markdown:
Trang Nhà Quảng Đức
Trang tiếng Anh
Phật
Ðản
TÌM HIỂU VỀ HIỆN TƯỢNG
LÂM TỲ NI
Thích Nguyên Hiền
---o0o---
Sự ra đời của Đức Phật nghiễm nhiên đã trở
thành sự kiện quan trọng nhất trong suốt mấy ngàn năm tư tưởng Đông
phương. Hiện tượng Lâm-tỳ-ni, chính vì thế, đã trở thành một hiện tượng
đặc sắc đáng để mọi người nghiên cứu Phật học quan tâm. Trải qua hơn
2500 năm phát triển của Phật giáo, lịch sử và huyền thoại cứ quyện chặt
và bao trùm bầu không khí Kapilavastu. Sự ra đời của đấng Giáo chủ có
giao hòa một ít sương mờ của bình minh tư tưởng Vệ-đà, một ít cây lá của
nền trời nghệ thuật Trung Hoa, cùng với hương hoa bất tuyệt của niềm tin
tín đồ, đệ tử đối với bậc Vô thượng Pháp vương.
Hình ảnh Thái tử Tất-đạt-đa, một tay chỉ
trời, một tay chỉ đất, kiễng gót trên bảy đóa hoa sen; hình ảnh một
Hoàng hậu Ma-da đưa tay nâng đóa Vô-ưu giữa sự vi nhiễu của chư thiên
Phạm Đế; hình ảnh một vị tiên A-tư-đà phủ phục chiêm ngưỡng 32 tướng
trượng phu …, tất cả đã tạo thành một họa phẩm vĩ đại nhất vẽ nên một
chân lý, một huyền thoại uyên nguyên về cả Hình nhi thượng lẫn Hình nhi
hạ trong Nhân sinh quan và Vũ trụ quan Phật giáo.
Từ thuở nhỏ theo chân mẹ đến chùa, khung
cảnh vườn Lâm-tỳ-ni nhân tạo đã làm cho bản thân người viết bài này vô
cùng cảm kích, và đó cũng là một trong những nhân duyên lớn giúp bản
thân xuất gia đầu Phật sau này. Từ đó đến nay đã bao mùa Phật đản, bao
lần được chiêm ngưỡng cảnh trí huyền thoại của Lâm-tỳ-ni qua những bức
họa của các họa sĩ lẫn những phối cảnh của các nghệ nhân trong các tự
viện, thế mà mãi đến nay, hiện tượng Lâm-tỳ-ni vẫn là một khái niệm mơ
hồ trong lòng kẻ hậu học này. Tại sao lại bước đi trên bảy đóa sen ? Tại
sao nói : "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" ? Có đúng là Thái tử
sanh ra từ hông bên phải của Hoàng hậu Ma-da ? v.v… Những ẩn dụ hay sự
thật hiển bày ? Truyền thuyết ấy là của Nam Tạng hay Bắc Tạng ? Ấn Độ
hay Trung Hoa ? Luận thuyết ấy là từ Nguyên thủy hay sau này ? Của Bộ
phái hay Phát triển ? Tất cả những câu hỏi ấy luôn thôi thúc bản thân
tìm hiểu.
Thế rồi, càng lạc vào rừng điển tịch người
viết càng hoang mang, càng thấy hiện tượng Lâm-tỳ-ni là một bức màn
không thể vén lên hết được. Thôi thì, xin góp nhặt những tài liệu đây đó,
một vài ghi nhận chủ quan, tìm hiểu về hiện tượng ra đời của Đức Phật
2500 năm trước.
1. LÂM TỲ NI – SỰ THẬT LỊCH
SỬ
Nói đến lịch sử, chúng ta chỉ còn biết
khảo sát một cách khoa học dựa trên những di chỉ còn lại đến ngày nay.
Trải qua hơn 2500 năm, chắc chắn mọi sự đã thay đổi hoàn toàn. Vì thế,
dẫu công tâm đến thế nào, người ta cũng dễ dàng rơi vào sự ức đoán hoặc
phô diễn theo nhãn quan của mình, không thể tránh khỏi sự nhầm lẫn, đôi
lúc làm sai sự thật.
Lâm-tỳ-ni (Phạn, Pàli : Lumbini - nay
là Rumindai), được người Trung Hoa dịch là Hoa quả đẳng thắng diệu
sự cụ túc, Lạc thắng viên quang giải thoát xứ, Khả ái, Hoa hương, Đoạn,
Diệt, Diêm…, là khu vườn hoa nằm giữa Câu-lợi (Kol啕a) và Ca-tỳ-la-vệ
(Kapilavastu) thuộc Trung Ấn độ, vốn do Hoàng hậu Lâm-tỳ-ni của
vua Thiện Giác (Phạn : Suprabudha) thiết lập. Khu vườn này có một
thời gian lâu dài bị hoang phế. Mãi đến năm 1896, các nhà khảo cổ khai
quật và phát hiện trụ đá của vua A-dục (Asoka) mới biết đây là
Thánh địa, nơi đản sanh Đức Thích Tôn.
Theo THE
HISTORICAL BUDHA của H.W. Schumann, một học giả người Đức, thạch
trụ do vua A-dục dựng vào năm 245 trước CN, cao 6, 5
m. trên thạch trụ có lời ghi
:
"Hai mươi
lăm năm sau khi lên ngôi, quốc vương Devànampiya Piyadasi (Thiên Ái
Thiện Kiến, tức A-dục) ngự đến đây chiêm bái, vì Đức Phật Thích-ca
Mâu-ni, bậc hiền nhân của bộ tộc Thích-ca, đã đản sanh tại đây. Nhà vua
ban lệnh khắc 1 tượng bằng đá (?) và dựng một thạch trụ. Ngài miễn thuế
đất ở làng Lumbini và giảm thuế hoa lợi từ
젴heo
lệ thường xuống 1/8". (ĐỨC PHẬT LỊCH SỬ , bản dịch của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học
Việt Nam, 1997, trang 38 - 39.)
Đây là một phát hiện di vật sớm nhất còn
lại đến ngày nay, và đoạn văn khắc trên trụ đá này có thể được xem là "bản
khai sanh" của Thái tử Tất-đạt-đa. Còn một phiến đá có lẽ xuất hiện vào
khoảng thế kỷ II TL, được tìm ra ở Lumbini và được lưu trữ tại một ngôi
chùa nhỏ địa phương. Phiến đá cho thấy Hoàng hậu Ma-da sanh Hoàng tử
trong lúc đang đứng vịn cành cây Sàla (tên khoa học là Shorea
Robusta). Các học giả Tây phương hiện đại cũng khảo cứu kỹ lưỡng khu
vườn nổi tiếng này. Theo CUNINGHAM’S
ANCIENT GEOGRAPHY OF INDIA (S.N.
Majundar), di tích vườn Lâm-tỳ-ni hiện nay còn một khu đất có
chiều dài khoảng 30m, chiều rộng khoảng 20m, có ao tắm hình vuông và
ngôi nhà bằng gạch, đây là nhà thờ Lỗ-mục-mễ-điệt (?), vách bên trong
chánh điện có khắc tượng phu nhân Ma-da bằng đá, được suy đoán là tác
phẩm vào thời đại vương triều Cấp-đa (Guppta) hoặc sau đó.
Về Hoàng hậu Màyà và dòng dõi của bà cũng
đã được các nhà khảo cứu truy nguyên kỹ lưỡng, tưởng không cần phải kê
ra dài dòng ở đây. Việc làm của các nhà khảo cứu trên tinh thần khoa học
là đáng trân trọng. Tuy nhiên, do không được hun đúc trong tinh thần
truyền thống và do sự khách quan quá mức cần thiết, cách nhận định của
các nhà khảo cổ đôi lúc cũng đi quá xa, lệch lạc đối với kinh văn và suy
luận thực tế. Chẳng hạn H. W. Schumann, trong phần khảo sát "Nguồn gốc
Thái tử Sìddhattha và sự đản sanh của Ngài", có đoạn viết :
" … Hoàng hậu Màyà đã 40 tuổi, ngay trước
thời kỳ lâm sản đã lên đường trở về quê song thân ở Devadaha để sanh con
và nhờ mẫu thân Yasodharà bảo dưỡng. Cuộc hành trình bằng xe ngựa hay xe
bò cọc cạch lắc lư trên những con đường đất bụi nóng bức khiến cho việc
lâm sản xảy ra sớm trước khi về đến Devadaha. Gần làng Lumbini giữa trời
không có nhà cửa che chở, chỉ có được tàng cây Sa-la và cũng không có
thầy thuốc nào lo việc hộ sản, Hoàng tử ấu nhi Sìddhattha sanh ra đời
vào khảng tháng 5, năm 563 trước CN." … (ĐỨC
PHẬT LỊCH SỬ , bản dịch của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học
Việt Nam, 1997, trang 38.)
Tư liệu do H. W. Schumann khảo cứu quả
không có gì khác với kinh văn là mấy. Song với cách trình bày chủ quan
như "… xe ngựa hay xe bò cọc cạch lắc lư trên những con đường đất bụi
nóng bức khiến cho việc lâm sản xảy ra sớm…", hay "không có nhà cửa che
chở", "cũng không có thầy thuốc lo việc hộ sản" … khiến người đọc có cảm
giác Thái tử bị sanh ra trong một hoàn cảnh bất đắc dĩ, hoàn toàn không
hợp lý với một vị Vương tử của một vương triều đang thịnh trị.
Dẫu sao, việc Thái tử Tất-đạt-đa do Hoàng
hậu Ma-da đản sanh dưới tàng cây Vô-ưu tại vườn Lâm-tỳ-ni là một sự thật
lịch sử đã được xác nhận. Còn những chi tiết quan trọng khác nói trong
kinh văn thì không thể khảo chứng. Đối với sự ra đời của một vĩ nhân,
thường thường người ta hay xây dựng thêm những yếu tố cần thiết để tạo
sự khác biệt với người thường, đồng thời cũng phù hợp với quan niệm của
người Đông phương. Có những con vật thiêng như rồng, kỳ lân …, người
thường chẳng bao giờ thấy, nhưng người ta vẫn tin nó một cách tuyệt đối
mà chẳng hề nghi vấn. Đây là điểm mà người nghiên cứu cần phải bước qua
lịch sử để vói đến một giá trị khác khi tìm hiểu huyền học Đông phương.
Nếu không như thế, người viết sử chỉ là những anh hề trên sân khấu lịch
sử mà thôi.
2. Những dị đồng trong các
điển tịch viết về hiện tượng Lâm-tỳ-ni
Để có một cái nhìn khái quát về toàn bộ
hiện tượng Lâm-tỳ-ni, thiết tưởng cần phải đọc nhiều điển tịch của các
tông phái Phật giáo trong nhiều thời kỳ mới có thể có một cái nhìn đúng
đắn được. Bản thân người viết bài này không có khả năng đọc các kinh
điển Pàli, chỉ biết dựa trên những bản dịch Nikàya của HT. Minh Châu (Hầu
hết các kinh do HT. Minh Châu dịch đều dùng bản Pàli Text Society,
London, do Hội Kinh Tạng Pàli, Luân Đôn xuất bản.) để tìm hiểu
Nam Tạng. Còn Bắc Tạng, chúng tôi dùng bản Hán dịch Đại Chánh Tân Tu Đại
Tạng Kinh. Ngoài ra chúng tôi còn khảo cứu thêm ở một số bản Việt dịch
các tác phẩm của các học giả Anh, Đức, Nhật, Trung Quốc.
Thật là vô cùng khó khăn cho người tìm
hiểu khi lịch sử Đức Phật được các bộ phái qua các thời đại trình bày
hoàn toàn không giống nhau, nhất là về niên đại và truyền thuyết. Tuy
nhiên, về ý nghĩa và nội dung, hiện tượng Lâm-tỳ-ni lại hoàn toàn xuyên
suốt từ Nam Tạng đến Bắc Tạng. Đó là điểm cực kỳ quan trọng giúp người
viết có đủ niềm tin để tìm hiểu một cách thành kính.
Về sự khác nhau giữa các điển tịch, chúng
ta dễ dàng đả thông khi hiểu được tính phức hợp trong sự hình thành các
kinh điển. Sau khi Đức Phật nhập diệt, các đệ tử đã thực hiện đúng lời
di chúc của Ngài là lấy pháp làm nơi nương tựa. Do đó, việc kết tập các
giáo pháp của Ngài là việc làm cấp bách mà không chú trọng lắm đến Phật
truyện, các điển tịch cổ đã không có tính tổng hợp khi thuyết minh về
cuộc đời của Ngài. Khi các đệ tử thân cận của Phật cũng lần lượt qua đời,
do niềm luyến tiếc đấng Giáo chủ mà các môn đệ về sau muốn hình dung lại
cuộc đời của Phật, từ đó Phật truyện bằng văn học ra đời. Điều đặc biệt
là không những chỉ hình dung hình ảnh của Phật đương thời mà còn truy
nguyên đến nhiều kiếp tiền thân của Ngài nữa, đó là Bản Sanh Đàm của Nam
truyền hoặc các truyện Bản Sanh, Bản Sự, Vị Tằng Hữu trong Bắc Tạng. Các
truyền thuyết về sự ra đời của bảy Đức Phật quá khứ cũng được trình bày
một cách hoàn bị, đặc biệt là giữa các vị Phật lại rất giống nhau. Chính
vì thế, có thể khi chúng tôi đang trích dẫn hình ảnh của Đức Phật
Tỳ-bà-thi thì cũng như đang nói về Phật Thích-ca.
Các bản Hán dịch viết về Phật truyện thì
nhiều vô kể, như TU HÀNH BẢN KHỞI KINH,
THÁI TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI KINH, QUÁ KHỨ HIỆN TẠI NHÂN DUYÊN KINH, PHẬT
BẢN HẠNH TẬP KINH, PHẬT SỞ HÀNH TÁN, THÍCH-CA PHỔ, v.v… Tất cả
những Phật truyện trong các kinh luận kể trên, chúng ta dễ dàng thấy có
hai xu hướng rõ rệt : Một xu hướng tổng kết những sự kiện để tạo nên một
Phật truyện chân xác của Phật giáo Nguyên thủy, xu hướng thứ hai là căn
cứ trên huyền học để tạo thành Bồ-tát Luận của A-tỳ-đạt-ma trong Phật
giáo Phát triển. Các kinh điển Nikàya và Àgama trình bày hình ảnh Đức
Phật như một nhân vật lịch sử và đầy tính người. Kinh điển Phát triển
thì thần thánh hóa, lý tưởng hóa hình ảnh của Đức Phật. Tóm lại, Nguyên
thủy và Thượng tọa bộ là nói về Ứng thân, còn Đại chúng bộ thì nói về
Pháp thân, tức Đức Phật đã thành Phật từ lâu xa, những gì xảy ra ở cõi
Ta-bà chỉ là thị hiện. Dưới đây chúng tôi chỉ xin giới hạn Phật truyện
về hiện tượng Lâm-tỳ-ni mà thôi.
Theo KINH
ĐẠI BẢN, Bồ-tát ở trong thai mẹ 10 tháng trời mới sanh ra. Mẹ
Bồ-tát đứng mà sanh. Khi sanh ra, chư thiên đỡ Ngài trước, sau mới đến
loài người, thân Bồ-tát không đụng đến đất, có bốn thiên tử đỡ lấy Ngài,
đặt Ngài trước bà mẹ và thưa : "Hoàng hậu hãy hoan hỷ, Hoàng hậu sanh
một bậc vĩ nhân". Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước
nhớt hoặc máu mủ nào. Có hai dòng nước từ hư không hiện ra, một lạnh một
nóng tắm rửa sạch sẽ cho Bồ-tát và cho bà mẹ. Ngài đứng vững thăng bằng
trên hai chân, mặt hướng phía Bắc, một lọng trắng được che trên. Ngài
nhìn khắp cả mọi phương rồi thốt lời lớn như con Ngưu vương : "Ta là bậc
tối thượng ở trên đời ! Ta là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất
ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này
nữa". Pháp nhĩ là như vậy. (TRƯỜNG BỘ
KINH 1, bản dịch của HT. Minh Châu, trang 451, 452, 453).
Đoạn văn trên chúng tôi tóm tắt từ những
đoạn dài dòng trong KINH ĐẠI BẢN,
đoạn nào cũng có câu : "Pháp nhĩ là như vậy". Đã là "Pháp nhĩ" thì xin
miễn bàn ! Điều đáng ghi nhận trong đoạn kinh trên là không nói đến
chuyện Thái tử sanh ra từ hông bên phải. "Này các Tỳ-kheo, pháp nhĩ là
như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư thiên đỡ lấy Ngài
trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy". (Sđd - trang 451).
Các kinh bản Hán dịch như
TU HÀNH BẢN KHỞI, PHƯƠNG QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM, PHẬT BẢN HẠNH TẬP,
TRƯỜNG A-HÀM v.v… đều nói Thái tử "tùng hữu hiếp sanh". Nói chung,
Đại chúng bộ chủ trương : Tất cả Bồ-tát khi sanh đều từ hông bên phải
của mẹ mà ra. (DỊ BỘ TÔNG LUÂN LUẬN,
mục Đại Chúng Bộ). Đây là kết quả của những bậc thanh tịnh
chán sự xuất thai theo sản đạo phổ thông của mọi người thường. Theo học
giả Kimura Taiken, thuyết này là sự kết hợp ngẫu nhiên với thần thoại cổ(*).
Trong Lê-câu Phệ-đà (Rig– Veda), Nhân-đà-la trỗ cạnh sườn của mẹ
mà ra (ẤN ĐỘ TRIẾT HỌC TÔN GIÁO SỬ ,
trang 102). Thượng tọa bộ và kể cả Hữu bộ cũng không có một
thuyết minh nào nói đến việc Bồ-tát từ hông phải mà ra. Về điểm này,
theo thiển ý người viết, vì các kinh đều nói Hoàng hậu Ma-da đứng mà
sanh, nên Đại chúng bộ cho rằng sanh ở bên hông phải (bên phải biểu
hiện ý nghĩa thuận). Học giả H. W. Schumann nói "hình như sanh con
lúc đứng là một phong tục thời ấy" (Sđd, trang 41), thực ra chúng ta
chưa hề nghe một tài liệu nào nói như vậy.
Tóm lại, những kinh điển xưa không nói
chuyện sanh ở hông phải, cho nên ta tạm thời xem việc này chỉ như là ý
nghĩa tượng trưng mà thôi.
Chuyện đi "bảy bước trên hoa sen" là vấn
đề thứ hai chúng ta cần khảo sát.
KINH ĐẠI
BẢN viết : "Này các Tỳ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát khi
sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai chân, mặt hướng về phía Bắc,
bước đi bảy bước, một lọng trắng được che trên …" (TRƯỜNG
BỘ KINH, Sđd, trang 453).
KINH PHƯƠNG
QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM 3 (Đại Chánh 3, 553 thượng) ghi : "Lúc bấy
giờ Bồ-tát khéo tự tư duy, tùy sức chánh niệm, không nhờ dắt đỡ, liền tự
có thể bước đi bảy bước về phía Đông, dưới chân đều nở hoa sen (túc
xứ giai sanh liên hoa)".
KINH PHỔ
DIỆU 1 (Đại Chánh 3, 494 thượng) ghi : "Lúc bấy giờ Bồ-tát từ
hông phải sanh ra, hốt nhiên thấy thân trụ trên hoa sen báu (hốt
nhiên kiến thân trụ Bảo liên hoa), bước đi 7 bước trên đất mà diễn
nói Phạm âm…".
KINH THÁI
TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, trang 473),
KINH TU HÀNH BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, trang 462),
KINH TRƯỜNG A-HÀM 1 (Đại Chánh 1,
trang 4 – tương đương KINH ĐẠI BẢN
Pàli) … đều không nói đến chi tiết
Liên hoa. THÍCH CA PHỔ được xem
như tác phẩm tổng hợp các thuyết trên, dĩ nhiên có nói "lúc bấy giờ dưới
cây (Vô-ưu) cũng sanh 7 cọng hoa sen bằng 7 báu (thất bảo thất hành
liên hoa), lớn như bánh xe, Bồ-tát liền đi 7 bước trên hoa sen ấy mà
không cần ai nâng dắt" (Đại Chánh 50, trang 16).
Như vậy đã rõ, bước đi 7 bước là thuyết
chung, còn bước trên hoa sen là chi tiết được thêm vào sau này. Về con
số 7, không thấy các điển tịch giải thích, các Luận giả sau này cho rằng
con số 7 là "con số của huyền học Đông phương". Theo tư tưởng Hoa Nghiêm,
toàn thể vũ trụ không ngoài con số 7 : trên, dưới, trong, ngoài, phải,
trái và chính giữa, từ vật nhỏ như vi trần đến vật lớn như núi Tu-di,
tất cả đều không ngoài con số 7, "lớn không ngoài mà nhỏ không trong" là
thành ngữ ta thường gặp trong tư tưởng Hoa Nghiêm, có 7 Phật quá khứ, 7
Phật Dược Sư, 37 phẩm Trợ đạo cũng gồm 7 chi (Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh
Cần …); 7 lần 7 là 49; cách tính độ lớn của các pháp cũng dùng con
số 7 để nhân lên (7 vi trần = 1 kim trần, 7 kim trần = 1 thủy trần …),
toàn thể vũ trụ từ con số 7. Cách giải thích này có vẻ phù hợp với người
từng nghiên cứu Lý học Đông phương.
Còn về hoa sen, tất cả hình tượng chư Phật,
Bồ-tát đều đứng trên hoa sen, vì hoa sen có những tính chất đặc thù mà
các loài hoa khác không có. KINH DIỆU
PHÁP LIÊN HOA đã thuyết minh một cách tuyệt vời đóa hoa vi diệu
này. Ở đây không cần kê ra, chỉ biết rằng việc xây dựng hình ảnh Phật
trên hoa sen là một sáng tạo độc đáo nhất của kinh điển Đại thừa. Nó đã
biểu hiện trọn vẹn tinh thần Bồ-tát đạo, xuyên suốt giáo lý và trở thành
hình tượng mỹ học đẹp nhất về cuộc đời của đấng Giáo chủ, thay vì sanh
ra trong máng lừa hay trong một hòn đá nào đó…
Trong một số bản Hán dịch không chỉ nói
Thái tử bước đi trên 7 hoa sen mà còn có thuyết Tứ phương thất bộ", hoặc
"Châu hành thất bộ" (tức Tứ phương tứ duy), hẳn cũng để thăng hoa
ý nghĩa thất bộ lên cho trọn vẹn mà thôi.
KINH PHƯƠNG QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM 3 (Đại Chánh 3, 55 thượng) ghi
: "Tự đi 7 bước về phía Đông ( … ) nói lời thế này : Ta đạt được tất cả
thiện pháp nên vì chúng sanh mà nói. Lại đi 7 bước về phía Nam nói lời
thế này : Ta ứng thọ sự cúng dường của cõi trời người. Lại đi 7 bước về
phía Tây, nói lời thế này : Ta là bậc tối tôn tối thắng trong thế gian,
đây chính là thân sau cùng của ta, dứt tận sanh lão bệnh tử. Lại đi 7
bước về phương Bắc, nói lời thế này : Ta là bậc Vô thượng thượng trong
tất cả các loài chúng sanh. Lại đi 7 bước về phương dưới, nói lời thế
này : Ta đang hàng phục tất cả quân ma, đối với các khổ cụ hay mãnh hỏa
ở địa ngục, ta thi thiết đại pháp môn, mưa đại pháp vũ, khiến cho chúng
sanh tận niềm an lạc. Lại đi 7 bước về phương trên, nói lời thế này : Ta
đang làm chỗ cho tất cả chúng sanh chiêm ngưỡng".
Theo KINH
PHẬT BẢN HẠNH TẬP 8, bước đi 7 bước về 4 phía để biểu thị sự thù
thắng mà thế gian không gì sánh bằng.
KINH ĐẠI BÁT NÊ HOÀN 3 nêu ý nghĩa của Tứ phương thất bộ như sau
:
- Bảy bước về phía Đông biểu thị
bậc đứng đầu dẫn đạo chúng sanh.
- Bảy bước về phía Nam là thị hiện
vì chúng sanh làm phước điền vô thượng.
- Bảy bước về phía Tây là thị hiện
thân sau cùng vĩnh viễn đoạn tận cái khổ sanh lão bệnh tử.
- Bảy bước về phương Bắc là thị
hiện đã độ hóa các Hữu sanh tử.
Hai thuyết nói trên đủ cho ta hiểu được ý
nghĩa Tứ phương thất bộ của kinh điển Đại thừa. Sự ra đời của Đức Phật
là một đại sự nhân duyên, hiển bày pháp môn tối tôn tối diệu, cho nên
hình ảnh nào cũng được thăng hoa đến mức tột cùng như thế.
Chi tiết quan trọng nhất trong hiện tượng
Lâm-tỳ-ni là câu nói của Thái tử : "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc
tôn…". Đây là câu kệ có nhiều dị bản và gây nhiều ý kiến khác nhau. Để
có một cái nhìn tổng quát, chúng tôi xin liệt kê một số câu kệ này trong
nhiều bản kinh khác nhau để tiện khảo cứu :
-
KINH PHỔ DIỆU 1 (Đại Chánh 3, 494 thượng) ghi : "Ngã đương cứu độ
thiên thượng thiên hạ, vi thiên nhân tôn, đoạn sanh tử khổ, tam giới vô
thượng, sử nhất thiết chúng sanh vi thường an".
-
KINH THÁI TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, 473 hạ) ghi
: "Thiên thượng thiên hạ, duy ngã vi tôn, tam giới giai khổ, ngô đương
an chi".
-
KINH TRƯỜNG A-HÀM 1 (Đại Chánh 1, 4 hạ) ghi : "Thiên thượng thiên
hạ, duy ngã vi tôn, yếu độ chúng sanh, sanh lão bệnh tử".
-
KINH PHẬT BẢN HẠNH TẬP 7 (Đại Chánh 3, 687 trung) ghi : "Thế gian
chi trung, ngã vi tối thắng, ngã tùng kim nhật, sanh phần dĩ tận".
-
THÍCH CA PHỔ 1 (Đại Chánh 50, 16 thượng) ghi : "Ngã ư nhất thiết
thiên nhân chi trung, tối tôn tối thắng, vô lượng sanh tử ư kim tận hỷ,
thử sanh lợi ích nhất thiết thiên nhân".
Còn có nhiều bản kinh nói về lịch sử Đức
Phật và câu kệ này. Những bản được kê ra đây tương đối phổ biến đối với
người tìm hiểu lịch sử Đức Phật, nên chúng tôi đặc biệt dẫn dụng. Ở trên,
chúng ta thấy dù các câu kệ khác nhau, nhưng nội dung ý nghĩa lại tương
đồng. Câu nói chính yếu vẫn là "Trong cõi trời người chỉ có ta là tôn
quý hơn cả". Câu còn lại thì mỗi bản mỗi khác, hoặc là Ta ra đời để làm
an ổn chúng sanh trong tam giới khổ đau, hoặc độ hết sanh lão bệnh tử
của chúng sanh, hoặc nói đây là tối hậu thân của ta… Tóm lại, câu kệ
thuyết của Đức Phật khi mới đản sanh trong các kinh là nhất quán. Vấn đề
còn lại là hiểu câu nói ấy như thế nào. Chúng tôi xin cắt phần ý nghĩa
thành một mục riêng để tiện trình bày.
3. Ý nghĩa câu kệ thuyết ở
vườn Lâm-tỳ-ni
Câu kệ phổ thông được các sách vở hiện tại
thường dẫn dụng là :
"Thiên thượng thiên hạ
Duy ngã độc tôn
Vô lượng sanh tử
Ư kim tận hỷ".
Toàn bộ ý nghĩa của câu kệ trên đều tập
trung ở một chữ vô cùng quan trọng, đó là chữ "Ngã". Hiểu được chữ "Ngã"
là hiểu câu kệ này. Và khi đã hiểu được câu kệ này rồi thì họa sĩ có thể
vẽ thêm bất kỳ một hình ảnh cao đẹp nào vào vườn Lâm-tỳ-ni cũng được.
Chính vì lẽ đó chúng tôi không bàn luận gì thêm về các chi tiết khác như
hai dòng nước tắm cho Thái tử , Tiên A-tư-đà, hoa Vô-ưu hoặc chư thiên
quy ngưỡng. Tất cả các pháp đều nương vào một pháp, và một pháp là tất
cả pháp.
"Thiên thương thiên hạ duy ngã độc tôn…",
dịch một cách nôm na là "Trên trời dưới trời chỉ có ta là cao quý hơn
hết…".
Chính bản thân người viết cũng từng nghĩ
một cách trẻ con rằng : "Sao Phật có vẻ tự cao tự đại quá ! Biết rằng
Ngài tuyệt thế vô luân đấy, nhưng hãy để người ta ca tụng …".
Để bào chữa cho cái hiểu nông nỗi này, có
nhiều người đã dịch câu trên theo một cách khác, đại loại : Có khi ta
sanh lên cõi trời (thiên thượng), có khi ta sanh về cõi người hay
các cõi dưới (thiên hạ) cũng chỉ vì cái "Ngã" này. Ta chịu sanh
tử trong vô lượng kiếp (vô lượng sanh tử) cũng chỉ vì cái "Ngã"
này, đến ngày nay là đã chấm dứt (Ư kim tận hỷ).
Hiểu như thế đôi lúc còn tai hại hơn nữa.
Lẽ nào lời tuyên ngôn lập giáo của một đấng Giáo chủ khi đản sanh lại là
một cái thở phào nhẹ nhõm khi đã thoát được cái ngã tầm thường ấy thôi
sao ? Nếu Phật chỉ là người thoát khỏi bốn thứ chấp Ngã si, Ngã mạn, Ngã
kiến, Ngã ái thì Ngài chỉ là một A-la-hán đơn thuần. Ngã chấp đã tận,
còn Pháp chấp thì sao ?
Thực ra, đối với triết học hiện đại, luận
đề về Ngã không còn là vấn đề để phải tốn nhiều giấy bút, nhưng đối với
2500 năm trước trong bối cảnh đa nguyên của Ấn Độ, "Ngã" là một phạm trù
triết học cực kỳ quan trọng. Trước hết, chúng ta truy nguyên chữ "Ngã"
trong triết học Ấn Độ và quan niệm diễn tiến của nó qua các tông phái.
Theo PHẬT
QUANG ĐẠI TỪ ĐIỂN, Ngã, tiếng Phạn là Àtman, nguyên nghĩa là hô
hấp. Từ nghĩa này phát sanh nghĩa sanh mạng, tự kỷ, thân thể, tự ngã,
bản chất, tự tánh. Ngã còn chỉ chung cho chủ thể độc lập vĩnh viễn, tiềm
ẩn trong nguồn gốc của tất cả sự vật và chi phối cá thể thống nhất.
Từ thời Lê-câu Phệ-đà (Phạn : R易-
veda, khoảng 1500 năm trước TL) đã có sử dụng chữ "Ngã", đến thời
đại Phạm Thư (Phạn : Bràhman từ năm 1000 - 800 trước TL) thì hơi
thở (Phạn : Pràn trong chủ thể hoạt động của sanh mạng dần dần
diễn tiến thành hiện tượng sanh mạng theo ý nghĩa cá thể, còn "Ngã" thì
lại là bản chất. Như trong Bách Đạo Phạm Thư (Phạn : S١tapatha),
các hiện tượng sanh mạng như ngôn ngữ, thị lực, thính lực… lấy "Ngã" làm
cơ sở để biểu hiện, xem "Ngã" là chủ tể đồng với Tạo vật chủ (Phạn :
Prajàpati). Đến thời đại Áo Nghĩa Thư (Phạn : Upanis, từ năm 800
- 600 trước TL), tức cùng thời đại Đức Phật, "Ngã" được xem là cái
sáng tạo ra vũ trụ, ngã là cá nhân (tiểu ngã) đồng thời cũng là
nguyên lý trung tâm của vũ trụ (Đại ngã, Phạn : Brahman). Tiến xa
hơn, thời kỳ này còn chủ trương chỉ có "Ngã" mới là chân thực tại, ngoài
ra đều là hư huyễn (Phạn : Màyà). Tóm lại, có bốn quan niệm về "Ngã"
: Cá thể là Ngã (ngũ uẩn), sanh mạng trung tâm trong các cá thể
là Ngã, nguyên lý vũ trụ là Ngã và tính chất (tự tánh) cá hữu
trong mỗi yếu tố tồn tại là Ngã. Trong các kinh Nikàya và Àgama đều phủ
nhận bốn quan niệm về Ngã trên. Đức Phật cho các quan niệm trên là Ngã
sở và Ngã sở kiến. Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ tuy phủ định ngã của sanh
mạng cá thể (tức nhân ngã), nhưng thừa nhận ngã thật thể (tức
pháp ngã, yếu tố tạo thành tất cả sự tồn tại) là hằng hữu. Độc Tử Bộ,
Chánh Lượng Bộ chủ trương Ngã và Ngũ uẩn bất tức bất ly. Kinh Lượng Bộ
thì có thuyết Bổ-đặc-già-la thắng nghĩa… Còn Phật giáo Đại thừa chẳng
những phủ nhận cái ngã cá thể (nhân ngã) mà còn phủ nhận cả pháp
ngã tồn tại đã được các bộ phái thừa nhận. "Tất cả pháp vô ngã" được xem
là 1 trong 3 hoặc 4 pháp ấn của Phật giáo. Tiểu thừa chủ trương nếu diệt
trừ hết phiền não thì đạt đến cảnh giới Niết-bàn; còn Đại thừa thì chủ
trương tất cả sự tồn tại là Không, cảnh giới Niết-bàn là tuyệt đối tự
do. Sự tự do tuyệt đối này chính là "Ngã" của Phật, là Niết-bàn của Đại
thừa, Pháp thân của Như Lai. Theo KINH
NIẾT BÀN 23 (bản Bắc), Niết-bàn có bốn đức Thường, Lạc, Ngã, Tịnh.
Giác ngộ được cảnh giới Niết-bàn này thì vĩnh viễn bất biến, đó gọi là
Thường. Cảnh giới ấy không có khổ, chỉ có sự an vui, đó gọi là Lạc. Tự
do tự tại, không có mảy may câu thúc, đó gọi là Ngã. Không có sự nhiễm ô
của phiền não, đó gọi là Tịnh. Cái ngã ở đây là Chân ngã, khác xa cái
ngã chấp trước của phàm phu và Nhị thừa.
Trở lại câu kệ của Phật, "Thiên thượng
thiên hạ duy ngã độc tôn", chúng ta có thể hiểu rằng chỉ có Niết-bàn là
hơn hết, chỉ có giác ngộ, bậc Giác ngộ (Giác giả, Phật) là tôn
quý hơn hết. Đó là chỗ cứu cánh của Phật giáo. Không có cái Ngã ấy, toàn
bộ lâu đài kinh điển Phật giáo chỉ được xây dựng trên kiến chấp bình
thường.
"Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" là
Chân thường, Chân ngã; "Vô lượng sanh tử ư kim tận hỷ" là Chân lạc, Chân
tịnh. Bốn câu kệ trên nói đến bốn đức của Niết-bàn. Đức Phật ra đời vì
một đại sự nhân duyên, khai ngộ chúng sanh nhập Phật tri kiến, nhập vào
cái Ngã tự do tuyệt đối này. Nếu Phật mà không tối tôn thì sao gọi là
Phật ? Câu kệ hiển bày một lý tánh tuyệt đối, mưa đại pháp vũ, thổi đại
pháp loa, khiến tà ma ngoại đạo phải điếc tai, thiên thượng thiên hạ
phải quy kính. Phật đã nói Đại pháp từ khu vườn Lâm-tỳ-ni nhỏ bé này.
Tóm lại, dù hiện tượng Lâm-tỳ-ni là một sự
thật lịch sử hay chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng thì nó vẫn có một
giá trị tuyệt đối. Sự ra đời của Đức Phật đã thổi một ngọn gió mát mẻ
vào thành trì kiên cố của tư tưởng Phệ-đà, đã rọi một tia nắng ấm đầu
tiên đến màn đêm tâm thức Ấn Độ, và bình minh tiếp tục rạng rỡ trên
những khung trời triết lý Đông phương cho đến toàn thể nhân loại hiện
nay. Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, tất cả đều có thể thành Phật là
một tuyên ngôn tự do vĩ đại nhất của loài người. Đức Phật đã trả quyền
con người lại cho con người, con người không còn nô lệ bởi thần linh hay
một thế lực siêu hình nào cả. Đó là Nhân bản Phật giáo. Sự ra đời của
Đức Phật không chỉ xóa bỏ bốn giai cấp ở Ấn Độ mà là xóa bỏ hết mọi cảm
thức phân biệt giữa con người và con người trong toàn thể nhân loại,
khơi mở một chân trời thực tại uyên nguyên cho tất cả những ai dám rũ bỏ
phiền não nhiễm ô để hướng về thể tánh thường hằng của vạn pháp.
Bây giờ thì chúng ta lại chiêm ngưỡng hình
ảnh vườn Lâm-tỳ-ni với một tâm hồn hoan hỷ và thành kính vô biên. Kìa !
Hoa Mạn-đà-la, mưa hoa Mạn-đà-la, nhạc Càn-thát-bà. Hoa Vô-ưu hay Linh
thoại dưới rặng Hymalaya ? Một đóa sen, bảy đóa sen, vô lượng đóa sen vi
diệu, cây lá xanh hơn, chim hót rộn rã hơn, bầu trời xanh lơ, hào quang
chiếu diệu. Còn có một điều, một điều mới lạ nữa – niềm tin bất diệt
chói lọi trong hồn Thích tử xưa sau. Xin đảnh lễ vườn Lâm-tỳ-ni như đảnh
lễ vô biên chân lý nhiệm mầu.
---o0o---
Vi tính : Nguyệt Cung
Cập
nhật : 01-05-2002
TÌM HIỂU VỀ HIỆN TƯỢNG
LÂM TỲ NI
Thích Nguyên Hiền
---o0o---
Sự ra đời của Đức Phật nghiễm nhiên đã trở
thành sự kiện quan trọng nhất trong suốt mấy ngàn năm tư tưởng Đông
phương. Hiện tượng Lâm-tỳ-ni, chính vì thế, đã trở thành một hiện tượng
đặc sắc đáng để mọi người nghiên cứu Phật học quan tâm. Trải qua hơn
2500 năm phát triển của Phật giáo, lịch sử và huyền thoại cứ quyện chặt
và bao trùm bầu không khí Kapilavastu. Sự ra đời của đấng Giáo chủ có
giao hòa một ít sương mờ của bình minh tư tưởng Vệ-đà, một ít cây lá của
nền trời nghệ thuật Trung Hoa, cùng với hương hoa bất tuyệt của niềm tin
tín đồ, đệ tử đối với bậc Vô thượng Pháp vương.
Hình ảnh Thái tử Tất-đạt-đa, một tay chỉ
trời, một tay chỉ đất, kiễng gót trên bảy đóa hoa sen; hình ảnh một
Hoàng hậu Ma-da đưa tay nâng đóa Vô-ưu giữa sự vi nhiễu của chư thiên
Phạm Đế; hình ảnh một vị tiên A-tư-đà phủ phục chiêm ngưỡng 32 tướng
trượng phu …, tất cả đã tạo thành một họa phẩm vĩ đại nhất vẽ nên một
chân lý, một huyền thoại uyên nguyên về cả Hình nhi thượng lẫn Hình nhi
hạ trong Nhân sinh quan và Vũ trụ quan Phật giáo.
Từ thuở nhỏ theo chân mẹ đến chùa, khung
cảnh vườn Lâm-tỳ-ni nhân tạo đã làm cho bản thân người viết bài này vô
cùng cảm kích, và đó cũng là một trong những nhân duyên lớn giúp bản
thân xuất gia đầu Phật sau này. Từ đó đến nay đã bao mùa Phật đản, bao
lần được chiêm ngưỡng cảnh trí huyền thoại của Lâm-tỳ-ni qua những bức
họa của các họa sĩ lẫn những phối cảnh của các nghệ nhân trong các tự
viện, thế mà mãi đến nay, hiện tượng Lâm-tỳ-ni vẫn là một khái niệm mơ
hồ trong lòng kẻ hậu học này. Tại sao lại bước đi trên bảy đóa sen ? Tại
sao nói : "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" ? Có đúng là Thái tử
sanh ra từ hông bên phải của Hoàng hậu Ma-da ? v.v… Những ẩn dụ hay sự
thật hiển bày ? Truyền thuyết ấy là của Nam Tạng hay Bắc Tạng ? Ấn Độ
hay Trung Hoa ? Luận thuyết ấy là từ Nguyên thủy hay sau này ? Của Bộ
phái hay Phát triển ? Tất cả những câu hỏi ấy luôn thôi thúc bản thân
tìm hiểu.
Thế rồi, càng lạc vào rừng điển tịch người
viết càng hoang mang, càng thấy hiện tượng Lâm-tỳ-ni là một bức màn
không thể vén lên hết được. Thôi thì, xin góp nhặt những tài liệu đây đó,
một vài ghi nhận chủ quan, tìm hiểu về hiện tượng ra đời của Đức Phật
2500 năm trước.
1. LÂM TỲ NI – SỰ THẬT LỊCH
SỬ
Nói đến lịch sử, chúng ta chỉ còn biết
khảo sát một cách khoa học dựa trên những di chỉ còn lại đến ngày nay.
Trải qua hơn 2500 năm, chắc chắn mọi sự đã thay đổi hoàn toàn. Vì thế,
dẫu công tâm đến thế nào, người ta cũng dễ dàng rơi vào sự ức đoán hoặc
phô diễn theo nhãn quan của mình, không thể tránh khỏi sự nhầm lẫn, đôi
lúc làm sai sự thật.
Lâm-tỳ-ni (Phạn, Pàli : Lumbini - nay
là Rumindai), được người Trung Hoa dịch là Hoa quả đẳng thắng diệu
sự cụ túc, Lạc thắng viên quang giải thoát xứ, Khả ái, Hoa hương, Đoạn,
Diệt, Diêm…, là khu vườn hoa nằm giữa Câu-lợi (Kol啕a) và Ca-tỳ-la-vệ
(Kapilavastu) thuộc Trung Ấn độ, vốn do Hoàng hậu Lâm-tỳ-ni của
vua Thiện Giác (Phạn : Suprabudha) thiết lập. Khu vườn này có một
thời gian lâu dài bị hoang phế. Mãi đến năm 1896, các nhà khảo cổ khai
quật và phát hiện trụ đá của vua A-dục (Asoka) mới biết đây là
Thánh địa, nơi đản sanh Đức Thích Tôn.
Theo THE
HISTORICAL BUDHA của H.W. Schumann, một học giả người Đức, thạch
trụ do vua A-dục dựng vào năm 245 trước CN, cao 6, 5
m. trên thạch trụ có lời ghi
:
"Hai mươi
lăm năm sau khi lên ngôi, quốc vương Devànampiya Piyadasi (Thiên Ái
Thiện Kiến, tức A-dục) ngự đến đây chiêm bái, vì Đức Phật Thích-ca
Mâu-ni, bậc hiền nhân của bộ tộc Thích-ca, đã đản sanh tại đây. Nhà vua
ban lệnh khắc 1 tượng bằng đá (?) và dựng một thạch trụ. Ngài miễn thuế
đất ở làng Lumbini và giảm thuế hoa lợi từ
젴heo
lệ thường xuống 1/8". (ĐỨC PHẬT LỊCH SỬ , bản dịch của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học
Việt Nam, 1997, trang 38 - 39.)
Đây là một phát hiện di vật sớm nhất còn
lại đến ngày nay, và đoạn văn khắc trên trụ đá này có thể được xem là "bản
khai sanh" của Thái tử Tất-đạt-đa. Còn một phiến đá có lẽ xuất hiện vào
khoảng thế kỷ II TL, được tìm ra ở Lumbini và được lưu trữ tại một ngôi
chùa nhỏ địa phương. Phiến đá cho thấy Hoàng hậu Ma-da sanh Hoàng tử
trong lúc đang đứng vịn cành cây Sàla (tên khoa học là Shorea
Robusta). Các học giả Tây phương hiện đại cũng khảo cứu kỹ lưỡng khu
vườn nổi tiếng này. Theo CUNINGHAM’S
ANCIENT GEOGRAPHY OF INDIA (S.N.
Majundar), di tích vườn Lâm-tỳ-ni hiện nay còn một khu đất có
chiều dài khoảng 30m, chiều rộng khoảng 20m, có ao tắm hình vuông và
ngôi nhà bằng gạch, đây là nhà thờ Lỗ-mục-mễ-điệt (?), vách bên trong
chánh điện có khắc tượng phu nhân Ma-da bằng đá, được suy đoán là tác
phẩm vào thời đại vương triều Cấp-đa (Guppta) hoặc sau đó.
Về Hoàng hậu Màyà và dòng dõi của bà cũng
đã được các nhà khảo cứu truy nguyên kỹ lưỡng, tưởng không cần phải kê
ra dài dòng ở đây. Việc làm của các nhà khảo cứu trên tinh thần khoa học
là đáng trân trọng. Tuy nhiên, do không được hun đúc trong tinh thần
truyền thống và do sự khách quan quá mức cần thiết, cách nhận định của
các nhà khảo cổ đôi lúc cũng đi quá xa, lệch lạc đối với kinh văn và suy
luận thực tế. Chẳng hạn H. W. Schumann, trong phần khảo sát "Nguồn gốc
Thái tử Sìddhattha và sự đản sanh của Ngài", có đoạn viết :
" … Hoàng hậu Màyà đã 40 tuổi, ngay trước
thời kỳ lâm sản đã lên đường trở về quê song thân ở Devadaha để sanh con
và nhờ mẫu thân Yasodharà bảo dưỡng. Cuộc hành trình bằng xe ngựa hay xe
bò cọc cạch lắc lư trên những con đường đất bụi nóng bức khiến cho việc
lâm sản xảy ra sớm trước khi về đến Devadaha. Gần làng Lumbini giữa trời
không có nhà cửa che chở, chỉ có được tàng cây Sa-la và cũng không có
thầy thuốc nào lo việc hộ sản, Hoàng tử ấu nhi Sìddhattha sanh ra đời
vào khảng tháng 5, năm 563 trước CN." … (ĐỨC
PHẬT LỊCH SỬ , bản dịch của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học
Việt Nam, 1997, trang 38.)
Tư liệu do H. W. Schumann khảo cứu quả
không có gì khác với kinh văn là mấy. Song với cách trình bày chủ quan
như "… xe ngựa hay xe bò cọc cạch lắc lư trên những con đường đất bụi
nóng bức khiến cho việc lâm sản xảy ra sớm…", hay "không có nhà cửa che
chở", "cũng không có thầy thuốc lo việc hộ sản" … khiến người đọc có cảm
giác Thái tử bị sanh ra trong một hoàn cảnh bất đắc dĩ, hoàn toàn không
hợp lý với một vị Vương tử của một vương triều đang thịnh trị.
Dẫu sao, việc Thái tử Tất-đạt-đa do Hoàng
hậu Ma-da đản sanh dưới tàng cây Vô-ưu tại vườn Lâm-tỳ-ni là một sự thật
lịch sử đã được xác nhận. Còn những chi tiết quan trọng khác nói trong
kinh văn thì không thể khảo chứng. Đối với sự ra đời của một vĩ nhân,
thường thường người ta hay xây dựng thêm những yếu tố cần thiết để tạo
sự khác biệt với người thường, đồng thời cũng phù hợp với quan niệm của
người Đông phương. Có những con vật thiêng như rồng, kỳ lân …, người
thường chẳng bao giờ thấy, nhưng người ta vẫn tin nó một cách tuyệt đối
mà chẳng hề nghi vấn. Đây là điểm mà người nghiên cứu cần phải bước qua
lịch sử để vói đến một giá trị khác khi tìm hiểu huyền học Đông phương.
Nếu không như thế, người viết sử chỉ là những anh hề trên sân khấu lịch
sử mà thôi.
2. Những dị đồng trong các
điển tịch viết về hiện tượng Lâm-tỳ-ni
Để có một cái nhìn khái quát về toàn bộ
hiện tượng Lâm-tỳ-ni, thiết tưởng cần phải đọc nhiều điển tịch của các
tông phái Phật giáo trong nhiều thời kỳ mới có thể có một cái nhìn đúng
đắn được. Bản thân người viết bài này không có khả năng đọc các kinh
điển Pàli, chỉ biết dựa trên những bản dịch Nikàya của HT. Minh Châu (Hầu
hết các kinh do HT. Minh Châu dịch đều dùng bản Pàli Text Society,
London, do Hội Kinh Tạng Pàli, Luân Đôn xuất bản.) để tìm hiểu
Nam Tạng. Còn Bắc Tạng, chúng tôi dùng bản Hán dịch Đại Chánh Tân Tu Đại
Tạng Kinh. Ngoài ra chúng tôi còn khảo cứu thêm ở một số bản Việt dịch
các tác phẩm của các học giả Anh, Đức, Nhật, Trung Quốc.
Thật là vô cùng khó khăn cho người tìm
hiểu khi lịch sử Đức Phật được các bộ phái qua các thời đại trình bày
hoàn toàn không giống nhau, nhất là về niên đại và truyền thuyết. Tuy
nhiên, về ý nghĩa và nội dung, hiện tượng Lâm-tỳ-ni lại hoàn toàn xuyên
suốt từ Nam Tạng đến Bắc Tạng. Đó là điểm cực kỳ quan trọng giúp người
viết có đủ niềm tin để tìm hiểu một cách thành kính.
Về sự khác nhau giữa các điển tịch, chúng
ta dễ dàng đả thông khi hiểu được tính phức hợp trong sự hình thành các
kinh điển. Sau khi Đức Phật nhập diệt, các đệ tử đã thực hiện đúng lời
di chúc của Ngài là lấy pháp làm nơi nương tựa. Do đó, việc kết tập các
giáo pháp của Ngài là việc làm cấp bách mà không chú trọng lắm đến Phật
truyện, các điển tịch cổ đã không có tính tổng hợp khi thuyết minh về
cuộc đời của Ngài. Khi các đệ tử thân cận của Phật cũng lần lượt qua đời,
do niềm luyến tiếc đấng Giáo chủ mà các môn đệ về sau muốn hình dung lại
cuộc đời của Phật, từ đó Phật truyện bằng văn học ra đời. Điều đặc biệt
là không những chỉ hình dung hình ảnh của Phật đương thời mà còn truy
nguyên đến nhiều kiếp tiền thân của Ngài nữa, đó là Bản Sanh Đàm của Nam
truyền hoặc các truyện Bản Sanh, Bản Sự, Vị Tằng Hữu trong Bắc Tạng. Các
truyền thuyết về sự ra đời của bảy Đức Phật quá khứ cũng được trình bày
một cách hoàn bị, đặc biệt là giữa các vị Phật lại rất giống nhau. Chính
vì thế, có thể khi chúng tôi đang trích dẫn hình ảnh của Đức Phật
Tỳ-bà-thi thì cũng như đang nói về Phật Thích-ca.
Các bản Hán dịch viết về Phật truyện thì
nhiều vô kể, như TU HÀNH BẢN KHỞI KINH,
THÁI TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI KINH, QUÁ KHỨ HIỆN TẠI NHÂN DUYÊN KINH, PHẬT
BẢN HẠNH TẬP KINH, PHẬT SỞ HÀNH TÁN, THÍCH-CA PHỔ, v.v… Tất cả
những Phật truyện trong các kinh luận kể trên, chúng ta dễ dàng thấy có
hai xu hướng rõ rệt : Một xu hướng tổng kết những sự kiện để tạo nên một
Phật truyện chân xác của Phật giáo Nguyên thủy, xu hướng thứ hai là căn
cứ trên huyền học để tạo thành Bồ-tát Luận của A-tỳ-đạt-ma trong Phật
giáo Phát triển. Các kinh điển Nikàya và Àgama trình bày hình ảnh Đức
Phật như một nhân vật lịch sử và đầy tính người. Kinh điển Phát triển
thì thần thánh hóa, lý tưởng hóa hình ảnh của Đức Phật. Tóm lại, Nguyên
thủy và Thượng tọa bộ là nói về Ứng thân, còn Đại chúng bộ thì nói về
Pháp thân, tức Đức Phật đã thành Phật từ lâu xa, những gì xảy ra ở cõi
Ta-bà chỉ là thị hiện. Dưới đây chúng tôi chỉ xin giới hạn Phật truyện
về hiện tượng Lâm-tỳ-ni mà thôi.
Theo KINH
ĐẠI BẢN, Bồ-tát ở trong thai mẹ 10 tháng trời mới sanh ra. Mẹ
Bồ-tát đứng mà sanh. Khi sanh ra, chư thiên đỡ Ngài trước, sau mới đến
loài người, thân Bồ-tát không đụng đến đất, có bốn thiên tử đỡ lấy Ngài,
đặt Ngài trước bà mẹ và thưa : "Hoàng hậu hãy hoan hỷ, Hoàng hậu sanh
một bậc vĩ nhân". Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước
nhớt hoặc máu mủ nào. Có hai dòng nước từ hư không hiện ra, một lạnh một
nóng tắm rửa sạch sẽ cho Bồ-tát và cho bà mẹ. Ngài đứng vững thăng bằng
trên hai chân, mặt hướng phía Bắc, một lọng trắng được che trên. Ngài
nhìn khắp cả mọi phương rồi thốt lời lớn như con Ngưu vương : "Ta là bậc
tối thượng ở trên đời ! Ta là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất
ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này
nữa". Pháp nhĩ là như vậy. (TRƯỜNG BỘ
KINH 1, bản dịch của HT. Minh Châu, trang 451, 452, 453).
Đoạn văn trên chúng tôi tóm tắt từ những
đoạn dài dòng trong KINH ĐẠI BẢN,
đoạn nào cũng có câu : "Pháp nhĩ là như vậy". Đã là "Pháp nhĩ" thì xin
miễn bàn ! Điều đáng ghi nhận trong đoạn kinh trên là không nói đến
chuyện Thái tử sanh ra từ hông bên phải. "Này các Tỳ-kheo, pháp nhĩ là
như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư thiên đỡ lấy Ngài
trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy". (Sđd - trang 451).
Các kinh bản Hán dịch như
TU HÀNH BẢN KHỞI, PHƯƠNG QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM, PHẬT BẢN HẠNH TẬP,
TRƯỜNG A-HÀM v.v… đều nói Thái tử "tùng hữu hiếp sanh". Nói chung,
Đại chúng bộ chủ trương : Tất cả Bồ-tát khi sanh đều từ hông bên phải
của mẹ mà ra. (DỊ BỘ TÔNG LUÂN LUẬN,
mục Đại Chúng Bộ). Đây là kết quả của những bậc thanh tịnh
chán sự xuất thai theo sản đạo phổ thông của mọi người thường. Theo học
giả Kimura Taiken, thuyết này là sự kết hợp ngẫu nhiên với thần thoại cổ(*).
Trong Lê-câu Phệ-đà (Rig– Veda), Nhân-đà-la trỗ cạnh sườn của mẹ
mà ra (ẤN ĐỘ TRIẾT HỌC TÔN GIÁO SỬ ,
trang 102). Thượng tọa bộ và kể cả Hữu bộ cũng không có một
thuyết minh nào nói đến việc Bồ-tát từ hông phải mà ra. Về điểm này,
theo thiển ý người viết, vì các kinh đều nói Hoàng hậu Ma-da đứng mà
sanh, nên Đại chúng bộ cho rằng sanh ở bên hông phải (bên phải biểu
hiện ý nghĩa thuận). Học giả H. W. Schumann nói "hình như sanh con
lúc đứng là một phong tục thời ấy" (Sđd, trang 41), thực ra chúng ta
chưa hề nghe một tài liệu nào nói như vậy.
Tóm lại, những kinh điển xưa không nói
chuyện sanh ở hông phải, cho nên ta tạm thời xem việc này chỉ như là ý
nghĩa tượng trưng mà thôi.
Chuyện đi "bảy bước trên hoa sen" là vấn
đề thứ hai chúng ta cần khảo sát.
KINH ĐẠI
BẢN viết : "Này các Tỳ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát khi
sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai chân, mặt hướng về phía Bắc,
bước đi bảy bước, một lọng trắng được che trên …" (TRƯỜNG
BỘ KINH, Sđd, trang 453).
KINH PHƯƠNG
QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM 3 (Đại Chánh 3, 553 thượng) ghi : "Lúc bấy
giờ Bồ-tát khéo tự tư duy, tùy sức chánh niệm, không nhờ dắt đỡ, liền tự
có thể bước đi bảy bước về phía Đông, dưới chân đều nở hoa sen (túc
xứ giai sanh liên hoa)".
KINH PHỔ
DIỆU 1 (Đại Chánh 3, 494 thượng) ghi : "Lúc bấy giờ Bồ-tát từ
hông phải sanh ra, hốt nhiên thấy thân trụ trên hoa sen báu (hốt
nhiên kiến thân trụ Bảo liên hoa), bước đi 7 bước trên đất mà diễn
nói Phạm âm…".
KINH THÁI
TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, trang 473),
KINH TU HÀNH BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, trang 462),
KINH TRƯỜNG A-HÀM 1 (Đại Chánh 1,
trang 4 – tương đương KINH ĐẠI BẢN
Pàli) … đều không nói đến chi tiết
Liên hoa. THÍCH CA PHỔ được xem
như tác phẩm tổng hợp các thuyết trên, dĩ nhiên có nói "lúc bấy giờ dưới
cây (Vô-ưu) cũng sanh 7 cọng hoa sen bằng 7 báu (thất bảo thất hành
liên hoa), lớn như bánh xe, Bồ-tát liền đi 7 bước trên hoa sen ấy mà
không cần ai nâng dắt" (Đại Chánh 50, trang 16).
Như vậy đã rõ, bước đi 7 bước là thuyết
chung, còn bước trên hoa sen là chi tiết được thêm vào sau này. Về con
số 7, không thấy các điển tịch giải thích, các Luận giả sau này cho rằng
con số 7 là "con số của huyền học Đông phương". Theo tư tưởng Hoa Nghiêm,
toàn thể vũ trụ không ngoài con số 7 : trên, dưới, trong, ngoài, phải,
trái và chính giữa, từ vật nhỏ như vi trần đến vật lớn như núi Tu-di,
tất cả đều không ngoài con số 7, "lớn không ngoài mà nhỏ không trong" là
thành ngữ ta thường gặp trong tư tưởng Hoa Nghiêm, có 7 Phật quá khứ, 7
Phật Dược Sư, 37 phẩm Trợ đạo cũng gồm 7 chi (Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh
Cần …); 7 lần 7 là 49; cách tính độ lớn của các pháp cũng dùng con
số 7 để nhân lên (7 vi trần = 1 kim trần, 7 kim trần = 1 thủy trần …),
toàn thể vũ trụ từ con số 7. Cách giải thích này có vẻ phù hợp với người
từng nghiên cứu Lý học Đông phương.
Còn về hoa sen, tất cả hình tượng chư Phật,
Bồ-tát đều đứng trên hoa sen, vì hoa sen có những tính chất đặc thù mà
các loài hoa khác không có. KINH DIỆU
PHÁP LIÊN HOA đã thuyết minh một cách tuyệt vời đóa hoa vi diệu
này. Ở đây không cần kê ra, chỉ biết rằng việc xây dựng hình ảnh Phật
trên hoa sen là một sáng tạo độc đáo nhất của kinh điển Đại thừa. Nó đã
biểu hiện trọn vẹn tinh thần Bồ-tát đạo, xuyên suốt giáo lý và trở thành
hình tượng mỹ học đẹp nhất về cuộc đời của đấng Giáo chủ, thay vì sanh
ra trong máng lừa hay trong một hòn đá nào đó…
Trong một số bản Hán dịch không chỉ nói
Thái tử bước đi trên 7 hoa sen mà còn có thuyết Tứ phương thất bộ", hoặc
"Châu hành thất bộ" (tức Tứ phương tứ duy), hẳn cũng để thăng hoa
ý nghĩa thất bộ lên cho trọn vẹn mà thôi.
KINH PHƯƠNG QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM 3 (Đại Chánh 3, 55 thượng) ghi
: "Tự đi 7 bước về phía Đông ( … ) nói lời thế này : Ta đạt được tất cả
thiện pháp nên vì chúng sanh mà nói. Lại đi 7 bước về phía Nam nói lời
thế này : Ta ứng thọ sự cúng dường của cõi trời người. Lại đi 7 bước về
phía Tây, nói lời thế này : Ta là bậc tối tôn tối thắng trong thế gian,
đây chính là thân sau cùng của ta, dứt tận sanh lão bệnh tử. Lại đi 7
bước về phương Bắc, nói lời thế này : Ta là bậc Vô thượng thượng trong
tất cả các loài chúng sanh. Lại đi 7 bước về phương dưới, nói lời thế
này : Ta đang hàng phục tất cả quân ma, đối với các khổ cụ hay mãnh hỏa
ở địa ngục, ta thi thiết đại pháp môn, mưa đại pháp vũ, khiến cho chúng
sanh tận niềm an lạc. Lại đi 7 bước về phương trên, nói lời thế này : Ta
đang làm chỗ cho tất cả chúng sanh chiêm ngưỡng".
Theo KINH
PHẬT BẢN HẠNH TẬP 8, bước đi 7 bước về 4 phía để biểu thị sự thù
thắng mà thế gian không gì sánh bằng.
KINH ĐẠI BÁT NÊ HOÀN 3 nêu ý nghĩa của Tứ phương thất bộ như sau
:
- Bảy bước về phía Đông biểu thị
bậc đứng đầu dẫn đạo chúng sanh.
- Bảy bước về phía Nam là thị hiện
vì chúng sanh làm phước điền vô thượng.
- Bảy bước về phía Tây là thị hiện
thân sau cùng vĩnh viễn đoạn tận cái khổ sanh lão bệnh tử.
- Bảy bước về phương Bắc là thị
hiện đã độ hóa các Hữu sanh tử.
Hai thuyết nói trên đủ cho ta hiểu được ý
nghĩa Tứ phương thất bộ của kinh điển Đại thừa. Sự ra đời của Đức Phật
là một đại sự nhân duyên, hiển bày pháp môn tối tôn tối diệu, cho nên
hình ảnh nào cũng được thăng hoa đến mức tột cùng như thế.
Chi tiết quan trọng nhất trong hiện tượng
Lâm-tỳ-ni là câu nói của Thái tử : "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc
tôn…". Đây là câu kệ có nhiều dị bản và gây nhiều ý kiến khác nhau. Để
có một cái nhìn tổng quát, chúng tôi xin liệt kê một số câu kệ này trong
nhiều bản kinh khác nhau để tiện khảo cứu :
-
KINH PHỔ DIỆU 1 (Đại Chánh 3, 494 thượng) ghi : "Ngã đương cứu độ
thiên thượng thiên hạ, vi thiên nhân tôn, đoạn sanh tử khổ, tam giới vô
thượng, sử nhất thiết chúng sanh vi thường an".
-
KINH THÁI TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, 473 hạ) ghi
: "Thiên thượng thiên hạ, duy ngã vi tôn, tam giới giai khổ, ngô đương
an chi".
-
KINH TRƯỜNG A-HÀM 1 (Đại Chánh 1, 4 hạ) ghi : "Thiên thượng thiên
hạ, duy ngã vi tôn, yếu độ chúng sanh, sanh lão bệnh tử".
-
KINH PHẬT BẢN HẠNH TẬP 7 (Đại Chánh 3, 687 trung) ghi : "Thế gian
chi trung, ngã vi tối thắng, ngã tùng kim nhật, sanh phần dĩ tận".
-
THÍCH CA PHỔ 1 (Đại Chánh 50, 16 thượng) ghi : "Ngã ư nhất thiết
thiên nhân chi trung, tối tôn tối thắng, vô lượng sanh tử ư kim tận hỷ,
thử sanh lợi ích nhất thiết thiên nhân".
Còn có nhiều bản kinh nói về lịch sử Đức
Phật và câu kệ này. Những bản được kê ra đây tương đối phổ biến đối với
người tìm hiểu lịch sử Đức Phật, nên chúng tôi đặc biệt dẫn dụng. Ở trên,
chúng ta thấy dù các câu kệ khác nhau, nhưng nội dung ý nghĩa lại tương
đồng. Câu nói chính yếu vẫn là "Trong cõi trời người chỉ có ta là tôn
quý hơn cả". Câu còn lại thì mỗi bản mỗi khác, hoặc là Ta ra đời để làm
an ổn chúng sanh trong tam giới khổ đau, hoặc độ hết sanh lão bệnh tử
của chúng sanh, hoặc nói đây là tối hậu thân của ta… Tóm lại, câu kệ
thuyết của Đức Phật khi mới đản sanh trong các kinh là nhất quán. Vấn đề
còn lại là hiểu câu nói ấy như thế nào. Chúng tôi xin cắt phần ý nghĩa
thành một mục riêng để tiện trình bày.
3. Ý nghĩa câu kệ thuyết ở
vườn Lâm-tỳ-ni
Câu kệ phổ thông được các sách vở hiện tại
thường dẫn dụng là :
"Thiên thượng thiên hạ
Duy ngã độc tôn
Vô lượng sanh tử
Ư kim tận hỷ".
Toàn bộ ý nghĩa của câu kệ trên đều tập
trung ở một chữ vô cùng quan trọng, đó là chữ "Ngã". Hiểu được chữ "Ngã"
là hiểu câu kệ này. Và khi đã hiểu được câu kệ này rồi thì họa sĩ có thể
vẽ thêm bất kỳ một hình ảnh cao đẹp nào vào vườn Lâm-tỳ-ni cũng được.
Chính vì lẽ đó chúng tôi không bàn luận gì thêm về các chi tiết khác như
hai dòng nước tắm cho Thái tử , Tiên A-tư-đà, hoa Vô-ưu hoặc chư thiên
quy ngưỡng. Tất cả các pháp đều nương vào một pháp, và một pháp là tất
cả pháp.
"Thiên thương thiên hạ duy ngã độc tôn…",
dịch một cách nôm na là "Trên trời dưới trời chỉ có ta là cao quý hơn
hết…".
Chính bản thân người viết cũng từng nghĩ
một cách trẻ con rằng : "Sao Phật có vẻ tự cao tự đại quá ! Biết rằng
Ngài tuyệt thế vô luân đấy, nhưng hãy để người ta ca tụng …".
Để bào chữa cho cái hiểu nông nỗi này, có
nhiều người đã dịch câu trên theo một cách khác, đại loại : Có khi ta
sanh lên cõi trời (thiên thượng), có khi ta sanh về cõi người hay
các cõi dưới (thiên hạ) cũng chỉ vì cái "Ngã" này. Ta chịu sanh
tử trong vô lượng kiếp (vô lượng sanh tử) cũng chỉ vì cái "Ngã"
này, đến ngày nay là đã chấm dứt (Ư kim tận hỷ).
Hiểu như thế đôi lúc còn tai hại hơn nữa.
Lẽ nào lời tuyên ngôn lập giáo của một đấng Giáo chủ khi đản sanh lại là
một cái thở phào nhẹ nhõm khi đã thoát được cái ngã tầm thường ấy thôi
sao ? Nếu Phật chỉ là người thoát khỏi bốn thứ chấp Ngã si, Ngã mạn, Ngã
kiến, Ngã ái thì Ngài chỉ là một A-la-hán đơn thuần. Ngã chấp đã tận,
còn Pháp chấp thì sao ?
Thực ra, đối với triết học hiện đại, luận
đề về Ngã không còn là vấn đề để phải tốn nhiều giấy bút, nhưng đối với
2500 năm trước trong bối cảnh đa nguyên của Ấn Độ, "Ngã" là một phạm trù
triết học cực kỳ quan trọng. Trước hết, chúng ta truy nguyên chữ "Ngã"
trong triết học Ấn Độ và quan niệm diễn tiến của nó qua các tông phái.
Theo PHẬT
QUANG ĐẠI TỪ ĐIỂN, Ngã, tiếng Phạn là Àtman, nguyên nghĩa là hô
hấp. Từ nghĩa này phát sanh nghĩa sanh mạng, tự kỷ, thân thể, tự ngã,
bản chất, tự tánh. Ngã còn chỉ chung cho chủ thể độc lập vĩnh viễn, tiềm
ẩn trong nguồn gốc của tất cả sự vật và chi phối cá thể thống nhất.
Từ thời Lê-câu Phệ-đà (Phạn : R易-
veda, khoảng 1500 năm trước TL) đã có sử dụng chữ "Ngã", đến thời
đại Phạm Thư (Phạn : Bràhman từ năm 1000 - 800 trước TL) thì hơi
thở (Phạn : Pràn trong chủ thể hoạt động của sanh mạng dần dần
diễn tiến thành hiện tượng sanh mạng theo ý nghĩa cá thể, còn "Ngã" thì
lại là bản chất. Như trong Bách Đạo Phạm Thư (Phạn : S١tapatha),
các hiện tượng sanh mạng như ngôn ngữ, thị lực, thính lực… lấy "Ngã" làm
cơ sở để biểu hiện, xem "Ngã" là chủ tể đồng với Tạo vật chủ (Phạn :
Prajàpati). Đến thời đại Áo Nghĩa Thư (Phạn : Upanis, từ năm 800
- 600 trước TL), tức cùng thời đại Đức Phật, "Ngã" được xem là cái
sáng tạo ra vũ trụ, ngã là cá nhân (tiểu ngã) đồng thời cũng là
nguyên lý trung tâm của vũ trụ (Đại ngã, Phạn : Brahman). Tiến xa
hơn, thời kỳ này còn chủ trương chỉ có "Ngã" mới là chân thực tại, ngoài
ra đều là hư huyễn (Phạn : Màyà). Tóm lại, có bốn quan niệm về "Ngã"
: Cá thể là Ngã (ngũ uẩn), sanh mạng trung tâm trong các cá thể
là Ngã, nguyên lý vũ trụ là Ngã và tính chất (tự tánh) cá hữu
trong mỗi yếu tố tồn tại là Ngã. Trong các kinh Nikàya và Àgama đều phủ
nhận bốn quan niệm về Ngã trên. Đức Phật cho các quan niệm trên là Ngã
sở và Ngã sở kiến. Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ tuy phủ định ngã của sanh
mạng cá thể (tức nhân ngã), nhưng thừa nhận ngã thật thể (tức
pháp ngã, yếu tố tạo thành tất cả sự tồn tại) là hằng hữu. Độc Tử Bộ,
Chánh Lượng Bộ chủ trương Ngã và Ngũ uẩn bất tức bất ly. Kinh Lượng Bộ
thì có thuyết Bổ-đặc-già-la thắng nghĩa… Còn Phật giáo Đại thừa chẳng
những phủ nhận cái ngã cá thể (nhân ngã) mà còn phủ nhận cả pháp
ngã tồn tại đã được các bộ phái thừa nhận. "Tất cả pháp vô ngã" được xem
là 1 trong 3 hoặc 4 pháp ấn của Phật giáo. Tiểu thừa chủ trương nếu diệt
trừ hết phiền não thì đạt đến cảnh giới Niết-bàn; còn Đại thừa thì chủ
trương tất cả sự tồn tại là Không, cảnh giới Niết-bàn là tuyệt đối tự
do. Sự tự do tuyệt đối này chính là "Ngã" của Phật, là Niết-bàn của Đại
thừa, Pháp thân của Như Lai. Theo KINH
NIẾT BÀN 23 (bản Bắc), Niết-bàn có bốn đức Thường, Lạc, Ngã, Tịnh.
Giác ngộ được cảnh giới Niết-bàn này thì vĩnh viễn bất biến, đó gọi là
Thường. Cảnh giới ấy không có khổ, chỉ có sự an vui, đó gọi là Lạc. Tự
do tự tại, không có mảy may câu thúc, đó gọi là Ngã. Không có sự nhiễm ô
của phiền não, đó gọi là Tịnh. Cái ngã ở đây là Chân ngã, khác xa cái
ngã chấp trước của phàm phu và Nhị thừa.
Trở lại câu kệ của Phật, "Thiên thượng
thiên hạ duy ngã độc tôn", chúng ta có thể hiểu rằng chỉ có Niết-bàn là
hơn hết, chỉ có giác ngộ, bậc Giác ngộ (Giác giả, Phật) là tôn
quý hơn hết. Đó là chỗ cứu cánh của Phật giáo. Không có cái Ngã ấy, toàn
bộ lâu đài kinh điển Phật giáo chỉ được xây dựng trên kiến chấp bình
thường.
"Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" là
Chân thường, Chân ngã; "Vô lượng sanh tử ư kim tận hỷ" là Chân lạc, Chân
tịnh. Bốn câu kệ trên nói đến bốn đức của Niết-bàn. Đức Phật ra đời vì
một đại sự nhân duyên, khai ngộ chúng sanh nhập Phật tri kiến, nhập vào
cái Ngã tự do tuyệt đối này. Nếu Phật mà không tối tôn thì sao gọi là
Phật ? Câu kệ hiển bày một lý tánh tuyệt đối, mưa đại pháp vũ, thổi đại
pháp loa, khiến tà ma ngoại đạo phải điếc tai, thiên thượng thiên hạ
phải quy kính. Phật đã nói Đại pháp từ khu vườn Lâm-tỳ-ni nhỏ bé này.
Tóm lại, dù hiện tượng Lâm-tỳ-ni là một sự
thật lịch sử hay chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng thì nó vẫn có một
giá trị tuyệt đối. Sự ra đời của Đức Phật đã thổi một ngọn gió mát mẻ
vào thành trì kiên cố của tư tưởng Phệ-đà, đã rọi một tia nắng ấm đầu
tiên đến màn đêm tâm thức Ấn Độ, và bình minh tiếp tục rạng rỡ trên
những khung trời triết lý Đông phương cho đến toàn thể nhân loại hiện
nay. Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, tất cả đều có thể thành Phật là
một tuyên ngôn tự do vĩ đại nhất của loài người. Đức Phật đã trả quyền
con người lại cho con người, con người không còn nô lệ bởi thần linh hay
một thế lực siêu hình nào cả. Đó là Nhân bản Phật giáo. Sự ra đời của
Đức Phật không chỉ xóa bỏ bốn giai cấp ở Ấn Độ mà là xóa bỏ hết mọi cảm
thức phân biệt giữa con người và con người trong toàn thể nhân loại,
khơi mở một chân trời thực tại uyên nguyên cho tất cả những ai dám rũ bỏ
phiền não nhiễm ô để hướng về thể tánh thường hằng của vạn pháp.
Bây giờ thì chúng ta lại chiêm ngưỡng hình
ảnh vườn Lâm-tỳ-ni với một tâm hồn hoan hỷ và thành kính vô biên. Kìa !
Hoa Mạn-đà-la, mưa hoa Mạn-đà-la, nhạc Càn-thát-bà. Hoa Vô-ưu hay Linh
thoại dưới rặng Hymalaya ? Một đóa sen, bảy đóa sen, vô lượng đóa sen vi
diệu, cây lá xanh hơn, chim hót rộn rã hơn, bầu trời xanh lơ, hào quang
chiếu diệu. Còn có một điều, một điều mới lạ nữa – niềm tin bất diệt
chói lọi trong hồn Thích tử xưa sau. Xin đảnh lễ vườn Lâm-tỳ-ni như đảnh
lễ vô biên chân lý nhiệm mầu.
TÌM HIỂU VỀ HIỆN TƯỢNG
LÂM TỲ NI
Thích Nguyên Hiền
---o0o---
Sự ra đời của Đức Phật nghiễm nhiên đã trở
thành sự kiện quan trọng nhất trong suốt mấy ngàn năm tư tưởng Đông
phương. Hiện tượng Lâm-tỳ-ni, chính vì thế, đã trở thành một hiện tượng
đặc sắc đáng để mọi người nghiên cứu Phật học quan tâm. Trải qua hơn
2500 năm phát triển của Phật giáo, lịch sử và huyền thoại cứ quyện chặt
và bao trùm bầu không khí Kapilavastu. Sự ra đời của đấng Giáo chủ có
giao hòa một ít sương mờ của bình minh tư tưởng Vệ-đà, một ít cây lá của
nền trời nghệ thuật Trung Hoa, cùng với hương hoa bất tuyệt của niềm tin
tín đồ, đệ tử đối với bậc Vô thượng Pháp vương.
Hình ảnh Thái tử Tất-đạt-đa, một tay chỉ
trời, một tay chỉ đất, kiễng gót trên bảy đóa hoa sen; hình ảnh một
Hoàng hậu Ma-da đưa tay nâng đóa Vô-ưu giữa sự vi nhiễu của chư thiên
Phạm Đế; hình ảnh một vị tiên A-tư-đà phủ phục chiêm ngưỡng 32 tướng
trượng phu …, tất cả đã tạo thành một họa phẩm vĩ đại nhất vẽ nên một
chân lý, một huyền thoại uyên nguyên về cả Hình nhi thượng lẫn Hình nhi
hạ trong Nhân sinh quan và Vũ trụ quan Phật giáo.
Từ thuở nhỏ theo chân mẹ đến chùa, khung
cảnh vườn Lâm-tỳ-ni nhân tạo đã làm cho bản thân người viết bài này vô
cùng cảm kích, và đó cũng là một trong những nhân duyên lớn giúp bản
thân xuất gia đầu Phật sau này. Từ đó đến nay đã bao mùa Phật đản, bao
lần được chiêm ngưỡng cảnh trí huyền thoại của Lâm-tỳ-ni qua những bức
họa của các họa sĩ lẫn những phối cảnh của các nghệ nhân trong các tự
viện, thế mà mãi đến nay, hiện tượng Lâm-tỳ-ni vẫn là một khái niệm mơ
hồ trong lòng kẻ hậu học này. Tại sao lại bước đi trên bảy đóa sen ? Tại
sao nói : "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" ? Có đúng là Thái tử
sanh ra từ hông bên phải của Hoàng hậu Ma-da ? v.v… Những ẩn dụ hay sự
thật hiển bày ? Truyền thuyết ấy là của Nam Tạng hay Bắc Tạng ? Ấn Độ
hay Trung Hoa ? Luận thuyết ấy là từ Nguyên thủy hay sau này ? Của Bộ
phái hay Phát triển ? Tất cả những câu hỏi ấy luôn thôi thúc bản thân
tìm hiểu.
Thế rồi, càng lạc vào rừng điển tịch người
viết càng hoang mang, càng thấy hiện tượng Lâm-tỳ-ni là một bức màn
không thể vén lên hết được. Thôi thì, xin góp nhặt những tài liệu đây đó,
một vài ghi nhận chủ quan, tìm hiểu về hiện tượng ra đời của Đức Phật
2500 năm trước.
1. LÂM TỲ NI – SỰ THẬT LỊCH
SỬ
Nói đến lịch sử, chúng ta chỉ còn biết
khảo sát một cách khoa học dựa trên những di chỉ còn lại đến ngày nay.
Trải qua hơn 2500 năm, chắc chắn mọi sự đã thay đổi hoàn toàn. Vì thế,
dẫu công tâm đến thế nào, người ta cũng dễ dàng rơi vào sự ức đoán hoặc
phô diễn theo nhãn quan của mình, không thể tránh khỏi sự nhầm lẫn, đôi
lúc làm sai sự thật.
Lâm-tỳ-ni (Phạn, Pàli : Lumbini - nay
là Rumindai), được người Trung Hoa dịch là Hoa quả đẳng thắng diệu
sự cụ túc, Lạc thắng viên quang giải thoát xứ, Khả ái, Hoa hương, Đoạn,
Diệt, Diêm…, là khu vườn hoa nằm giữa Câu-lợi (Kol啕a) và Ca-tỳ-la-vệ
(Kapilavastu) thuộc Trung Ấn độ, vốn do Hoàng hậu Lâm-tỳ-ni của
vua Thiện Giác (Phạn : Suprabudha) thiết lập. Khu vườn này có một
thời gian lâu dài bị hoang phế. Mãi đến năm 1896, các nhà khảo cổ khai
quật và phát hiện trụ đá của vua A-dục (Asoka) mới biết đây là
Thánh địa, nơi đản sanh Đức Thích Tôn.
Theo THE
HISTORICAL BUDHA của H.W. Schumann, một học giả người Đức, thạch
trụ do vua A-dục dựng vào năm 245 trước CN, cao 6, 5
m. trên thạch trụ có lời ghi
:
"Hai mươi
lăm năm sau khi lên ngôi, quốc vương Devànampiya Piyadasi (Thiên Ái
Thiện Kiến, tức A-dục) ngự đến đây chiêm bái, vì Đức Phật Thích-ca
Mâu-ni, bậc hiền nhân của bộ tộc Thích-ca, đã đản sanh tại đây. Nhà vua
ban lệnh khắc 1 tượng bằng đá (?) và dựng một thạch trụ. Ngài miễn thuế
đất ở làng Lumbini và giảm thuế hoa lợi từ
젴heo
lệ thường xuống 1/8". (ĐỨC PHẬT LỊCH SỬ , bản dịch của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học
Việt Nam, 1997, trang 38 - 39.)
Đây là một phát hiện di vật sớm nhất còn
lại đến ngày nay, và đoạn văn khắc trên trụ đá này có thể được xem là "bản
khai sanh" của Thái tử Tất-đạt-đa. Còn một phiến đá có lẽ xuất hiện vào
khoảng thế kỷ II TL, được tìm ra ở Lumbini và được lưu trữ tại một ngôi
chùa nhỏ địa phương. Phiến đá cho thấy Hoàng hậu Ma-da sanh Hoàng tử
trong lúc đang đứng vịn cành cây Sàla (tên khoa học là Shorea
Robusta). Các học giả Tây phương hiện đại cũng khảo cứu kỹ lưỡng khu
vườn nổi tiếng này. Theo CUNINGHAM’S
ANCIENT GEOGRAPHY OF INDIA (S.N.
Majundar), di tích vườn Lâm-tỳ-ni hiện nay còn một khu đất có
chiều dài khoảng 30m, chiều rộng khoảng 20m, có ao tắm hình vuông và
ngôi nhà bằng gạch, đây là nhà thờ Lỗ-mục-mễ-điệt (?), vách bên trong
chánh điện có khắc tượng phu nhân Ma-da bằng đá, được suy đoán là tác
phẩm vào thời đại vương triều Cấp-đa (Guppta) hoặc sau đó.
Về Hoàng hậu Màyà và dòng dõi của bà cũng
đã được các nhà khảo cứu truy nguyên kỹ lưỡng, tưởng không cần phải kê
ra dài dòng ở đây. Việc làm của các nhà khảo cứu trên tinh thần khoa học
là đáng trân trọng. Tuy nhiên, do không được hun đúc trong tinh thần
truyền thống và do sự khách quan quá mức cần thiết, cách nhận định của
các nhà khảo cổ đôi lúc cũng đi quá xa, lệch lạc đối với kinh văn và suy
luận thực tế. Chẳng hạn H. W. Schumann, trong phần khảo sát "Nguồn gốc
Thái tử Sìddhattha và sự đản sanh của Ngài", có đoạn viết :
" … Hoàng hậu Màyà đã 40 tuổi, ngay trước
thời kỳ lâm sản đã lên đường trở về quê song thân ở Devadaha để sanh con
và nhờ mẫu thân Yasodharà bảo dưỡng. Cuộc hành trình bằng xe ngựa hay xe
bò cọc cạch lắc lư trên những con đường đất bụi nóng bức khiến cho việc
lâm sản xảy ra sớm trước khi về đến Devadaha. Gần làng Lumbini giữa trời
không có nhà cửa che chở, chỉ có được tàng cây Sa-la và cũng không có
thầy thuốc nào lo việc hộ sản, Hoàng tử ấu nhi Sìddhattha sanh ra đời
vào khảng tháng 5, năm 563 trước CN." … (ĐỨC
PHẬT LỊCH SỬ , bản dịch của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học
Việt Nam, 1997, trang 38.)
Tư liệu do H. W. Schumann khảo cứu quả
không có gì khác với kinh văn là mấy. Song với cách trình bày chủ quan
như "… xe ngựa hay xe bò cọc cạch lắc lư trên những con đường đất bụi
nóng bức khiến cho việc lâm sản xảy ra sớm…", hay "không có nhà cửa che
chở", "cũng không có thầy thuốc lo việc hộ sản" … khiến người đọc có cảm
giác Thái tử bị sanh ra trong một hoàn cảnh bất đắc dĩ, hoàn toàn không
hợp lý với một vị Vương tử của một vương triều đang thịnh trị.
Dẫu sao, việc Thái tử Tất-đạt-đa do Hoàng
hậu Ma-da đản sanh dưới tàng cây Vô-ưu tại vườn Lâm-tỳ-ni là một sự thật
lịch sử đã được xác nhận. Còn những chi tiết quan trọng khác nói trong
kinh văn thì không thể khảo chứng. Đối với sự ra đời của một vĩ nhân,
thường thường người ta hay xây dựng thêm những yếu tố cần thiết để tạo
sự khác biệt với người thường, đồng thời cũng phù hợp với quan niệm của
người Đông phương. Có những con vật thiêng như rồng, kỳ lân …, người
thường chẳng bao giờ thấy, nhưng người ta vẫn tin nó một cách tuyệt đối
mà chẳng hề nghi vấn. Đây là điểm mà người nghiên cứu cần phải bước qua
lịch sử để vói đến một giá trị khác khi tìm hiểu huyền học Đông phương.
Nếu không như thế, người viết sử chỉ là những anh hề trên sân khấu lịch
sử mà thôi.
2. Những dị đồng trong các
điển tịch viết về hiện tượng Lâm-tỳ-ni
Để có một cái nhìn khái quát về toàn bộ
hiện tượng Lâm-tỳ-ni, thiết tưởng cần phải đọc nhiều điển tịch của các
tông phái Phật giáo trong nhiều thời kỳ mới có thể có một cái nhìn đúng
đắn được. Bản thân người viết bài này không có khả năng đọc các kinh
điển Pàli, chỉ biết dựa trên những bản dịch Nikàya của HT. Minh Châu (Hầu
hết các kinh do HT. Minh Châu dịch đều dùng bản Pàli Text Society,
London, do Hội Kinh Tạng Pàli, Luân Đôn xuất bản.) để tìm hiểu
Nam Tạng. Còn Bắc Tạng, chúng tôi dùng bản Hán dịch Đại Chánh Tân Tu Đại
Tạng Kinh. Ngoài ra chúng tôi còn khảo cứu thêm ở một số bản Việt dịch
các tác phẩm của các học giả Anh, Đức, Nhật, Trung Quốc.
Thật là vô cùng khó khăn cho người tìm
hiểu khi lịch sử Đức Phật được các bộ phái qua các thời đại trình bày
hoàn toàn không giống nhau, nhất là về niên đại và truyền thuyết. Tuy
nhiên, về ý nghĩa và nội dung, hiện tượng Lâm-tỳ-ni lại hoàn toàn xuyên
suốt từ Nam Tạng đến Bắc Tạng. Đó là điểm cực kỳ quan trọng giúp người
viết có đủ niềm tin để tìm hiểu một cách thành kính.
Về sự khác nhau giữa các điển tịch, chúng
ta dễ dàng đả thông khi hiểu được tính phức hợp trong sự hình thành các
kinh điển. Sau khi Đức Phật nhập diệt, các đệ tử đã thực hiện đúng lời
di chúc của Ngài là lấy pháp làm nơi nương tựa. Do đó, việc kết tập các
giáo pháp của Ngài là việc làm cấp bách mà không chú trọng lắm đến Phật
truyện, các điển tịch cổ đã không có tính tổng hợp khi thuyết minh về
cuộc đời của Ngài. Khi các đệ tử thân cận của Phật cũng lần lượt qua đời,
do niềm luyến tiếc đấng Giáo chủ mà các môn đệ về sau muốn hình dung lại
cuộc đời của Phật, từ đó Phật truyện bằng văn học ra đời. Điều đặc biệt
là không những chỉ hình dung hình ảnh của Phật đương thời mà còn truy
nguyên đến nhiều kiếp tiền thân của Ngài nữa, đó là Bản Sanh Đàm của Nam
truyền hoặc các truyện Bản Sanh, Bản Sự, Vị Tằng Hữu trong Bắc Tạng. Các
truyền thuyết về sự ra đời của bảy Đức Phật quá khứ cũng được trình bày
một cách hoàn bị, đặc biệt là giữa các vị Phật lại rất giống nhau. Chính
vì thế, có thể khi chúng tôi đang trích dẫn hình ảnh của Đức Phật
Tỳ-bà-thi thì cũng như đang nói về Phật Thích-ca.
Các bản Hán dịch viết về Phật truyện thì
nhiều vô kể, như TU HÀNH BẢN KHỞI KINH,
THÁI TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI KINH, QUÁ KHỨ HIỆN TẠI NHÂN DUYÊN KINH, PHẬT
BẢN HẠNH TẬP KINH, PHẬT SỞ HÀNH TÁN, THÍCH-CA PHỔ, v.v… Tất cả
những Phật truyện trong các kinh luận kể trên, chúng ta dễ dàng thấy có
hai xu hướng rõ rệt : Một xu hướng tổng kết những sự kiện để tạo nên một
Phật truyện chân xác của Phật giáo Nguyên thủy, xu hướng thứ hai là căn
cứ trên huyền học để tạo thành Bồ-tát Luận của A-tỳ-đạt-ma trong Phật
giáo Phát triển. Các kinh điển Nikàya và Àgama trình bày hình ảnh Đức
Phật như một nhân vật lịch sử và đầy tính người. Kinh điển Phát triển
thì thần thánh hóa, lý tưởng hóa hình ảnh của Đức Phật. Tóm lại, Nguyên
thủy và Thượng tọa bộ là nói về Ứng thân, còn Đại chúng bộ thì nói về
Pháp thân, tức Đức Phật đã thành Phật từ lâu xa, những gì xảy ra ở cõi
Ta-bà chỉ là thị hiện. Dưới đây chúng tôi chỉ xin giới hạn Phật truyện
về hiện tượng Lâm-tỳ-ni mà thôi.
Theo KINH
ĐẠI BẢN, Bồ-tát ở trong thai mẹ 10 tháng trời mới sanh ra. Mẹ
Bồ-tát đứng mà sanh. Khi sanh ra, chư thiên đỡ Ngài trước, sau mới đến
loài người, thân Bồ-tát không đụng đến đất, có bốn thiên tử đỡ lấy Ngài,
đặt Ngài trước bà mẹ và thưa : "Hoàng hậu hãy hoan hỷ, Hoàng hậu sanh
một bậc vĩ nhân". Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước
nhớt hoặc máu mủ nào. Có hai dòng nước từ hư không hiện ra, một lạnh một
nóng tắm rửa sạch sẽ cho Bồ-tát và cho bà mẹ. Ngài đứng vững thăng bằng
trên hai chân, mặt hướng phía Bắc, một lọng trắng được che trên. Ngài
nhìn khắp cả mọi phương rồi thốt lời lớn như con Ngưu vương : "Ta là bậc
tối thượng ở trên đời ! Ta là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất
ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này
nữa". Pháp nhĩ là như vậy. (TRƯỜNG BỘ
KINH 1, bản dịch của HT. Minh Châu, trang 451, 452, 453).
Đoạn văn trên chúng tôi tóm tắt từ những
đoạn dài dòng trong KINH ĐẠI BẢN,
đoạn nào cũng có câu : "Pháp nhĩ là như vậy". Đã là "Pháp nhĩ" thì xin
miễn bàn ! Điều đáng ghi nhận trong đoạn kinh trên là không nói đến
chuyện Thái tử sanh ra từ hông bên phải. "Này các Tỳ-kheo, pháp nhĩ là
như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư thiên đỡ lấy Ngài
trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy". (Sđd - trang 451).
Các kinh bản Hán dịch như
TU HÀNH BẢN KHỞI, PHƯƠNG QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM, PHẬT BẢN HẠNH TẬP,
TRƯỜNG A-HÀM v.v… đều nói Thái tử "tùng hữu hiếp sanh". Nói chung,
Đại chúng bộ chủ trương : Tất cả Bồ-tát khi sanh đều từ hông bên phải
của mẹ mà ra. (DỊ BỘ TÔNG LUÂN LUẬN,
mục Đại Chúng Bộ). Đây là kết quả của những bậc thanh tịnh
chán sự xuất thai theo sản đạo phổ thông của mọi người thường. Theo học
giả Kimura Taiken, thuyết này là sự kết hợp ngẫu nhiên với thần thoại cổ(*).
Trong Lê-câu Phệ-đà (Rig– Veda), Nhân-đà-la trỗ cạnh sườn của mẹ
mà ra (ẤN ĐỘ TRIẾT HỌC TÔN GIÁO SỬ ,
trang 102). Thượng tọa bộ và kể cả Hữu bộ cũng không có một
thuyết minh nào nói đến việc Bồ-tát từ hông phải mà ra. Về điểm này,
theo thiển ý người viết, vì các kinh đều nói Hoàng hậu Ma-da đứng mà
sanh, nên Đại chúng bộ cho rằng sanh ở bên hông phải (bên phải biểu
hiện ý nghĩa thuận). Học giả H. W. Schumann nói "hình như sanh con
lúc đứng là một phong tục thời ấy" (Sđd, trang 41), thực ra chúng ta
chưa hề nghe một tài liệu nào nói như vậy.
Tóm lại, những kinh điển xưa không nói
chuyện sanh ở hông phải, cho nên ta tạm thời xem việc này chỉ như là ý
nghĩa tượng trưng mà thôi.
Chuyện đi "bảy bước trên hoa sen" là vấn
đề thứ hai chúng ta cần khảo sát.
KINH ĐẠI
BẢN viết : "Này các Tỳ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát khi
sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai chân, mặt hướng về phía Bắc,
bước đi bảy bước, một lọng trắng được che trên …" (TRƯỜNG
BỘ KINH, Sđd, trang 453).
KINH PHƯƠNG
QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM 3 (Đại Chánh 3, 553 thượng) ghi : "Lúc bấy
giờ Bồ-tát khéo tự tư duy, tùy sức chánh niệm, không nhờ dắt đỡ, liền tự
có thể bước đi bảy bước về phía Đông, dưới chân đều nở hoa sen (túc
xứ giai sanh liên hoa)".
KINH PHỔ
DIỆU 1 (Đại Chánh 3, 494 thượng) ghi : "Lúc bấy giờ Bồ-tát từ
hông phải sanh ra, hốt nhiên thấy thân trụ trên hoa sen báu (hốt
nhiên kiến thân trụ Bảo liên hoa), bước đi 7 bước trên đất mà diễn
nói Phạm âm…".
KINH THÁI
TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, trang 473),
KINH TU HÀNH BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, trang 462),
KINH TRƯỜNG A-HÀM 1 (Đại Chánh 1,
trang 4 – tương đương KINH ĐẠI BẢN
Pàli) … đều không nói đến chi tiết
Liên hoa. THÍCH CA PHỔ được xem
như tác phẩm tổng hợp các thuyết trên, dĩ nhiên có nói "lúc bấy giờ dưới
cây (Vô-ưu) cũng sanh 7 cọng hoa sen bằng 7 báu (thất bảo thất hành
liên hoa), lớn như bánh xe, Bồ-tát liền đi 7 bước trên hoa sen ấy mà
không cần ai nâng dắt" (Đại Chánh 50, trang 16).
Như vậy đã rõ, bước đi 7 bước là thuyết
chung, còn bước trên hoa sen là chi tiết được thêm vào sau này. Về con
số 7, không thấy các điển tịch giải thích, các Luận giả sau này cho rằng
con số 7 là "con số của huyền học Đông phương". Theo tư tưởng Hoa Nghiêm,
toàn thể vũ trụ không ngoài con số 7 : trên, dưới, trong, ngoài, phải,
trái và chính giữa, từ vật nhỏ như vi trần đến vật lớn như núi Tu-di,
tất cả đều không ngoài con số 7, "lớn không ngoài mà nhỏ không trong" là
thành ngữ ta thường gặp trong tư tưởng Hoa Nghiêm, có 7 Phật quá khứ, 7
Phật Dược Sư, 37 phẩm Trợ đạo cũng gồm 7 chi (Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh
Cần …); 7 lần 7 là 49; cách tính độ lớn của các pháp cũng dùng con
số 7 để nhân lên (7 vi trần = 1 kim trần, 7 kim trần = 1 thủy trần …),
toàn thể vũ trụ từ con số 7. Cách giải thích này có vẻ phù hợp với người
từng nghiên cứu Lý học Đông phương.
Còn về hoa sen, tất cả hình tượng chư Phật,
Bồ-tát đều đứng trên hoa sen, vì hoa sen có những tính chất đặc thù mà
các loài hoa khác không có. KINH DIỆU
PHÁP LIÊN HOA đã thuyết minh một cách tuyệt vời đóa hoa vi diệu
này. Ở đây không cần kê ra, chỉ biết rằng việc xây dựng hình ảnh Phật
trên hoa sen là một sáng tạo độc đáo nhất của kinh điển Đại thừa. Nó đã
biểu hiện trọn vẹn tinh thần Bồ-tát đạo, xuyên suốt giáo lý và trở thành
hình tượng mỹ học đẹp nhất về cuộc đời của đấng Giáo chủ, thay vì sanh
ra trong máng lừa hay trong một hòn đá nào đó…
Trong một số bản Hán dịch không chỉ nói
Thái tử bước đi trên 7 hoa sen mà còn có thuyết Tứ phương thất bộ", hoặc
"Châu hành thất bộ" (tức Tứ phương tứ duy), hẳn cũng để thăng hoa
ý nghĩa thất bộ lên cho trọn vẹn mà thôi.
KINH PHƯƠNG QUẢNG ĐẠI TRANG NGHIÊM 3 (Đại Chánh 3, 55 thượng) ghi
: "Tự đi 7 bước về phía Đông ( … ) nói lời thế này : Ta đạt được tất cả
thiện pháp nên vì chúng sanh mà nói. Lại đi 7 bước về phía Nam nói lời
thế này : Ta ứng thọ sự cúng dường của cõi trời người. Lại đi 7 bước về
phía Tây, nói lời thế này : Ta là bậc tối tôn tối thắng trong thế gian,
đây chính là thân sau cùng của ta, dứt tận sanh lão bệnh tử. Lại đi 7
bước về phương Bắc, nói lời thế này : Ta là bậc Vô thượng thượng trong
tất cả các loài chúng sanh. Lại đi 7 bước về phương dưới, nói lời thế
này : Ta đang hàng phục tất cả quân ma, đối với các khổ cụ hay mãnh hỏa
ở địa ngục, ta thi thiết đại pháp môn, mưa đại pháp vũ, khiến cho chúng
sanh tận niềm an lạc. Lại đi 7 bước về phương trên, nói lời thế này : Ta
đang làm chỗ cho tất cả chúng sanh chiêm ngưỡng".
Theo KINH
PHẬT BẢN HẠNH TẬP 8, bước đi 7 bước về 4 phía để biểu thị sự thù
thắng mà thế gian không gì sánh bằng.
KINH ĐẠI BÁT NÊ HOÀN 3 nêu ý nghĩa của Tứ phương thất bộ như sau
:
- Bảy bước về phía Đông biểu thị
bậc đứng đầu dẫn đạo chúng sanh.
- Bảy bước về phía Nam là thị hiện
vì chúng sanh làm phước điền vô thượng.
- Bảy bước về phía Tây là thị hiện
thân sau cùng vĩnh viễn đoạn tận cái khổ sanh lão bệnh tử.
- Bảy bước về phương Bắc là thị
hiện đã độ hóa các Hữu sanh tử.
Hai thuyết nói trên đủ cho ta hiểu được ý
nghĩa Tứ phương thất bộ của kinh điển Đại thừa. Sự ra đời của Đức Phật
là một đại sự nhân duyên, hiển bày pháp môn tối tôn tối diệu, cho nên
hình ảnh nào cũng được thăng hoa đến mức tột cùng như thế.
Chi tiết quan trọng nhất trong hiện tượng
Lâm-tỳ-ni là câu nói của Thái tử : "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc
tôn…". Đây là câu kệ có nhiều dị bản và gây nhiều ý kiến khác nhau. Để
có một cái nhìn tổng quát, chúng tôi xin liệt kê một số câu kệ này trong
nhiều bản kinh khác nhau để tiện khảo cứu :
-
KINH PHỔ DIỆU 1 (Đại Chánh 3, 494 thượng) ghi : "Ngã đương cứu độ
thiên thượng thiên hạ, vi thiên nhân tôn, đoạn sanh tử khổ, tam giới vô
thượng, sử nhất thiết chúng sanh vi thường an".
-
KINH THÁI TỬ THỤY ỨNG BẢN KHỞI, thượng (Đại Chánh 3, 473 hạ) ghi
: "Thiên thượng thiên hạ, duy ngã vi tôn, tam giới giai khổ, ngô đương
an chi".
-
KINH TRƯỜNG A-HÀM 1 (Đại Chánh 1, 4 hạ) ghi : "Thiên thượng thiên
hạ, duy ngã vi tôn, yếu độ chúng sanh, sanh lão bệnh tử".
-
KINH PHẬT BẢN HẠNH TẬP 7 (Đại Chánh 3, 687 trung) ghi : "Thế gian
chi trung, ngã vi tối thắng, ngã tùng kim nhật, sanh phần dĩ tận".
-
THÍCH CA PHỔ 1 (Đại Chánh 50, 16 thượng) ghi : "Ngã ư nhất thiết
thiên nhân chi trung, tối tôn tối thắng, vô lượng sanh tử ư kim tận hỷ,
thử sanh lợi ích nhất thiết thiên nhân".
Còn có nhiều bản kinh nói về lịch sử Đức
Phật và câu kệ này. Những bản được kê ra đây tương đối phổ biến đối với
người tìm hiểu lịch sử Đức Phật, nên chúng tôi đặc biệt dẫn dụng. Ở trên,
chúng ta thấy dù các câu kệ khác nhau, nhưng nội dung ý nghĩa lại tương
đồng. Câu nói chính yếu vẫn là "Trong cõi trời người chỉ có ta là tôn
quý hơn cả". Câu còn lại thì mỗi bản mỗi khác, hoặc là Ta ra đời để làm
an ổn chúng sanh trong tam giới khổ đau, hoặc độ hết sanh lão bệnh tử
của chúng sanh, hoặc nói đây là tối hậu thân của ta… Tóm lại, câu kệ
thuyết của Đức Phật khi mới đản sanh trong các kinh là nhất quán. Vấn đề
còn lại là hiểu câu nói ấy như thế nào. Chúng tôi xin cắt phần ý nghĩa
thành một mục riêng để tiện trình bày.
3. Ý nghĩa câu kệ thuyết ở
vườn Lâm-tỳ-ni
Câu kệ phổ thông được các sách vở hiện tại
thường dẫn dụng là :
"Thiên thượng thiên hạ
Duy ngã độc tôn
Vô lượng sanh tử
Ư kim tận hỷ".
Toàn bộ ý nghĩa của câu kệ trên đều tập
trung ở một chữ vô cùng quan trọng, đó là chữ "Ngã". Hiểu được chữ "Ngã"
là hiểu câu kệ này. Và khi đã hiểu được câu kệ này rồi thì họa sĩ có thể
vẽ thêm bất kỳ một hình ảnh cao đẹp nào vào vườn Lâm-tỳ-ni cũng được.
Chính vì lẽ đó chúng tôi không bàn luận gì thêm về các chi tiết khác như
hai dòng nước tắm cho Thái tử , Tiên A-tư-đà, hoa Vô-ưu hoặc chư thiên
quy ngưỡng. Tất cả các pháp đều nương vào một pháp, và một pháp là tất
cả pháp.
"Thiên thương thiên hạ duy ngã độc tôn…",
dịch một cách nôm na là "Trên trời dưới trời chỉ có ta là cao quý hơn
hết…".
Chính bản thân người viết cũng từng nghĩ
một cách trẻ con rằng : "Sao Phật có vẻ tự cao tự đại quá ! Biết rằng
Ngài tuyệt thế vô luân đấy, nhưng hãy để người ta ca tụng …".
Để bào chữa cho cái hiểu nông nỗi này, có
nhiều người đã dịch câu trên theo một cách khác, đại loại : Có khi ta
sanh lên cõi trời (thiên thượng), có khi ta sanh về cõi người hay
các cõi dưới (thiên hạ) cũng chỉ vì cái "Ngã" này. Ta chịu sanh
tử trong vô lượng kiếp (vô lượng sanh tử) cũng chỉ vì cái "Ngã"
này, đến ngày nay là đã chấm dứt (Ư kim tận hỷ).
Hiểu như thế đôi lúc còn tai hại hơn nữa.
Lẽ nào lời tuyên ngôn lập giáo của một đấng Giáo chủ khi đản sanh lại là
một cái thở phào nhẹ nhõm khi đã thoát được cái ngã tầm thường ấy thôi
sao ? Nếu Phật chỉ là người thoát khỏi bốn thứ chấp Ngã si, Ngã mạn, Ngã
kiến, Ngã ái thì Ngài chỉ là một A-la-hán đơn thuần. Ngã chấp đã tận,
còn Pháp chấp thì sao ?
Thực ra, đối với triết học hiện đại, luận
đề về Ngã không còn là vấn đề để phải tốn nhiều giấy bút, nhưng đối với
2500 năm trước trong bối cảnh đa nguyên của Ấn Độ, "Ngã" là một phạm trù
triết học cực kỳ quan trọng. Trước hết, chúng ta truy nguyên chữ "Ngã"
trong triết học Ấn Độ và quan niệm diễn tiến của nó qua các tông phái.
Theo PHẬT
QUANG ĐẠI TỪ ĐIỂN, Ngã, tiếng Phạn là Àtman, nguyên nghĩa là hô
hấp. Từ nghĩa này phát sanh nghĩa sanh mạng, tự kỷ, thân thể, tự ngã,
bản chất, tự tánh. Ngã còn chỉ chung cho chủ thể độc lập vĩnh viễn, tiềm
ẩn trong nguồn gốc của tất cả sự vật và chi phối cá thể thống nhất.
Từ thời Lê-câu Phệ-đà (Phạn : R易-
veda, khoảng 1500 năm trước TL) đã có sử dụng chữ "Ngã", đến thời
đại Phạm Thư (Phạn : Bràhman từ năm 1000 - 800 trước TL) thì hơi
thở (Phạn : Pràn trong chủ thể hoạt động của sanh mạng dần dần
diễn tiến thành hiện tượng sanh mạng theo ý nghĩa cá thể, còn "Ngã" thì
lại là bản chất. Như trong Bách Đạo Phạm Thư (Phạn : S١tapatha),
các hiện tượng sanh mạng như ngôn ngữ, thị lực, thính lực… lấy "Ngã" làm
cơ sở để biểu hiện, xem "Ngã" là chủ tể đồng với Tạo vật chủ (Phạn :
Prajàpati). Đến thời đại Áo Nghĩa Thư (Phạn : Upanis, từ năm 800
- 600 trước TL), tức cùng thời đại Đức Phật, "Ngã" được xem là cái
sáng tạo ra vũ trụ, ngã là cá nhân (tiểu ngã) đồng thời cũng là
nguyên lý trung tâm của vũ trụ (Đại ngã, Phạn : Brahman). Tiến xa
hơn, thời kỳ này còn chủ trương chỉ có "Ngã" mới là chân thực tại, ngoài
ra đều là hư huyễn (Phạn : Màyà). Tóm lại, có bốn quan niệm về "Ngã"
: Cá thể là Ngã (ngũ uẩn), sanh mạng trung tâm trong các cá thể
là Ngã, nguyên lý vũ trụ là Ngã và tính chất (tự tánh) cá hữu
trong mỗi yếu tố tồn tại là Ngã. Trong các kinh Nikàya và Àgama đều phủ
nhận bốn quan niệm về Ngã trên. Đức Phật cho các quan niệm trên là Ngã
sở và Ngã sở kiến. Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ tuy phủ định ngã của sanh
mạng cá thể (tức nhân ngã), nhưng thừa nhận ngã thật thể (tức
pháp ngã, yếu tố tạo thành tất cả sự tồn tại) là hằng hữu. Độc Tử Bộ,
Chánh Lượng Bộ chủ trương Ngã và Ngũ uẩn bất tức bất ly. Kinh Lượng Bộ
thì có thuyết Bổ-đặc-già-la thắng nghĩa… Còn Phật giáo Đại thừa chẳng
những phủ nhận cái ngã cá thể (nhân ngã) mà còn phủ nhận cả pháp
ngã tồn tại đã được các bộ phái thừa nhận. "Tất cả pháp vô ngã" được xem
là 1 trong 3 hoặc 4 pháp ấn của Phật giáo. Tiểu thừa chủ trương nếu diệt
trừ hết phiền não thì đạt đến cảnh giới Niết-bàn; còn Đại thừa thì chủ
trương tất cả sự tồn tại là Không, cảnh giới Niết-bàn là tuyệt đối tự
do. Sự tự do tuyệt đối này chính là "Ngã" của Phật, là Niết-bàn của Đại
thừa, Pháp thân của Như Lai. Theo KINH
NIẾT BÀN 23 (bản Bắc), Niết-bàn có bốn đức Thường, Lạc, Ngã, Tịnh.
Giác ngộ được cảnh giới Niết-bàn này thì vĩnh viễn bất biến, đó gọi là
Thường. Cảnh giới ấy không có khổ, chỉ có sự an vui, đó gọi là Lạc. Tự
do tự tại, không có mảy may câu thúc, đó gọi là Ngã. Không có sự nhiễm ô
của phiền não, đó gọi là Tịnh. Cái ngã ở đây là Chân ngã, khác xa cái
ngã chấp trước của phàm phu và Nhị thừa.
Trở lại câu kệ của Phật, "Thiên thượng
thiên hạ duy ngã độc tôn", chúng ta có thể hiểu rằng chỉ có Niết-bàn là
hơn hết, chỉ có giác ngộ, bậc Giác ngộ (Giác giả, Phật) là tôn
quý hơn hết. Đó là chỗ cứu cánh của Phật giáo. Không có cái Ngã ấy, toàn
bộ lâu đài kinh điển Phật giáo chỉ được xây dựng trên kiến chấp bình
thường.
"Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" là
Chân thường, Chân ngã; "Vô lượng sanh tử ư kim tận hỷ" là Chân lạc, Chân
tịnh. Bốn câu kệ trên nói đến bốn đức của Niết-bàn. Đức Phật ra đời vì
một đại sự nhân duyên, khai ngộ chúng sanh nhập Phật tri kiến, nhập vào
cái Ngã tự do tuyệt đối này. Nếu Phật mà không tối tôn thì sao gọi là
Phật ? Câu kệ hiển bày một lý tánh tuyệt đối, mưa đại pháp vũ, thổi đại
pháp loa, khiến tà ma ngoại đạo phải điếc tai, thiên thượng thiên hạ
phải quy kính. Phật đã nói Đại pháp từ khu vườn Lâm-tỳ-ni nhỏ bé này.
Tóm lại, dù hiện tượng Lâm-tỳ-ni là một sự
thật lịch sử hay chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng thì nó vẫn có một
giá trị tuyệt đối. Sự ra đời của Đức Phật đã thổi một ngọn gió mát mẻ
vào thành trì kiên cố của tư tưởng Phệ-đà, đã rọi một tia nắng ấm đầu
tiên đến màn đêm tâm thức Ấn Độ, và bình minh tiếp tục rạng rỡ trên
những khung trời triết lý Đông phương cho đến toàn thể nhân loại hiện
nay. Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, tất cả đều có thể thành Phật là
một tuyên ngôn tự do vĩ đại nhất của loài người. Đức Phật đã trả quyền
con người lại cho con người, con người không còn nô lệ bởi thần linh hay
một thế lực siêu hình nào cả. Đó là Nhân bản Phật giáo. Sự ra đời của
Đức Phật không chỉ xóa bỏ bốn giai cấp ở Ấn Độ mà là xóa bỏ hết mọi cảm
thức phân biệt giữa con người và con người trong toàn thể nhân loại,
khơi mở một chân trời thực tại uyên nguyên cho tất cả những ai dám rũ bỏ
phiền não nhiễm ô để hướng về thể tánh thường hằng của vạn pháp.
Bây giờ thì chúng ta lại chiêm ngưỡng hình
ảnh vườn Lâm-tỳ-ni với một tâm hồn hoan hỷ và thành kính vô biên. Kìa !
Hoa Mạn-đà-la, mưa hoa Mạn-đà-la, nhạc Càn-thát-bà. Hoa Vô-ưu hay Linh
thoại dưới rặng Hymalaya ? Một đóa sen, bảy đóa sen, vô lượng đóa sen vi
diệu, cây lá xanh hơn, chim hót rộn rã hơn, bầu trời xanh lơ, hào quang
chiếu diệu. Còn có một điều, một điều mới lạ nữa – niềm tin bất diệt
chói lọi trong hồn Thích tử xưa sau. Xin đảnh lễ vườn Lâm-tỳ-ni như đảnh
lễ vô biên chân lý nhiệm mầu.
---o0o---
Vi tính : Nguyệt Cung
Cập
nhật : 01-05-2002
Cập
nhật : 01-05-2002
Trở
về trang Phật Đản
Đầu trang
Biên tập nội
dung : Tỳ Kheo Thích Nguyên Tạng
Xin gởi bài mới và ý kiến đóng góp cho Trang
Nhà qua địa chỉ : quangduc@quangduc.com
Địa chỉ gởi thư Tu Viện Quảng Đức, 105 Lynch Road, Fawkner, Vic.
3060. Tel: 61. 03. 9357 3544

Server: Apache

Accept-Ranges: bytes

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
Loài này có kích thước sự hung dữ và cá kỹ năng của một loài thú ăn thịt Thức ăn của chúng là vịt mòng biển và hải âu Ảnh thesmiletoneer Sở hữu chiếc đầu to thân hình lớn và chiếc mai đầy gai nhọn một loài rùa ở Bắc Mỹ khiến nhiều người liên tưởng tới khủng long thời tiền sử là phân loài duy nhất của chi Macrochelys Chúng là một trong những loài rùa nước ngọt lớn nhất thế giới phân bố ở vùng Bắc Mỹ Ảnh Flickr Loài rùa này có cái đầu to bộ hàm khỏe mai nhiều gai cùng vẻ hung dữ nên chúng thường được gọi là rùa quái thú Ảnh escapingabroad Trong môi trường
** tự nhiên một con rùa quái thú có thể sống tới tuổi Ảnh markoshea info Hình dáng của chúng khiến nhiều người liên tưởng tới loài khủng long thời xưa Ảnh wordpress Thức ăn yêu thích của chúng là các loại cá xác động vật thối rữa các loài động vật không xương sống lưỡng cư rắn và cả những con rùa nhỏ hơn Trong điều kiện nuôi nhốt chúng có thể ăn hầu như tất cả các loại thịt Ảnh doubleknot Rùa quái thú có mai màu xám đen hoặc nâu Ảnh keywordpictures Khi sống ở dưới nước mai của chúng được ngụy trang bởi một lớp tảo giúp chúng ẩn nấp săn mồi Ảnh blogspot Trọng lượng của một con khi trưởng thành đạt tới kg dài ngót cm Kỷ lục về trọng lượng thuộc của loài này thuộc về một cá thể nặng kg Ảnh projectnaoh org Con cá mập ma này có vẻ như là một loài mới Nó có những chiếc vây ngực lớn và sống rất sâu dưới biển Một con cá mập ma nữa Chú cá mập này có một chiếc gai cong ở lưng gần đầu Những chú cá nhám mèo nhỏ có thể cũng là loài cá mới Chiếc tàu đánh cá này bắt được hơn con cá mập mèo giả danh Những chú cá mập mặt nhọn lớn này Credit**
Insurance, Loans, Mortgage, Attorney, Credit, Lawyer, Donate, Degree, Hosting, Claim, Conference Call, Trading, Software, Recovery, Transfer, Gas, Electricity, Classes, Rehab, Treatment, Cord Blood, banking, travel, detective, sleuth, air ticket, housing, real estate, finance, currency, Bank, pay, computer, phone, technology, law, stock, enterprise, starting a business, goods, education, science, economy, business
đẹp nhưng lại có vô số giả thuyết cho rằng nước có chất fluoride là bằng chứng tội ác của chính phủ Đây không phải là bất cứ điều gì mới Quay trở lại thời kỳ Chiến tranh Lạnh các nhà phê bình đã cho rằng chất fluor trong nước là một phần của một chương trình điều khiển tâm trí Trong những năm gần đây chất fluor trong nước đã trở thành mối lo sức khỏe và thậm chí liên quan cả đến chính sách ở nhiều nước dẫn đến một số nước ngăn chặn fluor hoàn toàn Đã có những lo ngại về việc tạo ra lỗ hổng trên răng ảnh hưởng không tốt đến bệnh thận hay ảnh hưởng đến môi trường Những lo ngại này không có gì là sai việc đưa ra để thảo luận lại càng đúng đắn nhưng cuộc tranh luận chính sách đầy tính xây dựng lại bị những lý thuyết âm mưu kỳ quặc gây ra những lo ngại không quá cần thiết Lý thuyết kỳ quặc nhất về nước fluor là nó đang được sử dụng để khiến cho con người trở nên thụ động và thờ ơ gây ra những tác động không mong muốn giống thuốc trầm cảm Prozac vậy chúng có thành phần hóa học giống nhau Tuy nhiên vẫn chưa có một nghiên cứu chính thức nào chứng minh được điều này Chí ít con người vẫn đang tiêu thụ một lượng lớn kem đánh răng và nước súc miệng có fluor Và đến nay nhìn chung người ta vẫn đồng ý rằng hàm lượng tối ưu fluor trong nước nên ở mức ppm Đèn huỳnh quang compact CFL bị cho là có tật xấu dù nó chỉ tiêu tốn một lượng năng lượng bằng bóng đèn thường và có tuổi thọ gấp lần Song có nhiều người tỏ ra lo ngại về lượng thủy ngân có trong bóng đèn và cho rằng nó sẽ là một chất thải đầy nguy hại một khi bóng đèn bị vỡ Tuy nhiên lượng thủy ngân thông thường trong một bóng đèn CFL chỉ
bảo hiểm, khoản vay, thế chấp, luật sư, tín dụng, quyên góp, từ thiện, bằng cấp, máy chủ, khiếu nại, giao dịch, phần mềm, phục hồi, chuyển đổi, du lịch, thám tử, vé máy bay, nhà đất, bất động sản, tài chính, tiền tệ, ngân hàng, thanh toán, máy tính, điện thoại, công nghệ, pháp luật, chứng khoán, doanh nghiệp, khởi nghiệp, hàng hóa, giáo dục, khoa học, kinh tế, kinh doanh
tại thành phố Thanh Đảo tỉnh Sơn Đông Ảnh Tân Hoa Xã Một bé gái chơi đùa với tảo gần bờ biển thành phố Thanh Đảo tỉnh Sơn Đông Ảnh China Foto Tảo che phủ bề mặt một hồ tại bang Florida Mỹ Ảnh ufl.edu Đầu tiên là ló đầu ra khỏi vỏ kén Tiếp đến là đưa chân trước ra khỏi kén và sử dụng nó để đẩy phần cơ thể còn lại ra Thêm một chiếc râu đã xuất hiện Những chiếc cánh đầy màu sắc cũng dần dần xuất hiện Một chiếc cánh đã thoát được ra khỏi
** kén Quá trình biến từ sâu thành bướm diễn ra trong khoảng thời gian từ tuần đến ngày Chỉ cần một cú đẩy là con bướm hoàn toàn chui được ra khỏi kén Khi mới thoát ra khỏi kén cánh của bướm vẫn còn ướt mềm Nhiều khi chúng phải cần đến cả ngày để cánh khô giây sau khi quá trình thoát kén bắt đầu chú bướm đã hoàn toàn tự do Trong khi chờ cánh khô nó kiểm tra vòi của mình bằng cách xoắn vòi Bắt đầu quá trình làm khô cánh Hàm răng sắc nhọn là vũ khí lợi hại của cá chình Moray nhưng chúng còn giấu một hàm răng nữa trong cơ thể Cá chình Moray tên khoa học Anguilliformes hay l là một nhóm gồm khoảng loài thuộc họ Muraenidae Chúng sinh sống chủ yếu tại các vùng biển nhưng một số loài còn phân bố ở các vùng nước lợ và nước ngọt Người ta còn gọi chúng là cá chình răng nanh hay cá chình Moray hổ Ảnh bishopmuseum.org Loài lớn nhất trong nhóm có chiều dài thân trung bình khoảng m còn chiều dài thân của loài nhỏ nhất vào khoảng cm Ảnh aquaviews.net Lớp da của chúng có màu vàng và vàng cam sáng Ảnh blogspot Chúng nổi tiếng bởi bộ răng khỏe và sắc nhọn với những chiếc răng giống thủy tinh và chiều dài răng có thể đạt tới vài cm Do đầu của cá chình Moray khá hẹp economy**
detective, detective là gì, detective film, detective sherlock holmes, detective facebook, detective game, detective books, detective story, phim detective, Insurance, insurance company, insurance la gi, insurance meaning, insurance bảo hiểm, insurance company là gì, insurance icon, insurance logo
**IBO.VN**® RssFeeds.2017™

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: cloudflare

Connection: close

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
Sau thời gian sim ghép 4G V2 ra mắt được vài tuần thì cũng đã bị khóa lại. Người dùng lại trông đợi vào chiếc sim ghép thần thánh V3. Nhưng ngay khi vừa ra mắt sim ghép thần thánh version 3 đã bị khóa ngay lập tức. Chiếc sim ghép có tuổi đời chưa tròn một ngày. Khiến người …
[Read More »](http://unlockdienthoai24h.vn/cach-su-loi-sim-ghep-iphone-7-7-plus-cho-dot-khoa-sim-ghep-than-thanh-lan-3/)

Server: LiteSpeed

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
SAO
Star
Sao Việt
MOVIES
Châu Á
Âu-Mỹ
Việt Nam
SOUND
Châu Á
Âu-Mỹ
Việt Nam
NGƯỜI ĐẸP
Đường cong
Sáu múi
Thời trang
Khoẻ Đẹp
TRUYỀN HÌNH
Phim truyền hình
TV Show
LOVE
Chuyện tình
LIFE
Hot News
Sống đẹp
Nhân vật
DU HÍ
Điểm đến
Sành ăn
Lạ
Tips
VIDEO
VIDEO HOT
Phim
Nhạc
Giải trí
Tìm kiếm
Văn hoá giải trí
SAO
Star
Sao Việt
MOVIES
Châu Á
Âu-Mỹ
Việt Nam
SOUND
Châu Á
Âu-Mỹ
Việt Nam
NGƯỜI ĐẸP
Đường cong
Sáu múi
Thời trang
Khoẻ Đẹp
TRUYỀN HÌNH
Phim truyền hình
TV Show
LOVE
Chuyện tình
LIFE
Hot News
Sống đẹp
Nhân vật
DU HÍ
Điểm đến
Sành ăn
Lạ
Tips
VIDEO
VIDEO HOT
Phim
Nhạc
Giải trí
Sao Việt
Sao Việt
Star
Tin tiêu biểu
Mới nhất
Tin tiêu biểu
Phổ biến nhất
Xem nhiều trong tuần
Điểm cao nhất
Ngẫu nhiên
Sự thật “đắng lòng” Lệ Quyên than khổ giữa ồn ào kiếm 68 tỷ/năm
T.H.G
-
06/02/2018 - 13:49
Trường Giang chính thức xin lỗi sau màn cầu hôn trên sóng trực tiếp
T.H.G
-
22/01/2018 - 11:33
Hình ảnh mới nhất của Lê Âu Ngân Anh sau đề nghị hủy danh hiệu Hoa hậu Đại dương
T.H.G
-
16/01/2018 - 9:10
Hứa Vĩ Văn, Tiến Đoàn, Nhan Phúc Vinh lọt Top đàn ông 15 nước đẹp trai nhất
T.H.G
-
11/01/2018 - 9:59
0
Nghệ sĩ Duy Phương: Tôi mua can xăng 4 lít định tự thiêu vì quá khổ
T.H.G
-
13/12/2017 - 11:18
0
Nhà sản xuất cắt chia sẻ gây sốc của Trà Ngọc Hằng vì sợ dẫm lại “vết xe đổ” từ Sau ánh hào quang?
T.H.G
-
12/12/2017 - 10:28
0
Ai dám mở miệng gọi Phi Thanh Vân là Hoa hậu?
T.H.G
-
07/12/2017 - 10:26
0
Ngọc Duyên sắp cưới bạn trai doanh nhân
Tu An
-
02/11/2017 - 9:59
0
Đồng nghiệp, người thân, khán giả tiễn đưa linh cữu Nghệ sĩ Khánh Nam về với đất mẹ!
Tín Khang
-
02/10/2017 - 15:59
0
Hồng Quế trải lòng về những nỗ lực của một bà mẹ đơn thân
T.H.G
-
17/08/2017 - 7:39
0
Á hậu Diễm Trang khoe dáng đẹp sau khi sinh con
T.H.G
-
16/08/2017 - 14:38
0
Điều gì khiến Thu Quỳnh “Sống chung với mẹ chồng” đẹp hơn cả thời thi Hoa hậu
Duy Linh
-
19/06/2017 - 19:58
0
Thanh Thảo tự tin mặc sexy sau giảm cân
Tu An
-
08/05/2017 - 13:30
0
Sau hàng loạt thị phi, “hot girl ngực khủng” Mon 2k bây giờ đã hết thị phi?
Thu Hà
-
26/04/2017 - 11:01
0
Hoa hậu biển Thuỳ Trang diện đầm duyên dáng đi dự ra mắt phim
Minh Ngân
-
03/04/2017 - 15:12
0
Hà Thuý Anh đã lên kế hoạch cho đám cưới vào cuối năm
T.H.G
-
21/03/2017 - 20:34
0
Tóc Tiên năng động cuốn hút trong loạt hình mới
T.H.G
-
21/03/2017 - 16:31
0
Minh Béo bị phản đối khi tuyển sinh đào tạo diễn viên
T.H.G
-
20/03/2017 - 9:38
0
Diệu Nhi ‘lột xác’ rạng rỡ trong bộ ảnh đậm chất Hàn Quốc
T.H.G
-
15/03/2017 - 20:24
0
Gặp ồn ào vì phát ngôn ‘thách thức’, Trấn Thành tiếp tục làm giám khảo chương trình mới
T.H.G
-
15/03/2017 - 15:00
0
Quang Lê sắp cưới bạn gái hot girl kém 11 tuổi?
T.H.G
-
15/03/2017 - 12:00
0
Khả Như ‘hớp hồn’ khán giả với phong cách sexy, quyến rũ
T.H.G
-
15/03/2017 - 11:00
0
Hà Hồ và Lý Quí Khánh bị phản ứng vì ‘đá đểu’ Phạm Hương
T.H.G
-
15/03/2017 - 9:51
0
1
2
3
...
20
Trang 1 của 20
Tin Hot
Những phát ngôn gây bão làm khán giả “gật như búa bổ” của Táo Quân
T.H.G
-
07/02/2018 - 10:11
0
"Giàu thì nó ghét, đói rét thì nó khinh, thông minh thì nó tìm cách tiêu diệt" - Táo Xã hội Chí Trung. Táo Quân là chương trình đã gắn bó với khán giả xem truyền hình 15 năm nay. Cứ mỗi dịp xuân về, giao thừa sắp tới là mọi người...
Xử phạt cuộc thi “Quý ông lịch lãm”
06/02/2018 - 14:02
Cơ trưởng trẻ nhất Việt Nam tiết lộ nỗi khổ khó nói cùng Trấn Thành
06/02/2018 - 13:59
Sự thật “đắng lòng” Lệ Quyên than khổ giữa ồn ào kiếm 68 tỷ/năm
06/02/2018 - 13:49
Cô gái Việt sống sót “thần kỳ” qua bão tuyết Nepal nhận học bổng toàn phần Mỹ
01/02/2018 - 10:48
Trấn Thành tiết lộ “sốc” về mối tình… 3 ngày
30/01/2018 - 9:33
Người đẹp khoe dáng gợi cảm tại lễ trao giải Grammy
29/01/2018 - 10:44
Hoa Hậu Thư Dung khoe đường cong nóng bỏng “nhức mắt” với bikini
24/01/2018 - 14:48
Hoa mắt với những cặp “sao” giống nhau y đúc
23/01/2018 - 11:05
Trường Giang chính thức xin lỗi sau màn cầu hôn trên sóng trực tiếp
22/01/2018 - 11:33
SAO
Star
Sao Việt
MOVIES
Châu Á
Âu-Mỹ
Việt Nam
SOUND
Châu Á
Âu-Mỹ
Việt Nam
NGƯỜI ĐẸP
Đường cong
Sáu múi
Thời trang
Khoẻ Đẹp
TRUYỀN HÌNH
Phim truyền hình
TV Show
LOVE
Chuyện tình
LIFE
Hot News
Sống đẹp
Nhân vật
DU HÍ
Điểm đến
Sành ăn
Lạ
Tips
VIDEO
VIDEO HOT
Phim
Nhạc
Giải trí
© Copyright 2015 - Văn Hoá Giải Trí
Edit with Live CSS


markdown: Sáng tác Văn học Việt Nam Văn xuôi 01/12/2016 Đà Lạt và tôi- Chu Văn Sơn Tạo bởi: vannghiep 0 phản hồi da-lat-va-toi-chu-van-son

Server: Apache/2.2.27 (CentOS)


markdown:
[](http://vemaybaykoreanair.com/ve-may-bay-di-vinh/)
![ ](http://vemaybaykoreanair.com/wp-content/uploads/2016/04/ve-may-bay-di-vinh.jpg)
Nếu bạn đang có ý định đi du lịch thành phố Vinh thì đừng bao giờ để nguội đi những háo hức hôi hổi muốn trải nghiệm, chiêm ngưỡng và khám phá những địa điểm hấp dẫn ở thành phố này. Hãy nhanh tay lên đặt mua vé máy bay giá rẻ đi Vinh của đại lý […]
Tổng đài đặt vé: 0916 398 519
Nếu bạn đang có ý định đi du lịch thành phố Vinh thì đừng bao giờ để nguội đi những háo hức hôi hổi muốn trải nghiệm, chiêm ngưỡng và khám phá những địa điểm hấp dẫn ở thành phố này. Hãy nhanh tay lên đặt mua vé máy bay giá rẻ đi Vinh của đại lý […]
[…] mỗi người dân Việt Nam với 1 câu hò, (...)
[…] lợi khoảng 60 năm trước. Nếu bạn (...)
[…] bia di tích ngày 25/8/1998. Ngoài di tích (...)
[…] Nam, trở thành biểu tượng của Thủ (...)
[…] ra Hòn Thơm vẫn còn rất hoang sơ và (...)
240 Nguyễn Thái Bình, P.12, Tân Bình, HCM
0916 398 519

Server: Vinahost


markdown:
**Đã qua rồi cái thời dùng niềm tự hào dân tộc để bán sản phẩm, nhưng điện thoại thương hiệu Việt vẫn là chủ đề gây tranh cãi, nhiều ồn ào hơn những đối thủ ngoại.**
Kết thúc sự kiện ra mắt Bphone 2017, người ta không còn thấy nhiều ảnh chế những phát ngôn gây sốc của CEO Nguyễn Tử Quảng như năm 2015. “Nhất thế giới”, “thật không thể tin nổi” được thay bằng “chất”. Cách tiếp cận phân khúc dưới 10 triệu cho thấy hình ảnh một Bkav tự lượng sức mình hơn, hạn chế trở thành con mồi của báo chí, bớt “gạch đá” từ dư luận.
|
|![]()
|Không ồn ào bằng sự kiện 2015, Bkav vẫn nhận nhiều khen chê với Bphone 2017. Ảnh:
|Hoàng Hà.
### Đường chạy ồn ào, nhiều gạch đá
Ít tháng trước, tại một sự kiện khiêm tốn ở TP.HCM, ông Ngô Nguyên Kha, CEO của Mobiistar, mang đôi giày Biti’s và khoe nó trên sân khấu để chứng minh mình là người ủng hộ hàng Việt. “Nếu có một thương hiệu điện thoại Việt khác cùng cạnh tranh với Mobiistar, thì đó là điều đáng mừng”, ông Kha nói với báo chí khi đề cập đến cảnh “cô đơn” của công ty này trên thương trường toàn các đối thủ ngoại.
“Giống như một người đang đi trên con đường vắng ban đêm, nếu có ai đi cùng thì vui, đỡ sợ”, ông Kha ví von. Đúng như mong đợi của ông Kha, Bphone đã trở lại. Nhưng liệu hai tên tuổi này có đi chung đường để “đỡ sợ” hay không?
Nếu ví cuộc chiến di động ở Việt Nam như đường chạy marathon, thì Mobiistar đang là vận động viên bền bỉ nhất, xuất phát từ 2009 đến nay, nhận vô số khen chê nhưng vẫn cần mẫn… chạy tiếp. Bphone của Bkav xuất phát sau nhưng bị trễ mất 2 vòng sân, cõng trên lưng đống “gạch đá” và tiếng la ó xen lẫn cổ vũ của người xem.
Trong khi đó, những tên tuổi khác đã rời khỏi đường pitch vì không chịu nổi nhiệt. Q-Mobile (sau này là Q) đã im hơi lặng tiếng từ 2016. HKPhone ngừng kinh doanh và chuyển sang đầu tư vào chuỗi dịch vụ làm tóc. Đâu đó từ hàng ghế khán giả, thương hiệu Asanzo chuẩn bị xỏ giày đòi nhập cuộc chơi.
### Không dám ‘nổ’ nếu sản phẩm chưa đủ tốt
Trả lời
*Zing.vn* về việc vì sao vẫn chọn cách làm truyền thông ít ồn ào, ông Ngô Nguyên Kha cho rằng có lý do để Mobiistar chưa làm rầm rộ. Người từng làm cho Sony Ericsson, đứng sau các chiến dịch thành công như “Nữ hoàng nhạc số”, “Quý tộc nhạc số”… cho rằng để làm truyền thông “ồn ào” cho một sản phẩm bom tấn dễ hơn làm cho một sản phẩm vừa tầm.
|
|![]()
|CEO Mobiistar từng đứng sau các chiến dịch của Sony Ericsson tại Việt Nam. Ảnh:
| Duy Tín.
“Walkman là một tài sản khủng của Sony. Điện thoại Walkman (đời đầu là W800) là tinh tuý của Walkman cộng với điện thoại Ericsson. Khủng cộng khủng mà truyền thông không bùng nổ là một cái tội chứ chả chơi. Việc của mình lúc đó đơn giản lắm: vét hết tiền, kiếm mấy ông chuyên gia quảng cáo truyền thông ngồi chém cùng để ra một concept đủ tốt, kiếm celeb đủ tốt và có câu chuyện phù hợp với concept là Hồ Ngọc Hà. Và cứ thế mà diễn”, ông Kha kể lại.
Nhưng, làm cho Ericsson khác với làm cho Mobiistar. “Trong tay mình không có tài sản thương hiệu như Walkman, và sản phẩm của mình cũng không đạt được tầm của Walkman hay điện thoại Walkman. Tất cả những gì mình có được là khao khát muốn phục vụ cho những người dùng của mình với những hiểu biết về mong muốn của họ, ví dụ là một chiếc camera phone hay selfie phone thật đỉnh. Nếu ‘bùng nổ’ cho một sản phẩm chỉ chạm nhẹ vào những mong muốn và nhu cầu cháy bỏng của người dùng, cũng là một cái tội chứ chả chơi”, ông Kha nói.
Ông Kha rất ẹ trong khâu làm truyền thông thương hiệu, để đến nỗi giờ này người ta vẫn nghĩ MobiiStar là đồ Tàu dán mác Việt Nam”
-Cường Nghiêm, phóng viên công nghệ của Forbes VN .
“Quay trở lại chuyện điện thoại, ông Kha đang ngày càng làm tốt hơn việc truyền thông về sản phẩm, giả dụ ‘điện thoại selfie dưới 4 triệu đồng’ tất nhiên là Mobiistar rồi, nhưng tôi lại thấy ông Kha rất ẹ trong khâu làm truyền thông thương hiệu, để đến nỗi giờ này người ta vẫn nghĩ Mobiistar là đồ Tàu dán mác Việt Nam”, Cường Nghiêm – phóng viên công nghệ của tờ Forbes Việt Nam viết trên Facebook.
“Trong khi chính xác ông Kha sở hữu thiết kế sản phẩm, làm chủ công nghệ máy ảnh, và vẫn đang miệt mài nâng cấp trải nghiệm người dùng hàng ngày (UX – User Experience), tức là những phần tạo ra giá trị và hàm lượng chất xám cao nhất của sản phẩm thì ông chả chịu làm truyền thông về việc đó, để đến nỗi mỗi lần họp báo, ông Kha nói về nỗi thống khổ này mùi mẫn đến độ, lần nào tôi cũng phát khóc nấc lên”, ông Nghiêm hài hước thêm.
### Đỉnh cao, vực sâu: Ở đâu mới quan trọng?
Xét về tính giải trí và khả năng tạo nhiệt truyền thông, Bkav hơn hẳn Mobiistar. Đối nghịch với vẻ khiêm nhường của CEO Ngô Nguyên Kha là hình ảnh ông Nguyễn Tử Quảng. Từng cú “chém tay” khi trả lời phỏng vấn, hay mỗi lời nói gây sốc của ông Quảng đều trở thành đối tượng cho báo chí, cho ảnh chế và video mix nhạc lan truyền trên mạng xã hội.
|
|![]()
|% doanh số điện thoại tại Việt Nam trong tháng 7/2017 theo GfK.|
Ở thái cực còn lại, Mobiistar chẳng mấy tiếng tăm trên truyền thông, nhưng là thương hiệu Việt sống sót đến giờ phút này. Có một slogan từng của HTC, là “Quietly Brilliant” (toả sáng thầm lặng), và nó có vẻ hợp với hình ảnh của Mobiistar lúc này: truyền thông một cách khiêm tốn, đẩy mạnh kênh bán hàng và hỗ trợ người dùng, vẫn có doanh số nằm trong bảng xếp hạng của GfK tại Việt Nam. Thậm chí, có lúc Mobiistar nhỉnh hơn Apple nếu chỉ tính hàng bán ra ở các kênh chính thức.
“Ở khía cạnh kinh doanh, Bkav có thể phải thèm khát cái đỉnh mà Mobiistar đang đứng. Đỉnh này chưa cao bằng Samsung hay Oppo, nhưng vẫn hơn nhiều tên tuổi ‘ngoại’ khác như HTC, Sony, Lenovo, Xiaomi… Được truyền thông quan tâm là tốt nhưng kết quả bán hàng vẫn là thứ quyết định sự thành bại của một thương hiệu”, đại diện một nhà bán lẻ ở TP.HCM nhận định.
Duy Tín/ZIng

Link: <http://vietdaily.vn/wp-json/>; rel=https://api.w.org/, <http://vietdaily.vn/?p=72199>; rel=shortlink


markdown:
[Welcome to Vietnamese Sea - Chào mừng độc giả đến với biển Việt-Nam ](#) **PHÓNG SỰ CỘNG ĐỒNG: Sinh viên đại học UCF tưởng niệm ngày Quốc Hận 30/4 tại Orlando, Florida **
Một nhóm các sinh viên trường University of Central Florida tại Orlando, Florida đã tổ chức buổi tưởng niệm ngày Quốc Hận 30/4. Các sinh viên này mặc dù là thế hệ thứ 3 của Việt-Nam Cộng-Hòa, không chứng kiến ngày mất nước hay sống dưới sự cai trị của chế độ CSVN nhưng họ không quên đi phần lịch sử đau thương của đất nước.
Trong buổi lễ tưởng niệm, các em cùng hát vang bài quốc ca Việt Nam Cộng Hòa, và cùng chia sẻ những câu chuyện, tâm tình về Tháng Tư Đen, để cùng nhắc nhau nhớ về những hy sinh của ông bà cha mẹ để các em có được sự tự do như bây giờ.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.2)

Content-Type: text/html