text:
Lăng Gia A Bạt Đa La Bửu Kinh
Hán dịch: đời nhŕ Tống Pháp Sư Tam Tạng Ấn Độ Cầu Na Bạt Đŕ La
Việt dịch: Hňa Thượng Thích Duy Lực
Lời Dịch Giả
Kinh Lăng Giŕ có ba bản dịch từ Phạn sang Hán: Tống dịch, Ngụy dịch, vŕ Đường dịch. Hiện đang phổ biến lưu thông lŕ bản Tống dịch, dịch giả bản nŕy lŕ người Ấn Độ, đối với Hán văn chưa được thông thạo lắm, nęn lời văn đảo qua lộn lại, có chỗ thě trůng lắm quá dư thừa, dẫu cho nhŕ Nho tinh thông tiếng Hán cũng cảm thấy khó hiểu .
Chúng tôi dịch Kinh nŕy phải tham khảo thęm hai bản dịch đời Ngụy vŕ đời Đường, đồng thời dựa theo quyển Lăng Gěa Tông Thông của Ngŕi Tăng Phụng Nghi (Cư sĩ kiến tánh đời Minh), xếp lời văn cho xuôi vŕ tăng bổ từ ngữ để sáng tỏ nghĩa Kinh, cũng có lược bỏ vŕi chỗ quá dư thừa . Đối với những danh từ tiếng Hán hay tiếng Phạn không thể dịch sang tiếng Việt thě chúng tôi ghi chú, cňn những câu nghĩa lý quá thâm sâu thě chúng tôi lược giải thęm.
Yếu chỉ của Kinh nŕy lŕ důng nghĩa Duy Thức để phá kiến chấp của ngoại đạo, vě danh từ vŕ nghĩa lý của ngoại đạo cũng tựa như lời Phật, xem thě ngoại đạo với Phật hai ý khác hẳn, ngoại đạo có Sở trụ mŕ Phật thě Vô sở trụ, nếu độc giả xem xét kỹ sẽ tự thấy rő.
Nói tóm lại, chúng tôi dịch Kinh nŕy rất cố gắng giữ nguyęn ý trong bản dịch của Ngŕi Cầu Na Bạ Đŕ La, từng chữ, từng câu mŕ sáng tỏ nghĩa kinh, mong giúp cho người đọc xem thấy dễ hiểu hơn. Nhưng chúng tôi cũng chưa được hŕi lňng, e vẫn cňn có nhiều chỗ sơ sót, kính xin các bậc tiền bối vŕ độc giả từ bi chỉ giáo cho .
Thích Duy Lực
Lăng Gia A Bạt Đa La Bửu Kinh
Hán dịch: đời nhŕ Tống Pháp Sư Tam Tạng Ấn Độ Cầu Na Bạt Đŕ La
Việt dịch: Hňa Thượng Thích Duy Lực
Lời Dịch Giả
Kinh Lăng Giŕ có ba bản dịch từ Phạn sang Hán: Tống dịch, Ngụy dịch, vŕ Đường dịch. Hiện đang phổ biến lưu thông lŕ bản Tống dịch, dịch giả bản nŕy lŕ người Ấn Độ, đối với Hán văn chưa được thông thạo lắm, nęn lời văn đảo qua lộn lại, có chỗ thě trůng lắm quá dư thừa, dẫu cho nhŕ Nho tinh thông tiếng Hán cũng cảm thấy khó hiểu .
Chúng tôi dịch Kinh nŕy phải tham khảo thęm hai bản dịch đời Ngụy vŕ đời Đường, đồng thời dựa theo quyển Lăng Gěa Tông Thông của Ngŕi Tăng Phụng Nghi (Cư sĩ kiến tánh đời Minh), xếp lời văn cho xuôi vŕ tăng bổ từ ngữ để sáng tỏ nghĩa Kinh, cũng có lược bỏ vŕi chỗ quá dư thừa . Đối với những danh từ tiếng Hán hay tiếng Phạn không thể dịch sang tiếng Việt thě chúng tôi ghi chú, cňn những câu nghĩa lý quá thâm sâu thě chúng tôi lược giải thęm.
Yếu chỉ của Kinh nŕy lŕ důng nghĩa Duy Thức để phá kiến chấp của ngoại đạo, vě danh từ vŕ nghĩa lý của ngoại đạo cũng tựa như lời Phật, xem thě ngoại đạo với Phật hai ý khác hẳn, ngoại đạo có Sở trụ mŕ Phật thě Vô sở trụ, nếu độc giả xem xét kỹ sẽ tự thấy rő.
Nói tóm lại, chúng tôi dịch Kinh nŕy rất cố gắng giữ nguyęn ý trong bản dịch của Ngŕi Cầu Na Bạ Đŕ La, từng chữ, từng câu mŕ sáng tỏ nghĩa kinh, mong giúp cho người đọc xem thấy dễ hiểu hơn. Nhưng chúng tôi cũng chưa được hŕi lňng, e vẫn cňn có nhiều chỗ sơ sót, kính xin các bậc tiền bối vŕ độc giả từ bi chỉ giáo cho .
Thích Duy Lực
Lời Dịch Giả
Kinh Lăng Giŕ có ba bản dịch từ Phạn sang Hán: Tống dịch, Ngụy dịch, vŕ Đường dịch. Hiện đang phổ biến lưu thông lŕ bản Tống dịch, dịch giả bản nŕy lŕ người Ấn Độ, đối với Hán văn chưa được thông thạo lắm, nęn lời văn đảo qua lộn lại, có chỗ thě trůng lắm quá dư thừa, dẫu cho nhŕ Nho tinh thông tiếng Hán cũng cảm thấy khó hiểu .
Chúng tôi dịch Kinh nŕy phải tham khảo thęm hai bản dịch đời Ngụy vŕ đời Đường, đồng thời dựa theo quyển Lăng Gěa Tông Thông của Ngŕi Tăng Phụng Nghi (Cư sĩ kiến tánh đời Minh), xếp lời văn cho xuôi vŕ tăng bổ từ ngữ để sáng tỏ nghĩa Kinh, cũng có lược bỏ vŕi chỗ quá dư thừa . Đối với những danh từ tiếng Hán hay tiếng Phạn không thể dịch sang tiếng Việt thě chúng tôi ghi chú, cňn những câu nghĩa lý quá thâm sâu thě chúng tôi lược giải thęm.
Yếu chỉ của Kinh nŕy lŕ důng nghĩa Duy Thức để phá kiến chấp của ngoại đạo, vě danh từ vŕ nghĩa lý của ngoại đạo cũng tựa như lời Phật, xem thě ngoại đạo với Phật hai ý khác hẳn, ngoại đạo có Sở trụ mŕ Phật thě Vô sở trụ, nếu độc giả xem xét kỹ sẽ tự thấy rő.
Nói tóm lại, chúng tôi dịch Kinh nŕy rất cố gắng giữ nguyęn ý trong bản dịch của Ngŕi Cầu Na Bạ Đŕ La, từng chữ, từng câu mŕ sáng tỏ nghĩa kinh, mong giúp cho người đọc xem thấy dễ hiểu hơn. Nhưng chúng tôi cũng chưa được hŕi lňng, e vẫn cňn có nhiều chỗ sơ sót, kính xin các bậc tiền bối vŕ độc giả từ bi chỉ giáo cho .
Thích Duy Lực
Lăng Gia A Bạt Đa La Bửu Kinh
Hán dịch: đời nhŕ Tống Pháp Sư Tam Tạng Ấn Độ Cầu Na Bạt Đŕ La
Việt dịch: Hňa Thượng Thích Duy Lực
Phẩm Nhất Thiết Phật Ngữ Tâm (Phần 1)
Quyển Thứ Nhất
Ta nghe như vầy, một hôm Phật ở tręn đảnh núi Lăng Giŕ tại bờ biển Nam, có đủ các thứ hoa báu trang nghięm, khi ấy các Đại Tỳ Kheo Tăng vŕ chúng Đại Bồ Tát từ các cői Phật đến, những Đại Bồ Tát ấy đều đủ sức tự tại, vô lượng chánh định, du hý thần thông.
Bồ Tát Đại Huệ lŕ bậc thượng thủ (đại diện đương cơ của Kinh nŕy), được tất cả chư Phật đích thân lŕm phép quán đảnh, cảnh giới tự tâm hiện lượng của Ngŕi đối với mọi chúng sanh, mọi tâm vŕ sắc, vô lượng pháp môn, cho đến năm pháp của tự tánh vŕ hai thứ Vô ngă đều được từng loại phổ hiện, khéo giải nghĩa lý, thông đạt cứu cánh.
Khi ấy, Bồ Tát Đại Huệ cůng Bồ Tát Ma Đế dạo khắp tất cả cői Phật, vŕ thừa oai thần của Phật từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo tay phải, chắp tay quỳ gối, cung kính důng kệ tán thán rằng:
Thế gian lěa sanh diệt
Như hoa đốm tręn không.
Trí chẳng trụ hữu, vô,
Mŕ khởi tâm đại bi.
Tất cả pháp như huyễn,
Xa lěa nơi tâm thức.
Trí chẳng trụ hữu, vô,
Mŕ khởi tâm đại bi.
Xa lěa chấp đoạn thường,
Pháp thế gian như mộng.
Trí chẳng trụ hữu, vô,
Mŕ khởi tâm đại bi.
Biết nhơn pháp Vô ngă
Phiền năo vŕ nhĩ diệm (1)
Thường trong sạch vô tướng,
Mŕ khởi tâm đại bi.
(1) NHĨ DIỆM : Theo Thật Dụng Phật Học Tự điển giải thích thě gồm có bốn nghĩa: Sở tri, cảnh giới, trí mẫu, trí cảnh. Bốn từ ngữ nŕy cũng có tương tự cũng có hơi khác, như nghĩa SỞ TRI vŕ CẢNH GIỚI thě thông cả trí vŕ ngu, cňn TRÍ CẢNH vŕ TRÍ M"U thě rięng cho bậc trí, lại gồm cả năng sở: Mẹ của trí lŕ năng sanh, cảnh của trí lŕ sở sanh, vě bao gồm nhiều nghĩa như thế, nęn người dịch chỉ dịch nguyęn âm, chúng tôi cũng chỉ dịch nguyęn âm mŕ tůy theo trường hợp ghi chú.
Niết bŕn chẳng thể lập,
Chẳng có Niết Bŕn Phật,
Chẳng có Phật Niết Bŕn,
Lěa năng giác, sở giác.
Hoặc có hoặc không có,
Cả hai thảy đều lěa.
Pháp thiền quán tịch tịnh,
Vốn lěa sự sanh khởi.
Chẳng đời nŕy đời sau,
Gọi lŕ chẳng thủ xả.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát nói kệ tán thán xong, tự xưng tęn họ rằng:
Con tęn lŕ Đại Huệ,
Thông đạt pháp Đại Thừạ
Một trăm lẻ tám câu,
Důng kệ hỏi Thế Tôn.
Đức Phật nghe kệ rồi,
Quán sát tất cả chúng.
Bảo các Phật tử rằng,
Nay cho mặc těnh hỏi.
Tôi sẽ vě các ngươi,
Thuyết cảnh giới tự giác.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát kính vâng lời Phật, đảnh lễ chân Phật, chắp tay cung kính, důng kệ hỏi rằng:
Thế nŕo niệm trong sạch?
Thế nŕo niệm tăng trưởng?
Tại sao thấy mę hoặc?
Mę hoặc sao tăng trưởng?
Cách giáo hóa cői Phật,
Chúng sanh vŕ ngoại đạo?
Thế nŕo thọ, vô thọ?
Tại sao gọi vô thọ?
Phật tử lŕ nghĩa gě?
Giải thoát đến mức nŕo?
Ai trói ai giải thoát?
Cảnh giới thiền ra sao?
Tại sao có Tam thừa?
Mong Phật giải thích cho.
Duyęn khởi từ đâu sanh?
Sao nói tác, sở tác?
Sao có pháp đồng dị,
Giảm bớt vŕ tăng trưởng?
Sao gọi Vô Sắc Định,
Vŕ gọi Chánh Định diệt?
Thế nŕo lŕ tưởng diệt?
Vě sao có xuất định?
Tại sao sanh sở tác,
Tinh tấn vŕ trě thân
Thế nŕo hiện phân biệt?
Chư Địa từ đâu sanh?
Phá tam giới lŕ ai?
Thân nŕy lŕ thân gě?
Văng sanh đến nơi nŕo?
Bồ Tát Tối Thắng Tử,
Nhân gě đắc thần thông,
Vŕ tự tại Tam Muội?
Sao gọi Tam Muội Tâm?
Cúi xin vě con nói.
Chữ "Tạng" lŕ nghĩa gě?
Sao gọi ý vŕ thức?
Sanh diệt lŕ thế nŕo?
Sở kiến trả về được,
Năng kiến trả về đâu?
Thế nŕo lŕ tâm lượng,
Chủng tánh phi chủng tánh?
Lŕm sao kiến lập tướng,
Nghĩa ngă vŕ phi ngă?
Sao nói chẳng chúng sanh?
Sao gọi thuyết thế tục?
Cách nŕo chẳng sanh khởi,
Đoạn kiến vŕ thường kiến?
Chư Phật vŕ ngoại đạo,
Tại sao chẳng trái nhau?
Phật tánh vốn bất nhị,
Tại sao đời vị lai,
Nhiều bộ phái khác nhau?
Nhân gě lập nghĩa không?
Sao nói sát na hoại?
Thai tạng sanh lŕ gě?
Thế pháp sao chẳng động?
Nhân gě như mộng huyễn,
Như thŕnh Cŕn Thát Bŕ,
Như bóng trăng trong nước?
Thế gian như dương diệm,
Sao lại nói Giác Chi,
Vŕ Thất Bồ Đề phần?
Quốc độ sao hỗn loạn?
Tại sao chấp hữu kiến?
Thế nŕo chẳng sanh diệt,
Thế pháp như hoa đốm?
Cách nŕo giác thế gian,
Thuyết pháp lěa văn tự?
Lěa vọng tưởng lŕ ai?
Sao dụ như hư không?
Mấy thứ pháp như thật?
Mấy tâm Ba La Mật?
Nhân gě độ chư Địa,
Đến nơi Vô Sở Thọ,
Vŕ hai thứ Vô Ngă?
Lŕm sao cảnh trí sạch?
Trí huệ có mấy thứ?
Giới tánh có bao nhięu?
Hạt chơn châu Ma Ni,
Thật tánh từ đâu sanh?
Ai lập ra ngữ ngôn,
Vŕ chủng tánh chúng sanh?
Sáng sủa vŕ kỹ thuật,
Do đâu mŕ hiển bŕy?
Kệ tụng có mấy thứ,
Tụng dŕi vŕ tụng ngắn,
Tất cả có mấy thứ?
Thế nŕo gọi lŕ Luận?
Sao có sự ăn uống,
Vŕ sanh những ái dục?
Tại sao gọi lŕ vua,
Chuyển Luân vŕ Tiểu Vương?
Cői trời có mấy thứ?
Hộ vệ quốc độ nŕo?
Thế nŕo gọi lŕ Địa,
Tinh tú vŕ nhựt nguyệt?
Người tu hŕnh giải thoát,
Mỗi môn có mấy thứ?
Đệ tử có mấy loại?
Sao gọi A Xŕ Lę?
Phật có bao nhięu thứ?
Sự sanh có mấy loại?
Ma vŕ các ngoại đạo,
Mỗi mỗi có mấy thứ?
Tự tánh vŕ bản tâm,
Có mấy thứ rięng biệt?
Những số lượng thi thiết?
Niệm thông minh lŕ gě?
Cúi xin Phật khai thị.
Hư không vŕ gió mây,
Cây cỏ vŕ rừng rậm,
Tất cả lŕ thế nŕo?
Tại sao lại bắt lấy,
Những loŕi voi, ngựa, nai?
Thế nŕo lŕ thấp hčn?
Nhân gě mŕ thấp hčn?
Lŕm sao dứt lục căn?
Sao gọi Nhất Xiển Đề?
Nam nữ, phi nam nữ?
Từ đâu mŕ sanh khởi?
Thế nŕo phát tâm tu?
Sao lại tu lui sụt?
Thiền sư důng pháp gě?
Dạy cho những người nŕo?
Chúng sanh vŕo các cői,
Tướng nŕo thuộc loại nŕo?
Thế nŕo lŕ giŕu sang?
Nhân gě được giŕu sang?
Thế nŕo lŕ Thích Chủng?
Nhân gě được Thích Chủng?
Thế nŕo dňng Cam Giá (1)?
Xin Thế Tôn giải thuyết.
Những Tięn nhơn khổ hạnh,
Truyền thọ như thế nŕo?
Sao thân Phật hiển hiện,
Khắp thời gian không gian,
Có đủ loại chúng sanh,
Vŕ Bồ Tát nhiễu quanh?
Tại sao chẳng ăn thịt?
Tại sao cấm ăn thịt?
Những loại nŕo ăn thịt?
Nhân gě phải ăn thịt?
Sao hěnh thŕnh nhựt nguyệt,
Tu Di vŕ Lięn Hoa.
Cői nước rất thů thắng,
Trům khắp cả thế giới?
Như lưới báu Đế Thích,
(1) DŇNG CAM GIÁ : Dňng họ Thích Ca, lŕ con của vua Cam Giá, nęn gọi lŕ dňng Cam Giá.
Tất cả những trân bửu.
Cây đŕn dáng trống cơm,
Vŕ đủ loại hương hoa,
Sáng chói lěa nhựt nguyệt,
Mỗi mỗi đều vô lượng?
Thế nŕo lŕ Hóa Phật?
Thế nŕo Báo Thân Phật?
Thế nŕo Như Như Phật?
Thế nŕo Trí Huệ Phật?
Tại sao nơi Dục giới,
Chẳng thŕnh Đẳng Chánh Giác?
Sao cői Sắc Cứu Cánh,
Lěa dục đắc Bồ Đề?
Chư Phật nhập Niết Bŕn,
Ai duy trě chánh pháp?
Như Lai vŕ chánh pháp,
Được trụ thế bao lâu?
Thŕnh tựu vŕ kiến chấp,
Mỗi loại bao nhięu thứ?
Từ giới luật Tỳ Kheo,
Thanh Văn vŕ Duyęn Giác,
Cho đến bậc Bồ Tát,
Nhân duyęn gě kiến lập?
Nhân gě nhiều biến đổi?
Tại sao Vô Sở Thọ?
Thế Tục Thông lŕ gě?
Tại sao xuất thế gian?
Thế nŕo lŕ Thất Địa?
Cúi xin Phật diễn thuyết.
Tăng Giŕ có mấy loại?
Thế nŕo phá hoại Tăng?
Y Phương Luận lŕ gě?
Bởi do nhân duyęn gě,
Sao lại Phật Thế Tôn,
Thuyết những lời như thế :
"Ca Diếp (Phật), Câu Lưu Tôn (Phật),
Câu Na Hŕm (Phật) lŕ Ta? ".
Cớ sao nói đoạn thường?
Có ngă vŕ Vô Ngă?
Sao không tất cả thời,
Đều diễn chơn thật nghĩa?
Mŕ lại vě chúng sanh,
Phân biệt thuyết Tâm lượng?
Tại sao cői Ta Bŕ,
Núi Kim Cang, Thiết Vi,
Tất cả đều sung măn,
Như trái Yęm Ma La?
*
Phật nghe bŕi kệ hỏi,
Về độ môn Đại Thừa.
Vŕ diệu tâm Chư Phật;
Lŕnh thay những câu hỏi.
Đại Huệ hăy lắng nghe,
Nay Ta vě các ngươi,
Theo thứ lớp giải đáp :
Pháp sanh vŕ bất sanh,
Các loại đến Niết Bŕn,
Sát na chẳng tự tánh.
Từ Phật tử, ngoại đạo,
Thanh Văn vŕ Duyęn Giác,
Bồ Tát Ba La Mật,
Vŕ hạnh cői Vô Sắc.
Mỗi mỗi việc như thế,
Núi Tu Di, biển cả,
Các bộ châu, quốc độ,
Tinh tú vŕ nhựt nguyệt,
Cői trời A Tu La,
Sức thiền Tam Ma Đề,
Giải thoát được tự tại.
Giác Chi, Như Ý Túc,
Vŕ các phẩm trợ đạo;
Từ những thân ngũ ấm,
Cho đến Diệt Tận Định,
Gồm vô lượng thiền định.
Phật từ Tam muội khởi,
Thuyết pháp độ chúng sanh.
Tâm (thức thứ tám), Ý (thức thứ bảy), vŕ Ý thức (thức thứ sáu),
Năm pháp vŕ Vô ngă,
Năng tưởng vŕ sở tưởng,
Tự tánh hiện nhị kiến.
Các thừa vŕ chủng tánh,
Vŕng bạc, châu Ma Ni,
Cho đến Nhất Xiển Đề,
Nhiều loại với nhất Phật,
Trí Nhĩ Diệm chứng đắc.
Chúng sanh hữu hay vô,
Những cầm thú voi, ngựa,
Tại sao bị bắt lấy,
Do nhân duyęn thŕnh tựụ
Năng tác vŕ sở tác,
Tňng lâm cůng mę hoặc,
Tâm lượng chẳng hiện hữu,
Chư Địa chẳng đến nhau.
Biến hiện thọ, Vô thọ,
Y phương vŕ công xảo,
Nội ngoại trong Ngũ Minh,
Đại địa, núi Tu Di,
Biển cả, nhựt, nguyệt, tinh,
Chúng sanh thượng, trung, hạ,
Quốc độ vŕ sắc thân,
Mỗi mỗi bao vi trần.
Thước tấc vŕ số dặm,
Số ngắn đến số dŕi.
Nói chung những câu hỏi,
Danh từ các số lượng,
Diễn tả sự hiện hữu,
Không gian vŕ thời gian,
Nęn hỏi những việc nŕy,
Đâu cần hỏi việc khác.
Thanh Văn vŕ Duyęn Giác,
Bồ Tát cho đến Phật,
Mỗi thân bao nhięu trần,
Số lượng của tứ đại,
Thân ngũ uẩn con người,
Vua chúa tręn thế gian,
Cho đến Chuyển Luân Vương,
Đều ham giữ của cải,
Lŕm sao được giải thoát?
Nghĩa hẹp vŕ nghĩa rộng,
Như chỗ hỏi của ngươi,
Việc Phật tử nęn hỏi.
Muốn mỗi mỗi tương ưng,
Phải xa lěa kiến chấp.
Thŕnh tựu lěa ngôn thuyết.
Nay ta sẽ khai thị,
Kỹ cŕng từng lớp một,
Phật tử hăy lắng nghe.
Trăm lẻ tám câu nŕy,
Như chư Phật sở thuyết.
Cú sanh cú bất sanh, cú thường cú vô thường, cú trụ dị phi trụ dị, cú sát na cú phi sát na, cú tự tánh cú phi tự tánh, cú không cú bất không, cú đoạn cú bất đoạn, cú bięn cú phi bięn, cú trung cú phi trung, cú duyęn cú phi duyęn, cú nhân cú phi nhân, cú phiền năo cú phi phiền năo, cú ái cú phi ái, cú phương tiện cú phi phương tiện, cú xảo cú phi xảo, cú tịnh cú phi tịnh, cú thŕnh cú phi thŕnh, cú ví dụ cú phi ví dụ, cú đệ tử cú phi đệ tử, cú sư cú phi sư, cú chủng tánh cú phi chủng tánh, cú tam thừa, cú phi tam thừa, cú sở hữu cú phi sở hữu, cú nguyện cú phi nguyện, cú tam luân cú phi tam luân, cú hữu phẩm cú phi hữu phẩm, cú câu cú phi câu, cú duyęn tự Thánh trí hiện pháp lạc cú phi hiện pháp lạc, cú sát độ cú phi sát độ, cú thủy cú phi thủy, cú cung cú phi cung, cú thật cú phi thật, cú số cú phi số, cú minh cú phi minh, cú hư không cú phi hư không, cú vân cú phi vân, cú công xảo kỹ thuật minh xứ, cú phi công xảo kỹ thuật minh xứ, cú phong cú phi phong, cú địa cú phi địa, cú tâm cú phi tâm, cú thi thiết cú phi thi thiết, cú ấm cú phi ấm, cú chúng sanh cú phi chúng sanh, cú huệ cú phi huệ, cú Niết Bŕn cú phi Niết Bŕn, cú nhĩ diệm cú phi nhĩ diệm, cú ngoại đạo cú phi ngoại đạo, cú hoang loạn cú phi hoang loạn, cú huyễn cú phi huyễn, cú mộng cú phi mộng, cú diệm cú phi diệm, cú tượng cú phi tượng, cú luân cú phi luân, cú Cŕn Thát Bŕ cú phi Cŕn Thát Bŕ, cú thięn cú phi thięn, cú ẩm thực cú phi ẩm thực, cú dâm dục cú phi dâm dục, cú kiến cú phi kiến, cú Ba La Mật cú phi Ba La Mật, cú giới cú phi giới, cú nhựt nguyệt tinh tú cú phi nhựt nguyệt tinh tú, cú đế cú phi đế, cú quả cú phi quả, cú khởi diệt cú phi khởi diệt, cú trị cú phi trị, cú chi cú phi chi, cú thiền cú phi thiền, cú mę cú phi mę, cú hiện cú phi hiện, cú hộ cú phi hộ, cú tục cú phi tục, cú tięn cú phi tięn, cú vương cú phi vương, cú nhiếp thọ cú phi nhiếp thọ, cú bảo cú phi bảo, cú ký cú phi ký, cú Nhất Xiển Đề cú phi Nhất Xiển Đề, cú nữ nam bất nam cú phi nữ nam bất nam, cú vị cú phi vị, cú sự cú phi sự, cú thân cú phi thân, cú giác cú phi giác, cú động cú phi động, cú căn cú phi căn, cú hữu vi cú phi hữu vi, cú vô vi cú phi vô vi, cú nhân quả cú phi nhân quả, cú sắc cứu cánh cú phi sắc cứu cánh, cú thiết cú phi thiết, cú tňng thọ cát đằng cú phi tňng thọ cát đằng, cú tạp cú phi tạp, cú thuyết cú phi thuyết, cú Tỳ Ni cú phi Tỳ Ni, cú Tỳ Kheo cú phi Tỳ Kheo, cú xứ cú phi xứ, cú tự cú phi tự.
Lược giải :
Từ CÚ SANH CÚ BẤT SANH cho đến CÚ TỰ CÚ PHI TỰ, chúng tôi lược giải chung như sau : Tất cả pháp thế gian, cho đến xuất thế gian, lời nói diễn tả được đều nằm trong tương đối; như sanh, trụ, dị, diệt, sáng, tối vŕ sắc, không v.v... mỗi mỗi gồm có tứ cú, thật ra chẳng thể kể xiết. Như tứ cú của chữ SANH : Cú thứ nhất lŕ SANH, cú thứ nhě BẤT SANH, cú thứ ba CHẲNG SANH, CHẲNG BẤT SANH, cú thứ tư CŨNG SANH, CŨNG BẤT SANH. Chữ THỪƠNG cũng vậy : Cú thứ nhất THỪƠNG, cú thứ nhě VÔ THỪƠNG, cú thứ ba CHẲNG THỪƠNG, CHẲNG VÔ THỪƠNG, cú thứ tư CŨNG THỪƠNG, CŨNG VÔ THỪƠNG... Những chữ khác cũng đều như thế cả.
Lược giải hết
CHÁNH VĂN
Phật bảo Đại Huệ rằng :
- Đó lŕ 108 câu Phật xưa đă nói, người vŕ các Đại Bồ Tát cần nęn tu học.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát lại bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Các thức có mấy thứ sanh, trụ, diệt?
Phật bảo Đại Huệ :
- Các thức có hai thứ sanh, trụ, diệt, chẳng phải suy nghĩ biết được. Hai thứ sanh gọi lŕ lưu chú sanh vŕ tướng sanh; hai thứ trụ gọi lŕ lưu chú trụ vŕ tướng trụ; hai thứ diệt gọi lŕ lưu chú diệt vŕ tướng diệt.
- Đại Huệ! Các thức có ba thứ tướng, gọi lŕ chuyển tướng, nghiệp tướng vŕ chơn tướng. Nói tóm tắt có ba thứ thức, nói rộng có tám thứ tướng. Ba thứ thức ấy lŕ : Chơn thức, hiện thức vŕ phân biệt sự thức. Đại Huệ! Ví như gương sáng hiện những sắc tướng, chỗ hiện của hiện thức cũng như thế.
- Đại Huệ! Hiện thức vŕ phân biệt sự thức, hai thức nŕy tướng hoại vŕ chẳng hoại lŕm nhân với nhau. Đại Huệ! Sự huân tập bất tư nghě vŕ sự chuyển biến bất tư nghě lŕ cái nhân của hiện thức. Nhận lấy các cảnh trần vŕ huân tập vọng tưởng từ vô thỉ lŕ cái nhân của phân biệt sự thức.
- Đại Huệ! Nếu mỗi mỗi sự hư vọng chẳng thật che khuất chơn thức đều tięu diệt thě tất cả căn thức đều diệt, ấy gọi lŕ tướng diệt.
- Đại Huệ! Sao nói TƯƠNG TUC DIỆT? Bởi cái nhân của tương tục đă diệt thě tương tục phải diệt; sở nhân diệt thě sở duyęn cũng diệt. Sở nhân vŕ sở duyęn đều diệt thě tương tục phải diệt. Tại sao? Vě có sở nương tựa. Nói "Nương tựa", lŕ vọng tưởng huân tập từ vô thỉ; nói "Duyęn", lŕ tự tâm hiện những cảnh vọng tưởng của thức.
- Đại Huệ! Ví như cục đất với vi trần có khác, cũng không có khác, důng vŕng rňng lŕm ra những đồ trang sức cũng vậy. Đaị Huệ! Nếu cục đất với vi trần có khác thě cục đất chẳng do vi trần họp thŕnh, mŕ thật thě do vi trần họp thŕnh, nęn nói chẳng khác. Nếu chấp thật chẳng khác thě cục đất với vi trần chẳng có phân biệt.
- Như thế, Đại Huệ! Chơn tướng của chuyển thức với Tạng thức nếu lŕ khác thě Tạng thức chẳng phải cái nhân của chuyển thức; nếu lŕ chẳng khác thě chuyển thức diệt, Tạng thức cũng phải diệt, mŕ chơn tướng của nó thật chẳng diệt. Cho nęn Đại Huệ! Chẳng phải tự thức của chơn tướng diệt, chỉ lŕ nghiệp tướng diệt. Nếu tự thức của chơn tướng diệt thě tạng thức cũng phải diệt. Đại Huệ! Nếu Tạng thức diệt thě chẳng khác gě đoạn kiến của ngoại đạo.
- Đại Huệ! Các phái ngoại đạo lập luận như thế nŕy : "Cảnh giới nhiếp thọ diệt thě sự lưu chú của thức cũng diệt". Nếu sự lưu chú của thức diệt thě sự lưu chú từ vô thỉ phải đoạn dứt. Đại Huệ! Ngoại đạo nói cái nhân sanh khởi của lưu chú, chẳng do nhăn thức, sắc không vŕ sáng tối hoŕ hợp mŕ sanh, ngoŕi ra cňn có các nhân khác. Đại Huệ! Cái nhân của họ nói như thắng diệu, như sĩ phu (1), như tự tại, như thời gian, như vi trần v.v...
(1) SĨ PHU : nghĩa Hán lŕ bậc trí thức, ở đây ám chỉ Năng tác hoặc Sở tác.
- Lại nữa Đại Huệ! Có bảy thứ chủng tánh của tự tánh, gọi lŕ : Hoŕ hợp tự tánh, tánh tự tánh, tướng tự tánh, đại chủng tự tánh, nhân tự tánh, duyęn tự tánh vŕ thŕnh tựu tự tánh.
- Lại nữa Đại Huệ! Có bảy thứ Đệ Nhất Nghĩa, gọi lŕ : Cảnh giới Tâm, cảnh giới Huệ, cảnh giới Trí, cảnh giới Kiến, cảnh giới Sięu nhị kiến, cảnh giới Sięu tử địa (sięu việt phiền năo), vŕ cảnh giới Như Lai tự tại. Đại Huệ! Đây lŕ Đệ Nhất Nghĩa tâm của tự tánh, cũng lŕ quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác thŕnh tựu pháp thế gian vŕ xuất thế gian, cho đến xuất thế gian thượng thượng pháp, do huệ nhăn của bậc Thánh soi vŕo tự cộng tướng mŕ kiến lập, kiến lập nŕy chẳng đồng với lập luận ác kiến của ngoại đạo.
- Đại Huệ! Thế nŕo lŕ lập luận ác kiến của ngoại đạo? Ấy lŕ cảnh giới vọng tưởng của tự kiến chấp, chẳng biết do chấp tự tâm sở hiện, vě chẳng thông đạt ngằn mé (tự tánh cůng khắp không gian thời gian, vốn chẳng có ngằn mé, vě khởi tâm chấp thật thŕnh có ngằn mé). Đại Huệ! Vě tánh ngu si của phŕm phu, ở nơi bất nhị của tự tánh vô tánh (Đệ Nhất Nghĩa) lập ra nhị kiến luận (pháp tương đối).
- Lại nữa, Đại Huệ! Cái nhân vọng tưởng khổ của tam giới diệt thě các duyęn của vô minh, ái nghiệp liền diệt. Nay ta sẽ thuyết những cảnh huyễn hóa tůy theo kiến chấp của tự tâm sở hiện.
- Đại Huệ! Nếu có Sa Môn, Bŕ La Môn muốn khiến nhân quả của sự hữu chủng, vô chủng, vŕ sự vật thời gian có sở trụ... vŕ những cái do chấp ấm, giới, nhập (1) nơi sanh vŕ trụ biến hiện (hoặc nói sanh rồi thě diệt), như sự vật hoặc sanh hoặc hữu, hoặc Niết Bŕn, hoặc đạo, hoặc nghiệp, hoặc quả, hoặc chân lý, hoặc thường trụ, đều lŕ đoạn diệt luận. Tại sao? Vě những sự việc kể tręn vốn lŕ vô thỉ (chẳng có sự bắt đầu), nęn hiện tiền đều bất khả đắc.
- Đại Huệ! Ví như cái běnh bể chẳng důng được, như hạt giống cháy chẳng thể nảy mầm. Như thế, Đại Huệ! Nếu tánh ấm, giới, nhập đă diệt, nay diệt, sẽ diệt điều do kiến chấp vọng tưởng của tự tâm vô nhân mŕ có, thě sự sanh khởi chẳng có thứ lớp.
- Đại Huệ! Nếu lại nói cái thức Vô Chủng, Hữu chủng do ba duyęn kiến, tướng, thức hňa hợp sanh khởi, thě con růa nęn mọc lông, ép cát phải ra dầu, tông họ ắt phải tự hoại, vě trái với nghĩa quyết định. Cái thuyết hữu chủng, vô chủng có lỗi như thế, nếu theo đó
kiến lập sự nghiệp đều hư dối vô nghĩa.
(1) ẤM, NHẬP, GIỚI : Ấm lŕ ngũ ấm, tức sắc, thọ tưởng, hŕnh, thức. Nhập lŕ lục nhập, tức lục căn nhiếp thọ lục trần, có sự cảm thọ, gọi lŕ lục nhập. Giới lŕ thập bát giới, tức lục căn tiếp xúc lục trần sinh ra lục thức, gọi lŕ thập bát giới.
- Đại Huệ! Cái thuyết ba duyęn hợp sanh của ngoại đạo, lập ra phương tiện nhân quả tự tướng nơi quá khứ, hiện tại, vị lai, tưởng hữu chủng, vô chủng từ xưa đến nay đă thŕnh sự thật, giác tưởng xoay chuyển, thừa kế với nhau, lŕ do lỗi tập khí tự sanh kiến chấp mŕ thuyết như thế.
- Đại Huệ! Phŕm phu ngu si, say mę tŕ tưởng, trí huệ bị ác kiến nuốt mất, đem cái thuyết vô trí lại vọng xưng lŕ Nhất Thiết Trí.
- Đại Huệ! Nếu các Sa Môn, Bŕ La Môn lěa kiến chấp tự tánh, biết trong ngoŕi tâm hiện như mây nổi, như vňng lửa, như thŕnh Cŕn Thát Bŕ, như dương diệm, như bóng trăng trong nước, như mộng huyễn, những vọng tưởng hư dối từ vô thỉ chẳng lěa tự tâm. Nếu nhân duyęn vọng tưởng diệt hết, lěa năng thuyết sở thuyết, năng quán sở quán của vọng tưởng, kiến lập thân của Tạng thức, nơi cảnh giới thức có thọ dụng, nhiếp thọ vŕ kẻ nhiếp thọ v.v... Đối với những việc kể tręn đều chẳng tương ưng, chẳng có tất cả cảnh giới ấy, lěa sanh trụ diệt, lěa tự tâm khởi, lěa tůy chỗ nhập mŕ phân biệt, Bồ Tát nŕy được như thế thě chẳng bao lâu sẽ chứng đắc sanh tử vŕ Niết Bŕn běnh đẳng, được đại bi phương tiện khéo léo mŕ chẳng thấy có sự mở mang phương tiện.
- Đại Huệ! Nơi tất cả chúng sanh thảy đều như huyễn, chẳng do nhân duyęn, xa lěa cảnh giới trong ngoŕi, ngoŕi tâm chẳng thấy pháp khác, lần lượt nhập chỗ vô tưởng, từ cảnh giới Tam muội của Địa nŕy đến Địa kia, phân biệt quán xét, thấu rő tam giới như huyễn, sẽ chứng đắc như huyễn Tam muội, sięu việt tự tâm hiện, trụ nơi Bát Nhă Ba La Mật, lěa bỏ phương tiện, lěa Kim Cang Dụ vŕ Tam Ma Đề, liền vŕo thân Như Lai, liền vŕo thần thông biến hóa tự tại, từ bi phương tiện, đầy đủ trang nghięm; vŕo tất cả cői Phật vŕ chỗ ngoại đạo, běnh đẳng như như, lěa tâm, ý, ý thức, ấy lŕ sự lần lượt chuyển thân của Bồ Tát, cho đến chứng đắc Pháp thân Như Lai, cuối cůng qui về Vô Sở Đắc.
- Đại Huệ! Cho nęn muốn đắc vŕo Pháp thân Như Lai, phải xa lěa ấm, giới, nhập vŕ nhân duyęn lŕm phương tiện của tâm, duy tâm thẳng quán xét lỗi vọng tưởng tập khí hư dối từ vô thỉ, sanh, trụ, diệt lŕ vọng tưởng hư dối, Phật Địa vô sanh, tư duy tam giới chẳng thật có, đến Tự giác Thánh trí, tự tâm tự tại, đến chỗ hŕnh vô sở hŕnh, như hạt châu Ma Ni tůy sắc (hạt châu tự chẳng có mŕu sắc, mŕ tůy mŕu sắc của người xem hiện ra mŕu sắc), nghĩa lŕ tůy tâm lượng vi tế của chúng sanh mŕ biến hóa thân hěnh, nęn chư Địa lần lượt được tương tục kiến lập. Cho nęn, nŕy Đại Huệ! Việc tự thŕnh tựu pháp thiện phải sięng tu học.
Khi ấy Đại Huệ Bồ Tát lại bạch Phật rằng :
- Thế Tôn nói tâm, ý, ý thức, tướng năm pháp tự tánh lŕ tất cả chư Phật, Bồ Tát sở hŕnh, cảnh giới sở duyęn chẳng phải hňa hợp, hiển bŕy tất cả pháp do tự tâm hiện, thŕnh tướng chơn thật. NHẤT THIẾT PHẬT NGỮ TÂM lŕ Phật thuyết cảnh giới Tạng thức của pháp thân, ở nơi trụ xứ của chư Đại Bồ Tát tại núi Ma La Da trong biển thuộc nước Lăng Giŕ.
Khi ấy, Thế Tôn bảo Đại Huệ Bồ Tát rằng :
- Do bốn nhân duyęn mŕ nhăn thức chuyển. Thế nŕo lŕ bốn? 1.- Tự tâm bất giác hiện ra nhiếp thọ. 2.- Lỗi tập khí hư ngụy từ vô thỉ. 3.- Chấp trước tự tánh của tánh thức. 4.- Muốn thấy đủ thứ sắc tướng. Ấy gọi lŕ bốn thứ nhân duyęn từ dňng suối chảy của Tạng thức, sanh ra lŕn sóng của chuyển thức.
- Như nhăn thức chuyển thě tất cả vi trần, lỗ chân lông của tất cả các căn đều sanh, các cảnh giới khác theo đó sanh khởi cũng như thế. Ví như gương sáng hiện các sắc tướng, ví như gió lớn thổi nước biển thě gió cảnh giới bęn ngoŕi thổi biển của tâm, nổi lŕn sóng thức cũng vậy. Bởi vě tướng sở tác khác hay chẳng khác, do nghiệp duyęn hňa hợp sanh tướng, lại chấp trước sâu vŕo, chẳng thể liễu tri tự tánh của các sắc, nęn cái thân năm thức theo đó mŕ chuyển.
- Đại Huệ! Cái thân năm thứ thức kia đều do cái biết của tướng phần đoạn sai biệt mŕ có, nęn biết đó lŕ cái thân của ý thức. Cái thân chuyển kia chẳng tự cho lŕ tướng của Ta chuyển, vě tự tâm hiện vọng tưởng chấp trước mŕ chuyển, nęn mỗi mỗi tướng hư vọng cůng chuyển; do phần đoạn sai biệt, phân biệt cảnh giới gọi lŕ chuyển. Như người tu hŕnh vŕo thiền chánh định, chuyển tập khí vi tế mŕ chẳng tự biết, lại cho lŕ thức diệt rồi mới nhập thiền định, thật thě thức chẳng diệt mŕ nhập chánh định.Vě chủng tử tập khí chẳng diệt nęn cảnh giới chuyển mŕ thức chẳng diệt, chẳng vě không nhiếp thọ mŕ diệt vậy.
- Đại Huệ! Bờ bến cứu cánh của Tạng thức vi tế như thế, ngoŕi chư Phật vŕ Trụ Địa Bồ Tát ra, các Thanh Văn, Duyęn Giác, ngoại đạo tu hŕnh sở đắc, dů có sức trí huệ của Tam muội, tất cả chẳng thể đo lường liễu tri được.
- Ngoŕi tướng trí huệ khéo léo phân biệt, phán đoán nghĩa cú, thắng tiến vô bięn, thiện căn thuần thục, lěa vọng tưởng hư dối của tự tâm hiện, tĩnh tọa trong núi rừng, tu hŕnh trải qua các bậc hạ, trung, thượng, được thấy vọng tưởng lưu chú của tự tâm, được vô lượng quốc độ chư Phật quán đảnh, được sức tự tại thần thông Tam muội, được biết các Thiện tri thức, quyến thuộc Phật tử, những tâm, ý, ý thức kia, chúng sanh nghiệp ái vô tri vŕo biển sanh tử, cảnh giới tư tưởng hư vọng ấy v.v... đều do tự tâm sở hiện. Đến đây, các thứ nhân duyęn kể tręn thảy đều đă sięu thoát. Cho nęn Đại Huệ! Những người tu hŕnh nęn gần gũi bậc Tri thức tối thắng.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Ví như sóng biển cả,
Lŕ do gió thổi mạnh.
Sóng to vỗ biển rộng,
Chẳng có lúc ngừng nghỉ.
Biển Tạng thức thường trụ,
Gió cảnh giới lay động.
Mỗi mỗi sóng của Thức,
Aň ạt mŕ nổi dậî
Các thứ mŕu sắc đẹp,
Các thứ đồ ăn ngon,
Các thứ hoa quả tốt,
Ánh sáng của nhựt nguyệt,
Hoặc khác hoặc chẳng khác,
Như biển nổi lŕn sóng.
Bảy thức cũng như thế,
Tâm cảnh hňa hợp sanh.
Như nước biển biến chuyển,
Nổi đủ thứ lŕn sóng.
Bảy thức cũng như thế,
Tâm cảnh hňa hợp sanh.
Nói chỗ Tạng thức kia,
Mỗi mỗi các thức chuyển.
Lŕ do ý thức kia,
Suy nghĩ nghĩa các tướng.
Có tám tướng chẳng hoại,
Vô tướng vốn vô tướng.
Ví như lŕn sóng biển,
Nước biển chẳng sai biệt.
Thức tâm cũng như thế,
Chẳng thể có khác biệt.
Tâm gọi Tích tập nghiệp,
Ý gọi rộng Tích tập.
Thức do thức nhận biết,
Hiện cảnh nói có năm (1).
(1) HIỆN CẢNH NÓI CÓ NĂM : Tiền ngũ thức nhăn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, hiện cảnh tiền trần lŕ sắc, thanh, hương, vị, xúc.
Đại Huệ Bồ Tát důng kệ hỏi Phật :
Những sắc tướng xanh đỏ,
Do các thức sanh khởi.
Nổi pháp như lŕn sóng,
Nghĩa ấy xin Phật thuyết.
Thế Tôn důng kệ đáp rằng :
Những sắc tướng xanh đỏ,
Lŕn sóng vốn chẳng có.
Đều do tâm tích tập,
Phŕm phu nếu khai ngộ,
Nghiệp kia vốn chẳng có,
Do tự tâm nghiếp thọ.
Lěa năng nhiếp, sở nhiếp,
Đồng như lŕn sóng kia,
Kiến lập thân thọ dụng,
Lŕ hiện thức chúng sanh.
Nơi các nghiệp hiện kia,
Đều như lŕn sóng nước.
*
Đại Huệ Bồ Tát lại důng kệ nói rằng :
Tánh lŕn sóng biển cả,
Aň ạt vẫn biết được.
Tạng cůng nghiệp cũng vậy,
Tại sao chẳng hiểu biết?
Thế Tôn důng kệ đáp :
Phŕm phu chẳng trí huệ,
Tạng thức như biển cả.
Nghiệp tướng như lŕn sóng,
Theo đó dụ cho hiểu.
*
Đại Huệ Bồ Tát lại důng kệ hỏi :
Mặt trời sáng soi khắp,
Chúng sanh thượng, trung, hạ.
Như lai soi thế gian,
Khai thị lời chơn thật.
Tại sao chia nhiều thừa,
Thuyết pháp nói chẳng thật?
Khi ấy, Thế Tôn důng kệ đáp rằng :
Nếu nói lời chơn thật,
Tâm họ chẳng chơn thật.
Ví như lŕn sóng biển,
Như bóng gương, mộng huyễn.
Tất cả cůng lúc hiện,
Cảnh giới tâm cũng thế.
( Bản thể của tâm cůng khắp không gian,
thời gian, nęn cůng lúc hiện, chẳng có trước sau)
Nay cảnh giới chẳng đủ,
Lŕ do nghiệp chuyển sanh,
Thức do thức nhận biết,
Ý do ý cho vậy.
Năm thức tůy cảnh hiện,
Chẳng thứ lớp nhất định.
Ví như thợ vẽ khéo,
Vŕ học trň thợ vẽ.
Bút mŕu vẽ hěnh tướng,
Thuyết ta cũng như thế.
Mŕu sắc vốn vô nghĩa,
Chẳng phải bút hay lụa.
Vě thỏa lňng chúng sanh,
Vẽ đủ thứ hěnh tướng.
Důng lơě nói khai thị,
Thật nghĩa lěa văn tự.
Phân biệt tiếp sơ cơ,
Tu hŕnh đến chơn thật.
Chỗ chơn thật tự ngộ,
Lěa năng giác, sở giác.
Đây vě Phật tử nói,
Kẻ ngu vọng phân biệt.
Thế gian đều như huyễn,
Dů hiện chẳng chơn thật.
Thuyết pháp cũng như thế,
Tůy sự lập phương tiện.
Lương y trị bệnh nhân,
Tůy bệnh mŕ cho thuốc.
Thuyết pháp chẳng ứng cơ,
Nơi họ thŕnh phi thuyết.
Tůy tâm lượng chúng sanh,
Như Lai ứng cơ thuyết.
Phi cảnh giới vọng tưởng,
Thanh văn chẳng có phần.
Vě thương xót kẻ mę,
Thuyết cảnh giới tự giác.
- Lại nữa Đại Huệ! Nếu Đại Bồ Tát muốn biết hiện lượng của tự tâm, nhiếp thọ vŕ kẻ nhiếp thọ đối với cảnh giới vọng tưởng, phải lěa phong tục tập quán thế gian. Ngŕy đęm sáu thời thường tự cảnh tỉnh, phương tiện tu hŕnh, phải lěa ngôn luận của người ác kiến vŕ các tướng thừa Thanh Văn, Duyęn Giác, thông đạt tướng vọng tưởng của tự tâm hiện.
- Lại nữa Đại Huệ! Đại Bồ Tát kiến lập trí huệ, nơi ba tướng của Thánh trí nęn sięng tu học.
- Thế nŕo lŕ ba tướng của Thánh trí? Ấy lŕ tướng Vô Sở Hữu, tướng Nhất Thiết chư Phật tự nguyện xứ, tướng cứu cánh Tự Giác Thánh trí. Tu hŕnh được đến đây rồi, phải xả bỏ tướng bệnh của trí huệ tâm, được lęn Bồ Tát đệ Bát Địa, ấy lŕ do quá trěnh tu tập ba tướng kể tręn mŕ sanh khởi.
- Đại Huệ! Nói TƯỚNG VÔ SỞ HỮU, lŕ theo cách tu tập những tướng Thanh Văn, Duyęn Giác vŕ ngoại đạo mŕ sanh khởi. Nói TƯỚNG TỰ NGUYỆN XỨ, lŕ nói chỗ chư Phật xưa tự nguyện tu mŕ sanh khởi. Nói TƯỚNG CỨU CÁNH TỰ GIÁC THÁNH TRÍ, lŕ đối với tất cả pháp tướng chẳng chấp trước, được tiến hŕnh đến đắc Tam muội thân như huyễn của chư Phật mŕ sanh khởi. Đây gọi lŕ ba tướng Thánh trí. Nếu người thŕnh tựu ba tướng Thánh trí nŕy, thě được đến cảnh giới cứu cánh của Tự Giác Thánh trí. Cho nęn Đại Huệ! Ba tướng Thánh trí nęn sięng tu học.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát biết tâm niệm của chúng Đại Bồ Tát đang nghĩ tęn Kinh Thánh Trí Phân Biệt Tự Tánh, nęn thừa sức oai thần của tất cả Phật, bạch rằng :
- Thế Tôn! Cúi xin Phật thuyết kinh Thánh Trí Phân Biệt Tự Tánh, y theo Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác, phân biệt nghĩa một trăm lẻ tám câu, theo đó thuyết Đại Bồ Tát vŕo tự tướng vŕ cộng tướng của vọng tưởng tự tánh. Vě phân biệt thuyết tự tánh vọng tưởng thě được khéo quan sát nhơn pháp Vô ngă, tẩy sạch vọng tưởng, soi sáng chư Địa, sięu việt tất cả Thanh Văn, Duyęn Giác vŕ thiền định của ngoại đạo, biết khắp cảnh giới sở hŕnh bất khả tư nghě của Như Lai, lěa bỏ năm pháp tự tánh. Důng pháp thân trí huệ của chư Phật Như Lai khéo tự trang nghięm, khởi cảnh giới huyễn, lęn Đâu Suất Thięn Cung, Sắc Cứu Cánh Thięn Cung trong tất cả cői Phật, cho đến được Pháp thân thường trụ của Như Lai (như Phật Thích Ca từ Đâu Suất Thięn Cung giáng sinh thŕnh Phật).
Phật bảo Đại Huệ :
- Có một thứ ngoại đạo, khởi vọng tưởng chấp trước đoạn diệt, xóa hết cái nhân giác tri, cho tất cả hư vô như thỏ không sừng, cho tất cả pháp cũng như thế. Ngoŕi ra cňn có ngoại đạo căn cứ theo chỗ vi tế của Đŕ La Phiếu (chơn lý), vọng chấp các pháp mỗi mỗi sai biệt, sanh kiến chấp ấy, cho lŕ không có sừng thỏ, thě lại nghĩ tưởng phải có sừng trâu. Đại Huệ! Họ rơi vŕo nhị kiến HỮU vŕ VÔ, chẳng rő cảnh giới tâm lượng của tự tâm, vọng tự thęm bớt, kiến lập thân thọ dụng, vọng tưởng có căn cứ số lượng. Đại Huệ! Tất cả pháp tánh cũng như thế, lěa hữu lěa vô, chẳng nęn suy tưởng cho lŕ thật có hay thật không.
- Đại Huệ! Nếu lěa hữu, vô mŕ cho thỏ không sừng lŕ tưởng thật không, cho trâu có sừng lŕ tưởng thật có, đều gọi lŕ tŕ tưởng. Đại Huệ! Theo cảnh giới Thánh trí, nęn lěa nhị kiến đối đăi.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Người chẳng vọng tưởng thấy tướng vô sanh rồi, theo đó suy nghĩ quán xét, chẳng sanh vọng tưởng, nói lŕ VÔ ư?
Phật bảo Đại Huệ :
- Chẳng phải quán xét chẳng sanh vọng tưởng mŕ nói VÔ. Tại sao? Vě vọng tưởng do chấp thật mŕ sanh; như theo chấp thật có vŕ không sừng mŕ sanh ra vọng tưởng. Nếu chẳng chấp thật thě lěa hai tướng tương đối. Do quán HỮU nęn nói thỏ không sừng, do quán VÔ nęn nói trâu có sừng. Đại Huệ! Vě pháp tương đối chẳng phải chánh nhân, nęn nói hữu nói vô, cả hai đều chẳng thŕnh. Nói THŔNH lŕ do chấp pháp tương đối mŕ thŕnh.
- Đại Huệ! Lại cňn có ngoại đạo chấp trước việc sắc không sanh khởi kiến chấp, chẳng biết thực tế của hư không, nói lěa sắc lěa hư không, sanh khởi kiến chấp ngằn mé của vọng tưởng.
- Đại Huệ! Hư không lŕ sắc, thuộc về sắc chủng. Sắc lŕ hư không, do năng trě, sở trě mŕ kiến lập, phân biệt tánh sắc tánh không. Đại Huệ! Phải biết tứ đại chủng sanh khởi, tự tướng rięng biệt, chẳng trụ hư không, nhưng không phải chẳng có hư không.
- Như thế Đại Huệ! Vě chấp pháp tương đối, quán trâu có sừng nęn nói thỏ không sừng. Nếu đem sừng trâu phân tích thŕnh vi trần, lại phân tích vi trần cho đến cực vi thě sát na chẳng có sở trụ. Họ quán theo như thế nŕo mŕ nói lŕ VÔ ư! Nếu quán vật khác thě pháp cũng như vậy.
Khi ấy, Thế Tôn bảo Đại Huệ Bồ Tát rằng :
- Nęn lěa sừng thỏ, sừng trâu, sắc tướng hư không, kiến chấp vọng tưởng. Các Đại Bồ Tát nęn suy xét vọng tưởng do tự tâm hiện, Bồ Tát vŕo tất cả quốc độ, důng phương tiện của tự tâm dạy bảo chúng sanh.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Tất cả sắc vŕ tâm,
Sanh khởi từ nơi không.
Thân thọ dụng kiến lập,
Tạng thức hiện chúng sanh.
Tâm, ý vŕ ý thức,
Pháp tự tánh có năm (1).
Vô ngă có hai thứ (2),
Do Như Lai rộng thuyết.
Dŕi, ngắn, vŕ có, không,
Lần lượt sanh lẫn nhau.
Vě KHÔNG lập nghĩa CÓ;
Vě CÓ lập nghĩa KHÔNG.
Nếu phân biệt vi trần,
Vọng sắc chẳng thể sanh.
Chỗ an lập tâm lượng,
Không nęn có ác kiến
Phi cảnh giới giác tưởng,
Tưởng Thanh Văn cũng thế,
Cảnh giới của tự giác,
Cứu thế phương tiện thuyết.
1) NĂM PHÁP CỦA TỰ TÁNH : Tướng, danh, phân biệt, chánh trí vŕ như như.
(2) HAI THỨ VÔ NGĂ : 1.- Nhân (người) vô ngă 2.- Pháp vô ngă.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát vě trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện, lại hỏi Như Lai rằng :
- Bạch Thế Tôn! Lŕm sao trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sanh? Ấy lŕ pháp đốn hay tiệm ư?
Phật bảo Đại Huệ :
- Phi tiệm phi đốn, cũng tiệm cũng đốn. Nói TIệM, ví như trái Yęm Ma La tiệm chín můi; như đại địa tiệm sanh vạn vật, Như Lại trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sanh cũng như thế, nói ĐỐN, ví như gương sáng đốn hiện tất cả sắc tướng vô tướng; như ánh sáng mặt trời đốn soi tất cả sắc tướng, Như Lai trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sanh cũng như thế.
- Đại Huệ! Pháp Y PHậT thuyết tất cả pháp vŕo tự tướng vŕ cộng tướng lŕ tập khí do tự tâm hiện, vọng tưởng tương tục do tự tâm so sánh chấp trước, mỗi mỗi không thật như huyễn. Thật ra, mỗi mỗi so sánh chấp trước đều bất khả đắc.
- Lại nữa, Đại Huệ! Vě so sánh chấp trước duyęn khởi tự tánh, sanh ra tướng vọng tưởng của tự tánh. Đại Huệ! Như nhŕ ảo thuật, nương cỏ cây, ngói đá lŕm ra đủ thứ cảnh vật huyễn hóa, do đó sanh khởi bao nhięu hěnh sắc, sanh khởi đủ thứ vọng tưởng, những vọng tưởng kia vốn chẳng chơn thật.
- Như thế, Đại Huệ! Y theo tánh duyęn khởi sanh khởi vọng tưởng, y mỗi mỗi vọng tưởng hěnh thŕnh mỗi mỗi sự vật hiện hŕnh, ấy gọi lŕ Y PHậT thuyết pháp.
- Đại Huệ! Nói HÓA PHậT lŕ bố thí, trě giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định vŕ trí huệ, lěa ấm, giới, nhập, giải thoát, thức tướng phân biệt, lŕ do quán xét kiến lập, sięu việt kiến chấp ngoại đạo vŕ kiến chấp cői Vô Sắc.
- Đại Huệ! Nói PHÁP PHậT, lŕ lěa phan duyęn, lěa tất cả sở tác, tướng căn vŕ số lượng đều diệt, chẳng phải tướng ngă chấp vŕ cảnh giới sở chấp của phŕm phu, Thanh Văn, Duyęn Giác vŕ ngoại đạo. Ấy lŕ do tướng cứu cánh sai biệt của Tự Giác Thánh Trí kiến lập. Cho nęn, Đại Huệ! Tướng cứu cánh sai biệt của Tự Giác Thánh trí nęn sięng tu học, vŕ kiến chấp do tự tâm hiện cần phải diệt trừ.
- Lại nữa, Đại Huệ! Có hai thứ tướng phân biệt thông với thừa Thanh Văn, ấy lŕ : Chấp tướng Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt vŕ tướng so sánh chấp trước tánh vọng tưởng của tự tánh.
- Thế nŕo lŕ tánh "Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt" của Thanh Văn? Ấy lŕ cảnh giới Chơn Đế, vô thường, khổ, không, vô ngă, lěa dục tịch diệt, dứt ấm, giới, nhập, tự cộng tướng, ngoŕi bất hoại tướng, như thật biết tâm được tịch lặng. Tâm tịch lặng xong, được Thiền định giải thoát Tam muội đạo quả. Nhưng chánh thọ giải thoát ấy chẳng lěa tập khí biến dịch sanh tử bất tư nghě, đắc tự giác Thánh, ham trụ thừa Thanh Văn, ấy gọi lŕ tướng Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt của Thanh Văn.
- Đại Huệ! Ham trụ Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt của Đại Bồ Tát, chẳng phải ham pháp môn diệt vŕ ham chánh định, chỉ vě thương xót chúng sanh, vŕ theo đúng bản nguyện mŕ không thủ chứng. Đại Huệ! Đại Bồ Tát đối với các tướng Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt của thừa Thanh Văn ham thích, chẳng nęn tu học.
- Đại Huệ! Thế nŕo lŕ so sánh chấp trước tánh vọng tưởng tự tánh của thừa Thanh Văn? Ấy lŕ đại chủng xanh, vŕng, đỏ, trắng, địa, thủy, hỏa, phong, chẳng do tạo tác mŕ sanh tự tướng, cộng tướng, chỉ lŕ cái phương tiện của Phật thuyết. Người Thanh Văn do đó khởi tự tánh vọng tưởng, Đại Bồ Tát đối với pháp ấy nęn biết nęn xả, liền nhập pháp Vô Ngă tướng vŕ diệt nhơn Vô Ngă tướng, lần lượt tiến đến chư Địa, ấy gọi lŕ tướng so sánh chấp trước tánh vọng tưởng tự tánh của thừa Thanh Văn.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Thế Tôn sở thuyết cảnh giới thường bất tư nghě của Đệ Nhất Thánh Trí vŕ cảnh giới Đệ Nhất Nghĩa, chẳng phải những ngoại đạo sở thuyết nhân duyęn thường bất tư nghě ư?
Phật bảo Đại Huệ :
- Chẳng phải nhân duyęn đắc thường bất tư nghě của ngoại đạo. Tại sao? Thường bất tư nghě của những ngoại đạo, chẳng do tự tướng thŕnh. Nếu thường bất tư nghě chẳng do tự tướng thŕnh thě cớ sao được hiển hiện thường bất tư nghě? Lại nữa, Đại Huệ! Bất tư nghě nếu do tự tướng thŕnh thě ắt phải lŕ pháp thường, nếu do người lŕm ra thě chẳng thể thŕnh thường bất tư nghě, vě do lŕm mới có, chẳng phải thường có vậy.
- Đại Huệ! Ta nói Đệ Nhất Nghĩa thường bất tư nghě, tướng nhân thŕnh Đệ Nhất Nghĩa lŕ lěa tánh phi tánh, nęn đắc tướng tự giác mŕ vô tướng. Cái nhân của Đệ Nhất Nghĩa Trí, vě có cái nhân lěa tánh phi tánh, ví như hư không vô tác, Niết Bŕn tận diệt, nęn chính pháp ấy tự thường, chẳng do tạo tác thŕnh thường. Như thế, chẳng đồng với định luận thường bất tư nghě của ngoại đạo.
- Đại Huệ! Thường bất tư nghě nŕy do chư Như Lai Tự Giác Thánh Trí chứng đắc, nęn thường bất tư nghě của Tự Giác Thánh Trí, cần phải tu học.
- Lại nữa, Đại Huệ! Pháp thường bất tư nghě của ngoại đạo chẳng có tánh thường, vě có cái nhân của tướng khác, chẳng phải cái nhân của sức tướng tự thŕnh. Lại nữa, Đại Huệ! Pháp thường bất tư nghě của ngoại đạo có sở tác, tánh phi tánh vô thường, theo kiến chấp suy tư tự cho lŕ thường.
- Đại Huệ! Pháp ta cũng důng nhân duyęn như thế, vě tánh phi tánh, chẳng lập sở tác, chẳng có thường kiến, nơi cảnh giới Tự Giác Thánh Trí, nói cái thường ấy tự vô nhân ( chẳng có sự bắt đầu ). Đại Huệ! Nếu các ngoại đạo lập cái nhân tướng thŕnh thường bất tư nghě, lập cái nhân của tự tướng, nói tánh phi tánh, thě đồng như sừng thỏ, vě pháp thường bất tư nghě của họ chỉ có ngôn thuyết vọng tưởng. Bọn ngoại đạo có cái lỗi như thế. Tại sao? Vě chỉ có ngôn thuyết vọng tưởng, đồng như sừng thỏ, chẳng phải do tự tướng vốn saün đầy đủ.
- Đại Huệ! Pháp thường bất tư nghě của Ta do tướng tự giác chứng đắc, lěa sở tác, tánh phi tánh, nęn tự vốn lŕ thường, chẳng phải ngoŕi tánh phi tánh, suy nghĩ pháp vô thường cho lŕ thường. Đại Huệ! Nếu ngoŕi tánh phi tánh, pháp vô thường suy nghĩ cho lŕ thường, lŕ cái thuyết thường bất tư nghě của ngoại đạo. Vě họ chẳng biết cái tướng của tự nhân thường bất tư nghě vốn saün đầy đủ, nęn xa cách với tướng cảnh giới đắc Tự Giác Thánh Trí, họ chẳng nęn thuyết.
- Lại nữa, Đại Huệ! Các Thanh Văn sợ cái khổ của vọng tưởng sanh tử mŕ cầu Niết Bŕn, chẳng biết tất cả tánh sai biệt của sanh tử Niết Bŕn lŕ vọng tưởng phi tánh, do cảnh giới các căn thôi nghĩ, cho lŕ Niết Bŕn, chẳng phải chuyển Tạng thức thŕnh Tự Giác Thánh Trí vậy.
- Thế nęn, Phật đối với phŕm phu nói có Tam thừa, nói những tâm lượng vốn chẳng thật có, họ chẳng biết cảnh giới tự tâm hiện của chư Như Lai nơi quá khứ, hiện tại, vị lai, mŕ so sánh chấp trước cảnh giới ngoŕi tâm hiện, nęn thường lưu chuyển trong vňng sanh tử.
- Lại nữa, Đại Huệ! Tất cả pháp vốn vô sanh, ấy lŕ quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật sở thuyết. Tại sao? Nói Tự TÂM HIỆN, lŕ tánh phi tánh, lěa hữu phi hữu mŕ sanh. Đại Huệ! Tất cả tánh vô sanh thě tất cả pháp như sừng thỏ, mŕ phŕm phu ngu si, vě tự tánh vọng tưởng chấp cho lŕ thật.
- Đại Huệ! Tất cả pháp Vô Sanh, lŕ cảnh giới của Tự Giác Thánh Trí, tất cả tướng tự tánh của tất cả tánh vốn vô sanh, chẳng phải hai thứ cảnh giới vọng tưởng nhị kiến của phŕm phu, kiến lập tướng tự tánh của sắc thân vŕ tŕi ( sở hữu của thân ). Đại Huệ! Chuyển cái tướng năng nhiếp, sở nhiếp của Tạng thức mŕ phŕm phu đọa vŕo nhị kiến của sanh, trụ, diệt, hy vọng tất cả tánh có sanh, sanh những vọng tưởng hữu vŕ phi hữu, chẳng phải Thánh Hiền vậy.
- Lại nữa, Đại Huệ! Có năm thứ chủng tánh Vô gián. Thế nŕo lŕ năm? Ấy lŕ : Thanh Văn thừa Vô gián chủng tánh, Duyęn Giác thừa Vô gián chủng tánh, Như Lai thừa Vô gián chủng tánh, Bất định chủng tánh vŕ Các biệt chủng tánh ( ngoại đạo chủng tánh ).
- Thế nŕo lŕ THANH VĂN THỪA VÔ GIÁN CHỦNG TÁNH? Nếu có người nghe nói đến ấm, giới, nhập, tự cộng tướng, lúc ấy lỗ chân lông toŕn thân cảm thấy nhẹ nhŕng yęn vui vŕ ham tu trí tướng, chẳng tu tướng duyęn khởi phát ngộ, khởi tâm đoạn dứt tập khí phiền năo, nhưng chẳng đoạn, chẳng độ bất tư nghě biến dịch sanh tử, chỉ độ phần đoạn sanh tử, cho lŕ sanh tử của ta đă hết, phạm hạnh đă lập, sau nŕy chẳng thọ sanh nữa, như thật biết tu tập nhân vô ngă, cho đến chứng đắc Niết Bŕn của Thanh Văn, ấy gọi lŕ Thanh Văn Thừa Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! Thế nŕo lŕ DUYĘN GIÁC THỪA VÔ GIÁN CHỦNG TÁNH? Nếu có người nghe nói những khác biệt của nhân duyęn Vô Gián, toŕn thân lông dựng lęn, rơi lệ dầm dề, đối với những tướng chẳng phải mười hai nhân duyęn thě cảm thấy không thích, mỗi mỗi tự thân mỗi mỗi thần thông, hoặc lěa hoặc hợp, đủ thứ biến hóa, lúc nghe thuyết nŕy, tâm liền ngộ nhập. Nếu biết họ thuộc về Duyęn Giác Thừa Vô Gián chủng tánh rồi, tůy thuận căn tánh của họ mŕ vě họ thuyết pháp Duyęn Giác Thừa, ấy gọi lŕ tướng Duyęn Giác Thừa Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! NHƯ LAI THỪA VÔ GIÁN CHỦNG TÁNH có bốn thứ : 1.- Tự tánh pháp Vô Gián chủng tánh. 2.- Lěa tự tánh pháp Vô Gián chủng tánh. 3.- Đắc tự giác Thánh Vô Gián chủng tánh. 4.- Ngoŕi sát thů thắng ( ngoŕi quốc độ thů thắng, có nghĩa lŕ Vô sở trụ ) Vô Gián chủng tánh. Đại Huệ! Nếu người nghe thuyết bốn việc nŕy, vŕ lúc nghe thuyết cảnh giới bất tư nghě thân tŕi ( ngă vŕ ngă sở ) kiến lập do tự tâm hiện, tâm chẳng kinh sợ, ấy gọi lŕ tướng Như Lai Thừa Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! BẤT ĐịNH CHỦNG TÁNH lŕ : Khi người nghe thuyết ba thứ chủng tánh kể tręn, tůy theo lúc nghe chủng tánh nŕo thě ngộ nhập chủng tánh ấy, theo đó tu tập mŕ thŕnh tựu. Như nghe thuyết thừa Thanh Văn thě thŕnh chủng tánh Thanh Văn, nghe thuyết thừa Duyęn Giác thě thŕnh chủng tánh Duyęn Giác, nghe thuyết thừa Như Lai thě thŕnh chủng tánh Như La, ấy gọi lŕ Bất Định Chủng Tánh.
- Đại Huệ! CÁC BIệT VÔ GIÁN lŕ : Những chúng sanh cňn chấp thật kiến giác như ngă, nhơn, chúng sanh, thọ mạng, tăng trưởng thiện căn, sĩ phu v.v... mŕ cầu chứng Niết Bŕn. Lại nghe lời thuyết pháp của ngoại đạo, cho tất cả tánh đều có kẻ tác, nói đó lŕ Niết Bŕn, cho như thế lŕ giác ngộ, đối với pháp Vô Ngă chẳng có phần, nęn họ không thể giải thoát. Ấy lŕ những người tu Thanh Văn thừa mŕ thuộc về ngoại đạo Vô Gián chủng tánh, chẳng xuất luân hồi mŕ cho lŕ xuất, ấy gọi lŕ Các Biệt Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! Người sơ Trị Địa (1) nói kiến lập chủng tánh lŕ vě muốn sięu nhập Vô Sở Hữu Địa, nęn có sự kiến lập nŕy. Người tự tu tự giác, phải dứt sạch tập khí phiền năo, thấy pháp Vô Ngă, từ đắc Tam muội của Thanh Văn, cho đến năm thứ chủng tánh kia, cuối cůng đều sẽ chứng đắc Pháp Thân Tối Thắng của Như Lai.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Tu Đŕ Hoŕn Nhập Lưu,
Tư Đŕ Hŕm Văng Lai.
A Na Hŕm Bất Hoŕn,
Đến quả A La Hán.
Gọi lŕ thừa Thanh Văn.
Tam thừa vŕ Nhất Thừa,
Phi thừa đúng ta thuyết.
Phŕm phu kém trí huệ.
Chư Thánh xa lěa tịch.
Pháp môn Đệ Nhất Nghĩa,
Xa lěa giáo Nhị thừa,
Trụ nơi Vô sở hữu.
Sao lại lập Tam thừa.
Chư thiền pháp vô lượng,
Vô Sắc Tam Ma Đề,
Thọ tưởng thảy tịch diệt.
Cũng chẳng có tâm lượng.
(1) TRI ĐIA : Trị tâm địa như khai thác đất hoang.
Lược Giải :
Bốn câu trước lŕ tứ quả của Thanh Văn, PHI THỪA tức lŕ Tối Thượng Thừa, chẳng thuộc tam thừa vŕ Nhất thừa, nęn nói Phi Thừa. TịCH đối với động, cňn nằm trong tương đói, chư Thánh chẳng trụ nơi tịch, nęn nói XA LĚA TịCH. Trụ Nơi Vô Sở Hữu lŕ trụ nơi vô sở trụ, chứ chẳng phải chấp không. LẬP TAM THỪA lŕ tạm thiết lập phương tiện để độ chúng sanh. Pháp Thiền Vô Lượng, chẳng thể kể xiết, như phŕm phu thiền, ngoại đạo thiền, Tiểu thừa thiền, Đại thừa thiền, mỗi mỗi đều có nhiều thứ. Nay nói VÔ SẮC, lŕ gồm có bốn thứ thiền quán của Vô Sắc Giới. TAM MA ĐỀ lŕ thay cho ba thứ thiền quán của giáo môn. Nói chung tất cả thiền đều muốn đối trị các bệnh chấp ngũ uẩn. Hai thứ Thọ Tưởng lŕ thay cho ngũ uẩn ( Sắc, thọ, tưởng, hŕnh, thức), nęn nói Thọ Tưởng Thảy Đều Diệt. Tâm Lượng lŕ chỉ số lượng của tâm, vě bản thể của tâm cůng khắp không gian vŕ thời gian, chẳng có số lượng, nęn nói Chẳng Có Tâm Lượng.
Lược Giải hết
CHÁNH VĂN :
- Đại Huệ! Nói NHẤT XIỂN ĐỀ thật chẳng phải Nhất Xiển Đề. Nếu Nhất Xiển Đề lŕ thật, thě ai chuyển được ai? Vậy thế gian lŕm sao giải thoát? Đại Huệ! Có hai thứ Nhất Xiển Đề :
1.- Xả bỏ tất cả thiện căn vŕ xả bỏ phát nguyện chúng sanh từ vô thỉ. Sao nói xả bỏ tất cả thiện căn? Ấy lŕ vě phỉ báng Bồ Tát Tạng vŕ nói lời ác rằng : "Chẳng phải tůy thuận kinh luật mŕ được giải thoát". Vě xả bỏ tất cả thiện căn nęn chẳng thể chứng nhập Niết Bŕn.
2.- Bồ Tát vě độ tất cả chúng sanh được chứng Niết Bŕn mŕ có bản nguyện phương tiện tự chẳng thủ chứng Niết Bŕn. Đại Huệ! Pháp Niết Bŕn kia, gọi lŕ Pháp Tướng chẳng Niết Bŕn. Đây cũng thuộc về loại Nhất Xiển Đề.
Đại Huệ bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Tại sao nhất định chẳng thủ chứng Niết Bŕn?
Phật bảo Đại Huệ :
- Bồ Tát Nhất Xiển Đề, biết tất cả pháp vốn đă lŕ Niết Bŕn, chẳng cầu thủ chứng Niết Bŕn nữa, mŕ chẳng phải xả bỏ tất cả thiện căn, thŕnh Nhất Xiển Đề kia vậy.
- Đại Huệ! Người Nhất Xiển Đề xả bỏ tất cả thiện căn, lại nhờ thần lực Như Lai, cũng có thể tái phát thiện căn. Tại sao? Vě Như Lai chẳng xả bỏ tất cả chúng sanh. Do đó, nęn nói Bồ Tát Nhất Xiển Đề chẳng thủ chứng Niết Bŕn.
- Lại nữa, Đại Huệ! Đại Bồ Tát phải thấu hiểu ba thứ tự tánh. Thế nŕo lŕ ba thứ tự tánh (1)? Ấy lŕ : Vọng tưởng tự tánh ( Biến kế sở chấp ), nhân duyęn tự tánh ( Y tha khởi ) vŕ thŕnh tựu tự tánh ( Vięn thŕnh thật ). Vọng tưởng tự tánh do chấp trước tướng sanh.
(1) BA THỨ TỰ TÁNH : Có hai thứ : A. Lŕ ba tánh : Thiện, ác, vô ký (thuộc về danh số). B. Lŕ ba tánh : Biến kế sở chấp, Y tha khởi vŕ Vięn thŕnh thật (thuộc về thuật ngữ).
GHI CHÚ :
A. Tánh THIệN, ÁC, VÔ KÝ :
1.- Tánh THIệN : Lŕ lŕm những việc có lợi ích cho bản thân vŕ người khác nơi đời hiện tại vŕ vị lai, tin tưởng tâm thiện lŕ do chủng tử thiện căn sở tạo tất cả việc thiện, cũng gọi lŕ thiện nghiệp.
2.- Tánh ÁC : Do ác tâm tham dục sanh khởi, tạo tất cả nghiệp, vě phạm tổn hại đến měnh hoặc người khác nơi đời hiện tại vŕ vị lai, thuộc về tánh ác, cũng gọi lŕ ác nghiệp.
3.- Tánh VÔ KÝ : Lŕ pháp phi thiện phi ác, chẳng có chút niệm nŕo dính mắc sự lợi ích hay tổn hại, chẳng thể ghi ra để phân biệt. Trong Duy Thức có hai thứ Vô Ký : Vô Ký có che lấp vŕ Vô ký chẳng che lấp. Nói "Vô Ký có che lấp" lŕ có tác dụng rất yếu của mę vọng, dů chẳng có sức để lợi ích hay tổn hại měnh vŕ người, nhưng có cái thể mę vọng che lấp Thánh đạo, những sự vật đồng như chướng nŕy đều thuộc Vô Ký có che lấp, như thức thứ bảy. Nói "Vô Ký chẳng che lấp" lŕ bản thể chẳng phải mę vọng, tự tánh rất yếu, chẳng có chút sức để lợi ích hay tổn hại cho měnh vŕ người, gọi lŕ Vô Ký chẳng che lấp, như thức thứ tám vŕ nội căn ngoại khí v.v... Đồng như tánh nŕy đều thuộc Vô Ký chẳng che lấp. Gọi chung lŕ tánh Vô Ký.
B. Tánh BIẾN, Y, VIĘN :
1.- Tánh BIẾN KẾ SỞ CHẤP : Do tập khí vọng tưởng của phŕm phu có tánh chấp thật, so sánh chấp trước tất cả pháp gọi lŕ BIẾN KẾ. Vě vọng tưởng biến kế mę chấp, chấp tất cả tánh thật có hay thật không, như thấy sợi dây lầm tưởng cho lŕ con rắn, nhưng thật thě chẳng có bản thể của rắn, chỉ lŕ vọng těnh mę chấp cho lŕ rắn thôi, ấy gọi lŕ Biến Kế Sở Chấp.
2.- Tánh Y THA KHỞI : Lŕ y theo nhân duyęn mŕ sanh khởi tất cả vạn pháp. Chữ THA thay cho nhân duyęn, do chủng tử của thức thứ tám lŕm đệ nhất nhân, đồng thời nhờ mỗi mỗi trợ duyęn khác mŕ sanh khởi các tướng, lěa vọng tưởng mŕ tự tồn tại, cũng như sợi dây do bố gai, công cụ, nhân công lŕm nhân duyęn mŕ sanh khởi, gọi lŕ tánh Y Tha Khởi.
3.- Tánh VIĘN THŕNH THậT : Nghĩa lŕ vięn măn thŕnh tựu tánh chơn thật, cũng gọi lŕ pháp tánh, cũng gọi lŕ như như, tức lŕ thể tánh của tất cả pháp Vô Vi. Pháp tánh ở đây có hai nghĩa : Nói "Pháp Tánh tůy duyęn" lŕ tánh Y Tha Khởi, thuộc nghĩa thật của Đại thữa; hoặc nói "Pháp tánh lŕ Sở Y" do tánh Y tha mŕ kiến lập, thuộc nghĩa quyền của Đại thừa ( phương tiện sở lập ).
Nhưng trong ba thứ tánh nầy, tánh Biến Kế Sở Chấp lŕ vọng hữu, tánh Y Tha Khởi lŕ giả hữu, tánh Vięn Thŕnh Thật lŕ thật hữu. Cňn nói ngược lại, tánh Biến Kế Sở Chấp lŕ thật vô, tánh Y Tha Khởi lŕ tương tự hữu, tánh Vięn Thŕnh Thật lŕ chơn hữu, ba tánh nŕy đầy đủ trong mọi sự vật. Như pháp quá khứ, vị lai, lông růa sừng thỏ, cho lŕ thật thě thuộc tánh Biến Kế Sở Chấp v.v... Nói tóm lại, pháp Vô Vi thuộc tánh Vięn Thŕnh Thật, ví như bông hoa, do vọng tưởng mę chấp cho lŕ có tướng hoa thật, lŕ tánh Biến Kế Sở Chấp, biết lŕ từ nhân duyęn sanh khởi, giả hiện tướng hoa, lŕ tánh Y Tha Khởi, ngộ được thật tế của hoa, ngoŕi tánh vŕ phi tánh, lŕ tánh Vięn Thŕnh Thật vậy.
Ghi chú hết
Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng :
- Sao nói vọng tưởng tự tánh từ tướng sanh?
Phật bảo Đại Huệ :
- Sự tướng của duyęn khởi tự tánh, do tướng hŕnh hiển bŕy tướng sự, đối với tướng so đo chấp trước, thŕnh có hai tướng vọng tưởng tự tánh, do Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác phương tiện kiến lập, gọi lŕ danh tướng chấp trước tướng vŕ sự tướng chấp trước tướng. Nói DANH TƯỚNG CHẤP TRƯỚC TƯỚNG lŕ chấp trước các pháp trong ngoŕi; Sự TƯỚNG CHẤP TRƯỚC TƯỚNG lŕ theo việc trong ngoŕi của tự tướng cộng tướng sanh khởi chấp trước như thế. Ấy gọi lŕ tướng của hai thứ vọng tưởng tự tánh, vě nương theo nhân duyęn mŕ sanh nęn gọi lŕ duyęn khởi tự tánh.
- Thế nŕo lŕ THŕNH TựU Tự TÁNH? Ấy lŕ lěa vọng tưởng của hai thứ danh tướng vŕ sự tướng, tức lŕ cảnh giới sở hŕnh của Tự Giác Thánh Trí do Thánh Trí sở chứng đắc, ấy gọi lŕ Thŕnh Tựu Tự Tánh, cũng gọi lŕ Tâm Như Lai Tạng.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng:
Danh tướng vŕ phân biệt,
Với hai thứ tự tánh.
Chánh trí vŕ Như như,
Thŕnh tựu năm pháp tướng.
- Đại Huệ! Ấy gọi lŕ Quán Sát Ngũ Pháp Tự Tánh Tướng Kinh. Cảnh giới sở hŕnh của Kinh nŕy lŕ ý thú Tự Giác Thánh Trí, chúng Đại Bồ Tát cần phải tu học.
- Lại nữa, Đại Huệ! Đại Bồ Tát khéo quán hai thứ tướng Vô ngă. Thế nŕo lŕ hai thứ tướng Vô ngă? Ấy lŕ Nhơn Vô ngă vŕ Pháp Vô Ngă.
- Thế nŕo NHƠN VÔ NGĂ TRÍ? Lŕ lěa ngă vŕ ngă sở, lěa tụ duyęn của Ấm, Giới, Nhập, lěa sự sanh khởi vô minh nghiệp ái, lục căn nhiếp thọ lục trần sanh ra lục thức, những chấp trước ấy đều phải lěa. Vě tất cả căn, thân ( Chánh báo ), khí giới ( Y báo ) đều do tự tâm hiện, lŕ tướng của tự vọng tưởng, như dňng nước, như chủng tử, như đčn, như gió, như mây, sát na lần lượt hoại. Thô động như khỉ vượn, ưa chỗ bất tịnh như con ruồi, không biết đủ như gió thổi lửa, nhân tập khí hư ngụy từ vô thỉ như bánh xe đạp nước, đủ thứ thân sắc, sanh tử luân hồi trong lục đạo như huyễn thuật vŕ thần chú mŕ tůy cơ phát khởi trí huệ, khéo biết tất cả tướng kia đều chẳng thật thě phá được nhơn ngă chấp, ấy gọi lŕ Nhơn Vô Ngă Trí.
- Thế nŕo lŕ PHÁP VÔ NGĂ TRÍ? Biết ấm, giới, nhập lŕ vọng tưởng, tướng tự tánh, lěa ngă, ngă sở, những ấm, giới, nhập tích tụ, do dây trói của nghiệp ái lần lượt duyęn nhau sanh khởi, thật tướng vốn chẳng lay động, các pháp cũng thế. Lěa tướng vọng tưởng tự cộng tướng chẳng thật, do sức vọng tưởng của phŕm phu sanh ra, chẳng phải Thánh Hiền, vě tự tánh lěa tâm, ý, ý thức vŕ năm pháp. Đại Huệ! Đại Bồ Tát khéo quán tất cả pháp Vô Ngă, khéo tu pháp Vô Ngă, thě Đại Bồ Tát chẳng bao lâu sẽ chứng đắc Sơ Địa, quán tướng Địa Vô Sở Hữu, quán sát mở mang giác huệ, đến Hoan Hỷ Địa, lần lượt tiến lęn, sięu việt tướng cửu địa, chứng Pháp Vân Địa, ngay đó biến lập vô lượng bửu trang nghięm, ngồi Đại Bửu Lięn Hoa trong Đại Bửu cung điện, đồng một loại như tướng vua, có những quyến thuộc Bồ Tát từ tất cả cői Phật đến vây quanh, được tay Phật quán đảnh, giống như sự quán đảnh của Thái Tử Chuyển Luân Thánh Vương. Từ phŕm phu tu tập, sanh khởi cảnh giới huyễn của tự tánh, tới điạ vị sięu Phật tử, cho đến pháp Tự Giác Thánh Trí, sẽ được Pháp thân tự tận của Như Lai, hiện pháp Vô Ngă, ấy gọi lŕ Pháp Vô Ngă tướng. Chúng Đại Bồ Tát cần nęn tu học.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát lại bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Cúi xin Phật thuyết pháp kiến lập vŕ phủ định, khiến con vŕ chư Đại Bồ Tát lěa kiến lập vŕ phủ định của ác kiến nhị bięn, chóng được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.
Thế Tôn hứa khả sự thỉnh cầu của Đại Huệ Bồ Tát mŕ thuyết kệ rằng :
Kiến lập vŕ phủ định,
Vốn chẳng có tâm lượng.
Thân thọ dụng kiến lập,
Tâm phŕm chẳng thể biết.
Ngu si chẳng trí huệ,
Chấp kiến lập phủ định.
Khi ấy, Thế Tôn muốn hiển bŕy đại nghĩa nŕy mŕ bảo Đại Huệ rằng :
- Có bốn thứ phi hữu mŕ lại có kiến lập. Thế nŕo lŕ bốn?
1. Phi hữu tướng kiến lập.
2. Phi hữu kiến kiến lập.
3. Phi hữu nhân kiến lập.
4. Phi hữu tánh kiến lập.
Ấy gọi lŕ bốn thứ kiến lập. Cňn nói PHỦ ĐịNH nghĩa lŕ : Ở nơi sở lập kia vốn vô sở đắc, vě quán sát sai lầm mŕ khởi tâm phủ định, ấy gọi lŕ Tướng Kiến Lập Phủ Định.
- Lại nữa, Đại Huệ! Thế nŕo lŕ PHI HỮőU TƯỚNG KIẾN LậP TƯỚNG? Ấy lŕ : Tự cộng tướng của ấm giới nhập vốn phi hữu mŕ khởi tâm chấp trước, cho lŕ thế nŕy thế kia, gọi lŕ Phi Hữu Tướng Kiến Lập Tướng. Phi hữu tướng kiến lập tướng nŕy, lŕ lỗi vọng tưởng hư ngụy từ vô thỉ, do đủ thứ tập khí kiến chấp mŕ sanh khởi.
- Đại Huệ! PHI HỮőU KIẾN KIẾN LậP TƯỚNG lŕ kiến chấp ấm, giới, nhập, ngă, nhơn, chúng sanh, thọ mạng, nuôi dưỡng thiện căn ( kẻ lŕm ), sĩ phu ( kẻ thọ nhận ), v.v... như thế gọi lŕ Phi Hữu Kiến Kiến Lập Tướng.
- PHI HỮőU NHÂN KIẾN LẬäP TƯỚNG lŕ khi ý thức sơ khởi chẳng từ nhân sanh, lúc trước vốn chẳng sanh, lúc sau mới như huyễn mŕ sanh, vốn chẳng có vật lŕm nhân. Như nhăn thức do vọng tưởng sắc, không, sáng tối mŕ sanh thức, thức sanh rồi liền diệt, ấy gọi lŕ Phi Hữu Nhân Kiến Lập Tướng.
- Đại Huệ! PHI HỮőU TÁNH KIẾN LậP TƯỚNG lŕ tự tánh của ba pháp vô vi : Hư không, Niết Bŕn vŕ trạch diệt ( do sức trí huệ mŕ chứng đắc pháp diệt ) vốn chẳng có tự tánh, như lông růa sừng thỏ, lěa có vŕ không mŕ hiện, ấy gọi lŕ Phi Hữu Tánh Kiến Lập Tướng.
- Kiến lập vŕ phủ định lŕ do vọng tưởng của phŕm phu chẳng khéo quán sát tự tâm hiện lượng, chẳng phải chỗ thấy của Thánh Hiền. Bậc Đại Bồ Tát nęn sięng tu học, lěa hai thứ ác kiến kiến lập vŕ phủ định.
- Lại nữa, Đại Huệ! Đại Bồ Tát phải khéo biết tâm, ý, ý thức, năm pháp của tự tánh vŕ hai thứ tướng Vô Ngă; vě sự yęn ổn của chúng sanh, nęn tiến đến cứu cánh. Như hạt châu như ý hiện ra đủ thứ sắc tướng, lŕ do nhân duyęn vọng tưởng phân biệt mŕ sanh khởi, đại chúng nơi tất cả pháp hội của Như Lai, nghe Phật thuyết pháp như mộng huyễn, như ánh sáng, như bóng trăng trong nước, pháp ấy lěa sanh diệt đoạn thường vŕ lěa Thanh Văn, Duyęn Giác, được trăm ngŕn Tam muội, cho đến trăm ngŕn ức na do tha Tam muội. Đắc Tam muội xong, dạo khắp các cői Phật, cúng dường chư Phật, lęn các Thięn cung hoằng dương Tam Bảo, thị hiện thân Phật, có chúng Thanh Văn, Bồ Tát vây quanh. Důng tự tâm hiện lượng để độ thoát chúng sanh, phân biệt diễn thuyết ngoŕi tánh vô tánh, khiến thảy đều xa lěa kiến chấp có vŕ không v. v...
Khi ấy, Thế Tôn muốn lập lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Phật tử khéo quán sát,
Thế pháp do tâm tạo.
Thị hiện đủ thứ thân,
Sức thần thông tự tại.
Tất cả đều thŕnh tựu,
Sở tác vô chướng ngại.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng : Cúi xin Thế Tôn vě chúng con thuyết tất cả pháp tánh không, lěa tướng tự tánh vốn Vô Sanh bất nhị, khiến chúng con vŕ chư Bồ Tát giác ngộ, lěa hai thứ vọng tưởng Có vŕ Không, Vô Sanh, bất nhị vŕ lěa tướng tự tánh.
- Đại Huệ! Nói sơ lược có bảy thứ không lŕ : Tướng không, tự tánh không, hŕnh không, vô hŕnh không, tất cả pháp lěa ngôn thuyết không, Đệ Nhất Nghĩa Thánh Trí Đại không vŕ Bỉ bỉ không.
- Thế nŕo lŕ TƯỚNG KHÔNG? ấy lŕ tự tướng cộng tướng của tất cả pháp không, vě tướng tự tha vŕ cộng đều chẳng thể sanh, do vọng tưởng phân biệt đối đăi với nhau tích tụ mới có. Nếu quán sát phân tích thě cứu cánh lŕ vô tánh. Vě vô tánh nęn tánh chẳng trụ, nęn nói tất cả tánh tướng không, gọi lŕ Tướng Không.
- Thế nŕo lŕ TÁNH TỰ TÁNH KHÔNG? Ấy lŕ tự tánh của chính měnh vốn Vô Sanh, tức lŕ tự tánh của tất cả pháp không, nęn nói Tánh của Tự Tánh Không.
- Thế nŕo lŕ HAŔNH KHÔNG? Ấy lŕ hŕnh ấm lěa ngă, Ngă sở, do tác nghiệp sở thŕnh, nghĩa lŕ từ nhân duyęn hňa hợp mŕ sanh, ấy gọi lŕ Hŕnh Không.
- Thế nŕo lŕ VÔ HŔNH KHÔNG? Duyęn nhau sanh khởi theo Hŕnh Không như thế nŕy, tự tánh vốn vô tánh, ấy gọi lŕ Vô Hŕnh Không.
- Thế nŕo lŕ TẤT CẢ PHÁP LĚA NGÔN THUYẾT KHÔNG? Vě vọng tưởng tự tánh chẳng có ngôn thuyết, nęn tất cả pháp lěa ngôn thuyết, ấy gọi lŕ Tất Cả Pháp Lěa Ngôn Thuyết Không.
- Thế nŕo lŕ TẤT CẢ PHÁP ĐỆ NHẤT NGHĨA THÁNH TRÍ ĐẠI KHÔNG? Vě người đắc Tự Giác Thánh Trí thě tất cả kiến chấp tập khí đều không, ấy gọi lŕ Tất Cả Pháp Đệ Nhất Nghĩa Thánh Trí Đại Không.
- Thế nŕo Bỉ Bỉ KHÔNG? Nghĩa lŕ ở nơi kia chẳng có cái không kia, gọi lŕ Bỉ Bỉ Không. Đại Huệ! Ví như người mẹ của Lộc Tử lŕ nữ cư sĩ Tỳ Xá, vě xây dựng Tịnh xá cho Tỳ Kheo ở, chẳng nuôi voi, ngựa, trâu, dę v.v... Nay nói Bỉ Không, chẳng phải nơi kia không có chúng Tỳ Kheo, cũng chẳng phải Tịnh xá trống rỗng không, cũng chẳng phải Tỳ Kheo tánh không, cũng chẳng phải chỗ khác không có voi, ngựa, nghĩa lŕ tự tướng của tất cả pháp, cái kia, ở nơi kia chẳng có cái kia, ấy gọi lŕ Bỉ Bỉ Không. nói chung trong bảy thứ Không, Bỉ Bỉ Không lŕ cái không rất thô, ngươi nęn xa lěa.
- Đại Huệ! Nói CHẲNG TỰ SANH chẳng phải Vô Sanh, ngoŕi trụ chánh định ra, gọi lŕ Vô sanh, nghĩa lŕ lěa tự tánh tức lŕ Vô Sanh. Sự lưu chú tương tục từng sát na vốn lěa tự tánh vŕ tánh dị thục ( lúc sau chín můi ) hiện ra tất cả tánh đều lěa tự tánh, cho nęn nói tất cả tánh lěa lự tánh.
- Sao nói BẤT NHI. ? Vě tất cả pháp như âm, dương, dŕi, ngắn, trắng, đen v.v... đều lŕ nhị, vě các tướng lŕm nhân với nhau mới có, chẳng phải ngoŕi Niết Bŕn có sanh tử, chẳng phải ngoŕi sanh tử có Niết Bŕn, sanh tử Niết Bŕn chẳng có tướng trái nhau : tất cả pháp cũng như thế, nęn gọi lŕ Bất Nhị. Cho nęn pháp Không, pháp Vô Sanh, pháp Bất Nhị, pháp lěa tướng tự tánh cần nęn tu học.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Ta thường nói pháp Không,
Xa lěa nơi đoạn thường.
Sanh tử như mộng huyễn,
Mŕ nghiệp tánh chẳng hoại.
Hư không vŕ Niết Bŕn,
Tịch diệt cũng như thế.
Phŕm phu chấp vọng tưởng,
Bậc Thánh lěa hữu vô.
Khi ấy, Thế Tôn lại bảo Đại Huệ rằng :
- Đại Huệ! pháp Không, pháp Vô Sanh, pháp Bất Nhị, pháp lěa tự tánhv.v... đều có ghi vŕo kinh giáo của Phật, tất cả kinh điển đều thuyết nghĩa nŕy. Vě tůy thuận tâm hy vọng của chúng sanh mŕ phương tiện phân biệt thuyết để hiển bŕy nghĩa lý chẳng phải ở nơi ngôn thuyết có sự chơn thật. Như bầy nai khát nước, mę hoặc đuổi theo dương diệm ( ánh nắng mặt trời phản chiếu ) cho lŕ nước, nhưng dương diệm chẳng phải nước thật. Các pháp sở thuyết của Phật ghi trong kinh điển cũng như thế. Vě muốn khiến phŕm phu phát tâm hoan hỷ, tinh tấn tu hŕnh, chẳng phải có Thánh Trí thật ở nơi ngôn thuyết. Cho nęn phải nương theo nghĩa, chớ chấp ngôn thuyết.
QUYỂN MỘT HẾT
QUYỂN MỘT QUYỂN HAI QUYỂN BA QUYỂN BỐN
Ta nghe như vầy, một hôm Phật ở tręn đảnh núi Lăng Giŕ tại bờ biển Nam, có đủ các thứ hoa báu trang nghięm, khi ấy các Đại Tỳ Kheo Tăng vŕ chúng Đại Bồ Tát từ các cői Phật đến, những Đại Bồ Tát ấy đều đủ sức tự tại, vô lượng chánh định, du hý thần thông.
Bồ Tát Đại Huệ lŕ bậc thượng thủ (đại diện đương cơ của Kinh nŕy), được tất cả chư Phật đích thân lŕm phép quán đảnh, cảnh giới tự tâm hiện lượng của Ngŕi đối với mọi chúng sanh, mọi tâm vŕ sắc, vô lượng pháp môn, cho đến năm pháp của tự tánh vŕ hai thứ Vô ngă đều được từng loại phổ hiện, khéo giải nghĩa lý, thông đạt cứu cánh.
Khi ấy, Bồ Tát Đại Huệ cůng Bồ Tát Ma Đế dạo khắp tất cả cői Phật, vŕ thừa oai thần của Phật từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo tay phải, chắp tay quỳ gối, cung kính důng kệ tán thán rằng:
Thế gian lěa sanh diệt
Như hoa đốm tręn không.
Trí chẳng trụ hữu, vô,
Mŕ khởi tâm đại bi.
Tất cả pháp như huyễn,
Xa lěa nơi tâm thức.
Xa lěa chấp đoạn thường,
Pháp thế gian như mộng.
Biết nhơn pháp Vô ngă
Phiền năo vŕ nhĩ diệm (1)
Thường trong sạch vô tướng,
(1) NHĨ DIỆM : Theo Thật Dụng Phật Học Tự điển giải thích thě gồm có bốn nghĩa: Sở tri, cảnh giới, trí mẫu, trí cảnh. Bốn từ ngữ nŕy cũng có tương tự cũng có hơi khác, như nghĩa SỞ TRI vŕ CẢNH GIỚI thě thông cả trí vŕ ngu, cňn TRÍ CẢNH vŕ TRÍ M"U thě rięng cho bậc trí, lại gồm cả năng sở: Mẹ của trí lŕ năng sanh, cảnh của trí lŕ sở sanh, vě bao gồm nhiều nghĩa như thế, nęn người dịch chỉ dịch nguyęn âm, chúng tôi cũng chỉ dịch nguyęn âm mŕ tůy theo trường hợp ghi chú.
Niết bŕn chẳng thể lập,
Chẳng có Niết Bŕn Phật,
Chẳng có Phật Niết Bŕn,
Lěa năng giác, sở giác.
Hoặc có hoặc không có,
Cả hai thảy đều lěa.
Pháp thiền quán tịch tịnh,
Vốn lěa sự sanh khởi.
Chẳng đời nŕy đời sau,
Gọi lŕ chẳng thủ xả.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát nói kệ tán thán xong, tự xưng tęn họ rằng:
Con tęn lŕ Đại Huệ,
Thông đạt pháp Đại Thừạ
Một trăm lẻ tám câu,
Důng kệ hỏi Thế Tôn.
Đức Phật nghe kệ rồi,
Quán sát tất cả chúng.
Bảo các Phật tử rằng,
Nay cho mặc těnh hỏi.
Tôi sẽ vě các ngươi,
Thuyết cảnh giới tự giác.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát kính vâng lời Phật, đảnh lễ chân Phật, chắp tay cung kính, důng kệ hỏi rằng:
Thế nŕo niệm trong sạch?
Thế nŕo niệm tăng trưởng?
Tại sao thấy mę hoặc?
Mę hoặc sao tăng trưởng?
Cách giáo hóa cői Phật,
Chúng sanh vŕ ngoại đạo?
Thế nŕo thọ, vô thọ?
Tại sao gọi vô thọ?
Phật tử lŕ nghĩa gě?
Giải thoát đến mức nŕo?
Ai trói ai giải thoát?
Cảnh giới thiền ra sao?
Tại sao có Tam thừa?
Mong Phật giải thích cho.
Duyęn khởi từ đâu sanh?
Sao nói tác, sở tác?
Sao có pháp đồng dị,
Giảm bớt vŕ tăng trưởng?
Sao gọi Vô Sắc Định,
Vŕ gọi Chánh Định diệt?
Thế nŕo lŕ tưởng diệt?
Vě sao có xuất định?
Tại sao sanh sở tác,
Tinh tấn vŕ trě thân
Thế nŕo hiện phân biệt?
Chư Địa từ đâu sanh?
Phá tam giới lŕ ai?
Thân nŕy lŕ thân gě?
Văng sanh đến nơi nŕo?
Bồ Tát Tối Thắng Tử,
Nhân gě đắc thần thông,
Vŕ tự tại Tam Muội?
Sao gọi Tam Muội Tâm?
Cúi xin vě con nói.
Chữ "Tạng" lŕ nghĩa gě?
Sao gọi ý vŕ thức?
Sanh diệt lŕ thế nŕo?
Sở kiến trả về được,
Năng kiến trả về đâu?
Thế nŕo lŕ tâm lượng,
Chủng tánh phi chủng tánh?
Lŕm sao kiến lập tướng,
Nghĩa ngă vŕ phi ngă?
Sao nói chẳng chúng sanh?
Sao gọi thuyết thế tục?
Cách nŕo chẳng sanh khởi,
Đoạn kiến vŕ thường kiến?
Chư Phật vŕ ngoại đạo,
Tại sao chẳng trái nhau?
Phật tánh vốn bất nhị,
Tại sao đời vị lai,
Nhiều bộ phái khác nhau?
Nhân gě lập nghĩa không?
Sao nói sát na hoại?
Thai tạng sanh lŕ gě?
Thế pháp sao chẳng động?
Nhân gě như mộng huyễn,
Như thŕnh Cŕn Thát Bŕ,
Như bóng trăng trong nước?
Thế gian như dương diệm,
Sao lại nói Giác Chi,
Vŕ Thất Bồ Đề phần?
Quốc độ sao hỗn loạn?
Tại sao chấp hữu kiến?
Thế nŕo chẳng sanh diệt,
Thế pháp như hoa đốm?
Cách nŕo giác thế gian,
Thuyết pháp lěa văn tự?
Lěa vọng tưởng lŕ ai?
Sao dụ như hư không?
Mấy thứ pháp như thật?
Mấy tâm Ba La Mật?
Nhân gě độ chư Địa,
Đến nơi Vô Sở Thọ,
Vŕ hai thứ Vô Ngă?
Lŕm sao cảnh trí sạch?
Trí huệ có mấy thứ?
Giới tánh có bao nhięu?
Hạt chơn châu Ma Ni,
Thật tánh từ đâu sanh?
Ai lập ra ngữ ngôn,
Vŕ chủng tánh chúng sanh?
Sáng sủa vŕ kỹ thuật,
Do đâu mŕ hiển bŕy?
Kệ tụng có mấy thứ,
Tụng dŕi vŕ tụng ngắn,
Tất cả có mấy thứ?
Thế nŕo gọi lŕ Luận?
Sao có sự ăn uống,
Vŕ sanh những ái dục?
Tại sao gọi lŕ vua,
Chuyển Luân vŕ Tiểu Vương?
Cői trời có mấy thứ?
Hộ vệ quốc độ nŕo?
Thế nŕo gọi lŕ Địa,
Tinh tú vŕ nhựt nguyệt?
Người tu hŕnh giải thoát,
Mỗi môn có mấy thứ?
Đệ tử có mấy loại?
Sao gọi A Xŕ Lę?
Phật có bao nhięu thứ?
Sự sanh có mấy loại?
Ma vŕ các ngoại đạo,
Mỗi mỗi có mấy thứ?
Tự tánh vŕ bản tâm,
Có mấy thứ rięng biệt?
Những số lượng thi thiết?
Niệm thông minh lŕ gě?
Cúi xin Phật khai thị.
Hư không vŕ gió mây,
Cây cỏ vŕ rừng rậm,
Tất cả lŕ thế nŕo?
Tại sao lại bắt lấy,
Những loŕi voi, ngựa, nai?
Thế nŕo lŕ thấp hčn?
Nhân gě mŕ thấp hčn?
Lŕm sao dứt lục căn?
Sao gọi Nhất Xiển Đề?
Nam nữ, phi nam nữ?
Từ đâu mŕ sanh khởi?
Thế nŕo phát tâm tu?
Sao lại tu lui sụt?
Thiền sư důng pháp gě?
Dạy cho những người nŕo?
Chúng sanh vŕo các cői,
Tướng nŕo thuộc loại nŕo?
Thế nŕo lŕ giŕu sang?
Nhân gě được giŕu sang?
Thế nŕo lŕ Thích Chủng?
Nhân gě được Thích Chủng?
Thế nŕo dňng Cam Giá (1)?
Xin Thế Tôn giải thuyết.
Những Tięn nhơn khổ hạnh,
Truyền thọ như thế nŕo?
Sao thân Phật hiển hiện,
Khắp thời gian không gian,
Có đủ loại chúng sanh,
Vŕ Bồ Tát nhiễu quanh?
Tại sao chẳng ăn thịt?
Tại sao cấm ăn thịt?
Những loại nŕo ăn thịt?
Nhân gě phải ăn thịt?
Sao hěnh thŕnh nhựt nguyệt,
Tu Di vŕ Lięn Hoa.
Cői nước rất thů thắng,
Trům khắp cả thế giới?
Như lưới báu Đế Thích,
(1) DŇNG CAM GIÁ : Dňng họ Thích Ca, lŕ con của vua Cam Giá, nęn gọi lŕ dňng Cam Giá.
Tất cả những trân bửu.
Cây đŕn dáng trống cơm,
Vŕ đủ loại hương hoa,
Sáng chói lěa nhựt nguyệt,
Mỗi mỗi đều vô lượng?
Thế nŕo lŕ Hóa Phật?
Thế nŕo Báo Thân Phật?
Thế nŕo Như Như Phật?
Thế nŕo Trí Huệ Phật?
Tại sao nơi Dục giới,
Chẳng thŕnh Đẳng Chánh Giác?
Sao cői Sắc Cứu Cánh,
Lěa dục đắc Bồ Đề?
Chư Phật nhập Niết Bŕn,
Ai duy trě chánh pháp?
Như Lai vŕ chánh pháp,
Được trụ thế bao lâu?
Thŕnh tựu vŕ kiến chấp,
Mỗi loại bao nhięu thứ?
Từ giới luật Tỳ Kheo,
Thanh Văn vŕ Duyęn Giác,
Cho đến bậc Bồ Tát,
Nhân duyęn gě kiến lập?
Nhân gě nhiều biến đổi?
Tại sao Vô Sở Thọ?
Thế Tục Thông lŕ gě?
Tại sao xuất thế gian?
Thế nŕo lŕ Thất Địa?
Cúi xin Phật diễn thuyết.
Tăng Giŕ có mấy loại?
Thế nŕo phá hoại Tăng?
Y Phương Luận lŕ gě?
Bởi do nhân duyęn gě,
Sao lại Phật Thế Tôn,
Thuyết những lời như thế :
"Ca Diếp (Phật), Câu Lưu Tôn (Phật),
Câu Na Hŕm (Phật) lŕ Ta? ".
Cớ sao nói đoạn thường?
Có ngă vŕ Vô Ngă?
Sao không tất cả thời,
Đều diễn chơn thật nghĩa?
Mŕ lại vě chúng sanh,
Phân biệt thuyết Tâm lượng?
Tại sao cői Ta Bŕ,
Núi Kim Cang, Thiết Vi,
Tất cả đều sung măn,
Như trái Yęm Ma La?
*
Phật nghe bŕi kệ hỏi,
Về độ môn Đại Thừa.
Vŕ diệu tâm Chư Phật;
Lŕnh thay những câu hỏi.
Đại Huệ hăy lắng nghe,
Nay Ta vě các ngươi,
Theo thứ lớp giải đáp :
Pháp sanh vŕ bất sanh,
Các loại đến Niết Bŕn,
Sát na chẳng tự tánh.
Từ Phật tử, ngoại đạo,
Bồ Tát Ba La Mật,
Vŕ hạnh cői Vô Sắc.
Mỗi mỗi việc như thế,
Núi Tu Di, biển cả,
Các bộ châu, quốc độ,
Tinh tú vŕ nhựt nguyệt,
Cői trời A Tu La,
Sức thiền Tam Ma Đề,
Giải thoát được tự tại.
Giác Chi, Như Ý Túc,
Vŕ các phẩm trợ đạo;
Từ những thân ngũ ấm,
Cho đến Diệt Tận Định,
Gồm vô lượng thiền định.
Phật từ Tam muội khởi,
Thuyết pháp độ chúng sanh.
Tâm (thức thứ tám), Ý (thức thứ bảy), vŕ Ý thức (thức thứ sáu),
Năm pháp vŕ Vô ngă,
Năng tưởng vŕ sở tưởng,
Tự tánh hiện nhị kiến.
Các thừa vŕ chủng tánh,
Vŕng bạc, châu Ma Ni,
Cho đến Nhất Xiển Đề,
Nhiều loại với nhất Phật,
Trí Nhĩ Diệm chứng đắc.
Chúng sanh hữu hay vô,
Những cầm thú voi, ngựa,
Tại sao bị bắt lấy,
Do nhân duyęn thŕnh tựụ
Năng tác vŕ sở tác,
Tňng lâm cůng mę hoặc,
Tâm lượng chẳng hiện hữu,
Chư Địa chẳng đến nhau.
Biến hiện thọ, Vô thọ,
Y phương vŕ công xảo,
Nội ngoại trong Ngũ Minh,
Đại địa, núi Tu Di,
Biển cả, nhựt, nguyệt, tinh,
Chúng sanh thượng, trung, hạ,
Quốc độ vŕ sắc thân,
Mỗi mỗi bao vi trần.
Thước tấc vŕ số dặm,
Số ngắn đến số dŕi.
Nói chung những câu hỏi,
Danh từ các số lượng,
Diễn tả sự hiện hữu,
Không gian vŕ thời gian,
Nęn hỏi những việc nŕy,
Đâu cần hỏi việc khác.
Bồ Tát cho đến Phật,
Mỗi thân bao nhięu trần,
Số lượng của tứ đại,
Thân ngũ uẩn con người,
Vua chúa tręn thế gian,
Cho đến Chuyển Luân Vương,
Đều ham giữ của cải,
Lŕm sao được giải thoát?
Nghĩa hẹp vŕ nghĩa rộng,
Như chỗ hỏi của ngươi,
Việc Phật tử nęn hỏi.
Muốn mỗi mỗi tương ưng,
Phải xa lěa kiến chấp.
Thŕnh tựu lěa ngôn thuyết.
Nay ta sẽ khai thị,
Kỹ cŕng từng lớp một,
Phật tử hăy lắng nghe.
Trăm lẻ tám câu nŕy,
Như chư Phật sở thuyết.
Cú sanh cú bất sanh, cú thường cú vô thường, cú trụ dị phi trụ dị, cú sát na cú phi sát na, cú tự tánh cú phi tự tánh, cú không cú bất không, cú đoạn cú bất đoạn, cú bięn cú phi bięn, cú trung cú phi trung, cú duyęn cú phi duyęn, cú nhân cú phi nhân, cú phiền năo cú phi phiền năo, cú ái cú phi ái, cú phương tiện cú phi phương tiện, cú xảo cú phi xảo, cú tịnh cú phi tịnh, cú thŕnh cú phi thŕnh, cú ví dụ cú phi ví dụ, cú đệ tử cú phi đệ tử, cú sư cú phi sư, cú chủng tánh cú phi chủng tánh, cú tam thừa, cú phi tam thừa, cú sở hữu cú phi sở hữu, cú nguyện cú phi nguyện, cú tam luân cú phi tam luân, cú hữu phẩm cú phi hữu phẩm, cú câu cú phi câu, cú duyęn tự Thánh trí hiện pháp lạc cú phi hiện pháp lạc, cú sát độ cú phi sát độ, cú thủy cú phi thủy, cú cung cú phi cung, cú thật cú phi thật, cú số cú phi số, cú minh cú phi minh, cú hư không cú phi hư không, cú vân cú phi vân, cú công xảo kỹ thuật minh xứ, cú phi công xảo kỹ thuật minh xứ, cú phong cú phi phong, cú địa cú phi địa, cú tâm cú phi tâm, cú thi thiết cú phi thi thiết, cú ấm cú phi ấm, cú chúng sanh cú phi chúng sanh, cú huệ cú phi huệ, cú Niết Bŕn cú phi Niết Bŕn, cú nhĩ diệm cú phi nhĩ diệm, cú ngoại đạo cú phi ngoại đạo, cú hoang loạn cú phi hoang loạn, cú huyễn cú phi huyễn, cú mộng cú phi mộng, cú diệm cú phi diệm, cú tượng cú phi tượng, cú luân cú phi luân, cú Cŕn Thát Bŕ cú phi Cŕn Thát Bŕ, cú thięn cú phi thięn, cú ẩm thực cú phi ẩm thực, cú dâm dục cú phi dâm dục, cú kiến cú phi kiến, cú Ba La Mật cú phi Ba La Mật, cú giới cú phi giới, cú nhựt nguyệt tinh tú cú phi nhựt nguyệt tinh tú, cú đế cú phi đế, cú quả cú phi quả, cú khởi diệt cú phi khởi diệt, cú trị cú phi trị, cú chi cú phi chi, cú thiền cú phi thiền, cú mę cú phi mę, cú hiện cú phi hiện, cú hộ cú phi hộ, cú tục cú phi tục, cú tięn cú phi tięn, cú vương cú phi vương, cú nhiếp thọ cú phi nhiếp thọ, cú bảo cú phi bảo, cú ký cú phi ký, cú Nhất Xiển Đề cú phi Nhất Xiển Đề, cú nữ nam bất nam cú phi nữ nam bất nam, cú vị cú phi vị, cú sự cú phi sự, cú thân cú phi thân, cú giác cú phi giác, cú động cú phi động, cú căn cú phi căn, cú hữu vi cú phi hữu vi, cú vô vi cú phi vô vi, cú nhân quả cú phi nhân quả, cú sắc cứu cánh cú phi sắc cứu cánh, cú thiết cú phi thiết, cú tňng thọ cát đằng cú phi tňng thọ cát đằng, cú tạp cú phi tạp, cú thuyết cú phi thuyết, cú Tỳ Ni cú phi Tỳ Ni, cú Tỳ Kheo cú phi Tỳ Kheo, cú xứ cú phi xứ, cú tự cú phi tự.
Lược giải :
Từ CÚ SANH CÚ BẤT SANH cho đến CÚ TỰ CÚ PHI TỰ, chúng tôi lược giải chung như sau : Tất cả pháp thế gian, cho đến xuất thế gian, lời nói diễn tả được đều nằm trong tương đối; như sanh, trụ, dị, diệt, sáng, tối vŕ sắc, không v.v... mỗi mỗi gồm có tứ cú, thật ra chẳng thể kể xiết. Như tứ cú của chữ SANH : Cú thứ nhất lŕ SANH, cú thứ nhě BẤT SANH, cú thứ ba CHẲNG SANH, CHẲNG BẤT SANH, cú thứ tư CŨNG SANH, CŨNG BẤT SANH. Chữ THỪƠNG cũng vậy : Cú thứ nhất THỪƠNG, cú thứ nhě VÔ THỪƠNG, cú thứ ba CHẲNG THỪƠNG, CHẲNG VÔ THỪƠNG, cú thứ tư CŨNG THỪƠNG, CŨNG VÔ THỪƠNG... Những chữ khác cũng đều như thế cả.
Lược giải hết
CHÁNH VĂN
Phật bảo Đại Huệ rằng :
- Đó lŕ 108 câu Phật xưa đă nói, người vŕ các Đại Bồ Tát cần nęn tu học.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát lại bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Các thức có mấy thứ sanh, trụ, diệt?
Phật bảo Đại Huệ :
- Các thức có hai thứ sanh, trụ, diệt, chẳng phải suy nghĩ biết được. Hai thứ sanh gọi lŕ lưu chú sanh vŕ tướng sanh; hai thứ trụ gọi lŕ lưu chú trụ vŕ tướng trụ; hai thứ diệt gọi lŕ lưu chú diệt vŕ tướng diệt.
- Đại Huệ! Các thức có ba thứ tướng, gọi lŕ chuyển tướng, nghiệp tướng vŕ chơn tướng. Nói tóm tắt có ba thứ thức, nói rộng có tám thứ tướng. Ba thứ thức ấy lŕ : Chơn thức, hiện thức vŕ phân biệt sự thức. Đại Huệ! Ví như gương sáng hiện những sắc tướng, chỗ hiện của hiện thức cũng như thế.
- Đại Huệ! Hiện thức vŕ phân biệt sự thức, hai thức nŕy tướng hoại vŕ chẳng hoại lŕm nhân với nhau. Đại Huệ! Sự huân tập bất tư nghě vŕ sự chuyển biến bất tư nghě lŕ cái nhân của hiện thức. Nhận lấy các cảnh trần vŕ huân tập vọng tưởng từ vô thỉ lŕ cái nhân của phân biệt sự thức.
- Đại Huệ! Nếu mỗi mỗi sự hư vọng chẳng thật che khuất chơn thức đều tięu diệt thě tất cả căn thức đều diệt, ấy gọi lŕ tướng diệt.
- Đại Huệ! Sao nói TƯƠNG TUC DIỆT? Bởi cái nhân của tương tục đă diệt thě tương tục phải diệt; sở nhân diệt thě sở duyęn cũng diệt. Sở nhân vŕ sở duyęn đều diệt thě tương tục phải diệt. Tại sao? Vě có sở nương tựa. Nói "Nương tựa", lŕ vọng tưởng huân tập từ vô thỉ; nói "Duyęn", lŕ tự tâm hiện những cảnh vọng tưởng của thức.
- Đại Huệ! Ví như cục đất với vi trần có khác, cũng không có khác, důng vŕng rňng lŕm ra những đồ trang sức cũng vậy. Đaị Huệ! Nếu cục đất với vi trần có khác thě cục đất chẳng do vi trần họp thŕnh, mŕ thật thě do vi trần họp thŕnh, nęn nói chẳng khác. Nếu chấp thật chẳng khác thě cục đất với vi trần chẳng có phân biệt.
- Như thế, Đại Huệ! Chơn tướng của chuyển thức với Tạng thức nếu lŕ khác thě Tạng thức chẳng phải cái nhân của chuyển thức; nếu lŕ chẳng khác thě chuyển thức diệt, Tạng thức cũng phải diệt, mŕ chơn tướng của nó thật chẳng diệt. Cho nęn Đại Huệ! Chẳng phải tự thức của chơn tướng diệt, chỉ lŕ nghiệp tướng diệt. Nếu tự thức của chơn tướng diệt thě tạng thức cũng phải diệt. Đại Huệ! Nếu Tạng thức diệt thě chẳng khác gě đoạn kiến của ngoại đạo.
- Đại Huệ! Các phái ngoại đạo lập luận như thế nŕy : "Cảnh giới nhiếp thọ diệt thě sự lưu chú của thức cũng diệt". Nếu sự lưu chú của thức diệt thě sự lưu chú từ vô thỉ phải đoạn dứt. Đại Huệ! Ngoại đạo nói cái nhân sanh khởi của lưu chú, chẳng do nhăn thức, sắc không vŕ sáng tối hoŕ hợp mŕ sanh, ngoŕi ra cňn có các nhân khác. Đại Huệ! Cái nhân của họ nói như thắng diệu, như sĩ phu (1), như tự tại, như thời gian, như vi trần v.v...
(1) SĨ PHU : nghĩa Hán lŕ bậc trí thức, ở đây ám chỉ Năng tác hoặc Sở tác.
- Lại nữa Đại Huệ! Có bảy thứ chủng tánh của tự tánh, gọi lŕ : Hoŕ hợp tự tánh, tánh tự tánh, tướng tự tánh, đại chủng tự tánh, nhân tự tánh, duyęn tự tánh vŕ thŕnh tựu tự tánh.
- Lại nữa Đại Huệ! Có bảy thứ Đệ Nhất Nghĩa, gọi lŕ : Cảnh giới Tâm, cảnh giới Huệ, cảnh giới Trí, cảnh giới Kiến, cảnh giới Sięu nhị kiến, cảnh giới Sięu tử địa (sięu việt phiền năo), vŕ cảnh giới Như Lai tự tại. Đại Huệ! Đây lŕ Đệ Nhất Nghĩa tâm của tự tánh, cũng lŕ quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác thŕnh tựu pháp thế gian vŕ xuất thế gian, cho đến xuất thế gian thượng thượng pháp, do huệ nhăn của bậc Thánh soi vŕo tự cộng tướng mŕ kiến lập, kiến lập nŕy chẳng đồng với lập luận ác kiến của ngoại đạo.
- Đại Huệ! Thế nŕo lŕ lập luận ác kiến của ngoại đạo? Ấy lŕ cảnh giới vọng tưởng của tự kiến chấp, chẳng biết do chấp tự tâm sở hiện, vě chẳng thông đạt ngằn mé (tự tánh cůng khắp không gian thời gian, vốn chẳng có ngằn mé, vě khởi tâm chấp thật thŕnh có ngằn mé). Đại Huệ! Vě tánh ngu si của phŕm phu, ở nơi bất nhị của tự tánh vô tánh (Đệ Nhất Nghĩa) lập ra nhị kiến luận (pháp tương đối).
- Lại nữa, Đại Huệ! Cái nhân vọng tưởng khổ của tam giới diệt thě các duyęn của vô minh, ái nghiệp liền diệt. Nay ta sẽ thuyết những cảnh huyễn hóa tůy theo kiến chấp của tự tâm sở hiện.
- Đại Huệ! Nếu có Sa Môn, Bŕ La Môn muốn khiến nhân quả của sự hữu chủng, vô chủng, vŕ sự vật thời gian có sở trụ... vŕ những cái do chấp ấm, giới, nhập (1) nơi sanh vŕ trụ biến hiện (hoặc nói sanh rồi thě diệt), như sự vật hoặc sanh hoặc hữu, hoặc Niết Bŕn, hoặc đạo, hoặc nghiệp, hoặc quả, hoặc chân lý, hoặc thường trụ, đều lŕ đoạn diệt luận. Tại sao? Vě những sự việc kể tręn vốn lŕ vô thỉ (chẳng có sự bắt đầu), nęn hiện tiền đều bất khả đắc.
- Đại Huệ! Ví như cái běnh bể chẳng důng được, như hạt giống cháy chẳng thể nảy mầm. Như thế, Đại Huệ! Nếu tánh ấm, giới, nhập đă diệt, nay diệt, sẽ diệt điều do kiến chấp vọng tưởng của tự tâm vô nhân mŕ có, thě sự sanh khởi chẳng có thứ lớp.
- Đại Huệ! Nếu lại nói cái thức Vô Chủng, Hữu chủng do ba duyęn kiến, tướng, thức hňa hợp sanh khởi, thě con růa nęn mọc lông, ép cát phải ra dầu, tông họ ắt phải tự hoại, vě trái với nghĩa quyết định. Cái thuyết hữu chủng, vô chủng có lỗi như thế, nếu theo đó
kiến lập sự nghiệp đều hư dối vô nghĩa.
(1) ẤM, NHẬP, GIỚI : Ấm lŕ ngũ ấm, tức sắc, thọ tưởng, hŕnh, thức. Nhập lŕ lục nhập, tức lục căn nhiếp thọ lục trần, có sự cảm thọ, gọi lŕ lục nhập. Giới lŕ thập bát giới, tức lục căn tiếp xúc lục trần sinh ra lục thức, gọi lŕ thập bát giới.
- Đại Huệ! Cái thuyết ba duyęn hợp sanh của ngoại đạo, lập ra phương tiện nhân quả tự tướng nơi quá khứ, hiện tại, vị lai, tưởng hữu chủng, vô chủng từ xưa đến nay đă thŕnh sự thật, giác tưởng xoay chuyển, thừa kế với nhau, lŕ do lỗi tập khí tự sanh kiến chấp mŕ thuyết như thế.
- Đại Huệ! Phŕm phu ngu si, say mę tŕ tưởng, trí huệ bị ác kiến nuốt mất, đem cái thuyết vô trí lại vọng xưng lŕ Nhất Thiết Trí.
- Đại Huệ! Nếu các Sa Môn, Bŕ La Môn lěa kiến chấp tự tánh, biết trong ngoŕi tâm hiện như mây nổi, như vňng lửa, như thŕnh Cŕn Thát Bŕ, như dương diệm, như bóng trăng trong nước, như mộng huyễn, những vọng tưởng hư dối từ vô thỉ chẳng lěa tự tâm. Nếu nhân duyęn vọng tưởng diệt hết, lěa năng thuyết sở thuyết, năng quán sở quán của vọng tưởng, kiến lập thân của Tạng thức, nơi cảnh giới thức có thọ dụng, nhiếp thọ vŕ kẻ nhiếp thọ v.v... Đối với những việc kể tręn đều chẳng tương ưng, chẳng có tất cả cảnh giới ấy, lěa sanh trụ diệt, lěa tự tâm khởi, lěa tůy chỗ nhập mŕ phân biệt, Bồ Tát nŕy được như thế thě chẳng bao lâu sẽ chứng đắc sanh tử vŕ Niết Bŕn běnh đẳng, được đại bi phương tiện khéo léo mŕ chẳng thấy có sự mở mang phương tiện.
- Đại Huệ! Nơi tất cả chúng sanh thảy đều như huyễn, chẳng do nhân duyęn, xa lěa cảnh giới trong ngoŕi, ngoŕi tâm chẳng thấy pháp khác, lần lượt nhập chỗ vô tưởng, từ cảnh giới Tam muội của Địa nŕy đến Địa kia, phân biệt quán xét, thấu rő tam giới như huyễn, sẽ chứng đắc như huyễn Tam muội, sięu việt tự tâm hiện, trụ nơi Bát Nhă Ba La Mật, lěa bỏ phương tiện, lěa Kim Cang Dụ vŕ Tam Ma Đề, liền vŕo thân Như Lai, liền vŕo thần thông biến hóa tự tại, từ bi phương tiện, đầy đủ trang nghięm; vŕo tất cả cői Phật vŕ chỗ ngoại đạo, běnh đẳng như như, lěa tâm, ý, ý thức, ấy lŕ sự lần lượt chuyển thân của Bồ Tát, cho đến chứng đắc Pháp thân Như Lai, cuối cůng qui về Vô Sở Đắc.
- Đại Huệ! Cho nęn muốn đắc vŕo Pháp thân Như Lai, phải xa lěa ấm, giới, nhập vŕ nhân duyęn lŕm phương tiện của tâm, duy tâm thẳng quán xét lỗi vọng tưởng tập khí hư dối từ vô thỉ, sanh, trụ, diệt lŕ vọng tưởng hư dối, Phật Địa vô sanh, tư duy tam giới chẳng thật có, đến Tự giác Thánh trí, tự tâm tự tại, đến chỗ hŕnh vô sở hŕnh, như hạt châu Ma Ni tůy sắc (hạt châu tự chẳng có mŕu sắc, mŕ tůy mŕu sắc của người xem hiện ra mŕu sắc), nghĩa lŕ tůy tâm lượng vi tế của chúng sanh mŕ biến hóa thân hěnh, nęn chư Địa lần lượt được tương tục kiến lập. Cho nęn, nŕy Đại Huệ! Việc tự thŕnh tựu pháp thiện phải sięng tu học.
Khi ấy Đại Huệ Bồ Tát lại bạch Phật rằng :
- Thế Tôn nói tâm, ý, ý thức, tướng năm pháp tự tánh lŕ tất cả chư Phật, Bồ Tát sở hŕnh, cảnh giới sở duyęn chẳng phải hňa hợp, hiển bŕy tất cả pháp do tự tâm hiện, thŕnh tướng chơn thật. NHẤT THIẾT PHẬT NGỮ TÂM lŕ Phật thuyết cảnh giới Tạng thức của pháp thân, ở nơi trụ xứ của chư Đại Bồ Tát tại núi Ma La Da trong biển thuộc nước Lăng Giŕ.
Khi ấy, Thế Tôn bảo Đại Huệ Bồ Tát rằng :
- Do bốn nhân duyęn mŕ nhăn thức chuyển. Thế nŕo lŕ bốn? 1.- Tự tâm bất giác hiện ra nhiếp thọ. 2.- Lỗi tập khí hư ngụy từ vô thỉ. 3.- Chấp trước tự tánh của tánh thức. 4.- Muốn thấy đủ thứ sắc tướng. Ấy gọi lŕ bốn thứ nhân duyęn từ dňng suối chảy của Tạng thức, sanh ra lŕn sóng của chuyển thức.
- Như nhăn thức chuyển thě tất cả vi trần, lỗ chân lông của tất cả các căn đều sanh, các cảnh giới khác theo đó sanh khởi cũng như thế. Ví như gương sáng hiện các sắc tướng, ví như gió lớn thổi nước biển thě gió cảnh giới bęn ngoŕi thổi biển của tâm, nổi lŕn sóng thức cũng vậy. Bởi vě tướng sở tác khác hay chẳng khác, do nghiệp duyęn hňa hợp sanh tướng, lại chấp trước sâu vŕo, chẳng thể liễu tri tự tánh của các sắc, nęn cái thân năm thức theo đó mŕ chuyển.
- Đại Huệ! Cái thân năm thứ thức kia đều do cái biết của tướng phần đoạn sai biệt mŕ có, nęn biết đó lŕ cái thân của ý thức. Cái thân chuyển kia chẳng tự cho lŕ tướng của Ta chuyển, vě tự tâm hiện vọng tưởng chấp trước mŕ chuyển, nęn mỗi mỗi tướng hư vọng cůng chuyển; do phần đoạn sai biệt, phân biệt cảnh giới gọi lŕ chuyển. Như người tu hŕnh vŕo thiền chánh định, chuyển tập khí vi tế mŕ chẳng tự biết, lại cho lŕ thức diệt rồi mới nhập thiền định, thật thě thức chẳng diệt mŕ nhập chánh định.Vě chủng tử tập khí chẳng diệt nęn cảnh giới chuyển mŕ thức chẳng diệt, chẳng vě không nhiếp thọ mŕ diệt vậy.
- Đại Huệ! Bờ bến cứu cánh của Tạng thức vi tế như thế, ngoŕi chư Phật vŕ Trụ Địa Bồ Tát ra, các Thanh Văn, Duyęn Giác, ngoại đạo tu hŕnh sở đắc, dů có sức trí huệ của Tam muội, tất cả chẳng thể đo lường liễu tri được.
- Ngoŕi tướng trí huệ khéo léo phân biệt, phán đoán nghĩa cú, thắng tiến vô bięn, thiện căn thuần thục, lěa vọng tưởng hư dối của tự tâm hiện, tĩnh tọa trong núi rừng, tu hŕnh trải qua các bậc hạ, trung, thượng, được thấy vọng tưởng lưu chú của tự tâm, được vô lượng quốc độ chư Phật quán đảnh, được sức tự tại thần thông Tam muội, được biết các Thiện tri thức, quyến thuộc Phật tử, những tâm, ý, ý thức kia, chúng sanh nghiệp ái vô tri vŕo biển sanh tử, cảnh giới tư tưởng hư vọng ấy v.v... đều do tự tâm sở hiện. Đến đây, các thứ nhân duyęn kể tręn thảy đều đă sięu thoát. Cho nęn Đại Huệ! Những người tu hŕnh nęn gần gũi bậc Tri thức tối thắng.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Ví như sóng biển cả,
Lŕ do gió thổi mạnh.
Sóng to vỗ biển rộng,
Chẳng có lúc ngừng nghỉ.
Biển Tạng thức thường trụ,
Gió cảnh giới lay động.
Mỗi mỗi sóng của Thức,
Aň ạt mŕ nổi dậî
Các thứ mŕu sắc đẹp,
Các thứ đồ ăn ngon,
Các thứ hoa quả tốt,
Ánh sáng của nhựt nguyệt,
Hoặc khác hoặc chẳng khác,
Như biển nổi lŕn sóng.
Bảy thức cũng như thế,
Tâm cảnh hňa hợp sanh.
Như nước biển biến chuyển,
Nổi đủ thứ lŕn sóng.
Nói chỗ Tạng thức kia,
Mỗi mỗi các thức chuyển.
Lŕ do ý thức kia,
Suy nghĩ nghĩa các tướng.
Có tám tướng chẳng hoại,
Vô tướng vốn vô tướng.
Ví như lŕn sóng biển,
Nước biển chẳng sai biệt.
Thức tâm cũng như thế,
Chẳng thể có khác biệt.
Tâm gọi Tích tập nghiệp,
Ý gọi rộng Tích tập.
Thức do thức nhận biết,
Hiện cảnh nói có năm (1).
(1) HIỆN CẢNH NÓI CÓ NĂM : Tiền ngũ thức nhăn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, hiện cảnh tiền trần lŕ sắc, thanh, hương, vị, xúc.
Đại Huệ Bồ Tát důng kệ hỏi Phật :
Những sắc tướng xanh đỏ,
Do các thức sanh khởi.
Nổi pháp như lŕn sóng,
Nghĩa ấy xin Phật thuyết.
Thế Tôn důng kệ đáp rằng :
Lŕn sóng vốn chẳng có.
Đều do tâm tích tập,
Phŕm phu nếu khai ngộ,
Nghiệp kia vốn chẳng có,
Do tự tâm nghiếp thọ.
Lěa năng nhiếp, sở nhiếp,
Đồng như lŕn sóng kia,
Kiến lập thân thọ dụng,
Lŕ hiện thức chúng sanh.
Nơi các nghiệp hiện kia,
Đều như lŕn sóng nước.
*
Đại Huệ Bồ Tát lại důng kệ nói rằng :
Tánh lŕn sóng biển cả,
Aň ạt vẫn biết được.
Tạng cůng nghiệp cũng vậy,
Tại sao chẳng hiểu biết?
Thế Tôn důng kệ đáp :
Phŕm phu chẳng trí huệ,
Tạng thức như biển cả.
Nghiệp tướng như lŕn sóng,
Theo đó dụ cho hiểu.
*
Đại Huệ Bồ Tát lại důng kệ hỏi :
Mặt trời sáng soi khắp,
Chúng sanh thượng, trung, hạ.
Như lai soi thế gian,
Khai thị lời chơn thật.
Tại sao chia nhiều thừa,
Thuyết pháp nói chẳng thật?
Khi ấy, Thế Tôn důng kệ đáp rằng :
Nếu nói lời chơn thật,
Tâm họ chẳng chơn thật.
Như bóng gương, mộng huyễn.
Tất cả cůng lúc hiện,
Cảnh giới tâm cũng thế.
( Bản thể của tâm cůng khắp không gian,
thời gian, nęn cůng lúc hiện, chẳng có trước sau)
Nay cảnh giới chẳng đủ,
Lŕ do nghiệp chuyển sanh,
Ý do ý cho vậy.
Năm thức tůy cảnh hiện,
Chẳng thứ lớp nhất định.
Ví như thợ vẽ khéo,
Vŕ học trň thợ vẽ.
Bút mŕu vẽ hěnh tướng,
Thuyết ta cũng như thế.
Mŕu sắc vốn vô nghĩa,
Chẳng phải bút hay lụa.
Vě thỏa lňng chúng sanh,
Vẽ đủ thứ hěnh tướng.
Důng lơě nói khai thị,
Thật nghĩa lěa văn tự.
Phân biệt tiếp sơ cơ,
Tu hŕnh đến chơn thật.
Chỗ chơn thật tự ngộ,
Đây vě Phật tử nói,
Kẻ ngu vọng phân biệt.
Thế gian đều như huyễn,
Dů hiện chẳng chơn thật.
Thuyết pháp cũng như thế,
Tůy sự lập phương tiện.
Lương y trị bệnh nhân,
Tůy bệnh mŕ cho thuốc.
Thuyết pháp chẳng ứng cơ,
Nơi họ thŕnh phi thuyết.
Tůy tâm lượng chúng sanh,
Như Lai ứng cơ thuyết.
Phi cảnh giới vọng tưởng,
Thanh văn chẳng có phần.
Vě thương xót kẻ mę,
- Lại nữa Đại Huệ! Nếu Đại Bồ Tát muốn biết hiện lượng của tự tâm, nhiếp thọ vŕ kẻ nhiếp thọ đối với cảnh giới vọng tưởng, phải lěa phong tục tập quán thế gian. Ngŕy đęm sáu thời thường tự cảnh tỉnh, phương tiện tu hŕnh, phải lěa ngôn luận của người ác kiến vŕ các tướng thừa Thanh Văn, Duyęn Giác, thông đạt tướng vọng tưởng của tự tâm hiện.
- Lại nữa Đại Huệ! Đại Bồ Tát kiến lập trí huệ, nơi ba tướng của Thánh trí nęn sięng tu học.
- Thế nŕo lŕ ba tướng của Thánh trí? Ấy lŕ tướng Vô Sở Hữu, tướng Nhất Thiết chư Phật tự nguyện xứ, tướng cứu cánh Tự Giác Thánh trí. Tu hŕnh được đến đây rồi, phải xả bỏ tướng bệnh của trí huệ tâm, được lęn Bồ Tát đệ Bát Địa, ấy lŕ do quá trěnh tu tập ba tướng kể tręn mŕ sanh khởi.
- Đại Huệ! Nói TƯỚNG VÔ SỞ HỮU, lŕ theo cách tu tập những tướng Thanh Văn, Duyęn Giác vŕ ngoại đạo mŕ sanh khởi. Nói TƯỚNG TỰ NGUYỆN XỨ, lŕ nói chỗ chư Phật xưa tự nguyện tu mŕ sanh khởi. Nói TƯỚNG CỨU CÁNH TỰ GIÁC THÁNH TRÍ, lŕ đối với tất cả pháp tướng chẳng chấp trước, được tiến hŕnh đến đắc Tam muội thân như huyễn của chư Phật mŕ sanh khởi. Đây gọi lŕ ba tướng Thánh trí. Nếu người thŕnh tựu ba tướng Thánh trí nŕy, thě được đến cảnh giới cứu cánh của Tự Giác Thánh trí. Cho nęn Đại Huệ! Ba tướng Thánh trí nęn sięng tu học.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát biết tâm niệm của chúng Đại Bồ Tát đang nghĩ tęn Kinh Thánh Trí Phân Biệt Tự Tánh, nęn thừa sức oai thần của tất cả Phật, bạch rằng :
- Thế Tôn! Cúi xin Phật thuyết kinh Thánh Trí Phân Biệt Tự Tánh, y theo Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác, phân biệt nghĩa một trăm lẻ tám câu, theo đó thuyết Đại Bồ Tát vŕo tự tướng vŕ cộng tướng của vọng tưởng tự tánh. Vě phân biệt thuyết tự tánh vọng tưởng thě được khéo quan sát nhơn pháp Vô ngă, tẩy sạch vọng tưởng, soi sáng chư Địa, sięu việt tất cả Thanh Văn, Duyęn Giác vŕ thiền định của ngoại đạo, biết khắp cảnh giới sở hŕnh bất khả tư nghě của Như Lai, lěa bỏ năm pháp tự tánh. Důng pháp thân trí huệ của chư Phật Như Lai khéo tự trang nghięm, khởi cảnh giới huyễn, lęn Đâu Suất Thięn Cung, Sắc Cứu Cánh Thięn Cung trong tất cả cői Phật, cho đến được Pháp thân thường trụ của Như Lai (như Phật Thích Ca từ Đâu Suất Thięn Cung giáng sinh thŕnh Phật).
- Có một thứ ngoại đạo, khởi vọng tưởng chấp trước đoạn diệt, xóa hết cái nhân giác tri, cho tất cả hư vô như thỏ không sừng, cho tất cả pháp cũng như thế. Ngoŕi ra cňn có ngoại đạo căn cứ theo chỗ vi tế của Đŕ La Phiếu (chơn lý), vọng chấp các pháp mỗi mỗi sai biệt, sanh kiến chấp ấy, cho lŕ không có sừng thỏ, thě lại nghĩ tưởng phải có sừng trâu. Đại Huệ! Họ rơi vŕo nhị kiến HỮU vŕ VÔ, chẳng rő cảnh giới tâm lượng của tự tâm, vọng tự thęm bớt, kiến lập thân thọ dụng, vọng tưởng có căn cứ số lượng. Đại Huệ! Tất cả pháp tánh cũng như thế, lěa hữu lěa vô, chẳng nęn suy tưởng cho lŕ thật có hay thật không.
- Đại Huệ! Nếu lěa hữu, vô mŕ cho thỏ không sừng lŕ tưởng thật không, cho trâu có sừng lŕ tưởng thật có, đều gọi lŕ tŕ tưởng. Đại Huệ! Theo cảnh giới Thánh trí, nęn lěa nhị kiến đối đăi.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Người chẳng vọng tưởng thấy tướng vô sanh rồi, theo đó suy nghĩ quán xét, chẳng sanh vọng tưởng, nói lŕ VÔ ư?
- Chẳng phải quán xét chẳng sanh vọng tưởng mŕ nói VÔ. Tại sao? Vě vọng tưởng do chấp thật mŕ sanh; như theo chấp thật có vŕ không sừng mŕ sanh ra vọng tưởng. Nếu chẳng chấp thật thě lěa hai tướng tương đối. Do quán HỮU nęn nói thỏ không sừng, do quán VÔ nęn nói trâu có sừng. Đại Huệ! Vě pháp tương đối chẳng phải chánh nhân, nęn nói hữu nói vô, cả hai đều chẳng thŕnh. Nói THŔNH lŕ do chấp pháp tương đối mŕ thŕnh.
- Đại Huệ! Lại cňn có ngoại đạo chấp trước việc sắc không sanh khởi kiến chấp, chẳng biết thực tế của hư không, nói lěa sắc lěa hư không, sanh khởi kiến chấp ngằn mé của vọng tưởng.
- Đại Huệ! Hư không lŕ sắc, thuộc về sắc chủng. Sắc lŕ hư không, do năng trě, sở trě mŕ kiến lập, phân biệt tánh sắc tánh không. Đại Huệ! Phải biết tứ đại chủng sanh khởi, tự tướng rięng biệt, chẳng trụ hư không, nhưng không phải chẳng có hư không.
- Như thế Đại Huệ! Vě chấp pháp tương đối, quán trâu có sừng nęn nói thỏ không sừng. Nếu đem sừng trâu phân tích thŕnh vi trần, lại phân tích vi trần cho đến cực vi thě sát na chẳng có sở trụ. Họ quán theo như thế nŕo mŕ nói lŕ VÔ ư! Nếu quán vật khác thě pháp cũng như vậy.
- Nęn lěa sừng thỏ, sừng trâu, sắc tướng hư không, kiến chấp vọng tưởng. Các Đại Bồ Tát nęn suy xét vọng tưởng do tự tâm hiện, Bồ Tát vŕo tất cả quốc độ, důng phương tiện của tự tâm dạy bảo chúng sanh.
Tất cả sắc vŕ tâm,
Sanh khởi từ nơi không.
Thân thọ dụng kiến lập,
Tạng thức hiện chúng sanh.
Tâm, ý vŕ ý thức,
Pháp tự tánh có năm (1).
Vô ngă có hai thứ (2),
Do Như Lai rộng thuyết.
Dŕi, ngắn, vŕ có, không,
Lần lượt sanh lẫn nhau.
Vě KHÔNG lập nghĩa CÓ;
Vě CÓ lập nghĩa KHÔNG.
Nếu phân biệt vi trần,
Vọng sắc chẳng thể sanh.
Chỗ an lập tâm lượng,
Không nęn có ác kiến
Phi cảnh giới giác tưởng,
Tưởng Thanh Văn cũng thế,
Cảnh giới của tự giác,
Cứu thế phương tiện thuyết.
1) NĂM PHÁP CỦA TỰ TÁNH : Tướng, danh, phân biệt, chánh trí vŕ như như.
(2) HAI THỨ VÔ NGĂ : 1.- Nhân (người) vô ngă 2.- Pháp vô ngă.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát vě trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện, lại hỏi Như Lai rằng :
- Bạch Thế Tôn! Lŕm sao trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sanh? Ấy lŕ pháp đốn hay tiệm ư?
- Phi tiệm phi đốn, cũng tiệm cũng đốn. Nói TIệM, ví như trái Yęm Ma La tiệm chín můi; như đại địa tiệm sanh vạn vật, Như Lại trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sanh cũng như thế, nói ĐỐN, ví như gương sáng đốn hiện tất cả sắc tướng vô tướng; như ánh sáng mặt trời đốn soi tất cả sắc tướng, Như Lai trừ sạch dňng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sanh cũng như thế.
- Đại Huệ! Pháp Y PHậT thuyết tất cả pháp vŕo tự tướng vŕ cộng tướng lŕ tập khí do tự tâm hiện, vọng tưởng tương tục do tự tâm so sánh chấp trước, mỗi mỗi không thật như huyễn. Thật ra, mỗi mỗi so sánh chấp trước đều bất khả đắc.
- Lại nữa, Đại Huệ! Vě so sánh chấp trước duyęn khởi tự tánh, sanh ra tướng vọng tưởng của tự tánh. Đại Huệ! Như nhŕ ảo thuật, nương cỏ cây, ngói đá lŕm ra đủ thứ cảnh vật huyễn hóa, do đó sanh khởi bao nhięu hěnh sắc, sanh khởi đủ thứ vọng tưởng, những vọng tưởng kia vốn chẳng chơn thật.
- Như thế, Đại Huệ! Y theo tánh duyęn khởi sanh khởi vọng tưởng, y mỗi mỗi vọng tưởng hěnh thŕnh mỗi mỗi sự vật hiện hŕnh, ấy gọi lŕ Y PHậT thuyết pháp.
- Đại Huệ! Nói HÓA PHậT lŕ bố thí, trě giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định vŕ trí huệ, lěa ấm, giới, nhập, giải thoát, thức tướng phân biệt, lŕ do quán xét kiến lập, sięu việt kiến chấp ngoại đạo vŕ kiến chấp cői Vô Sắc.
- Đại Huệ! Nói PHÁP PHậT, lŕ lěa phan duyęn, lěa tất cả sở tác, tướng căn vŕ số lượng đều diệt, chẳng phải tướng ngă chấp vŕ cảnh giới sở chấp của phŕm phu, Thanh Văn, Duyęn Giác vŕ ngoại đạo. Ấy lŕ do tướng cứu cánh sai biệt của Tự Giác Thánh Trí kiến lập. Cho nęn, Đại Huệ! Tướng cứu cánh sai biệt của Tự Giác Thánh trí nęn sięng tu học, vŕ kiến chấp do tự tâm hiện cần phải diệt trừ.
- Lại nữa, Đại Huệ! Có hai thứ tướng phân biệt thông với thừa Thanh Văn, ấy lŕ : Chấp tướng Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt vŕ tướng so sánh chấp trước tánh vọng tưởng của tự tánh.
- Thế nŕo lŕ tánh "Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt" của Thanh Văn? Ấy lŕ cảnh giới Chơn Đế, vô thường, khổ, không, vô ngă, lěa dục tịch diệt, dứt ấm, giới, nhập, tự cộng tướng, ngoŕi bất hoại tướng, như thật biết tâm được tịch lặng. Tâm tịch lặng xong, được Thiền định giải thoát Tam muội đạo quả. Nhưng chánh thọ giải thoát ấy chẳng lěa tập khí biến dịch sanh tử bất tư nghě, đắc tự giác Thánh, ham trụ thừa Thanh Văn, ấy gọi lŕ tướng Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt của Thanh Văn.
- Đại Huệ! Ham trụ Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt của Đại Bồ Tát, chẳng phải ham pháp môn diệt vŕ ham chánh định, chỉ vě thương xót chúng sanh, vŕ theo đúng bản nguyện mŕ không thủ chứng. Đại Huệ! Đại Bồ Tát đối với các tướng Đắc Tự Giác Thánh Sai Biệt của thừa Thanh Văn ham thích, chẳng nęn tu học.
- Đại Huệ! Thế nŕo lŕ so sánh chấp trước tánh vọng tưởng tự tánh của thừa Thanh Văn? Ấy lŕ đại chủng xanh, vŕng, đỏ, trắng, địa, thủy, hỏa, phong, chẳng do tạo tác mŕ sanh tự tướng, cộng tướng, chỉ lŕ cái phương tiện của Phật thuyết. Người Thanh Văn do đó khởi tự tánh vọng tưởng, Đại Bồ Tát đối với pháp ấy nęn biết nęn xả, liền nhập pháp Vô Ngă tướng vŕ diệt nhơn Vô Ngă tướng, lần lượt tiến đến chư Địa, ấy gọi lŕ tướng so sánh chấp trước tánh vọng tưởng tự tánh của thừa Thanh Văn.
- Thế Tôn! Thế Tôn sở thuyết cảnh giới thường bất tư nghě của Đệ Nhất Thánh Trí vŕ cảnh giới Đệ Nhất Nghĩa, chẳng phải những ngoại đạo sở thuyết nhân duyęn thường bất tư nghě ư?
- Chẳng phải nhân duyęn đắc thường bất tư nghě của ngoại đạo. Tại sao? Thường bất tư nghě của những ngoại đạo, chẳng do tự tướng thŕnh. Nếu thường bất tư nghě chẳng do tự tướng thŕnh thě cớ sao được hiển hiện thường bất tư nghě? Lại nữa, Đại Huệ! Bất tư nghě nếu do tự tướng thŕnh thě ắt phải lŕ pháp thường, nếu do người lŕm ra thě chẳng thể thŕnh thường bất tư nghě, vě do lŕm mới có, chẳng phải thường có vậy.
- Đại Huệ! Ta nói Đệ Nhất Nghĩa thường bất tư nghě, tướng nhân thŕnh Đệ Nhất Nghĩa lŕ lěa tánh phi tánh, nęn đắc tướng tự giác mŕ vô tướng. Cái nhân của Đệ Nhất Nghĩa Trí, vě có cái nhân lěa tánh phi tánh, ví như hư không vô tác, Niết Bŕn tận diệt, nęn chính pháp ấy tự thường, chẳng do tạo tác thŕnh thường. Như thế, chẳng đồng với định luận thường bất tư nghě của ngoại đạo.
- Đại Huệ! Thường bất tư nghě nŕy do chư Như Lai Tự Giác Thánh Trí chứng đắc, nęn thường bất tư nghě của Tự Giác Thánh Trí, cần phải tu học.
- Lại nữa, Đại Huệ! Pháp thường bất tư nghě của ngoại đạo chẳng có tánh thường, vě có cái nhân của tướng khác, chẳng phải cái nhân của sức tướng tự thŕnh. Lại nữa, Đại Huệ! Pháp thường bất tư nghě của ngoại đạo có sở tác, tánh phi tánh vô thường, theo kiến chấp suy tư tự cho lŕ thường.
- Đại Huệ! Pháp ta cũng důng nhân duyęn như thế, vě tánh phi tánh, chẳng lập sở tác, chẳng có thường kiến, nơi cảnh giới Tự Giác Thánh Trí, nói cái thường ấy tự vô nhân ( chẳng có sự bắt đầu ). Đại Huệ! Nếu các ngoại đạo lập cái nhân tướng thŕnh thường bất tư nghě, lập cái nhân của tự tướng, nói tánh phi tánh, thě đồng như sừng thỏ, vě pháp thường bất tư nghě của họ chỉ có ngôn thuyết vọng tưởng. Bọn ngoại đạo có cái lỗi như thế. Tại sao? Vě chỉ có ngôn thuyết vọng tưởng, đồng như sừng thỏ, chẳng phải do tự tướng vốn saün đầy đủ.
- Đại Huệ! Pháp thường bất tư nghě của Ta do tướng tự giác chứng đắc, lěa sở tác, tánh phi tánh, nęn tự vốn lŕ thường, chẳng phải ngoŕi tánh phi tánh, suy nghĩ pháp vô thường cho lŕ thường. Đại Huệ! Nếu ngoŕi tánh phi tánh, pháp vô thường suy nghĩ cho lŕ thường, lŕ cái thuyết thường bất tư nghě của ngoại đạo. Vě họ chẳng biết cái tướng của tự nhân thường bất tư nghě vốn saün đầy đủ, nęn xa cách với tướng cảnh giới đắc Tự Giác Thánh Trí, họ chẳng nęn thuyết.
- Lại nữa, Đại Huệ! Các Thanh Văn sợ cái khổ của vọng tưởng sanh tử mŕ cầu Niết Bŕn, chẳng biết tất cả tánh sai biệt của sanh tử Niết Bŕn lŕ vọng tưởng phi tánh, do cảnh giới các căn thôi nghĩ, cho lŕ Niết Bŕn, chẳng phải chuyển Tạng thức thŕnh Tự Giác Thánh Trí vậy.
- Thế nęn, Phật đối với phŕm phu nói có Tam thừa, nói những tâm lượng vốn chẳng thật có, họ chẳng biết cảnh giới tự tâm hiện của chư Như Lai nơi quá khứ, hiện tại, vị lai, mŕ so sánh chấp trước cảnh giới ngoŕi tâm hiện, nęn thường lưu chuyển trong vňng sanh tử.
- Lại nữa, Đại Huệ! Tất cả pháp vốn vô sanh, ấy lŕ quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật sở thuyết. Tại sao? Nói Tự TÂM HIỆN, lŕ tánh phi tánh, lěa hữu phi hữu mŕ sanh. Đại Huệ! Tất cả tánh vô sanh thě tất cả pháp như sừng thỏ, mŕ phŕm phu ngu si, vě tự tánh vọng tưởng chấp cho lŕ thật.
- Đại Huệ! Tất cả pháp Vô Sanh, lŕ cảnh giới của Tự Giác Thánh Trí, tất cả tướng tự tánh của tất cả tánh vốn vô sanh, chẳng phải hai thứ cảnh giới vọng tưởng nhị kiến của phŕm phu, kiến lập tướng tự tánh của sắc thân vŕ tŕi ( sở hữu của thân ). Đại Huệ! Chuyển cái tướng năng nhiếp, sở nhiếp của Tạng thức mŕ phŕm phu đọa vŕo nhị kiến của sanh, trụ, diệt, hy vọng tất cả tánh có sanh, sanh những vọng tưởng hữu vŕ phi hữu, chẳng phải Thánh Hiền vậy.
- Lại nữa, Đại Huệ! Có năm thứ chủng tánh Vô gián. Thế nŕo lŕ năm? Ấy lŕ : Thanh Văn thừa Vô gián chủng tánh, Duyęn Giác thừa Vô gián chủng tánh, Như Lai thừa Vô gián chủng tánh, Bất định chủng tánh vŕ Các biệt chủng tánh ( ngoại đạo chủng tánh ).
- Thế nŕo lŕ THANH VĂN THỪA VÔ GIÁN CHỦNG TÁNH? Nếu có người nghe nói đến ấm, giới, nhập, tự cộng tướng, lúc ấy lỗ chân lông toŕn thân cảm thấy nhẹ nhŕng yęn vui vŕ ham tu trí tướng, chẳng tu tướng duyęn khởi phát ngộ, khởi tâm đoạn dứt tập khí phiền năo, nhưng chẳng đoạn, chẳng độ bất tư nghě biến dịch sanh tử, chỉ độ phần đoạn sanh tử, cho lŕ sanh tử của ta đă hết, phạm hạnh đă lập, sau nŕy chẳng thọ sanh nữa, như thật biết tu tập nhân vô ngă, cho đến chứng đắc Niết Bŕn của Thanh Văn, ấy gọi lŕ Thanh Văn Thừa Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! Thế nŕo lŕ DUYĘN GIÁC THỪA VÔ GIÁN CHỦNG TÁNH? Nếu có người nghe nói những khác biệt của nhân duyęn Vô Gián, toŕn thân lông dựng lęn, rơi lệ dầm dề, đối với những tướng chẳng phải mười hai nhân duyęn thě cảm thấy không thích, mỗi mỗi tự thân mỗi mỗi thần thông, hoặc lěa hoặc hợp, đủ thứ biến hóa, lúc nghe thuyết nŕy, tâm liền ngộ nhập. Nếu biết họ thuộc về Duyęn Giác Thừa Vô Gián chủng tánh rồi, tůy thuận căn tánh của họ mŕ vě họ thuyết pháp Duyęn Giác Thừa, ấy gọi lŕ tướng Duyęn Giác Thừa Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! NHƯ LAI THỪA VÔ GIÁN CHỦNG TÁNH có bốn thứ : 1.- Tự tánh pháp Vô Gián chủng tánh. 2.- Lěa tự tánh pháp Vô Gián chủng tánh. 3.- Đắc tự giác Thánh Vô Gián chủng tánh. 4.- Ngoŕi sát thů thắng ( ngoŕi quốc độ thů thắng, có nghĩa lŕ Vô sở trụ ) Vô Gián chủng tánh. Đại Huệ! Nếu người nghe thuyết bốn việc nŕy, vŕ lúc nghe thuyết cảnh giới bất tư nghě thân tŕi ( ngă vŕ ngă sở ) kiến lập do tự tâm hiện, tâm chẳng kinh sợ, ấy gọi lŕ tướng Như Lai Thừa Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! BẤT ĐịNH CHỦNG TÁNH lŕ : Khi người nghe thuyết ba thứ chủng tánh kể tręn, tůy theo lúc nghe chủng tánh nŕo thě ngộ nhập chủng tánh ấy, theo đó tu tập mŕ thŕnh tựu. Như nghe thuyết thừa Thanh Văn thě thŕnh chủng tánh Thanh Văn, nghe thuyết thừa Duyęn Giác thě thŕnh chủng tánh Duyęn Giác, nghe thuyết thừa Như Lai thě thŕnh chủng tánh Như La, ấy gọi lŕ Bất Định Chủng Tánh.
- Đại Huệ! CÁC BIệT VÔ GIÁN lŕ : Những chúng sanh cňn chấp thật kiến giác như ngă, nhơn, chúng sanh, thọ mạng, tăng trưởng thiện căn, sĩ phu v.v... mŕ cầu chứng Niết Bŕn. Lại nghe lời thuyết pháp của ngoại đạo, cho tất cả tánh đều có kẻ tác, nói đó lŕ Niết Bŕn, cho như thế lŕ giác ngộ, đối với pháp Vô Ngă chẳng có phần, nęn họ không thể giải thoát. Ấy lŕ những người tu Thanh Văn thừa mŕ thuộc về ngoại đạo Vô Gián chủng tánh, chẳng xuất luân hồi mŕ cho lŕ xuất, ấy gọi lŕ Các Biệt Vô Gián Chủng Tánh.
- Đại Huệ! Người sơ Trị Địa (1) nói kiến lập chủng tánh lŕ vě muốn sięu nhập Vô Sở Hữu Địa, nęn có sự kiến lập nŕy. Người tự tu tự giác, phải dứt sạch tập khí phiền năo, thấy pháp Vô Ngă, từ đắc Tam muội của Thanh Văn, cho đến năm thứ chủng tánh kia, cuối cůng đều sẽ chứng đắc Pháp Thân Tối Thắng của Như Lai.
Tu Đŕ Hoŕn Nhập Lưu,
Tư Đŕ Hŕm Văng Lai.
A Na Hŕm Bất Hoŕn,
Đến quả A La Hán.
Gọi lŕ thừa Thanh Văn.
Tam thừa vŕ Nhất Thừa,
Phi thừa đúng ta thuyết.
Phŕm phu kém trí huệ.
Chư Thánh xa lěa tịch.
Pháp môn Đệ Nhất Nghĩa,
Xa lěa giáo Nhị thừa,
Trụ nơi Vô sở hữu.
Sao lại lập Tam thừa.
Chư thiền pháp vô lượng,
Vô Sắc Tam Ma Đề,
Thọ tưởng thảy tịch diệt.
Cũng chẳng có tâm lượng.
(1) TRI ĐIA : Trị tâm địa như khai thác đất hoang.
Lược Giải :
Bốn câu trước lŕ tứ quả của Thanh Văn, PHI THỪA tức lŕ Tối Thượng Thừa, chẳng thuộc tam thừa vŕ Nhất thừa, nęn nói Phi Thừa. TịCH đối với động, cňn nằm trong tương đói, chư Thánh chẳng trụ nơi tịch, nęn nói XA LĚA TịCH. Trụ Nơi Vô Sở Hữu lŕ trụ nơi vô sở trụ, chứ chẳng phải chấp không. LẬP TAM THỪA lŕ tạm thiết lập phương tiện để độ chúng sanh. Pháp Thiền Vô Lượng, chẳng thể kể xiết, như phŕm phu thiền, ngoại đạo thiền, Tiểu thừa thiền, Đại thừa thiền, mỗi mỗi đều có nhiều thứ. Nay nói VÔ SẮC, lŕ gồm có bốn thứ thiền quán của Vô Sắc Giới. TAM MA ĐỀ lŕ thay cho ba thứ thiền quán của giáo môn. Nói chung tất cả thiền đều muốn đối trị các bệnh chấp ngũ uẩn. Hai thứ Thọ Tưởng lŕ thay cho ngũ uẩn ( Sắc, thọ, tưởng, hŕnh, thức), nęn nói Thọ Tưởng Thảy Đều Diệt. Tâm Lượng lŕ chỉ số lượng của tâm, vě bản thể của tâm cůng khắp không gian vŕ thời gian, chẳng có số lượng, nęn nói Chẳng Có Tâm Lượng.
Lược Giải hết
CHÁNH VĂN :
- Đại Huệ! Nói NHẤT XIỂN ĐỀ thật chẳng phải Nhất Xiển Đề. Nếu Nhất Xiển Đề lŕ thật, thě ai chuyển được ai? Vậy thế gian lŕm sao giải thoát? Đại Huệ! Có hai thứ Nhất Xiển Đề :
1.- Xả bỏ tất cả thiện căn vŕ xả bỏ phát nguyện chúng sanh từ vô thỉ. Sao nói xả bỏ tất cả thiện căn? Ấy lŕ vě phỉ báng Bồ Tát Tạng vŕ nói lời ác rằng : "Chẳng phải tůy thuận kinh luật mŕ được giải thoát". Vě xả bỏ tất cả thiện căn nęn chẳng thể chứng nhập Niết Bŕn.
2.- Bồ Tát vě độ tất cả chúng sanh được chứng Niết Bŕn mŕ có bản nguyện phương tiện tự chẳng thủ chứng Niết Bŕn. Đại Huệ! Pháp Niết Bŕn kia, gọi lŕ Pháp Tướng chẳng Niết Bŕn. Đây cũng thuộc về loại Nhất Xiển Đề.
Đại Huệ bạch Phật rằng :
- Thế Tôn! Tại sao nhất định chẳng thủ chứng Niết Bŕn?
- Bồ Tát Nhất Xiển Đề, biết tất cả pháp vốn đă lŕ Niết Bŕn, chẳng cầu thủ chứng Niết Bŕn nữa, mŕ chẳng phải xả bỏ tất cả thiện căn, thŕnh Nhất Xiển Đề kia vậy.
- Đại Huệ! Người Nhất Xiển Đề xả bỏ tất cả thiện căn, lại nhờ thần lực Như Lai, cũng có thể tái phát thiện căn. Tại sao? Vě Như Lai chẳng xả bỏ tất cả chúng sanh. Do đó, nęn nói Bồ Tát Nhất Xiển Đề chẳng thủ chứng Niết Bŕn.
- Lại nữa, Đại Huệ! Đại Bồ Tát phải thấu hiểu ba thứ tự tánh. Thế nŕo lŕ ba thứ tự tánh (1)? Ấy lŕ : Vọng tưởng tự tánh ( Biến kế sở chấp ), nhân duyęn tự tánh ( Y tha khởi ) vŕ thŕnh tựu tự tánh ( Vięn thŕnh thật ). Vọng tưởng tự tánh do chấp trước tướng sanh.
(1) BA THỨ TỰ TÁNH : Có hai thứ : A. Lŕ ba tánh : Thiện, ác, vô ký (thuộc về danh số). B. Lŕ ba tánh : Biến kế sở chấp, Y tha khởi vŕ Vięn thŕnh thật (thuộc về thuật ngữ).
GHI CHÚ :
A. Tánh THIệN, ÁC, VÔ KÝ :
1.- Tánh THIệN : Lŕ lŕm những việc có lợi ích cho bản thân vŕ người khác nơi đời hiện tại vŕ vị lai, tin tưởng tâm thiện lŕ do chủng tử thiện căn sở tạo tất cả việc thiện, cũng gọi lŕ thiện nghiệp.
2.- Tánh ÁC : Do ác tâm tham dục sanh khởi, tạo tất cả nghiệp, vě phạm tổn hại đến měnh hoặc người khác nơi đời hiện tại vŕ vị lai, thuộc về tánh ác, cũng gọi lŕ ác nghiệp.
3.- Tánh VÔ KÝ : Lŕ pháp phi thiện phi ác, chẳng có chút niệm nŕo dính mắc sự lợi ích hay tổn hại, chẳng thể ghi ra để phân biệt. Trong Duy Thức có hai thứ Vô Ký : Vô Ký có che lấp vŕ Vô ký chẳng che lấp. Nói "Vô Ký có che lấp" lŕ có tác dụng rất yếu của mę vọng, dů chẳng có sức để lợi ích hay tổn hại měnh vŕ người, nhưng có cái thể mę vọng che lấp Thánh đạo, những sự vật đồng như chướng nŕy đều thuộc Vô Ký có che lấp, như thức thứ bảy. Nói "Vô Ký chẳng che lấp" lŕ bản thể chẳng phải mę vọng, tự tánh rất yếu, chẳng có chút sức để lợi ích hay tổn hại cho měnh vŕ người, gọi lŕ Vô Ký chẳng che lấp, như thức thứ tám vŕ nội căn ngoại khí v.v... Đồng như tánh nŕy đều thuộc Vô Ký chẳng che lấp. Gọi chung lŕ tánh Vô Ký.
B. Tánh BIẾN, Y, VIĘN :
1.- Tánh BIẾN KẾ SỞ CHẤP : Do tập khí vọng tưởng của phŕm phu có tánh chấp thật, so sánh chấp trước tất cả pháp gọi lŕ BIẾN KẾ. Vě vọng tưởng biến kế mę chấp, chấp tất cả tánh thật có hay thật không, như thấy sợi dây lầm tưởng cho lŕ con rắn, nhưng thật thě chẳng có bản thể của rắn, chỉ lŕ vọng těnh mę chấp cho lŕ rắn thôi, ấy gọi lŕ Biến Kế Sở Chấp.
2.- Tánh Y THA KHỞI : Lŕ y theo nhân duyęn mŕ sanh khởi tất cả vạn pháp. Chữ THA thay cho nhân duyęn, do chủng tử của thức thứ tám lŕm đệ nhất nhân, đồng thời nhờ mỗi mỗi trợ duyęn khác mŕ sanh khởi các tướng, lěa vọng tưởng mŕ tự tồn tại, cũng như sợi dây do bố gai, công cụ, nhân công lŕm nhân duyęn mŕ sanh khởi, gọi lŕ tánh Y Tha Khởi.
3.- Tánh VIĘN THŕNH THậT : Nghĩa lŕ vięn măn thŕnh tựu tánh chơn thật, cũng gọi lŕ pháp tánh, cũng gọi lŕ như như, tức lŕ thể tánh của tất cả pháp Vô Vi. Pháp tánh ở đây có hai nghĩa : Nói "Pháp Tánh tůy duyęn" lŕ tánh Y Tha Khởi, thuộc nghĩa thật của Đại thữa; hoặc nói "Pháp tánh lŕ Sở Y" do tánh Y tha mŕ kiến lập, thuộc nghĩa quyền của Đại thừa ( phương tiện sở lập ).
Nhưng trong ba thứ tánh nầy, tánh Biến Kế Sở Chấp lŕ vọng hữu, tánh Y Tha Khởi lŕ giả hữu, tánh Vięn Thŕnh Thật lŕ thật hữu. Cňn nói ngược lại, tánh Biến Kế Sở Chấp lŕ thật vô, tánh Y Tha Khởi lŕ tương tự hữu, tánh Vięn Thŕnh Thật lŕ chơn hữu, ba tánh nŕy đầy đủ trong mọi sự vật. Như pháp quá khứ, vị lai, lông růa sừng thỏ, cho lŕ thật thě thuộc tánh Biến Kế Sở Chấp v.v... Nói tóm lại, pháp Vô Vi thuộc tánh Vięn Thŕnh Thật, ví như bông hoa, do vọng tưởng mę chấp cho lŕ có tướng hoa thật, lŕ tánh Biến Kế Sở Chấp, biết lŕ từ nhân duyęn sanh khởi, giả hiện tướng hoa, lŕ tánh Y Tha Khởi, ngộ được thật tế của hoa, ngoŕi tánh vŕ phi tánh, lŕ tánh Vięn Thŕnh Thật vậy.
Ghi chú hết
Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng :
- Sao nói vọng tưởng tự tánh từ tướng sanh?
- Sự tướng của duyęn khởi tự tánh, do tướng hŕnh hiển bŕy tướng sự, đối với tướng so đo chấp trước, thŕnh có hai tướng vọng tưởng tự tánh, do Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác phương tiện kiến lập, gọi lŕ danh tướng chấp trước tướng vŕ sự tướng chấp trước tướng. Nói DANH TƯỚNG CHẤP TRƯỚC TƯỚNG lŕ chấp trước các pháp trong ngoŕi; Sự TƯỚNG CHẤP TRƯỚC TƯỚNG lŕ theo việc trong ngoŕi của tự tướng cộng tướng sanh khởi chấp trước như thế. Ấy gọi lŕ tướng của hai thứ vọng tưởng tự tánh, vě nương theo nhân duyęn mŕ sanh nęn gọi lŕ duyęn khởi tự tánh.
- Thế nŕo lŕ THŕNH TựU Tự TÁNH? Ấy lŕ lěa vọng tưởng của hai thứ danh tướng vŕ sự tướng, tức lŕ cảnh giới sở hŕnh của Tự Giác Thánh Trí do Thánh Trí sở chứng đắc, ấy gọi lŕ Thŕnh Tựu Tự Tánh, cũng gọi lŕ Tâm Như Lai Tạng.
Khi ấy, Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng:
Danh tướng vŕ phân biệt,
Với hai thứ tự tánh.
Chánh trí vŕ Như như,
Thŕnh tựu năm pháp tướng.
- Đại Huệ! Ấy gọi lŕ Quán Sát Ngũ Pháp Tự Tánh Tướng Kinh. Cảnh giới sở hŕnh của Kinh nŕy lŕ ý thú Tự Giác Thánh Trí, chúng Đại Bồ Tát cần phải tu học.
- Lại nữa, Đại Huệ! Đại Bồ Tát khéo quán hai thứ tướng Vô ngă. Thế nŕo lŕ hai thứ tướng Vô ngă? Ấy lŕ Nhơn Vô ngă vŕ Pháp Vô Ngă.
- Thế nŕo NHƠN VÔ NGĂ TRÍ? Lŕ lěa ngă vŕ ngă sở, lěa tụ duyęn của Ấm, Giới, Nhập, lěa sự sanh khởi vô minh nghiệp ái, lục căn nhiếp thọ lục trần sanh ra lục thức, những chấp trước ấy đều phải lěa. Vě tất cả căn, thân ( Chánh báo ), khí giới ( Y báo ) đều do tự tâm hiện, lŕ tướng của tự vọng tưởng, như dňng nước, như chủng tử, như đčn, như gió, như mây, sát na lần lượt hoại. Thô động như khỉ vượn, ưa chỗ bất tịnh như con ruồi, không biết đủ như gió thổi lửa, nhân tập khí hư ngụy từ vô thỉ như bánh xe đạp nước, đủ thứ thân sắc, sanh tử luân hồi trong lục đạo như huyễn thuật vŕ thần chú mŕ tůy cơ phát khởi trí huệ, khéo biết tất cả tướng kia đều chẳng thật thě phá được nhơn ngă chấp, ấy gọi lŕ Nhơn Vô Ngă Trí.
- Thế nŕo lŕ PHÁP VÔ NGĂ TRÍ? Biết ấm, giới, nhập lŕ vọng tưởng, tướng tự tánh, lěa ngă, ngă sở, những ấm, giới, nhập tích tụ, do dây trói của nghiệp ái lần lượt duyęn nhau sanh khởi, thật tướng vốn chẳng lay động, các pháp cũng thế. Lěa tướng vọng tưởng tự cộng tướng chẳng thật, do sức vọng tưởng của phŕm phu sanh ra, chẳng phải Thánh Hiền, vě tự tánh lěa tâm, ý, ý thức vŕ năm pháp. Đại Huệ! Đại Bồ Tát khéo quán tất cả pháp Vô Ngă, khéo tu pháp Vô Ngă, thě Đại Bồ Tát chẳng bao lâu sẽ chứng đắc Sơ Địa, quán tướng Địa Vô Sở Hữu, quán sát mở mang giác huệ, đến Hoan Hỷ Địa, lần lượt tiến lęn, sięu việt tướng cửu địa, chứng Pháp Vân Địa, ngay đó biến lập vô lượng bửu trang nghięm, ngồi Đại Bửu Lięn Hoa trong Đại Bửu cung điện, đồng một loại như tướng vua, có những quyến thuộc Bồ Tát từ tất cả cői Phật đến vây quanh, được tay Phật quán đảnh, giống như sự quán đảnh của Thái Tử Chuyển Luân Thánh Vương. Từ phŕm phu tu tập, sanh khởi cảnh giới huyễn của tự tánh, tới điạ vị sięu Phật tử, cho đến pháp Tự Giác Thánh Trí, sẽ được Pháp thân tự tận của Như Lai, hiện pháp Vô Ngă, ấy gọi lŕ Pháp Vô Ngă tướng. Chúng Đại Bồ Tát cần nęn tu học.
- Thế Tôn! Cúi xin Phật thuyết pháp kiến lập vŕ phủ định, khiến con vŕ chư Đại Bồ Tát lěa kiến lập vŕ phủ định của ác kiến nhị bięn, chóng được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.
Thế Tôn hứa khả sự thỉnh cầu của Đại Huệ Bồ Tát mŕ thuyết kệ rằng :
Kiến lập vŕ phủ định,
Vốn chẳng có tâm lượng.
Thân thọ dụng kiến lập,
Tâm phŕm chẳng thể biết.
Ngu si chẳng trí huệ,
Chấp kiến lập phủ định.
Khi ấy, Thế Tôn muốn hiển bŕy đại nghĩa nŕy mŕ bảo Đại Huệ rằng :
- Có bốn thứ phi hữu mŕ lại có kiến lập. Thế nŕo lŕ bốn?
1. Phi hữu tướng kiến lập.
2. Phi hữu kiến kiến lập.
3. Phi hữu nhân kiến lập.
4. Phi hữu tánh kiến lập.
Ấy gọi lŕ bốn thứ kiến lập. Cňn nói PHỦ ĐịNH nghĩa lŕ : Ở nơi sở lập kia vốn vô sở đắc, vě quán sát sai lầm mŕ khởi tâm phủ định, ấy gọi lŕ Tướng Kiến Lập Phủ Định.
- Lại nữa, Đại Huệ! Thế nŕo lŕ PHI HỮőU TƯỚNG KIẾN LậP TƯỚNG? Ấy lŕ : Tự cộng tướng của ấm giới nhập vốn phi hữu mŕ khởi tâm chấp trước, cho lŕ thế nŕy thế kia, gọi lŕ Phi Hữu Tướng Kiến Lập Tướng. Phi hữu tướng kiến lập tướng nŕy, lŕ lỗi vọng tưởng hư ngụy từ vô thỉ, do đủ thứ tập khí kiến chấp mŕ sanh khởi.
- Đại Huệ! PHI HỮőU KIẾN KIẾN LậP TƯỚNG lŕ kiến chấp ấm, giới, nhập, ngă, nhơn, chúng sanh, thọ mạng, nuôi dưỡng thiện căn ( kẻ lŕm ), sĩ phu ( kẻ thọ nhận ), v.v... như thế gọi lŕ Phi Hữu Kiến Kiến Lập Tướng.
- PHI HỮőU NHÂN KIẾN LẬäP TƯỚNG lŕ khi ý thức sơ khởi chẳng từ nhân sanh, lúc trước vốn chẳng sanh, lúc sau mới như huyễn mŕ sanh, vốn chẳng có vật lŕm nhân. Như nhăn thức do vọng tưởng sắc, không, sáng tối mŕ sanh thức, thức sanh rồi liền diệt, ấy gọi lŕ Phi Hữu Nhân Kiến Lập Tướng.
- Đại Huệ! PHI HỮőU TÁNH KIẾN LậP TƯỚNG lŕ tự tánh của ba pháp vô vi : Hư không, Niết Bŕn vŕ trạch diệt ( do sức trí huệ mŕ chứng đắc pháp diệt ) vốn chẳng có tự tánh, như lông růa sừng thỏ, lěa có vŕ không mŕ hiện, ấy gọi lŕ Phi Hữu Tánh Kiến Lập Tướng.
- Kiến lập vŕ phủ định lŕ do vọng tưởng của phŕm phu chẳng khéo quán sát tự tâm hiện lượng, chẳng phải chỗ thấy của Thánh Hiền. Bậc Đại Bồ Tát nęn sięng tu học, lěa hai thứ ác kiến kiến lập vŕ phủ định.
- Lại nữa, Đại Huệ! Đại Bồ Tát phải khéo biết tâm, ý, ý thức, năm pháp của tự tánh vŕ hai thứ tướng Vô Ngă; vě sự yęn ổn của chúng sanh, nęn tiến đến cứu cánh. Như hạt châu như ý hiện ra đủ thứ sắc tướng, lŕ do nhân duyęn vọng tưởng phân biệt mŕ sanh khởi, đại chúng nơi tất cả pháp hội của Như Lai, nghe Phật thuyết pháp như mộng huyễn, như ánh sáng, như bóng trăng trong nước, pháp ấy lěa sanh diệt đoạn thường vŕ lěa Thanh Văn, Duyęn Giác, được trăm ngŕn Tam muội, cho đến trăm ngŕn ức na do tha Tam muội. Đắc Tam muội xong, dạo khắp các cői Phật, cúng dường chư Phật, lęn các Thięn cung hoằng dương Tam Bảo, thị hiện thân Phật, có chúng Thanh Văn, Bồ Tát vây quanh. Důng tự tâm hiện lượng để độ thoát chúng sanh, phân biệt diễn thuyết ngoŕi tánh vô tánh, khiến thảy đều xa lěa kiến chấp có vŕ không v. v...
Khi ấy, Thế Tôn muốn lập lại nghĩa nŕy mŕ thuyết kệ rằng :
Phật tử khéo quán sát,
Thế pháp do tâm tạo.
Thị hiện đủ thứ thân,
Sức thần thông tự tại.
Tất cả đều thŕnh tựu,
Sở tác vô chướng ngại.
Khi ấy, Đại Huệ Bồ Tát bạch Phật rằng : Cúi xin Thế Tôn vě chúng con thuyết tất cả pháp tánh không, lěa tướng tự tánh vốn Vô Sanh bất nhị, khiến chúng con vŕ chư Bồ Tát giác ngộ, lěa hai thứ vọng tưởng Có vŕ Không, Vô Sanh, bất nhị vŕ lěa tướng tự tánh.
- Đại Huệ! Nói sơ lược có bảy thứ không lŕ : Tướng không, tự tánh không, hŕnh không, vô hŕnh không, tất cả pháp lěa ngôn thuyết không, Đệ Nhất Nghĩa Thánh Trí Đại không vŕ Bỉ bỉ không.
- Thế nŕo lŕ TƯỚNG KHÔNG? ấy lŕ tự tướng cộng tướng của tất cả pháp không, vě tướng tự tha vŕ cộng đều chẳng thể sanh, do vọng tưởng phân biệt đối đăi với nhau tích tụ mới có. Nếu quán sát phân tích thě cứu cánh lŕ vô tánh. Vě vô tánh nęn tánh chẳng trụ, nęn nói tất cả tánh tướng không, gọi lŕ Tướng Không.
- Thế nŕo lŕ TÁNH TỰ TÁNH KHÔNG? Ấy lŕ tự tánh của chính měnh vốn Vô Sanh, tức lŕ tự tánh của tất cả pháp không, nęn nói Tánh của Tự Tánh Không.
- Thế nŕo lŕ HAŔNH KHÔNG? Ấy lŕ hŕnh ấm lěa ngă, Ngă sở, do tác nghiệp sở thŕnh, nghĩa lŕ từ nhân duyęn hňa hợp mŕ sanh, ấy gọi lŕ Hŕnh Không.
- Thế nŕo lŕ VÔ HŔNH KHÔNG? Duyęn nhau sanh khởi theo Hŕnh Không như thế nŕy, tự tánh vốn vô tánh, ấy gọi lŕ Vô Hŕnh Không.
- Thế nŕo lŕ TẤT CẢ PHÁP LĚA NGÔN THUYẾT KHÔNG? Vě vọng tưởng tự tánh chẳng có ngôn thuyết, nęn tất cả pháp lěa ngôn thuyết, ấy gọi lŕ Tất Cả Pháp Lěa Ngôn Thuyết Không.
- Thế nŕo lŕ TẤT CẢ PHÁP ĐỆ NHẤT NGHĨA THÁNH TRÍ ĐẠI KHÔNG? Vě người đắc Tự Giác Thánh Trí thě tất cả kiến chấp tập khí đều không, ấy gọi lŕ Tất Cả Pháp Đệ Nhất Nghĩa Thánh Trí Đại Không.
- Thế nŕo Bỉ Bỉ KHÔNG? Nghĩa lŕ ở nơi kia chẳng có cái không kia, gọi lŕ Bỉ Bỉ Không. Đại Huệ! Ví như người mẹ của Lộc Tử lŕ nữ cư sĩ Tỳ Xá, vě xây dựng Tịnh xá cho Tỳ Kheo ở, chẳng nuôi voi, ngựa, trâu, dę v.v... Nay nói Bỉ Không, chẳng phải nơi kia không có chúng Tỳ Kheo, cũng chẳng phải Tịnh xá trống rỗng không, cũng chẳng phải Tỳ Kheo tánh không, cũng chẳng phải chỗ khác không có voi, ngựa, nghĩa lŕ tự tướng của tất cả pháp, cái kia, ở nơi kia chẳng có cái kia, ấy gọi lŕ Bỉ Bỉ Không. nói chung trong bảy thứ Không, Bỉ Bỉ Không lŕ cái không rất thô, ngươi nęn xa lěa.
- Đại Huệ! Nói CHẲNG TỰ SANH chẳng phải Vô Sanh, ngoŕi trụ chánh định ra, gọi lŕ Vô sanh, nghĩa lŕ lěa tự tánh tức lŕ Vô Sanh. Sự lưu chú tương tục từng sát na vốn lěa tự tánh vŕ tánh dị thục ( lúc sau chín můi ) hiện ra tất cả tánh đều lěa tự tánh, cho nęn nói tất cả tánh lěa lự tánh.
- Sao nói BẤT NHI. ? Vě tất cả pháp như âm, dương, dŕi, ngắn, trắng, đen v.v... đều lŕ nhị, vě các tướng lŕm nhân với nhau mới có, chẳng phải ngoŕi Niết Bŕn có sanh tử, chẳng phải ngoŕi sanh tử có Niết Bŕn, sanh tử Niết Bŕn chẳng có tướng trái nhau : tất cả pháp cũng như thế, nęn gọi lŕ Bất Nhị. Cho nęn pháp Không, pháp Vô Sanh, pháp Bất Nhị, pháp lěa tướng tự tánh cần nęn tu học.
Ta thường nói pháp Không,
Xa lěa nơi đoạn thường.
Sanh tử như mộng huyễn,
Mŕ nghiệp tánh chẳng hoại.
Hư không vŕ Niết Bŕn,
Tịch diệt cũng như thế.
Phŕm phu chấp vọng tưởng,
Bậc Thánh lěa hữu vô.
Khi ấy, Thế Tôn lại bảo Đại Huệ rằng :
- Đại Huệ! pháp Không, pháp Vô Sanh, pháp Bất Nhị, pháp lěa tự tánhv.v... đều có ghi vŕo kinh giáo của Phật, tất cả kinh điển đều thuyết nghĩa nŕy. Vě tůy thuận tâm hy vọng của chúng sanh mŕ phương tiện phân biệt thuyết để hiển bŕy nghĩa lý chẳng phải ở nơi ngôn thuyết có sự chơn thật. Như bầy nai khát nước, mę hoặc đuổi theo dương diệm ( ánh nắng mặt trời phản chiếu ) cho lŕ nước, nhưng dương diệm chẳng phải nước thật. Các pháp sở thuyết của Phật ghi trong kinh điển cũng như thế. Vě muốn khiến phŕm phu phát tâm hoan hỷ, tinh tấn tu hŕnh, chẳng phải có Thánh Trí thật ở nơi ngôn thuyết. Cho nęn phải nương theo nghĩa, chớ chấp ngôn thuyết.
QUYỂN MỘT HẾT
QUYỂN MỘT QUYỂN HAI QUYỂN BA QUYỂN BỐN

Content-Type: text/html; charset=ISO-8859-1