text:
AN TOÀN TRUYỀN MÁU
Chia sẻ: Tran Anh Van | Ngày: | Loại File: DOCX | Số trang:60
lượt xem 90
download
AN TOÀN TRUYỀN MÁU
Máu và các chế phẩm từ máu được sử dụng ngày càng nhiều trong công tác chữa bệnh. Tuy nhiên truyền máu là đưa thành phần sống của cơ thể này vào cơ thể khác do vậy phải đảm bảo thành phần được truyền có thể tồn tại trong cơ thể người nhận và không gây ra phản ứng miễn dịch. Truyền máu cũng có thể là nguyên nhân lây lan bệnh nhiễm trùng cho người bệnh. Vì vậy bác sỹ lâm sàng phải hiểu rõ lợi ích, bất lợi của truyền máu cho từng trường hợp cụ thể, đồng thời chuẩn bị đầy đủ...
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: AN TOÀN TRUYỀN MÁU
- AN TOÀN TRUYỀN MÁU
- MỤC LỤC AN TOÀN TRUYỀN MÁU ........................................................................................................... 157 MỤC TIÊU HỌC TẬP................................ ................................ ................................ .............. 157 MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 157 1. CÁC THÀNH PHẦN MÁU .................................................................................................... 158 2. MỘT SỐ HỆ NHÓM MÁU VÀ Ý NGHĨA TRONG TRUYỀN MÁU. ................................ .......... 158 3. NHÓM BẠCH TIỂU CẦU: ................................ ................................ ................................ ... 160 4. CÁC CHẾ PHẨM MÁU: ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỈ ĐỊNH SỬ DỤNG. ................................ .............. 160 5. CÁC QUI ĐỊNH VÀ QUY TRÌNH TRUYỀN MÁU LÂM SÀNG: ................................ ................. 162 6. TAI BIẾN TRUYỀN MÁU VÀ XỬ TRÍ. .................................................................................. 162 7. CÁC TÁC NHÂN TRUYỀN BỆNH QUA TRUYỀN MÁU VÀ BIỆN PHÁP ĐỀ PHÒNG. ............... 164 8. HIẾN MÁU TÌNH NGUYỆN ................................ ................................ ................................ 164 HỘI CHỨNG THIẾU MÁU ......................................................................................................... 165 TS. BS. Phạm Quang Vinh ................................ ................................ ................................ .......... 165 MỤC TIÊU BÀI GIẢNG ........................................................................................................... 165 ĐẠI CƯƠNG ................................ ................................ ......................................................... 166 1. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH THIẾU MÁU ................................ ................................ ................. 166 2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 166 3. CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN THIẾU MÁU: ........................................................................ 166 4. ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN THIẾU MÁU................................................................................... 168 5. DỰ PHÒNG THIẾU MÁU VÀ ĐIỀU TRỊ BIẾN CHỨNG THIẾU MÁU ..................................... 169 HỘI CHỨNG XUẤT HUYẾT........................................................................................................ 170 MỤC TIÊU BÀI GIẢNG: ................................ ................................ ................................ .......... 170 ĐẠI CƯƠNG: ................................................................................................ ........................ 170 1. KHÁI NIỆM ....................................................................................................................... 171 2. CHẨN ĐOÁN ................................ ................................ ................................ ..................... 171 3. ĐIỀU TRỊ ................................ ................................ ......................................................... 173 BỆNH HEMOPHILIA ................................ .................................................................................. 174 (Bệnh ưa chảy máu) ............................................................................................................. 174 MỤC TIÊU BÀI GIẢNG ........................................................................................................... 174 Trang bị kiến thức để sau khi học, học viên có thể phát hiện, xử trí, tư vấn cho bệnh nhân hemophilia. ........................................................................................................................... 174 1. KHÁI NIỆM VỀ BỆNH: ................................ ................................ ................................ ....... 174 2. CHẨN ĐOÁN ................................ ................................ ................................ ..................... 174
- 3. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 175 4. MỘT SỐ THỂ BỆNH ................................ ................................ ................................ ....... 176 5. ĐIỀU TRỊ HEMOPHILIA ...................................................................................................... 176 6. ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN CỦA BỆNH .................................................................................... 177 7. SĂN SÓC, TƯ VẤN BỆNH NHÂN ................................................................ ........................ 178 LƠ XÊ MI (cấp và kinh) ............................................................................................................. 178 MỤC TIÊU: ................................ ................................ ................................ ............................ 179 LƠ XÊ MI CẤP ........................................................................................................................... 179 KHÁI NIỆM BỆNH ................................................................ ................................ ................. 179 1. TỶ LỆ MẮC BỆNH ............................................................................................................. 179 2. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH ..................................................................................................... 179 3. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 180 4. PHÂN LOẠI ................................................................................................ ........................ 180 5. ĐIỀU TRỊ ........................................................................................................................... 180 LƠ XÊ MI KINH DÒNG HẠT ................................ ................................ ................................ ....... 181 MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 181 1. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH ..................................................................................................... 181 2. Chẩn đoán phân biệt......................................................................................................... 182 3. ĐIỀU TRỊ ........................................................................................................................... 183 U LYMPHO ÁC TÍNH ................................ .................................................................................. 183 MỤC TIÊU: ................................ ................................ ................................ ............................ 184 Trang bị cho học viên kiến thức để có thể chẩn đoán được u lympho và điều trị, theo dõi điều trị được u lympho Hodgkin và không Hodgkin ................................ ............................ 184 ĐẠI CƯƠNG ................................ ................................ ......................................................... 184 U LYMPHO HODGKIN ................................................................................................................ 184 1. ĐẶC ĐIỂM. ....................................................................................................................... 184 2. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH: .................................................................................................... 184 3. XÁC ĐỊNH GIAI ĐOẠN BỆNH:................................ ................................ ............................ 185 4. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT. .................................................................................................. 186 5. ĐIỀU TRỊ ........................................................................................................................... 186 U LYMPHO KHÔNG HODGKIN................................ ................................ ................................ ... 187 1. CHẨN ĐOÁN ................................ ................................ ................................ ..................... 187 2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 188 3. CHẨN ĐOÁN PHÂN LOẠI: ................................................................................................. 188 4. ĐIỀU TRỊ: .......................................................................................................................... 188
- MỘT SỐ XÉT NGHIỆM HUYẾT HỌC.......................................................................................... 190 ỨNG DỤNG TRONG LÂM SÀNG ................................ ................................ ................................ 190 MỤC TIÊU: ................................ ................................ ................................ ............................ 190 MỞ ĐẦU: ............................................................................................................................. 190 1. XÉT NGHIỆM TẾ BÀO MÁU ............................................................................................... 190 2. XÉT NGHIỆM ĐÔNG MÁU ................................................................................................. 193 3. MỘT SỐ XÉT NGHIỆM KHÁC............................................................................................. 195 Sinh lý tạo máu ................................ ................................ ......................................................... 197 I.Hồng cầu: ........................................................................................................................... 197 XUẤT HUYẾT GIẢM TIỂU CẦU.................................................................................................. 199 1. Đại cương: .................................................................................................................... 199 Lâm sàng: .............................................................................................................................. 199 Các xét nghiệm: .................................................................................................................... 200 B. ĐIỀU TRỊ XUẤT HUYẾT GIẢM TIỂU CẦU........................................................................... 201 Theo dõi:............................................................................................................................... 204 AN TOÀN TRUYỀN MÁU TS. BS. Phạm Quang Vinh MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong học viên có thể 1. Trình bày được các kiến thức cơ bản về an toàn truyền máu: nguyên nhân và nguy cơ tai biến truyền máu, hiểu biết và chỉ định được truyền máu, chế phẩm máu. 2. Thực hành thực hiện được truyền máu đúng quy trình, phát hiện và xử trí được tai biến truyền máu, biết vận động người cho máu. MỞ ĐẦU: Máu và các chế phẩm từ máu được sử dụng ngày càng nhiều trong công tác chữa bệnh. Tuy nhiên truyền máu là đưa thành phần sống của cơ thể này vào cơ thể khác do vậy phải đ ảm bảo thành phần được truyền có thể tồn tại trong cơ thể người nhận và không gây ra phản ứng miễn dịch. Truyền máu cũng có thể là nguyên nhân lây lan bệnh nhiễm trùng cho người bệnh. Vì vậy bác sỹ lâm sàng phải hiểu rõ lợi ích, bất lợi của truyền máu cho từng trường hợp cụ thể, đồng thời chuẩn bị đầy đủ cơ sở và kiến thức cần thiết để xử trí những vấn đề có thể xẩ y ra khi truyền máu.
- 1. CÁC THÀNH PHẦN MÁU Máu gồm các thành phần hữu hình (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu) và huyết tương (chứa các chất dinh dưỡng, chất vận chuyển, các yếu tố đông máu ...) 1.1. Thành phần hữu hình: Hồng cầu: là thành phần hữu hình chủ yếu, chứa huyết sắc tố có chức năng vận - chuyển ô xy. Các mô của cơ thể luôn cần hoạ t động. Do vậ y máu phải chứa đủ lượng huyết sắ c t ố cần thiết thực hiện việc cung cấp o xy Bạch cầu: có nhiều loại bạch cầu với nhiều chức năng khác nhau để chống lại tác - nhân bên ngoài. Bạch cầu lympho có đời sống dài. Bạch cầu hạt và mô nô có đời sống ngắn, vài giờ tới vài ngày. Tiểu cầu: Có chức năng cầm máu và tham gia đông máu, đời sống khoảng 6 - 11 - ngày. 1.2. Các thành phần huyết tương. Huyế t tương chứa các chất vận chuyển, các hoc mon, các vitamin, muối khoáng, các chất dinh dưỡng, các yếu tố điều hoà nội môi và đặc biệt là các yếu tố đông máu. Các yếu tố đông máu có đ ời sống khác nhau. Ở điều kiện bảo quản máu thông thường các yếu tố đông máu nhanh chóng bị phân huỷ. 2. MỘT SỐ HỆ NHÓM MÁU VÀ Ý NGHĨA TRONG TRUYỀN MÁU. Trên các tế bào máu đặc biệt là hồng cầu có các protein có tính kháng nguyên. Có những quần thể người có đặc trưng kháng nguyên (KN) giống nhau và được di truyền theo từng hệ KN gọi là hệ nhóm máu. Đến nay người ta thấy có hàng chục hệ thống nhóm máu với hàng trăm KN. Trong đó hệ thống ABO có ý nghĩa dặc biệt quan trọng trong truyền máu. 2.1. Hệ nhóm máu ABO: Kháng nguyên: hệ nhóm máu ABO được đặc trưng là KN A và KN B. Tên của nhóm - máu là tên của KN có mặt trên hồng cầu. Kháng thể (KT): đặc điểm của hệ nhóm máu ABO là có KT tự nhiên, đó là KT có sẵn - không qua kích thích miễn dịch, tồn tại một cách liên tục ở trong huyết thanh của người không có KN tương ứng. Ví dụ người nhóm máu B (không có KN A) sẽ có KT chống A. Dựa trên sự có mặt của kháng nguyên trên hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh - có thể tóm tắt 4 nhóm máu hệ ABO như sau:
- Kháng nguyên trên Kháng thể trong Nhóm máu hồng cầu huyết thanh Nhóm A A Chống B Nhóm B B Chống A Nhóm AB A và B Không có kháng thể Nhóm O Không có kháng nguyên Chống A và chống B Một số đặc điểm khác của nhóm ABO - Nhóm A1, A2. Ngoài KN A bình thường (còn gọi A1) còn có KN A2. Người nhóm A2 nếu được truyền máu A1 có thể sinh KT chống A1 . Nhóm A và B yêú: tính KN yếu khó phát hiện được bằng xét nghiệm thông thường. KN hệ ABO có mặt trên hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu và các tế bào khác của cơ thể. Ngoài kháng thể tự nhiên nêu trên, người tiếp xúc với KN mình không có (chửa đẻ nhiều lần, truyền nhầm nhóm máu) có thể sinh KT miễn dịch chống A, B Nguyên tắc về truyền máu dựa trên hệ nhóm ABO. - Truyền máu an toàn về miễn dịch là không để xẩy ra phản ứng giữa KN và KT do vậ y phải theo hai nguyên tắc sau: (1) Không truyền hồng cầu mang KN vào cơ thể có KT tương ứng. (2) Không truyền huyết tương mang KT vào cơ thể có KN tương ứng trên hồng cầu. Quan niệm trước đây là tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc (1) có thể không theo nguyên tắc (2) nếu truyền ít và quá cần thiết do vậy trước hết là truyền cùng nhóm hệ ABO. Trường hợp cấp cứu, không có máu cùng nhóm thì có thể truyền máu nhóm O cho các nhóm khác, truyền nhóm A hay nhóm B cho AB. Tuy nhiên chỉ được truyền một đơn vị. Hiện nay nhờ tách được các thành phần máu, nên có thể truyền khối hồng cầu nhóm O cho các nhóm khác, khối hồng cầu nhóm A hay B cho nhóm AB, và có thể truyền chế phẩm huyết tương nhóm AB cho các nhóm khác. 2.2. Hệ nhóm máu Rh và hệ nhóm máu khác. - Hệ Rh có 5 KN chính là D, C, c, E, e. Người ta cho rằng các KN này do 3 cặp gen qui định là Dd, Cc, Ee. Trừ gen d đ ến nay chưa phát hiện KN tương ứng, các gen khác cùng trội do vậy cơ thể đồng hợp tử CC chỉ có KN C, còn dị hợp tử Cc thì có cả KN C và KN c. KN D (còn gọi là Rh(+)) có mặt ở người mang kiểu gen DD và Dd.
- - Kháng thể hệ Rh là KT miễn dịch, xuất hiện sau truyền máu hay ở người chửa đẻ nhiều lần: Khi người mẹ Rh (-) mang thai Rh (+) chuyển dạ, có một ít máu thai vào tuần hoàn mẹ gây miễn dịch, sinh kháng thể kháng Rh (+) ở mẹ. Đối với kháng thể chống C, c, E, e cũng có cơ chế hình thành tương tự. - Các hệ nhóm máu khác: Hiện nay có rất nhiều hệ nhóm máu được phát hiện: Hệ nhóm máu MN gồm kháng nguyên M và N do cặp gen cùng trội (MN) qui định, hệ Kidd (Jka, Jkb), hệ lewis, hệ Kell (K và k). các hệ này thường do cặp gen cùng trội qui định. KT miễn dịch xuất hiện ở người tiếp xúc với KN mà mình vắng mặt (sau truyền máu, chửa đẻ ....) - Ý nghĩa trong truyền máu: Muốn truyền máu an toàn không được để xẩy ra phản ứng giữa KN và KT vì vậy khi truyền máu cho những người đã nhận máu hay chửa đẻ nhiều lần cần xét nghiệm xem người đó có KT miễn dich chống lại các KN trên hồng cầu định truyền hay không. Để phát hiện các KT này phải sử dụng các xét nghiệm ngưng kết nhân tạo (trong môi trường đại phân tử, men hay sử dụng nghiệm pháp Coombs) 3. NHÓM BẠCH TIỂU CẦU: Hệ nhóm bạch tiểu cầu HLA (Human Leucocyte Antigen) đã được mô tả với hàng trăm kháng nguyên thuộc các lớp khác nhau. Đây là hệ có ý nghĩa trong truyền bạch - tiểu cầu và ghép cơ quan. 4. CÁC CHẾ PHẨM MÁU: ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỈ ĐỊNH SỬ DỤNG. 4.1. Máu toàn phần: - Đặc điểm: Là máu lấy từ tĩnh mạch, chứa trong túi có chất chống đông và bảo quản máu (Citrate, Dextrose). - Bảo quản: ở 40C (2 - 60 C). Thời gian 35 hoặc 42 ngày Thành phần: hồng cầu, huyết tương và tuỳ thời hạn bảo quản mà các thành phần khác như bạch cầu, tiểu cầu, yếu tố đông máu có thể bị phân huỷ - Chỉ định: mất 30% lượng máu của cơ thể (1,5 lít). 4.2. Khố i hồng cầu (Hồng cầu khố i). - Đặc điểm: là máu toàn phần đã tách huyết tương - Bảo quản: tuỳ loại dung dịch bảo quản, cách sản xuất Thành phần: hồng cầu và dung dịch bảo quản - - Chỉ định: thiếu máu, đặc biệt thiếu máu nhưng có suy tim, suy thận. 4.3. Hồng cầu rửa : - Đặc điểm: là khối hồng cầu loại huyết tương bằng cách rửa nhiều lần với nước muối.
- - Bảo quản: 24 giờ, 2 - 60C. - Thành phần: Hồng cầu, đã loại bỏ thành phần huyết tương. - Chỉ định: + Tan máu miễn dịch có hoạt hoá hệ bổ thể. + Bệnh nhân cần truyền máu nhưng có phản ứng với protein huyết tương. 4.4. Huyết tương giàu tiểu cầu Đặc điểm: là huyết tương tách đơn giản từ máu toàn phần mới lấy, có các thành - phần: tiểu cầu và còn bạch cầu, các yếu tố huyế t tương Bảo quản: 220C; 24 giờ, lắc liên tục. - Chỉ định: Thiếu tiểu cầu, thiếu huyết tương (sốt xuất huyết ). - 4.5. Khố i tiểu cầu (KTC): là tiểu cầu với nồng độ cao gồm các loại sau: KTC từ một đơn vị máu, hay từ nhiều đơn vị máu (pool tiểu cầu) - KTC từ một người cho, lấy bằng máy tách tiểu cầu: nhiều tiểu cầu ( 30 x1010 TC) - Chỉ định: giảm tiểu cầu (SL, chức năng), nguy cơ xuất huyết - 4.6. Huyết tương tươi đông lạnh Đặc điểm: là máu đã bỏ thành phần hữu hình và để lạnh (-35 độ) trước 6 giờ - Bảo quản: 2 năm ở - 350C - Chỉ định: - + Rối loạn đông máu, Hemophilia chưa rõ A hay B. + Bù protein + Phối hợp với khối hồng cầu cho bệnh nhân mất nhiều máu . 4.7. Tủ a yếu tố VIII Là phần tủa của huyết tương tươi đông lạnh chứa nồng độ cao yếu tố VIII và Fibrinogen Thành phần: yếu tố VIII, Fibrinogen. - Bảo quản: 2 năm ở 350 C - Chỉ định: - + Hemophilia A + Mất fibrinogen. 4.8. Huyết tương tươi đông lạnh bỏ tủa Huyết tương còn lại sau lấy tủa VIII, Fibrinogen.
- Thành phần: Yếu tố IX, protein, khoáng , một số yếu tố đông máu khác - Bảo quản : - 350C, 2 năm . - Chỉ định: - + Hemophilia B, suy gan, bỏng. + Bù protein và áp lực keo, phối hợp KHC khi mất máu nhiều. 5. CÁC QUI ĐỊNH VÀ QUY TRÌNH TRUYỀN MÁU LÂM SÀNG: 5.1. Quy định về cơ sở truyền máu: cơ sở lâm sàng có truyền máu phải có điều kiện để định nhóm máu, có điều kiện xử trí tai biến truyền máu. 5.2. Quy định về chỉ định truyền máu: Theo quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới: „truyền đúng loại chế phẩm cho đúng bệnh nhân“. Trước khi quyết định truyền máu phải cân nhắc thật kỹ: bệnh nhân có cần thiết phải truyền không, 5.3. Các qui định về kiểm tra đối chiếu, về định nhóm máu: Khi truyền máu cho bệnh nhân cần kiểm tra đối chiếu các thông tin xác định đúng người bệnh và thông tin về đơn vị máu, chế phẩm, phải định lại nhóm máu hệ ABO của bệnh nhân và máu dẫn từ đơn vị máu tại giường bệnh trước khi truyền. 5.4. Quy định về nhóm máu. Tuỳ loại chế phẩm mà quyết định lựa chọn hoà hợp hệ ABO theo hai nguyên tắc đã nêu ở phần 2.1 5.5. Các qui định về theo dõi ìa báo cáo kết quả truyền máu. 5.6. Quy trình truyền máu lâm sàng lần lượt là: (1) Bác sỹ khám và chỉ định truyền máu, (2) Y tá lấy mẫu máu bệnh nhân để đưa xét nghiệm lĩnh máu. (3) Y tá đi lĩnh máu tại khoa truyền máu, (4) chuẩn bị thủ tục, kiểm tra đối chiếu giữa bệnh nhân và đơn vị máu, chế phẩm, (5) Thiết lập đường truyền và định nhóm tại giường bệnh, (6) Thực hiện truyền máu, (7) Theo dõi truyền máu, (8) kết thúc truyền máu, (9) Hoàn thiện hồ sơ và báo cáo kết quả truyền máu 6. TAI BIẾN TRUYỀN MÁU VÀ XỬ TRÍ. 6.1. Tai biến cấp 6.1.1. Bất đồ ng nhóm máu ABO Nguyên nhân : Thường do nhầm bệnh nhân, nhầm bệnh phẩm, iát khi do sai về kỹ - thuật định nhóm. Biểu hiện: sốt, rét run, mạch nhanh, tụt huyết áp, đau thắt lưng, nước tiểu đỏ, có thể - vô niệu. Bệnh nhân đang mổ có thể thấy mạch nhanh, nhỏ , không bắt được mạch, huyết áp tụt, máu chả y không cầm được. Xử trí : + Ngừng truyền máu - + Cấp cứu bệnh nhân :
- Truyền dịch : Nước muối sinh lý. Corticoid: Methylprednisolon 40 mg x 2 - 4 lọ tiêm tĩnh mạch. Nâng huyết áp: Dopamin Adrenalin: Tiêm dd 1mg sau đó tráng bơm tiêm, tiêm TM Duy trì huyết áp tối đa 80 mm Hg Thực hiện các quy định pháp lý về truyền máu: Mời nhân viên truyền máu kiểm tra lại nhóm tại giường, niêm phong túi máu, lập biên bản... 6.1.2. Bất đồ ng hệ nhóm máu khác: Rh, hệ khác Rét run, hạ huyết áp, nước tiểu đỏ . - Xử trí tương tự trên (thường nhẹ và chậm hơn) - 6.1.3. Shock phân vệ Nguyên nhân thường do prôtêin huyết tương - Xử trí chống shock. - 6.1.4. Rét run, nổi mày đay. Nguyên nhân : Thường do các chất trung gian bạch cầu giải phóng - Xử trí: Tạm ngừng truyền, theo dõi: Nếu huyết áp, thể trạng bình thường: truyền - tiếp và theo dõi. Nếu diễn biến nặng cần cấp cứu. Nếu sốt, nổi mày đay sau truyền máu: Corticoid, kháng histamin. 6.1.5. Nhiễm trùng đơn vị máu, chế phẩm Nguyên nhân: Đơn vị máu, chế phẩm bị nhiễm khuẩn trong quá trình chuẩn bị và bảo - quản, hay gặp nhất là truyền khối tiểu cầu. Biểu hiện: Như shock do nhầm nhóm, ngoài ra b ệnh nhân thường sốt rất cao (trên - 400C), mất ý thức, vậ t vã , nôn ra máu. Xử trí: - Chống shock, thường dùng Noradrennalin 80 - 120 Mg/ phút và theo dõi, chỉnh liều. Truyền kháng sinh mạnh, phổ rộng. 6.1.6. Tổn thương phổi cấp do truyề n máu: - Hiện nay là tai biến có tỷ lệ tử vong cao trên thế giới, thường gặp trong truyền huyết tương. Nguyên nhân là do phức hợp miễn dịch giữa KT trong chế phẩm truyền vào chống lại bạch tiểu cầu bệnh nhân. Phức hợp này cố định lên phế nang gây tổn thương cấp tính.
- - Biểu hiện sau truyền 1- 5,6 giờ với triệu chứng như phù phổi cấp không do tim. Bệnh nhân khó thở nặng, phổi đầy ran ẩm, Xquang thấy hai phổi rất mờ. - Xử trí: cần cấp cứu cho thở ôxy phối hợp thuốc ức chhế miễn dịch. 6.1.7. Do truyề n máu quá nhanh, quá tải gây suy tim, phù phổ i cấp. Xử trí: Ngừng ngay, điều trị cấp cứu phù phổi cấp. 6.2. Tai biến muộn: - Do bất đồng nhóm máu ngoài hệ ABO Nặng: Thường do bất đồng nhóm Rh, bệnh nhân vàng da, tiểu đỏ sau 1 - 2 ngày Nhẹ: Sốt sau 1 - 2 ngày và 1 - 2 tuần, sốt dai dẳng. Thiếu máu nhanh, có thể thấy hiện tượng tan máu. Xử trí : - Truyền máu phù hợp (lần truyền sau) - Corticoid Bệnh ghép chống chủ do truyền máu: Do bất đồng nhóm HLA nên tế bào lympho của - máu, chế phẩm truyền vào chống lại người nhận gây sốt, các biểu hiện như tự miễn. Nhiễm virus, ký sinh trùng do truyền máu mang mầm bệnh. - Phòng bằng thực hiện tuyển chọn sàng lọc tốt. 7. CÁC TÁC NHÂN TRUYỀN BỆNH QUA TRUYỀN MÁU VÀ BIỆN PHÁP ĐỀ PHÒNG. - Nhiều tác nhân truyền bệnh qua truyền máu đ ã được phát hiện: Các virut viêm gan (viêm gan B, viêm gan C, viêm gan G...), HIV, virut gây bệnh bò điên..., vi khuẩn (giang mai), ký sinh trùng sốt rét. - Để đề phòng lây lan cần: Chọn người cho máu, không lấy máu ở nhóm người nguy cơ cao nhiễm các tác nhân trên: người tiêm chích, đã nhận máu, chế phẩm nhiều lần... Sử dụng kỹ thuật hiện đại với các sinh phẩm tốt để xét nghiệm sàng lọc, rút ngắn giai đoạn cửa sổ (là thời gian đã nhiễm varút, có thể lây lan nhưng chưa thể phát hiện được bằng xét nghiệm). Sử dụng một số biện pháp xử lý (nhiệt độ, hoá chất) bất hoạt virut. Truyền máu tự thân, chỉ định đúng truyền máu (chỉ truyền khi cần), truyền máu từng phần. 8. HIẾN MÁU TÌNH NGUYỆN Hiện nay có 3 nguồn người cho máu là: người cho chuyên nghiệp, người cho tình nguyện và người nhà cho máu. Trong đó nguồn máu an toàn nhất là người cho tình nguyện. 8.1. Nguy cơ do lấy máu từ người cho chuyên nghiệp. - Cho vì tiền nên dấu bệnh tật, dấu nguy cơ nhiễm bệnh lây qua truyền máu.
- - Một người cho nhiều nơi, nhiều lần nên chất lượng máu thấp, ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ người cho. - Thiếu máu để truyền , thiếu để điều chế các chế phầm máu 8.2. Người cho máu tình nguyệ n. Người cho máu tình nguyện, vì mục đích cứu người nên: - Không dấu bệnh tật, không dấu nguy cơ mắc bệnh - Tự sàng lọc mình, sẽ không cho máu nếu thấy mình thuộc nhóm nguy cơ có thể làm lây bệnh cho người khác - Tự nguyện cho máu nên không dấu địa chỉ, dễ quản lý. 8.3. Để có người cho máu tình nguyện và cho máu tình nguyện nhắc lại (đã được kiểm tra lần trước), phải vận động kết hợp với các hình thức giáo dục, khuyến khích dần dần cùng việc tăng cao đời sống văn hoá, kinh tế xã hội và cần có sự tham gia tích cực của các cấp chính quyền, đoàn thể xã hội. Người bác sỹ phải gương mẫu và tham gia tuyên truyền, vân động cho máu tình nguyện dựa trên hiểu biết khoa h ọc về cho máu đúng hướng dẫn không có hại cho sức khoẻ và về giá trị của cho máu tình nguyện. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ: 1. Hãy trình bày các thành phần máu? 2. Trình bày đặc điểm KN, KT hệ nhóm máu ABO và ứng dụng trong truyền máu? 3. Hãy trình bày các KN và điều kiện xuất hiện KT hệ Rh? 4. Hãy trình bày ý nghĩa của các hệ nhóm máu ngoài hệ ABO trong truyền máu? 5. Hãy trình bày đặc điểm, điều kiện bảo quản và chỉ định sử dụng của máu toàn phần, khối hồng cầu và hồng cầu rửa? 6. Hãy trình bày đặc điểm, điều kiện bảo quản và chỉ dịnh sử dụng của huyết tương tươi đông lạnh và tủa yếu tố VIII? 7. Hãy trình bày quy trình truyền máu lâm sàng? 8. Hãy nêu tên và trình bày nguyên nhân các tai biến cấp do truyền máu? 9. Hãy trình bày các tai biến muộn do truyền máu? 10. Hãy trình bày vì sao phải vận động hiến máu tình nguyện và nêu các nguy cơ do lấy máu từ người cho máu chuyên nghiệp? HỘI CHỨNG THIẾU MÁU TS. BS. Phạm Quang Vinh MỤC TIÊU BÀI GIẢNG: Sau khi học xong học viên có thể
- Phát hiện được các bệnh nhân thiếu máu, biết cách tìm nguyên nhân và xử trí được thiếu máu thường gặp. ĐẠI CƯƠNG: Hồng cầu làm nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi tới các tế bào ở tổ chức. Thực hiện được nhiệm vụ này là nhờ HST (huyết sắc t ố). Muốn đảm bảo cung cấp đủ ôxy cho hoạt động của cơ thể, lượng HST trong máu phải đạt một nồng đ ộ nhất định. Theo tổ chức Y tế thế giới: Một người được coi là thiếu máu khi nồng độ HST trong máu người đó thấp hơn những người cùng tuổi, cùng giới, có cùng trạng thái và trong cùng môi trường sống. Thiếu máu có thể là triệu chứng của nhiều bệnh đòi hỏi các phương pháp phát hiện và điều trị khác nhau. Do vậ y cần xác định nguyên nhân thiếu máu. 1. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH THIẾU MÁU 1.1. Lâm sàng: Triệu chứng cơ năng và thực thể: Mệ t mỏi, thường bị hoa mắt, chóng mặt nhất là khi thay đổi tư thế, khó thở. Da xanh, niêm mạc nhợt, gan bàn tay trắng, móng tay khum, tóc khô dễ gãy, ở phụ nữ có thể rối loạn hay mất kinh nguyệt, mạch nhanh, nghe tim có thể có tiếng thổi, tim có thể to. 1.2. Xét nghiệm - Xét nghiệm tế bào máu ngoại vi: Số lượng hống cầu giảm, lượng huyết sắc tố, hematocrit giảm. - Xét nghiệm tuỷ đồ: Tuỳ theo nguyên nhân có hình ảnh tuỷ đồ khác nhau. 2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT - Phân biệt với một số bệnh có biểu hiện mệt, hoa mắt, khó thở như bệnh nội tiết, suy tim, thiểu năng tuần hoàn não: cần dựa vào xét nghiệm. 3. CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN THIẾU MÁU: Hồng cầu được sinh ra ở tuỷ sinh máu. Sau thời gian khoảng 120 ngày h ồng cầu bị huỷ ở tổ chức liên võng. Các nguyên nhân ảnh hưởng đến sinh hồng cầu hay mất máu đều có thể gây thiếu máu. 3.1. Thiếu máu do không sinh được máu: - Bệnh do tuỷ xương không sinh được máu:
- Suy tủy xương: đến nay chưa xác định rõ ràng nguyên nhân. Thiếu máu kèm xuất huyết, nhiễm trùng. Bệnh diễn biến từ từ. Xét nghiệm có giảm ba dòng tế bào máu, thiếu máu bình sắc, tỷ lệ và số lượng bạch cầu hạt giảm nặng, giảm hồng cầu lưới máu và tuỷ. Tuỷ đồ nghèo tế bào, giảm nặng dòng tuỷ và hồng cầu, mẫu tiểu cầu, thường có tăng sắt huyết thanh Do rối loạn tạo máu. Trong hội chứng rối loạn sinh tuỷ nguyên phát hầu hết bệnh nhân có thiếu máu. Bệnh dai dẳng, xét nghiệm có thiếu máu bình sắc, rối loạn hình thái tế bào máu và tuỷ, có thể có tế bào non ở máu và tuỷ. Nhiều trường hợp rối loạn sinh tuỷ thứ phát sau xơ gan, lao... - Tuỷ sinh máu kém do các bệnh ác tính (tuỷ bị lấn át): Có biểu hiện bệnh ác tính. Xét nghiệm tuỷ đồ hoặc sinh thiết tuỷ giúp phát hiện. - Không sinh được máu do thiếu yếu tố tạ o máu: Đặc biệt là thiếu máu do thiếu sắt, thiếu vitamin B12, axit folic: Có thể phát hiện căn nguyên như dinh dưỡng, cắt đoạn dạ dày. xét nghiệm thấy HC nhỏ, nhược sắc, sắt huyế t thanh giảm trong thiếu sắt, HC to, thiếu B12 trong thiếu vitamin B12. 3.2. Thiếu máu do mất máu: có thể do chảy máu hay tan máu: 3.2.1. Chảy máu: chảy máu cấp hay mất máu mạn: - Lâm sàng phát hiện các nguyện nhân và biểu hiện trong mất máu cấp như nôn máu, đi ngoài phân đen, chảy máu do chấn thương, huyết áp hạ..., phát hiện bệnh liên quan gây mất máu mạn (trĩ, giun móc, rong kinh...) - Xét nghiệm máu thấy HC nhỏ, nhược sắc trong mất máu mạn, xét nghiệm phân thấy nhiều Hc trong chảy máu tiêu hoá mạn tính. 3.2.2. Tan máu: là tình trạng hồng cầu bị huỷ sớm hơn bình thường. - Tan máu do hồng cầu: Do màng hồng cầu: Có thể bẩm sinh như bệnh Minkowski Chauffard biểu hiện tan máu mạn, lách to. Xét nghiệm có hồng cầu hình cầu, sức bền HC giảm. Hay bệnh màng HC mắc phải như tan máu kịch phát ban đêm biểu hiện bằng những đợt tan máu thường về đêm, xét nghiệm có nghiệm pháp đường, Ham d, axie dương tính. Do men: Thường khó chẩn đoán, phải dựa vào xét nghiệm định lượng men, hay gặp là thiếu men G6PD, pyruvatkinasse... Do huyết sắc tố: Thiếu máu tan máu các mức độ khác nhau tùy theo thể bệnh, thường có lách to, có yếu tố gia đ ình, bị từ nhỏ. Xét nghiệm có HC nhỏ, tăng sắt huyết thanh, điện di HST có thể phát hiện thành phần HST bất thường - Tan máu do nguyên nhân ngoài hồng cầu: nhiều nguyên nhân: Thiếu máu tan máu miễn dịch:
- Tan máu tự miễn: Là bệnh tan máu thường gặp thể hiện sốt rét run từng cơn, vàng da, nước tiểu vàng. Xét nghiệm thấy thiếu máu bình sắc, hồng cầu tự ngưng kết, nghiệm pháp Coombs dương tính. Tan máu sau truyền máu do bất đồng nhóm máu ngoài hệ ABO: Liên quan với truyền máu. Thường biểu hiện sốt dai dẳng, vàng da và thiếu máu nhanh sau truyền máu, xét nghiệm phát hiện kháng thể bất thường chống hồng cầu. Thiếu máu trẻ sơ sinh do bất đ ồng nhóm máu mẹ-con: Vàng da tan máu sau sinh, xét nghiệm có thể phát hiện kháng thể ở mẹ chống lại HC con. Tan máu sau khi sử dụng một số loại thuốc: Biểu hiện tan máu liên quan với việc sử dụng một số thuốc.. Tan máu do nhiễm trùng, nhiễm độc: Tan máu do ký sinh trùng đặc biệt sốt rét: có cơn tan máu (cơn sốt rét) Tan máu do cường lách: lách to, xét nghiệm thấy giảm cả 3 dòng ngoại vi, tuỷ sinh máu tốt. Xét nghiệm đo đời sống và nơi phân huỷ hồng cầu có thể phát hiện.. Tan máu do bệnh hệ thống. Tan máu do bệnh lý mạch máu có can thiệp như đặt van nhân tạo. 4. ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN THIẾU MÁU 4.1. Nguyên tắc điều trị: Điều trị theo nguyên nhân phối hợp điều trị triệu chứng kịp thời 4.2. Điề u trị cụ thể 4.2.1. Điều trị thiếu máu do bệnh huyết sắc tố: - Phương pháp điều trị bằng truyền máu và thải sắt là phổ biến hiện nay. - Thải sắt bằng thuốc thải sắt như desferal hay bằng phương pháp lọc. - Vấn đề cắt lách chỉ đặt ra khi có nguy cơ vỡ lách. (Riêng đ ối với bệnh HST H ( thal) thì cắt lách có tác dụng tốt). 4.2.2. Điều trị tan máu do màng hồng cầu và men hồng cầu Đối với bệnh Minkowski Chauffard, phương pháp cắt lách có hiệu quả, các bệnh khác chủ yếu điều trị bằng truyền máu, thải sắt 4.2.3. Điều trị thiếu máu do suy tuỷ, lơ xê mi Điều trị nguyên nhân, truyền máu. 4.2.4. Điều trị thiế u máu dinh dưỡng và thiếu máu thiếu sắt, thiếu máu do yếu tố tạo máu: điều trị bệnh phải mang tính toàn diện, cung cấp sắt, protein, phát hiện và điều trị những bệnh phối hợp khác: viêm nhiễm... - Thiếu máu nhược sắc do thiếu sắt
- + Tìm nguyên nhân để điều trị kịp thời, cho các chế phẩm sắt: - Trường hợp thiếu máu do thiếu vitamin B12 và axit folic: điều trị bằng cách bù các chất thiếu hụt. 4.2.5. Thiếu máu do mộ t số bệnh khác, ví dụ suy thận : điều trị suy thận và dùng erythropoietin, truyền khối hồng cầu. 4.2.6. Điều trị thiếu máu tan máu tự miễn - Điều trị nguyên nhân: Corticoid: prednisolon 1- 3 mg/kg thể tr ọng trong 3 tuần sau đó giảm liều dần. Có thể dùng depersolon 1- 2mg/kg thể trọng hay methyl prednisolon 2- 3mg/kg thể trọng trong 1- 2 tuần rồi giảm liều dần. Cắt lách: nếu bệnh nhân còn trẻ, đã điều trị corticoid 6 tháng không kết quả, hoặc chống chỉ định corticoid do tác dụng phụ. Thuốc ức chế miễn dịch: để điều trị bệnh nhân đã dùng corticoid và cắt lách không hiệu quả; có thể dùng: cyclophosphamid 2- 3mg/kg, cyclosporine A (imural 4-6mg/kg trong khoảng 6 tháng, 6MP). - Điều trị triệu chứng: Truyền máu: Truyền hồng cầu rửa cùng nhóm. Truyền dịch, lợi tiểu khi cơn tan máu nặng, cấp tính tránh để vô niệu. Nếu cần phải chạy thận nhân tạo. 4.2.7. Điều trị thiếu máu tan máu do các nguyên nhân khác - Bệnh hệ thống: kết hợp điều trị bệnh chính. Truyền khối hồng cầu cùng nhóm nếu cần, lưu ý tránh dùng máu toàn phần. - Tan máu do nhiễm trùng, ký sinh trùng: điều trị nguyên nhân bằng các thuốc đặc hiệu: kháng sinh chống vi khuẩn, các thuốc kháng sốt rét nếu do sốt rét. Truyền khối hồng cầu nếu cần, kèm hồi sức cần thiết. 5. DỰ PHÒNG THIẾU MÁU VÀ ĐIỀU TRỊ BIẾN CHỨNG THIẾU MÁU - Căn cứ nguyên nhân để có những biện pháp đề phòng thiếu máu. Áp dụng biện pháp chẩn đoán trước sinh và giúp l ời khuyên di truyền cho những vợ chồng trẻ ở những vùng có tỷ lệ cao bị bệnh Thal, Thal. Tăng cường giáo dục và nâng cao mức sống ở cộng đồng để tránh thiếu máu dinh dưỡng. - Thiếu máu lâu, nặng có thể suy tim, khi đó truyền máu là cần thiết nhưng phải lưu ý hết sức đến tốc độ truyền. - Thiếu máu do một số nguyên nhân như tan máu có thể ảnh hưởng đến thận nên cần lưu ý chống vô niệu khi có cơn tan máu cấp.
- CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ 1. Hãy nêu định nghĩa thiếu máu của Tổ chức Y tế thế giới? 2. Hãy trình bày chẩn đoán xác định thiếu máu? 3. Hãy trình bày các nguyên nhân gây thiếu máu? 4. Hãy trình bày chẩn đoán nguyên nhân thiếu máu? 5. Hãy trình bày điều trị cụ thể ệnh nhân thiếu máu? HỘI CHỨNG XUẤT HUYẾT Xuất huyế t do giảm tiểu cầu miễn dịch (XHGTCMD) TS. BS. Phạm Quang Vinh MỤC TIÊU BÀI GIẢNG: Trang bị kiến thức để sau khi học, học viên có thể chẩn đoán xác đ ịnh và phân biệt được xuất huyết giảm tiểu cầu, có thể điều trị xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch. ĐẠI CƯƠNG: Để đảm bảo máu luôn ở trạng thái lỏng và được bảo vệ không chảy ra ngoài mạch máu, cơ thể có hệ thống cầm và đông máu. Tiểu cầu có vai trò quan trọng trong cầm máu. Khi mạch máu bị tổn thương lập tức mạch máu tại chỗ tổn thương co lại, tiểu cầu sẽ bám vào chỗ tổn thương tạo thành “nút” bịt vết thương. Tiểu cầu bị thiếu về số lượng hay chất lượng sẽ làm hiện tưọng này không được thực hiện tốt có thể gây xuất huyết. Thường ặp nhất là xuất huyết giảm tiểu cầu do miễn dịch.
- 1. KHÁI NIỆM XHGTCMD là bệnh gây ra do tiểu cầu ngoại vi bị giảm vì có kháng thể kháng tiểu cầu, biểu hiện là chảy máu, thường gặp nhất là chảy máu dưới da . 2. CHẨN ĐOÁN 2. 1. Chẩn đoán xác định 2.1.1. Lâm sàng: Hoàn cảnh xuất hiện: Thường xuất hiện tự nhiên, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, ở cả 2 - giới nhưng thường gặp ở nữ, trẻ tuổi hoặc trẻ em từ 2- 8 tuổi. Biểu hiện lâm sàng chính là xuất huyết: Xuất huyết dưới da thành chấm, nốt (ban xuất huyết) và các mảng bầm tím. Các ban - xuất huyết có thể ở các lứa tuổi khác nhau. Xuất huyết niêm mạc gây chảy máu chân răng, chảy máu cam, đi ngoài ra máu hoặc - đái máu. Phụ nữ thường có rong kinh và lượng kinh nhiều hơn bình thường. Ngoài ra cũng có thể xuất huyết các màng như màng phổi, màng não. Các biểu hiện khác: Có thể có thiếu máu, mức độ thiếu máu tương ứng với mức mất - máu. Gan, hạch không to, có khi có lách to. 2.1.2. Các xét nghiệm: Tế bào máu: S ố lượng tiểu cầu giảm, hồng cầu và huyết sắc tố bình thường hoặc - giảm tuỳ mức đ ộ xuất huyết. Số lượng bạch cầu bình thường hoặc tăng, Xét nghiệm tuỷ đồ: Thường tuỷ giàu tế bào, tăng sinh mẫu tiểu cầu nhất là các lứa - tuổi chưa sinh tiểu cầu. Xét nghiệm đông máu: - Thời gian máu chảy kéo dài + Nghiệm pháp dây thắt dương tính Xét nghiệm co cục máu: Cục máu không co hoặc co không hoàn toàn. Thời gian Howell kéo dài + Thời gian Cephaline Kaolin, APTT bình thường Thời gian Prothrombin, thời gian Thrombin, Fibrinogen bình thường. Xét nghiệm khác: - Xét nghiệm phát hiện kháng thể kháng tiểu cầu, xét nghiệm đo đời sống và nơi phân huỷ tiểu cầu: thấy đời sống tiểu cầu bị rút ngắn. Xét nghiệm kháng thể kháng nhân, kháng ADN, tế bào Hagraves âm tính. 2.2. Chẩn đoán phân biệt
- 2.2.1. Phân biệt với các ban không do xuất huyết: Bệnh nhân sốt phát ban hay có các ban dị ứng: khám lâm sàng phát hiện. - Xét nghiệm tiểu cầu sai: Tiểu cầu bị vón nên kết quả xét nghiệm sai. Cần đối chiếu - với lâm sàng và các xét nghiệm khác (thời gian máu chảy, co cục máu) 2.2.2. Phân biệ t với các xuất huyế t không do giảm tiểu cầu: Xuất huyết do các bệnh tiêu hoá (loét dạ dày, tá tràng, xơ gan). Hình thái xuất huyết - khác và xét nghiệm tiểu cầu bình thường. Xuất huyết do bệnh nhân sử dụng thuốc chống đông: Xét nghiệm thấy số lượng tiểu - cầu bình thường Xuất huyết do giảm fibrinogen và các yếu tố đông máu khác do tiêu thụ. Thường gặp - là đông máu rải rác trong lòng mạch: Bệnh nhân có các b ệnh chính (shock, nhiễm trùng, chấn thương nặng hay bị ung thư) xét nghiệm ngoài tiểu cầu giảm còn fibrinogen và các yếu tố đông máu khác cũng giảm, nghiệm pháp rượu dương tính, D dimer tăng. Xuất huyết do bệnh hemophilia: Thường xuất hiện chảy máu sâu ở khớp, cơ, cũng có - thể chảy máu niêm mạc. Bệnh thường gặp ở nam, có tính chất gia đình, xét nghiệm phát hiện giảm VIII, hay IX, tiểu cầu bình thường. 2.2.3. Phân biệt với xuất huyết do giảm chức năng tiểu cầu. Một số bệnh bẩm sinh do giảm chức năng tiểu cầu như Glanzmann, von Willebrand cũng có biểu hiện lâm sàng là chảy máu các hình thái tương tự XHGTCMD. Tuy nhiên xét nghiệm thấy số lượng tiểu cầu bình thường, thời gian máu chảy kéo dài, ngưng tập tiểu cầu giảm. 2.2.4. Phân biệt với giảm tiểu cầu do các nguyên nhân khác. Giảm tiểu cầu do thuốc: Một số thuốc gây giảm tiểu cầu cũng theo cơ chế miễn dịch: - như quinidine, penicillin, heparin, muối vàng. Một số thuốc khác ức chế sinh tiểu cầu gây giảm tiểu cầu như thuốc kháng giáp trạng tổng hợp, một số kháng sinh và đặc biệt là thuốc điều trị ung thư. Chẩn đoán bằng cách khai thác tiền sử dùng thuốc của bệnh nhân. Giảm tiểu cầu do bệnh máu khác: - Nhiều bệnh máu như suy tuỷ xương, rối loạn sinh tuỷ, lơxêmi cấp đều có giảm tiểu cầu và các triệu chứng như bệnh xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch. Ngoài ra những bệnh nhân này còn bị nhiễm trùng, thiếu máu nặng. Giảm tiểu cầu do virus: Nhiễm các virus, HIV, HBV, HCV đ ặc biệt virus Dengue xuất - huyết. Xét nghiệm có mặ t các dấu ấn của virus trên đ ồng thời có tổn thương các cơ quan đich của virus ví dụ có dấu hiệu suy, tổn thương tế bào gan. Với virus Dengue thì bệnh thường thành dịch.
- Giảm tiểu cầu do cường lách: ít gặp, thường bệnh nhân có giảm các tế bào máu khác - (hồng cầu, bạch cầu). Cắt lách cải thiện được bệnh. Giảm tiểu cầu trong bệnh lupus đỏ hệ thống. Bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng, xét - nghiệm bệnh lupus đi kèm xuất huyế t do giảm tiểu cầu. 3. ĐIỀU TRỊ 3.1. Điề u trị XHGTC miễn dịch - Điều trị đặc hiệu: Nguyên tắc: là điều trị ức chế miễn dịch - Corticoid : Prednisolon: 1 - 2mg/kg/ngày x 2- 4 tuần. Nếu có đáp ứng thì giảm liều dần và duy trì khoảng 1-2 tháng. Trường hợp nặng, có thể dùng corticoid liều cao: (Methylprednisolon 1g/ngày x 3 ngày). - Cắt lách Chỉ định khi điều trị 6 tháng bằng corticoid thất bại (tiểu cầu dưới 50 x 109/l), Sinh mẫu tiểu cầu trong tuỷ còn tốt, dưới 45 tuổi, không có các bệnh lý nội khoa khác, bệnh nhân tự nguyện. Nếu thất bại có thể dùng lại liều corticoid ban đầu - Điều trị bằng thuố c ức chế miễn dịch Chỉ định khi tiểu cầu vẫn giảm dù đã được điều trị bằng corticoid và cắt lách. Các thuốc có thể dùng: Cyclosporin A, Immurel, Cyclophosphamid, 6MP, Vincristin, cần phải theo dõi số lượng bạch cầu để điều chỉnh liều thuốc. Điều trị bằng globulin: Thường chỉ định trong trường hợp cấp cứu: Liều lượng: 0,4g/kg/ngày x 5 ngày - Điều trị hỗ trợ Truyền khối tiểu cầu: chỉ định trong trường hợp có chả y máu nặng hoặc giảm tiểu cầu quá nặng (tiểu cầu dưới 20 x 109/l). Chỉ định tốt cho bệnh nhân giảm tiểu cầu sau điều trị hóa chất chữa bệnh ác tính. . Nên truyền tiểu cầu lấy từ một cá thể có chọn HLA hoặc từ một người cho trong gia đình và được loại bỏ bạch cầu. . Nên truyền khối lượng lớn ngay từ đầu, có thể tới 6 - 8 đơn vị/ngày. Trao đổi huyết tương: mục đích là làm giảm nhanh chóng lượng kháng thể trong máu. Hiệu quả điều trị thường đạt được sau hai lần trao đổi huyết tương. 3.2. Điề u tri giảm tiểu cầu do các nguyên nhân khác: - Do tiêu thụ, bệnh máu, virus. Cần điều trị bệnh chính và truyền tiểu cầu. - Giảm tiểu cầu do thuốc: Dùng corticoit liều trung bình, phối hợp truyền tiểu cầu và đặc biệt phát hiện và ngừng sử dụng thuốc gây giảm tiểu cầu. - Giảm chức năng tiểu cầu: Truyền khối tiểu cầu. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ:
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Đại cuơng an toàn thực phẩm
4 p | 268 | 156
-
Những nguyên lý cơ bản của An toàn Sinh học
15 p | 221 | 127
-
An toàn sử dụng dược phẩm
5 p | 199 | 118
-
Rèn luyện an toàn phòng cháy cho trẻ em
32 p | 248 | 95
-
Tài liệu Cẩm nang an toàn sức khỏe
168 p | 148 | 88
-
Giáo Trình Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Trước Phẫu Thuật
5 p | 292 | 72
-
Lái Xe An Toàn, Thân Thiện
3 p | 202 | 72
-
Máu và truyền máu an toàn
5 p | 194 | 64
-
TÀI LIỆU AN TOÀN TRUYỀN MÁU
11 p | 139 | 41
-
Cẩm nang an toàn sức khỏe (nhiều tác giả)
165 p | 69 | 27
-
Chọn nước uống thế nào cho an toàn?
4 p | 69 | 26
-
Khái quát An toàn lao động
6 p | 69 | 23
-
Cẩm nang an toàn sức khỏe - Phần 1
11 p | 76 | 18
-
Bài giảng An toàn thực phẩm - GS.TS.BS. Lê Hoàng Ninh
53 p | 32 | 10
-
Truyền máu có thể hại người!
5 p | 70 | 10
-
Thuốc hạ cholesterol máu, dùng sao cho an toàn?
5 p | 51 | 8
-
Cẩm nang an toàn sức khỏe - Phần 17
8 p | 51 | 8

markdown:
# AN TOÀN TRUYỀN MÁU
Chia sẻ: Tran Anh Van | Ngày: | Loại File: DOCX | Số trang:60
lượt xem 90
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2011/20110401/vanass/80x100/1701337745592.jpg)
##
AN TOÀN TRUYỀN MÁU
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static.tlvnimg.com/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Máu và các chế phẩm từ máu được sử dụng ngày càng nhiều trong công tác chữa bệnh. Tuy nhiên truyền máu là đưa thành phần sống của cơ thể này vào cơ thể khác do vậy phải đảm bảo thành phần được truyền có thể tồn tại trong cơ thể người nhận và không gây ra phản ứng miễn dịch. Truyền máu cũng có thể là nguyên nhân lây lan bệnh nhiễm trùng cho người bệnh. Vì vậy bác sỹ lâm sàng phải hiểu rõ lợi ích, bất lợi của truyền máu cho từng trường hợp cụ thể, đồng thời chuẩn bị đầy đủ...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: AN TOÀN TRUYỀN MÁU
- AN TOÀN TRUYỀN MÁU
- MỤC LỤC AN TOÀN TRUYỀN MÁU ........................................................................................................... 157 MỤC TIÊU HỌC TẬP................................ ................................ ................................ .............. 157 MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 157 1. CÁC THÀNH PHẦN MÁU .................................................................................................... 158 2. MỘT SỐ HỆ NHÓM MÁU VÀ Ý NGHĨA TRONG TRUYỀN MÁU. ................................ .......... 158 3. NHÓM BẠCH TIỂU CẦU: ................................ ................................ ................................ ... 160 4. CÁC CHẾ PHẨM MÁU: ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỈ ĐỊNH SỬ DỤNG. ................................ .............. 160 5. CÁC QUI ĐỊNH VÀ QUY TRÌNH TRUYỀN MÁU LÂM SÀNG: ................................ ................. 162 6. TAI BIẾN TRUYỀN MÁU VÀ XỬ TRÍ. .................................................................................. 162 7. CÁC TÁC NHÂN TRUYỀN BỆNH QUA TRUYỀN MÁU VÀ BIỆN PHÁP ĐỀ PHÒNG. ............... 164 8. HIẾN MÁU TÌNH NGUYỆN ................................ ................................ ................................ 164 HỘI CHỨNG THIẾU MÁU ......................................................................................................... 165 TS. BS. Phạm Quang Vinh ................................ ................................ ................................ .......... 165 MỤC TIÊU BÀI GIẢNG ........................................................................................................... 165 ĐẠI CƯƠNG ................................ ................................ ......................................................... 166 1. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH THIẾU MÁU ................................ ................................ ................. 166 2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 166 3. CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN THIẾU MÁU: ........................................................................ 166 4. ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN THIẾU MÁU................................................................................... 168 5. DỰ PHÒNG THIẾU MÁU VÀ ĐIỀU TRỊ BIẾN CHỨNG THIẾU MÁU ..................................... 169 HỘI CHỨNG XUẤT HUYẾT........................................................................................................ 170 MỤC TIÊU BÀI GIẢNG: ................................ ................................ ................................ .......... 170 ĐẠI CƯƠNG: ................................................................................................ ........................ 170 1. KHÁI NIỆM ....................................................................................................................... 171 2. CHẨN ĐOÁN ................................ ................................ ................................ ..................... 171 3. ĐIỀU TRỊ ................................ ................................ ......................................................... 173 BỆNH HEMOPHILIA ................................ .................................................................................. 174 (Bệnh ưa chảy máu) ............................................................................................................. 174 MỤC TIÊU BÀI GIẢNG ........................................................................................................... 174 Trang bị kiến thức để sau khi học, học viên có thể phát hiện, xử trí, tư vấn cho bệnh nhân hemophilia. ........................................................................................................................... 174 1. KHÁI NIỆM VỀ BỆNH: ................................ ................................ ................................ ....... 174 2. CHẨN ĐOÁN ................................ ................................ ................................ ..................... 174
- 3. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 175 4. MỘT SỐ THỂ BỆNH ................................ ................................ ................................ ....... 176 5. ĐIỀU TRỊ HEMOPHILIA ...................................................................................................... 176 6. ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN CỦA BỆNH .................................................................................... 177 7. SĂN SÓC, TƯ VẤN BỆNH NHÂN ................................................................ ........................ 178 LƠ XÊ MI (cấp và kinh) ............................................................................................................. 178 MỤC TIÊU: ................................ ................................ ................................ ............................ 179 LƠ XÊ MI CẤP ........................................................................................................................... 179 KHÁI NIỆM BỆNH ................................................................ ................................ ................. 179 1. TỶ LỆ MẮC BỆNH ............................................................................................................. 179 2. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH ..................................................................................................... 179 3. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 180 4. PHÂN LOẠI ................................................................................................ ........................ 180 5. ĐIỀU TRỊ ........................................................................................................................... 180 LƠ XÊ MI KINH DÒNG HẠT ................................ ................................ ................................ ....... 181 MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 181 1. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH ..................................................................................................... 181 2. Chẩn đoán phân biệt......................................................................................................... 182 3. ĐIỀU TRỊ ........................................................................................................................... 183 U LYMPHO ÁC TÍNH ................................ .................................................................................. 183 MỤC TIÊU: ................................ ................................ ................................ ............................ 184 Trang bị cho học viên kiến thức để có thể chẩn đoán được u lympho và điều trị, theo dõi điều trị được u lympho Hodgkin và không Hodgkin ................................ ............................ 184 ĐẠI CƯƠNG ................................ ................................ ......................................................... 184 U LYMPHO HODGKIN ................................................................................................................ 184 1. ĐẶC ĐIỂM. ....................................................................................................................... 184 2. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH: .................................................................................................... 184 3. XÁC ĐỊNH GIAI ĐOẠN BỆNH:................................ ................................ ............................ 185 4. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT. .................................................................................................. 186 5. ĐIỀU TRỊ ........................................................................................................................... 186 U LYMPHO KHÔNG HODGKIN................................ ................................ ................................ ... 187 1. CHẨN ĐOÁN ................................ ................................ ................................ ..................... 187 2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ................................ ................................ ................................ ... 188 3. CHẨN ĐOÁN PHÂN LOẠI: ................................................................................................. 188 4. ĐIỀU TRỊ: .......................................................................................................................... 188
- MỘT SỐ XÉT NGHIỆM HUYẾT HỌC.......................................................................................... 190 ỨNG DỤNG TRONG LÂM SÀNG ................................ ................................ ................................ 190 MỤC TIÊU: ................................ ................................ ................................ ............................ 190 MỞ ĐẦU: ............................................................................................................................. 190 1. XÉT NGHIỆM TẾ BÀO MÁU ............................................................................................... 190 2. XÉT NGHIỆM ĐÔNG MÁU ................................................................................................. 193 3. MỘT SỐ XÉT NGHIỆM KHÁC............................................................................................. 195 Sinh lý tạo máu ................................ ................................ ......................................................... 197 I.Hồng cầu: ........................................................................................................................... 197 XUẤT HUYẾT GIẢM TIỂU CẦU.................................................................................................. 199 1. Đại cương: .................................................................................................................... 199 Lâm sàng: .............................................................................................................................. 199 Các xét nghiệm: .................................................................................................................... 200 B. ĐIỀU TRỊ XUẤT HUYẾT GIẢM TIỂU CẦU........................................................................... 201 Theo dõi:............................................................................................................................... 204 AN TOÀN TRUYỀN MÁU TS. BS. Phạm Quang Vinh MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong học viên có thể 1. Trình bày được các kiến thức cơ bản về an toàn truyền máu: nguyên nhân và nguy cơ tai biến truyền máu, hiểu biết và chỉ định được truyền máu, chế phẩm máu. 2. Thực hành thực hiện được truyền máu đúng quy trình, phát hiện và xử trí được tai biến truyền máu, biết vận động người cho máu. MỞ ĐẦU: Máu và các chế phẩm từ máu được sử dụng ngày càng nhiều trong công tác chữa bệnh. Tuy nhiên truyền máu là đưa thành phần sống của cơ thể này vào cơ thể khác do vậy phải đ ảm bảo thành phần được truyền có thể tồn tại trong cơ thể người nhận và không gây ra phản ứng miễn dịch. Truyền máu cũng có thể là nguyên nhân lây lan bệnh nhiễm trùng cho người bệnh. Vì vậy bác sỹ lâm sàng phải hiểu rõ lợi ích, bất lợi của truyền máu cho từng trường hợp cụ thể, đồng thời chuẩn bị đầy đủ cơ sở và kiến thức cần thiết để xử trí những vấn đề có thể xẩ y ra khi truyền máu.
- 1. CÁC THÀNH PHẦN MÁU Máu gồm các thành phần hữu hình (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu) và huyết tương (chứa các chất dinh dưỡng, chất vận chuyển, các yếu tố đông máu ...) 1.1. Thành phần hữu hình: Hồng cầu: là thành phần hữu hình chủ yếu, chứa huyết sắc tố có chức năng vận - chuyển ô xy. Các mô của cơ thể luôn cần hoạ t động. Do vậ y máu phải chứa đủ lượng huyết sắ c t ố cần thiết thực hiện việc cung cấp o xy Bạch cầu: có nhiều loại bạch cầu với nhiều chức năng khác nhau để chống lại tác - nhân bên ngoài. Bạch cầu lympho có đời sống dài. Bạch cầu hạt và mô nô có đời sống ngắn, vài giờ tới vài ngày. Tiểu cầu: Có chức năng cầm máu và tham gia đông máu, đời sống khoảng 6 - 11 - ngày. 1.2. Các thành phần huyết tương. Huyế t tương chứa các chất vận chuyển, các hoc mon, các vitamin, muối khoáng, các chất dinh dưỡng, các yếu tố điều hoà nội môi và đặc biệt là các yếu tố đông máu. Các yếu tố đông máu có đ ời sống khác nhau. Ở điều kiện bảo quản máu thông thường các yếu tố đông máu nhanh chóng bị phân huỷ. 2. MỘT SỐ HỆ NHÓM MÁU VÀ Ý NGHĨA TRONG TRUYỀN MÁU. Trên các tế bào máu đặc biệt là hồng cầu có các protein có tính kháng nguyên. Có những quần thể người có đặc trưng kháng nguyên (KN) giống nhau và được di truyền theo từng hệ KN gọi là hệ nhóm máu. Đến nay người ta thấy có hàng chục hệ thống nhóm máu với hàng trăm KN. Trong đó hệ thống ABO có ý nghĩa dặc biệt quan trọng trong truyền máu. 2.1. Hệ nhóm máu ABO: Kháng nguyên: hệ nhóm máu ABO được đặc trưng là KN A và KN B. Tên của nhóm - máu là tên của KN có mặt trên hồng cầu. Kháng thể (KT): đặc điểm của hệ nhóm máu ABO là có KT tự nhiên, đó là KT có sẵn - không qua kích thích miễn dịch, tồn tại một cách liên tục ở trong huyết thanh của người không có KN tương ứng. Ví dụ người nhóm máu B (không có KN A) sẽ có KT chống A. Dựa trên sự có mặt của kháng nguyên trên hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh - có thể tóm tắt 4 nhóm máu hệ ABO như sau:
- Kháng nguyên trên Kháng thể trong Nhóm máu hồng cầu huyết thanh Nhóm A A Chống B Nhóm B B Chống A Nhóm AB A và B Không có kháng thể Nhóm O Không có kháng nguyên Chống A và chống B Một số đặc điểm khác của nhóm ABO - Nhóm A1, A2. Ngoài KN A bình thường (còn gọi A1) còn có KN A2. Người nhóm A2 nếu được truyền máu A1 có thể sinh KT chống A1 . Nhóm A và B yêú: tính KN yếu khó phát hiện được bằng xét nghiệm thông thường. KN hệ ABO có mặt trên hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu và các tế bào khác của cơ thể. Ngoài kháng thể tự nhiên nêu trên, người tiếp xúc với KN mình không có (chửa đẻ nhiều lần, truyền nhầm nhóm máu) có thể sinh KT miễn dịch chống A, B Nguyên tắc về truyền máu dựa trên hệ nhóm ABO. - Truyền máu an toàn về miễn dịch là không để xẩy ra phản ứng giữa KN và KT do vậ y phải theo hai nguyên tắc sau: (1) Không truyền hồng cầu mang KN vào cơ thể có KT tương ứng. (2) Không truyền huyết tương mang KT vào cơ thể có KN tương ứng trên hồng cầu. Quan niệm trước đây là tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc (1) có thể không theo nguyên tắc (2) nếu truyền ít và quá cần thiết do vậy trước hết là truyền cùng nhóm hệ ABO. Trường hợp cấp cứu, không có máu cùng nhóm thì có thể truyền máu nhóm O cho các nhóm khác, truyền nhóm A hay nhóm B cho AB. Tuy nhiên chỉ được truyền một đơn vị. Hiện nay nhờ tách được các thành phần máu, nên có thể truyền khối hồng cầu nhóm O cho các nhóm khác, khối hồng cầu nhóm A hay B cho nhóm AB, và có thể truyền chế phẩm huyết tương nhóm AB cho các nhóm khác. 2.2. Hệ nhóm máu Rh và hệ nhóm máu khác. - Hệ Rh có 5 KN chính là D, C, c, E, e. Người ta cho rằng các KN này do 3 cặp gen qui định là Dd, Cc, Ee. Trừ gen d đ ến nay chưa phát hiện KN tương ứng, các gen khác cùng trội do vậy cơ thể đồng hợp tử CC chỉ có KN C, còn dị hợp tử Cc thì có cả KN C và KN c. KN D (còn gọi là Rh(+)) có mặt ở người mang kiểu gen DD và Dd.
- - Kháng thể hệ Rh là KT miễn dịch, xuất hiện sau truyền máu hay ở người chửa đẻ nhiều lần: Khi người mẹ Rh (-) mang thai Rh (+) chuyển dạ, có một ít máu thai vào tuần hoàn mẹ gây miễn dịch, sinh kháng thể kháng Rh (+) ở mẹ. Đối với kháng thể chống C, c, E, e cũng có cơ chế hình thành tương tự. - Các hệ nhóm máu khác: Hiện nay có rất nhiều hệ nhóm máu được phát hiện: Hệ nhóm máu MN gồm kháng nguyên M và N do cặp gen cùng trội (MN) qui định, hệ Kidd (Jka, Jkb), hệ lewis, hệ Kell (K và k). các hệ này thường do cặp gen cùng trội qui định. KT miễn dịch xuất hiện ở người tiếp xúc với KN mà mình vắng mặt (sau truyền máu, chửa đẻ ....) - Ý nghĩa trong truyền máu: Muốn truyền máu an toàn không được để xẩy ra phản ứng giữa KN và KT vì vậy khi truyền máu cho những người đã nhận máu hay chửa đẻ nhiều lần cần xét nghiệm xem người đó có KT miễn dich chống lại các KN trên hồng cầu định truyền hay không. Để phát hiện các KT này phải sử dụng các xét nghiệm ngưng kết nhân tạo (trong môi trường đại phân tử, men hay sử dụng nghiệm pháp Coombs) 3. NHÓM BẠCH TIỂU CẦU: Hệ nhóm bạch tiểu cầu HLA (Human Leucocyte Antigen) đã được mô tả với hàng trăm kháng nguyên thuộc các lớp khác nhau. Đây là hệ có ý nghĩa trong truyền bạch - tiểu cầu và ghép cơ quan. 4. CÁC CHẾ PHẨM MÁU: ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỈ ĐỊNH SỬ DỤNG. 4.1. Máu toàn phần: - Đặc điểm: Là máu lấy từ tĩnh mạch, chứa trong túi có chất chống đông và bảo quản máu (Citrate, Dextrose). - Bảo quản: ở 40C (2 - 60 C). Thời gian 35 hoặc 42 ngày Thành phần: hồng cầu, huyết tương và tuỳ thời hạn bảo quản mà các thành phần khác như bạch cầu, tiểu cầu, yếu tố đông máu có thể bị phân huỷ - Chỉ định: mất 30% lượng máu của cơ thể (1,5 lít). 4.2. Khố i hồng cầu (Hồng cầu khố i). - Đặc điểm: là máu toàn phần đã tách huyết tương - Bảo quản: tuỳ loại dung dịch bảo quản, cách sản xuất Thành phần: hồng cầu và dung dịch bảo quản - - Chỉ định: thiếu máu, đặc biệt thiếu máu nhưng có suy tim, suy thận. 4.3. Hồng cầu rửa : - Đặc điểm: là khối hồng cầu loại huyết tương bằng cách rửa nhiều lần với nước muối.
- - Bảo quản: 24 giờ, 2 - 60C. - Thành phần: Hồng cầu, đã loại bỏ thành phần huyết tương. - Chỉ định: + Tan máu miễn dịch có hoạt hoá hệ bổ thể. + Bệnh nhân cần truyền máu nhưng có phản ứng với protein huyết tương. 4.4. Huyết tương giàu tiểu cầu Đặc điểm: là huyết tương tách đơn giản từ máu toàn phần mới lấy, có các thành - phần: tiểu cầu và còn bạch cầu, các yếu tố huyế t tương Bảo quản: 220C; 24 giờ, lắc liên tục. - Chỉ định: Thiếu tiểu cầu, thiếu huyết tương (sốt xuất huyết ). - 4.5. Khố i tiểu cầu (KTC): là tiểu cầu với nồng độ cao gồm các loại sau: KTC từ một đơn vị máu, hay từ nhiều đơn vị máu (pool tiểu cầu) - KTC từ một người cho, lấy bằng máy tách tiểu cầu: nhiều tiểu cầu ( 30 x1010 TC) - Chỉ định: giảm tiểu cầu (SL, chức năng), nguy cơ xuất huyết - 4.6. Huyết tương tươi đông lạnh Đặc điểm: là máu đã bỏ thành phần hữu hình và để lạnh (-35 độ) trước 6 giờ - Bảo quản: 2 năm ở - 350C - Chỉ định: - + Rối loạn đông máu, Hemophilia chưa rõ A hay B. + Bù protein + Phối hợp với khối hồng cầu cho bệnh nhân mất nhiều máu . 4.7. Tủ a yếu tố VIII Là phần tủa của huyết tương tươi đông lạnh chứa nồng độ cao yếu tố VIII và Fibrinogen Thành phần: yếu tố VIII, Fibrinogen. - Bảo quản: 2 năm ở 350 C - Chỉ định: - + Hemophilia A + Mất fibrinogen. 4.8. Huyết tương tươi đông lạnh bỏ tủa Huyết tương còn lại sau lấy tủa VIII, Fibrinogen.
- Thành phần: Yếu tố IX, protein, khoáng , một số yếu tố đông máu khác - Bảo quản : - 350C, 2 năm . - Chỉ định: - + Hemophilia B, suy gan, bỏng. + Bù protein và áp lực keo, phối hợp KHC khi mất máu nhiều. 5. CÁC QUI ĐỊNH VÀ QUY TRÌNH TRUYỀN MÁU LÂM SÀNG: 5.1. Quy định về cơ sở truyền máu: cơ sở lâm sàng có truyền máu phải có điều kiện để định nhóm máu, có điều kiện xử trí tai biến truyền máu. 5.2. Quy định về chỉ định truyền máu: Theo quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới: „truyền đúng loại chế phẩm cho đúng bệnh nhân“. Trước khi quyết định truyền máu phải cân nhắc thật kỹ: bệnh nhân có cần thiết phải truyền không, 5.3. Các qui định về kiểm tra đối chiếu, về định nhóm máu: Khi truyền máu cho bệnh nhân cần kiểm tra đối chiếu các thông tin xác định đúng người bệnh và thông tin về đơn vị máu, chế phẩm, phải định lại nhóm máu hệ ABO của bệnh nhân và máu dẫn từ đơn vị máu tại giường bệnh trước khi truyền. 5.4. Quy định về nhóm máu. Tuỳ loại chế phẩm mà quyết định lựa chọn hoà hợp hệ ABO theo hai nguyên tắc đã nêu ở phần 2.1 5.5. Các qui định về theo dõi ìa báo cáo kết quả truyền máu. 5.6. Quy trình truyền máu lâm sàng lần lượt là: (1) Bác sỹ khám và chỉ định truyền máu, (2) Y tá lấy mẫu máu bệnh nhân để đưa xét nghiệm lĩnh máu. (3) Y tá đi lĩnh máu tại khoa truyền máu, (4) chuẩn bị thủ tục, kiểm tra đối chiếu giữa bệnh nhân và đơn vị máu, chế phẩm, (5) Thiết lập đường truyền và định nhóm tại giường bệnh, (6) Thực hiện truyền máu, (7) Theo dõi truyền máu, (8) kết thúc truyền máu, (9) Hoàn thiện hồ sơ và báo cáo kết quả truyền máu 6. TAI BIẾN TRUYỀN MÁU VÀ XỬ TRÍ. 6.1. Tai biến cấp 6.1.1. Bất đồ ng nhóm máu ABO Nguyên nhân : Thường do nhầm bệnh nhân, nhầm bệnh phẩm, iát khi do sai về kỹ - thuật định nhóm. Biểu hiện: sốt, rét run, mạch nhanh, tụt huyết áp, đau thắt lưng, nước tiểu đỏ, có thể - vô niệu. Bệnh nhân đang mổ có thể thấy mạch nhanh, nhỏ , không bắt được mạch, huyết áp tụt, máu chả y không cầm được. Xử trí : + Ngừng truyền máu - + Cấp cứu bệnh nhân :
- Truyền dịch : Nước muối sinh lý. Corticoid: Methylprednisolon 40 mg x 2 - 4 lọ tiêm tĩnh mạch. Nâng huyết áp: Dopamin Adrenalin: Tiêm dd 1mg sau đó tráng bơm tiêm, tiêm TM Duy trì huyết áp tối đa 80 mm Hg Thực hiện các quy định pháp lý về truyền máu: Mời nhân viên truyền máu kiểm tra lại nhóm tại giường, niêm phong túi máu, lập biên bản... 6.1.2. Bất đồ ng hệ nhóm máu khác: Rh, hệ khác Rét run, hạ huyết áp, nước tiểu đỏ . - Xử trí tương tự trên (thường nhẹ và chậm hơn) - 6.1.3. Shock phân vệ Nguyên nhân thường do prôtêin huyết tương - Xử trí chống shock. - 6.1.4. Rét run, nổi mày đay. Nguyên nhân : Thường do các chất trung gian bạch cầu giải phóng - Xử trí: Tạm ngừng truyền, theo dõi: Nếu huyết áp, thể trạng bình thường: truyền - tiếp và theo dõi. Nếu diễn biến nặng cần cấp cứu. Nếu sốt, nổi mày đay sau truyền máu: Corticoid, kháng histamin. 6.1.5. Nhiễm trùng đơn vị máu, chế phẩm Nguyên nhân: Đơn vị máu, chế phẩm bị nhiễm khuẩn trong quá trình chuẩn bị và bảo - quản, hay gặp nhất là truyền khối tiểu cầu. Biểu hiện: Như shock do nhầm nhóm, ngoài ra b ệnh nhân thường sốt rất cao (trên - 400C), mất ý thức, vậ t vã , nôn ra máu. Xử trí: - Chống shock, thường dùng Noradrennalin 80 - 120 Mg/ phút và theo dõi, chỉnh liều. Truyền kháng sinh mạnh, phổ rộng. 6.1.6. Tổn thương phổi cấp do truyề n máu: - Hiện nay là tai biến có tỷ lệ tử vong cao trên thế giới, thường gặp trong truyền huyết tương. Nguyên nhân là do phức hợp miễn dịch giữa KT trong chế phẩm truyền vào chống lại bạch tiểu cầu bệnh nhân. Phức hợp này cố định lên phế nang gây tổn thương cấp tính.
- - Biểu hiện sau truyền 1- 5,6 giờ với triệu chứng như phù phổi cấp không do tim. Bệnh nhân khó thở nặng, phổi đầy ran ẩm, Xquang thấy hai phổi rất mờ. - Xử trí: cần cấp cứu cho thở ôxy phối hợp thuốc ức chhế miễn dịch. 6.1.7. Do truyề n máu quá nhanh, quá tải gây suy tim, phù phổ i cấp. Xử trí: Ngừng ngay, điều trị cấp cứu phù phổi cấp. 6.2. Tai biến muộn: - Do bất đồng nhóm máu ngoài hệ ABO Nặng: Thường do bất đồng nhóm Rh, bệnh nhân vàng da, tiểu đỏ sau 1 - 2 ngày Nhẹ: Sốt sau 1 - 2 ngày và 1 - 2 tuần, sốt dai dẳng. Thiếu máu nhanh, có thể thấy hiện tượng tan máu. Xử trí : - Truyền máu phù hợp (lần truyền sau) - Corticoid Bệnh ghép chống chủ do truyền máu: Do bất đồng nhóm HLA nên tế bào lympho của - máu, chế phẩm truyền vào chống lại người nhận gây sốt, các biểu hiện như tự miễn. Nhiễm virus, ký sinh trùng do truyền máu mang mầm bệnh. - Phòng bằng thực hiện tuyển chọn sàng lọc tốt. 7. CÁC TÁC NHÂN TRUYỀN BỆNH QUA TRUYỀN MÁU VÀ BIỆN PHÁP ĐỀ PHÒNG. - Nhiều tác nhân truyền bệnh qua truyền máu đ ã được phát hiện: Các virut viêm gan (viêm gan B, viêm gan C, viêm gan G...), HIV, virut gây bệnh bò điên..., vi khuẩn (giang mai), ký sinh trùng sốt rét. - Để đề phòng lây lan cần: Chọn người cho máu, không lấy máu ở nhóm người nguy cơ cao nhiễm các tác nhân trên: người tiêm chích, đã nhận máu, chế phẩm nhiều lần... Sử dụng kỹ thuật hiện đại với các sinh phẩm tốt để xét nghiệm sàng lọc, rút ngắn giai đoạn cửa sổ (là thời gian đã nhiễm varút, có thể lây lan nhưng chưa thể phát hiện được bằng xét nghiệm). Sử dụng một số biện pháp xử lý (nhiệt độ, hoá chất) bất hoạt virut. Truyền máu tự thân, chỉ định đúng truyền máu (chỉ truyền khi cần), truyền máu từng phần. 8. HIẾN MÁU TÌNH NGUYỆN Hiện nay có 3 nguồn người cho máu là: người cho chuyên nghiệp, người cho tình nguyện và người nhà cho máu. Trong đó nguồn máu an toàn nhất là người cho tình nguyện. 8.1. Nguy cơ do lấy máu từ người cho chuyên nghiệp. - Cho vì tiền nên dấu bệnh tật, dấu nguy cơ nhiễm bệnh lây qua truyền máu.
- - Một người cho nhiều nơi, nhiều lần nên chất lượng máu thấp, ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ người cho. - Thiếu máu để truyền , thiếu để điều chế các chế phầm máu 8.2. Người cho máu tình nguyệ n. Người cho máu tình nguyện, vì mục đích cứu người nên: - Không dấu bệnh tật, không dấu nguy cơ mắc bệnh - Tự sàng lọc mình, sẽ không cho máu nếu thấy mình thuộc nhóm nguy cơ có thể làm lây bệnh cho người khác - Tự nguyện cho máu nên không dấu địa chỉ, dễ quản lý. 8.3. Để có người cho máu tình nguyện và cho máu tình nguyện nhắc lại (đã được kiểm tra lần trước), phải vận động kết hợp với các hình thức giáo dục, khuyến khích dần dần cùng việc tăng cao đời sống văn hoá, kinh tế xã hội và cần có sự tham gia tích cực của các cấp chính quyền, đoàn thể xã hội. Người bác sỹ phải gương mẫu và tham gia tuyên truyền, vân động cho máu tình nguyện dựa trên hiểu biết khoa h ọc về cho máu đúng hướng dẫn không có hại cho sức khoẻ và về giá trị của cho máu tình nguyện. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ: 1. Hãy trình bày các thành phần máu? 2. Trình bày đặc điểm KN, KT hệ nhóm máu ABO và ứng dụng trong truyền máu? 3. Hãy trình bày các KN và điều kiện xuất hiện KT hệ Rh? 4. Hãy trình bày ý nghĩa của các hệ nhóm máu ngoài hệ ABO trong truyền máu? 5. Hãy trình bày đặc điểm, điều kiện bảo quản và chỉ định sử dụng của máu toàn phần, khối hồng cầu và hồng cầu rửa? 6. Hãy trình bày đặc điểm, điều kiện bảo quản và chỉ dịnh sử dụng của huyết tương tươi đông lạnh và tủa yếu tố VIII? 7. Hãy trình bày quy trình truyền máu lâm sàng? 8. Hãy nêu tên và trình bày nguyên nhân các tai biến cấp do truyền máu? 9. Hãy trình bày các tai biến muộn do truyền máu? 10. Hãy trình bày vì sao phải vận động hiến máu tình nguyện và nêu các nguy cơ do lấy máu từ người cho máu chuyên nghiệp? HỘI CHỨNG THIẾU MÁU TS. BS. Phạm Quang Vinh MỤC TIÊU BÀI GIẢNG: Sau khi học xong học viên có thể
- Phát hiện được các bệnh nhân thiếu máu, biết cách tìm nguyên nhân và xử trí được thiếu máu thường gặp. ĐẠI CƯƠNG: Hồng cầu làm nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi tới các tế bào ở tổ chức. Thực hiện được nhiệm vụ này là nhờ HST (huyết sắc t ố). Muốn đảm bảo cung cấp đủ ôxy cho hoạt động của cơ thể, lượng HST trong máu phải đạt một nồng đ ộ nhất định. Theo tổ chức Y tế thế giới: Một người được coi là thiếu máu khi nồng độ HST trong máu người đó thấp hơn những người cùng tuổi, cùng giới, có cùng trạng thái và trong cùng môi trường sống. Thiếu máu có thể là triệu chứng của nhiều bệnh đòi hỏi các phương pháp phát hiện và điều trị khác nhau. Do vậ y cần xác định nguyên nhân thiếu máu. 1. CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH THIẾU MÁU 1.1. Lâm sàng: Triệu chứng cơ năng và thực thể: Mệ t mỏi, thường bị hoa mắt, chóng mặt nhất là khi thay đổi tư thế, khó thở. Da xanh, niêm mạc nhợt, gan bàn tay trắng, móng tay khum, tóc khô dễ gãy, ở phụ nữ có thể rối loạn hay mất kinh nguyệt, mạch nhanh, nghe tim có thể có tiếng thổi, tim có thể to. 1.2. Xét nghiệm - Xét nghiệm tế bào máu ngoại vi: Số lượng hống cầu giảm, lượng huyết sắc tố, hematocrit giảm. - Xét nghiệm tuỷ đồ: Tuỳ theo nguyên nhân có hình ảnh tuỷ đồ khác nhau. 2. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT - Phân biệt với một số bệnh có biểu hiện mệt, hoa mắt, khó thở như bệnh nội tiết, suy tim, thiểu năng tuần hoàn não: cần dựa vào xét nghiệm. 3. CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN THIẾU MÁU: Hồng cầu được sinh ra ở tuỷ sinh máu. Sau thời gian khoảng 120 ngày h ồng cầu bị huỷ ở tổ chức liên võng. Các nguyên nhân ảnh hưởng đến sinh hồng cầu hay mất máu đều có thể gây thiếu máu. 3.1. Thiếu máu do không sinh được máu: - Bệnh do tuỷ xương không sinh được máu:
- Suy tủy xương: đến nay chưa xác định rõ ràng nguyên nhân. Thiếu máu kèm xuất huyết, nhiễm trùng. Bệnh diễn biến từ từ. Xét nghiệm có giảm ba dòng tế bào máu, thiếu máu bình sắc, tỷ lệ và số lượng bạch cầu hạt giảm nặng, giảm hồng cầu lưới máu và tuỷ. Tuỷ đồ nghèo tế bào, giảm nặng dòng tuỷ và hồng cầu, mẫu tiểu cầu, thường có tăng sắt huyết thanh Do rối loạn tạo máu. Trong hội chứng rối loạn sinh tuỷ nguyên phát hầu hết bệnh nhân có thiếu máu. Bệnh dai dẳng, xét nghiệm có thiếu máu bình sắc, rối loạn hình thái tế bào máu và tuỷ, có thể có tế bào non ở máu và tuỷ. Nhiều trường hợp rối loạn sinh tuỷ thứ phát sau xơ gan, lao... - Tuỷ sinh máu kém do các bệnh ác tính (tuỷ bị lấn át): Có biểu hiện bệnh ác tính. Xét nghiệm tuỷ đồ hoặc sinh thiết tuỷ giúp phát hiện. - Không sinh được máu do thiếu yếu tố tạ o máu: Đặc biệt là thiếu máu do thiếu sắt, thiếu vitamin B12, axit folic: Có thể phát hiện căn nguyên như dinh dưỡng, cắt đoạn dạ dày. xét nghiệm thấy HC nhỏ, nhược sắc, sắt huyế t thanh giảm trong thiếu sắt, HC to, thiếu B12 trong thiếu vitamin B12. 3.2. Thiếu máu do mất máu: có thể do chảy máu hay tan máu: 3.2.1. Chảy máu: chảy máu cấp hay mất máu mạn: - Lâm sàng phát hiện các nguyện nhân và biểu hiện trong mất máu cấp như nôn máu, đi ngoài phân đen, chảy máu do chấn thương, huyết áp hạ..., phát hiện bệnh liên quan gây mất máu mạn (trĩ, giun móc, rong kinh...) - Xét nghiệm máu thấy HC nhỏ, nhược sắc trong mất máu mạn, xét nghiệm phân thấy nhiều Hc trong chảy máu tiêu hoá mạn tính. 3.2.2. Tan máu: là tình trạng hồng cầu bị huỷ sớm hơn bình thường. - Tan máu do hồng cầu: Do màng hồng cầu: Có thể bẩm sinh như bệnh Minkowski Chauffard biểu hiện tan máu mạn, lách to. Xét nghiệm có hồng cầu hình cầu, sức bền HC giảm. Hay bệnh màng HC mắc phải như tan máu kịch phát ban đêm biểu hiện bằng những đợt tan máu thường về đêm, xét nghiệm có nghiệm pháp đường, Ham d, axie dương tính. Do men: Thường khó chẩn đoán, phải dựa vào xét nghiệm định lượng men, hay gặp là thiếu men G6PD, pyruvatkinasse... Do huyết sắc tố: Thiếu máu tan máu các mức độ khác nhau tùy theo thể bệnh, thường có lách to, có yếu tố gia đ ình, bị từ nhỏ. Xét nghiệm có HC nhỏ, tăng sắt huyết thanh, điện di HST có thể phát hiện thành phần HST bất thường - Tan máu do nguyên nhân ngoài hồng cầu: nhiều nguyên nhân: Thiếu máu tan máu miễn dịch:
- Tan máu tự miễn: Là bệnh tan máu thường gặp thể hiện sốt rét run từng cơn, vàng da, nước tiểu vàng. Xét nghiệm thấy thiếu máu bình sắc, hồng cầu tự ngưng kết, nghiệm pháp Coombs dương tính. Tan máu sau truyền máu do bất đồng nhóm máu ngoài hệ ABO: Liên quan với truyền máu. Thường biểu hiện sốt dai dẳng, vàng da và thiếu máu nhanh sau truyền máu, xét nghiệm phát hiện kháng thể bất thường chống hồng cầu. Thiếu máu trẻ sơ sinh do bất đ ồng nhóm máu mẹ-con: Vàng da tan máu sau sinh, xét nghiệm có thể phát hiện kháng thể ở mẹ chống lại HC con. Tan máu sau khi sử dụng một số loại thuốc: Biểu hiện tan máu liên quan với việc sử dụng một số thuốc.. Tan máu do nhiễm trùng, nhiễm độc: Tan máu do ký sinh trùng đặc biệt sốt rét: có cơn tan máu (cơn sốt rét) Tan máu do cường lách: lách to, xét nghiệm thấy giảm cả 3 dòng ngoại vi, tuỷ sinh máu tốt. Xét nghiệm đo đời sống và nơi phân huỷ hồng cầu có thể phát hiện.. Tan máu do bệnh hệ thống. Tan máu do bệnh lý mạch máu có can thiệp như đặt van nhân tạo. 4. ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN THIẾU MÁU 4.1. Nguyên tắc điều trị: Điều trị theo nguyên nhân phối hợp điều trị triệu chứng kịp thời 4.2. Điề u trị cụ thể 4.2.1. Điều trị thiếu máu do bệnh huyết sắc tố: - Phương pháp điều trị bằng truyền máu và thải sắt là phổ biến hiện nay. - Thải sắt bằng thuốc thải sắt như desferal hay bằng phương pháp lọc. - Vấn đề cắt lách chỉ đặt ra khi có nguy cơ vỡ lách. (Riêng đ ối với bệnh HST H ( thal) thì cắt lách có tác dụng tốt). 4.2.2. Điều trị tan máu do màng hồng cầu và men hồng cầu Đối với bệnh Minkowski Chauffard, phương pháp cắt lách có hiệu quả, các bệnh khác chủ yếu điều trị bằng truyền máu, thải sắt 4.2.3. Điều trị thiếu máu do suy tuỷ, lơ xê mi Điều trị nguyên nhân, truyền máu. 4.2.4. Điều trị thiế u máu dinh dưỡng và thiếu máu thiếu sắt, thiếu máu do yếu tố tạo máu: điều trị bệnh phải mang tính toàn diện, cung cấp sắt, protein, phát hiện và điều trị những bệnh phối hợp khác: viêm nhiễm... - Thiếu máu nhược sắc do thiếu sắt
- + Tìm nguyên nhân để điều trị kịp thời, cho các chế phẩm sắt: - Trường hợp thiếu máu do thiếu vitamin B12 và axit folic: điều trị bằng cách bù các chất thiếu hụt. 4.2.5. Thiếu máu do mộ t số bệnh khác, ví dụ suy thận : điều trị suy thận và dùng erythropoietin, truyền khối hồng cầu. 4.2.6. Điều trị thiếu máu tan máu tự miễn - Điều trị nguyên nhân: Corticoid: prednisolon 1- 3 mg/kg thể tr ọng trong 3 tuần sau đó giảm liều dần. Có thể dùng depersolon 1- 2mg/kg thể trọng hay methyl prednisolon 2- 3mg/kg thể trọng trong 1- 2 tuần rồi giảm liều dần. Cắt lách: nếu bệnh nhân còn trẻ, đã điều trị corticoid 6 tháng không kết quả, hoặc chống chỉ định corticoid do tác dụng phụ. Thuốc ức chế miễn dịch: để điều trị bệnh nhân đã dùng corticoid và cắt lách không hiệu quả; có thể dùng: cyclophosphamid 2- 3mg/kg, cyclosporine A (imural 4-6mg/kg trong khoảng 6 tháng, 6MP). - Điều trị triệu chứng: Truyền máu: Truyền hồng cầu rửa cùng nhóm. Truyền dịch, lợi tiểu khi cơn tan máu nặng, cấp tính tránh để vô niệu. Nếu cần phải chạy thận nhân tạo. 4.2.7. Điều trị thiếu máu tan máu do các nguyên nhân khác - Bệnh hệ thống: kết hợp điều trị bệnh chính. Truyền khối hồng cầu cùng nhóm nếu cần, lưu ý tránh dùng máu toàn phần. - Tan máu do nhiễm trùng, ký sinh trùng: điều trị nguyên nhân bằng các thuốc đặc hiệu: kháng sinh chống vi khuẩn, các thuốc kháng sốt rét nếu do sốt rét. Truyền khối hồng cầu nếu cần, kèm hồi sức cần thiết. 5. DỰ PHÒNG THIẾU MÁU VÀ ĐIỀU TRỊ BIẾN CHỨNG THIẾU MÁU - Căn cứ nguyên nhân để có những biện pháp đề phòng thiếu máu. Áp dụng biện pháp chẩn đoán trước sinh và giúp l ời khuyên di truyền cho những vợ chồng trẻ ở những vùng có tỷ lệ cao bị bệnh Thal, Thal. Tăng cường giáo dục và nâng cao mức sống ở cộng đồng để tránh thiếu máu dinh dưỡng. - Thiếu máu lâu, nặng có thể suy tim, khi đó truyền máu là cần thiết nhưng phải lưu ý hết sức đến tốc độ truyền. - Thiếu máu do một số nguyên nhân như tan máu có thể ảnh hưởng đến thận nên cần lưu ý chống vô niệu khi có cơn tan máu cấp.
- CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ 1. Hãy nêu định nghĩa thiếu máu của Tổ chức Y tế thế giới? 2. Hãy trình bày chẩn đoán xác định thiếu máu? 3. Hãy trình bày các nguyên nhân gây thiếu máu? 4. Hãy trình bày chẩn đoán nguyên nhân thiếu máu? 5. Hãy trình bày điều trị cụ thể ệnh nhân thiếu máu? HỘI CHỨNG XUẤT HUYẾT Xuất huyế t do giảm tiểu cầu miễn dịch (XHGTCMD) TS. BS. Phạm Quang Vinh MỤC TIÊU BÀI GIẢNG: Trang bị kiến thức để sau khi học, học viên có thể chẩn đoán xác đ ịnh và phân biệt được xuất huyết giảm tiểu cầu, có thể điều trị xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch. ĐẠI CƯƠNG: Để đảm bảo máu luôn ở trạng thái lỏng và được bảo vệ không chảy ra ngoài mạch máu, cơ thể có hệ thống cầm và đông máu. Tiểu cầu có vai trò quan trọng trong cầm máu. Khi mạch máu bị tổn thương lập tức mạch máu tại chỗ tổn thương co lại, tiểu cầu sẽ bám vào chỗ tổn thương tạo thành “nút” bịt vết thương. Tiểu cầu bị thiếu về số lượng hay chất lượng sẽ làm hiện tưọng này không được thực hiện tốt có thể gây xuất huyết. Thường ặp nhất là xuất huyết giảm tiểu cầu do miễn dịch.
- 1. KHÁI NIỆM XHGTCMD là bệnh gây ra do tiểu cầu ngoại vi bị giảm vì có kháng thể kháng tiểu cầu, biểu hiện là chảy máu, thường gặp nhất là chảy máu dưới da . 2. CHẨN ĐOÁN 2. 1. Chẩn đoán xác định 2.1.1. Lâm sàng: Hoàn cảnh xuất hiện: Thường xuất hiện tự nhiên, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, ở cả 2 - giới nhưng thường gặp ở nữ, trẻ tuổi hoặc trẻ em từ 2- 8 tuổi. Biểu hiện lâm sàng chính là xuất huyết: Xuất huyết dưới da thành chấm, nốt (ban xuất huyết) và các mảng bầm tím. Các ban - xuất huyết có thể ở các lứa tuổi khác nhau. Xuất huyết niêm mạc gây chảy máu chân răng, chảy máu cam, đi ngoài ra máu hoặc - đái máu. Phụ nữ thường có rong kinh và lượng kinh nhiều hơn bình thường. Ngoài ra cũng có thể xuất huyết các màng như màng phổi, màng não. Các biểu hiện khác: Có thể có thiếu máu, mức độ thiếu máu tương ứng với mức mất - máu. Gan, hạch không to, có khi có lách to. 2.1.2. Các xét nghiệm: Tế bào máu: S ố lượng tiểu cầu giảm, hồng cầu và huyết sắc tố bình thường hoặc - giảm tuỳ mức đ ộ xuất huyết. Số lượng bạch cầu bình thường hoặc tăng, Xét nghiệm tuỷ đồ: Thường tuỷ giàu tế bào, tăng sinh mẫu tiểu cầu nhất là các lứa - tuổi chưa sinh tiểu cầu. Xét nghiệm đông máu: - Thời gian máu chảy kéo dài + Nghiệm pháp dây thắt dương tính Xét nghiệm co cục máu: Cục máu không co hoặc co không hoàn toàn. Thời gian Howell kéo dài + Thời gian Cephaline Kaolin, APTT bình thường Thời gian Prothrombin, thời gian Thrombin, Fibrinogen bình thường. Xét nghiệm khác: - Xét nghiệm phát hiện kháng thể kháng tiểu cầu, xét nghiệm đo đời sống và nơi phân huỷ tiểu cầu: thấy đời sống tiểu cầu bị rút ngắn. Xét nghiệm kháng thể kháng nhân, kháng ADN, tế bào Hagraves âm tính. 2.2. Chẩn đoán phân biệt
- 2.2.1. Phân biệt với các ban không do xuất huyết: Bệnh nhân sốt phát ban hay có các ban dị ứng: khám lâm sàng phát hiện. - Xét nghiệm tiểu cầu sai: Tiểu cầu bị vón nên kết quả xét nghiệm sai. Cần đối chiếu - với lâm sàng và các xét nghiệm khác (thời gian máu chảy, co cục máu) 2.2.2. Phân biệ t với các xuất huyế t không do giảm tiểu cầu: Xuất huyết do các bệnh tiêu hoá (loét dạ dày, tá tràng, xơ gan). Hình thái xuất huyết - khác và xét nghiệm tiểu cầu bình thường. Xuất huyết do bệnh nhân sử dụng thuốc chống đông: Xét nghiệm thấy số lượng tiểu - cầu bình thường Xuất huyết do giảm fibrinogen và các yếu tố đông máu khác do tiêu thụ. Thường gặp - là đông máu rải rác trong lòng mạch: Bệnh nhân có các b ệnh chính (shock, nhiễm trùng, chấn thương nặng hay bị ung thư) xét nghiệm ngoài tiểu cầu giảm còn fibrinogen và các yếu tố đông máu khác cũng giảm, nghiệm pháp rượu dương tính, D dimer tăng. Xuất huyết do bệnh hemophilia: Thường xuất hiện chảy máu sâu ở khớp, cơ, cũng có - thể chảy máu niêm mạc. Bệnh thường gặp ở nam, có tính chất gia đình, xét nghiệm phát hiện giảm VIII, hay IX, tiểu cầu bình thường. 2.2.3. Phân biệt với xuất huyết do giảm chức năng tiểu cầu. Một số bệnh bẩm sinh do giảm chức năng tiểu cầu như Glanzmann, von Willebrand cũng có biểu hiện lâm sàng là chảy máu các hình thái tương tự XHGTCMD. Tuy nhiên xét nghiệm thấy số lượng tiểu cầu bình thường, thời gian máu chảy kéo dài, ngưng tập tiểu cầu giảm. 2.2.4. Phân biệt với giảm tiểu cầu do các nguyên nhân khác. Giảm tiểu cầu do thuốc: Một số thuốc gây giảm tiểu cầu cũng theo cơ chế miễn dịch: - như quinidine, penicillin, heparin, muối vàng. Một số thuốc khác ức chế sinh tiểu cầu gây giảm tiểu cầu như thuốc kháng giáp trạng tổng hợp, một số kháng sinh và đặc biệt là thuốc điều trị ung thư. Chẩn đoán bằng cách khai thác tiền sử dùng thuốc của bệnh nhân. Giảm tiểu cầu do bệnh máu khác: - Nhiều bệnh máu như suy tuỷ xương, rối loạn sinh tuỷ, lơxêmi cấp đều có giảm tiểu cầu và các triệu chứng như bệnh xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch. Ngoài ra những bệnh nhân này còn bị nhiễm trùng, thiếu máu nặng. Giảm tiểu cầu do virus: Nhiễm các virus, HIV, HBV, HCV đ ặc biệt virus Dengue xuất - huyết. Xét nghiệm có mặ t các dấu ấn của virus trên đ ồng thời có tổn thương các cơ quan đich của virus ví dụ có dấu hiệu suy, tổn thương tế bào gan. Với virus Dengue thì bệnh thường thành dịch.
- Giảm tiểu cầu do cường lách: ít gặp, thường bệnh nhân có giảm các tế bào máu khác - (hồng cầu, bạch cầu). Cắt lách cải thiện được bệnh. Giảm tiểu cầu trong bệnh lupus đỏ hệ thống. Bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng, xét - nghiệm bệnh lupus đi kèm xuất huyế t do giảm tiểu cầu. 3. ĐIỀU TRỊ 3.1. Điề u trị XHGTC miễn dịch - Điều trị đặc hiệu: Nguyên tắc: là điều trị ức chế miễn dịch - Corticoid : Prednisolon: 1 - 2mg/kg/ngày x 2- 4 tuần. Nếu có đáp ứng thì giảm liều dần và duy trì khoảng 1-2 tháng. Trường hợp nặng, có thể dùng corticoid liều cao: (Methylprednisolon 1g/ngày x 3 ngày). - Cắt lách Chỉ định khi điều trị 6 tháng bằng corticoid thất bại (tiểu cầu dưới 50 x 109/l), Sinh mẫu tiểu cầu trong tuỷ còn tốt, dưới 45 tuổi, không có các bệnh lý nội khoa khác, bệnh nhân tự nguyện. Nếu thất bại có thể dùng lại liều corticoid ban đầu - Điều trị bằng thuố c ức chế miễn dịch Chỉ định khi tiểu cầu vẫn giảm dù đã được điều trị bằng corticoid và cắt lách. Các thuốc có thể dùng: Cyclosporin A, Immurel, Cyclophosphamid, 6MP, Vincristin, cần phải theo dõi số lượng bạch cầu để điều chỉnh liều thuốc. Điều trị bằng globulin: Thường chỉ định trong trường hợp cấp cứu: Liều lượng: 0,4g/kg/ngày x 5 ngày - Điều trị hỗ trợ Truyền khối tiểu cầu: chỉ định trong trường hợp có chả y máu nặng hoặc giảm tiểu cầu quá nặng (tiểu cầu dưới 20 x 109/l). Chỉ định tốt cho bệnh nhân giảm tiểu cầu sau điều trị hóa chất chữa bệnh ác tính. . Nên truyền tiểu cầu lấy từ một cá thể có chọn HLA hoặc từ một người cho trong gia đình và được loại bỏ bạch cầu. . Nên truyền khối lượng lớn ngay từ đầu, có thể tới 6 - 8 đơn vị/ngày. Trao đổi huyết tương: mục đích là làm giảm nhanh chóng lượng kháng thể trong máu. Hiệu quả điều trị thường đạt được sau hai lần trao đổi huyết tương. 3.2. Điề u tri giảm tiểu cầu do các nguyên nhân khác: - Do tiêu thụ, bệnh máu, virus. Cần điều trị bệnh chính và truyền tiểu cầu. - Giảm tiểu cầu do thuốc: Dùng corticoit liều trung bình, phối hợp truyền tiểu cầu và đặc biệt phát hiện và ngừng sử dụng thuốc gây giảm tiểu cầu. - Giảm chức năng tiểu cầu: Truyền khối tiểu cầu. CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ:
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Đại cuơng an toàn thực phẩm
4 p |
268 |
156
-
Những nguyên lý cơ bản của An toàn Sinh học
15 p |
221 |
127
-
An toàn sử dụng dược phẩm
5 p |
199 |
118
-
Rèn luyện an toàn phòng cháy cho trẻ em
32 p |
248 |
95
-
Tài liệu Cẩm nang an toàn sức khỏe
168 p |
148 |
88
-
Giáo Trình Danh Mục Kiểm Tra An Toàn Trước Phẫu Thuật
5 p |
292 |
72
-
Lái Xe An Toàn, Thân Thiện
3 p |
202 |
72
-
Máu và truyền máu an toàn
5 p |
194 |
64
-
TÀI LIỆU AN TOÀN TRUYỀN MÁU
11 p |
139 |
41
-
Cẩm nang an toàn sức khỏe (nhiều tác giả)
165 p |
69 |
27
-
Chọn nước uống thế nào cho an toàn?
4 p |
69 |
26
-
Khái quát An toàn lao động
6 p |
69 |
23
-
Cẩm nang an toàn sức khỏe - Phần 1
11 p |
76 |
18
-
Bài giảng An toàn thực phẩm - GS.TS.BS. Lê Hoàng Ninh
53 p |
32 |
10
-
Truyền máu có thể hại người!
5 p |
70 |
10
-
Thuốc hạ cholesterol máu, dùng sao cho an toàn?
5 p |
51 |
8
-
Cẩm nang an toàn sức khỏe - Phần 17
8 p |
51 |
8

Set-Cookie: TLDEVNamespace=upp6v6mg30g6i1dvkngs92dit1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly