text:
Ngô Quyền
Ngô Quyền (chữ Hán: 吳權, 898 - 944), còn được biết đến với tên gọi Tiền Ngô Vương (前吳王), là vị vua đầu tiên của nhà Ngô trong lịch sử Việt Nam. Năm 938, ông là người lãnh đạo nhân dân đánh bại quân Nam Hán trong trận Bạch Đằng nổi tiếng, chính thức kết thúc hơn một thiên niên kỉ Bắc thuộc, mở ra một thời kì độc lập lâu dài của Việt Nam. Sau chiến thắng này, ông lên ngôi vua, trị vì từ năm 939 đến năm 944.
Sinh năm 898 trong một dòng họ hào trưởng có thế lực ở châu Đường Lâm, Ngô Quyền được sử sách mô tả là bậc anh hùng tuấn kiệt, "có trí dũng"[1]. Ngô Quyền lớn lên khi chính quyền đô hộ của nhà Đường tại Tĩnh Hải quân đang suy yếu và tan rã, khó lòng khống chế các thế lực hào trưởng người Việt ở địa phương, do đó dẫn tới sự xác lập quyền lực của họ Khúc ở phủ thành Đại La vào năm 905 và họ Dương vào năm 931. Sau khi trở thành con rể cho Dương Đình Nghệ, ông được tin cậy giao cai quản Ái Châu, đất bản bộ của họ Dương. Năm 937, hào trưởng đất Phong Châu là Kiều Công Tiễn sát hại Dương Đình Nghệ, trở thành vị Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ cuối cùng trong thời kì Tự chủ. Nhưng vị tân Tiết độ sứ lại không có chỗ dựa chính trị vững chắc, hành động tranh giành quyền lực của ông bị phản đối bởi nhiều thế lực địa phương và thậm chí nội bộ họ Kiều cũng chia rẽ trầm trọng. Bị cô lập, Kiều Công Tiễn vội vã cầu cứu nhà Nam Hán. Ngô Quyền nhanh chóng tập hợp lực lượng, kéo quân ra Bắc, giết chết Kiều Công Tiễn rồi chuẩn bị quyết chiến với quân Nam Hán. Thắng lợi của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng vào năm 938 đã đặt dấu chấm hết cho mọi âm mưu xâm lược Tĩnh Hải quân của nhà Nam Hán, đồng thời cũng kết thúc thời kì Bắc thuộc của Việt Nam. Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa, lập ra nhà Ngô. Ngô Vương qua đời ở tuổi 47, trị vì được 6 năm. Sau cái chết của ông, nhà Ngô suy yếu nhanh chóng, không khống chế được các thế lực cát cứ địa phương và sụp đổ vào năm 965.
Ngô Quyền nằm trong danh sách 14 anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam, là vị "vua đứng đầu các vua"[1], là vị Tổ trung hưng[2] của Việt Nam.
Mục lục
- 1 Tiểu sử
- 2 Sự nghiệp
- 3 Qua đời
- 4 Nhận định
- 5 Tồn nghi về quê hương
- 6 Gia đình
- 7 Tôn vinh
- 8 Ảnh
- 9 Xem thêm
- 10 Chú thích
- 11 Tài liệu tham khảo
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Ngô Quyền sinh năm 898[3], người Đường Lâm, đời đời là nhà quý tộc. Cha tên Mân làm chức châu mục ở bản châu.[1]
Khi Ngô Quyền vừa mới sinh có ánh sáng lạ đầy nhà, trạng mạo khác thường, có 3 nốt ruồi ở lưng, thầy tướng cho là lạ, bảo có thể làm chủ một phương, nên mới đặt tên là Quyền. Ngô Quyền lớn lên, khôi ngô, mắt sáng như chớp, dáng đi thong thả như hổ, có trí dũng, sức có thể nâng được vạc.[4]
Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 907, nhà Đường mất, Trung Quốc rối loạn, lúc ấy Lưu Ẩn chiếm cứ Phiên Ngung, Lưu Ẩn chết, con là Lưu Nghiễm kế lập, xưng quốc hiệu Nam Hán, vùng đất thuộc Quảng Đông ngày nay; phần trung tâm của Trung Quốc tồn tại nhà Hậu Lương.[5]
Năm 907, thổ hào Giao Chỉ là Khúc Hạo nổi lên chiếm giữ, xưng là Tiết độ sứ. Khúc Hạo sai con là Khúc Thừa Mỹ làm Hoan hảo sứ sang dò xét nhà Nam Hán. Ngô Quyền đã lặp công, giết hai tên tướng tài của Lý Tiến là Lý Bưu và Lưu ứng. Sau khi Khúc Hạo chết, Khúc Thừa Mĩ lên thay, cho người sang nhà Lương lĩnh tiết việt, hành động này làm vua Nam Hán tức giận, xua quân chiếm cứ Giao Chỉ. Năm 930, tướng Nam Hán Lý Khắc Chính đem binh đánh, bắt được Khúc Thừa Mỹ, Lý Khắc Chính lưu lại Giao Chỉ.[5]
Một hào trưởng người Ái châu là Dương Đình Nghệ nuôi 3000 con nuôi, mưu đồ khôi phục. Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi Lý Tiến và quân cứu viện do Trần Bảo chỉ huy, xưng là Tiết độ sứ.[5]
Năm 937, nha tướng của Dương Đình Nghệ là Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ để thay chức.[5]
Nha tướng cho Dương Đình Nghệ[sửa | sửa mã nguồn]
Ngô Quyền lớn lên làm nha tướng cho Dương Đình Nghệ, được Dương Đình Nghệ gả con gái cho và quyền cai quản Ái châu.[4]
Trận Bạch Đằng[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 938, sau khi Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ; Ngô Quyền phát binh từ Ái châu ra đánh Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn sai sứ sang đút lót để cầu cứu với nhà Nam Hán. Sách An Nam chí lược viết rằng: Công Tiễn bị Ngô Quyền vây, sức yếu bị thua mới cầu cứu nhà Nam Hán[6]. Vua Nam Hán là Lưu Cung nhân Giao Chỉ có loạn muốn chiếm lấy. Lưu Cung phong con mình là Vạn Vương Hoằng Tháo làm Giao Vương, đem quân cứu Kiều Công Tiễn.[7]
Lưu Cung tự làm tướng, đóng ở Hải Môn để làm thanh viện. Lưu Cung hỏi kế ở Sùng văn sứ là Tiêu Ích, Tiêu Ích nói:"Nay mưa dầm đã mấy tuần, đường biển thì xa xôi nguy hiểm, Ngô Quyền lại là người kiệt hiệt, không thể khinh suất được. Đại quân phải nên thận trọng chắc chắn, dùng nhiều người hướng đạo rồi sau mới nên tiến. Vua Nam Hán không nghe, sai Hoằng Tháo đem chiến thuyền theo sông Bạch Đằng mà vào, muốn đánh Ngô Quyền; nhưng quân chưa đến, Ngô Quyền đã giết Kiều Công Tiễn rồi.[7]
Ngô Quyền nghe tin Hoằng Tháo sắp đến, bảo các tướng tá rằng: Hoằng Tháo là đứa trẻ khờ dại,đem quân từ xa đến, quân lính còn mỏi mệt, lại nghe Công Tiễn đã chết, không có người làm nội ứng, đã mất vía trước rồi. Quân ta lấy sức còn khỏe địch với quân mỏi mệt, tất phá được. Nhưng bọn chúng có lợi ở chiến thuyền, ta không phòng bị trước thì thế được thua chưa biết ra sao. Nếu sai người đem cọc lớn vạt nhọn đầu bịt sắt đóng ngầm ở trước cửa biển, thuyền của bọn chúng theo nước triều lên vào trong hàng cọc thì sau đó ta dễ bề chế ngự, không cho chiếc nào ra thoát.[7]
Ngô Quyền định kế rồi, bèn cho đóng cọc ở hai bên cửa biển. Khi nước triều lên, Ngô Quyền sai người đem thuyền nhẹ ra khiêu chiến, giả thua chạy để dụ quân Nam Hán đuổi theo. Hoằng Tháo quả nhiên tiến quân vào. Khi binh thuyền đã vào trong vùng cắm cọc. Nước triều rút, cọc nhô lên, Ngô Quyền bèn tiếng quân ra đánh, ai nấy đều liều chết chiến đấu. Quân Nam Hán không kịp sửa thuyền mà nước triều rút xuống rất gấp, thuyền đều mắc vào cọc mà lật úp, rối loạn tan vỡ, quân lính chết đuối quá nữa. Ngô Quyền thừa thắng đuổi đánh, bắt được Hoằng Tháo giết đi. Vua Nam Hán đồn trú ở cửa biển để cứu trợ nhưng không làm gì được; thương khóc, thu nhặt quân lính còn sót rút về.[7]
Sử gia Ngô Sĩ Liên nhận định trong sách Đại Việt sử ký toàn thư:
Ngô Thì Sĩ nhận định trong sách Việt sử tiêu án:
Xưng vương và trị vì[sửa | sửa mã nguồn]
Mùa xuân năm 939, Ngô Quyền xưng là vương, trở thành vị vua sáng lập ra nhà Ngô,sách Đại Việt sử ký toàn thư gọi Ngô Quyền là Tiền Ngô Vương. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng:Mùa xuân, vua bắt đầu xưng vương, lập Dương thị làm hoàng hậu, đặt trăm quan, chế định triều nghi phẩm phục. Sách Việt sử tiêu án chép:Vương giết Công Tiễn, phá Hoằng Tháo, tự lập làm vua, tôn Dương Thị làm Hoàng hậu, đặt đủ 100 quan, dựng ra nghi lễ triều đình, định các sắc áo mặc, đóng đô ở Cổ Loa thành, làm vua được 6 năm rồi mất.[4]
Kinh đô của triều đại mới không nằm ở Đại La mà chuyển sang Cổ Loa, kinh đô của nước Âu Lạc từ thời An Dương Vương một nghìn năm trước. Lý giải cho việc Ngô Quyền không chọn Đại La sầm uất và có truyền thống nhiều thế kỷ là trung tâm chính trị trước đó, các sử gia cho rằng có 2 nguyên nhân: tâm lý tự tôn dân tộc và ý thức bảo vệ độc lập chủ quyền của đất nước từ kinh nghiệm cũ để lại:
- Ý thức dân tộc trỗi dậy, tiếp nối quốc thống xưa của An Dương Vương[9], quay về với kinh đô cũ thời Âu Lạc, biểu hiện ý chí đoạn tuyệt với Đại La do phương Bắc khai lập[10].
- Đại La trong nhiều năm là trung tâm cai trị của các triều đình Trung Quốc đô hộ Việt Nam, là trung tâm thương mại sầm uất nhiều đời chủ yếu của các thương nhân người Hoa nắm giữ. Đại La do đó là nơi tụ tập nhiều người phương Bắc, từ các quan lại cai trị nhiều đời, các nhân sĩ từ phương Bắc sang tránh loạn và các thương nhân. Đây là đô thị mang nhiều dấu vết cả về tự nhiên và xã hội của phương Bắc, và thế lực của họ ở Đại La không phải nhỏ. Do đó lực lượng này dễ thực hiện việc tiếp tay làm nội ứng khi quân phương Bắc trở lại, điển hình là việc Khúc Thừa Mỹ nhanh chóng thất bại và bị Nam Hán bắt về Phiên Ngung. Rút kinh nghiệm từ thất bại của Khúc Thừa Mỹ, Ngô Quyền không chọn Đại La[10].
Theo Tạ Đại Chí Trường: Chiếm giữ Đại La xong, Ngô Quyền không đóng đô nơi phủ trị cũ mà lại tìm một vị trí bên lề để canh chừng. Tại sao? Vì còn tự ti thấy mình chưa đủ sức thay thế chủ cũ? Vì cái thế Đại La trống trải trong tầm sông nước dễ dàng cho sự xâm lấn của Nam Hán so với Cổ Loa khuất lấp hơn một ít mà vẫn còn có ngôi thành Kén của Mã Viện làm thế đương cự? Dù sao thì sự từ chối Đại La cũng là một dấu vết co cụm để tính chất địa phương nổi lên không những chỉ trong gia đình ông mà còn thấy trong cách ứng xử của các tập đoàn quyền lực khác ở phủ Đô hộ cũ nữa..[11]
Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 944, Ngô Vương qua đời, hưởng dương 47 tuổi; trước khi chết ông di chúc giao cho Dương Tam Kha phò tá cho con của mình. Ông không có miếu hiệu và thụy hiệu, sử sách xưa nay chỉ gọi ông là Tiền Ngô Vương[4]. Sách Thiền uyển tập anh, phần truyện Quốc sư Khuông Việt có nhắc Ngô Thuận Đế.[12]
Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Các nhà sử học Việt Nam thời trung đại như Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên đánh giá rất cao công trạng của Ngô Quyền. Lê Văn Hưu nhận định về ông rằng:
Ngô Sĩ Liên ca tụng ông là mưu tài đánh giỏi, làm nên công dựng lại cơ đồ, đứng đầu các vua[1] đồng thời cho rằng cách thức cai trị của ông có quy mô của bậc đế vương[1]. Phan Bội Châu và Trần Quốc Vượng đều tôn vinh ông là "vua Tổ phục hưng dân tộc"[2][9].
Tồn nghi về quê hương[sửa | sửa mã nguồn]
Quê hương của Ngô Quyền từng là vấn đề gây tranh cãi và cho đến nay vẫn không thống nhất hoàn toàn. Bộ chính sử Việt Nam xưa nhất còn lại đến ngày nay, Đại Việt sử kí toàn thư, chỉ ghi rằng Ngô Quyền là người ở châu Đường Lâm[1] nhưng không chú thích gì thêm về địa danh này, khiến cho các sử gia đời sau rất lúng túng. Nó thể hiện sự cẩn trọng của các sử thần đời Hậu Lê đối với những thông tin họ chưa thể kiểm chứng, đối chiếu[15]. Các sử gia đời sau đã đẩy mạnh tìm hiểu để xác định xem châu Đường Lâm nằm ở đâu[15]. Hiện tồn tại 3 thuyết, với 3 địa điểm nằm ở các địa phương ngày nay cách nhau khá xa và với khoảng cách tương đối đều nhau trên trục Bắc-Nam, là
Trong đó một địa điểm đã được thừa nhận nhưng đang bị đặt nghi vấn, là xã Đường Lâm ở thị xã Sơn Tây, Hà Nội. Các ý kiến như sau:
Đường Lâm (Hà Nội)[sửa | sửa mã nguồn]
Nguyễn Văn Siêu trong sách Đại Việt địa dư toàn biên viết "Nay xét sử cũ chép: Bố Cái Đại Vương là Phùng Hưng. Tiền Ngô Vương Quyền đều là người Đường Lâm. Nay xã Cam Lâm, tổng Cam Giá, huyện Phúc Thọ (xã Cam Lâm trước là xã Cam Tuyền) có hai đền thờ Bố Cái Đại Vương và Tiền Ngô Vương. Còn có một bia khắc rằng: Bản xã đất ở rừng rậm, đời xưa gọi là Đường Lâm, đời đời có anh hào. Đời nhà Đường có Phùng Vương tên húy Hưng, đời Ngũ Đại có Ngô Vương tên húy Quyền. Hai vương cùng một làng, từ xưa không có. Uy đức còn mãi, miếu mạo như cũ. Niên hiệu đề là Quang Thái năm thứ ba mùa xuân tháng hai, ngày 18 làm bia này". Như vậy, Nguyễn Văn Siêu đã khẳng định châu Đường Lâm quê hương của Ngô Quyền nằm ở xã Cam Lâm, tổng Cam Giá, huyện Phúc Thọ, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây tức nay là làng cổ Đường Lâm thuộc Hà Nội. Đại Nam nhất thống chí cũng ghi tương tự[15]. Ý kiến này tiếp tục được Trần Quốc Vượng khẳng định[16] mà theo như chính ông nhận xét thì nó được "tiếp thu ngay"[17], trở thành kiến thức lịch sử chính thống đưa vào giảng dạy trong nhà trường và phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng. Làng cổ Đường Lâm cũng được mệnh danh là đất hai vua[18]
Đường Lâm (Bắc Trung Bộ)[sửa | sửa mã nguồn]
Người đầu tiên nghi ngờ ý kiến cho rằng quê hương Đường Lâm ở Sơn Tây là học giả Đào Duy Anh. Trong sách Đất nước Việt Nam qua các đời xuất bản năm 1964, ông viết "Đại Việt sử ký toàn thư (Ngoại, q. 5) chép rằng Ngô Quyền là người Đường-lâm, con Ngô Mân là châu mục bản châu. Sách Cương mục (Tb, q. 5) chú rằng: Đường-lâm là tên xã xưa, theo sử cũ chú là huyện Phúc-lộc, huyện Phúc-lộc nay đổi làm huyện Phúc-thọ, thuộc tỉnh Sơn-tây. Xét Sơn-tây tỉnh chí thì thấy nói xã Cam-lâm huyện Phúc-thọ xưa gọi là Đường-lâm, Phùng Hưng và Ngô Quyền đều là người xã ấy, nay còn có đền thờ ở đó. Chúng tôi rất ngờ những lời ghi chú ấy và nghĩ rằng rất có thể người ta đã lầm Đường-lâm là tên huyện đời Đường thuộc châu Phúc-lộc (Phúc-lộc châu có huyện Đường-lâm) thành tên xã Đường-lâm ở huyện Phúc-thọ. Huyện Đường-lâm châu Phúc-lộc là ở miền nam Hà-tĩnh. An-nam kỷ lược thì lại chép rằng Ngô Quyền là người Ái-châu, cũng chưa biết có đúng không[19]".
Sau đó, khi phê bình Đại Việt sử ký toàn thư, Văn Tân nhận xét "Ý kiến bạn Đào-duy-Anh rất đáng cho chúng ta để ý.[...] Ngô Quyền là người huyện Đường-lâm thuộc Hoan-châu chứ không phải là người huyện Phúc-thọ tỉnh Hà-tây.[...] Ngô Quyền là quý tộc con Ngô Mân quê ở Hoan-châu (có chỗ nói Ái-châu) đã dấy quân từ Hoan-châu tiến ra bắc phá quân Nam Hán ở cửa Bạch-đằng. Như vậy Ngô Quyền phải là người huyện Đường-lâm châu Phúc-lộc (Hà-tĩnh) chứ không phải người xã Đường-lâm huyện Phúc-thọ (Sơn-tây). Có thế mới phù hợp với tình hình xã hội hồi thế kỷ VIII, IX và X[20]".
Năm 1967, với bài viết Về quê hương của Ngô Quyền, Trần Quốc Vượng đã phản bác lại ý kiến của Đào Duy Anh và Văn Tân, đồng thời khẳng định quê hương Ngô Quyền nằm ở làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Hà Nội hiện thời. Có thể coi đây là tiếng nói quan trọng nhất của giới sử học Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lúc bấy giờ để quyết định vấn đề quê hương Ngô Quyền[15].
Lê Tắc, người Ái Châu (Đông Sơn, Thanh Hóa), viết trong An Nam chí lược rằng: "Ngô Quyền, người châu Ái"[21], tuy nhiên ý kiến này của ông hầu như không được các sử gia Việt Nam trước thế kỉ XX quan tâm.
Trong tập kỷ yếu hội thảo "Quốc sư Khuông Việt và Phật giáo Việt Nam đầu kỷ nguyên độc lập" tổ chức vào tháng 3 năm 2011, các nhà nghiên cứu Trần Ngọc Vượng, Trần Trọng Dương, Nguyễn Tô Lan thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm, với bài viết Đường Lâm là Đường Lâm nào[15] cùng nhiều luận cứ lịch sử, đã chứng minh tấm bia cổ Phụng tự bi 奉祀碑 (ký hiệu 36002 trong kho lưu trữ bản dập của viện Nghiên cứu Hán Nôm) được coi là có niên đại từ đời Trần mà Nguyễn Văn Siêu đề cập tới, hiện ở đền thờ Ngô Quyền tại xã Đường Lâm ở Sơn Tây, cứ liệu quan trọng mà Trần Quốc Vượng dựa vào trong bài viết Về quê hương của Ngô Quyền, kì thực chỉ được dựng vào đầu thời Nguyễn. Và cái tên Đường Lâm của xã Đường Lâm hiện thời mới chỉ xuất hiện từ năm 1964, năm mà Quốc hội Việt Nam chính thức ra quyết định đổi tên xã này thành xã Đường Lâm[15], trước đó, đất này có tên là xã Cam Lâm. Từ đó, các nhà nghiên cứu này khẳng định rằng "quê Ngô Quyền nằm loanh quanh giữa vùng Thanh Hóa – Nghệ An ngày nay mà khó có thể ở vị trí Sơn Tây (khi đó là huyện Gia Ninh của Phong Châu) được".
Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Vợ[sửa | sửa mã nguồn]
- Dương hậu: Bà là con gái của Dương Đình Nghệ, kết duyên cùng với Ngô Quyền khi ông trở thành nha tướng của Dương Đình Nghệ, một cuộc hôn nhân mang nhiều ý nghĩa liên minh chính trị. Một số tài liệu ghi rằng bà tên là Dương Thị Như Ngọc, nhưng theo ông Lê Văn Lan thì đây chỉ là một cái tên do người đời sau "đặt", để "phân biệt" với bà Dương hậu khác là bà Dương Vân Nga, bản thân cái tên Dương Vân Nga cũng chỉ là cái tên do giới văn nghệ Việt Nam ở thế kỉ 20 "đặt" cho bà[22]. Chính sử chỉ gọi bà là Dương thị[1].
- Đỗ phi: Bà là người ở làng Dục Tú, huyện Đông Anh, Hà Nội hiện nay. Trước khi có đền thờ bà ở gần cầu Tây Dục Tú nhưng nay đã bị phá. Nhà thờ họ Đỗ ở thôn Hậu Dục Tú vẫn còn đôi câu đối nói về cuộc hôn phối giữa bà và Ngô mang ý nghĩa liên minh chính trị Ngô - Đỗ[9].
Con cái[sửa | sửa mã nguồn]
- Thiên Sách Vương Ngô Xương Ngập: Là con trai trưởng của Ngô Quyền, được phỏng đoán sinh ra vào khoảng thập niên thứ hai của thế kỉ 10. Tiền Ngô Vương truyền ngôi cho Ngô Xương Ngập nhưng bị Dương Tam Kha cướp ngôi, Xương Ngập phải bỏ trốn. Năm 950, Dương Tam Kha bị lật đổ, ông được em là Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn đón về, hai anh em cùng làm vua. Năm 954, ông mất.
- Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn: Là con trai thứ hai của Ngô Quyền, mẹ là Dương hậu. Ông đã làm đảo chính, phế truất Dương Bình Vương, trung hưng lại cơ nghiệp nhà Ngô. Trị vì cùng với anh là Thiên Sách Vương từ năm 950 đến năm 954, sau đó, ông một mình trị nước từ năm 955 đến năm 965 thì mất. Nhà Ngô sụp đổ.
- Ngô Nam Hưng: Là con trai của Ngô Quyền, mẹ là Dương hậu. Không được sử sách đề cập gì thêm
- Ngô Càn Hưng: Là con trai của Ngô Quyền, mẹ là Dương hậu. Không được sử sách đề cập gì thêm
Tôn vinh[sửa | sửa mã nguồn]
Đền thờ và lăng Ngô Quyền ở thôn Cam Lâm, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây là một địa chỉ du lịch và tâm linh nổi tiếng của làng cổ này. Đền được xây dựng bằng gạch, lợp ngói mũi hài, quay về hướng đông, có tường bao quanh. Qua tam quan, hai bên có tả mạc, hữu mạc, mỗi dãy nhà gồm năm gian nhỏ. Đại bái có hoành phi khắc bốn chữ "Tiền Vương bất vọng". Ngày nay tòa đại bái được dùng làm phòng trưng bày về thân thế, sự nghiệp của Ngô Quyền và nhà triển lãm chiến thắng Bạch Đằng. Hậu cung kiến trúc theo kiểu chữ đinh (丁), có tượng Ngô Quyền, đã được tu tạo vào năm 1877. Lăng Ngô Quyền có mái che, cao 1,5 mét, bia đá được khắc thời Tự Đức, có ghi bốn chữ Hán "Tiền Ngô Vương lăng". Tiền Ngô vương lăng đã được trùng tu năm 2013 với vốn đầu tư trùng tu lăng là 29 tỉ đồng, trong đó gia tộc họ Ngô đóng góp 30%.[23]
Trước năm 1945, đền thờ Ngô Quyền có hai mẫu ruộng do ba xóm Đông, Tây, Nam của làng Cam Lâm thay nhau cấy lúa để sửa soạn tế lễ. Lễ vật gồm một con lợn nặng 50 kg, 30 đấu gạo nếp để thổi xôi, trầu cau, hương hoa… Trong hai ngày tế lớn (14 và 15 tháng 8 âm lịch), làng cử một thủ từ và tám tuần phiên để canh gác nhà thờ [24].
Phố Nguyễn Công Trứ ở thành phố Hải Phòng có đình Hàng Kênh cũng thờ Tiền Ngô Vương Ngô Quyền. Tương truyền trước khi đánh quân Nam Hán, Ngô Quyền đã đóng quân, chiêu binh tập mã ở An Dương (nay thuộc Hải Phòng). Dân nhiều làng ở đây đã làm quân cận vệ và chuẩn bị những cọc gỗ đóng xuống lòng sông Bạch Đằng để chống quân Nam Hán. Hằng năm vào trung tuần tháng hai âm lịch, đình mở hội, cúng tế, có hát ả đào, hát chèo, múa hạc gỗ và nhiều trò dân gian khác [24]. Quanh khu vực hạ lưu sông Bạch Đằng có đến hơn 30 đền miếu thờ Ngô Quyền và các tướng của ông.
Nhiều đường phố mang tên Ngô Quyền như tại quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, thành phố Thanh Hóa, thị xã Quảng Yên,...
Tên ông cũng là tên của một quận nội thành của Hải Phòng. Nhiều trường học ở Việt Nam cũng mang tên Ngô Quyền.
Ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b c d đ Nhiều tác giả 1972, tr. 147.
- ^ a ă Phan Bội Châu 1906-1909
- ^ Sử sách như Đại Việt sử kí toàn thư hay Khâm định Việt sử thông giám cương mục không ghi rõ năm sinh của Ngô Quyền. Căn cứ vào tuổi thọ của ông còn lưu lại (47 tuổi) và năm mất là năm 944, thì có thể biết được năm ông sinh là năm 898
- ^ a ă â b Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993; bản điện tử, trang 54
- ^ a ă â b Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993; bản điện tử, trang 53, 54
- ^ An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc; Dịch giả:Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam; Nhà xuất bản: Viện Đại Học Huế 1961; bản điện tử, trang 42
- ^ a ă â b c Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993; bản điện tử, trang 53
- ^ [1] Khảo tổng luận; Lê Tung
- ^ a ă â Trần Quốc Vượng 2009, tr. 56-57
- ^ a ă Nhiều tác giả 2010, tr. 267-268
- ^ Tạ Chí Đại Trường (2009), Sơ thảo: Bài sử khác cho Việt Nam, ấn bản điện tử; trang 68, 69
- ^ Thiền Uyển tập anh; soạn giả Kim Sơn - Thiền phái Trúc Lâm; Dịch giả Lê Mạnh Thát, Nhà xuất bản Đại Học Vạn Hạnh - Saigon; 1976; bản điện tử, trang 21
- ^ Đây là cách nói phóng đại, theo sử sách đạo quân này chỉ có 2 vạn người
- ^ [2] Khảo tổng luận
- ^ a ă â b c d “Đường Lâm là Đường Lâm nào ?” (PDF).
- ^ Trần Quốc Vượng 1967, tr. 60-62
- ^ Trần Quốc Vượng 2006
- ^ “Đường Lâm-đất hai vua”.
- ^ Đào Duy Anh 1964, tr. 84-86
- ^ Văn Tân 1966, tr. 31-32
- ^ Lê Tắc 2009, tr. 211
- ^ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
lvl
- ^ Quái thú chắn trước lăng vua, Tuổi Trẻ, 06/03/2014
- ^ a ă “Đền thờ và lăng Ngô Quyền”. Báo Kinh tế & Đô thị điện tử. 26 tháng 11 năm 2009. Truy cập 15 tháng 4 năm 2013.

markdown:
# Ngô Quyền
|Ngô Quyền|
|
| ![ Tượng Ngô Quyền.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n.jpg/272px-T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n.jpg)
![ Tượng Ngô Quyền.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n.jpg/272px-T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n.jpg)
[939](/wiki/939)- [944](/wiki/944) [Dương Bình Vương](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha)
Đỗ phi
[Ngô Xương Ngập](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BA%ADp) [Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n)
Ngô Nam Hưng
Ngô Càn Hưng
[Nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4) [898](/wiki/898) [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m) [944](/wiki/944) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) **Ngô Quyền** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n#Vi.E1.BB.87t_Nam): 吳權, [898](/wiki/898) - [944](/wiki/944)), còn được biết đến với tên gọi **Tiền Ngô Vương** (前吳王), là vị vua đầu tiên của [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4) trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm [938](/wiki/938), ông là người lãnh đạo nhân dân đánh bại quân [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n) trong [trận Bạch Đằng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng,_938) nổi tiếng, chính thức kết thúc hơn một thiên niên kỉ [Bắc thuộc](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c), mở ra một thời kì độc lập lâu dài của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Sau chiến thắng này, ông lên ngôi vua, trị vì từ năm [939](/wiki/939) đến năm [944](/wiki/944).
Sinh năm
[898](/wiki/898) trong một dòng họ hào trưởng có thế lực ở châu Đường Lâm, Ngô Quyền được sử sách mô tả là bậc anh hùng tuấn kiệt, " *có trí dũng*" . Ngô Quyền lớn lên khi chính quyền đô hộ của nhà Đường tại Tĩnh Hải quân đang suy yếu và tan rã, khó lòng khống chế các thế lực hào trưởng người Việt ở địa phương, do đó dẫn tới sự xác lập quyền lực của họ [1] [Khúc](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5)ở phủ thành [Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La)vào năm [905](/wiki/905)và họ [Dương](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87)vào năm [931](/wiki/931). Sau khi trở thành con rể cho [Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87), ông được tin cậy giao cai quản Ái Châu, đất bản bộ của họ Dương. Năm [937](/wiki/937), hào trưởng đất [Phong Châu](/wiki/Phong_Ch%C3%A2u)là [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n)sát hại [Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87), trở thành vị Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ cuối cùng trong thời kì [Tự chủ](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%B1_ch%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam). Nhưng vị tân Tiết độ sứ lại không có chỗ dựa chính trị vững chắc, hành động tranh giành quyền lực của ông bị phản đối bởi nhiều thế lực địa phương và thậm chí nội bộ họ Kiều cũng chia rẽ trầm trọng. Bị cô lập, [Kiều Công Tiễn](/wiki/Ki%E1%BB%81u_C%C3%B4ng_Ti%E1%BB%85n)vội vã cầu cứu nhà [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n). Ngô Quyền nhanh chóng tập hợp lực lượng, kéo quân ra Bắc, giết chết Kiều Công Tiễn rồi chuẩn bị quyết chiến với quân [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n). Thắng lợi của Ngô Quyền trên sông [Bạch Đằng](/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng)vào năm [938](/wiki/938)đã đặt dấu chấm hết cho mọi âm mưu xâm lược [Tĩnh Hải quân](/wiki/T%C4%A9nh_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n)của nhà [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n), đồng thời cũng kết thúc thời kì [Bắc thuộc](/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c)của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm [939](/wiki/939), Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở [Cổ Loa](/wiki/C%E1%BB%95_Loa), lập ra [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4). Ngô Vương qua đời ở tuổi 47, trị vì được 6 năm. Sau cái chết của ông, nhà Ngô suy yếu nhanh chóng, không khống chế được các thế lực cát cứ địa phương và sụp đổ vào năm [965](/wiki/965).
Ngô Quyền nằm trong danh sách 14
[anh hùng dân tộc](/wiki/Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) tiêu biểu của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), là vị " *vua đứng đầu các vua*" , là [1] *vị Tổ trung hưng* của [[2]](#cite_note-pbc-2) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
[1 Tiểu sử](#Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD) [2 Sự nghiệp](#S.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [3 Qua đời](#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di) [4 Nhận định](#Nh.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.8Bnh) [5 Tồn nghi về quê hương](#T.E1.BB.93n_nghi_v.E1.BB.81_qu.C3.AA_h.C6.B0.C6.A1ng) [6 Gia đình](#Gia_.C4.91.C3.ACnh) [7 Tôn vinh](#T.C3.B4n_vinh) [8 Ảnh](#.E1.BA.A2nh) [9 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [10 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Tài liệu tham khảo](#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o)
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=1)]
Ngô Quyền sinh năm 898
, người Đường Lâm, đời đời là nhà quý tộc. Cha tên Mân làm chức châu mục ở bản châu. [3] [[1]](#cite_note-tt1-1)
Khi Ngô Quyền vừa mới sinh có ánh sáng lạ đầy nhà, trạng mạo khác thường, có 3 nốt ruồi ở lưng, thầy tướng cho là lạ, bảo có thể làm chủ một phương, nên mới đặt tên là Quyền. Ngô Quyền lớn lên, khôi ngô, mắt sáng như chớp, dáng đi thong thả như hổ, có trí dũng, sức có thể nâng được vạc.
[[4]](#cite_note-ReferenceA-4)
## Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=2)]
### Bối cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=3)]
Năm 907, nhà Đường mất, Trung Quốc rối loạn, lúc ấy Lưu Ẩn chiếm cứ Phiên Ngung, Lưu Ẩn chết, con là Lưu Nghiễm kế lập, xưng quốc hiệu Nam Hán, vùng đất thuộc Quảng Đông ngày nay; phần trung tâm của Trung Quốc tồn tại nhà Hậu Lương.
[[5]](#cite_note-ReferenceB-5)
Năm 907, thổ hào Giao Chỉ là Khúc Hạo nổi lên chiếm giữ, xưng là Tiết độ sứ. Khúc Hạo sai con là Khúc Thừa Mỹ làm Hoan hảo sứ sang dò xét nhà Nam Hán. Ngô Quyền đã lặp công, giết hai tên tướng tài của
[Lý Tiến](/w/index.php?title=L%C3%BD_Ti%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) là [Lý Bưu](/wiki/L%C3%BD_B%C6%B0u) và [Lưu ứng](/w/index.php?title=L%C6%B0u_%E1%BB%A8ng&action=edit&redlink=1). Sau khi Khúc Hạo chết, Khúc Thừa Mĩ lên thay, cho người sang nhà Lương lĩnh tiết việt, hành động này làm vua Nam Hán tức giận, xua quân chiếm cứ Giao Chỉ. Năm 930, tướng Nam Hán Lý Khắc Chính đem binh đánh, bắt được Khúc Thừa Mỹ, Lý Khắc Chính lưu lại Giao Chỉ. [[5]](#cite_note-ReferenceB-5)
Một hào trưởng người Ái châu là Dương Đình Nghệ nuôi 3000 con nuôi, mưu đồ khôi phục. Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi Lý Tiến và quân cứu viện do Trần Bảo chỉ huy, xưng là Tiết độ sứ.
[[5]](#cite_note-ReferenceB-5)
Năm 937, nha tướng của Dương Đình Nghệ là Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ để thay chức.
[[5]](#cite_note-ReferenceB-5)
### Nha tướng cho Dương Đình Nghệ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=4)]
Ngô Quyền lớn lên làm nha tướng cho Dương Đình Nghệ, được Dương Đình Nghệ gả con gái cho và quyền cai quản Ái châu.
[[4]](#cite_note-ReferenceA-4)
### Trận Bạch Đằng[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=5)]
Năm 938, sau khi Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ; Ngô Quyền phát binh từ Ái châu ra đánh Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn sai sứ sang đút lót để cầu cứu với nhà Nam Hán. Sách An Nam chí lược viết rằng: Công Tiễn bị Ngô Quyền vây, sức yếu bị thua mới cầu cứu nhà Nam Hán
. Vua Nam Hán là Lưu Cung nhân Giao Chỉ có loạn muốn chiếm lấy. Lưu Cung phong con mình là Vạn Vương Hoằng Tháo làm Giao Vương, đem quân cứu Kiều Công Tiễn. [6] [[7]](#cite_note-ReferenceC-7)
Lưu Cung tự làm tướng, đóng ở Hải Môn để làm thanh viện. Lưu Cung hỏi kế ở Sùng văn sứ là Tiêu Ích, Tiêu Ích nói:
*"Nay mưa dầm đã mấy tuần, đường biển thì xa xôi nguy hiểm, Ngô Quyền lại là người kiệt hiệt, không thể khinh suất được. Đại quân phải nên thận trọng chắc chắn, dùng nhiều người hướng đạo rồi sau mới nên tiến.* Vua Nam Hán không nghe, sai Hoằng Tháo đem chiến thuyền theo sông Bạch Đằng mà vào, muốn đánh Ngô Quyền; nhưng quân chưa đến, Ngô Quyền đã giết Kiều Công Tiễn rồi. [[7]](#cite_note-ReferenceC-7)
Ngô Quyền nghe tin Hoằng Tháo sắp đến, bảo các tướng tá rằng:
*Hoằng Tháo là đứa trẻ khờ dại,đem quân từ xa đến, quân lính còn mỏi mệt, lại nghe Công Tiễn đã chết, không có người làm nội ứng, đã mất vía trước rồi. Quân ta lấy sức còn khỏe địch với quân mỏi mệt, tất phá được. Nhưng bọn chúng có lợi ở chiến thuyền, ta không phòng bị trước thì thế được thua chưa biết ra sao. Nếu sai người đem cọc lớn vạt nhọn đầu bịt sắt đóng ngầm ở trước cửa biển, thuyền của bọn chúng theo nước triều lên vào trong hàng cọc thì sau đó ta dễ bề chế ngự, không cho chiếc nào ra thoát.* [[7]](#cite_note-ReferenceC-7)
Ngô Quyền định kế rồi, bèn cho đóng cọc ở hai bên cửa biển. Khi nước triều lên, Ngô Quyền sai người đem thuyền nhẹ ra khiêu chiến, giả thua chạy để dụ quân Nam Hán đuổi theo. Hoằng Tháo quả nhiên tiến quân vào. Khi binh thuyền đã vào trong vùng cắm cọc. Nước triều rút, cọc nhô lên, Ngô Quyền bèn tiếng quân ra đánh, ai nấy đều liều chết chiến đấu. Quân Nam Hán không kịp sửa thuyền mà nước triều rút xuống rất gấp, thuyền đều mắc vào cọc mà lật úp, rối loạn tan vỡ, quân lính chết đuối quá nữa. Ngô Quyền thừa thắng đuổi đánh, bắt được Hoằng Tháo giết đi. Vua Nam Hán đồn trú ở cửa biển để cứu trợ nhưng không làm gì được; thương khóc, thu nhặt quân lính còn sót rút về.
[[7]](#cite_note-ReferenceC-7)
Sử gia Ngô Sĩ Liên nhận định trong sách
[Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0):
|“||
|Lưu Cung tham đất đai của người, muốn mở rộng bờ cõi, đất đai chưa lấy được mà đã hại mất đứa con của mình và hại cả nhân dân, tức như Mạnh Tử nói: "Đem cái mình không yêu mà hại cái mình yêu" vậy chăng? |”|
|
|
— Đại Việt sử ký toàn thư
[Ngô Thì Sĩ](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%AC_S%C4%A9) nhận định trong sách Việt sử tiêu án:
|“||
|Lưu Nghiễm ngấp ngó Giao Châu, thừa lúc Đình Nghệ mới mất, cậy có quân ứng viện của Công Tiễn, chắc rằng có thể đánh một trận phá được Ngô Quyền, nhân thế lấy được nước nam dễ như móc túi vậy. Nếu không có một trận đánh to để hỏa nhuệ khí của Lưu Nghiễm, thì cái tình hình ngoại thuộc lại dần dần thịnh lên, cho nên trận đánh ở Bạch Đằng là cái căn bản khôi phục quốc thống đó. Sau này Đinh, Lê, Lý, Trần còn phải nhờ dư liệt ấy. Võ công hiển hách của Ngô Quyền, tiếng thơm nghìn đời, đâu có phải chỉ khoe khoang một lúc bấy giờ mà thôi. |”|
|“||
|Ngô Tiên Chúa giết được nghịch thần Công Tiễn, phá được giặc mạnh Hoằng Thao. |”|
|
|
— Khảo tổng luận; Lê Tung
### Xưng vương và trị vì[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=6)]
Mùa xuân năm
[939](/wiki/939), Ngô Quyền xưng là vương, trở thành vị vua sáng lập ra [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4),sách Đại Việt sử ký toàn thư gọi Ngô Quyền là Tiền Ngô Vương. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng: *Mùa xuân, vua bắt đầu xưng vương, lập Dương thị làm hoàng hậu, đặt trăm quan, chế định triều nghi phẩm phục.* Sách Việt sử tiêu án chép: *Vương giết Công Tiễn, phá Hoằng Tháo, tự lập làm vua, tôn Dương Thị làm Hoàng hậu, đặt đủ 100 quan, dựng ra nghi lễ triều đình, định các sắc áo mặc, đóng đô ở Cổ Loa thành, làm vua được 6 năm rồi mất.* [[4]](#cite_note-ReferenceA-4)
Kinh đô của triều đại mới không nằm ở
[Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La) mà chuyển sang [Cổ Loa](/wiki/C%E1%BB%95_Loa), kinh đô của nước [Âu Lạc](/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c) từ thời [An Dương Vương](/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng) một nghìn năm trước. Lý giải cho việc Ngô Quyền không chọn Đại La sầm uất và có truyền thống nhiều thế kỷ là trung tâm chính trị trước đó, các sử gia cho rằng có 2 nguyên nhân: tâm lý tự tôn dân tộc và ý thức bảo vệ độc lập chủ quyền của đất nước từ kinh nghiệm cũ để lại:
- Ý thức dân tộc trỗi dậy, tiếp nối quốc thống xưa của
[An Dương Vương](/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng) , quay về với kinh đô cũ thời [[9]](#cite_note-tqv-9) [Âu Lạc](/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c), biểu hiện ý chí đoạn tuyệt với Đại La do [phương Bắc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)khai lập . [[10]](#cite_note-ntg-10) [Đại La](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_La)trong nhiều năm là trung tâm cai trị của các triều đình [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)đô hộ Việt Nam, là trung tâm thương mại sầm uất nhiều đời chủ yếu của các thương nhân [người Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa)nắm giữ. Đại La do đó là nơi tụ tập nhiều người phương Bắc, từ các quan lại cai trị nhiều đời, các nhân sĩ từ phương Bắc sang tránh loạn và các thương nhân. Đây là đô thị mang nhiều dấu vết cả về tự nhiên và xã hội của phương Bắc, và thế lực của họ ở Đại La không phải nhỏ. Do đó lực lượng này dễ thực hiện việc tiếp tay làm nội ứng khi quân phương Bắc trở lại, điển hình là việc [Khúc Thừa Mỹ](/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_M%E1%BB%B9)nhanh chóng thất bại và bị [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n)bắt về [Phiên Ngung](/wiki/Phi%C3%AAn_Ngung). Rút kinh nghiệm từ thất bại của Khúc Thừa Mỹ, Ngô Quyền không chọn Đại La . [[10]](#cite_note-ntg-10)
Theo Tạ Đại Chí Trường: Chiếm giữ Đại La xong, Ngô Quyền không đóng đô nơi phủ trị cũ mà lại tìm một vị trí bên lề để canh chừng. Tại sao? Vì còn tự ti thấy mình chưa đủ sức thay thế chủ cũ? Vì cái thế Đại La trống trải trong tầm sông nước dễ dàng cho sự xâm lấn của Nam Hán so với Cổ Loa khuất lấp hơn một ít mà vẫn còn có ngôi thành Kén của Mã Viện làm thế đương cự? Dù sao thì sự từ chối Đại La cũng là một dấu vết co cụm để tính chất địa phương nổi lên không những chỉ trong gia đình ông mà còn thấy trong cách ứng xử của các tập đoàn quyền lực khác ở phủ Đô hộ cũ nữa..
[[11]](#cite_note-11)
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=7)]
Năm
[944](/wiki/944), Ngô Vương qua đời, hưởng dương 47 tuổi; trước khi chết ông di chúc giao cho Dương Tam Kha phò tá cho con của mình. Ông không có miếu hiệu và thụy hiệu, sử sách xưa nay chỉ gọi ông là **Tiền Ngô Vương** . Sách [4] *, phần truyện Quốc sư* [Thiền uyển tập anh](/wiki/Thi%E1%BB%81n_uy%E1%BB%83n_t%E1%BA%ADp_anh) [Khuông Việt](/wiki/Khu%C3%B4ng_Vi%E1%BB%87t)có nhắc Ngô Thuận Đế. [[12]](#cite_note-12)
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=8)]
Các nhà sử học Việt Nam thời trung đại như
[Lê Văn Hưu](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_H%C6%B0u), [Ngô Sĩ Liên](/wiki/Ng%C3%B4_S%C4%A9_Li%C3%AAn) đánh giá rất cao công trạng của Ngô Quyền. Lê Văn Hưu nhận định về ông rằng:
|“||
|Tiền Ngô Vương có thể lấy quân mới họp của đất Việt ta mà phá được trăm vạn quân của Lưu Hoằng Tháo, mở nước xưng vương, làm cho người phương Bắc không dám lại sang nữa. Có thể nói là một cơn giận mà yên được dân, mưu giỏi mà đánh cũng giỏi vậy. Tuy chỉ xưng vương, chưa lên ngôi đế, đổi niên hiệu, nhưng chính thống của nước Việt ta, ngõ hầu đã nối lại được. |”|
Ngô Sĩ Liên ca tụng ông là
*mưu tài đánh giỏi, làm nên công dựng lại cơ đồ, đứng đầu các vua* đồng thời cho rằng cách thức cai trị của ông có [1] *quy mô của bậc đế vương* . [[1]](#cite_note-tt1-1) [Phan Bội Châu](/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u)và [Trần Quốc Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng)đều tôn vinh ông là " *vua Tổ phục hưng dân tộc*" [[2]](#cite_note-pbc-2) . [[9]](#cite_note-tqv-9)
|“||
|Ngô Tiên Chúa giết được nghịch thần Công Tiễn, phá được giặc mạnh Hoằng Thao, đặt ra cấp bậc các quan văn võ, định chế độ luật lệ y phục, thực là bậc tài giỏi cứu đời. Song ký thác không được người tốt, để lại tai vạ cho con. |”|
|
|
— Khảo tổng luận; Lê Tung
## Tồn nghi về quê hương[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=9)]
Quê hương của Ngô Quyền từng là vấn đề gây tranh cãi và cho đến nay vẫn không thống nhất hoàn toàn. Bộ chính sử
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) xưa nhất còn lại đến ngày nay, [Đại Việt sử kí toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0), chỉ ghi rằng Ngô Quyền là người ở châu Đường Lâm nhưng không chú thích gì thêm về địa danh này, khiến cho các sử gia đời sau rất lúng túng. Nó thể hiện sự cẩn trọng của các sử thần đời [1] [Hậu Lê](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1)đối với những thông tin họ chưa thể kiểm chứng, đối chiếu . Các sử gia đời sau đã đẩy mạnh tìm hiểu để xác định xem châu Đường Lâm nằm ở đâu [[15]](#cite_note-dln-15) . Hiện tồn tại 3 thuyết, với 3 địa điểm nằm ở các địa phương ngày nay cách nhau khá xa và với khoảng cách tương đối đều nhau trên trục Bắc-Nam, là [[15]](#cite_note-dln-15)
Trong đó một địa điểm đã được thừa nhận nhưng đang bị đặt nghi vấn, là xã
[Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m) ở [thị xã Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Các ý kiến như sau:
#### Đường Lâm (
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i))[ [sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=10)] [Nguyễn Văn Siêu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Si%C3%AAu) trong sách [Đại Việt địa dư toàn biên](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%8Ba_d%C6%B0_to%C3%A0n_bi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) viết " *Nay xét sử cũ chép: Bố Cái Đại Vương là Phùng Hưng. Tiền Ngô Vương Quyền đều là người Đường Lâm. Nay xã Cam Lâm, tổng Cam Giá, huyện Phúc Thọ (xã Cam Lâm trước là xã Cam Tuyền) có hai đền thờ Bố Cái Đại Vương và Tiền Ngô Vương. Còn có một bia khắc rằng: Bản xã đất ở rừng rậm, đời xưa gọi là Đường Lâm, đời đời có anh hào. Đời nhà Đường có Phùng Vương tên húy Hưng, đời Ngũ Đại có Ngô Vương tên húy Quyền. Hai vương cùng một làng, từ xưa không có. Uy đức còn mãi, miếu mạo như cũ. Niên hiệu đề là Quang Thái năm thứ ba mùa xuân tháng hai, ngày 18 làm bia này*". Như vậy, Nguyễn Văn Siêu đã khẳng định châu Đường Lâm quê hương của Ngô Quyền nằm ở xã Cam Lâm, tổng Cam Giá, huyện Phúc Thọ, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây tức nay là làng cổ [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m) thuộc [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). [Đại Nam nhất thống chí](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Nam_nh%E1%BA%A5t_th%E1%BB%91ng_ch%C3%AD) cũng ghi tương tự . Ý kiến này tiếp tục được [15] [Trần Quốc Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng)khẳng định mà theo như chính ông nhận xét thì nó được " [[16]](#cite_note-tqv1-16) *tiếp thu ngay*" , trở thành kiến thức lịch sử chính thống đưa vào giảng dạy trong nhà trường và phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng. Làng cổ [[17]](#cite_note-17) [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m)cũng được mệnh danh là *đất hai vua* [[18]](#cite_note-18)
#### Đường Lâm (
[Bắc Trung Bộ](/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_(Vi%E1%BB%87t_Nam)))[ [sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=11)]
Người đầu tiên nghi ngờ ý kiến cho rằng quê hương Đường Lâm ở
[Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y) là học giả [Đào Duy Anh](/wiki/%C4%90%C3%A0o_Duy_Anh). Trong sách [Đất nước Việt Nam qua các đời](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5t_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam_qua_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) xuất bản năm [1964](/wiki/1964), ông viết " *Đại Việt sử ký toàn thư (Ngoại, q. 5) chép rằng Ngô Quyền là người Đường-lâm, con Ngô Mân là châu mục bản châu. Sách Cương mục (Tb, q. 5) chú rằng: Đường-lâm là tên xã xưa, theo sử cũ chú là huyện Phúc-lộc, huyện Phúc-lộc nay đổi làm huyện Phúc-thọ, thuộc tỉnh Sơn-tây. Xét Sơn-tây tỉnh chí thì thấy nói xã Cam-lâm huyện Phúc-thọ xưa gọi là Đường-lâm, Phùng Hưng và Ngô Quyền đều là người xã ấy, nay còn có đền thờ ở đó. Chúng tôi rất ngờ những lời ghi chú ấy và nghĩ rằng rất có thể người ta đã lầm Đường-lâm là tên huyện đời Đường thuộc châu Phúc-lộc (Phúc-lộc châu có huyện Đường-lâm) thành tên xã Đường-lâm ở huyện Phúc-thọ. Huyện Đường-lâm châu Phúc-lộc là ở miền nam Hà-tĩnh. An-nam kỷ lược thì lại chép rằng Ngô Quyền là người Ái-châu, cũng chưa biết có đúng không* ". [[19]](#cite_note-dda-19)
Sau đó, khi phê bình
[Đại Việt sử ký toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0), Văn Tân nhận xét " *Ý kiến bạn Đào-duy-Anh rất đáng cho chúng ta để ý.[...] Ngô Quyền là người huyện Đường-lâm thuộc Hoan-châu chứ không phải là người huyện Phúc-thọ tỉnh Hà-tây.[...] Ngô Quyền là quý tộc con Ngô Mân quê ở Hoan-châu (có chỗ nói Ái-châu) đã dấy quân từ Hoan-châu tiến ra bắc phá quân Nam Hán ở cửa Bạch-đằng. Như vậy Ngô Quyền phải là người huyện Đường-lâm châu Phúc-lộc (Hà-tĩnh) chứ không phải người xã Đường-lâm huyện Phúc-thọ (Sơn-tây). Có thế mới phù hợp với tình hình xã hội hồi thế kỷ VIII, IX và X* ". [[20]](#cite_note-20)
Năm
[1967](/wiki/1967), với bài viết *Về quê hương của Ngô Quyền*, [Trần Quốc Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng) đã phản bác lại ý kiến của [Đào Duy Anh](/wiki/%C4%90%C3%A0o_Duy_Anh) và Văn Tân, đồng thời khẳng định quê hương Ngô Quyền nằm ở làng cổ [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m), [thị xã Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) hiện thời. Có thể coi đây là tiếng nói quan trọng nhất của giới sử học [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) lúc bấy giờ để quyết định vấn đề quê hương Ngô Quyền . [15] [Lê Tắc](/wiki/L%C3%AA_T%E1%BA%AFc), người Ái Châu (Đông Sơn, Thanh Hóa), viết trong [An Nam chí lược](/wiki/An_Nam_ch%C3%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3c) rằng: " *Ngô Quyền, người châu Ái*" , tuy nhiên ý kiến này của ông hầu như không được các sử gia Việt Nam trước thế kỉ XX quan tâm. [[21]](#cite_note-21)
Trong tập kỷ yếu hội thảo "
*Quốc sư Khuông Việt và Phật giáo Việt Nam đầu kỷ nguyên độc lập*" tổ chức vào tháng 3 năm 2011, các nhà nghiên cứu Trần Ngọc Vượng, Trần Trọng Dương, Nguyễn Tô Lan thuộc [Viện Nghiên cứu Hán Nôm](/wiki/Vi%E1%BB%87n_Nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_H%C3%A1n_N%C3%B4m), với bài viết *Đường Lâm là Đường Lâm nào* cùng nhiều luận cứ lịch sử, đã chứng minh tấm bia cổ [15] *Phụng tự bi*奉祀碑 (ký hiệu 36002 trong kho lưu trữ bản dập của viện Nghiên cứu Hán Nôm) được coi là có niên đại từ đời Trần mà Nguyễn Văn Siêu đề cập tới, hiện ở đền thờ Ngô Quyền tại xã [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m)ở [Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i), cứ liệu quan trọng mà [Trần Quốc Vượng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng)dựa vào trong bài viết *Về quê hương của Ngô Quyền*, kì thực chỉ được dựng vào đầu thời Nguyễn. Và cái tên Đường Lâm của xã [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m)hiện thời mới chỉ xuất hiện từ năm [1964](/wiki/1964), năm mà [Quốc hội Việt Nam](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam)chính thức ra quyết định đổi tên xã này thành xã [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m) , trước đó, đất này có tên là xã Cam Lâm. Từ đó, các nhà nghiên cứu này khẳng định rằng " [[15]](#cite_note-dln-15) *quê Ngô Quyền nằm loanh quanh giữa vùng*". [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)– [Nghệ An](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An)ngày nay mà khó có thể ở vị trí Sơn Tây (khi đó là huyện Gia Ninh của Phong Châu) được
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=12)]
### Vợ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=13)]
- Dương hậu: Bà là con gái của
[Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87), kết duyên cùng với Ngô Quyền khi ông trở thành nha tướng của [Dương Đình Nghệ](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Ngh%E1%BB%87), một cuộc hôn nhân mang nhiều ý nghĩa liên minh chính trị. Một số tài liệu ghi rằng bà tên là Dương Thị Như Ngọc, nhưng theo ông [Lê Văn Lan](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_Lan)thì đây chỉ là một cái tên do người đời sau "đặt", để "phân biệt" với bà Dương hậu khác là bà [Dương Vân Nga](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C3%A2n_Nga), bản thân cái tên Dương Vân Nga cũng chỉ là cái tên do giới văn nghệ Việt Nam ở thế kỉ 20 "đặt" cho bà . Chính sử chỉ gọi bà là Dương thị [[22]](#cite_note-lvl-22) . [[1]](#cite_note-tt1-1)
- Đỗ phi: Bà là người ở làng
[Dục Tú](/wiki/D%E1%BB%A5c_T%C3%BA), huyện [Đông Anh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Anh), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)hiện nay. Trước khi có đền thờ bà ở gần cầu Tây Dục Tú nhưng nay đã bị phá. Nhà thờ họ Đỗ ở thôn Hậu Dục Tú vẫn còn đôi câu đối nói về cuộc hôn phối giữa bà và Ngô mang ý nghĩa liên minh chính trị Ngô - Đỗ . [[9]](#cite_note-tqv-9)
### Con cái[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=14)]
- Thiên Sách Vương
[Ngô Xương Ngập](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BA%ADp): Là con trai trưởng của Ngô Quyền, được phỏng đoán sinh ra vào khoảng thập niên thứ hai của [thế kỉ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10). Tiền Ngô Vương truyền ngôi cho Ngô Xương Ngập nhưng bị [Dương Tam Kha](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha)cướp ngôi, Xương Ngập phải bỏ trốn. Năm [950](/wiki/950), Dương Tam Kha bị lật đổ, ông được em là Nam Tấn Vương [Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n)đón về, hai anh em cùng làm vua. Năm [954](/wiki/954), ông mất.
- Nam Tấn Vương
[Ngô Xương Văn](/wiki/Ng%C3%B4_X%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n): Là con trai thứ hai của Ngô Quyền, mẹ là Dương hậu. Ông đã làm đảo chính, phế truất [Dương Bình Vương](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Tam_Kha), trung hưng lại cơ nghiệp [nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4). Trị vì cùng với anh là Thiên Sách Vương từ năm [950](/wiki/950)đến năm [954](/wiki/954), sau đó, ông một mình trị nước từ năm [955](/wiki/955)đến năm [965](/wiki/965)thì mất. [Nhà Ngô](/wiki/Nh%C3%A0_Ng%C3%B4)sụp đổ.
- Ngô Nam Hưng: Là con trai của Ngô Quyền, mẹ là Dương hậu. Không được sử sách đề cập gì thêm
- Ngô Càn Hưng: Là con trai của Ngô Quyền, mẹ là Dương hậu. Không được sử sách đề cập gì thêm
## Tôn vinh[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=15)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/7/78/%C4%90%C4%A9a_s%E1%BB%A9_tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng.jpg/250px-%C4%90%C4%A9a_s%E1%BB%A9_tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/7/78/%C4%90%C4%A9a_s%E1%BB%A9_tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng.jpg/250px-%C4%90%C4%A9a_s%E1%BB%A9_tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng.jpg)
[Mậu Dần](/wiki/M%E1%BA%ADu_D%E1%BA%A7n)(1998) đại tướng [Võ Nguyên Giáp](/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p)tặng đền thờ Ngô Quyền ở [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m)một đĩa sứ vẽ cảnh thủy chiến Bạch Đằng và dòng chữ: *Tổ quốc và nhân dân ta đời đời ghi công lớn của vị anh hùng dân tộc Ngô Quyền đã đánh tan quân xâm lược dựng nên nền độc lập của nước ta*
Đền thờ và lăng Ngô Quyền ở thôn Cam Lâm, xã
[Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m), [thị xã Sơn Tây](/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_S%C6%A1n_T%C3%A2y) là một địa chỉ du lịch và tâm linh nổi tiếng của làng cổ này. Đền được xây dựng bằng gạch, lợp ngói mũi hài, quay về hướng đông, có tường bao quanh. Qua tam quan, hai bên có tả mạc, hữu mạc, mỗi dãy nhà gồm năm gian nhỏ. Đại bái có hoành phi khắc bốn chữ " *Tiền Vương bất vọng*". Ngày nay tòa đại bái được dùng làm phòng trưng bày về thân thế, sự nghiệp của Ngô Quyền và nhà triển lãm chiến thắng Bạch Đằng. Hậu cung kiến trúc theo kiểu chữ *đinh* (丁), có tượng Ngô Quyền, đã được tu tạo vào năm 1877. Lăng Ngô Quyền có mái che, cao 1,5 mét, bia đá được khắc thời Tự Đức, có ghi bốn chữ Hán " *". Tiền Ngô vương lăng đã được trùng tu năm 2013 với vốn đầu tư trùng tu lăng là 29 tỉ đồng, trong đó gia tộc họ Ngô đóng góp 30%. Tiền Ngô Vương lăng* [[23]](#cite_note-23)
Trước năm 1945, đền thờ Ngô Quyền có hai mẫu ruộng do ba xóm Đông, Tây, Nam của làng Cam Lâm thay nhau cấy lúa để sửa soạn tế lễ. Lễ vật gồm một con lợn nặng 50 kg, 30 đấu gạo nếp để thổi xôi, trầu cau, hương hoa… Trong hai ngày tế lớn (14 và 15 tháng 8 âm lịch), làng cử một thủ từ và tám tuần phiên để canh gác nhà thờ
. [24]
Phố Nguyễn Công Trứ ở thành phố
[Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng) có đình Hàng Kênh cũng thờ Tiền Ngô Vương Ngô Quyền. Tương truyền trước khi đánh quân Nam Hán, Ngô Quyền đã đóng quân, chiêu binh tập mã ở An Dương (nay thuộc [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng)). Dân nhiều làng ở đây đã làm quân cận vệ và chuẩn bị những cọc gỗ đóng xuống lòng sông Bạch Đằng để chống quân [Nam Hán](/wiki/Nam_H%C3%A1n). Hằng năm vào trung tuần tháng hai âm lịch, đình mở hội, cúng tế, có hát ả đào, hát chèo, múa hạc gỗ và nhiều trò dân gian khác . Quanh khu vực hạ lưu sông [24] [Bạch Đằng](/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng)có đến hơn 30 đền miếu thờ Ngô Quyền và các tướng của ông.
Nhiều đường phố mang tên Ngô Quyền như tại quận
[Hoàn Kiếm](/wiki/Ho%C3%A0n_Ki%E1%BA%BFm), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [thành phố Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a_(th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)), thị xã [Quảng Yên](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Y%C3%AAn_(th%E1%BB%8B_x%C3%A3)),...
Tên ông cũng là tên của một quận nội thành của
[Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng). Nhiều trường học ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cũng mang tên Ngô Quyền.
## Ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=16)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=17)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=18)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [Nhiều tác giả 1972](#CITEREFNhi.E1.BB.81u_t.C3.A1c_gi.E1.BA.A31972), tr. 147.
- ^
**a** **ă** [Phan Bội Châu 1906-1909](#CITEREFPhan_B.E1.BB.99i_Ch.C3.A2u1906-1909) **Sử sách như** [^](#cite_ref-3) [Đại Việt sử kí toàn thư](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD_to%C3%A0n_th%C6%B0)hay [Khâm định Việt sử thông giám cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c)không ghi rõ năm sinh của Ngô Quyền. Căn cứ vào tuổi thọ của ông còn lưu lại (47 tuổi) và năm mất là năm 944, thì có thể biết được năm ông sinh là năm 898
- ^
**a** **ă** **â** [Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993; bản điện tử, trang 54](#cite_ref-ReferenceA_4-3) **b**
- ^
**a** **ă** **â** [Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993; bản điện tử, trang 53, 54](#cite_ref-ReferenceB_5-3) **b** **An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc; Dịch giả:Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam; Nhà xuất bản: Viện Đại Học Huế 1961; bản điện tử, trang 42** [^](#cite_ref-6)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện sử học Việt Nam; Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993; bản điện tử, trang 53](#cite_ref-ReferenceC_7-4) **c** [^](#cite_ref-8) [[1]](http://www.nomfoundation.org/nom-project/History-of-Greater-Vietnam/Fulltext/106-Khao-tong-luan)Khảo tổng luận; Lê Tung
- ^
**a** **ă** **â** [Trần Quốc Vượng 2009](#CITEREFTr.E1.BA.A7n_Qu.E1.BB.91c_V.C6.B0.E1.BB.A3ng2009), tr. 56-57
- ^
**a** **ă** [Nhiều tác giả 2010](#CITEREFNhi.E1.BB.81u_t.C3.A1c_gi.E1.BA.A32010), tr. 267-268 **Tạ Chí Đại Trường (2009), Sơ thảo: Bài sử khác cho Việt Nam, ấn bản điện tử; trang 68, 69** [^](#cite_ref-11) **Thiền Uyển tập anh; soạn giả Kim Sơn - Thiền phái Trúc Lâm; Dịch giả Lê Mạnh Thát, Nhà xuất bản Đại Học Vạn Hạnh - Saigon; 1976; bản điện tử, trang 21** [^](#cite_ref-12) **Đây là cách nói phóng đại, theo sử sách đạo quân này chỉ có 2 vạn người** [^](#cite_ref-13) [^](#cite_ref-14) [[2]](http://www.nomfoundation.org/nom-project/History-of-Greater-Vietnam/Fulltext/106-Khao-tong-luan)Khảo tổng luận
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [“Đường Lâm là Đường Lâm nào ?”](http://www.khoavanhoc-ussh.edu.vn/attachments/883_Duong%20Lam%20la%20Duong%20Lam%20nao.pdf)(PDF). [^](#cite_ref-tqv1_16-0) [Trần Quốc Vượng 1967](#CITEREFTr.E1.BA.A7n_Qu.E1.BB.91c_V.C6.B0.E1.BB.A3ng1967), tr. 60-62 [^](#cite_ref-17) [Trần Quốc Vượng 2006](#CITEREFTr.E1.BA.A7n_Qu.E1.BB.91c_V.C6.B0.E1.BB.A3ng2006) [^](#cite_ref-18) [“Đường Lâm-đất hai vua”](http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/Duong-Lam--dat-hai-vua/28595). [^](#cite_ref-dda_19-0) [Đào Duy Anh 1964](#CITEREF.C4.90.C3.A0o_Duy_Anh1964), tr. 84-86 [^](#cite_ref-20) [Văn Tân 1966](#CITEREFV.C4.83n_T.C3.A2n1966), tr. 31-32 [^](#cite_ref-21) [Lê Tắc 2009](#CITEREFL.C3.AA_T.E1.BA.AFc2009), tr. 211 **Lỗi chú thích: Thẻ** [^](#cite_ref-lvl_22-0)
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
lvl
[^](#cite_ref-23) [Quái thú chắn trước lăng vua](http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/596634/quai-thu-chan-truoc-lang-vua.html), Tuổi Trẻ, 06/03/2014
- ^
**a** **ă** [“Đền thờ và lăng Ngô Quyền”](http://ktdt.vn/news/detail/26340/~/giao_luu.aspx). *Báo Kinh tế & Đô thị điện tử*. 26 tháng 11 năm 2009. Truy cập 15 tháng 4 năm 2013.
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n&action=edit§ion=19)]
|
|

X-Cache: cp1054 hit/1, cp1052 miss


text:
Nová Ves v Horách
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nová Ves v Horách là một làng thuộc huyện Most, vùng Ústecký, Cộng hòa Séc.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# Nová Ves v Horách
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Nová Ves v Horách|
|—
|![ Gebirgsneudorf (05sr).JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Gebirgsneudorf_%2805sr%29.JPG/250px-Gebirgsneudorf_%2805sr%29.JPG)
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Nova Ves v Horach MO CZ.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Nova_Ves_v_Horach_MO_CZ.png/250px-Nova_Ves_v_Horach_MO_CZ.png)
![ Nova Ves v Horach MO CZ.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Nova_Ves_v_Horach_MO_CZ.png/250px-Nova_Ves_v_Horach_MO_CZ.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/23px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Ústecký](/wiki/%C3%9Ast%C3%AD_nad_Labem_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Most](/wiki/Most_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Nová Ves v Horách** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Most](/wiki/Most_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Ústecký](/wiki/%C3%9Ast%C3%AD_nad_Labem_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nov%C3%A1_Ves_v_Hor%C3%A1ch&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nov%C3%A1_Ves_v_Hor%C3%A1ch&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1065 miss, cp1052 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Oumache
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Oumache là một đô thị thuộc tỉnh Biskra, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 8.175 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Districts of Algeria” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- “Geonames Database”. Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

markdown:
# Oumache
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Oumache
|
Ûm`āsh
|— Đô thị —|
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Flag_of_Algeria.svg/23px-Flag_of_Algeria.svg.png)
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie) [Tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Alg%C3%A9rie&action=edit&redlink=1) [Biskra](/wiki/Biskra_(t%E1%BB%89nh)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) **Oumache** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Algeria&action=edit&redlink=1) thuộc tỉnh [Biskra](/wiki/Biskra_(t%E1%BB%89nh)), [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie). Dân số thời điểm năm 2002 là 8.175 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Oumache&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oumache&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Districts of Algeria”](http://www.statoids.com/ydz.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Oumache&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Oumache&action=edit§ion=2)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

X-Cache: cp1054 miss, cp1052 miss


text:
Retigyra
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Retigyra là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turbinidae.[1]
Các loài[sửa | sửa mã nguồn]
Các loài trong chi Retigyra gồm có:
- Retigyra granulosa (Sykes, 1925)[2]
- Retigyra iheringi (Dautzenberg & H. Fischer, 1897)[3]
- Retigyra millipunctata (Friele, 1886)[4]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Retigyra Waren, 1989. World Register of Marine Species, truy cập 21 tháng 4 2010.
- ^ Retigyra granulosa (Sykes, 1925). World Register of Marine Species, truy cập 21 tháng 4 2010.
- ^ Retigyra iheringi (Dautzenberg & H. Fischer, 1897). World Register of Marine Species, truy cập 21 tháng 4 2010.
- ^ Retigyra millipunctata (Friele, 1886). World Register of Marine Species, truy cập 21 tháng 4 2010.

markdown:
*Retigyra*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Retigyra
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Mollusca](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Gastropoda](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng) [Vetigastropoda](/wiki/Vetigastropoda) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Trochoidea](/w/index.php?title=Trochoidea_(superfamily)&action=edit&redlink=1) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Turbinidae](/wiki/%E1%BB%90c_x%C3%A0_c%E1%BB%AB) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Skeneinae](/w/index.php?title=Skeneinae&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) *Retigyra*
Warén, 1989
[Loài điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) *Retigyra millipunctata*Friele, H., 1886 * là một chi Retigyra* [ốc biển](/wiki/%E1%BB%90c_bi%E1%BB%83n), là [động vật thân mềm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_m%E1%BB%81m) [chân bụng](/w/index.php?title=Ch%C3%A2n_b%E1%BB%A5ng&action=edit&redlink=1)sống ở biển trong họ [Turbinidae](/wiki/%E1%BB%90c_x%C3%A0_c%E1%BB%AB). [[1]](#cite_note-WoRMS-1)
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Retigyra&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Retigyra&action=edit§ion=1)]
Các loài trong chi
*Retigyra* gồm có: *(Sykes, 1925)* [Retigyra granulosa](/wiki/Retigyra_granulosa) [[2]](#cite_note-2) *(Dautzenberg & H. Fischer, 1897)* [Retigyra iheringi](/wiki/Retigyra_iheringi) [[3]](#cite_note-3) *(Friele, 1886)* [Retigyra millipunctata](/wiki/Retigyra_millipunctata) [[4]](#cite_note-4)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Retigyra&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Retigyra&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-WoRMS_1-0) [.](http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=138507) *Retigyra*Waren, 1989 [World Register of Marine Species](http://www.marinespecies.org), truy cập 21 tháng 4 2010. [^](#cite_ref-2) [.](http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=141515) *Retigyra granulosa*(Sykes, 1925) [World Register of Marine Species](http://www.marinespecies.org), truy cập 21 tháng 4 2010. [^](#cite_ref-3) [.](http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=141516) *Retigyra iheringi*(Dautzenberg & H. Fischer, 1897) [World Register of Marine Species](http://www.marinespecies.org), truy cập 21 tháng 4 2010. [^](#cite_ref-4) [.](http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=141517) *Retigyra millipunctata*(Friele, 1886) [World Register of Marine Species](http://www.marinespecies.org), truy cập 21 tháng 4 2010.

X-Cache: cp1067 miss, cp1052 miss


text:
Tỷ lệ hoàn vốn kế toán
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài này viết về một khái niệm lập ngân sách vốn. Đối với bài về other uses, xem ARR.
Tỷ lệ hoàn vốn kế toán, còn được gọi là tỷ lệ hoàn vốn trung bình hoặc ARR là một tỷ lệ tài chính được sử dụng trong lập ngân sách vốn.[1] Tỷ lệ này không đưa vào tài khoản các khái niệm về giá trị thời gian của tiền. ARR tính toán hoàn vốn, được tạo ra từ thu nhập ròng của vốn đầu tư đề xuất. ARR là một tỷ lệ phần trăm hoàn vốn. Như vậy, nếu ARR = 7%, thì nó có nghĩa là dự án được dự kiến sẽ kiếm được bảy xu của mỗi đô la đầu tư. Nếu ARR là bằng hoặc lớn hơn mức hoàn vốn yêu cầu, dự án có thể chấp nhận được. Nếu nó ít hơn mức mong muốn, nó sẽ bị từ chối. Khi so sánh đầu tư, ARR cao hơn, hấp dẫn đầu tư hơn [2] Quá nửa các công ty lớn tính toàn ARR khi thẩm định các dự án.[3]
Công thức cơ bản[sửa | sửa mã nguồn]
ở đây
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ
- Giá trị hiện tại ròng
- Thời gian hoàn vốn
- Tỷ lệ lợi nhuận trên một danh mục đầu tư
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Accounting Rate of Return - ARR
- ^ Chapter 19 Accounting Rate of Return
- ^ Arnold, G. (2007). Essentials of corporate financial management. London: Pearson Education, Ltd.

markdown:
# Tỷ lệ hoàn vốn kế toán
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài này viết về một khái niệm lập ngân sách vốn. Đối với bài về other uses, xem
[ARR](/w/index.php?title=ARR_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1). **Tỷ lệ hoàn vốn kế toán**, còn được gọi là **tỷ lệ hoàn vốn trung bình** hoặc **ARR** là một tỷ lệ tài chính được sử dụng trong [lập ngân sách vốn](/wiki/L%E1%BA%ADp_ng%C3%A2n_s%C3%A1ch_v%E1%BB%91n). Tỷ lệ này không đưa vào tài khoản các khái niệm về [1] [giá trị thời gian của tiền](/wiki/Gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_th%E1%BB%9Di_gian_c%E1%BB%A7a_ti%E1%BB%81n). ARR tính toán hoàn vốn, được tạo ra từ thu nhập ròng của vốn đầu tư đề xuất. ARR là một tỷ lệ phần trăm hoàn vốn. Như vậy, nếu ARR = 7%, thì nó có nghĩa là dự án được dự kiến sẽ kiếm được bảy xu của mỗi đô la đầu tư. Nếu ARR là bằng hoặc lớn hơn mức hoàn vốn yêu cầu, dự án có thể chấp nhận được. Nếu nó ít hơn mức mong muốn, nó sẽ bị từ chối. Khi so sánh đầu tư, ARR cao hơn, hấp dẫn đầu tư hơn Quá nửa các công ty lớn tính toàn ARR khi thẩm định các dự án. [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3)
## Công thức cơ bản[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n&action=edit§ion=1)]
ở đây
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n&action=edit§ion=2)] [Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ](/wiki/T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_n%E1%BB%99i_b%E1%BB%99) [Giá trị hiện tại ròng](/wiki/Gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i_thu%E1%BA%A7n) [Thời gian hoàn vốn](/wiki/Th%E1%BB%9Di_gian_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n) [Tỷ lệ lợi nhuận trên một danh mục đầu tư](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_l%E1%BB%A3i_nhu%E1%BA%ADn_tr%C3%AAn_m%E1%BB%99t_danh_m%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BA%A7u_t%C6%B0&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_ho%C3%A0n_v%E1%BB%91n_k%E1%BA%BF_to%C3%A1n&action=edit§ion=3)] [^](#cite_ref-1) [Accounting Rate of Return - ARR](http://www.answers.com/topic/accounting-rate-of-return-arr) [^](#cite_ref-2) [Chapter 19 Accounting Rate of Return](http://www.unf.edu/~dtanner/dtch/dt_ch19.htm) **Arnold, G. (2007). Essentials of corporate financial management. London: Pearson Education, Ltd.** [^](#cite_ref-3)

X-Cache: cp1052 miss, cp1052 miss


text:
Tom Jones (ca sĩ)
Sir Thomas John Woodward, OBE (sinh ngày 7 tháng 6 năm 1940), được biết đến với nghệ danh của ông là Tom Jones, là một ca sĩ nổi tiếng của xứ Wales. Tom Jones thu hút được sự chú ý đặc biệt của thính giả vì chất giọng mạnh mẽ của mình.[1] Kể từ giữa những năm 1960, Tom Jones đã trình bày các bài hát của mình ở gần như tất cả các thể loại âm nhạc nổi tiếng như pop, rock, R&B, nhạc đồng quê, techno, nhạc soul và gospel. Từ năm 1965 đến nay, đã có hơn 100 triệu bản thu âm của ông được tiêu thụ.
Thời trẻ[sửa | sửa mã nguồn]
Tom Jones sinh tại số 57 Kingsland Terrace ở Treforest, Pontypridd, miền nam xứ Wales. Cha mẹ ông là Thomas Woodward, một công nhân mỏ than (đã mất ngày 5 tháng 10, 1981) và Freda Jones (mất ngày 7 tháng 2, 2003)[2]. Ông bắt đầu ca hát từ khi còn nhỏ, thường biểu diễn trong các cuộc gặp mặt gia đình, trong các đám cưới và trong dàn đồng ca của trường.
Jones là mắc chứng khó đọc, ông không thích học hay chơi thể thao mà chỉ trở nên tự tin nhờ tài năng ca hát của mình. Năm 12 tuổi, ông bị bệnh lao, việc này khiến ông không thể làm việc trong mỏ than cùng với người anh trai. Sau này, ông nhớ lại: "Tôi đã mất hai năm nằm trên giường chờ bình phục. Đó là thời gian tồi tệ nhất của cuộc đời tôi."[2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ "Tom Jones Last.fm"
- ^ a ă Tom Jones Close Up by Lucy Ellis & Bryony Sutherland ISBN 0-7119-7549-3
Sách đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Bert Schwartz: "Tom Jones" (Grosset & Dunlap, New York City, 1969) 76-103307
- Peter Jones: "Tom Jones: Biography of a Great Star" (Avon Publishing, 1970 (1st edition), 1971)
- Colin MacFarlane: "Tom Jones: The Boy from Nowhere" (W.H. Allen, London, 1988 St Martins Press, New York) ISBN 0-491-03118-1
- Stafford Hildred & David Gritten: "Tom Jones: A Biography" (Isis Large Print Books, April 1991) ISBN 1-85089-486-8
- Roger St. Pierre: "Tom Jones — Quote Unquote" (Parragon Book Service, LTD. publishers, Great Britain, 1996) ISBN 0-7525-1696-5
- Stafford Hildred & David Gritten: "Tom Jones: A Biography" (revised edition '98) (Sidgwick & Jackson, 1998 an imprint of Macmillan Publishers Ltd) ISBN 0-283-06312-2
- Chris Roberts: "Tom Jones" (1st edition) (Virgin Books, 1999 an imprint of Virgin Publishing Limited) ISBN 1-85227-846-3
- Lucy Ellis, Bryony Sutherland: "Tom Jones: Close Up" (Omnibus Press, 2000) ISBN 0-7119-7549-3 (Hc) ISBN 0-7119-8645-2 (Pb)
- Robin Eggar: "Tom Jones — The Biography" (1st edition) (Headline Book Publishing, 2000) ISBN 0-7472-7578-5
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Tom Jones biography from BBC Wales
- BBC interview from 1999
- Transcript of interview with Larry King ngày 7 tháng 11 năm 2003
- Bài hát nổi tiếng "The green green grass of home" do nghệ sĩ Tom Jones biểu diễn (1968)
- Tom Jones trên Internet Movie Database

markdown:
# Tom Jones (ca sĩ)
|Thomas John Woodward
|
|
|![]()
[7 tháng 6](/wiki/7_th%C3%A1ng_6), [1940](/wiki/1940) [,](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) ![ Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/23px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
![ Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/23px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) **Sir Thomas John Woodward**, [OBE](/w/index.php?title=OBE&action=edit&redlink=1) (sinh ngày [7 tháng 6](/wiki/7_th%C3%A1ng_6) năm [1940](/wiki/1940)), được biết đến với nghệ danh của ông là **Tom Jones**, là một ca sĩ nổi tiếng của xứ [Wales](/wiki/Wales). Tom Jones thu hút được sự chú ý đặc biệt của thính giả vì chất giọng mạnh mẽ của mình. Kể từ giữa những năm 1960, Tom Jones đã trình bày các bài hát của mình ở gần như tất cả các thể loại âm nhạc nổi tiếng như pop, rock, R&B, nhạc đồng quê, techno, nhạc soul và gospel. Từ năm 1965 đến nay, đã có hơn 100 triệu bản thu âm của ông được tiêu thụ. [1]
## Thời trẻ[
[sửa](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&action=edit§ion=1)]
Tom Jones sinh tại số 57 Kingsland Terrace ở Treforest, Pontypridd, miền nam xứ Wales. Cha mẹ ông là Thomas Woodward, một công nhân mỏ than (đã mất ngày 5 tháng 10, 1981) và Freda Jones (mất ngày 7 tháng 2, 2003)
. Ông bắt đầu ca hát từ khi còn nhỏ, thường biểu diễn trong các cuộc gặp mặt gia đình, trong các đám cưới và trong dàn đồng ca của trường. [2]
Jones là mắc chứng khó đọc, ông không thích học hay chơi thể thao mà chỉ trở nên tự tin nhờ tài năng ca hát của mình. Năm 12 tuổi, ông bị bệnh lao, việc này khiến ông không thể làm việc trong mỏ than cùng với người anh trai. Sau này, ông nhớ lại: "Tôi đã mất hai năm nằm trên giường chờ bình phục. Đó là thời gian tồi tệ nhất của cuộc đời tôi."
[[2]](#cite_note-Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) ["Tom Jones Last.fm"](http://www.last.fm/music/Tom+Jones)
- ^
**a** [Tom Jones Close Up by Lucy Ellis & Bryony Sutherland](#cite_ref-Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD_2-1) **ă** [ISBN 0-7119-7549-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0711975493)
## Sách đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&action=edit§ion=3)]
- Bert Schwartz:
*"Tom Jones"*( [Grosset & Dunlap](/w/index.php?title=Grosset_%26_Dunlap&action=edit&redlink=1), New York City, 1969) 76-103307
- Peter Jones:
*"Tom Jones: Biography of a Great Star"*(Avon Publishing, 1970 (1st edition), 1971)
- Colin MacFarlane:
*"Tom Jones: The Boy from Nowhere"*(W.H. Allen, London, 1988 St Martins Press, New York) [ISBN 0-491-03118-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0491031181)
- Stafford Hildred & David Gritten:
*"Tom Jones: A Biography"*(Isis Large Print Books, April 1991) [ISBN 1-85089-486-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1850894868)
- Roger St. Pierre:
*"Tom Jones — Quote Unquote"*(Parragon Book Service, LTD. publishers, Great Britain, 1996) [ISBN 0-7525-1696-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0752516965)
- Stafford Hildred & David Gritten:
*"Tom Jones: A Biography"*(revised edition '98) (Sidgwick & Jackson, 1998 an imprint of [Macmillan Publishers](/w/index.php?title=Macmillan_Publishers&action=edit&redlink=1)Ltd) [ISBN 0-283-06312-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0283063122)
- Chris Roberts:
*"Tom Jones"*(1st edition) ( [Virgin Books](/w/index.php?title=Virgin_Books&action=edit&redlink=1), 1999 an imprint of Virgin Publishing Limited) [ISBN 1-85227-846-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1852278463)
- Lucy Ellis, Bryony Sutherland:
*"Tom Jones: Close Up"*( [Omnibus Press](/w/index.php?title=Omnibus_Press&action=edit&redlink=1), 2000) [ISBN 0-7119-7549-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0711975493)(Hc) [ISBN 0-7119-8645-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0711986452)(Pb)
- Robin Eggar:
*"Tom Jones — The Biography"*(1st edition) (Headline Book Publishing, 2000) [ISBN 0-7472-7578-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0747275785)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tom_Jones_(ca_s%C4%A9)&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Tom Jones biography from BBC Wales](http://www.bbc.co.uk/wales/music/sites/tom-jones/) [BBC interview from 1999](http://web.archive.org/web/20050128013455/http://www.bbc.co.uk/wales/music/sites/tomjones/pages/tom_talks.shtml) [Transcript of interview with Larry King ngày 7 tháng 11 năm 2003](http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0311/07/lkl.00.html) [Bài hát nổi tiếng "The green green grass of home" do nghệ sĩ Tom Jones biểu diễn (1968)](http://www.youtube.com/watch?v=Y75saO5WZbo&feature=related) [Tom Jones](http://www.imdb.com/name/nm0429367/)trên [Internet Movie Database](/wiki/Internet_Movie_Database)


text:
Zollernia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Zollernia là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.[2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Cardoso D, Pennington RT, de Queiroz LP, Boatwright JS, Van Wyk B-E, Wojciechowski MF, Lavin M. (2013). “Reconstructing the deep-branching relationships of the papilionoid legumes”. S Afr J Bot 89: 58–75. doi:10.1016/j.sajb.2013.05.001.
- ^ The Plant List (2010). “Zollernia”. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Zollernia tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Zollernia tại Wikispecies

markdown:
*Zollernia*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Zollernia
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Rosids](/wiki/Nh%C3%A1nh_hoa_H%E1%BB%93ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Fabales](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%90%E1%BA%ADu) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Fabaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%E1%BA%ADu) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Exostyleae](/w/index.php?title=Exostyleae&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-Cardoso2-1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Zollernia**
Maximil. &
[Nees](/w/index.php?title=Christian_Gottfried_Daniel_Nees_von_Esenbeck&action=edit&redlink=1) [Các loài](/wiki/Lo%C3%A0i)
Danh sách
*(Spreng.) Yakovlev* [Zollernia glabra](/wiki/Zollernia_glabra) *Yakovlev* [Zollernia glaziovii](/wiki/Zollernia_glaziovii) *Schery* [Zollernia grandifolia](/wiki/Zollernia_grandifolia) *(Brongn.) Vogel* [Zollernia ilicifolia](/wiki/Zollernia_ilicifolia) *R. S. Cowan* [Zollernia kanukuensis](/wiki/Zollernia_kanukuensis) *Benth.* [Zollernia latifolia](/wiki/Zollernia_latifolia) *Huber* [Zollernia paraensis](/wiki/Zollernia_paraensis) *Wied-Neuw. & Nees* [Zollernia splendens](/wiki/Zollernia_splendens) * là một chi Zollernia* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Đậu](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%E1%BA%ADu). [[2]](#cite_note-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Zollernia&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Zollernia&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-Cardoso2_1-0) **Cardoso D, Pennington RT, de Queiroz LP, Boatwright JS, Van Wyk B-E, Wojciechowski MF, Lavin M.**(2013). [“Reconstructing the deep-branching relationships of the papilionoid legumes”](http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002585). [S Afr J Bot](/w/index.php?title=S_Afr_J_Bot&action=edit&redlink=1) **89**: 58–75. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.sajb.2013.05.001](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.sajb.2013.05.001). **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-2) [“](http://www.theplantlist.org/browse/A/Leguminosae/Zollernia/). Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2013. *Zollernia*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Zollernia&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Zollernia&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Zollernia](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Zollernia)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Zollernia](https://species.wikimedia.org/wiki/Zollernia)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1055 miss, cp1052 miss


text:
Ưu điểm
- Thiết kế đẹp, sang trọng
- Chip thế hệ mới với hiệu suất cao
- Màn hình sắc nét
- Loa cho âm thanh chất lượng tốt
Nhược điểm
- Dung lượng ổ cứng hơi ít so với nhu cầu lưu trữ hiện nay
Thegioididong đánh giá
Nếu bạn cần một cỗ máy sành điệu để thể hiện đẳng cấp của mình, Sony Vaio SVE14122CV là một lựa chọn sáng suốt. Nếu bạn cần một chiếc laptop với cấu hình mạnh mẽ cùng thiết kế sang trọng thì Laptop Sony Vaio SVE14122CV vẫn sẽ khiến bạn thấy hài lòng.[/one_third][divider title="Đánh giá sản phẩm"]
SONY VAIO E SVE14122CV – THU HÚT TỪ MỌI GÓC NHÌN
Nếu phải tìm kiếm một thương hiệu laptop đủ khả năng sánh ngang với Apple Macbook thì đó chính là Sony Vaio. Không biết bao nhiêu lần khách hàng phải dừng bước để trầm trồ khen ngợi một model laptop của Sony, không đẹp thì sang, không sang thì lại siêu nhỏ, không siêu nhỏ thì lại siêu to nhưng mạnh thì đừng hỏi. Không phụ lòng tin của người dùng Sony tiếp tục làm thỏa mãn mọi ánh mắt với Sony Vaio E SVE14122CV.Sony Vaio SVE14122CV
Thiết kế tinh tế
Toàn bộ vỏ Sony Vaio E SVE14122CV đều được làm bằng nhựa cao cấp, gia công cắt gọt tốt. Bên ngoài được phủ một lớp sơn bóng nhưng ít để lại dấu tay khi chạm vào. Phần khung máy được gia công tốt, rất cứng cáp. Mặt trong của máy cũng được phủ lớp sơn cùng màu với vỏ ngoài, chỉ chừa một phần nhỏ phía trên cho hệ thống loa ngoài cùng như các phím phụ mặt dưới máy gọn gàng, có thể tháo lắp RAM và HDD dễ dàng, không cần phải tháo tung cả máy. Sony đã khéo léo sử dụng các đường viền màu cùng tông ở cạnh bên để tạo cảm giác như một cuốn sổ gập, điểm độc đáo mà hãng gần đây đã sử dụng vào dòng tablet của mình đậm tính trang nhã và sang trọng.Máy nhìn giống cuốn sổ gập
Mạnh mẽ với chipset Intel thế hệ ba
Xét về hiệu suất hoạt động, máy được trang bị nền tảng vi xử lí Ivy Bridge Core i3 3110M xung nhịp tối đa 2.40 GHz, bộ nhớ RAM 2 GB bus 1666 MHz (có thể nâng cấp tối đa 8 GB), ổ cứng HDD dung lượng 320 GB tốc độ 5400 rpm, card đồ họa Intel® HD Graphics 4000 và kết nối Bluetooth 4.0, Wifi b/g/n. Hai bên thân Vaio E SVE14122CV vẫn được trang bị cổng VGA, HDI, cổng USB 2.0 và USB 3.0 tốc độ cao, khe đọc thẻ nhớ SD và webcam 1.3MP. Thời gian pin có thể sử dụng liên tục đến 7 giờ đồng hồ.Máy chạy trên nền tảng Ivy Bridge
Màn hình và loa
Sony Vaio E SVE14122CV có màn hình rộng 14.1 inch, độ phân giải 1.366 x 768 pixel cùng công nghệ đèn nền LED. Viền ngoài khá mỏng khiến thiết kế của máy trở nên thanh thoát và “mềm mại” hơn. Khớp màn hình khi mở không quá cứng và rất chắc chắn, góc mở màn hình tối đa khoảng 120 độ, khi gấp màn hình đến 1 góc khoảng 10 độ, màn hình sẽ tự gập.
Nói về màu sắc, dải màu thể hiện tốt, không quá sặc sỡ nhưng cũng không nhợt nhạt như trên các model laptop rẻ tiền của một số hãng khác. Thử nghiệm một chút với độ tương phản, khi xem phim chuẩn HD 720p ở các phân đoạn tối, màn hình của máy thể hiện tương đối tốt các chi tiết khuất trong bóng tối.
Còn về loa thì Laptop Sony Vaio E SVE14122CV có âm thanh không hề tồi chút nào. Âm lượng dù lớn nhưng không thể so sánh với các model trang bị loa Altec Lansing của HP, nhưng với công nghệ xLOUD™ và Clear Phase™ Technology được tích hợp nên về chất âm thì có thể nói là không thua kém.Hai bên thân máy với các cổng giao tiếp thông dụng
Bàn phím và Touchpad
Bàn phím của Sony Vaio E SVE14122CV được làm cùng tông màu với vỏ ngoài. Các phím điều hướng của máy có kích thước khá lớn. Hành trình phím hơi ngắn nhưng độ nảy vừa phải đã giúp sản phẩm tạo cảm giác khá thoải mái khi thao tác gõ.
Touchpad của Vaio E SVE14122CV được điều chỉnh với kích thước lớn hơn, không chia tách chuột trái và chuột phải như trước nữa mà thay vào đó là touchpad liền khối, cho phép người dùng thao tác thoải mái hơn. Bạn có thể ấn về vùng góc phải bên dưới cho phím chuột phải và các vùng còn lại cho phím trái.
Ngoài ra, bạn cũng có thể chạm đồng thời hai ngón cùng lúc để gọi lệnh giống như khi nhấn phím chuột phải khá tiện dụng. Độ nhạy của bàn di này tốt, độ nhám vừa phải cho cảm giác sử dụng khá thoải mái. Hai phím chuột hai bên ấn hơi nặng một chút nhưng khi dùng quen, người dùng sẽ ít khi phải ấn hẳn xuống nên sẽ không cảm thấy bất tiện.Touchpad với phím chuột liền khối
Trọng VănSony Việt Nam

markdown:
## Ưu điểm
- Thiết kế đẹp, sang trọng
- Chip thế hệ mới với hiệu suất cao
- Màn hình sắc nét
- Loa cho âm thanh chất lượng tốt
## Nhược điểm
- Dung lượng ổ cứng hơi ít so với nhu cầu lưu trữ hiện nay
## Thegioididong đánh giá
Nếu bạn cần một cỗ máy sành điệu để thể hiện đẳng cấp của mình,
**Sony Vaio SVE14122CV** là một lựa chọn sáng suốt. Nếu bạn cần một chiếc laptop với cấu hình mạnh mẽ cùng thiết kế sang trọng thì Laptop Sony Vaio SVE14122CV vẫn sẽ khiến bạn thấy hài lòng.
## SONY VAIO E SVE14122CV – THU HÚT TỪ MỌI GÓC NHÌN
Nếu phải tìm kiếm một thương hiệu laptop đủ khả năng sánh ngang với Apple Macbook thì đó chính là Sony Vaio. Không biết bao nhiêu lần khách hàng phải dừng bước để trầm trồ khen ngợi một model laptop của Sony, không đẹp thì sang, không sang thì lại siêu nhỏ, không siêu nhỏ thì lại siêu to nhưng mạnh thì đừng hỏi. Không phụ lòng tin của người dùng Sony tiếp tục làm thỏa mãn mọi ánh mắt với
**Sony Vaio E SVE14122CV**. ![ Sony Vaio SVE14122CV](http://cdn.tgdd.vn/Products/Images/44/57629/Info/sony-vaio-sve14122_clip_image002.jpg)
*Sony Vaio SVE14122CV*
### Thiết kế tinh tế
Toàn bộ vỏ
**Sony Vaio E SVE14122CV** đều được làm bằng nhựa cao cấp, gia công cắt gọt tốt. Bên ngoài được phủ một lớp sơn bóng nhưng ít để lại dấu tay khi chạm vào. Phần khung máy được gia công tốt, rất cứng cáp. Mặt trong của máy cũng được phủ lớp sơn cùng màu với vỏ ngoài, chỉ chừa một phần nhỏ phía trên cho hệ thống loa ngoài cùng như các phím phụ mặt dưới máy gọn gàng, có thể tháo lắp RAM và HDD dễ dàng, không cần phải tháo tung cả máy. Sony đã khéo léo sử dụng các đường viền màu cùng tông ở cạnh bên để tạo cảm giác như một cuốn sổ gập, điểm độc đáo mà hãng gần đây đã sử dụng vào dòng tablet của mình đậm tính trang nhã và sang trọng. ![ Máy nhìn giống cuốn sổ gập](http://cdn.thegioididong.com/Products/Images/44/57629/sony-vaio-sve14122_clip_image003.jpg)
*Máy nhìn giống cuốn sổ gập*
### Mạnh mẽ với chipset Intel thế hệ ba
Xét về hiệu suất hoạt động, máy được trang bị nền tảng vi xử lí Ivy Bridge Core i3 3110M xung nhịp tối đa 2.40 GHz, bộ nhớ RAM 2 GB bus 1666 MHz (có thể nâng cấp tối đa 8 GB), ổ cứng HDD dung lượng 320 GB tốc độ 5400 rpm, card đồ họa Intel® HD Graphics 4000 và kết nối Bluetooth 4.0, Wifi b/g/n. Hai bên thân
**Vaio E SVE14122CV** vẫn được trang bị cổng VGA, HDI, cổng USB 2.0 và USB 3.0 tốc độ cao, khe đọc thẻ nhớ SD và webcam 1.3MP. Thời gian pin có thể sử dụng liên tục đến 7 giờ đồng hồ. ![ Máy chạy trên nền tảng Ivy Bridge](http://cdn.thegioididong.com/Products/Images/44/57629/sony-vaio-sve14122_clip_image005.jpg)
*Máy chạy trên nền tảng Ivy Bridge*
### Màn hình và loa
**Sony Vaio E SVE14122CV** có màn hình rộng 14.1 inch, độ phân giải 1.366 x 768 pixel cùng công nghệ đèn nền LED. Viền ngoài khá mỏng khiến thiết kế của máy trở nên thanh thoát và “mềm mại” hơn. Khớp màn hình khi mở không quá cứng và rất chắc chắn, góc mở màn hình tối đa khoảng 120 độ, khi gấp màn hình đến 1 góc khoảng 10 độ, màn hình sẽ tự gập.
Nói về màu sắc, dải màu thể hiện tốt, không quá sặc sỡ nhưng cũng không nhợt nhạt như trên các model laptop rẻ tiền của một số hãng khác. Thử nghiệm một chút với độ tương phản, khi xem phim chuẩn HD 720p ở các phân đoạn tối, màn hình của máy thể hiện tương đối tốt các chi tiết khuất trong bóng tối.
Còn về loa thì
**Laptop Sony Vaio E SVE14122CV** có âm thanh không hề tồi chút nào. Âm lượng dù lớn nhưng không thể so sánh với các model trang bị loa Altec Lansing của HP, nhưng với công nghệ xLOUD™ và Clear Phase™ Technology được tích hợp nên về chất âm thì có thể nói là không thua kém. ![ Hai bên thân máy với các cổng giao tiếp thông dụng](http://cdn.thegioididong.com/Products/Images/44/57629/sony-vaio-sve14122_clip_image007.jpg)
*Hai bên thân máy với các cổng giao tiếp thông dụng*
### Bàn phím và Touchpad
Bàn phím của
**Sony Vaio E SVE14122CV** được làm cùng tông màu với vỏ ngoài. Các phím điều hướng của máy có kích thước khá lớn. Hành trình phím hơi ngắn nhưng độ nảy vừa phải đã giúp sản phẩm tạo cảm giác khá thoải mái khi thao tác gõ.
Touchpad của
** Vaio E SVE14122CV** được điều chỉnh với kích thước lớn hơn, không chia tách chuột trái và chuột phải như trước nữa mà thay vào đó là touchpad liền khối, cho phép người dùng thao tác thoải mái hơn. Bạn có thể ấn về vùng góc phải bên dưới cho phím chuột phải và các vùng còn lại cho phím trái.
Ngoài ra, bạn cũng có thể chạm đồng thời hai ngón cùng lúc để gọi lệnh giống như khi nhấn phím chuột phải khá tiện dụng. Độ nhạy của bàn di này tốt, độ nhám vừa phải cho cảm giác sử dụng khá thoải mái. Hai phím chuột hai bên ấn hơi nặng một chút nhưng khi dùng quen, người dùng sẽ ít khi phải ấn hẳn xuống nên sẽ không cảm thấy bất tiện.
![ Touchpad với phím chuột liền khối](http://cdn.thegioididong.com/Products/Images/44/57629/sony-vaio-sve14122_clip_image011.jpg)
*Touchpad với phím chuột liền khối* **Trọng VănSony Việt Nam**

Cache-Control: no-cache

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: SvID=e02|V+j3u|V+j3u; path=/

Strict-Transport-Security: max-age=15768000; preload;


text: fsqg

markdown: fsqg

WARC-Truncated: length

Content-Language: en-US

Vary: User-Agent


text:
Tổng đài chăm sóc và Hỗ trợ Khách hàng hoạt động suốt 7 ngày trong tuần
Thứ 2 - 7: hoạt động từ 7:30 - 20:00
Chủ nhật: hoạt động từ 8:00 - 17:00
Start with English là bộ sách học tiếng Anh dành cho thiếu nhi và học sinh cấp 1. Bộ sách gồm 6 tập với sách bài học (Student´s book) và bài tập (Workbook) kèm theo băng cát-xét.Tập 2 này (Student´s book 2 + Workbook 2) được biên soạn cho trẻ em sau khi đã có ... Xem chi tiết
Hãy Đăng ký

markdown:
Chưa có tài khoản vui lòng ĐĂNG
KÝ
Giỏ hàng rỗng
Giá bán
Vui lòng nhập các chữ số ở hình bên cạnh.
Vinabook
CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ MÊ KÔNG COM Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email: hotro@vinabook.com
★ ★ ★ ★ ★
Hãy Đăng ký

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


text:
Câu 4: Phân tích nguồn gốc và bản chất của ý thức?
Trả lời: ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội.
a) Nguồn gốc tự nhiên của ý thức:
óc người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là khí quản vật chất sản sinh ra ý thức, hoạt động của ý thức chỉ xảy ra trên cơ sở hoạt động của bộ óc người. Nên bộ óc bị tổn thương từng phần hay toàn bộ thì hoạt động của ý thức cũng bị rối loạn từng phần hay toàn bộ. Chỉ có con người mới có thức. Động vật bậc cao cũng không thể có thức được.
Sự phản ánh thế giới khách quan bằng ý thức con người là hình thức phản ánh cao nhất. Hình thức đặc biệt chỉ có ở con người trên cơ sở phản ánh tâm lý ngày càng phát triển và hoàn thiện. Các sự vật hiện tượng tác động lên các giác quan của con người và chuyển các tác động đó lên trung ương thần kinh đó là bộ óc người do đó con người được hình ảnh về sự vật đó. Những hình ảnh sự vật được ghi lại bằng ngôn ngữ.
Tóm lại, nguồn gốc tự nhiên của ý thức là phải có bộ óc con người và sự vật tác động của thế giới khách quan nếu thiếu một trong hai yếu tố này thì không thể có ý thức.
b) Nguồn gốc xã hội của ý thức.
- Khi vượn người sử dụng những vật có sẵn trong tự nhiên cho mục đích kiếm ăn có kết quả thì nó nhiều lần lặp lại hành động ấy và trở thành phản xạ có điều kiện dẫn đến hình thành thói quen sử dụng công cụ. Tuy nhiên công cụ ấy không phải lúc nào cũng có sẵn. Do đó đòi hỏi loài vượn phải có ý thức chế tạo công cụ lao động mới. Việc chế tạo công cụ lao động mới đã làm cho hoạt động kiếm ăn của vượn người là hoạt động lao động. Đó là cái mốc đánh dấu sự khác biệt giữa con người với con vật.
- Qua lao động và nhờ kết quả lao động cơ thể của con người, đặc biệt là bộ óc và các giác quan biến đổi, hoàn thiện dần cả về cấu tạo và chức năng để thích nghi với điều kiện thay đổi. Chế độ ăn thuần túy thực vật chuyển sang chế độ ăn có thịt có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển biến bộ não loài vượn thành bộ não người.
- Trong hoạt động lao động, con người cần phải quan hệ với nhau, phối hợp hành động với nhau tạo ra nhu cầu phải nói với nhau. Nhu cầu đó dẫn đến xuất hiện ngôn ngữ. Ngôn ngữ trở thành phương tiện để diễn đạt tư tưởng và trao đổi giữa người với người. Nhờ có nguôn ngữ sự phản ánh của con nwời trở thành sự phản ánh tri giác. Như vậy là trong lao động và cùng với lao động là ngôn ngữ đó là hai sức kích thích chủ yếu để hình thành nên ý thức của con người.
Tóm lại, nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội là hai điều kiện cần và đủ cho sự ra đời của ý thức. Nếu thiếu một trong hai điều kiện ấy không thể có ý thức.
+ Từ việc phân tích nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội của ý thức rút ra bản chất của ý thức như sau ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan hay ý thức là sản
sản phẩm của cơ quan vật chất có tổ chức cao đó là bộ não người.
Câu 4: Phân tích nguồn gốc và bản chất của ý thức?
55.1K 17 25

markdown:
Câu 4: Phân tích nguồn gốc và bản chất của ý thức?
Trả lời: ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội.
a) Nguồn gốc tự nhiên của ý thức:
óc người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là khí quản vật chất sản sinh ra ý thức, hoạt động của ý thức chỉ xảy ra trên cơ sở hoạt động của bộ óc người. Nên bộ óc bị tổn thương từng phần hay toàn bộ thì hoạt động của ý thức cũng bị rối loạn từng phần hay toàn bộ. Chỉ có con người mới có thức. Động vật bậc cao cũng không thể có thức được.
Sự phản ánh thế giới khách quan bằng ý thức con người là hình thức phản ánh cao nhất. Hình thức đặc biệt chỉ có ở con người trên cơ sở phản ánh tâm lý ngày càng phát triển và hoàn thiện. Các sự vật hiện tượng tác động lên các giác quan của con người và chuyển các tác động đó lên trung ương thần kinh đó là bộ óc người do đó con người được hình ảnh về sự vật đó. Những hình ảnh sự vật được ghi lại bằng ngôn ngữ.
Tóm lại, nguồn gốc tự nhiên của ý thức là phải có bộ óc con người và sự vật tác động của thế giới khách quan nếu thiếu một trong hai yếu tố này thì không thể có ý thức.
b) Nguồn gốc xã hội của ý thức.
- Khi vượn người sử dụng những vật có sẵn trong tự nhiên cho mục đích kiếm ăn có kết quả thì nó nhiều lần lặp lại hành động ấy và trở thành phản xạ có điều kiện dẫn đến hình thành thói quen sử dụng công cụ. Tuy nhiên công cụ ấy không phải lúc nào cũng có sẵn. Do đó đòi hỏi loài vượn phải có ý thức chế tạo công cụ lao động mới. Việc chế tạo công cụ lao động mới đã làm cho hoạt động kiếm ăn của vượn người là hoạt động lao động. Đó là cái mốc đánh dấu sự khác biệt giữa con người với con vật.
- Qua lao động và nhờ kết quả lao động cơ thể của con người, đặc biệt là bộ óc và các giác quan biến đổi, hoàn thiện dần cả về cấu tạo và chức năng để thích nghi với điều kiện thay đổi. Chế độ ăn thuần túy thực vật chuyển sang chế độ ăn có thịt có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển biến bộ não loài vượn thành bộ não người.
- Trong hoạt động lao động, con người cần phải quan hệ với nhau, phối hợp hành động với nhau tạo ra nhu cầu phải nói với nhau. Nhu cầu đó dẫn đến xuất hiện ngôn ngữ. Ngôn ngữ trở thành phương tiện để diễn đạt tư tưởng và trao đổi giữa người với người. Nhờ có nguôn ngữ sự phản ánh của con nwời trở thành sự phản ánh tri giác. Như vậy là trong lao động và cùng với lao động là ngôn ngữ đó là hai sức kích thích chủ yếu để hình thành nên ý thức của con người.
Tóm lại, nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội là hai điều kiện cần và đủ cho sự ra đời của ý thức. Nếu thiếu một trong hai điều kiện ấy không thể có ý thức.
+ Từ việc phân tích nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội của ý thức rút ra bản chất của ý thức như sau ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan hay ý thức là sản
sản phẩm của cơ quan vật chất có tổ chức cao đó là bộ não người.
## Câu 4: Phân tích nguồn gốc và bản chất của ý thức?
55.1K 17

Set-Cookie: laravel_session=vaTGAqahtf08LFY0w9FwSsKFI2sQ2yXWQjDgmJ4s; expires=Mon, 26-Sep-2016 11:37:25 GMT; Max-Age=3600; path=/; HttpOnly

X-Powered-By: wp

Server: cloudflare-nginx