text:
I. Nỗi băn khoăn khó dứt
Trong một lần giở cuốn Từ điển Anh Việt (của Ủy ban Khoa học Xã hội, Viện ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1975, 1960 trang, khổ 17 x 25cm), gặp từ swallow, người viết bài này không khỏi ngỡ ngàng khi nhìn thấy những dòng sau đây:
swallow1 dt (động) Chim nhạn. One swallow does not make a summer = Một con nhạn không làm nên mùa xuân.
(Từ swallow trong tiếng Anh có vài nghĩa khác nhau; swallow1tức là nói về nghĩa thứ nhất, là danh từ chỉ tên một loại động vật)
Nhóm từ does not make a summer nghĩa là không làm nên mùa hạ chứ chẳng phải là không làm nên mùa xuân. Hơn nữa, từ swallow trong tiếng Anh (là danh từ chỉ tên chim) hoàn toàn đồng nghĩa với từ hirondelle trong tiếng Pháp và với từ chim én trong tiếng Việt. Vậy, câu “One swallow does not make a summer” phải được dịch sang tiếng Việt là “Một con én không làm nên mùa hạ”.
Không ít người Việt Nam đã từng biết câu ngạn ngữ “Một con én không làm nên mùa xuân”. Nó đã đến nước ta qua sách báo tiếng Pháp, vốn là câu “Une hirondelle ne fait pas le printemps”. Ở cuốn Pháp Việt từ điển của học giả Đào Duy Anh, từ hirondelle được dịch sang tiếng Việt là chim én, yến 燕, và sau khi nêu vài nghĩa phái sinh khác thì tiếp đến câu Une hirondelle ne fait pas le printemps, được giải nghĩa là: Lấy một việc chưa nên kết luận, quyết đoán. Trong từ điển Robert, tại mục từ hirondelle, câu ngạn ngữ này được giải thích một cách sáng sủa hơn: un fait isolé, un seul exemple n’autorise pas de conclusion générale (nghĩa là: một sự việc riêng lẻ, một ví dụ duy nhất không cho phép rút ra kết luận tổng quát). Cũng có thể diễn giải rằng: không nên quá vội tin vào những biểu hiện bề ngoài; một cá nhân đơn độc không đủ để thực hiện một mục tiêu cao cả. Đây vốn là một câu danh ngôn triết lý của nhà triết học Hy Lạp cổ đại Aristote (384 – 322 tr CN) và đã trở thành ngạn ngữ rất phổ biến ở các nước châu Âu và nhiều nước khác, những nơi mà mỗi năm đều có một mùa xuân rõ rệt. Người Nga cũng có câu одна ласточка весны не делает; người Trung Hoa thì nói rằng, độc yến bất thành xuân 獨燕不成春, hoàn toàn tương ứng với câu trong tiếng Pháp. Chim én di cư về phương nam để tránh rét, sang mùa xuân thì trở về phương bắc, xuất hiện ở miền nam nước Nga và ở hầu khắp các nước Châu Âu nhưng sang mùa hạ mới về đến nước Anh, nên câu ngạn ngữ này ở xứ sương mù cũng khác một chút so với tiếng Pháp hoặc tiếng Nga.
Hẳn là các soạn giả của cuốn Từ điển Anh Việt kia đã biết rõ câu ngạn ngữ tiếng Pháp nọ cùng với lời dịch ra tiếng Việt quá quen thuộc nên đành phải dịch chữ summer (nghĩa là mùa hạ) thành ra mùa xuân. Có thể thông cảm với lời dịch sai này, nhưng một câu ví dụ nêu trong từ điển mà phải dịch sai một từ thì có nên hay không? Một điều đáng băn khoăn hơn nữa là, họ đã dịch từ swallow (tương đương với hirondelle) thành chim nhạn rồi đặt nó vào câu ngạn ngữ “Một con nhạn không làm nên mùa xuân”. Đem câu này dán lên thanh tìm kiếm của Google trên máy tính, độc giả sẽ không tìm thấy một văn bản nào viết như thế, mà chỉ gặp rất nhiều văn bản có câu “Một con én không làm nên mùa xuân” hay “Một cánh én không làm nên mùa xuân”. Nghĩa là, không ai chấp nhận việc đổi ÉN thành NHẠN, bởi vì Nhạn và Én là hai loại chim khác nhau. Ca dao đã có câu: Nhạn về biển bắc Nhạn ơi/ Bao thuở Nhạn hồi để Én đợi trông. Việc đổi Én thành Nhạn thì sai hoàn toàn, tệ hơn việc đổi Gà thành Vịt. Câu ngạn ngữ kia vẫn mãi mãi phải dịch là Một con én không làm nên mùa xuân.
II. Én và nhạn trong trong tâm thức người Việt
1.Chim én – biểu tượng của mùa xuân
Đối với mọi người Việt Nam, Én (hoặc Yến 燕, theo Hán ngữ) là một loại chim rất quen thuộc. Sắp đến mùa lạnh, chim én lặng lẽ rời khỏi “bản quán” để tránh rét, ít khi bay thành từng đàn. Chỉ đến mùa xuân ấm áp chúng mới rủ nhau lũ lượt về “cố hương” tạo nên biểu tượng của mùa xuân, và là hình ảnh hết sức quen thuộc trong tâm trí mọi người: Ngày xuân con én đưa thoi (Truyện Kiều). Người nông dân theo dõi cách bay lượn của chim én để “dự báo thời tiết”, và chim én đi vào câu tục ngữ: Én bay thấp, mưa ngập bờ ao / Én bay cao, mưa rào lại tạnh. (Theo sách Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam của Vũ Ngọc Phan,ở đoạn nói về Khí tượng và lao động sản xuất).
Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du còn nhắc đến chim én ở một số câu thơ khác, với hình tượng chim én để tả tình tả cảnh mà thật khó dùng thứ khác để thay thế: Thiếp như con én lạc đàn (câu 2117); Xập xè én liệng lầu không (câu 2274). Chim én có miệng rộng, cằm bạnh, cho nên hàm én (trong Hàn ngữ là yến ham 燕頷) là một đặc điểm về tướng mạo toát lên vẻ uy nghiêm của một võ tướng. Ban Siêu (32 – 102, danh tướng thời Đông Hán) thì có cổ hùm hàm én (yến hạm hổ cảnh); Trương Phi (? – 221, dũng tướng thời Tam quốc) thì có râu hùm hàm én (yến hạm hổ tu). Cái hàm én của Từ Hải đã được Nguyễn Du nhắc đến hai lần trong Truyện Kiều: Râu hùm, hàm én, mày ngài (câu 2167) và Hãy còn hàm én mày ngài như xưa (câu 2274)
Khi chim én được gọi là yến, lại đi liền với anh (chim vàng anh) thì thường để diễn tả quang cảnh đông vui nhộn nhịp, có khi mang sắc thái “trăng hoa”, như ở các câu trong Truyện Kiều: Gần xa nô nức yến anh (câu 45); Xôn xao ngoài cửa hiếm gì yến anh (câu 64); Quá chiều nên đã chán chường yến anh (câu 514); Xôn xao anh yến dập dìu trúc mai (câu 944) Lạc đàn mang lấy nợ nần yến anh (câu 1098); hoặc: Điều đâu lấy yến làm anh (câu 955); Quyến anh rủ yến sự này tại ai ? (câu 1180).
Chim én có mặt trong vô số bài hát mừng xuân. Nó đã là đề tài của các nhạc sĩ nổi tiếng. Chỉ cần kể tên một số bài như Cánh én tuổi thơ của Phạm Tuyên, Tạm biệt chim én của Trần Tiến, Mùa chim én bay của Hoàng Hiệp, Những cánh én mùa xuân của Nguyễn Hiền; Khi chim én về của Võ Công Anh … cũng đủ thấy chim én thân thiết với các nhạc sĩ như thế nào.
Các nhà nhiếp ảnh và các họa sĩ không thể không chú ý đến chim én. Ở Trung Quốc, Xuân phong yến hỷ 春風燕喜 (Én mừng gió xuân) là một chủ đề lớn trong hội họa suốt nhiều thế kỷ, nổi tiếng nhất về chủ đề này là tác phẩm của Lữ Kỷ 呂紀(1477 - ?), họa sĩ lừng danh thời Minh. Loạt tranh này đã từng lưu hành ở nước ta. Hiện nay, một số bức tranh thuộc chủ đề này đang được thêu hoặc in lại vì có nhiều người ưa chuộng.
Thật khó tìm thấy một loại chim nào khác đi vào tâm thức người Việt sâu xa hơn chim Én. Nó có mặt trong ca dao, tục ngữ và ở mọi lĩnh vực nghệ thuật khác như văn, thơ, nhạc, họa.
2. Chim nhạn và bóng dáng của nó trong thơ ca
Nhạn không gần gũi với con người như én. Nhiều người chỉ nghe nói đến chim nhạn nhưng không biết rõ về nó. Nhưng trong văn thơ và ca dao, sau chim én thì chim nhạn được nói đến nhiều hơn các loại chim khác. Bởi vậy, việc tra cứu trong sách vở để biết rõ về chim nhạn là điều cần thiết.
a). Theo Đại Nam quấc âm tự vị, Huình Tịnh Paulus Của, Imprimerie REY CURIOL & Cie
Saigon, 1896:
Nhạn = Thứ chim giống con ngỗng.
b) Theo Từ điển Việt Nam phổ thông, Đào Văn Tập, Nhà sách Vĩnh Bảo, Sài gòn, 1951:
Nhạn = giống chim loài vịt trời.
Nhạn tín = tin do chim nhạn đem tới (lấy tích Tô Vũ bên Tàu xưa sang sứ Hung- nô, bị đày, phải buộc thư vào chân chim nhạn để nhắn tin về cho vua Hán).
c) Theo Việt nam tân từ điển, Thanh Nghị, Nxb Thời thế, Sài gòn, 1952
Nhạn = chim thuộc loài vịt, cũng gọi là mòng
Nhạn tín = tin nhờ con chim nhạn đem đến (theo tích Tô Vũ bị đày, viết thư vào lụa buộc vào chim nhạn đưa về cho vua). Thơ có câu: Ngày sáu khắc nghe tin nhạn vắng .
d) Theo Từ điển Việt Nam, Lê Văn Đức – Lê Ngọc Trụ, Nhà sách Khai trí, Sài gòn, 1970.
Nhạn = con mòng hay chim mòng, loại chim giống như vịt, hay bay xa:
Nhạn về biển bắc nhạn ôiBao thuở nhạn hồi để én đợi trông (Ca dao)
e) Theo Từ điển Việt – Pháp (Dictionnaire Annamite – Français), J.F.M. Génibrel,
Imprimerie de la Mission à Tân Định, Saigon, 1898
NHẠN 雁= Oie sauvage ( =Ngỗng trời)
f). Theo Từ điển Việt – Pháp phổ thông, Đào Văn Tập, Nhà sách Vĩnh – bảo, Saigon, 1950
Nhạn = Oie sauvage ( =Ngỗng trời)
g) Theo Việt – Pháp từ điển, Đào Đăng Vỹ, Nhà sách Nguyễn Trung, Saigon, 1970
Nhạn (mòng) = Oie sauvage ( =Ngỗng trời)
Ngày sáu khắc mong tin nhạn vắng (Cung oán)
Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa (Kiều)
Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa (Kiều)
h) TheoHán – Anh song giải Tân Hoa tự điển (Tự điển Tân Hoa, giải thích bằng Hán ngữ và Anh ngữ), Thương vụ ấn thư quán Quốc tế hữu hạn công ty, Bắc kinh, 2000
雁(鴈), 大雁,鸟名, 多指鴻雁, 羽毛褐色, 腹部白色, 嘴 扁平, 腿短, 群居 在水边. 飞时排列成行. 是候鸟. wild goose; goose, usu.hóngyan, any of various brown and white-bellied aquatic birds with a flat bill and short legs, living by waterside in groups, and flying in one-line flocks. It is migratory bird.
Dịch: Nhạn = ngỗng hoang dại, thường chỉ hồng nhạn, là mọi loài thủy cầm lông nâu, bụng trắng có mỏ bẹt và chân ngắn, sống ven các vùng nước, thành từng đàn, bay theo từng nhóm thành một hàng. Đây là loại chim di cư.
i). Theo Từ điển Wikipedia Hán ngữ và Anh ngữ trên mạng Internet thì Nhạn 雁 có tên Latin là Anser, loài tiêu biểu nhất có tên là Anser anser, tên tiếng Anh là Grey goose, Greylag goose (Ngỗng xám), có khi cũng gọi là Anser, nặng khoảng 2,5 – 4,1kg.
Trong sách Chim Việt Nam tập I (Nxb Khoa học & Kỹ thuật, HN, 1975), tại trang 110, GS Võ Quý cho biết: loài Anser anser có tên tiếng Việt là Ngỗng trời (đừng nhầm với Thiên nga), trọng lượng 2,6 – 6,0kg, về mùa đông, loài này có nhiểu ở vùng đồng bằng gần bờ biển (về phía nam, đến Thừa Thiên).
Như vậy, tất cả các từ điển ở nước ta từ cuối thế kỷ 19 đến năm 1970 đã diễn giải về chim nhạn đúng như nghĩa của từ Nhạn 雁trong Hán ngữ và phù hợp với ý nghĩa biểu tượng của nó trong thơ văn Việt Nam. Đó là một giống chim thuộc họ Vịt (Anatidae), sắp đến mùa rét thì bay thành hàng dài xuống phương nam để tránh rét, kiếm ăn ở ven biển, ở ven sông, ở các hồ đầm hoang vắng. Xuất phát từ truyện Tô Vũ thời Hán, chim nhạn đã đi vào văn thơ Việt Nam với nghĩa bóng là phái viên đưa thư (như chú giải trong một số từ điển kể trên):
Nhạn =Ngỗng xám = Ngỗng trời
Mây giăng ải bắc trông tin nhạn,
Ngày xế non nam bặt tiếng hồng
(Nguyễn Đình Chiểu, trong bài Xúc cảnh)
Ngày sáu khắc tin mong nhạn vắng,
Đêm năm canh tiếng lắng chuông rền.
(Nguyễn Gia Thiều, trong Cung oán ngâm khúc)
Thấy nhạn luống tưởng thư phong,
Nghe hơi sương sắm áo bông sẵn sàng.
(Đoàn Thị Điểm, trong Chinh phụ ngâm)
Tin nhạn vẩn, lá thư bài,
Đưa người cửa trước, rước người cửa sau
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Nhiều khi chim nhạn là hình tượng thích hợp để đưa vào những câu thơ tả cảnh, tả tình, như Nguyễn Du đã mấy lần sử dụng trong Truyện Kiều:
Buồn trông phong cảnh quê người.
Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa
và:
Phận bồ từ vẹn chữ tòng,
Đổi thay nhạn yến đã hòng đầy niên.
Hoặc như trong truyện thơ khuyết danh Bích câu kỳ ngộ
Những là én bắc nhạn nam,
Cánh hoa mặt nước biết làm sao đây.
Và cả trong những câu ca dao trữ tình, lãng mạn:
Nhạn về biển bắc nhạn ơi
Bao thuở nhạn hồi để én đợi trông!
Hay:
Nhạn nam én bắc lạc bầy
Biết bao giờ đặng duyên vầy ái ân
3. Những nét tương phản giữa nhạn và én
Nhạn và én là hai loại chim khác nhau hoàn toàn về mọi đặc điểm, chúng tạo thành một cặp tương phản. Trước hết, về độ lớn của thân thể, chúng khác xa nhau, có trọng lượng chênh lệch nhau khoảng 100 lần. Loài nhạn nhỏ nhất cũng có trọng lượng từ 1,2 đến 1,6kg, còn loài én nhỏ nhất chỉ năng 10 – 20g; Loài nhạn lớn nhất có thể nặng tới 6kg nhưng loài én lớn nhất chỉ nặng không quá 60g. Nhạn bay rất cao thành hàng dài thẳng tắp, trong khi én bay lượn rất thấp không theo hàng lối nào cả. Chim nhạn mò cua bắt cá dưới nước, còn chim én thì săn bắt muỗi và các loại côn trùng nhỏ bé trên không. Người ta thường thấy từng đàn chim nhạn trên trời vào mùa thu, khi chúng bắt đầu bay về phương nam để để tránh rét, nhưng lại được ngắm nhìn từng đàn chim én bay lượn về mùa xuân khi mùa rét đã trôi qua. Nhạn và én thật khó gặp nhau, dường như chúng luôn luôn ở hai phương trời cách biệt. Ở miền bắc nước ta, cuối mùa thu, khi chim nhạn từ phương bắc bay về thì chim én (chịu rét kém hơn) đã phải tìm đến nơi xa hơn, ấm hơn. Bởi thế cho nên, trong bài Cảm thu, tiễn thu, thi sĩ Tản Đà đã viết:
Nhạn về én lại bay đi,Đêm thì vượn hót, ngày thì ve ngâm.
Giữa nhạn và én có những đặc điểm tương phản như vậy cho nên, trong thơ ca, mỗi khi nhạn và én cùng được nhắc đến trong một tình huống, chúng đều đứng ở những vị trí tương phản, ví dụ như trong các câu thơ: Đổi thay nhạn yến đã hòng đầy niên; Nhạn về én lại bay đi hay: Những là én bắc nhạn nam, hoặc như trong ca dao:
Nhạn về biển bắc nhạn ơi / Bao thuở nhạn hồi để én đợi trông.và: Nhạn nam én bắc lạc bầy / Biết bao giờ lại duyên vầy ái ân
III. Chim én đã bị đổi tên thành chim nhạn
Trong tất cả các từ điển Pháp -Viêt và Việt –Pháp lưu hành từ những năm 1970 về trước, từ Én trong tiếng Việt được dùng để dịch từ Hirondelle trong tiếng Pháp. Theo chiều ngược lại, từ Hirondelle được dịch sang tiếng Việt bằng từ Én, với sự nhất trí của mọi người. Đối với từ Swallow trong tiếng Anh cũng vậy, vì nó hoàn toàn tương đương với từ Hirondelle nên cũng luôn luôn được dịch sang tiếng Việt bằng từ Én. Nghĩa là: Hirondelle = Swallow = Én. Nhưng, có lẽ vì GS Lê Khả Kế (một nhà sinh vật học và một người biên soạn từ điển) chủ trương đổi tên chim Én thành chim Nhạn, khi ông khẳng định rằng Hirondelle = Swallow = Nhạn thì tất cả những người biên soạn từ điển tiếp sau đều phụ họa theo. Sau đây là những thí dụ cụ thể:
Tất cả các cuốn Từ điển Anh- Việt và Từ điển Việt- Anh được biên soạn từ năm 1975 đến nay đều dịch swallow = chim nhạn, và ngược lại: nhạn = swallow
Có thể kể một số cuốn như:
a). Từ điển sinh học Anh- Việt, Nxb Khoa học & Kỹ thuật HN, 1976
b). Từ điển Anh- Việt, Lê Khả Kế, Nxb Khoa học Xã hội, 1997
c). Từ điển Anh -Việt, Đại học ngoại ngữ, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1997
d). Từ điển Anh- Việt, Phan Ngọc chủ biên; Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1995
e). Từ điển Anh -Viêt, Viện Ngôn ngữ học (Hồ Hải Thụy, Chu Khắc Thuật, Cao Xuân Phổ), Nxb TP Hồ Chí Minh, 1994
f). Từ điển Việt – Anh, Viện Ngôn ngữ học (Đặng Chấn Liêu, Lê Khả Kế, Phạm Duy Trọng), Nxb TP Hồ Chí Minh, 1997
g). Từ điển Việt - Anh , Bùi Phụng, Nxb Thế giới, HN, 1996
Tất cả các cuốn Từ điển Pháp - Việt và Từ điển Việt-Pháp được biên soạn từ năm 1975 đến nay đều dịch hirondelle = chim nhạn, và ngược lại: nhạn = hirondelle
Cụ thể, điều đó đã xẩy ra trong các từ điển sau đây
a). Từ điển sinh học Pháp Việt, Lê Khả Kế, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1981
b). Từ điển Pháp – Việt, Viện Khoa học Xã hội, Lê Khả Kế chủ biên, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1991
c). Từ điển Việt –Pháp, Viện Ngôn ngữ học, Lê Khả Kế, Nguyễn Lân, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989
Các cuốn Từ điển tiếng Việt đều mô tả chim Nhạn đúng như chim Én mà chúng ta vẫn thấy:
a). Theo Từ điển tiếng Việt, Văn Tân chủ biên, (In lần thứ hai, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1977): nhạn = loài chim trời thuộc bộ sẻ, đuôi dài chẻ đôi, mỏ ngắn, thường làm tổ trên hang đá hay bay từng đàn về vách đá
b). Theo Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, Hoàng Phê chủ biên, (tái bản nhiều lần):
nhạn = chim nhỏ di cư, cánh dài nhọn, đuôi chẻ đôi, mỏ ngắn, thường bay thành đàn
c). Theo Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nguyễn Lân, Nxb TP Hồ Chí Minh, 2000:
nhạn= loài chim trời thuộc bộ sẻ, đuôi dài chẻ đôi,mỏ ngắn; Nhạn bay cao mưa rào lại tạnh, nhạn bay thấp mưa ngập bờ ao; nhạn tín = (Theo truyền thuyết, Tô Vũ đời Hán bị giam ở đất Hung-nô viết thư buộc vào chân chim nhạn gửi về cho vua) Tin tức (cũ) .
d).Theo Đại từ điển tiếng Việt, Nguyễn Như Ý chủ biên, Nxb Văn hóa – Thông tin, 1999:
nhạn= chim nhỏ, cánh dài nhọn, đuôi chẻ đôi, mỏ ngắn, bay thành đàn
Trong tất cả các từ điển về tiếng Việt từ cuốn đầu tiên (Đại Nam quấc âm tự vị, cuối thế kỷ 19) đến mọi cuốn khác in trước những năm 60 của thế kỷ 20 thì Nhạn chính là Ngỗng trời. Nhưng sau đó, trong bốn quyển từ điển vừa kể (3 quyển do Viện Ngôn ngữ học bảo trợ) thì Nhạn lại là loại chim mà trước đây có tên là Én. Lời diễn giải trong các quyển ấy, kết hợp với sự xác nhận nhạn = hirondelle = swallow trong các cuốn từ điển Anh –Việt, Việt –Anh, Pháp – Việt, Việt – Pháp, cộng với việc đổi Én thành Nhạn trong các câu danh ngôn và ca dao (như GS Nguyễn Lân và GS Lê Khả Kế đã làm) đã xác nhận điều đó. Nghĩa là loại chim mà bao đời nay người Việt vẫn gọi là Én thì nay đã được các nhà ngôn ngữ học đổi tên thành Nhạn.Tuy nhiên, hình như bây giờ Nhạn không còn là biểu tượng của mùa xuân nữa vì không thấy từ điển nào nhắc đến điều đó.
Các sách chuyên khảo về Chim Việt Nam hiện có đều không nói đến chim én và không hề nhắc đến nó mặc dầu đó là loài chim hết sức quen thuộc ở nước ta. Cụ thể, các sách đó là
a). Chim Việt Nam – Hình thái và phân loại, Võ Quý, Nxb Khoa học & Kỹ thuật, Hà Nội (tập I, 1975; tập II, 1981). Hai tập sách này dày hơn 1000 trang, mô tả khá kỹ các loài chim ở nước ta, gồm hơn 1000 loài, có minh họa bằng hình vẽ đen-trắng. Sách này không nói đến chim Én, mà có một mục viết về Họ Nhạn – Hirundinidae. Vì Hirundinidae là họ của Hirondelle trong tiếng Pháp hoặc Swallow trong tiếng Anh, cho nên, người viết bài này biết rõ rằng, đó chính là Họ Én trước đây nhưng nay đã bị đổi thành Họ Nhạn. Sách này cho biết:
Họ Nhạn gồm các loài chim nhỏ cỡ bằng chim sẻ. Cũng như yến, nhạn là những loài chim chuyên sống trên không, thân có hình thuôn, cổ ngắn, đầu tròn, mỏ dẹp, ngắn, hình tam giác và có thể há được rất rộng. Kiểu cấu tạo mỏ như thế giúp cho nhạn bắt mồi dễ dàng trong không trung. Giò nhạn ngắn, ngón chân yếu nhưng móng chân khá phát triển và cong. Cánh nhạn rất dài, nhọn và có 9 lông cánh sơ cấp thứ nhất rất bé. Đuôi có 12 lông; ở phần lớn loài, hai lông đuôi ngoài cùng dài hơn hẳn các lông khác. Bộ lông thường mượt, chủ yếu là màu đen ánh thép và màu trắng. Chim đực và chim cái có bộ lông giống nhau hay gần giống nhau.
Các loài nhạn đều bay rất giỏi và rất nhẹ nhàng. Chúng có thể đậu ở cành cây, ở vách đá, vách tường hay trên mặt đất nhưng không đi được hay đi rất khó khăn. Thức ăn của nhạn là côn trùng nhỏ mà chúng bắt trong khi bay. Nhạn thường làm tổ ở vách đá, vách tường và đôi khi làm tổ trên cây. Mỗi lứa đẻ 4 – 6 trứng.
Họ Nhạn gồm khoảng 75 loài phân bố rộng rãi trên thế giới. Ở Việt Nam có 10 loài thuộc 3 giống.
Ghi chú Ở đây, tác giả dùng từ yến để chỉ loại chim có bề ngoài rất giống chim én, có tên bằng tiếng Anh là Swift, (tiếng Pháp là Martinet, tiếng Hán là Vũ yến 雨燕), hợp thành Họ Apodidae (= Swift family) mà Trung Quốc gọi là Họ Vũ Yến, ở Việt Nam hiện nay đang gọi là Họ Yến.
b). Chim Việt Nam, Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải, Karen Philipps, Nxb Lao động – Xã hội, Hà Nội, 2000.
Sách này do chương trình Bird Life International tại Việt Nam tổ chức biên soạn và phát hành, với sự giúp đỡ của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Hiệp hội Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (International Union for Conservation of Nature). Phần mô tả các loài chim ngắn gọn, có 85 trang ảnh màu mô tả hơn 500 loài chim. Dưới đây là vài hình ảnh của “chim nhạn” (hàng ngàn năm qua được gọi là chim én) theo sách này.
IV. Có nên đổi tên chim én thành chim nhạn hay không?
Điều gì khiến người ta đổi tên của chim Én?
Én (tương ưng với Hirondelle, Swallow vàYến 燕 (trong Pháp ngữ, Anh ngữ và Hán ngữ) là loại chim nhỏ gồm nhiều giống, rất nhiều loài, bằng cỡ chim sẻ hoặc nhỏ hơn, là nhóm tiêu biểu của họ Hirundinidae mà trước đây người Viêt gọi là họ Én mà khoảng hơn 40 năm gần đây lại đổi thành họ Nhạn. Chim Én đi lại rất kém, cũng không bơi được nhưng bay rất giỏi, sống nhờ tài bay lượn để bắt bọn côn trùng nhỏ trên không. Mọi hoạt động của chúng như bắt mồi, rỉa lông, kể cả ngủ và giao phối đều diễn ra trong lúc bay. Suốt một thời gian rất dài, người ta coi mọi loài chim có những đặc điểm bên ngoài như vậy đều thuộc Họ Én, bao gồm cả một số loài có khả năng gắn tổ vào vách đá bằng chất keo tiết ra theo nước bọt. Trong thế kỷ 20, người ta mới khám phá ra rằng, những loài chim có nước bọt dính ấy và chim Én không có quan hệ họ hàng với nhau. Chỉ vì điều kiện sống giữa chúng với chim Én giống nhau nên đã diễn ra sự tiến hóa hội tụ (convergent evolution) khiến cho chúng có những biểu hiện bề ngoài giống như chim Én, nhưng về bản chất sinh vật học thì khác hẳn, thể hiện rõ nhất ở cấu trúc ADN. Chúng có tên chung bằng tiếng Anh là Swift, tiếng Pháp là Martinet, tiếng Hán là Vũ yến 雨燕. Vì nhóm chim này thực chất không phải là Én nên người ta đã tách chúng ra khỏi Họ Én để xếp vào họ Apodidae hay Swift family (Trung Quốc gọi là họ Vũ yến) rồi ghép với họ Trochilidae (họ Chim ruồi), hợp thành bộ Apodiformes. Trong họ Apodidae này có một số loài thuộc phân họ Collocaliini (người Anh – Mỹ gọi là Swiftlet, người Pháp gọi là Salangane, người Hán gọi là Kim ti yến 金丝燕, tức là Yến tơ vàng, người Nhật viết bằng chữ Hán là Huyệt yến 穴燕, nghĩa là Yến hang) làm tổ gần như hoàn toàn bằng những sợi keo rút ra từ nước bọt. Người Trung Hoa gọi tổ yến ấy là yến oa 燕窩 hoặc yến sào 燕巢 (tiếng Anh là Edible bird's nest, tiếng Pháp là Nid d’hirondelle). Từ hơn 400 năm qua, họ đã coi đó là món ăn rất quý. Giá trị của các loại tổ yến cũng rất khác nhau. Tổ yến của loài Aerodramus fuciphagus, còn gọi là Collocalia fuciphaga (tiếng Anh là Edible-nest Swiftlet, tiếng Pháp là Salangane à nid blanc, tiếng Hán là Trảo-oa Kim ti yến, nghĩa là Yến tơ vàng Java) được coi là quý nhất.
Vì muốn phân biệt rạch ròi giữa Én (còn gọi là Yến, = Hirondelle = Swallow) nên các nhà ngôn ngữ học và sinh vật học nước ta đã đổi Én thành Nhạn và dành tên Yến để chỉ các loài Swift mà người Hán gọi là Vũ yến. Chim Én vốn có mặt trong ca dao và danh ngôn, nay bị đổi thành Nhạn, rồi họ mô tả chim Nhạn theo “quy định” mới, đúng như loại chim có tên là Hirondelle trong tiếng Pháp. Mọi ý niệm về chim Nhạn (sứ giả đưa tin) đã được định hình từ bao đời nay đều bị xóa bỏ để nhường chỗ cho những quy định của họ về chim “Nhạn mới”.
Những rắc rối bỗng xuất hiện do việc đổi tên Én thành Nhạn
Chim Én đã được định hình rõ nét trong tâm thức của mọi người, đã là hình tượng quen thuộc trong những câu ca dao, những câu thơ nổi tiếng. Đổi tên Én thành Nhạn thì âm hưởng và tính truyền cảm của câu thơ sẽ khác hẳn, trở nên xa lạ, lạc lõng. Vả lại, ca dao và những câu thơ nổi tiếng của tiền nhân đều đã đi vào lịch sử, ai có quyền sửa đổi? Chim Nhạn biểu trưng cho sứ giả đưa tin từ người phương xa, đã có chỗ đứng đẹp đẽ trong văn thơ rồi. Trong thơ và ca dao, nhiều khi Én và Nhạn cùng đối diện nhau, bởi vậy, khi đã đổi En thành Nhạn thì cũng phải đổi Nhạn thành cái tên gì đó. Thế là tạo nên sự lộn xộn lung tung. Câu danh ngôn triết lý sâu sắc nhưng giản dị “Một con én không làm nên mùa xuân “ của nhà hiền triết Hy Lạp cách đây 24 thế kỷ, đã trở thành ngạn ngữ quen thuộc ở khắp Châu Âu và trên thế giới, khi bị GS Lê Khả Kế đổi thành Một con nhạn không làm nên mùa xuân thì trở nên gượng ép, vô nghĩa, bởi vì từ bao đời nay có ai nghĩ đến mối liên hệ giữa chim Nhạn (ngỗng trời) và mùa xuân đâu. Còn GS Nguyễn Lân đổi hai câu Én bay thấp, mưa ngập bờ ao / Én bay cao, mưa rào lại tạnh thành ra Nhạn bay cao, mưa rào lại tạnh / Nhạn bay thấp, mưa ngập bờ ao thì quả là đã xuyên tạc câu ca dao phản ánh một kinh nghiệm dân gian. Bởi vì Nhạn là con ngỗng trời, chẳng ai thấy nó tung tăng bay lượn trước mắt mọi người nên không thể có mặt trong hai câu ấy. GS Nguyễn Lân còn cho biết rằng, nhạn tín (hay thư nhạn) nghĩa là tin tức và chú giải: “Theo truyền thuyết, Tô Vũ đời Hán bị giam ở đất Hung-nô viết thư buộc vào chân chim nhạn gửi về cho vua”. Ngay trước đó, ông đã xác quyết: “nhạn là loài chim trời thuộc bộ sẻ, đuôi dài chẻ đôi, mỏ ngắn”. Đó chính là con chim mà từ nhiều thế kỷ người ta đã gọi là Én. Thử hỏi, ai có thể buộc thư vào đôi chân nhỏ xíu như cọng cỏ và ngắn ngủn của một con chim nặng 50 – 60g để nhờ nó chuyển đi xa hàng ngàn dặm?
Cứ theo các vị Nguyễn Lân và Lê Khả Kế, phải thay Én bằng Nhạn như họ đã làm mẫu trong các cuốn từ điển kia thì ắt phải xẩy ra nhiều điều rắc rối, nan giải. Riêng trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã năm lần nhắc đến Én, tám lần nói đến Yến (cũng là Én), nếu phải thay các từ Én và Yến bằng Nhạn thì sẽ có những câu như: Xập xè nhạn liệng lầu không; Thiếp như con nhạn lạc đàn, …,Từ Hải sẽ có tướng mạo Râu hùm, hàm nhạn, mày ngài. Còn gì là thơ của Nguyễn Du nữa đâu!
Đến câu Đổi thay nhạn yến đã hòng đầy niên thì gặp rắc rối to: yến thì đổi thành nhạn, còn nhạn (khác hẳn yến) thì nay gọi là gì? Gọi là Ngỗng trời chăng? Có lẽ chỉ nên gọi là Ngỗng để cho câu thơ vẫn có 8 chữ? Lúc đó, sẽ có hai câu:
Phận bồ từ vẹn chữ tòng,Đổi thay ngỗng nhạn đã hòng đầy niên.
Lại thử noi gương hai vị giáo sư, đổi Én thành Nhạn (mới) và đổi Nhạn (cũ) thành Ngỗng thì sẽ được các câu ca dao trữ tình như sau:
Ngỗng về biển bắc ngỗng ơi /Bao thuở ngỗng hồi để nhạn đợi trông!
và:
Ngỗng nam nhạn bắc lạc bầy / Biết bao giờ đặng duyên vầy ái ân
Có thể chấp nhận sự sửa đổi như thế hay không?
Phải khẳng định rằng, những câu thơ của các thi nhân nổi tiếng cùng với những câu ca dao có nhắc đến nhạn và én (hoặc yến) đều rất hợp cảnh hợp tình, không hề sai, cho nên không thể sửa đổi, không được phép sửa đổi, vì đã quá hay và còn là cứ liệu lịch sử về ngôn ngữ trong văn chương tiếng Việt .
Một em bé khi mới ra đời liền được cha mẹ đặt cho một cái tên để gọi và để phân biệt với mọi đứa trẻ khác. Khi một người lớn vì một lý do nào đó khiến cần phải đổi tên thì việc đó cũng không hề đơn giản, do người ấy có nhiều quan hệ xã hội phức tạp, đổi tên thì sẽ dẫn đến nhiều sự rắc rối nhầm lẫn, có khi rất tai hại. Người nào dù có quan hệ xã hội rộng rãi đến mấy thì cũng chỉ nằm trong một phạm vi rất nhỏ hẹp so với toàn xã hội, vậy mà thủ tục đổi tên cũng khá phiền phức và cần phải xem xét rất thận trọng. Khi một cộng đồng cư dân tiếp xúc với một đối tượng mới lạ (các hiện tượng tự nhiên, các sinh vật, v.v.) thì cộng đồng ấy đặt cho đối tượng nọ một hoặc vài cái tên rồi những cái tên ấy được định hình trong nhận thức của mỗi người, chẳng dễ thay đổi.
Từ xa xưa, người Trung Hoa và người Việt Nam nhìn thấy cá voi và cá sấu sống dưới nước như rất nhiều loại cá khác nên họ coi chúng là những loại cá, gọi là cá voi (kình ngư) và cá sấu (ngạc ngư). Về sau, nhận thấy rằng cá voi là động vật có vú, là một loại thú, cá sấu là động vật bò sát tương tự như thằn lằn, nhưng chẳng ai thấy cần phải đổi tên chúng cho đúng với thực tế. Đó là vì những cái tên kia đã được định hình trong trí óc của mọi người, mọi thế hệ, thật khó có cái tên mới nào thay thế được. Chỉ cần mọi người hiểu và dạy bảo cho các cháu nhỏ biết rõ thực chất của các động vật này là đủ. Cá voi chẳng họ hàng gì với voi. Để làm sáng tỏ điều đó, ta có thể gọi nó là cá kình. Nhưng nó không phải là cá mà thuộc loại thú, Vậy, nếu gọi nó là thú kình thì rất đúng và cũng không sợ nhầm lẫn gì cả. Nhưng chẳng ai gọi như thế. Quả là không ai muốn và cũng rất khó đổi tên cho cá voi, vì đó là một việc chẳng có ich lợi và chướng tai, hoàn toàn không nên làm.
So với cá voi thì chim Én còn gần gũi với quảng đại cư dân Việt Nam gấp hàng vạn lần. Én lại còn len lỏi vào ca dao tục ngữ và văn thơ nhạc họa. cho nên, việc đổi tên cho nó lại càng khó hơn việc đổi tên cho cá voi gấp hàng triệu lần. Nay lại gán cho Én cái tên “Nhạn” (cũng đã được định hình và đi vào văn thơ từ bao thế kỷ) thì sự thể lại càng rắc rối biết bao?
Sự lúng túng của những người đã đổi tên Én thành Nhạn
Chúng ta đã biết rằng, một số giống chim trong họ Hirundinidae (tiếng Việt trước đây gọi là họ Én) đã được chuyển sang họ Apodidae (tiếng Việt gọi là họ Yến) thuộc bộ Apodiformes (bộ Yến) vì chúng có bản chất sinh vật học khác hẳn bọn còn lại mặc dầu nhìn những đặc điểm bên ngoài thì rất khó phân biệt. Bọn còn lại đông đảo hơn thì vẫn thuộc họ Hirundinidae. Đó là những con chim rất quen thuộc với người Việt, vốn là biểu tượng của mùa xuân, trước đây chúng ta vẫn gọi là Én thì nay được các nhà ngôn ngữ học (mà tiêu biểu là GS Lê Khả Kế và GS Nguyễn Lân, cả hai đều đoạt Giải thưởng Nhà nước về thành tích biên soạn từ điển) ban cho một cái tên mới là Nhạn. Người viết bài này cứ ngỡ rằng, sau khi chia lũ Én thành bọn Yến và bọn Nhạn thì cái tên Én bị hủy bỏ, như đã thấy trong hai tác phẩm chuyên khảo về Chim Việt Nam (xem ở cuối mục III của bài này) vì nó không có chỗ đứng nữa. Tuy nhiên, trong cả bốn quyển Từ điển về tiếng Việt kể trên và trong các quyển Từ điển Việt – Anh hoặc Từ điển Việt- Pháp vẫn có từ Én. Hẳn là các nhà biên soạn từ điển đã ngộ ra rằng, không thể xóa bỏ từ Én trong tiếng Việt. Chim Én vốn rất gần gũi thân thiết với mọi người con của Đất Việt, dẫu đã được ban tên mới là Nhạn thì tên cũ ấy vẫn để lại dấu vết sâu đậm trong tâm trí mọi người, trong sách vở, trong thơ ca nhạc họa.
Về từ Én, Từ điển tiếng Việt do Văn Tân chủ biên và Từ điển từ và ngữ Việt Nam của Nguyễn Lân viết gần giống hệt nhau: Én = loài chim nhảy, đuôi chẻ đôi, cánh dài, bay nhanh, hàng năm thường thấy vào mùa xuân. Còn Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên và Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên thì viết chỉ khác nhau vài chữ: Én = chim nhỏ, lông màu đen, cánh dài và nhọn, chân ngắn, bay nhanh, thường gặp nhiều vào mùa xuân.
Với lời diễn giải như vậy thì từ Én vẫn đang được lưu hành, nếu không phải như thế thì các từ điển đã phải ghi thêm mấy chữ “nay gọi là Nhạn” hay là “tên gọi cũ của Nhạn”. Hẳn rằng từ Én nay được các giáo sư giao phó nhiệm vụ định danh cho một loại chim nào đó khác hẳn với chim “Én cũ”, vì “Én cũ” đã được đổi thành Nhạn rồi cơ mà. Cứ theo sự diễn giải trong bốn quyển từ diển này thì người đọc nghĩ ngay đến câu danh ngôn “Một con én không làm nên mùa xuân”. Nhưng, lẽ nào “Én mới” cũng vẫn là Hirondelle, là Swallow, cũng chính là “Én cũ” mà nay đã đổi thành Nhạn? Vậy thì “Én mới” này là loại chim gì đây? Tên cũ của nó là gì? Điều này đáng lẽ phải được nói rõ nhưng không thấy một quyển từ điển tiếng Việt nào nhắc đến. Hẳn là những người biên soạn từ điển rất lúng túng, rất “khó ăn khó nói”. Nay muốn biết cái từ Én ở đây là chỉ con chim gì thì đành phải đi đường vòng, phải tra cứu xem “Én mới” đã được dịch sang tiếng Anh và tiếng Pháp như thế nào, từ đó tiếp tục tìm kiếm trong các đại từ điển của nước ngoài và trên mạng Interrnet mới có thể lần mò ra diện mạo của nó.
Từ điển Việt –Pháp của Lê Khả Kế và Nguyễn Lân (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989) cho biết: Én = Martinet và Yến = Salangane
Từ điển Việt – Anh của Đặng Chấn Liêu, Lê Khả Kế và Phạm Duy Trọng (Nxb TP Hồ Chí Minh, 1997) thì viết: Én = Swift; Yến = Salangane
Ở đây, các từ điển này đã phạm một số sai lầm nghiêm trọng.Salangane là một từ trong tiếng Pháp có gốc Mã Lai và Philippines, tương ứng với Swiftlet trong tiếng Anh. Tại tiểu mục 1 trong phần IV này, độc giả đã biết rằng, Salangane hay Swiftlet là tên chung của các loài trong phân họ Collocaliini thuộc họ Yến (Apodidae) mà người Nhật gọi là Huyệt yến, tức là Yến hang. Họ Apodide là họ của bọn Swift (=Swift family) mà người Trung Quốc gọi là họ Vũ yến còn ở nước ta thì gọi là họ Yến. Các giống Swift là nhóm chim tạo thành họ Apodidae, đã được định danh là Họ Yến rồi, nay lại bảo rằng chúng cũng là Én thì thật là luẩn quẩn. Phải chăng, những người biên soạn các cuốn Từ điển Việt – Pháp và Từ điển Việt – Anh này đã bối rối cực độ nên đành phải viết liều?
V. Vài lời cuối bài
Nếu cứ khăng khăng đổi tên chim Én thành chim Nhạn thì hẳn phải gây ra nhiều rắc rối và mâu thuẫn nan giải trong việc học tập và giảng dạy tiếng Việt. Tai hại nhất là điều đó đã làm cho những câu thơ và những câu ca dao bất hủ trở nên thô kệch, ngớ ngẩn. Đành rằng, các nhà ngôn ngữ học có lòng mong muốn cho từ ngữ tiếng Việt được rành mạch, chính xác, tách bạch rõ ràng đâu ra đấy. Nhưng ngôn ngữ thì biến đổi phức tạp, khó theo đúng những quy định hay phép tắc chặt chẽ. Nếu quá chú trọng uốn nắn sửa chữa để đạt đến mức chính xác như toán học thì nhiều khi dẫn đến sai lầm rất tai hại, mà việc cố ý đổi tên chim Én thành chim Nhạn là một ví dụ rõ rệt.
Đối với những từ ngữ đã có lịch sử lâu đời, đã được định hình trong tâm trí của hàng chục triệu người qua nhiều thế hệ, nghĩa của chúng có thể thu hẹp hoặc mở rông ở từng thời kỳ thì chúng ta phải chú ý đến diễn biến về ngữ nghĩa để hiểu và phân biệt trong từng ngữ cảnh chứ không nên (và cũng không thể) sửa đổi chúng. Từ thời nhà Minh, người Trung Quốc đã coi ”Yến sào” là một món ăn rất quý. Yến 燕 nghĩa là Én, Yến sào nghĩa là Tổ Én, vì hồi bấy giờ người ta cho rằng con chim làm ra cái tổ ấy là con Én. Nay đã biết con chim ấy khác với Én nhưng người ta vẫn gọi nó là Yến, cụ thể là Kim ti yến. Chỉ cần hiểu rõ bản chất của nó là đủ. Người Pháp cũng vậy, họ gọi món ăn ấy là Nid d’hirondelle, nghĩa là Tổ của chim Én. Hiện nay họ vẫn duy trì tên gọi đó, mặc dầu biết rằng đó là tổ của các loài Salangane. Các bộ từ điển tiếng Pháp phổ thông rất nổi tiếng như Larousse, Robert, Hachette đều xác nhận điều này. Khi gõ trên máy tính mấy chữ Nid de Salangane (Tổ của Salangane) để tìm kiếm trên mạng Internet thì chỉ thấy hiện lên 2 văn bản có mấy chữ ấy nhưng lại là văn bản của người Việt để quảng cáo cho món “Yến sào” Việt Nam. Như vậy là đủ để thấy rằng, đổi tên chim Én là một việc không ích lợi gì mà chỉ gây ra rắc rối, làm hại cho tiếng Việt. Không thể đổi tên chim Én đã đành, đổi Én thành Nhạn thì lại càng sai lầm thậm tệ nữa, bởi vì Nhạn cũng là một tên gọi có lịch sử lâu đời, đã từng cùng với Én song hành trong văn thơ. Về từ Yến (tên chim) trong tiếng Việt, chỉ cần mở rộng nghĩa cho nó là đủ.
Trước đây, trong tiếng Việt, từ Yến (tên chim) chỉ có nghĩa là chim Én. Cách đây hơn một thế kỷ, một loại chim đẹp và hót hay, có nguồn gôc từ Quần đảo Canaria (ở Đại Tây Dương, thuộc Tây Ban Nha) được đưa vào Việt Nam cũng được gọi là chim Yến. Nếu muốn phân biệt cho rõ thì gọi là chim Yến cảnh hoặc chim Yến hót. Loại chim Yến này có danh pháp ba phần là Serinus canaria domestica (gồm các biến chủng Bạch Yến, Hồng Yến, Hoàng Yến, ...) thuộc họ Fringillidae (ở Việt Nam gọi là họ Sẻ thông hoặc là họ Sẻ đồng, ở Trung Quốc goi là họ Yến tước 燕雀). Nay từ Yến được mở rộng thêm nữa để chỉ loại chim giống như Én, dùng nước bọt có chất keo để gắn tổ vào vách đá hoặc để làm tổ. Sự mở rộng nghĩa của một từ là điều rất bình thường, không thể vì thế mà phải thay đổi những tên gọi đã có lịch sử nhiều thế kỷ và đã in sâu trong tâm trí mọi người.
Một điều đáng mừng là, tuy các nhà biên soạn từ điển đã cùng nhau đổi tên “con én đưa thoi” trong mùa xuân thành con nhạn nhưng mọi người khác, những người viết văn viết báo, các nhạc sĩ vẫn luôn luôn nói về loại chim ấy bằng cái tên “Chim Én” với tình cảm thân thương, trìu mến. Chắc chắn rằng, chim Én trong các văn phẩm và nhạc phẩm ấy chính là “con én đưa thoi” về mùa xuân trong thơ Nguyễn Du và cũng là con én trong câu danh ngôn của Aristote. Mong sao các thầy giáo, các cô giáo dạy tiếng Việt đừng dựa vào các cuốn từ điển tiếng Việt hiện hành, đừng đổi Én thành Nhạn, vừa gây rắc rối cho mình khi giảng dạy văn thơ, ca dao, tục ngữ, vừa làm hỏng tiếng Việt. Đầu năm nay, trong bài Giải mã hàng chục ngàn chim én về ở Đồng Tháp trên báo Đất Việt ngày 15/01/2013, GS Võ Quý cũng hoàn toàn gọi Én bằng cái tên muôn thưở của nó chứ không gọi bằng cái tên mới là Nhạn như TS Lê Mạnh Hùng trong cùng một bài ấy. Nếu đúng đó là chủ ý của GS Võ Quý thì thật là một đều rất đáng mừng.
Nguồn: Văn Hóa Nghệ An
Không có nhận xét nào :
Đăng nhận xét

markdown:
I. Nỗi băn khoăn khó dứt
I. Nỗi băn khoăn khó dứt
Trong một lần giở cuốn Từ điển Anh Việt (của
*Ủy ban Khoa học Xã hội, Viện ngôn ngữ học,*Nhà xuất bản *Khoa học Xã hội*, Hà Nội, 1975, 1960 trang, khổ 17 x 25cm), gặp từ swallow, người viết bài này không khỏi ngỡ ngàng khi nhìn thấy những dòng sau đây:
swallow
1 *dt (động)*Chim nhạn. One swallow does not make a summer = Một con nhạn không làm nên mùa xuân.
(Từ swallow trong tiếng Anh có vài nghĩa khác nhau; swallow
1tức là nói về nghĩa thứ nhất, là danh từ chỉ tên một loại động vật)
Nhóm từ does not make a summer nghĩa là
*không làm nên mùa hạ*chứ chẳng phải là *không làm nên mùa xuân*. Hơn nữa, từ swallow trong tiếng Anh (là danh từ chỉ tên chim) hoàn toàn đồng nghĩa với từ hirondelle trong tiếng Pháp và với từ chim én trong tiếng Việt. Vậy, câu “One swallow does not make a summer” phải được dịch sang tiếng Việt là “Một con én không làm nên mùa hạ”.
Không ít người Việt Nam đã từng biết câu ngạn ngữ “Một con én không làm nên mùa xuân”. Nó đã đến nước ta qua sách báo tiếng Pháp, vốn là câu “
*Une hirondelle ne fait pas le printemps*”. Ở cuốn *Pháp Việt từ điển*của học giả Đào Duy Anh, từ *hirondelle*được dịch sang tiếng Việt là *chim én, yến*燕, và sau khi nêu vài nghĩa phái sinh khác thì tiếp đến câu *Une hirondelle ne fait pas le printemps*, được giải nghĩa là: __Lấy một việc chưa nên kết luận, quyết đoán__. Trong từ điển *Robert*, tại mục từ *hirondelle,*câu ngạn ngữ này được giải thích một cách sáng sủa hơn: __un fait isolé, un seul exemple n’autorise pas de conclusion générale__(nghĩa là: một sự việc riêng lẻ, một ví dụ duy nhất không cho phép rút ra kết luận tổng quát). Cũng có thể diễn giải rằng: __không nên quá vội tin vào những biểu hiện bề ngoài__; __một cá nhân đơn độc không đủ để thực hiện một mục tiêu cao cả__. Đây vốn là một câu danh ngôn triết lý của nhà triết học Hy Lạp cổ đại Aristote (384 – 322 tr CN) và đã trở thành ngạn ngữ rất phổ biến ở các nước châu Âu và nhiều nước khác, những nơi mà mỗi năm đều có một mùa xuân rõ rệt. Người Nga cũng có câu одна ласточка весны не делает; người Trung Hoa thì nói rằng, độc yến bất thành xuân 獨燕不成春, hoàn toàn tương ứng với câu trong tiếng Pháp. Chim én di cư về phương nam để tránh rét, sang mùa xuân thì trở về phương bắc, xuất hiện ở miền nam nước Nga và ở hầu khắp các nước Châu Âu nhưng sang mùa hạ mới về đến nước Anh, nên câu ngạn ngữ này ở xứ sương mù cũng khác một chút so với tiếng Pháp hoặc tiếng Nga.
Hẳn là các soạn giả của cuốn
*Từ điển Anh Việt*kia đã biết rõ câu ngạn ngữ tiếng Pháp nọ cùng với lời dịch ra tiếng Việt quá quen thuộc nên đành phải dịch chữ summer (nghĩa là __mùa hạ__) thành ra mùa xuân. Có thể thông cảm với lời dịch sai này, nhưng một câu ví dụ nêu trong từ điển mà phải dịch sai một từ thì có nên hay không? Một điều đáng băn khoăn hơn nữa là, họ đã dịch từ swallow (tương đương với hirondelle) thành chim nhạn rồi đặt nó vào câu ngạn ngữ “Một __con nhạn__không làm nên mùa xuân”. Đem câu này dán lên thanh tìm kiếm của Google trên máy tính, độc giả sẽ không tìm thấy một văn bản nào viết như thế, mà chỉ gặp rất nhiều văn bản có câu “Một __con én__không làm nên mùa xuân” hay “Một __cánh én__không làm nên mùa xuân”. Nghĩa là, không ai chấp nhận việc đổi ÉN thành NHẠN, bởi vì Nhạn và Én là hai loại chim khác nhau. Ca dao đã có câu: *Nhạn về biển bắc Nhạn ơi/ Bao thuở Nhạn hồi để Én đợi trông*. Việc đổi Én thành Nhạn thì sai hoàn toàn, tệ hơn việc đổi Gà thành Vịt. Câu ngạn ngữ kia vẫn mãi mãi phải dịch là Một con én không làm nên mùa xuân. **II. Én và nhạn trong trong tâm thức người Việt**
1.Chim én – biểu tượng của mùa xuân
Đối với mọi người Việt Nam, Én (hoặc Yến 燕, theo Hán ngữ) là một loại chim rất quen thuộc. Sắp đến mùa lạnh, chim én lặng lẽ rời khỏi “bản quán” để tránh rét, ít khi bay thành từng đàn. Chỉ đến mùa xuân ấm áp chúng mới rủ nhau lũ lượt về “cố hương” tạo nên biểu tượng của mùa xuân, và là hình ảnh hết sức quen thuộc trong tâm trí mọi người:
*Ngày xuân con én đưa thoi*(Truyện Kiều). Người nông dân theo dõi cách bay lượn của chim én để “dự báo thời tiết”, và chim én đi vào câu tục ngữ: *Én bay thấp, mưa ngập bờ ao / Én bay cao, mưa rào lại tạnh*. (Theo sách *Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam*của Vũ Ngọc Phan,ở đoạn nói về *Khí tượng và lao động sản xuất*).
Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du còn nhắc đến chim én ở một số câu thơ khác, với hình tượng chim én để tả tình tả cảnh mà thật khó dùng thứ khác để thay thế:
*Thiếp như con én lạc đàn*(câu 2117); *Xập xè én liệng lầu không*(câu 2274). Chim én có miệng rộng, cằm bạnh, cho nên *hàm én*(trong Hàn ngữ là *yến ham*燕頷) là một đặc điểm về tướng mạo toát lên vẻ uy nghiêm của một võ tướng. Ban Siêu (32 – 102, danh tướng thời Đông Hán) thì có *cổ hùm hàm én*(yến hạm hổ cảnh); Trương Phi (? – 221, dũng tướng thời Tam quốc) thì có *râu hùm hàm én*(yến hạm hổ tu). Cái *hàm én*của Từ Hải đã được Nguyễn Du nhắc đến hai lần trong Truyện Kiều: *Râu hùm, hàm én, mày ngài*(câu 2167) và *Hãy còn hàm én mày ngài như xưa*(câu 2274)
Khi chim én được gọi là
*yến*, lại đi liền với *anh*(chim vàng anh) thì thường để diễn tả quang cảnh đông vui nhộn nhịp, có khi mang sắc thái “trăng hoa”, như ở các câu trong Truyện Kiều: *Gần xa nô nức*(câu 45); __yến anh__ *Xôn xao ngoài cửa hiếm gì*(câu 64); __yến anh__ *Quá chiều nên đã chán chường*(câu 514); __yến anh__ *Xôn xao*(câu 944) __anh yến__dập dìu trúc mai *Lạc đàn mang lấy nợ nần*(câu 1098); hoặc: __yến anh__ *Điều đâu lấy*(câu 955); __yến__làm __anh__ *Quyến*? (câu 1180). __anh__rủ __yến__sự này tại ai
Chim én có mặt trong vô số bài hát mừng xuân. Nó đã là đề tài của các nhạc sĩ nổi tiếng. Chỉ cần kể tên một số bài như
*Cánh én tuổi thơ*của Phạm Tuyên, *Tạm biệt chim én*của Trần Tiến, *Mùa chim én bay*của Hoàng Hiệp, *Những cánh én mùa xuân*của Nguyễn Hiền; *Khi chim én về*của Võ Công Anh … cũng đủ thấy chim én thân thiết với các nhạc sĩ như thế nào.
Các nhà nhiếp ảnh và các họa sĩ không thể không chú ý đến chim én. Ở Trung Quốc,
*Xuân phong yến hỷ*春風燕喜 (Én mừng gió xuân) là một chủ đề lớn trong hội họa suốt nhiều thế kỷ, nổi tiếng nhất về chủ đề này là tác phẩm của Lữ Kỷ 呂紀(1477 - ?), họa sĩ lừng danh thời Minh. Loạt tranh này đã từng lưu hành ở nước ta. Hiện nay, một số bức tranh thuộc chủ đề này đang được thêu hoặc in lại vì có nhiều người ưa chuộng.
Thật khó tìm thấy một loại chim nào khác đi vào tâm thức người Việt sâu xa hơn chim Én. Nó có mặt trong ca dao, tục ngữ và ở mọi lĩnh vực nghệ thuật khác như văn, thơ, nhạc, họa.
2. Chim nhạn và bóng dáng của nó trong thơ ca
Nhạn không gần gũi với con người như én. Nhiều người chỉ nghe nói đến chim nhạn nhưng không biết rõ về nó. Nhưng trong văn thơ và ca dao, sau chim én thì chim nhạn được nói đến nhiều hơn các loại chim khác. Bởi vậy, việc tra cứu trong sách vở để biết rõ về chim nhạn là điều cần thiết.
a). Theo
*Đại Nam quấc âm tự vị,*Huình Tịnh Paulus Của, Imprimerie REY CURIOL & C ie
Saigon, 1896:
Nhạn = Thứ chim giống con ngỗng.
b) Theo
*Từ điển Việt Nam phổ thông*, Đào Văn Tập, Nhà sách Vĩnh Bảo, Sài gòn, 1951:
Nhạn = giống chim loài vịt trời.
Nhạn tín = tin do chim nhạn đem tới (lấy tích Tô Vũ bên Tàu xưa sang sứ Hung- nô, bị đày, phải buộc thư vào chân chim nhạn để nhắn tin về cho vua Hán).
c) Theo
*Việt nam tân từ điển,*Thanh Nghị, Nxb Thời thế, Sài gòn, 1952
Nhạn = chim thuộc loài vịt, cũng gọi là mòng
Nhạn tín = tin nhờ con chim nhạn đem đến (theo tích Tô Vũ bị đày, viết thư vào lụa buộc vào chim nhạn đưa về cho vua). Thơ có câu:
*Ngày sáu khắc nghe tin nhạn vắng .*
d) Theo
*Từ điển Việt Nam,*Lê Văn Đức – Lê Ngọc Trụ, Nhà sách Khai trí, Sài gòn, 1970.
Nhạn = con mòng hay chim mòng, loại chim giống như vịt, hay bay xa:
*Nhạn về biển bắc nhạn ôi* *Bao thuở nhạn hồi để én đợi trông*(Ca dao)
e) Theo
*Từ điển Việt – Pháp*(Dictionnaire Annamite – Français), J.F.M. Génibrel,
Imprimerie de la Mission à Tân Định, Saigon, 1898
NHẠN 雁= Oie sauvage ( =Ngỗng trời)
f). Theo
*Từ điển Việt – Pháp phổ thông,*Đào Văn Tập, Nhà sách Vĩnh – bảo, Saigon, 1950
Nhạn = Oie sauvage ( =Ngỗng trời)
g) Theo
*Việt – Pháp từ điển*, Đào Đăng Vỹ, Nhà sách Nguyễn Trung, Saigon, 1970
Nhạn (mòng) = Oie sauvage ( =Ngỗng trời)
*Ngày sáu khắc mong tin nhạn vắng*(Cung oán) *Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa*(Kiều)
h) Theo
*Hán – Anh song giải Tân Hoa tự điển*(Tự điển Tân Hoa, giải thích bằng Hán ngữ và Anh ngữ), Thương vụ ấn thư quán Quốc tế hữu hạn công ty, Bắc kinh, 2000
雁(鴈), 大雁,鸟名, 多指鴻雁, 羽毛褐色, 腹部白色, 嘴 扁平, 腿短, 群居 在水边. 飞时排列成行. 是候鸟. wild goose; goose, usu.
__hóngyan__, any of various brown and white-bellied aquatic birds with a flat bill and short legs, living by waterside in groups, and flying in one-line flocks. It is migratory bird.
Dịch: Nhạn = ngỗng hoang dại, thường chỉ
*hồng nhạn,*là mọi loài thủy cầm lông nâu, bụng trắng có mỏ bẹt và chân ngắn, sống ven các vùng nước, thành từng đàn, bay theo từng nhóm thành một hàng. Đây là loại chim di cư.
i). Theo
*Từ điển Wikipedia*Hán ngữ và Anh ngữ trên mạng Internet thì Nhạn 雁 có tên Latin là *Anser,*loài tiêu biểu nhất có tên là *Anser anser*, tên tiếng Anh là Grey goose, Greylag goose (Ngỗng xám), có khi cũng gọi là Anser, nặng khoảng 2,5 – 4,1kg.
Trong sách
*Chim Việt Nam*tập I (Nxb Khoa học & Kỹ thuật, HN, 1975), tại trang 110, GS Võ Quý cho biết: loài *Anser anser*có tên tiếng Việt là Ngỗng trời (đừng nhầm với Thiên nga), trọng lượng 2,6 – 6,0kg, về mùa đông, loài này có nhiểu ở vùng đồng bằng gần bờ biển (về phía nam, đến Thừa Thiên).
Như vậy, tất cả các từ điển ở nước ta từ cuối thế kỷ 19 đến năm 1970 đã diễn giải về chim nhạn đúng như nghĩa của từ Nhạn 雁trong Hán ngữ và phù hợp với ý nghĩa biểu tượng của nó trong thơ văn Việt Nam. Đó là một giống chim thuộc họ Vịt (
*Anatidae*), sắp đến mùa rét thì bay thành hàng dài xuống phương nam để tránh rét, kiếm ăn ở ven biển, ở ven sông, ở các hồ đầm hoang vắng. Xuất phát từ truyện Tô Vũ thời Hán, chim nhạn đã đi vào văn thơ Việt Nam với nghĩa bóng là phái viên đưa thư (như chú giải trong một số từ điển kể trên):
Nhạn =Ngỗng xám = Ngỗng trời
*Mây giăng ải bắc trông tin nhạn,* *Ngày xế non nam bặt tiếng hồng*
(Nguyễn Đình Chiểu, trong bài Xúc cảnh)
*Ngày sáu khắc tin mong nhạn vắng,* *Đêm năm canh tiếng lắng chuông rền.*
(Nguyễn Gia Thiều, trong Cung oán ngâm khúc)
*Thấy nhạn luống tưởng thư phong,* *Nghe hơi sương sắm áo bông sẵn sàng.*
(Đoàn Thị Điểm, trong Chinh phụ ngâm)
*Tin nhạn vẩn, lá thư bài,* *Đưa người cửa trước, rước người cửa sau*
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Nhiều khi chim nhạn là hình tượng thích hợp để đưa vào những câu thơ tả cảnh, tả tình, như Nguyễn Du đã mấy lần sử dụng trong Truyện Kiều:
*Buồn trông phong cảnh quê người.* *Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa*
và:
*Phận bồ từ vẹn chữ tòng,* *Đổi thay nhạn yến đã hòng đầy niên.* *Hoặc như trong truyện thơ khuyết danh Bích câu kỳ ngộ* *Những là én bắc nhạn nam,* *Cánh hoa mặt nước biết làm sao đây.* *Và cả trong những câu ca dao trữ tình, lãng mạn:* *Nhạn về biển bắc nhạn ơi* *Bao thuở nhạn hồi để én đợi trông!*
Hay:
*Nhạn nam én bắc lạc bầy* *Biết bao giờ đặng duyên vầy ái ân* **3. Những nét tương phản giữa nhạn và én**
Nhạn và én là hai loại chim khác nhau hoàn toàn về mọi đặc điểm, chúng tạo thành một cặp tương phản. Trước hết, về độ lớn của thân thể, chúng khác xa nhau, có trọng lượng chênh lệch nhau khoảng 100 lần. Loài nhạn nhỏ nhất cũng có trọng lượng từ 1,2 đến 1,6kg, còn loài én nhỏ nhất chỉ năng 10 – 20g; Loài nhạn lớn nhất có thể nặng tới 6kg nhưng loài én lớn nhất chỉ nặng không quá 60g. Nhạn bay rất cao thành hàng dài thẳng tắp, trong khi én bay lượn rất thấp không theo hàng lối nào cả. Chim nhạn mò cua bắt cá dưới nước, còn chim én thì săn bắt muỗi và các loại côn trùng nhỏ bé trên không. Người ta thường thấy từng đàn chim nhạn trên trời vào mùa thu, khi chúng bắt đầu bay về phương nam để để tránh rét, nhưng lại được ngắm nhìn từng đàn chim én bay lượn về mùa xuân khi mùa rét đã trôi qua. Nhạn và én thật khó gặp nhau, dường như chúng luôn luôn ở hai phương trời cách biệt. Ở miền bắc nước ta, cuối mùa thu, khi chim nhạn từ phương bắc bay về thì chim én (chịu rét kém hơn) đã phải tìm đến nơi xa hơn, ấm hơn. Bởi thế cho nên, trong bài
*Cảm thu, tiễn thu*, thi sĩ Tản Đà đã viết: *Nhạn về én lại bay đi,* *Đêm thì vượn hót, ngày thì ve ngâm.*
Giữa nhạn và én có những đặc điểm tương phản như vậy cho nên, trong thơ ca, mỗi khi nhạn và én cùng được nhắc đến trong một tình huống, chúng đều đứng ở những vị trí tương phản, ví dụ như trong các câu thơ:
*Đổi thay nhạn yến đã hòng đầy niên; Nhạn về én lại bay đi*hay: *Những là én bắc nhạn nam,*hoặc như trong ca dao: *Nhạn về biển bắc nhạn ơi / Bao thuở nhạn hồi để én đợi trông.* *v*à: *Nhạn nam én bắc lạc bầy / Biết bao giờ lại duyên vầy ái ân* **III. Chim én đã bị đổi tên thành chim nhạn**
Trong tất cả các từ điển Pháp -Viêt và Việt –Pháp lưu hành từ những năm 1970 về trước, từ Én trong tiếng Việt được dùng để dịch từ Hirondelle trong tiếng Pháp. Theo chiều ngược lại, từ Hirondelle được dịch sang tiếng Việt bằng từ Én, với sự nhất trí của mọi người. Đối với từ Swallow trong tiếng Anh cũng vậy, vì nó hoàn toàn tương đương với từ Hirondelle nên cũng luôn luôn được dịch sang tiếng Việt bằng từ Én. Nghĩa là: Hirondelle = Swallow = Én. Nhưng, có lẽ vì GS Lê Khả Kế (một nhà sinh vật học và một người biên soạn từ điển) chủ trương đổi tên chim Én thành chim Nhạn, khi ông khẳng định rằng Hirondelle = Swallow = Nhạn thì tất cả những người biên soạn từ điển tiếp sau đều phụ họa theo. Sau đây là những thí dụ cụ thể:
Tất cả các cuốn
*Từ điển Anh- Việt*và *Từ điển Việt- Anh*được biên soạn từ năm 1975 đến nay đều dịch swallow = chim nhạn, và ngược lại: nhạn = swallow
Có thể kể một số cuốn như:
a).
*Từ điển sinh học Anh- Việt*, Nxb Khoa học & Kỹ thuật HN, 1976
b).
*Từ điển Anh- Việt,*Lê Khả Kế, Nxb Khoa học Xã hội, 1997
c).
*Từ điển Anh -Việt*, Đại học ngoại ngữ, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1997
d).
*Từ điển Anh- Việt,*Phan Ngọc chủ biên; Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1995
e).
*Từ điển Anh -Viêt,*Viện Ngôn ngữ học (Hồ Hải Thụy, Chu Khắc Thuật, Cao Xuân Phổ), Nxb TP Hồ Chí Minh, 1994
f).
*Từ điển Việt – Anh*, Viện Ngôn ngữ học (Đặng Chấn Liêu, Lê Khả Kế, Phạm Duy Trọng), Nxb TP Hồ Chí Minh, 1997
g).
*Từ điển Việt - Anh*, Bùi Phụng, Nxb Thế giới, HN, 1996
Tất cả các cuốn
*Từ điển Pháp - Việt*và *Từ điển Việt-Pháp*được biên soạn từ năm 1975 đến nay đều dịch hirondelle = chim nhạn, và ngược lại: nhạn = hirondelle
Cụ thể, điều đó đã xẩy ra trong các từ điển sau đây
a).
*Từ điển sinh học Pháp Việt*, Lê Khả Kế, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 1981
b).
*Từ điển Pháp – Việt*, Viện Khoa học Xã hội *,*Lê Khả Kế chủ biên, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1991
c).
*Từ điển Việt –Pháp,*Viện Ngôn ngữ học, Lê Khả Kế, Nguyễn Lân, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989
Các cuốn Từ điển tiếng Việt đều mô tả chim Nhạn đúng như chim Én mà chúng ta vẫn thấy:
a). Theo
*Từ điển tiếng Việt*, Văn Tân chủ biên, (In lần thứ hai, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1977): nhạn = __loài chim trời thuộc bộ sẻ, đuôi dài chẻ đôi, mỏ ngắn, thường làm tổ trên hang đá hay bay từng đàn về vách đá__
b). Theo
*Từ điển tiếng Việt*, Viện Ngôn ngữ học, Hoàng Phê chủ biên, (tái bản nhiều lần):
nhạn =
__chim nhỏ di cư, cánh dài nhọn, đuôi chẻ đôi, mỏ ngắn, thường bay thành đàn__
c). Theo
*Từ điển từ và ngữ Việt Nam*, Nguyễn Lân, Nxb TP Hồ Chí Minh, 2000:
nhạn=
__loài chim trời thuộc bộ sẻ, đuôi dài chẻ đôi,mỏ ngắn__; *Nhạn bay cao mưa rào lại tạnh, nhạn bay thấp mưa ngập bờ ao;*nhạn tín = (Theo truyền thuyết __,__ __Tô Vũ đời Hán bị giam ở đất Hung-nô viết thư buộc vào chân chim nhạn gửi về cho vua__) Tin tức ( *cũ* __)__.
d).Theo
*Đại từ điển tiếng Việt*, Nguyễn Như Ý chủ biên, Nxb Văn hóa – Thông tin, 1999:
nhạn=
__chim nhỏ, cánh dài nhọn, đuôi chẻ đôi, mỏ ngắn, bay thành đàn__
Trong tất cả các từ điển về tiếng Việt từ cuốn đầu tiên (
*Đại Nam quấc âm tự vị*, cuối thế kỷ 19) đến mọi cuốn khác in trước những năm 60 của thế kỷ 20 thì Nhạn chính là Ngỗng trời. Nhưng sau đó, trong bốn quyển từ điển vừa kể (3 quyển do Viện Ngôn ngữ học bảo trợ) thì Nhạn lại là loại chim mà trước đây có tên là Én. Lời diễn giải trong các quyển ấy, kết hợp với sự xác nhận *nhạn = hirondelle = swallow*trong các cuốn từ điển Anh –Việt, Việt –Anh, Pháp – Việt, Việt – Pháp, cộng với việc đổi Én thành Nhạn trong các câu danh ngôn và ca dao (như GS Nguyễn Lân và GS Lê Khả Kế đã làm) đã xác nhận điều đó. Nghĩa là loại chim mà bao đời nay người Việt vẫn gọi là Én thì nay đã được các nhà ngôn ngữ học đổi tên thành Nhạn.Tuy nhiên, hình như bây giờ Nhạn không còn là biểu tượng của mùa xuân nữa vì không thấy từ điển nào nhắc đến điều đó.
Các sách chuyên khảo về
*Chim Việt Nam*hiện có đều không nói đến chim én và không hề nhắc đến nó mặc dầu đó là loài chim hết sức quen thuộc ở nước ta. Cụ thể, các sách đó là
a).
*Chim Việt Nam – Hình thái và phân loại*, Võ Quý, Nxb *Khoa học & Kỹ thuật*, Hà Nội (tập I, 1975; tập II, 1981). Hai tập sách này dày hơn 1000 trang, mô tả khá kỹ các loài chim ở nước ta, gồm hơn 1000 loài, có minh họa bằng hình vẽ đen-trắng. Sách này không nói đến chim Én, mà có một mục viết về Họ Nhạn – Hirundinidae. Vì Hirundinidae là họ của Hirondelle trong tiếng Pháp hoặc Swallow trong tiếng Anh, cho nên, người viết bài này biết rõ rằng, đó chính là Họ Én trước đây nhưng nay đã bị đổi thành Họ Nhạn. Sách này cho biết: *Họ Nhạn gồm các loài chim nhỏ cỡ bằng chim sẻ. Cũng như* __yến__, nhạn là những loài chim chuyên sống trên không, thân có hình thuôn, cổ ngắn, đầu tròn, mỏ dẹp, ngắn, hình tam giác và có thể há được rất rộng. Kiểu cấu tạo mỏ như thế giúp cho nhạn bắt mồi dễ dàng trong không trung. Giò nhạn ngắn, ngón chân yếu nhưng móng chân khá phát triển và cong. Cánh nhạn rất dài, nhọn và có 9 lông cánh sơ cấp thứ nhất rất bé. Đuôi có 12 lông; ở phần lớn loài, hai lông đuôi ngoài cùng dài hơn hẳn các lông khác. Bộ lông thường mượt, chủ yếu là màu đen ánh thép và màu trắng. Chim đực và chim cái có bộ lông giống nhau hay gần giống nhau. *Các loài nhạn đều bay rất giỏi và rất nhẹ nhàng. Chúng có thể đậu ở cành cây, ở vách đá, vách tường hay trên mặt đất nhưng không đi được hay đi rất khó khăn. Thức ăn của nhạn là côn trùng nhỏ mà chúng bắt trong khi bay. Nhạn thường làm tổ ở vách đá, vách tường và đôi khi làm tổ trên cây. Mỗi lứa đẻ 4 – 6 trứng.* *Họ Nhạn gồm khoảng 75 loài phân bố rộng rãi trên thế giới. Ở Việt Nam có 10 loài thuộc 3 giống.* __Ghi chú__Ở đây, tác giả dùng từ *để chỉ loại chim có bề ngoài rất giống chim én, có tên bằng tiếng Anh là* __yến__ *(tiếng Pháp là* __Swift__, *, tiếng Hán là* __Martinet__ *V*雨燕), hợp thành Họ Apodidae (= Swift family) mà Trung Quốc gọi là Họ Vũ Yến, ở Việt Nam hiện nay đang gọi là Họ Yến. __ũ yến__
b).
*Chim Việt Nam,*Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải, Karen Philipps, Nxb Lao động – Xã hội, Hà Nội, 2000.
Sách này do chương trình
*Bird Life International*tại Việt Nam tổ chức biên soạn và phát hành, với sự giúp đỡ của *Ngân hàng Thế giới*(World Bank) và *Hiệp hội Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên*( *International Union for Conservation of Nature). Phần mô tả các loài chim ngắn gọn, có 85 trang ảnh màu mô tả hơn 500 loài chim.*Dưới đây là vài hình ảnh của “chim nhạn” (hàng ngàn năm qua được gọi là chim én) theo sách này. __IV.__Có nên đổi tên chim én thành chim nhạn hay không?
Điều gì khiến người ta đổi tên của chim Én?
Én (tương ưng với Hirondelle, Swallow vàYến 燕 (trong Pháp ngữ, Anh ngữ và Hán ngữ) là loại chim nhỏ gồm nhiều giống, rất nhiều loài, bằng cỡ chim sẻ hoặc nhỏ hơn, là nhóm tiêu biểu của họ Hirundinidae mà trước đây người Viêt gọi là họ Én mà khoảng hơn 40 năm gần đây lại đổi thành họ Nhạn. Chim Én đi lại rất kém, cũng không bơi được nhưng bay rất giỏi, sống nhờ tài bay lượn để bắt bọn côn trùng nhỏ trên không. Mọi hoạt động của chúng như bắt mồi, rỉa lông, kể cả ngủ và giao phối đều diễn ra trong lúc bay. Suốt một thời gian rất dài, người ta coi mọi loài chim có những đặc điểm bên ngoài như vậy đều thuộc Họ Én, bao gồm cả một số loài có khả năng gắn tổ vào vách đá bằng chất keo tiết ra theo nước bọt. Trong thế kỷ 20, người ta mới khám phá ra rằng, những loài chim có nước bọt dính ấy và chim Én không có quan hệ họ hàng với nhau. Chỉ vì điều kiện sống giữa chúng với chim Én giống nhau nên đã diễn ra sự tiến hóa hội tụ (convergent evolution) khiến cho chúng có những biểu hiện bề ngoài giống như chim Én, nhưng về bản chất sinh vật học thì khác hẳn, thể hiện rõ nhất ở cấu trúc ADN. Chúng có tên chung bằng tiếng Anh là Swift, tiếng Pháp là Martinet, tiếng Hán là Vũ yến 雨燕. Vì nhóm chim này thực chất không phải là Én nên người ta đã tách chúng ra khỏi Họ Én để xếp vào họ Apodidae hay Swift family (Trung Quốc gọi là họ Vũ yến) rồi ghép với họ Trochilidae (họ Chim ruồi), hợp thành bộ Apodiformes. Trong họ Apodidae này có một số loài thuộc phân họ
*Collocaliini*(người Anh – Mỹ gọi là *Swiftlet*, người Pháp gọi là *Salangane,*người Hán gọi là *Kim ti yến*金丝燕, tức là *Yến tơ vàng*, người Nhật viết bằng chữ Hán là *Huyệt yến*穴燕, nghĩa là *Yến hang*) làm tổ gần như hoàn toàn bằng những sợi keo rút ra từ nước bọt. Người Trung Hoa gọi tổ yến ấy là yến oa 燕窩 hoặc yến sào 燕巢 (tiếng Anh là *Edible bird's nest,*tiếng Pháp là *Nid d’hirondelle*). Từ hơn 400 năm qua, họ đã coi đó là món ăn rất quý. Giá trị của các loại tổ yến cũng rất khác nhau. Tổ yến của loài *Aerodramus fuciphagus* *,*còn gọi là *Collocalia fuciphaga*(tiếng Anh là *Edible-nest Swiftlet*, tiếng Pháp là [, tiếng Hán là](http://fr.wikipedia.org/wiki/Salangane_%C3%A0_nid_blanc) *Salangane à nid blanc* *Trảo-oa Kim ti yến*, nghĩa là *Yến tơ vàng Java*) được coi là quý nhất.
Vì muốn phân biệt rạch ròi giữa Én (còn gọi là Yến, = Hirondelle = Swallow) nên các nhà ngôn ngữ học và sinh vật học nước ta đã đổi Én thành Nhạn và dành tên Yến để chỉ các loài Swift mà người Hán gọi là Vũ yến. Chim Én vốn có mặt trong ca dao và danh ngôn, nay bị đổi thành Nhạn, rồi họ mô tả chim Nhạn theo “quy định” mới, đúng như loại chim có tên là Hirondelle trong tiếng Pháp. Mọi ý niệm về chim Nhạn (sứ giả đưa tin) đã được định hình từ bao đời nay đều bị xóa bỏ để nhường chỗ cho những quy định của họ về chim “Nhạn mới”.
Những rắc rối bỗng xuất hiện do việc đổi tên Én thành Nhạn
Chim Én đã được định hình rõ nét trong tâm thức của mọi người, đã là hình tượng quen thuộc trong những câu ca dao, những câu thơ nổi tiếng. Đổi tên Én thành Nhạn thì âm hưởng và tính truyền cảm của câu thơ sẽ khác hẳn, trở nên xa lạ, lạc lõng. Vả lại, ca dao và những câu thơ nổi tiếng của tiền nhân đều đã đi vào lịch sử, ai có quyền sửa đổi? Chim Nhạn biểu trưng cho sứ giả đưa tin từ người phương xa, đã có chỗ đứng đẹp đẽ trong văn thơ rồi. Trong thơ và ca dao, nhiều khi Én và Nhạn cùng đối diện nhau, bởi vậy, khi đã đổi En thành Nhạn thì cũng phải đổi Nhạn thành cái tên gì đó. Thế là tạo nên sự lộn xộn lung tung. Câu danh ngôn triết lý sâu sắc nhưng giản dị “
*Một*“ của nhà hiền triết Hy Lạp cách đây 24 thế kỷ, đã trở thành ngạn ngữ quen thuộc ở khắp Châu Âu và trên thế giới, khi bị GS __con én__không làm nên mùa xuân *Lê Khả Kế*đổi thành *Một*thì trở nên gượng ép, vô nghĩa, bởi vì từ bao đời nay có ai nghĩ đến mối liên hệ giữa chim Nhạn (ngỗng trời) và mùa xuân đâu. Còn GS __con nhạn__không làm nên mùa xuân *Nguyễn Lân*đổi hai câu *Én bay thấp, mưa ngập bờ ao / Én bay cao, mưa rào lại tạnh*thành ra *Nhạn bay cao, mưa rào lại tạnh*/ *Nhạn bay thấp, mưa ngập bờ ao*thì quả là đã xuyên tạc câu ca dao phản ánh một kinh nghiệm dân gian. Bởi vì Nhạn là con ngỗng trời, chẳng ai thấy nó tung tăng bay lượn trước mắt mọi người nên không thể có mặt trong hai câu ấy. GS Nguyễn Lân còn cho biết rằng, *nhạn tín*(hay *thư nhạn*) nghĩa là *tin tức*và chú giải: “Theo truyền thuyết __,__ __Tô Vũ đời Hán bị giam ở đất Hung-nô viết thư buộc vào chân chim nhạn gửi về cho vua__”. Ngay trước đó, ông đã xác quyết: “nhạn là __loài chim trời thuộc bộ sẻ, đuôi dài chẻ đôi, mỏ ngắn__”. Đó chính là con chim mà từ nhiều thế kỷ người ta đã gọi là Én. Thử hỏi, ai có thể buộc thư vào đôi chân nhỏ xíu như cọng cỏ và ngắn ngủn của một con chim nặng 50 – 60g để nhờ nó chuyển đi xa hàng ngàn dặm?
Cứ theo các vị Nguyễn Lân và Lê Khả Kế, phải thay Én bằng Nhạn như họ đã làm mẫu trong các cuốn từ điển kia thì ắt phải xẩy ra nhiều điều rắc rối, nan giải. Riêng trong
*Truyện Kiều*, Nguyễn Du đã năm lần nhắc đến Én, tám lần nói đến Yến (cũng là Én), nếu phải thay các từ Én và Yến bằng Nhạn thì sẽ có những câu như: *Xập xè nhạn liệng lầu không; Thiếp như con nhạn lạc đàn, …*,Từ Hải sẽ có tướng mạo *Râu hùm, hàm nhạn, mày ngài*. Còn gì là thơ của Nguyễn Du nữa đâu!
Đến câu
*Đổi thay nhạn yến đã hòng đầy niên*thì gặp rắc rối to: yến thì đổi thành nhạn, còn nhạn (khác hẳn yến) thì nay gọi là gì? Gọi là Ngỗng trời chăng? Có lẽ chỉ nên gọi là Ngỗng để cho câu thơ vẫn có 8 chữ? Lúc đó, sẽ có hai câu: *Phận bồ từ vẹn chữ tòng,* *Đổi thay ngỗng nhạn đã hòng đầy niên.*
Lại thử noi gương hai vị giáo sư, đổi Én thành Nhạn (mới) và đổi Nhạn (cũ) thành Ngỗng thì sẽ được các câu ca dao trữ tình như sau:
*Ngỗng về biển bắc ngỗng ơi /Bao thuở ngỗng hồi để nhạn đợi trông!*
và:
*Ngỗng nam nhạn bắc lạc bầy / Biết bao giờ đặng duyên vầy ái ân*
Có thể chấp nhận sự sửa đổi như thế hay không?
*Phải khẳng định rằng, những câu thơ của các thi nhân nổi tiếng cùng với những câu ca dao có nhắc đến nhạn và én (hoặc yến) đều rất hợp cảnh hợp tình, không hề sai, cho nên không thể sửa đổi, không được phép sửa đổi, vì đã quá hay và còn là cứ liệu lịch sử về ngôn ngữ trong văn chương tiếng Việt .*
Một em bé khi mới ra đời liền được cha mẹ đặt cho một cái tên để gọi và để phân biệt với mọi đứa trẻ khác. Khi một người lớn vì một lý do nào đó khiến cần phải đổi tên thì việc đó cũng không hề đơn giản, do người ấy có nhiều quan hệ xã hội phức tạp, đổi tên thì sẽ dẫn đến nhiều sự rắc rối nhầm lẫn, có khi rất tai hại. Người nào dù có quan hệ xã hội rộng rãi đến mấy thì cũng chỉ nằm trong một phạm vi rất nhỏ hẹp so với toàn xã hội, vậy mà thủ tục đổi tên cũng khá phiền phức và cần phải xem xét rất thận trọng. Khi một cộng đồng cư dân tiếp xúc với một đối tượng mới lạ (các hiện tượng tự nhiên, các sinh vật, v.v.) thì cộng đồng ấy đặt cho đối tượng nọ một hoặc vài cái tên rồi những cái tên ấy được định hình trong nhận thức của mỗi người, chẳng dễ thay đổi.
Từ xa xưa, người Trung Hoa và người Việt Nam nhìn thấy cá voi và cá sấu sống dưới nước như rất nhiều loại cá khác nên họ coi chúng là những loại cá, gọi là cá voi (kình ngư) và cá sấu (ngạc ngư). Về sau, nhận thấy rằng cá voi là động vật có vú, là một loại thú, cá sấu là động vật bò sát tương tự như thằn lằn, nhưng chẳng ai thấy cần phải đổi tên chúng cho đúng với thực tế. Đó là vì những cái tên kia đã được định hình trong trí óc của mọi người, mọi thế hệ, thật khó có cái tên mới nào thay thế được. Chỉ cần mọi người hiểu và dạy bảo cho các cháu nhỏ biết rõ thực chất của các động vật này là đủ. Cá voi chẳng họ hàng gì với voi. Để làm sáng tỏ điều đó, ta có thể gọi nó là cá kình. Nhưng nó không phải là cá mà thuộc loại thú, Vậy, nếu gọi nó là
*thú kình*thì rất đúng và cũng không sợ nhầm lẫn gì cả. Nhưng chẳng ai gọi như thế. Quả là không ai muốn và cũng rất khó đổi tên cho cá voi, vì đó là một việc chẳng có ich lợi và chướng tai, hoàn toàn không nên làm.
So với cá voi thì chim Én còn gần gũi với quảng đại cư dân Việt Nam gấp hàng vạn lần. Én lại còn len lỏi vào ca dao tục ngữ và văn thơ nhạc họa. cho nên, việc đổi tên cho nó lại càng khó hơn việc đổi tên cho cá voi gấp hàng triệu lần. Nay lại gán cho Én cái tên “Nhạn” (cũng đã được định hình và đi vào văn thơ từ bao thế kỷ) thì sự thể lại càng rắc rối biết bao?
Sự lúng túng của những người đã đổi tên Én thành Nhạn
Chúng ta đã biết rằng, một số giống chim trong họ Hirundinidae (tiếng Việt trước đây gọi là họ Én) đã được chuyển sang họ Apodidae (tiếng Việt gọi là họ Yến) thuộc bộ Apodiformes (bộ Yến) vì chúng có bản chất sinh vật học khác hẳn bọn còn lại mặc dầu nhìn những đặc điểm bên ngoài thì rất khó phân biệt. Bọn còn lại đông đảo hơn thì vẫn thuộc họ Hirundinidae. Đó là những con chim rất quen thuộc với người Việt, vốn là biểu tượng của mùa xuân, trước đây chúng ta vẫn gọi là Én thì nay được các nhà ngôn ngữ học (mà tiêu biểu là GS Lê Khả Kế và GS Nguyễn Lân, cả hai đều đoạt Giải thưởng Nhà nước về thành tích biên soạn từ điển) ban cho một cái tên mới là Nhạn. Người viết bài này cứ ngỡ rằng, sau khi chia lũ Én thành bọn Yến và bọn Nhạn thì cái tên Én bị hủy bỏ, như đã thấy trong hai tác phẩm chuyên khảo về
*Chim Việt Nam*(xem ở cuối mục III của bài này) vì nó không có chỗ đứng nữa. Tuy nhiên, trong cả bốn quyển Từ điển về tiếng Việt kể trên và trong các quyển Từ điển Việt – Anh hoặc Từ điển Việt- Pháp vẫn có từ Én. Hẳn là các nhà biên soạn từ điển đã ngộ ra rằng, không thể xóa bỏ từ Én trong tiếng Việt. Chim Én vốn rất gần gũi thân thiết với mọi người con của Đất Việt, dẫu đã được ban tên mới là Nhạn thì tên cũ ấy vẫn để lại dấu vết sâu đậm trong tâm trí mọi người, trong sách vở, trong thơ ca nhạc họa.
Về từ Én,
*Từ điển tiếng Việt*do Văn Tân chủ biên và *Từ điển từ và ngữ Việt Nam*của Nguyễn Lân viết gần giống hệt nhau: Én = __loài chim nhảy, đuôi chẻ đôi, cánh dài, bay nhanh, hàng năm thường thấy vào mùa xuân__. Còn *Từ điển tiếng Việt*do Hoàng Phê chủ biên và *Đại từ điển tiếng Việt*do Nguyễn Như Ý chủ biên thì viết chỉ khác nhau vài chữ: Én = __chim nhỏ, lông màu đen, cánh dài và nhọn, chân ngắn, bay nhanh, thường gặp nhiều vào mùa xuân__.
Với lời diễn giải như vậy thì từ Én vẫn đang được lưu hành, nếu không phải như thế thì các từ điển đã phải ghi thêm mấy chữ “nay gọi là Nhạn” hay là “tên gọi cũ của Nhạn”. Hẳn rằng từ Én nay được các giáo sư giao phó nhiệm vụ định danh cho một loại chim nào đó khác hẳn với chim “Én cũ”, vì “Én cũ” đã được đổi thành Nhạn rồi cơ mà. Cứ theo sự diễn giải trong bốn quyển từ diển này thì người đọc nghĩ ngay đến câu danh ngôn “
*Một con én không làm nên mùa xuân*”. Nhưng, lẽ nào “Én mới” cũng vẫn là Hirondelle, là Swallow, cũng chính là “Én cũ” mà nay đã đổi thành Nhạn? Vậy thì “Én mới” này là loại chim gì đây? Tên cũ của nó là gì? Điều này đáng lẽ phải được nói rõ nhưng không thấy một quyển từ điển tiếng Việt nào nhắc đến. Hẳn là những người biên soạn từ điển rất lúng túng, rất “khó ăn khó nói”. Nay muốn biết cái từ Én ở đây là chỉ con chim gì thì đành phải đi đường vòng, phải tra cứu xem “Én mới” đã được dịch sang tiếng Anh và tiếng Pháp như thế nào, từ đó tiếp tục tìm kiếm trong các đại từ điển của nước ngoài và trên mạng Interrnet mới có thể lần mò ra diện mạo của nó. *Từ điển Việt –Pháp*của Lê Khả Kế và Nguyễn Lân (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989) cho biết: Én = Martinet và Yến = Salangane *Từ điển Việt – Anh*của Đặng Chấn Liêu, Lê Khả Kế và Phạm Duy Trọng (Nxb TP Hồ Chí Minh, 1997) thì viết: Én = Swift; Yến = Salangane
Ở đây, các từ điển này đã phạm một số sai lầm nghiêm trọng.
*Salangane*là một từ trong tiếng Pháp có gốc Mã Lai và Philippines, tương ứng với *Swiftlet*trong tiếng Anh. Tại tiểu mục 1 trong phần IV này, độc giả đã biết rằng, Salangane hay Swiftlet là tên chung của các loài trong phân họ *Collocaliini*thuộc họ Yến (Apodidae) mà người Nhật gọi là *Huyệt yến*, tức là *Yến hang*. Họ Apodide là họ của bọn Swift (=Swift family) mà người Trung Quốc gọi là họ Vũ yến còn ở nước ta thì gọi là họ Yến. Các giống Swift là nhóm chim tạo thành họ Apodidae, đã được định danh là Họ Yến rồi, nay lại bảo rằng chúng cũng là Én thì thật là luẩn quẩn. Phải chăng, những người biên soạn các cuốn *Từ điển Việt – Pháp*và *Từ điển Việt – Anh*này đã bối rối cực độ nên đành phải viết liều? **V. Vài lời cuối bài**
Nếu cứ khăng khăng đổi tên chim Én thành chim Nhạn thì hẳn phải gây ra nhiều rắc rối và mâu thuẫn nan giải trong việc học tập và giảng dạy tiếng Việt. Tai hại nhất là điều đó đã làm cho những câu thơ và những câu ca dao bất hủ trở nên thô kệch, ngớ ngẩn. Đành rằng, các nhà ngôn ngữ học có lòng mong muốn cho từ ngữ tiếng Việt được rành mạch, chính xác, tách bạch rõ ràng đâu ra đấy. Nhưng ngôn ngữ thì biến đổi phức tạp, khó theo đúng những quy định hay phép tắc chặt chẽ. Nếu quá chú trọng uốn nắn sửa chữa để đạt đến mức chính xác như toán học thì nhiều khi dẫn đến sai lầm rất tai hại, mà việc cố ý đổi tên chim Én thành chim Nhạn là một ví dụ rõ rệt.
Đối với những từ ngữ đã có lịch sử lâu đời, đã được định hình trong tâm trí của hàng chục triệu người qua nhiều thế hệ, nghĩa của chúng có thể thu hẹp hoặc mở rông ở từng thời kỳ thì chúng ta phải chú ý đến diễn biến về ngữ nghĩa để hiểu và phân biệt trong từng ngữ cảnh chứ không nên (và cũng không thể) sửa đổi chúng. Từ thời nhà Minh, người Trung Quốc đã coi ”Yến sào” là một món ăn rất quý. Yến 燕 nghĩa là Én, Yến sào nghĩa là Tổ Én, vì hồi bấy giờ người ta cho rằng con chim làm ra cái tổ ấy là con Én. Nay đã biết con chim ấy khác với Én nhưng người ta vẫn gọi nó là Yến, cụ thể là
*Kim ti yến*. Chỉ cần hiểu rõ bản chất của nó là đủ. Người Pháp cũng vậy, họ gọi món ăn ấy là *Nid d’hirondelle*, nghĩa là *Tổ của chim Én*. Hiện nay họ vẫn duy trì tên gọi đó, mặc dầu biết rằng đó là tổ của các loài Salangane. Các bộ từ điển tiếng Pháp phổ thông rất nổi tiếng như Larousse, Robert, Hachette đều xác nhận điều này. Khi gõ trên máy tính mấy chữ *Nid de Salangane*(Tổ của Salangane) để tìm kiếm trên mạng Internet thì chỉ thấy hiện lên 2 văn bản có mấy chữ ấy nhưng lại là văn bản của người Việt để quảng cáo cho món “Yến sào” Việt Nam. Như vậy là đủ để thấy rằng, đổi tên chim Én là một việc không ích lợi gì mà chỉ gây ra rắc rối, làm hại cho tiếng Việt. Không thể đổi tên chim Én đã đành, đổi Én thành Nhạn thì lại càng sai lầm thậm tệ nữa, bởi vì Nhạn cũng là một tên gọi có lịch sử lâu đời, đã từng cùng với Én song hành trong văn thơ. Về từ Yến (tên chim) trong tiếng Việt, chỉ cần mở rộng nghĩa cho nó là đủ.
Trước đây, trong tiếng Việt, từ Yến (tên chim) chỉ có nghĩa là chim Én. Cách đây hơn một thế kỷ, một loại chim đẹp và hót hay, có nguồn gôc từ Quần đảo Canaria (ở Đại Tây Dương, thuộc Tây Ban Nha) được đưa vào Việt Nam cũng được gọi là chim Yến. Nếu muốn phân biệt cho rõ thì gọi là chim
*Yến cảnh*hoặc chim *Yến hót*. Loại chim Yến này có danh pháp ba phần là *Serinus canaria domestica*(gồm các biến chủng Bạch Yến, Hồng Yến, Hoàng Yến, ...) thuộc họ Fringillidae (ở Việt Nam gọi là họ *Sẻ thông*hoặc là họ *Sẻ đồng*, ở Trung Quốc goi là họ *Yến tước*燕雀). Nay từ Yến được mở rộng thêm nữa để chỉ loại chim giống như Én, dùng nước bọt có chất keo để gắn tổ vào vách đá hoặc để làm tổ. Sự mở rộng nghĩa của một từ là điều rất bình thường, không thể vì thế mà phải thay đổi những tên gọi đã có lịch sử nhiều thế kỷ và đã in sâu trong tâm trí mọi người.
Một điều đáng mừng là, tuy các nhà biên soạn từ điển đã cùng nhau đổi tên “con én đưa thoi” trong mùa xuân thành con nhạn nhưng mọi người khác, những người viết văn viết báo, các nhạc sĩ vẫn luôn luôn nói về loại chim ấy bằng cái tên “Chim Én” với tình cảm thân thương, trìu mến. Chắc chắn rằng, chim Én trong các văn phẩm và nhạc phẩm ấy chính là “con én đưa thoi” về mùa xuân trong thơ Nguyễn Du và cũng là con én trong câu danh ngôn của Aristote. Mong sao các thầy giáo, các cô giáo dạy tiếng Việt đừng dựa vào các cuốn từ điển tiếng Việt hiện hành, đừng đổi Én thành Nhạn, vừa gây rắc rối cho mình khi giảng dạy văn thơ, ca dao, tục ngữ, vừa làm hỏng tiếng Việt. Đầu năm nay, trong bài Giải mã hàng chục ngàn chim én về ở Đồng Tháp trên báo Đất Việt ngày 15/01/2013, GS Võ Quý cũng hoàn toàn gọi Én bằng cái tên muôn thưở của nó chứ không gọi bằng cái tên mới là Nhạn như TS Lê Mạnh Hùng trong cùng một bài ấy. Nếu đúng đó là chủ ý của GS Võ Quý thì thật là một đều rất đáng mừng.
Nguồn: Văn Hóa Nghệ An
## Không có nhận xét nào :
## Đăng nhận xét


text:
Nguồn tin: http://bongdaplus.vn
Ý kiến bạn đọc
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
Từ báo cáo của VPF, VFF cho biết sẽ nhờ cơ quan điều tra làm rõ 3 trận đấu ở Giải Hạng nhất quốc gia 2018 có dấu hiệu dàn xếp tỉ số
Từ 14-6 đến 15-7, World Cup 2018 sẽ diễn ra trên 10 sân cỏ nước Nga. Dưới đây là lịch thi đấu cụ thể của "bữa tiệc" bóng đá lớn nhất hành tinh.
Trong ngày 25/5, mạng xã hội rộ lên thông tin và hình ảnh cho rằng ông Nguyễn Xuân Gụ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông và đối ngoại VFF, bị bắt vì...
Tính cả danh hiệu Vua phá lưới Premier League, Mohamed Salah đã giành 35 giải thưởng cá nhân ở mùa này.

markdown:
**Nguồn tin: ** [http://bongdaplus.vn](Bongdaplus.vn)
**Những tin mới hơn** **Những tin cũ hơn**
Từ báo cáo của VPF, VFF cho biết sẽ nhờ cơ quan điều tra làm rõ 3 trận đấu ở Giải Hạng nhất quốc gia 2018 có dấu hiệu dàn xếp tỉ số
Từ 14-6 đến 15-7, World Cup 2018 sẽ diễn ra trên 10 sân cỏ nước Nga. Dưới đây là lịch thi đấu cụ thể của "bữa tiệc" bóng đá lớn nhất hành tinh.
Trong ngày 25/5, mạng xã hội rộ lên thông tin và hình ảnh cho rằng ông Nguyễn Xuân Gụ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông và đối ngoại VFF, bị bắt vì...
Tính cả danh hiệu Vua phá lưới Premier League, Mohamed Salah đã giành 35 giải thưởng cá nhân ở mùa này.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: LiteSpeed

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Pragma: no-cache

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate

Set-Cookie: nv4c_m9Q1J_nvvithemever=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/; domain=.hpfc.vn; httponly

Vary: Accept-Encoding

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Chiều nay (30/3), Phó Chủ tịch thường trực LĐBĐVN Trần Quốc Tuấn và Phó Chủ tịch Nguyễn Xuân Gụ đã có buổi gặp mặt động viên và giao nhiệm vụ cho đội tuyển nữ Quốc gia trước khi bước vào tham dự vòng loại bảng D giải bóng đá nữ vô địch châu Á 2018.
Vừa cùng đội tuyển Quốc gia Việt Nam tham dự trận đấu đầu tiên tại vòng loại Asian Cup 2019 gặp đội tuyển Afghanistan trên sân trung lập được tổ chức tại Tajikistan vào ngày 22/3 vừa qua, Phó Chủ tịch thường trực LĐBĐVN Trần Quốc Tuấn cho biết: “đội tuyển nam Quốc gia đã có trận hòa trước Afghanistan. Chuyến thi đấu mặc dù có một số khó khăn, vất vả nhưng toàn đội đã vượt qua và bước vào trận đầy quyết tâm. Đã có nhiều cơ hội bị các cầu thủ nam bỏ lỡ một cách đáng tiếc trong trận đấu này. Đó là một bài học không chỉ cho các đội tuyển nam mà cho cả đội tuyển nữ Quốc gia, đặc biệt chuẩn bị bước vào tham dự VL nữ châu Á 2018. Lãnh đạo LĐBĐVN hy vọng rằng, với sự tạo điều kiện và hỗ trợ tối đa, với lợi thế sân nhà, toàn đội tuyển nữ sẽ đoàn kết, thi đấu vì màu cờ sắc áo và quyết tâm giành vé tham dự VCK; từ đó tạo bàn đạp chuẩn bị cho SEA Game 29. Sau vòng loại Asian Cup nữ 2018, LĐBĐVN sẽ có tính toán cụ thể để đội tuyển nữ Quốc gia có chuyến tập huấn nước ngoài chất lượng. Đây là một trong những vấn đề nằm trong kế hoạch công tác đội tuyển của LĐBĐVN trong năm 2017. Điều đó thể hiện sự chú trọng của LĐBĐVN đối với đội tuyển nam và đội tuyển nữ”.
Trong buổi trò chuyện, hỏi han công tác chuẩn bị, Phó Chủ tịch thường trực LĐBĐVN Trần Quốc Tuấn cũng thông báo về việc bổ nhiệm ông Dương Vũ Lâm làm Trưởng đoàn đội tuyển nữ Việt Nam tại giải: ”Mặc dù vòng loại bảng D giải bóng đá nữ vô địch châu Á 2018 được tổ chức ngay tại Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ Việt Nam nhưng việc bổ nhiệm Trưởng đoàn cho đội chủ nhà Việt Nam là cần thiết, để có đại diện chính thức, trao đổi với ban tổ chức giải khi có vấn đề phát sinh”, Phó Chủ tịch Trần Quốc Tuấn cho biết thêm.
HLV trưởng Mai Đức Chung báo cáo tóm tắt tình hình tập luyện của ĐT nữ QG
Thay mặt ban huấn luyện và các cầu thủ đội tuyển nữ Quốc gia, HLV trưởng Mai Đức Chung đã tóm tắt quá trình chuẩn bị, tập luyện của toàn đội trong 1 tháng vừa qua. “Mặc dù phải tập luyện dưới thời tiết mưa, rét, không thuận lợi nhưng ban huấn luyện đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các cầu thủ khi tất cả đã hoàn thành tốt giáo án và yêu cầu chuyên môn. Một tín hiệu đáng mừng là thể lực các cầu thủ được cải thiện, không ai chấn thương. Với sự tạo điều kiện từ LĐBĐVN, ban huấn luyện và các cầu thủ đội tuyển nữ Quốc gia xin hứa sẽ thi đấu nỗ lực hết sức mình, có tính toán cụ thể thận trọng qua từng trận để giành thành tích tốt nhất, xứng đáng là một trong những đội tuyển có thành tích trong năm 2017”.
Sau buổi gặp mặt Lãnh đạo LĐBĐVN, các cầu thủ nữ đã ra sân tập ngay sau đó. Theo kế hoạch, sau buổi tập chiều mai (31/3), HLV trưởng Mai Đức Chung sẽ công bố danh sách đội tuyển nữ xuống còn 23 vận động viên trước khi chính thức bước vào tham dự VL giải bóng đá nữ vô địch châu Á 2018 diễn ra từ 3/4 đến 11/4.
Nguồn tin: http://vff.org.vn
Ý kiến bạn đọc
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
Từ báo cáo của VPF, VFF cho biết sẽ nhờ cơ quan điều tra làm rõ 3 trận đấu ở Giải Hạng nhất quốc gia 2018 có dấu hiệu dàn xếp tỉ số
Từ 14-6 đến 15-7, World Cup 2018 sẽ diễn ra trên 10 sân cỏ nước Nga. Dưới đây là lịch thi đấu cụ thể của "bữa tiệc" bóng đá lớn nhất hành tinh.
Trong ngày 25/5, mạng xã hội rộ lên thông tin và hình ảnh cho rằng ông Nguyễn Xuân Gụ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông và đối ngoại VFF, bị bắt vì...
Tính cả danh hiệu Vua phá lưới Premier League, Mohamed Salah đã giành 35 giải thưởng cá nhân ở mùa này.

markdown:
Chiều nay (30/3), Phó Chủ tịch thường trực LĐBĐVN Trần Quốc Tuấn và Phó Chủ tịch Nguyễn Xuân Gụ đã có buổi gặp mặt động viên và giao nhiệm vụ cho đội tuyển nữ Quốc gia trước khi bước vào tham dự vòng loại bảng D giải bóng đá nữ vô địch châu Á 2018.
Vừa cùng đội tuyển Quốc gia Việt Nam tham dự trận đấu đầu tiên tại vòng loại Asian Cup 2019 gặp đội tuyển Afghanistan trên sân trung lập được tổ chức tại Tajikistan vào ngày 22/3 vừa qua, Phó Chủ tịch thường trực LĐBĐVN Trần Quốc Tuấn cho biết: “đội tuyển nam Quốc gia đã có trận hòa trước Afghanistan. Chuyến thi đấu mặc dù có một số khó khăn, vất vả nhưng toàn đội đã vượt qua và bước vào trận đầy quyết tâm. Đã có nhiều cơ hội bị các cầu thủ nam bỏ lỡ một cách đáng tiếc trong trận đấu này. Đó là một bài học không chỉ cho các đội tuyển nam mà cho cả đội tuyển nữ Quốc gia, đặc biệt chuẩn bị bước vào tham dự VL nữ châu Á 2018. Lãnh đạo LĐBĐVN hy vọng rằng, với sự tạo điều kiện và hỗ trợ tối đa, với lợi thế sân nhà, toàn đội tuyển nữ sẽ đoàn kết, thi đấu vì màu cờ sắc áo và quyết tâm giành vé tham dự VCK; từ đó tạo bàn đạp chuẩn bị cho SEA Game 29. Sau vòng loại Asian Cup nữ 2018, LĐBĐVN sẽ có tính toán cụ thể để đội tuyển nữ Quốc gia có chuyến tập huấn nước ngoài chất lượng. Đây là một trong những vấn đề nằm trong kế hoạch công tác đội tuyển của LĐBĐVN trong năm 2017. Điều đó thể hiện sự chú trọng của LĐBĐVN đối với đội tuyển nam và đội tuyển nữ”.
Trong buổi trò chuyện, hỏi han công tác chuẩn bị, Phó Chủ tịch thường trực LĐBĐVN Trần Quốc Tuấn cũng thông báo về việc bổ nhiệm ông Dương Vũ Lâm làm Trưởng đoàn đội tuyển nữ Việt Nam tại giải: ”Mặc dù vòng loại bảng D giải bóng đá nữ vô địch châu Á 2018 được tổ chức ngay tại Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ Việt Nam nhưng việc bổ nhiệm Trưởng đoàn cho đội chủ nhà Việt Nam là cần thiết, để có đại diện chính thức, trao đổi với ban tổ chức giải khi có vấn đề phát sinh”, Phó Chủ tịch Trần Quốc Tuấn cho biết thêm.
*HLV trưởng Mai Đức Chung báo cáo tóm tắt tình hình tập luyện của ĐT nữ QG*
Thay mặt ban huấn luyện và các cầu thủ đội tuyển nữ Quốc gia, HLV trưởng Mai Đức Chung đã tóm tắt quá trình chuẩn bị, tập luyện của toàn đội trong 1 tháng vừa qua. “Mặc dù phải tập luyện dưới thời tiết mưa, rét, không thuận lợi nhưng ban huấn luyện đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các cầu thủ khi tất cả đã hoàn thành tốt giáo án và yêu cầu chuyên môn. Một tín hiệu đáng mừng là thể lực các cầu thủ được cải thiện, không ai chấn thương. Với sự tạo điều kiện từ LĐBĐVN, ban huấn luyện và các cầu thủ đội tuyển nữ Quốc gia xin hứa sẽ thi đấu nỗ lực hết sức mình, có tính toán cụ thể thận trọng qua từng trận để giành thành tích tốt nhất, xứng đáng là một trong những đội tuyển có thành tích trong năm 2017”.
Sau buổi gặp mặt Lãnh đạo LĐBĐVN, các cầu thủ nữ đã ra sân tập ngay sau đó. Theo kế hoạch, sau buổi tập chiều mai (31/3), HLV trưởng Mai Đức Chung sẽ công bố danh sách đội tuyển nữ xuống còn 23 vận động viên trước khi chính thức bước vào tham dự VL giải bóng đá nữ vô địch châu Á 2018 diễn ra từ 3/4 đến 11/4.
**Nguồn tin: ** [http://vff.org.vn](http://vff.org.vn/tin-tuc-32/lanh-dao-ldbdvn-gap-mat-dong-vien-va-giao-nhiem-vu-cho-dt-nu-qg-28482.html)
**Những tin mới hơn** **Những tin cũ hơn**
Từ báo cáo của VPF, VFF cho biết sẽ nhờ cơ quan điều tra làm rõ 3 trận đấu ở Giải Hạng nhất quốc gia 2018 có dấu hiệu dàn xếp tỉ số
Từ 14-6 đến 15-7, World Cup 2018 sẽ diễn ra trên 10 sân cỏ nước Nga. Dưới đây là lịch thi đấu cụ thể của "bữa tiệc" bóng đá lớn nhất hành tinh.
Trong ngày 25/5, mạng xã hội rộ lên thông tin và hình ảnh cho rằng ông Nguyễn Xuân Gụ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông và đối ngoại VFF, bị bắt vì...
Tính cả danh hiệu Vua phá lưới Premier League, Mohamed Salah đã giành 35 giải thưởng cá nhân ở mùa này.


text:
Yêu cầu :
- Cài đặt đủ Driver và sử dụng được Odin để flash rom - Tham khảo [Hướng dẫn] Sử dụng Odin : Cài đặt Rom, Recovery, Kernel cho các dòng Samsung ~ LG Vinh Nghệ An
- Sử dụng được lệnh adb fastboot - tham khảo [Hướng dẫn] Sử dụng Lệnh ADB FASTBOOT cho thiết bị Android ~ LG Vinh Nghệ An
Như vậy máy tính các bạn đã có đủ Driver và Odin để sẵn sàng vọc máy Samsung , cùng với kiến thức sử dụng lệnh ADB Fastboot cơ bản - Chúng ta tiến hành vào công việc chính .
1. Download dữ liệu cần thiết
- Stock Rom Full S6 Edge : G92AUCS5DPK5 ( nếu đang ở ver này có thể bỏ qua )
- Rom Andoid 7.0 S6 Edge SS-G92AUCS5DPK5-to-U5EQA8-UP
2. Các bước thực hiện
- Nếu điện thoại S6 edeg G925A của bạn không ở version G925AUCS5DPK5 thì các bạn cần phải đưa điện thoại về G925AUCS5DPK5 bằng Odin , cách thực hiện như thế nào thì các bạn đọc lại bài tham khảo .
- Sau khi điện thoại đã được về Version G925AUCS5DPK5 , chúng ta bắt đầu tiến hành Updta lên Android Nougat cho S6 G925 theo các cách sau
+) Cách 1: Cài đặt file từ bộ nhớ trong hoặc thẻ nhớ
Sau khi tải đủ các file update về, các bạn copy tất cả vào bộ nhớ máy (để ở thư mục gốc luôn)
Sau đó các bạn đưa máy vào chế độ Recovery bằng cách tắt nguồn mắt, rồi ấn tổ hợn 3 phím "Nguồn + Tăng âm + Home" đợi một lúc máy sẽ khởi động vào Recovery
Trong Recovery các bạn dùng phím tắng giảm âm lượng để duy chuyển lên xuống và phím nguồn để chọn. Các bạn chọn mục "Apply update from SD card"
Rồi mở đến các file update đã có copy vào bộ nhớ máy, chọn update thôi
+) Cách 2 : Update From ADB
Nếu cách 1 không thực hiện được thì các bạn chuyển qua cách 2 , để sử dụng được cách 2 này các bạn cần biết sử dụng lệnh ADB , tham khảo cách sử dụng lệnh ở đây [Hướng dẫn] Sử dụng Lệnh ADB FASTBOOT cho thiết bị Android ~ LG Vinh Nghệ An
Đưa điện thoại vào Recovery giống như bước 1 , di chuyển xuống dòng Apply Update From ADB và chọn vào nó . Sau đó cắm điện thoại vào máy tính cho máy tính nhận thiết bị ở chế độ dòng lệnh ADB . Mở CMD tại thư mục chứa Romupdate SS-G925AUCS5DPK5-to-U5EQA8-UP.zip . Để biết máy tính đã nhận thiết bị ở chế độ ADB chưa , các bạn gõ lệnh ở trong CMD .
Lệnh kiểm tra kết nối adb devices (enter) nếu kết quả là xxxxxx sideload thì điện thoại đã kết nối .
Gõ tiếp lệnh adb sideload SS-G925AUCS5DPK5-to-U5EQA8-UP.zip
Thấy điện thoại đang hiện send file là ok , ngồi chờ cho đến lúc thành công.
Sau khi xong thì tiến hành full wipe lần nữa rồi reboot system là được .
Như vậy chúng ta đã update samsung galaxy s6 edge G925A lên Android Nougat mới nhất có full tiếng việt . Chúc các bạn thành công !Trong các trường hợp không thể tự thực hiện , các bạn liên hệ với LGVINH theo thông tin dưới bài viết .
LGVinh : Cửa hàng điện thoại di động xách tay tại thành phố Vinh Nghệ An Chuyên các mặt hàng điện thoại xách tay LG - Iphone - Samsung - Sony xách tay từ Nhật - Hàn - MỹLinh kiện phụ kiện Xách tayNhận sửa chữa phần cứng,phần mềm, up rom, nạp tiếng việt các dòng máy xách tay Hàn Quốc- Nhật Bản - MỹUnBrick, repair boot, mất IMEI, mất sóng ... các dòng LG , Iphone, Sky , Sam Sung LH :0918658626 or 0974271699
Địa Chỉ : Số 19 , Ngõ 58, Đường Phạm Đình Toái, Thành phố Vinh , Nghệ An
0 nhận xét:
Đăng nhận xét

markdown:
![]()
**Yêu cầu :**
- Cài đặt đủ Driver và sử dụng được Odin để flash rom - Tham khảo
[[Hướng dẫn] Sử dụng Odin : Cài đặt Rom, Recovery, Kernel cho các dòng Samsung ~ LG Vinh Nghệ An](http://www.lgvinh.com/2015/04/su-dung-odin-cai-at-rom-recovery-kernel-samsung.html)
- Sử dụng được lệnh adb fastboot - tham khảo
[[Hướng dẫn] Sử dụng Lệnh ADB FASTBOOT cho thiết bị Android ~ LG Vinh Nghệ An](http://www.lgvinh.com/2016/05/huong-dan-su-dung-lenh-adb-fastboot-cho-android.html)
Như vậy máy tính các bạn đã có đủ Driver và Odin để sẵn sàng vọc máy Samsung , cùng với kiến thức sử dụng lệnh ADB Fastboot cơ bản - Chúng ta tiến hành vào công việc chính .
**1. Download dữ liệu cần thiết**
- Stock Rom Full S6 Edge :
[G92AUCS5DPK5](http://adf.ly/1kcIQL)( nếu đang ở ver này có thể bỏ qua )
- Rom Andoid 7.0 S6 Edge
[SS-G92AUCS5DPK5-to-U5EQA8-UP](http://adf.ly/1kcIXO) **2. Các bước thực hiện**
- Nếu điện thoại S6 edeg G925A của bạn không ở version G925AUCS5DPK5 thì các bạn cần phải đưa điện thoại về G925AUCS5DPK5 bằng Odin , cách thực hiện như thế nào thì các bạn đọc lại bài tham khảo .
- Sau khi điện thoại đã được về Version G925AUCS5DPK5 , chúng ta bắt đầu tiến hành Updta lên Android Nougat cho S6 G925 theo các cách sau
+)
**Cách** **1: Cài đặt file từ bộ nhớ trong hoặc thẻ nhớ**
Sau khi tải đủ các file update về, các bạn copy tất cả vào bộ nhớ máy (để ở thư mục gốc luôn)
Sau đó các bạn đưa máy vào chế độ Recovery bằng cách tắt nguồn mắt, rồi ấn tổ hợn 3 phím "Nguồn + Tăng âm + Home" đợi một lúc máy sẽ khởi động vào Recovery
Trong Recovery các bạn dùng phím tắng giảm âm lượng để duy chuyển lên xuống và phím nguồn để chọn. Các bạn chọn mục "Apply update from SD card"
Rồi mở đến các file update đã có copy vào bộ nhớ máy, chọn update thôi
+)
**Cách 2 : Update From ADB**
Nếu cách 1 không thực hiện được thì các bạn chuyển qua cách 2 , để sử dụng được cách 2 này các bạn cần biết sử dụng lệnh ADB , tham khảo cách sử dụng lệnh ở đây
[[Hướng dẫn] Sử dụng Lệnh ADB FASTBOOT cho thiết bị Android ~ LG Vinh Nghệ An](http://www.lgvinh.com/2016/05/huong-dan-su-dung-lenh-adb-fastboot-cho-android.html)
Đưa điện thoại vào Recovery giống như bước 1 , di chuyển xuống dòng Apply Update From ADB và chọn vào nó . Sau đó cắm điện thoại vào máy tính cho máy tính nhận thiết bị ở chế độ dòng lệnh ADB . Mở CMD tại thư mục chứa Romupdate SS-G925AUCS5DPK5-to-U5EQA8-UP.zip . Để biết máy tính đã nhận thiết bị ở chế độ ADB chưa , các bạn gõ lệnh ở trong CMD .
Lệnh kiểm tra kết nối adb devices (enter) nếu kết quả là xxxxxx sideload thì điện thoại đã kết nối .
Gõ tiếp lệnh adb sideload SS-G925AUCS5DPK5-to-U5EQA8-UP.zip
Thấy điện thoại đang hiện send file là ok , ngồi chờ cho đến lúc thành công.
Sau khi xong thì tiến hành full wipe lần nữa rồi reboot system là được .
Như vậy chúng ta đã update samsung galaxy s6 edge G925A lên Android Nougat mới nhất có full tiếng việt . Chúc các bạn thành công !
![]()
**LGVinh : Cửa hàng điện thoại di động xách tay tại thành phố Vinh Nghệ An** **Chuyên các mặt hàng điện thoại xách tay LG - Iphone - Samsung - Sony xách tay từ Nhật - Hàn - Mỹ** **Linh kiện phụ kiện Xách tay** **Nhận sửa chữa phần cứng,phần mềm, up rom, nạp tiếng việt các dòng máy xách tay Hàn Quốc- Nhật Bản - Mỹ** **UnBrick, repair boot, mất IMEI, mất sóng ... các dòng LG , Iphone, Sky , Sam Sung** **LH :** **0918658626 or 0974271699** **Địa Chỉ : Số 19 , Ngõ 58, Đường Phạm Đình Toái, Thành phố Vinh , Nghệ An**
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0


text:
Theo Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình, vợ, chồng hoặc cả hai người có quyền yêu cầu tòa án giải quyết việc ly hôn. Như vậy, người vợ có quyền đơn phương xin ly hôn mà không cần người chồng phải ký.
Luật chỉ không cho phép được ly hôn trong trường hợp vợ có thai hoặc đang nuôi con dưới mười hai tháng tuổi thì chồng không có quyền yêu cầu xin ly hôn.

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: private

Content-Type: text/html

X-Powered-By-Plesk: PleskWin


text:
UBND Thành phố vừa tổ chức hội nghị thảo luận phương án cưỡng chế
thu hồi đất giải phóng mặt bằng thực hiện dự án xây dựng Quảng trường và tượng
đài Đinh Tiên Hoàng Đế ( phường Ninh Khánh).
Đồng chí Lê Hữu Quý- Ủy viên BTV Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy, đồng chí
Quyền Mạnh Toàn- Phó bí thư TT Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố đã đến dự.
Đồng chí Đinh Văn Thứ- Phó bí thư thành ủy, Chủ tịch UBND Thành phố
chủ trì hội nghị.
Toàn cảnh hội nghị.
Tại hội nghị, sau khi nghe các đại biểu thảo luận phương án cưỡng
chế thu hồi đất giải phóng mặt bằng thực hiện dự án xây dựng quảng trường,
tượng đài Đinh Tiên Hoàng Đế của UBND Thành phố và phường Ninh Khánh đối với 3
hộ gia đình ông Trương Văn Thành, ông Nguyễn Ngọc Thắng, ông Đào Thanh Định , đồng
chí Lê Hữu Quý- ủy viên BTV Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy Ninh Bình khẳng định: dự
án xây dựng quảng trường và tượng đài Đinh Tiên Hoàng Đế là một chủ trương đúng
của Tỉnh được thành phố triển khai tất cả các bước theo đúng luật định, đảm bảo
quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Khi dự án này đưa vào sử dụng sẽ tạo đà cho sự phát triển kinh tế- văn hóa- xã
hội tại địa phương. Chính vì vậy, để hoàn thành dự án theo đúng tiến độ, cần có
sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động
để các hộ gia đình nêu trên hiểu và tự giác chấp hành. Nếu các hộ cố tình không
chấp hành phường án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư,
thành phố phải thực hiện cưỡng chế theo đúng thời gian quy định.
Kết luận hội nghị, đồng chí Đinh Văn Thứ- Phó bí thư Thành ủy, Chủ
tịch UBND Thành phố đề nghị: căn cứ vào phương án đã được bàn bạc, thảo luận
tại hội nghị, các đơn vị được phân công cần nắm bắt tình hình, đưa ra phương án
xử lý tình huống phù hợp với điều kiện thực tiễn; đẩy mạnh công tác tuyên
truyền, vận động, thuyết phục; xây dựng phương án bảo vệ khu vực cưỡng chế…./.
Lê Thúy

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
___________________
Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương ngày
19/06/2015;
Căn cứ Quy chế làm việc của Chính phủ ngày 01/10/2016;
Căn cứ Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật ngày 22/6/2015;
Căn cứ Quyết định số 53/2006/QĐ-TTg ngày 08/3/2006 của
Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế làm việc mẫu của Uỷ ban nhân dân tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ương;
Căn cứ Quyết định số 114/2006/QĐ-TTg
ngày 25/5/2006 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy định chế độ họp trong hoạt
động của các cơ quan hành chính Nhà nước;
Theo
đề nghị của Chánh Văn phòng Uỷ ban nhân dân tỉnh.
Điều 1. Ban hành kèm theo
Quyết định này Quy chế làm việc của Uỷ ban nhân dân tỉnh Ninh Bình, nhiệm kỳ
2016-2021.
Điều 2.
Quyết định này có hiệu lực thi hành từ ngày 27 tháng 3 năm 2017.
Điều 3. Chánh Văn phòng Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành
viên UBND tỉnh, giám đốc các sở, thủ trưởng các ban, ngành của tỉnh, chủ tịch
UBND các huyện, thành phố và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan chịu trách
nhiệm thi hành Quyết định này./.
Nơi
nhận:
- Như Điều 3;
- Văn phòng Chính phủ;
- Bộ Nội vụ;
- Thường trực Tỉnh ủy;
- Đoàn đại biểu
Quốc hội tỉnh;
- Thường trực HĐND
tỉnh;
- Website Chính
phủ;
- Cục Kiểm tra văn
bản Bộ Tư pháp;
- TAND tỉnh; Viện KSND tỉnh;
- Chủ tịch, các Phó Chủ tịch UBND tỉnh;
- Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh;
- Chánh, Phó VP UBND tỉnh;
- Công báo tỉnh;
- Lưu VT, VP7, các VP.
Đinh Văn Điến


text:
Ngoại thất đậm chất thể thao
Renault Mégane có kích thước 4.299 x 1.848 x 1.435mm (dài, rộng, cao), trọng lượng không tải 1.345kg, độ cao gầm xe 140mm, bán kính vòng quay tối thiểu 5,7m, sử dụng bộ mâm hợp kim và lốp kích thước 225/40-18 và dung tích bình nhiên liệu 60 lít.
Kiểu dáng của Mégane RS nhận được nhiều sự quan tâm của khách hàng
Diện mạo bên ngoài của Mégane RS hầm hố với phong cách xe đua thể thao gồm lưới tản nhiệt mở rộng, một đường kẻ đỏ nổi bật nối hai đèn định vị khá lạ mắt. Cụm đèn pha vuốt ngược rất hợp với những đường nét phần đuôi và cụm đèn hậu.
Hệ thống rửa đèn tự động, la-zăng và cánh gió sau thể thao
Nội thất phong phú
Điểm nhấn trong không gian nội thất của Megane RS là màu đen sơn mài của bảng điều khiển trung tâm và cửa gió điều hoà kết hợp với màu than của bảng điều khiển tại cánh cửa càng tôn dáng vẻ thể thao cho Mégane RS.
Không gian nội thất phong phú
Bên cạnh đó, còn phải kể đến khoang nội thất da với hàng ghế trước chỉnh điện có chức năng sấy, hệ thống gương gập/chỉnh điện, hệ thống khởi động bằng nút bấm, hệ thống điều hòa tự động hai vùng độc lập kèm chức năng lọc khí, hệ thống gạt nước và đèn pha tự động…
Màn hình hiển thị hỗ trợ nhiều tính năng như dẫn đường, cảnh báo an toàn, giải trí và Hệ thống điều khiển đa phương tiện
Ghế lái có bộ điều chỉnh điện và có thể hạ xuống hẳn về hàng ghế sau
Xe có 4 chỗ ngồi, nhưng hàng ghế sau hơi chật chội và chắc chắn sẽ gây cảm giác khó chịu
Tính năng vận hành mạnh mẽ
Mégane RS tại Việt Nam được trang bị động cơ xăng tăng áp 2,0 lít 4 xy-lanh, công suất 265 mã lực tại 5.500 vòng/phút, mô-men xoắn cực đại 340 Nm tại 3.000 vòng/phút. Đi kèm với hộp số sàn 6 cấp, xe có thể tăng tốc từ 0-100km/h trong vòng 6 giây, trước khi đạt tốc độ tối đa 255km/h, mức tiêu hao nhiên liệu 8,2l/100km (thông số nhà sản xuất). Bên cạnh đó, để tăng hiệu suất, ống xả của xe đã được thiết kế theo kiểu F1.
Mégane RS có ưu thế hơn các đối thủ trong cùng phân khúc tại Việt Nam
So sánh với với các đối thủ cạnh tranh tại Việt Nam có cùng dung tích như VW Scirocco, Hyundai Genesis, Toyota FT-86 và Subaru BR-Z, rõ ràng Mégane RS có lợi thế hơn hẳn.
Phía sau với đèn hậu dùng công nghệ Led cùng bố trí ống xả được thiết kế theo kiểu F1 bắt mắt
Công nghệ an toàn hàng đầu
Về mặt công nghệ, để đảm bảo tính tiện lợi độ an toàn cho người sử dụng, Megane RS được trang bị chìa khóa thẻ thông minh, thẻ rảnh tay và khóa cửa tự động, chống bó cứng phanh ABS, phân phối lực phanh điện tử EBD, hỗ trợ phanh điện tử EBA và cân bằng điện tử ESP.
Không những vậy, xe còn sở hữu 6 túi khí, cảm biến lùi, cảm biến áp suất lốp, ghế ngồi có chức năng sưởi, hệ thống âm thanh Bose và kết nối Bluetooth.
Xét về trang thiết bị và kiểu dáng, Mégane thực sự là đối thủ đáng gờm đối với phân khúc xe thể thao 2+2 vào thời điểm này với động cơ mạnh mẽ, trang thiết bị phong phú. Tuy nhiên, điều khiến khách hàng còn e ngại ở mẫu xe này chính là không có bản sử dụng hộp số tự động.
Hiện tại, xe Renault Mégane RS có giá bán 1,499 tỷ đồng (đã bao gồm thuế GTGT, thuế nhập khẩu) và được bảo hành 3 năm hoặc 100.000km.
Kể từ khi ra mắt thị trường châu Âu tháng 1/2010, hơn 12.500 xe Menage RS đã đến tay người tiêu dùng. Menage RS đã nhận được sự đánh giá cao của báo chí thế giới với những giải thưởng như xe hatchback được ưa chuộng nhất Pháp và Tây Ban Nha, xe có tính năng vận hành tốt nhất tại Úc…

markdown:
**Mặc dù xuất hiện muộn hơn các đối thủ khác trong phân khúc coupe tại thị trường Việt Nam, nhưng Renault Mégane RS vẫn được nhận định có nhiều ưu thế và đủ sức hấp dẫn người tiêu dùng.** **Ngoại thất đậm chất thể thao**
Renault Mégane có kích thước 4.299 x 1.848 x 1.435mm (dài, rộng, cao), trọng lượng không tải 1.345kg, độ cao gầm xe 140mm, bán kính vòng quay tối thiểu 5,7m, sử dụng bộ mâm hợp kim và lốp kích thước 225/40-18 và dung tích bình nhiên liệu 60 lít.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9181-529x297.jpg)
*Kiểu dáng của Mégane RS nhận được nhiều sự quan tâm của khách hàng*
Diện mạo bên ngoài của Mégane RS hầm hố với phong cách xe đua thể thao gồm lưới tản nhiệt mở rộng, một đường kẻ đỏ nổi bật nối hai đèn định vị khá lạ mắt. Cụm đèn pha vuốt ngược rất hợp với những đường nét phần đuôi và cụm đèn hậu.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9182-180x100.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9187-180x100.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9193-180x100.jpg)
*Hệ thống rửa đèn tự động, la-zăng và cánh gió sau thể thao* **Nội thất phong phú**
Điểm nhấn trong không gian nội thất của Megane RS là màu đen sơn mài của bảng điều khiển trung tâm và cửa gió điều hoà kết hợp với màu than của bảng điều khiển tại cánh cửa càng tôn dáng vẻ thể thao cho Mégane RS.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9210-529x297.jpg)
*Không gian nội thất phong phú*
Bên cạnh đó, còn phải kể đến khoang nội thất da với hàng ghế trước chỉnh điện có chức năng sấy, hệ thống gương gập/chỉnh điện, hệ thống khởi động bằng nút bấm, hệ thống điều hòa tự động hai vùng độc lập kèm chức năng lọc khí, hệ thống gạt nước và đèn pha tự động…
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9215-299x168.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9225-299x168.jpg)
*Màn hình hiển thị hỗ trợ nhiều tính năng như dẫn đường, cảnh báo an toàn, giải trí và Hệ thống điều khiển đa phương tiện* ![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9239-299x168.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9248-299x168.jpg)
*Ghế lái có bộ điều chỉnh điện và có thể hạ xuống hẳn về hàng ghế sau* ![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9244-529x297.jpg)
*Xe có 4 chỗ ngồi, nhưng hàng ghế sau hơi chật chội và chắc chắn sẽ gây cảm giác khó chịu* **Tính năng vận hành mạnh mẽ**
Mégane RS tại Việt Nam được trang bị động cơ xăng tăng áp 2,0 lít 4 xy-lanh, công suất 265 mã lực tại 5.500 vòng/phút, mô-men xoắn cực đại 340 Nm tại 3.000 vòng/phút. Đi kèm với hộp số sàn 6 cấp, xe có thể tăng tốc từ 0-100km/h trong vòng 6 giây, trước khi đạt tốc độ tối đa 255km/h, mức tiêu hao nhiên liệu 8,2l/100km (thông số nhà sản xuất). Bên cạnh đó, để tăng hiệu suất, ống xả của xe đã được thiết kế theo kiểu F1.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9204-529x297.jpg)
*Mégane RS có ưu thế hơn các đối thủ trong cùng phân khúc tại Việt Nam*
So sánh với với các đối thủ cạnh tranh tại Việt Nam có cùng dung tích như VW Scirocco, Hyundai Genesis, Toyota FT-86 và Subaru BR-Z, rõ ràng Mégane RS có lợi thế hơn hẳn.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9201-299x168.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9199-299x168.jpg)
*Phía sau với đèn hậu dùng công nghệ Led cùng bố trí ống xả được thiết kế theo kiểu F1 bắt mắt* **Công nghệ an toàn hàng đầu**
Về mặt công nghệ, để đảm bảo tính tiện lợi độ an toàn cho người sử dụng, Megane RS được trang bị chìa khóa thẻ thông minh, thẻ rảnh tay và khóa cửa tự động, chống bó cứng phanh ABS, phân phối lực phanh điện tử EBD, hỗ trợ phanh điện tử EBA và cân bằng điện tử ESP.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9213-529x297.jpg)
Không những vậy, xe còn sở hữu 6 túi khí, cảm biến lùi, cảm biến áp suất lốp, ghế ngồi có chức năng sưởi, hệ thống âm thanh Bose và kết nối Bluetooth.
Xét về trang thiết bị và kiểu dáng, Mégane thực sự là đối thủ đáng gờm đối với phân khúc xe thể thao 2+2 vào thời điểm này với động cơ mạnh mẽ, trang thiết bị phong phú. Tuy nhiên, điều khiến khách hàng còn e ngại ở mẫu xe này chính là không có bản sử dụng hộp số tự động.
Hiện tại, xe Renault Mégane RS có giá bán 1,499 tỷ đồng (đã bao gồm thuế GTGT, thuế nhập khẩu) và được bảo hành 3 năm hoặc 100.000km.
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9207-180x100.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9243-180x100.jpg)
![ img](http://autodaily.vn/wp-content/uploads/2012/11/26/DSC9231-180x100.jpg)
Kể từ khi ra mắt thị trường châu Âu tháng 1/2010, hơn 12.500 xe Menage RS đã đến tay người tiêu dùng. Menage RS đã nhận được sự đánh giá cao của báo chí thế giới với những giải thưởng như xe hatchback được ưa chuộng nhất Pháp và Tây Ban Nha, xe có tính năng vận hành tốt nhất tại Úc…

Server: cloudflare

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
RuouNgam.com chuyên bán cao trăn, cobratoxan, cao tran nguyen chat, ruou gung nghe, mỡ trăn
Giới Thiệu
TRANG CHỦ
GIỚI THIỆU
BÀI THUỐC NGÂM RƯỢU
THẮC MẮC RUOUNGAM.COM
HƯỚNG DẪN MUA HÀNG
LIÊN HỆ
Tin tức:
bình ngâm rượu-14lit-N9
Bình ngâm rượu Hàn Quốc - 14 lít - N9
Chuyên dùng để ngâm rượu sâm, hoa quả, rượu rắn, rượu thuốc....
Nguồn gốc:
Korea
Chu vi tối đa
: 63 cm
Cao:
70 cm
Giá:
692, 000 VND
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Bài đăng Mới hơn
Bài đăng Cũ hơn
Trang chủ
Đăng ký:
Đăng Nhận xét (Atom)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
RuouNgam.com chuyên bán cao trăn, cobratoxan, cao tran nguyen chat, ruou gung nghe, mỡ trăn
Giới Thiệu
TRANG CHỦ
GIỚI THIỆU
BÀI THUỐC NGÂM RƯỢU
THẮC MẮC RUOUNGAM.COM
HƯỚNG DẪN MUA HÀNG
LIÊN HỆ
Tin tức:
bình ngâm rượu-14lit-N9
Bình ngâm rượu Hàn Quốc - 14 lít - N9
Chuyên dùng để ngâm rượu sâm, hoa quả, rượu rắn, rượu thuốc....
Nguồn gốc:
Korea
Chu vi tối đa
: 63 cm
Cao:
70 cm
Giá:
692, 000 VND
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Bài đăng Mới hơn
Bài đăng Cũ hơn
Trang chủ
Đăng ký:
Đăng Nhận xét (Atom)
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

Set-Cookie: __cfduid=de4b1eb39dcc7502d9a6d11f080b853271529576781; expires=Fri, 21-Jun-19 10:26:21 GMT; path=/; domain=.ruoungam.com; HttpOnly