text:
Chế Bồng Nga
Po Binasuor hay còn được biết đến rộng rãi hơn với tên gọi Chế Bồng Nga[Ghi chú 1] (Hán-Việt: 制蓬峩, ? - 23 tháng 1 năm 1390 ÂL[1]), theo cách gọi của người Ê Đê và Giarai tại vùng Tây Nguyên là R'čăm B'nga (Anak Orang Cham Bunga, nghĩa là "Bông hoa ánh sáng của người Champa") Bhinethuor, Che Bunga hay A Đáp A Giả (chữ Hán: 阿荅阿者, Ngo-ta Ngo-che) trong các tài liệu Trung Hoa, là tên hiệu của vị vua thứ ba thuộc vương triều thứ 12 (tức là vị vua đời thứ 39) của nhà nước Chiêm Thành. Là một vị vua kiệt xuất, có tài võ bị, trong thời gian cầm quyền, ông đã chấn hưng nhà nước Chiêm Thành từ một quốc gia suy đồi trở nên hùng mạnh.
Trong giai đoạn 1367–1389, ông từng 12 lần xua quân Bắc phạt Đại Việt nhằm tái chiếm các vùng đất Châu Ô và Châu Lý vốn được chuyển giao sang chính quyền Đại Việt trong thời gian cai trị của vua Chế Mân. Năm 1377, vua Trần Duệ Tông dẫn đại quân phản công vào đất Chiêm. Chế Bồng Nga nhử quân Đại Việt đến thành Đồ Bàn, rồi đổ phục binh ra giết vua Trần Duệ Tông cùng phần lớn quân Việt. Thắng lợi này khiến triều đình Đại Việt khiếp đảm, sau này hễ Chế Bồng Nga bắc tiến là thượng hoàng Trần Nghệ Tông, các vua Trần sau Duệ Tông, và bình chương Lê Quý Ly bỏ kinh thành chạy dài. Trong cuộc chiến này, ông đã có tổng cộng 3 lần đánh vào tận kinh đô Thăng Long. Năm 1389, ông tử trận sau khi trúng phải đạn tại trận Hải Triều. Cái chết của ông khép lại một trang hùng sử trong lịch sử Chăm Pa. Chế Bồng Nga được xem là vị vua vĩ đại cuối cùng của vương quốc Chăm Pa vì sau khi ông mất, nước Chăm không còn quật khởi như trước được nữa.[2]
Mục lục
Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Chế Bồng Nga là em trai của vua Chế A Năng với húy Zainal Abidin[3]. Sau khi Chế A Năng chết, con rể là Trà Hòa tranh ngôi. Sau khi vua Trà Hòa mất, Chế Bồng Nga được quần thần tôn làm kế vương.[4]
Thời kỳ đầu[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi lên ngôi được một thời gian, Chế Bồng Nga nhận thấy quân đội nhà Trần không còn hùng mạnh như trước nên có ý muốn xua quân Bắc phạt. Năm 1361, Chế Bồng Nga đem quân đi theo đường biển tiến đánh cửa biển Dĩ Lý (thuộc tỉnh Quảng Bình ngày nay) khiến quan quân Đại Việt phải bỏ chạy. Quân Chiêm cướp phá và tàn sát dân chúng rồi quay trở ra biển. Vua Trần Dụ Tông lập tức ra lệnh cho phòng thủ. Đến năm sau, người Chăm lại sang quấy phá Hóa châu, đốt cháy nhiều nhà cửa. Vua Trần sai Đỗ Tử Bình đem binh chống giữ, củng cố và tái tổ chức các binh đội vùng Thuận Hóa.[5][6]
Vào năm 1365, nhân dịp nam nữ vui chơi ngày xuân Ất Tị, người Chăm đã phục kích sẵn ở các vùng đồi núi chung quanh bất ngờ xông ra bắt cóc đám thanh niên này rồi chạy mất. Một năm sau, người Chăm tiếp tục sử dụng chiêu thức cũ nhưng tướng Trần Phạm A Song đã dự phòng trước nên phản công đánh đuổi được. Tháng giêng năm 1368, Trần Dụ Tông cử Trần Thế Hưng làm Thống quân hành khiển đồng tri, Đỗ Tử Bình làm phó, mang quân đi bình Chiêm Thành. Tháng 4 ÂL năm 1368, quân Trần tiến vào Chiêm Động (vùng Quảng Nam).[Ghi chú 2] Quân Chiêm đặt phục binh, quân Trần rơi vào chỗ phục kích, bị thua trận.[7] Trần Thế Hưng bị bắt, Đỗ Tử Bình chạy thoát, mang tàn quân chạy về nước. Nhận thấy binh lực nhà Trần ngày càng sa sút, Chế Bồng Nga mới sai Mục Bà Ma đi sứ sang đòi lại đất Hóa châu nhưng không thành.[8]
Xưng thần với nhà Minh[sửa | sửa mã nguồn]
Cũng trong năm đó, bên Trung Hoa, Chu Nguyên Chương đánh đuổi được người Mông Cổ lập nên nhà Minh, xưng đế niên hiệu Hồng Vũ, đặt kinh đô ở Nam Kinh. Chế Bồng Nga sai sứ là Hổ Đô Man sang mừng đem voi, hổ và các sản vật tiến cống. Vua Minh sai Ngô Dụng, Nhan Tông Lỗ, Dương Tải đưa tiễn sứ thần Chiêm về nước, phong Chế Bồng Nga làm Chiêm Thành quốc vương, ban ấn tín,[Ghi chú 3] một quyển lịch Đại Thống và 50 tấm lụa thêu vàng. Trong sắc thư gửi Chiêm vương có viết:[9]
- Ngày mồng bốn tháng 2 năm nay, Hổ Đô Man đến dâng cọp, voi; lòng thành của Vương, Trẫm đã hiểu rõ. Tuy nhiên lúc Hổ Đô Man chưa tới, Sứ giả của Trẫm cũng sẵn sàng trên đường đi đến nước Quốc vương. Sứ giả của Trẫm đến để báo cho Quốc vương biết rằng trước đây nước Trung Quốc bị rợ Hồ [Nguyên Mông] trộm chiếm hàng trăm năm, khiến tập tục man di đầy rẫy, phế bỏ Trung quốc phong hóa. Trẫm khởi binh trong vòng 20 năm, dẹp sạch bọn chúng, làm chủ Trung Quốc, thiên hạ bình an. Sợ các Di[Ghi chú 4] trong bốn phương chưa biết, nên sai Sứ giả báo tin cho các nước. Không ngờ Sứ giả nước của Vương tới trước, lòng thành thể hiện vững vàng, khiến Trẫm rất vui. Nay ban một bản lịch Đại Thống, 40 bộ y phục lụa là, lụa ỷ dệt kim tuyến;[Ghi chú 5] sai người đưa Sứ giả về nước. Lại dụ vương về đạo [thờ nước lớn], Vương nên phụng thờ coi như đạo trời, khiến dân Chiêm Thành yên với nghề nghiệp, Vương giữ được lộc vị truyền đến con cháu; trời đất soi xét sự cố gắng, Vương chớ xem thường. Hổ Lao Man và đám tùy tùng cũng được ban lụa là, lụa ỷ hoa văn, có phân biệt.”
Từ đó người Chăm hàng năm mang cống phẩm sang Trung Quốc, được vua nhà Minh cho người sang tế sơn xuyên và giám khảo các kỳ thi. Cũng vào thời đó, biển Đông có rất nhiều hải khấu, Chế Bồng Nga đem binh thuyền ra đánh chìm và cướp về hai mươi thuyền chở 31 tấn gỗ quí, liền cho người đưa sang tiến cống nhà Minh khiến vua Minh rất hài lòng, ban thưởng hậu hĩ.[10][11]
Năm 1371, triều đình nhà Trần xảy ra nội loạn, hoàng tử Trần Phủ lật đổ Dương Nhật Lễ giành ngôi, tức là vua Trần Nghệ Tông. Mẹ của Nhật Lễ chạy sang Chiêm Thành xin Chế Bồng Nga đánh Đại Việt trả thù và báo cáo tình hình biên giới và sự suy yếu của nhà Trần.[12] Được dịp, vào tháng 3 năm 1371 ÂL, Chế Bồng Nga tập trung chiến thuyền tiến vào cửa Đại An tấn công Đại Việt. Quân Chiêm vào đến Thái Tô, huyện Thọ Xương. Quân Trần chống cự không nổi. Theo sử thuật lại, ông đi thẳng vào Thăng Long "như đi vào chỗ không người", không nơi nào có quân chống giữ.[13][14] Vua Nghệ Tông bỏ chạy khỏi kinh đô khiến quân Chiêm vào Thăng Long lấy hết vàng bạc châu báu, bắt cả đàn bà trẻ con rồi đốt sạch cung điện, sách vở. Tháng 3 nhuận năm 1371, Chế Bồng Nga mang quân ra đánh. Quân Chiêm vượt biển đánh vào cửa Đại An,[Ghi chú 6] tiến thẳng vào kinh thành Thăng Long. Ngày 27 tháng 3 ÂL, quân Chiêm tiến vào Thăng Long, cướp phá cung điện, bắt phụ nữ, lấy của cải ngọc lụa mang về.[15]
Năm sau, vua Chiêm dâng biểu viết trên vàng lá, dài hơn 1 xích, bề ngang 5 thốn,[Ghi chú 7] lên vua Minh đế kể tội Đại Việt, trong đó có câu:[16]
- ...Ngày nay người An Nam lại đem binh sang chiếm đất chúng tôi, cướp bóc nhân dân tôi. Vì thế thần xin Bệ Hạ giúp cho chúng tôi vũ khí, nhạc khí và nhạc sư để người An Nam thấy Chiêm Thành là phiên thuộc của Bệ Hạ mà không quấy nhiễu nữa.
Tuy nhiên theo sử Việt, nhà Trần không hề động binh trong thời kỳ này và đây là một sự vu cáo của Chế Bồng Nga, chỉ cốt sao nhà Minh để yên cho người Chiêm Thành lộng hành. Chu Nguyên Chương sau đó đã xuống chiếu bắt hai nước không được gây sự chiến tranh và đồng ý cho người Chăm được sang "du học" về âm nhạc tại Phúc Kiến.[17]
Quân Chiêm từ đời Lê, Lý vốn hèn nhát, cứ hễ Đại Việt nam tiến là chạy, đến khi Chế Bồng Nga lên ngôi, ông đã thay đổi tục cũ, dạy họ cách đánh trận, nên người Chiêm trở nên dũng mãnh, quen chịu khổ, nên trở thành một mối lo lớn cho Đại Việt.[18] Không chỉ thường xuyên Bắc tiến đánh Đại Việt mà thôi, hải quân của Chiêm Thành còn vươn ra hoạt động tận biển Đông, bắt cướp biển cho nhà Minh. Cuối đời Nguyền đầu đời Minh, cướp biển Nhật Bản hoành hành ở biển Đông, sử Minh gọi là "Nuỵ khấu" hay "Uy khấu" (Giặc Nuỵ).[Ghi chú 8] Minh thực lục có ghi lại:[19]
- Ngày 12 tháng 1 năm Hồng Vũ thứ 6. Quốc vương Chiêm Thành A Đáp A Giả sai bọn bầy tôi Dương Bảo Ma Ha, Bát Đích Duyệt Văn Đán dâng biểu, cống phương vật. Lại tâu rằng bọn giặc bể Trương Nhữ Hậu, Lâm Phúc tự xưng là Nguyên soái cướp phá trên biển, bị Quốc vương đánh bại. Bọn Nhữ Hậu bị chết trôi. Bắt được 20 chiếc thuyền biển, 7 vạn cân tô mộc, cùng tên giặc Ngô Đệ Tứ đem đến hiến. Thiên tử vui lòng, mệnh ban cho Vương nước này 40 tấm lụa là, văn ỷ; cho Sứ giả 2 tấm lụa là, 4 tấm văn ỷ, 1 bộ y phục, 1 vạn 2 ngàn đồng tiền; những người đi theo được ban thưởng có phân biệt.
Phản công Đại Việt[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1376, Chế Bồng Nga lại một lần nữa mang quân bắc tiến. Vua Trần là Trần Duệ Tông sai Đỗ Tử Bình dẫn quân đi đánh. Chế Bồng Nga sai người sang xin dâng 10 mâm vàng xin giảng hòa. Nhưng Tử Bình giấu vàng đi, lại tâu về triều rằng vua Chiêm kiêu ngạo không thần phục.[20][21][22] Vua Trần nổi giận, mới chuẩn bị quân mã để nam tiến. Tháng 1 ÂL năm 1377, quân Trần dẫn quân đi dọc theo bờ biền, tiến đến Cầu Đá ở cửa Thi Nại (Quy Nhơn), đánh lấy đồn Thạch Kiều rồi tiến tới kinh thành Đồ Bàn nước Chiêm. Chế Bồng Nga lập đồn giữ ngoài thành, rồi cho người đến trá hàng, nói với Trần Duệ Tông rằng Chế Bồng Nga đã bỏ thành trốn. Vua Trần mắc mưu, liền thúc quân tiến vào thành. Quân Chiêm tứ phía phục binh đổ ra đánh, chia cắt quân Trần ra từng đoạn khiền quân Trần đại bại, mười phần chết đến bảy, tám phần. Vua Trần bị hãm trong vòng vây, bị trúng phải tên mà chết.[23][24] Một hoàng thân nhà Trần[25] là Ngự Câu vương Trần Húc đã ra đầu hàng quân Chiêm.[26]
Chế Bồng Nga thừa thế thắng, đem quân đánh đuổi đến tận Thanh Nghệ, đánh tan quân nhà Trần rồi vào kinh đô cướp phá suốt một ngày. Đến khi ra khơi quay về nhà, chiến thuyền của Chiêm Thành bị bão đắm mất nhiều nhưng những đồ cướp được cũng đủ để tiến cống nhà Minh trong năm đó. Chế Bồng Nga lại gả con gái cho Ngự Câu vương Trần Húc[27] rồi tháng 5 năm 1378 đưa y về Nghệ An phong làm trấn thủ và tiếm xưng vương hiệu.[28] Đến tháng 6, Chế Bồng Nga lại đem binh vượt sông Đại Hoàng đánh tan quân của Đỗ Tử Bình, chiếm lấy kinh đô Thăng Long hạ nhục quân Bắc bằng cách bắt quan kinh doãn là Lê Giốc phải sụp lạy nhưng Lê Giốc không chịu nên ông đã cho người giết chết.[29] Lần này quân Chiêm lại cướp bóc được rất nhiều. Vua Nghệ Tông chỉ còn nước đem các vàng bạc châu báu dấu trong núi Thiên Kiến và động Khả Lăng.[30]
Năm 1380, Chế Bồng Nga lại một lần nữa đem quân bắc phạt, ông cho tuyển binh ngay tại vùng Tân Bình và Thuận Hóa, rồi sau đó đã đánh chiếm Nghệ An vào tháng 3, chiếm Thanh Hóa vào tháng 4. Thượng hoàng Nghệ Tông sai Lê Quý Ly, Đỗ Tử Bình đem quân đón đánh quân Chiêm khiến Chế Bồng Nga phải rút quân về.[31] Tuy Chế Bồng Nga bị thua nhưng ở thời kỳ này các châu Nghệ An, Thuận Hóa, Tân Bình vẫn thuộc về người Chăm, còn quan quân nhà Trần thì sợ người Chiêm, đến bài vị, thần tượng của các bậc tiên vương ở các lăng Quắc Hương, Thái Đường, Long Hưng, Kiến Xương cũng phải đem dấu đi vì sợ bị phá. Giữa năm 1383, Chế Bồng Nga lại đích thân dẫn quân Bắc phạt. Lê Quý Đôn mô tả:..."vua ra vào Việt Nam như đi vào chỗ không người, chỉ trong mấy năm đến phá kinh đô 3 lần, làm cho vua tôi phải kinh hoàng". Chế Bồng Nga chiếm giữ Thăng Long, đến năm 1383. Chế Bồng Nga trước đó đã tiếng cống hậu hĩ hàng năm cho nhà Minh, nên vua Minh làm ngơ, không can thiệp. Đến năm 1386, Minh Thành Tổ hạ chiếu viết thư cho Trận Nghệ Tông cho hay sắp đem quân bình định Chiêm Thành và ra lệnh cho Đại Việt sửa soạn 100 thớt voi cùng các trạm lương thực suốt từ Vân Nam tới Nghệ An. Nhà Trần không lấy gì làm phấn khởi trước đề nghị này, lại sợ quân Minh có ý đồ xâm chiếm nước ta nên vội vàng thoái thác. Cùng năm đó, vua Minh cho sứ giả đưa con trai Chế Bồng Nga sau khi ông này sang tiến cống 54 thớt voi về nước. Năm sau người Chăm lại đem cống 51 con voi, trầm hương và sừng tê và được tiếp đãi rất trọng thể.[32]
Cái chết[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1389, Chế Bồng Nga lại đựa quân sang đánh Đại Việt. Thượng hoàng Nghệ Tông sai Lê Quý Ly cầm quân chống giặc. Lê Quí Ly nghênh địch hơn 20 ngày, kéo hết thuyền lên bờ để đợi. Chế Bồng Nga đóng ở thượng nguồn sông Lương, cho đắp đập ngăn sông ở phía thượng lưu và đóng cọc dày đặc để chống cự. Sau đó, ông bố trị tượng binh và bộ binh mai phục, rồi giả vờ bỏ đi, Lê Quí Ly mắc mưu đem quân truy kích không ngờ bị trúng kế.[33][34] Chế Bồng Nga hạ lệnh cho phá đập nước, cho voi trận xông ra đánh. Quân Trần bị thiệt hại nặng nề, tướng chỉ huy quân Hữu Thánh Dực là Nguyễn Chí bị bắt sống, nhiều tướng chết trận. Lê Quý Ly để tuỳ tướng Phạm Khả Vĩnh ở lại cầm cự cùng với Nguyễn Đa Phương chỉ huy quân Thánh Dực còn mình thì trốn về kinh đô. Nguyễn Đa Phương và Phạm Khả Vĩnh biết thế yếu không chống cự nổi cũng rút quân về. Chế Bồng Nga đuổi theo đến Hoàng giang, Nghệ Tông sai đô tướng[Ghi chú 9] là Trần Khát Chân đem binh chống giữ. Vua tôi nhà Trần ôm nhau khóc mà từ biệt đủ biết là họ đã khiếp sợ đến chừng nào.[35] Trần Khát Chân kéo quân đến Hoàng giang, thấy nơi đây không thể bố trận, mới đem quân đóng ở sông Hải Triều.[Ghi chú 10][36][37]
Đến tháng 1 năm 1390, Chế Bồng Nga đem hơn 100 chiến thuyền đến thị sát trên sông Hải Triều. Hoàng đệ là Trần Nguyên Diệu đem quân bản bộ ra hàng vua Chiêm với hy vọng được người Chăm đưa lên làm vua. Cùng lúc đó, một nhà sư là Phạm Sư Ôn nổi lên đánh chiếm kinh đô, thượng hoàng và vua phải bỏ kinh đô mà chạy, cho triệu tướng Hoàng Thế Phương đang đóng ở Hoàng giang ra cứu.[38] Không may cho Chế Bồng Nga, một tiểu tướng của ông tên là Bỉ Lậu Kê vì sợ tội đã ra hàng quân Trần,[39][40] báo cho Trần Khát Chân biết là thuyền ngự của vua Chiêm sơn màu xanh lục. Khi mấy trăm chiến thuyền của Chế Bồng Nga và Nguyên Diệu kéo tới, Khát Chân cho tập trung súng bắn xối xả vào chiếc thuyền ngự, Chế Bồng Nga bị trúng đạn chết.[41][42] Trần Nguyên Diệu liền chặt thủ cấp vua Chiêm rồi chèo thuyền trở về bên quân Trần. Quân Chiêm thấy chủ tướng đã tử trận vội vàng chạy về Hoàng giang hợp với phó tướng của Chế Bồng Nga là La Khải. Viên đại đội phó trong đội quân Long Tiệp là Phạm Nhữ Lặc và người đầu ngũ là Dương Ngang giết Nguyên Diệu, cướp lấy thủ cấp Bồng Nga đem dâng nộp. Trần Khát Chân sai bỏ vào hòm, cho phi ngựa đem đến hành tại[Ghi chú 11] ở Bình Than, tâu việc đánh được giặc. Sử kể rằng khi đầu Chế Bồng Nga được phó tướng Phạm Như Lạt đem vào trình giữa canh ba, thượng hoàng Nghệ Tông hoảng hốt nhỏm dậy tưởng mình đã bị vây bắt. Đến khi nghe được tin thắng trận, Nghệ Tông liền cho gọi các quan đến để xem cho kĩ. Các quan mặc triều phục, đến và hô "vạn tuế !". Nghệ Tông nói:[39][43]
- Ta với Bồng Nga cầm cự nhau đã lâu, ngày nay mới được gặp nhau, có khác gì Hán Cao Tổ thấy đầu Hạng Vũ, thiên hạ yên rồi!
Nhà nước Chiêm Thành hậu Chế Bồng Nga[sửa | sửa mã nguồn]
Bị đánh bại năm 1390, tướng La Khải chiếm được xác Chế Bồng Nga đem đi hỏa táng, rồi thu quân về nước.[44][45][46] La Khải thu thập tàn quân rút về nước đi bộ men theo đường núi không dám rút bằng đường thủy. Sau khi quay trở về Đồ Bàn, La Khải tiếm xưng vương hiệu và chịu triều cống nhà Trần trở lại. Năm 1391, La Khải sai sứ sang xin nhà Minh thừa nhận nhưng Minh Thái Tổ nói với các quan bộ Lễ rằng: "Đây do viên quan soán nghịch! Đồ tiến cống đừng nhận. Trước đây viên quan Chiêm Thành là Các Thắng giết Vương nước này tự lập, nên cự tuyệt."[47] Đến năm 1413, con của ông là Ba Đích Lại mới được nhà Minh tấn phong. Chính sách cai trị khắt khe của La Khải gây bất mãn trong nước. Vây cánh của Chế Bồng Nga đều bị La Khải thay bằng những tướng sĩ thân tín, con trai của Chế Bồng Nga tên Chế Ma Nô Dã Na cùng em là Chế San Nô sợ bị ám hại đã chạy qua Đại Việt xin tị nạn. Cả hai được nhà Trần phong tước Hiệu chính hầu.[43] Năm 1397, một hoàng thân tên Chế Đà Biệt, em là Mộ Hoa, con là Gia Diếp cùng toàn thể gia quyến sang Đại Việt tị nạn. Chế Đà Biệt được Lê Quí Ly giao trọng trách bảo vệ biên giới phía nam của Đại Việt đề phòng những cuộc tấn công mới của quân Chiêm Thành.[48] Năm 1400, La Khải mất, con là Ba Đích Lại lên ngôi.[49]
Các vùng đất dưới ảnh hưởng Chiêm Thành đều được Lê Quý Ly thu hồi sau cái chết của Chế Bồng Nga. Lê Quý Ly đã tấn công vào vùng đất Cổ Lũy, Quảng Ngãi, ngày nay. Theo Biên Niên Sử Hoàng gia Chăm (1835), Thủ đô Bal Angwei đã thất thủ vào năm 1397 và dân tị nạn đổ vào Bal Panrang. Sau trận chiến năm 1400 một bộ phận nhà nước Chiêm Thành được khôi phục (vương triều Vijaya). Sau khi Lê Lợi đuổi quân Minh ra khỏi, vương triều Panrang cũng được khôi phục năm 1433. Sau khi thành Đồ Bàn thất thủ, vương triều Panrang đã thừa kế vương quốc Chiêm Thành cho đến năm 1832.[50]
Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Về Chế Bồng Nga, nhiều ý kiến thừa nhận là một ông vua anh hùng ít có của Chiêm Thành. Nhưng theo Trần Xuân Sinh, vua Chiêm cũng chỉ có tài của tướng cướp dữ tợn. Chế Bồng Nga dùng binh đi chinh chiến liên miên nhiều năm khiến nhân lực Chiêm Thành bị tổn thất nặng. Không đòi lại đất đai bị mất để kiến thiết lại, bốn lần tiến vào Thăng Long, vua Chiêm chỉ cướp phá, vơ vét và vội vã rút về, không lần nào ở lâu. Chế Bồng Nga không phải ông vua anh hùng chấn hưng, mở mang đất nước.[51]
Nhà Hán học người Pháp Georges Maspero trong cuốn La royaume de Champa ("Vương quốc Champa") đã xem giai đoạn 1360–1390 dưới triều Chế Bồng Nga là giai đoạn cực thịnh trong lịch sử Champa.[52] Các sử gia người Việt như Ngô Sĩ Liên hay Ngô Thì Sĩ cũng phải gián tiếp thừa nhận tài năng của Chế Bồng Nga khi những cải cách của ông đã biến một nước Chăm đã suy yếu có thể quật khởi và đe doạ sự tồn vong của Đại Việt.[18] Trần Trọng Kim ghi rằng:[53]
"Vả bấy giờ ở nước Nam ta, vua Dụ-tông chỉ lo việc hoang-chơi, không tưởng gì đến việc Võ-bị; mà ở bên Chiêm thành thì có Chế bồng Nga 制 蓬 娥 là một ông vua anh-hùng, có ý đánh An-nam để rửa những thù trước. Vậy cho nên hết sức tập trận, luyện binh; bắt quân lính phải chịu khó-nhọc cho quen, dàn trận voi cho tiện đường lui tới: thắng thì cho voi đi trước để xông-đột, bại thì cho voi đi sau để ngăn giữ quân nghịch. Nhờ cách xếp đặt có thứ-tự, dụng binh có kỷ-luật như thế, cho nên quân Chiêm-thành từ đó mạnh lắm, sau đánh phá thành Thăng-long mấy lần, làm cho vua tôi nhà Trần phải kính-sợ mấy phen."
Gia quyến[sửa | sửa mã nguồn]
Chế Bồng Nga có hậu duệ gồm 3 người được ghi lại trong sử: Người thứ nhất là Chế Ma Nô Đà Nan, sang đầu hàng Đại Việt năm 1390 khi bị La Ngai giành ngôi. Người thứ 2 là Chế Sơn Na, sang đầu hàng Đại Việt năm 1390 cùng anh trai.[43]. Ông còn một con gái không rõ tên, được gả năm 1377 cho Ngự Câu Vương Trần Húc.[27]
- Siti Zubaidah: Vương hậu, thuộc vương tộc Kelantan.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Ghi chú
- ^ Bunga trong tiếng Mã Lai có nghĩa là 'hoa' và "Chế" là phiên âm tiếng Việt của Cei, một từ có nghĩa là "chú, bác" trong tiếng Chăm và thường được sử dụng để chỉ các vị tướng.
- ^ Đất Chiêm Động của Chăm pa bấy giờ là đất các huyện Thăng Bình, Tam Kỳ, Duy Xuyên, Quế Sơn tỉnh Quảng Nam ngày nay.
- ^ Con dấu của vua chúa hay quan lại đời trước được gọi là ấn tín. Ấn tín nổi tiếng nhất trong lịch sử có lẽ là Ngọc tỷ truyền quốc (Ngọc Biện Hoà)
- ^ Người Trung Quốc gọi các nước lân bang bốn phương là "Tứ Di" (tức là các nước mọi rợ); nói chung các dân tộc không phải là Trung quốc thì được gọi là Di.
- ^ Lụa ỷ là một loại lụa dệt sợi xiên, có hoa văn.
- ^ Khoảng xã Quần Liêu, Nghĩa Hưng, Nam Định hiện nay
- ^ 1 xích = 0,32 mét. 1 thốn = 1/10 xích.
- ^ Bạn có biết: Nhân vật Từ Hải trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du cũng đã từng làm cướp biển và cấu kết với "Nụy khấu"
- ^ Đô tướng là một chức quan chỉ huy dưới triều Trần
- ^ Sông Hải Triều là một khúc sông giáp với huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên và huyện Hưng Nhân, tỉnh Thái Bình ngày nay
- ^ Nơi vua đặt ngự doanh ở ngoài kinh thành, gọi là hành tại.
- Chú thích
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 282.
- ^ Coedès 1968, tr. 237-238.
- ^ Nik Mansour Nik Halim, Tuyển tập thần tích Chăm, trang 31, Công ty Cổ phần Sách và Thiết bị Bình Thuận, 2016.
- ^ Maspero 2002, tr. 92.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 257.
- ^ Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 288.
- ^ Whitemore 2004, tr. 188.
- ^ Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 290.
- ^ Minh Thực lục v. 2 quyển 39 tr. 785-787; Thái Tổ quyển 39, tr. 2a-3a
- ^ Minh thực lục 明實錄, Thái Tổ thực lục 太祖實錄, "Năm Hồng Vũ thứ 6, tháng 8, theo Minh thực lục loại toản 明實錄類纂, Thiệp ngoại sử liệu quyển 涉外史料卷，Nhà xuất bản Vũ Hán 武漢出版社版，trang 558。
- ^ Maspero 2002, tr. 96.
- ^ Taylor 2013, tr. 158.
- ^ Việt Nam sử lược, bản điện tử, tr. 71
- ^ Maspero 2002, tr. 93.
- ^ Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 294.
- ^ Minh Thực lục v. 3, q. 67, trang 1260-1261
- ^ Maspero 2002, tr. 95-99.
- ^ a ă Ngô Thì Sĩ 2001, tr. 105.
- ^ Minh Thực lục v. 4, q. 84, t. 1505
- ^ Ngô Thì Sĩ 2001, tr. 103.
- ^ Hardy 2009, tr. 66-67.
- ^ Taylor 2013, tr. 159.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 270.
- ^ Maspero 2002, tr. 92-94.
- ^ Whitemore 2004, tr. 191.
- ^ Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 298.
- ^ a ă Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 299.
- ^ Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 300.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 272.
- ^ Maspero 2002, tr. 94.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 274.
- ^ Whitemore 2004, tr. 193.
- ^ Mộc bản Chính Hòa, tr. 177-178 tập II.
- ^ Hardy 2009, tr. 67.
- ^ Trần Trọng Kim 1919, tr. 182.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 281.
- ^ Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998, tr. 309.
- ^ Mộc bản Chính Hòa, tr. 178 tập II.
- ^ a ă Ngô Thì Sĩ 2001, tr. 107.
- ^ Whitemore 2004, tr. 196.
- ^ Maspero 2002, tr. 107-109.
- ^ Ky Phuong, Tran & Lockhart 2011, tr. 196.
- ^ a ă â Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 283.
- ^ Trần Trọng Kim 1919, tr. 183.
- ^ Mộc bản Chính Hòa, tr. 180 tập II.
- ^ Hardy 2009, tr. 68.
- ^ Minh Thực lục v. 7, t. 3157; Thái Tổ q. 214, t. 1a
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 292.
- ^ Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 297.
- ^ Dharma P., Le Panduranga (Champa) 1802-1835, trang 122-123, EFEO, Paris, 1987
- ^ Trần Xuân Sinh 2006, tr. 385.
- ^ Po Dharma. The History of Champa. tr. 5.
- ^ Trần Trọng Kim 1919, tr. 175.
- Tài liệu tham khảo
- Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư , Hà Nội: Nhà Xuất bản Khoa Học Xã Hội
- Quốc Sử Quán triều Nguyễn, Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục (PDF), Hà Nội
- Ngô Thì Sĩ (2001), Việt sử tiêu án (PDF), Hà Nội: Nhà Xuất bản Thanh niên
- Trần Trọng Kim (1919), Việt Nam sử lược , Hà Nội: Trung Bắc Tân Văn
- Trần Xuân Sinh (2006), Thuyết Trần, Hải Phòng: Nhà xuất bản Hải Phòng
- Hardy, Andrew David (2009). Champa and the Archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam). NUS Press. tr. 440. ISBN 9789971694517.
- Taylor, K. W. (2013). A History of the Vietnamese. Cambridge: Nhà Xuất bản Đại học Cambridge. tr. 696. ISBN 9780521875868.
- Coedès, George (1968). Walter F. Vella, biên tập. The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
- Maspero, Georges (2002). The Champa Kingdom: The History of an Extinct Vietnamese Culture. University of Michigan: White Lotus Co., Ltd. ISBN 978-9747534993.
- Tran, Ky Phuong (2011). The Cham of Vietnam: History, Society and Art. Nhà xuất bản NUS. ISBN 9789971694593.
- Whitemore, John K. (2004). The Last Great King of Classical Southeast Asia: 'Chê-Bông-Nga' and Fourteenth Century Champat. Singapore: Đại học Quốc gia Singapore.
- Chế Bồng Nga
- Overview of History of Kingdom of Champa

markdown:
# Chế Bồng Nga
|Chế Bồng Nga|
|
|[Vua](/wiki/Vua)thứ ba của Vương triều thứ 12 [1360](/wiki/1360)– 23 tháng 1 năm [1390](/wiki/1390) [Maha Sawa](/wiki/Maha_Sawa) [Jaya Simhavarman VI](/wiki/Simhavarman_VI) [Chế Ma Nô Đà Nan](/wiki/Ch%E1%BA%BF_Ma_N%C3%B4_%C4%90%C3%A0_Nan)
Chế Sơn Na
1 nữ khuyết danh
Raja-di-raja
[Vijaya](/wiki/Vijaya) [23 tháng 1](/wiki/23_th%C3%A1ng_1)năm [1390](/wiki/1390)ÂL [Sông Luộc](/wiki/S%C3%B4ng_Lu%E1%BB%99c), [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) **Po Binasuor** hay còn được biết đến rộng rãi hơn với tên gọi **Chế Bồng Nga** ( [Ghi chú 1] [Hán-Việt](/wiki/H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): 制蓬峩, ? - 23 tháng 1 năm 1390 ÂL ), theo cách gọi của người [[1]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993282-2) [Ê Đê](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA)và [Giarai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Giarai)tại vùng [Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)là **R'čăm B'nga**( *Anak Orang Cham Bunga*, nghĩa là "Bông hoa ánh sáng của người Champa") **Bhinethuor**, **Che Bunga**hay **A Đáp A Giả**( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 阿荅阿者, *Ngo-ta Ngo-che*) trong các tài liệu Trung Hoa, là tên hiệu của vị vua thứ ba thuộc [vương triều thứ 12](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Ch%C4%83m_Pa_th%E1%BB%A9_M%C6%B0%E1%BB%9Di_hai&action=edit&redlink=1)(tức là vị vua đời thứ 39) của nhà nước [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh). Là một vị vua kiệt xuất, có tài võ bị, trong thời gian cầm quyền, ông đã chấn hưng nhà nước Chiêm Thành từ một quốc gia suy đồi trở nên hùng mạnh.
Trong giai đoạn 1367–1389, ông từng 12 lần xua quân
[Bắc phạt Đại Việt](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t-Chi%C3%AAm_1367-1396) nhằm tái chiếm các vùng đất [Châu Ô](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%94) và [Châu Lý](/wiki/Ch%C3%A2u_L%C3%BD) vốn được chuyển giao sang chính quyền Đại Việt trong thời gian cai trị của vua [Chế Mân](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n). Năm 1377, vua [Trần Duệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng) dẫn đại quân phản công vào đất Chiêm. Chế Bồng Nga nhử quân Đại Việt đến [thành Đồ Bàn](/wiki/Th%C3%A0nh_%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n), rồi đổ phục binh ra giết vua Trần Duệ Tông cùng phần lớn quân Việt. Thắng lợi này khiến triều đình Đại Việt khiếp đảm, sau này hễ Chế Bồng Nga bắc tiến là thượng hoàng [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng), các vua Trần sau Duệ Tông, và bình chương [Lê Quý Ly](/wiki/H%E1%BB%93_Qu%C3%BD_Ly) bỏ kinh thành chạy dài. Trong cuộc chiến này, ông đã có tổng cộng 3 lần đánh vào tận kinh đô [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long). Năm 1389, ông tử trận sau khi trúng phải đạn tại trận Hải Triều. Cái chết của ông khép lại một trang hùng sử trong [lịch sử Chăm Pa](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ch%C4%83m_Pa). Chế Bồng Nga được xem là vị vua vĩ đại cuối cùng của vương quốc Chăm Pa vì sau khi ông mất, nước Chăm không còn quật khởi như trước được nữa. [[2]](#cite_note-FOOTNOTECoedès1968237-238-3)
## Mục lục
## Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=1)]
Chế Bồng Nga là em trai của vua
[Chế A Năng](/wiki/Ch%E1%BA%BF_A_N%C4%83ng) với húy **Zainal Abidin** . Sau khi [3] [Chế A Năng](/wiki/Ch%E1%BA%BF_A_N%C4%83ng)chết, con rể là [Trà Hòa](/wiki/Tr%C3%A0_H%C3%B2a)tranh ngôi. Sau khi vua [Trà Hòa](/wiki/Tr%C3%A0_H%C3%B2a)mất, Chế Bồng Nga được quần thần tôn làm kế vương. [[4]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero200292-5)
### Thời kỳ đầu[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=2)]
Sau khi lên ngôi được một thời gian, Chế Bồng Nga nhận thấy quân đội
[nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n) không còn hùng mạnh như trước nên có ý muốn xua quân Bắc phạt. Năm 1361, Chế Bồng Nga đem quân đi theo đường biển tiến đánh cửa biển Dĩ Lý (thuộc tỉnh [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh) ngày nay) khiến quan quân Đại Việt phải bỏ chạy. Quân Chiêm cướp phá và tàn sát dân chúng rồi quay trở ra biển. Vua Trần Dụ Tông lập tức ra lệnh cho phòng thủ. Đến năm sau, người Chăm lại sang quấy phá Hóa châu, đốt cháy nhiều nhà cửa. Vua Trần sai Đỗ Tử Bình đem binh chống giữ, củng cố và tái tổ chức các binh đội vùng Thuận Hóa. [[5]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993257-6) [[6]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998288-7)
Vào năm 1365, nhân dịp nam nữ vui chơi ngày xuân
[Ất Tị](/wiki/%E1%BA%A4t_T%E1%BB%8B), người Chăm đã phục kích sẵn ở các vùng đồi núi chung quanh bất ngờ xông ra bắt cóc đám thanh niên này rồi chạy mất. Một năm sau, người Chăm tiếp tục sử dụng chiêu thức cũ nhưng tướng Trần [Phạm A Song](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_A_Song&action=edit&redlink=1) đã dự phòng trước nên phản công đánh đuổi được. Tháng giêng năm 1368, [Trần Dụ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%E1%BB%A5_T%C3%B4ng) cử [Trần Thế Hưng](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BA%BF_H%C6%B0ng&action=edit&redlink=1) làm Thống quân hành khiển đồng tri, [Đỗ Tử Bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_T%E1%BB%AD_B%C3%ACnh) làm phó, mang quân đi bình Chiêm Thành. Tháng 4 ÂL năm 1368, quân Trần tiến vào Chiêm Động (vùng [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam)). Quân Chiêm đặt phục binh, quân Trần rơi vào chỗ phục kích, bị thua trận. [Ghi chú 2] Trần Thế Hưng bị bắt, Đỗ Tử Bình chạy thoát, mang tàn quân chạy về nước. Nhận thấy binh lực nhà Trần ngày càng sa sút, Chế Bồng Nga mới sai Mục Bà Ma đi sứ sang đòi lại đất Hóa châu nhưng không thành. [[7]](#cite_note-FOOTNOTEWhitemore2004188-9) [[8]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998290-10)
### Xưng thần với nhà Minh[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=3)]
Cũng trong năm đó, bên Trung Hoa, Chu Nguyên Chương đánh đuổi được người Mông Cổ lập nên nhà Minh, xưng đế niên hiệu Hồng Vũ, đặt kinh đô ở Nam Kinh. Chế Bồng Nga sai sứ là Hổ Đô Man sang mừng đem voi, hổ và các sản vật tiến cống. Vua Minh sai Ngô Dụng, Nhan Tông Lỗ, Dương Tải đưa tiễn sứ thần Chiêm về nước, phong Chế Bồng Nga làm Chiêm Thành quốc vương, ban ấn tín,
một quyển lịch Đại Thống và 50 tấm lụa thêu vàng. Trong sắc thư gửi Chiêm vương có viết: [Ghi chú 3] [[9]](#cite_note-12) *Ngày mồng bốn tháng 2 năm nay, Hổ Đô Man đến dâng cọp, voi; lòng thành của Vương, Trẫm đã hiểu rõ. Tuy nhiên lúc Hổ Đô Man chưa tới, Sứ giả của Trẫm cũng sẵn sàng trên đường đi đến nước Quốc vương. Sứ giả của Trẫm đến để báo cho Quốc vương biết rằng trước đây nước Trung Quốc bị rợ Hồ [Nguyên Mông] trộm chiếm hàng trăm năm, khiến tập tục man di đầy rẫy, phế bỏ Trung quốc phong hóa. Trẫm khởi binh trong vòng 20 năm, dẹp sạch bọn chúng, làm chủ Trung Quốc, thiên hạ bình an. Sợ các Di* trong bốn phương chưa biết, nên sai Sứ giả báo tin cho các nước. Không ngờ Sứ giả nước của Vương tới trước, lòng thành thể hiện vững vàng, khiến Trẫm rất vui. Nay ban một bản lịch Đại Thống, 40 bộ y phục lụa là, lụa ỷ dệt kim tuyến; [[Ghi chú 4]](#cite_note-13) sai người đưa Sứ giả về nước. Lại dụ vương về đạo [thờ nước lớn], Vương nên phụng thờ coi như đạo trời, khiến dân Chiêm Thành yên với nghề nghiệp, Vương giữ được lộc vị truyền đến con cháu; trời đất soi xét sự cố gắng, Vương chớ xem thường. Hổ Lao Man và đám tùy tùng cũng được ban lụa là, lụa ỷ hoa văn, có phân biệt.” [[Ghi chú 5]](#cite_note-14)
Từ đó người Chăm hàng năm mang cống phẩm sang Trung Quốc, được vua nhà Minh cho người sang tế sơn xuyên và giám khảo các kỳ thi. Cũng vào thời đó,
[biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) có rất nhiều [hải khấu](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Bp_bi%E1%BB%83n), Chế Bồng Nga đem binh thuyền ra đánh chìm và cướp về hai mươi thuyền chở 31 tấn gỗ quí, liền cho người đưa sang tiến cống nhà Minh khiến vua Minh rất hài lòng, ban thưởng hậu hĩ. [[10]](#cite_note-15) [[11]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero200296-16)
Năm
[1371](/wiki/1371), triều đình nhà Trần xảy ra nội loạn, hoàng tử Trần Phủ lật đổ [Dương Nhật Lễ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Nh%E1%BA%ADt_L%E1%BB%85) giành ngôi, tức là vua [Trần Nghệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%87_T%C3%B4ng). Mẹ của Nhật Lễ chạy sang Chiêm Thành xin Chế Bồng Nga đánh Đại Việt trả thù và báo cáo tình hình biên giới và sự suy yếu của nhà Trần. Được dịp, vào tháng 3 năm 1371 ÂL, Chế Bồng Nga tập trung chiến thuyền tiến vào cửa Đại An tấn công Đại Việt. Quân Chiêm vào đến Thái Tô, huyện [12] [Thọ Xương](/wiki/Th%E1%BB%8D_X%C6%B0%C6%A1ng). Quân Trần chống cự không nổi. Theo sử thuật lại, ông đi thẳng vào Thăng Long "như đi vào chỗ không người", không nơi nào có quân chống giữ. [[13]](#cite_note-18) Vua Nghệ Tông bỏ chạy khỏi kinh đô khiến quân Chiêm vào Thăng Long lấy hết vàng bạc châu báu, bắt cả đàn bà trẻ con rồi đốt sạch cung điện, sách vở. Tháng 3 nhuận năm 1371, Chế Bồng Nga mang quân ra đánh. Quân Chiêm vượt biển đánh vào cửa Đại An, [[14]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero200293-19) tiến thẳng vào kinh thành Thăng Long. Ngày 27 tháng 3 ÂL, quân Chiêm tiến vào [[Ghi chú 6]](#cite_note-20) [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long), cướp phá cung điện, bắt phụ nữ, lấy của cải ngọc lụa mang về. [[15]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998294-21)
Năm sau, vua Chiêm dâng biểu viết trên vàng lá, dài hơn 1 xích, bề ngang 5 thốn,
lên vua Minh đế kể tội Đại Việt, trong đó có câu: [Ghi chú 7] [[16]](#cite_note-23) *...Ngày nay người An Nam lại đem binh sang chiếm đất chúng tôi, cướp bóc nhân dân tôi. Vì thế thần xin Bệ Hạ giúp cho chúng tôi vũ khí, nhạc khí và nhạc sư để người An Nam thấy Chiêm Thành là phiên thuộc của Bệ Hạ mà không quấy nhiễu nữa.*
Tuy nhiên theo sử Việt, nhà Trần không hề động binh trong thời kỳ này và đây là một sự vu cáo của Chế Bồng Nga, chỉ cốt sao nhà Minh để yên cho người Chiêm Thành lộng hành. Chu Nguyên Chương sau đó đã xuống chiếu bắt hai nước không được gây sự chiến tranh và đồng ý cho người Chăm được sang "du học" về âm nhạc tại
[Phúc Kiến](/wiki/Ph%C3%BAc_Ki%E1%BA%BFn). [[17]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero200295-99-24)
Quân Chiêm từ đời Lê, Lý vốn hèn nhát, cứ hễ Đại Việt nam tiến là chạy, đến khi Chế Bồng Nga lên ngôi, ông đã thay đổi tục cũ, dạy họ cách đánh trận, nên người Chiêm trở nên dũng mãnh, quen chịu khổ, nên trở thành một mối lo lớn cho Đại Việt.
Không chỉ thường xuyên Bắc tiến đánh Đại Việt mà thôi, hải quân của Chiêm Thành còn vươn ra hoạt động tận biển Đông, bắt cướp biển cho nhà Minh. Cuối đời Nguyền đầu đời Minh, cướp biển Nhật Bản hoành hành ở biển Đông, sử Minh gọi là "Nuỵ khấu" hay " [18] [Uy khấu](/wiki/Uy_kh%E1%BA%A5u)" (Giặc Nuỵ). [[Ghi chú 8]](#cite_note-26) *Minh thực lục*có ghi lại: [[19]](#cite_note-27) *Ngày 12 tháng 1 năm Hồng Vũ thứ 6. Quốc vương Chiêm Thành A Đáp A Giả sai bọn bầy tôi Dương Bảo Ma Ha, Bát Đích Duyệt Văn Đán dâng biểu, cống phương vật. Lại tâu rằng bọn giặc bể Trương Nhữ Hậu, Lâm Phúc tự xưng là Nguyên soái cướp phá trên biển, bị Quốc vương đánh bại. Bọn Nhữ Hậu bị chết trôi. Bắt được 20 chiếc thuyền biển, 7 vạn cân tô mộc, cùng tên giặc Ngô Đệ Tứ đem đến hiến. Thiên tử vui lòng, mệnh ban cho Vương nước này 40 tấm lụa là, văn ỷ; cho Sứ giả 2 tấm lụa là, 4 tấm văn ỷ, 1 bộ y phục, 1 vạn 2 ngàn đồng tiền; những người đi theo được ban thưởng có phân biệt.*
### Phản công Đại Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=4)]
Năm 1376, Chế Bồng Nga lại một lần nữa mang quân bắc tiến. Vua Trần là
[Trần Duệ Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng) sai Đỗ Tử Bình dẫn quân đi đánh. Chế Bồng Nga sai người sang xin dâng 10 mâm vàng xin giảng hòa. Nhưng Tử Bình giấu vàng đi, lại tâu về triều rằng vua Chiêm kiêu ngạo không thần phục. [[20]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Thì_Sĩ2001103-28) [[21]](#cite_note-FOOTNOTEHardy200966-67-29) Vua Trần nổi giận, mới chuẩn bị quân mã để nam tiến. Tháng 1 ÂL năm 1377, quân Trần dẫn quân đi dọc theo bờ biền, tiến đến Cầu Đá ở [22] [cửa Thi Nại](/w/index.php?title=C%E1%BB%ADa_Thi_N%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)( [Quy Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n)), đánh lấy đồn Thạch Kiều rồi tiến tới kinh [thành Đồ Bàn](/wiki/Th%C3%A0nh_%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n)nước Chiêm. Chế Bồng Nga lập đồn giữ ngoài thành, rồi cho người đến trá hàng, nói với Trần Duệ Tông rằng Chế Bồng Nga đã bỏ thành trốn. Vua Trần mắc mưu, liền thúc quân tiến vào thành. Quân Chiêm tứ phía phục binh đổ ra đánh, chia cắt quân Trần ra từng đoạn khiền quân Trần đại bại, mười phần chết đến bảy, tám phần. Vua Trần bị hãm trong vòng vây, bị trúng phải tên mà chết. [[23]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993270-31) Một hoàng thân nhà Trần [[24]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero200292-94-32) là Ngự Câu vương Trần Húc đã ra đầu hàng quân Chiêm. [[25]](#cite_note-FOOTNOTEWhitemore2004191-33) [[26]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998298-34)
Chế Bồng Nga thừa thế thắng, đem quân đánh đuổi đến tận Thanh Nghệ, đánh tan quân nhà Trần rồi vào kinh đô cướp phá suốt một ngày. Đến khi ra khơi quay về nhà, chiến thuyền của Chiêm Thành bị bão đắm mất nhiều nhưng những đồ cướp được cũng đủ để tiến cống nhà Minh trong năm đó. Chế Bồng Nga lại gả con gái cho Ngự Câu vương
[Trần Húc](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_H%C3%BAc_(Ng%E1%BB%B1_C%C3%A2u_v%C6%B0%C6%A1ng)&action=edit&redlink=1) rồi tháng 5 năm 1378 đưa y về Nghệ An phong làm trấn thủ và tiếm xưng vương hiệu. [27] Đến tháng 6, Chế Bồng Nga lại đem binh vượt sông Đại Hoàng đánh tan quân của Đỗ Tử Bình, chiếm lấy kinh đô Thăng Long hạ nhục quân Bắc bằng cách bắt quan kinh doãn là Lê Giốc phải sụp lạy nhưng Lê Giốc không chịu nên ông đã cho người giết chết. [[28]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998300-36) Lần này quân Chiêm lại cướp bóc được rất nhiều. Vua Nghệ Tông chỉ còn nước đem các vàng bạc châu báu dấu trong núi Thiên Kiến và động Khả Lăng. [[29]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993272-37) [[30]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero200294-38)
Năm 1380, Chế Bồng Nga lại một lần nữa đem quân bắc phạt, ông cho tuyển binh ngay tại vùng Tân Bình và Thuận Hóa, rồi sau đó đã đánh chiếm Nghệ An vào tháng 3, chiếm Thanh Hóa vào tháng 4. Thượng hoàng Nghệ Tông sai Lê Quý Ly,
[Đỗ Tử Bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_T%E1%BB%AD_B%C3%ACnh) đem quân đón đánh quân Chiêm khiến Chế Bồng Nga phải rút quân về. Tuy Chế Bồng Nga bị thua nhưng ở thời kỳ này các châu Nghệ An, Thuận Hóa, Tân Bình vẫn thuộc về người Chăm, còn quan quân nhà Trần thì sợ người Chiêm, đến bài vị, thần tượng của các bậc tiên vương ở các lăng Quắc Hương, Thái Đường, Long Hưng, Kiến Xương cũng phải đem dấu đi vì sợ bị phá. Giữa năm 1383, Chế Bồng Nga lại đích thân dẫn quân Bắc phạt. Lê Quý Đôn mô tả:... [31] *"vua ra vào Việt Nam như đi vào chỗ không người, chỉ trong mấy năm đến phá kinh đô 3 lần, làm cho vua tôi phải kinh hoàng".*Chế Bồng Nga chiếm giữ Thăng Long, đến năm 1383. Chế Bồng Nga trước đó đã tiếng cống hậu hĩ hàng năm cho nhà Minh, nên vua Minh làm ngơ, không can thiệp. Đến năm 1386, Minh Thành Tổ hạ chiếu viết thư cho Trận Nghệ Tông cho hay sắp đem quân bình định Chiêm Thành và ra lệnh cho Đại Việt sửa soạn 100 thớt voi cùng các trạm lương thực suốt từ Vân Nam tới Nghệ An. Nhà Trần không lấy gì làm phấn khởi trước đề nghị này, lại sợ quân Minh có ý đồ xâm chiếm nước ta nên vội vàng thoái thác. Cùng năm đó, vua Minh cho sứ giả đưa con trai Chế Bồng Nga sau khi ông này sang tiến cống 54 thớt voi về nước. Năm sau người Chăm lại đem cống 51 con voi, [trầm hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7m)và sừng tê và được tiếp đãi rất trọng thể. [[32]](#cite_note-FOOTNOTEWhitemore2004193-40)
### Cái chết[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=5)]
Năm 1389, Chế Bồng Nga lại đựa quân sang đánh Đại Việt. Thượng hoàng Nghệ Tông sai
[Lê Quý Ly](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_Ly) cầm quân chống giặc. Lê Quí Ly nghênh địch hơn 20 ngày, kéo hết thuyền lên bờ để đợi. Chế Bồng Nga đóng ở thượng nguồn [sông Lương](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_L%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), cho đắp đập ngăn sông ở phía thượng lưu và đóng cọc dày đặc để chống cự. Sau đó, ông bố trị tượng binh và bộ binh mai phục, rồi giả vờ bỏ đi, Lê Quí Ly mắc mưu đem quân truy kích không ngờ bị trúng kế. [[33]](#cite_note-41) Chế Bồng Nga hạ lệnh cho phá đập nước, cho voi trận xông ra đánh. Quân Trần bị thiệt hại nặng nề, tướng chỉ huy quân Hữu Thánh Dực là Nguyễn Chí bị bắt sống, nhiều tướng chết trận. Lê Quý Ly để tuỳ tướng Phạm Khả Vĩnh ở lại cầm cự cùng với Nguyễn Đa Phương chỉ huy quân Thánh Dực còn mình thì trốn về kinh đô. Nguyễn Đa Phương và Phạm Khả Vĩnh biết thế yếu không chống cự nổi cũng rút quân về. Chế Bồng Nga đuổi theo đến Hoàng giang, Nghệ Tông sai đô tướng [34] là Trần Khát Chân đem binh chống giữ. Vua tôi nhà Trần ôm nhau khóc mà từ biệt đủ biết là họ đã khiếp sợ đến chừng nào. [[Ghi chú 9]](#cite_note-43) [[35]](#cite_note-FOOTNOTETrần_Trọng_Kim1919182-44) [Trần Khát Chân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Kh%C3%A1t_Ch%C3%A2n)kéo quân đến Hoàng giang, thấy nơi đây không thể bố trận, mới đem quân đóng ở sông [Hải Triều](/wiki/H%E1%BA%A3i_Tri%E1%BB%81u). [[Ghi chú 10]](#cite_note-45) [[36]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993281-46) [[37]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998309-47)
Đến tháng 1 năm 1390, Chế Bồng Nga đem hơn 100 chiến thuyền đến thị sát trên
[sông Hải Triều](/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BA%A3i_Tri%E1%BB%81u). Hoàng đệ là [Trần Nguyên Diệu](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Nguy%C3%AAn_Di%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) đem quân bản bộ ra hàng vua Chiêm với hy vọng được người Chăm đưa lên làm vua. Cùng lúc đó, một nhà sư là [Phạm Sư Ôn](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_S%C6%B0_%C3%94n) nổi lên đánh chiếm kinh đô, thượng hoàng và vua phải bỏ kinh đô mà chạy, cho triệu tướng [Hoàng Thế Phương](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_Ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) đang đóng ở Hoàng giang ra cứu. Không may cho Chế Bồng Nga, một tiểu tướng của ông tên là Bỉ Lậu Kê vì sợ tội đã ra hàng quân Trần, [38] [[39]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Thì_Sĩ2001107-49) báo cho Trần Khát Chân biết là thuyền ngự của vua Chiêm sơn màu xanh lục. Khi mấy trăm chiến thuyền của Chế Bồng Nga và Nguyên Diệu kéo tới, Khát Chân cho tập trung súng bắn xối xả vào chiếc thuyền ngự, Chế Bồng Nga bị trúng đạn chết. [[40]](#cite_note-FOOTNOTEWhitemore2004196-50) [[41]](#cite_note-FOOTNOTEMaspero2002107-109-51) Trần Nguyên Diệu liền chặt thủ cấp vua Chiêm rồi chèo thuyền trở về bên quân Trần. Quân Chiêm thấy chủ tướng đã tử trận vội vàng chạy về Hoàng giang hợp với phó tướng của Chế Bồng Nga là La Khải. Viên đại đội phó trong đội quân Long Tiệp là Phạm Nhữ Lặc và người đầu ngũ là Dương Ngang giết Nguyên Diệu, cướp lấy thủ cấp Bồng Nga đem dâng nộp. Trần Khát Chân sai bỏ vào hòm, cho phi ngựa đem đến hành tại [[42]](#cite_note-FOOTNOTEKy_PhuongTranLockhart2011196-52) ở Bình Than, tâu việc đánh được giặc. Sử kể rằng khi đầu Chế Bồng Nga được phó tướng Phạm Như Lạt đem vào trình giữa canh ba, thượng hoàng Nghệ Tông hoảng hốt nhỏm dậy tưởng mình đã bị vây bắt. Đến khi nghe được tin thắng trận, Nghệ Tông liền cho gọi các quan đến để xem cho kĩ. Các quan mặc triều phục, đến và hô " [[Ghi chú 11]](#cite_note-53) *vạn tuế*!". Nghệ Tông nói: [[39]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Thì_Sĩ2001107-49) [[43]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993283-54) *Ta với Bồng Nga cầm cự nhau đã lâu, ngày nay mới được gặp nhau, có khác gì* [Hán Cao Tổ](/wiki/H%C3%A1n_Cao_T%E1%BB%95)thấy đầu [Hạng Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1ng_V%C5%A9), thiên hạ yên rồi!
## Nhà nước Chiêm Thành hậu Chế Bồng Nga[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=6)]
Bị đánh bại năm 1390, tướng
[La Khải](/wiki/La_Kh%E1%BA%A3i) chiếm được xác Chế Bồng Nga đem đi [hỏa táng](/wiki/H%E1%BB%8Fa_t%C3%A1ng), rồi thu quân về nước. [[44]](#cite_note-FOOTNOTETrần_Trọng_Kim1919183-55) [[45]](#cite_note-56) La Khải thu thập tàn quân rút về nước đi bộ men theo đường núi không dám rút bằng đường thủy. Sau khi quay trở về Đồ Bàn, La Khải tiếm xưng vương hiệu và chịu triều cống [46] [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n)trở lại. Năm 1391, La Khải sai sứ sang xin nhà Minh thừa nhận nhưng [Minh Thái Tổ](/wiki/Minh_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95)nói với các quan bộ Lễ rằng: *"Đây do viên quan soán nghịch! Đồ tiến cống đừng nhận. Trước đây viên quan Chiêm Thành là Các Thắng giết Vương nước này tự lập, nên cự tuyệt."* Đến năm 1413, con của ông là Ba Đích Lại mới được nhà Minh tấn phong. Chính sách cai trị khắt khe của La Khải gây bất mãn trong nước. Vây cánh của Chế Bồng Nga đều bị La Khải thay bằng những tướng sĩ thân tín, con trai của Chế Bồng Nga tên Chế Ma Nô Dã Na cùng em là Chế San Nô sợ bị ám hại đã chạy qua Đại Việt xin tị nạn. Cả hai được nhà Trần phong tước Hiệu chính hầu. [[47]](#cite_note-58) Năm 1397, một hoàng thân tên Chế Đà Biệt, em là Mộ Hoa, con là Gia Diếp cùng toàn thể gia quyến sang Đại Việt tị nạn. Chế Đà Biệt được Lê Quí Ly giao trọng trách bảo vệ biên giới phía nam của Đại Việt đề phòng những cuộc tấn công mới của quân Chiêm Thành. [[43]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993283-54) Năm 1400, La Khải mất, con là [[48]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993292-59) [Ba Đích Lại](/wiki/Ba_%C4%90%C3%ADch_L%E1%BA%A1i)lên ngôi. [[49]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993297-60)
Các vùng đất dưới ảnh hưởng Chiêm Thành đều được
[Lê Quý Ly](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_Ly) thu hồi sau cái chết của Chế Bồng Nga. Lê Quý Ly đã tấn công vào vùng đất Cổ Lũy, Quảng Ngãi, ngày nay. Theo *Biên Niên Sử Hoàng gia Chăm* (1835), Thủ đô Bal Angwei đã thất thủ vào năm 1397 và dân tị nạn đổ vào Bal Panrang. Sau trận chiến năm [1400](/wiki/1400) một bộ phận nhà nước Chiêm Thành được khôi phục ( [vương triều Vijaya](/wiki/Vijaya_(Ch%C4%83m_Pa))). Sau khi Lê Lợi đuổi quân Minh ra khỏi, vương triều Panrang cũng được khôi phục năm 1433. Sau khi thành Đồ Bàn thất thủ, vương triều Panrang đã thừa kế vương quốc Chiêm Thành cho đến năm 1832. [[50]](#cite_note-61)
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=7)]
Về Chế Bồng Nga, nhiều ý kiến thừa nhận là một ông vua anh hùng ít có của Chiêm Thành. Nhưng theo Trần Xuân Sinh, vua Chiêm cũng chỉ có tài của tướng cướp dữ tợn. Chế Bồng Nga dùng binh đi chinh chiến liên miên nhiều năm khiến nhân lực Chiêm Thành bị tổn thất nặng. Không đòi lại đất đai bị mất để kiến thiết lại, bốn lần tiến vào Thăng Long, vua Chiêm chỉ cướp phá, vơ vét và vội vã rút về, không lần nào ở lâu. Chế Bồng Nga không phải ông vua anh hùng chấn hưng, mở mang đất nước.
[[51]](#cite_note-FOOTNOTETrần_Xuân_Sinh2006385-62) [Nhà Hán học](/wiki/H%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) người Pháp [Georges Maspero](/w/index.php?title=Georges_Maspero&action=edit&redlink=1) trong cuốn *La royaume de Champa* (" *Vương quốc Champa*") đã xem giai đoạn 1360 *–*1390 dưới triều Chế Bồng Nga là giai đoạn cực thịnh trong lịch sử Champa. Các sử gia người Việt như [52] [Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn)hay [Ngô Thì Sĩ](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%AC_S%C4%A9)cũng phải gián tiếp thừa nhận tài năng của Chế Bồng Nga khi những cải cách của ông đã biến một nước Chăm đã suy yếu có thể quật khởi và đe doạ sự tồn vong của Đại Việt. [[18]](#cite_note-FOOTNOTENgô_Thì_Sĩ2001105-25) [Trần Trọng Kim](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim)ghi rằng: [[53]](#cite_note-FOOTNOTETrần_Trọng_Kim1919175-64)
"Vả bấy giờ ở nước Nam ta, vua Dụ-tông chỉ lo việc hoang-chơi, không tưởng gì đến việc Võ-bị; mà ở bên Chiêm thành thì có Chế bồng Nga 制 蓬 娥 là một ông vua anh-hùng, có ý đánh An-nam để rửa những thù trước. Vậy cho nên hết sức tập trận, luyện binh; bắt quân lính phải chịu khó-nhọc cho quen, dàn trận voi cho tiện đường lui tới: thắng thì cho voi đi trước để xông-đột, bại thì cho voi đi sau để ngăn giữ quân nghịch. Nhờ cách xếp đặt có thứ-tự, dụng binh có kỷ-luật như thế, cho nên quân Chiêm-thành từ đó mạnh lắm, sau đánh phá thành Thăng-long mấy lần, làm cho vua tôi nhà Trần phải kính-sợ mấy phen."
## Gia quyến[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=8)]
Chế Bồng Nga có hậu duệ gồm 3 người được ghi lại trong sử: Người thứ nhất là
[Chế Ma Nô Đà Nan](/wiki/Ch%E1%BA%BF_Ma_N%C3%B4_%C4%90%C3%A0_Nan), sang đầu hàng Đại Việt năm 1390 khi bị La Ngai giành ngôi. Người thứ 2 là [Chế Sơn Na](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_S%C6%A1n_Na&action=edit&redlink=1), sang đầu hàng Đại Việt năm 1390 cùng anh trai. . Ông còn một con gái không rõ tên, được gả năm 1377 cho Ngự Câu Vương [43] [Trần Húc](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_H%C3%BAc_(Vi%E1%BB%87t_Nam)&action=edit&redlink=1). [[27]](#cite_note-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998299-35) [Siti Zubaidah](/w/index.php?title=Siti_Zubaidah&action=edit&redlink=1): Vương hậu, thuộc vương tộc [Kelantan](/wiki/Kelantan).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=9)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=10)]
- Ghi chú
[^](#cite_ref-1) *Bunga*trong tiếng Mã Lai có nghĩa là 'hoa' và "Chế" là phiên âm tiếng Việt của *Cei*, một từ có nghĩa là "chú, bác" trong tiếng Chăm và thường được sử dụng để chỉ các vị tướng. **Đất Chiêm Động của Chăm pa bấy giờ là đất các huyện Thăng Bình, Tam Kỳ, Duy Xuyên, Quế Sơn tỉnh Quảng Nam ngày nay.** [^](#cite_ref-8) **Con dấu của vua chúa hay quan lại đời trước được gọi là ấn tín. Ấn tín nổi tiếng nhất trong lịch sử có lẽ là** [^](#cite_ref-11) [Ngọc tỷ truyền quốc](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_t%E1%BB%B7_truy%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c)(Ngọc Biện Hoà) **Người Trung Quốc gọi các nước lân bang bốn phương là "Tứ Di" (tức là các nước mọi rợ); nói chung các dân tộc không phải là Trung quốc thì được gọi là Di.** [^](#cite_ref-13) **Lụa ỷ là một loại lụa dệt sợi xiên, có hoa văn.** [^](#cite_ref-14) **Khoảng xã Quần Liêu, Nghĩa Hưng,** [^](#cite_ref-20) [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)hiện nay **1 xích = 0,32 mét. 1 thốn = 1/10 xích.** [^](#cite_ref-22) **Bạn có biết: Nhân vật** [^](#cite_ref-26) [Từ Hải](/wiki/T%E1%BB%AB_H%E1%BA%A3i)trong tác phẩm [Truyện Kiều](/wiki/Truy%E1%BB%87n_Ki%E1%BB%81u)của [Nguyễn Du](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du)cũng đã từng làm cướp biển và cấu kết với "Nụy khấu" **Đô tướng là một chức quan chỉ huy dưới triều Trần** [^](#cite_ref-43) **Sông Hải Triều là một khúc sông giáp với huyện** [^](#cite_ref-45) [Tiên Lữ](/wiki/Ti%C3%AAn_L%E1%BB%AF), tỉnh [Hưng Yên](/wiki/H%C6%B0ng_Y%C3%AAn)và [huyện Hưng Nhân](/wiki/H%C6%B0ng_Nh%C3%A2n_(huy%E1%BB%87n)), tỉnh [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)ngày nay **Nơi vua đặt ngự doanh ở ngoài kinh thành, gọi là hành tại.** [^](#cite_ref-53)
- Chú thích
[^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993282_2-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 282. [^](#cite_ref-FOOTNOTECoedès1968237-238_3-0) [Coedès 1968](#CITEREFCoedès1968), tr. 237-238. [^](#cite_ref-4) [Nik Mansour Nik Halim](/w/index.php?title=Nik_Mansour_Nik_Halim&action=edit&redlink=1), *Tuyển tập thần tích Chăm*, trang 31, [Công ty Cổ phần Sách và Thiết bị Bình Thuận](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_S%C3%A1ch_v%C3%A0_Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), 2016. [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero200292_5-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 92. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993257_6-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 257. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998288_7-0) [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 288. [^](#cite_ref-FOOTNOTEWhitemore2004188_9-0) [Whitemore 2004](#CITEREFWhitemore2004), tr. 188. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998290_10-0) [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 290. [^](#cite_ref-12) *Minh Thực lục*v. 2 quyển 39 tr. 785-787; Thái Tổ quyển 39, tr. 2a-3a [^](#cite_ref-15) *Minh thực lục*明實錄, Thái Tổ thực lục 太祖實錄, "Năm Hồng Vũ thứ 6, tháng 8, theo *Minh thực lục loại toản*明實錄類纂, Thiệp ngoại sử liệu quyển 涉外史料卷，Nhà xuất bản Vũ Hán 武漢出版社版，trang 558。 [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero200296_16-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 96. [^](#cite_ref-FOOTNOTETaylor2013158_17-0) [Taylor 2013](#CITEREFTaylor2013), tr. 158. **Việt Nam sử lược, bản điện tử, tr. 71** [^](#cite_ref-18) [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero200293_19-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 93. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998294_21-0) [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 294. [^](#cite_ref-23) *Minh Thực lục*v. 3, q. 67, trang 1260-1261 [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero200295-99_24-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 95-99.
- ^
**a** **ă** [Ngô Thì Sĩ 2001](#CITEREFNgô_Thì_Sĩ2001), tr. 105. [^](#cite_ref-27) *Minh Thực lục*v. 4, q. 84, t. 1505 [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Thì_Sĩ2001103_28-0) [Ngô Thì Sĩ 2001](#CITEREFNgô_Thì_Sĩ2001), tr. 103. [^](#cite_ref-FOOTNOTEHardy200966-67_29-0) [Hardy 2009](#CITEREFHardy2009), tr. 66-67. [^](#cite_ref-FOOTNOTETaylor2013159_30-0) [Taylor 2013](#CITEREFTaylor2013), tr. 159. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993270_31-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 270. [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero200292-94_32-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 92-94. [^](#cite_ref-FOOTNOTEWhitemore2004191_33-0) [Whitemore 2004](#CITEREFWhitemore2004), tr. 191. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998298_34-0) [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 298.
- ^
**a** **ă** [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 299. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998300_36-0) [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 300. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993272_37-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 272. [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero200294_38-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 94. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993274_39-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 274. [^](#cite_ref-FOOTNOTEWhitemore2004193_40-0) [Whitemore 2004](#CITEREFWhitemore2004), tr. 193. **Mộc bản Chính Hòa, tr. 177-178 tập II.** [^](#cite_ref-41) [^](#cite_ref-FOOTNOTEHardy200967_42-0) [Hardy 2009](#CITEREFHardy2009), tr. 67. [^](#cite_ref-FOOTNOTETrần_Trọng_Kim1919182_44-0) [Trần Trọng Kim 1919](#CITEREFTrần_Trọng_Kim1919), tr. 182. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993281_46-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 281. [^](#cite_ref-FOOTNOTEQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998309_47-0) [Quốc Sử Quán triều Nguyễn 1998](#CITEREFQuốc_Sử_Quán_triều_Nguyễn1998), tr. 309. **Mộc bản Chính Hòa, tr. 178 tập II.** [^](#cite_ref-mb_48-0)
- ^
**a** **ă** [Ngô Thì Sĩ 2001](#CITEREFNgô_Thì_Sĩ2001), tr. 107. [^](#cite_ref-FOOTNOTEWhitemore2004196_50-0) [Whitemore 2004](#CITEREFWhitemore2004), tr. 196. [^](#cite_ref-FOOTNOTEMaspero2002107-109_51-0) [Maspero 2002](#CITEREFMaspero2002), tr. 107-109. [^](#cite_ref-FOOTNOTEKy_PhuongTranLockhart2011196_52-0) [Ky Phuong, Tran & Lockhart 2011](#CITEREFKy_PhuongTranLockhart2011), tr. 196.
- ^
**a** **ă** **â** [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 283. [^](#cite_ref-FOOTNOTETrần_Trọng_Kim1919183_55-0) [Trần Trọng Kim 1919](#CITEREFTrần_Trọng_Kim1919), tr. 183. **Mộc bản Chính Hòa, tr. 180 tập II.** [^](#cite_ref-56) [^](#cite_ref-FOOTNOTEHardy200968_57-0) [Hardy 2009](#CITEREFHardy2009), tr. 68. **Minh Thực lục v. 7, t. 3157; Thái Tổ q. 214, t. 1a** [^](#cite_ref-58) [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993292_59-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 292. [^](#cite_ref-FOOTNOTENgô_Sĩ_Liên1993297_60-0) [Ngô Sĩ Liên 1993](#CITEREFNgô_Sĩ_Liên1993), tr. 297. **Dharma P., Le Panduranga (Champa) 1802-1835, trang 122-123, EFEO, Paris, 1987** [^](#cite_ref-61) [^](#cite_ref-FOOTNOTETrần_Xuân_Sinh2006385_62-0) [Trần Xuân Sinh 2006](#CITEREFTrần_Xuân_Sinh2006), tr. 385. **Po Dharma.** [^](#cite_ref-63) *The History of Champa*. tr. 5. [^](#cite_ref-FOOTNOTETrần_Trọng_Kim1919175_64-0) [Trần Trọng Kim 1919](#CITEREFTrần_Trọng_Kim1919), tr. 175.
- Tài liệu tham khảo
[Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn)(1993), [,](http://www.nomfoundation.org/nom-project/History-of-Greater-Vietnam?uiLang=vn) *Đại Việt sử ký toàn thư* [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i): Nhà Xuất bản Khoa Học Xã Hội [Quốc Sử Quán triều Nguyễn](/wiki/Qu%E1%BB%91c_S%E1%BB%AD_Qu%C3%A1n), [(PDF), Hà Nội](https://quangduc.com/images/file/KZPU77gk0AgQAKVI/kham-dinh-viet-su-thong-giam.pdf) *Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục* [Ngô Thì Sĩ](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%AC_S%C4%A9)(2001), [(PDF), Hà Nội: Nhà Xuất bản Thanh niên](https://quangduc.com/images/file/el7wQrkk0AgQAMFY/viet-su-tieu-an-ngothoisy.pdf) *Việt sử tiêu án* [Trần Trọng Kim](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim)(1919), [,](https://vi.wikisource.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_s%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) *Việt Nam sử lược* [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i): Trung Bắc Tân Văn
- Trần Xuân Sinh (2006),
[,](https://books.google.de/books/about/Thuy%E1%BA%BFt_Tr%E1%BA%A7n.html?id=X4JuAAAAMAAJ&redir_esc=y) *Thuyết Trần* [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng): Nhà xuất bản Hải Phòng
- Hardy, Andrew David (2009).
*Champa and the Archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam)*. NUS Press. tr. 440. [ISBN](/wiki/ISBN) [9789971694517](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9789971694517).
- Taylor, K. W. (2013).
*A History of the Vietnamese*. Cambridge: Nhà Xuất bản Đại học Cambridge. tr. 696. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780521875868](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521875868). [Coedès, George](/w/index.php?title=George_Coed%C3%A8s&action=edit&redlink=1)(1968). Walter F. Vella, biên tập. *The Indianized States of Southeast Asia*. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8248-0368-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8248-0368-1).
- Maspero, Georges (2002).
*The Champa Kingdom: The History of an Extinct Vietnamese Culture*. University of Michigan: White Lotus Co., Ltd. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-9747534993](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-9747534993).
- Tran, Ky Phuong (2011).
[. Nhà xuất bản NUS.](https://www.justbooks.de/search/?isbn=9789971694593&mode=isbn&st=sr&ac=qr) *The Cham of Vietnam: History, Society and Art* [ISBN](/wiki/ISBN) [9789971694593](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9789971694593).
- Whitemore, John K. (2004).
[. Singapore: Đại học Quốc gia Singapore.](https://www.researchgate.net/publication/290930181_The_last_great_King_of_classical_Southeast_Asia_Chee_Boong_Nga_and_fourteenth-century_Champa) *The Last Great King of Classical Southeast Asia: 'Chê-Bông-Nga' and Fourteenth Century Champat* [Chế Bồng Nga](http://www.gocnhin.net/cgi-bin/viewitem.pl?5296) [Overview of History of Kingdom of Champa](http://www.viettouch.com/champa/champa_history.html)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga&action=edit§ion=11)]
|
|
Chế Bồng Nga
Vương triều thứ 12 Sinh: , không rõ Mất: 23 tháng 1, 1390
|Hiệu|
|Tiền vị
||
|Vua của
1360-1390
|Kế vị
|

X-Cache-Status: hit-front


text:
Doclin
Doclin là một xã thuộc hạt Caraș-Severin, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 2050 người.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Communes of Romania” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- “Geonames Database”. Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

markdown:
# Doclin
|Doclin|
|— Xã —|
|
|
|
|![]()
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/23px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](/wiki/Rom%C3%A2nia) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Rom%C3%A2nia&action=edit&redlink=1) [Caraș-Severin](/w/index.php?title=Cara%C8%99-Severin_(h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1) [Doclin](https://www.wikidata.org/wiki/Q907740) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/UTC%2B3)) **Doclin** là một [xã](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Rom%C3%A2nia) thuộc hạt [Caraș-Severin](/w/index.php?title=Cara%C8%99-Severin_(h%E1%BA%A1t)&action=edit&redlink=1), [România](/wiki/Rom%C3%A2nia). Dân số thời điểm năm 2002 là 2050 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Doclin&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Doclin&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Communes of Romania”](http://www.statoids.com/yro.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Doclin&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Doclin&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Doclin&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Doclin&action=edit§ion=3)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1065 miss, cp1055 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)

Content-Language: vi


text:
Strasburg, Ohio
Strasburg là một làng thuộc quận Tuscarawas, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 2608 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
- Dân số năm 2000: 2310 người.
- Dân số năm 2010: 2608 người.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Strasburg, Ohio
|Strasburg, Ohio|
|—
|![ Hình nền trời của Strasburg, Ohio](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/StrasburgOH.jpg/250px-StrasburgOH.jpg)
![ Hình nền trời của Strasburg, Ohio](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/StrasburgOH.jpg/250px-StrasburgOH.jpg)
![ Vị trí trong Quận Tuscarawas, Ohio](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/OHMap-doton-Strasburg.png/250px-OHMap-doton-Strasburg.png)
![ Vị trí trong Quận Tuscarawas, Ohio](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/OHMap-doton-Strasburg.png/250px-OHMap-doton-Strasburg.png)
Vị trí trong
[Quận Tuscarawas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tuscarawas,_Ohio), [Ohio](/wiki/Ohio) ![ Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Ohio_in_United_States.svg/250px-Ohio_in_United_States.svg.png)
![ Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Ohio_in_United_States.svg/250px-Ohio_in_United_States.svg.png)
Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Ohio](/wiki/Ohio) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Ohio&action=edit&redlink=1) [Quận Tuscarawas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tuscarawas,_Ohio) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-4](/wiki/UTC-4)) **Strasburg** là một [làng](/wiki/L%C3%A0ng) thuộc [quận Tuscarawas](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Tuscarawas,_Ohio), tiểu bang [Ohio](/wiki/Ohio), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của làng này là 2608 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Strasburg,_Ohio&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Strasburg,_Ohio&action=edit§ion=1)]
- Dân số năm 2000: 2310 người.
- Dân số năm 2010: 2608 người.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Strasburg,_Ohio&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Strasburg,_Ohio&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1067 miss, cp1055 miss


text:
Thể loại:Kinh tế Belarus
- Để biết thêm thông tin, xem Kinh tế Belarus.
Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
D
- ► Du lịch Belarus (2 t.l.)
K
- ► Khoa học và công nghệ Belarus (1 t.l., 3 tr.)
T
- ► Truyền thông Belarus (2 t.l., 2 tr.)
Các trang trong thể loại “Kinh tế Belarus”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.

markdown:
# Thể loại:Kinh tế Belarus
*Để biết thêm thông tin, xem* **.** [Kinh tế Belarus](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Belarus)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
### D
- ►
[Du lịch Belarus](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Du_l%E1%BB%8Bch_Belarus) (2 t.l.)
### K
- ►
[Khoa học và công nghệ Belarus](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_c%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Belarus) (1 t.l., 3 tr.)
### T
- ►
[Truyền thông Belarus](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_Belarus) (2 t.l., 2 tr.)
## Các trang trong thể loại “Kinh tế Belarus”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.

X-Cache: cp1068 miss, cp1055 miss


text:
Vietnamese
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Tính từ riêng[sửa]
Vietnamese /vi.ˌɛt.nə.ˈmiz/
- (thuộc) Việt Nam.
- Việt, Kinh.
- (thuộc) Tiếng Việt.
Danh từ riêng[sửa]
Vietnamese (không đếm được) /vi.ˌɛt.nə.ˈmiz/
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# Vietnamese
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Hoa Kỳ|
### Tính từ riêng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pr-adj-&action=edit§ion=T-1)] **Vietnamese** [/vi.ˌɛt.nə.ˈmiz/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (thuộc)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). [Việt](/wiki/Vi%E1%BB%87t), [Kinh](/wiki/Kinh).
- (thuộc)
[Tiếng Việt](/wiki/ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t).
### Danh từ riêng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pr-noun-&action=edit§ion=T-1)] **Vietnamese** ( *không đếm được*) [/vi.ˌɛt.nə.ˈmiz/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

X-Cache: cp1055 miss, cp1054 miss

Link: </static/images/project-logos/viwiktionary.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
môn
Mục lục
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Phiên âm Hán–Việt[sửa]
Các chữ Hán có phiên âm thành “môn”
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Cách viết từ này trong chữ Nôm
Từ tương tự[sửa]
Danh từ[sửa]
môn
- (Kng.) . Khoai môn (nói tắt).
- Ra môn ra khoai.
- (Kng.) . Môn học hoặc bộ môn (nói tắt).
- Môn toán.
- Môn xạ kích.
- Thi ba môn.
- Môn châm cứu.
- (Thgt.) . Mặt đặc biệt (nói về một tính cách, một hoạt động nào đó, hàm ý châm biếm hoặc mỉa mai); khoa.
- Chỉ được cái môn nói khoác.
- Môn ăn diện thì nó nhất.
- (Thgt.; kết hợp hạn chế) . Lũ người, cùng một loại xấu như nhau.
- Chúng nó đều cùng một môn cả.
- (Kết hợp hạn chế) . Phương thuốc đông y.
- Môn thuốc gia truyền.
Dịch[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)

markdown:
# môn
## Mục lục
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
[Phiên âm Hán–Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t)[ [sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-hanviet-&action=edit§ion=T-1)]
Các chữ Hán có phiên âm thành “môn”
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
Cách viết từ này trong chữ Nôm
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **môn**
- (
*Kng.*) . [Khoai](/w/index.php?title=Khoai&action=edit&redlink=1) [môn](nói tắt). *Ra* **môn**ra khoai.
- (
*Kng.*) . [Môn](/w/index.php?title=M%C3%B4n&action=edit&redlink=1) [học](/wiki/h%E1%BB%8Dc)hoặc [bộ môn](/w/index.php?title=b%E1%BB%99_m%C3%B4n&action=edit&redlink=1)(nói tắt). **Môn**toán. **Môn**xạ kích. *Thi ba* **môn**. **Môn**châm cứu.
-
- (
*Thgt.*) . [Mặt](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1)đặc [biệt](/wiki/bi%E1%BB%87t)(nói về một tính cách, một hoạt động nào đó, hàm ý châm biếm hoặc mỉa mai); [khoa](/wiki/khoa). *Chỉ được cái* **môn**nói khoác. **Môn**ăn diện thì nó nhất.
-
- (
*Thgt.; kết hợp hạn chế*) . [Lũ](/w/index.php?title=L%C5%A9&action=edit&redlink=1) [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di), cùng một [loại](/wiki/lo%E1%BA%A1i) [xấu](/wiki/x%E1%BA%A5u) [như nhau](/wiki/nh%C6%B0_nhau). *Chúng nó đều cùng một* **môn**cả.
- (
*Kết hợp hạn chế*) . [Phương](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [thuốc](/wiki/thu%E1%BB%91c)đông y. **Môn**thuốc gia truyền.
#### Dịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-trans-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))

X-Cache: cp1054 miss, cp1054 miss


text:
usynlig
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Na Uy
[
sửa
]
Tính từ
[
sửa
]
Các dạng
Biến tố
Giống
gđc
usynlig
gt
usynlig
Số nhiều
usynlige
Cấp
so sánh
—
cao
—
usynlig
Không thể
thấy
được.
Han ønsket han kunne gjøre seg
usynlig
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=usynlig&oldid=1941969
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Na Uy
Tính từ
Tính từ tiếng Na Uy
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Dansk
English
Malagasy
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 07:07 ngày 11 tháng 5 năm 2017.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss


text:
Sputnik Việt Nam
Toàn bộ bài xuất bản
Đăng nhập
Đăng ký
Đăng xuất
23:50
21 Tháng Năm 2018
World Cup 2018
Trang chủ
Thế giới
Việt Nam
Hợp tác Nga-Việt
Chính trị
Kinh doanh
Xã hội
Vũ khí
Quan điểm-Ý kiến
Đa phương tiện
Nga
Hoa Kỳ
Châu Âu
Châu Á
Cận Đông
Khoa học
Sức khoẻ
Văn hóa
Thể thao
Thời sự
Giải trí
Ảnh
Đồ họa thông tin
Biếm họa
Hà Nội
+
25°C
Matxcơva
+
20°C
Tìm kiếm
Mới-Nóng:
Máy bay ném bom TQ diễn tập ở Hoàng Sa: Vi phạm nghiêm trọng chủ quyền VN
VCCI
7
Results
Mới nhất
Phổ biến
Thảo luận
16:33 24.04.2018
Nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và một lần phải xin lỗi nhân dân...
Nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng xin lỗi dân vì 'bệnh' của ngành thuế: “DN và người dân nộp thuế mà khó khăn quá, tôi là người đứng đầu Chính phủ, tôi xin lỗi nhân dân vì việc đó”.
16:51 23.03.2018
Thời kỳ thịnh vượng mới của kinh tế Việt Nam
Niềm tin của thị trường, của cộng đồng doanh nghiệp đang ở mức cao nhất trong nhiều năm, trong khi đã có những kết quả khả quan củng cố cho kỳ vọng rằng nền kinh tế sẽ trở lại thời kỳ tăng trưởng cao và ổn định như trước đây.
12:14 26.02.2018
Góc nhìn khác về Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải
Trong nhiệm kỳ của mình, Thủ tướng Phan Văn Khải là người có dấu ấn lớn giúp tăng trưởng cao và ổn định, với những nền tảng của kinh tế vĩ mô được gây dựng vững và quan điểm điều hành kinh tế trọng: Thực tiễn, biết lắng nghe và có tinh thần cầu thị.
16:32 17.10.2017
Thư mời từ phía Việt Nam gửi Tổng thống Trump
Ngày 16/10/2017, trên trang web chính thức của Nhà Trắng đã ra thông báo lịch trình chi tiết chuyến công du châu Á đầu tiên của Tổng thống Donald Trump từ ngày 3-14/11 tới đây, trong đó có hai ngày tại Việt Nam.
14:33 13.10.2017
Doanh nhân Việt Nam cần cả hoa hồng và bánh mỳ
Đã đến lúc, nhắc tới doanh nghiệp Việt Nam có nghĩa là nhắc tới kinh tế tư nhân của Việt Nam. Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10/2017.
11:50 17.08.2017
Chuyên gia chỉ ra "điểm chết" của các trạm BOT tại Việt Nam
"Đối với các dự án BOT đường bộ, Việt Nam chủ yếu chỉ định nhà đầu tư. Tuy nhiên, cách làm lại tạo ra những lỗ hổng và nguy cơ để chủ đầu tư hoàn toàn rút tiền ra khỏi dự án một cách dễ dàng", ông Nguyễn Minh Đức, Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nói.
13:54 02.12.2016
Việt Nam: Cổ phần hoá DNNN còn chậm và chưa thực chất
Báo Dân trí dẫn đánh giá của ông Vũ Tiến Lộc Chủ tịch VCCI cho rằng quá trình cổ phần hóa DNNN vừa qua diễn ra chậm và chưa thực chất khi tỷ lệ vốn Nhà nước được bán ra không đáng kể.
Tin tức mới
Mới nhất
Tin tức phổ biến nhất
23:43
Các chính trị gia Catalonia bị bắt giữ xác nhận sẽ tham gia chính phủ mới
23:11
Máy bay ném bom TQ diễn tập ở Hoàng Sa: Vi phạm nghiêm trọng chủ quyền VN
22:22
Biên giới Iraq-Syria được bảo vệ trong tầm kiểm soát của quân đội hai nước
21:37
Crưm kêu gọi tăng cường nỗ lực cho việc giải phóng thủy thủ đoàn tàu "Nord"
21:19
Mỹ nêu điều kiện giảm biện pháp trừng phạt chống Iran
Toàn bộ tin tức
Su-30MKI phát hiện thấy chiếc máy bay tàng hình Trung Quốc
Truyền thông Thụy Điển: Việc xâm lược Nga sẽ là cơn ác mộng đối với bất kỳ kẻ xâm lược nào
Các nhà khoa học dự đoán về một bệnh dịch sắp xảy ra mà y học phải bó tay
Diễn biến mới vụ cô gái bị đánh ghen, lột áo lôi ra đường
Nữ thần bóng chuyền đẹp nhất thế giới gây “sốt” ở Quảng Nam
Toàn bộ tin tức
Tin hay đừng bỏ lỡ
Đa phương tiện
Ảnh
Biếm họa
Đồ họa thông tin
Ngày Hạm đội Thái Bình Dương của Nga
“Dòng chảy Bắc-2” nằm ngoài chính trị
Máy bay ném bom chiến lược Tu-95
Đăng ký
E-mail:
Tên hiển thị
Mật khẩu
Nhắc lại mật khẩu
Nhập mã hiệu với hình vẽ
Đăng nhập
Chính sách quyền riêng tư
Nhấn vào nút "Đăng ký" khẳng định Bạn đồng ý cho xử lý dữ liệu cá nhân và chấp nhận Chính sách riêng tư.
Đăng ký
* Những mục này nhất định phải điền đầy đủ
Để tiếp tục xin vui lòng xác nhận e-mail của bạn.Hướng dẫn xác nhận đã được gửi đến
Được
Khôi phục mật khẩu
Địa chỉ e-mail:
Nhập mã hiệu với hình vẽ
Khôi phục
Đăng nhập
Chính sách quyền riêng tư
Thành công! Hướng dẫn khôi phục mật khẩu của bạn đã được gửi trong e-mail
Được
Đăng ký
Bạn có tài khoản trên vn.sputniknews.com chưa?
Có
Không
Đăng ký
Xin chào!
E-mail
Mật khẩu
Ghi nhớ tôi
Nhập
Tôi không có tài khoản trên vn.sputniknews.com
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Chính sách quyền riêng tư
Được
Đăng ký
Xin chào!
E-mail
Tên hiển thị
Tiếp theo
Đăng nhập
Tôi có tài khoản trên vn.sputniknews.com
Được
Xóa tài khoản
Bạn chắc chắn muốn xóa tài khoản của bạn trên vn.sputniknews.com?
Có
Không
Tài khoản của bạn đã bị xóa! Bạn có thể khôi phục lại tài khoản của bạn trong vòng 30 ngày bằng cách làm theo các liên kết được gửi đến địa chỉ e-mail mà bạn đã nhập lúc đăng ký.
Đóng
Tiêu chuẩn cộng đồng
Việc đăng ký và cấp phép cho Người sử dụng trên các trang web của Sputnik với tài khoản người sử dụng hoặc tài khoản trên mạng xã hội đồng nghĩa với việc chấp nhận các quy tắc.
Người sử dụng có nghĩa vụ không vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế. Người sử dụng có trách nhiệm lịch sự với những người khác tham gia thảo luận, độc giả và các cá nhân được nhắc đến trong các bài viết.
Quản trị trang có quyền xóa các bình luận bằng ngôn ngữ khác với ngôn ngữ chứa nội dung chính của bài viết.
Bình luận do Người sử dụng đăng lên tất cả các trang web sputniknews.com bằng các ngôn ngữ khác nhau đều qua biên tập.
Bình luận của Người sử dụng sẽ bị xóa nếu:
Không tương ứng với chủ đề bài viết được bình luận;
Kích động thù địch và phân biệt chủng tộc, dân tộc, giới tính, tôn giáo, phân biệt đối xử xã hội, vi phạm các quyền của người thiểu số;
Vi phạm quyền của trẻ vị thành niên, khiến họ tổn hại dưới mọi hình thức, bao gồm cả về mặt tinh thần;
Chứa đựng những ý tưởng mang tính cực đoan và khủng bố, kêu gọi mọi hoạt động bất hợp pháp khác;
Chứa đựng những lời lăng mạ, đe dọa Người sử dụng khác, các cá nhân hoặc tổ chức cụ thể, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, phá hoại uy tín của họ;
Chứa đựng những lời lăng mạ hoặc tin nhắn bày tỏ sự thiếu tôn trọng đối với Sputnik;
Vi phạm quyền riêng tư, phổ biến dữ liệu cá nhân, tiết lộ bí mật thư tín của bên thứ ba mà không có sự đồng ý của họ;
Chứa đựng mô tả hoặc đường dẫn về cảnh bạo lực, tàn ác với động vật;
Chứa đựng thông tin về các biện pháp tự tử, xúi giục tự tử;
Theo đuổi các mục tiêu thương mại, chứa quảng cáo không phù hợp, quảng cáo chính trị bất hợp pháp hoặc nối kết đến các nguồn tài nguyên trực tuyến khác có chứa thông tin đó;
Quảng bá sản phẩm hoặc dịch vụ của bên thứ ba mà không có sự cho phép thích hợp;
Chứa đựng ngôn ngữ gây khó chịu hoặc thô tục và các phiên bản của nó, cũng như gợi ý về việc sử dụng các hạng mục từ vựng thuộc dạng này;
Chứa thư rác quảng cáo spam, dịch vụ gửi thư hàng loạt và các nguồn lực cho việc kiếm tiền trên mạng Internet;
Thúc đẩy sử dụng các loại thuốc gây nghiện, cung cấp thông tin về sản xuất và sử dụng các loại thuốc đó;
Liên kết với các virus và phần mềm độc hại;
Là thành phần của hành động, dẫn đến khối lượng lớn các bình luận giống nhau hoặc nội dung tương tự ("flashmob");
Tác giả lạm dụng viết số lượng lớn các tin ngắn ít nội dung hoặc ý nghĩa của văn bản rất khó hoặc không thể nắm bắt ("flood");
Tác giả vi phạm nghi thức, thể hiện hành vi có tính hung hăng, làm nhục và lăng mạ (""trolling"");
Tác giả thiếu tôn trọng ngôn ngữ, ví dụ, văn bản được viết hoàn toàn bằng chữ in hoa hoặc không chấm câu.
Quản trị trang có quyền chặn truy cập mà không cần thông báo trước hoặc xóa các tài khoản trong trường hợp Người sử dụng vi phạm các quy định về bình luận hay bị Người sử dụng khác phát hiện đã vi phạm.
Người sử dụng có thể khôi phục quyền truy cập tài khoản/mở khóa truy cập bằng cách viết thư theo địa chỉ e-mail:
moderator.vn@sputniknews.com
Bức thư phải bao gồm:
Chủ đề - Khôi phục hồi tài khoản/mở khóa truy cập
Tài khoản người sử dụng
Giải thích hành động vi phạm các quy tắc khiến cho tài khoản bị khóa.
Nếu nhóm phụ trách xét thấy có thể khôi phục lại quyền truy cập /mở khóa tài khoản, điều đó sẽ được thực hiện.
Trong trường hợp lặp lại vi phạm các quy tắc và bị tái khóa, quyền truy cập của Người sử dụng sẽ không thể được phục hồi, trong trường hợp này tài khoản sẽ bị khóa vĩnh viễn.
Để liên hệ với nhóm phụ trách, hãy sử dụng địa chỉ e-mail
moderator.vn@sputniknews.com
Đăng nhập
E-mail
Mật khẩu
Ghi nhớ tôi
Nhập
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Chính sách quyền riêng tư
Cách khác để đăng nhập:
Được
Người sử dụng có nghĩa vụ không vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế. Người sử dụng có trách nhiệm lịch sự với những người khác tham gia thảo luận, độc giả và các cá nhân được nhắc đến trong các bài viết.
Quản trị trang có quyền xóa các bình luận bằng ngôn ngữ khác với ngôn ngữ chứa nội dung chính của bài viết.
Bình luận do Người sử dụng đăng lên tất cả các trang web sputniknews.com bằng các ngôn ngữ khác nhau đều qua biên tập.
Bình luận của Người sử dụng sẽ bị xóa nếu:
Người sử dụng có thể khôi phục quyền truy cập tài khoản/mở khóa truy cập bằng cách viết thư theo địa chỉ e-mail: moderator.vn@sputniknews.com
Bức thư phải bao gồm:
Trong trường hợp lặp lại vi phạm các quy tắc và bị tái khóa, quyền truy cập của Người sử dụng sẽ không thể được phục hồi, trong trường hợp này tài khoản sẽ bị khóa vĩnh viễn.
Để liên hệ với nhóm phụ trách, hãy sử dụng địa chỉ e-mail moderator.vn@sputniknews.com

Cache-Control: public

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Dịch vụ cho thuê xe tải giá rẻ ngày càng phát triển, hàng hóa ngày càng nhiều nhu cầu vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác đặc biệt là các tỉnh lân cận tphcm. Nhu cầu thuê xe tải tại gia đình, doanh nghiệp ngày càng nhiều nên công ty bốc xếp Đại Nam ra ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của bạn.
Công ty chúng tôi cung cấp tất cả các dịch vụ trên toàn các quận huyện thành phố HCM và các tỉnh lân cận ven thành phố. Cho thuê các loại xe tải đủ các trọng tải khác nhau, cho thuê xe tải đầu kéo, cho thuê xe tải tự lái… Khi bạn lựa chọn dịch vụ cho thuê xe tải tphcm giá rẻ của chúng tôi thì các bạn sẽ tiết kiệm được thời gian, giảm giá thành vận chuyển, kiểm soát được khối lượng quãng đưởng di chuyển của mình.
KHI BẠN TÌM ĐẾN DỊCH VỤ CHO THUÊ XE TẢI CỦA CHÚNG TÔI:
- Chúng tôi có đầy đủ các loại xe tải đủ mọi trọng tại cho bạn lựa chọn
- Chúng tôi cung cấp dịch vụ 24/24h trong tất cả các ngày trong tuần kể cả thứ 7 CN và các ngày lễ
- Chúng tôi cung cấp dịch vụ giá rẻ an toàn tại tphcm
- Chúng tôi có đội ngu nhân viên chuyên nghiệp nhiều năm trong nghề lái xe và có đạo đức trong nghề lái xe tải
- Chúng tôi đảm bảo hàng hóa hay khách hàng sẽ được cung cấp dịch vụ tốt nhất an toàn trong quá trình vận chuyển
- Với phương châm NHANH CHÓNG – AN TOÀN – CHUYÊN NGHIỆP sẽ làm hài lòng nhất khi tìm đến với công ty chúng tôi
CÔNG TY CHÚNG TÔI CUNG CẤP CÁC LOẠI XE TẢI CÓ TRỌNG TẢI:
- Cho thuê xe tải 1,25 tấn
- Cho thuê xe tải 1,5 – 2 tấn
- Cho thuê xe tải 10 tấn
- Cho thuê xe tải 14 tấn
- Cho thuê xe tải 17 tấn
- Cho thuê xe tải 2,5 tấn
- Cho thuê xe tải 3,5 tấn
- Cho thuê xe tải 30 tấn
- Cho thuê xe tải 5 tấn
- Cho thuê xe tải 6,4 tấn
- Cho thuê xe tải 8 tấn
Vận Tải Bốc Xếp Đại Nam cho thuê xe tải chở hàng tại TPHCM
Dịch vụ Vận tải Bốc Xếp Đại Nam gồm có :
– Cho thuê xe tải chở hàng tại TPHCM và đi các tỉnh
– Chuyển nhà, văn phòng kho xưởng trọn gói giá rẻ tại HCM
Các loại xe Bốc Xếp Đại Nam chuyên dùng để vận chuyển là xe tải 1,2 tấn, xe tải 1,85 tấn,xe tải 2 tấn, xe tải 5 tấn, xe tải 8 tấn.
XEM THÊM CÁC DỊCH VỤ KHÁC CỦA CÔNG TY CHÚNG TÔI NHƯ
Mọi yêu cầu xin vui lòng liên hệ:
DỊCH VỤ BỐC XẾP HÀNG HÓA ĐẠI NAM
Website: www.bocxepgiaretphcm.net
Gmail:dichvubocxepdainam@gmail.com
LH:0938.955.329 (A.HUY Điều Hành)
Đ / C: Số 36, Đường số 8, Phường .Tăng Nhơn Phú B, Quận 9, TP.HCM
PHỤC VỤ: TẬN TÂM – CHUYÊN NGHIỆP – HIỆU QUẢ – UY TÍN
Xem thêm:

markdown:
Dịch vụ cho thuê xe tải giá rẻ ngày càng phát triển, hàng hóa ngày càng nhiều nhu cầu vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác đặc biệt là các tỉnh lân cận tphcm. Nhu cầu thuê xe tải tại gia đình, doanh nghiệp ngày càng nhiều nên công ty bốc xếp Đại Nam ra ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của bạn.
Công ty chúng tôi cung cấp tất cả các dịch vụ trên toàn các quận huyện thành phố HCM và các tỉnh lân cận ven thành phố. Cho thuê các loại xe tải đủ các trọng tải khác nhau, cho thuê xe tải đầu kéo, cho thuê xe tải tự lái… Khi bạn lựa chọn dịch vụ
[cho thuê xe tải tphcm](http://bocxepgiaretphcm.net/cho-thue-xe-tai/) giá rẻ của chúng tôi thì các bạn sẽ tiết kiệm được thời gian, giảm giá thành vận chuyển, kiểm soát được khối lượng quãng đưởng di chuyển của mình. **KHI BẠN TÌM ĐẾN DỊCH VỤ CHO THUÊ XE TẢI CỦA CHÚNG TÔI:**
- Chúng tôi có đầy đủ các loại xe tải đủ mọi trọng tại cho bạn lựa chọn
- Chúng tôi cung cấp dịch vụ 24/24h trong tất cả các ngày trong tuần kể cả thứ 7 CN và các ngày lễ
- Chúng tôi cung cấp dịch vụ giá rẻ an toàn tại tphcm
- Chúng tôi có đội ngu nhân viên chuyên nghiệp nhiều năm trong nghề lái xe và có đạo đức trong nghề lái xe tải
- Chúng tôi đảm bảo hàng hóa hay khách hàng sẽ được cung cấp dịch vụ tốt nhất an toàn trong quá trình vận chuyển
- Với phương châm NHANH CHÓNG – AN TOÀN – CHUYÊN NGHIỆP sẽ làm hài lòng nhất khi tìm đến với công ty chúng tôi
**CÔNG TY CHÚNG TÔI CUNG CẤP CÁC LOẠI XE TẢI CÓ TRỌNG TẢI:**
- Cho thuê xe tải 1,25 tấn
- Cho thuê xe tải 1,5 – 2 tấn
- Cho thuê xe tải 10 tấn
- Cho thuê xe tải 14 tấn
- Cho thuê xe tải 17 tấn
- Cho thuê xe tải 2,5 tấn
- Cho thuê xe tải 3,5 tấn
- Cho thuê xe tải 30 tấn
- Cho thuê xe tải 5 tấn
- Cho thuê xe tải 6,4 tấn
- Cho thuê xe tải 8 tấn
Vận Tải Bốc Xếp Đại Nam cho thuê xe tải chở hàng tại TPHCM
Dịch vụ Vận tải Bốc Xếp Đại Nam gồm có :
– Cho thuê xe tải chở hàng tại TPHCM và đi các tỉnh
– Chuyển nhà, văn phòng kho xưởng trọn gói giá rẻ tại HCM
Các loại xe Bốc Xếp Đại Nam chuyên dùng để vận chuyển là xe tải 1,2 tấn, xe tải 1,85 tấn,xe tải 2 tấn, xe tải 5 tấn, xe tải 8 tấn.
XEM THÊM CÁC DỊCH VỤ KHÁC CỦA CÔNG TY CHÚNG TÔI NHƯ
Mọi yêu cầu xin vui lòng liên hệ:
DỊCH VỤ BỐC XẾP HÀNG HÓA ĐẠI NAM
Website:
[www.bocxepgiaretphcm.net](http://bocxepgiaretphcm.net/)
Gmail:dichvubocxepdainam@gmail.com
LH:0938.955.329 (A.HUY Điều Hành)
Đ / C: Số 36, Đường số 8, Phường .Tăng Nhơn Phú B, Quận 9, TP.HCM
PHỤC VỤ: TẬN TÂM – CHUYÊN NGHIỆP – HIỆU QUẢ – UY TÍN
Xem thêm:
[Tweet](https://twitter.com/intent/tweet)

Server: Apache

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Link: <https://vntopic.net/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://vntopic.net/?p=2140>; rel=shortlink


text: Máy tính bảng HD 8 inch lõi tứ vừa vặn trong lòng bàn tay của bạn Màn hình IPS HD 8 inch 1280x800 cho chất lượng hiển thịhoàn hảo ngay cả ở ngoài trời Hiệu năng mạnh mẽ, mượt mà với vi xử lý lõi tứ Viền máy mỏng hơn (chỉ127 mm) mang đến khả năng linh động cao, dễ dàng cầm nắm và sử dụng trên một tay Tăng kích cỡ màn hình hơn 30% so với một máy tính bảng 7 inch thông thường đem lại trải nghiệm đọc thật thoải mái Camera sau 5MP và 1.2MP ở mặt trước giúp bạn lưu lại mọi khoảnh khắc của cuộc sống Shop Modal header Vẻ đẹp thiết kế Thiết kế Màn hình Splendid Camera Triển lãm ảnh phong phú Xóa thông minh với Smart Remove Chụp toàn cảnh Âm thanh SonicMaster AudioWizard Loa Chạm Đa Chạm Cầm nắm với một tay Mọi lúc mọi nơi Pin Khe nhớ Micro SD Cloud Miracast Ứng dụng SuperNote Lite Floating App Library Top Vẻ đẹp thiết kế Âm thanh Chạm ĐỘ NHẠY Mọi lúc mọi nơi Các Ứng Dụng Phụ Kiện

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Frame-Options: ALLOW-FROM https://*.asus.com, http://*.asus.com, https://*.asus.com.cn, http://*.asus.com.cn, https://*.baidu.com, https://tongji.baidu.com, http://asus.todayir.com.tw, https://asus.todayir.com.tw

X-Akamai-Device-Characteristics: desktop

Cache-Control: public, max-age=86384

Content-Security-Policy: frame-ancestors https://*.asus.com http://*.asus.com https://*.asus.com.cn http://*.asus.com.cn https://asus.todayir.com.tw http://asus.todayir.com.tw https://tongji.baidu.com