
|

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Mimetebulea
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Mimetebulea là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “global Pyraloidea database”. Globiz.pyraloidea.org. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2011.
Mimetebulea là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

markdown:
# Mimetebulea
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Mimetebulea
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Crambidae](/wiki/Crambidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Mimetebulea**
Munroe & Mutuura, 1968
[[1]](#cite_note-1) * là một chi Mimetebulea* [bướm đêm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm)thuộc họ [Crambidae](/wiki/Crambidae).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mimetebulea&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mimetebulea&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“global Pyraloidea database”](http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx). Globiz.pyraloidea.org. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2011.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1067 frontend miss (0)


text:
Oliver, Wisconsin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Oliver là một làng thuộc quận Douglas, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2006, dân số của làng này là 358 người.[3]
Oliver là một làng thuộc quận Douglas, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2006, dân số của làng này là 358 người.[3]

markdown:
# Oliver, Wisconsin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Oliver, Wisconsin
|—
| —
|
|[46°39′26″B 92°11′32″T / 46,6572°B 92,1922°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Oliver%2C_Wisconsin¶ms=46.6572_N_-92.1922_E_type:city(358)_region:US-WI_globe:earth) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Wisconsin](/wiki/Wisconsin) [Quận](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Wisconsin) [Douglas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Douglas,_Wisconsin) **Dân số**(2006) [[1]](#cite_note-POP-1) [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-fact-3) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Oliver** là một [làng](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Douglas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Douglas,_Wisconsin), tiểu bang [Wisconsin](/wiki/Wisconsin), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2006, dân số của làng này là 358 người. [[3]](#cite_note-fact-3)

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Đô thị của Francisco Mozarán
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Các trang trong thể loại “Đô thị của Francisco Mozarán”
Thể loại này gồm trang sau.
T
Tegucigalpa
Lấy từ “
http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Đô_thị_của_Francisco_Mozarán&oldid=11184125
”
Thể loại
:
Đô thị của Honduras
Francisco Morazán
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
English
Español
Italiano
Nederlands
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 10:08 ngày 30 tháng 3 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
Trống đồng
Trống đồng là một loại nhạc cụ gõ bằng đồng hiện diện tại vùng Đông Nam Á và miền Nam Trung Quốc, xuất hiện từ thời đại đồ đồng.
Trống đồng không chỉ có chức năng nhạc khí mà còn có những chức năng khác như làm biểu tượng cho quyền lực, tôn giáo...Theo tín ngưỡng của người Việt thì trống đồng là một vật linh vì có vị thần tự xưng là thần trống đồng, tức thần Đồng Cổ đã giúp nhiều triều đại Việt Nam trong việc giữ nước hộ dân từ thời Vua Hùng, đến nhà Lý, nhà Trần... Trống được dùng trong các nghi lễ tôn giáo, trong lễ hội, và trong chiến tranh khi người thủ lĩnh bộ lạc kêu gọi mọi người từ khắp nơi tụ về để cùng chiến đấu. Trống thường thuộc về những người thủ lĩnh và là biểu tượng của quyền lực. Người thủ lĩnh có quyền lực càng lớn thì trống càng to và đẹp. Trống đồng cũng được coi là một tài sản quí, và được chôn theo khi người chủ qua đời.
Ngày nay, ngoài hàng trăm chiếc trống đồng được lưu giữ và trưng bày trang trọng ở các bảo tàng quốc gia và các địa phương, thì dường như trống đồng đã vắng mặt trong cuộc sống đời thường kể cả những dịp hội hè, lễ tết, người ta chỉ còn gặp trống đồng ở các viện bảo tàng và các truyện cổ tích. Tuy nhiên, vùng đất Thanh Sơn miền tây của tỉnh Phú Thọ là nơi duy nhất tại Việt Nam vẫn còn ngày hội Trống đồng của dân tộc Mường với "Đâm Đuống" và "Chàm thau"[1]. Đây cũng là một trong số những vùng của Việt Nam phát hiện được nhiều trống đồng trong lòng đất nhất. Chính vì lý do đó mà gần đây Việt Nam đã khôi phục một tập tục đánh trống đồng ngày giỗ Tổ các vua Hùng 10 tháng 3 Âm lịch hàng năm.
Trống đồng cũng là nhạc cụ gõ phổ biến trong các dân tộc Khơ Mú, Lôlô và Mường ở Việt Nam hiện nay. Trong những cộng đồng này người ta sử dụng nó với mục đích tang lễ, ngoài ra không dùng cho bất kỳ trường hợp nào khác.
Mục lục
Sử liệu[sửa | sửa mã nguồn]
Ghi chép cổ nhất có liên quan đến trống đồng xuất hiện trong Sử Bản (chữ Hán: 史本), một cuốn sách Trung Quốc từ trước thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên. Cuốn sách này nay không còn, nhưng được dẫn lại một phần tại một cuốn sách cổ khác: cuốn Thông điển (通典) của Đỗ Hữu (杜佑)[2].
Hậu Hán thư (後漢書), quyển 14 ghi: "Dân Giao Chỉ có linh vật là trống đồng, nghe đánh lên họ rất hăng lúc lâm trận...."[3]. Sách này còn chép rằng Mã Viện, tướng nhà Hán, sau khi dập tắt cuộc nổi dậy của Hai Bà Trưng vào khoảng 40-43, đã tận thu trống đồng của các thủ lĩnh địa phương, một phần đem tặng, phần nấu chảy để đúc ngựa và cột đồng Mã Viện.
Ở Việt Nam, các cuốn Việt Điện U Linh Tập và Lĩnh Nam Chích Quái thế kỷ 14 ghi lại nhiều truyền thuyết về trống đồng. Các cuốn sử như Đại Việt Sử ký Toàn thư cũng nói đến trống đồng.
Khảo cổ[sửa | sửa mã nguồn]
Trống đồng là một trong những loại di chỉ khảo cổ học quan trọng nhất tìm được tại Đông Nam Á và phía Nam Trung Quốc. Trong các vùng này, các nhóm dân tộc đã sử dụng trống đồng từ thời tiền sử cho đến ngày nay. Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy trống đồng ở nhiều vùng khác nhau ở Đông Nam Á, nơi tìm thấy trống thường là khu mộ táng quan trọng, mộ của những người đứng đầu trong làng. Nhiều trống được tìm thấy dọc theo các con sông và đường thủy ở Đông Nam Á, do đây là hình thức giao thông chính của dân cư bản địa thời đó.
Bắc Việt Nam và Tây Nam Trung Quốc (đặc biệt là tỉnh Vân Nam và khu tự trị người Tráng ở Quảng Tây là hai vùng nơi đại đa số các trống đồng cổ đã được tìm thấy. Theo một báo cáo năm 1988, Trung Quốc đã tìm được 1460 trống đồng (??)[4]. Tổng số trống đồng tìm được ở Việt Nam cho đến năm 1980 là 960 chiếc, trong đó có 540 chiếc thuộc loại trống đồng Đông Sơn và 420 chiếc thuộc trống đồng Ngọc Lũ[5].
Ngoài ra, trống đồng còn được tìm thấy ở nhiều nước khác như: Indonesia, Thái Lan, Myanma, Lào, Campuchia, Malaysia, Philippines và Nhật Bản.
Trống đồng đã có vai trò quan trọng bậc nhất trong văn hóa Đông Sơn - nền văn hóa được biết đến với những trống đồng trang trí cầu kỳ được tìm thấy ở nhiều nơi ở Đông Nam Á và Bắc Việt Nam. Số lượng lớn trống Đông Sơn đã được tìm thấy tại Mê Linh - trung tâm của văn hóa Đông Sơn. Nhiều trống Đông Sơn cũng được tìm thấy ở đồng bằng sông Hồng - vùng dân cư đông đúc thời cổ.
Cấu tạo và cách sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Trống đồng thường có đường kính mặt khoảng 50 cm, cao từ 45 đến 50 cm, mặt trống phủ vừa sát đến tang trống. Điều này cho thấy chúng có kích cỡ trung bình so với các loại trống đồng Đông Sơn đã phát hiện ở Việt Nam. Giữa mặt trống có ngôi sao 12 cánh, không có tượng cóc trên rìa mặt trống. Phần trên thân trống phình ra, đỡ lấy mặt trống, phần dưới hình viên trụ tròn.
Loại trống đồng này đúc bằng hợp kim đồng, âm thanh không vang, không trong như loại Hê gơ I của trống đồng đông Sơn.
Người ta đặt úp trống trên sàn nhà hay trên mặt đất, dùng cái dùi có mỏ khoắm bọc vải gõ vào. Trong nghi thức tang lễ người ta dùng trống đồng với kèn đám ma, sao ngang, đàn nhị, cồng chiêng, thanh la và trống bịt da dê. Riêng người Khơ Mú họ dùng dùi thẳng có phần đầu bọc vải để gõ vào trống úp xuống, còn người Lôlô đặt 2 cái trống đồng nằm nghiêng hoặc treo nghiêng, mặt trống đối diện nhau và dùng dùi thẳng như người Khơ Mú.
Tiếng trống đồng đối với những dân tộc kể trên là âm thanh của trời (tiếng sét), còn mặt trống tượng trưng cho mặt trời. Tiếng trống sẽ dẫn đường cho linh hồn người chết về với tổ tiên họ.
Trống đồng của Việt Nam rất đa dạng. Ngoài những loại trống kể trên còn nhiều loại khác như Đông Sơn, Hoàng Hạ và Ngọc Lũ.
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
Theo phân loại của nhà khảo cổ học người Áo Franz Heger:
- Trống Heger I, còn được nhiều người gọi là trống Đông Sơn. Trống loại này thường lớn, thân trống hình trụ thẳng đứng. Mặt dưới để trống, mặt trên có hình sao đúc nổi với 12 cánh. Trên một số trống, chỉ có 8 cánh sao, như trống đồng Quảng Xương, hoặc 14 cánh như trống đồng Ngọc Lũ, Sông Đà, Thượng Lâm. Hoặc 16 cánh như Hoàng Hạ, Salayar. Trống loại này được tìm ở khắp vùng Đông Nam Á, nhưng tập trung nhiều nhất ở Việt Nam. Tiêu biểu nhất là các trống đồng Ngọc Lũ, Hoàng Hạ, và Sông Đà.
- Trống Heger II: thân trống chỉ có 2 phần, không có hình người hay vật nữa, thay vào đó toàn là hoa văn hình học. Trên mặt trống thường có hình khối 4 con cóc, đôi khi 6 con. Mặt trời có 8 tia. Loại này phân bố ở vùng Quảng Đông và Quảng Tây, Trung Quốc; ở Việt Nam cũng có nhiều loại trống này và còn được người Mường sử dụng, nên có người gọi là trống Mường.
- Trống Heger III có quai nhỏ đẹp. Mặt trời có 12 cánh. 4 góc mặt có cóc, thường là 3 con chồng lên nhau thành 12. Trang trí toàn bằng họa tiết hình học và hoa văn. Dưới chân có đoàn voi đúc nổi đi chung quanh cây "đời sống". Đôi khi ốc thay voi. Được phát hiện ở Việt Nam, Lào, Thái Lan, Myanma và Vân Nam (Trung Quốc).
- Trống Heger IV có kích thước thường nhỏ, không có cóc. Ngôi sao bao giờ cũng 12 tia, nhiều khi rõ tên 12 con vật địa chi. Tìm thấy ở Trung Quốc và Việt Nam.
Trong cách phân loại này, trống loại I được cho là cổ nhất.
Tại Indonesia, có loại trống đồng đặc biệt, thân dài, gọi là trống Moko và không xếp vào các loại trống Heger. Tuy nhiên, cũng có người cho rằng thiết kế và kiểu trang trí của loại trống này rất có thể có nguồn gốc từ văn hóa Đông Sơn[6]. Nổi tiếng nhất trong các trống Moko là chiếc "Trăng Pejeng" (Moon of Pejeng) có đường kính 160 cm và chiều cao 180 cm[7], được cho là có tuổi khoảng từ 1000 đến 2000 năm, hiện được dùng trong điện thờ tại Pejeng, Bali. Người dân trên đảo Alor, Indonesia, vẫn dùng trống Moko làm đồ dẫn cưới và là biểu tượng cho địa vị xã hội.
Năm 1976, người ta phát hiện loại trống nhỏ ở Vạn Gia Bá (万家坝), Trung Quốc, được đặt tên là trống Vạn Gia Bá. Theo cách phân loại của Trung Quốc, loại trống này là trống Tiền Heger và là nguồn gốc của mọi loại trống Heger. Ở Việt Nam, cũng đã tìm thấy loại trống này, nhưng nhiều nhà khảo cổ học Việt Nam lại coi loại trống này thuộc giai đoạn cuối của loại Heger I.
Nghiên cứu về nguồn gốc trống đồng[sửa | sửa mã nguồn]
Tại phương Tây, đã có dấu vết rằng người ta đã biết về trống đồng từ năm 1682[8]. Nhưng mãi tới cuối thế kỷ 19 mới có học giả bàn về trống đồng như Hirth (1890), tác giả này cho rằng trống đồng là của Trung Quốc. Rồi De Grooth (1901) cho là của Việt Nam. Trong cuốn Alte Metalltrommeln aus Südost Asien (Trống kim loại cổ Đông Nam Á) năm 1902, Franz Heger, nhà khảo cổ học người Áo khẳng định rằng trống đồng xuất phát từ miền Bắc Việt Nam và trung tâm các cuộc tìm kiếm sau này về trống đồng phải là ở vùng này. Ông Heger phân chia 165 chiếc trống được biết đến lúc ấy thành 4 loại - phân loại Heger. Trước thập niên 1950, một số phân loại khác đã được đề xuất, nhưng không có cách nào được chấp nhận rộng rãi như phân loại của Heger[9].
Các nghiên cứu về trống đồng mãi đến cuối thế kỷ 19 mới được bắt đầu và được bắt đầu bởi người phương Tây. Trước thập niên 1950, hầu hết các nghiên cứu quan trọng đều được viết bởi các học giả phương Tây, đặc biệt nhất là Heger. Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949 và Việt Nam bị chia cắt vào năm 1954, các học giả Việt Nam và Trung Quốc bắt đầu chiếm lĩnh lĩnh vực nghiên cứu về trống đồng. Đến cuối thập niên 1970 và đầu thập niên 1980, đã có những cuộc tranh luận xung quanh việc phân loại trống, ý nghĩa các họa tiết trang trí, niên đại trống..., nhưng chủ đề tranh luận chính yếu là trống đồng xuất phát từ đâu: miền Bắc Việt Nam hay miền Nam Trung Quốc[10]. Các học giả Việt Nam ủng hộ phân loại của Heger và cho rằng trống đồng Đông Sơn (Heger loại I) là loại cổ nhất. Còn các học giả Trung Quốc ban đầu đa số phủ nhận phân loại của Heger, cho rằng kiểu trống tương ứng với Heger loại II mới là cổ nhất. Từ khi trống loại Vạn Gia Bá, loại trống gần giống loại Đông Sơn nhưng hoa văn đơn giản hơn, được tìm thấy ở Vân Nam, các học giả Trung Quốc lại quay về thống nhất với một cách phân loại theo thứ tự phân loại của Heger nhưng bổ sung một loại xếp thứ tự cổ hơn Heger loại I, đó là loại trống Vạn Gia Bá. Theo cách phân loại của Việt Nam, trống Vạn Gia Bá (trống Thuong Nong tìm thấy ở Việt Nam thập niên 1980 thuộc loại này) được xếp vào loại con của thời kỳ cuối của loại trống Đông Sơn.
Các nhà nghiên cứu Việt Nam và Trung Quốc vẫn chưa đi được đến một kết thống nhất về một xuất xứ Việt Nam hay Trung Quốc của trống đồng - một truyền thống mà có thể đã được chia sẻ giữa tổ tiên của cả hai. Thực tế là tại thời điểm trống đồng được phát minh, không có một đường biên giới giữa Bắc Việt Nam và Nam Trung Quốc. Nhiều nhóm người sống trong vùng đất rộng lớn đó đã có quan hệ với nhau về sinh học hoặc văn hóa hoặc cả hai. Học giả phương Tây Charles Higham, người đứng ngoài cuộc tranh cãi, cho rằng các xu thế dân tộc chủ nghĩa của các nhà khảo cổ học Việt Nam và Trung Quốc đã che lấp tình huống mà khảo cổ học đã khai lộ. Ông đưa ra giả thuyết rằng trống đồng đã được tạo bởi các nghệ sĩ tài hoa của một nhóm các xã hội có tổ chức ngày càng phức tạp với địa bàn trải rộng qua biên giới Việt-Trung hiện đại, để trang bị cho các chiến binh và làm biểu tượng cho vị thế cao của những người lãnh đạo. Ông viết: "Việc tìm kiếm nguồn gốc tại một vùng này hay vùng khác đã bỏ qua điểm quan trọng. Các thay đổi đã được thực hiện suốt từ vùng mà ngày nay là miền Nam Trung Hoa tới đồng bằng sông Hồng bởi các nhóm người mà thời đó đã trao đổi hàng hóa, tư tưởng, và cùng chống lại sự bành trướng từ phía Bắc của một quốc gia hùng mạnh và hiếu chiến"[11]. Quan điểm này tương đồng với sự thống nhất giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam, Trung Quốc, hay phương Tây rằng trống đồng là sản phẩm của người Lạc Việt - tộc người Việt cổ được cho là có địa bàn sinh sống trải từ miền Nam Trung Quốc tới miền Bắc Việt Nam.
Trống đồng trung đại và hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]
Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đang lưu giữ trống đồng Cảnh Thịnh nặng 32 kg, đường kính mặt 54,3 cm, cao 37,40 cm, được đúc mô phỏng theo kiểu trống da, hình trụ. Mặt trống không phẳng mà cong lên, chính giữa có hai vòng tròn kép tượng trưng cho mặt trời. Thân trống được chia làm ba phần, ngăn cách bằng hai đường gân nổi. Trống có 4 quai hình khuyên gắn cách đều trên thân. Xung quanh trống, từ trên xuống dưới, đúc nổi các băng hoa văn: nhũ đinh, lá đề, hồi văn chữ T và đề tài tứ linh: long, ly, quy, phượng. Văn tự được khắc trên thân trống nói về chuyện người vợ của Tổng thái giám Giao quận công thuộc năm Vĩnh Hựu thứ 2 đời Vua Lê Ý Tông (1736) góp công lập chùa Linh Ứng (nay là chùa Nành), cùng lời giới thiệu việc đúc trống để thờ cúng, tu bổ chùa. Văn tự trên thân trống còn cho biết trống được đúc vào tháng 4 năm thứ 8 niên hiệu Cảnh Thịnh đời Vua Nguyễn Quang Toản (1800), tại xã Phù Ninh, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn (nay thuộc xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội).[12]
Hiện tại, ở Thanh Hóa, vẫn có nhiều nghệ nhân đúc trống đồng bằng phương pháp thủ công, theo các đơn đặt hàng [13]. Chẳng hạn, chính phủ Việt Nam đã đặt hàng đúc một số trống đồng để trưng bày tại một số Viện bảo tàng và Đại sứ quán của Việt Nam tại một số nước [14]. Nhiều tổ chức và cá nhân cũng đặt đúc các trống đồng theo mẫu cổ, chẳng hạn như trống đồng đặt tại cơ sở Hòa Lạc của Đại học FPT theo mẫu trống đồng Đông Sơn.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ TS. Nguyễn Anh Tuấn, Trống đồng vùng đất tổ, Sở văn hóa thông tin và thể thao Phú Thọ, 2001, trang 16
- ^ Xu Songshi, Baiyue xiongfeng lingnan tonggu (Nam thần của Bách Việt và trống đồng của Lĩnh Nam), Asian Folklore & Social Life Monographs 95 (Taipei: The Orient Cultural Service, 1977), 7-8
- ^ Dẫn tại: Nguyễn Thị Thanh, Việt Nam, trung tâm nông nghiệp lúa nước và công nghiệp đá xưa nhất thế giới
- ^ Trung Quốc Cổ đại Đồng cổ Nghiên cứu hội, Trung Quốc Cổ đại Đồng Cổ (Trống đồng cổ đại của Trung Quốc), Bắc Kinh, Wenwu Press, 1988. Theo tài liệu này, số trống đồng lưu trữ tại nhiều tỉnh và thành phố như sau: Quảng Tây: 560, Quảng Đông: 230; Thượng Hải: 230; Vân Nam: 160; Quý Châu: 88; Bắc Kinh: 84; Tứ Xuyên: 51; Hồ Nam: 27; Sơn Đông: 8; Hồ Bắc: 6; Chiết Giang: 6; Liêu Ninh: 4. Tổng số trống đồng lưu giữ tại Trung Quốc năm 1995 vẫn không thay đổi. Dẫn tại Han Xiaorong, The present Echoes of the Ancient Bronze Drum: Nationalism and Archeology in Modern Vietnam and China, Explorations in Southeast Asian Studies, Vol. 2, No. 2, Fall 1998, Hawaii University
- ^ Nguyễn Duy Hinh, "Bronze Drums in Vietnam", The Vietnam Forum 9 (1987):4-5; Phạm Huy Thông, Dong Son Drums in Vietnam, Hà Nội: NXB Khoa học Xã Hội (1990), 265. Từ đó, người ta vẫn tiếp tục tìm thấy trống đồng loại Đông Sơn. Ví dụ: năm 1994, một trống đồng Đông Sơn mà sau được đặt tên là Ban Khooc đã được tìm thấy ở Sơn La. Phạm Quốc Quân và Nguyễn Văn Đoàn, "Trống đồng Sơn La", Khảo cổ học 1 (1996):10.
- ^ [1]
- ^ [2]
- ^ L. Bezacier, Asie du Sud Asiatique, Tome II Le Vietnam, Paris, Picard 1972
- ^ Han Xiaorong, The present Echoes of the Ancient Bronze Drum: Nationalism and Archeology in Modern Vietnam and China, Explorations in Southeast Asian Studies, Vol. 2, No. 2, Fall 1998, Hawaii University
- ^ Han Xiaorong
- ^ "Seeking the origins of this trend and the associated changes in material culture in one or other particular region misses the point. Changes were taking place across much of what is now southern China and the lower Red River Valley by groups which were exchanging goods and ideas, and responding to the expansion from the north of an aggressive, powerful state".
Higham, Charles, The Bronze Age of Southeast Asia, Cambridge University Press, 1996.
- ^ Trống đồng Cảnh Thịnh độc bản thời Tây Sơn, Báo Năng lượng Mới, 28/1/2012
- ^ “Nghệ nhân trổ tài đúc trống đồng tại Carnaval Hạ Long - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 13 tháng 2 năm 2015.
- ^ http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/425805/Duc-trong-dong-tang-cac-dai-su-quan-Viet-Nam.html

markdown:
# Trống đồng
**Trống đồng** là một loại nhạc cụ gõ bằng đồng hiện diện tại vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) và miền Nam Trung Quốc, xuất hiện từ [thời đại đồ đồng](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%93ng).
Trống đồng không chỉ có chức năng nhạc khí mà còn có những chức năng khác như làm biểu tượng cho quyền lực, tôn giáo...Theo
[tín ngưỡng](/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) của người Việt thì trống đồng là một [vật linh](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_linh&action=edit&redlink=1) vì có vị thần tự xưng là thần trống đồng, tức [thần Đồng Cổ](/wiki/Th%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%93ng_C%E1%BB%95) đã giúp nhiều triều đại Việt Nam trong việc giữ nước hộ dân từ thời [Vua Hùng](/wiki/Vua_H%C3%B9ng), đến [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD), [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n)... Trống được dùng trong các nghi lễ tôn giáo, trong lễ hội, và trong chiến tranh khi người thủ lĩnh bộ lạc kêu gọi mọi người từ khắp nơi tụ về để cùng chiến đấu. Trống thường thuộc về những người thủ lĩnh và là biểu tượng của quyền lực. Người thủ lĩnh có quyền lực càng lớn thì trống càng to và đẹp. Trống đồng cũng được coi là một tài sản quí, và được chôn theo khi người chủ qua đời.
Ngày nay, ngoài hàng trăm chiếc trống đồng được lưu giữ và trưng bày trang trọng ở các bảo tàng quốc gia và các địa phương, thì dường như trống đồng đã vắng mặt trong cuộc sống đời thường kể cả những dịp hội hè, lễ tết, người ta chỉ còn gặp trống đồng ở các viện bảo tàng và các truyện cổ tích. Tuy nhiên, vùng đất Thanh Sơn miền tây của tỉnh
[Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) là nơi duy nhất tại Việt Nam vẫn còn ngày hội Trống đồng của dân tộc Mường với "Đâm Đuống" và "Chàm thau" . Đây cũng là một trong số những vùng của Việt Nam phát hiện được nhiều trống đồng trong lòng đất nhất. Chính vì lý do đó mà gần đây Việt Nam đã khôi phục một tập tục đánh trống đồng ngày giỗ Tổ các vua Hùng 10 tháng 3 Âm lịch hàng năm. [1]
Trống đồng cũng là nhạc cụ gõ phổ biến trong các dân tộc Khơ Mú, Lôlô và Mường ở Việt Nam hiện nay. Trong những cộng đồng này người ta sử dụng nó với mục đích tang lễ, ngoài ra không dùng cho bất kỳ trường hợp nào khác.
## Mục lục
## Sử liệu[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=1)]
Ghi chép cổ nhất có liên quan đến trống đồng xuất hiện trong
*Sử Bản* ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 史本), một cuốn sách Trung Quốc từ trước thế kỷ thứ 3 trước [Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). Cuốn sách này nay không còn, nhưng được dẫn lại một phần tại một cuốn sách cổ khác: cuốn * (通典) của Đỗ Hữu (杜佑) Thông điển* . [[2]](#cite_note-2) [Hậu Hán thư](/wiki/H%E1%BA%ADu_H%C3%A1n_th%C6%B0) (後漢書), quyển 14 ghi: "Dân [Giao Chỉ](/wiki/Giao_Ch%E1%BB%89) có linh vật là trống đồng, nghe đánh lên họ rất hăng lúc lâm trận...." . Sách này còn chép rằng [3] [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n), tướng [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n), sau khi dập tắt cuộc nổi dậy của [Hai Bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng)vào khoảng 40-43, đã tận thu trống đồng của các thủ lĩnh địa phương, một phần đem tặng, phần nấu chảy để đúc ngựa và [cột đồng Mã Viện](/wiki/C%E1%BB%99t_%C4%91%E1%BB%93ng_M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n).
Ở Việt Nam, các cuốn
* và Việt Điện U Linh Tập* *thế kỷ 14 ghi lại nhiều truyền thuyết về trống đồng. Các cuốn sử như* [Lĩnh Nam Chích Quái](/wiki/L%C4%A9nh_Nam_ch%C3%ADch_qu%C3%A1i) *cũng nói đến trống đồng.* [Đại Việt Sử ký Toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0)
## Khảo cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=2)]
Trống đồng là một trong những loại di chỉ khảo cổ học quan trọng nhất tìm được tại
[Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) và phía [Nam Trung Quốc](/wiki/Hoa_Nam). Trong các vùng này, các nhóm dân tộc đã sử dụng trống đồng từ thời tiền sử cho đến ngày nay. Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy trống đồng ở nhiều vùng khác nhau ở Đông Nam Á, nơi tìm thấy trống thường là khu mộ táng quan trọng, mộ của những người đứng đầu trong làng. Nhiều trống được tìm thấy dọc theo các con sông và đường thủy ở Đông Nam Á, do đây là hình thức giao thông chính của dân cư bản địa thời đó. [Bắc Việt Nam](/wiki/B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam) và Tây Nam Trung Quốc (đặc biệt là tỉnh [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam) và [khu tự trị người Tráng ở Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y) là hai vùng nơi đại đa số các trống đồng cổ đã được tìm thấy. Theo một báo cáo năm 1988, Trung Quốc đã tìm được 1460 trống đồng (??) . Tổng số trống đồng tìm được ở Việt Nam cho đến năm 1980 là 960 chiếc, trong đó có 540 chiếc thuộc loại [4] [trống đồng Đông Sơn](/wiki/Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n)và 420 chiếc thuộc [trống đồng Ngọc Lũ](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_L%C5%A9_I) . [[5]](#cite_note-5)
Ngoài ra, trống đồng còn được tìm thấy ở nhiều nước khác như:
[Indonesia](/wiki/Indonesia), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Myanma](/wiki/Myanma), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](/wiki/Campuchia), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Philippines](/wiki/Philippines) và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
Trống đồng đã có vai trò quan trọng bậc nhất trong
[văn hóa Đông Sơn](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n) - nền văn hóa được biết đến với những trống đồng trang trí cầu kỳ được tìm thấy ở nhiều nơi ở Đông Nam Á và Bắc Việt Nam. Số lượng lớn trống Đông Sơn đã được tìm thấy tại [Mê Linh](/wiki/M%C3%AA_Linh) - trung tâm của văn hóa Đông Sơn. Nhiều trống Đông Sơn cũng được tìm thấy ở [đồng bằng sông Hồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng) - vùng dân cư đông đúc thời cổ.
## Cấu tạo và cách sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=3)]
Trống đồng thường có đường kính mặt khoảng 50 cm, cao từ 45 đến 50 cm, mặt trống phủ vừa sát đến tang trống. Điều này cho thấy chúng có kích cỡ trung bình so với các loại trống đồng Đông Sơn đã phát hiện ở Việt Nam. Giữa mặt trống có ngôi sao 12 cánh, không có tượng cóc trên rìa mặt trống. Phần trên thân trống phình ra, đỡ lấy mặt trống, phần dưới hình viên trụ tròn.
Loại trống đồng này đúc bằng hợp kim đồng, âm thanh không vang, không trong như loại Hê gơ I của trống đồng đông Sơn.
Người ta đặt úp trống trên sàn nhà hay trên mặt đất, dùng cái dùi có mỏ khoắm bọc vải gõ vào. Trong nghi thức tang lễ người ta dùng trống đồng với kèn đám ma, sao ngang, đàn nhị, cồng chiêng, thanh la và trống bịt da dê. Riêng người Khơ Mú họ dùng dùi thẳng có phần đầu bọc vải để gõ vào trống úp xuống, còn người Lôlô đặt 2 cái trống đồng nằm nghiêng hoặc treo nghiêng, mặt trống đối diện nhau và dùng dùi thẳng như người Khơ Mú.
Tiếng trống đồng đối với những dân tộc kể trên là âm thanh của trời (tiếng sét), còn mặt trống tượng trưng cho mặt trời. Tiếng trống sẽ dẫn đường cho linh hồn người chết về với tổ tiên họ.
Trống đồng của Việt Nam rất đa dạng. Ngoài những loại trống kể trên còn nhiều loại khác như Đông Sơn, Hoàng Hạ và Ngọc Lũ.
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=4)]
Theo phân loại của nhà khảo cổ học người Áo
[Franz Heger](/w/index.php?title=Franz_Heger&action=edit&redlink=1): *Trống Heger I*, còn được nhiều người gọi là trống Đông Sơn. Trống loại này thường lớn, thân trống hình trụ thẳng đứng. Mặt dưới để trống, mặt trên có hình sao đúc nổi với 12 cánh. Trên một số trống, chỉ có 8 cánh sao, như [trống đồng Quảng Xương](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Qu%E1%BA%A3ng_X%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), hoặc 14 cánh như [trống đồng Ngọc Lũ](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_L%C5%A9_I), [Sông Đà](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0&action=edit&redlink=1), [Thượng Lâm](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1). Hoặc 16 cánh như [Hoàng Hạ](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A1_(tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng)), Salayar. Trống loại này được tìm ở khắp vùng Đông Nam Á, nhưng tập trung nhiều nhất ở Việt Nam. Tiêu biểu nhất là các trống đồng Ngọc Lũ, Hoàng Hạ, và Sông Đà. *Trống Heger II*: thân trống chỉ có 2 phần, không có hình người hay vật nữa, thay vào đó toàn là hoa văn hình học. Trên mặt trống thường có hình khối 4 con cóc, đôi khi 6 con. Mặt trời có 8 tia. Loại này phân bố ở vùng Quảng Đông và Quảng Tây, Trung Quốc; ở Việt Nam cũng có nhiều loại trống này và còn được người Mường sử dụng, nên có người gọi là *trống Mường*. *Trống Heger III*có quai nhỏ đẹp. Mặt trời có 12 cánh. 4 góc mặt có cóc, thường là 3 con chồng lên nhau thành 12. Trang trí toàn bằng họa tiết hình học và hoa văn. Dưới chân có đoàn voi đúc nổi đi chung quanh cây "đời sống". Đôi khi ốc thay voi. Được phát hiện ở Việt Nam, Lào, Thái Lan, Myanma và Vân Nam (Trung Quốc). *Trống Heger IV*có kích thước thường nhỏ, không có cóc. Ngôi sao bao giờ cũng 12 tia, nhiều khi rõ tên 12 con vật địa chi. Tìm thấy ở Trung Quốc và Việt Nam.
Trong cách phân loại này, trống loại I được cho là cổ nhất.
Tại
[Indonesia](/wiki/Indonesia), có loại trống đồng đặc biệt, thân dài, gọi là [trống Moko](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_Moko&action=edit&redlink=1) và không xếp vào các loại trống Heger. Tuy nhiên, cũng có người cho rằng thiết kế và kiểu trang trí của loại trống này rất có thể có nguồn gốc từ văn hóa Đông Sơn . Nổi tiếng nhất trong các trống Moko là chiếc "Trăng Pejeng" ( [6] *Moon of Pejeng*) có đường kính 160 cm và chiều cao 180 cm , được cho là có tuổi khoảng từ 1000 đến 2000 năm, hiện được dùng trong điện thờ tại [[7]](#cite_note-7) [Pejeng](/w/index.php?title=Pejeng&action=edit&redlink=1), [Bali](/wiki/Bali). Người dân trên đảo [Alor](/w/index.php?title=Alor&action=edit&redlink=1), Indonesia, vẫn dùng trống Moko làm đồ dẫn cưới và là biểu tượng cho địa vị xã hội.
Năm
[1976](/wiki/1976), người ta phát hiện loại trống nhỏ ở [Vạn Gia Bá](/w/index.php?title=V%E1%BA%A1n_Gia_B%C3%A1&action=edit&redlink=1) (万家坝), Trung Quốc, được đặt tên là trống Vạn Gia Bá. Theo cách phân loại của Trung Quốc, loại trống này là trống Tiền Heger và là nguồn gốc của mọi loại trống Heger. Ở Việt Nam, cũng đã tìm thấy loại trống này, nhưng nhiều nhà khảo cổ học Việt Nam lại coi loại trống này thuộc giai đoạn cuối của loại Heger I.
## Nghiên cứu về nguồn gốc trống đồng[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=5)]
Tại
[phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y), đã có dấu vết rằng người ta đã biết về trống đồng từ năm [1682](/wiki/1682) . Nhưng mãi tới cuối thế kỷ 19 mới có học giả bàn về trống đồng như Hirth (1890), tác giả này cho rằng trống đồng là của Trung Quốc. Rồi De Grooth (1901) cho là của Việt Nam. Trong cuốn [8] *Alte Metalltrommeln aus Südost Asien*(Trống kim loại cổ Đông Nam Á) năm 1902, [Franz Heger](/w/index.php?title=Franz_Heger&action=edit&redlink=1), nhà khảo cổ học [người Áo](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%81o)khẳng định rằng trống đồng xuất phát từ miền Bắc Việt Nam và trung tâm các cuộc tìm kiếm sau này về trống đồng phải là ở vùng này. Ông Heger phân chia 165 chiếc trống được biết đến lúc ấy thành 4 loại - phân loại Heger. Trước [thập niên 1950](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950), một số phân loại khác đã được đề xuất, nhưng không có cách nào được chấp nhận rộng rãi như phân loại của Heger . [[9]](#cite_note-9)
Các nghiên cứu về trống đồng mãi đến cuối thế kỷ 19 mới được bắt đầu và được bắt đầu bởi người phương Tây. Trước thập niên 1950, hầu hết các nghiên cứu quan trọng đều được viết bởi các học giả phương Tây, đặc biệt nhất là Heger. Sau khi
[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) được thành lập vào năm 1949 và Việt Nam bị chia cắt vào năm 1954, các học giả Việt Nam và Trung Quốc bắt đầu chiếm lĩnh lĩnh vực nghiên cứu về trống đồng. Đến cuối [thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970) và đầu [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), đã có những cuộc tranh luận xung quanh việc phân loại trống, ý nghĩa các họa tiết trang trí, niên đại trống..., nhưng chủ đề tranh luận chính yếu là trống đồng xuất phát từ đâu: [miền Bắc Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) hay miền Nam Trung Quốc . Các học giả Việt Nam ủng hộ phân loại của Heger và cho rằng [10] [trống đồng Đông Sơn](/wiki/Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n)(Heger loại I) là loại cổ nhất. Còn các học giả Trung Quốc ban đầu đa số phủ nhận phân loại của Heger, cho rằng kiểu trống tương ứng với Heger loại II mới là cổ nhất. Từ khi trống loại Vạn Gia Bá, loại trống gần giống loại Đông Sơn nhưng hoa văn đơn giản hơn, được tìm thấy ở Vân Nam, các học giả Trung Quốc lại quay về thống nhất với một cách phân loại theo thứ tự phân loại của Heger nhưng bổ sung một loại xếp thứ tự cổ hơn Heger loại I, đó là loại [trống Vạn Gia Bá](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_V%E1%BA%A1n_Gia_B%C3%A1&action=edit&redlink=1). Theo cách phân loại của Việt Nam, trống Vạn Gia Bá (trống Thuong Nong tìm thấy ở Việt Nam thập niên 1980 thuộc loại này) được xếp vào loại con của thời kỳ cuối của loại trống Đông Sơn.
Các nhà nghiên cứu Việt Nam và Trung Quốc vẫn chưa đi được đến một kết thống nhất về một xuất xứ Việt Nam hay Trung Quốc của trống đồng - một truyền thống mà có thể đã được chia sẻ giữa tổ tiên của cả hai. Thực tế là tại thời điểm trống đồng được phát minh, không có một đường biên giới giữa Bắc Việt Nam và Nam Trung Quốc. Nhiều nhóm người sống trong vùng đất rộng lớn đó đã có quan hệ với nhau về sinh học hoặc văn hóa hoặc cả hai. Học giả phương Tây Charles Higham, người đứng ngoài cuộc tranh cãi, cho rằng các xu thế dân tộc chủ nghĩa của các nhà khảo cổ học Việt Nam và Trung Quốc đã che lấp tình huống mà khảo cổ học đã khai lộ. Ông đưa ra giả thuyết rằng trống đồng đã được tạo bởi các nghệ sĩ tài hoa của một nhóm các xã hội có tổ chức ngày càng phức tạp với địa bàn trải rộng qua biên giới Việt-Trung hiện đại, để trang bị cho các chiến binh và làm biểu tượng cho vị thế cao của những người lãnh đạo. Ông viết: "Việc tìm kiếm nguồn gốc tại một vùng này hay vùng khác đã bỏ qua điểm quan trọng. Các thay đổi đã được thực hiện suốt từ vùng mà ngày nay là miền Nam Trung Hoa tới đồng bằng sông Hồng bởi các nhóm người mà thời đó đã trao đổi hàng hóa, tư tưởng, và cùng chống lại sự bành trướng từ phía Bắc của một quốc gia hùng mạnh và hiếu chiến"
. Quan điểm này tương đồng với sự thống nhất giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam, Trung Quốc, hay phương Tây rằng trống đồng là sản phẩm của người [11] [Lạc Việt](/wiki/L%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t)- tộc người [Việt](/wiki/B%C3%A1ch_Vi%E1%BB%87t)cổ được cho là có địa bàn sinh sống trải từ miền Nam Trung Quốc tới miền Bắc Việt Nam.
## Trống đồng trung đại và hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=6)]
Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đang lưu giữ trống đồng Cảnh Thịnh nặng 32 kg, đường kính mặt 54,3 cm, cao 37,40 cm, được đúc mô phỏng theo kiểu trống da, hình trụ. Mặt trống không phẳng mà cong lên, chính giữa có hai vòng tròn kép tượng trưng cho mặt trời. Thân trống được chia làm ba phần, ngăn cách bằng hai đường gân nổi. Trống có 4 quai hình khuyên gắn cách đều trên thân. Xung quanh trống, từ trên xuống dưới, đúc nổi các băng hoa văn: nhũ đinh, lá đề, hồi văn chữ T và đề tài tứ linh: long, ly, quy, phượng. Văn tự được khắc trên thân trống nói về chuyện người vợ của Tổng thái giám Giao quận công thuộc năm Vĩnh Hựu thứ 2 đời Vua Lê Ý Tông (1736) góp công lập chùa Linh Ứng (nay là chùa Nành), cùng lời giới thiệu việc đúc trống để thờ cúng, tu bổ chùa. Văn tự trên thân trống còn cho biết trống được đúc vào tháng 4 năm thứ 8 niên hiệu Cảnh Thịnh đời Vua Nguyễn Quang Toản (1800), tại xã Phù Ninh, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn (nay thuộc xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội).
[[12]](#cite_note-12) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Dong_Son_bronze_drum.jpg/220px-Dong_Son_bronze_drum.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Dong_Son_bronze_drum.jpg/220px-Dong_Son_bronze_drum.jpg)
[Đại học FPT](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_FPT)
Hiện tại, ở Thanh Hóa, vẫn có nhiều nghệ nhân đúc trống đồng bằng phương pháp thủ công, theo các đơn đặt hàng
. Chẳng hạn, chính phủ Việt Nam đã đặt hàng đúc một số trống đồng để trưng bày tại một số Viện bảo tàng và Đại sứ quán của Việt Nam tại một số nước [13] . Nhiều tổ chức và cá nhân cũng đặt đúc các trống đồng theo mẫu cổ, chẳng hạn như trống đồng đặt tại cơ sở Hòa Lạc của [[14]](#cite_note-14) [Đại học FPT](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_FPT)theo mẫu trống đồng Đông Sơn.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=7)]
### Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=8)] **TS. Nguyễn Anh Tuấn,** [^](#cite_ref-1) *Trống đồng vùng đất tổ*, Sở văn hóa thông tin và thể thao Phú Thọ, 2001, trang 16 **Xu Songshi,** [^](#cite_ref-2) *Baiyue xiongfeng lingnan tonggu*(Nam thần của Bách Việt và trống đồng của Lĩnh Nam), Asian Folklore & Social Life Monographs 95 (Taipei: The Orient Cultural Service, 1977), 7-8 **Dẫn tại: Nguyễn Thị Thanh,** [^](#cite_ref-3) [Việt Nam, trung tâm nông nghiệp lúa nước và công nghiệp đá xưa nhất thế giới](http://e-cadao.com/Vanminhco/vietnamtrungtam.htm) **Trung Quốc Cổ đại Đồng cổ Nghiên cứu hội,** [^](#cite_ref-4) *Trung Quốc Cổ đại Đồng Cổ (Trống đồng cổ đại của Trung Quốc)*, Bắc Kinh, Wenwu Press, 1988. Theo tài liệu này, số trống đồng lưu trữ tại nhiều tỉnh và thành phố như sau: [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y): 560, [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng): 230; [Thượng Hải](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i): 230; [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam): 160; [Quý Châu](/wiki/Qu%C3%BD_Ch%C3%A2u): 88; [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh): 84; [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn): 51; [Hồ Nam](/wiki/H%E1%BB%93_Nam): 27; [Sơn Đông](/wiki/S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng): 8; [Hồ Bắc](/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc): 6; [Chiết Giang](/wiki/Chi%E1%BA%BFt_Giang): 6; [Liêu Ninh](/wiki/Li%C3%AAu_Ninh): 4. Tổng số trống đồng lưu giữ tại Trung Quốc năm 1995 vẫn không thay đổi. Dẫn tại Han Xiaorong, *The present Echoes of the Ancient Bronze Drum: Nationalism and Archeology in Modern Vietnam and China*, Explorations in Southeast Asian Studies, Vol. 2, No. 2, Fall 1998, Hawaii University **Nguyễn Duy Hinh, "Bronze Drums in Vietnam", The Vietnam Forum 9 (1987):4-5; Phạm Huy Thông,** [^](#cite_ref-5) *Dong Son Drums in Vietnam*, Hà Nội: NXB Khoa học Xã Hội (1990), 265. Từ đó, người ta vẫn tiếp tục tìm thấy trống đồng loại Đông Sơn. Ví dụ: năm 1994, một trống đồng Đông Sơn mà sau được đặt tên là Ban Khooc đã được tìm thấy ở [Sơn La](/wiki/S%C6%A1n_La). Phạm Quốc Quân và Nguyễn Văn Đoàn, "Trống đồng Sơn La", *Khảo cổ học*1 (1996):10. [^](#cite_ref-6) [[1]](http://indahnesia.com/indonesia/LEMALO/alor.php) [^](#cite_ref-7) [[2]](http://www.rhythmuseum.com/bronze/bronze.html) **L. Bezacier, Asie du Sud Asiatique, Tome II Le Vietnam, Paris, Picard 1972** [^](#cite_ref-8) **Han Xiaorong,** [^](#cite_ref-9) *The present Echoes of the Ancient Bronze Drum: Nationalism and Archeology in Modern Vietnam and China*, Explorations in Southeast Asian Studies, Vol. 2, No. 2, Fall 1998, Hawaii University **Han Xiaorong** [^](#cite_ref-10) **"** [^](#cite_ref-11) *Seeking the origins of this trend and the associated changes in material culture in one or other particular region misses the point. Changes were taking place across much of what is now southern China and the lower Red River Valley by groups which were exchanging goods and ideas, and responding to the expansion from the north of an aggressive, powerful state*".
Higham, Charles,
*The Bronze Age of Southeast Asia*, Cambridge University Press, 1996. [^](#cite_ref-12) [Trống đồng Cảnh Thịnh độc bản thời Tây Sơn](http://petrotimes.vn/news/vn/van-hoa-giai-tri-the-thao/trong-dong-canh-thinh-doc-ban-thoi-tay-son.html), Báo Năng lượng Mới, 28/1/2012 [^](#cite_ref-13) [“Nghệ nhân trổ tài đúc trống đồng tại Carnaval Hạ Long - VnExpress”](http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2009/04/3ba0e701/). [VnExpress - Tin nhanh Việt Nam](/wiki/VnExpress). Truy cập 13 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-14) [http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/425805/Duc-trong-dong-tang-cac-dai-su-quan-Viet-Nam.html](http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/425805/Duc-trong-dong-tang-cac-dai-su-quan-Viet-Nam.html)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit§ion=9)]
|
|![]()

X-Cache: cp1053 hit (2), cp1066 frontend miss (0)


text:
Vimercate
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Vimercate là một thị xã và đô thị thuộc tỉnh Monza và Brianza, vùng Lombardia, miền bắc Italia. Đô thị này có cự ly 25 km so với Milano và 10 so với Monza. Đô thị này ban đầu được người La Mã cổ thành lập bên hai bờ sông Molgora.

markdown:
# Vimercate
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Vimercate
|—
| —
|
|Città di Vimercate
|Tọa độ:
|[Italia](/wiki/Italia) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_%C3%9D) [Lombardy](/wiki/Lombardy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_%C3%9D) [Milan](/w/index.php?title=Milan_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1)(MI) [Frazioni](/w/index.php?title=Frazione&action=edit&redlink=1) *Ruginello, Oldaniga, Oreno, Velasca* **Chính quyền** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)(8 [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [m](/wiki/M%C3%A9t)(636 [ft](/wiki/Foot)) **Dân số**(30 tháng 4 năm 2009 ) [[1]](#cite_note-1) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [UTC+01:00](/wiki/UTC%2B01:00) [Mã điện thoại](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Saint Stephen](/w/index.php?title=Saint_Stephen&action=edit&redlink=1) **Website:** [Website chính thức](http://www.comune.vimercate.mi.it/) **Vimercate** là một thị xã và đô thị thuộc [tỉnh Monza và Brianza](/wiki/Monza_v%C3%A0_Brianza_(t%E1%BB%89nh)), vùng [Lombardia](/wiki/Lombardia), miền bắc [Italia](/wiki/%C3%9D). Đô thị này có cự ly 25 km so với [Milano](/wiki/Milano) và 10 so với [Monza](/wiki/Monza). Đô thị này ban đầu được [người La Mã](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) cổ thành lập bên hai bờ sông [Molgora](/w/index.php?title=Molgora&action=edit&redlink=1).

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Vật lý
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Chủ đề này dùng
Thể loại:Vật lý học
.
Thể loại này nên để trống để tránh trùng lập.
Các bài liên quan đến chủ đề này nên thuộc
Thể loại:Vật lý học
.
Các trang trong thể loại “Vật lý”
8 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 8 trang.
F
fysica
L
lyotropic
lyotropism
P
physics
physique
V
vector
Ф
физика
物
物理学
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=Thể_loại:Vật_lý&oldid=1527387
”
Thể loại
:
Vật lý học
Thể loại đổi hướng
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Ngôn ngữ định nghĩa
العربية
Asturianu
Azərbaycanca
Bosanski
Català
Dansk
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Euskara
فارسی
Suomi
Français
Gaeilge
Galego
עברית
Hrvatski
Magyar
Ido
Italiano
日本語
한국어
Lëtzebuergesch
Lietuvių
Latviešu
Plattdüütsch
Nederlands
Norsk bokmål
Polski
Português
Română
Русский
Simple English
Shqip
Svenska
தமிழ்
తెలుగు
ไทย
Türkçe
Українська
Volapük
Walon
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 20:46 ngày 19 tháng 1 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
formulates
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Động từ[sửa]
formulates
- Động từ formulate chia ở ngôi thứ ba số ít.
Chia động từ[sửa]
formulate
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.

markdown:
# formulates
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **formulates** [Động từ](/wiki/%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB) *chia ở* [formulate](/wiki/formulate) [ngôi thứ ba](/wiki/ng%C3%B4i_th%E1%BB%A9_ba) [số ít](/wiki/s%E1%BB%91_%C3%ADt).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
formulate
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.


text:
fucoid
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Tính từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˈfjuː.ˌkɔɪd/
Tính từ
[
sửa
]
fucoid
/ˈfjuː.ˌkɔɪd/
(
Thực vật học
)
Hình
tảo
có
đá.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=fucoid&oldid=1178578
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
தமிழ்
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 15:58 ngày 21 tháng 10 năm 2010.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Làm đẹp cho công chúa dự vũ hội bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Lam dep cho cong chua du vu hoi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Làm đẹp cho công chúa dự vũ hội ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Điểm Tin Game của chuyên mục Game.
Beauty for the prom princess
18th century, princess, prom, beauty, the
Dozens of dress, hairstyles, accessories, gorgeous fashion style of the 18th century awaits you put on the princess ..
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Không tăng giá bán xăng dầu; Trứng kiến 700 ngàn/kg: Dân Hà thành mua cả yến ăn dần; Choáng với váy áo hở bạo của Thanh Lam; Cầm dao cướp tiệm vàng, bị dân vây đánh bầm dập; Nhờ cứu hộ mới đưa được xác nữ sinh khỏi gầm container;
Tiếp tục tăng giá viện phí; Bị “chôn sống” khi ngăn cản thi công quốc lộ 1A; Bức ảnh nướng gà bằng đèn khò gây bão; ‘Thổi’ giá thiết bị từ 100 triệu lên 130 tỷ; Thực hư vụ nữ sinh bị hiếp và giết ở Hà Nội...
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Viết phản hồi

markdown:
|
|
00:00 / --:--
|
|
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Làm đẹp cho công chúa dự vũ hội**
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Không tăng giá bán xăng dầu; Trứng kiến 700 ngàn/kg: Dân Hà thành mua cả yến ăn dần; Choáng với váy áo hở bạo của Thanh Lam; Cầm dao cướp tiệm vàng, bị dân vây đánh bầm dập; Nhờ cứu hộ mới đưa được xác nữ sinh khỏi gầm container;
Tiếp tục tăng giá viện phí; Bị “chôn sống” khi ngăn cản thi công quốc lộ 1A; Bức ảnh nướng gà bằng đèn khò gây bão; ‘Thổi’ giá thiết bị từ 100 triệu lên 130 tỷ; Thực hư vụ nữ sinh bị hiếp và giết ở Hà Nội...
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=280, public