text:
Hải chiến Trường Sa 1988
Hải chiến Trường Sa 1988 là tên gọi của cuộc chiến trên biển Đông năm 1988 khi Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Hoa đưa quân chiếm đóng bãi đá Cô Lin, bãi đá Len Đao và bãi đá Gạc Ma thuộc quần đảo Trường Sa. Do ba bãi đá này không có quân đội đồn trú nên Hải quân Nhân dân Việt Nam phải đưa quân ra bảo vệ, đánh trả và cuộc chiến nổ ra vào ngày 14 tháng 3 năm 1988. Phía Việt Nam mất ba tàu vận tải của hải quân Việt Nam, 64 thủy binh Việt Nam đã thiệt mạng. Trung Quốc bị hư hại tàu chiến, thương vong 24 thủy binh. Kể từ đó Trung Quốc đã chiếm đóng bãi đá Gạc Ma và hai nước cùng cho hải quân ra đóng giữ một số đá ngầm khác mà hai bên cùng tuyên bố chủ quyền.
Trong các tài liệu của Hải Quân Việt Nam, sự kiện này được biết đến với tên gọi CQ-88 (Chủ quyền-88).
Mục lục
- 1 Bố trí kiểm soát Trường Sa của các nước
- 2 Pháp lý chủ quyền
- 3 Vị trí và tên gọi
- 4 Diễn biến
- 5 Kết quả
- 6 Giải thích của phía Trung Quốc
- 7 Bất chấp luật lệ chiến tranh
- 8 Tưởng nhớ
- 9 Các sự kiện có liên quan
- 10 Xem thêm
- 11 Chú thích
- 12 Tham khảo
- 13 Liên kết ngoài
Bố trí kiểm soát Trường Sa của các nước[sửa | sửa mã nguồn]
- Việt Nam giữ ba đảo: Trường Sa (Spratly; diện tích 0,15 km²), Nam Yết (Namyit) và Sinh Tồn (Sin Cowe). Ngoài ba đảo, Việt Nam còn chiếm ba cồn cát là An Bang (Amboyna), Song Tử Tây (Southwest) và Sơn Ca (Sand Cay) cùng mười lăm đá san hô. Tổng cộng 21 đơn vị, nằm ở phía Tây.
- Philippines chiếm năm đảo: Bình Nguyên (Flat), Vĩnh Viễn (Nanshan), Bến Lạc (West York), Loại Ta (Loaita) và Thị Tứ (Thitu). Ngoài năm đảo, Philippines còn chiếm ba cồn, hai đá nổi và tám đá chìm, tổng cộng 18 đơn vị.[cần dẫn nguồn]
- Đài Loan chiếm đảo Ba Bình (Itu Aba).
- Malaysia chiếm giữ 1 đảo và tuyên bố chủ quyền với một số đảo khác phía Đông. Brunei không giữ đảo nào nhưng tuyên bố chủ quyền đánh cá đặc quyền tại một bộ phận quần đảo.
- Trung Quốc chiếm hai đá là đá Chữ Thập (Fiery Cross) và đá Ga Ven (Gaven), cùng sáu đá chìm, tổng cộng 8 đơn vị ở phía Bắc quần đảo.
Quần đảo Trường Sa là một nhóm gồm hơn một trăm đảo san hô, cồn cát, rạn san hô (gồm rạn san hô thường và các đảo san hô vòng), bãi cạn và bãi ngầm đang trong tình trạng tranh chấp ở Biển Ðông. Là một phần của các đảo ở biển Ðông, quần đảo Trường Sa được bao quanh bởi những ngư trường lớn và giàu dầu mỏ, khí đốt, hiện vùng mở rộng (diện tích) của nó vẫn còn chưa được biết và đang trong vòng tranh cãi. Việt Nam, Trung Hoa Dân Quốc (Ðài Loan) và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đều tuyên bố chủ quyền trên toàn bộ quần đảo, trong khi Brunei, Malaysia và Philippines, mỗi nước tuyên bố chủ quyền nhiều phần.
Nhiều nước tham gia cuộc tranh cãi này có quân đội đóng trên từng phần của quần đảo Trường Sa và kiểm soát nhiều căn cứ trên các đảo nhỏ và đá chìm khác nhau. Ðài Loan chiếm đảo lớn nhất là đảo Ba Bình. Tháng 2 năm 1995, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chiếm đá Vành Khăn (Mischief Reef), gây nên một cuộc khủng hoảng chính trị lớn ở Ðông Nam Á, đặc biệt với Philippines. Ðầu năm 1999, những cuộc tranh cãi lại tăng lên khi Philippines tuyên bố rằng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đang xây dựng đồn bốt quân sự trên đá ngầm. Mặc dầu những sự tranh cãi sau đó đã giảm bớt một chút chúng vẫn là một trong những nguyên nhân có thể gây ra một cuộc chiến lớn ở Ðông Á có sự tham gia của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa hay một cuộc chiến nhỏ hơn giữa các nước tuyên bố chủ quyền khác.
Việt Nam hiện nay đang kiểm soát 21 đảo, cồn và rạn san hô. Nhóm đảo này được gộp vào thành một huyện Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Pháp lý chủ quyền[sửa | sửa mã nguồn]
Bằng chứng địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Trường Sa cách lục địa Trung Hoa khoảng 750 hải lí, nên không nằm trong thềm lục địa của Trung Hoa. Hoàng Sa cũng cách Hoa Lục tới 270 hải lí.
Tại bờ biển Việt Nam, thềm lục địa chạy thoai thoải từ dãy Trường Sơn ra Hoàng Sa. Về địa hình, Hoàng Sa là một hành lang của Trường Sơn từ Lý Sơn ra khơi. Đây là những bình nguyên của thềm lục địa Việt Nam trên mặt biển. Năm 1925, nhà địa chất học quốc tế Tiến sĩ Khoa học A. Krempf, Giám Đốc Viện Hải học Đông Dương, sau hai năm nghiên cứu và đo đạc đã lập phúc trình và kết luận: "Về mặt địa chất, những đảo Hoàng Sa là thành phần của Việt Nam" (Géologiquement les Paracels font partie du Vietnam)[cần dẫn nguồn].
Tại Trường Sa cũng vậy. Về độ sâu và địa hình đáy biển, các đảo-cồn-đá-bãi ở Trường Sa là sự tiếp nối tự nhiên của thềm lục địa Việt Nam. Tại bãi Tứ Chính, nơi khai thác dầu khí, biển sâu không tới 400 m, và tại vùng đảo Trường Sa độ sâu chỉ tới 200 m. Bãi Tứ Chính cách bờ biển Việt Nam khoảng 190 hải lí và cách lục địa Trung Hoa tới 780 hải lí. Trường Sa cách Việt Nam 220 hải lí và cách Hoa Lục 750 hải lí. Từ Trường Sa về bờ biển Trung Hoa có rãnh biển sâu hơn 4.600 m.
Tranh chấp chủ quyền các nước tại 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa[sửa | sửa mã nguồn]
Không có sự phủ nhận rằng ít nhất từ 1816, dưới đời vua Gia Long, nhà Nguyễn Việt Nam đã chiếm cứ công khai và thực hiện chủ quyền một cách liên tục, hòa bình các hải đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong suốt triều đại nhà Nguyễn. Sau khi chiếm được Đại Nam (tức Việt Nam thời nhà Nguyễn), nước Pháp tiếp tục thực thi quyền chủ quyền đối với 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa. Bia chủ quyền do người Pháp (nhà nước bảo hộ Việt Nam thời thuộc Pháp), trực tiếp thực thi quyền chủ quyền tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa) dựng năm 1938 có ghi rõ:
- République française [Cộng hòa Pháp]
- Empire d’Annam [Đế quốc An Nam]
- Archipel des Paracels [Quần đảo Hoàng Sa]
- 1816 -Île de Pattle 1938 [Đảo Hoàng Sa]
Năm 1927, Tàu SS De Lanessan của chính phủ Pháp tiến hành một cuộc khảo sát khoa học trên quần đảo Trường Sa. Năm 1930, chính phủ Pháp tiến hành cuộc khảo sát thứ hai bằng chiếc La Malicieuse, treo cờ Pháp trên một đảo tên là île de la Tempête (có nghĩa là đảo Bão Tố, tức là Trường Sa Lớn). Ngư dân người Trung Hoa có mặt trên đảo nhưng người Pháp cũng không trục xuất họ. Năm 1933, 3 tàu Pháp chiếm quyền kiểm soát chín đảo lớn nhất của quần đảo Trường Sa và tuyên bố chủ quyền của Pháp đối với quần đảo này. Pháp đưa quần đảo Trường Sa vào thuộc quyền quản lý của xứ Nam Kỳ (Cochinchine) trong Liên bang Đông Dương. Pháp thực thi quyền chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa cho đến thế chiến thứ hai, năm 1941 thì bị Nhật chiếm mất.
Lịch sử Trung Quốc không mang lại bằng chứng nào cho biết họ đã liên tục chiếm cứ Hoàng Sa, Trường Sa từ đời Hán Vũ Đế hay ít nhất từ đời Mãn Thanh bản đồ "Hoàng triều trực tỉnh địa dư toàn đồ" (Địa dư toàn đồ tới các tỉnh của Trung Quốc được thực hiện dưới thời nhà Thanh) xuất bản năm 1904 ghi rõ cực nam Trung Quốc là đảo Hải Nam, không hề bao gồm Hoàng Sa, Trường Sa[2]. Năm 1932, Trung Hoa Dân Quốc gửi tới chính phủ Pháp một bản ghi nhớ tranh cãi về chủ quyền của họ đối với Trường Sa, dựa trên bản dịch Công ước Pháp-Thanh 1887 kết thúc Chiến tranh Pháp-Thanh. Tuy nhiên, Trung Hoa Dân Quốc chỉ thực sự đưa quân tới đảo Ba Bình thuộc quần đảo Trường Sa vào năm 1946 sau thế chiến thứ hai, đổ bộ xuống phá bỏ các mốc chủ quyền trước đó. Năm 1948, Nội chiến Trung Hoa giữa Trung Hoa Dân Quốc với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Trung Hoa Dân Quốc buộc phải rút khỏi quần đảo Trường Sa.
Đế quốc Nhật cũng tranh giành chủ quyền với Pháp về quần đảo Trường Sa, năm 1933 họ đưa ra bằng chứng về việc khai mỏ phosphat của các công dân Nhật. Năm 1939, Nhật tuyên bố ý định đặt quần đảo dưới quyền tài phán của họ.
Năm 1941, Nhật dùng vũ lực chiếm quần đảo Trường Sa và tiếp tục kiểm soát nó tới cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, cai quản vùng này như một phần của Đài Loan thuộc Nhật. Một căn cứ tàu ngầm được thiết lập ở đảo Ba Bình. Năm 1951, Nhật Bản kí Hiệp ước San Francisco và chấp nhận từ bỏ mọi quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Năm 1945, sau khi Nhật Bản đầu hàng cuối Thế chiến thứ hai, Pháp và Trung Hoa Dân Quốc tái khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa. Trung Hoa Dân Quốc đổ quân lên đảo Ba Bình, chiếm giữ đến năm 1948. Từ 1946 đến năm 1948, Pháp gửi tàu chiến tới tuần tra quần đảo Trường Sa nhiều lần, và yêu cầu Trung Hoa Dân Quốc rút khỏi quần đảo Trường Sa nhưng không tấn công quân Trung Hoa. Các bên chủ chốt hiện nay đang tranh chấp quần đảo Trường Sa thực sự đưa quân đến chiến hữu lâu dài trở lại các đảo thuộc quần đảo Trường Sa là từ năm 1956.
Ngày 20 tháng 5 năm 1956,[3] (một số nguồn cho là tháng 7 hoặc tháng 10[4]) Đài Loan (tức Trung Hoa Dân Quốc sau năm 1949) quay lại chiếm giữ, xây dựng cơ sở quân sự và kiểm soát đảo Ba Bình thuộc quần đảo Trường Sa. Việt Nam Cộng hòa đưa quân ra chiếm lại vào tháng 8 năm 1956 (đã tuyên bố chủ quyền vào tháng 6), nhưng sau đó, nhân dịp lễ Song thập 10/10, Tổng thống Ngô Đình Diệm đã ra lệnh rút quân khỏi đảo Ba Bình, và Đài Loan kiểm soát đảo cho đến tận ngày nay.
Lần đầu tiên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (tức Trung Quốc) chiếm đóng một phần quần đảo Hoàng Sa (các đảo thuộc nhóm An Vĩnh trong đó có đảo lớn nhất là đảo Phú Lâm) năm 1956, đến tháng 1 năm 1974 Trung Quốc chiếm được toàn bộ quần đảo này. Trước năm 1988, Trung Quốc chưa chiếm hữu bất cứ một phần nào của quần đảo Trường Sa.
Ngày 7 tháng 7 năm 1951, Trần Văn Hữu, chủ tịch phái đoàn chính phủ Quốc gia Việt Nam (ở thời điểm đó nằm trong Liên hiệp Pháp tức là thuộc sự kiểm soát của nước Pháp) tới dự Hội nghị San Francisco về Hiệp ước Hoà bình với Nhật Bản tuyên bố rằng quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ lâu đã thuộc lãnh thổ Việt Nam. Theo Hiệp định Genève năm 1954, hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, do có vĩ độ nằm phía Nam vĩ tuyến 17, cái mà được dùng làm giới tuyến quân sự tạm thời chia Việt Nam làm hai vùng tập kết quân sự tạm thời, nên thuộc vùng tập trung của chính quyền Quốc gia Việt Nam và quân đội khối Liên hiệp Pháp.
Tháng 4 năm 1956, Việt Nam Cộng hòa kế thừa chính quyền Bảo Đại (tức chính quyền Quốc gia Việt Nam) quản lý quần đảo Hoàng Sa theo đúng công pháp quốc tế, nhưng chỉ chiếm hữu được toàn bộ phần phía Tây của quần đảo này (tức là nhóm Lưỡi Liềm bao gồm đảo Hoàng Sa). Ngày 22 tháng 8 năm 1956, một đơn vị hải quân Việt Nam Cộng hòa cắm cờ trên quần đảo Trường Sa và dựng bia đá. Đến ngày 22 tháng 10 thì chính phủ Việt Nam Cộng hòa tuyên bố Trường Sa phụ thuộc tỉnh Phước Tuy[5][6], thực hiện chủ quyền của Việt Nam Cộng hòa tại quần đảo Trường Sa.
Ngày 19 tháng 1 năm 1974, trong trận Hải chiến Hoàng Sa, Trung Quốc chiếm phần còn lại của quần đảo Hoàng Sa từ tay Việt Nam Cộng hòa. Ngày 20 tháng 1 năm 1974 (ngay sau khi diễn ra trận Hải chiến Hoàng Sa), Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam (Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam) đã ra bản tuyên bố phản đối hành động này của phía Trung Quốc.[7] Cùng năm 1974, Việt Nam Cộng Hòa ra tuyên cáo[8] về hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Đầu năm 1975, Việt Nam Cộng Hòa công bố bạch thư[9] về chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, đồng thời tố cáo Trung Quốc tấn công quân lực Việt Nam Cộng hòa để chiếm quần đảo Hoàng Sa vào ngày 20 tháng 1 năm 1974.
Philippines lần đầu tiên tuyên bố chủ quyền với quần đảo Trường Sa tại Đại hội đồng Liên hiệp quốc năm 1946, thì sự dính líu nghiêm túc của họ chỉ diễn ra vào năm 1956 khi vào ngày 15 tháng 5 công dân Philippines là Tomas Cloma tuyên bố lập ra một nhà nước mới, Kalayaan (Vùng đất tự do). Năm 1968 Philippines gửi quân tới ba đảo để bảo vệ các công dân Kalayaan và tuyên bố sáp nhập nhóm đảo Kalayaan. Năm 1972, Philippines sáp nhập các đảo Kalayaan (tức phần quần đảo Trường Sa) vào tỉnh Palawan của họ.
Năm 1971, Malaysia đưa ra tuyên bố chủ quyền đối với một số đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Tới năm 1983, Malaysia chiếm một đảo thuộc quần đảo Trường Sa.
Năm 1984, Brunei thiết lập một vùng đánh cá đặc quyền gồm cả đảo chìm Louisa ở phía Nam quần đảo Trường Sa, nhưng không công khai tuyên bố chủ quyền vùng đó.
Tuyên bố chủ quyền của hai bên tham gia trận chiến[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 4 tháng 9 năm 1958, chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra bản "quyết định về hải phận 12 hải lí của Trung Quốc" trong đó có đề cập tới Hoàng Sa và Trường Sa. Sau đó Phạm Văn Đồng có gửi một công hàm cho Chu Ân Lai. Về sau công hàm này (được/bị) phía Trung Quốc diễn giải là sự thừa nhận của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (là một bên không tham gia vào tranh chấp chủ quyền quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa) về chủ quyền của Trung Quốc đối với Trường Sa và Hoàng Sa[10][11]. Nhưng theo tiến sĩ Balazs Szalontai, một nhà nghiên cứu về châu Á, khi trả lời phỏng vấn của Đài BBC, đã cho rằng cả Công hàm của Phạm Văn Đồng cũng như tuyên bố miệng của Ung Văn Khiêm năm 1956 đều không có sức nặng ràng buộc[11]. Theo Tuyên bố của Bộ Ngoại giao nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nhà nước duy nhất kế thừa chủ quyền của Việt Nam từ 2 nhà nước trước đó là Cộng hòa Miền Nam Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa) về quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa ngày 7 tháng 8 năm 1979 thì: Sự diễn giải của Trung Quốc về bản công hàm ngày 14 tháng 9 năm 1958 như một sự công nhận chủ quyền của phía Trung Quốc trên các quần đảo "là một sự xuyên tạc trắng trợn trên tinh thần và ý nghĩa của bản công hàm chỉ có ý định công nhận giới hạn 12 hải lí của lãnh hải Trung Quốc". Theo báo Đại Đoàn Kết, một tờ báo chính thống của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì, Bắc Kinh (tức Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa) đã diễn giải công hàm của Phạm Văn Đồng một cách xuyên tạc, khi nội dung công hàm không đề cập đến Hoàng Sa và Trường Sa, không hề tuyên bố từ bỏ chủ quyền với 2 quần đảo này, mà chỉ công nhận hải phận 12 hải lý của Trung Quốc, một hành động ngoại giao hữu nghị của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đối với Bắc Kinh trong bối cảnh căng thẳng giữa Bắc Kinh với Đài Loan (tức Trung Hoa Dân Quốc) đang gia tăng ở eo biển Đài Loan.
Về phương diện luật pháp quốc tế, Hoàng Sa và Trường Sa, vào thời điểm 1958-1975, không thuộc quyền quản lý của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nên chính phủ này không có nghĩa vụ và quyền hạn hành xử chủ quyền tại hai quần đảo này. Hoàng Sa và Trường Sa lúc đó thuộc quyền quản lý của Việt Nam Cộng hòa, nên trong tranh chấp 2 quần đảo này vào thời điểm năm 1958 đến năm 1975, lời tuyên bố của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được xem như của một quốc gia thứ ba không có ảnh hưởng đến vụ tranh chấp.[12][13][14]
Tháng 7 năm 1951, tại Hội nghị San Francisco về Hiệp ước Hoà bình với Nhật Bản, Quốc gia Việt Nam tuyên bố quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ lâu đã thuộc lãnh thổ Việt Nam. Tuyên bố này không bị bác bỏ hay bảo lưu ý kiến nào của 51 nước có mặt tại hội nghị. Tháng 4 năm 1950 Pháp trao lại quyền quản lý quần đảo Trường Sa (và Hoàng Sa) cho chính phủ Quốc gia Việt Nam do Quốc trưởng Bảo Đại lãnh đạo nhưng việc đồn trú vẫn do quân đội Pháp đảm nhiệm, và khi người Pháp rời khỏi Việt Nam sau Hiệp định Genève năm 1954, quyền kiểm soát thuộc về Quân đội Quốc gia Việt Nam và kế tiếp là Quân lực Việt Nam Cộng hòa thực hiện chủ quyền đóng giữ Trường Sa. Sau khi Việt Nam thống nhất năm 1975, các lực lượng hải quân của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã tiếp quản từ quân đội Việt Nam Cộng hòa cho đến nay.
Ngày 15 tháng 3 năm 1979, Bộ Ngoại giao Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nhà nước duy nhất kế thừa, tất cả các nhà nước tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam trước năm 1976, bao gồm cả 2 nhà nước trước đó là Cộng hòa Miền Nam Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa từng có quyền chủ quyền và tuyên bố chủ quyền đối với 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa) công bố bị vong lục về vấn đề biên giới Việt - Trung, trong đó lên án việc Trung Quốc đánh chiếm trái phép quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam trước đó (các năm 1956, 1974). Ngày 28 tháng 9 năm 1979, Bộ Ngoại giao Việt Nam công bố Sách trắng, giới thiệu mười chín tài liệu chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa và Trường Sa.[15]
Vị trí và tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]
Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]
Trong những tháng đầu năm 1988, lần đầu tiên Hải quân Trung Quốc cho quân chiếm đóng một số bãi đá thuộc khu vực tại quần đảo Trường Sa, chiếm giữ đá Chữ Thập (31 tháng 1), đá Châu Viên (18 tháng 2), đá Ga Ven (26 tháng 2), đá Tư Nghĩa (Huy Gơ) (28 tháng 2), Xu Bi (23 tháng 3)[16]. Hải quân Việt Nam đưa vũ khí, khí tài ra đóng giữ tại các đá Tiên Nữ (26 tháng 1), đá Lát (5 tháng 2), đá Lớn (6 tháng 2), đá Đông (18 tháng 2), đá Tốc Tan (27 tháng 2), đá Núi Le (2 tháng 3)[16], bước đầu ngăn chặn được hành động mở rộng phạm vi chiếm đóng của hải quân Trung Quốc ra các đảo lân cận. Phía Việt Nam dự kiến Trung Quốc có thể chiếm thêm một số bãi cạn xung quanh cụm đảo Sinh Tồn, Nam Yết và phía đông kinh tuyến 115°.
Căn cứ vào tình hình xung quanh khu vực Trường Sa, Hải quân Việt Nam xác định: Gạc Ma giữ vị trí quan trọng, nếu để hải quân Trung Quốc chiếm giữ thì họ sẽ khống chế đường tiếp tế của Việt Nam cho các căn cứ tại quần đảo Trường Sa. Vì vậy, thường vụ Đảng ủy Quân chủng hạ quyết tâm đóng giữ các đá Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao... Thường vụ Đảng ủy Quân chủng giao cho Lữ đoàn Vận tải 125 cử lực lượng thực hiện nhiệm vụ này.
Trong khi đó, hải quân Trung Quốc sau khi đưa quân chiếm đóng các rạn san hô Chữ Thập, Châu Viên, Ga Ven, Xu Bi, Tư Nghĩa cũng đang có ý đồ chiếm giữ ba đá Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao. Đầu tháng 3 năm 1988, Trung Quốc huy động lực lượng của hai hạm đội xuống khu vực quần đảo Trường Sa, tăng số tàu hoạt động ở đây thường xuyên lên 9 đến 12 tàu chiến gồm: 1 tàu khu trục tên lửa, 7 tàu hộ vệ tên lửa, 2 tàu hộ vệ pháo, 2 tàu đổ bộ, 3 tàu vận tải hỗ trợ LSM, tàu đo đạc, tàu kéo và 1 pông tông lớn.
Trước tình hình đó, ngày 31 tháng 3, Tư lệnh Hải quân Việt Nam lệnh cho vùng 4, Lữ đoàn 125, Lữ đoàn 146, các hải đội 131, 132, 134 của Lữ đoàn 172 chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao. Đồng thời lệnh cho Vùng 1, Vùng 3 và Lữ đoàn 125 ở Hải Phòng chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu tăng cường. Bộ tư lệnh Hải quân điều động 41 tàu thuyền và phương tiện nổi của Lữ đoàn 125, Cục Kinh tế, Vùng 1,3,5, Trường Sĩ quan Hải quân Việt Nam (nay là Học viện Hải quân Việt Nam), nhà máy Ba Son... đến phối thuộc khi cần thiết.
Lúc 19 giờ ngày 11 tháng 3, tàu HQ-604 rời cảng ra đá Gạc Ma để thực hiện nhiệm vụ trong chiến dịch CQ-88 ("Chủ Quyền 88").
Ngày 12 tháng 3, tàu HQ-605 thuộc Lữ 125 do thuyền trưởng Lê Lệnh Sơn chỉ huy được lệnh từ đá Đông đến đóng giữ đá Len Đao trước 6 giờ ngày 14 tháng 3. Sau 29 tiếng hành quân, tàu 605 đến Len Đao lúc 5 giờ ngày 14 tháng 3 và cắm cờ Việt Nam trên đá san hô này.
Thực hiện nhiệm vụ đóng giữ các đá Gạc Ma và Cô Lin, 9 giờ ngày 13 tháng 3, tàu HQ-604 của thuyền trưởng Vũ Phi Trừ và tàu HQ-505 của thuyền trưởng Vũ Huy Lễ được lệnh từ đảo Đá Lớn tiến về phía Gạc Ma, Cô Lin. Phối hợp với hai tàu 505 và 604 có hai phân đội công binh (70 người) thuộc trung đoàn công binh 83, bốn tổ chiến đấu (22 người) thuộc Lữ đoàn 146 do Trần Đức Thông Phó Lữ đoàn trưởng chỉ huy và bốn chiến sĩ đo đạc của Đoàn đo đạc và biên vẽ bản đồ (thuộc Bộ Tổng tham mưu). Sau khi hai tàu của Việt Nam thả neo được 30 phút, tàu hộ vệ của Hải quân Trung Quốc từ Huy Gơ chạy về phía Gạc Ma, có lúc đôi bên chỉ cách nhau 500 m.
17 giờ ngày 13 tháng 3, tàu Trung Quốc áp sát tàu 604 và dùng loa gọi sang. Bị uy hiếp, hai tàu 604 và 505 kiên trì neo giữ quanh đá. Còn chiến hạm của Trung Quốc cùng một hộ vệ hạm, hai hải vận hạm thay nhau cơ động, chạy quanh đá Gạc Ma.
Trước tình hình căng thẳng do hải quân Trung Quốc gây ra, lúc 21h ngày 13 tháng 3, Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam chỉ thị cho Trần Đức Thông, Vũ Huy Lễ, Vũ Phi Trừ chỉ huy bộ đội quyết giữ vững các đá Gạc Ma, Cô Lin. Tiếp đó Bộ Tư lệnh Hải quân chỉ thị cho lực lượng công binh khẩn trương dùng xuồng chuyển vật liệu xây dựng lên đá ngay trong đêm ngày 13 tháng 3. Thực hiện mệnh lệnh, tàu 604 cùng lực lượng công binh trung đoàn 83 chuyển vật liệu lên đá Gạc Ma, tiếp đó lực lượng của Lữ đoàn 146 bí mật đổ bộ, cắm cờ Việt Nam và triển khai bốn tổ bảo vệ đá.
Lúc này, Trung Quốc điều thêm hai hộ vệ hạm trang bị pháo 100 mm đến hỗ trợ lực lượng đã đến từ trước, yêu cầu phía Việt Nam rút khỏi đá Gạc Ma. Ban chỉ huy tàu 604 họp nhận định: Trung Quốc có thể dùng vũ lực can thiệp và quyết định chỉ huy bộ đội bình tĩnh xử trí, thống nhất thực hiện theo phương án tác chiến đề ra, quyết tâm bảo vệ Gạc Ma.
Ngày 14 tháng 3, chiến sự diễn ra tại khu vực các đá Gạc Ma, Cô Lin, và Len Đao.
Đá Gạc Ma[sửa | sửa mã nguồn]
Sáng ngày 14 tháng 3, từ tàu HQ 604 đang thả neo tại Gạc Ma, Trần Đức Thông, Lữ đoàn phó Lữ đoàn 146, phát hiện thấy bốn chiếc tàu lớn của Trung Quốc đang tiến lại gần. Tổ 3 người gồm thiếu úy Trần Văn Phương và hai chiến sĩ Nguyễn Văn Tư, Nguyễn Văn Lanh được cử lên đá bảo vệ lá cờ Việt Nam đang cắm trên bãi. Thiếu tá Trần Đức Thông gọi các đơn vị thức dậy để ăn sáng và chuyển vũ khí dưới hầm tàu lên lau chùi để chuẩn bị chiến đấu nếu Trung Quốc nổ súng trước[17].
Phía Trung Quốc cử hai xuồng chở 8 lính có vũ khí lao thẳng về phía đá. Chỉ huy Trần Đức Thông ra lệnh cho các thủy thủ từ tàu 604 tiến về bảo vệ bãi để hình thành tuyến phòng thủ, không cho đối phương tiến lên. Tổ cắm cờ và giữ cờ Việt Nam gồm 5 người và khoảng 20 chiến sĩ công binh.
6h sáng, Hải quân Trung Quốc thả ba thuyền nhôm và 50 quân đổ bộ lên đá giật cờ Việt Nam. Tổ cắm cờ phía Việt Nam chủ yếu là lính công binh với nhiệm vụ xây dựng đảo nên chỉ có 2 khẩu AK-47, còn lại trang bị dụng cụ xây dựng như xà beng, cuốc xẻng nhưng vẫn cố gắng bảo vệ cờ trước lính Trung Quốc. Hai bên giằng co với nhau bằng tay không một hồi. Sau đó sĩ quan Trung Quốc (cầm súng lục) nổ súng bắn chỉ thiên nhưng không có tác dụng, phía Trung Quốc bắt đầu hành động mạnh tay hơn.
Hạ sĩ Nguyễn Văn Lanh bị lê đâm và bắn bị thương. Thiếu úy Trần Văn Phương bị bắn tử thương, trước khi chết ông đã hô: "Thà hi sinh chứ không chịu mất đảo, hãy để cho máu của mình tô thắm lá cờ truyền thống của Quân chủng Hải quân".[18]
Do Hải quân Việt Nam không chịu rút khỏi đá, lúc 7 giờ 30 phút, tốp lính Trung Quốc rút về tàu rồi dùng hai chiến hạm bắn pháo 100 mm vào tàu 604, làm tàu bị hỏng nặng. Hải quân Trung Quốc cho xuồng đổ bộ xông về phía tàu Việt Nam. Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ chỉ huy quân trên tàu sử dụng các loại súng AK47, RPD, B-40, B-41 đánh trả quyết liệt khiến nhiều lính Trung Quốc thương vong, buộc đối phương phải bỏ xuồng nhảy xuống biển bơi trở về tàu.
Hải quân Việt Nam vừa chiến đấu, vừa tổ chức băng bó, cứu chữa thương binh và hỗ trợ các chiến sĩ bảo vệ cờ. Trung Quốc tiếp tục nã pháo, tàu 604 của Việt Nam bị thủng nhiều lỗ và chìm dần xuống biển. Lữ đoàn phó Trần Đức Thông, thuyền trưởng Vũ Phi Trừ cùng một số thủy thủ trên tàu đã hi sinh cùng tàu 604 ở khu vực đá Gạc Ma.
Khi trời sáng rõ quân Trung Quốc mới rút khỏi đảo Gạc Ma. Lúc này Trung sĩ Lê Hữu Thảo và một số người còn lành lặn bơi ngược lại đảo tìm xác đồng đội và cấp cứu chiến sĩ bị thương. Chiếc xuồng vận tải bị đạn bắn thủng nên trung sĩ Thảo phải xé áo nhét lại để chèo chở thi thể trung úy Phương và thương binh Lanh về hướng tàu HQ-505. Đầu giờ chiều, xuồng của HQ-505 đến nơi đưa các chiến sĩ về tàu. Khi tàu về đến đảo Sinh Tồn, Binh nhất Lanh được chuyển bằng trực thăng vào đất liền cấp cứu và đã qua khỏi. Đến trưa 14/3, máy bay của Việt Nam bay trên bầu trời Gạc Ma nhưng tàu Trung Quốc đã đi khỏi[19].
Đá Cô Lin[sửa | sửa mã nguồn]
Tại đá Cô Lin, 6h, tàu HQ-505 của Việt Nam đã cắm hai lá cờ trên đá. Khi thấy tàu 604 của Việt Nam bị chìm, thuyền trưởng tàu 505 Vũ Huy Lễ ra lệnh nhổ neo cho tàu ủi bãi. Phát hiện tàu 505 đang lên bãi, 2 tàu của Trung Quốc quay sang tiến công tàu HQ-505. Khi tàu HQ-505 trườn lên được hai phần ba thân tàu lên đá thì bốc cháy.
8h15, thủy thủ tàu 505 vừa triển khai lực lượng dập lửa cứu tàu, bảo vệ đá, và đưa xuồng đến cứu thủy thủ tàu 604 bị chìm ở phía bãi Gạc Ma ngay gần đó (Cô Lin cách Gạc Ma khoảng 3,5 hải lí).
Đá Len Đao[sửa | sửa mã nguồn]
Ở hướng đá Len Đao, 8 giờ 20 phút ngày 14 tháng 3, Hải quân Trung Quốc bắn mãnh liệt vào tàu HQ-605 của Hải quân Việt Nam. Tàu 605 bị bốc cháy và chìm lúc 6 giờ ngày 15 tháng 3, thủy thủ đoàn của tàu bơi về đảo Sinh Tồn.
Thượng úy Nguyễn Văn Chương và trung úy Nguyễn Sĩ Minh tổ chức đưa thương binh và chiến sĩ về tàu 505 (sau khi bị bắn cháy nằm trên đá Cô Lin). Thi hài các chiến sĩ Trần Văn Phương, Nguyễn Văn Tư, cùng các thương binh nặng được đặt trên xuồng. Số người còn sức một tay bám thành xuồng một tay làm mái chèo đưa xuồng về đến đá Cô Lin.
Kết quả[sửa | sửa mã nguồn]
Trong trận chiến ngày 14 tháng 3 năm 1988, phía Trung Quốc thống kê họ đã bắn tổng cộng 285 viên đạn pháo 100mm và 266 viên đạn pháo 37mm, chưa kể các cỡ đạn nhỏ hơn. Phía Việt Nam chỉ có tàu vận tải nên không có pháo, chỉ bắn trả bằng vũ khí cá nhân như AK-47 và RPG-7.
Thiệt hại của Việt Nam bao gồm 3 tàu bị bắn cháy và chìm, 3 người hi sinh, 11 người khác bị thương, 70 người bị mất tích. Sau này Trung Quốc đã trao trả cho phía Việt Nam 9 người bị bắt, 64 người vẫn mất tích và được xem là đã hi sinh.
Trong trận Hải chiến Trường Sa, Học viện Hải quân Việt Nam có hai học viên (Kiều Hồng Lập và Nguyễn Bá Cường) hi sinh trong lúc tham gia thực tập và chiến đấu trên tàu HQ 604, hiện nay vẫn còn lưu giữ hình ảnh tại nhà truyền thống của Học viện.
Nhờ hành động dũng cảm của thuyền trưởng Vũ Huy Lễ và tập thể tàu HQ-505, tàu Việt Nam nằm trên đá Cô Lin và giữ được bãi đá ngầm này. Trung Quốc chiếm đá Gạc Ma từ ngày 16 tháng 3 năm 1988 và vẫn giữ cho đến nay.
Khoảng một tháng sau trận hải chiến tại Gạc Ma, hải quân Việt Nam đưa 35 công binh và 7 thủy binh cùng vật liệu xây dựng, một số vũ khí bí mật đổ bộ trong đêm lên đá Len Đao xây nhà đánh dấu chủ quyền. Lặp lại kịch bản Gạc Ma, trong ngày Trung Quốc đưa 7 tàu chiến và nhiều xuồng nhỏ bao vây uy hiếp số quân Việt Nam trên đá. Tuy nhiên lần này Việt Nam cho 7 máy bay chiến đấu Sukhoi Su-22M từ đất liền bay ra phía đá hỗ trợ nên số tàu chiến của Trung Quốc tản ra, đụng độ không nổ ra, phía Việt Nam giữ được đá và hoàn thành việc xây dựng nhà trên đá.
Từ 24-29/10/1988, Quân chủng hải quân Việt Nam sử dụng một phần lực lượng không quân phía Nam tham gia đợt diễn tập chi viện quần đảo Trường Sa (mang tên CV-88) trong tác chiến phòng thủ. Địa điểm diễn tập là căn cứ Phan Rang, Cam Ranh và vùng biển hai tỉnh Phú Khánh – Thuận Hải. Lực lượng tham gia có: phi đội Su-22M (Trung đoàn 923), 2 trực thăng Mi-8 (Trung đoàn 917), 2 vận tải cơ An-26 (Trung đoàn 918). Phi đội Su-22M luyện tập phương án tấn công tiêu diệt và ngăn chặn đội hình tàu hải quân đối phương trên biển, chi viện yểm hộ cho tàu hải quân phản công chiếm lại đảo; tiêm kích MiG-21 hộ tống bảo vệ đội hình tàu hải quân và phi đội Su-22M; máy bay An-26 làm nhiệm vụ trinh sát, chụp ảnh, chuyển quân và Mi-8 tìm kiếm cứu nạn[20]
Trong năm 1988, Hải quân Việt Nam đưa quân ra đóng giữ tiếp 11 bãi đá ngầm khác. Ngày 17 tháng 10, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh ký văn bản 19/NQ-TƯ về việc bảo vệ khu vực bãi ngầm trong thềm lục địa phía nam (khu DK1). Ngày 5 tháng 7 năm 1989, Thủ tướng chính phủ ra chỉ thị số 180UT về việc xây dựng cụm dịch vụ kinh tế - khoa học - kỹ thuật thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (gọi tắt là DK1), xác định lại chủ quyền Việt Nam đối với khu vực thềm lục địa này. Từ tháng 6 năm 1989, Hải quân Việt Nam bắt đầu đóng giữ các bãi đá ngầm: Tư Chính, Phúc Nguyên, Phúc Tần, Huyền Trân, Quế Dương, Ba Kè.[16]
Giải thích của phía Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Theo phía Trung Quốc thì trong khi các tàu của họ đang bỏ neo để yểm trợ cho một nhóm nghiên cứu thăm dò mỏ dầu ở đây thì Hải quân Việt Nam nổ súng tấn công, vì thế hải quân Trung Quốc "bắt buộc phải tự vệ". Khi hạm đội Trung Quốc di chuyển tới Quần đảo Trường Sa, Trung Quốc lấy danh nghĩa đưa phái đoàn khoa học Liên Hiệp Quốc đi khảo sát. Sau này Chính phủ Trung Quốc tuyên bố rất tiếc là biến cố đã xảy ra. Về phía Liên Hiệp Quốc thì cho rằng họ không có công tác khảo sát nào ở Trường Sa.[21] Theo phía Trung Quốc, chủ trương ban đầu của họ là chỉ chiếm đóng các đảo còn bỏ hoang, chứ không tranh chấp các đảo có lực lượng nước ngoài chiếm đóng từ trước.
Bất chấp luật lệ chiến tranh[sửa | sửa mã nguồn]
Theo các báo của Việt Nam thì khi tàu của Việt Nam bị đánh đắm thì tàu chiến Trung Quốc chặn không cho tàu của Hội Chữ thập đỏ đến cứu. Đây là một sự vi phạm những điều luật cơ bản nhất về chiến tranh của luật pháp quốc tế[22].
Tưởng nhớ[sửa | sửa mã nguồn]
Phía Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Tháng 12 tháng 1988, hàng chục cán bộ chiến sĩ Việt Nam được phong tặng, truy tặng huân chương, phong hoặc truy phong danh hiệu anh hùng. Năm danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được phong tặng: Thiếu úy Trần Văn Phương (sinh 1965-Quảng Bình), Lữ đoàn 146 (hi sinh); Trung tá Trần Đức Thông (sinh 1944-Thái Bình), Phó lữ đoàn trưởng 146 (hi sinh); Đại úy Vũ Phi Trừ (sinh 1957-Thanh Hóa), Thuyền trưởng HQ-604 (hi sinh); Thiếu tá Vũ Huy Lễ (sinh 1946-Thái Bình), Thuyền trưởng HQ-505; Nguyễn Văn Lanh (sinh 1966-Quảng Bình), chiến sỹ công binh E83.
Nhiều năm sau, báo chí chính thống của Việt Nam vẫn đưa tin các cuộc tưởng niệm về các chiến sỹ đã hi sinh trong trận chiến bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam, khi người dân vớt được bốn bộ hài cốt nghi là liệt sỹ hải quân Việt Nam hi sinh trong trận chiến đấu bảo vệ đá Gạc Ma ngày 14 tháng 3 năm 1988 thì cũng đã được Quân chủng Hải quân dùng phương tiện hiện đại là xác định ADN đối chiếu với thân nhân 64 liệt sỹ và sau đó chôn cất hài cốt các liệt sỹ tại đất liền cùng làm lễ tưởng niệm tại đoàn M29.[23]
Trong các chuyến tàu ra quần đảo Trường Sa của Hải quân Nhân dân Việt Nam hiện nay thường tổ chức tưởng niệm các chiến sĩ đã hi sinh trong sự kiện CQ-88 với diễn văn, thắp hương, mặc niệm và thả hoa xuống biển.[24]
Sáng 14 tháng 3 năm 2015, ngày giỗ thứ 27, theo báo BBC tiếng Việt thuật lại lời kể của Blogger Nguyễn Lân Thắng, có khoảng 200-300 người khi tập trung về khu vực tượng đài Lý Thái Tổ, Hà Nội, để "dâng hương tưởng nhớ các chiến sỹ hi sinh trong trận Gạc Ma năm 1988", thì đã bị một nhóm thanh niên tự nhận là lực lượng 'Dư luận viên' phá đám. Blogger Nguyễn Lân Thắng cho biết: "Họ đem cờ búa liềm ra che chắn các hoạt động tưởng niệm. Họ còn la hét, phá rối và thậm chí gây hấn với một số người."[25][26] Thiếu tướng Nguyễn Đức Chung, Giám đốc Công an TP Hà Nội, cho biết nhóm người này không thuộc sự chỉ đạo của công an Hà Nội và Ban tuyên giáo.[27]
BBC nói, đây không phải là lần đầu tiên hoạt động tưởng niệm liệt sỹ Việt Nam hi sinh trong xung đột quân sự Việt Nam-Trung Quốc gặp sự cố. Ngày 19 tháng 1 năm 2014, một số người được cho là giả danh công nhân đã được điều tới tượng đài Lý Thái Tổ ở thủ đô Hà Nội để cắt đá gây khói bụi cản trở người dân đến tưởng nhớ 74 chiến sỹ Việt Nam Cộng hòa đã tử trận trong trận hải chiến ở Hoàng Sa trước Trung Quốc vào năm 1974. Và vào ngày 16 tháng 2 năm 2014, những người muốn đặt vòng hoa tưởng niệm cuộc chiến Việt – Trung bị cản trở bởi các cụ già và thanh niên nhảy múa trước tượng đài này.[28]
Ngày 13 tháng 3 năm 2015, chương trình lễ khởi công Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma, được Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam phát động, đã diễn ra tại Khu du lịch Bắc bán đảo Cam Ranh (tỉnh Khánh Hoà). Khu vực bao gồm một công viên và tượng đài, rộng 2,5 ha.[29]
Phía Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]
Trung Quốc cho rằng đây là đất của họ bất kể tính chính xác của luật pháp quốc tế và cũng không quan tâm tới quá trình xác lập chủ quyền của họ tại Trường Sa là có hay không, điều này ngày càng lộ rõ qua đường chín đoạn mà phía Trung Quốc coi là của họ. Đa phần dư luận Trung Quốc vẫn cho rằng cuộc chiến ngày 14 tháng 3 năm 1988 là chính đáng, thể hiện tinh thần dân tộc của đất nước Trung Hoa.
Các sự kiện có liên quan[sửa | sửa mã nguồn]
Trong suốt thời gian xảy ra chiến sự, Hải quân Liên Xô đóng ở Cam Ranh đã không hề can thiệp, mặc dù giữa Việt Nam và Liên Xô có ký riêng Hiệp ước Liên minh Quân sự Đồng minh song phương (tháng 11 năm 1978) trong đó ghi rõ là Liên Xô sẽ hỗ trợ Việt Nam hết sức mình về các mặt kinh tế, văn hóa và quốc phòng [30]. Sự việc này được ví von giống như trường hợp của Việt Nam Cộng hòa trong sự kiện Hoàng Sa 1974, khi Đệ Thất Hạm đội Hoa Kỳ đóng tại Phillipines chỉ hỗ trợ về thông tin tình báo và không có bất cứ hành động thiết thực nào để hỗ trợ hạm đội Việt Nam Cộng hòa giao chiến với Trung Quốc[31], thậm chí từ chối cả việc cứu những thủy thủ Việt Nam Cộng hòa của tàu HQ-10 đang trôi dạt trên biển[32]. Tháng 5 năm 1988, hai tháng sau cuộc hải chiến này, một nghị quyết mật của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam điều chỉnh cơ bản chiến lược đối ngoại từ dựa vào Liên Xô sang "đa phương hóa".[30]
Vào tháng 4 năm 1988, Trung Quốc cũng đã thông qua một nghị quyết thành lập tỉnh Hải Nam, trong đó bao gồm cả Hoàng Sa và Trường Sa mà Việt Nam đã khẳng định chủ quyền.
Năm 1994, Trung Quốc lại có hành động tương tự trên ở đá Vành Khăn do Philippines kiểm soát. Philippines chỉ đưa ra phản đối chính trị chứ không có động thái quân sự nào. Theo Henry L. Stimson Center, hải quân Philippines quyết định tránh đối đầu vì thấy kinh nghiệm tranh chấp năm 1988 giữa Trung Quốc và Việt Nam.[33]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ "Secrets of the Sino-Vietnamese skirmish in the South China Sea", WENWEIPO.COM LIMITED., ngày 14 tháng 3 năm 1988
- ^ Bản đồ Trung Quốc năm 1904 không có Hoàng Sa, Trường Sa
- ^ Nguyễn Nhã, tài liệu dẫn ở phần Tham khảo chung
- ^ Tuổi Trẻ; ngày 31 tháng 1 năm 2008
- ^ Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh:Nxb Trẻ, 2008, tr. 110
- ^ Chemilier Gendreau, Monique. Sovereignty over the Paracel and Spratly Islands. The Hague: Kluwer Law International, 2000. tr 43
- ^ Một số câu hỏi - đáp về biển, đảo Việt Nam - Biển đảo Việt Nam
- ^ Tuyên cáo của Chính phủ Việt Nam Cộng Hòa ngày 14 tháng 02 năm 1974
- ^ White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands, Republic of Vietnam, Ministry of Foreign Affairs, Saigon, 1975
- ^ “International Recognition Of China's Sovereignty over the Nansha Islands”. Ministry of Foreign Affairs, the People's Republic of China. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2012.
- ^ a ă Về lá thư của Phạm Văn Đồng năm 1958, BBC tiếng Việt, ngày 24 tháng 1 năm 2008
- ^ Bài Công hàm 1958 với chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam trên báo Đại Đoàn Kết, ngày 27/7/2011.
- ^ Đăng lại trên Vietnamnet ngày 20/7/2011.
- ^ Bài Báo Việt Nam nói về Công hàm Phạm Văn Đồng, trên BBC Vietnamese ngày 20/7/2011.
- ^ Bộ ngoại giao CHXHCN Việt Nam (xuất bản tháng 10, năm 1979). Văn kiện: Sự thật về quan hệ Việt Nam - Trung Quốc 30 năm qua (bằng tiếng Việt). Việt Nam: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật. tr. 72.
- ^ a ă â Lịch sử cục tác chiến, NXB Quân đội nhân dân, 2005. Chương III - GIAI ĐOẠN BA (từ tháng 3 năm 1979 đến 1989)
- ^ http://infonet.vn/cuu-chien-binh-tran-gac-ma-chua-tung-co-lenh-cam-no-sung-post159993.info
- ^ "Lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam 1955-2005", NXB Quân đội nhân dân, 2005
- ^ http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/ky-uc-ve-tran-chien-gac-ma-nam-1988-2436566.html
- ^ http://soha.vn/quan-su/giai-mat-ve-su22-bao-ve-truong-sa-20130311172914186.htm
- ^ "South China Sea Treacherous Shoals", tạp chí Far Eastern Economic Review, 13 Aug 92: 14-17
- ^ Tranh chấp Trường Sa - Hoàng Sa: Giải quyết cách nào? 7 tháng 1 năm 2008 (GMT+7)
- ^ Truy điệu, an táng 1.009 hài cốt liệt sĩ tù binh Phú Quốc 22/12/2008
- ^ Tưởng niệm các chiến sĩ hi sinh tại quần đảo Trường Sa
- ^ 'Dư luận viên phá lễ tưởng niệm Gạc Ma', BBC, 14.03.2015
- ^ Dư luận viên Việt Nam ‘xuất đầu lộ diện’?, VOA, 15.03.2015
- ^ “Công an Hà Nội xác minh nhóm người ngăn cản việc tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 17 tháng 3 năm 2015.
- ^ Dư luận viên ‘không bao giờ xuống đường’, BBC, 18.03.2015
- ^ Khởi công xây dựng Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma, phapluattp, 12.03.2015
- ^ a ă Việt Nam làm gì để tự vệ?, Tiến sĩ Alexander Vuving, BBC online, 19/2/2009
- ^ Trận hải chiến Hoàng Sa, BBC, 15 Tháng 12 2007 - Cập nhật 12h46 GMT
- ^ Nhìn lại kinh nghiệm đối lập thời VNCH, Trần Bình Nam, BBC, thứ năm, 14 tháng 6, 2012
- ^ Cronin, Richard P. (4 tháng 2 năm 2010). “China’s Activities in Southeast Asia and the Implications for U.S. Interests”. www.uscc.gov.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Lịch Sử Hải Quân Nhân Dân Việt Nam 1955-2005.. Nhà xuất bản Quân Đội Nhân Dân. 2005. [1]
- Mark A. Ryan (2000). Chinese warfighting: The PLA experience since 1949.. M E Sharpe Inc. ISBN 9780765610874.
- Biển Đông Dậy Sóng - L.S. Nguyễn Hữu Thống
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Danh sách 64 chiến sĩ Việt Nam hi sinh trong Hải chiến Trường Sa ngày 14-3-1988.
- Chuyện về gia đình một Anh hùng của Trường Sa: Trần Văn Phương
- Anh hùng Trường Sa Nguyễn Văn Lanh
- Nguyễn Nhã (6 tháng 12 năm 2007). “Trường Sa và Hoàng Sa là của Việt Nam”. Báo Tuổi Trẻ online. Truy cập ngày 8 tháng 1 năm 2014.
- Phía sau những người đã ngã xuống vì Trường Sa
- Những anh hùng bị lãng quên
- Video Hải chiến Trường Sa 1988

markdown:
# Hải chiến Trường Sa 1988
|
|
![]()
|Chỉ huy|
|
|![]()
*Nam Sung (Nanchong)* ![ Vietnam People's Navy flag.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
![ Vietnam People's Navy flag.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
[Trần Đức Thông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%B4ng), lữ đoàn phó Lữ đoàn 146 [Lê Lệnh Sơn, thuyền trưởng HQ-605](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Vietnam_People%27s_Navy_flag.png) ![ Vietnam People's Navy flag.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
![ Vietnam People's Navy flag.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
[Vũ Phi Trừ, thuyền trưởng HQ-604](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Vietnam_People%27s_Navy_flag.png) ![ Vietnam People's Navy flag.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
![ Vietnam People's Navy flag.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
[Vũ Huy Lễ, thuyền trưởng HQ-505](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Vietnam_People%27s_Navy_flag.png) ![ Vietnam People's Navy flag.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
![ Vietnam People's Navy flag.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Vietnam_People%27s_Navy_flag.png/25px-Vietnam_People%27s_Navy_flag.png)
[tàu khu trục](/wiki/T%C3%A0u_khu_tr%E1%BB%A5c)gồm:
- Tàu khu trục 502
*Nanchong*/ *Nam Sung*/ 南充, lớp Giang Nam/065 (Jiangnan Class/065)
- Tàu khu trục 556
*Xiangtan*/ Tương Đàm / 湘潭, lớp Giang Hộ II/053H1 (Jianghu II Class/053H1)
- Tàu khu trục 531
*Yingtan*/ Ưng Đàm / 鹰潭, lớp Giang Đông/053K (Jiangdong Class/053K)
- Một số xuồng đổ bộ bị bắn hỏng
- 6 chết, 18 bị thương
- HQ-604 chìm và HQ-605 chìm
[[1]](#cite_note-wenweipo-1)
- 64 chết
- 9 bị bắt (sau đó được tha về năm 1991)
- 11 bị thương
**Hải chiến Trường Sa 1988** là tên gọi của cuộc chiến trên [biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) năm 1988 khi [Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Hoa](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) đưa quân chiếm đóng bãi đá [Cô Lin](/wiki/C%C3%B4_Lin), bãi đá [Len Đao](/wiki/Len_%C4%90ao) và bãi đá [Gạc Ma](/wiki/%C4%90%C3%A1_G%E1%BA%A1c_Ma) thuộc quần đảo Trường Sa. Do ba bãi đá này không có quân đội đồn trú nên [Hải quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7ng_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) phải đưa quân ra bảo vệ, đánh trả và cuộc chiến nổ ra vào ngày [14 tháng 3](/wiki/14_th%C3%A1ng_3) năm [1988](/wiki/1988). Phía Việt Nam mất ba tàu vận tải của hải quân Việt Nam, 64 thủy binh Việt Nam đã thiệt mạng. Trung Quốc bị hư hại tàu chiến, thương vong 24 thủy binh. Kể từ đó Trung Quốc đã chiếm đóng bãi đá Gạc Ma và hai nước cùng cho hải quân ra đóng giữ một số [đá ngầm](/wiki/%C3%81m_ti%C3%AAu) khác mà hai bên cùng tuyên bố chủ quyền.
Trong các tài liệu của Hải Quân Việt Nam, sự kiện này được biết đến với tên gọi CQ-88 (Chủ quyền-88).
## Mục lục
[1 Bố trí kiểm soát Trường Sa của các nước](#B.E1.BB.91_tr.C3.AD_ki.E1.BB.83m_so.C3.A1t_Tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_Sa_c.E1.BB.A7a_c.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc) [2 Pháp lý chủ quyền](#Ph.C3.A1p_l.C3.BD_ch.E1.BB.A7_quy.E1.BB.81n) [3 Vị trí và tên gọi](#V.E1.BB.8B_tr.C3.AD_v.C3.A0_t.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [4 Diễn biến](#Di.E1.BB.85n_bi.E1.BA.BFn) [5 Kết quả](#K.E1.BA.BFt_qu.E1.BA.A3) [6 Giải thích của phía Trung Quốc](#Gi.E1.BA.A3i_th.C3.ADch_c.E1.BB.A7a_ph.C3.ADa_Trung_Qu.E1.BB.91c) [7 Bất chấp luật lệ chiến tranh](#B.E1.BA.A5t_ch.E1.BA.A5p_lu.E1.BA.ADt_l.E1.BB.87_chi.E1.BA.BFn_tranh) [8 Tưởng nhớ](#T.C6.B0.E1.BB.9Fng_nh.E1.BB.9B) [9 Các sự kiện có liên quan](#C.C3.A1c_s.E1.BB.B1_ki.E1.BB.87n_c.C3.B3_li.C3.AAn_quan) [10 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [11 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [12 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [13 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Bố trí kiểm soát Trường Sa của các nước[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
|Phần nội dung này
|cần thêm .
Hãy giúp
(tháng 2 năm 2014)
- Việt Nam giữ ba đảo:
[Trường Sa](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_L%E1%BB%9Bn)( *Spratly*; diện tích 0,15 km²), [Nam Yết](/wiki/Nam_Y%E1%BA%BFt)( *Namyit*) và [Sinh Tồn](/wiki/Sinh_T%E1%BB%93n)( *Sin Cowe*). Ngoài ba đảo, Việt Nam còn chiếm ba [cồn cát](/wiki/C%E1%BB%93n_(%C4%91%E1%BA%A3o))là [An Bang](/wiki/An_Bang)( *Amboyna*), [Song Tử Tây](/wiki/Song_T%E1%BB%AD_T%C3%A2y)( *Southwest*) và [Sơn Ca](/wiki/S%C6%A1n_Ca_(%C4%91%E1%BA%A3o))(Sand Cay) cùng mười lăm [đá](/wiki/%C3%81m_ti%C3%AAu)san hô. Tổng cộng 21 đơn vị, nằm ở phía Tây. [Philippines](/wiki/Philippines)chiếm năm đảo: [Bình Nguyên](/wiki/B%C3%ACnh_Nguy%C3%AAn_(%C4%91%E1%BA%A3o))( *Flat*), [Vĩnh Viễn](/wiki/V%C4%A9nh_Vi%E1%BB%85n_(%C4%91%E1%BA%A3o))( *Nanshan*), [Bến Lạc](/wiki/B%E1%BA%BFn_L%E1%BA%A1c)( *West York*), [Loại Ta](/wiki/Lo%E1%BA%A1i_Ta)( *Loaita*) và [Thị Tứ](/wiki/Th%E1%BB%8B_T%E1%BB%A9)( *Thitu*). Ngoài năm đảo, Philippines còn chiếm ba cồn, hai đá nổi và tám đá chìm, tổng cộng 18 đơn vị. [ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)chiếm đảo [Ba Bình](/wiki/Ba_B%C3%ACnh)( *Itu Aba*). [Malaysia](/wiki/Malaysia)chiếm giữ 1 đảo và tuyên bố chủ quyền với một số đảo khác phía Đông. [Brunei](/wiki/Brunei)không giữ đảo nào nhưng tuyên bố chủ quyền đánh cá đặc quyền tại một bộ phận quần đảo.
- Trung Quốc chiếm hai
[đá](/wiki/%C3%81m_ti%C3%AAu)là [đá Chữ Thập](/wiki/%C4%90%C3%A1_Ch%E1%BB%AF_Th%E1%BA%ADp)( *Fiery Cross*) và [đá Ga Ven](/wiki/Ga_Ven)( *Gaven*), cùng sáu đá chìm, tổng cộng 8 đơn vị ở phía Bắc quần đảo.
Quần đảo Trường Sa là một nhóm gồm hơn một trăm
[đảo san hô](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_san_h%C3%B4), [cồn cát](/wiki/C%E1%BB%93n_(%C4%91%E1%BA%A3o)), [rạn san hô](/wiki/R%E1%BA%A1n_san_h%C3%B4) (gồm rạn san hô thường và các [đảo san hô vòng](/wiki/R%E1%BA%A1n_san_h%C3%B4_v%C3%B2ng)), bãi cạn và bãi ngầm đang trong tình trạng tranh chấp ở Biển Ðông. Là một phần của các đảo ở [biển Ðông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng), [quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) được bao quanh bởi những [ngư trường](/w/index.php?title=Ng%C6%B0_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) lớn và giàu [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), [khí đốt](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn), hiện vùng mở rộng (diện tích) của nó vẫn còn chưa được biết và đang trong vòng tranh cãi. [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) (Ðài Loan) và [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), đều tuyên bố chủ quyền trên toàn bộ quần đảo, trong khi [Brunei](/wiki/Brunei), [Malaysia](/wiki/Malaysia) và [Philippines](/wiki/Philippines), mỗi nước tuyên bố chủ quyền nhiều phần.
Nhiều nước tham gia cuộc tranh cãi này có quân đội đóng trên từng phần của quần đảo Trường Sa và kiểm soát nhiều căn cứ trên các đảo nhỏ và đá chìm khác nhau. Ðài Loan chiếm đảo lớn nhất là đảo
[Ba Bình](/wiki/Ba_B%C3%ACnh). Tháng 2 năm 1995, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chiếm [đá Vành Khăn](/wiki/V%C3%A0nh_Kh%C4%83n) ( *Mischief Reef*), gây nên một cuộc khủng hoảng chính trị lớn ở [Ðông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), đặc biệt với Philippines. Ðầu năm 1999, những cuộc tranh cãi lại tăng lên khi Philippines tuyên bố rằng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đang xây dựng đồn bốt quân sự trên đá ngầm. Mặc dầu những sự tranh cãi sau đó đã giảm bớt một chút chúng vẫn là một trong những nguyên nhân có thể gây ra một cuộc chiến lớn ở [Ðông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81) có sự tham gia của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa hay một cuộc chiến nhỏ hơn giữa các nước tuyên bố chủ quyền khác.
Việt Nam hiện nay đang kiểm soát 21 đảo, cồn và rạn san hô. Nhóm đảo này được gộp vào thành một huyện
[Trường Sa](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa,_Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) thuộc tỉnh [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a).
## Pháp lý chủ quyền[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|
|Bài viết (hoặc đoạn) này hiện gây
Các thảo luận liên quan có thể được tìm thấy tại
### Bằng chứng địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=3)]
Trường Sa cách
[lục địa Trung Hoa](/w/index.php?title=L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1) khoảng 750 hải lí, nên không nằm trong thềm lục địa của Trung Hoa. Hoàng Sa cũng cách Hoa Lục tới 270 hải lí.
Tại
[bờ biển Việt Nam](/w/index.php?title=B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1), thềm lục địa chạy thoai thoải từ dãy Trường Sơn ra Hoàng Sa. Về địa hình, Hoàng Sa là một hành lang của Trường Sơn từ [Lý Sơn](/wiki/L%C3%BD_S%C6%A1n) ra khơi. Đây là những bình nguyên của thềm lục địa Việt Nam trên mặt biển. Năm 1925, nhà địa chất học quốc tế Tiến sĩ Khoa học A. Krempf, Giám Đốc [Viện Hải học Đông Dương](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_H%E1%BA%A3i_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), sau hai năm nghiên cứu và đo đạc đã lập phúc trình và kết luận: "Về mặt địa chất, những đảo Hoàng Sa là thành phần của Việt Nam" ( *Géologiquement les Paracels font partie du Vietnam*) [. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Tại Trường Sa cũng vậy. Về độ sâu và địa hình đáy biển, các đảo-cồn-đá-bãi ở Trường Sa là sự tiếp nối tự nhiên của thềm lục địa Việt Nam. Tại
[bãi Tứ Chính](/w/index.php?title=B%C3%A3i_T%E1%BB%A9_Ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1), nơi khai thác dầu khí, biển sâu không tới 400 m, và tại vùng đảo [Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) độ sâu chỉ tới 200 m. Bãi Tứ Chính cách bờ biển Việt Nam khoảng 190 hải lí và cách lục địa Trung Hoa tới 780 hải lí. Trường Sa cách Việt Nam 220 hải lí và cách Hoa Lục 750 hải lí. Từ Trường Sa về bờ biển Trung Hoa có rãnh biển sâu hơn 4.600 m.
### Tranh chấp chủ quyền các nước tại 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=4)]
Không có sự phủ nhận rằng ít nhất từ 1816, dưới đời
[vua Gia Long](/wiki/Gia_Long), [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đã chiếm cứ công khai và thực hiện chủ quyền một cách liên tục, hòa bình các hải đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong suốt triều đại nhà Nguyễn. Sau khi chiếm được Đại Nam (tức Việt Nam thời nhà Nguyễn), nước Pháp tiếp tục thực thi quyền chủ quyền đối với 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa. Bia chủ quyền do người [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) (nhà nước bảo hộ [Việt Nam thời thuộc Pháp](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)), trực tiếp thực thi quyền chủ quyền tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa) dựng năm 1938 có ghi rõ: *République française [Cộng hòa Pháp]* *Empire d’Annam [Đế quốc An Nam]* *Archipel des Paracels [Quần đảo Hoàng Sa]* *1816 -Île de Pattle 1938 [Đảo Hoàng Sa]*
Năm 1927, Tàu SS De Lanessan của chính phủ
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) tiến hành một cuộc khảo sát khoa học trên quần [đảo Trường Sa](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_L%E1%BB%9Bn). Năm 1930, chính phủ Pháp tiến hành cuộc khảo sát thứ hai bằng chiếc La Malicieuse, treo cờ Pháp trên một đảo tên là île de la Tempête (có nghĩa là *đảo Bão Tố*, tức là [Trường Sa Lớn](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_L%E1%BB%9Bn)). Ngư dân người Trung Hoa có mặt trên đảo nhưng người Pháp cũng không trục xuất họ. Năm 1933, 3 tàu Pháp chiếm quyền kiểm soát chín đảo lớn nhất của [quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) và tuyên bố chủ quyền của Pháp đối với quần đảo này. Pháp đưa quần đảo Trường Sa vào thuộc quyền quản lý của xứ [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) (Cochinchine) trong [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Pháp thực thi quyền chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa cho đến thế chiến thứ hai, năm 1941 thì bị Nhật chiếm mất. [Lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c) không mang lại bằng chứng nào cho biết họ đã liên tục chiếm cứ Hoàng Sa, Trường Sa từ đời [Hán Vũ Đế](/wiki/H%C3%A1n_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) hay ít nhất từ đời [Mãn Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) bản đồ "Hoàng triều trực tỉnh địa dư toàn đồ" (Địa dư toàn đồ tới các tỉnh của Trung Quốc được thực hiện dưới thời [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)) xuất bản năm 1904 ghi rõ cực nam Trung Quốc là đảo Hải Nam, không hề bao gồm Hoàng Sa, Trường Sa . Năm 1932, [2] [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)gửi tới chính phủ Pháp một bản ghi nhớ tranh cãi về chủ quyền của họ đối với Trường Sa, dựa trên bản dịch Công ước Pháp-Thanh 1887 kết thúc Chiến tranh Pháp-Thanh. Tuy nhiên, Trung Hoa Dân Quốc chỉ thực sự đưa quân tới đảo Ba Bình thuộc quần đảo Trường Sa vào năm 1946 sau thế chiến thứ hai, đổ bộ xuống phá bỏ các mốc chủ quyền trước đó. Năm 1948, Nội chiến Trung Hoa giữa [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)với [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), Trung Hoa Dân Quốc buộc phải rút khỏi quần đảo Trường Sa. [Đế quốc Nhật](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) cũng tranh giành chủ quyền với Pháp về quần đảo Trường Sa, năm 1933 họ đưa ra bằng chứng về việc khai mỏ [phosphat](/wiki/Phosphat) của các công dân Nhật. Năm 1939, Nhật tuyên bố ý định đặt quần đảo dưới quyền tài phán của họ.
Năm 1941, Nhật dùng vũ lực chiếm quần đảo Trường Sa và tiếp tục kiểm soát nó tới cuối
[Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), cai quản vùng này như một phần của Đài Loan thuộc Nhật. Một căn cứ tàu ngầm được thiết lập ở [đảo Ba Bình](/wiki/Ba_B%C3%ACnh). Năm 1951, [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) kí [Hiệp ước San Francisco](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_San_Francisco) và chấp nhận từ bỏ mọi quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Năm 1945, sau khi
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) đầu hàng cuối Thế chiến thứ hai, [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) tái khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa. Trung Hoa Dân Quốc đổ quân lên đảo Ba Bình, chiếm giữ đến năm 1948. Từ 1946 đến năm 1948, Pháp gửi tàu chiến tới tuần tra quần đảo Trường Sa nhiều lần, và yêu cầu Trung Hoa Dân Quốc rút khỏi quần đảo Trường Sa nhưng không tấn công quân Trung Hoa. Các bên chủ chốt hiện nay đang tranh chấp quần đảo Trường Sa thực sự đưa quân đến chiến hữu lâu dài trở lại các đảo thuộc quần đảo Trường Sa là từ năm 1956.
Ngày 20 tháng 5 năm 1956,
(một số nguồn cho là tháng 7 hoặc tháng 10 [3] ) [[4]](#cite_note-4) [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)(tức [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)sau năm 1949) quay lại chiếm giữ, xây dựng cơ sở quân sự và kiểm soát [đảo Ba Bình](/wiki/Ba_B%C3%ACnh)thuộc [quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa). [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)đưa quân ra chiếm lại vào tháng 8 năm 1956 (đã tuyên bố chủ quyền vào tháng 6), nhưng sau đó, nhân dịp lễ Song thập 10/10, Tổng thống [Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m)đã ra lệnh rút quân khỏi đảo Ba Bình, và Đài Loan kiểm soát đảo cho đến tận ngày nay.
Lần đầu tiên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (tức Trung Quốc) chiếm đóng một phần quần đảo Hoàng Sa (các đảo thuộc nhóm An Vĩnh trong đó có đảo lớn nhất là
[đảo Phú Lâm](/wiki/Ph%C3%BA_L%C3%A2m_(%C4%91%E1%BA%A3o))) năm 1956, đến tháng 1 năm 1974 Trung Quốc chiếm được toàn bộ quần đảo này. Trước năm 1988, Trung Quốc chưa chiếm hữu bất cứ một phần nào của quần đảo Trường Sa.
Ngày 7 tháng 7 năm 1951,
[Trần Văn Hữu](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%E1%BB%AFu), chủ tịch phái đoàn chính phủ [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) (ở thời điểm đó nằm trong [Liên hiệp Pháp](/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p) tức là thuộc sự kiểm soát của nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)) tới dự Hội nghị San Francisco về Hiệp ước Hoà bình với Nhật Bản tuyên bố rằng quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ lâu đã thuộc lãnh thổ [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Theo [Hiệp định Genève năm 1954](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954), hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, do có vĩ độ nằm phía Nam [vĩ tuyến 17](/wiki/V%C4%A9_tuy%E1%BA%BFn_17), cái mà được dùng làm giới tuyến quân sự tạm thời chia Việt Nam làm hai vùng tập kết quân sự tạm thời, nên thuộc vùng tập trung của chính quyền [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) và quân đội khối Liên hiệp Pháp.
Tháng 4 năm 1956,
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) kế thừa chính quyền Bảo Đại (tức chính quyền Quốc gia Việt Nam) quản lý quần đảo Hoàng Sa theo đúng công pháp quốc tế, nhưng chỉ chiếm hữu được toàn bộ phần phía Tây của quần đảo này (tức là nhóm Lưỡi Liềm bao gồm [đảo Hoàng Sa](/wiki/Ho%C3%A0ng_Sa_(%C4%91%E1%BA%A3o))). Ngày [22 tháng 8](/wiki/22_th%C3%A1ng_8) năm 1956, một đơn vị hải quân Việt Nam Cộng hòa cắm cờ trên quần đảo Trường Sa và dựng bia đá. Đến ngày 22 tháng 10 thì chính phủ Việt Nam Cộng hòa tuyên bố Trường Sa phụ thuộc tỉnh Phước Tuy [[5]](#cite_note-hsts110-5) , thực hiện chủ quyền của Việt Nam Cộng hòa tại quần đảo Trường Sa. [6]
Ngày
[19 tháng 1](/wiki/19_th%C3%A1ng_1) năm 1974, trong trận [Hải chiến Hoàng Sa](/wiki/H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Ho%C3%A0ng_Sa_1974), Trung Quốc chiếm phần còn lại của quần đảo Hoàng Sa từ tay [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Ngày 20 tháng 1 năm 1974 (ngay sau khi diễn ra trận Hải chiến Hoàng Sa), Chính phủ Cách mạng Lâm thời [Cộng hòa Miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) ( [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)) đã ra bản tuyên bố phản đối hành động này của phía Trung Quốc. Cùng năm 1974, [7] [Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)ra tuyên cáo về hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Đầu năm [[8]](#cite_note-8) [1975](/wiki/1975), [Việt Nam Cộng Hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)công bố bạch thư về chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, đồng thời tố cáo Trung Quốc tấn công quân lực Việt Nam Cộng hòa để chiếm quần đảo Hoàng Sa vào ngày 20 tháng 1 năm 1974. [[9]](#cite_note-9) [Philippines](/wiki/Philippines) lần đầu tiên tuyên bố chủ quyền với quần đảo Trường Sa tại Đại hội đồng Liên hiệp quốc năm 1946, thì sự dính líu nghiêm túc của họ chỉ diễn ra vào năm 1956 khi vào ngày 15 tháng 5 công dân Philippines là Tomas Cloma tuyên bố lập ra một nhà nước mới, Kalayaan (Vùng đất tự do). Năm 1968 Philippines gửi quân tới ba đảo để bảo vệ các công dân Kalayaan và tuyên bố sáp nhập nhóm đảo Kalayaan. Năm 1972, Philippines sáp nhập các đảo Kalayaan (tức phần quần đảo Trường Sa) vào tỉnh Palawan của họ.
Năm 1971, Malaysia đưa ra tuyên bố chủ quyền đối với một số đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Tới năm 1983,
[Malaysia](/wiki/Malaysia) chiếm một đảo thuộc quần đảo Trường Sa.
Năm 1984,
[Brunei](/wiki/Brunei) thiết lập một vùng đánh cá đặc quyền gồm cả [đảo chìm Louisa](/w/index.php?title=Louisa_Reef&action=edit&redlink=1) ở phía Nam quần đảo Trường Sa, nhưng không công khai tuyên bố chủ quyền vùng đó.
### Tuyên bố chủ quyền của hai bên tham gia trận chiến[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=5)]
Ngày
[4 tháng 9](/wiki/4_th%C3%A1ng_9) năm [1958](/wiki/1958), chính phủ [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) ra bản *"quyết định về hải phận 12 hải lí của Trung Quốc"* trong đó có đề cập tới Hoàng Sa và Trường Sa. Sau đó [Phạm Văn Đồng](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng) có gửi một công hàm cho [Chu Ân Lai](/wiki/Chu_%C3%82n_Lai). Về sau công hàm này (được/bị) phía Trung Quốc diễn giải là sự thừa nhận của [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) (là một bên không tham gia vào tranh chấp chủ quyền [quần đảo Hoàng Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Ho%C3%A0ng_Sa) và [quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa)) về chủ quyền của Trung Quốc đối với Trường Sa và Hoàng Sa [[10]](#cite_note-FAC-10) . Nhưng theo tiến sĩ Balazs Szalontai, một nhà nghiên cứu về châu Á, khi trả lời phỏng vấn của Đài [11] [BBC](/wiki/BBC), đã cho rằng cả Công hàm của Phạm Văn Đồng cũng như tuyên bố miệng của [Ung Văn Khiêm](/wiki/Ung_V%C4%83n_Khi%C3%AAm)năm 1956 đều không có sức nặng ràng buộc . Theo Tuyên bố của Bộ Ngoại giao nước [[11]](#cite_note-BBC-th.C6.B0-11) [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(nhà nước duy nhất kế thừa chủ quyền của Việt Nam từ 2 nhà nước trước đó là [Cộng hòa Miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)và [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)) về quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa ngày 7 tháng 8 năm 1979 thì: Sự diễn giải của Trung Quốc về bản công hàm ngày 14 tháng 9 năm 1958 như một sự công nhận chủ quyền của phía Trung Quốc trên các quần đảo *"là một sự xuyên tạc trắng trợn trên tinh thần và ý nghĩa của bản công hàm chỉ có ý định công nhận giới hạn 12 hải lí của lãnh hải Trung Quốc".*Theo báo Đại Đoàn Kết, một tờ báo chính thống của nước [Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)thì, [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)(tức [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)) đã diễn giải công hàm của Phạm Văn Đồng một cách xuyên tạc, khi nội dung công hàm không đề cập đến Hoàng Sa và [Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa), không hề tuyên bố từ bỏ chủ quyền với 2 quần đảo này, mà chỉ công nhận hải phận 12 hải lý của Trung Quốc, một hành động ngoại giao hữu nghị của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đối với Bắc Kinh trong bối cảnh căng thẳng giữa Bắc Kinh với [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)(tức [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)) đang gia tăng ở [eo biển Đài Loan](/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%A0i_Loan).
Về phương diện luật pháp quốc tế, Hoàng Sa và Trường Sa, vào thời điểm 1958-1975, không thuộc quyền quản lý của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nên chính phủ này không có nghĩa vụ và quyền hạn hành xử chủ quyền tại hai quần đảo này. Hoàng Sa và Trường Sa lúc đó thuộc quyền quản lý của
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), nên trong tranh chấp 2 quần đảo này vào thời điểm năm 1958 đến năm 1975, lời tuyên bố của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được xem như của một quốc gia thứ ba không có ảnh hưởng đến vụ tranh chấp. [[12]](#cite_note-12) [[13]](#cite_note-13) [[14]](#cite_note-14)
Tháng 7 năm 1951, tại
[Hội nghị San Francisco](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_San_Francisco) về Hiệp ước Hoà bình với [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), Quốc gia Việt Nam tuyên bố quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ lâu đã thuộc lãnh thổ Việt Nam. Tuyên bố này không bị bác bỏ hay bảo lưu ý kiến nào của 51 nước có mặt tại hội nghị. Tháng 4 năm 1950 Pháp trao lại quyền quản lý quần đảo Trường Sa (và Hoàng Sa) cho chính phủ [Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) do Quốc trưởng Bảo Đại lãnh đạo nhưng việc đồn trú vẫn do quân đội Pháp đảm nhiệm, và khi người Pháp rời khỏi Việt Nam sau Hiệp định Genève năm 1954, quyền kiểm soát thuộc về [Quân đội Quốc gia Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) và kế tiếp là [Quân lực Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) thực hiện chủ quyền đóng giữ Trường Sa. Sau khi Việt Nam thống nhất năm 1975, các lực lượng hải quân của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã tiếp quản từ quân đội Việt Nam Cộng hòa cho đến nay.
Ngày 15 tháng 3 năm 1979, Bộ Ngoại giao Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nhà nước duy nhất kế thừa, tất cả các nhà nước tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam trước năm 1976, bao gồm cả 2 nhà nước trước đó là
[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) từng có quyền chủ quyền và tuyên bố chủ quyền đối với 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa) công bố bị vong lục về vấn đề biên giới Việt - Trung, trong đó lên án việc [Trung Quốc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) đánh chiếm trái phép quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam trước đó (các năm 1956, 1974). Ngày 28 tháng 9 năm 1979, [Bộ Ngoại giao Việt Nam](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) công bố Sách trắng, giới thiệu mười chín tài liệu chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa và Trường Sa. [[15]](#cite_note-15)
## Vị trí và tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=6)]
|Tên (tiếng Việt)||Tên (tiếng Anh)||Tên (tiếng Trung Quốc)||Vĩ độ||Kinh độ|
|Đá Gạc Ma||Johnson South Reef||Chigua Jiao / 赤瓜礁 /Xích Qua tiêu||9
|o 45' B |114
|o 18' Đ
|Đá Cô Lin||Johnson North/Collins Reef||Guihuan Jiao / 鬼喊礁 /Quỷ Hám tiêu||9
|o 45' B |114
|o 14' Đ
|Đá Len Đao||Lansdowne Reef||Qiong Jiao / 琼礁 /Quỳnh tiêu||9
|o 46' B |114
|o 22' Đ
## Diễn biến[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=7)]
Trong những tháng đầu năm 1988, lần đầu tiên Hải quân Trung Quốc cho quân chiếm đóng một số bãi đá thuộc khu vực tại
[quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa), chiếm giữ đá Chữ Thập (31 tháng 1), đá Châu Viên (18 tháng 2), đá Ga Ven (26 tháng 2), [đá Tư Nghĩa](/wiki/%C4%90%C3%A1_T%C6%B0_Ngh%C4%A9a) (Huy Gơ) (28 tháng 2), [Xu Bi](/wiki/Xu_Bi) (23 tháng 3) . Hải quân Việt Nam đưa vũ khí, khí tài ra đóng giữ tại các [16] [đá Tiên Nữ](/wiki/%C4%90%C3%A1_Ti%C3%AAn_N%E1%BB%AF)(26 tháng 1), [đá Lát](/wiki/L%C3%A1t_(%C4%91%C3%A1))(5 tháng 2), [đá Lớn](/wiki/%C4%90%C3%A1_L%E1%BB%9Bn)(6 tháng 2), [đá Đông](/wiki/%C4%90%C3%A1_%C4%90%C3%B4ng)(18 tháng 2), [đá Tốc Tan](/wiki/T%E1%BB%91c_Tan)(27 tháng 2), [đá Núi Le](/wiki/N%C3%BAi_Le)(2 tháng 3) , bước đầu ngăn chặn được hành động mở rộng phạm vi chiếm đóng của hải quân Trung Quốc ra các đảo lân cận. Phía Việt Nam dự kiến Trung Quốc có thể chiếm thêm một số bãi cạn xung quanh cụm đảo Sinh Tồn, Nam Yết và phía đông kinh tuyến 115°. [[16]](#cite_note-L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_c.E1.BB.A5c_t.C3.A1c_chi.E1.BA.BFn-16)
Căn cứ vào tình hình xung quanh khu vực Trường Sa, Hải quân Việt Nam xác định: Gạc Ma giữ vị trí quan trọng, nếu để hải quân Trung Quốc chiếm giữ thì họ sẽ khống chế đường tiếp tế của Việt Nam cho các căn cứ tại quần đảo Trường Sa. Vì vậy, thường vụ Đảng ủy Quân chủng hạ quyết tâm đóng giữ các đá Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao... Thường vụ Đảng ủy Quân chủng giao cho Lữ đoàn Vận tải 125 cử lực lượng thực hiện nhiệm vụ này.
Trong khi đó, hải quân Trung Quốc sau khi đưa quân chiếm đóng các rạn san hô Chữ Thập, Châu Viên, Ga Ven, Xu Bi, Tư Nghĩa cũng đang có ý đồ chiếm giữ ba đá Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao. Đầu tháng 3 năm 1988, Trung Quốc huy động lực lượng của hai hạm đội xuống khu vực quần đảo Trường Sa, tăng số tàu hoạt động ở đây thường xuyên lên 9 đến 12 tàu chiến gồm: 1 tàu khu trục tên lửa, 7 tàu hộ vệ tên lửa, 2 tàu hộ vệ pháo, 2 tàu đổ bộ, 3 tàu vận tải hỗ trợ LSM, tàu đo đạc, tàu kéo và 1 pông tông lớn.
Trước tình hình đó, ngày 31 tháng 3, Tư lệnh Hải quân Việt Nam lệnh cho vùng 4, Lữ đoàn 125, Lữ đoàn 146, các hải đội 131, 132, 134 của Lữ đoàn 172 chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao. Đồng thời lệnh cho Vùng 1, Vùng 3 và Lữ đoàn 125 ở
[Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng) chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu tăng cường. Bộ tư lệnh Hải quân điều động 41 tàu thuyền và phương tiện nổi của Lữ đoàn 125, Cục Kinh tế, Vùng 1,3,5, Trường Sĩ quan Hải quân Việt Nam (nay là [Học viện Hải quân Việt Nam](/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_(Vi%E1%BB%87t_Nam))), [nhà máy Ba Son](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_Ba_Son&action=edit&redlink=1)... đến phối thuộc khi cần thiết.
Lúc 19 giờ ngày 11 tháng 3, tàu
[HQ-604](/w/index.php?title=HQ-604&action=edit&redlink=1) rời cảng ra đá Gạc Ma để thực hiện nhiệm vụ trong [chiến dịch CQ-88](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_CQ-88&action=edit&redlink=1) ("Chủ Quyền 88").
Ngày 12 tháng 3, tàu
[HQ-605](/w/index.php?title=HQ-605&action=edit&redlink=1) thuộc Lữ 125 do thuyền trưởng Lê Lệnh Sơn chỉ huy được lệnh từ đá Đông đến đóng giữ đá Len Đao trước 6 giờ ngày 14 tháng 3. Sau 29 tiếng hành quân, tàu 605 đến Len Đao lúc 5 giờ ngày 14 tháng 3 và cắm cờ Việt Nam trên đá san hô này.
Thực hiện nhiệm vụ đóng giữ các đá Gạc Ma và Cô Lin, 9 giờ ngày 13 tháng 3, tàu HQ-604 của thuyền trưởng Vũ Phi Trừ và tàu
[HQ-505](/wiki/HQ-505) của thuyền trưởng Vũ Huy Lễ được lệnh từ đảo [Đá Lớn](/wiki/%C4%90%C3%A1_L%E1%BB%9Bn) tiến về phía Gạc Ma, Cô Lin. Phối hợp với hai tàu 505 và 604 có hai phân đội công binh (70 người) thuộc trung đoàn công binh 83, bốn tổ chiến đấu (22 người) thuộc Lữ đoàn 146 do Trần Đức Thông Phó Lữ đoàn trưởng chỉ huy và bốn chiến sĩ đo đạc của Đoàn đo đạc và biên vẽ bản đồ (thuộc Bộ Tổng tham mưu). Sau khi hai tàu của Việt Nam thả neo được 30 phút, tàu hộ vệ của Hải quân Trung Quốc từ Huy Gơ chạy về phía Gạc Ma, có lúc đôi bên chỉ cách nhau 500 m.
17 giờ ngày 13 tháng 3, tàu Trung Quốc áp sát tàu 604 và dùng loa gọi sang. Bị uy hiếp, hai tàu 604 và 505 kiên trì neo giữ quanh đá. Còn chiến hạm của Trung Quốc cùng một
[hộ vệ hạm](/wiki/T%C3%A0u_corvette), hai [hải vận hạm](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_v%E1%BA%ADn_h%E1%BA%A1m&action=edit&redlink=1) thay nhau cơ động, chạy quanh đá Gạc Ma.
Trước tình hình căng thẳng do hải quân Trung Quốc gây ra, lúc 21h ngày 13 tháng 3,
[Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_T%C6%B0_l%E1%BB%87nh_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) chỉ thị cho Trần Đức Thông, Vũ Huy Lễ, Vũ Phi Trừ chỉ huy bộ đội quyết giữ vững các đá Gạc Ma, Cô Lin. Tiếp đó Bộ Tư lệnh Hải quân chỉ thị cho lực lượng công binh khẩn trương dùng xuồng chuyển vật liệu xây dựng lên đá ngay trong đêm ngày 13 tháng 3. Thực hiện mệnh lệnh, tàu 604 cùng lực lượng công binh trung đoàn 83 chuyển vật liệu lên đá Gạc Ma, tiếp đó lực lượng của Lữ đoàn 146 bí mật đổ bộ, cắm cờ Việt Nam và triển khai bốn tổ bảo vệ đá.
Lúc này, Trung Quốc điều thêm hai hộ vệ hạm trang bị
[pháo](/wiki/Ph%C3%A1o) 100 mm đến hỗ trợ lực lượng đã đến từ trước, yêu cầu phía Việt Nam rút khỏi đá Gạc Ma. Ban chỉ huy tàu 604 họp nhận định: Trung Quốc có thể dùng vũ lực can thiệp và quyết định chỉ huy bộ đội bình tĩnh xử trí, thống nhất thực hiện theo phương án tác chiến đề ra, quyết tâm bảo vệ Gạc Ma.
Ngày
[14 tháng 3](/wiki/14_th%C3%A1ng_3), chiến sự diễn ra tại khu vực các [đá](/wiki/%C3%81m_ti%C3%AAu) Gạc Ma, Cô Lin, và Len Đao.
#### Đá Gạc Ma[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=8)]
Sáng ngày 14 tháng 3, từ tàu
[HQ 604](/w/index.php?title=HQ_604&action=edit&redlink=1) đang thả neo tại Gạc Ma, [Trần Đức Thông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%B4ng), Lữ đoàn phó Lữ đoàn 146, phát hiện thấy bốn chiếc tàu lớn của Trung Quốc đang tiến lại gần. Tổ 3 người gồm thiếu úy [Trần Văn Phương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Ph%C6%B0%C6%A1ng) và hai chiến sĩ Nguyễn Văn Tư, [Nguyễn Văn Lanh](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Lanh&action=edit&redlink=1) được cử lên đá bảo vệ lá cờ Việt Nam đang cắm trên bãi. Thiếu tá Trần Đức Thông gọi các đơn vị thức dậy để ăn sáng và chuyển vũ khí dưới hầm tàu lên lau chùi để chuẩn bị chiến đấu nếu Trung Quốc nổ súng trước . [17]
Phía Trung Quốc cử hai xuồng chở 8 lính có vũ khí lao thẳng về phía đá. Chỉ huy Trần Đức Thông ra lệnh cho các thủy thủ từ tàu 604 tiến về bảo vệ bãi để hình thành tuyến phòng thủ, không cho đối phương tiến lên. Tổ cắm cờ và giữ cờ Việt Nam gồm 5 người và khoảng 20 chiến sĩ công binh.
6h sáng, Hải quân Trung Quốc thả ba thuyền nhôm và 50 quân đổ bộ lên đá giật cờ Việt Nam. Tổ cắm cờ phía Việt Nam chủ yếu là lính công binh với nhiệm vụ xây dựng đảo nên chỉ có 2 khẩu AK-47, còn lại trang bị dụng cụ xây dựng như xà beng, cuốc xẻng nhưng vẫn cố gắng bảo vệ cờ trước lính Trung Quốc. Hai bên giằng co với nhau bằng tay không một hồi. Sau đó sĩ quan Trung Quốc (cầm súng lục) nổ súng bắn chỉ thiên nhưng không có tác dụng, phía Trung Quốc bắt đầu hành động mạnh tay hơn.
Hạ sĩ Nguyễn Văn Lanh bị lê đâm và bắn bị thương. Thiếu úy Trần Văn Phương bị bắn tử thương, trước khi chết ông đã hô: "Thà hi sinh chứ không chịu mất đảo, hãy để cho máu của mình tô thắm lá cờ truyền thống của Quân chủng Hải quân".
[[18]](#cite_note-18)
Do Hải quân Việt Nam không chịu rút khỏi đá, lúc 7 giờ 30 phút, tốp lính Trung Quốc rút về tàu rồi dùng hai chiến hạm bắn pháo 100 mm vào tàu 604, làm tàu bị hỏng nặng. Hải quân Trung Quốc cho xuồng đổ bộ xông về phía tàu Việt Nam. Thuyền trưởng
[Vũ Phi Trừ](/w/index.php?title=V%C5%A9_Phi_Tr%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) chỉ huy quân trên tàu sử dụng các loại súng [AK47](/wiki/AK-47), [RPD](/wiki/RPD), [B-40](/wiki/B40), [B-41](/wiki/S%C3%BAng_ch%E1%BB%91ng_t%C4%83ng_B41) đánh trả quyết liệt khiến nhiều lính Trung Quốc thương vong, buộc đối phương phải bỏ xuồng nhảy xuống biển bơi trở về tàu.
Hải quân Việt Nam vừa chiến đấu, vừa tổ chức băng bó, cứu chữa thương binh và hỗ trợ các chiến sĩ bảo vệ cờ. Trung Quốc tiếp tục nã pháo, tàu 604 của Việt Nam bị thủng nhiều lỗ và chìm dần xuống biển. Lữ đoàn phó
[Trần Đức Thông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%B4ng), thuyền trưởng [Vũ Phi Trừ](/w/index.php?title=V%C5%A9_Phi_Tr%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) cùng một số thủy thủ trên tàu đã hi sinh cùng tàu 604 ở khu vực đá Gạc Ma.
Khi trời sáng rõ quân Trung Quốc mới rút khỏi đảo Gạc Ma. Lúc này Trung sĩ
[Lê Hữu Thảo](/w/index.php?title=L%C3%AA_H%E1%BB%AFu_Th%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) và một số người còn lành lặn bơi ngược lại đảo tìm xác đồng đội và cấp cứu chiến sĩ bị thương. Chiếc xuồng vận tải bị đạn bắn thủng nên trung sĩ Thảo phải xé áo nhét lại để chèo chở thi thể trung úy Phương và thương binh Lanh về hướng tàu HQ-505. Đầu giờ chiều, xuồng của HQ-505 đến nơi đưa các chiến sĩ về tàu. Khi tàu về đến [đảo Sinh Tồn](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Sinh_T%E1%BB%93n), Binh nhất Lanh được chuyển bằng trực thăng vào đất liền cấp cứu và đã qua khỏi. Đến trưa 14/3, máy bay của Việt Nam bay trên bầu trời Gạc Ma nhưng tàu Trung Quốc đã đi khỏi . [19]
#### Đá Cô Lin[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=9)]
Tại đá Cô Lin, 6h, tàu HQ-505 của Việt Nam đã cắm hai lá cờ trên đá. Khi thấy tàu 604 của Việt Nam bị chìm,
[thuyền trưởng](/w/index.php?title=Thuy%E1%BB%81n_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) tàu 505 [Vũ Huy Lễ](/w/index.php?title=V%C5%A9_Huy_L%E1%BB%85&action=edit&redlink=1) ra lệnh nhổ neo cho tàu ủi bãi. Phát hiện tàu 505 đang lên bãi, 2 tàu của Trung Quốc quay sang tiến công tàu HQ-505. Khi tàu HQ-505 trườn lên được hai phần ba thân tàu lên đá thì bốc cháy.
8h15, thủy thủ tàu 505 vừa triển khai lực lượng dập lửa cứu tàu, bảo vệ đá, và đưa xuồng đến cứu thủy thủ tàu 604 bị chìm ở phía bãi
[Gạc Ma](/wiki/%C4%90%C3%A1_G%E1%BA%A1c_Ma) ngay gần đó (Cô Lin cách Gạc Ma khoảng 3,5 hải lí).
#### Đá Len Đao[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=10)]
Ở hướng đá Len Đao, 8 giờ 20 phút ngày 14 tháng 3, Hải quân Trung Quốc bắn mãnh liệt vào tàu HQ-605 của Hải quân Việt Nam. Tàu 605 bị bốc cháy và chìm lúc 6 giờ ngày 15 tháng 3, thủy thủ đoàn của tàu bơi về đảo
[Sinh Tồn](/wiki/Sinh_T%E1%BB%93n).
Thượng úy Nguyễn Văn Chương và trung úy Nguyễn Sĩ Minh tổ chức đưa thương binh và chiến sĩ về tàu 505 (sau khi bị bắn cháy nằm trên đá Cô Lin). Thi hài các chiến sĩ Trần Văn Phương, Nguyễn Văn Tư, cùng các thương binh nặng được đặt trên xuồng. Số người còn sức một tay bám thành xuồng một tay làm mái chèo đưa xuồng về đến đá Cô Lin.
## Kết quả[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=11)]
Trong trận chiến ngày 14 tháng 3 năm 1988, phía Trung Quốc thống kê họ đã bắn tổng cộng 285 viên đạn pháo 100mm và 266 viên đạn pháo 37mm, chưa kể các cỡ đạn nhỏ hơn. Phía Việt Nam chỉ có tàu vận tải nên không có pháo, chỉ bắn trả bằng vũ khí cá nhân như
[AK-47](/wiki/AK-47) và [RPG-7](/wiki/RPG-7).
Thiệt hại của Việt Nam bao gồm 3 tàu bị bắn cháy và chìm, 3 người hi sinh, 11 người khác bị thương, 70 người bị mất tích. Sau này Trung Quốc đã trao trả cho phía Việt Nam 9 người bị bắt, 64 người vẫn mất tích và được xem là đã hi sinh.
Trong trận Hải chiến Trường Sa, Học viện Hải quân Việt Nam có hai học viên (Kiều Hồng Lập và Nguyễn Bá Cường) hi sinh trong lúc tham gia thực tập và chiến đấu trên tàu HQ 604, hiện nay vẫn còn lưu giữ hình ảnh tại nhà truyền thống của Học viện.
Nhờ hành động dũng cảm của thuyền trưởng Vũ Huy Lễ và tập thể tàu HQ-505, tàu Việt Nam nằm trên đá Cô Lin và giữ được bãi đá ngầm này. Trung Quốc chiếm đá Gạc Ma từ ngày 16 tháng 3 năm 1988 và vẫn giữ cho đến nay.
Khoảng một tháng sau trận hải chiến tại Gạc Ma, hải quân Việt Nam đưa 35 công binh và 7 thủy binh cùng vật liệu xây dựng, một số vũ khí bí mật đổ bộ trong đêm lên đá Len Đao xây nhà đánh dấu chủ quyền. Lặp lại kịch bản Gạc Ma, trong ngày Trung Quốc đưa 7 tàu chiến và nhiều xuồng nhỏ bao vây uy hiếp số quân Việt Nam trên đá. Tuy nhiên lần này Việt Nam cho 7 máy bay chiến đấu
[Sukhoi Su-22M](/wiki/Sukhoi_Su-17) từ đất liền bay ra phía đá hỗ trợ nên số tàu chiến của Trung Quốc tản ra, đụng độ không nổ ra, phía Việt Nam giữ được đá và hoàn thành việc xây dựng nhà trên đá.
Từ 24-29/10/1988, Quân chủng hải quân Việt Nam sử dụng một phần lực lượng không quân phía Nam tham gia đợt diễn tập chi viện quần đảo Trường Sa (mang tên CV-88) trong tác chiến phòng thủ. Địa điểm diễn tập là căn cứ Phan Rang, Cam Ranh và vùng biển hai tỉnh Phú Khánh – Thuận Hải. Lực lượng tham gia có: phi đội
[Su-22](/wiki/Su-22)M (Trung đoàn 923), 2 trực thăng [Mi-8](/wiki/Mi-8) (Trung đoàn 917), 2 vận tải cơ [An-26](/wiki/An-26) (Trung đoàn 918). Phi đội Su-22M luyện tập phương án tấn công tiêu diệt và ngăn chặn đội hình tàu hải quân đối phương trên biển, chi viện yểm hộ cho tàu hải quân phản công chiếm lại đảo; tiêm kích [MiG-21](/wiki/MiG-21) hộ tống bảo vệ đội hình tàu hải quân và phi đội Su-22M; máy bay An-26 làm nhiệm vụ trinh sát, chụp ảnh, chuyển quân và Mi-8 tìm kiếm cứu nạn [[20]](#cite_note-20)
Trong năm 1988, Hải quân Việt Nam đưa quân ra đóng giữ tiếp 11 bãi đá ngầm khác. Ngày 17 tháng 10, Tổng Bí thư
[Nguyễn Văn Linh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Linh) ký văn bản 19/NQ-TƯ về việc bảo vệ khu vực bãi ngầm trong thềm lục địa phía nam (khu [DK1](/wiki/DK1)). Ngày 5 tháng 7 năm 1989, Thủ tướng chính phủ ra chỉ thị số 180UT về việc xây dựng cụm dịch vụ kinh tế - khoa học - kỹ thuật thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (gọi tắt là [DK1](/wiki/DK1)), xác định lại chủ quyền Việt Nam đối với khu vực thềm lục địa này. Từ tháng 6 năm 1989, Hải quân Việt Nam bắt đầu đóng giữ các bãi đá ngầm: [Tư Chính](/w/index.php?title=B%C3%A3i_T%C6%B0_Ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1), [Phúc Nguyên](/wiki/DK1), [Phúc Tần](/wiki/DK1), [Huyền Trân](/wiki/DK1), [Quế Dương](/wiki/DK1), [Ba Kè](/wiki/DK1). [[16]](#cite_note-L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_c.E1.BB.A5c_t.C3.A1c_chi.E1.BA.BFn-16)
## Giải thích của phía Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=12)]
Theo phía
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) thì trong khi các tàu của họ đang bỏ neo để yểm trợ cho một nhóm nghiên cứu thăm dò mỏ dầu ở đây thì [Hải quân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7ng_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) nổ súng tấn công, vì thế hải quân Trung Quốc "bắt buộc phải tự vệ". Khi hạm đội Trung Quốc di chuyển tới [Quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa), Trung Quốc lấy danh nghĩa đưa phái đoàn khoa học [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đi khảo sát. Sau này Chính phủ Trung Quốc tuyên bố rất tiếc là biến cố đã xảy ra. Về phía [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) thì cho rằng họ không có công tác khảo sát nào ở Trường Sa. Theo phía Trung Quốc, chủ trương ban đầu của họ là chỉ chiếm đóng các đảo còn bỏ hoang, chứ không tranh chấp các đảo có lực lượng nước ngoài chiếm đóng từ trước. [21]
## Bất chấp luật lệ chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=13)]
Theo các báo của Việt Nam thì khi tàu của Việt Nam bị đánh đắm thì tàu chiến Trung Quốc chặn không cho tàu của
[Hội Chữ thập đỏ](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_v%C3%A0_Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) đến cứu. Đây là một sự vi phạm những điều luật cơ bản nhất về chiến tranh của luật pháp quốc tế . [22]
## Tưởng nhớ[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=14)]
### Phía Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=15)]
Tháng 12 tháng 1988, hàng chục cán bộ chiến sĩ Việt Nam được phong tặng, truy tặng huân chương, phong hoặc truy phong danh hiệu anh hùng. Năm danh hiệu
[Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân](/wiki/Anh_h%C3%B9ng_L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_v%C5%A9_trang_nh%C3%A2n_d%C3%A2n) được phong tặng: Thiếu úy [Trần Văn Phương](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Ph%C6%B0%C6%A1ng) (sinh 1965-Quảng Bình), Lữ đoàn 146 (hi sinh); Trung tá [Trần Đức Thông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%B4ng) (sinh 1944-Thái Bình), Phó lữ đoàn trưởng 146 (hi sinh); Đại úy [Vũ Phi Trừ](/w/index.php?title=V%C5%A9_Phi_Tr%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) (sinh 1957-Thanh Hóa), Thuyền trưởng HQ-604 (hi sinh); Thiếu tá Vũ Huy Lễ (sinh 1946-Thái Bình), Thuyền trưởng HQ-505; Nguyễn Văn Lanh (sinh 1966-Quảng Bình), chiến sỹ công binh E83.
Nhiều năm sau, báo chí chính thống của
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) vẫn đưa tin các cuộc tưởng niệm về các chiến sỹ đã hi sinh trong trận chiến bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam, khi người dân vớt được bốn bộ hài cốt nghi là liệt sỹ [hải quân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7ng_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) hi sinh trong trận chiến đấu bảo vệ đá [Gạc Ma](/wiki/%C4%90%C3%A1_G%E1%BA%A1c_Ma) ngày 14 tháng 3 năm 1988 thì cũng đã được Quân chủng Hải quân dùng phương tiện hiện đại là xác định ADN đối chiếu với thân nhân 64 liệt sỹ và sau đó chôn cất hài cốt các liệt sỹ tại đất liền cùng làm lễ tưởng niệm tại đoàn M29. [[23]](#cite_note-23)
Trong các chuyến tàu ra
[quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) của [Hải quân Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7ng_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) hiện nay thường tổ chức tưởng niệm các chiến sĩ đã hi sinh trong sự kiện CQ-88 với diễn văn, thắp hương, mặc niệm và thả hoa xuống biển. [[24]](#cite_note-24)
Sáng 14 tháng 3 năm 2015, ngày giỗ thứ 27, theo báo BBC tiếng Việt thuật lại lời kể của Blogger Nguyễn Lân Thắng, có khoảng 200-300 người khi tập trung về khu vực tượng đài Lý Thái Tổ, Hà Nội, để "dâng hương tưởng nhớ các chiến sỹ hi sinh trong trận Gạc Ma năm 1988", thì đã bị một nhóm thanh niên tự nhận là lực lượng 'Dư luận viên' phá đám. Blogger Nguyễn Lân Thắng cho biết: "Họ đem cờ búa liềm ra che chắn các hoạt động tưởng niệm. Họ còn la hét, phá rối và thậm chí gây hấn với một số người."
[[25]](#cite_note-25) Thiếu tướng [26] [Nguyễn Đức Chung](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%E1%BB%A9c_Chung), Giám đốc Công an TP Hà Nội, cho biết nhóm người này không thuộc sự chỉ đạo của công an Hà Nội và Ban tuyên giáo. [[27]](#cite_note-27)
BBC nói, đây không phải là lần đầu tiên hoạt động tưởng niệm liệt sỹ Việt Nam hi sinh trong xung đột quân sự Việt Nam-Trung Quốc gặp sự cố. Ngày 19 tháng 1 năm 2014, một số người được cho là giả danh công nhân đã được điều tới tượng đài Lý Thái Tổ ở thủ đô Hà Nội để cắt đá gây khói bụi cản trở người dân đến tưởng nhớ 74 chiến sỹ
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đã tử trận trong trận hải chiến ở Hoàng Sa trước Trung Quốc vào năm 1974. Và vào ngày 16 tháng 2 năm 2014, những người muốn đặt vòng hoa tưởng niệm cuộc chiến Việt – Trung bị cản trở bởi các cụ già và thanh niên nhảy múa trước tượng đài này. [[28]](#cite_note-28)
Ngày 13 tháng 3 năm 2015, chương trình lễ khởi công Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma, được Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam phát động, đã diễn ra tại Khu du lịch Bắc bán đảo Cam Ranh (tỉnh Khánh Hoà). Khu vực bao gồm một công viên và tượng đài, rộng 2,5 ha.
[[29]](#cite_note-29)
### Phía Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=16)]
Trung Quốc cho rằng đây là đất của họ bất kể tính chính xác của luật pháp quốc tế và cũng không quan tâm tới quá trình xác lập chủ quyền của họ tại Trường Sa là có hay không, điều này ngày càng lộ rõ qua
[đường chín đoạn](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%C3%ADn_%C4%91o%E1%BA%A1n) mà phía Trung Quốc coi là của họ. Đa phần dư luận Trung Quốc vẫn cho rằng cuộc chiến ngày 14 tháng 3 năm 1988 là chính đáng, thể hiện [tinh thần dân tộc](/wiki/Tinh_th%E1%BA%A7n_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) của đất nước Trung Hoa.
## Các sự kiện có liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=17)]
Trong suốt thời gian xảy ra chiến sự,
[Hải quân Liên Xô](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Li%C3%AAn_X%C3%B4&action=edit&redlink=1) đóng ở [Cam Ranh](/wiki/Cam_Ranh) đã không hề can thiệp, mặc dù giữa Việt Nam và [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) có ký riêng Hiệp ước Liên minh Quân sự Đồng minh song phương (tháng 11 năm 1978) trong đó ghi rõ là Liên Xô sẽ hỗ trợ Việt Nam hết sức mình về các mặt kinh tế, văn hóa và quốc phòng . Sự việc này được ví von giống như trường hợp của [30] [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)trong sự kiện Hoàng Sa 1974, khi Đệ Thất Hạm đội Hoa Kỳ đóng tại Phillipines chỉ hỗ trợ về thông tin tình báo và không có bất cứ hành động thiết thực nào để hỗ trợ hạm đội Việt Nam Cộng hòa giao chiến với Trung Quốc , thậm chí từ chối cả việc cứu những thủy thủ Việt Nam Cộng hòa của tàu HQ-10 đang trôi dạt trên biển [[31]](#cite_note-hovankythoai-31) . Tháng 5 năm 1988, hai tháng sau cuộc hải chiến này, một nghị quyết mật của [[32]](#cite_note-32) [Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)điều chỉnh cơ bản chiến lược đối ngoại từ dựa vào Liên Xô sang "đa phương hóa". [[30]](#cite_note-tuvebbc-30)
Vào tháng 4 năm 1988,
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cũng đã thông qua một nghị quyết thành lập tỉnh [Hải Nam](/wiki/H%E1%BA%A3i_Nam), trong đó bao gồm cả [Hoàng Sa](/wiki/Ho%C3%A0ng_Sa) và [Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) mà [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đã khẳng định chủ quyền.
Năm 1994, Trung Quốc lại có hành động tương tự trên ở
[đá Vành Khăn](/wiki/V%C3%A0nh_Kh%C4%83n) do Philippines kiểm soát. Philippines chỉ đưa ra phản đối chính trị chứ không có động thái quân sự nào. Theo Henry L. Stimson Center, hải quân Philippines quyết định tránh đối đầu vì thấy kinh nghiệm tranh chấp năm 1988 giữa Trung Quốc và Việt Nam. [[33]](#cite_note-33)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=18)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=19)] **"** [^](#cite_ref-wenweipo_1-0) [Secrets of the Sino-Vietnamese skirmish in the South China Sea](http://news.wenweipo.com/2009/04/22/HO0904220048.htm)", WENWEIPO.COM LIMITED., ngày 14 tháng 3 năm 1988 [^](#cite_ref-2) [Bản đồ Trung Quốc năm 1904 không có Hoàng Sa, Trường Sa](http://www.phapluatvn.vn/thoi-su/su-kien/201207/Ban-do-Trung-Quoc-nam-1904-khong-co-Hoang-Sa-Truong-Sa-2069305/) **Nguyễn Nhã, tài liệu dẫn ở phần Tham khảo chung** [^](#cite_ref-3) [^](#cite_ref-4) [Tuổi Trẻ; ngày 31 tháng 1 năm 2008](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/241450/Dai-Loan-thua-gio-be-mang-chiem-dao-Ba-Binh.html) **Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam,** [^](#cite_ref-hsts110_5-0) [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh):Nxb Trẻ, 2008, tr. 110 **Chemilier Gendreau, Monique. Sovereignty over the Paracel and Spratly Islands. The Hague: Kluwer Law International, 2000. tr 43** [^](#cite_ref-6) [^](#cite_ref-7) [Một số câu hỏi - đáp về biển, đảo Việt Nam - Biển đảo Việt Nam](http://www.baclieu.gov.vn/biendao/Lists/Posts/Post.aspx?List=85dd0d7a%2D9f1d%2D4a64%2Da910%2D9fca3b5361f8&ID=2) [^](#cite_ref-8) [Tuyên cáo của Chính phủ Việt Nam Cộng Hòa ngày 14 tháng 02 năm 1974](http://www.nguyenthaihocfoundation.org/lichsuVN/tuyenbo_vnch.htm) [^](#cite_ref-9) [White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands, Republic of Vietnam, Ministry of Foreign Affairs, Saigon, 1975](http://nguyenthaihocfoundation.org/lichsuVN/hsts1.htm) [^](#cite_ref-FAC_10-0) [“International Recognition Of China's Sovereignty over the Nansha Islands”](http://www.fmprc.gov.cn/eng/topics/3754/t19232.htm). Ministry of Foreign Affairs, the People's Republic of China. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [Về lá thư của Phạm Văn Đồng năm 1958](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2008/01/080124_vietnamchinaphamvandong.shtml), BBC tiếng Việt, ngày 24 tháng 1 năm 2008 [^](#cite_ref-12) [Bài](http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1501&chitiet=34740&Style=1) *Công hàm 1958 với chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam*trên báo Đại Đoàn Kết, ngày 27/7/2011. [^](#cite_ref-13) [Đăng lại trên Vietnamnet ngày 20/7/2011.](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-07-20-cong-ham-1958-voi-chu-quyen-hoang-sa-va-truong-sa-cua-viet-nam) [^](#cite_ref-14) [Bài](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2011/07/110720_daidoanket_article.shtml) *Báo Việt Nam nói về Công hàm Phạm Văn Đồng*, trên BBC Vietnamese ngày 20/7/2011. **Bộ ngoại giao CHXHCN Việt Nam (xuất bản tháng 10, năm** [^](#cite_ref-15) [1979](/wiki/1979)). *Văn kiện: Sự thật về quan hệ Việt Nam - Trung Quốc 30 năm qua*(bằng [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)). [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam): [Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật](/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_qu%E1%BB%91c_gia_-_S%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt). tr. 72.
- ^
**a** **ă** **â** *Lịch sử cục tác chiến*, NXB Quân đội nhân dân, 2005. Chương III - GIAI ĐOẠN BA (từ tháng 3 năm 1979 đến 1989) [^](#cite_ref-17) [http://infonet.vn/cuu-chien-binh-tran-gac-ma-chua-tung-co-lenh-cam-no-sung-post159993.info](http://infonet.vn/cuu-chien-binh-tran-gac-ma-chua-tung-co-lenh-cam-no-sung-post159993.info) **"Lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam 1955-2005", NXB Quân đội nhân dân, 2005** [^](#cite_ref-18) [^](#cite_ref-19) [http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/ky-uc-ve-tran-chien-gac-ma-nam-1988-2436566.html](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/ky-uc-ve-tran-chien-gac-ma-nam-1988-2436566.html) [^](#cite_ref-20) [http://soha.vn/quan-su/giai-mat-ve-su22-bao-ve-truong-sa-20130311172914186.htm](http://soha.vn/quan-su/giai-mat-ve-su22-bao-ve-truong-sa-20130311172914186.htm) **"South China Sea Treacherous Shoals", tạp chí** [^](#cite_ref-21) *Far Eastern Economic Review*, 13 Aug 92: 14-17 [^](#cite_ref-22) [Tranh chấp Trường Sa - Hoàng Sa: Giải quyết cách nào? 7 tháng 1 năm 2008 (GMT+7)](http://www.vietnamnet.vn/chinhtri/2008/01/762796/) [^](#cite_ref-23) [Truy điệu, an táng 1.009 hài cốt liệt sĩ tù binh Phú Quốc 22/12/2008](http://tinnhanhvietnam.net/tin-tuc/xa-hoi/truy-dieu-an-tang-1009-hai-cot-liet-si-tu-binh-phu-quoc-1a85d.htm) [^](#cite_ref-24) [Tưởng niệm các chiến sĩ hi sinh tại quần đảo Trường Sa](http://vov.vn/Home/Tuong-niem-cac-chien-sy-hy-sinh-tai-quan-dao-Truong-Sa/20105/143339.vov) [^](#cite_ref-25) ['Dư luận viên phá lễ tưởng niệm Gạc Ma'](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2015/03/150314_gac_ma_commemoration), BBC, 14.03.2015 [^](#cite_ref-26) [Dư luận viên Việt Nam ‘xuất đầu lộ diện’?](http://www.voatiengviet.com/content/du-luan-vien-vietnam-xuat-dau-lo-dien-trong-le-dang-huong-gac-ma/2680200.html), VOA, 15.03.2015 [^](#cite_ref-27) [“Công an Hà Nội xác minh nhóm người ngăn cản việc tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma - VnExpress”](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/cong-an-ha-noi-xac-minh-nhom-nguoi-ngan-can-viec-tuong-niem-liet-si-gac-ma-3158708.html). [VnExpress - Tin nhanh Việt Nam](/wiki/VnExpress). Truy cập 17 tháng 3 năm 2015. [^](#cite_ref-28) [Dư luận viên ‘không bao giờ xuống đường’](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2015/03/150317_du_luan_vien_khong_bao_gio_xuong_duong), BBC, 18.03.2015 [^](#cite_ref-29) [Khởi công xây dựng Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma](http://phapluattp.vn/thoi-su/khoi-cong-xay-dung-khu-tuong-niem-chien-si-gac-ma-536217.html), phapluattp, 12.03.2015
- ^
**a** **ă** [Việt Nam làm gì để tự vệ?](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/lg/vietnam/2009/02/090219_vuving_china_viet_tc2.shtml), Tiến sĩ Alexander Vuving, BBC online, 19/2/2009 [^](#cite_ref-hovankythoai_31-0) [Trận hải chiến Hoàng Sa](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/programmes/story/2007/12/vietnamtoday_wk50_2007.shtml), BBC, 15 Tháng 12 2007 - Cập nhật 12h46 GMT [^](#cite_ref-32) [Nhìn lại kinh nghiệm đối lập thời VNCH](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2012/06/120614_opposition_rvn_comment.shtml), Trần Bình Nam, BBC, thứ năm, 14 tháng 6, 2012 **Cronin, Richard P. (4 tháng 2 năm 2010).** [^](#cite_ref-33) [“China’s Activities in Southeast Asia and the Implications for U.S. Interests”](http://www.uscc.gov/hearings/2010hearings/written_testimonies/10_02_04_wrt/10_02_04_cronin_statement.pdf). www.uscc.gov.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=20)] *Lịch Sử Hải Quân Nhân Dân Việt Nam 1955-2005.* *. Nhà xuất bản Quân Đội Nhân Dân. 2005.* [[1]](http://www.quansuvn.net/index.php?topic=60.0)
- Mark A. Ryan (2000).
*Chinese warfighting: The PLA experience since 1949.* *. M E Sharpe Inc.* [ISBN](/wiki/ISBN) [9780765610874](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780765610874).
- Biển Đông Dậy Sóng - L.S. Nguyễn Hữu Thống
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_1988&action=edit§ion=21)] [Danh sách 64 chiến sĩ Việt Nam hi sinh trong Hải chiến Trường Sa ngày 14-3-1988](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-07-24-hai-chien-truong-sa-1988-ca-map-ky-3-). [Chuyện về gia đình một Anh hùng của Trường Sa: Trần Văn Phương](http://vietnamnet.vn/chinhtri/2008/02/767046/) [Anh hùng Trường Sa Nguyễn Văn Lanh](http://web.archive.org/web/20070625094515/http://www1.thanhnien.com.vn/TNTS/2008/1/2/221240.tno)
- Nguyễn Nhã (6 tháng 12 năm 2007).
[“Trường Sa và Hoàng Sa là của Việt Nam”](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/232745/truong-sa-va-hoang-sa-la-cua-viet-nam.html#ad-image-0). *Báo Tuổi Trẻ online*. Truy cập ngày 8 tháng 1 năm 2014. [Phía sau những người đã ngã xuống vì Trường Sa](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-06-20-phia-sau-nhung-nguoi-da-nga-xuong-vi-truong-sa-) [Những anh hùng bị lãng quên](http://danluan.org/node/11994)
- Video
[Hải chiến Trường Sa 1988](http://www.youtube.com/watch?v=WIf-T9Z1nl8)

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate