markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm ** ![ VoNguyenGiap9](https://cnm365.files.wordpress.com/2015/10/vonguyengiap9.jpg?w=584)
[2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013)– ngày mất [Võ Nguyên Giáp](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p), nhà chỉ huy quân sự và nhà hoạt động chính trị [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(sinh năm 1911). [Ngày Động vật thế giới;](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Ngày lễ Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)của Vương quốc [Lesotho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho)(1966); Ngày [Phòng cháy, chữa cháy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_ch%C3%A1y_ch%E1%BB%AFa_ch%C3%A1y)toàn dân (Việt Nam).
# 4 tháng 10
Ngày
**4 tháng 10** là ngày thứ 277 (278 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 88 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_10) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_10) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_10) **4** [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_10) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_10) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_10) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_10) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_10) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_10) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_10) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_10) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_10) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_10) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_10) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_10) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_10) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_10) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_10) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_10) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_10) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_10) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_10) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_10) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_10) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10)
## Mục lục
## Sự kiện
[23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23)– [Lục Lâm quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_L%E1%BB%A5c_L%C3%A2m)tiến vào kinh thành [Trường An](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_An)của [triều Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2n), hoàng đế [Vương Mãng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_M%C3%A3ng)hai ngày sau bị sát hại trong tình hình hỗn loạn. [1323](https://vi.wikipedia.org/wiki/1323)– [Dã Tôn Thiết Mộc Nhi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_Th%C3%A1i_%C4%90%E1%BB%8Bnh_%C4%90%E1%BA%BF)đăng cơ tại khu vực [Long Cư hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Kherlen), trở thành hoàng đế thứ 6 của [triều Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Nguy%C3%AAn)và đại hãn thứ 10 của [đế quốc Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). [1363](https://vi.wikipedia.org/wiki/1363)– [Trận hồ Bà Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_h%E1%BB%93_B%C3%A0_D%C6%B0%C6%A1ng)kết thúc với kết quả là quân Minh của [Chu Nguyên Chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Nguy%C3%AAn_Ch%C6%B0%C6%A1ng)giành thắng lợi trước quân Hán của [Trần Hữu Lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%E1%BB%AFu_L%C6%B0%E1%BB%A3ng). [1883](https://vi.wikipedia.org/wiki/1883)– Đại hội đầu tiên của [Lữ đoàn Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%AF_%C4%91o%C3%A0n_Nam)được tổ chức tại [Glasgow](https://vi.wikipedia.org/wiki/Glasgow)của Scotland nhằm phát triển nam tính của nam thiếu niên [Kitô hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu). [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Chạy đua vào không gian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A1y_%C4%91ua_v%C3%A0o_kh%C3%B4ng_gian): Tàu vũ trụ [Sputnik 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sputnik_1)của Liên Xô được [tên lửa R-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_R-7)phóng lên từ [sân bay vũ trụ Baykonur](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Baykonur)thuộc [Kazakhstan](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Kazakhstan), là vệ tinh nhân tạo đầu tiên lên quỹ đạo [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)đặt hai quả [bom](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bom)ở [sân vận động Cộng Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Th%E1%BB%91ng_Nh%E1%BA%A5t), Sài Gòn. [1985](https://vi.wikipedia.org/wiki/1985)– Nhà phát triển phần mềm [Richard Stallman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_Stallman)thành lập [Quỹ Phần mềm Tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m_T%E1%BB%B1_do)nhằm hỗ trợ phong trào [phần mềm tự do](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m_t%E1%BB%B1_do). [1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/1993)– [Khủng hoảng hiến pháp Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga_n%C4%83m_1993): Các xe tăng bắn vào [Nhà Trắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng_%28Moskva%29)tại [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)trong lúc bên ngoài có nhiều người biểu tình chống [Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga) [Boris Yeltsin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin). [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010)– Một hồ chứa chất thải của nhà máy alumin Ajka tại Hungary [gặp sự cố](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_c%E1%BB%91_nh%C3%A0_m%C3%A1y_alumin_Ajka), khiến khoảng một triệu mét khối chất thải lỏng từ các hồ [bùn đỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9n_%C4%91%E1%BB%8F)tràn ra các khu vực xung quanh.
## Sinh
[1814](https://vi.wikipedia.org/wiki/1814)– [Jean-François Millet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jean-Fran%C3%A7ois_Millet), [họa sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Da_s%C4%A9) [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. 1875) [1822](https://vi.wikipedia.org/wiki/1822)– [Rutherford Birchard Hayes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rutherford_Birchard_Hayes), [tổng thống Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3)thứ 19 (m. 1893) [1895](https://vi.wikipedia.org/wiki/1895)– [Buster Keaton](https://vi.wikipedia.org/wiki/Buster_Keaton), [diễn viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn), [đạo diễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_di%E1%BB%85n)người [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. 1966) [1916](https://vi.wikipedia.org/wiki/1916)– [Vitalij Lazarevich Ginzburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vitalij_Lazarevich_Ginzburg), [nhà vật lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(m. 2009) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Yakov Fedotovich Pavlov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yakov_Fedotovich_Pavlov), [Anh hùng Liên bang Xô viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_h%C3%B9ng_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt)(m. 1981) [1918](https://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– [Fukui Kenichi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fukui_Kenichi), [nhà hóa học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(m. 1998) [1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [Tố Hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91_H%E1%BB%AFu), [nhà thơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%C6%A1), [nhà chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(m. 2002) [1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– [Charlton Heston](https://vi.wikipedia.org/wiki/Charlton_Heston), [diễn viên điện ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh)Mỹ (m. 2008) [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Susan Sarandon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Susan_Sarandon), diễn viên điện ảnh Mỹ [1961](https://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Takahashi Kazuki](https://vi.wikipedia.org/wiki/Takahashi_Kazuki), họa sĩ [truyện tranh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%87n_tranh)Nhật Bản [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Mauro Camoranesi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mauro_Camoranesi), [cầu thủ bóng đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_th%E1%BB%A7_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1)Ý
- 1976 –
[Cristiano Roland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cristiano_Roland), cầu thủ bóng đá [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil)
- 1976 –
[Alicia Silverstone](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alicia_Silverstone), diễn viên điện ảnh Mỹ [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Horie Kei](https://vi.wikipedia.org/wiki/Horie_Kei), diễn viên, [nhà văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n), nhà sản xuất phim, đạo diễn Nhật Bản [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– [Tomáš Rosický](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tom%C3%A1%C5%A1_Rosick%C3%BD), cầu thủ bóng đá [Séc](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9c) [1984](https://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [Lena Katina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lena_Katina), [ca sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ca_s%C4%A9)Nga, thành viên nhóm nhạc [t.A.T.u.](https://vi.wikipedia.org/wiki/T.A.T.u.) [1985](https://vi.wikipedia.org/wiki/1985)– [Kazunori Tani](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kazunori_Tani), diễn viên Nhật Bản
## Mất
[1582](https://vi.wikipedia.org/wiki/1582)– [Têrêsa thành Ávila](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAr%C3%AAsa_th%C3%A0nh_%C3%81vila), tu sĩ [dòng Cát Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%B2ng_C%C3%A1t_Minh), [nhà thần học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc) [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)(s. 1515) [1669](https://vi.wikipedia.org/wiki/1669)– [Rembrandt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rembrandt), [họa sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Da_s%C4%A9) [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)(s. 1606) [1847](https://vi.wikipedia.org/wiki/1847)– [Thiệu Trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%87u_Tr%E1%BB%8B), [vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n)(s. 1807) [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Max Planck](https://vi.wikipedia.org/wiki/Max_Planck), [nhà vật lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. 1858) [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [Henrietta Lacks](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henrietta_Lacks), [nông dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_d%C3%A2n)Mỹ, hiến tế bào phục vụ cho y học (s. 1920) [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Imamura Hitoshi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Imamura_Hitoshi), tướng [Lục quân Đế quốc Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(s. 1886) [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Đặng Vũ Hỷ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_V%C5%A9_H%E1%BB%B7), [bác sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1c_s%C4%A9)Việt Nam (s. 1910) [2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [Michael Smith](https://vi.wikipedia.org/wiki/Michael_Smith), nhà [hóa sinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3a_sinh)người [Canada](https://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)gốc [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. 1932) [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)– [Nakagawa Shōichi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nakagawa_Sh%C5%8Dichi), cựu bộ trưởng [Bộ Tài chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_T%C3%A0i_ch%C3%ADnh)Nhật Bản (s. 1953) [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013)– [Võ Nguyên Giáp](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p), nhà chỉ huy quân sự và nhà hoạt động chính trị [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(s. 1911).
## Những ngày lễ và kỷ niệm
- Ngày lễ kính thánh
[Phanxicô thành Assisi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phanxic%C3%B4_th%C3%A0nh_Assisi) [Ngày Động vật thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Ngày lễ Độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)của Vương quốc [Lesotho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho)(1966)
- Ngày
[Phòng cháy, chữa cháy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_ch%C3%A1y_ch%E1%BB%AFa_ch%C3%A1y)toàn dân (Việt Nam) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10#cite_note-1)
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[4 tháng 10](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:4_October?uselang=vi) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10#cite_ref-1) [“Pháp lệnh số 53/LCT của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Pháp lệnh Quy định việc quản lý Nhà nước đối với công tác phòng cháy và chữa cháy”](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=2&mode=detail&document_id=2488)(Thông cáo báo chí). [Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). 10 tháng 4 năm 1961. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
[“Quyết định số 369/TTG của Thủ tướng Chính phủ: Về việc lấy ngày 4/10 hàng năm là ngày phòng cháy, chữa cháy toàn dân”](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=2&mode=detail&document_id=3211)(Thông cáo báo chí). [Phan Văn Khải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_V%C4%83n_Kh%E1%BA%A3i). 4 tháng 6 năm 1996. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Lich Vạn Niên ngày 4 tháng 10 năm 2015
![ ](https://i0.wp.com/vietbao.vn/images/v2014/lichvannien/images/lichvn-bg-3.png)
|
|
|
|![]()
|
|Xin hãy cùng
Nếu bài viết đã được phát triển, hãy gỡ bản mẫu này.
### Huy hiệu
- Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng,
[[88]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-tuoitre20101028-88)
### Các danh hiệu khác
- Chủ tịch danh dự
[Hội Sử học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Khoa_h%E1%BB%8Dc_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam)trong 4 kỳ đại hội, từ đại hội lần thứ II tháng 5 năm 1988 đến đại hội V năm 2005. [[89]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-89) [[90]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-90)
- Chủ tịch danh dự
[Hội Cựu chiến binh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_C%E1%BB%B1u_chi%E1%BA%BFn_binh_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[91]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-91)
- Chủ tịch danh dự
[Hội Khuyến học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Khuy%E1%BA%BFn_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [[92]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-92) [[93]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-93)
- Chủ tịch danh dự
[Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Khoa_h%E1%BB%8Dc_K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1). [[94]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-94)
- Chủ tịch danh dự
[Hội Cựu giáo chức Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_C%E1%BB%B1u_gi%C3%A1o_ch%E1%BB%A9c_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1). [[95]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-95)
## Các bí danh và bút danh
### Bí danh
- “Võ Giáp”: Tên ghi trên bằng cử nhân Luật năm 1935.
[[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-96) [[97]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-97)
- “Dương Hoài Nam”: Bí danh hoạt động tại Trung Quốc từ ngày 3 tháng 5 năm 1940.
[[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-DHN-27)
- “Văn”: Do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt.
Trong quân đội, ông thường được gọi thân mật là “Anh Văn”. Bí danh “Văn” này được dùng phổ biến nhất, được ký dưới “Mệnh lệnh khởi nghĩa của Ủy ban chỉ huy lâm thời khu Giải phóng” ngày 12 tháng 8 năm 1945 và Mệnh lệnh số 1371/TK ngày 7 tháng 4 năm 1975. [[98]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-98)
- “Hưng”: Bí danh ký trong bức thư ngày 30 tháng 1 năm 1954 của ông gửi Hồ Chí Minh, Trường Chinh và Chính trị bộ để trình bày về chủ trương tác chiến mới tại Điện Biên Phủ khi ông chuyển từ chiến thuật “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, thắng chắc”.
[[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-bidanh-99)
- “Chiến”: Bí danh trên điện đài vô tuyến dùng trong
[Chiến dịch Mùa Xuân 1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C3%B9a_Xu%C3%A2n_1975). [[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-bidanh-99)
### Bút danh
- “Vân Đình” và “Hải Thanh”: Dùng khi viết bài trên các tờ báo tiếng Việt “Hồn trẻ” và tiếng Pháp “Notre Voix” (Tiếng nói của chúng ta), Le Travail (Lao động) giai đoạn 1929-1930 và cuốn sách “Vấn đề dân cày” (viết chung với Trường Chinh năm 1938)
[[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-bidanh-99)
- “Hồng Nam”: Dùng khi viết một số bài báo sau
[Cách mạng tháng Tám](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m). [[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-bidanh-99)
- “Chính Nghĩa”: Bút danh tại một số bài bình luận quan trọng mang ý nghĩa chỉ đạo toàn quân của Bộ chỉ huy chiến dịch và Bộ Tổng tham mưu đọc trên Đài tiếng nói Việt Nam thời kỳ 1946 – 1954.
[[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-bidanh-99)
## Đánh giá
### Tại Việt Nam
Với hơn 50 năm tham gia hoạt động chính trị, trong đó có 30 năm là Tổng tư lệnh Quân đội, ông có uy tín lớn trong
[Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) và trong [Quân đội Nhân dân Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Thông tin chính thống gần đây cho biết: “ *Tất cả các ý kiến của anh Văn đều được Bộ Chính trị tiếp thu và tán thành trong suốt thời kỳ chiến tranh*“. Thượng tướng [Trần Văn Trà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tr%C3%A0) đã từng gọi Đại tướng Võ Nguyễn Giáp là “tư lệnh của tư lệnh, chính uỷ của chính uỷ”. Thượng tướng Giáo sư [Hoàng Minh Thảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Th%E1%BA%A3o) khi được hỏi về trình độ đánh trận của các tướng lĩnh Việt Nam đã trả lời:
|“||
|Tất nhiên đầu tiên là Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Thứ hai là tướng |”|
|—
|
### Từ bên ngoài
Ông Giáp đã xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam từ 34 người vào
[tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944) thành một đội quân với hơn một triệu người năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975). Ông đã chỉ huy quân đội tốt trong cả hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ. Tên tuổi ông gắn liền với chiến thắng [Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) cùng với nỗi hổ thẹn của Quân lực Hoa Kỳ tại Việt Nam, với học thuyết “ [Chiến tranh nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_nh%C3%A2n_d%C3%A2n)“, với toàn bộ cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước Việt Nam. Nhà sử học Derek Frisby gọi ông là kiến trúc sư của quân đội nhân dân Việt Nam, hoặc thậm chí có thể là của nước Việt Nam tồn tại như ngày nay. [[101]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-frisby-101)
Một số người phương Tây chỉ trích ông tàn nhẫn, bất chấp tổn thất mạng sống để đạt đến mục tiêu.
Tướng Mỹ [102] [William Westmoreland](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Westmoreland), đối phương của ông trong chiến tranh Việt Nam, coi ông là người tàn nhẫn, “ *Bất cứ tướng Mỹ nào chịu tổn thất nhiều như thế sẽ không giữ được chức trong vòng ba tuần*“. Westmoreland cho rằng: “ *Một sự coi thường mạng người như thế có lẽ sẽ tạo nên một đối thủ ghê gớm, nhưng nó không tạo nên một thiên tài quân sự.*“. [[102]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-nytimes-102) [[103]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-103) [[104]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-104) Nhà sử học quân sự Cecil Currey, trong quyển tiểu sử [[105]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-105) *Victory at Any Cost*( *Chiến thắng bằng mọi giá*), cho rằng tướng Giáp đã dành trọn khát vọng cuộc đời đến 2 mục tiêu: giải phóng Việt Nam ra khỏi sự đô hộ nước ngoài và thống nhất đất nước, do đó ông đã “ *tách rời cảm xúc với những người cấp dưới cho nên chỉ xem họ như những*.”. [con cờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91t_%28c%E1%BB%9D_vua%29)để mà sử dụng không ngần ngại, bề ngoài lạnh buốt của ông che đậy một tính khí rất nóng nên người Pháp đã miêu tả ông là một núi lửa được tuyết che phủ [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-currey-24)
Đối với những chỉ trích từ phương Tây rằng ông là người tàn nhẫn, chính bản thân Võ Nguyên Giáp đã từng trả lời một nhà báo Ý rằng:
*“Người phương Đông chúng tôi khác người phương Tây các ông. Chúng tôi đặt sự tồn vong của cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân. Mỗi phút có hàng trăm, hàng ngàn người chết trên trái đất này. Sự sống hoặc cái chết của hàng trăm, hàng ngàn, thậm chí hàng chục ngàn con người, đối với đồng bào của chúng tôi, cũng là không đáng kể (đối với sự nghiệp giành độc lập dân tộc)”*. Ông cho biết: người Việt Nam sẽ sẵn sàng chịu bất kỳ hy sinh nào và chiến đấu tới cùng để giải phóng đất đai của họ từ quân đội nước ngoài, và ông cũng không ngoại lệ. [[106]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-106) [[107]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-107) Trong hồi ký của mình, tướng Giáp chia sẻ: Nắm trong tay một đội quân trang bị nghèo nàn và đối mặt với những đội quân trang bị tối tân nhất, không thể nào giành chiến thắng mà không phải hy sinh, ông không thể thay đổi điều đó mà chỉ có thể hạn chế tối đa mức độ hy sinh. Ông đã ra quyết định ngừng [108] [Chiến dịch Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7)thêm 2 tháng để thay đổi phương án tác chiến do e ngại việc đánh nhanh thắng nhanh sẽ gây nhiều tổn thất. Sau một đêm lo lắng mất ngủ, ông kết luận *“sẽ là tự sát nếu đưa bộ đội vào trận đánh mà không chuẩn bị chống pháo binh,*, và ông kiên quyết ra lệnh ngừng tấn công dù rằng khi đó áp lực rất lớn và ông coi đó là [xe tăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xe_t%C4%83ng)và máy bay địch” *“quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời”*. Thượng tướng [[109]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-109) [Trần Văn Trà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Tr%C3%A0)nói rằng tướng Giáp *“là một tổng tư lệnh biết đau với từng vết thương của mỗi người lính, biết tiếc từng giọt máu của mỗi chiến binh”* [[110]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-110)
Trả lời lại nhận xét của Westmoreland về Võ Nguyên Giáp, nhà sử học
[Derek Frisby](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Derek_Frisby&action=edit&redlink=1) chỉ ra: tướng Giáp thừa hiểu một cuộc chiến kéo dài chắc chắn sẽ mang lại nhiều tổn thất nhưng điều đó không có nghĩa là một phe nào đó chắc chắn sẽ thắng hay thua; và chỉ cần quân đội Việt Nam còn tồn tại để tiếp tục chiến đấu thì ý niệm về Việt Nam sẽ tiếp tục sống trong tâm khảm của những người ủng hộ nó. Đó là bản chất của một cuộc [chiến tranh cách mạng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1). Những lời chỉ trích của Westmoreland dành cho tướng Giáp lại chính là chìa khóa để hiểu tại sao viên tướng Mỹ đã không thể đánh bại Võ Nguyên Giáp. Theo Frisby, Võ Nguyên Giáp đã lợi dụng sự ỷ lại của người phương Tây vào ưu thế vũ khí để đánh bại họ bằng những chiến thuật không ai ngờ tới. Một ví dụ tiêu biểu là [101] [trận Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7), khi Võ Nguyên Giáp sử dụng những phương tiện thô sơ để đưa đại bác và pháo phòng không đi xuyên qua những vùng địa hình tưởng chừng không thể vượt qua được, và điều này đã khiến quân Pháp *“chết điếng người”*. [[101]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-frisby-101)
Giáo sư
[Fredrik Logevall](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fredrik_Logevall&action=edit&redlink=1) nhận định, dù Võ Nguyên Giáp sẵn sàng chấp nhận tổn thất lớn để giành chiến thắng, nhưng việc đánh bại Pháp và Mỹ không chỉ đơn giản là đánh đổi bằng tổn thất lớn. Võ Nguyên Giáp đã thành công trong việc tận dụng các lợi thế sẵn có như địa hình và sự ủng hộ của người dân để khắc chế ưu thế về hỏa lực và vũ khí của Pháp và Mỹ, ngoài ra ông và các đồng sự cũng tranh thủ được sự ủng hộ của những người dân Pháp, Mỹ phản đối chiến tranh. Nếu không có đường lối quân sự đúng đắn này thì dù Việt Nam có hy sinh nhiều tới đâu cũng chỉ là vô ích trước những kẻ thù mạnh như Pháp và Mỹ. [111] [Cecil B. Currey](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cecil_B._Currey&action=edit&redlink=1)nhận xét: các tướng Pháp và Mỹ đều ỷ vào sự áp đảo của [xe tăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xe_t%C4%83ng), [máy bay](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay), [pháo binh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1o_binh)với suy nghĩ là cứ chiếm thật nhiều vùng đất thì sẽ thắng, họ đã không nắm được yếu tố căn bản của chiến tranh như Võ Nguyên Giáp. Ông có thể thua trong một số trận đánh, nhưng kết quả chung cuộc thì ông luôn thắng. Tư tưởng quân sự của Võ Nguyên Giáp vừa đúc rút từ lịch sử của Việt Nam, vừa chấm phá bằng những màu sắc từ [Lê Lợi](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_L%E1%BB%A3i), [Trần Hưng Đạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o), của [Tôn Tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD), [Napoleon](https://vi.wikipedia.org/wiki/Napoleon), của [Thomas Lawrence](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Lawrence&action=edit&redlink=1)và nhiều người khác. Ông tạo nên những nét sáng tạo của chính mình trên tấm vải là Đảng và nhân dân của ông. Bức tranh hoàn toàn là của riêng ông – một kiệt tác nghệ thuật. [[112]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-112)
Các đánh giá khác:
|“||
|Võ Nguyên Giáp là một trong 21 vị danh tướng của thế giới trong 25 thế kỷ qua, từ thời |”|
|—
|
|“||
|Ông [Giáp] không quá nổi bật so với các tướng lãnh khác trong lịch sử, vì ông đứng cao hơn họ. |”|
|—Nhà sử học Derek Frisby,
|
|“||
|Từ năm 1944-1975, cuộc đời của Võ Nguyên Giáp gắn liền với chiến đấu và chiến thắng, khiến ông trở thành một trong những thống soái lớn của mọi thời đại. Với 30 năm làm tổng tư lệnh và gần 50 năm tham gia chính sự ở cấp cao nhất, ông tỏ ra là người có phẩm chất phi thường trong mọi lĩnh vực của chiến tranh. Khó có vị tướng nào có thể so sánh với ông trong việc kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy. Sự kết hợp đó xưa nay chưa từng có. |”|
|— Đại tướng
|
|“||
|Tài thao lược của tướng Giáp về chiến lược, chiến thuật và hậu cần được kết hợp nhuần nhuyễn với chính trị và ngoại giao… Sức mạnh hơn hẳn về kinh tế, tính ưu việt về công nghệ cùng với sức mạnh áp đảo về quân sự và hỏa lực khổng lồ của các quốc gia phương Tây đã phải khuất phục trước tài thao lược của một vị tướng từng một thời là thầy giáo dạy sử. |”|
|— Bách khoa toàn thư quân sự Bộ Quốc phòng Mỹ (xuất bản năm 1993)
|
|“||
|Là người tổ chức quân đội nhân dân, ông Giáp đã thực hiện được một sự tổng hợp độc đáo các học thuyết quân sự mácxít kết hợp nhuần nhuyễn với truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, vận dụng khôn khéo vào những điều kiện của một quốc gia có đất đai tương đối hẹp. Võ Nguyên Giáp đã chứng minh rằng ông có những đức tính ngoài tầm cỡ bình thường trên mọi lĩnh vực lớn của cuộc chiến tranh”. |”|
|— Bách khoa toàn thư Pháp, mục từ về Võ Nguyên Giáp
|
|“||
|Ông Giáp đã chỉ huy quân đội Việt Nam chiến đấu giành thắng lợi trong một thời gian đặc biệt lâu dài suốt 30 năm, một kỳ tích chưa từng thấy! Vâng, không phải hiện nay mà muôn đời sau, tôi tin rằng cuộc đời và sự nghiệp đầy huyền thoại của Đại tướng Võ Nguyên Giáp mãi mãi là tấm gương, là niềm tự hào của mỗi người Việt Nam. |”|
|— Tướng
|
|“||
|Đại tướng Võ Nguyên Giáp không phải là một người hiền lành. Ông không khác những chiến binh trong quá khứ, từ |”|
|— Cecil Currey,
|Chiến thắng bằng mọi giá
|“||
|Trong suốt thời gian đó [quá trình chỉ huy quân đội của vị tổng tư lệnh], ông không chỉ trở thành một huyền thoại mà có lẽ còn trở thành một thiên tài quân sự lớn nhất của thế kỷ 20 và một trong những thiên tài quân sự lớn nhất của tất cả các thời đại… Ông Giáp là vị tướng duy nhất trong lịch sử hiện đại tiến hành chiến đấu chống kẻ thù từ thế vô cùng yếu, thiếu trang bị, thiếu nguồn tài chính, dù mới đầu trong tay chưa có quân, vậy mà vẫn liên tiếp đánh bại tàn quân của |”|
|— Nhà sử học quân sự Mỹ
|
|“||
|30 năm trước, trước khi nổ ra cuộc Đại chiến thế giới lần thứ I, ngày 25-8-1911, ở làng An Xá (tỉnh Quảng Bình), gần vĩ tuyến 17, đã sinh ra một con người sẽ là một trong những người hiếm hoi làm chuyển dịch dòng chảy của lịch sử. Người ấy sẽ xuất hiện trước toàn thế giới như vị tướng của một quân đội sơ khai nhưng đã chiến thắng hai cường quốc phương Tây, đó là Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Cho đến nay (ở tuổi gần 100), ông vẫn luôn luôn còn đó, tràn đầy nhiệt tình và nghị lực. Những chiến thắng là một liều thuốc bổ mạnh mẽ cho tâm hồn, những chiến thắng đã làm nên sức khỏe cho ông. |”|
|— Đại tướng, sử gia Anh Peter Macdonald – tác giả cuốn Giap – an assessment, bản tiếng Pháp Giap – les deux guerres d’Indochine
|
|“||
|Tài năng chiến lược của Tướng Giáp đã đặt ông vào ngôi đền của những nhà lãnh đạo quân sự vĩ đại. Sau |”|
|— Nhà báo kiêm sử gia người Mỹ
|
|“||
|Lý do rất đơn giản…ông đánh bại không chỉ một mà hai thế lực phương Tây, đầu tiên là Pháp và sau đó là Hoa Kỳ. Cả hai đều mạnh hơn ông về quân sự, còn ông thì có rất ít phương tiện để sử dụng nhưng lại đã thành công trong việc đánh bại cả hai quốc gia này, trong đó Hoa Kỳ là quốc gia mạnh nhất thế giới về quân sự từ xưa đến nay, nhưng Giáp và quân đội của ông vẫn đứng vững, và đó là lý do tại sao ông lại có vị trí cao quý như vậy. |”|
|—
|
|“||
|Giáp là người có thân hình thấp bé… Ông có một thái độ kỳ cục: tự coi mình như Napoleon của Châu Á. Ông muốn người khác nhìn ông như thế. Và tôi cũng thấy thế. |”|
|—
|
Nếu như tiêu chí chọn tướng của Hồ Chủ tịch là “Đánh thắng Đại tướng được phong Đại tướng” thì suốt cuộc đời mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lần lượt đọ sức và đánh thắng 10 đại tướng của Pháp và Mỹ (
*4 Pháp và 6 Mỹ*), chưa kể đến nhiều viên đại tướng của chính quyền Việt Nam Cộng hoà. Các tướng lĩnh Mỹ khi nhắc đến ông vẫn thường gọi ông là “Đại tướng 5 sao”, [William Westmoreland](https://vi.wikipedia.org/wiki/William_Westmoreland) gọi ông là “Tướng huyền thoại” (Legendary Giap)… Trong bách khoa toàn thư của Mỹ và của nhiều nước, tên và hình ảnh của ông được ghi lại như là một trong những vĩ nhân quân sự hiển hách nhất.
Kỷ niệm 60 năm ngày phát hành số đầu tiên,
[Thời báo châu Á](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_b%C3%A1o_ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit&redlink=1) ( *Time Asia*) đã ra số đặc biệt giới thiệu các “Anh hùng châu Á”, gồm các nhân vật làm thay đổi cục diện châu lục trong những thập kỷ gần đây. Những nhân vật được giới thiệu gồm [Mahatma Gandhi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi), [Jawaharlal Nehru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jawaharlal_Nehru), Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thiền sư [Thích Nhất Hạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%ADch_Nh%E1%BA%A5t_H%E1%BA%A1nh),… [[118]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-118)
Trong một cuốn sách được xuất bản tại
[Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) năm [2008](https://vi.wikipedia.org/wiki/2008) mang tựa đề *Great Military Leaders and Their Campaigns* ( *Những nhà lãnh đạo quân sự lớn và những chiến dịch của họ*). Sách dày hơn 300 trang khổ lớn, với hơn 500 tấm ảnh màu minh hoạ của Nhà xuất bản Thames & Hudson dành để giới thiệu 59 nhân vật danh tiếng nhất trong lịch sử các cuộc chiến tranh của thế giới trong 2.500 năm qua, thứ tự được xếp theo trình tự thời gian từ cổ đến kim. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được lựa chọn là nhân vật thứ 59, tức là nhân vật nổi bật nhất kể từ sau [Thế chiến thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai) cho tới hiện nay (xếp thứ 58 là Đô đốc Nimitz của [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), người chỉ huy mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến II), và Võ Nguyên Giáp cũng là người duy nhất trong 59 nhân vật vẫn còn sống khi cuốn sách được xuất bản. [[119]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-119)
Danh tiếng của ông không chỉ bó hẹp ở Việt Nam mà các nước trên thế giới khi nhắc đến tên Võ Nguyên Giáp đều bày tỏ sự ngưỡng mộ sâu sắc, các dân tộc
[châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và Mỹ La-tinh tin rằng [chiến thắng Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) do ông chỉ huy là khởi nguồn cho nền độc lập ngày nay của họ. Khi ông mất, hàng chục chính phủ các nước đã gửi điện chia buồn. Tổng thống [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay), [Jose Mujica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jose_Mujica) gọi ông là “vị tướng huyền thoại”, người đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh chống áp bức và *“gieo niềm tin rằng yếu tố con người chính là chìa khóa của thắng lợi”*. Bộ Ngoại giao [120] [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela)ra thông cáo khẳng định việc Đại tướng ra đi cũng là một tổn thất đối với người dân quốc gia Nam Mỹ này. Tổng thống [[115]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-vnexpress.net-115) [Algérie](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%A9rie)– [Abdelaziz Bouteflika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Abdelaziz_Bouteflika)– gọi ông là người anh hùng quân đội của nền độc lập Việt Nam, là nhà chiến lược vĩ đại đã khiến cho thực dân Pháp phải kinh hoàng ở Điện Biên Phủ, và tên tuổi ông *“sẽ vẫn mãi khắc sâu trong ký ức của nhân dân Algeria.”*. [[121]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-121)
## Các tác phẩm chính
Một số tác phẩm chính của Đại tướng như:
[[122]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-122) [[123]](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_note-123) *Tổng tập hồi ký”* *Vấn đề dân cày*(đồng tác giả với [Trường Chinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chinh)), 1938; *Đội quân giải phóng*, 1950 *Chiến tranh giải phóng và quân đội nhân dân, ba giai đoạn chiến lược*, 1950 *Từ nhân dân mà ra*, 1964; *Điện Biên Phủ*, 1964; *Mấy vấn đề đường lối quân sự của Đảng*, 1970; *Những năm tháng không thể nào quên*, 1970 *Vũ trang quần chúng cách mạng, xây dựng quân đội nhân dân*, 1972; *Những chặng đường lịch sử*(gồm 2 tác phẩm đã in trước đó là *Từ nhân dân mà ra*và *Những năm tháng không thể nào quên*), 1977; *Chiến đấu trong vòng vây*, 1995; *Chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc*, 1979; *Đường tới Điện Biên Phủ*; *Điện Biên Phủ điểm hẹn lịch sử*; *Tổng hành dinh trong mùa xuân đại thắng*, 2000. *Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam*, 2000
## Hồi ký tiếng Anh
*Unforgettable Days*, Vo Nguyen Giap, NXB Thế giới, 2003; *Dien Bien Phu*, Vo Nguyen Giap, NXB Thế giới, 2004; *Fighting under Siege*, Vo Nguyen Giap, Nhà xuất bản Thế giới, 2004;
## Gia đình riêng
Võ Nguyên Giáp kết hôn lần đầu với bà
[Nguyễn Thị Quang Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Quang_Th%C3%A1i) ( **1915-1944**) (em gái bà [Nguyễn Thị Minh Khai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Minh_Khai) ( **1910-1941**)) năm [1934](https://vi.wikipedia.org/wiki/1934) và có với nhau một người con gái là [Võ Hồng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_H%E1%BB%93ng_Anh) ( [1939](https://vi.wikipedia.org/wiki/1939) – [124] [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)), một [tiến sĩ khoa học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9_khoa_h%E1%BB%8Dc)ngành [Toán](https://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)– [lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc)đã từng đoạt [giải thưởng Kovalevskaia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_Kovalevskaya)năm [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988).
Sau khi bà Quang Thái hy sinh, năm 1946, ông tái hôn với giáo sư Đặng Bích Hà (
**1927**), con gái của giáo sư [Đặng Thai Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Thai_Mai) ( **1902-1984**). Ông bà có 4 người con, 2 gái và 2 trai
- Võ Hòa Bình (
[1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)-), con gái.
- Võ Hạnh Phúc (
[10 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_8)năm [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)-), con gái, vợ đầu tiên của [Trương Gia Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Gia_B%C3%ACnh)nay đã li hôn. Hiện là Ủy viên Hội đồng quản trị Tập đoàn HIPT.
- Võ Điện Biên (
[1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954)-), con trai. Hiện là Giám đốc Công ty Cổ phần Đông Sơn.
- Võ Hồng Nam (
[1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956)-), con trai. Hiện là Giám đốc Công ty Cổ phần Máy tính Truyền thông Hồng Nam.
## Câu nói nổi tiếng
|“||
|Tôi sống ngày nào, cũng là vì đất nước ngày đó. |”|
|“||
|Thần tốc, thần tốc hơn nữa; táo bạo, táo bạo hơn nữa; tranh thủ từng phút, từng giờ; xốc tới mặt trận; giải phóng miền Nam; quyết chiến và toàn thắng! |”|
|—Mệnh lệnh nổi tiếng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong
|
|“||
|Những quyền tự do mà các ông (người phương Tây) tán dương chung quy chẳng có nghĩa lý gì với đa số nhân loại. Các ông chỉ quan tâm đến sự tự do xa xỉ của chính mình hơn là những sự tự do tối thiểu của đồng loại, là được ăn 3 bữa một ngày và không có |”|
|“||
|Mỹ thua ở Việt Nam vì Mỹ không hiểu người Việt Nam. |”|
|“||
|Giải phóng dân tộc là nghĩa vụ thiêng liêng nhất của mỗi người Việt Nam yêu nước, của toàn thể dân tộc Việt Nam. Nhân dân chúng tôi quyết tâm chiến đấu bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam và thực hiện hòa bình, thống nhất Tổ quốc. |”|
|“||
|Nghệ thuật quân sự của chúng tôi, là lấy tinh thần chế ngự vật chất, lấy yếu chế ngự mạnh, lấy thô sơ chế ngự hiện đại. Chúng tôi đánh bại quân đội đế quốc hiện đại bằng tinh thần yêu nước của nhân dân cùng với chủ nghĩa anh hùng Cách mạng. |”|
|“||
|Chúng tôi trả lời là từ “lo sợ” không có trong tư duy quân sự của chúng tôi, bởi vì với chúng tôi, không có gì quý hơn độc lập tự do, chúng tôi quyết đánh Mỹ và chúng tôi luôn tin tưởng là sẽ thắng. |”|
|“||
|Kẻ địch mạnh thì ta tránh chúng. Kẻ địch yếu thì ta đánh chúng. Nơi nào có du kích là có mặt trận, kể cả sau phòng tuyến địch. Đối phó với trang bị tối tân của chúng, chúng ta có |”|
|“||
||”|
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-1) [Điếu văn truy điệu Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://baodientu.chinhphu.vn/Tin-noi-bat/Dieu-van-truy-dieu-Dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap/182890.vgp)Nguyễn Phú Trọng, báo ĐT CPVN cập nhật 08:16 SA, 13/10/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-2) [Người cuối cùng của thế hệ vàng](http://www.tienphong.vn/xa-hoi/650203/Nguoi-cuoi-cung-cua-the-he-vang-tpp.html), Quý Hiên, Tiền Phong Online cập nhật 07:17 | 12/10/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-3) [“Truyền thông Pháp ca ngợi Đại tướng Võ Nguyên Giáp – VnExpress”](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/truyen-thong-phap-ca-ngoi-dai-tuong-vo-nguyen-giap-2891949.html). [VnExpress – Tin nhanh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Truy cập 8 tháng 7 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-4) [Thế giới ca ngợi Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/The-gioi-ca-ngoi-Dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap-post126734.gd) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-5) [Quốc tang anh hùng dân tộc Võ Nguyên Giáp](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/573847/quoc-tang-anh-hung-dan-toc-vo-nguyen-giap.html#ad-image-0), Hoàng Điệp – Lam Giang – TTXVN, báo Tuổi Trẻ cập nhật 11/10/2013 12:53 (GMT + 7) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-6) [Đại tướng Võ Nguyên Giáp- Anh hùng dân tộc, vị tướng kiệt xuất của nhân loại](http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Phong-su-Ky-su/623254/dai-tuong-vo-nguyen-giap--anh-hung-dan-toc-vi-tuong-kiet-xuat-cua-nhan-loai), đại tá Nguyễn Huyên, [báo Hà Nội Mới](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n%E1%BB%99im%E1%BB%9Bi)cập nhật 06:55 12/10/2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-7) [Truyền thông Pháp ca ngợi Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/truyen-thong-phap-ca-ngoi-dai-tuong-vo-nguyen-giap-2891949.html)Nguyễn Nhàn – VnExpress 8/10/2013 20:53 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-8) [Vo Nguyen Giap: “Ma stratégie était celle de la paix”](http://www.humanite.fr/monde/vo-nguyen-giap-ma-strategie-etait-celle-de-la-paix-550497) [L’Humanité](https://fr.wikipedia.org/wiki/L%27Humanit%C3%A9)cập nhật 4/10/2013 **Vụ Lưu trữ VPTW (23/12/2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-9) [“Đồng chí Võ Nguyên Giáp”](http://123.30.49.74:8080/tiengviet/tulieuvankien/banchaphanh/details.asp?topic=105&subtopic=211&leader_topic=505&id=BT24120937819). Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-10) [Tướng Giáp và ngôi nhà bên dòng Kiến Giang](http://danviet.vn/thoi-su/tuong-giap-va-ngoi-nha-ben-dong-kien-giang/54938p1c24.htm)của Phan Phương, đăng trên Dân Việt lúc 13:30 22/08/2011. **Kennedy Hickman.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-militaryhistory_11-0) [“Vietnam War:Vo Nguyen Giap”](http://militaryhistory.about.com/od/army/p/giap.htm). militaryhistory. Truy cập 02 tháng 7 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-12) [“Đại tướng Võ Nguyên Giáp thời trẻ”](http://web.archive.org/web/20111123033535/http://dvt.vn/20110822052315859p0c93/dai-tuong-vo-nguyen-giap-thoi-tre.htm). 22/08/2011 17:36. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2012. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Trần Văn (10 tháng 6 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-13) [“Day dứt lời dặn lần cuối của Đại tướng”](http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/143478/day-dut-loi-dan-lan-cuoi-cua-dai-tuong.html). [VietNamNet](https://vi.wikipedia.org/wiki/VietNamNet). Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2013.
quê mẹ ông Giáp ở xã Sơn ThủyKiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-14) [Trung tướng Phạm Hồng Cư viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp thời trẻ](http://thethaovanhoa.vn/xa-hoi/trung-tuong-pham-hong-cu-viet-ve-dai-tuong-vo-nguyen-giap-thoi-tre-n20100825105817713.htm)Minh Châu Ghi theo lời kể của Trung tướng Phạm Hồng Cư, báo Thể thao & Văn hóa cập nhật 05/10/2013 00:00 **Trần Mạnh Thường (22/8/2011 16:44 GMT+7).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-15) [“Đại tướng Võ Nguyên Giáp, những điều ít biết”](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/dai-tuong-vo-nguyen-giap-nhung-dieu-it-biet-2203372.html). VnExpress. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-16) [Võ Nguyên Giáp: Vị tướng giỏi ra đời vào mùa lũ](http://www.vietnamplus.vn/Home/Vo-Nguyen-Giap-Vi-tuong-gioi-ra-doi-vao-mua-lu/20118/99777.vnplus)Trần Huyền Thương – Vietnam+ (VietnamPlus) 02/08/2011 | 08:49:00 **Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới 2013. Trang 40** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-17) **Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới 2013. Trang 41** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-18) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-19) [Võ Nguyên Giáp: Thuở học trò của vị Đại tướng](http://www.vietnamplus.vn/Home/Vo-Nguyen-Giap-Thuo-hoc-tro-cua-vi-Dai-tuong/20118/100139.vnplus)– Vietnam+ (VietnamPlus) – 04/08/2011 **Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới 2013. Trang 45** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-20) **Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới 2013. Trang 46** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-21) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-22) [“Đức Tùng và Tướng Giáp”](http://baohatinh.vn/news/dat-va-nguoi-que-ta/duc-tung-va-tuong-giap/76403). Hà Tĩnh Online. Truy cập 8 tháng 7 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-23) [Nguyễn Thị Quang Thái – Người cộng sản kiên trung](http://hanoimoi.com.vn/Ban-in/Chinh-tri/58840/nguy7877;n-th7883;-quang-thai---ng432;7901;i-c7897;ng-s7843;n-kien-trung)
- ^
**a** **ă** [Cecil B. Currey (2005).](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-currey_24-2) **â** [. Potomac Books, Inc. tr. 317.](http://books.google.com/books?id=QAktEkUqFJMC&printsec=frontcover#v=onepage&q=assessment&f=false) *Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam’s Gen. Vo Nguyen Giap* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-25) [“An Officer and a Gentleman: General Vo Nguyen Giap as Military Man and Poet”](http://www2.iath.virginia.edu/sixties/HTML_docs/Texts/Scholarly/Currey_Giap.html). 28/1/1999. Truy cập 29 tháng 5 năm 2008. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- ^
**a** [Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới 2013. Trang 70 – 71](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-curey70_26-1) **ă**
- ^
**a** **ă** [Pác Bó – Cao Bằng trong trái tim Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://caobangtv.gov.vn/index.php?language=vi&nv=news&op=Tin-tuc-su-kien/Pac-Bo-Cao-Bang-trong-trai-tim-Dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap-426), Hoàng Quảng Uyên, ngày 7 tháng 10 năm 2013. **Cecil B. Currey, Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới, trang 104.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-28) **Cecil B. Currey, Chiến thắng bằng mọi giá, NXB Thế Giới, trang 118.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-29) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-saclenh8_30-0) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 8 NGÀY 5 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=7&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-saclenh30_31-0) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 30 NGÀY 12 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=30&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-BuiLam_32-0) [Nhớ mãi về bác Bùi Lâm, Tạp chí Kiểm sát](http://tapchikiemsat.org.vn/viewtopic/phap-luat-78/Nho-bac-Bui-Lam-630.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-33) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 33A NGÀY 13 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=33&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-34) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 36 NGÀY 22 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=40&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) **Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phan Ngọc Liên (Tổng chủ biên),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-35) *Lịch sử 12 nâng cao*, NXB Giáo dục, Thanh Hóa, 2008. Trang 169. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-qdnd_36-0) [Bác Hồ trước họa “diệt cộng, cầm Hồ”](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/chinh-tri/bac-ho-truoc-hoa-diet-cong-cam-ho/170245.html), 18/12/2011, Báo điện tử Quân đội nhân dân [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-37) [Vietnam’s History, Lonely Planet Travel](http://www.lonelyplanet.com/vietnam/history#72289) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-38) [Những năm tháng không thể nào quên, Phần 4](http://bqllang.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop/1662-nh-ng-nam-thang-khong-th-nao-quen-vo-nguyen-giap-ph-n-4.html), Võ Nguyên Giáp
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 544 – 545](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-Why_Vietnam_2008_39-1) **ă** **Võ Nguyên Giáp,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-40) *Những năm tháng không thể nào quên*, NXB Trẻ, 2009. Trang 33. **Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá. trang 177, NXB Thế giới, 2013** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-41) **Võ Nguyên Giáp,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-42) *Những năm tháng không thể nào quên*, NXB Trẻ, 2009. Trang 113. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-43) [Mãi mãi ghi nhớ Quốc hội khoá I (17/05/2011)](http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1427&Chitiet=30238&Style=1), Thái Duy, Báo Đại Đoàn Kết, số ra ngày 17/05/2011, trích “Bọn phản động tưởng trúng cử chỉ là Việt Minh cộng sản, chúng cho là chính quyền trong tay nên Việt Minh muốn ai trúng cũng được.”
- ^
**a** **ă** **â** [Mãi mãi ghi nhớ Quốc hội khoá I (17/05/2011)](http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1427&Chitiet=30238&Style=1), Thái Duy, Báo Đại Đoàn Kết, số ra ngày 17/05/2011 **Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001)** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-45) *Elections in Asia: A data handbook, Volume II*, p. 324 [ISBN 0-19-924959-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0199249598) **Cựu Thủ tướng** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-46) [chính quyền](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam)được bảo quân đội Nhật Bản bảo hộ. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-47) [Một cơn gió bụi, Chương VI: Chính phủ Việt Nam và tình thế trong nước](https://vi.wikisource.org/wiki/M%E1%BB%99t_c%C6%A1n_gi%C3%B3_b%E1%BB%A5i/Ch%C6%B0%C6%A1ng_VI) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-48) [Van kien Quoc hoi toan tap: Danh sách đại biểu Quốc hội khóa I, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://quochoi.vn/sach_qh/vkqhtoantap_1/phuluc/phuluc_1.html)năm 1946 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-49) [Thông tin chi tiết đại biểu quốc hội khóa VII Võ Nguyên Giáp](http://dbqh.na.gov.vn/daibieu/107/0000000124/1/Vo-Nguyen-Giap.aspx) **Võ Nguyên Giáp,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-50) *Những năm tháng không thể nào quên*, NXB Trẻ, 2009. Trang 99. **Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Tổng tập Hồi ký, Những năm tháng không thể nào quên, trang 315** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-51)
- ^
**a** [David G. Marr, Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946), page 415, California: University of California Press, 2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-David_G._Marr_1946_page_415_52-1) **ă** **Phạm Văn Quyền (chủ biên). 60 năm Công an nhân dân Việt Nam. NXB Công an nhân dân. 2006. trang 104.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-60nam_53-0) **Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới. Trang 177 -178** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-54)
- ^
**a** [Chiến thắng bằng mọi giá, trang 196-197, Cecil B. Currey, Nxb Thế Giới, 2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-Currey_55-1) **ă** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-56) [Sắc lệnh số 110/SL của Chủ Tịch nước: Sắc lệnh ông Võ Nguyên Giáp, Tổng chỉ huy quân đội quốc gia và dân quân, nay thụ cấp Đại tướng kể từ ngày ký sắc lệnh](http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=1&mode=detail&document_id=650) [Chủ tịch Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ký 20/1/1948. [Hình ảnh văn bản](http://sphotos-h.ak.fbcdn.net/hphotos-ak-prn2/1270766_237795453043131_1553077829_o.jpg)do gia đình cung cấp 9/10/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-57) [“Nhớ lễ phong tướng 60 năm trước”](http://qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/89/70/78/78/78/26003/Default.aspx)(Thông cáo báo chí). Đại tướng Võ Nguyên Giáp, [báo Quân đội nhân dân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1). 1/02/2008, 10:48 (GMT+7). Truy cập 21/12/2011. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-58) [Tướng Giáp – người phản đối chiến tranh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2013/10/131023_giap_opposed_vietnam_war.shtml), Pierre Asselin, Phó Giáo sư Lịch sử thuộc Đại học Hawaii Pacific, Hoa Kỳ, BBC online, 15:54 GMT – thứ hai, 28 tháng 10, 2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-59) [“Kỷ niệm 60 năm Tướng Giáp nhận hàm”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2008/04/080420_vo_nguyen_giap.shtml). BBC. 20 Tháng 4 2008 – Cập nhật 15h32 GMT. Truy cập 24/10/2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Trích từ sách “Lê Duẩn một nhà lãnh đạo lỗi lạc, một tư duy sáng tạo lớn của cách mạng Việt Nam” do NXB Chính trị quốc gia xuất bản 2002** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-60) **James Fox. The Sunday Times magazine. 7-1972** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-61) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-62) [Bác Hồ với Tết Mậu Thân 1968](http://qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/61/43/418/422/422/228070/Default.aspx)Hà Vy sưu tầm, báo Quân đội nhân dân cạp nhật 11/02/2013, 10:5 (GMT+7) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-63) [Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III, Tháng 1 – 1968](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30653&cn_id=51738)báo ĐT ĐCS VN cập nhật 14:21 | 21/09/2006 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-64) [Chữ nhẫn của đại tướng](http://www.thesaigontimes.vn/Home/xahoi/sukien/103901/Chu-nhan-cua-dai-tuong.html)Lê Đăng Doanh – Thời báo Kinh tế Sài gòn 10/10/2013, 09:54 (GMT+7) **Thượng tướng Giáo sư** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-65) [Hoàng Minh Thảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Th%E1%BA%A3o)sau này có lần phàn nàn: nếu Chiến dịch Trị Thiên được thực hiện theo kế hoạch của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tức vòng qua phía tây Huế, chia lực lượng và hỏa lực đánh vào Vùng Chiến thuật I thì đỡ được biết bao thương vong. Đây thì chỉ biết có tiến công và tiến công dưới mưa bom bão đạn, đến khi kiệt sức thì buộc phải dừng lại rồi bị phản kích… [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-66) [Đồng chí Võ Nguyên Giáp](http://most.gov.vn/Desktop.aspx/Qua-trinh-phat-trien/Qua-trinh-phat-trien/Dong_chi_Vo_Nguyen_Giap/)Quá trình phát triển: Bộ Khoa học và Công nghệ [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-67) [Lệnh 28-LCT](http://thuvienphapluat.vn/archive/Lenh/Lenh-bo-nhiem-va-mien-nhiem-thanh-vien-cua-Hoi-dong-Chinh-phu-28-LCT-vb58915t34.aspx)ngày 7 tháng 2 năm 1980 của Chủ tịch nước [Tôn Đức Thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BA%AFng). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-68) *Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam’s Gen. Vo Nguyen Giap*, Cecil B. Currey, trang 231 ( [ISBN 1612340105](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1612340105)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-69) [“Quyết định của Hội đồng Bộ trưởng số 58/HĐBT ngày 11 tháng 4 năm 1984 về việc thành lập Ủy ban quốc gia dân số và sinh đẻ có kế hoạch”](http://www.thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Quyet-dinh-58-HDBT-thanh-lap-Uy-ban-Quoc-gia-dan-so-sinh-de-co-ke-hoach/43550/noi-dung.aspx). Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-70) [Quyết định của](http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=3312) [Hội đồng Bộ trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng)số 58/HĐBT ngày 11 tháng 4 năm 1984 về việc thành lập Uỷ ban Quốc gia dân số và sinh đẻ có kế hoạch [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-71) [Tóm tắt tiểu sử đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://www.vietnamplus.vn/Home/Tom-tat-tieu-su-dong-chi-Dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap/201310/219232.vnplus)TTXVN 05/10/2013 | 18:09:00 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-72) [Kiểm điểm vụ PMU18 và báo cáo Đại hội X](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/132423/Kiem-diem-vu-PMU18-va-bao-cao-Dai-hoi-X.html) [báo Tuổi Trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB)13/04/2006 03:16 (GMT + 7) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-73) [Đại tướng, doanh nhân, và… chuyện mít Việt ra thế giới](http://www.tienphong.vn/Kinh-Te/97328/Dai-tuong-doanh-nhan-va-chuyen-mit-Viet-ra-the-gioi.html)Bình Nguyễn – Nghĩa Nam, báo Tiền Phong 09:42, 30/09/2007 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-74) [Tướng Giáp phản đối việc phá Hội trường Ba Đình](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/11/071105_vo_nguyen_giap_letter.shtml)BBC 05 Tháng 11 2007 – Cập nhật 12h55 GMT [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-75) [“Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết bài về giáo dục”](http://vnn.vietnamnet.vn/giaoduc/vande/2007/09/738921/). Vietnamnet. 10 tháng 9 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-76) [Tướng Giáp đề nghị dừng dự án bauxite](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2009/01/090116_gengiap_bauxite.shtml)BBC 18 Tháng 1 2009 – Cập nhật 06h12 GMT [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-77) [Các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước đi bầu cử](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30638&cn_id=460725)BĐT ĐCSVN 14:23 | 22/05/2011 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-78) [Lãnh đạo Bộ Quốc phòng thăm Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bệnh viện Trung ương Quân đội 108](http://www.qdnd.vn/QDNDSite/vi-vn/61/43/4/37/37/155386/Default.aspx)Nguyễn Tấn Tuân, QĐND – Thứ Hai, 25/07/2011, 14:12 (GMT+7) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-79) [Vietnam’s General Vo Nguyen Giap dies](http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24402278)BBC cập nhật 18:53 GMT 4/10/2013 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-80) [International: Legendary Vietnam Gen. Vo Nguyen Giap Dies at 102](http://web.archive.org/web/20131004220513/http://abcnews.go.com/International/wireStory/legendary-vietnam-gen-vo-nguyen-giap-dies-20469851)MARGIE MASON & CHRIS BRUMMITT Associated Press, HANOI, Vietnam 4/10/2013 (AP)
- ^
**a** **ă** [Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/dai-tuong-vo-nguyen-giap-qua-doi-2890338.html)Nguyễn Hưng – Quý Đoàn – Hoàng Thùy, VnExpress 4/10/2013 20:42 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-82) [Đại tướng Võ Nguyên Giáp yên nghỉ tại quê nhà Quảng Bình](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/dai-tuong-vo-nguyen-giap-se-yen-nghi-tai-que-nha-quang-binh-2890572.html)Nguyễn Hưng, VnExpress 5/10/2013 17:54 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-83) [Đã thống nhất nơi an táng Đại tướng.](http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/143725/se-an-tang-dai-tuong-o-vung-chua---dao-yen.html)Trần Văn, báo Vietnamnet 07/10/2013 21:09 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-TP611_84-0) [“Những chuyện chưa biết về các kỷ vật của tướng lĩnh Việt Nam. Bài 8: Vị đại tướng đầu tiên và những kỷ vật vô giá”](http://www.tienphong.vn/xa-hoi-phong-su/bai-8-vi-dai-tuong-dau-tien-va-nhung-ky-vat-vo-gia-611.tpo)(Thông cáo báo chí). Bá Kiên – Trần Dương, báo Tiền Phong. 00:00, 22/12/2004. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-HCHCM_85-0) [“Giới thiệu về huân chương Hồ Chí Minh”](http://banthiduakhenthuongtw.gov.vn/tabid/118/Entry/30/Default.aspx)( [Aspx](https://vi.wikipedia.org/wiki/ASP.NET#Trang_aspx)). Ban thi đua – Khen thưởng Trung ương. 7 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2013.
Đại tướng Võ Nguyễn Giáp là người đầu tiên được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh và cũng là người được tặng thưởng lần hai (lần thứ nhất năm 1950 và lần thứ hai năm 1979).Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-86) [Sắc lệnh phong hàm Đại tướng Võ Nguyên Giáp của Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://radiovietnam.vn/ArticleMobile/tin-anh/2013/10/sac-lenh-phong-ham-dai-tuong-vo-nguyen-giap-cua-chu-tich-ho-chi-minh/)RadioVN
- ^
**a** **ă** [Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Nhà chỉ huy quân sự tài ba](http://www.thiduakhenthuongvn.org.vn/TDKT/index.php?option=com_content&task=view&id=4786)Tạp chí Thi đua Khen thưởng. **TTXVN (ngày 28 tháng 10 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-tuoitre20101028_88-0) [“Trao tặng đại tướng Võ Nguyên Giáp huy hiệu 70 năm tuổi Đảng”](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/407950/Trao-tang-dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap-huy-hieu-70-nam-tuoi-Dang.html). [Báo Tuổi trẻ Online](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_%28b%C3%A1o%29). Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-89) [Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam qua các kỳ Đại hội](http://hoisuhoc.vn/index.php/dnews/173/Hoi-Khoa-hoc-Lich-su-Viet-Nam-qua-cac-ky-Dai-hoi.html)Cập nhật: 07/11/2010 20:24 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-90) [Huyền thoại Võ Nguyên Giáp qua góc nhìn sử học – RFI](http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20131006-huyen-thoai-vo-nguyen-giap-qua-goc-nhin-su-hoc) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-91) [Đại tướng là Chủ tịch danh dự muôn đời của chúng tôi – Báo Quảng Bình điện tử](http://www.baoquangbinh.vn/dat-va-nguoi-quang-binh/201310/dai-tuong-la-chu-tich-danh-du-muon-doi-cua-chung-toi-2110121/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-92) [Lãnh đạo TƯ Hội Khuyến học viếng Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Sự kiện – Dân trí](http://dantri.com.vn/su-kien/lanh-dao-tu-hoi-khuyen-hoc-vieng-dai-tuong-vo-nguyen-giap-789318.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-93) [Giới thiệu Hội Khuyến học Việt Nam](http://www.hoikhuyenhoc.vn/gioithieu/gioithieu.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-94) [Nhớ kỷ niệm được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://www.baothuathienhue.vn/?gd=1&cn=34&newsid=1-0-39006)Anh Phong, Thừa Thiên Huế Online cập nhật 14/10/2013 11:01 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-95) [Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người “truyền lửa” cho sự nghiệp giáo dục – Quân đội nhân dân](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/266277/print/Default.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-96) [Những dấu mốc cuộc đời Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/574178/nhung-dau-moc-cuoc-doi-dai-tuong-vo-nguyen-giap.html#ad-image-0), Tuổi Trẻ, ngày 13 tháng 10 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-97) [Võ Nguyên Giáp – Tư lệnh của các tư lệnh!](http://www.tienphong.vn/xa-hoi/649142/Vo-Nguyen-Giap---Tu-lenh-cua-cac-tu-lenh-tpol.html), Tiền Phong, ngày 05 tháng 10 năm 2013. **Cecil B. Currey & Cecil R. Currey (1997),** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-98) *Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam’s Gen. Vo Nguyen Giap*, [ISBN 1-57488-194-9](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1574881949), Page 55.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Tiên Long, Những cái tên trong cuộc đời tướng Giáp](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/nhung-cai-ten-trong-cuoc-doi-tuong-giap-2891605.html), VNExpress, Ngày 9 tháng 10 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-100) [Thượng tướng Hoàng Minh Thảo: Vẫn nguyên vẹn người lính thời binh lửa](http://dddn.com.vn/10551cat137/thuong-tuong-hoang-minh-thao-van-nguyen-ven-nguoi-linh-thoi-binh-lua.htm)báo Diễn đàn Doanh nghiệp Cập nhật lúc 05:24 – Thứ năm, 06/09/2007 [bản lưu 18/9/2008](http://web.archive.org/web/20080918025358/http://dddn.com.vn/10551cat137/Thuong-tuong-Hoang-Minh-Thao-Van-nguyen-ven-nguoi-linh-thoi-binh-lua.htm)
- ^
**a** **ă** **â** [Gabriel Domínguez](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-frisby_101-3) **b** [Vo Nguyen Giap – ‘A master of revolutionary war’](http://www.dw.de/vo-nguyen-giap-a-master-of-revolutionary-war/a-17141733)Deutsche Welle, 07.10.2013
- ^
**a** [Joseph R. Gregory (ngày 4 tháng 10 năm 2013).](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-nytimes_102-1) **ă** [“Gen. Vo Nguyen Giap, Who Ousted U.S. From Vietnam, Is Dead”](http://www.nytimes.com/2013/10/05/world/asia/gen-vo-nguyen-giap-dies.html?_r=0). The New York Times. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2013. **David Lamb (ngày 4 tháng 10 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-103) [“Vo Nguyen Giap dies at 102; Vietnamese general led North to victory”](http://www.latimes.com/obituaries/la-me-vo-nguyen-giap-20131005,0,2242039.story). Los Angeles Times. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-104) [“Vietnam’s military mastermind Vo Nguyen Giap dies”](http://www.trust.org/item/20131004135337-6r1n3). Reuters. Ngày 4 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2013. **James Hookway (ngày 4 tháng 10 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-105) [“Vietnamese Military Mastermind Gen. Giap Dies”](http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304176904579115140470967458). The Wall Street Journal. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2013.
Such a disregard for human life may make a formidable adversary, but it does not make a military genius
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-106) [Vo Nguyen Giap obituary: Vietnamese general Vo Nguyen Giap dies – latimes.com](http://www.latimes.com/obituaries/la-me-vo-nguyen-giap-20131005,0,2242039.story) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-107) [The Fall of Dien Bien Phu | History Today](http://www.historytoday.com/richard-cavendish/fall-dien-bien-phu) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-108) [Legendary Vietnam Gen. Vo Nguyen Giap Dies | TIME.com](http://web.archive.org/web/20131007005655/http://world.time.com/2013/10/04/legendary-vietnam-gen-vo-nguyen-giap-dies/) **Điện Biên Phủ – điểm hẹn lịch sử. NXB Quân đội nhân dân. Chương 4: Quyết định khó khăn nhất** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-109) **James Hookway (ngày 5 tháng 10 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-110) [“Võ Nguyên Giáp – người làm chuyển dịch dòng chảy lịch sử”](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/572818/vo-nguyen-giap-nguoi-lam%C2%A0chuyen-dich-dong-chay-lich-su.html). TUỔI TRẺ ONLINE. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [Bài phỏng vấn giáo sư Fredrik Logevall của đài CNN về Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://www.freenewspos.com/english/video/CNN/JKiDr3foQqc) **Cecil B. Currey, Chiến thắng bằng mọi giá, NXB Thế Giới, trang 236** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-112)
- ^
**a** **ă** **â** [Trần Chiến Thắng (23 tháng 12 năm 2007).](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-vng_113-3) **b** [“Võ Nguyên Giáp”](http://web.archive.org/web/20120527084619/http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/Tuoi-tre-cuoi-tuan/235320/Vo-Nguyen-Giap.html). [Báo Tuổi trẻ Cuối tuần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_%28b%C3%A1o%29). [Bản gốc](http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/235320/vo-nguyen-giap.html)lưu trữ 27/5/2012. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2010. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|archivedate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Nguyên bản “** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-114) *He doesn’t so much stand out from other generals in history as he stands tall among them.*” Nguồn **này dịch “stands tall among them” là “đứng cao hơn hẳn họ”.** [[1]](http://soha.vn/quoc-te/tuong-giap-khong-noi-troi-hon-cac-tuong-khac-vi-ong-cao-hon-han-20131008100004673.htm)
- ^
**a** **ă** **â** [Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong mắt các học giả quốc tế](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/dai-tuong-vo-nguyen-giap-trong-mat-cac-hoc-gia-quoc-te-2890638.html)Song Long, VnExpress 5/10/2013 18:19 GMT+7
- ^
**a** **ă** [Võ Nguyên Giáp – người làm chuyển dịch dòng chảy lịch sử – Chính trị – Xã hội – Tuổi Trẻ Online](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/572818/vo-nguyen-giap-nguoi-lam%C2%A0chuyen-dich-dong-chay-lich-su.html) **Chiến thắng bằng mọi giá, trang 156, Cecil B. Currey, Nxb Thế Giới, 2013** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-117) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-118) [60 Years of Asian Heroes: General Vo Nguyen Giap](http://web.archive.org/web/20061207063403/http://www.time.com/time/asia/2006/heroes/index.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-119) [Dương Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c)(21.8.2010, 11:39 (GMT + 7)). [“Về vị Đại tướng tròn 100 tuổi”](http://laodong.com.vn/Van-hoa/Ve-vi-Dai-tuong-tron-100-tuoi/34918.bld). [Lao Động (báo)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_%28b%C3%A1o%29). Truy cập 21/6/2011. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-autogenerated1_120-0) [“’Tướng Giáp từ trần là tổn thất với Venezuela’”](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/tuong-giap-tu-tran-la-ton-that-voi-venezuela-2891071.html). VnExpress.net. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-121) [“‘Tướng Giáp là một nhà chiến lược quân sự vĩ đại’”](http://www.baophuyen.com.vn/Chinh-tri-76/5505405305706105405666). baophuyen.com.vn. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-122) [Sách hay về Tướng Giáp – VietNamNet](http://vietnamnet.vn/vn/van-hoa/143653/sach-hay-ve-tuong-giap.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-123) [Tổng tập hồi ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Quân đội nhân dân](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/dai-tuong-vo-nguyen-giap/tong-tap-hoi-ky-cua-dai-tuong-vo-nguyen-giap/131510.html)Đặng Việt Thủy QĐND – Thứ sáu, 03/12/2010 | 22:53 GMT+7 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-124) [Theo thông tin trong bài Ngôi nhà hạnh phúc Võ Nguyên Giáp – Quang Thái của tướng Phạm Hồng Cư đăng trên Vietnamnet, hồi 04:51 ngày 09/10/2013](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/103664/ngoi-nha-hanh-phuc-vo-nguyen-giap---quang-thai.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-BN_125-0) [“Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chúc thọ Đại tướng Võ Nguyên Giáp”](http://dantri.com.vn/xa-hoi/thu-tuong-nguyen-tan-dung-chuc-tho-dai-tuong-vo-nguyen-giap-323516.htm). [Báo Dân trí](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_tr%C3%AD_%28b%C3%A1o%29). Ngày 7 tháng 5 năm 2009. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-126) [Gặp lại người mã hoá bức điện mật lịch sử](http://www.congan.com.vn/?mod=detnews&catid=681&id=55108) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-127) [Người mã hoá bức điện mật của Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://antg.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=72267) **Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới. trang 414** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-128)
- ^
**a** **ă** **â** [“Cuộc đối thoại lịch sử: Tướng Giáp và Nguyên Bộ trưởng QP Mỹ”](http://www.giaoducvietnam.vn/Xa-hoi/Cuoc-doi-thoai-lich-su-Tuong-Giap-va-Nguyen-Bo-truong-QP-My-post12095.gd). Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam. 27/08/11 11:22. Truy cập 24/3/2015. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-130) [“Những bức ảnh chấn động một thời về chiến tranh VN: Trả lời phỏng vấn của nhà báo Wilfred Graham Burchett năm 1966”](http://web.archive.org/web/201211024213/http://baodatviet.vn/Home/QPCN/Nhung-buc-anh-chan-dong-mot-thoi-ve-chien-tranh-VN/201110/172549.datviet)(Thông cáo báo chí). [báo Đất Việt](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_%C4%90%E1%BA%A5t_Vi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1). 15:17, 19/09/2011. [Bản gốc](http://www.baodatviet.vn/quoc-phong/nhung-buc-anh-chan-dong-mot-thoi-ve-chien-tranh-vn-nhung-buc-anh-chan-dong-mot-thoi-ve-chien-tranh-vn-2251042/)lưu trữ 19/11/2012. Truy cập 24/10/2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|archivedate=, |date=, |accessdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Phim tài liệu: Indochina People’s War in Colour. History Channel, tập 2** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-131) **Jame Fox. The Sunday Times Magazine, 7-1972** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p#cite_ref-132)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Võ Nguyên Giáp](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vo_Nguyen_Giap?uselang=vi) **(tiếng Việt)** [Võ Nguyên Giáp](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=2631)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Trang chính thức về Đại tướng Võ Nguyên Giáp do gia đình thực hiện](http://facebook.com/VietNamVoNguyenGiap) [mfb](http://m.facebook.com/VietNamVoNguyenGiap) [Những hồi ức về Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/khoahoc/detainghiencuukhoahoc/Lists/CapBo/DispForm.aspx?ID=1)trên Từ điển bách khoa Việt Nam, xuất bản 21/6/2012
- Bài tham luận của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho Hội thảo khoa học:
*Đại thắng mùa Xuân 1975 – Bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam*do Bộ Quốc phòng, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương tổ chức ngày 14 và 15-4-2005: [Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, thắng lợi vĩ đại, bài học lịch sử](http://chientranhvietnam.wordpress.com/2012/05/03/cuoc-khang-chien-chong-my-cuu-nuoc-thang-loi-vi-dai-bai-hoc-lich-su)
- Lời kêu gọi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp chống bành trướng Bắc Kinh năm 1979:
[Nhân dân Việt Nam nhất định thắng lợi, giặc Trung Quốc xâm lược nhất định thất bại](http://baotangnhanhoc.org/vi/bai-nghien-cu-lch-s/1109-nhan-dan-vit-nam-nht-nh-thng-ligic-trung-quc-xam-lc-nht-nh-tht-bi.html) [Chuyên đề “Kỷ niệm 100 năm ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp”](http://www1.archives.gov.vn/vonguyengiap/)25/8/1911-25/8/2011 Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III và [Trung tâm Lưu trữ quốc gia III trưng bày chuyên đề: Kỷ niệm 100 năm ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://www.archives.gov.vn/pages/tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=419&listId=adb718e8-0694-4a3d-a497-3496b36f2159) [Võ Nguyên Giáp, cựu sinh viên Trường Luật – Đại học Đông Dương](http://web.archive.org/web/20061010233045/http://100years.vnu.edu.vn:8080/BTDHQGHN/Vietnamese/C1778/C1779/2006/05/N7769/) [Đại học Quốc gia Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Những chuyện chưa biết về các kỷ vật của tướng lĩnh Việt Nam. Bài 8: Vị đại tướng đầu tiên và những kỷ vật vô giá](http://www.tienphong.vn/xa-hoi-phong-su/bai-8-vi-dai-tuong-dau-tien-va-nhung-ky-vat-vo-gia-611.tpo)Bá Kiên – Trần Dương trên báo Tiền phong online 00:00 ngày 22 tháng 12 năm 2004 [Tạp chí Times Asia ca ngợi Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://web.archive.org/web/20070115055832/http://www.vnanet.vn/TrangChu/VN/tabid/58/itemid/171183/Default.aspx)trên [Thông tấn xã Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4ng_t%E1%BA%A5n_x%C3%A3_Vi%E1%BB%87t_Nam)(14/11/2006) 9:39 AM. [Đại tướng Võ Nguyên Giáp 70 năm tuổi Đảng](http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap-70-nam-tuoi-Dang/201010/44651.vgp)Đức Dũng 6:58 PM, 27/10/2010, báo điện tử chính phủ Việt Nam [Nỗi băn khoăn của Tướng Giáp](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2013/10/131005_nguyentrongvinh_general_giap_passing.shtml)Phỏng vấn Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh về Đại tướng Võ Nguyên Giáp ngày 5/10/2013 [Thời gian ‘chịu đựng’ của Tướng Giáp](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2013/10/131010_general_giap_suffering.shtml)BBC [Tướng Giáp: ‘Người trung thành với Đảng’](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2013/10/131009_edwin_moise_vo_nguyen_giap.shtml)Tiến sĩ Edwin Moise từ Đại học Clemson, Mỹ [Tướng Giáp – Trước và sau khi mất](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/ab-general-vnguyen-giap-tq-10112013133355.html)Thanh Quang, phóng viên [RFA](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_%C3%81_Ch%C3%A2u_T%E1%BB%B1_do)2013-10-11 [Võ Nguyên Giáp](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/631640)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Nguyen Giap Vo](http://www.imdb.com/name/nm0900721/)trên [Internet Movie Database](https://vi.wikipedia.org/wiki/Internet_Movie_Database)
- Bài viết
[Milestones: Commemorating Dien Bien Phu](http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,634730,00.html)của Austin Ramzy trên trang [Time Asia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29), 10/5/2004. [General Vo Nguyen Giap](http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1555023,00.html)Kay Johnson, [Time](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29)13/11/2006 [bản lưu 6/12/2006](http://web.archive.org/web/20061206022111/http://www.time.com/time/asia/2006/heroes/nb_nguyen.html) [Interview with Vo Nguyen Giap, Viet Minh Commander | Phỏng vấn với Võ Nguyên Giáp –](http://www.pbs.org/wgbh/peoplescentury/episodes/guerrillawars/giaptranscript.html) [PBS.org](https://en.wikipedia.org/wiki/People%27s_Century)
- Currey Cecil B,
[Senior General Vo Nguyen Giap Remembers](http://thecarthaginiansolution.files.wordpress.com/2011/09/senior-general-vo-nguyen-giap-remembers.pdf), Cecil B Currey, Journal of Third World Studies, Fall 2003
- Tổng hợp sách báo viết về
[Đại tướng Võ Nguyên Giáp](http://sachviet.edu.vn/threads/dvd-ebook-dien-bien-phu-dai-tuong-vo-nguyen-giap.10275/#.U0loMbTDDiw)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1911) [Mất 2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_2013) [Người Quảng Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh) [Anh hùng dân tộc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà cách mạng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Phó Thủ tướng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_1) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_2) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_3) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_4) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_5) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_6) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_7) [Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_Qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Học sinh Quốc học Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Dc_sinh_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF) [Huân chương Sao Vàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Sao_V%C3%A0ng) [Huân chương Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Huân chương Quân công](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Qu%C3%A2n_c%C3%B4ng) [Huân chương Chiến thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng) [Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Huy_hi%E1%BB%87u_70_n%C4%83m_tu%E1%BB%95i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ trưởng Bộ Nội vụ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_N%E1%BB%99i_v%E1%BB%A5_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tân Việt Cách mệnh Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BA%A3ng) [Người thọ bách niên Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_th%E1%BB%8D_b%C3%A1ch_ni%C3%AAn_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_II) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_III) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_IV) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa V](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_V) [Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I) [Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_II) [Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_III) [Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_IV) [Chiến dịch Điện Biên Phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) [Võ Nguyên Giáp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p) [Cựu sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_sinh_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Danh hiệu Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_hi%E1%BB%87u_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Phật tử Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%E1%BA%ADt_t%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_chi%E1%BA%BFn_binh_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ trưởng Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Cộng sản Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tướng lĩnh Quân đội Nhân dân Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C6%B0%E1%BB%9Bng_l%C4%A9nh_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Ngày Động vật thế giới
**Ngày Động vật thế giới** được tổ chức vào ngày [4 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10) hàng năm, là một ngày dành riêng cho việc tuyên truyền cổ động việc chăm sóc [động vật](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) trên toàn thế giới.
## Lịch sử
Ngày Động vật thế giới khởi đầu ở
[Firenze](https://vi.wikipedia.org/wiki/Firenze), [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) vào năm 1931 tại một hội nghị của các nhà [sinh thái học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_th%C3%A1i_h%E1%BB%8Dc). Vào ngày này, đời sống động vật trong mọi hình thức được biểu dương, và các sự kiện kỷ niệm đặc biệt được dự trù ở mọi nơi trên toàn thế giới. [1]
Ban đầu, ngày 4 tháng 10 được chọn làm “Ngày Động vật thế giới” vì đó là ngày lễ kính
[thánh Phanxicô thành Assisi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Phanxic%C3%B4_th%C3%A0nh_Assisi), một người yêu thiên nhiên và là vị thánh bảo trợ [động vật](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) cùng [môi trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng). Nhiều nhà thờ trên khắp thế giới giữ nghi thức chúc phúc lành cho động vật trong ngày Chúa nhật gần ngày 4 tháng 10 nhất.
Tuy nhiên, hiện nay “Ngày Động vật thế giới” đã vượt khỏi phạm vi lễ kính một vị thánh
[Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), và được những người yêu động vật thuộc mọi tín ngưỡng và quốc tịch cử hành. Việc chúc phúc lành cho động vật được tổ chức trong các nhà thờ, giáo đường Do Thái giáo, hoặc do các tu sĩ tuyên úy động vật ở các vườn thú vv… Các nhóm cứu cấp động vật tổ chức việc quyên góp gây quỹ lập các nơi trú ẩn cho động vật và dành các ngày riêng cung cấp thông tin, giáo dục về các động vật hoang dã. [2]
Tại
[Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina), ngày động vật được tổ chức vào ngày 29 tháng 4 như một sự tuyên dương cái chết (năm 1926) của Tiến sĩ [Lucas Ignacio Albarracín](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lucas_Ignacio_Albarrac%C3%ADn&action=edit&redlink=1). Albarracín, cùng với [Domingo Faustino Sarmiento](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Domingo_Faustino_Sarmiento&action=edit&redlink=1), là một trong những người sáng lập ra “Argentina Sociedad Protectora de animales” ( *Hội bảo vệ Động vật Argentina*) và người đề xuất Luật bảo vệ động vật quốc gia Argentina (số 2786). [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_note-3) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_note-4)
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_ref-1) [World Animal Day](http://www.boston.com/bigpicture/2008/10/world_animal_day.html) [The Boston Globe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Boston_Globe&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_ref-2) [World Animal Day Marked](http://english.sina.com/world/p/2008/1004/189827.html)2008-10-05. [SINA English](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sina.com&action=edit&redlink=1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_ref-3) [Día del animal Día del Animal](http://www.educared.org.ar/CAL_EDU/04/04_29.ASP)educared (in spanish) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi#cite_ref-4) [29 de abril – Dia del animal](http://www.foyel.com/cartillas/12/29_de_abril_-_dia_del_animal.html)foyel.com (tiếng Tây Ban Nha)
## Liên kết ngoài
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Phòng cháy chữa cháy
**Phòng cháy chữa cháy** là tổng hợp các biện pháp, giải pháp kỹ thuật nhằm loại trừ hoặc hạn chế đến mức tối đa các nguy cơ xảy ra cháy, nổ, đồng thời tạo các điều kiện thuận lợi, phù hợp cho công tác cứu người, cứu tài sản, chữa cháy, chống cháy lan hiệu quả và làm giảm thiểu tối đa các thiệt hại do cháy, nổ gây ra. [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_ch%C3%A1y_ch%E1%BB%AFa_ch%C3%A1y#cite_note-1)
## Chú thích
**Khái niệm hoạt động Phòng cháy chữa cháy** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_ch%C3%A1y_ch%E1%BB%AFa_ch%C3%A1y#cite_ref-1)
## Tham khảo
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Lesotho
|Vương quốc Lesotho|
|Muso oa Lesotho
|(tiếng Sotho)
Kingdom of Lesotho
(tiếng Anh)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Khotso, Pula, Nala ( Hòa bình, Mưa, Hạnh phúc)
|Quốc ca|
|
|
|
|[Letsie III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Letsie_III_c%E1%BB%A7a_Lesotho) [Pakalitha Mosisili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakalitha_Mosisili) [Tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Maseru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Maseru) [29°18′N, 27°28′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Lesotho¶ms=29_18_S_27_28_E_type:country%2830.355%29) [Maseru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Maseru) [hạng 137](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+2 **Độc lập** [4 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10)năm [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966) [hạng 146](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 109](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 149](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Loti](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Loti&action=edit&redlink=1)(
)
[LSL] [Tên miền Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.ls](https://vi.wikipedia.org/wiki/.ls) [AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS)làm nhiều người bị thiệt mạng; ảnh hưởng này có thể dẫn đến tuổi thọ dự tính bị giảm xuống, tốc độ thiệt mạng của đứa bé và người khác tăng lên, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. **Vương quốc Lesotho** ( [tiếng Sotho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Sotho): *Muso oa Lesotho*; [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Kingdom of Lesotho*) là một quốc gia tại cực Nam [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Nó nằm hoàn toàn bên trong nước [Cộng hòa Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) và là một thành viên của [khối Thịnh vượng chung Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh).
## Mục lục
## Lịch sử
Đầu
[thế kỉ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), các cuộc chiến của [người Zulu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Zulu) đã đẩy lùi [người Sotho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Sotho&action=edit&redlink=1) về vùng thượng nguồn [sông Orange](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Orange). Thủ lĩnh [Moshoeshoe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshoeshoe&action=edit&redlink=1) đã tập hợp người Sotho trên lãnh thổ thuộc Lesotho hiện nay. Năm [1868](https://vi.wikipedia.org/wiki/1868), Moshoeshoe kí hiệp ước bảo hộ với nước [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) nhằm chống lại [người Boer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Boer&action=edit&redlink=1). Lãnh thổ [Basutoland](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Basutoland&action=edit&redlink=1) (đất của [người Basuto](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Basuto&action=edit&redlink=1) hoặc [Suto](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Suto&action=edit&redlink=1)) bị sáp nhập vào thuộc địa Cape năm [1878](https://vi.wikipedia.org/wiki/1878) và trở thành xứ bảo hộ tự trị năm [1884](https://vi.wikipedia.org/wiki/1884).
Năm
[1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966), [Basutholand](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Basutholand&action=edit&redlink=1) trở thành vương quốc độc lập dưới quyền trị vì của vua [Moshoeshoe II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshoeshoe_II&action=edit&redlink=1) và đổi tên thành Lesotho.
Từ năm
[1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/1970), Thủ tướng [Leabua Jonathan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leabua_Jonathan&action=edit&redlink=1) dần dần chiếm quyền, nhà [vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) phải lưu vong. Năm 1986, Jonathan bị tướng [Lekhanya](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lekhanya&action=edit&redlink=1) lật đổ. Năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), Hội đồng Quân sự lật đổ tướng Lekhanya và thiết lập thể chế [đa đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng). Năm [1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/1993), đảng Đại hội của nhà lãnh đạo [Ntsu Mokhehle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ntsu_Mokhehle&action=edit&redlink=1) thắng cử. Năm [1995](https://vi.wikipedia.org/wiki/1995), [Quốc vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) [Moshoeshoe II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshoeshoe_II&action=edit&redlink=1) trở lại ngôi vua. Năm [1996](https://vi.wikipedia.org/wiki/1996), Moshoeshoe II chết trong một tai nạn xe hơi. Con trai là [Letsie III](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Letsie_III&action=edit&redlink=1) lên nối ngôi.
Mùa thu năm
[1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998), hàng trăm người biểu tình tụ tập trước cung điện nhà vua trong nhiều tuần lễ để phản đối việc gian lận bầu cử tháng 5 qua đó Thủ tướng [Pakalitha Mosisili](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pakalitha_Mosisili) lên cầm quyền. Họ yêu cầu Chính phủ từ nhiệm và tổ chức cuộc bầu cử mới. Quân đội của [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) và [Botswana](https://vi.wikipedia.org/wiki/Botswana) tiến vào lãnh thổ Lesotho chặn đứng đám đông nổi dậy và dập tắt cuộc nổi loạn của quân đội.
Hiện nay, Lesotho phải đương đầu với tỉ lệ người nhiễm
[HIV](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV) cao và những dự đoán cho rằng dân số quốc gia này sẽ sút giảm trong nhiều năm tới nếu xu hướng này cứ tiếp tục gia tăng. Trong cuộc bầu cử Quốc hội 2002, đảng Đại hội vì Dân chủ Lesotho đương quyền giành thắng lợi với 54% phiếu bầu.
## Chính trị
Lesotho theo chế độ
[quân chủ nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn). Đứng đầu nhà nước là [Quốc vương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua). Đứng đầu [chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) là [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Lesotho theo chế độ quân chủ cha truyền con nối, nhưng theo điều khoản của hiến pháp có hiệu lực sau cuộc bầu cử [tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ba) năm [1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/1993), Quốc vương chỉ tượng trưng cho sự thống nhất quốc gia và bị cấm tham gia tích cực vào các hoạt động chính trị. [Cơ quan lập pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) là Quốc hội lưỡng viện: [Thượng nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) gồm 33 thành viên, trong đó 22 thành viên dành cho những người đứng đầu, 11 thành viên khác do đảng cầm quyền bổ nhiệm. [Hạ nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) gồm 80 thành viên (từ sau năm [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998)), được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 5 năm. [Cơ quan tư pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) là Tòa án cấp cao, chánh án do Quốc vương bổ nhiệm; Tòa Thượng thẩm; Tòa của các quan tòa; Tòa án phong tục (hay Tòa án cổ truyền).
Các đảng phái chính có: Đại hội vì quyền dân chủ của Lesotho (LCD); Đảng Quốc gia Basotho (BNP); Đảng Đại hội Basotho(BCP); Đảng Dân chủ thống nhất (UDP).
Hiến pháp cũng bảo vệ nhân quyền căn bản, trong đó có
[tự do ngôn luận](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_do_ng%C3%B4n_lu%E1%BA%ADn), tự do lập hội, tự do báo chí, tự do hội họp hòa bình và [tự do tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_do_t%C3%B4n_gi%C3%A1o). Lesotho được xếp hạng thứ 12 trong số 48 nước châu Phi cận Sahara có chỉ số nhân quyền cao trong năm 2008.
## Khu hành chính
Lesotho được chia thành 10 quận:
[Berea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Berea&action=edit&redlink=1), [Butha-Buthe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Butha-Buthe&action=edit&redlink=1), [Leribe](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leribe&action=edit&redlink=1), [Mafeteng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mafeteng&action=edit&redlink=1), [Maseru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Maseru), [Mohales Hoek](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohales_Hoek&action=edit&redlink=1), [Mokhotlong](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mokhotlong&action=edit&redlink=1), [Qachás Nek](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qach%C3%A1s_Nek&action=edit&redlink=1), [Quthing](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quthing&action=edit&redlink=1), [Thaba-Tseka](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thaba-Tseka&action=edit&redlink=1).
Các quận được chia nhỏ thành 80 khu vực bầu cử, trong đó bao gồm 129 hội đồng cộng đồng địa phương.
## Địa lý
Lesotho nằm ở
[khu vực Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Phi_%28khu_v%E1%BB%B1c%29) nằm hoàn toàn trong lãnh thổ nước [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi). Địa hình phần lớn là [cao nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn) (Highveld) nằm ở sườn trái của [núi](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi) (Drakensberg, 3.482m) và bị cắt ngang bởi [sông Orange](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Orange) và các phụ lưu. Ngoài kiểu khí hậu ôn hòa thuận tiện cho sự phát triển các đồng cỏ, Lesotho có nguồn nước dồi dào: bốn đập thủy điện đã vận hành và một dự án thủy lợi Lesotho [Highland Water Project](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Highland_Water_Project&action=edit&redlink=1) có thể sẽ cho phép cung cấp nước cho vùng [Johannesburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Johannesburg) vào khoảng năm [2020](https://vi.wikipedia.org/wiki/2020).
### Khí hậu
Khí hậu cận nhiệt đới, ôn hòa nhờ độ cao. Mùa đông khô, mùa hè nóng và ẩm. Nhiệt độ: Mùa hè ở vùng đồng bằng: 34 độ C, mùa đông ở vùng núi: -16 độ C.
Lượng mưa hàng năm dao động từ khoảng 600 mm (23.6 in) trong các thung lũng thấp lên khoảng 1.200 mm (47.2 in) trong khu vực của phía bắc và đông giáp Nam Phi.
Hầu hết mưa rơi như cơn dông mùa hè, 85% lượng mưa hàng năm bắt đầu từ tháng tháng 4 đến tháng 10. [1] Mùa đông, bắt đầu từ giữa tháng 5 và tháng 9, thời tiết lúc này thường rất khô. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_note-2) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_note-3)
## Kinh tế
Kinh tế chủ yếu dựa vào
[nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) trồng trọt ( [ngô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4)), chăn nuôi [dê](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%AA), [cừu](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0) và nguồn thu nhập từ công nhân làm trong các hầm mỏ ở Nam Phi (khoảng 1/2 lực lượng lao động nam giới). [Len](https://vi.wikipedia.org/wiki/Len), [lông cừu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%B4ng_c%E1%BB%ABu&action=edit&redlink=1), [da thuộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Da_thu%E1%BB%99c), quần áo may sẵn là các mặt hàng xuất khẩu. Từ sau cuộc đảo chính năm [1986](https://vi.wikipedia.org/wiki/1986), các điều kiện ưu đãi đã thu hút các công ty sản xuất và xuất khẩu quần áo. Tổng sản phẩm quốc nội gần như gia tăng gấp đôi trong thập niên 90. Tuy nhiên, Lesotho vẫn thuộc nhóm các nước kém phát triển, phụ thuộc nhiều vào [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi).
Là quốc gia có diện tích nhỏ bé, bao quanh bởi
[Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), kinh tế Lesotho lệ thuộc phần lớn vào Nam Phi. Các công ty của Nam Phi đã thao túng, chi phối gần như toàn bộ nền kinh tế của quốc gia này. [Đồng tiền Rand](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_ti%E1%BB%81n_Rand&action=edit&redlink=1) của Nam Phi được lưu hành rộng rãi tại Lesotho song song với đồng Loti và có xung hướng thay thế đồng tiền này.
Lesotho có một nguồn tài nguyên quý giá đó là nước. Nước được coi như là vàng trắng của quốc gia này. Với việc hoàn thành
[nhà máy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_m%C3%A1y) [thuỷ điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) vào năm 1998 đã mang lại cho quốc gia này một nguồn thu từ việc bán nước sang quốc gia láng giềng Nam Phi. Một nguồn thu quan trọng khác của Lesotho là từ các khoản thuế xuất nhập khẩu thu được từ Liên minh thuế quan Nam Phi. Ngoài ra, nguồn thu của Chính phủ Lesotho cũng đã được cải thiện trong những năm gần đây nhờ được hưởng các ưu đãi từ đạo luật AGOA của [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) khi xuất khẩu dệt may, nông sản sang thị trường này. [Nông nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và chăn nuôi là 2 ngành kinh tế chính trong đó nghề dệt [len](https://vi.wikipedia.org/wiki/Len) tương đối phát triển. [Công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) của Lesotho hầu như chưa phát triển Lesotho chỉ có một số nhà máy chế biến [thực phẩm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m), nhà máy dệt len, dệt may và da giày. Các sản phẩm công nghiệp và nguyên vật liệu sản xuất phải nhập từ nước ngoài.
Trong năm
[2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009), do tác động của [khủng hoảng kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_kinh_t%E1%BA%BF_%28Marx%29), [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) suy thoái đã khiến cho kinh tế Lesotho cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Tốc độ tăng trưởng [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) của Lesotho năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009) là (-0,9%) và chỉ đạt 3,3 tỷ USD trong năm [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009).
Về
[ngoại thương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), năm 2009, Lesotho xuất khẩu 872 triệu USD, trong đó các sản phẩm xuất khẩu chính của nước này chủ yếu là len, ngoài ra còn có quần áo, giày dép, thực phẩm và động vật tươi sống. Các đối tác xuất khẩu chính của nước này là: [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) (58.9%), [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89) (37%), [Madagascar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Madagascar) (1.2%)
Kim ngạch
[nhập khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) năm 2009 của Lesotho đạt 1,82 tỷ [USD](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) với các mặt hàng nhập khẩu chính là Lesotho nhập phần lớn là các mặt hàng: Thực phẩm, vật liệu xây dựng, xe cộ, máy móc, thuốc men, các sản phẩm từ [dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F). Các đối tác mà Lesotho nhập hàng chủ yếu là: [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Hàn Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c).
## Nhân khẩu học
Dân số hiện tại của Lesotho là 1.867.000 người. Mật độ dân số khoảng 61 người/km². Các sắc tộc chính là:
[người Sotho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Sotho&action=edit&redlink=1) chiếm 99.7%, người [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) 0,3%. Ngôn ngữ chính thức là [tiếng Sesotho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Sotho), [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), ngoài ra còn có [tiếng Zulu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Zulu), [tiếng Xhosa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Xhosa) cũng được sử dụng.
Có 25% dân số sống ở các khu vực đô thị và 75% ở nông thôn. Tuy nhiên, người ta ước tính rằng hàng năm sự gia tăng dân số đô thị là 3,5%.
[[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_note-4)
## Tôn giáo
[Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) là tôn giáo chiếm ưu thế trong Lesotho. Hội đồng Kitô giáo của Lesotho, là nơi bao gồm đại diện của tất cả các nhà thờ Kitô giáo lớn trong nước, ước tính rằng khoảng 90% dân số là người Kitô giáo. Trong đó [5] [Tin Lành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh)đại diện cho 45% dân số ( [Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o_Ph%C3%BAc_%C3%A2m_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p)26%, [Anh giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_gi%C3%A1o)và các giáo phái khác 19%), [Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma)đại diện cho 45%dân số, [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), [Ấn Độ giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Baha’i](https://vi.wikipedia.org/wiki/Baha%27i), và các thành viên của các tôn giáo bản địa truyền thống bao gồm 10% còn lại của dân số.
Trong khi các
[Kitô hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) có thể được tìm thấy trên khắp đất nước, thì người [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) sinh sống chủ yếu ở phía đông bắc. Hầu hết các tín đồ Hồi giáo có nguồn gốc từ [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), trong khi phần lớn các Kitô hữu là người bản địa.
Nhiều Kitô hữu vẫn thực hành
[văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) [tín ngưỡng](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) truyền thống bản địa của họ và cùng với nghi lễ Kitô giáo. Giáo hội Công giáo Lesotho đã hợp nhất một số khía cạnh của văn hóa địa phương vào các nghi lễ của nó. Ví dụ, hát thánh ca trong các buổi lễ đã phát triển thành một nghi thức địa phương và được hát bằng tiếng Sesotho, ngôn ngữ bản địa cùng với tiếng Anh. Ngoài ra [linh mục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Linh_m%E1%BB%A5c) Lesotho được mặc trang phục địa phương trong quá trình thực hiện nghi lễ. Vai trò nổi bật của Giáo hội Công giáo trong đất nước xuất phát từ việc thành lập thành các trường Công giáo trong nhiều thế kỷ qua và ảnh hưởng của họ đối với chính sách giáo dục. Giáo hội Công giáo được sở hữu khoảng 75% của tất cả các trường tiểu học và trung học trong cả nước, và họ cũng là một nhân tố trong việc xây dựng Đại học Quốc gia Lesotho. Giáo hội Công giáo Lesotho cũng đã giúp cho Đảng Quốc gia Basotho (BNP) được thành lập trong năm 1959 và tài trợ nó trong cuộc bầu cử vào năm 1966. Hầu hết các thành viên của BNP là tín hữu Công giáo Rôma. BNP cai trị đất nước từ khi độc lập vào năm 1966 cho đến năm 1985 khi nó bị lật đổ trong một cuộc đảo chính quân sự. Sau đó, phe đối lập Đảng Đại hội Basutoland (BCP) trong lịch sử đã liên kết với những người Tin Lành hoặc các nhóm truyền giáo khác. Họ bị buộc phải sống lưu vong vào năm 1973 sau khi bị từ chối chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 1970. Các thành viên của BCP, vẫn là các tín hữu Tin Lành, đã giành chiến thắng khi cuộc bầu cử được tổ chức lại vào năm 1993 và họ có 65 ghế trong Quốc hội. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_note-6) [Hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) Lesotho quy định quyền [tự do tôn giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_do_t%C3%B4n_gi%C3%A1o), và [Chính phủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) Lesotho nói chung tôn trọng quyền này trong thực tế.
## Giáo dục
Hệ thống
[giáo dục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) của Lesotho được quản lý thông qua ba [nhà thờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D) lớn nhất, dưới sự hướng dẫn của Bộ Giáo dục. Hệ [tiểu học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc) gồm 6 bậc gọi là các chuẩn mực. Học sinh tốt nghiệp có thể theo học tiếp chương trình trung học nếu đủ điều kiện và khả năng [tài chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh). Lesotho có tỉ lệ người biết [chữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_vi%E1%BA%BFt) vào loại khá cao ở [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi).
Theo ước tính gần đây, 85% dân số trên 15 tuổi biết chữ. Trong khi tỷ lệ phụ nữ biết chữ là khoảng 95%, và những người đàn ông khoảng 75%. Như vậy, Lesotho tự hào là một trong những nước có tỷ lệ biết chữ cao so với các quốc gia khác ở châu Phi. Mặc dù giáo dục là không bắt buộc, nhưng Chính phủ Lesotho đã từng bước thực hiện một chương trình
[giáo dục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) [tiểu học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc) miễn phí. Đại học Quốc gia Lesotho nằm ở Roma là trường đại học duy nhất trong cả nước. Ngoài ra, cả nước có gần 20 trường học công cộng khác và 15 viện nghiên cứu tư nhân bậc giáo dục đại học. [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_note-7)
## Vấn đề HIV/AIDS
Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tập trung chủ yếu ở khu vực thành thị và biên giới (dân cư vùng biên giới có thể sang
[Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) chữa bệnh). Do địa hình nằm khá cao so với mặt nước biển nên Lesotho tránh được nhiều [bệnh dịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%8Bch_b%E1%BB%87nh) thông thường như ở các nước [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) khác. Tuy nhiên số người chết vì căn bệnh [HIV](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV)/ [AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS) lại đang tăng khá nhanh. Lesotho là nước có tỉ lệ HIV cao hàng thứ ba thế giới, với 29% tỉ lệ lây nhiễm nơi những người tuổi từ 16-49. Năm 2003, có 29 nghìn người đã chết vì những nguyên nhân có liên quan đến [AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS).
## Hệ thống thuế khóa
## Quan hệ với nước ngoài
Sau độc lập (tháng 10 năm 1966), Lesotho thực hiện đường lối đối ngoại thân
[phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y), đặc biệt với [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và có xu hướng liên kết và lệ thuộc [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi). Sau khi [Angola](https://vi.wikipedia.org/wiki/Angola) và [Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique) giành độc lập (1975), Lesotho có chuyển biến tích cực, tham gia đấu tranh chống chủ nghĩa [Apartheid](https://vi.wikipedia.org/wiki/Apartheid), ủng hộ [Đại hội Dân tộc Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Phi) ( [ANC](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ANC&action=edit&redlink=1)) như cho phép vào tị nạn ở Lesotho, cấp học bổng.
Là nước nghèo, kém phát triển nên Lesotho có quan hệ ngoại giao và kinh tế rất hạn chế. Quan hệ mọi mặt của nước này hiện nay chủ yếu với
[Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) và [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh).
## Văn hóa
Nhạc cụ truyền thống âm nhạc bao gồm lekolulo, Một loại sáo được sử dụng bởi herding trai, setolo-Tolo, Chơi của nam giới bằng cách sử dụng miệng của họ, và người phụ nữ của dây thomo.
Quốc ca của Lesotho là “Lesotho Fatše La Bo-ntata Rona”, có nghĩa là dịch thành “Lesotho, Land of Our Fathers”.
Phong cách truyền thống của nhà ở Lesotho được gọi là một rondavel.
Attire xoay quanh chăn Basotho, một dày bao phủ thực hiện chủ yếu của len. Các chăn được phổ biến trên cả nước trong tất cả các mùa.
Cái Morija Nghệ thuật & Lễ hội văn hoá Sesotho là một nghệ thuật nổi bật và lễ hội âm nhạc. Nó được tổ chức hàng năm tại thị trấn lịch sử của Morija, nơi mà các nhà truyền giáo đầu tiên đến năm 1833.
## Quyền con người
## Sự ám sát các nhà lãnh đạo
## Xem khác
## Liên kết khác
|
|![]()
[Lesotho](https://commons.wikimedia.org/wiki/Lesotho?uselang=vi)
|
|
|
|
|
|![]()
[Lesotho](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lesotho?uselang=vi)
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-1) [http://www.lhwp.org.ls/overview/default.htm](http://www.lhwp.org.ls/overview/default.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-2) [http://www.lesmet.org.ls/climate_of_lesotho.htm](http://www.lesmet.org.ls/climate_of_lesotho.htm) **Lesotho Highlands Water Project. Truy cập 2008-04-19.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-3) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-4) [“CIA Site Redirect — Central Intelligence Agency”](http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lt.html). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-5) [“Lesotho”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90104.htm). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-6) [“Lesotho”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2001/5617.htm). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lesotho#cite_ref-7) [“CIHE”](http://www.bc.edu/research/cihe.html). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sơ khai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai) [Lesotho](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lesotho) [Quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Quốc gia châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_Phi) [Quốc gia nằm kín trong lục địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_n%E1%BA%B1m_k%C3%ADn_trong_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) [Các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Praha Goethe và lâu đài cổ](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/praha-goethe-va-lau-dai-co/) [Chuyện vỉa hè 3](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/03/chuyen-via-he-3/) [Cây Lương thực 10.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/cay-luong-thuc-10-2015/) [Chào ngày mới 3 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/chao-ngay-moi-3-thang-10/) [Chào ngày mới 2 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/02/chao-ngay-moi-2-thang-10/) [Sông Mekong tài liệu tổng hợp](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/01/song-mekong-tai-lieu-tong-hop/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/10/01/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 1 tháng 10](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/chao-ngay-moi-1-thang-10/) [Chào ngày mới 30 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/30/chao-ngay-moi-30-thang-9/) [Chào ngày mới 29 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/29/chao-ngay-moi-29-thang-9/) [Tiệp Khắc kỷ niệm một thời](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/28/tiep-khac-ky-niem-mot-thoi/) [Chào ngày mới 28 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/chao-ngay-moi-28-thang-9/) [Danh ngôn Albert Einstein](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/danh-ngon-albert-einstein/) [Bàn cờ thế sự 5](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/29/ban-co-the-su-5/) [Bàn cờ thế sự 4](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/ban-co-the-su-4/) [Chào ngày mới 27 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/27/chao-ngay-moi-27-thang-9-2/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/26/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 26 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/25/chao-ngay-moi-26-thang-9/) [Chỉ còn anh và em cùng tình yêu ở lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/25/chi-con-anh-va-em-cung-tinh-yeu-o-lai/) [Chào ngày mới 25 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/24/chao-ngay-moi-25-thang-9/) [Chào ngày mới 24 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/24/chao-ngay-moi-24-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/23/ban-co-the-su-3/) [Chào ngày mới 23 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/22/chao-ngay-moi-23-thang-9/) [Chào ngày mới 22 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/chao-ngay-moi-22-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/ban-co-the-su-2/) [Di sản Walter Scott](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/21/di-san-walter-scott/) [Chào ngày mới 21 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-21-thang-9/) [Chào ngày mới 20 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/20/chao-ngay-moi-20-thang-9/) [Tâm sáng Ức Trai trong tựa ngọc](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/19/tam-sang-uc-trai-trong-tua-ngoc/) [Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/binh-ngo-dai-cao-cua-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 19 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/chao-ngay-moi-19-thang-9/) [Đọc “nỗi ám ảnh của quá khứ”](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/18/noi-am-anh-cua-qua-khu-tran-quoc-vuong/) [Chào ngày mới 18 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-18-thang-9/) [Chào ngày mới 17 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/17/chao-ngay-moi-17-thang-9/) [Nguyễn Du 250 năm nhìn lại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/nguyen-du-250-nhin-lai/) [Chào ngày mới 16 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/16/chao-ngay-moi-16-thang-9/) [Chào ngày mới 15 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/15/chao-ngay-moi-15-thang-9/) [Bàn cờ thế sự](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/14/ban-co-the-su/) [Chào ngày mới 14 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/13/chao-ngay-moi-14-thang-9/) [Chào ngày mới 13 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-13-thang-9/) [Cây Lương thực 9.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/cay-luong-thuc-9-2015/) [Chào ngày mới 12 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/12/chao-ngay-moi-12-thang-9/) [Tháp Tự Do giấc mơ Mỹ](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/11/thap-tu-do-giac-mo-my/) [Chào ngày mới 11 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/chao-ngay-moi-11-thang-9/) [Lương tri tỉnh thức](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/10/luong-tri-tinh-thuc/) [Chào ngày mới 10 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chao-ngay-moi-10-thang-9/) [Chiến tranh và hòa bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/09/chien-tranh-va-hoa-binh/) [Chào ngày mới 9 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/chao-ngay-moi-9-thang-9/) [Những người Việt lỗi lạc ở FAO](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/08/nhung-nguoi-viet-loi-lac-o-fao/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he-2/) [Chào ngày mới 8 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chao-ngay-moi-8-thang-9/) [Chuyện vỉa hè](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/07/chuyen-via-he/) [Chào ngày mới 7 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-7-thang-9/) [Đến Neva nhớ Pie Đại Đế](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/neva-sankt-peterburg-pie-dai-de/) [Chào ngày mới 6 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/06/chao-ngay-moi-6-thang-9/) [Sấm ký đồng dao huyền thoại](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/05/sam-ky-dong-dao-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 5 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-5-thang-9/) [Cây Lương thực 8.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/cay-luong-thuc-8-2015/) [Khoang trời thung dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/khoang-troi-thung-dung/) [Văn pháp Truyện Kiều](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/van-phap-truyen-kieu/) [Chào ngày mới 4 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-4-thang-9/) [Chào ngày mới 3 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/chao-ngay-moi-3-thang-9/comment-page-1/#comment-584) [Việt Nam Hồ Chí Minh](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/viet-nam-ho-chi-minh/) [Chào ngày mới 2 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/01/chao-ngay-moi-2-thang-9/) [Chào ngày mới 1 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/chao-ngay-moi-1-thang-9/) [Tá](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [m người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [Chào ngày mới 31 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-31-thang-8-2/) [Ta về hát Bắc Kim Thang](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/ta-ve-hat-bac-kim-thang/) [Chào ngày mới 30 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-30-thang-8/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/29/song-thuong/) [Chào ngày mới 29 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/chao-ngay-moi-29-thang-8/) [Anh cùng em đến bên tượng Goethe](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/anh-cung-em-den-ben-tuong-goethe/) [Trí tuệ bậc Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/tri-tue-bac-thay/) [Tôi có một giấc mơ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/toi-co-mot-giac-mo-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 28 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/chao-ngay-moi-28-thang-8/) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/mai-hoa-thi-thieu-ung/) [Chào ngày mới 27 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-27-thang-8/) [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) **Video yêu thích
** [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)