markdown:
![ ](http://3.bp.blogspot.com/-BL-UYRaGgog/T6k0X28UhUI/AAAAAAAAAFQ/hnb3Uqil3Mg/s320/22042012%2528004%2529.jpg)
![ ](http://3.bp.blogspot.com/-BL-UYRaGgog/T6k0X28UhUI/AAAAAAAAAFQ/hnb3Uqil3Mg/s320/22042012%2528004%2529.jpg)
Như vậy, sau nhiệm kì 3 năm cùng với những thành công rực rỡ trong việc xây dựng được môi trường sư phạm lành mạnh, góp phần thúc đẩy các chi đoàn phát triển mạnh mẽ hơn, Đại Hội đoàn trường nhiệm kì XXII (2009-2012) đã chính thức khép lại. Với tinh thần tiếp nối những thành công vẻ vang của nhiệm kì trước, Đại Hội đoàn trường lần thứ XXIII đã chính thức khai mạc vào ngày 22 tháng 4 năm 2012 vừa qua.
Đại Hội được vinh dự đón tiếp các đại biểu đại diện thuộc BCH nhà trường, Tỉnh Đoàn Khánh Hòa, các đoàn bạn cùng với gần 300 sinh viên đại diện cho các đoàn khoa viện. Đại Hội diễn ra qua 2 phiên hop: phiên họp trù bị vào lúc 8h và phiên họp chính thức vào lúc 14h. Đoàn khoa ngoại ngữ tham dự Đại Hội với 7 thành viên và mang theo tâm tư, nguyện vọng của các đoàn viên để trình bày trước Đại Hôi. Và sau 2 phiên làm việc căng thẳng, Đại Hội đã đi đến thống nhất về một bản phương hướng chi tiết, phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của tất cả các đoàn viên-thanh niên trong nhà trường. Cùng với những tiết mục văn nghệ đậm chất thanh niên và những tràng pháo tay trong phần trao thưởng cho những cá nhân và tập thể có đóng góp cho đoàn trường nhiệm kỳ vừa qua, Đại Hội đoàn trường lần thứ XXIII đã chính thức khép lại. Một BCH đoàn trường mới, với sức trẻ, nghị lực và lòng nhiệt huyết chắc chắn sẽ đem đến những luồng gió mới cho công tác đoàn trường trong những năm sắp tới đây.
Hãy bắt đầu mọi việc bằng trái tim đầy nhiệt huyết, và kết thúc với ngọn lửa bừng cháy hơn!!!!!
CHÚC BCH MỚI MỘT NHIỆM KỲ CÔNG TÁC THẬT TỐT!!!!!!!!
Đại Hội được vinh dự đón tiếp các đại biểu đại diện thuộc BCH nhà trường, Tỉnh Đoàn Khánh Hòa, các đoàn bạn cùng với gần 300 sinh viên đại diện cho các đoàn khoa viện. Đại Hội diễn ra qua 2 phiên hop: phiên họp trù bị vào lúc 8h và phiên họp chính thức vào lúc 14h. Đoàn khoa ngoại ngữ tham dự Đại Hội với 7 thành viên và mang theo tâm tư, nguyện vọng của các đoàn viên để trình bày trước Đại Hôi. Và sau 2 phiên làm việc căng thẳng, Đại Hội đã đi đến thống nhất về một bản phương hướng chi tiết, phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của tất cả các đoàn viên-thanh niên trong nhà trường. Cùng với những tiết mục văn nghệ đậm chất thanh niên và những tràng pháo tay trong phần trao thưởng cho những cá nhân và tập thể có đóng góp cho đoàn trường nhiệm kỳ vừa qua, Đại Hội đoàn trường lần thứ XXIII đã chính thức khép lại. Một BCH đoàn trường mới, với sức trẻ, nghị lực và lòng nhiệt huyết chắc chắn sẽ đem đến những luồng gió mới cho công tác đoàn trường trong những năm sắp tới đây.
Hãy bắt đầu mọi việc bằng trái tim đầy nhiệt huyết, và kết thúc với ngọn lửa bừng cháy hơn!!!!!
CHÚC BCH MỚI MỘT NHIỆM KỲ CÔNG TÁC THẬT TỐT!!!!!!!!
The English version of the article...
Good job!!!Trả lờiXóa
Can you add some pictures?


text:
Nguyб»…n Дҗông Triб»Ғu ([*])
Thiб»Үu Thб»Ӣ HбәЎ Linh ([*][*])
1. Giб»ӣi thiб»Үu
Trong Д‘б»Јt sЖ°u tбә§m di sбәЈn Hán Nôm tбәЎi huyб»Үn Cái Bè tб»үnh Tiб»Ғn Giang vào tháng 2/2012, tбәЎi nhà cб»Ҙ Д‘б»“ Nguyб»…n Tòng Mбәӯu (ven sông Cái Cб»‘i, xã An Hб»Ҝu, Д‘б»‘i diб»Үn Д‘ình thбә§n An Hб»Ҝu - Д‘ình RбәЎch Chanh) chúng tôi Д‘ã phát hiб»Үn và sao chб»Ҙp Д‘Ж°б»Јc mб»ҷt thЖ° tб»Ӣch Hán Nôm quý. Дҗó là mб»ҷt tuyб»ғn tбәӯp gб»“m nhiб»Ғu tác phбә©m rбәҘt Д‘a dбәЎng vб»Ғ thб»ғ loбәЎi, phong phú vб»Ғ nб»ҷi dung. ChбәҜc chбәҜn Д‘ây là mб»ҷt tбәӯp sách có giá trб»Ӣ cao vб»Ғ mбә·t nghiên cб»©u cЕ©ng nhЖ° sбәҪ có Д‘óng góp tích cб»ұc vào công tác tìm hiб»ғu và khai thác kho tàng vДғn hóa cб»§a Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc Viб»Үt Nam, bб»ҹi lбәҪ tбәӯp sách lЖ°u giб»Ҝ mб»ҷt sб»‘ lЖ°б»Јng lб»ӣn vДғn bбәЈn Hán Nôm thuб»ҷc các lД©nh vб»ұc vДғn chЖ°ЖЎng, lб»Ӣch sб»ӯ, vДғn hóa, phong thб»§y - bói toán, trong Д‘ó phбә§n lб»ӣn là tác phбә©m vДғn chЖ°ЖЎng.
Tбәӯp sách không ghi tiêu Д‘б»Ғ, tên ngЖ°б»қi tuyб»ғn soбәЎn hay niên Д‘бәЎi. Tб»•ng cб»ҷng 208 trang giбәҘy dó, mб»—i trang 8 cб»ҷt, sб»‘ chб»Ҝ mб»—i cб»ҷt nhiб»Ғu ít không Д‘б»Ғu, nhìn chung khoбәЈng tб»« mЖ°б»қi mбәҘy chб»Ҝ tб»ӣi 30 chб»Ҝ, vб»ӣi 291 Д‘ЖЎn vб»Ӣ tác phбә©m.
Vб»Ғ mбә·t vДғn tб»ұ, tбәӯp sách Д‘Ж°б»Јc viбәҝt bбәұng chб»Ҝ Hán và chб»Ҝ Nôm, trong Д‘ó, chб»Ҝ Nôm là chб»§ yбәҝu. Chúng tôi Д‘ã thб»‘ng kê và Д‘б»Ӣnh lЖ°б»Јng Д‘Ж°б»Јc 31 Д‘ЖЎn vб»Ӣ tác phбә©m chб»Ҝ Hán và 260 Д‘ЖЎn vб»Ӣ tác phбә©m chб»Ҝ Nôm. Trong 31 tác phбә©m chб»Ҝ Hán chб»ү có 1 là thЖЎ (ThЖ°б»Јng thЖ° Nguyб»…n TЖ° GiбәЈn Д‘б»Ғ Phát Diб»Үm Hiбәҝu SЖЎn thi е°ҡ жӣё йҳ® жҖқ еғҙ йЎҢ зҷј иү¶ еӯқ еұұ и©©), còn lбәЎi là mб»ҷt sб»‘ câu Д‘б»‘i. Thбәҝ nên, có thб»ғ nói lЖ°б»Јng tác phбә©m chб»Ҝ Hán trong tбәӯp sách là rбәҘt ít, thбәӯm chí là không Д‘áng kб»ғ.
Chб»Ҝ trong tбәӯp sách hoàn toàn là chб»Ҝ viбәҝt tay, phбә§n lб»ӣn tЖ°ЖЎng Д‘б»‘i dб»… Д‘б»Қc vì thб»‘ng nhбәҘt vб»Ғ nét viбәҝt, kiб»ғu chб»Ҝ và phong cách trình bày. Tuy nhiên, khoбәЈng mЖ°ЖЎi trang vб»Ғ cuб»‘i trình bày không б»•n Д‘б»Ӣnh và chб»Ҝ viбәҝt khó Д‘б»Қc, có thб»ғ là do ngЖ°б»қi khác viбәҝt thêm vào.
Vб»Ғ niên Д‘бәЎi, do không tìm thбәҘy tên ngЖ°б»қi tuyб»ғn soбәЎn và niên Д‘бәЎi nên chúng tôi tiбәҝn hành Д‘oán Д‘б»Ӣnh niên Д‘бәЎi cб»§a tбәӯp sách dб»ұa vào các sб»ұ kiб»Үn, nhân vбәӯt Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn trong Д‘ó: Các nhân vбәӯt Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn qua nhб»Ҝng câu Д‘б»‘i viбәҝng hoбә·c các bài Д‘iбәҝu vДғn tбәЎi Д‘ám tang: Nguyб»…n Khuyбәҝn (1835-1909), Nguyб»…n Bá Hб»Қc (1857-1921), Chu MбәЎnh Trinh (1862-1905), Phan Châu Trinh (1872-1926), Phan Kбәҝ Bính (1875-1921), Nguyб»…n Bá Trác (1881-1945), Nguyб»…n VДғn VД©nh (1882-1936), PhбәЎm Quб»іnh (1892-1945), DЖ°ЖЎng QuбәЈng Hàm (1898-1946)…; Nhб»Ҝng tб»қ báo: Дҗông DЖ°ЖЎng tбәЎp chí (1913-1919), Trung BбәҜc tân vДғn (1915-1941), Nam phong (1917-1934), Tiбәҝng dân (1927-1943)…; Mб»ҷt sб»‘ niên Д‘бәЎi Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn: Tб»қ biб»ғu cб»§a Báo quán Chúc Дҗб»©c viбәҝt nДғm “KhбәЈi Дҗб»Ӣnh tб»© niên” 1919, các câu Д‘б»‘i viбәҝt vào nДғm “BбәЈo ДҗбәЎi Bính Dбә§n nguyên niên” 1926…; Kб»ө húy: Chб»Ҝ жҷӮ Д‘Ж°б»Јc viбәҝt là иҫ° kб»ө húy vua Tб»ұ Дҗб»©c (1829-1883) triб»Ғu Д‘бәЎi nhà Nguyб»…n; Chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ: Trong tбәӯp sách có nhб»Ҝng chб»— sб»ӯ dб»Ҙng chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ Д‘б»ғ chú âm bên cбәЎnh chб»Ҝ Nôm khó Д‘б»Қc (nhЖ° “nhoбә№t nhoè” жӮ…йҪҠ, “dбә§m dìa” ж·Ӣжҙҹ, “rЖ°б»қm” йңӘ) giúp tiб»Үn lб»Јi hЖЎn cho ngЖ°б»қi Д‘б»Қc, lбәЎi cЕ©ng có chб»— tác giбәЈ viбәҝt hбәіn bбәұng chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ thay chб»Ҝ Nôm (nhЖ° “sб»Ҙt sùi” trong bài Viбәҝng bбәЎn hay “rác rбәЈnh” trong bài Khóc bбәЎn). Дҗiб»Ғu này cho thбәҘy thб»қi Д‘iб»ғm biên soбәЎn sách là thб»қi Д‘iб»ғm chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ Д‘ã rбәҘt thông dб»Ҙng.
Дҗбә·t trong mб»‘i tЖ°ЖЎng quan vб»ӣi lб»Ӣch sб»ӯ hình thành và phát triб»ғn chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ cùng nhб»Ҝng hiб»Үn tЖ°б»Јng, sб»ұ kiб»Үn, nhân vбәӯt nêu trên, có thб»ғ suy Д‘oán tбәӯp sách Д‘Ж°б»Јc soбәЎn vào khoбәЈng nб»ӯa Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX, Д‘бәҝn muб»ҷn nhбәҘt có thб»ғ là 1945 (vì còn kб»ө húy vua nhà Nguyб»…n).
2. Дҗбә·c Д‘iб»ғm nб»ҷi dung, nghб»Ү thuбәӯt
Tбәӯp sách ngoài 20 trang Д‘бә§u viбәҝt vб»Ғ phong thб»§y, bói toán và khoбәЈng 6 trang (tб»« trang 167 Д‘бәҝn trang 172) viбәҝt vб»Ғ tб»Ҙc lб»Ү hôn nhân thб»қi cб»• thì toàn bб»ҷ phбә§n còn lбәЎi Д‘б»Ғu là nhб»Ҝng ghi chép có giá trб»Ӣ vб»Ғ mбә·t vДғn chЖ°ЖЎng (trong Д‘ó mб»ҷt sб»‘ không ít tác phбә©m vДғn hб»Қc có nhбәҜc Д‘бәҝn nhiб»Ғu sб»ұ kiб»Үn, nhân vбәӯt lб»Ӣch sб»ӯ nên nhб»Ҝng tác phбә©m бәҘy cЕ©ng bao hàm cбәЈ giá trб»Ӣ vб»Ғ lб»Ӣch sб»ӯ) vб»ӣi thб»ғ loбәЎi vô cùng Д‘a dбәЎng và phong phú. Có thб»ғ kб»ғ Д‘бәҝn thЖЎ ca, ai Д‘iбәҝu, thЖ°, phú, câu Д‘б»‘i, hát nói, khúc, tб»«, vДғn phб»• khuyбәҝn… Trб»« 11 bài thЖЎ thбәҘt ngôn bát cú ДҗЖ°б»қng luбәӯt tб»« trang 21 Д‘бәҝn trang 24 không có tб»ұa Д‘б»Ғ thì hбә§u hбәҝt nhб»Ҝng tác phбә©m còn lбәЎi Д‘б»Ғu có tб»ұa Д‘б»Ғ. Mб»ҷt sб»‘ tác phбә©m có ghi tên tác giбәЈ, hoбә·c giб»ӣi thiб»Үu ngбәҜn gб»Қn hoàn cбәЈnh sáng tác.
Trong bài viбәҝt này, tôi xin trình bày sЖЎ lЖ°б»Јc vб»Ғ nб»ҷi dung, nghб»Ү thuбәӯt cб»§a các tác phбә©m theo thб»ғ loбәЎi. Do khuôn khб»• bài viбәҝt có hбәЎn, tôi xin lЖ°б»Јc bб»ӣt phбә§n lý thuyбәҝt thб»ғ loбәЎi và không gõ chб»Ҝ Hán Nôm.
2.1. ThЖЎ ca và thЖ°
ThЖЎ ca (kб»ғ cбәЈ ca, ngâm, vб»Ӣnh) là thб»ғ loбәЎi chiбәҝm sб»‘ lЖ°б»Јng nhiб»Ғu nhбәҘt. Thб»ғ thЖ° có sб»‘ lЖ°б»Јng ít và hoàn toàn Д‘Ж°б»Јc viбәҝt bбәұng thЖЎ nên tôi cЕ©ng gб»ҷp chúng vào thЖЎ ca mà xem xét nhЖ° mб»ҷt thб»ғ thЖЎ Д‘бә·c biб»Үt.
ThЖЎ Д‘Ж°б»Јc viбәҝt theo các thб»ғ tài: thбәҘt ngôn bát cú ДҗЖ°б»қng luбәӯt, thбәҘt ngôn tб»© tuyб»Үt, song thбәҘt lб»Ҙc bát, lб»Ҙc bát, ngЕ© ngôn, thЖЎ tб»ұ do; vб»ӣi nhiб»Ғu hình thб»©c: liên hoàn Д‘iб»Үu, dД© Д‘б»Ғ vi vбәӯn… Có thб»ғ nói, hбә§u hбәҝt các hình thб»©c thб»ғ loбәЎi thЖЎ ca cб»• Д‘iб»ғn Viб»Үt Nam Д‘б»Ғu Д‘Ж°б»Јc vбәӯn dб»Ҙng triб»Үt Д‘б»ғ trong tбәӯp sách này.
Дҗб»Ғ tài trong thЖЎ Д‘a dбәЎng: vб»Ӣnh cбәЈnh (CбәЈnh Hб»“ Tây bên thành Hà Nб»ҷi, Hoa nguyб»Үt ngбә«u thành, Vб»Ӣnh Tam Дҗiб»Үp бәЈi thi, Vб»Ӣnh chùa Trбә§m, Kiбәҝm hб»“ hoài cб»•, Xuân tàn, ДҗЖ°a xuân, Vào hбәЎ, Thu tiêu cбәЈm tác…), vб»Ӣnh sб»ӯ (ThЖЎ hai Bà TrЖ°ng, Mб»Ӣ Ê, Bà Triб»Үu бәЁu, Lý Chiêu Hoàng…), tб»ұ tình (Bài thЖЎ tб»ұ tình, Nб»—i mình, Khí phб»Ҙ tб»ұ thán, ThЖЎ tình…), tб»‘ng tiб»…n (Tiб»…n biб»Үt, Biб»Үt bбәЎn ra vб»Ғ, Hб»Қa thЖЎ tiб»…n biб»Үt, Tб»« biб»Үt thi…). Ngoài ra còn có nhб»Ҝng bài thЖЎ xЖ°б»ӣng hб»Қa (Hб»Қa thЖЎ Д‘i rб»«ng), thЖЎ ca ngб»Јi lб»‘i sб»‘ng lб»—i lбәЎc, thanh cao (Tбә·ng Д‘ình chб»§ thi nhбәҘt khúc).
Nб»ҷi dung thЖЎ cЕ©ng khá phong phú. Có nhб»Ҝng nб»ҷi dung quen thuб»ҷc cб»§a thЖЎ ca trung Д‘бәЎi nhЖ° ca ngб»Јi cбәЈnh Д‘бә№p non sông Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc, ca ngб»Јi nhân vбәӯt lб»Ӣch sб»ӯ, nêu cao lòng yên nЖ°б»ӣc, lòng tб»ұ hào dân tб»ҷc; cЕ©ng có nhб»Ҝng nб»ҷi dung mб»ӣi, bбәҜt nhб»Ӣp vб»ӣi thб»қi Д‘бәЎi mб»ӣi nhЖ° chúc mб»«ng sб»ұ kiб»Үn báo Nam phong tròn mб»ҷt nДғm, bày tб»Ҹ tâm trбәЎng trЖ°б»ӣc sб»ұ biбәҝn Д‘б»ҷng cб»§a thб»қi cuб»ҷc…. CЕ©ng có nhб»Ҝng nб»ҷi dung liên quan Д‘бәҝn Д‘б»қi sб»‘ng cá nhân nhЖ° nói vб»Ғ tình yêu, mб»«ng thб»Қ… Дҗôi khi mб»ҷt sб»‘ nб»ҷi dung бәҘy Д‘an lб»“ng vào nhau tбәЎo nên mб»ҷt bб»©c tranh thб»ұc tбәЎi tб»•ng thб»ғ, sinh Д‘б»ҷng, hài hòa.
Nghб»Ү thuбәӯt thЖЎ có nhiб»Ғu Д‘бә·c sбәҜc. Tuy là thЖЎ Nôm nhЖ°ng lЖ°б»Јng tб»« Hán Viб»Үt Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng khá nhiб»Ғu, vб»ӣi tính Ж°б»ӣc lб»Ү, tЖ°б»Јng trЖ°ng cб»§a thЖЎ ca cб»• còn rõ nét. Bài thЖЎ LбәЎc Д‘Ж°б»қng chб»ү có bб»‘n câu mà cбәЈ bб»‘n Д‘б»Ғu mang phong cách ngôn ngб»Ҝ này:
“Mб»ҷt bЖ°б»ӣc xa nhau hóa dбә·m trЖ°б»қng,
Nhб»Ҝng là dбә§u dãi mбәҘy phong sЖ°ЖЎng.
Thбә©n thЖЎ non nЖ°б»ӣc tình lai láng,
ДҗбәҘt khách bâng khuâng luб»‘ng Д‘oбәЎn trЖ°б»қng.”
Bài thЖЎ ngбәҜn nhЖ°ng tб»« ngб»Ҝ Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng rбәҘt Д‘бәҜt. Nói vб»Ғ cuб»ҷc phân ly thì dùng “dбә·m trЖ°б»қng”, “Д‘бәҘt khách”; nói vб»Ғ tâm trбәЎng kбә» б»ҹ ngЖ°б»қi Д‘i thì dùng “dбә§u dãi”, “phong sЖ°ЖЎng”, “thбә©n thЖЎ”, “tình lai láng”, “bâng khuâng”, “Д‘oбәЎn trЖ°б»қng”. Cách lб»ұa chб»Қn tб»« ngб»Ҝ diб»…n tбәЈ Д‘úng hoàn cбәЈnh và tâm trбәЎng, sбәҜp xбәҝp vб»ӣi mбәӯt Д‘б»ҷ dày Д‘бә·c tбәЎo cho ngЖ°б»қi Д‘б»Қc cбәЈm giác choáng ngб»Јp, tЖ°б»ҹng nhЖ° chính mình Д‘ang là ngЖ°б»қi trong cuб»ҷc.
б»һ các bài thЖЎ khác, ta cЕ©ng dб»… dàng tìm thбәҘy nhб»Ҝng tб»« ngб»Ҝ tЖ°б»Јng trЖ°ng “gб»‘i phб»Ҙng”, “Д‘èn loan”, “trúc”, “ngб»Қc”, hay nhб»Ҝng khoбәЈng thб»қi gian Д‘бә§y tính Ж°б»ӣc lб»Ү “mбәҘy thu”, “xuân thu”.
Các biб»Үn pháp tu tб»« бә©n dб»Ҙ, so sánh phát huy tác dб»Ҙng cao trong các bài thЖЎ:
“Nam phong xuбәҘt thбәҝ mб»ӣi ngày nào,
ThбәҜm thoбәҜt Д‘бә§y nДғm chóng chóng sao.
Khoa hб»Қc Д‘ã lбәҜm phбә§n ích lб»Јi,
ThЖЎ vДғn lбәЎi lбәҜm… thanh tao(1).
CЖЎn phiб»Ғn khi trЖ°б»ӣc tiêu vб»«a hбәҝt,
Xб»© nóng tб»« nay mát biбәҝt bao.
Thб»•i khбәҜp non sông mây bб»Ҙi sбәЎch,
TrЖ°б»қng An mб»«ng thбәҘy mбә·t trб»қi cao.”
(ThЖЎ mб»«ng báo Nam phong Д‘бә§y nДғm)
Bài thЖЎ trên Д‘Ж°б»Јc tác giбәЈ viбәҝt nhân sinh nhбәӯt mб»ҷt nДғm cб»§a báo Nam phong. Дҗб»“ng thб»қi vб»ӣi viб»Үc ngб»Јi khen nhб»Ҝng Д‘óng góp tích cб»ұc cб»§a tб»қ báo, tác giбәЈ cЕ©ng bày tб»Ҹ niб»Ғm vui, niб»Ғm hy vб»Қng trЖ°б»ӣc nhб»Ҝng Д‘б»•i thay tб»‘t Д‘бә№p, tЖ°ЖЎng lai xán lбәЎn cб»§a Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc.
Дҗб»ғ bày tб»Ҹ nб»—i cám cбәЈnh trЖ°б»ӣc cuб»ҷc Д‘б»қi tang thЖ°ЖЎng dâu bб»ғ, trЖ°б»ӣc cбәЈnh vô thЖ°б»қng diб»…n ra hàng ngày hàng giб»қ mà không hiб»ғu vì sao, câu hб»Ҹi tu tб»« cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc vбәӯn dб»Ҙng triб»Үt Д‘б»ғ:
“Hб»Ҹi thбәҝ giб»ӣi cб»ӣ sao nhЖ° vбәӯy?
Hб»Ҹi giang sЖЎn còn mбәҘy tang thЖ°ЖЎng?
Hб»Ҹi thбәҝ Д‘бәЎo, hб»Ҹi vДғn chЖ°ЖЎng,
Hб»Ҹi ông TбәЎo hóa chб»§ trЖ°ЖЎng bб»Ғ nào?”
(ChЖЎi chùa HЖ°ЖЎng Tích ngâm Д‘б»Ғ)
Cùng nói vб»Ғ cбәЈnh vбәӯt Д‘б»•i sao dб»қi, nhЖ°ng bài Xuân tàn lбәЎi diб»…n tбәЈ vб»ӣi mб»ҷt cung bбәӯc khác, thб»§ pháp khác và tâm trбәЎng khác. CбәЈnh thiên nhiên б»ҹ Д‘ây Д‘Ж°б»Јc khбәҜc hб»Қa bбәұng cбәЈ thб»Ӣ giác, thính giác, xúc giác và cбәЈm giác, nên hình бәЈnh thЖЎ giàu màu sбәҜc và tính biб»ғu cбәЈm:
“Mб»ҷt nДғm thб»қi tiбәҝt Д‘б»•i,
Buб»“n nhбәҘt lúc xuân tàn.
Buб»•i sб»ӣm oanh rбә§u rД©,
Дҗêm khuya cuб»‘c thб»ҹ than.
VЖ°б»қn Д‘ào thЖ°a cuб»ҷc rЖ°б»Јu,
Hiên trúc vбәҜng cung Д‘àn.
LбәҜm kбә» duyên phai nhбәЎt,
Sбә§u xuân lб»Ү chб»©a chan.”
Khung cбәЈnh thiên nhiên Д‘ôi khi nhЖ° mб»ҷt bб»©c tranh mб»№ thuбәӯt:
“Xanh xanh ngàn thб»©c cб»Ҹ cây,
NhЖ° in nhЖ° vбәҪ khéo thay thб»Ј trб»қi.”
(CбәЈnh Tây Hб»“ bên thành Hà Nб»ҷi)
Дҗôi khi thiên nhiên lбәЎi làm nб»Ғn cho nhб»Ҝng trДғn trб»ҹ, suy tЖ° cб»§a ngЖ°б»қi viбәҝt:
“Nguyб»Үt cao nguyб»Үt giãi khi hoa chiбәҝng,
Hoa thбәҘp hoa tЖ°ЖЎi thuб»ҹ nguyб»Үt tà.
Nguyб»Үt ngбәӯm ngùi hoa khi hбәЎ tб»ӣi,
Hoa ngao ngán nguyб»Үt lúc thu qua.”
(Hoa nguyб»Үt ngбә«u thành)
Phép Д‘б»‘i trong thЖЎ rбәҘt Д‘iêu luyб»Үn, sбәҜc sбәЈo, hбәҝt sб»©c tinh tбәҝ, thб»ғ hiб»Үn Д‘Ж°б»Јc tài nДғng cб»§a các thi gia, dù miêu tбәЈ thiên nhiên hay bб»ҷc lб»ҷ cõi lòng nhiб»Ғu tâm trбәЎng:
“Quan hà nhбәҜp chén mùi ngây ngбәҘt,
Ly biб»Үt ngâm câu dбәЎ ngбәӯm ngùi.
Hoa cб»Ҹ б»§ ê Д‘Ж°a gót khách,
Non sông rбә§u rД© tiб»…n chân ngЖ°б»қi.”
(ThЖЎ gб»ӯi cho bбәЎn)
Nhб»Ҝng phép Д‘б»‘i trên rбәҘt chuбә©n cбәЈ âm và ý, Д‘iб»Ғu này mб»ҷt phбә§n cho thбәҘy nhб»Ҝng quy pháp thЖЎ ДҗЖ°б»қng luбәӯt còn Д‘Ж°б»Јc áp dб»Ҙng hбәҝt sб»©c chбә·t chбәҪ, ngay cбәЈ niêm, vбә§n cЕ©ng thбәҝ:
“Rб»«ng nho bб»ғ Thánh mбәҘy thu tròn,
Thong thбәЈ ngày xuân dбәЎo Д‘б»үnh non.
Cб»Ҹ biбәҝc màu hoa hoa bát ngát,
Rêu xanh mбә·t Д‘á Д‘á chon von.
NgoбәЈnh trông tiб»Ғn lб»ҷ xa Д‘бәұng Д‘бәөng,
Cúi xuб»‘ng bình nguyên bé cб»Ҹn con.
ThЖЎ thбә©n chân Д‘èo khi ngбә·t gót,
GЖ°ЖЎng Д‘oài Д‘ã ngбәӯm nб»ӯa vбә§ng son.”
(Ngày xuân chЖЎi núi)
Mб»ҷt thб»қi б»ҹ Huбәҝ có phong trào lбәҘy Д‘бә§u Д‘б»Ғ “không chб»“ng trông bông lông” sáng tác thЖЎ ДҗЖ°б»қng luбәӯt, gб»Қi là “dД© Д‘б»Ғ vi vбәӯn”. Phong trào sau Д‘ó lan ra mб»ҷt sб»‘ Д‘б»Ӣa phЖ°ЖЎng khác. Nguyб»…n Khuyбәҝn, ЖҜng Bình Thúc GiбәЎ Thб»Ӣ (1877-1961), ThбәЈo am Nguyб»…n Khoa Vi (1881-1968) là nhб»Ҝng tác giбәЈ tiêu biб»ғu có tác phбә©m theo phong trào này. Trong tбәӯp thЖЎ này cЕ©ng có bài Không chб»“ng trông bông lông thi Д‘Ж°б»Јc làm theo lб»‘i Д‘ó:
“Ai ЖЎi ai có tб»Ҹ tình không,
Bб»ұc nб»—i Д‘Ж°ЖЎng xuân chб»ӯa có chб»“ng.
Gб»‘i phб»Ҙng nghiêng mình ngao ngán tб»ұa,
Дҗèn loan chong bóng vбә«n vЖЎ trông.
Cung Д‘àn ngб»©a ruб»ҷt tình tinh tính,
Giб»Қng hát teo gan bб»—ng bб»“ng bong.
Duyên phбәӯn kìa ai không hб»Ҹi tб»ӣi,
Liб»Үu Д‘Ж°б»қng sum hб»Қp kбә»o bông lông.”
Mб»ҷt Д‘бә·c Д‘iб»ғm chung không thб»ғ thiбәҝu cб»§a thЖЎ ca Hán Nôm là dùng nhiб»Ғu Д‘iб»ғn tích, Д‘iб»ғn cб»‘ lб»Ӣch sб»ӯ và vДғn hб»Қc. Trong bài ДҗбәЎi nghД© hôn ký phu nhЖ° Tây thi ca - phбә§n “Hб»ұu Д‘ông nhбәӯt ký” có Д‘oбәЎn:
“NgoбәЈnh trông cành liб»…u bên Д‘Ж°б»қng,
Thà khuyên chàng chбәіng Д‘a mang phong hбә§u.
Áo xiêm Д‘ùm bб»Қc lбәҘy nhau,
Thì dЖ°a muб»‘i cЕ©ng hЖЎn màu Д‘б»үnh chung.”
ДҗoбәЎn thЖЎ trên mЖ°б»Јn tб»© thЖЎ bài Khuê oán cб»§a VЖ°ЖЎng XЖ°ЖЎng Linh (Trung Quб»‘c) Д‘б»ғ bб»ҷc lб»ҷ nб»—i niб»Ғm ngЖ°б»қi chinh phб»Ҙ. Trong bài CбәЈnh Hб»“ Tây bên thành Hà Nб»ҷi có Д‘oбәЎn nhбәҜc lбәЎi câu chuyб»Үn lб»Ӣch sб»ӯ hai ngЖ°б»қi nб»Ҝ anh hùng TrЖ°ng VЖ°ЖЎng (Viб»Үt Nam) Д‘i dбә№p giбә·c giб»Ҝ nЖ°б»ӣc:
“Tiбәҝng chuông còn vбәіng bên tai,
Nghe chuông chбәЎnh nhб»ӣ Д‘бәҝn ngЖ°б»қi nЖ°б»ӣc non.
Дҗòi phen lб»ӣp lб»ӣp sб»‘ng dб»“n,
бәӨy uy Mã Viб»Үn hay hб»“n TrЖ°ng VЖ°ЖЎng?”
Hay trong ChЖЎi chùa HЖ°ЖЎng Tích ngâm Д‘б»Ғ có nhбәҜc Д‘бәҝm nДғm chб»Ҝ “Nam thiên Д‘б»Ү nhбәҘt Д‘б»ҷng еҚ— еӨ© з¬¬ дёҖ жҙһ” do TД©nh Дҗô VЖ°ЖЎng Trб»Ӣnh Sâm khбәҜc nДғm 1770.
ThЖЎ ca trong tбәӯp sách Hán Nôm này thб»ғ hiб»Үn Д‘Ж°б»Јc Д‘бә·c Д‘iб»ғm thЖЎ ca giai Д‘oбәЎn cuб»‘i thбәҝ kб»· XIX - Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX cбәЈ vб»Ғ hình thб»©c thб»ғ loбәЎi lбә«n nб»ҷi dung phбәЈn бәЈnh. ThЖЎ ca giai Д‘oбәЎn này tuy chЖ°a thoát khб»Ҹi thi pháp trung Д‘бәЎi, nhЖ°ng Д‘ã là “bình cЕ© rЖ°б»Јu mб»ӣi”, Д‘iб»Ғu này có thб»ғ nhìn thбәҘy mб»ҷt cách rõ ràng qua bài ThЖЎ mб»«ng báo Nam phong Д‘бә§y nДғm nói trên.
Bên cбәЎnh thЖЎ thì thб»ғ loбәЎi thЖ° б»ҹ giai Д‘oбәЎn này vбә«n hoàn toàn Д‘Ж°б»Јc viбәҝt bбәұng thЖЎ. Tác giбәЈ cб»§a nhб»Ҝng bб»©c thЖ° Д‘ã khéo léo vбәӯn dб»Ҙng sб»ұ linh hoбәЎt và Д‘б»ҷ б»©ng dб»Ҙng thб»ұc tбәҝ Д‘б»қi sб»‘ng cao cб»§a các thб»ғ thЖЎ dân tб»ҷc lб»Ҙc bát và song thбәҘt lб»Ҙc bát Д‘б»ғ viбәҝt. Hai thб»ғ thЖЎ này cách gieo vбә§n khá Д‘ЖЎn giбәЈn, cб»‘ Д‘б»Ӣnh, lбәЎi gбә§n gЕ©i, dб»… dùng chб»Ҝ, lбәЎi không hбәЎn Д‘б»Ӣnh vб»Ғ Д‘б»ҷ dài, dб»… dàng cho viб»Үc bày tб»Ҹ, gб»ӯi gбәҜm tình cбәЈm, cбәЈm xúc:
“Hoa tiên mЖ°б»Јn bút Д‘б»Ғ chб»Ҝ gбәҘm,
Kính thДғm chàng muôn dбә·m vinh an.
Cбә§u xin cho chóng khбәЈi hoàn,
Ngб»Қn cб»қ toàn thбәҜng cбәҜm ngàn Thúy SЖЎn.”
(ДҗбәЎi nghД© hôn ký phu nhЖ° Tây thi ca)
“Dбә«u mong nhб»ӣ không tб»«ng oán giбәӯn,
Trai anh hùng chí vбә«n bб»‘n phЖ°ЖЎng.
VДғn minh Д‘Ж°ЖЎng hб»ҷi mб»ҹ mang,
Rб»“ng thiêng mб»«ng gбә·p sбәҘm vang dбәӯy trб»қi.
Xin gбәҜng sб»©c ra tay tài giб»Ҹi,
Дҗб»ғ dбәҘu thЖЎm dòng dõi Hб»“ng Bàng.”
(ДҗбәЎi nghД© thб»© tб»ӯ ký huynh nhЖ° Tây thЖ°)
Nhб»Ҝng bб»©c thЖ° ngoài nб»ҷi dung thДғm hб»Ҹi, cбә§u chúc, còn tб»Ҹ bày nб»—i lòng thЖ°ЖЎng nhб»ӣ cб»§a ngЖ°б»қi gб»ӯi tб»ӣi ngЖ°б»қi nЖЎi xa mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c tinh tбәҝ. Дҗб»“ng thб»қi qua lб»қi lбәҪ tâm tình cб»§a hб»Қ, ta cЕ©ng thбәҘy Д‘Ж°б»Јc hoàn cбәЈnh và chí hЖ°б»ӣng cб»§a nhб»Ҝng con ngЖ°б»қi thб»қi Д‘бәЎi, ra Д‘i, ra trбәӯn vì Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc, vì chí hЖ°б»ӣng.
2.2. Câu Д‘б»‘i
Câu Д‘б»‘i cЕ©ng là thб»ғ loбәЎi chiбәҝm dung lЖ°б»Јng khá lб»ӣn trong tбәӯp sách. Tбәӯp sách ghi lбәЎi rбәҘt nhiб»Ғu câu Д‘б»‘i vб»ӣi tính б»©ng dб»Ҙng cao, tб»©c là Д‘Ж°б»Јc viбәҝt theo nб»ҷi dung và mб»Ҙc Д‘ích sб»ӯ dб»Ҙng, phбәЈn ánh Д‘Ж°б»Јc vai trò, vб»Ӣ thбәҝ cб»§a câu Д‘б»‘i trong Д‘б»қi sб»‘ng ngЖ°б»қi Viб»Үt giai Д‘oбәЎn trЖ°б»ӣc. Tб»« câu Д‘б»‘i Tбәҝt, hôn nhân, mб»«ng thб»Қ, mб»«ng thДғng chб»©c Д‘бәҝn câu Д‘б»‘i khóc ngЖ°б»қi thân, Д‘iбәҝu ngЖ°б»қi chбәҝt hay nhб»Ҝng câu Д‘б»‘i dán б»ҹ nhà, Д‘ình, miбәҝu, công Д‘Ж°б»қng… Có cбәЈ nhб»Ҝng câu Д‘б»‘i hay do tб»©c sб»ұ rбәҘt ngбә«u hб»©ng mà thành hay câu Д‘б»‘i do mб»ҷt ngЖ°б»қi ra cho mб»ҷt ngЖ°б»қi Д‘б»‘i lбәЎi. Các câu Д‘б»‘i Д‘бә·c sбәҜc có, bình thЖ°б»қng có. Nhìn chung Д‘б»Ғu tuân theo quy luбәӯt Д‘б»‘i khá chбәҜc chбәҪ:
“Nhб»ӣ thuб»ҹ ông còn ông dбәҜt cháu, cháu biбәҝt chб»Ҝng; ông nâng cháu, cháu biбәҝt cЖ°б»қi; nhбәҘc công Д‘б»©c бәҘy mà cân, nб»ҷi ngoбәЎi hai bб»Ғ, yêu thЖ°ЖЎng mб»ҷt lòng coi cЕ©ng thбәҝ.
Bây giб»қ cháu Д‘бәҝn cháu hб»Ҹi ông, ông chбәіng thЖ°a; cháu tìm ông, ông chбәіng thбәҘy; nghД© cбәЈnh tình này mà ngán, âm dЖ°ЖЎng Д‘ôi ngã, nhб»ӣ thЖ°ЖЎng chút dбәЎ biбәҝt bao nguôi.”
(Cháu ngoбәЎi khóc ông)
“HЖЎn mЖ°б»қi nДғm mб»ҷt ngб»Қn bút ngôn Д‘àn, vбә«y vùng ngoài bбәҜc trong nam, dб»‘c nhiб»Үt thành gây dб»ұng lб»‘i vДғn ta, công бәҘy dб»… cùng cây cб»Ҹ mб»Ҙc.
Trong sáu tháng hai lбә§n tang báo quán, ngao ngán ngЖ°б»қi còn kбә» khuбәҘt, mб»ҹ di thбәЈo ngбәӯm ngùi màu mб»ұc cЕ©, sбә§u này theo vб»ӣi nЖ°б»ӣc mây xa.”
(Cб»§a Trung BбәҜc và Hб»Қc báo)
Дҗб»“ng thб»қi tác giбәЈ rбәҘt khéo léo sб»ӯ dб»Ҙng sбәҜc thái, chб»Қn lб»Қc chi tiбәҝt phб»Ҙc vб»Ҙ cho mб»Ҙc Д‘ích viбәҝt câu Д‘б»‘i. NhЖ° cбә·p câu Д‘б»‘i sau do ông Nguyб»…n MбәЎnh Bб»—ng Д‘iбәҝu ông Phan Kбәҝ Bính, ông Bб»—ng Д‘ã trích chб»Қn nhб»Ҝng sб»ұ kiб»Үn, công viб»Үc, chí hЖ°б»ӣng, tính cách cб»§a ông Phan Kбәҝ Bính, sбәҜp Д‘бә·t chúng trong mб»ҷt cбәҘu tб»© huyб»Ғn diб»Үu cб»§a loбәЎi câu Д‘б»‘i mà viбәҝt nên nhб»Ҝng dòng ca ngб»Јi công lao ngЖ°б»қi Д‘ã khuбәҘt và bày tб»Ҹ tбәҘm lòng kính trб»Қng, nб»ғ phб»Ҙc cб»§a ông:
“Tình nбә·ng vб»ӣi giang sЖЎn, khi bôn tбә©u, khi hô hào, Nam BбәҜc hai Kб»і, làng báo sinh nhai, mбәҘy Д‘б»ҷ quб»‘c dân tâm Д‘ã mб»Үt.
Công to cùng hб»Қc giб»ӣi, nào dб»Ӣch phiên, nào trЖ°б»ӣc tác, lâm lang(2) mбәҘy bб»ҷ, nhà Nho sб»ұ nghiб»Үp, ngàn nДғm vДғn hб»Қc sб»ӯ còn ghi.”
Nhб»Ҝng hình бәЈnh trong câu Д‘б»‘i cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc chб»Қn lб»Қc hбәҝt sб»©c tinh tбәҝ, có dб»Ҙng ý, giàu tính biб»ғu cбәЈm, sát vб»ӣi chб»§ Д‘б»Ғ sáng tác:
“CЕ©ng muб»‘n trб»“ng nêu e quб»· khiбәҝp.
RбәҜp toan nб»• pháo sб»Ј trб»қi kinh.”
(Câu Д‘б»‘i Tбәҝt)
“Bình giai lão rЖ°б»Јu Д‘ào dâng rót, vách Д‘б»Ғ thЖЎ ghi tбәЎc trДғm nДғm.
Khay hб»Јp hoan trбә§u quбәҝ bЖ°ng mб»қi, sân nб»• pháo vui mб»«ng hai hб»Қ.”
(Câu Д‘б»‘i hôn sб»ұ)
б»һ các câu Д‘б»‘i trên, âm Д‘iб»Үu Д‘б»‘i âm Д‘iб»Үu, tб»« loбәЎi Д‘б»‘i tб»« loбәЎi, hình бәЈnh Д‘б»‘i hình бәЈnh, ngôn ngб»Ҝ Д‘Ж°б»Јc gб»Қt giЕ©a tб»ү mбә«n, quбәЈ thбәӯt Д‘бәЎt Д‘бәҝn Д‘б»ҷ Д‘iêu luyб»Үn cб»§a nghб»Ү thuбәӯt Д‘б»‘i.
2.3. Ai Д‘iбәҝu
Thб»ғ loбәЎi ai Д‘iбәҝu nói Д‘ây là nhб»Ҝng bài vДғn Д‘б»Қc lúc tбәҝ hoбә·c khóc thЖ°ЖЎng ngЖ°б»қi chбәҝt, bao gб»“m ai Д‘iбәҝu, vДғn tбәҝ, trЖ°б»ӣng vДғn, vãn vДғn, dùng Д‘б»ғ kб»ғ tính nбәҝt, công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt và bày tб»Ҹ tбәҘm lòng kính trб»Қng và thЖ°ЖЎng tiбәҝc cб»§a ngЖ°б»қi viбәҝt. Nб»ҷi dung chính thЖ°б»қng nói Д‘бәҝn cuб»ҷc Д‘б»қi, công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt và bày tб»Ҹ lòng tiбәҝc thЖ°ЖЎng, kính trб»Қng cб»§a ngЖ°б»қi còn sб»‘ng Д‘б»‘i vб»ӣi ngЖ°б»қi Д‘ã khuбәҘt. Vб»ӣi bб»‘ cб»Ҙc bб»‘n phбә§n: lung khб»ҹi (mб»ҹ Д‘бә§u), thích thб»ұc (kб»ғ lбәЎi công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt), ai Д‘iбәҝu (thЖ°ЖЎng tiбәҝc ngЖ°б»қi chбәҝt), ai vãn (tб»Ҹ tình thЖ°ЖЎng nhб»ӣ ngЖ°б»қi chбәҝt cб»§a ngЖ°б»қi Д‘б»©ng tбәҝ). Vб»Ғ hình thб»©c, vДғn tбәҝ có các kiб»ғu: vДғn xuôi, tán, lб»Ҙc bát, song thбәҘt lúc bát, ngЕ© ngôn, phú... VДғn tбәҝ chб»§ yбәҝu bб»ҷc lб»ҷ tình cбәЈm bi ai nên yбәҝu tб»‘ chб»§ Д‘бәЎo cб»§a nó là trб»Ҝ tình, song cЕ©ng có nhб»Ҝng bài vДғn tбәҝ thб»ғ hiб»Үn chб»©c nДғng trào lб»ҷng hay ca ngб»Јi hùng hб»“n nên giб»Қng Д‘iб»Үu trong vДғn tбәҝ cЕ©ng do Д‘ó mà Д‘a dбәЎng.
Trong tбәӯp sách có tбәҘt cбәЈ 14 bài ai Д‘iбәҝu các loбәЎi, Д‘Ж°б»Јc viбәҝt hoàn toàn bбәұng chб»Ҝ Nôm. Ngoài bài VДғn tбәҝ nguyб»Үt lão, và hai bài vДғn tбәҝ quen thuб»ҷc Tiб»Ғn quân tбәҝ tЖ°б»ӣng sД© vДғn (VДғn tбәҝ tЖ°б»ӣng sД© trбәӯn vong) và Bài vДғn tбәҝ quan Phò mã Nguyб»…n VДғn Tánh và quan ThЖ°б»Јng thЖ° Ngô Tùng Châu Д‘Ж°б»Јc chép lбәЎi, tбәҘt cбәЈ các bài còn lбәЎi Д‘б»Ғu sб»ӯ dб»Ҙng trong Д‘ám tang. Trong Д‘ó, có 6 bài Д‘iбәҝu tбәҝ mбә№, 1 bài tбәҝ chб»“ng, 4 bài Д‘iбәҝu viбәҝng ngЖ°б»қi quen. Các bài ai Д‘iбәҝu mang phong cách ngôn ngб»Ҝ và nghб»Ү thuбәӯt dàn trбәЈi tб»« bác hб»Қc, trau chuб»‘t (do các bбәӯc hàn lâm chбәҘp bút) Д‘бәҝn giбәЈn dб»Ӣ, dб»… hiб»ғu (do nhб»Ҝng ngЖ°б»қi thân trong gia Д‘ình viбәҝt); tб»« trang trб»Қng (tбәЎi quân doanh trЖ°б»ӣc khi ra trбәӯn, tбәЎi Д‘ám tang quan Д‘бәЎi thбә§n) Д‘бәҝn gбә§n gЕ©i (tбәЎi Д‘ám tang, Д‘i viбәҝng ngЖ°б»қi chбәҝt). Song tбәҘt cбәЈ Д‘б»Ғu lб»ҷt tбәЈ Д‘Ж°б»Јc Д‘бә§y Д‘б»§ nhб»Ҝng chб»©c nДғng cб»§a vДғn ai Д‘iбәҝu bбәұng sб»ұ linh Д‘б»ҷng và tinh tбәҝ cб»§a ngôn ngб»Ҝ, nhбәҘt là thб»© ngôn ngб»Ҝ thuбә§n Viб»Үt ta (thб»ғ hiб»Үn bбәұng chб»Ҝ Nôm).
Tùy theo Д‘б»‘i tЖ°б»Јng Д‘iб»Ғu tбәҝ, nб»ҷi dung, phЖ°ЖЎng pháp viбәҝt, ngôn ngб»Ҝ, giб»Қng Д‘iб»Үu và phong cách trong tб»«ng bài vДғn tбәҝ cЕ©ng có khác nhau, tбәЎo nên sб»ұ phong phú trong thб»ғ hiб»Үn.
Trong 6 bài Д‘iбәҝu tбәҝ mбә№, ta dб»… dàng nhбәӯn thбәҘy phong cách ngôn ngб»Ҝ khác nhau cб»§a hai tбә§ng lб»ӣp bình dân và quan lбәЎi: Bài vДғn con gái tбәҝ mбә№, ДҗбәЎi nghД© khóc thân mбә«u trЖ°б»ӣng vДғn, Tбәҝ thân mбә«u tiб»ғu tЖ°б»қng vДғn, Thân mбә«u Д‘бәЎi tЖ°б»қng tбәҝ vДғn, Xuân hб»“i Hàn lâm viб»Үn Kiб»ғm thбәЈo Cб»ӯ nhân PhбәЎm tiên sinh thân mбә«u quyên trбә§n môn sinh bái vãn vДғn, ДҗбәЎi nghД© Thanh Hóa Tùng chính Nguyб»…n tб»ҷc khбәҘp kбәҝ Tб»• mбә«u trЖ°б»ӣng vДғn. Дҗбә·c biб»Үt bài vДғn tбәҝ theo lб»‘i vДғn xuôi Thân mбә«u Д‘бәЎi tЖ°б»қng tбәҝ vДғn nhЖ° mб»ҷt sб»ұ dung hòa hai tбә§ng lб»ӣp. Bài vДғn tбәҝ бәҘy tuy vбә«n có tính quy phбәЎm nhЖ°ng vДғn phong rõ ràng, ngôn ngб»Ҝ thuбә§n Viб»Үt trong sáng, lб»қi lбәҪ chб»Қn lб»Қc, Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn rбәҘt chân thành, cбәЈm Д‘б»ҷng: “NghД© mбә№ nuôi con công trình khó nhб»Қc, khác chi vЖ°б»Јt bб»ғ trèo non... Phбә§n thб»қi khuyên con bút nghiên cбә§n kiб»Үm, phбә§n thб»қi dбәЎy con trung hiбәҝu lб»… nghД©a, phбә§n thб»қi dб»ұng viб»Үc cб»ӯa nhà, xây nб»Ғn cЖЎ nghiб»Үp, cho con Д‘Ж°б»Јc nhЖ° ngЖ°б»қi ta... Nhб»Ҝng bб»ҹi mбә№ Ж°ЖЎng Ж°б»ӣm vung trб»“ng, che sЖ°ЖЎng Д‘б»Ў nбәҜng, mб»ӣi Д‘Ж°б»Јc xanh ngб»Қn mб»ҹ cành, sai hoa kбәҝt quбәЈ... Phong cбәЈnh mбә№ mб»ҹ mang, tЖ° cЖЎ mбә№ gбә§y dб»ұng, nЖЎi chб»‘n mбә№ Д‘i vб»Ғ, dбәҘu tích vбә«n nhЖ° xЖ°a, mà mбә№ vбәҜng ngЖ°б»қi vбәҜng tiбәҝng... Xét mình con bб»ҷi bбәЎc vбәЎn phбә§n, nhб»• hбәҝt tóc kб»ғ chЖ°a hбәҝt tб»ҷi.” Nhб»Ҝng câu vДғn miêu tбәЈ súc tích, gãy gб»Қn, sб»ӯ dб»Ҙng biб»Үn pháp бә©n dб»Ҙ, so sánh làm hình бәЈnh biб»ғu Д‘бәЎt càng tДғng cao tính linh hoбәЎt, sinh Д‘б»ҷng.
Nбәҝu bài vДғn tбәҝ trên còn mang tính quy phбәЎm cao thì các bài Bài viбәҝng cб»§a ông Nguyб»…n VДғn VД©nh và Bài Д‘iбәҝu tang cб»§a quan Thiбәҝu Hà Thúc mang Д‘бәҝn mб»ҷt cбәЈm giác mб»ӣi mб»ӣi hЖЎn, gбә§n gЕ©i vб»ӣi hiб»Үn Д‘бәЎi hЖЎn. Vì Д‘ây là nhб»Ҝng bài Д‘iбәҝu tбәҝ mang hЖЎi hЖ°б»ӣng duy tân khá cao, không phбәЈi chб»ү nhбәӯn thбәҘy qua nб»ҷi dung bài vДғn mà là ngôn tб»«, câu vДғn và nhб»Ҝng sб»ұ viб»Үc xuбәҘt hiб»Үn trong Д‘ó. Bài Д‘iбәҝu tang cб»§a quan Thiбәҝu Hà Thúc có vДғn phong rбәҘt rõ ràng, mбәЎch lбәЎc, trong sáng, dб»… hiб»ғu: “Tôi chб»Јt nghe quan Tuбә§n phб»§ Cung Д‘бәЎi nhân tбәЎ thбәҝ mà lòng tôi ai cбәЈm vô cùng. Lòng ai cбәЈm бәҘy chбәіng nhб»Ҝng vì tình riêng bбәұng hб»Ҝu mà thôi, lбәЎi vì nghД©a chung quan trЖ°б»қng nб»Ҝa. Ngài là ông quan có giá trб»Ӣ trong quan trЖ°б»қng, mà nay bб»Ӣ nбәЎn thì thб»ұc lбәҘy làm tiбәҝc lбәҜm…”. Bài viбәҝng cб»§a ông Nguyб»…n VДғn VД©nh có Д‘oбәЎn: “Ông Phan Kбәҝ Bính nay mà chбәҝt Д‘i, cái thiб»Үt thòi cho báo quán Trung BбәҜc chúng tôi, cho cбәЈ báo giб»ӣi nЖ°б»ӣc ta, trong buб»•i phôi thai này, tЖ°б»ҹng cЕ©ng to gбә§n bбәұng cái thiб»Үt thòi riêng cб»§a gia quyбәҝn ông vбәӯy.” Lб»қi lбәҪ hбә§u nhЖ° không khác gì so vб»ӣi chúng ta sб»ӯ dб»Ҙng ngày nay, cЕ©ng Д‘ã ít dùng Д‘iб»ғn cб»‘ hЖЎn. Có thб»ғ lý giбәЈi Д‘iб»Ғu này là do hai bài vДғn tбәҝ trên Д‘Ж°б»Јc viбәҝt trong giai Д‘oбәЎn “duy tân vДғn hб»Қc” vб»ӣi sб»ұ xuбәҘt hiб»Үn khá б»“ бәЎt cб»§a các tб»қ báo tân vДғn (trong Bài viбәҝng cб»§a ông Nguyб»…n VДғn VД©nh có nhбәҜc Д‘бәҝn 4 tб»қ báo mà ông Phan Kбәҝ Bính tб»«ng cб»ҷng tác: Дҗông DЖ°ЖЎng, Trung BбәҜc, ДҗДғng cб»• và Hб»Қc báo), nб»Ғn Tây hб»Қc Д‘ã du nhбәӯp và có бәЈnh hЖ°б»ҹng khá mбәЎnh mбәҪ Д‘бәҝn nб»Ғn tбәЈng vДғn hб»Қc nЖ°б»ӣc nhà.
Nб»ҷi dung cб»§a nhб»Ҝng bài vДғn tбәҝ trong tбәӯp sách ngoài thб»ұc hiб»Үn chб»©c nДғng kб»ғ cuб»ҷc Д‘б»қi, công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt và bày tб»Ҹ lòng tiбәҝc thЖ°ЖЎng, kính trб»Қng cб»§a ngЖ°б»қi còn sб»‘ng Д‘б»‘i vб»ӣi ngЖ°б»қi Д‘ã khuбәҘt mà còn rбәҘt khách quan cho ta thбәҘy nhiб»Ғu vбәҘn Д‘б»Ғ khác cб»§a xã hб»ҷi. Ví nhЖ° mб»ҷt câu vДғn chб»©a chan nб»—i lòng cб»§a các bбәӯc trí thб»©c Д‘Ж°ЖЎng thб»қi nhЖ° sau: “Nói Д‘бәҝn hai chб»Ҝ sб»ұ nghiб»Үp trong thб»қi buб»•i này, б»ҹ tбә§ng xã hб»ҷi này, thì có nhбәҪ khiбәҝn cho nhiб»Ғu ngЖ°б»қi vбә«n cЖ°б»қi nhбәЎt. Mà nói Д‘бәҝn vДғn chЖ°ЖЎng sб»ұ nghiб»Үp cб»§a mб»ҷt ngЖ°б»қi Nam Viб»Үt ta bây giб»қ thì lбәЎi càng lбәЎ tai cho khách thбәҝ giб»ӣi nб»Ҝa.”
2.4. Phú
Phú (nghД©a Д‘en là bày tб»Ҹ, mô tбәЈ) là mб»ҷt thб»ғ vДғn có vбә§n dùng Д‘б»ғ tбәЈ cбәЈnh vбәӯt, phong tб»Ҙc hoбә·c tính tình.
Phú vб»‘n là mб»ҷt thб»ғ vДғn Trung Quб»‘c thб»Ӣnh hành vào thб»қi Hán, dùng lб»‘i vДғn có nhб»Ӣp Д‘iб»Үu, nhбәұm miêu tбәЈ, trình bày sб»ұ vбәӯt Д‘б»ғ biб»ғu hiб»Үn tЖ° tЖ°б»ҹng tình cбәЈm cб»§a tác giбәЈ. Phú có hai loбәЎi:Phú cб»• thб»ғ (theo lб»‘i xЖ°a, trЖ°б»ӣc thб»қi nhà ДҗЖ°б»қng, không hбәЎn Д‘б»Ӣnh dài ngбәҜn, niêm, Д‘б»‘i, thanh âm, chб»ү cб»‘t gieo vбә§n là Д‘б»§) và phú ДҗЖ°б»қng luбәӯt (Д‘Ж°б»Јc các thi gia tб»« Д‘б»қi ДҗЖ°б»қng vб»Ғ sau thЖ°б»қng dùng, không nhб»Ҝng có vбә§n mà phбәЈi có Д‘б»‘i, Д‘úng luбәӯt bбәұng trбәҜc và theo mб»ҷt khuôn khб»• nhбәҘt Д‘б»Ӣnh).
Phú giai Д‘oбәЎn cuб»‘i thбәҝ kб»· XIX - Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX là loбәЎi phú dùng cбәЈ biб»Ғn vДғn và vДғn xuôi, Д‘б»‘i và không Д‘б»‘i, có sб»ұ Д‘an xen giб»Ҝa ДҗЖ°б»қng phú và phú cб»• thб»ғ; nhб»Ӣp Д‘iб»Үu, âm thanh hài hòa. Дҗб»Ғ tài thЖ°б»қng chб»ү xoay quanh cuб»ҷc sб»‘ng thЖ°б»қng ngày cб»§a con ngЖ°б»қi (nhб»Ҝng sб»ұ viб»Үc, nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ tâm lý xã hб»ҷi) vб»ӣi Д‘бә·c Д‘iб»ғm thiên vб»Ғ tбәЈ thб»ұc, trào phúng và Д‘бәЈ kích. VДғn phong gбә§n gЕ©i, dб»… hiб»ғu. Mбә·t tЖ° tЖ°б»ҹng không còn Д‘бә·t nбә·ng ý thб»©c hб»Ү phong kiбәҝn và lб»… giáo phong kiбәҝn nhЖ° trЖ°б»ӣc Д‘ây. Thay vào Д‘ó là Д‘б»Ғ cao lб»‘i sб»‘ng lành mбәЎnh, có Д‘бәЎo Д‘б»©c.
Trong tбәӯp tài liб»Үu Hán Nôm này có chép 8 bài phú, trong Д‘ó có mбәҘy bài quen thuб»ҷc (tên tác giбәЈ Д‘Ж°б»Јc ghi trong ngoбә·c Д‘ЖЎn), gб»“m: Mбә№ ЖЎi con muб»‘n lбәҘy chб»“ng (tЖ°ЖЎng truyб»Ғn cб»§a Lê Quý Дҗôn), Thбәҝ tб»Ҙc phú (Trбә§n VДғn NghД©a), Bài phú thбә§y Д‘б»“ ngông (Nguyб»…n Khuyбәҝn), Phú Д‘Ж°б»Јc Д‘б»“ng tб»үnh bán thuб»‘c hoa cбә§u nhuб»ҷm thâm, RДғn cб»қ bбәЎc, Bài phú kén chб»“ng, Bài phú gái lб»Ў thì. Hбә§u hбәҝt các bài phú Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn rõ nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm cб»§a phú giai Д‘oбәЎn này, vДғn phong gбә§n gЕ©i, dб»ғ hiб»ғu, hбә§u hбәҝt chб»ү xoay quanh cuб»ҷc sб»‘ng thЖ°б»қng ngày cб»§a con ngЖ°б»қi, nói vб»Ғ thбәҝ thái nhân tình vб»ӣi giб»Қng vДғn thiên vб»Ғ tбәЈ thб»ұc, hoбә·c mang sбәҜc thái trào phúng. Vбәӯn dб»Ҙng cбәЈ biб»Ғn vДғn và vДғn xuôi, phú Д‘б»‘i (ДҗЖ°б»қng phú) và không Д‘б»‘i (phú cб»• thб»ғ).
2.5. Hát nói
Hát nói là mб»ҷt thб»ғ thЖЎ Д‘бә·c biб»Үt, Д‘Ж°б»Јc tб»• chб»©c bб»ҹi nhбәЎc, do nhбәЎc dбә«n dбәҜt, nên hình thб»©c cб»§a nó khá uyб»ғn chuyб»ғn, có nhiб»Ғu biбәҝn thб»ғ tб»« âm luбәӯt Д‘бәҝn kбәҝt cбәҘu lб»қi thЖЎ. Дҗây là mб»ҷt thб»ғ thЖЎ cách luбәӯt Д‘Ж°б»Јc sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ truyб»Ғn thб»‘ng thЖЎ ca trung Д‘бәЎi, chб»Ӣu sб»ұ quy Д‘б»Ӣnh cб»§a các quy chuбә©n mб»№ hб»Қc trung Д‘бәЎi nên phбәЈi tuân theo nhб»Ҝng quy phбәЎm vДғn chЖ°ЖЎng cб»§a thб»қi Д‘бәЎi. NhЖ°ng mб»ҷt mбә·t do nhu cбә§u thб»ғ hiб»Үn nб»ҷi dung tЖ° tЖ°б»ҹng phóng khoáng, tâm sб»ұ cá nhân muб»‘n thoát khб»Ҹi ràng buб»ҷc cб»§a các chбәҝ Ж°б»ӣc xã hб»ҷi Д‘Ж°ЖЎng thб»қi, mбә·t khác, nhб»қ sб»ұ nâng Д‘б»Ў cб»§a nhбәЎc Д‘iб»Үu nên cách gieo vбә§n, tбәЎo nhб»Ӣp, chб»Қn tб»«, Д‘бә·t câu khá tб»ұ do.
Trong tбәӯp sách có tбәҘt thбәЈy 7 bài hát nói: 2 bài cùng tб»ұa Д‘б»Ғ Hát nói, Mб»«ng quan Quбәӯn Thб»‘ng chбәҝ Nguyб»…n Hб»Ҝu Дҗб»ҷ, Giб»Ҝ Д‘бәЎo hiбәҝu trung, Hát sinh nhбәӯt, Ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n và Bài hát nói em gб»ҹi cho anh б»ҹ ngoбәЎi quб»‘c Д‘бәЎi nghД© thб»© tб»ӯ Nguyб»…n Khôi. Có bài Д‘б»§ khб»•, có bài dôi khб»•, có bài có mЖ°б»Ўu, có bài không mЖ°б»Ўu, Д‘б»Ғ tài tб»Ҹ chí, ca ngб»Јi non sông Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc hay tâm tình.
Kбәҝt cбәҘu mб»ҷt bài hát nói gб»“m hai phбә§n: phбә§n hát mЖ°б»Ўu và phбә§n hát nói. MЖ°б»Ўu là nhб»Ҝng câu lб»Ҙc bát Д‘i kèm vб»ӣi bàihát nóinhбәұm tóm tбәҜt ý nghД©a bao trùm cб»§a cбәЈ bài. MЖ°б»Ўu có thб»ғ Д‘бә·t б»ҹ Д‘бә§u bài (gб»Қi là mЖ°б»Ўu Д‘бә§u) hoбә·c cuб»‘i bài (gб»Қi là mЖ°б»Ўu hбәӯu). Tuy nhiên, trong thб»ұc tбәҝ sáng tác và diб»…n xЖ°б»ӣng không phбәЈi bài nào cЕ©ng có mЖ°б»Ўu. Có nhб»Ҝng bài không có mЖ°б»Ўu, có bài không có mЖ°б»Ўu Д‘бә§u mà chб»ү có mЖ°б»Ўu hбәӯu; hoбә·c ngЖ°б»Јc lбәЎi chб»ү có mЖ°б»Ўu hбәӯu mà không có mЖ°б»Ўu Д‘бә§u.
Trong bài Ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n có mбәҘy câu mЖ°б»Ўu nhЖ° sau:
“Nay mб»«ng có chúa ThuбәҘn Nghiêu,
Gió nhân mЖ°a huб»Ү khбәҜp Д‘б»Ғu muôn dân.
Ngб»ӯa tin ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n,
Cб»Ҹ hoa Д‘ón rЖ°б»ӣc xa gбә§n ngб»Јi khen.”
MбәҘy câu mЖ°б»Ўu này mб»ҹ Д‘бә§u bài hát nói nhЖ° mб»ҷt cách thб»©c diб»…n dб»Ӣch: nêu ý bao trùm toàn bài trЖ°б»ӣc rб»“i Д‘i vào chi tiбәҝt sau.
Ngoài phбә§n mЖ°б»Ўu, phбә§n chính vДғn cб»§abài hát nóichính cách gб»“m mЖ°б»қi mб»ҷt câu chia làm ba trб»• (khб»•) hoбә·c sáu trб»•. Cách phân chia bб»‘ cб»Ҙc phбә§n hát nói và tên gб»Қi cб»§a các Д‘oбәЎn lб»қi là dб»ұa vào chб»©c nДғng và Д‘б»Ӣnh danh cб»§a các tiбәҝt Д‘oбәЎn trong Д‘iб»Үu hát.
Mб»ҷt bài hát nói biбәҝn thб»ғ thì sб»‘ câu cб»§a khб»• giб»Ҝa có thб»ғ tДғng (gб»Қi là “dôi khб»•”) hoбә·c giбәЈm (gб»Қi là “thiбәҝu khб»•”).
Sб»‘ tiбәҝng trong câu vб»«a có hбәЎn Д‘б»Ӣnh vб»«a tб»ұ do. HбәЎn Д‘б»Ӣnh là б»ҹ hai câu thЖЎ б»ҹ khб»• giб»Ҝa (nhбәҘt thiбәҝt phбәЈi là ngб»Ҙ ngôn hay thбәҘt ngôn), các câu mЖ°б»Ўu (phбәЈi là lб»Ҙc bát) và câu cuб»‘i (phбәЈi Д‘úng sáu tiбәҝng). Các câu còn lбәЎi thì có thб»ғ kéo dài hoбә·c rút ngбәҜn tuб»і ý.
Bài Hát nói (1) trong tбәӯp sách có tбәҘt thбәЈy 11 câu:
“Thiên sinh ngã tài tбәҘt hб»Ҝu dб»Ҙng(3),
Phong lЖ°u vui mà cùng túng cЕ©ng vui.
Viб»Үc sб»ӯ kinh cб»‘ sб»©c dùi mài,
Khi gбә·p gб»Ў thiбәҝu gì vui vб»ӣi thú.
Trên vai nбә·ng cù lao Д‘ôi chб»Ҝ,
Chí nam nhi sinh tб»ӯ chi nài.
ДҗЖ°б»қng hiбәҝu trung muб»‘n vбә№n hòa hai,
Âu ta phбәЈi cùng Д‘б»қi mà Д‘Ж°a Д‘бә©y.
Дҗá còn mòn trong khi nЖ°б»ӣc chбәЈy,
SбәҜt cб»© mài cЕ©ng nбәЈy nên kim.
Ai ЖЎi có chí thì nên.”
Có thб»ғ nói Д‘ây là mб»ҷt bài hát nói Д‘iб»ғn hình Д‘б»§ sб»‘ câu. Còn bài Ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n thì có hiб»Үn tЖ°б»Јng “dôi khб»•”:
“Vân di trД© vД© khai cung phiбәҝn,
Nhбәӯt nhiб»…u long lân thб»©c Thánh nhan(4).
Xuб»‘ng hành cung tбәҘu khúc Nam sЖЎn,
Lòng cб»• vЕ© hân hoan Д‘à xiбәҝt kб»ғ.
Mб»«ng lбәЎi gбә·p thái bình nghi vб»Ү,
Cuб»ҷc thanh bình lЖ°ЖЎng tб»ғ minh quân.
Hб»ҷi y thЖ°б»қng kбәҝt nghД©a giao lân,
Xét phong hóa thб»ғ tình dân là thбәЎnh cб»ӯ.
Chб»§ khách tình vui hàng nhбәЎn tб»ұ,
Thбә§n dân mбәҜt ngóng chiбәҝu rб»“ng bay.
Kб»ғ tб»« Nam BбәҜc Дҗông Tây,
Дҗâu nghe thбәҘy cЕ©ng vui vбә§y mб»«ng rб»Ў.
Muôn tuб»•i chúc Д‘бәҘng vì Thiên tб»ӯ,
KhбәҜp toàn kб»і Д‘б»Ғu dбәӯy chб»Ҝ tung hô.
Nhб»ӣ ngày loan giá Дҗông Дҗô,
Âu vàng vб»Ҝng Д‘бә·t dЖ° Д‘б»“ nЖ°б»ӣc ta.
Là ngày mЖ°б»қi sáu tháng ba.”
Vб»Ғ mбә·t vбә§n, Д‘iб»Үu, hát nói thuб»ҷc phбәЎm trù âm nhбәЎc Д‘òi hб»Ҹi kiбәҝn thб»©c chuyên môn mб»ӣi có thб»ғ thбәҘu hiб»ғu và nhбәӯn Д‘б»Ӣnh Д‘Ж°б»Јc. Vб»ӣi lЖ°б»Јng kiбәҝn thб»©c б»ҹ khía cбәЎnh này có giб»ӣi hбәЎn, chúng tôi chб»ү Д‘Ж°a ra nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm chung, không dám mбәЎo muб»ҷi nhбәӯn xét vб»Ғ các tác phбә©m thб»ғ loбәЎi này mб»ҷt cách tùy tiб»Үn.
2.6. Khúc
Khúc (hay còn Д‘Ж°б»Јc gб»Қi là tán khúc) là mб»ҷt hình thб»©c thЖЎ ca cб»• cб»§a Trung Quб»‘c, gбәҜn chбә·t vб»ӣi âm nhбәЎc, có nб»ҷi dung trб»Ҝ tình, ra Д‘б»қi trên cЖЎ sб»ҹ nhб»Ҝng lб»қi ca Д‘iб»Үu hát dân gian Д‘б»қi Kim (1115-1234) và phát triб»ғn mбәЎnh mбәҪ б»ҹ Д‘б»қi Nguyên (1280-1368).
Khúc rбәҘt giб»‘ng mб»ҷt thб»ғ thЖЎ cб»• khác cб»§a Trung Quб»‘c là tб»« vì cбәЈ hai Д‘б»Ғu có sб»ұ kбәҝt hб»Јp giб»Ҝa lб»қi thЖЎ và âm nhбәЎc, Д‘б»Ғu có nhб»Ҝng hình thб»©c cб»§a câu thЖЎ tб»ұ do. Sб»ұ phân biб»Үt giб»Ҝa tб»« và khúc chб»ү б»ҹ mб»©c Д‘б»ҷ: khúc kбәҝt hб»Јp vб»ӣi âm nhбәЎc chбә·t chбәҪ hЖЎn tб»«, sб»‘ chб»Ҝ trong khúc không cб»‘ Д‘б»Ӣnh nhЖ° б»ҹ tб»«; ngôn ngб»Ҝ trong khúc mang tính chбәҘt thông tб»Ҙc, gбә§n vб»ӣi khбә©u ngб»Ҝ hЖЎn so vб»ӣi ngôn ngб»Ҝ cб»§a tб»«; khúc gieo vбә§n rбәҘt dày, và có mб»ҷt sб»‘ quy Д‘б»Ӣnh phiб»Ғn toái, mбә·t khác lбәЎi có chб»— rб»ҷng rãi hЖЎn tб»«: thanh “nhбәӯp” б»ҹ khúc hòa tan vào các thanh “bình, thЖ°б»Јng , khб»©”, lбәЎi có thб»ғ hб»Јp vбә§n vб»ӣi nhau. Nói cách khác “bбәұng” có thб»ғ hб»Јp vбә§n vб»ӣi “trбәҜc”.
Toàn tбәӯp tЖ° liб»Үu Hán Nôm này chб»ү có 2 bài khúc: Tбә·ng chính Д‘бәЎi trang nhân thбәӯp thб»§ ca nhбәҘt khúc và Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng.
Khúc б»ҹ Д‘ây mang tính âm nhбәЎc rбәҘt Д‘бәӯm, có sб»ұ kбәҝt hб»Јp nhбәЎc cб»Ҙ khi diб»…n hб»Қa. Khúc mang nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm thб»ғ loбәЎi nhЖ° ngôn tб»« mang tính thông tб»Ҙc, gбә§n vб»ӣi Д‘б»қi sб»‘ng, gieo vбә§n rбәҘt dày và Д‘б»ҷ dài tб»ұ do. Дҗây là mб»ҷt trong nhб»Ҝng thб»ғ loбәЎi vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c nên các tác phбә©m có mбәӯt Д‘б»ҷ xuбәҘt hiб»Үn cб»§a tб»« Hán Viб»Үt khá dày Д‘бә·c.
Khúc có Д‘бә·c Д‘iб»ғm nб»ҷi dung chб»§ yбәҝu là bб»ҷc lб»ҷ nб»—i lòng cá nhân, nói lên tình cбәЈm cá nhân, tбәЈ nhб»Ҝng cбәЈnh cá nhân thЖ°б»қng tiбәҝp xúc. Nhб»Ҝng câu thЖЎ bб»ҷc lб»ҷ ý thích và lб»‘i sб»‘ng cб»§a bбәЈn thân tác giбәЈ mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c phóng khoáng, tб»ұ nhiên:
“Tuyбәҝt nguyб»Үt phong hoa ngô hбәЈo lб»Ҝ,
Cách Дғn chЖЎi vui thú Khб»•ng Nhan.”
(Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng)
“Chén tбәЎc thù say vб»ӣi nЖ°б»ӣc non,
ДҗбәҜc ý thuб»ҹ phách dб»“n trб»‘ng Д‘iб»ғm.
NgЖ°б»қi thanh lб»Ӣch cбәЈnh mб»№ miб»Ғu nào kém,
Quáng màu thêm vбә» gбәҘm lбәЎi nhiб»Ғu hoa.
Rб»Ў ràng ta lбәЎi vб»ӣi ta!”
(Tбә·ng chính Д‘бәЎi trang nhân thбәӯp thб»§ ca nhбәҘt khúc)
Vб»Ғ mбә·t tình cбәЈm, nó sáng sб»§a, hào phóng nhЖ°ng xét vб»Ғ mбә·t Д‘б»Ғ tài, vбә«n còn tràn ngбәӯp tình Д‘iб»Үu cб»§a tбә§ng lб»ӣp trí thб»©c, và lбәЎi có cái khí phách cб»§a Tô Thб»©c hay Lб»Ҙc Du.
“Non nЖ°б»ӣc có tình say khách rЖ°б»Јu,
Gió mЖ°a ra tб»© giб»Ҙc ngЖ°б»қi ca.
Cuб»ҷc thЖ°б»ҹng du sбәЈng thú yên hà,
Дҗem thбәҝ vб»Ӣ Д‘iб»ғm lên trà mбәҘy chén.”
(Tбә·ng chính Д‘бәЎi trang nhân thбәӯp thб»§ ca nhбәҘt khúc)
“Bбәҝn Tб»‘ng Giang Д‘бәұm thбәҜm xuân hòa,
Màn Mã Tб»ӯ trбәЈi bб»‘n mùa lЖ°u loát.
Khi gió mát nhб»ҹn nhЖЎ vб»Ӣnh tuyбәҝt,
Lúc trДғng thanh thЖЎ thбә©n nhìn hoa.”
(Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng)
Vб»Ғ hình thб»©c, khúc dб»ұa vào khúc Д‘iб»Үu mà sáng tác, Д‘б»“ng thб»қi hoà âm nhбәЎc vào Д‘б»ғ hát. Vб»Ғ âm vбәӯn, phàm nhб»Ҝng chб»Ҝ hiб»Үp vбәӯn Д‘б»Ғu có thб»ғ áp vбәӯn vб»ӣi nhau, Д‘ã không gò bó vб»Ғ bбәұng trбәҜc, lбәЎi không gò bó vб»Ғ sб»‘ vбә§n. Vбәӯy nên ngЖ°б»қi làm tán khúc Д‘Ж°б»Јc tб»ұ do diб»…n tбәЈ tình cбәЈm, tЖ° tЖ°б»ҹng hЖЎn. Khúc không có sб»ұ gò bó vб»Ғ câu dài ngбәҜn, câu ngбәҜn nhбәҘt cб»§a tán khúc có thб»ғ chб»ү có mб»ҷt hai chб»Ҝ, câu dài nhбәҘt có thб»ғ Д‘бәҝn mбәҘy chб»Ҙc chб»Ҝ.
“Khi cung Д‘àn Д‘б»Қ ngón Bá Nha,
Khúc cб»ӯu phб»Ҙng mбәҘy dây thánh thót.
Khi nét vбәҪ Д‘ua tài VЖ°ЖЎng Cбәӯt,
Дҗб»“ bát tiên mбәҘy nét lЖ°a thЖ°a.
Khi mб»ҷt vài cuб»ҷc cб»қ,
Khi nДғm ba ván kiб»Үu.
Khi di tЖ° bбә§u tiên rót rЖ°б»Јu,
Khi di tình bút thánh Д‘б»Ғ thЖЎ.”
(Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng)
Tuy hai tác phбә©m khúc trong tбәӯp sách chЖ°a thб»ғ hiб»Үn rõ nét lбәҜm Д‘iб»Ғu này, nhЖ°ng vбә«n cho ta nhбәӯn thбәҘy Д‘Ж°б»Јc Д‘б»ҷ chênh lб»Үch chб»Ҝ cб»§a các câu thЖЎ khá rõ ràng.
2.7. Biб»ғu
Biб»ғu là bài vДғn cб»§a thбә§n dân dâng lên vua Д‘б»ғ chúc mб»«ng, tбәЎ ЖЎn hoбә·c bày tб»Ҹ nguyб»Үn vб»Қng. Biб»ғu Д‘Ж°б»Јc viбәҝttheolб»‘i vДғn biб»Ғn ngбә«u.
Tб»қ biб»ғu cб»§a Báo quán Chúc Д‘б»©c viбәҝt dâng lên cho vua KhбәЈi Дҗб»Ӣnh nhân chuyбәҝn bбәҜc du cб»§a Hoàng Д‘бәҝ. Nб»ҷi dung ca ngб»Јi nб»Ғn thái bình cб»§a Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc: “Mây Д‘ã lành, sao Д‘ã sáng, vбә» trùng quang rб»ұc rб»Ў thái bình Ngu”. Tán tб»Ҙng công Д‘б»©c cб»§a các vб»Ӣ tiên vЖ°ЖЎng: “Дҗб»©c Thánh Tб»• Nhân Hoàng Д‘бәҝ lЖ°u Д‘б»Ғ nét ngб»Қc, mбәҘy muôn Д‘б»қi còn tбәЎc núi ghi sông; Дҗб»©c Hiбәҝn Tб»• ChЖ°ЖЎng Hoàng Д‘бәҝ ngâm vб»Ӣnh câu thбә§n, mЖ°б»қi ba xб»© thбәЈy ca công tб»Ҙng Д‘б»©c....”, “Ngб»ӯa xem Nùng NhД© nЖ°б»ӣc non Д‘à xây Д‘úc cõi thбә§n châu. TrбәЈi mбәҘy xuân thu cây cб»Ҹ, vбә«n gб»ҷi nhuбә§n ЖЎn ngб»ұ giá”. Và bày tб»Ҹ lòng biбәҝt ЖЎn Д‘б»‘i vб»ӣi Hoàng Д‘бәҝ Д‘Ж°ЖЎng thб»қi Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc Д‘ã “chб»ҹ che” cho báo quán: “ Báo quán Дҗб»“ng nhân chúng tôi, quб»і hoбәҜc lòng thành, phб»ү phong tài mб»Қn. Nhб»қ lЖ°б»Јng thánh trб»қi che Д‘бәҘt chб»ҹ, mб»ҹ lб»‘i cбә§u ngôn; Дҗem báo chЖ°ЖЎng mõ gõ chuông khua, giúp phбә§n khai hóa. TrбәЈi lòng xuб»‘ng hб»Қa may muôn Д‘Ж°б»Јc mб»ҷt; Nhб»қ ЖЎn trên rб»ҷng bб»Ҹ chín làm mЖ°б»қi. Дҗбә§u ngб»ұa ngóng trông, mбә·t rб»“ng Д‘oái tб»ӣi. KhбәҜp toàn kб»і Д‘б»Ғu dбәӯy tiбәҝng tung hô, dЖ°б»ӣi chín bб»Ү nguyб»Үn nói lб»қi phong chúc.” Lб»қi lбәҪ Д‘бәЎt Д‘Ж°б»Јc Д‘б»ҷ trau chuб»‘t, thб»ғ hiб»Үn Д‘Ж°б»Јc sб»ұ kính trб»Қng. Bб»‘ cб»Ҙc bài vДғn logic, cách hành vДғn mбәЎch lбәЎc, nêu bбәӯt Д‘Ж°б»Јc các ý. Nhб»Ҝng cб»Ҙm tб»«, câu mang tích chбәҘt Д‘б»‘i ngбә«u có sб»ұ chб»Қn lб»Қc hình бәЈnh và tб»« ngб»Ҝ rбәҘt tinh tбәҝ.
2.8. VДғn phб»• khuyбәҝn
VДғn phб»• khuyбәҝn là thб»ғ loбәЎi vДғn hб»Қc có tб»« rбәҘt sб»ӣm, song ít ngЖ°б»қi biбәҝt Д‘бәҝn. Là bài vДғn Д‘Ж°б»Јc viбәҝt ra vб»ӣi mб»Ҙc Д‘ích kêu gб»Қi lòng hбәЈo tâm, sб»ұ Д‘óng góp cб»§a cб»ҷng Д‘б»“ng cho viб»Үc xây dб»ұng hay tu bб»• các công trình công cб»ҷng hay tín ngЖ°б»Ўng, tôn giáo: nhЖ° xây chùa, sб»ӯa cбә§u...
Bài vДғn phб»• khuyбәҝn cб»§a ông nho Khôi Trì lб»қi lбәҪ ngбәҜn gб»Қn mà hàm súc, tinh tбәҝ cбәЈm Д‘б»ҷng lòng ngЖ°б»қi: “Chб»«ng mбәЈng rбәұng: б»һ lành rб»“i lбәЎi gбә·p lành, then báo б»©ng quб»· thбә§n khép mб»ҹ; Làm phúc бәҜt là Д‘Ж°б»Јc phúc, khuôn tài bб»“i tбәЎo hóa Д‘úc tô. Viб»Үc tб»« bi xem cЕ©ng nhiб»Үm màu; ДҗЖ°б»қng phЖ°ЖЎng tiб»Үn phбәЈi cùng san sбә»… Song nhác thбәҘy mб»ҷt câu khuyбәҝn thiб»Үn, lòng nhân nhân sao nб»Ў Д‘б»ғ kinh trДғn(5); RбәҜp rб»§ nhau nhбәҘt Д‘б»ҷ kinh doanh, hб»“ thu thб»§y lбәЎi thêm vб»«ng phách thб»Ҹ. Ví không cбәӯy thбәӯp phЖ°ЖЎng tЖ° cбәҘp, cб»«u thiên kim nào phбәЈi chiбәҝc dб»Ӣch hб»“. Vбәӯy nên Д‘em chб»Ҝ Nam ra khuyên lòng cб»‘ hб»Ҝu. Viб»Үc doanh tбәЎo kбә» giúp công ngЖ°б»қi giúp cб»§a, dбә«u Дҗông Ngô Tây Sб»ҹ nЖЎi xa xôi còn gбәҜng sб»©c nб»Ҝa Д‘б»“ng châu; Lòng tín thành nhiб»Ғu làm phúc, ít làm duyên. Дҗã BбәҜc Дҗбә©u Nam Tào sб»• biên chép khбәҜp chú tên nào lбәӯu bút.” Còn khéo léo dб»Ҙng Д‘iб»ғn cб»‘ “Dб»Ӣch kinh viбәҝt: ‘Tích thiб»Үn chi gia tбәҘt hб»Ҝu dЖ° khánh.’(6)”
Tác giбәЈ trình bày vб»ӣi phong thái Д‘Д©nh Д‘бәЎc, nêu bбәӯt Д‘Ж°б»Јc nguyên nhân và mб»Ҙc Д‘ích cб»§a sб»ұ viб»Үc, lбәЎi hбәҝt sб»©c ý nhб»Ӣ, giàu hình бәЈnh. Дҗây quбәЈ thбәӯt là mб»ҷt bài vДғn hay, có giá trб»Ӣ cao cбәЈ trên thб»ұc tбәҝ lбә«n nghб»Ү thuбәӯt vДғn chЖ°ЖЎng.
2.9. Tб»«
Do бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»§a vДғn hб»Қc, vДғn hóa Trung Hoa, các nЖ°б»ӣc trong khu vб»ұc nhЖ° Viб»Үt Nam và Nhбәӯt BбәЈn Д‘б»Ғu có tiбәҝp thu thб»ғ loбәЎi tб»«.
Tб»« có sб»‘ chб»Ҝ cб»‘ Д‘б»Ӣnh, cách luбәӯt nghiêm ngбә·t, câu dài ngбәҜn, và phб»‘i hб»Јp chбә·t chбәҪ vб»ӣi âm nhбәЎc.
Mб»—i Д‘iб»Үu tб»« có mб»ҷt tб»« phб»•. Дҗiб»Үu ngбәҜn nhбәҘt là Trúc chi tб»« (14 chб»Ҝ), dài nhбәҘt là Oanh Д‘б»Ғ tб»ұ (240 chб»Ҝ). Nhб»Ҝng Д‘iб»Үu tЖ°ЖЎng Д‘б»‘i dài, thЖ°б»қng chia làm hai Д‘oбәЎn, công thб»©c có thб»ғ giб»‘ng nhau hoбә·c hoàn toàn khác nhau. Sб»‘ chб»Ҝ trong câu có thб»ғ dài trên mЖ°б»қi chб»Ҝ, cЕ©ng có thб»ғ chб»ү là mб»ҷt chб»Ҝ.
Bài tб»« Gбә·p anh hùng thuб»ҷc “huyб»Ғn ca Д‘iб»Үu”, sб»‘ chб»Ҝ trong câu dài ngбәҜn khác nhau, nhб»Ӣp Д‘iб»Үu biбәҝn hóa linh hoбәЎt, tiбәҝt tбәҘu khá nhanh:
“CЖЎn phong trбә§n, tay khí vЕ©(7),
Nay mб»ӣi tб»Ҹ, mб»ӣi tб»Ҹ tài tình.
Thôi thôi thб»ұc gбә·p buб»•i danh dЖ°ЖЎng danh.
NgбәҜm trб»қi xanh, mб»ҹ hб»ҷi hoàn doanh,
Bày cuб»ҷc Д‘ua tranh, xui nên chuyб»Үn.
Vang châu huyб»Үn, lбәҜm chuyб»Үn kì thay!
Ai là kбә» kб»Ӣch liб»Үt tay ra tay?
Nay mб»«ng thay!
Cб»қ mб»ҹ gió bay, trб»‘ng dб»ҷng trб»қi lay,
Trông ra dбәЎng, nguy nga trбәЎng,
Chб»©c trб»Қng quyб»Ғn cao,
Nghiêng trб»қi bб»ғ, lбә·ng lбәҪ xiбәҝt bao!
XЖ°a phб»ү nguyб»Үn, rày Ж°б»ӣc mai ao,
Ngày khát Д‘êm khao.
NgЖ°б»қi ngЖ°б»қi Д‘âu, tung hoành thбәҝ?
Mб»ӣi hay biбәҝt tay anh hùng.”
Luбәӯt bбәұng trбәҜc cб»§a tб»« rбәҘt chбә·t chбәҪ, nhìn chung không có lб»Ү “bбәҘt luбәӯn” nhЖ° б»ҹ thЖЎ ДҗЖ°б»қng luбәӯt.
Mб»ҷt bài có thб»ғ dùng nhiб»Ғu vбә§n. Vбә§n có trбәҜc hoбә·c bбәұng, hoбә·c cбәЈ hai xen kбәҪ. Trình tб»ұ gieo vбә§n б»ҹ tб»« cЕ©ng rбәҘt Д‘a dбәЎng, có thб»ғ là vбә§n liб»Ғn, vбә§n gián cách, vбә§n ôm... Qua Д‘oбәЎn trích trên, ta có thб»ғ dб»… dàng thбәҘy sб»ұ liên tб»Ҙc và linh diб»Үu trong kiб»ғu giao vбә§n cб»§a tб»«.
3. Giá trб»Ӣ cб»§a tбәӯp sách
Trên Д‘ây là nhб»Ҝng nhбәӯn xét, Д‘ánh giá mà chúng tôi Д‘ã rút ra Д‘Ж°б»Јc và trình bày Д‘бәҝn bбәЎn Д‘б»Қc sau khi tìm hiб»ғu cб»Ҙ thб»ғ tб»«ng tác phбә©m mà mình Д‘ã Д‘б»Қc Д‘Ж°б»Јc.
Còn xét trên bб»‘ cб»Ҙc chung, tб»©c Д‘бә·t toàn tбәӯp sách vào giai Д‘oбәЎn vДғn hб»Қc cuб»‘i thбәҝ kб»· XIX - Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX thì nhìn chung tбәӯp sách có Д‘б»Ғ tài sáng tác phong phú, thành phбә§n sáng tác Д‘a dбәЎng, tб»« quan lбәЎi, vДғn nhân Д‘бәҝn hб»Қc trò, thЖ°б»қng dân, ngЖ°б»қi buôn bán… Дҗây cЕ©ng là giai Д‘oбәЎn chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ Д‘ã thông dб»Ҙng, ngЖ°б»қi tuyб»ғn soбәЎn là mб»ҷt trí thб»©c tân thб»қi, có lбәҪ không rành chб»Ҝ Nôm nhЖ° các bбәӯc tiб»Ғn bб»‘i (nhб»Ҝng trЖ°б»қng hб»Јp viбәҝt chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ thay chб»Ҝ Nôm Д‘ã nói trên) nhЖ°ng quyбәҝt chung tay gìn giб»Ҝ, phát huy mб»ҷt di sбәЈn vДғn hoá - tinh thбә§n quý báu cб»§a dân tб»ҷc. Дҗây là mб»ҷt Д‘iб»Ғu hбәҝt sб»©c Д‘áng quý.
Nhб»Ҝng biб»ғu hiб»Үn mang tính thб»қi Д‘бәЎi nhЖ°: sб»ұ xuбәҘt hiб»Үn cб»§a cб»§a các nhân vбәӯt nhЖ° Phan Bб»ҷi Châu, Phan Châu Trinh, nhб»Ҝng ngЖ°б»қi Д‘i tiên phong trong các phong trào chб»‘ng Pháp giбәЈi phóng dân tб»ҷc cho thбәҘy vб»Ӣ trí cб»§a nhб»Ҝng ngЖ°б»қi anh hùng бәҘy trong lòng dân là không nhб»Ҹ. Tuy nhiên, trong mб»ҷt giai Д‘oбәЎn phong trào yêu nЖ°б»ӣc diб»…n ra mбәЎnh mбәҪ, tбәӯp sách lбәЎi khá “xб»ӯ”, không hб»Ғ bб»ҷc lб»ҷ quan Д‘iб»ғm chính trб»Ӣ mб»ҷt cách rõ ràng. Sб»ұ phân kб»і Nam - Trung - BбәҜc Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn nhiб»Ғu trong các tác phбә©m thЖЎ vДғn. Tб»« “chính phб»§” (bб»ҷ máy cai trб»Ӣ do Thб»ұc dân Pháp thiбәҝt lбәӯp) xuбәҘt hiб»Үn song song vб»ӣi các cб»Ҙm tб»« nhЖ° “các quan An Nam” và các chб»©c quan nhЖ° “Tuбә§n phб»§”, “VДғn minh Д‘iб»Үn ДҗбәЎi hб»Қc sД©” (Д‘бәЎi diб»Үn cб»§a triб»Ғu Д‘ình phong kiбәҝn) trong bài Bài Д‘iбәҝu tang cб»§a quan Thiбәҝu Hà Thúc cho ta thбәҘy xã hб»ҷi lúc này là mб»ҷt xã hб»ҷi phong kiбәҝn - tЖ° bбәЈn. Sб»ұ cách tân trong ngôn ngб»Ҝ, sб»ұ xuбәҘt hiб»Үn xuyên suб»‘t cб»§a các tб»қ Tân vДғn nhЖ° Дҗông DЖ°ЖЎng, Nam phong, Trung BбәҜc, Hб»Қc báo… là biб»ғu hiб»Үn rõ nét cб»§a phong trào Duy tân.
Ngoài ra, trong tбәӯp tài liб»Үu Hán Nôm này cЕ©ng có nhб»Ҝng sáng tác cб»§a nб»Ҝ giб»ӣi, nб»Ҝ hб»Қc sinh… phбә§n nào cho thбәҘy vai trò cб»§a các ngòi bút nб»Ҝ Д‘ã Д‘Ж°б»Јc công nhбәӯn trong giб»ӣi vДғn chЖ°ЖЎng.
Nhб»Ҝng tác phбә©m trong tбәӯp sách ngoài viб»Үc khбәіng Д‘б»Ӣnh Д‘Ж°б»Јc vai trò, vб»Ӣ trí cб»§a chúng trong xã hб»ҷi Д‘Ж°ЖЎng thб»қi; thб»ғ hiб»Үn rõ nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm hình thб»©c thб»ғ loбәЎi, yбәҝu tб»‘ tб»« chЖ°ЖЎng mà tác giбәЈ cб»‘ tình vбәӯn dб»Ҙng; còn rбәҘt vô tình và khách quan Д‘б»ғ con ngЖ°б»қi ngày nay, khi nghiên cб»©u, có thб»ғ phát hiб»Үn ra nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm vДғn tб»ұ, ý thб»©c hб»Ү, vДғn hóa - xã hб»ҷi lúc bбәҘy giб»қ rбәҘt rõ nét. Vб»ӣi lЖ°б»Јng thông tin nб»ҷi tбәЎi nhЖ° trên cб»§a nhб»Ҝng tác phбә©m Д‘Ж°б»Јc tuyб»ғn soбәЎn trong tбәӯp sách cùng vб»ӣi giá trб»Ӣ vб»Ғ nghб»Ү thuбәӯt vДғn chЖ°ЖЎng cб»§a chúng, chúng tôi có thб»ғ khбәіng Д‘б»Ӣnh: Дҗây thбәӯt sб»ұ là mб»ҷt tбәӯp di sбәЈn Hán Nôm có giá trб»Ӣ trên các phЖ°ЖЎng diб»Үn VДғn hб»Қc - Nghб»Ү thuбәӯt, VДғn hб»Қc sб»ӯ, VДғn hóa hб»Қc và Hán Nôm hб»Қc cбә§n Д‘Ж°б»Јc gìn giб»Ҝ, khai thác và giб»ӣi thiб»Үu rб»ҷng rãi trên các phЖ°ЖЎng tiб»Үn truyб»Ғn thông Д‘бәЎi chúng.
Chú thích
(1) Nguyên vДғn thiбәҝu mб»ҷt chб»Ҝ.
(2) зҗі зҗ…: Tên nhб»Ҝng loбәЎi ngб»Қc quý, б»ҹ Д‘ây chб»ү mбәҘy bб»ҷ sách cб»§a Phan Kбәҝ Bính.
(3) Nguyên vДғn trong TЖ°ЖЎng tiбәҝn tб»ӯu (Lý BбәЎch): еӨ© з”ҹ жҲ‘ жүҚ еҝ… жңү з”Ё Trб»қi sinh thân ta бәҜt có chб»— dùng.
(4) Nguyên vДғn trong Thu hб»©ng-kб»і ngЕ© (Дҗб»— Phб»§): йӣІ з§» йӣү е°ҫ й–Ӣ е®® жүҮ, ж—Ҙ з№һ йҫҚ йұ— иӯҳ иҒ– йЎҸ QuбәЎt lông trД© trong cung mб»ҹ ra nhЖ° mây tб»Ҹa, NбәҜng chiбәҝu rб»ұc long bào nhìn thбәҘy mбә·t vua.
(5) иҚҠ и“Ғ: Hoang vu, Д‘iêu tàn.
(6) Nguyên vДғn trong Dб»Ӣch kinh-Khôn quái: з©Қ е–„ д№Ӣ е®¶ еҝ… жңү йӨҳ ж…¶ Nhà hay làm viб»Үc thiб»Үn бәҜt Д‘Ж°б»Јc nhiб»Ғu phЖ°б»ӣc lành.
(7) еҷЁ е®Ү: Chí khí, hoài bão to lб»ӣn.
Nguб»“n: TбәЎp chí Hán Nôm, sб»‘ 2, tháng 5 nДғm 2014

markdown:
**Nguyб»…n Дҗông Triб»Ғu ( [*])** **Thiб»Үu Thб»Ӣ HбәЎ Linh ([*][*])** **1. Giб»ӣi thiб»Үu**
Trong Д‘б»Јt sЖ°u tбә§m di sбәЈn Hán Nôm tбәЎi huyб»Үn Cái Bè tб»үnh Tiб»Ғn Giang vào tháng 2/2012, tбәЎi nhà cб»Ҙ Д‘б»“ Nguyб»…n Tòng Mбәӯu (ven sông Cái Cб»‘i, xã An Hб»Ҝu, Д‘б»‘i diб»Үn Д‘ình thбә§n An Hб»Ҝu - Д‘ình RбәЎch Chanh) chúng tôi Д‘ã phát hiб»Үn và sao chб»Ҙp Д‘Ж°б»Јc mб»ҷt thЖ° tб»Ӣch Hán Nôm quý. Дҗó là mб»ҷt tuyб»ғn tбәӯp gб»“m nhiб»Ғu tác phбә©m rбәҘt Д‘a dбәЎng vб»Ғ thб»ғ loбәЎi, phong phú vб»Ғ nб»ҷi dung. ChбәҜc chбәҜn Д‘ây là mб»ҷt tбәӯp sách có giá trб»Ӣ cao vб»Ғ mбә·t nghiên cб»©u cЕ©ng nhЖ° sбәҪ có Д‘óng góp tích cб»ұc vào công tác tìm hiб»ғu và khai thác kho tàng vДғn hóa cб»§a Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc Viб»Үt Nam, bб»ҹi lбәҪ tбәӯp sách lЖ°u giб»Ҝ mб»ҷt sб»‘ lЖ°б»Јng lб»ӣn vДғn bбәЈn Hán Nôm thuб»ҷc các lД©nh vб»ұc vДғn chЖ°ЖЎng, lб»Ӣch sб»ӯ, vДғn hóa, phong thб»§y - bói toán, trong Д‘ó phбә§n lб»ӣn là tác phбә©m vДғn chЖ°ЖЎng.
Tбәӯp sách không ghi tiêu Д‘б»Ғ, tên ngЖ°б»қi tuyб»ғn soбәЎn hay niên Д‘бәЎi. Tб»•ng cб»ҷng 208 trang giбәҘy dó, mб»—i trang 8 cб»ҷt, sб»‘ chб»Ҝ mб»—i cб»ҷt nhiб»Ғu ít không Д‘б»Ғu, nhìn chung khoбәЈng tб»« mЖ°б»қi mбәҘy chб»Ҝ tб»ӣi 30 chб»Ҝ, vб»ӣi 291 Д‘ЖЎn vб»Ӣ tác phбә©m.
Vб»Ғ mбә·t vДғn tб»ұ, tбәӯp sách Д‘Ж°б»Јc viбәҝt bбәұng chб»Ҝ Hán và chб»Ҝ Nôm, trong Д‘ó, chб»Ҝ Nôm là chб»§ yбәҝu. Chúng tôi Д‘ã thб»‘ng kê và Д‘б»Ӣnh lЖ°б»Јng Д‘Ж°б»Јc 31 Д‘ЖЎn vб»Ӣ tác phбә©m chб»Ҝ Hán và 260 Д‘ЖЎn vб»Ӣ tác phбә©m chб»Ҝ Nôm. Trong 31 tác phбә©m chб»Ҝ Hán chб»ү có 1 là thЖЎ (
*ThЖ°б»Јng thЖ° Nguyб»…n TЖ° GiбәЈn Д‘б»Ғ Phát Diб»Үm Hiбәҝu SЖЎn thi*
Chб»Ҝ trong tбәӯp sách hoàn toàn là chб»Ҝ viбәҝt tay, phбә§n lб»ӣn tЖ°ЖЎng Д‘б»‘i dб»… Д‘б»Қc vì thб»‘ng nhбәҘt vб»Ғ nét viбәҝt, kiб»ғu chб»Ҝ và phong cách trình bày. Tuy nhiên, khoбәЈng mЖ°ЖЎi trang vб»Ғ cuб»‘i trình bày không б»•n Д‘б»Ӣnh và chб»Ҝ viбәҝt khó Д‘б»Қc, có thб»ғ là do ngЖ°б»қi khác viбәҝt thêm vào.
Vб»Ғ niên Д‘бәЎi, do không tìm thбәҘy tên ngЖ°б»қi tuyб»ғn soбәЎn và niên Д‘бәЎi nên chúng tôi tiбәҝn hành Д‘oán Д‘б»Ӣnh niên Д‘бәЎi cб»§a tбәӯp sách dб»ұa vào các sб»ұ kiб»Үn, nhân vбәӯt Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn trong Д‘ó: Các nhân vбәӯt Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn qua nhб»Ҝng câu Д‘б»‘i viбәҝng hoбә·c các bài Д‘iбәҝu vДғn tбәЎi Д‘ám tang: Nguyб»…n Khuyбәҝn (1835-1909), Nguyб»…n Bá Hб»Қc (1857-1921), Chu MбәЎnh Trinh (1862-1905), Phan Châu Trinh (1872-1926), Phan Kбәҝ Bính (1875-1921), Nguyб»…n Bá Trác (1881-1945), Nguyб»…n VДғn VД©nh (1882-1936), PhбәЎm Quб»іnh (1892-1945), DЖ°ЖЎng QuбәЈng Hàm (1898-1946)…; Nhб»Ҝng tб»қ báo: Дҗông DЖ°ЖЎng tбәЎp chí (1913-1919), Trung BбәҜc tân vДғn (1915-1941), Nam phong (1917-1934), Tiбәҝng dân (1927-1943)…; Mб»ҷt sб»‘ niên Д‘бәЎi Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn: Tб»қ biб»ғu cб»§a Báo quán Chúc Дҗб»©c viбәҝt nДғm “KhбәЈi Дҗб»Ӣnh tб»© niên” 1919, các câu Д‘б»‘i viбәҝt vào nДғm “BбәЈo ДҗбәЎi Bính Dбә§n nguyên niên” 1926…; Kб»ө húy: Chб»Ҝ жҷӮ Д‘Ж°б»Јc viбәҝt là иҫ° kб»ө húy vua Tб»ұ Дҗб»©c (1829-1883) triб»Ғu Д‘бәЎi nhà Nguyб»…n; Chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ: Trong tбәӯp sách có nhб»Ҝng chб»— sб»ӯ dб»Ҙng chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ Д‘б»ғ chú âm bên cбәЎnh chб»Ҝ Nôm khó Д‘б»Қc (nhЖ° “nhoбә№t nhoè” жӮ…йҪҠ, “dбә§m dìa” ж·Ӣжҙҹ, “rЖ°б»қm” йңӘ) giúp tiб»Үn lб»Јi hЖЎn cho ngЖ°б»қi Д‘б»Қc, lбәЎi cЕ©ng có chб»— tác giбәЈ viбәҝt hбәіn bбәұng chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ thay chб»Ҝ Nôm (nhЖ° “sб»Ҙt sùi” trong bài
*Viбәҝng bбәЎn* hay “rác rбәЈnh” trong bài Khóc bбәЎn). Дҗiб»Ғu này cho thбәҘy thб»қi Д‘iб»ғm biên soбәЎn sách là thб»қi Д‘iб»ғm chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ Д‘ã rбәҘt thông dб»Ҙng.
Дҗбә·t trong mб»‘i tЖ°ЖЎng quan vб»ӣi lб»Ӣch sб»ӯ hình thành và phát triб»ғn chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ cùng nhб»Ҝng hiб»Үn tЖ°б»Јng, sб»ұ kiб»Үn, nhân vбәӯt nêu trên, có thб»ғ suy Д‘oán tбәӯp sách Д‘Ж°б»Јc soбәЎn vào khoбәЈng nб»ӯa Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX, Д‘бәҝn muб»ҷn nhбәҘt có thб»ғ là 1945 (vì còn kб»ө húy vua nhà Nguyб»…n).
2. Дҗбә·c Д‘iб»ғm nб»ҷi dung, nghб»Ү thuбәӯt
Tбәӯp sách ngoài 20 trang Д‘бә§u viбәҝt vб»Ғ phong thб»§y, bói toán và khoбәЈng 6 trang (tб»« trang 167 Д‘бәҝn trang 172) viбәҝt vб»Ғ tб»Ҙc lб»Ү hôn nhân thб»қi cб»• thì toàn bб»ҷ phбә§n còn lбәЎi Д‘б»Ғu là nhб»Ҝng ghi chép có giá trб»Ӣ vб»Ғ mбә·t vДғn chЖ°ЖЎng (trong Д‘ó mб»ҷt sб»‘ không ít tác phбә©m vДғn hб»Қc có nhбәҜc Д‘бәҝn nhiб»Ғu sб»ұ kiб»Үn, nhân vбәӯt lб»Ӣch sб»ӯ nên nhб»Ҝng tác phбә©m бәҘy cЕ©ng bao hàm cбәЈ giá trб»Ӣ vб»Ғ lб»Ӣch sб»ӯ) vб»ӣi thб»ғ loбәЎi vô cùng Д‘a dбәЎng và phong phú. Có thб»ғ kб»ғ Д‘бәҝn thЖЎ ca, ai Д‘iбәҝu, thЖ°, phú, câu Д‘б»‘i, hát nói, khúc, tб»«, vДғn phб»• khuyбәҝn… Trб»« 11 bài thЖЎ thбәҘt ngôn bát cú ДҗЖ°б»қng luбәӯt tб»« trang 21 Д‘бәҝn trang 24 không có tб»ұa Д‘б»Ғ thì hбә§u hбәҝt nhб»Ҝng tác phбә©m còn lбәЎi Д‘б»Ғu có tб»ұa Д‘б»Ғ. Mб»ҷt sб»‘ tác phбә©m có ghi tên tác giбәЈ, hoбә·c giб»ӣi thiб»Үu ngбәҜn gб»Қn hoàn cбәЈnh sáng tác.
Trong bài viбәҝt này, tôi xin trình bày sЖЎ lЖ°б»Јc vб»Ғ nб»ҷi dung, nghб»Ү thuбәӯt cб»§a các tác phбә©m theo thб»ғ loбәЎi. Do khuôn khб»• bài viбәҝt có hбәЎn, tôi xin lЖ°б»Јc bб»ӣt phбә§n lý thuyбәҝt thб»ғ loбәЎi và không gõ chб»Ҝ Hán Nôm.
2.1. ThЖЎ ca và thЖ°
ThЖЎ ca (kб»ғ cбәЈ ca, ngâm, vб»Ӣnh) là thб»ғ loбәЎi chiбәҝm sб»‘ lЖ°б»Јng nhiб»Ғu nhбәҘt. Thб»ғ thЖ° có sб»‘ lЖ°б»Јng ít và hoàn toàn Д‘Ж°б»Јc viбәҝt bбәұng thЖЎ nên tôi cЕ©ng gб»ҷp chúng vào thЖЎ ca mà xem xét nhЖ° mб»ҷt thб»ғ thЖЎ Д‘бә·c biб»Үt.
ThЖЎ Д‘Ж°б»Јc viбәҝt theo các thб»ғ tài: thбәҘt ngôn bát cú ДҗЖ°б»қng luбәӯt, thбәҘt ngôn tб»© tuyб»Үt, song thбәҘt lб»Ҙc bát, lб»Ҙc bát, ngЕ© ngôn, thЖЎ tб»ұ do; vб»ӣi nhiб»Ғu hình thб»©c: liên hoàn Д‘iб»Үu, dД© Д‘б»Ғ vi vбәӯn… Có thб»ғ nói, hбә§u hбәҝt các hình thб»©c thб»ғ loбәЎi thЖЎ ca cб»• Д‘iб»ғn Viб»Үt Nam Д‘б»Ғu Д‘Ж°б»Јc vбәӯn dб»Ҙng triб»Үt Д‘б»ғ trong tбәӯp sách này.
Дҗб»Ғ tài trong thЖЎ Д‘a dбәЎng: vб»Ӣnh cбәЈnh (
*CбәЈnh Hб»“ Tây bên thành Hà Nб»ҷi*, *Hoa nguyб»Үt ngбә«u thành*, *Vб»Ӣnh Tam Дҗiб»Үp бәЈi thi*, *Vб»Ӣnh chùa Trбә§m*, *Kiбәҝm hб»“ hoài cб»•*, *Xuân tàn*, *ДҗЖ°a xuân*, *Vào hбәЎ*, *Thu tiêu cбәЈm tác*…), vб»Ӣnh sб»ӯ ( *ThЖЎ hai Bà TrЖ°ng*, *Mб»Ӣ Ê*, *Bà Triб»Үu бәЁu*, *Lý Chiêu Hoàng*…), tб»ұ tình ( *Bài thЖЎ tб»ұ tình*, *Nб»—i mình*, *Khí phб»Ҙ tб»ұ thán*, *ThЖЎ tình*…), tб»‘ng tiб»…n ( *Tiб»…n biб»Үt*, *Biб»Үt bбәЎn ra vб»Ғ*, *Hб»Қa thЖЎ tiб»…n biб»Үt*, *Tб»« biб»Үt thi*…). Ngoài ra còn có nhб»Ҝng bài thЖЎ xЖ°б»ӣng hб»Қa ( *Hб»Қa thЖЎ Д‘i rб»«ng*), thЖЎ ca ngб»Јi lб»‘i sб»‘ng lб»—i lбәЎc, thanh cao ( *Tбә·ng Д‘ình chб»§ thi nhбәҘt khúc*).
Nб»ҷi dung thЖЎ cЕ©ng khá phong phú. Có nhб»Ҝng nб»ҷi dung quen thuб»ҷc cб»§a thЖЎ ca trung Д‘бәЎi nhЖ° ca ngб»Јi cбәЈnh Д‘бә№p non sông Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc, ca ngб»Јi nhân vбәӯt lб»Ӣch sб»ӯ, nêu cao lòng yên nЖ°б»ӣc, lòng tб»ұ hào dân tб»ҷc; cЕ©ng có nhб»Ҝng nб»ҷi dung mб»ӣi, bбәҜt nhб»Ӣp vб»ӣi thб»қi Д‘бәЎi mб»ӣi nhЖ° chúc mб»«ng sб»ұ kiб»Үn báo Nam phong tròn mб»ҷt nДғm, bày tб»Ҹ tâm trбәЎng trЖ°б»ӣc sб»ұ biбәҝn Д‘б»ҷng cб»§a thб»қi cuб»ҷc…. CЕ©ng có nhб»Ҝng nб»ҷi dung liên quan Д‘бәҝn Д‘б»қi sб»‘ng cá nhân nhЖ° nói vб»Ғ tình yêu, mб»«ng thб»Қ… Дҗôi khi mб»ҷt sб»‘ nб»ҷi dung бәҘy Д‘an lб»“ng vào nhau tбәЎo nên mб»ҷt bб»©c tranh thб»ұc tбәЎi tб»•ng thб»ғ, sinh Д‘б»ҷng, hài hòa.
Nghб»Ү thuбәӯt thЖЎ có nhiб»Ғu Д‘бә·c sбәҜc. Tuy là thЖЎ Nôm nhЖ°ng lЖ°б»Јng tб»« Hán Viб»Үt Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng khá nhiб»Ғu, vб»ӣi tính Ж°б»ӣc lб»Ү, tЖ°б»Јng trЖ°ng cб»§a thЖЎ ca cб»• còn rõ nét. Bài thЖЎ
* LбәЎc Д‘Ж°б»қng* chб»ү có bб»‘n câu mà cбәЈ bб»‘n Д‘б»Ғu mang phong cách ngôn ngб»Ҝ này:
“Mб»ҷt bЖ°б»ӣc xa nhau hóa dбә·m trЖ°б»қng,
Nhб»Ҝng là dбә§u dãi mбәҘy phong sЖ°ЖЎng.
Thбә©n thЖЎ non nЖ°б»ӣc tình lai láng,
ДҗбәҘt khách bâng khuâng luб»‘ng Д‘oбәЎn trЖ°б»қng.”
Bài thЖЎ ngбәҜn nhЖ°ng tб»« ngб»Ҝ Д‘Ж°б»Јc sб»ӯ dб»Ҙng rбәҘt Д‘бәҜt. Nói vб»Ғ cuб»ҷc phân ly thì dùng “dбә·m trЖ°б»қng”, “Д‘бәҘt khách”; nói vб»Ғ tâm trбәЎng kбә» б»ҹ ngЖ°б»қi Д‘i thì dùng “dбә§u dãi”, “phong sЖ°ЖЎng”, “thбә©n thЖЎ”, “tình lai láng”, “bâng khuâng”, “Д‘oбәЎn trЖ°б»қng”. Cách lб»ұa chб»Қn tб»« ngб»Ҝ diб»…n tбәЈ Д‘úng hoàn cбәЈnh và tâm trбәЎng, sбәҜp xбәҝp vб»ӣi mбәӯt Д‘б»ҷ dày Д‘бә·c tбәЎo cho ngЖ°б»қi Д‘б»Қc cбәЈm giác choáng ngб»Јp, tЖ°б»ҹng nhЖ° chính mình Д‘ang là ngЖ°б»қi trong cuб»ҷc.
б»һ các bài thЖЎ khác, ta cЕ©ng dб»… dàng tìm thбәҘy nhб»Ҝng tб»« ngб»Ҝ tЖ°б»Јng trЖ°ng “gб»‘i phб»Ҙng”, “Д‘èn loan”, “trúc”, “ngб»Қc”, hay nhб»Ҝng khoбәЈng thб»қi gian Д‘бә§y tính Ж°б»ӣc lб»Ү “mбәҘy thu”, “xuân thu”.
Các biб»Үn pháp tu tб»« бә©n dб»Ҙ, so sánh phát huy tác dб»Ҙng cao trong các bài thЖЎ:
“Nam phong xuбәҘt thбәҝ mб»ӣi ngày nào,
ThбәҜm thoбәҜt Д‘бә§y nДғm chóng chóng sao.
Khoa hб»Қc Д‘ã lбәҜm phбә§n ích lб»Јi,
ThЖЎ vДғn lбәЎi lбәҜm… thanh tao
(1).
CЖЎn phiб»Ғn khi trЖ°б»ӣc tiêu vб»«a hбәҝt,
Xб»© nóng tб»« nay mát biбәҝt bao.
Thб»•i khбәҜp non sông mây bб»Ҙi sбәЎch,
TrЖ°б»қng An mб»«ng thбәҘy mбә·t trб»қi cao.”
(
*ThЖЎ mб»«ng báo Nam phong Д‘бә§y nДғm*)
Bài thЖЎ trên Д‘Ж°б»Јc tác giбәЈ viбәҝt nhân sinh nhбәӯt mб»ҷt nДғm cб»§a báo Nam phong. Дҗб»“ng thб»қi vб»ӣi viб»Үc ngб»Јi khen nhб»Ҝng Д‘óng góp tích cб»ұc cб»§a tб»қ báo, tác giбәЈ cЕ©ng bày tб»Ҹ niб»Ғm vui, niб»Ғm hy vб»Қng trЖ°б»ӣc nhб»Ҝng Д‘б»•i thay tб»‘t Д‘бә№p, tЖ°ЖЎng lai xán lбәЎn cб»§a Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc.
Дҗб»ғ bày tб»Ҹ nб»—i cám cбәЈnh trЖ°б»ӣc cuб»ҷc Д‘б»қi tang thЖ°ЖЎng dâu bб»ғ, trЖ°б»ӣc cбәЈnh vô thЖ°б»қng diб»…n ra hàng ngày hàng giб»қ mà không hiб»ғu vì sao, câu hб»Ҹi tu tб»« cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc vбәӯn dб»Ҙng triб»Үt Д‘б»ғ:
“Hб»Ҹi thбәҝ giб»ӣi cб»ӣ sao nhЖ° vбәӯy?
Hб»Ҹi giang sЖЎn còn mбәҘy tang thЖ°ЖЎng?
Hб»Ҹi thбәҝ Д‘бәЎo, hб»Ҹi vДғn chЖ°ЖЎng,
Hб»Ҹi ông TбәЎo hóa chб»§ trЖ°ЖЎng bб»Ғ nào?”
(
*ChЖЎi chùa HЖ°ЖЎng Tích ngâm Д‘б»Ғ*)
Cùng nói vб»Ғ cбәЈnh vбәӯt Д‘б»•i sao dб»қi, nhЖ°ng bài
*Xuân tàn* lбәЎi diб»…n tбәЈ vб»ӣi mб»ҷt cung bбәӯc khác, thб»§ pháp khác và tâm trбәЎng khác. CбәЈnh thiên nhiên б»ҹ Д‘ây Д‘Ж°б»Јc khбәҜc hб»Қa bбәұng cбәЈ thб»Ӣ giác, thính giác, xúc giác và cбәЈm giác, nên hình бәЈnh thЖЎ giàu màu sбәҜc và tính biб»ғu cбәЈm:
“Mб»ҷt nДғm thб»қi tiбәҝt Д‘б»•i,
Buб»“n nhбәҘt lúc xuân tàn.
Buб»•i sб»ӣm oanh rбә§u rД©,
Дҗêm khuya cuб»‘c thб»ҹ than.
VЖ°б»қn Д‘ào thЖ°a cuб»ҷc rЖ°б»Јu,
Hiên trúc vбәҜng cung Д‘àn.
LбәҜm kбә» duyên phai nhбәЎt,
Sбә§u xuân lб»Ү chб»©a chan.”
Khung cбәЈnh thiên nhiên Д‘ôi khi nhЖ° mб»ҷt bб»©c tranh mб»№ thuбәӯt:
“Xanh xanh ngàn thб»©c cб»Ҹ cây,
NhЖ° in nhЖ° vбәҪ khéo thay thб»Ј trб»қi.”
(
*CбәЈnh Tây Hб»“ bên thành Hà Nб»ҷi*)
Дҗôi khi thiên nhiên lбәЎi làm nб»Ғn cho nhб»Ҝng trДғn trб»ҹ, suy tЖ° cб»§a ngЖ°б»қi viбәҝt:
“Nguyб»Үt cao nguyб»Үt giãi khi hoa chiбәҝng,
Hoa thбәҘp hoa tЖ°ЖЎi thuб»ҹ nguyб»Үt tà.
Nguyб»Үt ngбәӯm ngùi hoa khi hбәЎ tб»ӣi,
Hoa ngao ngán nguyб»Үt lúc thu qua.”
(
*Hoa nguyб»Үt ngбә«u thành*)
Phép Д‘б»‘i trong thЖЎ rбәҘt Д‘iêu luyб»Үn, sбәҜc sбәЈo, hбәҝt sб»©c tinh tбәҝ, thб»ғ hiб»Үn Д‘Ж°б»Јc tài nДғng cб»§a các thi gia, dù miêu tбәЈ thiên nhiên hay bб»ҷc lб»ҷ cõi lòng nhiб»Ғu tâm trбәЎng:
“Quan hà nhбәҜp chén mùi ngây ngбәҘt,
Ly biб»Үt ngâm câu dбәЎ ngбәӯm ngùi.
Hoa cб»Ҹ б»§ ê Д‘Ж°a gót khách,
Non sông rбә§u rД© tiб»…n chân ngЖ°б»қi.”
(
*ThЖЎ gб»ӯi cho bбәЎn*)
Nhб»Ҝng phép Д‘б»‘i trên rбәҘt chuбә©n cбәЈ âm và ý, Д‘iб»Ғu này mб»ҷt phбә§n cho thбәҘy nhб»Ҝng quy pháp thЖЎ ДҗЖ°б»қng luбәӯt còn Д‘Ж°б»Јc áp dб»Ҙng hбәҝt sб»©c chбә·t chбәҪ, ngay cбәЈ niêm, vбә§n cЕ©ng thбәҝ:
“Rб»«ng nho bб»ғ Thánh mбәҘy thu tròn,
Thong thбәЈ ngày xuân dбәЎo Д‘б»үnh non.
Cб»Ҹ biбәҝc màu hoa hoa bát ngát,
Rêu xanh mбә·t Д‘á Д‘á chon von.
NgoбәЈnh trông tiб»Ғn lб»ҷ xa Д‘бәұng Д‘бәөng,
Cúi xuб»‘ng bình nguyên bé cб»Ҹn con.
ThЖЎ thбә©n chân Д‘èo khi ngбә·t gót,
GЖ°ЖЎng Д‘oài Д‘ã ngбәӯm nб»ӯa vбә§ng son.”
(
*Ngày xuân chЖЎi núi*)
Mб»ҷt thб»қi б»ҹ Huбәҝ có phong trào lбәҘy Д‘бә§u Д‘б»Ғ “không chб»“ng trông bông lông” sáng tác thЖЎ ДҗЖ°б»қng luбәӯt, gб»Қi là “dД© Д‘б»Ғ vi vбәӯn”. Phong trào sau Д‘ó lan ra mб»ҷt sб»‘ Д‘б»Ӣa phЖ°ЖЎng khác. Nguyб»…n Khuyбәҝn, ЖҜng Bình Thúc GiбәЎ Thб»Ӣ (1877-1961), ThбәЈo am Nguyб»…n Khoa Vi (1881-1968) là nhб»Ҝng tác giбәЈ tiêu biб»ғu có tác phбә©m theo phong trào này. Trong tбәӯp thЖЎ này cЕ©ng có bài
*Không chб»“ng trông bông lông thi* Д‘Ж°б»Јc làm theo lб»‘i Д‘ó:
“Ai ЖЎi ai có tб»Ҹ tình không,
Bб»ұc nб»—i Д‘Ж°ЖЎng xuân chб»ӯa có chб»“ng.
Gб»‘i phб»Ҙng nghiêng mình ngao ngán tб»ұa,
Дҗèn loan chong bóng vбә«n vЖЎ trông.
Cung Д‘àn ngб»©a ruб»ҷt tình tinh tính,
Giб»Қng hát teo gan bб»—ng bб»“ng bong.
Duyên phбәӯn kìa ai không hб»Ҹi tб»ӣi,
Liб»Үu Д‘Ж°б»қng sum hб»Қp kбә»o bông lông.”
Mб»ҷt Д‘бә·c Д‘iб»ғm chung không thб»ғ thiбәҝu cб»§a thЖЎ ca Hán Nôm là dùng nhiб»Ғu Д‘iб»ғn tích, Д‘iб»ғn cб»‘ lб»Ӣch sб»ӯ và vДғn hб»Қc. Trong bài
*ДҗбәЎi nghД© hôn ký phu nhЖ° Tây thi ca -* phбә§n “Hб»ұu Д‘ông nhбәӯt ký” có Д‘oбәЎn:
“NgoбәЈnh trông cành liб»…u bên Д‘Ж°б»қng,
Thà khuyên chàng chбәіng Д‘a mang phong hбә§u.
Áo xiêm Д‘ùm bб»Қc lбәҘy nhau,
Thì dЖ°a muб»‘i cЕ©ng hЖЎn màu Д‘б»үnh chung.”
ДҗoбәЎn thЖЎ trên mЖ°б»Јn tб»© thЖЎ bài
*Khuê oán* cб»§a VЖ°ЖЎng XЖ°ЖЎng Linh (Trung Quб»‘c) Д‘б»ғ bб»ҷc lб»ҷ nб»—i niб»Ғm ngЖ°б»қi chinh phб»Ҙ. Trong bài *CбәЈnh Hб»“ Tây bên thành Hà Nб»ҷi* có Д‘oбәЎn nhбәҜc lбәЎi câu chuyб»Үn lб»Ӣch sб»ӯ hai ngЖ°б»қi nб»Ҝ anh hùng TrЖ°ng VЖ°ЖЎng (Viб»Үt Nam) Д‘i dбә№p giбә·c giб»Ҝ nЖ°б»ӣc:
“Tiбәҝng chuông còn vбәіng bên tai,
Nghe chuông chбәЎnh nhб»ӣ Д‘бәҝn ngЖ°б»қi nЖ°б»ӣc non.
Дҗòi phen lб»ӣp lб»ӣp sб»‘ng dб»“n,
бәӨy uy Mã Viб»Үn hay hб»“n TrЖ°ng VЖ°ЖЎng?”
Hay trong
*ChЖЎi chùa HЖ°ЖЎng Tích ngâm Д‘б»Ғ* có nhбәҜc Д‘бәҝm nДғm chб»Ҝ “Nam thiên Д‘б»Ү nhбәҘt Д‘б»ҷng еҚ— еӨ© з¬¬ дёҖ жҙһ” do TД©nh Дҗô VЖ°ЖЎng Trб»Ӣnh Sâm khбәҜc nДғm 1770.
ThЖЎ ca trong tбәӯp sách Hán Nôm này thб»ғ hiб»Үn Д‘Ж°б»Јc Д‘бә·c Д‘iб»ғm thЖЎ ca giai Д‘oбәЎn cuб»‘i thбәҝ kб»· XIX - Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX cбәЈ vб»Ғ hình thб»©c thб»ғ loбәЎi lбә«n nб»ҷi dung phбәЈn бәЈnh. ThЖЎ ca giai Д‘oбәЎn này tuy chЖ°a thoát khб»Ҹi thi pháp trung Д‘бәЎi, nhЖ°ng Д‘ã là “bình cЕ© rЖ°б»Јu mб»ӣi”, Д‘iб»Ғu này có thб»ғ nhìn thбәҘy mб»ҷt cách rõ ràng qua bài
*ThЖЎ mб»«ng báo Nam phong Д‘бә§y nДғm *nói trên.
Bên cбәЎnh thЖЎ thì thб»ғ loбәЎi thЖ° б»ҹ giai Д‘oбәЎn này vбә«n hoàn toàn Д‘Ж°б»Јc viбәҝt bбәұng thЖЎ. Tác giбәЈ cб»§a nhб»Ҝng bб»©c thЖ° Д‘ã khéo léo vбәӯn dб»Ҙng sб»ұ linh hoбәЎt và Д‘б»ҷ б»©ng dб»Ҙng thб»ұc tбәҝ Д‘б»қi sб»‘ng cao cб»§a các thб»ғ thЖЎ dân tб»ҷc lб»Ҙc bát và song thбәҘt lб»Ҙc bát Д‘б»ғ viбәҝt. Hai thб»ғ thЖЎ này cách gieo vбә§n khá Д‘ЖЎn giбәЈn, cб»‘ Д‘б»Ӣnh, lбәЎi gбә§n gЕ©i, dб»… dùng chб»Ҝ, lбәЎi không hбәЎn Д‘б»Ӣnh vб»Ғ Д‘б»ҷ dài, dб»… dàng cho viб»Үc bày tб»Ҹ, gб»ӯi gбәҜm tình cбәЈm, cбәЈm xúc:
“Hoa tiên mЖ°б»Јn bút Д‘б»Ғ chб»Ҝ gбәҘm,
Kính thДғm chàng muôn dбә·m vinh an.
Cбә§u xin cho chóng khбәЈi hoàn,
Ngб»Қn cб»қ toàn thбәҜng cбәҜm ngàn Thúy SЖЎn.”
(
*ДҗбәЎi nghД© hôn ký phu nhЖ° Tây thi ca*)
“Dбә«u mong nhб»ӣ không tб»«ng oán giбәӯn,
Trai anh hùng chí vбә«n bб»‘n phЖ°ЖЎng.
VДғn minh Д‘Ж°ЖЎng hб»ҷi mб»ҹ mang,
Rб»“ng thiêng mб»«ng gбә·p sбәҘm vang dбәӯy trб»қi.
Xin gбәҜng sб»©c ra tay tài giб»Ҹi,
Дҗб»ғ dбәҘu thЖЎm dòng dõi Hб»“ng Bàng.”
(
*ДҗбәЎi nghД© thб»© tб»ӯ ký huynh nhЖ° Tây thЖ°*)
Nhб»Ҝng bб»©c thЖ° ngoài nб»ҷi dung thДғm hб»Ҹi, cбә§u chúc, còn tб»Ҹ bày nб»—i lòng thЖ°ЖЎng nhб»ӣ cб»§a ngЖ°б»қi gб»ӯi tб»ӣi ngЖ°б»қi nЖЎi xa mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c tinh tбәҝ. Дҗб»“ng thб»қi qua lб»қi lбәҪ tâm tình cб»§a hб»Қ, ta cЕ©ng thбәҘy Д‘Ж°б»Јc hoàn cбәЈnh và chí hЖ°б»ӣng cб»§a nhб»Ҝng con ngЖ°б»қi thб»қi Д‘бәЎi, ra Д‘i, ra trбәӯn vì Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc, vì chí hЖ°б»ӣng.
2.2. Câu Д‘б»‘i
Câu Д‘б»‘i cЕ©ng là thб»ғ loбәЎi chiбәҝm dung lЖ°б»Јng khá lб»ӣn trong tбәӯp sách. Tбәӯp sách ghi lбәЎi rбәҘt nhiб»Ғu câu Д‘б»‘i vб»ӣi tính б»©ng dб»Ҙng cao, tб»©c là Д‘Ж°б»Јc viбәҝt theo nб»ҷi dung và mб»Ҙc Д‘ích sб»ӯ dб»Ҙng, phбәЈn ánh Д‘Ж°б»Јc vai trò, vб»Ӣ thбәҝ cб»§a câu Д‘б»‘i trong Д‘б»қi sб»‘ng ngЖ°б»қi Viб»Үt giai Д‘oбәЎn trЖ°б»ӣc. Tб»« câu Д‘б»‘i Tбәҝt, hôn nhân, mб»«ng thб»Қ, mб»«ng thДғng chб»©c Д‘бәҝn câu Д‘б»‘i khóc ngЖ°б»қi thân, Д‘iбәҝu ngЖ°б»қi chбәҝt hay nhб»Ҝng câu Д‘б»‘i dán б»ҹ nhà, Д‘ình, miбәҝu, công Д‘Ж°б»қng… Có cбәЈ nhб»Ҝng câu Д‘б»‘i hay do tб»©c sб»ұ rбәҘt ngбә«u hб»©ng mà thành hay câu Д‘б»‘i do mб»ҷt ngЖ°б»қi ra cho mб»ҷt ngЖ°б»қi Д‘б»‘i lбәЎi. Các câu Д‘б»‘i Д‘бә·c sбәҜc có, bình thЖ°б»қng có. Nhìn chung Д‘б»Ғu tuân theo quy luбәӯt Д‘б»‘i khá chбәҜc chбәҪ:
“Nhб»ӣ thuб»ҹ ông còn ông dбәҜt cháu, cháu biбәҝt chб»Ҝng; ông nâng cháu, cháu biбәҝt cЖ°б»қi; nhбәҘc công Д‘б»©c бәҘy mà cân, nб»ҷi ngoбәЎi hai bб»Ғ, yêu thЖ°ЖЎng mб»ҷt lòng coi cЕ©ng thбәҝ.
Bây giб»қ cháu Д‘бәҝn cháu hб»Ҹi ông, ông chбәіng thЖ°a; cháu tìm ông, ông chбәіng thбәҘy; nghД© cбәЈnh tình này mà ngán, âm dЖ°ЖЎng Д‘ôi ngã, nhб»ӣ thЖ°ЖЎng chút dбәЎ biбәҝt bao nguôi.”
(
*Cháu ngoбәЎi khóc ông*)
“HЖЎn mЖ°б»қi nДғm mб»ҷt ngб»Қn bút ngôn Д‘àn, vбә«y vùng ngoài bбәҜc trong nam, dб»‘c nhiб»Үt thành gây dб»ұng lб»‘i vДғn ta, công бәҘy dб»… cùng cây cб»Ҹ mб»Ҙc.
Trong sáu tháng hai lбә§n tang báo quán, ngao ngán ngЖ°б»қi còn kбә» khuбәҘt, mб»ҹ di thбәЈo ngбәӯm ngùi màu mб»ұc cЕ©, sбә§u này theo vб»ӣi nЖ°б»ӣc mây xa.”
(
*Cб»§a Trung BбәҜc và Hб»Қc báo*)
Дҗб»“ng thб»қi tác giбәЈ rбәҘt khéo léo sб»ӯ dб»Ҙng sбәҜc thái, chб»Қn lб»Қc chi tiбәҝt phб»Ҙc vб»Ҙ cho mб»Ҙc Д‘ích viбәҝt câu Д‘б»‘i. NhЖ° cбә·p câu Д‘б»‘i sau do ông Nguyб»…n MбәЎnh Bб»—ng Д‘iбәҝu ông Phan Kбәҝ Bính, ông Bб»—ng Д‘ã trích chб»Қn nhб»Ҝng sб»ұ kiб»Үn, công viб»Үc, chí hЖ°б»ӣng, tính cách cб»§a ông Phan Kбәҝ Bính, sбәҜp Д‘бә·t chúng trong mб»ҷt cбәҘu tб»© huyб»Ғn diб»Үu cб»§a loбәЎi câu Д‘б»‘i mà viбәҝt nên nhб»Ҝng dòng ca ngб»Јi công lao ngЖ°б»қi Д‘ã khuбәҘt và bày tб»Ҹ tбәҘm lòng kính trб»Қng, nб»ғ phб»Ҙc cб»§a ông:
“Tình nбә·ng vб»ӣi giang sЖЎn, khi bôn tбә©u, khi hô hào, Nam BбәҜc hai Kб»і, làng báo sinh nhai, mбәҘy Д‘б»ҷ quб»‘c dân tâm Д‘ã mб»Үt.
Công to cùng hб»Қc giб»ӣi, nào dб»Ӣch phiên, nào trЖ°б»ӣc tác, lâm lang
(2) mбәҘy bб»ҷ, nhà Nho sб»ұ nghiб»Үp, ngàn nДғm vДғn hб»Қc sб»ӯ còn ghi.”
Nhб»Ҝng hình бәЈnh trong câu Д‘б»‘i cЕ©ng Д‘Ж°б»Јc chб»Қn lб»Қc hбәҝt sб»©c tinh tбәҝ, có dб»Ҙng ý, giàu tính biб»ғu cбәЈm, sát vб»ӣi chб»§ Д‘б»Ғ sáng tác:
“CЕ©ng muб»‘n trб»“ng nêu e quб»· khiбәҝp.
RбәҜp toan nб»• pháo sб»Ј trб»қi kinh.”
(
*Câu Д‘б»‘i Tбәҝt*)
“Bình giai lão rЖ°б»Јu Д‘ào dâng rót, vách Д‘б»Ғ thЖЎ ghi tбәЎc trДғm nДғm.
Khay hб»Јp hoan trбә§u quбәҝ bЖ°ng mб»қi, sân nб»• pháo vui mб»«ng hai hб»Қ.”
(
*Câu Д‘б»‘i hôn sб»ұ*)
б»һ các câu Д‘б»‘i trên, âm Д‘iб»Үu Д‘б»‘i âm Д‘iб»Үu, tб»« loбәЎi Д‘б»‘i tб»« loбәЎi, hình бәЈnh Д‘б»‘i hình бәЈnh, ngôn ngб»Ҝ Д‘Ж°б»Јc gб»Қt giЕ©a tб»ү mбә«n, quбәЈ thбәӯt Д‘бәЎt Д‘бәҝn Д‘б»ҷ Д‘iêu luyб»Үn cб»§a nghб»Ү thuбәӯt Д‘б»‘i.
2.3. Ai Д‘iбәҝu
Thб»ғ loбәЎi ai Д‘iбәҝu nói Д‘ây là nhб»Ҝng bài vДғn Д‘б»Қc lúc tбәҝ hoбә·c khóc thЖ°ЖЎng ngЖ°б»қi chбәҝt, bao gб»“m ai Д‘iбәҝu, vДғn tбәҝ, trЖ°б»ӣng vДғn, vãn vДғn, dùng Д‘б»ғ kб»ғ tính nбәҝt, công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt và bày tб»Ҹ tбәҘm lòng kính trб»Қng và thЖ°ЖЎng tiбәҝc cб»§a ngЖ°б»қi viбәҝt. Nб»ҷi dung chính thЖ°б»қng nói Д‘бәҝn cuб»ҷc Д‘б»қi, công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt và bày tб»Ҹ lòng tiбәҝc thЖ°ЖЎng, kính trб»Қng cб»§a ngЖ°б»қi còn sб»‘ng Д‘б»‘i vб»ӣi ngЖ°б»қi Д‘ã khuбәҘt. Vб»ӣi bб»‘ cб»Ҙc bб»‘n phбә§n: lung khб»ҹi (mб»ҹ Д‘бә§u), thích thб»ұc (kб»ғ lбәЎi công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt), ai Д‘iбәҝu (thЖ°ЖЎng tiбәҝc ngЖ°б»қi chбәҝt), ai vãn (tб»Ҹ tình thЖ°ЖЎng nhб»ӣ ngЖ°б»қi chбәҝt cб»§a ngЖ°б»қi Д‘б»©ng tбәҝ). Vб»Ғ hình thб»©c, vДғn tбәҝ có các kiб»ғu: vДғn xuôi, tán, lб»Ҙc bát, song thбәҘt lúc bát, ngЕ© ngôn, phú... VДғn tбәҝ chб»§ yбәҝu bб»ҷc lб»ҷ tình cбәЈm bi ai nên yбәҝu tб»‘ chб»§ Д‘бәЎo cб»§a nó là trб»Ҝ tình, song cЕ©ng có nhб»Ҝng bài vДғn tбәҝ thб»ғ hiб»Үn chб»©c nДғng trào lб»ҷng hay ca ngб»Јi hùng hб»“n nên giб»Қng Д‘iб»Үu trong vДғn tбәҝ cЕ©ng do Д‘ó mà Д‘a dбәЎng.
Trong tбәӯp sách có tбәҘt cбәЈ 14 bài ai Д‘iбәҝu các loбәЎi, Д‘Ж°б»Јc viбәҝt hoàn toàn bбәұng chб»Ҝ Nôm. Ngoài bài
*VДғn tбәҝ nguyб»Үt lão*, và hai bài vДғn tбәҝ quen thuб»ҷc *Tiб»Ғn quân tбәҝ tЖ°б»ӣng sД© vДғn* ( *VДғn tбәҝ tЖ°б»ӣng sД© trбәӯn vong*) và *Bài vДғn tбәҝ quan Phò mã Nguyб»…n VДғn Tánh và quan ThЖ°б»Јng thЖ° Ngô Tùng Châu* Д‘Ж°б»Јc chép lбәЎi, tбәҘt cбәЈ các bài còn lбәЎi Д‘б»Ғu sб»ӯ dб»Ҙng trong Д‘ám tang. Trong Д‘ó, có 6 bài Д‘iбәҝu tбәҝ mбә№, 1 bài tбәҝ chб»“ng, 4 bài Д‘iбәҝu viбәҝng ngЖ°б»қi quen. Các bài ai Д‘iбәҝu mang phong cách ngôn ngб»Ҝ và nghб»Ү thuбәӯt dàn trбәЈi tб»« bác hб»Қc, trau chuб»‘t (do các bбәӯc hàn lâm chбәҘp bút) Д‘бәҝn giбәЈn dб»Ӣ, dб»… hiб»ғu (do nhб»Ҝng ngЖ°б»қi thân trong gia Д‘ình viбәҝt); tб»« trang trб»Қng (tбәЎi quân doanh trЖ°б»ӣc khi ra trбәӯn, tбәЎi Д‘ám tang quan Д‘бәЎi thбә§n) Д‘бәҝn gбә§n gЕ©i (tбәЎi Д‘ám tang, Д‘i viбәҝng ngЖ°б»қi chбәҝt). Song tбәҘt cбәЈ Д‘б»Ғu lб»ҷt tбәЈ Д‘Ж°б»Јc Д‘бә§y Д‘б»§ nhб»Ҝng chб»©c nДғng cб»§a vДғn ai Д‘iбәҝu bбәұng sб»ұ linh Д‘б»ҷng và tinh tбәҝ cб»§a ngôn ngб»Ҝ, nhбәҘt là thб»© ngôn ngб»Ҝ thuбә§n Viб»Үt ta (thб»ғ hiб»Үn bбәұng chб»Ҝ Nôm).
Tùy theo Д‘б»‘i tЖ°б»Јng Д‘iб»Ғu tбәҝ, nб»ҷi dung, phЖ°ЖЎng pháp viбәҝt, ngôn ngб»Ҝ, giб»Қng Д‘iб»Үu và phong cách trong tб»«ng bài vДғn tбәҝ cЕ©ng có khác nhau, tбәЎo nên sб»ұ phong phú trong thб»ғ hiб»Үn.
Trong 6 bài Д‘iбәҝu tбәҝ mбә№, ta dб»… dàng nhбәӯn thбәҘy phong cách ngôn ngб»Ҝ khác nhau cб»§a hai tбә§ng lб»ӣp bình dân và quan lбәЎi:
*Bài vДғn con gái tбәҝ mбә№, ДҗбәЎi nghД© khóc thân mбә«u trЖ°б»ӣng vДғn, Tбәҝ thân mбә«u tiб»ғu tЖ°б»қng vДғn, Thân mбә«u Д‘бәЎi tЖ°б»қng tбәҝ vДғn, Xuân hб»“i Hàn lâm viб»Үn Kiб»ғm thбәЈo Cб»ӯ nhân PhбәЎm tiên sinh thân mбә«u quyên trбә§n môn sinh bái vãn vДғn, ДҗбәЎi nghД© Thanh Hóa Tùng chính Nguyб»…n tб»ҷc khбәҘp kбәҝ Tб»• mбә«u trЖ°б»ӣng vДғn*. Дҗбә·c biб»Үt bài vДғn tбәҝ theo lб»‘i vДғn xuôi *Thân mбә«u Д‘бәЎi tЖ°б»қng tбәҝ vДғn* nhЖ° mб»ҷt sб»ұ dung hòa hai tбә§ng lб»ӣp. Bài vДғn tбәҝ бәҘy tuy vбә«n có tính quy phбәЎm nhЖ°ng vДғn phong rõ ràng, ngôn ngб»Ҝ thuбә§n Viб»Үt trong sáng, lб»қi lбәҪ chб»Қn lб»Қc, Д‘Ж°б»Јc thб»ғ hiб»Үn rбәҘt chân thành, cбәЈm Д‘б»ҷng: “NghД© mбә№ nuôi con công trình khó nhб»Қc, khác chi vЖ°б»Јt bб»ғ trèo non... Phбә§n thб»қi khuyên con bút nghiên cбә§n kiб»Үm, phбә§n thб»қi dбәЎy con trung hiбәҝu lб»… nghД©a, phбә§n thб»қi dб»ұng viб»Үc cб»ӯa nhà, xây nб»Ғn cЖЎ nghiб»Үp, cho con Д‘Ж°б»Јc nhЖ° ngЖ°б»қi ta... Nhб»Ҝng bб»ҹi mбә№ Ж°ЖЎng Ж°б»ӣm vung trб»“ng, che sЖ°ЖЎng Д‘б»Ў nбәҜng, mб»ӣi Д‘Ж°б»Јc xanh ngб»Қn mб»ҹ cành, sai hoa kбәҝt quбәЈ... Phong cбәЈnh mбә№ mб»ҹ mang, tЖ° cЖЎ mбә№ gбә§y dб»ұng, nЖЎi chб»‘n mбә№ Д‘i vб»Ғ, dбәҘu tích vбә«n nhЖ° xЖ°a, mà mбә№ vбәҜng ngЖ°б»қi vбәҜng tiбәҝng... Xét mình con bб»ҷi bбәЎc vбәЎn phбә§n, nhб»• hбәҝt tóc kб»ғ chЖ°a hбәҝt tб»ҷi.” Nhб»Ҝng câu vДғn miêu tбәЈ súc tích, gãy gб»Қn, sб»ӯ dб»Ҙng biб»Үn pháp бә©n dб»Ҙ, so sánh làm hình бәЈnh biб»ғu Д‘бәЎt càng tДғng cao tính linh hoбәЎt, sinh Д‘б»ҷng.
Nбәҝu bài vДғn tбәҝ trên còn mang tính quy phбәЎm cao thì các bài
*Bài viбәҝng cб»§a ông Nguyб»…n VДғn VД©nh* và *Bài Д‘iбәҝu tang cб»§a quan Thiбәҝu Hà Thúc* mang Д‘бәҝn mб»ҷt cбәЈm giác mб»ӣi mб»ӣi hЖЎn, gбә§n gЕ©i vб»ӣi hiб»Үn Д‘бәЎi hЖЎn. Vì Д‘ây là nhб»Ҝng bài Д‘iбәҝu tбәҝ mang hЖЎi hЖ°б»ӣng duy tân khá cao, không phбәЈi chб»ү nhбәӯn thбәҘy qua nб»ҷi dung bài vДғn mà là ngôn tб»«, câu vДғn và nhб»Ҝng sб»ұ viб»Үc xuбәҘt hiб»Үn trong Д‘ó. *Bài Д‘iбәҝu tang cб»§a quan Thiбәҝu Hà Thúc* có vДғn phong rбәҘt rõ ràng, mбәЎch lбәЎc, trong sáng, dб»… hiб»ғu: “Tôi chб»Јt nghe quan Tuбә§n phб»§ Cung Д‘бәЎi nhân tбәЎ thбәҝ mà lòng tôi ai cбәЈm vô cùng. Lòng ai cбәЈm бәҘy chбәіng nhб»Ҝng vì tình riêng bбәұng hб»Ҝu mà thôi, lбәЎi vì nghД©a chung quan trЖ°б»қng nб»Ҝa. Ngài là ông quan có giá trб»Ӣ trong quan trЖ°б»қng, mà nay bб»Ӣ nбәЎn thì thб»ұc lбәҘy làm tiбәҝc lбәҜm…”. *Bài viбәҝng cб»§a ông Nguyб»…n VДғn VД©nh* có Д‘oбәЎn: “Ông Phan Kбәҝ Bính nay mà chбәҝt Д‘i, cái thiб»Үt thòi cho báo quán Trung BбәҜc chúng tôi, cho cбәЈ báo giб»ӣi nЖ°б»ӣc ta, trong buб»•i phôi thai này, tЖ°б»ҹng cЕ©ng to gбә§n bбәұng cái thiб»Үt thòi riêng cб»§a gia quyбәҝn ông vбәӯy.” Lб»қi lбәҪ hбә§u nhЖ° không khác gì so vб»ӣi chúng ta sб»ӯ dб»Ҙng ngày nay, cЕ©ng Д‘ã ít dùng Д‘iб»ғn cб»‘ hЖЎn. Có thб»ғ lý giбәЈi Д‘iб»Ғu này là do hai bài vДғn tбәҝ trên Д‘Ж°б»Јc viбәҝt trong giai Д‘oбәЎn “duy tân vДғn hб»Қc” vб»ӣi sб»ұ xuбәҘt hiб»Үn khá б»“ бәЎt cб»§a các tб»қ báo tân vДғn (trong *Bài viбәҝng cб»§a ông Nguyб»…n VДғn VД©nh *có nhбәҜc Д‘бәҝn 4 tб»қ báo mà ông Phan Kбәҝ Bính tб»«ng cб»ҷng tác: Дҗông DЖ°ЖЎng, Trung BбәҜc, ДҗДғng cб»• và Hб»Қc báo), nб»Ғn Tây hб»Қc Д‘ã du nhбәӯp và có бәЈnh hЖ°б»ҹng khá mбәЎnh mбәҪ Д‘бәҝn nб»Ғn tбәЈng vДғn hб»Қc nЖ°б»ӣc nhà.
Nб»ҷi dung cб»§a nhб»Ҝng bài vДғn tбәҝ trong tбәӯp sách ngoài thб»ұc hiб»Үn chб»©c nДғng kб»ғ cuб»ҷc Д‘б»қi, công Д‘б»©c cб»§a ngЖ°б»қi chбәҝt và bày tб»Ҹ lòng tiбәҝc thЖ°ЖЎng, kính trб»Қng cб»§a ngЖ°б»қi còn sб»‘ng Д‘б»‘i vб»ӣi ngЖ°б»қi Д‘ã khuбәҘt mà còn rбәҘt khách quan cho ta thбәҘy nhiб»Ғu vбәҘn Д‘б»Ғ khác cб»§a xã hб»ҷi. Ví nhЖ° mб»ҷt câu vДғn chб»©a chan nб»—i lòng cб»§a các bбәӯc trí thб»©c Д‘Ж°ЖЎng thб»қi nhЖ° sau: “Nói Д‘бәҝn hai chб»Ҝ sб»ұ nghiб»Үp trong thб»қi buб»•i này, б»ҹ tбә§ng xã hб»ҷi này, thì có nhбәҪ khiбәҝn cho nhiб»Ғu ngЖ°б»қi vбә«n cЖ°б»қi nhбәЎt. Mà nói Д‘бәҝn vДғn chЖ°ЖЎng sб»ұ nghiб»Үp cб»§a mб»ҷt ngЖ°б»қi Nam Viб»Үt ta bây giб»қ thì lбәЎi càng lбәЎ tai cho khách thбәҝ giб»ӣi nб»Ҝa.”
2.4. Phú
Phú (nghД©a Д‘en là bày tб»Ҹ, mô tбәЈ) là mб»ҷt thб»ғ vДғn có vбә§n dùng Д‘б»ғ tбәЈ cбәЈnh vбәӯt, phong tб»Ҙc hoбә·c tính tình.
Phú vб»‘n là mб»ҷt thб»ғ vДғn Trung Quб»‘c thб»Ӣnh hành vào thб»қi Hán, dùng lб»‘i vДғn có nhб»Ӣp Д‘iб»Үu, nhбәұm miêu tбәЈ, trình bày sб»ұ vбәӯt Д‘б»ғ biб»ғu hiб»Үn tЖ° tЖ°б»ҹng tình cбәЈm cб»§a tác giбәЈ. Phú có hai loбәЎi:Phú cб»• thб»ғ (theo lб»‘i xЖ°a, trЖ°б»ӣc thб»қi nhà ДҗЖ°б»қng, không hбәЎn Д‘б»Ӣnh dài ngбәҜn, niêm, Д‘б»‘i, thanh âm, chб»ү cб»‘t gieo vбә§n là Д‘б»§) và phú ДҗЖ°б»қng luбәӯt (Д‘Ж°б»Јc các thi gia tб»« Д‘б»қi ДҗЖ°б»қng vб»Ғ sau thЖ°б»қng dùng, không nhб»Ҝng có vбә§n mà phбәЈi có Д‘б»‘i, Д‘úng luбәӯt bбәұng trбәҜc và theo mб»ҷt khuôn khб»• nhбәҘt Д‘б»Ӣnh).
Phú giai Д‘oбәЎn cuб»‘i thбәҝ kб»· XIX - Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX là loбәЎi phú dùng cбәЈ biб»Ғn vДғn và vДғn xuôi, Д‘б»‘i và không Д‘б»‘i, có sб»ұ Д‘an xen giб»Ҝa ДҗЖ°б»қng phú và phú cб»• thб»ғ; nhб»Ӣp Д‘iб»Үu, âm thanh hài hòa. Дҗб»Ғ tài thЖ°б»қng chб»ү xoay quanh cuб»ҷc sб»‘ng thЖ°б»қng ngày cб»§a con ngЖ°б»қi (nhб»Ҝng sб»ұ viб»Үc, nhб»Ҝng vбәҘn Д‘б»Ғ tâm lý xã hб»ҷi) vб»ӣi Д‘бә·c Д‘iб»ғm thiên vб»Ғ tбәЈ thб»ұc, trào phúng và Д‘бәЈ kích. VДғn phong gбә§n gЕ©i, dб»… hiб»ғu. Mбә·t tЖ° tЖ°б»ҹng không còn Д‘бә·t nбә·ng ý thб»©c hб»Ү phong kiбәҝn và lб»… giáo phong kiбәҝn nhЖ° trЖ°б»ӣc Д‘ây. Thay vào Д‘ó là Д‘б»Ғ cao lб»‘i sб»‘ng lành mбәЎnh, có Д‘бәЎo Д‘б»©c.
Trong tбәӯp tài liб»Үu Hán Nôm này có chép 8 bài phú, trong Д‘ó có mбәҘy bài quen thuб»ҷc (tên tác giбәЈ Д‘Ж°б»Јc ghi trong ngoбә·c Д‘ЖЎn), gб»“m:
*Mбә№ ЖЎi con muб»‘n lбәҘy chб»“ng *(tЖ°ЖЎng truyб»Ғn cб»§a Lê Quý Дҗôn), *Thбәҝ tб»Ҙc phú *(Trбә§n VДғn NghД©a) *, Bài phú thбә§y Д‘б»“ ngông *(Nguyб»…n Khuyбәҝn) *, Phú Д‘Ж°б»Јc Д‘б»“ng tб»үnh bán thuб»‘c hoa cбә§u nhuб»ҷm thâm, RДғn cб»қ bбәЎc, Bài phú kén chб»“ng, Bài phú gái lб»Ў thì. *Hбә§u hбәҝt các bài phú Д‘б»Ғu thб»ғ hiб»Үn rõ nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm cб»§a phú giai Д‘oбәЎn này, vДғn phong gбә§n gЕ©i, dб»ғ hiб»ғu, hбә§u hбәҝt chб»ү xoay quanh cuб»ҷc sб»‘ng thЖ°б»қng ngày cб»§a con ngЖ°б»қi, nói vб»Ғ thбәҝ thái nhân tình vб»ӣi giб»Қng vДғn thiên vб»Ғ tбәЈ thб»ұc, hoбә·c mang sбәҜc thái trào phúng. Vбәӯn dб»Ҙng cбәЈ biб»Ғn vДғn và vДғn xuôi, phú Д‘б»‘i (ДҗЖ°б»қng phú) và không Д‘б»‘i (phú cб»• thб»ғ).
2.5. Hát nói
Hát nói là mб»ҷt thб»ғ thЖЎ Д‘бә·c biб»Үt, Д‘Ж°б»Јc tб»• chб»©c bб»ҹi nhбәЎc, do nhбәЎc dбә«n dбәҜt, nên hình thб»©c cб»§a nó khá uyб»ғn chuyб»ғn, có nhiб»Ғu biбәҝn thб»ғ tб»« âm luбәӯt Д‘бәҝn kбәҝt cбәҘu lб»қi thЖЎ. Дҗây là mб»ҷt thб»ғ thЖЎ cách luбәӯt Д‘Ж°б»Јc sáng tбәЎo trên cЖЎ sб»ҹ truyб»Ғn thб»‘ng thЖЎ ca trung Д‘бәЎi, chб»Ӣu sб»ұ quy Д‘б»Ӣnh cб»§a các quy chuбә©n mб»№ hб»Қc trung Д‘бәЎi nên phбәЈi tuân theo nhб»Ҝng quy phбәЎm vДғn chЖ°ЖЎng cб»§a thб»қi Д‘бәЎi. NhЖ°ng mб»ҷt mбә·t do nhu cбә§u thб»ғ hiб»Үn nб»ҷi dung tЖ° tЖ°б»ҹng phóng khoáng, tâm sб»ұ cá nhân muб»‘n thoát khб»Ҹi ràng buб»ҷc cб»§a các chбәҝ Ж°б»ӣc xã hб»ҷi Д‘Ж°ЖЎng thб»қi, mбә·t khác, nhб»қ sб»ұ nâng Д‘б»Ў cб»§a nhбәЎc Д‘iб»Үu nên cách gieo vбә§n, tбәЎo nhб»Ӣp, chб»Қn tб»«, Д‘бә·t câu khá tб»ұ do.
Trong tбәӯp sách có tбәҘt thбәЈy 7 bài hát nói: 2 bài cùng tб»ұa Д‘б»Ғ
*Hát nói, Mб»«ng quan Quбәӯn Thб»‘ng chбәҝ Nguyб»…n Hб»Ҝu Дҗб»ҷ, Giб»Ҝ Д‘бәЎo hiбәҝu trung, Hát sinh nhбәӯt, Ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n* và *Bài hát nói em gб»ҹi cho anh б»ҹ ngoбәЎi quб»‘c Д‘бәЎi nghД© thб»© tб»ӯ Nguyб»…n Khôi.* Có bài Д‘б»§ khб»•, có bài dôi khб»•, có bài có mЖ°б»Ўu, có bài không mЖ°б»Ўu, Д‘б»Ғ tài tб»Ҹ chí, ca ngб»Јi non sông Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc hay tâm tình.
Kбәҝt cбәҘu mб»ҷt bài hát nói gб»“m hai phбә§n: phбә§n hát mЖ°б»Ўu và phбә§n hát nói. MЖ°б»Ўu là nhб»Ҝng câu lб»Ҙc bát Д‘i kèm vб»ӣi bàihát nóinhбәұm tóm tбәҜt ý nghД©a bao trùm cб»§a cбәЈ bài. MЖ°б»Ўu có thб»ғ Д‘бә·t б»ҹ Д‘бә§u bài (gб»Қi là mЖ°б»Ўu Д‘бә§u) hoбә·c cuб»‘i bài (gб»Қi là mЖ°б»Ўu hбәӯu). Tuy nhiên, trong thб»ұc tбәҝ sáng tác và diб»…n xЖ°б»ӣng không phбәЈi bài nào cЕ©ng có mЖ°б»Ўu. Có nhб»Ҝng bài không có mЖ°б»Ўu, có bài không có mЖ°б»Ўu Д‘бә§u mà chб»ү có mЖ°б»Ўu hбәӯu; hoбә·c ngЖ°б»Јc lбәЎi chб»ү có mЖ°б»Ўu hбәӯu mà không có mЖ°б»Ўu Д‘бә§u.
Trong bài
*Ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n* có mбәҘy câu mЖ°б»Ўu nhЖ° sau:
“Nay mб»«ng có chúa ThuбәҘn Nghiêu,
Gió nhân mЖ°a huб»Ү khбәҜp Д‘б»Ғu muôn dân.
Ngб»ӯa tin ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n,
Cб»Ҹ hoa Д‘ón rЖ°б»ӣc xa gбә§n ngб»Јi khen.”
MбәҘy câu mЖ°б»Ўu này mб»ҹ Д‘бә§u bài hát nói nhЖ° mб»ҷt cách thб»©c diб»…n dб»Ӣch: nêu ý bao trùm toàn bài trЖ°б»ӣc rб»“i Д‘i vào chi tiбәҝt sau.
Ngoài phбә§n mЖ°б»Ўu, phбә§n chính vДғn cб»§abài hát nóichính cách gб»“m mЖ°б»қi mб»ҷt câu chia làm ba trб»• (khб»•) hoбә·c sáu trб»•. Cách phân chia bб»‘ cб»Ҙc phбә§n hát nói và tên gб»Қi cб»§a các Д‘oбәЎn lб»қi là dб»ұa vào chб»©c nДғng và Д‘б»Ӣnh danh cб»§a các tiбәҝt Д‘oбәЎn trong Д‘iб»Үu hát.
Mб»ҷt bài hát nói biбәҝn thб»ғ thì sб»‘ câu cб»§a khб»• giб»Ҝa có thб»ғ tДғng (gб»Қi là “dôi khб»•”) hoбә·c giбәЈm (gб»Қi là “thiбәҝu khб»•”).
Sб»‘ tiбәҝng trong câu vб»«a có hбәЎn Д‘б»Ӣnh vб»«a tб»ұ do. HбәЎn Д‘б»Ӣnh là б»ҹ hai câu thЖЎ б»ҹ khб»• giб»Ҝa (nhбәҘt thiбәҝt phбәЈi là ngб»Ҙ ngôn hay thбәҘt ngôn), các câu mЖ°б»Ўu (phбәЈi là lб»Ҙc bát) và câu cuб»‘i (phбәЈi Д‘úng sáu tiбәҝng). Các câu còn lбәЎi thì có thб»ғ kéo dài hoбә·c rút ngбәҜn tuб»і ý.
Bài
*Hát nói* (1) trong tбәӯp sách có tбәҘt thбәЈy 11 câu:
“Thiên sinh ngã tài tбәҘt hб»Ҝu dб»Ҙng
(3),
Phong lЖ°u vui mà cùng túng cЕ©ng vui.
Viб»Үc sб»ӯ kinh cб»‘ sб»©c dùi mài,
Khi gбә·p gб»Ў thiбәҝu gì vui vб»ӣi thú.
Trên vai nбә·ng cù lao Д‘ôi chб»Ҝ,
Chí nam nhi sinh tб»ӯ chi nài.
ДҗЖ°б»қng hiбәҝu trung muб»‘n vбә№n hòa hai,
Âu ta phбәЈi cùng Д‘б»қi mà Д‘Ж°a Д‘бә©y.
Дҗá còn mòn trong khi nЖ°б»ӣc chбәЈy,
SбәҜt cб»© mài cЕ©ng nбәЈy nên kim.
Ai ЖЎi có chí thì nên.”
Có thб»ғ nói Д‘ây là mб»ҷt bài hát nói Д‘iб»ғn hình Д‘б»§ sб»‘ câu. Còn bài
*Ngб»ұ giá bбәҜc tuбә§n* thì có hiб»Үn tЖ°б»Јng “dôi khб»•”:
“Vân di trД© vД© khai cung phiбәҝn,
Nhбәӯt nhiб»…u long lân thб»©c Thánh nhan
(4).
Xuб»‘ng hành cung tбәҘu khúc Nam sЖЎn,
Lòng cб»• vЕ© hân hoan Д‘à xiбәҝt kб»ғ.
Mб»«ng lбәЎi gбә·p thái bình nghi vб»Ү,
Cuб»ҷc thanh bình lЖ°ЖЎng tб»ғ minh quân.
Hб»ҷi y thЖ°б»қng kбәҝt nghД©a giao lân,
Xét phong hóa thб»ғ tình dân là thбәЎnh cб»ӯ.
Chб»§ khách tình vui hàng nhбәЎn tб»ұ,
Thбә§n dân mбәҜt ngóng chiбәҝu rб»“ng bay.
Kб»ғ tб»« Nam BбәҜc Дҗông Tây,
Дҗâu nghe thбәҘy cЕ©ng vui vбә§y mб»«ng rб»Ў.
Muôn tuб»•i chúc Д‘бәҘng vì Thiên tб»ӯ,
KhбәҜp toàn kб»і Д‘б»Ғu dбәӯy chб»Ҝ tung hô.
Nhб»ӣ ngày loan giá Дҗông Дҗô,
Âu vàng vб»Ҝng Д‘бә·t dЖ° Д‘б»“ nЖ°б»ӣc ta.
Là ngày mЖ°б»қi sáu tháng ba.”
Vб»Ғ mбә·t vбә§n, Д‘iб»Үu, hát nói thuб»ҷc phбәЎm trù âm nhбәЎc Д‘òi hб»Ҹi kiбәҝn thб»©c chuyên môn mб»ӣi có thб»ғ thбәҘu hiб»ғu và nhбәӯn Д‘б»Ӣnh Д‘Ж°б»Јc. Vб»ӣi lЖ°б»Јng kiбәҝn thб»©c б»ҹ khía cбәЎnh này có giб»ӣi hбәЎn, chúng tôi chб»ү Д‘Ж°a ra nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm chung, không dám mбәЎo muб»ҷi nhбәӯn xét vб»Ғ các tác phбә©m thб»ғ loбәЎi này mб»ҷt cách tùy tiб»Үn.
2.6. Khúc
Khúc (hay còn Д‘Ж°б»Јc gб»Қi là tán khúc) là mб»ҷt hình thб»©c thЖЎ ca cб»• cб»§a Trung Quб»‘c, gбәҜn chбә·t vб»ӣi âm nhбәЎc, có nб»ҷi dung trб»Ҝ tình, ra Д‘б»қi trên cЖЎ sб»ҹ nhб»Ҝng lб»қi ca Д‘iб»Үu hát dân gian Д‘б»қi Kim (1115-1234) và phát triб»ғn mбәЎnh mбәҪ б»ҹ Д‘б»қi Nguyên (1280-1368).
Khúc rбәҘt giб»‘ng mб»ҷt thб»ғ thЖЎ cб»• khác cб»§a Trung Quб»‘c là tб»« vì cбәЈ hai Д‘б»Ғu có sб»ұ kбәҝt hб»Јp giб»Ҝa lб»қi thЖЎ và âm nhбәЎc, Д‘б»Ғu có nhб»Ҝng hình thб»©c cб»§a câu thЖЎ tб»ұ do. Sб»ұ phân biб»Үt giб»Ҝa tб»« và khúc chб»ү б»ҹ mб»©c Д‘б»ҷ: khúc kбәҝt hб»Јp vб»ӣi âm nhбәЎc chбә·t chбәҪ hЖЎn tб»«, sб»‘ chб»Ҝ trong khúc không cб»‘ Д‘б»Ӣnh nhЖ° б»ҹ tб»«; ngôn ngб»Ҝ trong khúc mang tính chбәҘt thông tб»Ҙc, gбә§n vб»ӣi khбә©u ngб»Ҝ hЖЎn so vб»ӣi ngôn ngб»Ҝ cб»§a tб»«; khúc gieo vбә§n rбәҘt dày, và có mб»ҷt sб»‘ quy Д‘б»Ӣnh phiб»Ғn toái, mбә·t khác lбәЎi có chб»— rб»ҷng rãi hЖЎn tб»«: thanh “nhбәӯp” б»ҹ khúc hòa tan vào các thanh “bình, thЖ°б»Јng , khб»©”, lбәЎi có thб»ғ hб»Јp vбә§n vб»ӣi nhau. Nói cách khác “bбәұng” có thб»ғ hб»Јp vбә§n vб»ӣi “trбәҜc”.
Toàn tбәӯp tЖ° liб»Үu Hán Nôm này chб»ү có 2 bài khúc:
*Tбә·ng chính Д‘бәЎi trang nhân thбәӯp thб»§ ca nhбәҘt khúc* và *Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng*.
Khúc б»ҹ Д‘ây mang tính âm nhбәЎc rбәҘt Д‘бәӯm, có sб»ұ kбәҝt hб»Јp nhбәЎc cб»Ҙ khi diб»…n hб»Қa. Khúc mang nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm thб»ғ loбәЎi nhЖ° ngôn tб»« mang tính thông tб»Ҙc, gбә§n vб»ӣi Д‘б»қi sб»‘ng, gieo vбә§n rбәҘt dày và Д‘б»ҷ dài tб»ұ do. Дҗây là mб»ҷt trong nhб»Ҝng thб»ғ loбәЎi vДғn hб»Қc Trung Quб»‘c nên các tác phбә©m có mбәӯt Д‘б»ҷ xuбәҘt hiб»Үn cб»§a tб»« Hán Viб»Үt khá dày Д‘бә·c.
Khúc có Д‘бә·c Д‘iб»ғm nб»ҷi dung chб»§ yбәҝu là bб»ҷc lб»ҷ nб»—i lòng cá nhân, nói lên tình cбәЈm cá nhân, tбәЈ nhб»Ҝng cбәЈnh cá nhân thЖ°б»қng tiбәҝp xúc. Nhб»Ҝng câu thЖЎ bб»ҷc lб»ҷ ý thích và lб»‘i sб»‘ng cб»§a bбәЈn thân tác giбәЈ mб»ҷt cách hбәҝt sб»©c phóng khoáng, tб»ұ nhiên:
“Tuyбәҝt nguyб»Үt phong hoa ngô hбәЈo lб»Ҝ,
Cách Дғn chЖЎi vui thú Khб»•ng Nhan.”
(
*Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng*)
“Chén tбәЎc thù say vб»ӣi nЖ°б»ӣc non,
ДҗбәҜc ý thuб»ҹ phách dб»“n trб»‘ng Д‘iб»ғm.
NgЖ°б»қi thanh lб»Ӣch cбәЈnh mб»№ miб»Ғu nào kém,
Quáng màu thêm vбә» gбәҘm lбәЎi nhiб»Ғu hoa.
Rб»Ў ràng ta lбәЎi vб»ӣi ta!”
(
*Tбә·ng chính Д‘бәЎi trang nhân thбәӯp thб»§ ca nhбәҘt khúc*)
Vб»Ғ mбә·t tình cбәЈm, nó sáng sб»§a, hào phóng nhЖ°ng xét vб»Ғ mбә·t Д‘б»Ғ tài, vбә«n còn tràn ngбәӯp tình Д‘iб»Үu cб»§a tбә§ng lб»ӣp trí thб»©c, và lбәЎi có cái khí phách cб»§a Tô Thб»©c hay Lб»Ҙc Du.
“Non nЖ°б»ӣc có tình say khách rЖ°б»Јu,
Gió mЖ°a ra tб»© giб»Ҙc ngЖ°б»қi ca.
Cuб»ҷc thЖ°б»ҹng du sбәЈng thú yên hà,
Дҗem thбәҝ vб»Ӣ Д‘iб»ғm lên trà mбәҘy chén.”
(
*Tбә·ng chính Д‘бәЎi trang nhân thбәӯp thб»§ ca nhбәҘt khúc*)
“Bбәҝn Tб»‘ng Giang Д‘бәұm thбәҜm xuân hòa,
Màn Mã Tб»ӯ trбәЈi bб»‘n mùa lЖ°u loát.
Khi gió mát nhб»ҹn nhЖЎ vб»Ӣnh tuyбәҝt,
Lúc trДғng thanh thЖЎ thбә©n nhìn hoa.”
(
*Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng*)
Vб»Ғ hình thб»©c, khúc dб»ұa vào khúc Д‘iб»Үu mà sáng tác, Д‘б»“ng thб»қi hoà âm nhбәЎc vào Д‘б»ғ hát. Vб»Ғ âm vбәӯn, phàm nhб»Ҝng chб»Ҝ hiб»Үp vбәӯn Д‘б»Ғu có thб»ғ áp vбәӯn vб»ӣi nhau, Д‘ã không gò bó vб»Ғ bбәұng trбәҜc, lбәЎi không gò bó vб»Ғ sб»‘ vбә§n. Vбәӯy nên ngЖ°б»қi làm tán khúc Д‘Ж°б»Јc tб»ұ do diб»…n tбәЈ tình cбәЈm, tЖ° tЖ°б»ҹng hЖЎn. Khúc không có sб»ұ gò bó vб»Ғ câu dài ngбәҜn, câu ngбәҜn nhбәҘt cб»§a tán khúc có thб»ғ chб»ү có mб»ҷt hai chб»Ҝ, câu dài nhбәҘt có thб»ғ Д‘бәҝn mбәҘy chб»Ҙc chб»Ҝ.
“Khi cung Д‘àn Д‘б»Қ ngón Bá Nha,
Khúc cб»ӯu phб»Ҙng mбәҘy dây thánh thót.
Khi nét vбәҪ Д‘ua tài VЖ°ЖЎng Cбәӯt,
Дҗб»“ bát tiên mбәҘy nét lЖ°a thЖ°a.
Khi mб»ҷt vài cuб»ҷc cб»қ,
Khi nДғm ba ván kiб»Үu.
Khi di tЖ° bбә§u tiên rót rЖ°б»Јu,
Khi di tình bút thánh Д‘б»Ғ thЖЎ.”
(
*Thб»Ҙc Д‘Ж°б»қng*)
Tuy hai tác phбә©m khúc trong tбәӯp sách chЖ°a thб»ғ hiб»Үn rõ nét lбәҜm Д‘iб»Ғu này, nhЖ°ng vбә«n cho ta nhбәӯn thбәҘy Д‘Ж°б»Јc Д‘б»ҷ chênh lб»Үch chб»Ҝ cб»§a các câu thЖЎ khá rõ ràng.
2.7. Biб»ғu
Biб»ғu là bài vДғn cб»§a thбә§n dân dâng lên vua Д‘б»ғ chúc mб»«ng, tбәЎ ЖЎn hoбә·c bày tб»Ҹ
[nguyб»Үn vб»Қng](http://vi.wiktionary.org/wiki/nguy%E1%BB%87n_v%E1%BB%8Dng). Biб»ғu Д‘Ж°б»Јc viбәҝttheo [lб»‘i](http://vi.wiktionary.org/wiki/l%E1%BB%91i) vДғn biб»Ғn ngбә«u. *Tб»қ biб»ғu cб»§a Báo quán Chúc Д‘б»©c* viбәҝt dâng lên cho vua KhбәЈi Дҗб»Ӣnh nhân chuyбәҝn bбәҜc du cб»§a Hoàng Д‘бәҝ. Nб»ҷi dung ca ngб»Јi nб»Ғn thái bình cб»§a Д‘бәҘt nЖ°б»ӣc: “Mây Д‘ã lành, sao Д‘ã sáng, vбә» trùng quang rб»ұc rб»Ў thái bình Ngu”. Tán tб»Ҙng công Д‘б»©c cб»§a các vб»Ӣ tiên vЖ°ЖЎng: “Дҗб»©c Thánh Tб»• Nhân Hoàng Д‘бәҝ lЖ°u Д‘б»Ғ nét ngб»Қc, mбәҘy muôn Д‘б»қi còn tбәЎc núi ghi sông; Дҗб»©c Hiбәҝn Tб»• ChЖ°ЖЎng Hoàng Д‘бәҝ ngâm vб»Ӣnh câu thбә§n, mЖ°б»қi ba xб»© thбәЈy ca công tб»Ҙng Д‘б»©c....”, “Ngб»ӯa xem Nùng NhД© nЖ°б»ӣc non Д‘à xây Д‘úc cõi thбә§n châu. TrбәЈi mбәҘy xuân thu cây cб»Ҹ, vбә«n gб»ҷi nhuбә§n ЖЎn ngб»ұ giá”. Và bày tб»Ҹ lòng biбәҝt ЖЎn Д‘б»‘i vб»ӣi Hoàng Д‘бәҝ Д‘Ж°ЖЎng thб»қi Д‘б»‘i vб»ӣi viб»Үc Д‘ã “chб»ҹ che” cho báo quán: “ Báo quán Дҗб»“ng nhân chúng tôi, quб»і hoбәҜc lòng thành, phб»ү phong tài mб»Қn. Nhб»қ lЖ°б»Јng thánh trб»қi che Д‘бәҘt chб»ҹ, mб»ҹ lб»‘i cбә§u ngôn; Дҗem báo chЖ°ЖЎng mõ gõ chuông khua, giúp phбә§n khai hóa. TrбәЈi lòng xuб»‘ng hб»Қa may muôn Д‘Ж°б»Јc mб»ҷt; Nhб»қ ЖЎn trên rб»ҷng bб»Ҹ chín làm mЖ°б»қi. Дҗбә§u ngб»ұa ngóng trông, mбә·t rб»“ng Д‘oái tб»ӣi. KhбәҜp toàn kб»і Д‘б»Ғu dбәӯy tiбәҝng tung hô, dЖ°б»ӣi chín bб»Ү nguyб»Үn nói lб»қi phong chúc.” Lб»қi lбәҪ Д‘бәЎt Д‘Ж°б»Јc Д‘б»ҷ trau chuб»‘t, thб»ғ hiб»Үn Д‘Ж°б»Јc sб»ұ kính trб»Қng. Bб»‘ cб»Ҙc bài vДғn logic, cách hành vДғn mбәЎch lбәЎc, nêu bбәӯt Д‘Ж°б»Јc các ý. Nhб»Ҝng cб»Ҙm tб»«, câu mang tích chбәҘt Д‘б»‘i ngбә«u có sб»ұ chб»Қn lб»Қc hình бәЈnh và tб»« ngб»Ҝ rбәҘt tinh tбәҝ.
2.8. VДғn phб»• khuyбәҝn
VДғn phб»• khuyбәҝn là thб»ғ loбәЎi vДғn hб»Қc có tб»« rбәҘt sб»ӣm, song ít ngЖ°б»қi biбәҝt Д‘бәҝn. Là bài vДғn Д‘Ж°б»Јc viбәҝt ra vб»ӣi mб»Ҙc Д‘ích kêu gб»Қi lòng hбәЈo tâm, sб»ұ Д‘óng góp cб»§a cб»ҷng Д‘б»“ng cho viб»Үc xây dб»ұng hay tu bб»• các công trình công cб»ҷng hay tín ngЖ°б»Ўng, tôn giáo: nhЖ° xây chùa, sб»ӯa cбә§u...
Bài vДғn phб»• khuyбәҝn cб»§a ông nho Khôi Trì lб»қi lбәҪ ngбәҜn gб»Қn mà hàm súc, tinh tбәҝ cбәЈm Д‘б»ҷng lòng ngЖ°б»қi: “Chб»«ng mбәЈng rбәұng: б»һ lành rб»“i lбәЎi gбә·p lành, then báo б»©ng quб»· thбә§n khép mб»ҹ; Làm phúc бәҜt là Д‘Ж°б»Јc phúc, khuôn tài bб»“i tбәЎo hóa Д‘úc tô. Viб»Үc tб»« bi xem cЕ©ng nhiб»Үm màu; ДҗЖ°б»қng phЖ°ЖЎng tiб»Үn phбәЈi cùng san sбә»… Song nhác thбәҘy mб»ҷt câu khuyбәҝn thiб»Үn, lòng nhân nhân sao nб»Ў Д‘б»ғ kinh trДғn
(5); RбәҜp rб»§ nhau nhбәҘt Д‘б»ҷ kinh doanh, hб»“ thu thб»§y lбәЎi thêm vб»«ng phách thб»Ҹ. Ví không cбәӯy thбәӯp phЖ°ЖЎng tЖ° cбәҘp, cб»«u thiên kim nào phбәЈi chiбәҝc dб»Ӣch hб»“. Vбәӯy nên Д‘em chб»Ҝ Nam ra khuyên lòng cб»‘ hб»Ҝu. Viб»Үc doanh tбәЎo kбә» giúp công ngЖ°б»қi giúp cб»§a, dбә«u Дҗông Ngô Tây Sб»ҹ nЖЎi xa xôi còn gбәҜng sб»©c nб»Ҝa Д‘б»“ng châu; Lòng tín thành nhiб»Ғu làm phúc, ít làm duyên. Дҗã BбәҜc Дҗбә©u Nam Tào sб»• biên chép khбәҜp chú tên nào lбәӯu bút.” Còn khéo léo dб»Ҙng Д‘iб»ғn cб»‘ “Dб»Ӣch kinh viбәҝt: ‘Tích thiб»Үn chi gia tбәҘt hб»Ҝu dЖ° khánh.’ (6)”
Tác giбәЈ trình bày vб»ӣi phong thái Д‘Д©nh Д‘бәЎc, nêu bбәӯt Д‘Ж°б»Јc nguyên nhân và mб»Ҙc Д‘ích cб»§a sб»ұ viб»Үc, lбәЎi hбәҝt sб»©c ý nhб»Ӣ, giàu hình бәЈnh. Дҗây quбәЈ thбәӯt là mб»ҷt bài vДғn hay, có giá trб»Ӣ cao cбәЈ trên thб»ұc tбәҝ lбә«n nghб»Ү thuбәӯt vДғn chЖ°ЖЎng.
2.9. Tб»«
Do бәЈnh hЖ°б»ҹng cб»§a vДғn hб»Қc, vДғn hóa Trung Hoa, các nЖ°б»ӣc trong khu vб»ұc nhЖ° Viб»Үt Nam và Nhбәӯt BбәЈn Д‘б»Ғu có tiбәҝp thu thб»ғ loбәЎi tб»«.
Tб»« có sб»‘ chб»Ҝ cб»‘ Д‘б»Ӣnh, cách luбәӯt nghiêm ngбә·t, câu dài ngбәҜn, và phб»‘i hб»Јp chбә·t chбәҪ vб»ӣi âm nhбәЎc.
Mб»—i Д‘iб»Үu tб»« có mб»ҷt tб»« phб»•. Дҗiб»Үu ngбәҜn nhбәҘt là
*Trúc chi tб»«* (14 chб»Ҝ), dài nhбәҘt là *Oanh Д‘б»Ғ tб»ұ* (240 chб»Ҝ). Nhб»Ҝng Д‘iб»Үu tЖ°ЖЎng Д‘б»‘i dài, thЖ°б»қng chia làm hai Д‘oбәЎn, công thб»©c có thб»ғ giб»‘ng nhau hoбә·c hoàn toàn khác nhau. Sб»‘ chб»Ҝ trong câu có thб»ғ dài trên mЖ°б»қi chб»Ҝ, cЕ©ng có thб»ғ chб»ү là mб»ҷt chб»Ҝ.
Bài tб»«
*Gбә·p anh hùng* thuб»ҷc “huyб»Ғn ca Д‘iб»Үu”, sб»‘ chб»Ҝ trong câu dài ngбәҜn khác nhau, nhб»Ӣp Д‘iб»Үu biбәҝn hóa linh hoбәЎt, tiбәҝt tбәҘu khá nhanh:
“CЖЎn phong trбә§n, tay khí vЕ©
(7),
Nay mб»ӣi tб»Ҹ, mб»ӣi tб»Ҹ tài tình.
Thôi thôi thб»ұc gбә·p buб»•i danh dЖ°ЖЎng danh.
NgбәҜm trб»қi xanh, mб»ҹ hб»ҷi hoàn doanh,
Bày cuб»ҷc Д‘ua tranh, xui nên chuyб»Үn.
Vang châu huyб»Үn, lбәҜm chuyб»Үn kì thay!
Ai là kбә» kб»Ӣch liб»Үt tay ra tay?
Nay mб»«ng thay!
Cб»қ mб»ҹ gió bay, trб»‘ng dб»ҷng trб»қi lay,
Trông ra dбәЎng, nguy nga trбәЎng,
Chб»©c trб»Қng quyб»Ғn cao,
Nghiêng trб»қi bб»ғ, lбә·ng lбәҪ xiбәҝt bao!
XЖ°a phб»ү nguyб»Үn, rày Ж°б»ӣc mai ao,
Ngày khát Д‘êm khao.
NgЖ°б»қi ngЖ°б»қi Д‘âu, tung hoành thбәҝ?
Mб»ӣi hay biбәҝt tay anh hùng.”
Luбәӯt bбәұng trбәҜc cб»§a tб»« rбәҘt chбә·t chбәҪ, nhìn chung không có lб»Ү “bбәҘt luбәӯn” nhЖ° б»ҹ thЖЎ
[ДҗЖ°б»қng luбәӯt](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_lu%E1%BA%ADt).
Mб»ҷt bài có thб»ғ dùng nhiб»Ғu vбә§n. Vбә§n có trбәҜc hoбә·c bбәұng, hoбә·c cбәЈ hai xen kбәҪ. Trình tб»ұ gieo vбә§n б»ҹ tб»« cЕ©ng rбәҘt Д‘a dбәЎng, có thб»ғ là
*vбә§n liб»Ғn, vбә§n gián cách, vбә§n ôm*... Qua Д‘oбәЎn trích trên, ta có thб»ғ dб»… dàng thбәҘy sб»ұ liên tб»Ҙc và linh diб»Үu trong kiб»ғu giao vбә§n cб»§a tб»«. **3. ** **Giá trб»Ӣ cб»§a tбәӯp sách**
Trên Д‘ây là nhб»Ҝng nhбәӯn xét, Д‘ánh giá mà chúng tôi Д‘ã rút ra Д‘Ж°б»Јc và trình bày Д‘бәҝn bбәЎn Д‘б»Қc sau khi tìm hiб»ғu cб»Ҙ thб»ғ tб»«ng tác phбә©m mà mình Д‘ã Д‘б»Қc Д‘Ж°б»Јc.
Còn xét trên bб»‘ cб»Ҙc chung, tб»©c Д‘бә·t toàn tбәӯp sách vào giai Д‘oбәЎn vДғn hб»Қc cuб»‘i thбәҝ kб»· XIX - Д‘бә§u thбәҝ kб»· XX thì nhìn chung tбәӯp sách có Д‘б»Ғ tài sáng tác phong phú, thành phбә§n sáng tác Д‘a dбәЎng, tб»« quan lбәЎi, vДғn nhân Д‘бәҝn hб»Қc trò, thЖ°б»қng dân, ngЖ°б»қi buôn bán… Дҗây cЕ©ng là giai Д‘oбәЎn chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ Д‘ã thông dб»Ҙng, ngЖ°б»қi tuyб»ғn soбәЎn là mб»ҷt trí thб»©c tân thб»қi, có lбәҪ không rành chб»Ҝ Nôm nhЖ° các bбәӯc tiб»Ғn bб»‘i (nhб»Ҝng trЖ°б»қng hб»Јp viбәҝt chб»Ҝ Quб»‘c ngб»Ҝ thay chб»Ҝ Nôm Д‘ã nói trên) nhЖ°ng quyбәҝt chung tay gìn giб»Ҝ, phát huy mб»ҷt di sбәЈn vДғn hoá - tinh thбә§n quý báu cб»§a dân tб»ҷc. Дҗây là mб»ҷt Д‘iб»Ғu hбәҝt sб»©c Д‘áng quý.
Nhб»Ҝng biб»ғu hiб»Үn mang tính thб»қi Д‘бәЎi nhЖ°: sб»ұ xuбәҘt hiб»Үn cб»§a cб»§a các nhân vбәӯt nhЖ° Phan Bб»ҷi Châu, Phan Châu Trinh, nhб»Ҝng ngЖ°б»қi Д‘i tiên phong trong các phong trào chб»‘ng Pháp giбәЈi phóng dân tб»ҷc cho thбәҘy vб»Ӣ trí cб»§a nhб»Ҝng ngЖ°б»қi anh hùng бәҘy trong lòng dân là không nhб»Ҹ. Tuy nhiên, trong mб»ҷt giai Д‘oбәЎn phong trào yêu nЖ°б»ӣc diб»…n ra mбәЎnh mбәҪ, tбәӯp sách lбәЎi khá “xб»ӯ”, không hб»Ғ bб»ҷc lб»ҷ quan Д‘iб»ғm chính trб»Ӣ mб»ҷt cách rõ ràng. Sб»ұ phân kб»і Nam - Trung - BбәҜc Д‘Ж°б»Јc nhбәҜc Д‘бәҝn nhiб»Ғu trong các tác phбә©m thЖЎ vДғn. Tб»« “chính phб»§” (bб»ҷ máy cai trб»Ӣ do Thб»ұc dân Pháp thiбәҝt lбәӯp) xuбәҘt hiб»Үn song song vб»ӣi các cб»Ҙm tб»« nhЖ° “các quan An Nam” và các chб»©c quan nhЖ° “Tuбә§n phб»§”, “VДғn minh Д‘iб»Үn ДҗбәЎi hб»Қc sД©” (Д‘бәЎi diб»Үn cб»§a triб»Ғu Д‘ình phong kiбәҝn) trong bài
* Bài Д‘iбәҝu tang cб»§a quan Thiбәҝu Hà Thúc *cho ta thбәҘy
Ngoài ra, trong tбәӯp tài liб»Үu Hán Nôm này cЕ©ng có nhб»Ҝng sáng tác cб»§a nб»Ҝ giб»ӣi, nб»Ҝ hб»Қc sinh… phбә§n nào cho thбәҘy vai trò cб»§a các ngòi bút nб»Ҝ Д‘ã Д‘Ж°б»Јc công nhбәӯn trong giб»ӣi vДғn chЖ°ЖЎng.
Nhб»Ҝng tác phбә©m trong tбәӯp sách ngoài viб»Үc khбәіng Д‘б»Ӣnh Д‘Ж°б»Јc vai trò, vб»Ӣ trí cб»§a chúng trong xã hб»ҷi Д‘Ж°ЖЎng thб»қi; thб»ғ hiб»Үn rõ nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm hình thб»©c thб»ғ loбәЎi, yбәҝu tб»‘ tб»« chЖ°ЖЎng mà tác giбәЈ cб»‘ tình vбәӯn dб»Ҙng; còn rбәҘt vô tình và khách quan Д‘б»ғ con ngЖ°б»қi ngày nay, khi nghiên cб»©u, có thб»ғ phát hiб»Үn ra nhб»Ҝng Д‘бә·c Д‘iб»ғm vДғn tб»ұ, ý thб»©c hб»Ү, vДғn hóa - xã hб»ҷi lúc bбәҘy giб»қ rбәҘt rõ nét. Vб»ӣi lЖ°б»Јng thông tin nб»ҷi tбәЎi nhЖ° trên cб»§a nhб»Ҝng tác phбә©m Д‘Ж°б»Јc tuyб»ғn soбәЎn trong tбәӯp sách cùng vб»ӣi giá trб»Ӣ vб»Ғ nghб»Ү thuбәӯt vДғn chЖ°ЖЎng cб»§a chúng, chúng tôi có thб»ғ khбәіng Д‘б»Ӣnh: Дҗây thбәӯt sб»ұ là mб»ҷt tбәӯp di sбәЈn Hán Nôm có giá trб»Ӣ trên các phЖ°ЖЎng diб»Үn VДғn hб»Қc - Nghб»Ү thuбәӯt, VДғn hб»Қc sб»ӯ, VДғn hóa hб»Қc và Hán Nôm hб»Қc cбә§n Д‘Ж°б»Јc gìn giб»Ҝ, khai thác và giб»ӣi thiб»Үu rб»ҷng rãi trên các phЖ°ЖЎng tiб»Үn truyб»Ғn thông Д‘бәЎi chúng.
**Chú thích**
(1) Nguyên vДғn thiбәҝu mб»ҷt chб»Ҝ.
(2) зҗі зҗ…: Tên nhб»Ҝng loбәЎi ngб»Қc quý, б»ҹ Д‘ây chб»ү mбәҘy bб»ҷ sách cб»§a Phan Kбәҝ Bính.
(3) Nguyên vДғn trong
*TЖ°ЖЎng tiбәҝn tб»ӯu* (Lý BбәЎch): еӨ© з”ҹ жҲ‘ жүҚ еҝ… жңү з”Ё Trб»қi sinh thân ta бәҜt có chб»— dùng.
(4) Nguyên vДғn trong
*Thu hб»©ng-kб»і ngЕ©* (Дҗб»— Phб»§): йӣІ з§» йӣү е°ҫ й–Ӣ е®® жүҮ, ж—Ҙ з№һ йҫҚ йұ— иӯҳ иҒ– йЎҸ QuбәЎt lông trД© trong cung mб»ҹ ra nhЖ° mây tб»Ҹa, NбәҜng chiбәҝu rб»ұc long bào nhìn thбәҘy mбә·t vua.
(5) иҚҠ и“Ғ: Hoang vu, Д‘iêu tàn.
(6) Nguyên vДғn trong
*Dб»Ӣch kinh-Khôn quái*:
(7) еҷЁ е®Ү: Chí khí, hoài bão to lб»ӣn.
Nguб»“n: TбәЎp chí
*Hán Nôm*, sб»‘ 2, tháng 5 nДғm 2014

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

X-Logged-In: False

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: User-Agent

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Thiết kế hiện đại, cảnh quan đa dạng, quy hoạch hợp lý, tiện dụng... là những lý do khiến căn hộ trên cao được nhiều người lựa chọn làm nơi an cư. Tuy nhiên, sống giữa không gian có thiết kế chung, không ít gia chủ muốn tạo vẻ đẹp riêng cho ngôi nhà của mình. Sau những cánh cửa căn hộ là một thế giới riêng đầy màu sắc, cá tính của chủ nhân. Điều này cũng giống như việc bạn chọn sofa cho căn hộ của mình tại một thương hiệu nội thất có tiếng, bạn yêu thích sofa bọc vải trẻ trung, thời trang, dễ sử dụng trong khi cô bạn đi cùng lại "kết" bộ sofa cùng kiểu dáng bọc da sang trọng.
Những căn hộ trên cao với view đẹp đang là lựa chọn của rất nhiều người.
Song, căn hộ chung cư đẹp không đơn thuần là mua thật nhiều đồ nội thất
đẹp, hiện đại rồi xếp chúng vào. Quan trọng hơn đó là sự sắp đặt có tính
hợp lý của các chi tiết, vật dụng nhằm tạo ra một không gian hài hòa về
thẩm mỹ và đáp ứng được nhu cầu sử đụng của chủ nhân.
Thiết kế nội thất chung cư chính là sự sắp đặt nội thất và bố trí màu sắc, ánh sáng trong căn hộ nhằm đảm bảo được tính khoa học khi sử dụng, mang lại cho gia chủ nhiều không gian mà khi sắp xếp hết các đồ nội thất vẫn đảm bảo tính thoáng mát tinh tế. Hai phong cách đang trở thành trào lưu trong thiết kế căn hộ trên cao là "modular – mô đun" và "contemporary - tính đương đại". Chúng sẽ đem đến nhiều lựa chọn và giải pháp cho những căn hộ chung cư.
Căn hộ chung cư đẹp là sự sắp đặt có tính hợp lý của các chi tiết, vật dụng nhằm tạo ra một không gian hài hòa về thẩm mỹ và đáp ứng được nhu cầu sử đụng của chủ nhân.
Thiết kế modular với kích thước chuẩn quốc tế thay thế cho kiểu thiết kế đo ni đóng giày vốn không còn phù hợp với xu hướng nhà hiện đại. Với những phần tháo rời, chủ nhân có thể dễ dàng "tự lên thiết kế" cho mình một tủ quần áo, hay một hệ tủ bếp hài hòa trong không gian mà vẫn chủ động được công năng sử dụng, khả năng di dời, lắp đặt, thay đổi kích thước và thay thế những phần hỏng hóc khi cần thiết.
Bên cạnh đó, trong một không gian nhỏ. với thiết kế mở, việc phân chia không gian ngoài vật dụng còn nhờ vào ngôn ngữ màu sắc. Yếu tố này đòi hỏi chủ nhân và nhà thiết kế phải có con mắt nhìn rất tinh tế trong việc chọn lựa màu sắc nội thất phù hợp với căn hộ, nhưng vẫn bắt kịp xu hướng thời trang đương đại - contemporary. Khi đó, việc khoác cho hệ tủ của căn bếp một bộ cánh mới sẽ trở nên dễ dàng hơn.
Để kiến tạo được những phong cách trên, việc tìm đến nguồn vật liệu nhẹ từ gỗ công nghiệp là yếu tố then chốt.
Để kiến tạo được những phong cách trên, việc tìm đến nguồn vật liệu nhẹ từ gỗ công nghiệp với những ưu điểm: dễ thi công, giá thành hợp lý, có thể thay thế hoàn toàn gỗ tự nhiên với bề mặt hoàn thiện sắc sảo, đồng vân bền màu là một bước tiến thông minh. Điều này đem lại một cuộc sống tiện nghi, phù hợp với tâm lý sử dụng, lứa tuổi, thói quen, sinh hoạt, và cái "tôi" đặc trưng của chủ nhà hay đơn giản là "thay áo", làm mới không gian nội thất của ngôi nhà.
Khudothimoi.com - Theo Vnexpress

markdown:
Thiết kế hiện đại, cảnh quan đa dạng, quy hoạch hợp lý, tiện dụng... là những lý do khiến căn hộ trên cao được nhiều người lựa chọn làm nơi an cư. Tuy nhiên, sống giữa không gian có thiết kế chung, không ít gia chủ muốn tạo vẻ đẹp riêng cho ngôi nhà của mình. Sau những cánh cửa căn hộ là một thế giới riêng đầy màu sắc, cá tính của chủ nhân. Điều này cũng giống như việc bạn chọn sofa cho căn hộ của mình tại một thương hiệu nội thất có tiếng, bạn yêu thích sofa bọc vải trẻ trung, thời trang, dễ sử dụng trong khi cô bạn đi cùng lại "kết" bộ sofa cùng kiểu dáng bọc da sang trọng.
*Những căn hộ trên cao với view đẹp đang là lựa chọn của rất nhiều người.*
Song, căn hộ chung cư đẹp không đơn thuần là mua thật nhiều đồ nội thất
đẹp, hiện đại rồi xếp chúng vào. Quan trọng hơn đó là sự sắp đặt có tính
hợp lý của các chi tiết, vật dụng nhằm tạo ra một không gian hài hòa về
thẩm mỹ và đáp ứng được nhu cầu sử đụng của chủ nhân.
Thiết kế nội thất chung cư chính là sự sắp đặt nội thất và bố trí màu sắc, ánh sáng trong căn hộ nhằm đảm bảo được tính khoa học khi sử dụng, mang lại cho gia chủ nhiều không gian mà khi sắp xếp hết các đồ nội thất vẫn đảm bảo tính thoáng mát tinh tế. Hai phong cách đang trở thành trào lưu trong thiết kế căn hộ trên cao là "modular – mô đun" và "contemporary - tính đương đại". Chúng sẽ đem đến nhiều lựa chọn và giải pháp cho những căn hộ chung cư.
*Căn hộ chung cư đẹp là sự sắp đặt có tính hợp lý của các chi tiết,
vật dụng nhằm tạo ra một không gian hài hòa về thẩm mỹ và đáp ứng được
nhu cầu sử đụng của chủ nhân. *
Thiết kế modular với kích thước chuẩn quốc tế thay thế cho kiểu thiết kế đo ni đóng giày vốn không còn phù hợp với xu hướng nhà hiện đại. Với những phần tháo rời, chủ nhân có thể dễ dàng "tự lên thiết kế" cho mình một tủ quần áo, hay một hệ tủ bếp hài hòa trong không gian mà vẫn chủ động được công năng sử dụng, khả năng di dời, lắp đặt, thay đổi kích thước và thay thế những phần hỏng hóc khi cần thiết.
Bên cạnh đó, trong một không gian nhỏ. với thiết kế mở, việc phân chia không gian ngoài vật dụng còn nhờ vào ngôn ngữ màu sắc. Yếu tố này đòi hỏi chủ nhân và nhà thiết kế phải có con mắt nhìn rất tinh tế trong việc chọn lựa màu sắc nội thất phù hợp với căn hộ, nhưng vẫn bắt kịp xu hướng thời trang đương đại - contemporary. Khi đó, việc khoác cho hệ tủ của căn bếp một bộ cánh mới sẽ trở nên dễ dàng hơn.
*Để kiến tạo được những phong cách trên, việc tìm đến nguồn vật liệu nhẹ từ gỗ công nghiệp là yếu tố then chốt. *
Để kiến tạo được những phong cách trên, việc tìm đến nguồn vật liệu nhẹ từ gỗ công nghiệp với những ưu điểm: dễ thi công, giá thành hợp lý, có thể thay thế hoàn toàn gỗ tự nhiên với bề mặt hoàn thiện sắc sảo, đồng vân bền màu là một bước tiến thông minh. Điều này đem lại một cuộc sống tiện nghi, phù hợp với tâm lý sử dụng, lứa tuổi, thói quen, sinh hoạt, và cái "tôi" đặc trưng của chủ nhà hay đơn giản là "thay áo", làm mới không gian nội thất của ngôi nhà.
[Khudothimoi.com](/../../undefined/) - Theo Vnexpress

Set-Cookie: ja_teline_ii_tpl=ja_teline_ii; expires=Sat, 14-Apr-2018 07:31:57 GMT; Max-Age=30672000; path=/

Server: Apache/2.4.7 (Ubuntu)

Cache-Control: post-check=0, pre-check=0

X-Content-Encoded-By: Joomla! 1.5